روز شمار جنگ ایران و عراق تصمیم صدام به جنگ علیه ایران جلد 9
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : سلیمانی‌خواه، نعمت‌الله، ۱۳۳۹ -
عنوان و نام پدیدآور : تصمیم صدام به جنگ علیه ایران
مشخصات نشر : تهران: مرکز اسناد دفاع مقدس ،مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ،۱۳۹۴.
مشخصات ظاهری : ۱۳۴۴ ص.
فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب نهم
شابک : 978-600-5443-56-1
وضعیت فهرست نویسی : فیپای مختصر
یادداشت : فهرستنویسی کامل این اثر در نشانی: http://opac.nlai.ir قابل دسترسی است
شماره کتابشناسی ملی : ۳۷۷۸۹۶۱
روزشمار جنگ ایران و عراق
1 مرداد 1359 تا 30 شهریور 1359
کتاب نهم
تصمیم صدام به جنگ علیه ایران
نعمت‌الله سلیمانی‌خواه
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
روزشمار جنگ
ایران و عراق - کتاب نهم
تصمیم صدام به جنگ علیه ایران
نویسنده:
نعمت‌الله سلیمانی‌خواه - ویرایش محتوایی و نظارت علمی: هادی نخعی - ویرایش ادبی: هانیه مرشدی
مجری:
مدیریت بررسی‌های تاریخی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
همکاران آماده‌سازی: مریم سادات نجفی (صفحه‌آرایی) ،سجاد نخعی(نمایه) ،محمد محمدپور (گزینش عکس)
لیتوگرافی: فرآیند گویا
چاپ: قلم آذین
صحافی: فرد
ناظر چاپ: محمد بهروزی
چاپ اول: 1393
تعداد: 1000نسخه
قیمت: تومان
شابک:1-56-5443-600-978
1-56-5443-600-978:ISBN
کلیه حقوق متعلق به مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس است.
نقل از کتاب با ذکر مأخذ مجاز و هرگونه بهره‌برداری دیگر منوط به اجازه کتبی این مرکز می‌باشد.
مراکز پخش:
1 - تهران، خیابان انقلاب، خیابان12 فروردین، ساختمان ناشران، طبقه‌اول، شماره 4، تلفن: 66481531
2 - تهران، خیابان انقلاب،خیابان فخر رازی، مجتمع ناشران فخر رازی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ
3 - خرمشهر، جنب مسجد جامع،بازار شهید محمد جهان‌آرا، شماره 27
روزشمار جنگ ایران و عراق
تهیه و نشر: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ:
حسین اردستانی، مهدی انصاری، حمیدرضا فراهانی،
علیرضا لطف‌الله‌زادگان، هادی نخعی
عکس
عکس
عنوان................................................................................................................................................................. صفحه
پیشگفتار.................................................................................................................................................................. 17
مقدمه.......................................................................................................................................................................... 19
عنوان............................................. صفحه
1 مرداد 1359.................................. 39
2 مرداد 1359.................................. 71
3 مرداد 1359.................................. 93
4 مرداد 1359............................... 111
5 مرداد 1359............................... 131
6 مرداد 1359............................... 145
7 مرداد 1359............................... 167
8 مرداد 1359............................... 183
9 مرداد 1359............................... 215
10 مرداد 1359........................... 235
11 مرداد 1359........................... 245
12 مرداد 1359........................... 271
13 مرداد 1359........................... 285
14 مرداد 1359........................... 299
15 مرداد 1359........................... 319
16 مرداد 1359........................... 343
17 مرداد 1359........................... 359
18 مرداد 1359........................... 369
19 مرداد 1359........................... 389
20 مرداد 1359........................... 407
21 مرداد 1359............................ 427
22 مرداد 1359............................ 441
23 مرداد 1359............................ 457
24 مرداد 1359............................ 471
25 مرداد 1359............................ 481
عنوان.................................................... صفحه
26 مرداد 1359.................................... 495
27 مرداد 1359.................................... 503
28 مرداد 1359.................................... 515
29 مرداد 1359.................................... 529
30 مرداد 1359.................................... 547
31 مرداد 1359.................................... 559
1 شهریور 1359................................ 571
2 شهریور 1359................................ 585
3 شهریور 1359................................ 601
4 شهریور 1359................................ 617
5 شهریور 1359................................ 633
6 شهریور 1359................................ 647
7 شهریور 1359................................ 659
8 شهریور 1359................................ 671
9 شهریور 1359................................ 691
10 شهریور 1359............................ 707
11 شهریور 1359............................ 725
12 شهریور 1359............................ 741
13 شهریور 1359............................ 757
14 شهریور 1359............................ 771
15 شهریور 1359............................ 787
16 شهریور 1359............................. 805
17 شهریور 1359............................ 832
18 شهریور 1359............................ 855
19 شهریور 1359............................ 879
عنوان............................................. صفحه
20 شهریور 1359..................... 905
21 شهریور 1359..................... 935
22 شهریور 1359..................... 957
23 شهریور 1359..................... 977
24 شهریور 1359..................... 999
25 شهریور 1359................. 1027
عنوان.................................................... صفحه
26 شهریور 1359......................... 1051
27 شهریور 1359......................... 1087
28 شهریور 1359......................... 1121
29 شهریور 1359......................... 1139
30 شهریور 1359......................... 1167
عنوان................................................................................................................................................................. صفحه
گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)................................................................................... 1204
فهرست راهنما (نمایه).......................................................................................................................... 1301
عنوان.......................................... صفحه
فلش حمله دشمن به پاسگاههای مرزی کرمانشاه............................. 789
فلش حمله دشمن به منطقه خان‌لیلی........................................................... 807
مرز ایران و عراق، قبل از قرارداد 1975......................................................... 833
منطقه اشغالی خان‌لیلی........................................................................ 835
محدوده تجاوزات و تحرکات عراق............................................................ 837
فلش حمله دشمن به میمک در روز اول.................................................... 885
حملات عراق در روز دوم - اشغال نی خزر........................................ 909
فلش حمله دشمن به مناطق میمک در روز سوم........................... 937
منطقه عمومی قصرشیرین................................................................ 1057
پاسگاههای منهدم‌شده ایران در شهریور 1359........................................... 1065
پاسگاههای مرزی در محدوده شلمچه تا خرمشهر.................................. 1095
مرز اروندرود............................................................................... 1147
مناطق اشغالی - چقاحمام تا گیسکه.......................................... 1185
مناطق اشغالی - تنگاب‌کهنه تا گیسکه.......................................... 1187
تجاوزات و تحرکات عراق در استان کرمانشاه قبل از هجوم سراسری................. 1059
تجاوزات دشمن در نوار مرزی خوزستان......................................................................................... 1127
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران. 40
آیت‌الله بهشتی رئیس دیوان عالی کشور. 55
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در مصاحبه با السیاسه: ما شرط بستیم که [امام خمینی را] شکستش دهیم 63
آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر. 71
محمدتقی شهرام. 77
شاپور بختیار. 78
جلال‌الدین فارسی.. 80
حسن آیت در جلسه مجلس شورای اسلامی در مقابل اتهامات وارده از خود دفاع کرد 81
امام خمینی در دیدار با تیمسار فلاحی جانشین ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران 100
آیت‌الله علی مشکینی امام‌جمعه قم. 103
مصطفی میرسلیم ازسوی رئیس‌جمهور به‌عنوان گزینه پیشنهادی برای نخست‌وزیری به مجلس معرفی شد. 118
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری در مصاحبه‌ای تلویزیونی 119
یدالله سحابی نماینده مجلس شورای اسلامی.. 122
ابراهیم یزدی نماینده مجلس شورای اسلامی.. 123
آیت‌الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور. 133
جنازه محمدرضا شاه پهلوی.. 136
علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت... 139
حجت‌الاسلام محی‌الدین انواری نماینده مجلس شورای اسلامی 140
شاپور بختیار در مصاحبه با رادیو فرانسه. 149
محمدرضا سعادتی از سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) 155
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور پس از ارسال نامه به مجلس برای مسکوت گذاشتن موضوع نامزد نخست‌وزیری، در مسجد انصارالحسین با بیان مسائلی از جلسه غیرعلنی مجلس بار دیگر بر هماهنگی مجلس با رئیس‌جمهور تأکید کرد. 159
آیت‌الله حسن لاهوتی نماینده رشت در مصاحبه با روزنامه انقلاب اسلامی 160
مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولت موقت در نامهای سرگشاده به امام، درباره سخنان ایشان در 29 تیرماه توضیحاتی داد 202
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 203
آیت‌الله بهشتی دبیرکل حزب جمهوری اسلامی. 205
هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس، قبل از قرائت نامه 185 تن از نمایندگان کنگره امریکا خطاب به پارلمان ایران درباره مسئله گروگان‌ها 206
محمدجواد حجتی کرمانی. 230
حجت‌الاسلام فضل‌الله محلاتی نماینده محلات در مجلس شورای اسلامی 231
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، در اصفهان به تبیین روند انتخاب نخست‌وزیر و اختلاف‌نظرهای موجود با بنی‌صدر دراینزمینه پرداخت. 277
اسقف کاپوچی در دیدار با امام خمینی نامه پاپ ژان پل دوم را به ایشان تقدیم کرد. 280
خسرو قشقایی از خوانین فارس.. 291
ملک خالد پادشاه عربستان و صدام حسین رئیس‌جمهور عراق 300
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 311
آیت‌الله صدوقی، امام‌جمعه یزد 312
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی.. 313
سیداحمد مدنی نماینده کرمان در مجلس شورای اسلامی 314
حجت‌الاسلام محمد محمدی ری‌شهری رئیس دادگاه‌های انقلاب ارتش در مصاحبه‌ای مطبوعاتی 328
امام خمینی در سخنانی به مناسبت فرارسیدن روز جهانی قدس ضمن تأکید بر اهمیت مکتب، رئیس‌جمهور و مجلس را از تضعیف یکدیگر برحذر داشتند. 339
محمدعلی رجایی کاندیدای نخست‌وزیری.. 351
ابوالحس بنی‌صدر رئیس‌جمهور: رجایی حرف را می‌شنود اما آنچه که خودش می‌خواهد می‌کند. او اطلاع از امور کشور ندارد. 353
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه در پاسخ به سؤالات نمایندگان مجلس 354
ناخدا بهرام افضلی فرمانده نیروی دریایی در مصاحبه با کیهان 378
محمدعلی رجایی به‌عنوان کاندیدای نخست‌وزیری به مجلس معرفی شد. 380
امام خمینی در دیدار شرکت‌کنندگان همایش قدس... 383
نمایندگان مجلس شورای اسلامی به بحث درباره قبول یا رد نامه رئیس‌جمهور درباره معرفی نخست‌وزیر به‌دلیل نوع نگارش آن پرداختند. 398
محمدعلی رجایی.. 417
رجایی: ضوابط انتخاب وزرا همان‌هایی است که امام عنوان کردند. 417
شیخ محمد یزدی، عضو هیئت بررسی صلاحیت نامزدان نخست‌وزیری 419
امام در دیدار نمایندگان کشورهای اسلامی با ایشان: ما می‌خواهیم یک میلیارد جمعیت دنیا از مسلمین با هم متحد بشوند 424
امام خمینی در دیدار با نمایندگان مجلس.. 436
دیدار هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی به‌همراه تعدادی از اعضای دولت با امام به مناسبت عید فطر 437
بنی‌صدر در واکنش به اظهارات ریگان: اگر برای فتح کشور ما بیایید، این سرزمین را یک رشته گورهای آماده برای متجاوزانی که به این سرزمین می‌فرستید خواهید یافت. 464
صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه ایران. 467
دادستان کل کشور. 477
امام خمینی پس از حادثه سقوط بالگرد حامل رئیس جمهوری پیامی خطاب وی صادر کرد. 485
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 486
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس.. 511
امام خمینی در دیدار با مردم کرمانشاه 524
علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت. 525
ادموند ماسکی وزیر خارجه امریکا 539
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور. 540
احمد مفتی‌زاده 590
رئیس مجلس در مصاحبه‌ای علل تأخیر در معرفی کابینه را توضیح داد. 594
بنی‌صدر در مصاحبه با خبرگزاری پارس درباره تشکیل کابینه بار دیگر به نارضایتی‌اش از انتخاب رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر تأکید کرد. 595
بنی‌صدر در نامهای به مجلس درباره تعیین کابینه: به آقای رجایی گفته بودم جز وزرای کشور و دفاع درباره دیگر وزیران نظر نمی‌دهم... کار را به نظر آن مجلس محترم می‌گذارم. 612
هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با خبرنگاران. 613
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق: ما برای رسیدن به اتحاد اعراب بعضی اوقات ناچار می‌شویم با رژیم‌هایی که با امریکا مرتبط‌اند گفت‌وگو کنیم. 618
امام خمینی در دیدار علما و روحانیون کردستان با ایشان. 627
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه. 630
آندره گرومیکو وزیر خارجه شوروی در پاسخ به قطب‌زاده: در نامه شما که شامل حملات به اتحاد شوروی است، هیچ فکر تازه‌ای بیان نشده تا چه رسد به افکار انقلابی 656
آیت‌الله خامنه‌ای امام‌جمعه تهران. 664
محمدعلی رجایی نخست‌وزیر امروز در نامهای وزرای کابینه را به مجلس معرفی کرد 698
رجایی: رئیس‌جمهور نوشته بود که به غیر از وزرای کشور و دفاع با سایر وزیران کاری ندارد. 698
ابوالحسن بنی‌صدر در دو نامه به مجلس و امام تلاش کرد ماجرای معرفی کابینه و زیرپاگذاشتن قرارهای خود با نخست‌وزیر را به نفع خود برگرداند. 717
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور در مصاحبه‌ای مطبوعاتی 750
کارتر رئیس جمهور امریکا در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که امید چندانی به آزادی سریع گروگان‌ها ندارد. 752
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رئیس مجلس امروز به ارائه گزارشی به نمایندگان درباره اقدامات چند روز گذشته برای انتخاب افراد کابینه پرداخت. 767
آیت‌الله خامنه‌ای خطیب جمعه تهران: موضوع قابل‌اهمیت برای کابینه جدید، مکتب است و غربی‌ها از همین امر وحشت دارند. 782
آیت‌الله سیدعبدالحسین دستغیب... 821
تیمسار ولی‌الله فلاحی جانشین ستاد مشترک ارتش . 822
رجایی نامه معرفی کابینه را پس از موافقت بنی‌صدر به مجلس ارسال کرد. 825
نخست‌وزیر هنگام توضیح درباره اعضای کابینه و برنامه‌های دولت 826
مراسم هفده شهریور در میدان شهدا 843
نخست‌وزیر در مراسم هفده شهریور به تشریح برنامه های دولتش پرداخت. 848
آیت‌الله بهشتی به سخنان روز قبل بنی صدر واکنش نشان داد. 866
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس به اظهارات بنی‌صدر واکنش نشان داد. 867
رجایی، نخست‌وزیر. 871
احمد سلامتیان نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی 872
صدام رئیس جمهور عراق: ما هر قطعه‌ای از سرزمین عراقی که فارس‌ها آن را غصب کرده‌اند باز پس می‌گیریم. 879
رجایی در هنگام دفاع از کابینه. 894
صادق قطب زاده در آخرین روزهای وزارت خود در مصاحبه با خبرکزاری فرانسه 897
آیت‌الله العظمی شیرازی و آیت‌الله العظمی گلپایگانی و آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی 900
تیمسار قاسمعلی ظهیرنژاد فرمانده نیروی زمینی ارتش.. 912
بنی‌صدر در سخنرانی خود در بهشت زهرا به منتقدان سخنرانی اش در 17 شهریور پاسخ داد. 925
دیدار نخست‌وزیر با امام 928
امام خمینی: ما هرچه داریم از این ملت است، مردمی که شما را بر سر مسند نشاندند شما فکر آنها را بکنید. 928
نخست‌وزیر در سخنانی مسئله رابطه دولت و گروه‌های سیاسی را تشریح کرد. 947
امام‌جمعه تهران در مراسم نمازجمعه 949
امام خمینی خطاب به زائران بیت‌الله الحرام پیامی صادر کرد. 951
کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل.. 953
ژنرال کنعان اورن فرمانده کودتا در ترکیه. 954
سلیمان دمیرل نخست‌وزیر بازداشت‌شده ترکیه. 954
نمایندگان در مجلس شورای اسلامی به بحث درباره چگونگی پاسخ به نمایندگان کنگره امریکا و نحوه رسیدگی به مسئله گروگان ها پرداختند. 992
رونالد ریگان نامزد ریاست جمهوری امریکا 994
عزت ابراهیم الدوری معاون ریاست شورای انقلاب عراق 999
رئیس مجلس در مصاحبه‌ای مطبوعاتی.. 1018
ملاقات شاه ایران و صدام معاون رئیس جمهور عراق در الجزایر و امضای قرارداد 1975 1052
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق.. 1052
بنی صدر در مصاحبه اختصاصی با خبرگزاری فرانسه. 1054
ابراهیم یزدی در پاسخ به سخنان ولایتی به دفاع از عملکردش در دوران وزارت خارجه پرداخت. 1108
آیت‌الله خامنه‌ای نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به ابراهیم یزدی: شورای انقلاب کی و طی چه حکمی گفته بود که با امریکا کج‌دار و مریز رفتار کنید؟ 1109
مهندس بازرگان نماینده تهران در جلسه امروز به دفاع از سیاست خارجی دولت موقت پرداخت و آن را هماهنگ شده با شورای انقلاب و امام دانست. 1110
جیمی کارتر رئیس جمهور امریکا 1111
آیت‌الله خامنه‌ای امام‌جمعه تهران. 1133
سعدون حمادی وزیر خارجه عراق. 1169
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده عملیاتی غرب کشور 1183
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی.. 313
سیداحمد مدنی نماینده کرمان در مجلس شورای اسلامی 314
حجت‌الاسلام محمد محمدی ری‌شهری رئیس دادگاه‌های انقلاب ارتش در مصاحبه‌ای مطبوعاتی 328
امام خمینی در سخنانی به مناسبت فرارسیدن روز جهانی قدس ضمن تأکید بر اهمیت مکتب، رئیس‌جمهور و مجلس را از تضعیف یکدیگر برحذر داشتند. 339
محمدعلی رجایی کاندیدای نخست‌وزیری.. 351
ابوالحس بنی‌صدر رئیس‌جمهور: رجایی حرف را می‌شنود اما آنچه که خودش می‌خواهد می‌کند. او اطلاع از امور کشور ندارد. 353
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه در پاسخ به سؤالات نمایندگان مجلس 354
ناخدا بهرام افضلی فرمانده نیروی دریایی در مصاحبه با کیهان 378
محمدعلی رجایی به‌عنوان کاندیدای نخست‌وزیری به مجلس معرفی شد. 380
امام خمینی در دیدار شرکت‌کنندگان همایش قدس... 383
نمایندگان مجلس شورای اسلامی به بحث درباره قبول یا رد نامه رئیس‌جمهور درباره معرفی نخست‌وزیر به‌دلیل نوع نگارش آن پرداختند. 398
محمدعلی رجایی.. 417
رجایی: ضوابط انتخاب وزرا همان‌هایی است که امام عنوان کردند. 417
شیخ محمد یزدی، عضو هیئت بررسی صلاحیت نامزدان نخست‌وزیری 419
امام در دیدار نمایندگان کشورهای اسلامی با ایشان: ما می‌خواهیم یک میلیارد جمعیت دنیا از مسلمین با هم متحد بشوند 424
امام خمینی در دیدار با نمایندگان مجلس.. 436
دیدار هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی به‌همراه تعدادی از اعضای دولت با امام به مناسبت عید فطر 437
بنی‌صدر در واکنش به اظهارات ریگان: اگر برای فتح کشور ما بیایید، این سرزمین را یک رشته گورهای آماده برای متجاوزانی که به این سرزمین می‌فرستید خواهید یافت. 464
صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه ایران. 467
دادستان کل کشور. 477
امام خمینی پس از حادثه سقوط بالگرد حامل رئیس جمهوری پیامی خطاب وی صادر کرد. 485
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 486
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس.. 511
امام خمینی در دیدار با مردم کرمانشاه 524
علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت. 525
ادموند ماسکی وزیر خارجه امریکا 539
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور. 540
احمد مفتی‌زاده 590
رئیس مجلس در مصاحبه‌ای علل تأخیر در معرفی کابینه را توضیح داد. 594
بنی‌صدر در مصاحبه با خبرگزاری پارس درباره تشکیل کابینه بار دیگر به نارضایتی‌اش از انتخاب رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر تأکید کرد. 595
بنی‌صدر در نامهای به مجلس درباره تعیین کابینه: به آقای رجایی گفته بودم جز وزرای کشور و دفاع درباره دیگر وزیران نظر نمی‌دهم... کار را به نظر آن مجلس محترم می‌گذارم. 612
هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با خبرنگاران. 613
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق: ما برای رسیدن به اتحاد اعراب بعضی اوقات ناچار می‌شویم با رژیم‌هایی که با امریکا مرتبط‌اند گفت‌وگو کنیم. 618
امام خمینی در دیدار علما و روحانیون کردستان با ایشان. 627
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه. 630
آندره گرومیکو وزیر خارجه شوروی در پاسخ به قطب‌زاده: در نامه شما که شامل حملات به اتحاد شوروی است، هیچ فکر تازه‌ای بیان نشده تا چه رسد به افکار انقلابی 656
آیت‌الله خامنه‌ای امام‌جمعه تهران. 664
محمدعلی رجایی نخست‌وزیر امروز در نامهای وزرای کابینه را به مجلس معرفی کرد 698
رجایی: رئیس‌جمهور نوشته بود که به غیر از وزرای کشور و دفاع با سایر وزیران کاری ندارد. 698
ابوالحسن بنی‌صدر در دو نامه به مجلس و امام تلاش کرد ماجرای معرفی کابینه و زیرپاگذاشتن قرارهای خود با نخست‌وزیر را به نفع خود برگرداند. 717
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور در مصاحبه‌ای مطبوعاتی 750
کارتر رئیس جمهور امریکا در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که امید چندانی به آزادی سریع گروگان‌ها ندارد. 752
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رئیس مجلس امروز به ارائه گزارشی به نمایندگان درباره اقدامات چند روز گذشته برای انتخاب افراد کابینه پرداخت. 767
آیت‌الله خامنه‌ای خطیب جمعه تهران: موضوع قابل‌اهمیت برای کابینه جدید، مکتب است و غربی‌ها از همین امر وحشت دارند. 782
آیت‌الله سیدعبدالحسین دستغیب... 821
تیمسار ولی‌الله فلاحی جانشین ستاد مشترک ارتش . 822
رجایی نامه معرفی کابینه را پس از موافقت بنی‌صدر به مجلس ارسال کرد. 825
نخست‌وزیر هنگام توضیح درباره اعضای کابینه و برنامه‌های دولت 826
مراسم هفده شهریور در میدان شهدا 843
نخست‌وزیر در مراسم هفده شهریور به تشریح برنامه های دولتش پرداخت. 848
آیت‌الله بهشتی به سخنان روز قبل بنی صدر واکنش نشان داد. 866
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس به اظهارات بنی‌صدر واکنش نشان داد. 867
رجایی، نخست‌وزیر. 871
احمد سلامتیان نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی 872
صدام رئیس جمهور عراق: ما هر قطعه‌ای از سرزمین عراقی که فارس‌ها آن را غصب کرده‌اند باز پس می‌گیریم. 879
رجایی در هنگام دفاع از کابینه. 894
صادق قطب زاده در آخرین روزهای وزارت خود در مصاحبه با خبرکزاری فرانسه 897
آیت‌الله العظمی شیرازی و آیت‌الله العظمی گلپایگانی و آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی 900
تیمسار قاسمعلی ظهیرنژاد فرمانده نیروی زمینی ارتش.. 912
بنی‌صدر در سخنرانی خود در بهشت زهرا به منتقدان سخنرانی اش در 17 شهریور پاسخ داد. 925
دیدار نخست‌وزیر با امام 928
امام خمینی: ما هرچه داریم از این ملت است، مردمی که شما را بر سر مسند نشاندند شما فکر آنها را بکنید. 928
نخست‌وزیر در سخنانی مسئله رابطه دولت و گروه‌های سیاسی را تشریح کرد. 947
امام‌جمعه تهران در مراسم نمازجمعه 949
امام خمینی خطاب به زائران بیت‌الله الحرام پیامی صادر کرد. 951
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران. 40
آیت‌الله بهشتی رئیس دیوان عالی کشور. 55
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در مصاحبه با السیاسه: ما شرط بستیم که [امام خمینی را] شکستش دهیم 63
آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر. 71
محمدتقی شهرام. 77
شاپور بختیار. 78
جلال‌الدین فارسی.. 80
حسن آیت در جلسه مجلس شورای اسلامی در مقابل اتهامات وارده از خود دفاع کرد 81
امام خمینی در دیدار با تیمسار فلاحی جانشین ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران 100
آیت‌الله علی مشکینی امام‌جمعه قم. 103
مصطفی میرسلیم ازسوی رئیس‌جمهور به‌عنوان گزینه پیشنهادی برای نخست‌وزیری به مجلس معرفی شد. 118
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری در مصاحبه‌ای تلویزیونی 119
یدالله سحابی نماینده مجلس شورای اسلامی.. 122
ابراهیم یزدی نماینده مجلس شورای اسلامی.. 123
آیت‌الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور. 133
جنازه محمدرضا شاه پهلوی.. 136
علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت... 139
حجت‌الاسلام محی‌الدین انواری نماینده مجلس شورای اسلامی 140
شاپور بختیار در مصاحبه با رادیو فرانسه. 149
محمدرضا سعادتی از سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) 155
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور پس از ارسال نامه به مجلس برای مسکوت گذاشتن موضوع نامزد نخست‌وزیری، در مسجد انصارالحسین با بیان مسائلی از جلسه غیرعلنی مجلس بار دیگر بر هماهنگی مجلس با رئیس‌جمهور تأکید کرد. 159
آیت‌الله حسن لاهوتی نماینده رشت در مصاحبه با روزنامه انقلاب اسلامی 160
مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولت موقت در نامهای سرگشاده به امام، درباره سخنان ایشان در 29 تیرماه توضیحاتی داد 202
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 203
آیت‌الله بهشتی دبیرکل حزب جمهوری اسلامی. 205
هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس، قبل از قرائت نامه 185 تن از نمایندگان کنگره امریکا خطاب به پارلمان ایران درباره مسئله گروگان‌ها 206
محمدجواد حجتی کرمانی. 230
حجت‌الاسلام فضل‌الله محلاتی نماینده محلات در مجلس شورای اسلامی 231
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، در اصفهان به تبیین روند انتخاب نخست‌وزیر و اختلاف‌نظرهای موجود با بنی‌صدر دراینزمینه پرداخت. 277
اسقف کاپوچی در دیدار با امام خمینی نامه پاپ ژان پل دوم را به ایشان تقدیم کرد. 280
خسرو قشقایی از خوانین فارس.. 291
ملک خالد پادشاه عربستان و صدام حسین رئیس‌جمهور عراق 300
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 311
آیت‌الله صدوقی، امام‌جمعه یزد 312
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی.. 313
سیداحمد مدنی نماینده کرمان در مجلس شورای اسلامی 314
حجت‌الاسلام محمد محمدی ری‌شهری رئیس دادگاه‌های انقلاب ارتش در مصاحبه‌ای مطبوعاتی 328
امام خمینی در سخنانی به مناسبت فرارسیدن روز جهانی قدس ضمن تأکید بر اهمیت مکتب، رئیس‌جمهور و مجلس را از تضعیف یکدیگر برحذر داشتند. 339
محمدعلی رجایی کاندیدای نخست‌وزیری.. 351
ابوالحس بنی‌صدر رئیس‌جمهور: رجایی حرف را می‌شنود اما آنچه که خودش می‌خواهد می‌کند. او اطلاع از امور کشور ندارد. 353
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه در پاسخ به سؤالات نمایندگان مجلس 354
ناخدا بهرام افضلی فرمانده نیروی دریایی در مصاحبه با کیهان 378
محمدعلی رجایی به‌عنوان کاندیدای نخست‌وزیری به مجلس معرفی شد. 380
امام خمینی در دیدار شرکت‌کنندگان همایش قدس... 383
نمایندگان مجلس شورای اسلامی به بحث درباره قبول یا رد نامه رئیس‌جمهور درباره معرفی نخست‌وزیر به‌دلیل نوع نگارش آن پرداختند. 398
محمدعلی رجایی.. 417
رجایی: ضوابط انتخاب وزرا همان‌هایی است که امام عنوان کردند. 417
شیخ محمد یزدی، عضو هیئت بررسی صلاحیت نامزدان نخست‌وزیری 419
امام در دیدار نمایندگان کشورهای اسلامی با ایشان: ما می‌خواهیم یک میلیارد جمعیت دنیا از مسلمین با هم متحد بشوند 424
امام خمینی در دیدار با نمایندگان مجلس.. 436
دیدار هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی به‌همراه تعدادی از اعضای دولت با امام به مناسبت عید فطر 437
بنی‌صدر در واکنش به اظهارات ریگان: اگر برای فتح کشور ما بیایید، این سرزمین را یک رشته گورهای آماده برای متجاوزانی که به این سرزمین می‌فرستید خواهید یافت. 464
صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه ایران. 467
دادستان کل کشور. 477
امام خمینی پس از حادثه سقوط بالگرد حامل رئیس جمهوری پیامی خطاب وی صادر کرد. 485
ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور. 486
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس.. 511
امام خمینی در دیدار با مردم کرمانشاه 524
علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت. 525
ادموند ماسکی وزیر خارجه امریکا 539
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور. 540
احمد مفتی‌زاده 590
رئیس مجلس در مصاحبه‌ای علل تأخیر در معرفی کابینه را توضیح داد. 594
بنی‌صدر در مصاحبه با خبرگزاری پارس درباره تشکیل کابینه بار دیگر به نارضایتی‌اش از انتخاب رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر تأکید کرد. 595
بنی‌صدر در نامهای به مجلس درباره تعیین کابینه: به آقای رجایی گفته بودم جز وزرای کشور و دفاع درباره دیگر وزیران نظر نمی‌دهم... کار را به نظر آن مجلس محترم می‌گذارم. 612
هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با خبرنگاران. 613
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق: ما برای رسیدن به اتحاد اعراب بعضی اوقات ناچار می‌شویم با رژیم‌هایی که با امریکا مرتبط‌اند گفت‌وگو کنیم. 618
امام خمینی در دیدار علما و روحانیون کردستان با ایشان. 627
صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه. 630
آندره گرومیکو وزیر خارجه شوروی در پاسخ به قطب‌زاده: در نامه شما که شامل حملات به اتحاد شوروی است، هیچ فکر تازه‌ای بیان نشده تا چه رسد به افکار انقلابی 656
آیت‌الله خامنه‌ای امام‌جمعه تهران. 664
محمدعلی رجایی نخست‌وزیر امروز در نامهای وزرای کابینه را به مجلس معرفی کرد 698
رجایی: رئیس‌جمهور نوشته بود که به غیر از وزرای کشور و دفاع با سایر وزیران کاری ندارد. 698
ابوالحسن بنی‌صدر در دو نامه به مجلس و امام تلاش کرد ماجرای معرفی کابینه و زیرپاگذاشتن قرارهای خود با نخست‌وزیر را به نفع خود برگرداند. 717
دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور در مصاحبه‌ای مطبوعاتی 750
کارتر رئیس جمهور امریکا در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که امید چندانی به آزادی سریع گروگان‌ها ندارد. 752
حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رئیس مجلس امروز به ارائه گزارشی به نمایندگان درباره اقدامات چند روز گذشته برای انتخاب افراد کابینه پرداخت. 767
آیت‌الله خامنه‌ای خطیب جمعه تهران: موضوع قابل‌اهمیت برای کابینه جدید، مکتب است و غربی‌ها از همین امر وحشت دارند. 782
آیت‌الله سیدعبدالحسین دستغیب... 821
تیمسار ولی‌الله فلاحی جانشین ستاد مشترک ارتش . 822
رجایی نامه معرفی کابینه را پس از موافقت بنی‌صدر به مجلس ارسال کرد. 825
نخست‌وزیر هنگام توضیح درباره اعضای کابینه و برنامه‌های دولت 826
مراسم هفده شهریور در میدان شهدا 843
نخست‌وزیر در مراسم هفده شهریور به تشریح برنامه های دولتش پرداخت. 848
آیت‌الله بهشتی به سخنان روز قبل بنی صدر واکنش نشان داد. 866
هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس به اظهارات بنی‌صدر واکنش نشان داد. 867
رجایی، نخست‌وزیر. 871
احمد سلامتیان نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی 872
صدام رئیس جمهور عراق: ما هر قطعه‌ای از سرزمین عراقی که فارس‌ها آن را غصب کرده‌اند باز پس می‌گیریم. 879
رجایی در هنگام دفاع از کابینه. 894
صادق قطب زاده در آخرین روزهای وزارت خود در مصاحبه با خبرکزاری فرانسه 897
آیت‌الله العظمی شیرازی و آیت‌الله العظمی گلپایگانی و آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی 900
تیمسار قاسمعلی ظهیرنژاد فرمانده نیروی زمینی ارتش.. 912
بنی‌صدر در سخنرانی خود در بهشت زهرا به منتقدان سخنرانی اش در 17 شهریور پاسخ داد. 925
دیدار نخست‌وزیر با امام 928
امام خمینی: ما هرچه داریم از این ملت است، مردمی که شما را بر سر مسند نشاندند شما فکر آنها را بکنید. 928
نخست‌وزیر در سخنانی مسئله رابطه دولت و گروه‌های سیاسی را تشریح کرد. 947
امام‌جمعه تهران در مراسم نمازجمعه 949
امام خمینی خطاب به زائران بیت‌الله الحرام پیامی صادر کرد. 951
کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل.. 953
ژنرال کنعان اورن فرمانده کودتا در ترکیه. 954
سلیمان دمیرل نخست‌وزیر بازداشت‌شده ترکیه. 954
نمایندگان در مجلس شورای اسلامی به بحث درباره چگونگی پاسخ به نمایندگان کنگره امریکا و نحوه رسیدگی به مسئله گروگان ها پرداختند. 992
رونالد ریگان نامزد ریاست جمهوری امریکا 994
عزت ابراهیم الدوری معاون ریاست شورای انقلاب عراق 999
رئیس مجلس در مصاحبه‌ای مطبوعاتی.. 1018
ملاقات شاه ایران و صدام معاون رئیس جمهور عراق در الجزایر و امضای قرارداد 1975 1052
صدام حسین رئیس‌جمهور عراق.. 1052
بنی صدر در مصاحبه اختصاصی با خبرگزاری فرانسه. 1054
ابراهیم یزدی در پاسخ به سخنان ولایتی به دفاع از عملکردش در دوران وزارت خارجه پرداخت. 1108
آیت‌الله خامنه‌ای نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به ابراهیم یزدی: شورای انقلاب کی و طی چه حکمی گفته بود که با امریکا کج‌دار و مریز رفتار کنید؟ 1109
مهندس بازرگان نماینده تهران در جلسه امروز به دفاع از سیاست خارجی دولت موقت پرداخت و آن را هماهنگ شده با شورای انقلاب و امام دانست. 1110
جیمی کارتر رئیس جمهور امریکا 1111
آیت‌الله خامنه‌ای امام‌جمعه تهران. 1133
سعدون حمادی وزیر خارجه عراق. 1169
سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده عملیاتی غرب کشور 1183
پیشگفتار
مقدمه
پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه عکس‌ها و نقشه‌های کتاب نهم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان تصمیم صدام به جنگ علیه ایران آماده انتشار شد.
کتاب حاضر 61 روز از دوران زمینه‌سازی جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و درمجموع شامل 733 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دوره زمانی 1/5/1359 تا 30/6/1359 است.
برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:
مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوعاتی است که در گزارش‌های مختلف در سراسر کتاب بدان‌ها پرداخته شده است.
هر روز از روزشمار به‌منزله یک فصل و شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل وقایع همان روز است که در پایان آن، فهرست منابع و مآخذ مطالب همان روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب متن روزشمار نمی‌گنجید، در پاورقی یا در ضمیمه پایان همان روزشمار آمده است.
پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که شماره‌هایی نظیر شماره گزارش‌های متن کتاب دارد و دستیابی به مطالب موردنظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده است. همچنین عکس‌هایی
از صحنه‌های وقایع و اشخاص ذکرشده در گزارش‌ها، در کتاب چاپ شده است.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ضمن درخواست علو درجات برای راویان شهید از خداوند متعال، از همه کسانی که در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده‌سازی کتاب با نویسنده و مرکز همکاری کرده‌اند، ازجمله هانیه مرشدی، زهرا گل‌محمدی، زهرا سادات صبح‌گل، زینب سادات موسوی، معصومه رحیمی و حسن باقی‌پور سپاسگزاری می‌کند.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس
1393
جلد نهم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق است که در آن نویسنده با بهره‌گیری مستقیم از منابع غنی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، روزشمار اول مرداد 1359 تا سی‌ام شهریور 1359 را که مشتمل بر 733 گزارش و 62 ضمیمه است، تألیف و ارائه کرده است. در اینجا نگارنده اذعان و تأکید می‌کند که حجم رویدادها و وقایع پرشتاب در این 61 روز چنان زیاد بوده است که برای ارائه مطالبی از همین نوع، و نه همه آنها، تعداد صفحات یک جلد کتاب کافی نیست. ازاین‌رو، به خوانندگان پیگیر و محققان و پژوهشگران ارجمند توصیه می‌شود که از سرنخ‌های ارائه‌شده در کتاب استفاده کرده، ذهن تشنه و حقیقت‌یاب خود را از منابع دیگر مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سیراب سازند.
کتاب پیش رو، به مرور حوادث سرنوشت‌ساز و مهم مرداد و شهریور 1359 اختصاص دارد؛ رویدادهایی که پس از گذشت 20 ماه از پیروزی انقلاب اسلامی در یکی از حساس‌ترین نقاط جهان، منجر به جنگ هشت‌ساله علیه ایران شد. در بررسی این دو ماه، روند مهم‌ترین موضوعات مبتلابه کشور، که درگیر مشکلات و بحران‌های عدیده داخلی و خارجی است، مورد توجه قرار گرفته است. این حوادث و وقایع بعضی به‌طور مستقیم به زمینه‌سازی‌های جنگ تحمیلی مربوط‌اند و بعضی غیرمستقیم. نویسنده کوشیده است علاوه‌بر تحلیل و توصیف موضوعاتی که به‌طور مستقیم به جنگ ربط داشته‌اند، از موضوعاتی که در مؤلفه‌های قدرت حکومتی، امنیت ملی و ثبات سیاسی نظام تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی تأثیر مهمی داشته‌اند، یا به نوعی در زمینه‌سازی جنگ دخیل بوده‌اند، در قالب رخدادهای داخلی، منطقه‌ای و جهانی نیز غفلت نکند.
در موضوعات خارجی از مهم‌ترین مباحث، سیر روابط و مناسبات ایران با دو کشور امریکا و عراق است که سهم اصلی را در تحمیل جنگ هشت‌ساله داشته‌اند و ماه‌های مرداد و شهریورِ منتهی به جنگ، شاهد وقایع تعیین‌کننده‌ای در روابط ایران با این دو کشور بوده است. در موضوعات داخلی نیز صف‌بندی‌های عرصه سیاسی کشور - شامل گروه‌ها و جریان‌های داخل
و خارج جناح‌بندی حکومتی - و نیز درگیری‌های غرب کشور، به‌خصوص تمهیدات حمایتی عراق از گروه‌های معارض در مناطق کردنشین برای ایجاد امنیت‌خاطر این کشور از این محور مهم بعد از آغاز تهاجم علیه ایران، از مهم‌ترین مباحثی است که به آن پرداخته شده است.
بهطورکلی، در دوره زمانی کتاب حاضر، نظام جمهوری اسلامی همچون ماه‌های قبل همچنان در وضعیتی دوگانه قرار داشت. جمهوری اسلامی ازسویی با اتکا به مشروعیت سیاسی بالای حاصل از پتانسیل مردمی انقلاب، در آخرین مراحل بنای نهادهای قانونی مثل تعیین صلاحیت نمایندگان مجلس شورای اسلامی، انتخاب نخست‌وزیر و تعیین کابینه جدید هیئت دولت بود. ازاین‌رو در بحث صف‌بندی جناح‌های داخل نظام یکی از سخت‌ترین و پرمناقشه‌ترین دوران‌های خود را می‌گذراند. تا این زمان؛ یعنی درطول 20 ماه گذشته، براساس همین پتانسیل انقلابی و مردمی، نهادهای قانونی نظام تأسیس یا پایه‌ریزی شده بود؛ همه‌پرسی قانون اساسی و انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شده و اولین رئیس‌جمهوری اسلامی ایران مشخص گردیده بود؛ انتخابات مجلس شورای ملی که در تابستان همین سال نامش به مجلس شورای اسلامی تغییر یافت، انجام گرفته و در روزهای مرداد و شهریور مراحل تعیین صلاحیت نمایندگان منتخب مردم در پیش بود. بااین‌همه، نظام جدید همچنان درحال طی مرحله گذار بود و هنوز به مرحله استقرار قطعی و ثبات طبیعی و قانونی خویش نرسیده و تا آن مرحله، چند گام بیشتر نمانده بود.
در بحث مطالبات گروه‌های سیاسی داخل و بیرون از نظام، گرچه نظام نوپا به‌طور رسمی و حقوقی تأسیس شده بود، هنوز پتانسیل ناشی از وضعیت انقلابی نیرومند بود و جریان‌های سیاسی و اجتماعی اعم از مخالفان و موافقان نظام جدید، با نوع رفتار انقلابی فعالیت می‌کردند و در یک چرخه منظم قانونی و عقلانی قرار نگرفته بودند؛ هرچند این روند درحال به‌ثمرنشستن بود. گرچه تشکل‌ها و گروه‌هایِ داخلیِ صرفاً سیاسی، به قانون و نظام جدید تمکین کرده و تقریباً خلع‌سلاح شده بودند، هنوز برخی ساختمان‌ها و امکانات دولتی در دست این گروه‌ها قرار داشت. در این اوضاع و احوال، مطالبات سیاسی نیرومندی وجود داشت که نظام، قادر یا مجاز به جذب و پاسخ مساعد به آنها نبود، بنابراین، مطالبات مزبور بلاتکلیف می‌ماند و عرصه سیاسی را دستخوش بحران می‌کرد.
بااینکه نهادهای قانونی یکی پس از دیگری شکل گرفته یا درحال شکل‌گیری نهایی بودند، بحران مشارکت، همچنان هم در جناح‌بندی حکومتی و صف‌بندی نخبگان جدید و هم در صف‌بندی جریان‌های عرصه سیاسی کشور، سیری روزافزون و رو به تهدید بیشتر و شدیدتر داشت. مطالبات قومی به‌خصوص در مناطق کردنشین که توسط گروه‌های غیرمذهبی و چپ‌گرای مسلح قالب براندازی و تجزیه‌طلبانه یافته بود، همچنان و در ادامه ماه‌های قبل، نظام را با بحران جدی مواجه کرده بود و پایان این دوره؛ یعنی آغاز جنگ ازسوی عراق، نقطه اوج
این تحرکات تجزیه‌طلبانه بود که به سود عراق در جنگ هشت‌ساله رقم می‌خورد و با مشغول‌کردن بخش عظیمی از نیروهای مسلح ارتش و سپاه به خود خیال عراق را در حمله به مناطق میانی و جنوب‌غربی کشور تاحدودی آسوده می‌کرد. در روند تهدیدافزای مرداد و شهریور 1359، حمایت حکومت عراق از نیروهای معارض در کوهستان‌ها و روستاهای مناطق کردنشین در چهار استان غربی کشور هرروز آشکارتر می‌شد، طوری‌که هر ناظر بیرونی آگاهی می‌تواند حرکت‌های رو به جلوی عراق در منطقه غرب کشور و ارتباط آن با محورهای میانی و جنوبی را به‌خوبی حدس بزند.
البته ادامه وضعیت دوگانه در این مقطع؛ یعنی امتزاج وضعیت انقلابی و استقرار حاکمیت قانونی نظام جدید، طبیعی هر دولت منبعث از انقلاب است و بحران‌های مختلف از پیامدهای طبیعی این دوره گذار است که نظام جدید رفته‌رفته در تلاش برای حل‌وفصل آنها است. اما پیگیری سیر حوادث در شهرهای مختلف نشان می‌دهد که با تشدید مناقشات مرزی میان ایران و عراق از یک‌سو و میان نیروهای مسلح انقلاب و گروه‌های معارض مسلح مخالف نظام از سوی دیگر، مناقشات و درگیری‌های خیابانی و شهری نیز به‌طرزی معنی‌دار رو به افزایش بوده است.
بنابراین، ایران انقلابی با دو بحران جدی و تهدیدافزای مناسبات با امریکا و مناسبات با عراق روبه‌رو بود:
در بحث مناسبات و مناقشات با دولت امریکا، ایران به‌خصوص با مشکلات مربوط به حل‌وفصل بحران گروگانگیری در سفارت امریکا به‌دست دانشجویان پیرو خط امام، مبارزه نظام با کودتای امریکایی 18 تیرماه گذشته و دستگیری و محاکمه کودتاگران مواجه بود.
در بحث بحران مناسبات با عراق، تصمیم‌گیران بعثی حاکم بر این کشور با سوءاستفاده از وضعیت ناآرام برخی مناطق داخلی و مرزی ایران پس از پیروزی انقلاب و نیز نابودی رژیم شاهنشاهی و ازبین‌رفتن ژاندارم منطقه، درصدد دستیابی به این جایگاه راهبردی و تفوق‌یافتن بر جهان عرب و منطقه بودند و با طرح موضوعاتی همچون ادعاهای ارضی درخصوص برخی مناطق ازجمله میمک و خان‌لیلی در غرب کشور یا پیگیری موضوع جزایر سه‌گانه در خلیج‌فارس، درصدد حل ضعف ژئوپلتیک خود برای دسترسی به دریا برآمدند، به‌این‌ترتیب که خواستار تحقق آرزوی تاریخی احراز مالکیت و حاکمیت بر تمامی اروندرود و عقب‌بردن مرز دو کشور به ساحل شرقی آن بودند. آنان همچنین درپی ادامه عربستان‌سازی در خوزستان ایران بودند که اگر به تجزیه ایران منجر نشد، لااقل یک پایگاه نفوذ دائمی در ایران ایجاد و یک بحران قومی عرب‌گرایانه دائمی را به ایران تحمیل کند. این تحریک آشکار که از ماه‌های قبل در گفتار و رفتار رهبران و تصمیم‌گیران بعث عراق مشهود بوده، در این دو ماه آخر منتهی به جنگ نیز روندی رو به افزایش داشته است.
بنابراین، مروری بر حوادث و رخدادهای دو ماه مرداد و شهریور 1359، آشکارا نشان
می‌دهد که نظام جمهوری اسلامی ایران در معرض بحران‌های متعددی که بیان شد، قرار گرفته است. مجموعه این بحران‌ها را همچون دوره‌های قبل می‌توان در چهار عنوان دسته‌بندی کرد. در کتاب حاضر باتوجهبه اهمیت موضوعات و بحران‌های مورد توجه، به‌ترتیب، مطالب زیر مرور و گزارش‌های تحلیلی ارائه شده است.
بحران در روابط و مناسبات ایران و عراق.
بحران در کردستان.
بحران امنیت داخلی به‌ویژه در تعامل و مناسبات نیروهای سیاسی داخلی (اعم از جریان‌های داخل جناح حکومتی و خارج از آن).
بحران در روابط و مناسبات ایران و امریکا و بلوک غرب.
شایان ذکر است که در متن روزشمار، گزارش‌های هرروز، عموماً به ترتیب همین ردیف‌های چهارگانه مزبور تنظیم شده است که نشانه نگرش خاص کتاب به زمینه‌سازی نهایی جنگ عراق علیه ایران می‌باشد؛ ابتدا، موضوعات مربوط به روابط ایران و عراق و محیط ملی عراق بیان شده است. این شروع ممکن است سیاسی یا نظامی باشد. سپس مباحث خوزستان و بحران‌های ایجادشده توسط عوامل وابسته به حکومت بعث عراق در این منطقه حساس ذکر شده است. موضوع بعدی تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین است. گزارش‌های روزهای مرداد و بخشی از روزهای شهریور، حوادث مناطق کردنشین را به‌طور عمومی تشریح و تبیین کرده، اما به‌تدریج دو محور اصلی آذربایجان‌غربی و کردستان در کنار استان‌های کرمانشاه و ایلام مورد توجه خاص قرار گرفته است. گزارش‌های بعدی به مسائل امنیتی و فعالیت‌های انبوه گروه‌های خارج نظام مثل سازمان‌های مخالف اختصاص یافته که وضعیت دوگانه را نیز در درون خود جای داده است. دراین‌میان، مسائل امنیتی دیگری مثل دستگیری جاسوسان امریکایی یا غربی در برخی استان‌های غیرمرزی کشور مثل اصفهان یا برخورد با سران ایل قشقایی در استان فارس مورد دقت و توجه قرار گرفته است. گزارش‌های بعدی مربوط به رفتار و مناقشات داخل حکومت و دو جناح داخلی و رقیب در نظام است که بیشترین حجم را در این ردیف به خود اختصاص داده است. برخوردهای متعدد این دو جناح بر سر انتخاب نخست‌وزیر و نیز رأی اعتماد به نمایندگان منتخب مردم و همچنین افشاگری‌های کمیسیون‌های تحقیق و افراد حاضر در مجلس درباره تعیین صلاحیت یا عدم صلاحیت نمایندگان مجلس، این مکان مقدس را به محلی برای جنجالی‌ترین مناقشات فیمابین تبدیل کرده بود. وخامت اوضاع مناسبات میان ایران و امریکا و هم‌پیمانان غربی‌اش از دیگر موضوعات مورد بحث است که دراین‌میان مناسبات میان ایران و ابرقدرت دیگر، یعنی شوروی سوسیالیستی نیز مدنظر می‌باشد.
در اینجا ذکر این نکته اهمیت دارد که عراق با بهره‌گیری از درگیری‌های ایران و امریکا،
درپی تحقق مطامع خویش برآمد، بدین ترتیب که در درگیری‌های غرب کشور، چه با حمایت از گروه‌های مسلح معارض و چه به‌طور مستقیم با حملات مداوم یا پراکنده آتشباری و هوایی به مناطق و پاسگاههای مرزی، جبهه دیگری درمقابل نیروهای مسلح ایران گشود. این راهکنش درحقیقت برای عراق نوعی ایجاد سهولت در حرکت به‌سوی تحمیل یک جنگ تمام‌عیار محسوب می‌شد و عاملی برای زمینه‌سازی تجاوز بود. در همین حال مرکزیت سیاسی و فرماندهی نظامی ایران همچنان تحت‌تأثیر جناح‌بندی موسوم به لیبرال - خط امام و مناقشات آنان قرار داشت.(1)این مناقشات سیاسی به‌خصوص در دو ماه مرداد و شهریور، بر سر تعیین صلاحیت نمایندگان هر دو جناح و نیز تعیین نخست‌وزیر و اعضای هیئت دولت و سرانجام با سخنرانی رئیس‌جمهور در روز 17 شهریور به اوج خود رسید.
موضوعات دیگری نیز این وضع را پیچیده‌تر و مشکل‌تر می‌کرد و آن وقتی بود که در صف‌بندی عرصه سیاسی کشور، گروه‌های متعددی با دعاوی انقلابی یا شبه‌انقلابی برجای مانده از مبارزه با رژیم گذشته یا حتی با سوءاستفاده از وضعیت بحرانی بعد از انقلاب، به‌شدت فعال شده و حاضر به قرارگرفتن در ذیل حاکمیت و قانون جدید نبودند. آنها هرجا ضرورت سازمانی و تشکیلاتی‌شان ایجاب می‌کرد مدعی ایفای نقش جریان‌های سیاسی دارای مطالبات دمکراتیک و... بودند و هرجا که لازم می‌شد، با اتکا به سلاح، نقش چریکی و شبه‌نظامی خود را آشکارا و پنهان نشان می‌دادند. علاوه‌براین، گروه‌های دیگری نیز فعال بودند که باتوجهبه وضعیت کشور نه در صف محاربان بودند و نه در صف وفاداران قطعی نظام جدید قرار داشتند و بنا بر سنخ، ماهیت و نوع حضور، بعضاً درحال نزدیکی هرچه بیشتر به رئیس‌جمهور، جذب طرف‌داران و یارگیری بیشتر و آماده‌سازی افراد خود برای روزها و ماه‌های آینده بودند. این گروه‌ها مثل سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌تدریج نقش منافقانه خود را بیشتر آشکار کردند و با سوءاستفاده از تفکرات و رفتارهای رئیس‌جمهور درصدد خط‌دادن به وی در مبارزه و مناقشه با جناح رقیب برآمدند.
بدین‌ترتیب، نوع صف‌بندی جریان‌های سیاسی داخلی، اعم از داخل حاکمیت و غیر آن، درمجموع فضایی را ایجاد کرده بود که آن نیز نظیر بحران قومی، از دیدگاه رژیم عراق تسهیل‌کننده تحرکات و عامل مساعدی برای زمینه‌سازی تجاوز ارتش این کشور در روزهای پایانی شهریور 1359، به شمار می‌رفت.
با مروری کلی بر جریان‌ها و حوادث 20 ماه گذشته پیش از تجاوز نظامی عراق به ایران، کم‌کم به این نکته تلخ و درعین‌حال عبرت‌آموز پی می‌بریم که حاکمان عراق در یک سناریوی ازپیش تعیین‌شده، درصدد براندازی نظام تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی بوده‌اند. توضیح مطلب این است که با وقوع انقلاب اسلامی ایران، یک اراده ملی و قدرتی نوین برای تأسیس
1) در نگارش صفحات اولیه این مقدمه، از مقدمه کتاب هفتم روزشمار جنگ ایران و عراق، نقل و اقتباس صورت گرفته است.
بنیان‌های جدید برمبنای تفکرات انقلابی و ناب اسلام شیعی و انقطاع از گذشته حاصل شد و همین امر آن را به رخدادی تاریخی و بسیار تأثیرگذار در سطح منطقه و حتی جهان تبدیل کرد که همه مناسبات و رفتارها با تأثیر از آن دستخوش تغییر و تحول اساسی شدند. ادراک و کشف منطق وقوع رخدادهای منجر به جنگ می‌تواند ما را در پاسخ به چرایی و چگونگی وقوع جنگ تحمیلی یاری رساند و درعین‌حال، منشأ پرسش‌های جدید باشد.
در وهله نخست، این حقیقت که با گذشت کمتر از 20 ماه از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، جنگ بزرگی میان ایران و عراق با تهاجم سراسری و سهمگین ارتش عراق به خاک ایران در 31 شهریور 1359 آغاز شد و نیز توجه به فاصله زمانی کوتاه میان این دو رویداد بسیار مهم (وقوع انقلاب اسلامی و آغاز جنگ)، این پرسش اساسی را به وجود می‌آورد که: آیا میان انقلاب اسلامی و جنگ نسبتی وجود دارد؟ اگر پاسخ به این سؤال مثبت است، سازوکارها و عوامل مؤثر در شکل‌گیری روند آغاز جنگ با تأثیر از انقلاب چیست؟
این دوره 20 ماهه؛ یعنی از زمان پیروزی انقلاب تا بروز جنگ، خود به سه دوره تقسیم می‌شود که در روزشمار جلد نهم، دو ماه مرداد و شهریور سال 1359 (یعنی ماه‌های پایانی دوره سوم) بررسی شده است. اما برای درک بیشتر و بهتر این مقطع که شامل بخش عمده تابستان سال 1359 بوده و اغلب تأثیراتِ ماه‌های قبل در دو ماه آخر منتهی به جنگ را در بر می‌گیرد، دو دوره قبل به‌اختصار مرور می‌شود.
دوره اول به‌مدت 10 ماه، فاصله زمانی پیروزی انقلاب تا تصرف سفارت امریکا در آبان 1358 را شامل می‌شود. در این دوره، با پیروزی انقلاب و جابه‌جایی در ساختار قدرت در ایران، مهم‌ترین دغدغه مردم و رهبران انقلاب، استقرار نظام جدید و تثبیت آن با غلبه بر چالش‌ها و بحران‌های سیاسی، امنیتی پیشِ رو بود. در مقابل، رژیم عراق خود را برای اولین‌بار دربرابر تهدیدها و فرصت‌های جدیدی می‌دید؛ بدین معنا که ازبین‌رفتن توازن قدرت در منطقه و تضعیف توان نظامی - امنیتی ایران، فرصتی را برای عراقی‌ها پدید آورد که بر پایه آن، تلاش‌هایی را به‌منظور فشار به ایران و در اولین گام، رسیدن به آرزوی دیرینه خود؛ یعنی تجزیه خوزستان، طراحی و اجرا کردند. امریکایی‌ها نیز با درپیش‌گرفتن سیاست صبر و انتظار و تقویت جریان‌های میانه‌رو، برای بازگرداندن دوباره قدرت خود در ایران و نیز برای مهار تأثیر و پیامدهای انقلاب اسلامی نوپا، ساختارهای جدیدی را در سطح منطقه طراحی کردند و در این ضمن به قدرت عراق و مهار آن و درعین‌حال، بهره‌برداری از انگیزه و توان آن کشور برای مهار ایران توجه خاصی مبذول داشتند.
دوره دوم، از تصرف سفارت تا قطع رابطه امریکا با ایران در فروردین 1359 است. تصور موجود از رخدادهای داخلی کشور و نقش امریکا در سازماندهی و هدایت آنها، همچنین موافقت امریکا با سفر شاه به این کشور، زمینه‌های افزایش نگرانی ایران از تکرار حادثه
کودتای 28 مرداد سال 1332 را فراهم ساخت و همین امر به تصرف سفارت امریکا در تاریخ 13 آبان 1358 انجامید. این حادثه بسیار تأثیرگذار در روند جریانات شتابنده انقلاب - که امام خمینی آن را "انقلاب دوم" نامید - در سطح جهان نیز به‌تدریج نگرشی تازه به ایران را پدید آورد و افکار جهان اسلام و کشورهای منطقه، به‌دلیل مبارزه ایران با امریکا، به سود انقلاب اسلامی بسیج شد. سیاست امریکا نیز از صبر و انتظار به تهدید و طراحی اقدامات سیاسی - امنیتی و مداخله نظامی علیه ایران تغییر یافت. عراقی‌ها نیز که در عربستان‌سازی و تجزیه خوزستان با ناکامی مواجه شدند، در اندیشه طراحی جنگ علیه ایران، تمهیداتی را پیش‌بینی کردند که با تصرف سفارت امریکا به تأخیر افتاد.
دوره سوم، از قطع رابطه امریکا با ایران (19 فروردین) تا پایان شهریور 1359 و آغاز تجاوز سراسری عراق به ایران را شامل می‌شود. ناامیدی امریکا از آزادی گروگان‌ها، هم‌زمان با فرارسیدن زمان انتخابات ریاست‌جمهوری در امریکا، سیاست‌های خصومت‌آمیز امریکا علیه ایران را تشدید کرد و اعلام قطع رابطه با ایران و تحریم اقتصادی این کشور، نقطه عطف جدیدی برای اعمال تهدیدها علیه ایران بود و عراق در میان کشورهای همسایه و همسو با امریکا، بهترین مهرهای بود که می‌توانست انقلاب اسلامی نوپای ایران را یا در نطفه خفه کند یا حداقل مانع از صدور آن شود. به‌این‌ترتیب، روند جدیدی از فشارهای بین‌المللی، منطقه‌ای و داخلی علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز شد. در این دوره، نگرانی از اقدامات امریکا و عراق و درگیری خونین گروه‌های مسلح معاند با نظام در قالب مطالبات قومی در مرزهای غربی کشور، به بسیج اجتماعی برای مقابله با این تهدیدها منجر شد؛ درعین‌حال، مناقشات سیاسی کشور، به‌ویژه در رأس بنیان‌های رسمی تازه‌تأسیس نظام و نیز فتنه‌انگیزی‌های فرصت‌طلبانه و منافقانه گروه‌ها و سازمان‌های تازه از بند رسته یا نوپا در نقاط مختلف کشور، با ایجاد جبهه‌ای جدید در داخل برای مقابله با انقلاب تشدید شد. بااین‌همه، هیچ‌یک از تمهیداتی که برای بازدارندگی اندیشیده شد، نتیجه‌ای راهبردی در بر نداشت و سرانجام، تجاوز سراسری عراق به ایران در 31 شهریور 1359 آغاز شد.
مقطع زمینه‌سازی شروع جنگ، در تابستان 1359، آخرین حلقه از رویدادهای شتابنده دوره سوم است. در کتاب حاضر، توصیف رویدادهای ماه‌های دوم و سوم این فصل در قالب چهار کانون بحران صورت گرفته است که نقطه آغاز اوج‌گیری آن با شروع تابستان 1359 بوده است و در پایان شهریور با اوج‌گیری بیشتر هر چهار کانون بحران، منجر به تحمیل جنگی خانمان‌سوز ازسوی عراق به جمهوری اسلامی ایران شده است.
پس از گذشت 5 ماه از انتخاب اولین رئیس‌جمهور ایران، از آنجا که مجلس شورای اسلامی در تیرماه 1359، آغاز به کار کرد، زمینه برای تشکیل هیئت دولت فراهم گردید. مجلس دوره اول در تابستان 1359 با دو موضوع اساسی روبه‌رو بود که همین دو موضوع در کنار برخی مسائل و تنش‌های حاشیه‌ای، جریان مناسبات داخلی حکومت را با بحران فزاینده‌ای مواجه ساخت. اولین موضوع چگونگی حل مسئله گروگانهای امریکایی و دیگری رأی اعتماد به نخست‌وزیر و کابینه بود. علاوه‌براین، موضوع مقدم‌تر، رسیدگی به وضعیت تعیین صلاحیت نمایندگان منتخب مردم بود که باتوجهبه داشتن گرایش‌های فکری وابسته به یکی از دو جناح عمده داخل حاکمیت، خودبه‌خود بحث‌ها و مناقشات جنجال‌برانگیزی را در داخل و بیرون از مجلس و در لایه‌های جامعه انقلابی برمی‌انگیخت.
درمورد گروگان‌ها، اگرچه امام حل این مسئله را برعهده مجلس گذاشته بود، امام اختلافات بین دو جناح موسوم به لیبرال و خط امام و نیز اختلافات درون جناحی باعث بروز موضع‌گیری‌های متفاوت در داخل حکومت ایران شده بود که این امر طولانی‌شدن ماجرای گروگان‌ها را درپی داشت. این موضع‌گیری‌ها آغاز تحول در سیاست داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران بود، طوری‌که برخی معتقدند یکی از علل اساسی و زمینه‌ساز اقدام امریکا در تحمیل جنگ به ایران به شمار می‌رود.
در اوایل مرداد 1359، در جریان تصویب صلاحیت نمایندگان مجلس، درگیری دو جناح طرف‌داران خط امام (در قالب حزب جمهوری اسلامی و نمایندگان طرفدار آن)، که اغلب اعضای مجلس را تشکیل می‌دادند، با طرف‌داران رئیس‌جمهور که اقلیت قابل‌توجهی را در مجلس شامل می‌شدند، بر سر تصویب صلاحیت دکتر حسن آیت، نماینده مردم تهران و از اعضای کادر مرکزی حزب جمهوری اسلامی و نیز دکتر احمد سلامتیان، نماینده مردم اصفهان و از طرف‌داران عمده رئیس‌جمهور، مناقشه سختی در مجلس درگرفت که به‌طرز پرتنشی به مطبوعات وابسته به دو جناح و نیز مطبوعات گروه‌های مختلف کشیده شد و در رسانه‌های ضدانقلاب و نیز کشورهای غربی و عراق هم بازتاب وسیعی داشت.
انتخاب نخست‌وزیر نیز ازجمله موضوعاتی بود که کشمکش نیروهای موسوم به خط امام و جناح موسوم به لیبرال‌ها را تشدید کرد. این اختلافات که طبیعتاً دامنه آن به‌طور وسیعی به مطبوعات نیز کشیده می‌شد، باعث شد که امام خمینی بارها به‌نرمی و با رفتاری پدرانه و گاه نیز با عتاب به طرفین دعوا، آنها را به احتراز از اختلافات و اتحاد با یکدیگر در اوضاع پرتنش کشور، دعوت کند. نگاهی به برخی حوادث یک ماه پیش از آن؛ یعنی آغاز تیرماه 1359، به‌خوبی از میزان دلواپسی رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی پرده برمی‌دارد. امام خمینی در اول تیر 1359، خطاب به مسئولان نظام فرمودند: «باید
از اختلافاتی که اخیراً می‌بینید به جان هم افتاده‌اند و روزنامه‌ها چه می‌کنند، بری باشیم.» دو روز بعد (3/4/1359) ملاقات چهارساعته مهمی میان رئیس‌جمهور و اعضای شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی در منزل دکتر محمدجواد باهنر صورت گرفت که در آن مذاکرات مهم و تعیین‌کننده‌ای درزمینه مسائل جاری انجام شد و تصمیماتی به‌منظور ابهام‌زدایی و ایجاد جو تفاهم اتخاذ گردید. این جلسه که به "میثاق وحدت" شهرت یافت، به‌خصوص در شهریورماه 1359، درحقیقت مناقشات بی‌پایان دیگری را در درون خود پرورانده بود و روز به روز فاصله میان این دو جناح داخل نظام را بیشتر می‌کرد.
در 29/4/1359، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی با رأی 146 تن از نمایندگان مجلس به ریاست مجلس شورای اسلامی انتخاب شد. در همان روز، فرمان تاریخی امام خمینی برای تشکیل دولت مکتبی، قاطع و جوان صادر گردید که در آن چنین آمده است: «اگر دولت مثل سابق باشد، با آن دید و آن وضع، باید عزای انقلاب را بگیریم... سفارتخانه‌ها حالا در هرجا که دست روی آن می‌گذارند، فاسد است، ... این مطالب را آقایان می‌خواهند با مغزهایی که در اروپا تربیت شده، درست بکنند، ما می‌خواهیم اسلام را اجرا بکنیم، ... ما چقدر سیلی از این ملیت خوردیم!... اینها باید منحل باشند، ما از اینها ضربه دیدیم... یک دولت متدین تمام، صددرصد اسلامی و قاطع، یک نفر وزیر اگر مثل بعضی از این وزرا که الآن هستند باشد، اینها نپذیرند... باید همین مجلس یک مجلسی باشد که با قاطعیت عمل کند و دولت اگر بخواهد یک قدم کنار بگذارد، با قاطعیت بخواهدش و ردش کنند.»
با یک چنین مقدماتی که در قالب رویدادهای مهم سیاسی میان گروه‌های داخل نظام رخ نمود، وارد فضای سیاسی مرداد 1359 می‌شویم. در این ماه باوجود میثاق وحدت و قول و قرارهایی که میان دو جناح رقیب گذاشته شده بود رئیس‌جمهوری، ابوالحسن بنی‌صدر و مجلس شورای اسلامی مدت‌ها برای انتخاب نخست‌وزیر اختلاف داشتند. مجلس به نخست‌وزیرِ پیشنهادیِ وی رأی اعتماد نمی‌داد زیرا او را فاقد کارآمدی و اوصاف موردنظر برای اعمال خط امام می‌دانست. درنهایت، محمدعلی رجایی ازطرف رئیس‌جمهور به مجلس معرفی شد. مجلس شورای اسلامی نیز در 20 مرداد 1359، به آقای رجایی رأی اعتماد داد. اما مخالفت رئیس‌جمهور - که با مواضع وی مشخص بود که با اکراه تن به معرفی رجایی داده است - و نیز کارشکنی وی در معرفی وزیران، به‌خصوص مخالفت با سه وزیر امور خارجه، دفاع ملی و کشور، پیشرفت کار دولت را با وقفه و مشکل مواجه ساخت. این مشکلات درکنار دامن‌زدن به اختلافات داخلی - که اوج آن در سخنرانی بنی‌صدر در 17 شهریور 1359 بود و در آن رئیس‌جمهور به‌شدت به حزب جمهوری اسلامی حمله کرد و آن را به کارشکنی و توطئه علیه رئیس‌جمهور متهم ساخت - باعث تشدید اختلافات در لایه‌های بالایی حکومت و کندی کار دولت می‌شد که این موضوع نیز به‌عنوان یکی از عوامل اصلیِ تصورِ غلط صدام از اوضاع داخلی ایران و ترغیب وی به تسریع در شروع جنگ علیه ایران، قلمداد شده است.
دراین‌باره به اختصار به مواضع مؤثرترین گروه‌های سیاسی بیرون نظام اشاره می‌شود:
ادامه اعتراض و مظلوم‌نمایی در شهرهای مختلف به‌بهانه حمله گروه‌ها به اماکن و دفاتر سازمان و نیز اعتراض به پاکسازی در ادارات؛ "شهیدنمایی" و "مظلوم‌نمایی" به‌جای هرگونه پاسخ‌گویی در قبال مواضع انحرافی ایدئولوژیک و سیاسی - اجتماعی سازمان و تلاش برای تشدید و بزرگ‌نمایی اختلافات دو جناح حکومتی؛ تشدید فعالیت هواداران سازمان در برهم‌زدن اجتماعات مذهبی و ایجاد درگیری و تشنج به‌خصوص در ماه مبارک رمضان، ازجمله برهم زدن سخنرانی جواد منصوری در شب احیای دانشگاه امام صادق(ع) در شب 21 رمضان سال 1359؛ جمعآوری و اخفای سلاح و مهمات در شهرهای مختلف (یک انبار بزرگ سلاح و مهمات از عزتالله کفایتی در شهرستان محلات در 17 مرداد 1359 کشف شد)؛ ایجاد درگیری و جدال‌های بعضاً خونین در تهران و شهرهای کوچک و بزرگ دیگر بر سر دستگیری و محاکمه سعادتی از اعضای کادر مرکزی سازمان که به‌جرم جاسوسی برای شوروی دستگیر و زندانی شده بود و جنجال هواداران این سازمان در شهرهای مختلف برای آزادسازی وی؛ همچنین گشودن یک جبهه وسیع جنگ داخلی در ایران با بحران‌آفرینی و اجرای عملیات روانی و تلاش برای منحرف‌کردن اذهان مسئولان نظام و امکانات جمهوری اسلامی و مشغول‌کردن بخشی از نیروها و امکانات کشور جهت پاسخ‌گویی به این‌گونه بحران‌ها.
مواضع سازمان مجاهدین خلق (منافقین) از بدو انقلاب اسلامی و به‌ویژه در دوره سوم باعث شد تا امام خمینی به‌شدت از این‌گونه گروه‌ها انتقاد کند. امام خمینی در 4/4/1359، درباره توطئه گروه‌های خلقی علیه انقلاب فرمودند:
«اینهایی که در کنار جمهوری اسلامی هستند و می‌خواهند به اسم جمهوری اسلامی، به اسم اسلام، به اسم خلق، به اسم ملت کار بکنند، اینها را ببینید چه می‌کنند. ممکن است من هی بگویم اسلام، هی بگویم فدایی خلق و هی بگویم مجاهد اسلام و مجاهد خلق، این حرف‌ها را بزنم، لیکن وقتی‌که اعمال من را شما ملاحظه می‌کنید، ببینید که از اول من مخالفت کردم، در هرجا تفنگ کشیدم و مخالفت کردم و هرجا بنا بود یک اصلاحی بشود، شما دیدید که من آمدم و مقابلش ایستادم و مشتم را گره کردم و تفنگم را کشیدم... یک وقت می‌بینید که از همه اطراف، این گروه‌هایی که این مفسده‌ها و این میکروب‌ها را درست می‌کنند جمع می‌شوند و در کردستان و آنجا فساد می‌کنند.»
سازمان پس از سخنرانی شدید امام خمینی و حمله به آنها در یک حرکت تاکتیکی، موقتاً همه مراکز و دفاتر سازمانی خود را تعطیل اعلام کرد (8/4/1359). درحقیقت، کادر رهبری سازمان با توسل به مانور فوق، بدون اعلام مواضع رسمی در قبال موضع‌گیری امام، اهدافی را تعقیب می‌کرد؛ هدف‌هایی که در تمام مدت ماه‌های مرداد و شهریور نیز مدنظر سازمان بود. این اهداف عبارت بودند از:
مظلوم‌نمایی، تبلیغ وجود فشار و خفقان و ایجاد زمینه برای اقدامات بعدی.
عقب‌نشینی تاکتیکی موقت به‌منظور کسب امتیاز از مقامات مسئول کشور.
سکوت موقت به‌منظور فروکش‌کردن بحران علیه سازمان.
به‌دنبال انشعاب در سازمان چریک‌های فدایی خلق در 21/3/1359، دو گروه اقلیت و اکثریت در تمام طول مدت تابستان 1359، درگیری‌های لفظی و رسانه‌ای داشتند و یکدیگر را به سازش‌کاری با لیبرالیسم یا امپریالیسم و ضدانقلاب متهم می‌کردند. دراین‌میان، مواضع اقلیت را می‌توان چنین خلاصه کرد:
افشاگری مداوم درباره درگیری‌های کردستان، تحریک ارتشیان و ایجاد اختلاف میان ارتش و سپاه پاسداران انقلاب.
تحلیل از انشعاب در نیروهای مذهبی و گرایش سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌سمت نیروهای چپ و مترقی (روزنامه کار، 26/6/1359).
تحریک دانش‌آموزان با نزدیک‌شدن زمان بازگشایی مدارس.
تحلیل درمورد انحراف حزب توده و اکثریت و سازش‌کاری آنها با لیبرالیسم (روزنامه کار، 26/6/1359)
حمله به خط امام و متهم‌کردن این جریان به دادن فرصت بیشتر تبلیغاتی به لیبرال‌ها.
اتهام به رجایی درمورد طرف‌داری از سرمایه‌داری.
شرکت اقلیت در درگیری‌های مسلحانه کردستان در کنار حزب دمکرات و کومه‌له.
تلاش و تحلیل‌های هرروزه و اغلب تکراری به‌منظور ایجاد شکاف بیشتر میان دو جناح رقیب در حکومت.
طرف‌داری مکرر از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌عنوان نیروهای انقلابی و مترقی.
تشویق مسئولان نظام و پیشنهاد ایجاد رابطه اقتصادی و سیاسی با کشورهای سوسیالیستی برای برون‌رفت از بحران.
حمایت از شوروی و حمله به دخالت‌های امریکا، پاکستان و قطب‌زاده درمورد افغانستان (روزنامه کار (اکثریت)، 29/5/1359).
پیشنهاد صلح عادلانه در کردستان.
صدور بیانیه مشترک با حزب دمکرات کردستان و پیشنهاد صلح با نظام به‌منظور ایجاد فرصت برای ضدانقلاب برای تدارک حملات آتی. (29/5/1359).
تحلیل ریشه‌های جنگ در کردستان و مقصردانستن گروه‌های چپ تندرو و سران ارتش.
حزب توده باتوجهبه سوابق منفی و خائنانه‌ای که از دیرباز در اذهان عمومی ملت ایران از خود بر جای گذاشته بود، این بار با درس‌گرفتن از گذشته، مواضعی بسیار احتیاط‌آمیز اتخاذ کرده بود و باتوجهبه رابطه اطلاعاتی دوجانبه قوی که با اتحاد جماهیری سوسیالیستی شوروی (سابق) داشت، از این رابطه در موارد مختلف به سود خود و حامی اصلی‌اش بهره‌برداری می‌کرد. بهطورکلی مواضع حزب توده را می‌توان در این مقطع چنین خلاصه کرد:
طرف‌داری شدید از مواضع ضدامپریالیستی امام و انقلاب، بدون اشاره به اسلامی‌بودن نظام و انقلاب.
پیش‌بینی و افشاگری درمورد توطئه‌های امپریالیزم امریکا در همسویی با رژیم‌های ارتجاعی منطقه؛ ازجمله روزنامه نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، در 30/4/1359 به نقل از روزنامه پراودا، ارگان رسمی خبرگزاری تاس، می‌نویسد: «کاخ سفید و پنتاگون، یک هفته پس از شکست دخالت نظامی امریکا در تهران، برنامه‌ریزی برای یک یورش وحشیانه جدید را آغاز کرده است.» پراودا دراین‌مورد ضمن اشاره به یک واحد دیگر متشکل از 1800 تفنگ‌دار دریایی امریکایی و چندین کشتی هلیکوپتربر گوادال‌کانال می‌نویسد: «این گروه به واحدهای نیروی دریایی آرمادا در منطقه خلیج‌فارس که به ناوهای هواپیمابر کانستلیشن مجهز هستند، خواهند پیوست. این واحد به دو ناو هواپیمابر و 25 کشتی جنگی دریایی که تفنگ‌داران دریایی، 125 هواپیمای فانتوم و 100 تانک و هلیکوپتر را حمل می‌کند، مجهز است.»
هشدار و اطلاع‌رسانی درباره توطئه مشترک ضدانقلاب داخلی و عراق و امپریالیزم امریکا برای ایجاد توطئه‌ای بزرگ‌تر از کودتای نافرجام نقاب (4/5/1359).
طرف‌داری از رژیم کمونیستی افغانستان و حضور شوروی در آنجا.
پیشنهادهایی به دولت جدید برای حذف ارتش و سپردن همه امور نظامی به سپاه و کمیته‌ها، یا انحلال ارتش و بازسازی مجدد آن (5/5/1359).
تشویق مداوم خط رابطه با شوروی و بلوک شرق برای رفع بحران اقتصادی و به‌دست‌آوردن حامیان قوی در مقابل امپریالیسم غرب، همراه با ذکر گزارش‌های مفصل از پیشرفتهای اقتصادی شوروی و بلوک شرق.
حملات شدید و پیدرپی به قطب‌زاده، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و افشای روابط پنهانی وی با غرب؛ ازجمله افشای ملاقات قطب‌زاده و شاپور بختیار در سوئیس (6/5/1359).
حمله شدید به عوامل ضدانقلاب و قاسملو در کردستان و حمایت از جناح منشعب از قاسملو یعنی حزب دمکرات پیرو کنگره چهارم (7/5/1359).
افشای توطئه تجمع 20 هزار نفر ضدانقلاب مسلح در اطراف کرمانشاه و تمرکز دو لشکر عراقی به‌منظور پشتیبانی از افراد مسلح مزبور (7/5/1359).
تبرئه شوروی از تسلیح عوامل ضدانقلاب و گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین. (24/6/1359).
متعاقب شکست امریکا در دو مقطع مماشات و ارتباط با لیبرال‌ها و ناکامی در عملیات نظامی و حمله به طبس برای آزادی گروگان‌ها، تشدید تنش میان امریکا و ایران امری قطعی بود و بدین طریق شمارش معکوس برای شروع جنگ آغاز شد. اما امریکا هنوز یک برگ برنده دیگر در آستین داشت که درصورت موفقیت در اجرای آن، نه‌تنها گروگان‌ها آزاد می‌شدند، بلکه امیدوار بود تا جمهوری اسلامی نوپای ایران برچیده شده و دولتی موافق میل او بر سر کار آید. هنوز بیش از دو ماه از حمله به طبس نگذشته بود که تلاقی سه کانون بحران؛ یعنی مثلث شوم امریکا، عراق و ضدانقلاب داخلی دست به اقدامی سهمگین و مخاطره‌آمیز زد. گرچه وقوع عملیات نقاب کمتر از 15 روز قبل از مرداد 1359 بوده است، اما از آنجا که بازتاب آن به شکل‌های گوناگون در مرداد و شهریور نمودار است، در اینجا به آن اشاره می‌شود.
کودتای نقاب هم‌زمان با شدت‌یافتن درگیری‌های مرزی عراق، چهار روز پیش از اجرای آن، در 18 تیرماه 1359، در نطفه خفه شد. در ساعت 23:20 همان شب، بنی‌صدر و فرمانده نیروی هوایی و فرمانده سپاه پاسداران در یک مصاحبه تلویزیونی شرکت کرده و توضیحاتی را درمورد کودتا ابراز داشتند. مرتضی رضایی، فرمانده سپاه پاسداران، دراین‌باره چنین گفت: «کارتر و سازمان جاسوسی سی. آی. ای. و صهیونیسم بین‌الملل بعد از شکست مفتضحانه در کویر طبس، بلافاصله درصدد ایجاد یک توطئه جدید برآمد که از داخل، ستون پنجم و
مزدوران داخلی و از بیرون، کشور عراق حمله دوجانبه خواهند کرد و پایگاه‌های نیروی هوایی و محل‌های حساس کشور را تصرف کرده و بمباران کنند. اسرائیل که در این طرح مقدار زیادی پول و مهمات مصرف کرده بود، نقش اساسی را بازی می‌کرد و صدام حسین و بختیار نقشهای جانبی و فرعی را به عهده داشتند. قرار بود در تهران بیت امام و در قم مدرسه فیضیه و محل ریاست‌جمهوری و محل‌های سپاه پاسداران؛ هم پادگان ولیعصر و هم ستاد مرکزی سپاه، انبارهای مهمات ارتش و چند جای دیگر بمباران شوند. هم‌زمان با این بمباران، عراق هم از زمین و هم از هوا حمله می‌کرد و در غرب کشور مستقر می‌شدند و سرتاسر غرب را که بعد از چندین ماه فداکاری و شهادت‌های بسیار زیادی برادران ارتشی و سپاه تصرف کرده بودند، دوباره پس بگیرند. بعد از اینکه پایگاه حر [نوژه] تصرف می‌شد، اینها سوار فانتوم‌ها می‌شدند و کلیه پایگاه‌های دیگر را که اعلام پشتیبانی نمی‌کردند، آنها را بمباران می‌نمودند و در سطح وسیعی اعلامیه پخش می‌شد و آقای بختیار وارد ایران می‌شد.»
در تمام طول مرداد و حتی شهریور 1359، متهمان دستگیرشده در بازجویی‌ها و محاکمات که متن آن در مطبوعات منتشر می‌شد اقرار کردند که در این طرح، قبلاً با نیروی هوایی عراق تماس برقرار کرده بودند و طبق طرح، حمله جنگنده‌های عراقی با بمباران مزدوران داخلی هم‌زمان و هماهنگ بوده است. بدین‌وسیله در ایران دو جبهه وسیع درگیری ایجاد می‌کردند و نیروهای مؤمن به انقلاب را وادار می‌کردند تا هم با عوامل خارجی یعنی نیروهای عراقی و هم با مزدوران داخلی درگیر شوند. درارتباط‌با این توطئه که بخشی از فرماندهان و پرسنل لشکر92 زرهی خوزستان نیز در آن شرکت داشتند، عدهای از افراد این لشکر با مساعدت کارکنان انجمن اسلامی لشکر92 زرهی و حمایت و پیگیری مجدانه استاندار خوزستان، محمد غرضی و امام‌جمعه اهواز، حجت‌الاسلام موسوی جزایری، دستگیر و تعدادی نیز متواری شدند.
با نزدیک‌شدن انتخابات ریاست‌جمهوری در امریکا، تلاش امریکا و کارتر برای یافتن راهی برای مهار انقلاب همچنان ادامه یافت. افزایش ناوگان دریایی و نیروهای واکنش سریع امریکا و انگلیس در اقیانوس هند، دریای احمر و خلیج‌فارس و استفاده از پایگاه‌های نظامی کشورهای مصر، سومالی، کنیا و عمان و حتی ترکیه برای حمله احتمالی بعدی، امریکا را هنوز مترصد حمله و اجرای توطئه براندازی تازه‌تری در ایران نشان می‌داد. این توطئه به‌طور اجمال توسط آیت‌الله بهشتی در تیر و مرداد افشا گردید؛ همچنان‌که افشای این توطئه و تفصیل سناریوی آن به‌وسیله تحلیل‌گر و روزنامه‌نگار معروف امریکایی، جک اندرسون، در همان زمان و نیز تکذیب آن ازسوی مسئولان امریکایی، بازتاب وسیعی در رسانه‌های داخلی و خارجی داشت.
درحالیکه در داخل کشور هرروز بخش دیگری از توطئه کودتاگران افشا می‌شد و افراد
مختلفی حتی از میان غیرنظامیان دراین‌خصوص دستگیر می‌شدند و در زمانی‌که محاکمه کودتاگران آغاز شده بود، تظاهرات موافقان و مخالفان انقلاب اسلامی در مقابل کاخ سفید، جنجال و تنش دیگری در مناسبات ایران و امریکا به وجود آورد؛ به‌خصوص اینکه رفتار خشونت‌بار پلیس امریکا با دانشجویان ایرانی تظاهرکننده بازتاب وسیعی در ایران داشت، طوری‌که علاوه‌بر واکنش نسبتاً شدید وزارت امور خارجه ایران و برخی مسئولان، اکثر نمایندگان مجلس شورای اسلامی خواستار محاکمه فوری و علنی گروگانهای امریکایی شدند. امام خمینی نیز در دیدار با نماینده پاپ به‌شدت از امریکا و رفتار پلیس فدرال انتقاد کرد. بااین‌همه، وزیر امور خارجه امریکا، ادموند ماسکی، درپی نامه بیش از 180 نفر از اعضای کنگره این کشور به رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، در مصاحبه خود در 19/5/1359 اظهار امیدواری کرد که با پایان‌یافتن ماه رمضان و انتخاب نخست‌وزیر و شکل‌گیری کامل مجلس، گروگان‌ها آزاد شوند، اما مسئولان نظام درخصوص موضوع گروگانگیری مواضع متفاوتی داشتند. وزیر امور خارجه ایران، صادق قطب‌زاده، در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه اظهار کرد: «محاکمه گروگان‌ها به ضرر منافع ایران خواهد بود.» و بنی‌صدر نیز در تاریخ 8/6/1359 در مصاحبه با تهران‌تایمز گفت: «پس از گروگانگیری امریکایی‌ها درحقیقت ایران به گروگان امریکا درآمد.» از سوی دیگر، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در پاسخ به اعضای کنگره امریکا، نامه مفصلی تهیه کردند که در آن، جنایات امریکا در حکومت پهلوی و پس از انقلاب اسلامی در ایران به‌تفصیل بیان شده بود.
پس از انتخاب محمدعلی رجایی به سمت نخست‌وزیری ایران، ادموند ماسکی در نامهای خطاب به رجایی خواستار آزادی گروگان‌ها شد. این درحالی بود که آیت‌الله بهشتی در مصاحبه خود درباره گروگان‌ها اظهار کرد که «هدف ما محاکمه سیاست تجاوزکارانه امریکاست.»
برخی تنش‌ها میان ایران و امریکا باتوجهبه نیت و رفتار مسئولان امریکا در تیرماه، تأثیرات خود را در رفتار سیاستمداران امریکا و درنتیجه عراق برای اجرای طرح‌های توطئه علیه ایران، در ماه‌های مرداد و شهریور 1359 به دنبال داشته است. ازجمله: در تیرماه 1359، برژینسکی مشاور امنیت ملی، مغز متفکر و تصمیم‌گیرنده امریکا برای مقابله با ایران، برنامه مذاکره محرمانه مقامات عالی‌رتبه امریکا و عراق را طراحی کرد. به گزارش نشریه نیویورک تایمز، هدف از این دیدار بحث و مذاکره درباره راه‌های هماهنگ‌کردن فعالیت‌های امریکا و عراق در مخالفت با سیاست‌های ایران بود. برژینسکی صدام را "نیروی متعادل‌کننده" امام خمینی تلقی کرد. ملاقات محرمانه صدام و برژینسکی در مرز اردن به‌منزله چراغ سبز امریکا به عراق برای آغاز جنگ بود و این تلقی را در صدام به وجود آورد که درصورت حمله به ایران مورد حمایت امریکا قرار خواهد گرفت.
بدین‌ترتیب، آخرین برگ برنده امریکا رو شد و نیروهای ارتش بعث که جنگ غیررسمی خود را از روزهای آغازین پیروزی انقلاب شروع کرده بودند، در آخرین روز تابستان 1359 به‌طور رسمی و با امید به حمایت امریکا و متحدان غربی‌اش جنگ علیه ایران را آغاز کردند.
در این دوره بحران و تنش میان دو کشور به‌طور روزافزونی شدت یافت؛ در این میان برخی اقدامات عراق در عرصه دیپلماتیک و نظامی به وضعیت متشنج مناسبات دو کشور دامن می‌زد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
با آغاز تابستان 1359، عراق با دقت امور داخلی ایران را زیرنظر گرفته بود و در توطئه کودتای نقاب نقش فعالی به عهده داشت، ولی نسبت به فصل گذشته کم‌تحرک‌تر می‌نمود، به این امید که امریکا بتواند با کودتای نقاب، دولت ایران را سرنگون کند. پس از ناکامی کودتای نقاب، عراق درحالیکه از پشتیبانی امریکا نیز بهره‌مند بود، بار دیگر، به‌خصوص در حجم وسیع‌تری در مرداد و شهریور 1359، بازیگر اصلی صحنه شد. این بار عراق اقدامات خود را علیه ایران، با اجرای عملیات خرابکارانه در داخل و نواحی مرزی ایران، به‌خصوص مناطق مرزی غرب کشور و با کمک اطلاعاتی و تسلیحاتی به گروه‌های معارض مسلح حزب دمکرات کردستان و کومه‌له شدت بخشید.
دولت عراق همچنین پس از انجام تبلیغات بین‌المللی و مانورهای دیپلماتیک مبنی‌بر مشروعیت‌نداشتن قرارداد 1975 الجزایر، به اقدامات عملی برای زیرپاگذاشتن این قرارداد دست زد. ماه‌های مرداد و شهریور 1359 را باید "دوران آماده‌سازی نهایی عراق برای تجاوز" به خاک ایران نامید. در این دو ماه، عراق با سرعتی باورنکردنی از هیچ اقدامی برای آماده‌ساختن ارتش و افکار عمومی مردم عراق و همچنین منطقه و جهان برای حمله به ایران فروگذار نکرد.
دولت عراق با آگاهی کامل از مقاصد آتی خود، به پشتیبانی همه‌جانبه و آشکار از گروه‌ها و شخصیت‌های مخالف انقلاب اسلامی پرداخت. برخلاف گذشته، این حمایت‌ها به‌صورت مخفی یا مختص گروه و جریان خاصی نبود. صدام حسین در مصاحبه‌ای در آستانه مرداد 1359، دراین‌باره گفت: «ما با رژیم ایران روابط بدی داریم و بنابراین نباید انتظار داشته باشید که اگر یکی از معارضین و یا مخالفین این رژیم اعلام کرد که در مخالفت با آن است به او جواب منفی بدهیم.»
بخشی از بحران کردستان و تحرکات و فعالیت‌های تجزیه‌طلبانه گروه‌های مسلح معارض نظام نیز مسلماً در همین راستا قابل بررسی و تبیین است. بخشی از این اقدامات مربوط به یکی دو ماه قبل از مرداد 1359 است که در دو ماه آخر منتهی به جنگ علاوه‌براینکه شدت بیشتری پیدا کرده، تأثیرات زیادی در عملکرد گروه‌های معارض قومی و نیز مخالفان ضدانقلاب در ماه‌های مرداد و شهریور در غرب کشور داشته است؛ ازجمله: اقرار دستگیرشدگان درگیری‌های پیرانشهر به تماس با پالیزبان و صدام و قول مساعد برای اعطای هرگونه کمک مادی و نظامی به توطئه‌گران (30/3/1359)؛ مین‌گذاری عناصر ضدانقلاب و عوامل بعثی در جاده‌های مختلف مرزی که این اعمال در تمام مدت مرداد و شهریور نیز ادامه داشت، ازجمله برخورد یک تریلر ارتشی با مین در 1/4/1359 در مسیر سرپل‌ذهاب به گروه نوبیشگان، انفجار یک بمب قوی در خیابان امام خمینی اهواز توسط مزدوران طرفدار دولت بعث عراق در 3/4/1359 و کشته یا زخمی‌شدن بیش از 36 نفر؛ ورود شاهپور بختیار ازطریق عراق به مناطق مرزی غرب کشور و سازماندهی دقیق و منظم گروه‌های مسلح به کمک سردار جاف و پالیزبان در هفته اول تیرماه 1359؛ دایرکردن دو ایستگاه رادیویی در عراق علیه انقلاب اسلامی ایران توسط سازمان سیا و تشکیل یک شورای برنامه‌ریزی جهت عملیات تخریبی علیه انقلاب اسلامی در عراق در اوایل تیرماه 1359؛ ملاقات "ملاعبدالله"، نماینده قاسملو، با مقامات عراقی در کرکوک برای دریافت کمک‌های مادی و نظامی و نیز ملاقات "امیرغاخی"، نماینده دیگر قاسملو، در قلع دره عراق با انصاری، وزیر اقتصاد شاه مخلوع، درمورد چگونگی آزادکردن خلق کرد در اوایل تیرماه 1359؛ کشف مخفیگاه یک باند جاسوسی عراق در اهواز در 8/5/1359 و ده‌ها مورد دیگر که تا پایان شهریورماه ادامه داشت، همگی، سخنان صدام را در حمایت از گروه‌های معارض و ضدانقلاب تأیید می‌کنند.
سران دولت بعث عراق برای کسب پشتیبانی کشورهای منطقه و همچنین توجیه آنها درمورد حرکات آتی عراق، رفت‌وآمدهای متعددی به این کشورها کردند. در این فصل، عراق تحرک دیپلماتیک بی‌سابقه‌ای را آغاز کرد: ارسال یادداشت‌ها و اعتراضیه‌های پیدرپی به مجامع بین‌المللی و طرح ادعای اشغال جزایر سه‌گانه به‌دست ایران؛ ادعای خدشه‌دار بودن مشروعیت قرارداد 1975 الجزایر و ادعای تجاوزات مرزی ایران به عراق ازجمله این تحرکات است. از همه جالب‌تر و تأمل‌برانگیزتر دیدار غیرمنتظره صدام حسین از عربستان سعودی و تحکیم روابط این دو کشور بعد از 22 سال بود.
در 31 تیر 1359، صدام حسین صریحاً به حکومت جدید ایران حمله کرد و مواضع خصمانه عراق را چنین آشکار ساخت: «اکنون ما نیروی نظامی کافی برای بازپسگرفتن سه جزیره عربی اشغال‌شده توسط ایران را فراهم کرده‌ایم و برخلاف تصور عدهای، ما از هنگام اشغال این جزایر در ماه مارس 1975 (اسفند 1353) نه سکوت کرده‌ایم و نه دچار رخوت و سستی شده‌ایم، بلکه از آن زمان و پس از درگیری به جنگ فرسایشی با شاه، توان و قدرت نظامی و اقتصادی خود را در مدت هفت سال افزایش داده‌ایم.»
اما در آن روزها کشمکش‌های سیاسی و تشنج‌آفرینی گروه‌های مختلف سیاسی و به‌اصطلاح خلقی، چنان فضای متشنجی را ایجاد کرده بود که تصمیم‌گیران سیاسی - نظامی و در رأس آن، بنی‌صدر، رئیس‌جمهور که در آن مقطع فرمانده کل نیروهای مسلح نیز بود، این سخنان را جدی نگرفتند و حتی با وجود برخی افشاگری‌ها و هشدارها، سخنان صدام را گوشه‌ای از تبلیغات جاری و عادی عراق تلقی کردند. اما تحولات بعدی، منظره جدیدی را از روابط دو کشور فرا روی ناظران سیاسی قرار داد. برخی از مهم‌ترین اقدامات عراق در این فصل به‌خصوص در مرداد و شهریور 1359 به این شرح است:
افزایش سنگرسازی و ساختن استحکامات مرزی.
نقلوانتقال گسترده نیروها در تمام خطوط مرزی.
مانور یگان‌های اصلی عمل‌کننده در مناطق مشابه.
تحرکات جدید عراق از اول شهریورماه به‌گونه‌ای متفاوت نسبت به گذشته و با برنامه‌ریزی منسجم و همه‌جانبه دنبال شد و با بمباران گسترده شهر قصرشیرین در 13 شهریور ادامه یافت. شهرهای سومار، مهران و پاسگاههای مرزی خرمشهر نیز زیر آتش سلاح‌های سبک و سنگین عراق قرار گرفتند. از آغاز نیمه دوم شهریور، ارتش عراق تجاوزات نظامی محدود خود به خاک ایران را آغاز کرد. بهانه چنین اقداماتی، آزادسازی سرزمین‌هایی ازجمله ارتفاعات میمک (سیف سعد) و منطقه خان‌لیلی (زین‌القوس) بود که عراق ادعا می‌کرد به‌موجب قرارداد 1975 الجزایر، باید طی مراحلی به عراق واگذار می‌شده، ولی هنوز این کار انجام نشده است. بههرحال، ذکر اخبار روزانه نیمه دوم شهریور 1359 خود گویای تجاوزات نظامی عراق به خاک ایران است که در این کتاب در قالب گزارش‌هایی مبسوط تشریح و تحلیل شده است. خلاصه اهم این اقدامات به این شرح است:
16/6/1359، ارتش عراق ارتفاعات میمک (سیف سعد) را اشغال کرد.
19/6/1359، نیروهای عراق منطقه خان‌لیلی (زین‌القوس) را تصرف کردند.
20/6/1359، صدام حسین در جلسه هیئت دولت اعلام کرد که تصمیم به بازپسگیری سرزمین‌های غصب‌شده ازسوی ایران را دارد.
21/6/1359، وزارت دفاع عراق اعلام کرد نیروهای عراقی، سرزمین‌های عراقی را که به‌موجب قرارداد سال 1975 میلادی قرار بود ایران از آن عقب‌نشینی کند و این کار را نکرد، بازپس گرفته‌اند.
23/6/1359، روزنامه الثوره، ارگان حزب بعث، عراق نوشت: «درپی سه روز نبرد، نیروهای عراقی موفق شدند 210 کیلومتر از مناطق واقع در مرز ایران و عراق را تصرف کنند.»
24/6/1359، عزت ابراهیم الدوری، معاون ریاست شورای انقلاب عراق، در نشست مطبوعاتی در رم اعلام کرد: «عملیات جنگی این کشور در مرزهای ایران برای بازپسگیری 1300 کیلومتر مربع خاک متعلق به عراق تا پایان هفته جاری خاتمه خواهد یافت.» وی افزود: «عراق پس از انجام عملیات نظامی، طی یادداشتی، به ایران یک هفته مهلت داد تا سرزمین‌های این کشور را باز پس دهد.»
دولت عراق در 26 شهریور 1359، کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد را به وزارت خارجه احضار کرد و با ابلاغ یادداشت به شماره 14024/7/1/5 و به تاریخ 26 شهریور 1359 (17 دسامبر 1980 میلادی) به‌طور یک‌جانبه موافقتنامه الجزایر را لغو کرد. در بخش پایانی این یادداشت رسمی چنین آمده است:
«دولت جمهوری عراق، دولت جمهوری اسلامی ایران را به پذیرش وضع جدید و اتخاذ روشی مبتنی‌بر عقل و منطق در قبال اعمال حاکمیت و حقوق مشروع مردم عراق در سراسر قلمرو خاکی و رودخانه‌ای خود در شط‌العرب، عیناً مانند وضعی که پیش از موافقتنامه الجزیره سابق‌الذکر وجود داشت، دعوت می‌نماید.»
هرچند دولت ایران این اقدام را هرگز نپذیرفت، اما دولت عراق برای تحقق خواسته‌های خود، دست به اقدامات بعدی زد؛ یک روز پس از لغو یک‌جانبه قرارداد الجزایر، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور اعلام کرد که از تمام کشتی‌ها و نفتکش‌هایی که قصد عبور از شط‌العرب را دارند، خواسته می‌شود تا پرچم عراق را بر عرشه خود نصب کنند و مالیات عبور را نیز که مبلغ آن در بغداد تعیین خواهد شد، بپردازند. درپی این تصمیم، نیروی دریایی عراق در 29/6/1359، 3 فروند کشتی بازرگانی ایران را در دهانه فاو متوقف کرد و از آنها خواست تا پرچم عراق را بر روی عرشه خود بالا ببرند.
با انجام چنین تمهیداتی، ارتش عراق در 31 شهریور 1359، به‌طور رسمی و با چند لشکر پیاده و زرهی و از سه محور اصلی غرب، میانه و جنوب مرزهای دو کشور، وارد خاک ایران شد و هم‌زمان با این اقدام، هواپیماهای عراق به فرودگاه‌های شهرهای مهم ایران ازجمله تهران، اهواز و تبریز حمله کردند.
شرح تهاجم سراسری عراق و اقدامات دو طرف درگیر که مملو از صحنه‌های حماسی دفاع از میهن اسلامی ایران است و نیز موضع‌گیری‌های کشورها و سازمان‌های بین‌المللی درباره تهاجم عراق به ایران در روزشمارهای بعدی آمده است.
خداوند منان را شاکر و سپاسگزارم که توفیق عنایت فرمود تا بخشی از تاریخ شتابندة این مرز و بوم؛ یعنی 61 روز پیش از آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را به رشته تحریر درآورم و نیز قدردان و مدیون استاد ارجمندم جناب آقای دکتر هادی نخعی هستم که با راهنمایی‌های دقیق و موشکافانه خود مرا در این امر خطیر یاری کردند. همچنین از جناب آقای دکتر حسین اردستانی، رئیس محترم مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، بسیار سپاسگزارم که با ایجاد فضایی مناسب جهت تحقیق و نگارش، امکان نشر این اثر را فراهم کردند.
مسلماً هرگز لطف و سعةصدر دوستان و همکاران خود را در آرشیو مرکز اسناد، مدیریت بررسی‌های تاریخی و عزیزانی که در امر آماده‌سازی و نشر این اثر زحمات طاقت‌فرسایی متحمل شدند، فراموش نمی‌کنم و از همه عزیزان و سرورانم سپاسگزارم.
و آخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمین
نعمت‌الله سلیمانی‌خواه
تهران - بهمن 1393
1
بحران در روابط ایران و عراق روز به روز شدت بیشتری می‌یابد. دراین‌مورد مصاحبة صدام حسین رئیس‌جمهور عراق با روزنامة السیاسة کویت که شب پیش از تلویزیون بغداد پخش شد، از یک‌سو و نامة اعتراضیة صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران به دبیرکل سازمان ملل از سوی دیگر، گویای تنشی روزافزون در روابط دوجانبه است.
صدام حسین در این مصاحبه، آشکارا و با لحنی جنگ‌طلبانه، مستقیماً امام خمینی را مورد حمله قرار داد و به کمک به مخالفان جمهوری اسلامی اذعان کرد. وی در ادامه اظهار کرد: «عراق در فوریة گذشته (بهمن 58) اصول منشور ملی را اعلام کرد. به عقیدة ما تعهد کشورهای خلیج [فارس] به این منشور، به‌عنوان تعیین‌کنندة چارچوب ملی و روابط فیمابین، امنیت خلیج [فارس] را تأمین می‌کند، نگهبان امنیت خلیج [فارس]، فرزندان خلیج [فارس] و کشورهای آن هستند. ضمن اصول اعلام‌شدة منشور ملی، اصلی روشن وجود دارد که دلالت بر عدم توسل به زور درمورد کشورهای همجوار جهان عرب می‌کند. براساس همین اصل است که مسئلة ایران مورد بحث قرار می‌گیرد؛ البته بعد از اینکه ایران با واقع‌بینی و شهامت مسئلة حقوق اعراب را موردنظر قرار دهد و از جزایر سه‌گانة عربی عقب‌نشینی کند و روابط فیمابین خود، عراق و کشورهای خلیج [فارس] را براساس محترم‌شمردن حق حاکمیت مطلق آنان و خطازدایی موضع‌گیری‌های شاه دراینزمینه، استوار نماید.»(1)-(2)
از سوی دیگر، صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة ایران نیز در تلگرامی به دبیرکل سازمان ملل، به سیاست خصومت‌آمیز دولت عراق علیه ایران، به‌شدت اعتراض کرد. در این نامه به مواردی از تخلفات عدیده، کینه‌ورزی‌ها و دشمنی‌های رژیم عراق علیه ایران اشاره شده و این رژیم به‌دلیل نقض حاکمیت ملی ایران مورد سرزنش قرار گرفته است. ازجمله در این نامه آمده است:
«از زمان برقراری جمهوری اسلامی ایران، دولت عراق سیاست خصومت‌آمیز شرورانه را علیه ایران در پیش گرفته است. ستیزه‌جویی عراق جهت تضعیف ثبات جمهوری نوپای ایران، شکل دیگری به
خود گرفته است. تاخت‌وتاز به پایگاه‌ها و روستاهای مرزی ایران توسط بخشی از نیروهای نظامی عراق که در امتداد مرز آرایش گرفته‌اند، آغاز شده است. رژیم بعثی به‌طور سیستماتیک از عناصر خرابکار در استان‌های خوزستان و کردستان - که تاکنون خسارت جانی و مالی زیادی را وارد ساخته‌اند - حمایت کرده و به آنها کمک می‌نماید. یک ایستگاه رادیویی که در عراق است، در برنامه‌های روزانة خود با ادعاهای کینه‌توزانه و نادرست علیه رهبریت ایران سمپاشی می‌کند. این اقدامات بدون شک نقض آشکار حاکمیت ایران و مغایر با اصول منشور سازمان ملل است. درهرحال، به‌منظور ارزیابی جنابعالی از علل ستیزه‌جویی دولت عراق در طرح ریشه‌کن‌کردن هزاران شیعة ایرانی‌الاصل عراقی تصمیم گرفتم این نامه را برای شما بنویسم.»(1)-(2)
در نامة قطب‌زاده مسئلة عمده، موضوع رانده‌شدگان عراقی می‌باشد و تا آخر نامه به توضیح این امر پرداخته شده است.
گفتنی است وسایل ارتباط جمعی جهان به گفته‌های صدام حسین در نشست مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی - که شب پیش از تلویزیون عراق پخش شد - و نیز نامة امروز وزیر امور خارجة ایران به دبیرکل سازمان ملل، توجه خاصی نشان دادند.(3)
رادیو امریکا در بخش فارسی و عربی اخبار صبحگاهی و رادیو کلن آلمان‌غربی نیز در بخش فارسی خود ضمن بیان قسمت‌هایی از نامۀ قطب‌زاده به دبیرکل سازمان ملل، گزارش خبری تقریباً مشابهی با این مضمون پخش کردند: وزیر خارجۀ ایران، قطب‌زاده، دولت عراق را متهم کرد به اینکه قصد دارد ثبات موجود در ایران را ازطریق اقدامات خصمانه نابود سازد. در نامهای که قطب‌زاده برای دبیرکل سازمان ملل کورت والدهایم ارسال داشته، آمده است که دولت عراق در استان‌های خوزستان و کردستان ایران به‌طور سیستماتیک از نیروهایی حمایت و پشتیبانی می‌کند که برای سرنگون‌ساختن رژیم و براندازی حکومت فعلی در ایران تلاش می‌کنند. وزیر خارجۀ ایران همچنین حزب بعث را متهم کرده است به اینکه تابه‌حال، درحدود 40 هزار نفر از شیعیان ایرانی مقیم عراق توسط مقامات عراقی از آن کشور رانده شده‌اند. ... (خبرگزاری پارس، نشریۀ گزارش‌های ویژه، شماره 128، 3/5/1359، ص29، به نقل از رادیو صدای امریکا و رادیو کلن، 2/5/1359.)
1) ضمیمه دارد؛ ادامۀ نامۀ صادق قطب‌زاده به دبیرکل سازمان ملل متحد.
2) جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل، ترجمه محمدعلی خرمی، ج1، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1387، صص 39 تا 41.
3) روزنامه فرانسوی لوموند سخنان صدام حسین درباره روابط ایران و عراق را این‌گونه درج کرده است: «وی برای مسئولین ایرانی بارها تأکید کرده است که علاقه‌مند است روابط حسن هم‌جواری براساس احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی میان دو کشور برقرار شود، ولی علاقه‌مندی و آمادگی ما با مخالفت رهبران نژادپرست و مستکبر ایرانی روبه‌رو شد.» لوموند اضافه می‌کند که آقای رئیس‌جمهور گفته است: «ما جنگ نمی‌خواهیم، ولی چنانچه ما را وادار به جنگ کنید، می‌دانیم چگونه به آن پاسخ دهیم و به‌هیچ‌وجه دست‌بسته نخواهیم ماند.» (خبرگزاری پارس، نشریۀ گزارش‌های ویژه، شماره 127، 2/5/1359، ص24، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، 1/5/1359.)
1
در ادامة روند نزدیکی عراق به غرب، دو گزارش درباره نوع روابط عراق با امریکا و فرانسه ذکر می‌شود.
گزارش آسوشیتدپرس از بغداد حاکی است: «منابع دیپلماتیک اظهار داشتند علی‌رغم تحریم شرکت‌های امریکایی طرف قرارداد با اسرائیل توسط کشورهای عربی، عراق در سال جاری به حجم مبادلاتی بیشتر از حجم سال گذشتة خود با امریکا خواهد رسید. در اولین ربع سال جاری، صادرات امریکا به عراق برابر با نصف کل صادرات 540 میلیون دلاری سال گذشته بود. صادرات امریکا به عراق از سالهای 1977 و 1978 (سال پیروزی انقلاب اسلامی ایران) به‌ترتیب، بالغ‌بر 211 و 317 میلیون دلار بود. طی سال گذشته، واردات نفتی امریکا از عراق - که دومین تولیدکنندة [تأمین‌کنندة] نفت غرب با تولیدی برابر 4/3 تا 5/3 میلیون بشکه در روز می‌باشد - به 550 میلیون دلار رسید. درحالحاضر، عراقی‌ها به‌شدت طالب دست‌یافتن به تکنولوژی و تسهیلات دیگری که برای برنامه‌های پنج‌ساله‌شان لازم است، می‌باشند. دیپلمات‌های آگاه اظهار داشتند حدود 400 کارگر ساختمانی امریکایی در مجتمع پتروشیمی عراق در بصره به‌همراه کارگران آلمانی مشغول کارند. بعد از امریکا، ژاپن، آلمان و فرانسه بزرگ‌ترین متحدین تجاری عراق می‌باشند. درحالحاضر، حدود 12 شرکت تجاری امریکایی در بغداد دفتر دارند.»(3)(1)
همچنین، به‌دنبال توافق‌های تسلیحاتی اخیر فرانسه با عراق، خبرگزاری پارس در تفسیری با اشاره به این نکته که فرانسه اخیراً در تجهیز تسلیحاتی بعضی کشورهای خاورمیانه حتی از خود امریکا پیشی گرفته است، افزود: «طبق اخبار واصله در هفتة گذشته، فرانسه قرارداد فروش اورانیوم غنی‌شده به عراق را امضا کرده است. به نظر می‌رسد درصورت پیاده‌شدن طرح‌های عراق، این کشور قادر به ساختن بمب اتمی در دهة 80 خواهد بود. ... به نظر می‌رسد که ضمن یک توافق اعلام‌نشده، امریکا برخی از مسئولیت‌های امپریالیسم جهانی را به دوش فرانسه به‌اصطلاح آزادی‌خواه گذارده است.»(2)
از سوی دیگر، به گزارش خبرنگار کیهان از کرمانشاه: «براساس گزارش‌های دریافت‌شده از منابع آگاه مرزی، گروهی از کارشناسان نظامی و غیرنظامی فرانسوی ظرف هفتة گذشته برای بررسی و تقویت ارتش عراق وارد بغداد شدند... فرانسوی‌ها همچنین آموزشگاه‌هایی برای تربیت خلبان و تکنیسین در امور پرواز در عراق تشکیل داده‌اند و در این آموزشگاه‌ها افراد شاخة نظامی حزب بعث عراق و افسران و جوانان وابسته به این حزب تعلیمات نظامی می‌بینند.»(3)
2
تحرکات مرزی عراق، چه به‌صورت تقویت مواضع نیروهای نظامی و پاسگاهی و چه به‌صورت درگیری‌های مرزی روزافزون است. در غرب کشور، این تحرکات و حملات، امروز متوجه مناطق قصرشیرین، خان‌لیلی، نفت‌شهر و سومار بود. ازجمله: ساعت 9:30 شب گذشته، پاسگاه پرویز، کوره‌های قصرشیرین و هنگ ژاندارمری قصرشیرین مورد حمله قرار گرفت(4)
در ساعت 2:30 بامداد امروز، نیروهای عراق تنگ‌هوان را به‌مدت نیم‌ساعت با کالیبر50 زیر آتش گرفتند.(5)
1) روزنامه اطلاعات، 1/5/1359، ص4 و - روزنامه کیهان، 1/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از بغداد.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/5/1359، ص1؛ روزنامۀ انقلاب اسلامی، 1/5/1359، ص4.
3) روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص2.
4) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص2، گزارش خبرنگار کیهان اعزامی به قصرشیرین، به نقل از فرمانده سپاه قصرشیرین و گزارش سپاه این شهر.
5) سند شمارۀ 42554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلفنگرام مرکز فرماندهی سپاه به سماجا3(مرکز فرماندهی)، 1/5/1359.
در ساعت 9:30 تا ساعت 11 صبح، پاسگاههای نفت‌شهر، ژاله‌پناه، تنگاب‌نو، یکه‌شان و برج احمدی زیر آتش توپخانه و خمپاره‌انداز مستقیم عراق قرار گرفت. از گروهان خان‌لیلی - که با نیروهای مهاجم عراقی درگیر است - یک "جوانمرد"(1)براثر اصابت ترکش گلوله توپ، شهید شد.(2)
حدود ساعت 11:30 صبح نیز بین نیروهای عراق از یک‌سو و پاسداران و نظامیان ایرانی مستقر در پاسگاه دربندجوق واقع در نوار مرزی قصرشیرین با سلاح‌های سنگین به‌مدت یک ساعت درگیری رخ داد که در جریان آن، به نیروهای خودی تلفاتی وارد آمد.(3)
به گفته آذربن فرمانده سپاه قصرشیرین: «عراق ضمن تقویت مواضع قبلی، حملات خود را متوجه سومار، نفت‌شهر، و پاسگاههای خان‌لیلی کرده است و شدت‌یافتن حملات عراق، به‌دنبال عملیات شناسایی بود که سه روز پیش 3 فروند هواپیمای عراقی در این منطقه انجام دادند.»(4)
از ساعت 1:30 تا ساعت 3:30 بعدازظهر، بازهم پاسگاه دربندجوق زیر آتش توپخانه ارتش عراق قرار گرفت که با آتش متقابل سپاه پاسداران مستقر در این پاسگاه، آتش دشمن قطع شد.
در ساعت 2:30 بعدازظهر، عراق حملات خود را به‌حدی در منطقة نفت‌شهر شدت داد که به نظر می‌رسید قصد دارد به تأسیسات نفتی نفت‌شهر دسترسی پیدا کند. چند ساعت بعد، نیروهای عراق تاحدودی به‌سوی خاک ایران و نفت‌شهر پیشروی کردند و این درحالی بود که هواپیماهای عراق از این حملات حمایت هوایی می‌کردند.
ساعت 3:30 بعدازظهر، پاسگاه زینل‌کش و سه‌تپان نفت‌شهر زیر آتش دشمن قرار گرفت و مأموران مستقر در این پاسگاه‌ها تقاضای پشتیبانی هوایی کردند.
در ساعت 4:20 بعدازظهر، نفت‌شهر همچنان زیر آتش توپخانه ارتش بعث قرار داشت که براثر آن یک زن از اهالی این شهر مجروح شد.
در ساعت 6 بعدازظهر، در پاسگاه سه‌تپان نفت‌شهر، درگیری شدت یافت و نیروهای دشمن در این منطقه به‌ویژه در بالای سنگرهای "درویش‌کشته" و "سه‌تپان" قصد پیشروی داشتند و نیز در همین ساعت یک جوانمرد دیگر در پاسگاه نفت‌شهر به‌شدت زخمی شد. تا ساعت 7 غروب امروز، عراق نیروهای خود را در مناطق "می‌پیچ"، "ال‌سمور"، "نفت‌خانه"، "قشقه"، "ابوعبید"، "شیرکش" و "مانگاهول" مستقر و در این مناطق حملات خود را متوجه تأسیسات نفتی و پاسگاههای خان‌لیلی، سومار و نفت‌شهر کرده بود. نیروهای ایران نیز در این مناطق همچنان با نیروهای بعث درگیر بودند و از ساعت 7 غروب به بعد اوضاع در این مناطق آرام گرفت.
در ساعت 9 شب، هواپیماهای ایرانی، برای مقابله با جنگنده‌های عراقی - که در این درگیری نیروهای ارتش عراق را پشتیبانی هوایی می‌کردند - بر فراز نفت‌شهر، سومار و نوار مرزی به پرواز درآمدند.
1) "جوانمرد" عنوان نیروهای غیررسمی ژاندارمری بود که به‌طور موقت به خدمت گرفته می‌شدند.
2) سند شمارۀ 277080 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران، فرماندهی ژاندارمری، رکن3، دایرۀ عملیات، 1/5/1359.
3) سند شمارۀ 42554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) روزنامه کیهان 2/5/1359، ص2، گزارش خبرنگار کیهان اعزامی به قصرشیرین.
از ساعت 10 شب تا 1 بامداد، پاسگاه پرویز و از ساعت 11 شب تا ساعت2 بعد از نیمه‌شب، هنگ ژاندارمری قصرشیرین و پاسگاه یکه‌شان و برج احمدی نیز زیر آتش توپخانه ارتش بعث عراق بود.(1)
ناحیة ژاندارمری کرمانشاه در گزارش ساعت یک بعد از نیمه‌شب خود، آخرین وضعیت منطقه را به نقل از مرزبان سومار چنین گزارش می‌کند: «با آتش شدید پاسگاه ایران و افراد کمکی که به موضع دشمن با سلاح‌های سنگین انجام گرفته، درنتیجه، دشمن در نزدیکی پایگاه درویش‌کشته به عقب رانده شده و فعلاً تیراندازی در نفت‌شهر، سلمان‌کشته، سه‌تپان، سانواپا و گمرک‌نو قطع شده و آتش عراق از ساعت 23:30 روز 1/5/59 فعالیت خود را متوجه شهرستان قصرشیرین و پاسگاههای یکه‌شان و هدایت نموده است.»(2)-(3)
دراینحال، گزارش لشکر28 ارومیه حاکی‌از افزایش توان و تقویت قدرت حفاظتی و مراقبتی نیروهای عراقی در منطقة همجوار با مرزهای غربی ایران است. در این گزارش آمده است: «گردان‌های 78 و 79 تیپ166 گارد مرزی عراق که به‌ترتیب در بویان و نالیان از توابع استان سلیمانیه مستقر می‌باشند، از مورخة 1/5/59 فعالیت‌های حفاظتی و حراستی خود را افزایش داده و به‌طور مرتب و مستمر در نوار مرزی به گشت مشغول‌اند و ازطرف شعبة توجیه سیاسی از لشکر7، دوربین‌های عکاسی قوی از نوع اوئیدا در اختیار پرسنل یگان‌های مزبور قرار گرفته است. به‌طوری‌که فعالیت این یگان‌ها پیگیری می‌شود، کلیة اعمال و نقلوانتقالات و فعالیت‌های یگان‌های ایرانی را به‌طور دقیق زیر نظر دارند و همچنین اقدام به تحکیم سنگرها و مواضع نموده و ازطرف مسئولان تیپ، دستورات حفاظتی و امنیتی مستمر به آنان ابلاغ می‌گردد.»(4)
امروز همچنین تقویت مواضع پاسگاهی عراق نیز ادامه یافت؛ ازجمله: در ساعت 8 روز جاری، پاسگاه گمرک‌نو عراق با نصب یک دستگاه مسلسل1200 روی برج دیدبانی، ارتفاع شمال پاسگاه ایرانی مقابل را پوشش و در معرض تهدید قرار داد. در ساعت 16:20، پاسگاه بندباریکه عراق نیز با حدود 8 دستگاه خودرو گاز66 و یک جیپ فرماندهی تقویت شد.(5)
حملات مشترک نیروهای عراقی و عوامل مسلح داخلی (مهاجمان ضدانقلاب) نیز ادامه دارد؛ ازجمله یک مرکز خبری سپاه، ضمن گزارش تحرکات امروز، چنین نوشت: «سیصد نفر از افراد مسلح ارتش بعث عراق با چندین نفر از ضدانقلابیون در اطراف ایناغی مستقر و قصد حمله به پایگاه سحانی دوزان را دارند و ضمناً ضدهوایی هم داشته‌اند.»(6)
1
در دو گزارش ازسوی مسئول واحد هماهنگی نیروهای انتظامی شهرستان آبادان و یک گزارش از هنگ ژاندارمری سوسنگرد، وضعیت دو طرف مرز و پاسگاههای ایران و عراق در روزهای اخیر، تشریح شده است که در ادامه ذکر می‌شود.
1) همان.
2) ضمیمه دارد؛ وضعیت نامطلوب پاسگاههای مرزی منطقۀ عمومی قصرشیرین.
3) سند شمارۀ 34273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا، رکن3، مرکز فرماندهی به دفتر ریاست‌جمهوری، 2/5/1359.
4) سند شمارۀ 114981 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص146، 22/5/1359.
5) سند شمارۀ 277079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین ناحیه رکن2، 1/5/1359.
6) سند شمارۀ 238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص249، گزارش مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی سپاه غرب کشور.
یک مقام مسئول در واحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان، که از مرز آبی ایران از آبادان تا دهانة دریا (خلیج‌فارس) و قسمت‌هایی نظیر کوشک و شلمچه، بازدید کرده است، مشاهدات خویش را چنین گزارش می‌دهد: «1. عراق جادة مرزی دارد و در هر دو کیلومتری، از پاسگاه مرزی با استحکامات خوب برخوردار است. 2. پاسگاههای ایران اکثراً فاقد برج دیدبانی هستند و باید علاوه‌بر برج دیدبانی، بعد از قراردادن عناصر مؤمن در آنها امکاناتی نظیر دوربین جهت دید در شب قرار داد تا به رفت‌وآمدهای شب، پاسگاه مسلط باشد. 3. پرسنل پاسگاه‌ها، از آموزش نظامی سلاح‌های سنگین برخوردار نیستند (نظیر تفنگ106 و خمپاره‌انداز) و یا اصلاً از سلاح‌های سنگین برخوردار نیستند و یا مهامات دارند، ولی سلاح را ندارند و یا بالعکس.»(1)
همین مقام، در گزارش دیگری آورده است: «1. در مورخ 25/5/59 روبه‌روی کوی افسران گارد ساحلی، بلندگویی در خاک عراق به‌طرف ایران گذاشته می‌شود. 2. در نوار مرزی عراق، در خانه‌های عراقی‌ها، عوامل بعث هستند، به‌طوری‌که فراریان را دیگر به پاسگاه نمی‌برند، بلکه در همین خانه‌ها از آنها پذیرایی می‌نمایند. 3. رانندگان تاکسی‌ها [در آبادان] باعث تبلیغ عقاید سیاسی و دامن‌زدن به نارضایتی‌ها می‌شوند و یکی از رانندگان تاکسی‌ها می‌گوید که تا جو داغ است باید پول آب و برق نداد. 4. در شرکت نفت، نفوذ عوامل بختیار زیاد شده است. 5. رادیو، در برنامة عربی خود آگاهی سیاسی به اعراب نمی‌دهد، بلکه فقط سرود پخش می‌کند و به صدام فحش می‌دهد درحالیکه لازم است آگاهی سیاسی لازم داده شود.»(2)
درگزارش مرزبانی از هنگ ژاندارمری سوسنگرد نیز آمده است:
«در ساعت 9 روز جاری، اکیپ گشت‌زنی پاسگاه طلائیة قدیم گروهان هوزگان در بین میلة مرزی 1/14 و 2/14 که تاکنون در جریان سیل زیر آب بوده و اخیراً خشک شده، به چند خانه که از گِل ساخته شده برخورد [نمودند] که جهت شناسایی به‌سوی خانه‌ها عزیمت [می‌کنند]، لیکن درحدود 100 متری خانه‌ها به‌طورناگهانی ازسوی چند نفر که ملبس به لباس نظامی و انیفورم عراقی بوده‌اند به‌طرف آنان تیراندازی [می‌شود] و مأمورین نیز متقابلاً به‌سوی آنان تیراندازی [می کنند] که درنتیجه عوامل عراقی مجبور به عقب‌نشینی می‌گردند. ...»(3)
1
هم‌زمان با درگیری‌ها و تحرکات مرزی عراق، در این سوی مرز در خاک ایران نیز عناصر وابسته به عراق در خوزستان، فعالیت‌هایی دارند. این عناصر که در گذشته با عنوان "خلق عرب" فعالیت‌های سیاسی - نظامی آشکاری داشته‌اند، همچنان دست به انفجار در مراکز اقتصادی و مجامع عمومی می‌زنند.
به گزارش ستاد خبری سپاه اهواز، دیروز در جاده اهواز - اندیمشک، یک بمب قوی با تلاش نیروهای سپاه کشف و خنثی شد. این بمب که حاوی 12 عدد بلوک تی. ان. تی، 4 عدد نارنجک، 2 عدد چاشنی ساده و یک عدد چاشنی الکتریکی و مقداری فتیلة انفجاری بوده است، در نزدیکی چاه نفت شمارة 66 شرکت ملی نفت ایران در مسیر کارخانة تصفیة شکر کار گذاشته شده بود.(4)
1) سند شمارۀ 347722 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان به ستاد واحد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 11/5/1359.
2) سند شمارۀ 347721 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی شهرستان آبادان به ستاد واحد هماهنگی نیروهای انتظامی، 11/5/1359.
3) سند شماره 423647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 رکن3 به ت - ف ژاجا (ادارۀ مرزبانی، رونوشت: رکن سوم امنیت)، 1/5/1359.
4) روزنامۀ جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص4؛ روزنامۀ انقلاب اسلامی، 1/5/1359، ص1؛ و روزنامۀ کیهان، 2/5/1359، ص13.
در همین خصوص، واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران اهواز امروز در نامهای به دفتر سیاسی استانداری خوزستان دربارة خرابکاری‌های احتمالی دیگر، چنین هشدار می‌دهد: «از آنجا که ضدانقلابیون مستقر در کردستان پس از شکست متواری شده و احتمالاً برای یافتن کار در این استان [خوزستان] وارد منطقه شده‌اند و ازطرفی به‌علت مهارت در امر انفجار و تیراندازی و تهیه وسایل انفجار و آتش‌سوزی، متمنی [است] سازمان‌ها و شرکت‌ها را در جریان امر قرار دهند تا از هرگونه پیشامد احتمالی جلوگیری شود.»(1)
از سوی دیگر، در ادامة برخورد با این‌گونه خرابکاری‌ها در خوزستان، به حکم دادگاه انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر، 4 تن از عاملان بمب‌گذاری در آبادان اعدام شدند. این افراد عبارت‌اند از:
علی دیوان بچّاری به‌جرم شرکت در قتل پاسدار شهید رضا بنده بهمن؛(2)رفت‌وآمد مکرر به کشور عراق، همکاری با ایادی حزب بعث، آوردن اسلحه و مهمات از عراق و توزیع جهت خرابکاری؛ قیام مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران؛ جاسوسی و همکاری با عوامل ضدانقلاب؛ حمل و نگهداری 1436 تیر فشنگ کلاشینکف و موشک آر.پی.جی7.
فلک کنعانی به‌جرم قیام مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران در چهارشنبه سیاه(3)سال 1358 در ایستگاه8 کوی بهار؛ شرکت در بمب‌گذاری پل ایستگاه7 آبادان که بمب مزبور توسط پاسداران کشف و خنثی شد(4)و حمل یک عدد بمب قوی که در نزدیکی مسجد بازرگان(5)منفجر و موجب قطع دست وی شد.(6)
محمد خالدی به‌جرم بمب‌گذاری در منطقة تانکی ابوالحسن که یکی از بمب‌ها در دست متهم منفجر و سبب قطع دست وی گردید؛ اقدام به بمب‌گذاری در منزل پسرعمویش؛ حمل و نگهداری یک عدد بمب که با تلاش پاسداران کشف شد.
عبدالله شنیشل بچّاری به‌جرم حمل 4 عدد مین ضدتانک روسی محتوی 56 کیلوگرم مواد منفجرة تی. ان. تی؛ نگهداری یک قبضه اسلحة کلاشینکف عراقی و همکاری با جاسوسان عراقی.(7)
1) سند شمارۀ 347755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین، کردستان، ج1، ص180.
2) شهید رضا بنده بهمن از نیروهای سابق و مستعفی تکاوران نیروی دریایی ارتش بود که در ماه‌های اولیۀ پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گروه چریکی ثوره را به همراهی تعدادی از جوانان پرجنب‌وجوش و شجاع آبادان بنیاد نهاد. این گروه که سلاح‌های خود را از ارتش و کمیتۀ انقلاب اسلامی دریافت می‌کرد، در راه مبارزه با جریان‌های موسوم به خلق عرب و مقابله با فعالیت‌های خرابکارانۀ جبهۀ تحریر نقش ارزشمندی داشت. شهید بنده بهمن، فرمانده گروه ثوره، در یکی از درگیری‌ها در کمین عوامل مسلح موسوم به خلق عرب قرار گرفت و به شهادت رسید. (نگارنده)
3) ضمیمه دارد؛ شکل‌گیری گروه چهارشنبۀ سیاه و بخشی از فعالیت‌های آن.
4) با اطلاعی که مردم عرب منطقۀ ایستگاه7 دادند، بمب مزبور توسط اکیپی از سپاه آبادان به سرپرستی نگارنده [نعمت‌الله سلیمانی‌خواه]، کشف و خنثی شد.
5) این مسجد که در ایستگاه 6 منطقۀ بهار قرار دارد، پس از سقوط دولت موقت مرحوم مهندس مهدی بازرگان، به مسجد قدس تغییر نام داد.
6) فرد مزبور پس از دستگیری، مدتی در بیمارستان شرکت نفت تحت نظر و درمان قرار گرفت و محاکمۀ وی پس از بهبود کامل انجام شد.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/5/1359، ص4؛ روزنامه انقلاب اسلامی، 2/5/59، ص10؛ و - روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص13.
1
ازجمله اقدامات عوامل عراق در داخل کشور، بمب‌گذاری در اماکن عمومی همچون بازار است. حدود ساعت 10 صبح امروز، 3 بمب قوی در پاساژ کمپانی واقع در کوچه برلن منفجر شد. این پاساژ در نزدیکی کنسولگری آلمان‌غربی و سفارت ترکیه، در خیابان لاله‌زار قرار دارد و یکی از مکان‌های پر رفت‌وآمد تهران است. نحوة عمل بمب‌ها به طور هم‌زمان بوده و در نقاط مختلف پاساژ قرار داشته است. ابتدا 3 بمب منفجر شد و بمب چهارم با تلاش مأموران خنثی گردید. با انفجار این بمب‌ها خسارات زیادی به پاساژ وارد آمد. پارکینگ پاساژ، محل انفجار بمب‌ها بوده است و براثر انفجار، قسمت تحتانی بعضی مغازه‌ها فروریخت که باعث زخمی‌شدن کسبة محل گردید. همچنین به حدود 5 مغازه خسارت سنگینی وارد آمد، 50 مغازه خسارات نسبتاً فراوانی دیدند و شیشه‌های طبقة اول پاساژ به‌طورکامل خرد شد. تعداد دقیق مجروحان این حادثه معلوم نیست و حدود 100 نفر تخمین زده شده است. بنا بر همین گزارش، 2 فرد مظنون به بمب‌گذاری دستگیر شده‌اند. یک روزنامة عصر نوشت که این بمب‌گذاری کار گروه فرقان بوده است،(1)اما به‌احتمال قوی‌تر، عناصر وابسته به عراق در آن دخالت داشته‌اند.(2)
2
درگیری‌ها و تحرکات ایذائی پراکندۀ گروه‌های مسلح معارض با نظام جمهوری اسلامی، در سه استان کرمانشاه، کردستان و آذربایجان‌غربی امروز هم، هرچند درحدی نه‌چندان واجد اهمیت، ادامه یافت.(3)*
در کرمانشاه، ساعت 5:10 دقیقة بامداد، در یک مغازة وسایل یدکی ماشین‌آلات کشاورزی واقع در خیابان سیروس، بمبی منفجر شد که تلفات جانی نداشت، اما کلیة وسایل این مغازه و یک اتومبیل شخصی منهدم شد.(4)
در پاوه، گزارشی از نیروی زمینی ارتش حاکی‌از این‌گونه تحرکات در این منطقه است و در آن آمده است: «حدود 600 نفر از ضدانقلاب در هیرتا (بین پاوه و نوسود) مستقر شده‌اند.»(5)
در ارومیه، در ساعت 21:40 دقیقه، در مقابل درمانگاه شمارة یک این شهر واقع در خیابان دلگشا، بمبی منفجر شد که تلفات جانی نداشت و فقط براثر انفجار آن شیشه‌های ساختمان‌های اطراف شکست.(6)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/5/1359، ص2.
2) مجدداً اعلام شد: درارتباط‌با این انفجار - که موجب کشته‌شدن 6 نفر و مجروح‌شدن حدود یک‌صد نفر شد و خسارات مالی فراوان درپی داشت - بعدازظهر روز بعد از انفجار (پنجشنبه)، یک جوان عراقی در خیابان ناصرخسرو دستگیر شد و به زندان اوین انتقال یافت. (روزنامه اطلاعات، 4/5/1359، ص15.)
3) * مواردی که به‌نوعی به سازمان پیشمرگان مسلمان کرد مربوط می‌شود، جداگانه در گزارش بعدی، آمده است.
4) روزنامه کیهان، 2/5/59، ص2.
5) سند شمارۀ 56332 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص190، 1/5/1359، از سماجا3 - مرکز فرماندهی به ژاجا.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/5/1359، ص10.
از سوی دیگر، هم‌زمان با اقدامات ایذائی و درگیری‌های پراکنده در منطقة عمومی اطراف ارومیه، نیروهای انتظامی نیز اقدامات تأمینی انجام می‌دهند. دراین‌مورد گزارش خبرنگار کیهان از ارومیه حاکی است: «سرهنگ تاج‌الدینی فرمانده ستون عملیاتی منطقة قطور، اعلام کرد: در منطقة الند و قطور، جمعآوری اسلحه از گروه‌های سیاسی غیرقانونی همچنان ادامه دارد. ستون‌های ژاندارمری تابه‌حال 900 قبضه اسلحه‌های مختلف با 4 هزار فشنگ از مهاجمین گرفته‌اند. وی افزود: با اقدامات قاطع ستون‌های ژاندارمری، صنار [سنار] مامدی و همراهانش ناچار شده‌اند منطقه را ترک و به بخش صومای و روستاهای اطراف متواری شوند. طی عملیات در منطقة قطور، تعدادی از مهاجمین دستگیر شدند که طبق قانون با آنها رفتار خواهد شد. سرهنگ تاج‌الدینی افزود: هم‌اکنون کمک به اهالی و روستاهای منطقة الند و قطور ازطریق استانداری آذربایجان‌غربی و فرماندهی خوی و گروه‌های امداد همچنان ادامه دارد.» خبرنگار کیهان می‌افزاید: «آخرین خبر دراینزمینه حاکی است، در دو روز اخیر، 6 قبضه اسلحه در اشنویه و 60 قبضه اسلحه در بازرگان به‌دست مأموران ژاندارمری افتاده است.»(1)
1
سازمان پیشمرگان مسلمان کرد متشکل از نیروهای مردمی کرد، از همراهان اصلی و تأثیرگذار سپاه پاسداران در مناطق کردنشین به شمار می‌روند. نیروهای این سازمان گاه ضعف‌ها یا ناهماهنگی‌هایی در اجرای برخی عملیات‌ها داشته‌اند، بااین‌حال، نقش آنها در این مناطق انکارناشدنی است. بخشی از فعالیت‌ها و درگیری‌های نیروهای این سازمان در کنار نیروهای سپاه و ارتش، در گزارش‌های مختلف مشاهده می‌شود. ازجمله امروز در یک گزارش نیروی زمینی ارتش آمده است:
«1. شهر سنندج در اختیار نیروهای خودی است و پاکسازی حومة آن ادامه دارد. به‌منظور پاکسازی حومة هزارکانیان(2)و استقرار پاسگاه مراقبت در هزارکانیان به‌وسیلة پیشمرگان کرد مسلمان، ستونی مرکب از یگان نظامی و پاسداران در تاریخ 31/4/59 به محل اعزام و در ساعت 13:45 همان روز ستون به هزارکانیان رسیده و مشغول پاکسازی و استقرار پاسگاه می‌باشد. 2. (از) پاسگاه تیره، تعدادی پاسدار پیشمرگ مسلمان جهت پاکسازی آبادی زنوری(3)به محل اعزام (شدند)، چون ارتباط عناصر اعزامی به پاسگاه قطع می‌گردد،
1) روزنامه کیهان، 1/5/1359، ص16، خبرنگار کیهان از ارومیه.
2) Hezar-Kaniyan، هزارکانیان: ده از دهستان سارال بخش دیواندره شهرستان سنندج، واقع در 28 کیلومتری جنوب‌غربی دیواندره و 6 کیلومتری جنوب نعل‌شکن. (لازم به یادآوری است که دراین‌باره و همه موارد مشابه در پانوشت‌ها، برای درج مشخصات نواحی مختلف مناطق کردنشین و دیگر مناطق استان‌های غرب کشور، از کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها) جلدهای 4 و 5، انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، استفاده شده است.)
3) Zanuri زَنوری: ده از دهستان کلاتزران بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 33 کیلومتری شرق رزاب و 9 کیلومتری جنوب‌غربی راه شوسۀ مریوان به سنندج.
تعداد 6 نفر پیشمرگ مسلمان با یک دستگاه تویوتا به‌منظور بررسی چگونگی ارتباط به‌طرف آبادی مذکور اعزام (می‌شوند که) در بین راه با کمین دشمن مواجه (شده) درنتیجه تعداد 3 نفر از آنها شهید می‌گردد. سایر مناطق نسبتاً آرام است. ...»(1)
گزارش دیگر نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی حاکی است: در ساعت 13 امروز، درگیری میان پیشمرگان مسلمان کرد دیواندره با مهاجمان مسلح ضدانقلاب در آبادی ضامن‌آباد درحوالی تخت به وجود آمد که با واردشدن سپاه پاسداران و تیپ، مهاجمان متواری شدند. در این درگیری، یک نفر پیشمرگ شهید و 2 نفر زخمی شدند.مناطق کردنشین (دیواندره)، (2)در هامش این گزارش از قول سپاه زنجان آمده است که: «پیشمرگان تخت رفته بودند تا یکی از ماشین‌های کشاورزی مربوط به یکی از پیشمرگان را بیاورند و درگیر شدند. ... ضمناً این مأموریت بدون هماهنگی و اطلاع سپاه و ارتش بوده است. از مهاجمین [مسلح ضدانقلاب] کسی کشته نشده و پس از یک ساعت به سپاه اطلاع می‌دهند و سپاه زنجان وارد عملیات می‌شوند و یکی از پاسداران از ناحیة پا تیر می‌خورد.»(3)
همچنین، از ساعت 23 دیشب تا ساعت 4 بامداد امروز، مهاجمان حزب دمکرات کردستان ایران و کومه‌له در نزدیکی‌های دوآب از توابع نوسود، مواضع پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد را با سلاح‌های سنگین و سبک زیر آتش گرفتند و نیروهای سپاه و پیشمرگان کرد با پشتیبانی سلاح‌های سنگین ارتش، مهاجمان ضدانقلاب را به عقب راندند و در این درگیری‌ها یکی از پاسداران از ناحیة دست و پا مجروح شد.(4)
از سوی دیگر، مهاجمان مسلح ضدانقلاب از ساعت 9 شب تا 2 بامداد، به روستای محمودآباد از توابع میاندوآب با سلاح‌های سنگین و خمپارة 81 و 120 میلی‌متری حمله کردند. فرماندار میاندوآب با اعلام این خبر گفت: هدف حمله، بیشتر پیشمرگان مسلمان کرد بود و طی آن، 15 عدد خمپاره به‌طرف محمودآباد شلیک شد. براثر برخورد خمپاره به خانة مسکونی یکی از اهالی، این خانه با خاک یکسان شد و خمپارة دیگری به تیر چراغ برق اصابت کرد و خساراتی به بار آورد. وی افزود: پیشمرگان مسلمان کرد متقابلاً به این تیراندازی‌ها پاسخ دادند و خوشبختانه این درگیری در محمودآباد تلفات جانی نداشته است. فرماندار میاندوآب اضافه کرد: «هنوز هم راه شاهین‌دژ به تکاب در این منطقه بسته است.»(5)
1
بااینکه هنوز در برخی نقاط استان کردستان، امنیت کامل برقرار نشده و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مشغول پاکسازی هستند، رسیدگی به وضعیت اداری شهر و طرح‌های عمرانی نیز در دستور کار دولت می‌باشد. دو نمونه از انعکاس رسانه‌ای این موضوع، ذکر می‌شود.
نمونه اول درج سخنان استاندار کردستان درمورد وضعیت ادارات شهر سنندج است؛ وی گفت: «ادارات ما هنوز از وجود ساواکی‌ها و شاه‌پرست‌ها پاک نشده و به‌زودی لیست
1) سند شمارۀ 56331 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص56، از سماجا3 - مرکز فرماندهی، به ژاجا - مرکز فرماندهی، 1/5/1359.
2) سند شمارۀ 56348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسنادص251، از سماجا3 - مرکز فرماندهی، 2/5/1359.
3) سند شمارۀ 56348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص251، از سماجا3 - مرکز فرماندهی، 2/5/1359.
4) سند شمارۀ 56327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ا/5/1359 ص247.
5) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص15.
ساواکی‌ها افشا خواهد شد. هیئت‌های پاکسازی دقیقاً و به‌سرعت مشغول بررسی پروندة افراد هستند و تا دو هفتة دیگر همة ادارات ما پاکسازی خواهند شد.» دکتر مهرآسا درخصوص امنیت کردستان گفت: «شهرها از امنیت نسبتاً خوبی برخوردار هستند.» وی یادآور شد که «من حسن همکاری را در بین همشهریان نمی‌بینم و متأسفانه هرکسی تنها به ذکر دردهای شخصی خود اکتفا می‌کند؛ البته، شاید اطمینان لازم را به ما ندارند، شاید فکر می‌کنند ما باز پایدار نخواهیم بود. من در اینجا یک بار دیگر اعلام می‌کنم که مسائل پیشین در این شهر تکرار نخواهد شد.» استاندار در این مصاحبه متذکر شد که «درحالحاضر نیز طرح‌های عقب‌افتاده را شروع کرده‌ایم و به راه‌اندازی کارخانة قند و مجتمع مرغداری و کارخانة نخ‌ریسی مشغول هستیم و برای بیکاران کارهای تولیدی ایجاد خواهیم کرد.»(1)
نمونه دوم یک گزارش مندرج در روزنامه جمهوری اسلامی است که نشان می‌دهد اسارت چند تن از اعضای جهاد سازندگی بانه به‌دست نیروهای کومه‌له، خشم مردم این شهر را برانگیخته است. گزارش خبرنگار این روزنامه دراینزمینه حاکی است:
«به‌دنبال دستگیری 5 تن از اعضای جهاد سازندگی بانه توسط حزب کومه‌له، گروه کثیری از اهالی بانه که برای آزادی این عده به شهر بوکان رفته و به‌مدت 3 روز در نقاط مختلف شهر متحصن شده بودند، امروز نیز پس از اجتماع و تحصن در مسجد جامع و خیابان‌های اطراف این شهر و صدور قطعنامه، بوکان را به مقصد بانه ترک کردند. در بخشی از این قطعنامه آمده است: ما اهالی شهرستان بانه متشکل از روحانیون و اعضای ادارات، فرهنگیان، کارمندان، کشاورزان و کارگران که به‌منظور نجات 5 نفر بی‌گناه از اعضای جهاد سازندگی که در دست گروه‌های مسلح اسیرند، تا حال 3 مرتبه دسته‌جمعی به‌سوی نقاط مختلف اجتماع و راه‌پیمایی نموده‌ایم و اکنون که نوبت سوم است، در شهر بوکان و در مسجد جامع و خیابان‌های اطراف متحصن و بارها با مسئولان کومه‌له چه در مسجد و چه در دفتر سیاسی آنها به مذاکره نشسته‌ایم و جداً خواستار رهایی 5 نفر مذکور شده‌ایم؛ مع‌الوصف، تاحال به مطلوب خود نرسیده‌ایم. ... ما اهالی بانه پشتیبانی قاطع خود را از انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی اعلام می‌داریم. با قاطعیت هرچه تمام‌تر خواهان آزادی افراد جهاد سازندگی می‌باشیم و تا آزادی آنها از پای نخواهیم نشست. از تمام گروه‌های سیاسی و سایر مردم کرد خواهانیم که هرچه زودتر برای آزادی افراد جهاد و خواستة برحق و مشروع مردم بانه با ما همکاری نمایند. توطئة اخیر را برعلیه جمهوری اسلامی که به‌وسیلة امریکا و بعث عراق و صهیونیزم به وجود آمده بود و خوشبختانه خنثی گردید، محکوم می‌کنیم. به پیروی از پیام 26 آبان 58 امام خمینی، خواهان احقاق حقوق مشروع ملت ستمدیدة کرد در چارچوب جمهوری اسلامی ایران می‌باشیم.»(2)
1
درباره قتل علی‌اکبر طباطبایی، همکار پرویز ثابتی و وابستة مطبوعاتی اردشیر زاهدی در امریکا و یکی از مخالفان جمهوری اسلامی ایران - که روز گذشته در حومة شهر واشنگتن، به‌دست فردی ناشناس انجام شد - امروز صدای امریکا چنین گزارش داد:
«مقتول، علی‌اکبر طباطبایی، وابستة مطبوعاتی سابق سفارت ایران در واشنگتن بود که دیروز در روز روشن در مقابل در ورودی خانة مسکونی خود به‌دست مهاجم ناشناسی به ضرب گلوله به قتل رسید. ... طباطبایی مدت‌ها بود که ریاست بنیاد آزادی ایران را به عهده داشت. بنیاد مزبور سازمانی است متشکل از گروه‌های سیاسی ضدرژیم ایران. علی‌اکبر طباطبایی نمایندة غیررسمی شاپور بختیار در امریکا بود که چند روز پیش خود از سوءقصدی در پاریس جان سالم به در برد. طباطبایی یکی از افراد فعال علیه رژیم ایران بود که تظاهرات ضدرژیم را که قرار است یکشنبة آینده در واشنگتن برپا شود، ترتیب داده بود. ... سازمان اف.بی.آی. برای رسیدگی به این حادثه وارد عمل شده است. وزارت خارجة امریکا گفته است که از انگیزة این اقدام اطلاعی در دست ندارد. شاپور بختیار در مصاحبة تلفنی با خبرنگاری در واشنگتن تأکید کرده که وی هیچ شک و تردیدی ندارد که علی‌اکبر طباطبایی به‌وسیلة مزدوری که با پول توسط مأموران آیت‌الله خمینی خریداری شده است، به قتل رسیده است.»(1)
رادیو لندن ضمن درج خبر فوق، اضافه کرد: «دکتر بختیار فقط چند ساعتی پیش از قتل آقای طباطبایی با وی به‌وسیلة تلفن صحبت کرده بود.»(2)
خبرنگار واشنگتن پست نیز در شمارة امروز خود مقالة نسبتاً مفصلی را به بنیاد آزادی ایران و اهداف آن اختصاص داده است. در بخشی از این مقاله آمده است: «در آوریل 1979، سه ماه پس از ورود آیت‌الله خمینی به ایران، 10 تن که برخی از آنها هوادار شاه و برخی ضد [امام] خمینی بودند، در خانه‌ای در حومة شهر واشنگتن ایالت مریلند، گرد آمدند و دربارة آنچه که می‌توانستند انجام دهند به بحث پرداختند.» نویسندة مقاله سپس با لحن کینه‌توزانه‌ای ادامه می‌دهد: «حاصل این بحث‌های غیررسمی آفرینش بنیاد آزادی ایران بود که هدفش سرنگونی دولت [امام] خمینی و پرده‌برداشتن از جنایت‌ها و اعمال ویرانگرانه‌ای بود که توسط آخوندهای حاکم بر ایران صورت می‌گرفت. ریاست این گروه را علی‌اکبر طباطبایی بر عهده داشت که دیروز در خانه‌اش که مرکز فعالیت‌های بنیاد در آن قرار داشت، به قتل رسید. ... در تمام مراحل این طباطبایی بود که صحنه‌گردان فعالیت‌ها بود. ...»(3)
1
بااینکه مدتی است تلاش‌هایی آشکار و پنهان، برای نزدیکی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و جریان بنی‌صدر شروع شده است، در روزنامه منتسب به بنی‌صدر، از مواضع گذشته این جریان راجع به سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، هنوز نشانه‌هایی به چشم می‌خورد. آنچه امروز در روزنامه انقلاب اسلامی درج شد، می‌تواند بقایای مواضع گذشته باشد و می‌تواند پیغامی برای رهبران سازمان باشد که برای تحقق هدف نزدیکی، به‌ناچار باید حداقل‌هایی رعایت شود.
درهرحال، در شماره امروز روزنامه انقلاب اسلامی به‌عنوان سخنگوی یک جریان اصلی حکومتی، مقالة مفصلی تحت‌عنوان "سخنی دربارة مجاهدین و با مجاهدین" درج شده که به انتقاد از این جریان فکری و برخی مواضع آنها پرداخته است. در بخشی از این مقاله به قلم مهدی علم‌الهدی با طرح این ادعا که سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نقش شایسته‌ای در پیروزی انقلاب اسلامی ایفا کرده، چرا جایگاهی شایسته در مرحله پس از پیروزی نصیب آنها نشده، آمده است:
«قسمتی از این چرا در غفلت یا تغافل مجاهدین (منافقین) نهفته است که ضرورت بازنگری در مواضع و تجدیدنظر در خطوط کلی استراتژی و تاکتیک‌ها و به‌ویژه در اصل ایدئولوژی‌شان و پیراستن آن از غبار التقاط را درنیافتند و سرعت سیر انقلاب چنان بود که ناچار شدند همان برنامه‌های قدیم را با تاریخ جدید ادامه دهند. ندانم‌کاری و جهت‌گم‌کردگی ایشان در آغاز انقلاب از یک‌سو و عادت به مواضع و موازین قدیمی، پرشوری ناشی از جوانی - هم جوانی سنی و هم سیاسی - و از همه مهم‌تر، بودن مرکز ثقل رهبری انقلاب در جای دیگر، یعنی در میان روحانیت، همه دست به دست هم دادند و مجاهدین را از تصدی مسئولیت سازنده بازداشتند. محتمل‌تر از همه این بود که مجاهدین با میلیشیایی که داشتند پاسداری نظامی از انقلاب را بر عهده بگیرند یا جهاد سازندگی یا چیزی نظیر آن به راه اندازند؛ ... بعد از رأی به اولین رفراندم، احساس جداماندگی و ازیادرفتگی به مجاهدین دست داد. ناچار تردید و کنارکشیدن خود را با کنار گذاشته‌شدن یکسان گرفتند و آهنگ مخالفت با رقیبان که تصور می‌کردند همانا "دولت" است، ساز کردند؛ حال آنکه دولت این بار همان ملت بود و بد و خوبش مستقیماً تابع و بازتاب بد و خوب مردم بود. ... در آغاز، یعنی بعد از پیروزی انقلاب، انتظار طبیعی مردم از مجاهدین این بود که برای رعایت ادب مبارزه و آیین فتوّت هم که شده، وقتی که انقلاب پیروز شد، به خدمت رهبر انقلاب برسند و سلاح خود را ببوسند و بر زمین بگذارند و در باب انحلال یا ابقای خود و گرفتن گوشه‌ای از کار، از پیشگاه امام کسب تکلیف کنند. اخلاق و ادب اسلامی یعنی همین. باری، جوانی و جویایی نام و یک وسوسة نامطلوب یعنی بیم ازدست‌دادن تشخص خود و همرنگ جماعت شدن و رفته‌رفته از سر زبان‌ها افتادن، اجازه نداد. چقدر جای تعجب و تأسف است که نه این کار را کردند و نه راه میانه‌ای در پیش گرفتند، بلکه از همان اول به سیم آخر زدند. آیا این یکی از
تلخ‌ترین طنزهای تاریخ معاصر ایران نیست که یکی از مبرزترین و مبارزترین گروه‌های سیاسی، به‌جای حفظ راه و رسم انقلابی پیشین خود، ماجراجویی و پرخاشگری پیشه کند و دربرابر انقلاب، موضع غیردوستانه و دشمن‌پسندانه و غیرسازنده بگیرد و نیروی عظیمی را با شعر و شعار عاطل نگه دارد و بذر بی‌اعتقادی و لغزخوانی و کفران نعمت در دل مردمان و به‌ویژه نوجوانان بپاشد!»
نویسندة مقاله سپس با اشاره به مواضع چپ‌روانة سازمان ادامه می‌دهد: «این سازمان که پس از وداع با گذشتة درخشانش، بیشتر به یک سازمان پیشاهنگی شباهت دارد، همواره از چپ‌روی - که بیش از هر چیز، حس ماجراجویی و تجری نوجوانانه را ارضا می‌کند - پرده‌ای بر سر اشتباهات و بی‌برنامگی و ندانم‌کاری خود کشیده است. ... آیا سازمان مجاهدین [منافقین] نمی‌داند چه بسیار از مخالفان (یعنی مخالفان انقلاب) را به خود جذب می‌کند و هواخواه خود می‌سازد که بر طبق اصول ایدئولوژیک خود سازمان نخستین دشمن آشتی‌ناپذیر این‌گونه مخالفان است، یا باید باشد؟... چرا باج‌گیرانی که برای مطامع شخصی خود، از اعتصاب، که در جای خود از ابزارهای مقدس مبارزه و احقاق حق بوده است، سوءاستفاده می‌کنند، باید بتوانند خود را به این سازمان بچسبانند و سازمان باری‌به‌هرجهت، به روی خود نیاورد و این سیاهی‌لشکرها را غنیمت شمارد و برای پرشماره جلوه‌دادن میتینگ‌های خود، به کارشان ببرد؟ تظاهرات و میتینگ‌های مکرر و دردسرآفرین مجاهدین و میلیشیانمایی آنان طبعاً دولت و ملت را نگران می‌کرد و اگر مجاهدین تصور می‌کنند فقط دولت یا صرفاً بعضی انحصارطلبان را نگران می‌کرد، اشتباه می‌کنند. ...»(1)
1
برخورد دو روزنامه جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی که هریک نمایندة یکی از دو جناح مطرح حاکمیت هستند، با مطالب مندرج در روزنامه کیهان که باتوجهبه حضور و مسئولیت ابراهیم یزدی، طبعاً تمایلاتی به نهضت آزادی در مطالب آن وجود دارد، به‌نوبةخود قابل‌تأمل است. درواقع این نمونه‌ای است از نوع برخورد دو جناح اصلی حکومتی با جناح سومی که روز به روز در حاکمیت وقت، ضعیف‌تر می‌شود.
روزنامه جمهوری اسلامی در شمارة امروز خود تحت‌عنوان "جریان‌سازی در ارگان نهضت آزادی!"، مطلب کیهان را دربارة «اعتراض نهادهای انقلابی و مدیران کل به برکناری استاندار زنجان» عیناً آورده، می‌نویسد: «مطالب زیر که عیناً از یکی از روزنامه‌های عصر کلیشه شده است، موضع کینه‌توزانة گردانندگان این روزنامه را که درحقیقت نقش ارگان نهضت آزادی را ایفا می‌کند، تاحدود زیادی نشان می‌دهد. ما از گردانندگان این روزنامه سؤال می‌کنیم آیا ازنظر شرعی شما این حق را دارید که با استفاده از امکاناتی که مستضعفین در اختیار شما قرار داده‌اند به چنین سم‌پاشی‌هایی برعلیه
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 1/5/1359، ص5.
حزب جمهوری اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور مشغول شوید؟ آیا شما با درج یک پیام تلفنی از یک سازمان مجهول‌الهویه به‌صورت همدست این سازمان عمل نکرده‌اید؟ آیا این نهادهای انقلابی و مدیران کلی که به برکناری استاندار زنجان اعتراض کرده‌اند، اسم ندارند؟! نام و نشان ندارند؟! ...»
در بخشی از خبر مندرج در روزنامه کیهان آمده است: «نهادهای انقلابی و مدیران کل استان زنجان طی نامة سرگشاده‌ای به امام که رونوشت آن برای ریاست‌جمهوری و مجلس شورای اسلامی ارسال شده، خواستار بازگشت استاندار برکنارشدة زنجان شدند و برکناری وی را نتیجة اعمال نفوذ حزبی خاص خواندند.» در این نامة سرگشاده همچنین آمده است: «با کمال تأسف، حزب حاکم انحصاراً چنان جوی در مملکت به وجود آورده که خود را فعال مایشاء ملت محروم و ستمدیده می‌داند و برای احدی حق اظهارعقیده نیست. ...» روزنامة جمهوری اسلامی در پایان می‌نویسد: «آیا واقعاً این‌گونه عمل‌کردن، به‌خاطر ایجاد جو خاصی در جامعه و درنتیجه جریان‌سازی در بطن حرکت انقلابی توده‌های میلیونی نیست؟»(1)
در همین حال، روزنامه انقلاب اسلامی نیز اظهارات علیرضا نوبری را تحت‌عنوان "پاسخ رئیس کل بانک مرکزی ایران به جعلیات کیهان و تفسیر رادیو بر این جعلیات" همراه با عین مطالب مندرج در کیهان آورده است. در بخشی از مطلب مندرج در کیهان 24 تیرماه تحت‌عنوان "آقای نوبری، خسرو قشقایی و کیهان" آمده است: «علیرضا نوبری مدیرکل بانک مرکزی، در گفت‌وگویی با خبرنگار اقتصادی کیهان، برخی روزنامه‌ها و به‌خصوص کیهان را مورد انتقاد قرار داد. نوبری در پاسخ همکار ما که علت حمله را پرسید، پاسخ داد که به‌طورمثال، خبر روزنامة کیهان درمورد خسرو قشقایی(2)
برای بررسی بیشتر دربارۀ سابقه مسئله "خسرو قشقایی" به کتاب‌های قبلی روزشمار جنگ و نیز گزارش‌های مرتبط بعدی، در همین کتاب، مراجعه شود.
کذب محض است، چراکه مدارک موجود ازنوع مدارک دانشجویان مسلمان پیرو خط امام است و بی‌پایه و اساس! طی این اظهارنظر، آقای مدیرکل بانک مرکزی احساس می‌شد که قصد دفاع از قشقایی را به‌خاطر اینکه بنی‌صدر وی را مبری از اتهامات دانسته بود، دارد. آقای نوبری همچنین به چاپ خبر طرح حکومت1) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/5/1359، ص2.
2) خسرو قشقایی که در زمان نخست‌وزیری دکتر مصدق عضو کمیسیون خارجی مجلس بود، بعد از شکست جنبش ملی، از فعالان جنبش دانشجویی خارج کشور، محسوب می‌شد. وی مدتی سردبیر باختر امروز، ارگان جبهه ملی خارج کشور بود؛ گرایشی که به‌تدریج رنگ چپ گرفت و در آن حل شد و از عرصه خارج گردید. خسرو قشقایی بعد از پیروزی انقلاب، به ایران آمد و در منطقه نفوذ خانواده‌اش، به فعالیت سیاسی پرداخت و در دور اول انتخابات مجلس اول به نمایندگی مردم اقلید برگزیده شد. دراینحال، منطقه سمیرم در استان اصفهان، با حضور مجدد ناصرخان و خسروخان قشقایی، به سمت وضعیت بحرانی پیش می‌رفت. انتخاب خسرو قشقایی برای نمایندگی مجلس نه‌تنها از اختلافات فیمابین وی با مسئولان نظام نکاست؛ بلکه روزبه‌روز، به‌خصوص در برخورد با سپاه و نیروهای مذهبی انقلابی منطقه - که نوعی گرایش چپ ضدخانی و ضدفئودالی داشتند - این وضعیت حادتر شد. (ناظر علمی)
سوسیال دمکرات امریکایی کیهان ایراد گرفت و گفت [که] چنین مطالبی صحت نداشته است.»
در بخشی از پاسخ نوبری که به‌طور مفصل در روزنامه انقلاب اسلامی درج شده، ضمن انتقاد به عملکرد و جوسازی‌های رسانه‌ها بهطورکلی، آمده است:
«... پس از ختم مصاحبه [تلویزیونی]، ایشان [خبرنگار کیهان] از من خواستند که دلیل بیاورم و اینجانب از کیهان همان روز برای ایشان چند دلیل درزمینة اثبات این امر که چگونه روزنامه‌ها با تیتر و عنوان بازی می‌کنند، آوردم. ... درمورد اولین تیتر بزرگ (کیهان) گفتم که مطالب روزنامه، برنامة کودتاگران برای تشکیل حکومت سوسیال دمکرات امریکایی را شرح نمی‌دهد و فقط نامی از آن می‌برد و بنابراین، تیتر به مطلب نمی‌خورد. این حرف غیر از این است که دوست ما بنویسد: "آقای نوبری همچنین به چاپ خبر طرح حکومت سوسیال دمکرات امریکایی کیهان ایراد گرفت و گفت چنین مطالبی صحت نداشته است". این جملة کیهان را بنده قویاً تکذیب می‌کنم. ... درمورد آقای خسرو قشقایی، بنده این جملة کیهان را که از قول من نوشته است "خبر روزنامه کیهان درمورد خسرو قشقایی کذب محض است" را شدیداً تکذیب می‌کنم. جملة کیهان کذب محض است. خداوندا! چرا این‌قدر تخریب؟ اصلاً مسئلة دانشجویان پیرو خط امام هم نبوده است که ظاهراً نام آنها را در مقاله گذاشته‌اند که آنها را نیز نسبت به اینجانب بخروشانند. و بنده برخلاف ادعای شما ابداً قصد دفاع از قشقایی را به‌خاطر اینکه بنی‌صدر وی را مبری از اتهامات دانسته بود، نداشته و ندارم. ... جناب آقای بنی‌صدر نیز فرموده بودند: اگر اسناد همین باشد که به من دادند، کافی نیست. در آن تاریخ فقط ترجمة چند نوشتة انگلیسی بود که به بانک مرکزی برای ترجمة صحیح دادند، نه نامه به شاه در پرونده بود و نه گفت‌وگو با جاسوس امریکایی و نه اسناد دریافت پول ازطریق ساواک. ... آنچه که اینجانب گفتم این بود که اسناد چاپ‌شده، همکاری وی را با مثلاً سیا ثابت نمی‌کند، شاید سند دیگری باشد که این امر را ثابت کند؛ همین.»(1)
1
سخنان مهم امام خمینی در روز یکشنبه 29 تیرماه در آستانة رسمیت‌یافتن مجلس شورای اسلامی(2)درحالی ایراد شد که این روزها بحث و رایزنی درمورد یکی از پرمناقشه‌ترین مسائل کشور؛ یعنی معرفی و انتخاب نخست‌وزیر درمیان جناح‌های داخلی، بسیار داغ است. درپی این سخنان که در موازنه قدرت جناح‌بندی کنونی تأثیری تعیین‌کننده داشت، شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف به اعلام موضع پرداختند که ازجمله به سخنان امروز آیت‌الله بهشتی و
اطلاعیه‌های دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و جامعة روحانیت مبارز تهران اشاره می‌شود.
بامداد امروز، آیت‌الله دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور و عضو شورای انقلاب، در یک مصاحبه با رسانه‌های گروهی داخلی و خارجی شرکت و دربارة چرایی و چگونگی تغییرات آتی در سطح مسئولان نظام تلویحاً جهت‌گیری خاصی را اعلام کرد. وی دربارة پیام اخیر امام گفت: «جامعه از اینکه مدیریت انقلاب همه‌سونگری کافی را برای حفظ و شتاب انقلاب [و] پیشرفتهای انقلاب رعایت نمی‌کند، ناراضی است؛ لااقل باید بگویم که یک جناح نیرومند از جامعه ناراضی است؛ همان جناحی که نیروی اصلی این انقلاب بود، از سال 41 تا حالا؛ آنهایی که دشوارترین و سنگین‌ترین بار مسئولیت را در این مدت به عهده داشتند از روشی که به کار برده می‌شده ناراضی بودند و مکرر اظهارنگرانی کرده‌اند. بنابراین، این جناح احساس می‌کند که در این مقطع که کشور دارد وارد مرحلة جدیدی می‌شود، می‌تواند امیدوار باشد که یک برخورد انقلابی ازطرف مجلس و مسئولان با هدایت و پیشبرد انقلاب در آیندة نزدیک وجود خواهد داشت.»(1)
آیت‌الله بهشتی در پاسخ به سؤالی دربارة عملکرد وزیر ارشاد و وزیر امور خارجه گفت: «همان‌طوری‌که امام در پیامشان فرمودند، ما در مقطع زمانی گذشته کوشش کردیم تا افرادی جدید را شناسایی کنیم تا بتوانند عهده‌دار این‌گونه مسئولیت‌ها بشوند و در آن موقع که با این برادرها کار شروع شد، خوب تنها برادرانی بودند که از قدیم می‌شناختیم و در جریان جنبش عظیم ما سهیم بودند و فعالیت‌های کم و زیادی داشتند. ... و امید می‌رفت با استعدادها و توانایی‌هایی که دارند منشأ خدماتی باشند و تاحدودی هم منشأ خدماتی بوده‌اند، ولی کیفیت کارشان در حد مطلوب و در حدی که انقلاب احتیاج داشته، نبوده است. همان‌طورکه امام فرموده‌اند اگر ما دوباره انقلاب کرده بودیم، آن‌وقت بهتر و دقیق‌تر کار می‌کردیم، چون نتیجة انقلاب اول افراد زبده‌ای را به ما می‌شناساند.»(2)
وی در پاسخ به این سؤال که آیا خودتان شخص بخصوصی را به‌عنوان کاندیدای نخست‌وزیری به رئیس‌جمهور پیشنهاد کردید، گفت: «من شخصاً آقای رجایی، مهندس میرسلیم و آقای مهندس کلانتری را مناسب یافتم. آقای فارسی هم خیلی جدی مطرح بود، ولی ایشان قبلاً اعلام کرده بود که فعلاً آماده نیست مسئولیت اجرایی به عهده بگیرد. حزب جمهوری اسلامی
در جلسة عمومی که داشت با اکثریت قاطع آقای فارسی را پیشنهاد کرد. دراین‌میان آقای بنی‌صدر می‌خواهد ببیند در میان افرادی که نام برده می‌شود کی ازنظر همکاری با ایشان قابل‌قبول‌تر است. بههرحال، تصمیم دربارة نخست‌وزیر با رئیس‌جمهور و مجلس شورای اسلامی است و همة اینها صرفاً در حد یک پیشنهاد و در حد یک اظهارنظر است.»(1)
دانشجویان مسلمان پیرو خط امام مستقر در لانة جاسوسی نیز، اطلاعیة شمارة138 خود را انتشار دادند. در اطلاعیة دانشجویان ضمن درج قسمت‌هایی از سخنان امام خمینی، آمده است:
«شاید قابل‌طرح نباشد و دیگر واضح شده باشد که سکوت ما در این مدت، زبانی بود که اگرچه نمی‌توانست با روشنی و رسایی اعتقادات ما را بیان کند، ولی بهتر از بیان محافظه‌کارانه و گفتن بی‌محتوای مسائل بود. ... شاید نتوان گفت: دولت موقتی که برای عرضة خدمات اسلامی و انقلابی تشکیل شد، چه ضربه‌های مهلکی را بر پیکر انقلاب و بر جسم و جان این ملت رنج‌دیده وارد ساخت و همین بس که نظری بر خیل شهیدان و وسعت مصائب وارد بر ملتمان بیفکنیم. و درپی اینها بود که ما را برای یک مدت طولانی که اثرات آن هنوز از بین نرفته، دچار ضدانقلابیون رسوا و ریشه‌های گندیده‌ای کرد که به دستور اجانب و با سرکردگی شیطان بزرگ، سرتاسر مملکت را پر کردند و مشغول توطئه‌گری شدند. ما نمی‌خواهیم و مجال آن نیست که بررسی کنیم و عملکرد بسیاری از وزرا و مسئولینی را که در آن زمان بر سر مهم‌ترین کارها و ارگان‌های این کشور منصوب می‌شدند و نمی‌خواهیم پروندة دولتمردان فاسد آن روز و نمونه‌هایی چون حسن نزیه این حقوق‌دان خودفروخته و [مقدم] مراغه‌ای جاسوس امریکایی و امیرانتظام مأمور سیا و علی ایزدی زمینخوار چاپلوس امریکا که هرکدام در لیست وزارت و یا استاندار و یا مسئولیت دیگر منصوب بودند، پرده برداریم. ما نمی‌خواهیم بگوییم که آقای مدنی که هم‌اکنون در مقابل مجلس شورای اسلامی موضع گرفته و این عالی‌ترین ارگان تصمیم‌گیری را فاقد صلاحیت می‌داند، به‌کمک دستیار خود علوی چه بر سر این مملکت آوردند و نمی‌خواهیم بگوییم چه کسی و چرا و با چه برنامه‌ای خود را ملزم به ملاقات با برژینسکی این عامل شیطان بزرگ، می‌بیند و هم‌اکنون نیز بااین‌همه صحبت‌هایی که برای تعیین نام مجلس شده است، معتقد است اسم مجلس باید مجلس شورای ملی بماند و در کردستان بدون توجه به رهنمودهای امام در کنار نهرهای خون پاک برادرانمان با افرادی چون شیخ عزالدین و قاسملوی تبهکار پشت یک میز به مذاکره بنشینند.»
در این اطلاعیة مفصل همچنین باتوجهبه بحث انتخاب نخست‌وزیر و کابینة آینده، در پیشنهادی خطاب به نمایندگان مجلس آمده است: «در دولت آینده هیچ‌یک از این افرادی که تاکنون نشان داده‌اند فاقد روحیة کامل انقلابی هستند و نیز از قاطعیت و تفکر مکتبی و ارادة نیرومند بهرة چندانی
1) روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص3.
ندارند، نباید وزیر و نخست‌وزیر شوند، زیرا دراین‌صورت برآورندة نظرات امام نخواهید بود. ...»(1)-(2)
جامعة روحانیت مبارز تهران نیز به اعلام موضع پرداخت و درخصوص پیام اخیر امام و در آستانة انتخاب نخست‌وزیر و تشکیل دولت جدید، اطلاعیه‌ای صادر کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «... امام بر روی بنیادی‌ترین مسائل انقلاب دست گذارده و از بینش غیرانقلابی فرماندهان ارتش و مسئولان امور، از خطراتی که استقلال نهادهای خودجوش انقلاب مانند سپاه پاسداران و کمیته‌ها را تهدید می‌کند، از ماهیت چهره‌ها و گروهک‌های به‌اصطلاح ملی و از وضع اسفبار سفارتخانه‌ها که بعضاً به لانة فساد تبدیل گردیده و از مسائل مهم دیگر سخن گفتند و برای چندمین‌بار تأکید کردند که تمام عملکردها باید مکتبی و انقلابی باشند. این بیانات در این مقطع زمانی که ما را به فکر واداشته و باید آن را با شما امت دلیر در میان بگذاریم، آن است که اجازه ندهیم خدای‌نکرده این بینش بر جامعه حاکم گردد که پس از آنکه امام امت به مسئولان امور هشدار و اخطار می‌کنند، آنان با انجام مصاحبه و انتشار اعلامیه، رسالت سنگین خود را تمام‌شده تلقی کنند و از عملکرد انقلابی و قاطع سر باز زده و باز همان مشکلات و همان موانع برجای خود باقی بماند. ... امت یکپارچه و به‌پاخاستة ما و نمایندگان آنان در مجلس شورای اسلامی، از نخست‌وزیر و دولتی پشتیبانی می‌کنند که قاطع، مکتبی، انقلابی در خط امام و آشنا با محرومیت‌های تودة زحمت‌کش و برخاسته از متن انقلاب خونبار اسلامی باشد. اگر چنین دولتی بر سر کار بیاید، تضاد میان دولت و ملت در درک حرکت پرتپش انقلاب و عملکردهای قاطع و انقلابی از میان خواهد رفت و قوای سه‌گانه مانند یدی واحده انقلاب اسلامی را به‌سوی استقرار کامل و ایفای رسالت جهان‌شمول آن هدایت خواهند نمود.»(3)
1
درخواست بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، از امام خمینی مبنی‌بر نخست‌وزیری حجت‌الاسلام حاج سیداحمد خمینی و رد این درخواست ازسوی امام،(4)* امروز در رسانه‌ها انتشار علنی یافت.(5)امروز همچنین شایعاتی درمورد تعیین و معرفی نخست‌وزیر ازسوی رئیس‌جمهور بر سر زبان‌ها بود؛ به‌خصوص با انجام مراسم سوگند ریاست‌جمهوری که روز گذشته در مجلس شورای اسلامی و با حضور رئیس دیوان عالی کشور و نمایندگان مجلس برگزار شد، انتظار می‌رفت که امروز رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر را معرفی کند، اما هم دفتر ریاست‌جمهوری و هم شخص رئیس‌جهمور از اظهارنظر دراین‌خصوص خودداری کردند.(6)
به نوشتة روزنامة کیهان، آخرین شایعات حاکی‌از آن است که محمدعلی رجایی، مصطفی میرسلیم، موسی کلانتری، جلال‌الدین فارسی و مهندس غرضی برای احراز پست نخست‌وزیری مطرح هستند. خبرنگار کیهان در تلاش برای یافتن نام نخست‌وزیر قطعی ایران، پیش‌ازظهر امروز، در تماس با یکی از نزدیکان بنی‌صدر اطلاع یافت که دیروز دکتر بنی‌صدر از انتخاب و معرفی نخست‌وزیر سلب مسئولیت کرده است. وی گفت با اعلام سلب مسئولیت ازسوی دکتر بنی‌صدر، احتمالاً مجلس شورای اسلامی خود برای انتخاب و معرفی نخست‌وزیر اقدام خواهد کرد. یک وزیر مطلع فعلی نیز امروز به خبرنگار کیهان گفت: دیشب جلسة مشترک اعضای شورای انقلاب با دکتر بنی‌صدر برای آخرین بررسی‌ها و رسیدن به تفاهم با دکتر بنی‌صدر بر سر انتخاب نخست‌وزیر تشکیل شد. این وزیر گفت که نتایج جلسه معلوم نیست چه بوده، اما استراحت امروز دکتر بنی‌صدر در منزل، بعضی چیزها را روشن و خبرهای رسیده را نیز تأیید می‌کند.(1)
دراینحال، به گزارش روزنامه انقلاب اسلامی، ملاقات دوساعتة مهندس مصطفی میرسلیم، معاون سیاسی وزارت کشور و سرپرست شهربانی جمهوری اسلامی ایران با امام خمینی و سپس ملاقات دوساعتة دیگر وی با بنی‌صدر(2)بسیار بااهمیت تلقی شده و احتمال معرفی ایشان را به‌عنوان نخست‌وزیر، افزایش داده است(3)
به نوشتة روزنامة کیهان، شایعة افزایش احتمال نخست‌وزیری میرسلیم درحالی است که ارگان حزب جمهوری اسلامی که نمایندگانش کرسی‌های زیادی را در مجلس شورای اسلامی به خود اختصاص داده‌اند، صبح امروز رسماً اعلام کرده است: «جلال‌الدین فارسی نامزد نخست‌وزیری این حزب است.» شخص فارسی نیز این مطلب را تأیید و حتی فاش کرده که
1) روزنامه کیهان، 1/5/1359، ص2.
2) بنی‌صدر بعداً در کارنامۀ خود درمورد این ملاقات، با اشاره به وضعیت نابسامان سیاسی و تبلیغاتی کشور، چنین می‌گوید: «بعد، آقای میرسلیم نزد من آمد و به‌تفصیل با او دربارۀ دولت صحبت کردم و گفتنی‌ها را به او گفتم. گفتم... ما امروز متأسفانه با این جو تحریک و تخریب که دستگاه‌های تبلیغاتی ما به وجود آورده‌اند، ما نمی‌توانیم استعدادهای معتقد را به‌سوی خود جلب کنیم، استعدادها را به اعتقاد بیاوریم و چرخ‌های کشور را به حرکت درآوریم. گفتم من بارها دربارۀ اینکه بن‌بست اقتصادی را با فشار و خفقان سیاسی نمی‌توان حل کرد، گفته، نوشته و اصرار ورزیده‌ام. صحبت این شد که رفته‌اند و گفته‌اند که نوبت دیکتاتوری ملاهاست و ما این دیکتاتوری را برقرار می‌کنیم و چنین می‌کنیم و چنان می‌کنیم و تکلیف رئیس‌جمهور در این وسط معلوم نیست. اگر بنا بر اجرای قانون اساسی است که قانون اساسی برای جلوگیری از هرگونه دیکتاتوری است و قطعاً در اسلام دیکتاتوری به نام "دیکتاتوری ملاها" نداریم تا کسانی بخواهند آن را برقرار کنند و نمی‌تواند هم برقرار شود. این وضعیتی که الآن هست؛ دیکتاتوری در هرجومرج همان وضعیتی است که دنباله‌اش، حربۀ آخر آن مراحلی است که در نوار آمده است]منظور همان نوار معروف به "نوار آیت" است [ که پردۀ سقوط است. ... بعد راجع به رادیو تلویزیون صحبت کردم و گفتم که کمتر خواسته‌اند توجه کنند که حرف من چیست؟... مطلب سومی که صحبت کردیم این بود که... دولت چنان که رویۀ من در گذشته هم بوده، در کار هیچ وزیری دخالت نمی‌کند و اعتقاد به اینکه او باید مسئول حوزۀ مسئولیت خود باشد. از او باید مسئولیت خواست. اما وقتی تصمیمی گرفته شد، دولت باید آن تصمیم را اجرا کند و تابع مؤثرهای خارجی نباشد که از اینجا به آنجا فشار بیاورند و تصمیم را لغو بکنند و تصمیم دیگری را تحمیل بکنند.» (روزنامه انقلاب اسلامی، 6/5/1359، ص2.)
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/5/1359، ص12.
در یک رأی‌گیری، وی 70 رأی و دیگران کمتر از 10 رأی آورده‌اند که میرسلیم نیز جزء کسانی است که کمتر از 10 رأی آورده‌اند. جلال‌الدین فارسی در همین گفت‌وگو اعلام کرده که شانس وی به دلیل اینکه بنی‌صدر او را معرفی نکرده، چندان زیاد نیست و این نیز به دلیل تفاوت بینش این دو است. کیهان می‌افزاید: «دراین‌میان، نام رجائی که تا چندی پیش، بیش از دیگران شنیده می‌شد، اکنون کمتر مطرح می‌شود و نام غرضی از لیست دیروز (امروز) خط خورد. ...» کیهان سپس نتیجه می‌گیرد: «بههرحال، باتوجهبه ملاقات میرسلیم با رهبر انقلاب و رئیس‌جمهور از یک‌سو و تأیید نسبی فارسی، می‌توان میرسلیم را نخست‌وزیر دانست.»(1)
از سوی دیگر، مناقشة موجود میان جناح‌های مطرح داخلی حکومت بر سر معرفی و انتخاب نخست‌وزیر، در رسانه‌های خارجی نیز انعکاس داشته است که در اغلب موارد، این بازتاب‌ها با نوعی عملیات روانی علیه خط امام و مسئولان بلندپایه و با انگیزۀ تشدید اختلافات داخلی صورت می‌گیرد. دراین‌باره، رادیو لندن با اشاره به سخنان یکشنبه (29 تیرماه) امام خمینی اعلام کرد: «به‌دنبال نطق شدید و انعطاف‌ناپذیر آیت‌الله خمینی که در آن دولت قبلی را محکوم کرده و خواستار دولت جدید صددرصد انقلابی و اسلامی شد، آقای بنی‌صدر در وضع دشواری قرار گرفته است. کاندیدای آقای بنی‌صدر برای نخست‌وزیری، یعنی آقای حسن حبیبی وزیر علوم و آموزش عالی، احتمالاً به این مقام نخواهد رسید و احتمالاً آقای بنی‌صدر باید کسی را انتخاب کند که کاملاً مقبول رقبای سیاسی خود در حزب جمهوری اسلامی باشد.»(2)رادیو لندن در همین بخش خبری به بررسی مطالب مطبوعات بریتانیا دربارة ایران پرداخته و گزارش خبرنگار روزنامة تایمز مالی را آورده است: «در این گزارش آمده است که آقای بنی‌صدر مجبور بود برای آن عده که خواهان حکومتی دمکراتیک و پیشرفت‌طلب بودند، نقشی ایفا کند که از همان آغاز، آیندة روشنی نداشت و متأسفانه آقای بنی‌صدر در ایفای این نقش نیز سرعت عمل کافی نشان نداده است، لکن عدم توانایی(3)رئیس‌جمهور ایران در شناسایی موقعیت خود ممکن است بار دیگر باعث شود که آقای بنی‌صدر تعادل خود را حفظ کند، به‌خصوص که احتمالاً حزب جمهوری اسلامی مقداری از محبوبیت خود را از دست داده است.»(4)
رادیو کلن آلمان‌غربی نیز به بررسی مناقشة حاضر پرداخته و گفت: «بنی‌صدر با پیشنهاد پست نخست‌وزیری به سیداحمد خمینی، درحقیقت قصد داشته است ضمن اینکه یک فرد مورد اعتماد آیت‌الله خمینی را به نخست‌وزیری بگمارد، از فشار حزب جمهوری اسلامی و شرکت وسیع‌تر این حزب در قوة اجرائیه جلوگیری به عمل آورد. از تهران گزارش می‌رسد حزب جمهوری اسلامی، جلال‌الدین فارسی را کاندیدای نخست‌وزیری کرده است. گفته می‌شود در چند روز اخیر، بنی‌صدر تحت‌فشار شدید نمایندگان حزب جمهوری اسلامی در مجلس قرار گرفته است.» رادیو کلن با اشاره به اینکه جلال‌الدین فارسی از مخالفین جدی ابوالحسن بنی‌صدر در شورای
1) روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص آخر.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره127، 2/5/1359، صص5 و 6، رادیو لندن (بخش فارسی)، ساعت 20:45، 1/5/1359.
3) در سند اصلی "عدم توانایی" آمده که به نظر می‌رسد اشتباه در تایپ یا ترجمه باشد. کلمه "توانایی" به نظر درست می‌آید.
4) همان، 2/5/59، ص6، بخش فارسی رادیو لندن، ساعت 20:45، 1/5/1359.
رهبری حزب جمهوری اسلامی است تأکید می‌کند درصورت تصدی پست نخست‌وزیری، بنی‌صدر آخرین امید خود را برای مقاومت دربرابر حزب جمهوری اسلامی از دست خواهد داد. این رادیو در پایان این سؤال را مطرح می‌کند که «درصورت انتخاب یک نخست‌وزیر طرفدار حزب جمهوری اسلامی، بنی‌صدر قادر به چه اقدامی خواهد بود؟»(1)
رادیو مونت کارلو نیز در تفسیر مشابهی اعلام کرد: «ناظران که سیاست ایران و کشمکش قدرت‌ها در داخل کشور را دنبال می‌کنند، اظهار می‌دارند: روحانیون پایبند به این امر هستند که چه پرزیدنت بنی‌صدر موافقت کند و چه نکند، شخصی را به نخست‌وزیری برسانند و این موضوع از تسلط مطلق روحانیون بر اکثریت کرسی‌های پارلمان سرچشمه می‌گیرد.»(2)
1
جناح‌بندی در مجلس شورای اسلامی، علاوه‌بر موضوع انتخاب نخست‌وزیر، در موضوع تعیین صلاحیت نمایندگان نیز بروز دارد. در مباحثات امروز مجلس بر سر تعیین صلاحیت نماینده لنجان، احمد غضنفرپور و نماینده تهران، حسن آیت، جلوه‌ای از این قضیه به چشم می‌خورد.
در جلسة امروز صبح مجلس، علی‌اکبر پرورش، نمایندة اصفهان و نایب اول مجلس، در سخنانی ضمن تشریح نحوة برخورد اسلام با قدرت و اعلام احترام خویش به امام امت و حجت‌الاسلام سیداحمد خمینی و رئیس‌جمهوری، درخواست کرد که کوشش نشود مجلس در مقابل امام قرار بگیرد. وی افزود: مسئلة انتخاب نخست‌وزیر باید ازطریق مجلس انجام شود و دراین‌خصوص، امام و مجلس را نباید رودرروی هم قرار داد. وی با اشاره به نامة رئیس‌جمهوری به امام درمورد انتخاب سیداحمد خمینی به نخست‌وزیری گفت: ممکن است این نامهای که برادر عزیزمان نوشته‌اند عنوان مشورت داشته باشد که دراین‌صورت نبایستی منتشر بشود.(3)سپس آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس، به سخنان آقای پرورش اشاره کرد و گفت: «من دیشب همان لحظه‌ای که نامه آقای بنی‌صدر پخش می‌شد با آقای بنی‌صدر بودم و چون آقای بنی‌صدر تشریف ندارند، من وظیفه خود می‌دانم که بگویم ایشان گفتند این نامه مال مدتی پیش است، پیش از اینکه مجلس تشکیل شده باشد نوشته شده است. و البته ایشان هم تعجب کرد که چرا نامه الآن پخش شده است. به نظر می‌رسد که ایشان مسئول پخش نامه نبوده و زمان هم چون گذشته بوده، بنابراین اعتراضی به‌طور اصولی - به نظر من که در جریان بودم - وارد نیست. با توضیحی هم که خودشان دادند، ایشان هم اعتراض داشتند [همهمه نمایندگان] خواهش می‌کنم، دیگر من توضیح دادم ایشان اعتراض داشت به پخش آن.»(4)
سپس گزارش کمیسیون تحقیق دربارة اعتبارنامة احمد غضنفرپور، نمایندة لنجان، توسط مخبر کمیسیون قرائت شد که در آن آمده است: پروندة احمد غضنفرپور به‌علت اعتراض فؤاد کریمی (نماینده اهواز) به این کمیسیون ارجاع شد. آقای فؤاد کریمی موارد اعتراض خود را
بدین‌شرح به کمیسیون ارائه داده‌اند: 1. سابقة تزلزل در مبانی عقیدتی به‌دلیل سابقة فعالیت‌های مارکسیستی و مائوئیستی. 2. اشاعة فساد در رادیو و تلویزیون به‌وسیلة انتشار و پخش نوارهای موسیقی مبتذل. 3. سانسور اخبار روحانیت مبارز و اتحادیه‌های دانشجویان انجمن‌های اسلامی اروپا. 4. مخالفت با پاکسازی عناصر ضدانقلاب در رادیو و تلویزیون در زمان تصدی ایشان در شورای سرپرستی.
به‌دنبال قرائت گزارش کمیسیون تحقیق، فؤاد کریمی به‌تفصیل دربارة مندرجات گزارش، توضیحاتی داد و بعد از آن، آقای غضنفرپور به‌طور مشروح به دفاع از خود پرداخت و در پایان گفت: کسانی که می‌گویند مکتبی می‌اندیشند، باید به سابقه‌شان توجه کرد و دید که در این راه چه قدمی برداشته‌اند. سه چهار ماه است که علیه من و برادران دیگر تهمت مائوئیستی زده‌اند، روزنامة صبح آزادگان تمام روز علیه بنی‌صدر و تمام اطرافیانش سمپاشی می‌کند، اینها می‌خواهند بگویند که در اطراف بنی‌صدر یک عده آدم بی‌دین وجود دارند. سرانجام درباره پروندة انتخاباتی احمد غضنفرپور با ورقه رأی‌گیری شد که درنتیجه، اعتبارنامة ایشان با 92 رأی موافق در مقابل 62 رأی مخالف و 53 رأی ممتنع از مجموع 209 رأی به تصویب رسید.(1)
پس از آن، گزارش کمیسیون تحقیق دربارة حسن آیت، نماینده تهران، قرائت شد که جنجال‌هایی را برانگیخت. از آنجا که پروندة حسن آیت به‌علت اعتراض احمد سلامتیان، نماینده اصفهان، به کمیسیون تحقیق ارجاع شده و در آنجا به تصویب اعضای کمیسیون رسیده بود، احمد سلامتیان پس از قرائت رأی کمیسیون توسط مخبر آن، به‌عنوان مخالف مطالبی را به شرح زیر بیان کرد. وی گفت: «بنده در یک نامه از دکتر سحابی (رئیس سنی وقت مجلس) درخواست کرده بودم که چند پرونده در اختیار کمیسیون قرار بگیرد؛ اسنادی که در وزارت آموزش‌وپرورش است و همچنین مدارک جاسوسخانه درمورد حزب زحمتکشان ملت ایران؛ زیرا این حزب در مظان این بود که عمده‌ترین نقش را در کودتای 28 مرداد بازی کرده و بعد از 28 مرداد بزرگ‌ترین نقش را درمورد پشتیبانی از رژیم کودتا داشته و ما حسن آیت را در آن موقع به‌عنوان یکی از جوانان این حزب می‌شناختیم. ... در سال 1340، بعد از اینکه روزنامة اطلاعات به‌عنوان ارگان ساواک نقش لودادن دانشجویان را داشت، دانشجویان تصمیم به تحریم روزنامة اطلاعات گرفتند، ولی روزنامة اطلاعات به‌عنوان مقابله، یک کرسی بحث آزاد درست کرد که در آن افرادی مانند ارسنجانی و فریدون نفیسی شرکت می‌کردند و اداره‌کنندة جلسات، جوانی بود به نام حسن آیت. کار به جایی رسید که وقتی این افراد وارد دانشگاه می‌شدند، با گارد داخل می‌شدند. اما اشتهار به فساد اخلاقی؛ من پرونده‌ای داده‌ام به کمیسیون راجع به مدرسة پروین اعتصامی دامغان... شکایت شده [که] معلمی که معلم دختران نوجوان بوده در سر کلاس رفتار سوء داشته و بنده نمی‌توانم قبول کنم ساواک برای چنین فردی می‌خواسته پرونده‌سازی کند.»
1) همان، ص268.
سلامتیان همچنین گفت: «آقای دکتر آیت در شرایط و اوضاع کنونی جوی را به وجود آورده که به نظر من پایش را درست جای پای دکتر مظفر بقایی می‌گذارد.» وی همچنین افزود: «حسن آیت بنا بر بندهای چهار و شش مادة نهم قانون انتخابات که عدم اشتهار به فساد و نادرستی است، با اعمال خودش سلب صلاحیت کرده و ماندن این افراد در مجلس متضمن خطراتی است. به شما نمایندگان مجلس تذکر می‌دهم که در مرحلة تصمیم‌گیری یک اصل تاریخی هستید.»
پس از پایان سخنان سلامتیان نظر به اینکه وقت مجلس تمام شده بود، دفاعیات حسن آیت به جلسة روز بعد (پنجشنبه) موکول شد.(1)
1
مسائل ایران و عراق همچنان در سطح وسیعی در رسانه‌های جهان بازتاب دارد. در اینجا به دو نمونه متفاوتِ برداشت رسانه‌ای راجع به ایران و نیز نمونه‌ای از بازتاب تکاپوهای عراق اشاره می‌شود.
روزنامه هرالد تریبیون چاپ پاریس، با اشاره به سخنان اخیر امام خمینی می‌نویسد: «مردانی که آیت‌الله خمینی آنان را برای ادارة حکومت انتخاب کرده است، نتوانسته‌اند رضایت‌خاطر وی را جلب نمایند. دلیل امر طبق اظهارات خود آیت‌الله آن است که "آقایانی که در اروپا تعلیم دیده‌اند" لیاقت آن را ندارند که یک انقلاب اسلامی را اداره کنند. وزارت خارجه به سرپرستی صادق قطب‌زاده شدیداً هدف حملة آیت‌الله قرار گرفت، مع‌ذالک آیت‌الله به ارتش و دستگاه قضایی نیز حمله کرد و در پایان، قاطعانه هشدار داد که "کلیة سازمان‌های ما در وضع نابسامانی به سر می‌برند." رئیس‌جمهور ابوالحسن بنی‌صدر نیز ظاهراً در نابسامان‌ترین وضع به سر می‌برد، زیرا او لااقل اسماً تصدی اکثر سازمان‌های کشور را به عهده دارد.»
این روزنامه در پایان، نتیجه‌گیری می‌کند: «به‌سبب وجود انواع متفاوت مخالفت‌ها، اوضاع ایران به معجونی بسیار قابل‌احتراق مبدل شده است. ...»(2)
روزنامة پراودا چاپ مسکو نیز در مقاله‌ای به قلم خبرنگار ویژة خود با اشاره به محاکمة کودتاگران، می‌نویسد:
«رسیدگی به شرایط کودتای اخیر نافرجام در تهران همچنان ادامه دارد و در جریان این رسیدگی معلوم شد که سررشتة توطئه به آن‌سوی اقیانوس بسته است. واشنگتن تلاش می‌کند شرکت خود را در رویدادهای اخیر ایران انکار کند، ولی کوشش آن برای ازبین‌بردن آثار شرکت خود در این ماجرا بی‌نتیجه می‌ماند. کافی است یادآوری شود که اشخاص معروفی به داشتن روابط نزدیک با پنتاگون، جزء توطئه‌چینان بودند؛ از آن جمله‌اند مهدیون فرمانده سابق نیروی هوایی ایران و محققی فرمانده سابق ژاندارمری شاه. ...»(3)
در همین حال، دیپلماسی رژیم عراق - که درجهت بهبود روابط با کشورهای عرب همسو با امریکا و غرب - فعال است، بازتاب رسانه‌ای قابل‌توجهی دارد. ازجمله در یک تفسیر از خبرگزاری آسوشیتدپرس درمورد بهبود روابط عراق با اردن، با یادآوری این نکته که: دولت‌های عراق و اردن «ایدئولوژی‌های مغایر با یکدیگر دارند» چنین آمده است: «عراق و اردن با گسترش روابط اقتصادی و سیاسی خود به سال‌ها سوءظن و دشمنی دوجانبه خاتمه می‌دهند. ... این نزدیکی، جنبه‌های عملی نیز دارد. مقامات اردنی، عراق را به‌خاطر پرداخت فوری کمک‌هایی که در کنفرانس سران عرب تقبل کرده است و سایر سرمایه‌گذاری‌های آن، مورد ستایش قرار داده‌اند. ... عراق از 25/1 میلیارد دلاری که در کنفرانس سران عرب قول پرداخت آن را به اردن داده، 186 میلیون دلار به این کشور می‌پردازد. ... گمان می‌رود اردن با 300 میلیون دلار دیگر که از عراق می‌گیرد بهای بیش از 250 تانک چیفتن را که از انگلستان خریداری کرده است و همچنین جت‌های جنگندة میراژ ساخت فرانسه را بپردازد. عراق همچنین هزینة یک پروژة 130 میلیون دلاری را برای بهبود شرایط بندر عقبه و ساختن یک شاهراه بزرگ از عقبه به بغداد را تأمین خواهد کرد.»(1)
ضمیمه اول گزارش1: بخش‌های دیگری از مصاحبة صدام حسین با روزنامة کویتی السیاسه
رئیس‌جمهور عراق در پاسخ به انتقادات برخی کشورهای عربی مبنی‌بر اینکه چرا پیش از این درمورد جزایر سه‌گانه سکوت اختیار کرده بود، چنین می‌گوید: «بعضی از کشورهای عرب و نمایندگان آنان می‌گویند چرا شما در فاصلة میان مارس سال 75 (اسفند 53 ه. ش.) تاکنون دربارة سه جزیرة عربی سکوت کردید تا اینکه شاه سرنگون شد؟ و چرا اکنون این مسئله را مطرح کرده‌اید؟ آنان این سؤال را بدون اینکه بپرسند چرا خود سکوت اختیار کردند، مطرح می‌سازند، درحالیکه می‌دانند عراق هفت سال تمام با رژیم شاه دست‌وپنجه نرم کرده و از سال 71 (50 ه.ش.) تا سال 75 (54 ه. ش.) درمورد مسئلة جزایر کلنجار رفته است، چرا آنان خود سکوت کردند! از آن گذشته، آیا رواست، ما درمورد اشغال سرزمین معینی دربرابر کسی سکوت کنیم و دربرابر دیگری سکوت را بشکنیم! ما هیچ‌گاه سکوت نکرده‌ایم، ولی شیوه‌های حق‌طلبی خود را درمورد جزایر تغییر دادیم و یکی از شیوه‌ها همان است که گفتم. من بلافاصله پس از امضای پیمان از ایران دیدار کردم و مسئله را با شاه در میان گذاشتم و صریح و روشن به او خاطرنشان ساختم که اگر مسئلة حاکمیت ما در خلیج [فارس] که تو آنها را زیر پا گذاشته‌ای حل نگردد، پیمان موجود میان عراق و ایران هر لحظه در معرض خطر قرار می‌گیرد.»(2)
صدام حسین در بخش دیگری از مصاحبة خود با حمله به امام خمینی گفت: «ما از کسانی نیستیم که برای خمینی تعظیم کنیم و با او مقابله کردیم؛ خواست با ما زورآزمایی کند، با او زورآزمایی کردیم و شرط بست که ما را شکست بدهد و شرط بستیم که شکستش دهیم و خواهیم دید کدام از ما شکست خواهد داد.» صدام آن‌گاه با مطرح‌کردن این سؤال که «آیا کشمکش میان ما و او به جنگ مبدل خواهد شد؟» گفت: «این چیزی است که او تصمیم می‌گیرد. ما جنگ نمی‌خواهیم. ... (اما) ما از آنهایی نیستیم که طبل جنگ را توخالی به صدا درآوریم، ولی اگر کسی بخواهد حصار خارجی ما را بکوبد، یعنی از دور تیری رها کند، ما درهای درونی را به هزاران گلوله می‌بندیم. ما جنگ نمی‌خواهیم، ولی هرکس که با ما جنگ داشته باشد برطبق مفاهیم موجود با آن رفتار می‌کنیم.» رئیس‌جمهور عراق در پاسخ به این سؤال که «آیا از شاپور بختیار نخست‌وزیر اسبق ایران و سایر گروه‌های مخالف ایران پشتیبانی می‌کند؟» گفت: «ما با رژیم ایران روابط بدی داریم و از ما انتظار نداشته باشید که یکی از مخالفان بیاید و بگوید من از برادران مخالف شما هستم و می‌خواهم به این عمامه مشت بزنم، به او بگوییم ما شما را نمی‌شناسیم و به او سلام نکنیم؛ (بلکه) هریک از مخالفان به ما سلام گوید، سلام او را با قدرت پاسخ می‌دهیم.»(1)
ضمیمه دوم گزارش1: ادامة نامة قطب‌زاده، وزیر امور خارجة ایران، به دبیرکل سازمان ملل
در ادامة نامة قطب‌زاده، وزیر امور خارجة ایران، به دبیرکل سازمان ملل - که به‌صورت سند شماره S/14070 تلگرام مورخ 23 جولای 1980 انتشار یافت - چنین آمده است:
«تا حال حاضر، درحدود 000,40 نفر از مردان، زنان و کودکان بی‌گناه توسط دولت بغداد در یک وضعیت غیرانسانی رانده شده‌اند. مردم از دسترسی به اموال و پس‌اندازهای منقول و غیرمنقول خود که در طی دوران زندگی خود به دست آورده‌اند، محروم شده و در موارد بسیاری نیز کودکان از والدینشان و زنان از همسرانشان جدا شده‌اند. تعداد زیادی از کسانی که مجبور به ترک خانة خود شده‌اند، فرزندان ایرانیانی بودند که قبلاً به عراق مهاجرت کرده و از آن زمان هویت و تابعیت عراقی به دست آورده‌اند. بنابراین، اخراج بسیاری از آنها موجب ازدست‌دادن هویت و تابعیت خود می‌باشد. تابه‌حال، هیچ‌گاه دولت عراق علت اخراج شیعیان را توضیح نداده است و آنها از حداقل حقوق قانونی خود نیز بی‌بهره مانده‌اند. جای تعجب نیست که با عدم وجود اهرم بین‌المللی بازدارنده، اخراج دسته‌جمعی از عراق ادامه دارد.
آقای دبیرکل، درحالیکه نمونه‌های مشخص از موارد نقض حقوق بشر جهت تبلیغات و توجه جهانیان منتشر شده، مواردی از نقض آشکار حقوق بشر نیز وجود دارد که مورد بی‌اعتنایی زیادی واقع شده است. مشکل پناهندگان به‌عنوان پدیده‌ای جدید در روابط بین‌المللی مطرح شده است. اخراج دسته‌جمعی پناهندگان از عراق، بخشی از این حوادث جدید ناعادلانه و ناخوشایند است. رفتار وقیحانة این‌چنینی که یکی از اعضای جامعة بین‌المللی به مقیاس وسیعی مرتکب شده است، به‌تدریج عامل بی‌ثباتی در منطقه خواهد شد که توجه سازمان ملل باید به آن معطوف شود. تاکنون دولت ایران تلاش نموده از این پناهندگان حمایت کند و محل سکونت برای آنان فراهم سازد، بااینکه این‌قبیل تلاش‌ها، از مسئولیت‌های اصلی سازمان ملل است که نباید از تلاش‌هایی که جهت جلوگیری از این مسئولیت مهم صورت می‌گیرد، غافل شد.
صادق قطب‌زاده - وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران»(2)
ضمیمه گزارش3: وضعیت نامطلوب پاسگاههای مرزی منطقة عمومی قصرشیرین
دفاع پاسگاههای مرزی منطقة عمومی قصرشیرین در مقابل حملات روزافزون نیروهای عراقی درحالی است که این پاسگاه‌ها در وضعیت مطلوبی به سر نمی‌برند و ازنظر امکانات و استحکامات و حتی نیروهای نظامی در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. یک گزارش از هنگ ژاندارمری قصرشیرین به فرمانده ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، رکن3، دایرة عملیات، گویای وضعیت نامناسب پاسگاههای مرزی این منطقه است. در این گزارش آمده است: «به‌طوری‌که خاطر فرماندهی مستحضر است، پرسنل این هنگ از بعد از انقلاب تاکنون، بلاانقطاع در سراسر مرز درگیر زدوخوردهای مرزی با نیروهای ارتش و مهاجمین مزدور بعث عراق می‌باشند که شهدای زیادی را در راه حفظ حدود و ثغور و دفاع از رژیم جمهوری اسلامی تقدیم ملت قهرمان ایران کرده است و به‌علت مداومت این درگیری‌ها، پرسنل، خسته و روحیه آنان تقلیل یافته و لذا برای جلوگیری از متلاشی‌شدن بقایای نیروی موجود مستقر در پاسگاه‌ها، ایجاب می‌کند که چند واحد از پرسنل تازه‌نفس از واحدهای داخلی به‌منظور جایگزین [ی با] پرسنل قدیمی واحدها به این هنگ مأمور و ترتیبی داده شود که این افراد فرسوده تجدید قوایی بکنند که بتوانند اغلب اقلاً در آتیه با روحیه خوب، مقابل حملات و تهاجمات پیدرپی دشمن ایستادگی نمایند. ضمناً اغلب پاسگاههای مرزی دراثر اصابت گلولة توپخانه منهدم و پرسنل در این فصل گرمای طاقت‌فرسا، محلی برای استراحت موقتی ندارند که این مسئله مزیدبرعلت شده و افراد سخت در مضیقه قرار گرفته‌اند. علی‌هذا، استدعا دارد به هرنحوی‌که فرماندهی نسبت به انجام پیشنهاد این هنگ درمورد اعزام واحدهای مأمور جایگزین واحد، [و] تعمیر پاسگاه‌ها اوامر مقتضی صادر و نتیجه را ابلاغ نمایند.
سرگرد حاج علیخانی.»(1)
ضمیمه گزارش5: شکل‌گیری گروه چهارشنبه سیاه و بخشی از فعالیت‌های آن
"چهارشنبة سیاه" عنوان گروهی است که در تاریخ 18/4/1358 با تلفن به دفتر خبرگزاری پارس، اعلام موجودیت کرد و مسئولیت بخشی از انفجارها و حملات مسلحانه را در خوزستان به عهده گرفت.(2)نام "چهارشنبه سیاه" اشاره به وقایع خونین روز چهارشنبه 9/3/1358 دارد. بخشی از حوادث و درگیری‌های آن روز، در مطبوعات چنین منعکس شده است: در ساعت 7:45 صبح، فرمانداری خرمشهر مورد تهاجم مسلحانه قرار گرفت که محافظان ساختمان به مقابله پرداختند. در ساعت 8 صبح، اعراب در ناحیة... با پاسداران درگیر شدند و ساختمان‌های پست و تلگراف و چندین مغازه را به آتش کشیدند. همچنین ساختمان دخانیات طعمة حریق شد. به‌علت آتش‌سوزی سیم‌ها، قسمت‌هایی از برق و تلفن شهر قطع شد و پاسداران آبادان به‌حال آماده‌باش درآمدند. سازمان سیاسی خلق عرب اقدام به سنگربندی در خیابان‌ها کرده است و صدای رگبار لحظه‌ای در شهر قطع نمی‌شود. از عشایر خوزستان و سایر نیروهای خلق عرب جهت کمک به اعراب دعوت شده و آنها وارد شهر شده‌اند. در ساعت 9 صبح، حمله به کلانتری1 خرمشهر، با تلاش افراد آن دفع گردید. در سه‌راه شلمچه، در جادة مرزی نیز اعراب قسمتی از تأسیسات غیرقابل استفاده را به آتش کشیدند.(3)همچنین در ساعت 10:30، افراد خلق عرب، ازطریق کارون و شط‌العرب (اروندرود) به پایگاه دریایی خرمشهر حمله کردند. جایگاه پمپ‌بنزین و نمایندگی جنرال موتور و یک سوپرمارکت به آتش کشیده شد. به‌هنگام ظهر، 3 کشتی هزار تنی تجارتی به آتش کشیده شد.(4)از سوی دیگر، ساختمان‌های سازمان سیاسی و کانون فرهنگی خلق عرب از همان ساعات اول درگیری به محاصرة نیروهای انقلاب درآمد و پس از چند ساعت درگیری تصرف شد. به این ترتیب، مرکز هدایت آشوب و درگیری‌ها سقوط کرد. در این اوضاع، عراق مقابل
پاسگاههای مرزی به تجمع نیرو دست زد و بالگردهایش در خسروآباد به پرواز درآمدند. همچنین دو ایستگاه رادیویی برای "مردم عربستان" (عرب‌های ایرانی خوزستان) مرتب پیام عربی می‌فرستاد. عدهای از نیروهای مسلح خلق عرب در خارج از خرمشهر به‌طرف این شهر حرکت کردند یا در شهرهایی همچون اهواز و آبادان به تحرکاتی دست زدند. در اهواز مسئله بدون حادثه خاتمه یافت، اما در آبادان تعدادی از اتومبیل‌های پارک‌شده مورد آسیب قرار گرفتند و ساختمان شرکت نفت در ایستگاه10، کنار بهمنشیر، مورد تهاجم مسلحانه واقع شد و خساراتی به آن وارد آمد.(1)
در درگیری آن روز، ضربه تعیین‌کننده‌ای به موجودیت سازمان سیاسی و کانون فرهنگی خلق عرب وارد آمد و آن سازمان به‌حالتی شبیه انحلال کشیده شد. چنین وضعی مقدمه‌ای شد برای تشکیل گروه‌های کوچک‌تر، ولی مخفی و با آزادی عمل بیشتر در جنایت و نیز وابستگی تام و تمام در همة ابعاد به عراق. گروه چهارشنبه سیاه از آن جمله بود. در اسناد کنسولگری عراق در خرمشهر که بعدها به دست آمد، این مسئله چنین گزارش شده است: «بعد از دستگیری تعداد زیادی از افرادی که در این مرکز [سازمان فرهنگی خلق عرب] بودند، افراد باقیمانده شروع به تشکیل گروه‌های کوچک‌تری کردند، مانند گروه سیدهاشم موسوی [چهارشنبه سیاه]. برای سازمان فرهنگی خلق عرب چیز قابل‌ذکری که بتواند در خلق عرب مؤثر باشد، باقی نماند.» و نیز دربارة نحوة عملکرد و روابط این گروه چنین آمده است: «عناصر گروه [چهارشنبه سیاه] درخواست اسلحه کردند تا بتوانند وارد عمل شوند. بیشتر تأکید داشتند که سلاح کمری با صداخفه‌کن به آنها داده شود تا بتوانند افراد و شخصیت‌های مخالف عرب را ترور کنند. این گروه اقدام به عملیات ایذایی زیادی کرده و از حماسه‌آفرین‌ترین گروه‌ها بوده است. برای کارهای نظامی - تبلیغاتی و در مرحلة فعلی برای شکستن رکودی که در منطقه حاکم شده، از ما خواسته‌اند که نقشه‌های بررسی‌شده و عملی در اختیار آنها بگذاریم که ازلحاظ نظامی اقدام کنند. همچنین مخفیگاه‌هایی تعیین شود که کار آنها کشف نگردد.»(2)
ضمیمه اول گزارش 13؛ بخش‌هایی از سخنان مهم امام خمینی در روز یکشنبه 29 تیرماه 1359:
«من هرروز که از این انقلاب می‌گذرد توجه به این معنا بیشتر پیدا می‌کنم که ملت ما انقلابی عمل کردند و ما نکردیم و ما یا مقصر هستیم و یا قاصر؛ و در هر دو جهت در پیشگاه ملت جواب باید بدهیم. ...
از اول هم که به‌حسب الزامی که من تصور می‌کردم دولت موقت را قرار دادیم، خطا کردیم. از اول باید یک دولتی که قاطع باشد، جوان باشد، قاطع باشد بتواند مملکت را اداره کند، نه یک دولتی که نتواند. منتها آن‌وقت ما نداشتیم فردی را که بتوانیم، آشنا نبودیم بتوانیم انتخاب کنیم. این انتخاب شد و خطا شد و حالا هم که دولت می‌خواهد در مجلس شورا دولت ایجاد بشود حالا ما باید این مطلب را به مجلس شورا اعلام کنیم که باید یک دولت متدین تمام صددرصد اسلامی و قاطع، یک نفر وزیر اگر مثل بعضی از این وزرا که الآن هستند باشد اینها نپذیرند. تمام وزرا یکی‌یکی باید بررسی بشود. وزیر متدین صددرصد انقلابی مکتبی و قاطع. اگر چنانچه ما دولتمان باز مثل سابق باشد؛ آن‌طور وضع، آن‌طور دید را داشته باشد، ما باید عزای این نهضت را بگیریم و پیروزی ما امکان ندارد. ...
باید دولت قاطع باشد، باید مجلس قاطع باشد. اگر در مجلس اشخاصی هستند که اینها باز همان طبل را می‌زنند و همان حرف‌ها را می‌زنند به اینها نباید گوش بدهند. باید همین مجلس یک مجلسی باشد که با قاطعیت عمل کند و دولت اگر بخواهد یک قدم کنار بگذارد با قاطعیت بخواهدش و ردش کنند و از اول هم که می‌خواهند یک دولتی را قرار بدهند، تصویب کنند یک دولتی را، یک دولتی باید باشد تمام افرادش،
وزرایش، تمامشان اشخاصی باشند که بفهمند چی شده است، بفهمند که ما در چه حالی واقع هستیم، بفهمند که اسلام به چه جور باید در ایران پیاده بشود. ...
سفارتخانه‌ها در هرجا که دست روی آن می‌گذارند، فاسد است. ...
ما نمی‌توانیم تحمل کنیم این مطلب را که آقایان می‌خواهند با مغزهایی که در اروپا تربیت شده، درست بکنند. ما می‌خواهیم اسلام را اجرا بکنیم. ...
اگر ارتش ما کارش را درست انجام داده بود که ما حالا باز گرفتار بلوچستان نبودیم، گرفتار کردستان نبودیم...
ما رؤسای ارتشمان نه یک اشخاصی هستند انقلابی و نه وزارتخانه‌هایمان این‌طورند و نه دولت انقلابی ما داریم. ...
تا کی این جوان‌های بیچارة ما تلف بشوند و بازهم قدردانی از آنها نشود و توی سرشان زده شود، هی کشته بدهند و هی توسری بخورند، هی کشته بدهند و هی تکذیب شوند؟...
با رسمیت مجلس دیگر باید تمام امور را مجلس اصلاح بکند؛ یعنی با تمام قدرت دولتی را که تعیین می‌کند دولت صددرصد اسلامی دارای قدرت باشد و کارهایی را که دولت می‌کند و همین‌طور کارهایی را که در وزارتخانه‌ها می‌شود و کارهایی که در استان‌ها می‌شود تحت‌نظر باشد و مجلس بازخواست کند از اینها، بخواهد اینها را و اگر خطا کردند استیضاح بکند تا کار را درست انجام بدهند. ...
این اشخاصی که انقلابی نیستند باید در رأس وزارتخانه‌ها نباشند و آقای بنی‌صدر امثال اینها را معرفی به مجلس نکند و اگر کرد، مجلس رد بکند و هیچ اعتنا نکند؛ الاّ آنکه وزیری باشد که کارآمد باشد، اسلامی باشد، مسامحه‌کار نباشد، انقلابی باشد. ...
ما چقدر سیلی از این ملیت خوردیم. من نمی‌خواهم بگویم در زمان ملیت، در زمانی‌که این همه از او تعریف می‌کنند چه سیلی به ما زد آن آدم. ... بروند کنار اینها، بروند گم بشوند اینها. اینها منحل باید باشد، ما از اینها ضربه دیده‌ایم. ... ما اسلام را می‌خواهیم، غیراسلام را نمی‌خواهیم... اگر در وزارتخانه‌ها، اگر در جایی احکام اسلام بخواهد جاری نشود، ما درِ وزارتخانه را می‌بندیم. ...»(1)
ضمیمه دوم گزارش13: بخش دیگری از اطلاعیة شماره138 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام
در بخش دیگری از اطلاعیة شماره138 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام آمده است: «با اشغال لانة جاسوسی و گروگانگیری که بعداً مشخص گردید که این مرکز حکومت امریکا در ایران پس از پیروزی انقلاب هم به‌دلیل مسامحه‌کاری‌ها و اتخاذ شیوه‌های مخالف خط امام هنوز به قوت خود باقی بوده، سرنخ همة توطئه‌ها و طرح‌های خائنانه به دست آمد و حتی غائلة کردستان برای مدتی فروکش کرد و انقلاب شور زایدالوصف اولیة خود را بازیافت و دولت غیرانقلابی که فاقد هرگونه خصلت انقلابی بود، در مقابل شتاب انقلاب تاب توان نیاورد و سقوط کرد و به فرمودة امام، انقلاب بزرگ‌تر از انقلاب اول که مواجهة مستقیم با شیطان بزرگ بود، آغاز گردید. ولی با کمال تأسف باید بگوییم که باز با دولت و وزرا و مسئولینی سروکار داشتیم که اکثر فاقد روحیة انقلابی و در مواردی با خصلت‌های ضدانقلابی اجازه دادند کسانی که به نفع امریکا و در خدمت امریکا بودند، همچون میناچی بر سر حساس‌ترین پست‌های این مملکت، یعنی وزارت ارشاد باقی بمانند. مگر این آقای میناچی از درون دولت موقت تا این لحظه که امام از عملکرد آنها اینچنین ناراحت‌اند بر سر کار باقی هستند، برای ما چه کرد؟... آیا چنین فردی لیاقت این را داشت و دارد که چنین پست حساس را در دست داشته باشد؟ و پس از افشای شخصیتش توسط اسناد لانة جاسوسی، کوچک‌ترین ترتیب اثری داده نشود و حتی به دفاع بی‌مورد از او
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/4/1359، ص12.
برخیزند؟ همچنان که اخیراً از خسرو قشقایی این فئودال وابسته به سیا که مجلس شورای اسلامی او را به‌جرم وابستگی‌اش برای همیشه از سمت محترم نمایندگی خلع کرده، دفاع کردند. کدام وزارتخانة ما پس از گذشت نزدیک به دو سال، اسلامی است و در طول این مدت همه کار می‌شد انجام داد. ...
آیا این سفارتخانه‌های ایران در خارج که به فرمودة امام هرکدام محلی است برای فساد، هرجا سر بزنی کارشان چیزی جز خوردوخوراک و فساد و فحشا نیست، به نفع اسلام و زیبندة انقلاب اسلامی است؟... و آیا با چه اطلاعاتی، وزیر امور خارجه، دانشجویان جوان و مسلمان ایرانی که سفارتخانة ایران در پاریس را به اشغال انقلابی خود درآوردند تا آنجا را از لوث وجود طرف‌داران بختیار خیانتکار پاک کنند، حمله می‌کنند، آن دلسوختگان را ضدانقلاب می‌دانند و از پلیس فرانسه تقاضای حمله و دستگیری‌شان را می‌نمایند، چگونه تحمل کند افرادی را که به عشق دلسوزی از اسلام و انقلاب ایران، جان خود را بر کف نهاده و کمر همت برای قتل بختیار(1)توطئه‌گر بسته‌اند، افرادی توطئه‌گر و ضدانقلاب بدانند؟ اصولاً در انقلاب اسلامی ما همان‌طوری‌که امام امت بارها فرمودند که: شهیدانمان در میدان شهادت شعار نه شرقی نه غربی، جمهوری اسلامی را فریاد زدند، مع‌الوصف، در زمانی‌که امام، امریکا را شیطان بزرگ و دشمن اصلی می‌دانند، در زمانی‌که در جنگ رویاروی با این آدم‌خوار به سر می‌بریم، می‌بینیم وزیر امور خارجه آنچنان موضعی دربرابر شرق، آن‌هم نه به‌خاطر شناخت مکتبی، می‌گیرد که پنداری ما امروز با امریکا هیچ خصومتی نداریم و این‌همه توطئة جنایت ازجانب این جهان‌خوار پلید صورت نمی‌گیرد و گویی می‌توان برای مقابله با شرق، با شیطان بزرگ کنار آمد. ... این ننگ را ما چگونه تحمل کنیم که وزیر امور خارجة ایران در خارج ایران بگوید اصولاً ما را دلیلی بر مبارزه با عقاید سیاسی قاتلان هزاران شهید ایران، یعنی شاه جنایتکار و بختیار مزدور بیگانه نیست. پس رسالت مبارزه با این جرثومه‌های فساد با کیست؟...
تا کی باید صبر کنیم به این امید که روزی سیطرة این افکار غربی و این دلباختگان غرب جنایتکار بر این مملکت از بین برود؟ شما ای مسئولینی که دست‌اندرکار تشکیل دولت آینده هستید، از مسامحه‌کاری و محافظه‌کاری و به شیوه‌های غیرانقلابی عمل‌کردن دست بردارید که این شیوة دولتمردان موقت بود که محکوم و ثمری جز رشد ضدانقلاب در مناطق مختلف کشور و در دستگاه‌های حکومتی نداشت. ... امروز روز احیای مجدد و هرچه بیشتر سپاه پاسداران، دادگاه‌های انقلاب، جهاد سازندگی و کمیته‌ها می‌باشد و همة این ارگان‌های انقلابی باید به قوت خود مانند روز نخستین باقی بمانند و نیروهای ملت مستضعف در خط امام و فعال و جوان، حکومت را در دست گیرند که حکومت از آن آنان است...»(2)
ضمیمه گزارش14: نامة بنی‌صدر به امام و پاسخ ایشان به نقل از صحیفه امام
«نامه [به آقای بنی‌صدر (رد پیشنهاد نخست‌وزیری آقای سیداحمد خمینی)]
زمان: 1 مرداد 1359/ 10 رمضان 1400
مکان: تهران، جماران
موضوع: پیشنهاد پست نخست‌وزیری به آقای سیداحمد خمینی
مخاطب: بنی‌صدر، ابوالحسن (رئیس‌جمهور)
[بسمه تعالی. حضور مبارک حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی به عرض می‌رساند، در اوضاع و احوال فعلی و باتوجهبه اینکه جامعه ما جامعه جوانی است و هیجان مثبت کار برای قراردادن کشور در خط تولید
و فعالیت، جنبه معنوی و هیجان‌آفرین را جنبه اصلی می‌گرداند، حاج احمدآقا یکی از مناسب‌ترین اشخاص برای تصدی نخست‌وزیری است. درصورتی‌که موافقت فرمایید عین صواب است.
ابوالحسن بنی‌صدر].
بسمه‌تعالی
بنا ندارم اشخاص منسوب به من متصدی این امور شود. احمد، خدمتگزار ملت است و در این مرحله با آزادی بهتر می‌تواند خدمت کند. والسلام علیکم.
روح‌الله الموسوی الخمینی»(1)
1) صحیفه نور، جلد13، ص56.
1
در ادامۀ ایجاد و تشدید روزافزون مناقشات سیاسی میان ایران و عراق ازسوی مقامات عراقی، امروز «برای اولین مرتبه یک مقام بلندمرتبۀ دولت عراق اعدام آیت‌الله (سید)محمدباقر صدر را که پنج ماه پیش صورت گرفت، تأیید کرد.»(1)بخش فارسی رادیو لندن ضمن اعلام این خبر، افزود: «آیت‌الله محمدباقر صدر از نزدیکان آیت‌الله خمینی بود.» فرماندار نجف به رابرت فیتز خبرنگار تایمز، گفت: «آیت‌الله محمدباقر صدر به‌اتهام خیانت و توطئه برعلیه رژیم عراق و حفظ رابطه‌اش با آیت‌الله خمینی محکوم و اعدام شد.» وی افزود: «مقامات عراق جسد آیت‌الله محمدباقر صدر را تحویل بستگانش داده‌اند تا در گورستان وادی‌السلام به خاک سپرده شود.»(2)
ازسوی دیگر، حواشی این مناقشات در میان طرف‌داران دو کشور ایران و عراق در بیروت، همچنان ادامه دارد. ازجمله «ریاض طه رئیس سندیکای مطبوعات لبنان، به هنگام عبور از غرب بیروت در اتومبیل خود هدف گلوله قرار گرفت و به قتل رسید.» خبرگزاری فرانسه دراین‌باره می‌افزاید: «ریاض طه از لبنانی‌های شیعه و طرفدار انقلاب اسلامی ایران بود. ناظران سیاسی اظهار عقیده می‌کنند که وی توسط عوامل بعث عراق به قتل رسیده است.»(3)
محور دیگر مناقشات در روابط سیاسی، ادامۀ بحران اخراج دسته‌جمعی افراد ایرانی‌الاصل از کشور عراق به‌سوی مرزهای ایران می‌باشد. دراین‌خصوص، روابط عمومی ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران در اطلاعیه‌ای
اعلام کرد که تاکنون 642,38 نفر از عراق رانده و از مرزهای مختلف وارد کشور شده‌اند. بنا بر این اطلاعیه و برابر اعلام ادارۀ مرزبانی ژاندارمری، آمار رانده‌شدگان از عراق از بدو درگیری‌ها تاکنون از مرزهای غربی کشور، بدین شرح است: 1. از مرز قصرشیرین 534,12 نفر؛ 2. از مرز سومار 274,16 نفر؛ 3. از مرز مهران 6160 نفر؛ 4. از مرز دهلران 3674 نفر.(1)
در همین حال افزایش روزافزون تبلیغات رسانه‌های عراق علیه مقامات بلندپایۀ ایران و تیره جلوه دادن اوضاع داخلی نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران، همچنان ادامه دارد. ازجمله روزنامۀ الثوره، ارگان حزب بعث عراق در مقاله‌ای با عنوان "رژیم [امام] خمینی تا چه وقت می‌تواند دربرابر وخامت اوضاع ایران پایداری نماید؟" می‌نویسد:
«از بررسی اوضاع در ایران چنین برمی‌آید که رژیم [امام] خمینی علی‌رغم گذشت بیش از 17 ماه از راندن شاه، دیگر قدرت این را ندارد که زمام امور را به دست بگیرد و امور مملکتی را در جهتی که امنیت و ثبات را برای خلق‌های ایران تضمین نماید، سوق دهد. ... یک نگرش پویا به کلیۀ جنبه‌های زندگی طی چند ماه گذشته به اثبات می‌رساند که آیندۀ ایران تارتر و وخیم‌تر از گذشته خواهد بود.»(2)
1
حملات ایذایی و آتشباری عراق در نوار مرزی غرب کشور، امروز چشمگیر بود.
گزارش‌های رسیده از منطقه نشان می‌دهد که درپی درگیری‌ها و حملات چند روز گذشتۀ توپخانۀ عراق به نفت‌شهر، این شهر از سکنه خالی شده است و اینک فقط نیروهای ارتش، سپاه و ژاندارمری در این منطقه برای دفاع در مقابل حملات عراق مستقر هستند. بخشدار و رئیس شهربانی نفت‌شهر گفتند: حتی قصابی‌ها و نانوایی‌ها تعطیل شده و اهالی نفت‌شهر به شهرهای دیگر مهاجرت کرده‌اند.
علاوه‌براین، از ساعت 12 امروز، مجدداً نوار مرزی قصرشیرین، سومار و نفت‌شهر هدف آتش توپخانه و خمپاره‌اندازهای ارتش عراق قرار گرفت. عراق حملات خود را از ساعت 6 بعدازظهر به مرز باویسی، تیله‌کوه، ازگله و گرده‌نو کشاند و از این ساعت تمام این مناطق زیر آتش توپخانۀ عراق قرار داشت.(3)
در منطقۀ قصرشیرین همچنین در ساعت 20، منطقۀ مرزی خانه‌شور هدف حملة عوامل داخلی عراق (مهاجمان) قرار گرفت که به درگیری با پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد انجامید. یک مین نیز در جادۀ شورتپه کشف و خنثی شد.(4)
شب‌هنگام نیز پاسگاههای قلعه‌سفید و پرویز با توپ‌های دورزن عراق هدف قرار گرفتند که در قلعه‌سفید براثر اصابت ترکش توپ به یکی از سنگرها یک سرباز ایرانی زخمی شد. این درگیری‌ها تا صبح ادامه یافت.(5)
1
در استان خوزستان، درپی تحرکات اخیر مرزی نیروهای عراق و عوامل وابسته به آن، شورای فرماندهان سپاه استان خوزستان در جلسۀ امروز خود ضمن بررسی این تحرکات و ناهماهنگی‌هایی که در امر مرزداری میان نیروهای مرزی سپاه وجود دارد، تصمیم گرفت که "واحد مرزبانی" را زیر نظر (دفتر) هماهنگی استان خوزستان تشکیل دهد. در این جلسه همچنین مقرر شد سپاه با همکاری و مساعدت استانداری خوزستان پاسگاههای مرزی مستقلی را بسازد. آن‌گاه موضوع اعزام نیرو به مرز و تقاضای دفتر هماهنگی مناطق مرکز درمورد اعزام نیرو به کردستان مطرح شد که پس از صحبت‌هایی دراین‌مورد قرار شد نیروهای بسیج به مرز سوسنگرد و نیروهای کادر به کردستان اعزام شوند. مسئلۀ کمبود سلاح نیز یکی از موضوعات مطرح‌شده در این جلسه بود که علت آن، ضعف مرکز عنوان و قرار شد که ازطرف فرماندهان سپاه استان دراین‌باره قطعنامه‌ای تهیه و برای سپاه مرکز ارسال گردد.(1)
2
امروز هم نظیر روزهای گذشته، تحرکات ایذایی مسلحانه در برخی مناطق غرب و شمال‌غرب کشور ادامه یافت. ازجمله:
به گزارش لشکر16 زرهی: «در منطقۀ دیواندره و حومه، عناصر ضدانقلاب اقدام به نقل‌وانتقال‌های جدیدی نموده و سلاح‌های مختلف به‌خصوص کلاشینکف در منطقه توزیع گردیده است.» در هامش این پیام، از نیروهای مستقر در زنجان و سنندج درخواست پاکسازی مجدد منطقه شده است.(2)
گزارش شهربانی کرمانشاه نیز حاکی است افراد حزب دمکرات در جادۀ باینگان مستقر شده و به روستاییان ابلاغ کرده‌اند هرچه زودتر محصولات را جمعآوری کنند، چون آنها قصد دارند با دولت وارد جنگ شوند. طبق همین گزارش، کومه‌له نیز به افراد خود اخطار کرده است که خود را تصفیه کنند و افراد مسلمان در کومه‌له به حزب دمکرات ملحق شوند؛ در غیر این صورت با اینها مبارزۀ مسلحانه خواهند کرد(3)
در پاوه شب‌هنگام، فرماندار این شهر اعلام کرد: «شب جمعه (امشب) از ساعت 20 تا 2 بامداد، در گردنۀ مزیدی بین نیروهای خودی و مهاجمین مسلح، درگیری روی داد.» به گفتة فرماندار پاوه، در این درگیری به نیروهای ارتش و پاسدار آسیبی وارد نیامده است.(4)
دراینحال، نیروهای مسلح خودی، در مقابله با تحرکات و عملیات عناصر مسلح ضدانقلاب با کمبودها و ناهماهنگی‌هایی مواجه هستند؛ ازجمله در گزارش واحد عملیات سپاه سنندج آمده است: «به‌علت نداشتن تأمین، جادۀ مریوان که به طول 130 کیلومتر است و فعلاً تأمین 45 کیلومتر آن برقرار شده است، ولی به‌علت نداشتن نیرو و تدارکات نتوانسته‌ایم تأمین بقیۀ جاده را برقرار سازیم.»(5)
1) سند شمارۀ 115643 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: صورت‌جلسۀ فرماندهان سپاه استان خوزستان، 2/5/1359.
2) سند شمارۀ 56343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص249، 2/5/1359، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا؛ و - سند شمارۀ 114934 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص250، 2/5/1359، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب.
3) سند شمارۀ 56345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص191، 2/5/1359، از وزارت کشور به نخست‌وزیری (دفتر امور انقلاب).
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس.
5) سند شمارۀ 56340 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص87، 2/5/1359، گزارش سپاه سنندج به عملیات سپاه مرکز.
ناهماهنگی در میان نیروهای خودی به اشکال دیگر نیز ظاهر می‌شود؛ مثلاً: «برابر گزارش لشکر16 مستند به گزارش تیپ2 مستقر در دیواندره، در ساعت 8 روز 2/5/59 دراثر برخوردی که بین پیشمرگان مسلمان کرد شاخۀ دیواندره با مهاجمین صورت گرفت، منجر به کشته‌شدن یک کودک و زخمی‌شدن کودک دیگری شده است.» در هامش این پیام ضمن پیگیری جریان واقعه از سپاه زنجان، مراتب ازسوی فرمانده عملیات سپاه، تأیید شده و از قول وی آمده است که پیشمرگان مسلمان کرد اصلاً به حرف سپاه و ارتش توجه ندارند و حتی برای یک گرگ، چند تیر حرام می‌کنند.(1)
1
وضعیت امنیتی استان آذربایجان‌غربی همچنان بی‌ثبات است و امور عمرانی در آن یا معطل مانده است یا به‌کندی پیش می‌رود. دراین‌باره نمایندۀ ارومیه در مجلس شورای اسلامی، غلامرضا حسنی که اولین ناطق پیش از دستور امروز در مجلس بود، با اشاره به مشکلات منطقۀ خود، گفت: «غرب کشور از هر چیزی بیشتر نیاز مبرمی به تأمین امنیت منطقه داشته و دارد.» وی آن‌گاه پیشنهادهای خود را به شرح زیر به مجلس ارائه کرد:
«1. هرچه زودتر شهرهای مهاباد، بوکان، سردشت و پیرانشهر و حومه‌های آن به‌وسیلۀ ارتش و سپاه و کمیته‌های رزمنده و مقاوم آذربایجان‌غربی به تصرف کامل درآید. 2. پس از تأمین امنیت منطقه، تأسیس سدهای مختلف (به اجرا درآید.) 3. تعیین نرخ‌های معین برای خرید محصولات کشاورزان توسط دولت و مجلس شورای اسلامی، تا سطح تولید بالا رود. 4. دایر و معمورکردن اراضی بایر و موات استان آذربایجان‌غربی مطابق اصل 45 و بند 9 اصل 43 قانون اساسی.»(2)
ناطق بعدی کامل عابدین‌زاده نمایندۀ خوی بود که در اظهارات خود باتوجهبه مسائل امنیتی منطقۀ خود گفت: «پاسداران و کمیته‌ها امید دل ما هستند، اما ارتش وسایل کافی نظامی در اختیار اینها نمی‌گذارند و برادران سپاهی ما آن‌چنان‌که شایسته است اصول نظامی را یاد بگیرند، به آنها یاد نمی‌دهند و بیخود شهید می‌شوند.» وی افزود: «طوماری ازجانب اهالی خوی به دست من رسیده است که در آن خواستار انحلال سازمان‌ها و احزاب غیراسلامی که بر علیه جمهوری اسلامی توطئه می‌کنند، شده بودند. ازجمله سازمان به‌اصطلاح مجاهدین خلق [منافقین] و به‌اصطلاح چریک‌های فدایی و جبهۀ ملی (این عشرتکدۀ سیاسی سرمایه‌داران و خوانین و تمام شاخه‌های منشعب از آن) و همین‌طور حزب توده.»(3)
نبود امنیت کامل در مناطق آزادشده نیز گاه مشکلاتی را در سطح برخی شهرها به وجود می‌آورد. ازجمله باتوجهبه وضعیت فوق‌العادۀ میاندوآب، به دستور فرماندار، ادارة آموزش‌وپرورش این شهر از امروز به مدت نامعلومی تعطیل شد. بهرنگ فرماندار میاندوآب، با اشاره به لغو امتحان آخر سال هنرستان فنی این شهر و پاسخ‌گونبودن ادارۀ آموزش‌وپرورش دراین‌باره، گفت: «باتوجهبه اینکه در آموزش‌وپرورش میاندوآب هیچ فردی قدرت جواب‌گویی
به خواسته‌های هنرجویان را ندارد، علی‌هذا دستور داده شد این اداره تا اعلام نتیجۀ قطعی ازسوی مسئولان آموزش‌وپرورش به حالت تعطیل درآید.» وی افزود: «یکی از مسئولان آموزش‌وپرورش استان، هنرجویان را از امتحانات محروم کرده، ولی من به‌عنوان مسئول امنیتی منطقه اعلام می‌کنم که این منطقه حالت فوق‌العاده دارد و احتمال می‌رود درگیریهایی به وجود آید و به همین خاطر به مسئولان استان هشدار می‌دهم که در ناآرامی‌های احتمالی مسئول خواهند بود.»(1)
1
وضعیت خاص کنونی یعنی آزادی‌های بی‌حد و حصر و لجام‌گسیختۀ حاکم بر جامعۀ انقلابی و گروه‌های سیاسی مختلف، رفتارهای خارج از قانون جریان‌های مختلف (موافق و مخالف نظام) را در پی دارد، دراین‌میان، دادگاه‌های انقلاب نقشی تعیین‌کننده یافته‌اند. موارد زیر، مربوط به کرمان، قم و تبریز، امروز در مطبوعات بروز داشت.
شمارة امروز روزنامة جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری پارس از کرمان، چنین نوشته است:
«درپی انتشار مقاله‌ای توسط خانم اعظم طالقانی، نمایندۀ مجلس شورای اسلامی، در روزنامه‌های عصر تهران مورخ 29/4/59 که طی آن نویسنده به حکم دادگاه انقلاب اسلامی کرمان مبنی‌بر سنگسار چند متهم، اعتراض کرده بود، دادسرای انقلاب اسلامی کرمان دیروز نسبت به نامبرده اعلام‌جرم کرد. در این اعلام‌جرم که متن آن برای حجت‌الاسلام‌والمسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و حجت‌الاسلام محمدعلی موحدی نمایندۀ مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی ارسال گردیده، بازپرس دادسرای انقلاب اسلامی کرمان به آیت‌الله قدوسی دادستان کل انقلاب نیابت داده است که خانم اعظم طالقانی را برای تحقیق احضار و نتیجه را به دادسرای انقلاب اسلامی کرمان اطلاع دهند.»(2)در نامۀ بازپرس دادسرای انقلاب اسلامی کرمان آمده است:
«چون خانم اعظم طالقانی به‌اتهام اهانت به دادگاه انقلاب اسلامی کرمان و ریاست دادگاه و اعضای آن و توهین به احکام اسلام و ایراد و اجرای حدود ازطریق مقاله‌ای که در روزنامه‌های یکشنبه 29 تیرماه 59 کیهان و اطلاعات به چاپ رسیده و نتیجتاً تحریک عوامل ضدانقلابی و تهدید مسئولان امر، تحت‌تعقیب این دادسرا قرار گرفت، به جنابعالی نیابت داده می‌شود نامبرده را احضار و درصورت عدم حضور، با رعایت مقررات شرعی، جلب و پس از انجام تحقیقات لازم، نتیجه را به این دادسرا اعلام نمایید.»(3)
روزنامة کیهان نیز در شمارة امروز خبر داد: «دادگاه انقلاب اسلامی قم در نامهای به حجت‌الاسلام قدوسی دادستان کل انقلاب، کارشکنی عدهای غیرمسئول دربارۀ احضار فرماندار قم به دادگاه را محکوم کرد و اعلام داشت که درصورت عدم حضور فرماندار قم در دادگاه انقلاب، کادر این دادگاه از حضور در سر کار خودداری خواهد کرد.» در این نامه آمده است: «پیرو شکایاتی که از آقای فرماندار قم به دادسرای انقلاب شهر قم واصل شده و به‌دنبال ملاحظۀ آشفتگی و اعمال
ضدانقلاب که در محیط ادارات و سطح شهر مقدس قم پایگاه خون و انقلاب، مشاهده و گزارش شده است، دادسرا و دادگاه انقلاب اسلامی قم بر خود لازم دانست تا به‌عنوان وظیفۀ انقلابی خویش خصوصاً باتوجهبه فرمایشات اخیر رهبر کبیر انقلاب حضرت امام خمینی مدظله‌العالی، فرماندار را که مسئول سامان‌دادن به اوضاع شهر و ادارات است به دادسرا دعوت کند تا توضیحات لازم را بدهد. متأسفانه بعضی مقامات غیرمسئول مانع از حضور نامبرده گردیده‌اند. انتظار آنکه شورای عالی قضایی و دادستانی کل انقلاب اسلامی مسئله را رسیدگی و پیگیری کنند تا استقلال قوۀ قضایی در حکومت اسلامی محفوظ بماند و روابط به جای ضوابط شرعی حکم‌فرما نباشد.»(1)
دادگاه انقلاب اسلامی تبریز نیز اطلاعیه‌ای صادر کرد که در آن آمده است:
«اخیراً مشاهده می‌شود که بعضی از گروه‌های فرصت‌طلب در لفافۀ حمایت از خلق با عنوان‌کردن بحث آزاد اقدام به تجمع در معابر عمومی و چهارراه‌ها کرده و ایجاد تشنج و هرجومرج می‌نمایند؛ لذا دادگاه انقلاب اسلامی تبریز در این شرایط حساس که ابرقدرت‌های شرق و غرب درصدد ضربه‌زدن به انقلاب خونبار اسلامی می‌باشند شدیداً اخطار می‌نماید که از تجمع و سد معبر خودداری کرده و درصورت تکرار، مسئولیت هرگونه تشنج و زدوخوردها متوجه عاملین بوده و قاطعانه مجازات خواهند شد.»(2)
1
در ادامۀ محاکمه و مجازات عاملان کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته،(3)دادگاه انقلاب اسلامی مرکز، 20 نفر دیگر را به‌جرم شرکت در کودتای اخیر، به اعدام محکوم کرد و این حکم سحرگاه امروز به اجرا درآمد. در اطلاعیۀ دادگاه انقلاب اسلامی مرکز ضمن ذکر اسامی اعدام‌شدگان آمده است که این عده: «به‌جرم توطئه و کودتا علیه جمهوری اسلامی و نقشۀ بمباران منزل امام و مناطق حساس تهران، باغی بر حکومت اسلامی تشخیص داده شده و به اعدام محکوم گردیدند.»(4)
بخش فارسی رادیو لندن در گفتاری دربارة اعدام 20 کودتاچی گفت:
«با اعدام این عده، تعداد کودتاگرانی که اعدام شده‌اند به 25 تن می‌رسد. ... این 20 تن و همچنین 5 نفری که قبلاً اعدام شده‌اند یا در نیروی زمینی و نیروی هوایی به خدمت اشتغال داشتند و یا از نظامیان بازنشستۀ این دو نیرو بودند. هنوز روشن نیست که چند نفر توطئه‌گر دیگر محاکمه خواهند شد، ولی سرلشکر مهدیون که یکی از بانیان اصلی طرح کودتا معرفی شده است هنوز دربرابر دادگاه حاضر نشده است. بعد از کشف طرح کودتا، طبق گفته، بیش از 300 نفر بازداشت شده‌اند.»(5)
1) روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص15.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/5/1359، ص4.
3) شرح این کودتا مربوط به کتاب هشتم روز شمار جنگ ایران و عراق، می‌باشد.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/5/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص آخر.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 128، تاریخ 3/5/1359، ص18، رادیو لندن، ساعت 20:45، 2/5/1359.
نکتة قابل‌ملاحظه اینکه، محمدتقی شهرام نیز همراه این عده به اعدام محکوم و تیرباران شد.(1)در اطلاعیۀ دادگاه انقلاب دربارۀ وی آمده است:
«محمدتقی شهرام به‌جرم به‌شهادت‌رساندن فرزندان دلیر اسلام مجید شریف واقفی و علی میرزا جعفر علاف و جواد سعیدی و مضروب‌کردن شهید صمدیه لباف که منجر به شهادت نامبرده گردید، چون این مجاهدین شهید حاضر نشدند دست از عقیدۀ اسلامی خود بردارند، هدف ترور ناجوانمردانۀ آقای تقی شهرام قرار گرفتند که حتی هیچ‌یک از سازمان‌های همفکر و همیاران حاضر نشدند صحه روی این اعمال جنایتکارانه و هولناک بگذارند؛ لذا دادگاه انقلاب اسلامی مرکز این وارث خون شهیدان، نامبرده را مفسدفی‌الارض و مهلک نسل تشخیص داده و به اعدام محکوم نمود.»(2)
دربارۀ محاکمۀ تقی شهرام، هفته‌نامۀ کار، ارگان سراسری سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران (اکثریت)، پیامی منتشر کرد که در بخشی از آن آمده است: «... شهرام یکی از رهبران جریانی بود که به‌دنبال انشعاب در سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در سال 54، موجب شهادت چند تن از اعضای این سازمان شد. سازمان ما همان‌گونه که در آن زمان و بارها پس از آن اعلام داشت، اتخاذ چنین شیوه و روش‌هایی را در صف نیروهای انقلابی به زیان جنبش کمونیستی و وحدت نیروهای انقلاب دانسته و قویاً محکوم ساخته است. ...» این سازمان سپس در ادامۀ این پیام به‌شدت به دادگاه محاکمۀ تقی شهرام حمله کرد و آن را "موجب اعتبار کودتاچیان و سایر عوامل امپریالیسم" دانست.»(3)
1
درپی اظهارات صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه، دربارة ماجرای ترور ناموفق شاپور بختیار(4)* و واکنش خشمگینانة برخی محافل انقلابی علیه این‌گونه سخنان، امروز آیت‌الله بهشتی رئیس دیوان عالی کشور، عضو شورای انقلاب و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی که از مهم‌ترین عناصر شاخص حاکمیت است، به ارائة نوعی توضیح پرداخت که ازسویی احساسات و رفتار انقلابی را تخطئه نکند و ازطرفی شئونات رسمی کنونی نظام را نیز حفظ کند.
1) ضمیمه دارد؛ معرفی تقی شهرام؛ عضو مؤثر مرکزیت سازمان مجاهدین خلق(منافقین) در امر تغییر مواضع ایدئولوژیک سازمان به مارکسیسم و تصفیه‌های خونین درون‌سازمانی مربوط به این کار.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/5/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 2/5/1359، ص آخر
3) هفته‌نامۀ کار، ارگان سراسری سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، سال دوم، 8/5/1359، صص12 و 19.
4) * ضمیمه دارد؛ درباره ترور ناموفق بختیار و برخی تبعات و بازتاب‌های آن.
وی در مصاحبۀ مطبوعاتی امروز خود، درمورد اظهارنظر قطب‌زاده دربارة حمله به مقر بختیار در فرانسه چنین گفت: «سخنان اخیر وزیر امور خارجه درمورد اعدام انقلابی بختیار یک اظهارنظر شخصی بود و قبلاً در شورای انقلاب مطرح نشده، بنابراین قاعدتاً نمی‌تواند نظر شورای انقلاب باشد.» ایشان در پاسخ به این سؤال که اگر یک گروه اسلامی تشکیل بشود برای ازبین‌بردن ائمۀ کفر، ازنظر اسلامی چه صورتی پیدا می‌کند، گفت: «ازنظر اسلامی این به‌خودی‌خود هیچ اشکالی ندارد، ولی چون الآن حکومت اسلامی داریم این گروه‌ها کارشان باید دررابطه‌با شاخه‌ای از رهبری قرار بگیرد و آن شاخه از رهبری به جوانب کار توجه کند و اصولاً مسئله این است که این باید با رهبری کل انقلاب باشد.»
دکتر بهشتی در پاسخ به این سؤال که «باتوجهبه دخالت بختیار در کودتای شوم اخیر آیا احتمال قطع رابطه با فرانسه می‌رود؟» اظهار کرد: «بههرحال دادگاه بختیار را غیاباً مورد محاکمه قرار می‌دهد و رأی خود را صادر می‌کند و پس از صدور رأی، به تقاضای دادگاه، موضوع استرداد بختیار مطرح می‌شود و اصولاً پس از محاکمات اخیر که تمام دلایل وقوع جرم او مشخص‌تر شد، بعداً دادگاه دراینزمینه نظر خواهد داد.»(1)
از سوی دیگر، شاپور بختیار که تحت حفاظت شدید پلیس فرانسه، از مهلکۀ چند روز پیش جان سالم به در برده است، در تلویزیون بیبیسی درخصوص قتل علی‌اکبر طباطبایی در روز گذشته و نیز دربارۀ سوءقصد به جان خود در پاریس، سخن گفت. وی همچنین در مصاحبۀ دیگری با برنامۀ فارسی رادیو بیبیسی در پاسخ به این سؤال که آیا فکر می‌کند به‌دنبال سوءقصد به جان وی، دولت فرانسه ممکن است از وی بخواهد فعالیت‌های سیاسی خود را متوقف سازد یا فرانسه را ترک کند، گفت: «دولت فرانسه یک چنین چیزی را از وی نخواسته است و به نظر محتمل نمی‌رسد که چنین کند، گو اینکه وی برای اینکه جان کسان دیگر را به خطر نیندازد درصدد است به خانۀ امن‌تری نقل‌مکان کند.»(2)وی نقش خود را در طرح کودتای اخیر قبول نکرد، اما دربارۀ اقدام کودتاگران گفت: «این طغیان همیشه در جست‌وجوی یک رهبر یا یک نقطۀ اتکاست. چون من این افتخار را دارم که همان‌طوری‌که با رژیم سابق مخالفت کرده‌ام، همان روز اول به آقای خمینی هم "نه" گفتم... همه‌جا این طغیان‌ها و این عصیان‌ها پولاریزه می‌شد دور اسم من. اما من ازنظر سازمانی با هیچ‌کدام از اینها ارتباط نداشتم.»(3)
بختیار درمورد رابطۀ خود با عراق و در پاسخ این سؤال که آیا عراقی‌ها به شما قولی داده‌اند، گفت: «من قولی از هیچ‌کس نمی‌خواهم، ولی منافع مشترکی هست مابین افکاری که من دارم و دولت عراق (دارد)؛ ما هر دو مخالف رژیم [امام] خمینی هستیم به همان دلایلی که مدت‌های قبل تاکنون من بیان کرده‌ام.»(1)
مقامات فرانسه نیز درمورد ترورهای اخیر در این کشور عکس‌العمل نسبتاً شدیدی نشان دادند. ازجمله والری ژیسکاردستن، رئیس‌جمهور فرانسه، اظهار کرده است که باوجود افزایش اخیر عملیات تروریستی در فرانسه، این کشور همچنان به‌صورت مأمنی جهت پناهندگان سیاسی خواهد ماند. وی همچنین در بیانیه‌ای که به‌دنبال جلسات هفتگی کابینۀ فرانسه انتشار یافته، اخطار کرده است که با چریک‌هایی که قصد داشته باشند فرانسه را به‌صورت یک پایگاه خود درآورند، با شدت هرچه تمام‌تر برخورد خواهد شد. رئیس‌جمهور فرانسه سوءقصد هفتۀ گذشته به جان دکتر بختیار در پاریس و همچنین ترور دکتر بیطار نخست‌وزیر پیشین سوریه را اعمال غیرقابل قبولی خواند. در بیانیۀ دیگری آقای کریستیان بونه، وزیر کشور فرانسه گفته است که فرانسه، قصد ندارد به‌صورت پناهگاه تروریست‌ها درآید.(2)
در همین حال، نامۀ مردم، ارگان مرکزی حزب توده نیز در صفحۀ اول خود با اشاره به اظهارات امروز مقامات قضایی فرانسوی که رسماً اعلام کردند تاکنون به دولت فرانسه هیچ‌گونه درخواستی مبنی‌بر استرداد شاپور بختیار نرسیده است، می‌نویسد: «بنابراین دولت فرانسه از خود سلب مسئولیت می‌کند و ادامۀ حضور بختیار را با این اعلام به گردن دولت ایران می‌اندازد که تاکنون درخواست استرداد نکرده است. باید هرچه زودتر استرداد او را طلب کرد.»(3)
1
انتخاب و معرفی نخست‌وزیر که این روزها به‌صورت یکی از نقاط حساسِِ تقابل و اصطکاک دو جناح حکومتی نظام نوپای اسلامی درآمده است، رایزنی‌های زیادی را در سطوح بالای نظام درپی دارد. دراین‌مورد جلال‌الدین فارسی یکی از افرادی که ازسوی حزب جمهوری اسلامی برای مسئولیت نخست‌وزیری مطرح شده است، در مصاحبۀ تلفنی با روزنامۀ جمهوری اسلامی، دربارۀ دو خط فکری حاکم بر نظام و نیز پذیرفتن نخست‌وزیری دولت آقای بنی‌صدر چنین گفت:
«مسئله از مدت‌ها پیش ازنظر من منتفی بوده است، به این علت که خط من با خط ایشان تفاوت‌هایی دارد. ممکن است در این تفاوت‌ها خط ایشان با خط انقلاب اسلامی و خط امام منطبق‌تر باشد، ولی به نظر من ممکن است منطبق نباشد. بنابراین، تفاوت‌هایی در این دو خط وجود دارد و این برای عدهای از مردم محسوس است. ... حتی اگر این خط ما چنین اختلاف فاحشی نداشته باشد، ولی تصوری که برای من و ایشان هست، که دو خط متفاوت داریم، همین باعث می‌شود نتوانیم همکاری کنیم. مع‌ذلک در جلسۀ پریشب حزب که با شرکت اعضای شورای
مرکزی و نمایندگان شهرستان‌ها تشکیل شد در آن جلسه مسائل دولت آینده و کاندیدای حزب و فراکسیون حزب برای نخست‌وزیری و دولت مطرح شد و بااینکه سؤال کردند، من نفی کردم و گفتم خود من به آقای میرسلیم رأی می‌دهم؛ ولی وقتی آرا را خواندند 77 نفر به من رأی دادند و آرای دیگران در حدود 10 رأی بود و از من توضیح خواستند و گفتم مخصوصاً در شرایط فعلی سعی کنیم هرچه می‌توانیم ازطرف خودمان گذشت کنیم تا مسئولان بالای سطح انقلاب و دولت بتوانند باهم تفاهم داشته باشند و همکاری کنند و چرخ انقلاب و دولت را با سرعت پیش ببرند؛ به‌خصوص بعد از امضای میثاق وحدت. از طرفی بایستی این میثاق را اجرا بکنیم باتوجهبه اینکه مجلس هم به یک طرف قضیه اضافه شده است. بنابراین ما از درون مجلس و با هیئت دولت بایستی سعی کنیم حداکثر همکاری را با رئیس‌جمهور داشته باشیم و حتی تا مرز زیرپاگذاشتن اصول پیش برویم و فقط زیرپاگذاشتن اصول را نپذیریم.»
فارسی در بخش دیگری از مصاحبۀ خود گفت: «باید رضایت آقای رئیس‌جمهور را درمورد وزرا و نخست‌وزیر جلب بکنیم و هر چیزی را که ایشان مایل هستند بپذیریم، اما روش عملی نخست‌وزیر و هیئت‌دولت مورد قبول ایشان، نباید طوری باشد که نتواند هدف‌های انقلاب را تحقق بدهد یا به مردم لطمه بزند یعنی اصول مکتب در عمل زیر پا گذاشته شود، ولی در انتخاب افراد که (با) ایشان می‌توانند همکاری کنند آن‌قدر گذشت کنیم که قابل‌قبول باشد. بنابراین مصلحت ما نیست کسی مثل من را مطرح بکنند، ولی مسئولین تشکیلات حزب در سطح کشور این موضوع را قبول نکردند و تأکیدشان بر این بود که امام گفته‌اند (دولت و نخست‌وزیر) باید انقلابی و قاطع و مکتبی باشد. ...»(1)
1
امروز مجلس شورای اسلامی، به‌گونه‌ای بی‌سابقه، یکی از شلوغ‌ترین و متشنج‌ترین جلسات خود را پشت سر گذاشت. جو مجلس آنچنان غیرعادی بود که هم ازطرف وکلای مجلس و هم ازطرف تماشاچی‌ها بارها به تشنج کشیده شد. جلسۀ امروز مجلس شورای اسلامی به ریاست حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی تشکیل شد و 3 ساعت و 10 دقیقه به طول انجامید و در آن اعتبارنامۀ حسن آیت با 114 رأی موافق و 30 رأی مخالف و 26 رأی ممتنع به تصویب رسید.(2)
حسن آیت درپی سخنان احمد سلامتیان در روز قبل،(1)به دفاع از خود پرداخت و به ادعاهای سلامتیان، چنین پاسخ گفت:
«روزی که جناب سلامتیان به اعتبارنامۀ من اعتراض کرد بسیاری در داخل مجلس خندیدند و تعجب کردند و همچنین بسیاری در خارج مجلس. من ازجهت خوشحالی که داشتم خندیدم ولی تعجب نکردم؛ خوشحال شدم برای اینکه به مصداق تعرف الأشیاء بأضدادها، من به ضدم شناخته می‌شدم؛ کسی که خواهیم دید در جبهۀ ملی دوم با شاهپور بختیار و خسرو قشقایی چه در داخل و چه در خارج همکاری داشت؛ در جبهۀ ملی چهارم سال 1357 آن جبهۀ ملی که، امام اخیراً به‌حدی ناراحت بودند که فرمودند "بروند گم شوند"، هم سخنگو بود و هم معاون؛ و کسی که الآن دفتر به‌اصطلاح هماهنگی رئیس‌جمهور و مردم را تشکیل داده و سنجش افکار این دفتر اعلام کرده است که امام خمینی 48% طرفدار دارد و دیگری 68%؛ سنجش افکاری که اعلام کرده بود مسعود رجوی نمایندۀ اول تا سوم تهران خواهد بود. اینچنین فردی با من مخالفت کرد و این باعث افتخار من است. معلوم است ضربتی که من به اینها وارد کردم این ضربت این‌قدر کاری و مؤثر بوده که آنها را گیج کرده و دیوانه‌وار دست به هر کاری می‌زنند، من کراهتی نداشتم این به نفع انقلاب و اسلام است.»
آیت درمورد دو نواری که متن آنها در روزنامه‌ها منتشر شد، گفت: «آن روزی که اینها آن نوار را با تحریف و با حذف بسیارش که درحالحاضر استخراج‌شدۀ آن اینجاست پخش کردند، موضوع را تشبیه کردم به سینما رکس آبادان که شاه مذهبی‌ها را می‌خواست بکوبد، ولی مشتی شد بر مغز خود شاه، اینها هم این را به وجود آوردند که حزب (جمهوری اسلامی) را بکوبند و خواهیم دید چه خواهد شد.»
آیت آن‌گاه درباره مسئلۀ کرسی آزاد، به وضع سیاسی سال 1339 اشاره کرد و گفت: «دکتر امینی می‌خواست وانمود کند که آزادی هست، همان‌طورکه شاه در آن‌موقع و مبارزات اخیر می‌خواست وانمود کند که آزادی هست. برای اینکه ما آنها را رسوا کنیم بایستی تلاش می‌کردیم که نشان بدهیم آزادی نیست. براین‌اساس، (روزنامه) اطلاعات کرسی آزادی تشکیل داد. البته یک عده دانشجو هم خودش
1) در روزشمار 1/5/1359، گزارش آن درج شد.
داشت. ...» دکتر آیت درحالیکه یک برگ روزنامۀ اطلاعات 29 سال پیش را به نمایندگان نشان می‌داد مطالبی را که از قول وی نوشته شده بود، قرائت کرد. متن قرائت‌شده به این شرح بود:
«آقای آیت دانشجوی رشتۀ فوق‌لیسانس علوم اجتماعی اظهار داشت، "و لا تحسبنّ الذین قتلوا فی سبیل‌الله..." چند روز دیگر روز شانزدهم آذر است. هشت سال پیش در ایامی به دستور دولت زاهدی برای خیرمقدم نیکسون، 3 تن از رزمندگان راه آزادی را در صحن مقدس دانشگاه به ضرب گلوله از پای درآوردند، دولت زاهدی مانند سایرین تصور می‌کرد با شکنجه می‌شود رستاخیز ملت را توقف [متوقف] کرد ولی بعد از هشت سال می‌بینیم که نه‌تنها آن کشتار وحشیانه پیروز نشد، بلکه نیروی جدیدی ایجاد کرد که به نهضت ملی قدرت بخشید. این درسی است که تاریخ به قدرتمندان داده است. جا دارد که به شهدای راه آزادی درود بفرستیم و از کشندگان آنها اظهارتنفر کنیم.»
دکتر آیت سپس تدریس انقلاب سفید را رد کرد و آن را نادرست دانست. وی در ادامۀ صحبت، دربارۀ مسئلۀ پروندۀ دامغان گفت: «موضوعی که ایشان دلشان می‌خواست نگویند که عفت عمومی لکه‌دار شود [نشود]، گفتند که در دامغان آیت، دانش‌آموز دختری را بوسیده.» دکتر آیت سپس به ذکر فعالیت‌های خود در دامغان پرداخت و با اشاره به نفوذ متنفذین برای کوتاه‌کردن دست وی، گفت: «از قبل از عید ساواک تهدید کرد که برایم پرونده می‌سازند و آبرویم را می‌برند. بعد از عید که من آمدم دامغان، به گوش می‌خورد که دانش‌آموزی که وابسته به ساواک بود گفته بود که من برای اینکه آبروی فلانی را ببرم سر کلاس بین جمع او را خواهم بوسید. این به گوش من رسید و من مراقب بودم. بههرحال او هم نتوانست چنین کاری بکند و چنین اتفاقی هم نیفتاد. اما در شهر شایع کردند و همان موقع نه مردم قبول کردند و نه دبیرها.»
آیت سپس درمورد ماجرای نوار گفت:
«مردم یک روز صبح از خواب بیدار شدند و دیدند روزنامه‌ای که اسم خودش را گذاشته انقلاب اسلامی بزرگ‌ترین تیتر تاریخ خودش را زده: "طرح توطئه توسط دکتر حسن آیت" روزنامه‌ای که همیشه عصر منتشر می‌شد، ساعت 10 همه‌جا هم پخش شد. ... آقای سلامتیان صریحاً نگفتند که ما چه توطئه‌ای می‌خواستیم بکنیم. من دلم می‌خواست که صراحتاً می‌گفتند، اما روزنامۀ انقلاب اسلامی چند تا توطئه به ما نسبت داده است؛ توطئه برای ازبین‌بردن جمهوری اسلامی، برای ساقط‌کردن بنی‌صدر.» وی سپس به بخش‌هایی از دو نوار که متن آن پخش شده اشاره کرد و یادآور شد که مسائل مطروحه چیزی جز دفاع از جمهوری اسلامی و تأیید دورۀ چهارسالۀ ریاست‌جمهور نیست. دکتر آیت سپس دربارۀ نقش مجاهدین خلق (منافقین) در همسویی با دفتر هماهنگی رئیس‌جمهوری برای اجرای این توطئه اشاره کرد و گفت:
«توطئه را دفتر هماهنگی ریاست‌جمهوری و جنبش مجاهدین خلق [منافقین] علیه (حزب) جمهوری اسلامی و یکی از افرادی که در آن خط بوده یعنی من، کرده‌اند. شخصی که پیش من
آمده و با دسیسۀ قبلی آمد و ضبط صوت در جیبش بود، شخصی است اهل محلات به نام عزتالله کفایتی. این فرد قبل از انقلاب هم پیش من آمده بود. بعد از انقلاب هم آمد و گفت دانشجویان تبریز را ما متشکل کرده‌ایم و اینها دارند مأیوس می‌شوند از انقلاب فرهنگی، ما هم به این سؤالات جواب دادیم. اما مسئله از این مهم‌تر بود. ایشان سؤالات دیگری هم کردند و من‌جمله اینکه ما می‌توانیم رجوی را بکشیم، نظر تو چیست؟ گفتم که خیر، قابلیت کشته‌شدن را ندارد، ما باید تبلیغ کنیم مردم را. گفت حالا او را که نکشیم، موسی خیابانی را که ممکن است از تبریز بیرون بیاید می‌توانیم بکشیم. گفت موسی خیابانی در تبریز رأی می‌آورد، اجازه می‌دهید ما برویم تقلب کنیم؟ گفتم خیر، ما تقلب هم نمی‌خواهیم بکنیم. شاهدش این آقای موسوی دادستان تبریز (است) این آقای کفایتی پیش ایشان هم رفته و همان سؤالات را کرده است، حالا توطئه چی بود؟ توطئه این بود که فردا من بگویم رجوی را بکش. آقا هم سراغ یکی در تبریز و یکی در تهران به سراغ چند نفر دیگر هم در خارج از مجلس رفته‌اند.» دکتر آیت در ادامۀ صحبت گفت:
«چند توطئۀ کثیف دیگر هم اینجا انجام شد. یکی تفتیش عقاید، واترگیت نیکسون به مراتب از این کوچک‌تر بود. در آنجا در یک سالن ضبط صوت کار گذاشته بودند، ولی این آمده در خانۀ من و فقط من بودم و او. شما می‌دانید آدم در خانه چطور صحبت می‌کند، در یک جلسۀ خصوصی چطور حرف می‌زند و در یک جلسۀ عمومی چطور حرف می‌زند. من حرف ناحقی نزدم، ولی این کار زشت است. قانون اساسی تفتیش عقاید، استراق‌سمع و تمام اینها را ممنوع کرده. بردن حیثیت یک فرد را کجای دنیا اجازه می‌دهند که در یک روزنامه، صبح بلند بشوی و ببینی یک نوار تحریف‌شده و مونتاژشده‌ای را منتشر کنند؟! من از ملت ایران تشکر می‌کنم، ملت ما بیدار بود. بازی که مصدق‌السلطنه سر آیت‌الله کاشانی درآورد، نتوانست اینجا بازی شود، ولی آن جنایتکارانی که این طرح را ریختند آنها باید محاکمه شوند و این را همه می‌دانند که کفایتی عضو سازمان مجاهدین خلق [منافقین] است.»
وی در پایان دفاعیات خود، راجع به حزب زحمتکشان گفت:
«بنده از سال 50 مطابق آن چیزی که در این پرونده هم هست با دکتر بقایی اصلاً ارتباط نداشتم. در همان نوار که اینها به‌طور کامل آن را منتشر نکرده‌اند و در اینجا به‌طور کامل پیاده شده است و موجود است، من گفته‌ام در ایران یک خطی است که با خط امریکاست یا قابل‌تحمل برای امریکا. جزو این خط گفته‌ام علی‌اصغرخان حاج سیدجوادی، شاپورخان بختیار، داریوش فروهر و دکتر بقایی است. من از سال 42 تا 50 با بقایی رابطۀ سیاسی نداشتم. رابطۀ من با بقایی در سال 40 است؛ موقعی که آیت‌الله کاشانی زنده بود و من در جناح آیت‌الله کاشانی بودم.» دکتر حسن آیت در پایان سخنان خود گفت: «در پایان فقط یک چیز تقاضا دارم، چون این جلسه تاریخی است و من می‌خواهم خط‌ها روشن بشود، من تقاضا می‌کنم که رأی نسبت به اعتبارنامۀ من علنی باشد.»(1)
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص279.
1
استعفای دو تن از نمایندگان، که هر دو هم روحانی بودند، در اعتراض به جو حاکم بر جلسۀ امروز مجلس و نوع رأی‌گیری درمورد پروندۀ حسن آیت از نکات مهمی بود که در امور و مباحث مربوط به جناح‌بندی کنونی نیز بازتاب گسترده‌ای داشت. ابتدا محی‌الدین انواری نمایندۀ رزن همدان در ادامه اعتراض به رأی‌گیری علنی و درپی وی محمد شجاعی یکی از نمایندگان زنجان، از نمایندگی مجلس استعفا کرد.(1)
روزنامۀ انقلاب اسلامی دربارۀ دلایل استعفای محی‌الدین انواری می‌نویسد:
«آیت‌الله محی‌الدین انواری نمایندۀ مردم رزن در مجلس شورای اسلامی در یک تماس تلفنی با روزنامۀ انقلاب اسلامی، علل استعفای خود را از مجلس در روز رأی‌گیری نسبت به اعتبارنامۀ دکتر آیت چنین بیان داشت: دلیلی که من می‌توانم بگویم این است که برخوردهای درون مجلس به‌هیچ‌وجه اسلامی نیست. نمایندۀ مردم نمی‌تواند در رأی‌دادن آزاد باشد. من جوی را در مجلس می‌بینم که دستهای می‌خواهند نمایندگان را به دنبال خودشان بکشند. من احساس آزادی در مجلس نمی‌کنم، اصلاً فراموش شده که ما مسلمان هستیم و باید در همه‌جا روش اسلامی داشته باشیم. مثلاً وقتی نماینده‌ای خواست رأی مخالف بدهد به او بگویند ما تقاضای رأی علنی کرده بودیم تا منافق‌ها را بشناسیم، انگار در این جامعه هرکس با آن گروه خاص مخالف بود، می‌شود منافق. این منطبق بر کدام اصول اسلامی است؟ و حتی کار به آنجا کشید که نمایندۀ مردم را تهدید کردند. ... هتک به یک نماینده، توهین به ملت است و توهین به موکلین من است. ... امیدوارم که این برخوردها ناآگاهانه باشد چون اگر آگاهانه باشد خدا به ما رحم کند. در این شرایط نمی‌توان با این مجلس کار کرد مگر آنکه رهبر کبیر انقلاب، نمایندگان را بخواهند و دستور دهند که اخلاق اسلامی را رعایت کنند. ...»(2)
در همین حال به نوشتۀ روزنامۀ کیهان: «عدهای از نمایندگان مجلس، بازاریان و اهالی رزن ضمن تماس‌های مکرر با کیهان خواستار بازگشت ایشان (انواری) به مجلس شدند.» کیهان در ادامۀ همین خبر، می‌نویسد: «یکی از مراجعه‌کنندگان نیز از وسایل ارتباط جمعی خواست که با انتشار کامل مباحثات مجلس به مردم امکان دهند که جریان‌های انحرافی حاکم بر مجلس را بشناسند، تا با حمایت از نمایندگان صالح، اجازه ندهند مجلس از عناصر انقلابی تهی و میدان تاخت‌وتاز بلامنازع کسانی که خواستهای شخصی و یا گروهی خود را مقدم بر مصالح انقلاب و امت قرار داده‌اند، شود.»(3)
روزنامۀ کیهان همچنین در یک مصاحبه با حجت‌الاسلام شجاعی، نمایندۀ زنجان، علت استعفای وی را چنین نقل می‌کند: «علت استعفای من اعتراض به جبهه‌گیری‌های نامطلوبی است که ازطرف مدعیان خط امام، برخلاف توصیه‌های خود ایشان از موضع ولایت فقیه که دارند، صورت می‌گیرد.» وی افزود: «این‌گونه جبهه‌گیری‌ها علیه رئیس‌جمهوری و دولت درحقیقت جبهه‌گیری علیه امام است، زیرا امام بارها به نمایندگان توصیه فرمودند که از دولت
و رئیس‌جمهوری حمایت کنند.» شجاعی در ادامه افزود: «اعلام رأی‌گیری علنی ازسوی حسن آیت، کاری برخلاف آیین‌نامه نیست، ولی با جوی که قبل از رأی‌گیری ایجاد کرده بود، این رأی‌گیری تبدیل به یک رأی‌گیری سیاسی شده بود. ...»(1)
بنی‌صدر نیز در کارنامۀ روزانه، موضع خود را دربارۀ حوادث امروز مجلس چنین اظهار می‌کند:
«بین ساعت یک تا دو بعدازظهر، دکتر چمران و آقای انواری نزد من آمدند و وضع مجلس را تشریح کردند. آقای انواری گفت که به‌لحاظ محیط و جو ترور در مجلس که عدهای به وجود آورده و با رأی‌گیری علنی درواقع می‌خواستند صف‌بندی را دربرابر صف‌بندی به وجود آورند، استعفا کرده است. من به او گفتم تا زود است و هنوز دیر نشده و این طرح شیطانی نیز به اجرا درنیامده، باید عمل کرد. دشمن اگر بخواهد رژیم جمهوری را از پا درآورد، جز از راه این‌گونه صف‌بندی‌ها، چگونه می‌تواند به این کار موفق بشود؟ و اینکه در مجلس محیطی به وجود بیاید که نتوانند اشخاصی مثل شما (انواری) اظهارنظر بکنند، این چیزی نیست که قابل‌تحمل و قبول باشد و یقیناً خود مجلس مراقب اهمیت خطر هست و زیر بار توطئه‌گرها نخواهد رفت.»(2)
1
جلسۀ جنجالی امروز مجلس شورای اسلامی که یکی از پرمناقشه‌ترین درگیری‌های جناحی را در کشور نشان می‌دهد، حواشی مختلفی داشت که در میان مطبوعات و رسانه‌های خبری انعکاس یافت. ازجمله:
خبرگزاری پارس با پرداختن به حواشی این جلسه در نشریۀ ویژۀ خود نوشت: «به‌هنگام رأی‌گیری پروندۀ آقای حسن آیت، جلسۀ امروز مجلس یکی از متشنج‌ترین جلسات آن بود. پس از اینکه آقای حسن آیت اعلام کرد که رأی‌گیری به‌صورت علنی باشد، موافقین و مخالفین با این امر، مجلس را متشنج کردند.»(3)
روزنامۀ کیهان نیز دربارۀ حواشی این جلسه چنین نوشت:
«در این جلسه که اعتبارنامۀ حسن آیت مورد رسیدگی قرار می‌گرفت، اتفاقات و عکس‌العمل‌های بسیاری را به همراه داشت، ازجمله: در شروع صحبت‌های آیت، در یک مورد که آیت استناد به یک مطلب کرد یک‌مرتبه خلخالی از جا بلند شد و با حالتی عصبانی گفت: "با سند صحبت کنید، با سند صحبت کنید" آیت با خونسردی تمام حرف خود را دنبال کرد و در یک موقعیت به خلخالی گفت: "چرا زمانی که سلامتیان مرا متهم کرد که انقلاب سفید درس می‌دادم شما سند نخواستید؟"»
به نوشتۀ کیهان: «این جلسه، شخصیت بسیاری از افراد را نشان داد؛ چه بسیاری تحت‌تأثیر جو قرار گرفته بودند و عمل‌هایی از خود بروز می‌دادند که درمورد آنان اینچنین فکر نمی‌شد. برای اولین‌بار آیت درخواست کرد که رأی‌گیری به‌صورت علنی باشد تا خطوط فکری با این رأی‌ها مشخص
شود. ... این مسئله مخالفت‌های بسیاری را برانگیخت و رئیس جلسه اشاره کرد این همان آیین‌نامه‌ای است که شما خود آن را تصویب کرده‌اید. یکی از نمایندگان، حجت‌الاسلام انواری از رزن گفت: "بدین‌ترتیب که عمل می‌شود اگر ما رأی مخالف بدهیم ما را تهدید می‌کنند" که توکلی نمایندۀ بهشهر، با فریاد پاسخ داد: "کسانی که جرئت ندارند رأی علنی بدهند و از تهدیدها می‌ترسند بهتر است که در اینجا نباشند." حجت‌الاسلام انواری موقع رأی‌دادن، ورقۀ استعفای نمایندگی خود را تقدیم رئیس مجلس کرد و با صدای بلند گفت: "بدین‌وسیله استعفا می‌دهم" و نشان داد که جرئت دادن رأی علنی را دارد! و از مجلس خارج شد و خلخالی فریاد زد استعفا قبول نمی‌شود.»
کیهان در ادامه می‌افزاید:
«موقعی که اسم سلامتیان خوانده شد، سلامتیان رأی کبود خود را به‌عنوان مخالف بالا گرفته و با عجله آمد و رأی خود را داخل گلدان انداخت. در اینجا تعدادی از خانم‌های تماشاچی شروع به دست‌زدن کردند که با مخالفت بسیار مواجه شد و پاسداران مسئول پارلمان طبق آیین‌نامه، چهار تا از تماشاچی‌ها را بیرون انداختند. حجت‌الاسلام خوئینی‌ها که یکی از نواب رئیس مجلس می‌باشد و در طول جلسه به رفسنجانی اعتراض می‌کرد که چرا خلخالی بدون اجازه صحبت می‌کند، موقع رأی‌گیری با آرامش درحالیکه کارت سفید یعنی موافق در دستش بود، آمد کنار تریبون و در یک لحظه بعد از اینکه مجلس را متوجه خود کرد، گفت: "من برای اینکه ثابت کنم تهدید درست نیست با دادن این رأی، رأی منفی به بنی‌صدر می‌دهم." در اینجا عدهای از تماشاچی‌ها این کار را تأیید کردند و عدهای مخالفت. در یک لحظه جو مجلس متشنج شد و در قسمت بالکن که تماشاچی‌ها بودند یک حالت پرخاش بین تماشاچیان به وجود آمد که ظاهراً در خارج از پارلمان و در راهرو مجلس به نزاع کشید. رضا اصفهانی در هنگام رأی‌دادن درحالیکه با یک عجلۀ خاصی! از میان صندلی‌ها با رأی کبود خود به‌عنوان مخالف عبور می‌کرد در جلوی تریبون رو کرد به نمایندگان و گفت: "بنده نه به‌خاطر مخالفت با بنی‌صدر و نه به‌خاطر مخالفت با آیت، بلکه برای حق، این رأی را می‌دهم." خلخالی نیز بعد از اینکه عمامه‌اش را به سر گذاشت و عبایش را بر روی دوش انداخت آمد جلو و گفت: "من نه به‌خاطر مخالفت با آیت، بلکه به‌خاطر مخالفت با مظفر بقایی، حزب زحمتکشان و قاتلان کاشانی این رأی را می‌دهم." و رأی کبود خود را به گلدان انداخت. ... محمدجواد حجتی کرمانی، نمایندۀ کرمان، درحالیکه رأی کبود خود را بالا گرفته بود، گفت: "من به‌خاطر احترام به شخص دوم مملکت یعنی رئیس‌جمهور این رأی را می‌دهم."»
کیهان در پایان می‌افزاید: «جلسۀ پنجشنبة گذشته (امروز) نشان داد که عدهای از نمایندگان به دور از هرگونه ضابطۀ اسلامی عمل می‌کنند آن‌چنان‌که مخالفت‌های شخصی و خرده‌حساب‌ها در اینجا بسیار نقش داشت و عدهای نشان دادند که رأیشان نه به‌خاطر حب علی است، که به‌خاطر بغض معاویه است! یکی از نکات بسیار جالب این است که مردم در
بالای سر نمایندگان حضور دارند و همۀ مسائل را می‌بینند... و شاهد هستند که چگونه دسته‌بندی‌ها و گروه‌گرایی‌ها و باندبازی‌ها بر بعضی از نمایندگان حاکم است.»(1)
روزنامة انقلاب اسلامی نیز دربارۀ حواشی این جلسه چنین نوشت:
«آیت‌الله خلخالی در مقابل ادعای دکتر حسن آیت مبنی‌بر اینکه دفتر هماهنگی محبوبیت امام و شخصیت‌ها را با آمار و ارقام تعیین می‌کند، به‌شدت خروشید و به آیت گفت که اگر مدرکی دراین‌مورد داری ارائه بده، و الا حرف نزن. هنگامی‌که دکتر آیت در مقام پاسخ‌گویی به جریان دبیرستان پروین اعتصامی دامغان بود، (آیت) گفت که ساواک برای کوبیدن من این پرونده را ساخته است. آیت‌الله خلخالی در جواب گفت که در رسیدگی به اعتبارنامه‌های دیگران ما به گزارشات ساواک استناد کرده و اصل را بر صحت گذاشته‌ایم. اگر گزارشات ساواک درمورد شما اثری ندارد پس درمورد دیگران هم نباید اثری داشته باشد. ضمناً آیت‌الله خلخالی در جلسۀ روز چهارشنبه اعلام کرد که من صحت پروندۀ دامغان را تأیید می‌کنم.» روزنامۀ انقلاب اسلامی سپس افزوده است:
«یکی از دلایل رد اعتبارنامۀ حسینجانی، نمایندة بندر انزلی، انتقاد وی از شورای انقلاب بوده است. اگر این قاعده عمومیت داشته باشد که هرکس در مقام انتقاد از ارگان‌های انقلابی برآید، تضعیف آن ارگان است و نبایستی به مجلس راه پیدا کند، پس چرا درمورد کسی که علیه رئیس‌جمهور، دومین مقام کشور اعمالی خیلی بالاتر از انتقاد و تضعیف انجام داده است چنین نشد؟! هنگامی‌که دکتر آیت تقاضای رأی علنی کرد و پذیرفته شد، حجت‌الاسلام انواری بلند شد و گفت رأی علنی نگیرید، زیرا عدهای ما را تهدید می‌کنند که اگر رأی مخالف بدهید، چنین و چنان خواهیم کرد و سرانجام ایشان در همان جلسه طی یادداشتی به رئیس مجلس، استعفای خود را تقدیم رئیس مجلس نمود و از نمایندگان خداحافظی کرد. محمدجواد حجتی کرمانی یکی از کسانی بود که در جلسۀ روز پنجشنبۀ مجلس می‌خواست علیه آیت شهادت بدهد، ادای شهادت ایشان مواجه شد با مخالفت رئیس مجلس. هرچه وی اصرار کرد که شهادتش مهم است، نه‌تنها سودی نبخشید بلکه مواجه با اخطار رئیس مجلس گردید، و اصرار بیشتر وی، اخطار دوم رئیس را به همراه داشت و بالاخره آقای حجتی کرمانی موفق به ادای شهادت نگردید.»(2)
1
امروز ازسوی بانک مرکزی، آخرین مهلت معاوضۀ اسکناس‌های 5000 ریالی اعلام گردیده بود. دراین‌باره خبرنگار روزنامۀ کیهان چنین گزارش می‌دهد:
«یکی از مأموران بازرسی فرودگاه مهرآباد در جواب این سؤال که چه مقدار و مبلغی از اسکناس‌های 5000 ریالی در روزهای اخیر کشف و توقیف شده است، گفت: تاکنون حدود 5 الی 6 میلیون تومان از این اسکناس‌ها را از مسافرین هنگام ورود به ایران در فرودگاه مهرآباد کشف و ضبط کرده‌ایم. اغلب این مسافرین از راه‌های کشورهای حوزۀ خلیج‌فارس و کشورهای
عربی منطقه بوده‌اند و حتی از اتباع غیرایرانی این کشورها نیز مقادیری ارز کشف و ضبط شده است. خبرنگار کیهان در تماسی با آقای کاشانی رئیس ادارۀ نشر اسکناس از قول ایشان، می‌گوید: متأسفانه باوجود اینکه حدود دو ماه از انقضای مهلت گردش اسکناس‌های 000,10 ریالی قدیم گذشته، هنوز این اسکناس‌ها در خارج از مرزهای ایران خصوصاً در کشورهای حوزۀ خلیج‌فارس بین صرافان سودجو به ازای دستمزد به کارگرانی که در آن کشورها مشغول کارند، ردوبدل می‌شوند؛ به این ترتیب که اسکناس‌های 000,10 ریالی و 5000 ریالی متعلق به افراد فراری مقیم خارج از کشور هرکدام به مبلغ 30 الی 50 تومان خرید و فروش می‌شوند.»(1)
در همین ارتباط، گزارش دیگری حاکی است که یک باند بزرگ جعل و چاپ اسکناس، در ورامین و کرج به‌وسیلۀ مأموران ادارۀ آگاهی کشف شد و همراه با دستگیری اعضای باند، یک دستگاه ماشین چاپ اسکناس و مقادیر زیادی اسکناس جعلی چاپ‌شده به دست آمد. به گزارش خبرنگار شهری روزنامة کیهان، یکی از مسئولان ادارۀ آگاهی شهربانی جمهوری اسلامی ایران دربارة این خبر گفت: «پس از اعلام بانک مرکزی مبنی‌بر جمعآوری اسکناس‌های 1000 تومانی و چاپ اسکناس‌های جدید با آرم جمهوری اسلامی، بیم آن می‌رفت که برخی فرصت‌طلبان و جاعلین شناخته‌شده و سابقه‌دار برای بی‌اعتبار نشان‌دادن اسکناس‌های جدید، اقدام به چاپ اسکناس جعلی بنمایند؛ (لذا) اکیپی متشکل از افراد متخصص دراینزمینه را بسیج کردیم و به‌طورمخفی به شناسایی کسانی که سوابقی داشته یا در کار چاپ بودند، پرداختیم.» در پایان این گزارش آمده است: «مأموران در یک حملۀ غافلگیرانه موفق شدند همۀ اعضای یک باند را پس از روزهای متوالی تعقیب و شناسایی، پیش از آنکه موفق شوند اسکناس‌های چاپ‌شده را وارد بازار کنند، دستگیر نمایند.»(2)
1
در بازتاب رسانه‌ای مسائل ایران، امروز این تهدید که نقشه‌های تسلیحاتی امریکا و انگلیس با حضور روزافزون آنها در خلیج‌فارس، به تحقق می‌پیوندد در بخش فارسی رادیو مسکو، که خوراک تبلیغاتی نیروهای چپ به‌خصوص حزب توده را در ایران تأمین می‌کند، مورد تأکید قرار گرفت. دراین‌مورد رادیو مسکو به نقل از خبرگزاری تاس از واشنگتن، چنین می‌گوید:
«ایالات متحدۀ امریکا ضمن تنظیم نقشه‌های مداخلۀ مسلحانه در منطقۀ خلیج‌فارس همچنان بر جمهوری اسلامی ایران فشار نظامی وارد می‌کند. طبق اطلاع منابع موثق در پنتاگون، 5 ناو هواپیمابر حامل 1800 تفنگ‌دار دریایی که ناو هلیکوپتربر گوادال کانال در رأس آنها قرار دارد برای پیوستن به ناوگروه بزرگ امریکا از دریای مدیترانه رهسپار دریای عمان شدند تا مستقیماً در نزدیکی سواحل ایران دست به مانور بزنند. روزنامۀ نیویورک تایمز درارتباط‌با این نکته خاطرنشان می‌سازد که ناو هلیکوپتربر گوادال کانال حامل هلیکوپترها از نوع هلیکوپترهایی است که در آوریل سال جاری در اقدام خرابکارانۀ نافرجام کماندوهای امریکایی بر ضد ایران به کار برده شده‌اند.»
رادیو مسکو می‌افزاید: «این ناوها حامل تمام تجهیزات لازم برای نفوذ کماندوهای پیاده‌شده در داخل خاک کشور است. درعین‌حال، در نواحی صحرایی ایالت یوتای امریکا تعلیمات نظامی با شرکت بیش از 500 تفنگ‌دار لشکر ضربتی هوابرد شمارۀ 101 در محیط محرمانه‌ای انجام می‌گیرد.»(1)
در همین خصوص خبرگزاری تاس از لندن دربارۀ حضور نظامی انگلستان در منطقۀ خلیج‌فارس چنین گزارش می‌دهد: «در چارچوب برنامه‌ای که دولت محافظه‌کار انگلستان برای تقویت حضور نظامی خود در منطقۀ خلیج‌فارس و اقیانوس هند تهیه کرده است، هم‌اکنون یک اسکادران عظیم دریایی در این منطقه مشغول فعالیت است. آن‌گونه که وزارت دفاع اعلام کرده است این اسکادران شامل 2 ناوشکن، 3 ناوچه و چند کشتی پشتیبانی است.» خبرگزاری تاس می‌افزاید: «این کشتی‌ها در ماه مه جاری در راه بازگشت به این منطقه رسیدند و توقفشان در این ناحیه کاملاً مشهود است که دو هدف دارد: نخست دراختیارگرفتن یک نقش فعال در تدارکات نظامی دولت کارتر در منطقۀ عملیات ناتو و دیگر نشان‌دادن تمایل محافظه‌کاران به بازآوردن عظمت و شکوه سابق انگلستان، که این مطلبی است که محافظه‌کاران در شعارهای انتخاباتی‌شان اعلام کرده بودند.»(2)
ضمیمه گزارش17: یادآوری نحوة اعلام شهادت آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر
یادآوری می‌شود چگونگی اعلام خبر شهادت آیت‌الله صدر و خواهرش بنت‌الهدی خود قابل‌توجه است؛ به این ترتیب که ابتدا خبر به‌صورت شایعات قوی و خبرهای احتمالی پخش و سپس با تناقضاتی همراه شد. ثانیاً پس از حدود 8 روز، آن هم به‌طور غیررسمی و با تلاش‌ها و پیگیری‌های فراوان علاقه‌مندان به وی، خبر شهادت قطعی گردید. حکومت عراق با به‌کارگیری این روش می‌خواست افکار عمومی به‌تدریج آمادۀ پذیرش مطلب شود و تبعات احتمالی آن علیه حکومت صدام کاهش یابد.
سیر اجمالی ماجرا به این ترتیب بود که آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر، روز یکشنبه 17/1/1359 به‌دست مأموران امنیتی بعثی، در خانه‌اش بازداشت شد و سپس او و خانواده‌اش را به بغداد منتقل کردند.(3)دستگیری ایشان، اعتراضات وسیعی را در سطح منطقه و محافل اسلامی و عربی و نیز در داخل به همراه داشت. اما تا روز دوشنبه 25/1/1359، خبرهای متفاوت دربارۀ سرنوشت آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر، باعث بروز تردیدهایی دراین‌مورد می‌شد که در برخی روزنامه‌های داخل و خارج انعکاس داشت. روزنامة جمهوری اسلامی مورخ 25/1/1359 گزارش داد:
«درپی انتشار شایعۀ به‌خطرافتادن جان آیت‌الله صدر، جامعۀ روحانیت مبارز عراق خارج از کشور، افراد متعددی از برخی از کشورهای عربی به عراق اعزام داشتند تا درمورد صحت این مسئله تحقیق کنند. دراین‌رابطه دو تن از افراد مطمئن و صالح از امارات عربی متحده عازم عراق شدند. این دو تن در تماس‌هایی که با بستگان علامۀ مجاهد شهید آیت‌الله‌العظمی صدر در نجف و کاظمین داشتند، به نقل از یکی از برجسته‌ترین افراد حوزۀ علمیۀ نجف اشرف که از نزدیکان شهید آیت‌الله صدر می‌باشد، گزارش دادند که ساعت 12 نیمه‌شب چهارشنبۀ گذشته [20/1/1359] افراد سازمان امنیت با سه اتومبیل، جلوی درب منزل ایشان رفتند؛ ایشان را با خود می‌برند و در میان راه ضمن تهدید شدیداللحن به ایشان می‌گویند که جنازۀ آیت‌الله صدر و همشیره‌اش بنت‌الهدی صدر، در اتومبیل است. این دو تن افزودند پس از مدتی، اتومبیل متوقف و هنگام خروج، متوجه شدیم که در وادی‌السلام نجف هستیم. همان‌جا یک گورکن احضار کرده، مراسم دفن را انجام دادیم.» روزنامة جمهوری اسلامی در ادامۀ این مطلب، با عنوان "تأیید خبر" آورده است: «در تماس تلفنی که خبرنگار ما با حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمهدی حکیم فرزند مرحوم آیت‌الله‌العظمی حکیم، برقرار کرد، ایشان تمام گزارش فوق را تأیید کردند. همچنین در تماسی که با
حجت‌الاسلام دکتر سیدحسین صدر از بستگان نزدیک عالم مجاهد و فقیه شهید، آیت‌الله‌العظمی سیدمحمدباقر صدر، در سوریه برقرار شد، ایشان نیز خبر فوق را تأیید کردند.»(1)
روزنامة انقلاب اسلامی نیز در 26/1/1359 گزارش داد:
«حجت‌الاسلام محمدمهدی آصفی سخنگوی "حزب الدعوة الاسلامیة" عراق در گفت‌وگویی با خبرگزاری پارس گفته است: طبق اطلاعات و اخبار صحیح و دقیقی که از منابع موثق به‌وسیلۀ افراد حزب به دست آورده‌ایم، آیت‌الله محمدباقر صدر و همشیرۀ ایشان توسط عمال رژیم فاشیست عراق شهید شده و جنازۀ ایشان چهارشنبۀ گذشته [20/1/1359] به بستگانش تحویل داده شده است که آثار شکنجه در بدن ایشان مشهود بوده است.» به این ترتیب، پس از 8 روز تردید، خبر شهادت آیت‌الله صدر قطعی دانسته شد.(2)
ضمیمه گزارش23: معرفی تقی شهرام؛ عضو مؤثر مرکزیت سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در امر تغییر مواضع ایدئولوژیک سازمان به مارکسیسم و تصفیه‌های خونین درون‌سازمانی مربوط به این کار
در کتاب تبار ترور نوشتة صادق کوشکی دراین‌باره چنین آمده است:
«محمدتقی شهرام دانشجوی رشتۀ فیزیک، پس از دستگیری‌های سال 50 به دام ساواک افتاد و به 10 سال زندان محکوم شد. اعضای سازمان (مجاهدین خلق [منافقین]) در یکی از آثار منتشرشدۀ خود او را اهل سفسطه، حراف، چپ‌نما و حیله‌گر معرفی کرده‌اند. شهرام پس از انتقال به زندان تازه‌تأسیس ساری با حسین عزتی که یک مارکسیست بود آشنا می‌شود. این آشنایی به تأثیرپذیری و گرایش شهرام به مارکسیسم می‌انجامد که بعدها اثرات قابل‌توجهی بر روند ظهور تغییر ایدئولوژی در تشکیلات سازمان می‌گذارد. در زندان ساری عزتی و شهرام با افسر نگهبان زندان ارتباط برقرار کرده، او را با اندیشه‌های خودشان آشنا می‌کنند. پس از مدتی، عزتی و شهرام موفق می‌شوند در اردیبهشت 52 با طرح نقشهای که با همکاری افسر نگهبان (ستوان امیرحسین احمدیان) اجرا می‌شود، از زندان فرار کرده و بیست اسلحۀ کمری را نیز با خود به سرقت ببرند. ... مدتی نگذشت که سازمان، ستوان احمدیان به‌همراه چهار نفر دیگر از اعضا را به خارج از کشور فرستاد و شهرام نیز به قم منتقل شد و حدوداً تا شهریور 52 در آنجا ماند. او در مدت اقامتش در قم، با مصطفی شجاعیان، از کادرهای اصلی چریک‌های فدایی خلق، و بهرام آرام ارتباط برقرار نمود و دراثر ارتباط با شجاعیان - که تسلط تئوریک نسبتاً بالایی بر مارکسیسم داشت - پیوند کاملی با این ایدئولوژی برقرار کرد. البته این رویه از سال 51 در زندان آغاز شده بود، اما به پیشنهاد رجوی، از اعلام صریح این قضیه خودداری می‌نماید. ... فراهم‌آمدن فضای مناسب برای قدرت‌گرفتن به عللی چون نبود نیروهای کیفی ناشی از جریان دستگیری‌ها و حادثۀ کشته‌شدن رضا رضایی باز می‌گردد. همین امر بود که منجر به تبدیل او به عنصر مسلط مرکزیت شد. ... او به‌لحاظ سازمانی، در شرایطی وارد تشکیلات شد که برای فراهم‌آوردن زمینۀ تسلط بیشتر بر اعضا آنها را در چند شاخه تقسیم‌بندی کرده و مسئولیت هر شاخه را به یکی از اعضای مرکزیت واگذار کرده بودند. دراین‌میان، تقی شهرام مسئولیت شاخۀ سیاسی را به عهده گرفت که خط‌دهندۀ اصلی نیز محسوب می‌شد. بهرام آرام در کنار ابراهیم جوهری شاخۀ نظامی و بازوی اجرایی عملیات را بر عهده داشت و مجید شریف واقفی و علیرضا سپاسی آشتیانی نیز شاخۀ کارگری را هدایت می‌کردند. البته تا خرداد 52 آرام و شهرام در رأس امور بودند تا اینکه در اواخر شهریور همان سال، به پیشنهاد شهرام، مجید شریف واقفی نامزد عضویت در مرکزیت شد. این ترکیب تازمانی‌که شریف واقفی با شهرام دچار اختلاف‌نظر شده و درنتیجه کنار گذاشته شد، باقی ماند. شهرام بنا به خصیصۀ انحصارگرایی و دیکتاتورمآبی‌اش و همین‌طور گرایش و تسلط چندساله بر تئوری‌های مارکسیستی، به‌قصد زیرسلطه‌گرفتن تشکیلات، به‌محض ورود عنوان کرد که باید دربارۀ فعالیت‌های دوسالۀ سازمان جمع‌بندی انجام پذیرد تا نقاط ضعف و قوت مشخص شود و رهنمودهای لازم، به‌منظور تصحیح خط مشی سازمان فراهم آید. به نظر می‌رسد که شهرام می‌خواسته با این حربه‌ها خود را فوق مرکزیت قرار دهد. ... مصادف با سال 54، ترور افرادی چون شریف واقفی که از سال 52 در کادر مرکزیت سازمان قرار داشت و همین طور مرتضی صمدیه لباف فصل جدیدی را در کارنامۀ اقدامات سازمان گشود که سرآغاز تحولات و دگرگونی‌های فراوانی شد. علت ترور واقفی در همان زمان، خیانت او به سازمان عنوان شد، اما بنا به اعترافات اعضای دستگیرشده در سالهای بعد، علت واقعی این ترور اختلافات عقیدتی و فکری واقفی با مرکزیت و
به‌خصوص شخص تقی شهرام بوده است. درمورد این واقعه، به این توضیح بسنده می‌کنیم که شریف واقفی و صمدیه لباف هر دو در یک روز (16 اردیبهشت 54)، اما در دو قرار جداگانۀ ساختگی مورد هجوم اعضای سازمان قرار می‌گیرند که در این درگیری‌ها واقفی کشته شده، اما لباف مجروح شده و موفق به فرار می‌شود که بعد از مدت کوتاهی توسط ساواک دستگیر می‌شود. ...
شهرام مدتی پس از ورودش به سازمان، مباحثی را دربارۀ نارسایی‌های موجود در مذهب برای ادامۀ مبارزه، در حضور اعضای مرکزیت طرح کرد و مرتب این بحث‌ها را ادامه داد. در طول مباحثۀ ایدئولوژیک با هدایت تقی شهرام، جزوه‌ای با عنوان "جزوۀ سبز" تهیه شد. اگرچه او در این جزوه با طرح ضعف‌ها و نارسایی‌های مذهب، زمینه را از هرجهت برای رد و نفی آن فراهم ساخت، لیکن هنوز از اظهار کلام آخر که همان رد مذهب بود خودداری می‌کرد. ... به‌دنبال اصرار شهرام مبنی‌بر اینکه مذهب نمی‌تواند نیازهای مبارزه را برآورده ساخته و توجیه علمی ندارد، سازمان شاهد واکنش مجید شریف واقفی - که به‌همراه علیرضا سپاسی اجرایی را بر عهده داشت - شد. ... او که نتایج حاصل از بحث‌های شهرام را در تضاد با تفکرات مذهبی و اسلامی می‌دانست، اقدام به واکنش منتقدانه نسبت به جریان تغییرات ایدئولوژیک کرد. درمورد اختلاف شهرام و واقفی، غیر از ابعاد ایدئولوژیک، مسائلی چون برخورد غیردمکراتیک و یک‌جانبۀ دو عنصر دیگر مرکزیت (شهرام و آرام) با مجید شریف واقفی، ازجمله عدم انعکاس نظرهای مخالف وی به درون سازمان و همین‌طور خلع او از مسئولیت‌های سازمان و فرستادنش به کارگری برای دورشدن از تشکیلات به اضافۀ تهدیدش به تصفیه، نقش بسزایی داشته است. اما آنچه رنگ و روی این درگیری را بیشتر به جنبه‌های ایدئولوژیک متمایل کرده، همراهی مرتضی صمدیه لباف، به‌عنوان فردی مذهبی و متکی به مبانی اعتقادی با شریف واقفی بود. ... کادر رهبری مارکسیست پس از کشتن واقفی و دستگیری لباف، نمایش خود را برای تخریب این دو و توجیه عمل خود تا دستگیری‌های سال 54 دنبال کردند. آنها پس از دستگیری لباف، او را متهم به خیانت کردند و حکم اعدام را مستحق او دانستند و این مطلب را شایع کردند که او که در هنگام عملیات ترور ازسوی سازمان، موفق به فرار از چنگ هم‌قطاران سابق خود شده بود، ازسوی مأموران دستگیرشده و اطلاعات قابل‌توجهی را در اختیار مأموران ساواک قرار داده است. جالب اینکه پس از دستگیری عدۀ زیادی از اعضای سازمان در مرداد 54 و با اعترافات محسن خاموشی و وحید افراخته در یک مصاحبۀ تلویزیونی درمورد قتل واقفی و ترور لباف، این قضیه آشکار شد که صمدیه لباف نه‌تنها هیچ‌گونه اطلاعات سازمانی را بروز نداده، بلکه مقاومت خوبی هم از خود نشان داده است. ...
و اما واکنش اعضای دستگیرشده (اعتراف به ماجرای اختلاف واقفی و لباف با مرکزیت و ترور آنها) باعث فاش‌شدن مسئلۀ تغییر ایدئولوژی شده، سازمان را وامی‌دارد تا به‌صورت رسمی و طی بیانیه‌ای مواضع جدید ایدئولوژیک خود را اعلان کند. جزوۀ بیانیۀ اعلام مواضع ایدئولوژیک، در مهرماه 54 بلافاصله پس از پخش مصاحبۀ خاموشی و افراخته، در سطح بیرون از سازمان انتشار یافت و مسئلۀ تغییر مواضع ایدئولوژیک در آن به‌صورت روشن و مشخص مطرح شد.»(1)
ضمیمه گزارش24: درباره ترور ناموفق بختیار و برخی تبعات و بازتاب‌های آن
حملۀ مسلحانه به منزل شاپور بختیار در فرانسه، حدود ساعت 8:30 تا 8:40 صبح جمعه 27/4/1359، در محل اقامت وی در پاریس،(2)در داخل و خارج از ایران بازتاب وسیعی داشت. سفارت جمهوری اسلامی در پاریس یک روز بعد از حادثۀ پاریس، اطلاعیه‌ای را ازسوی صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه که در پاریس به سر می‌برد، منتشر کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است:
«دولت جمهوری اسلامی ایران نه‌تنها کوچک‌ترین اطلاعی از این عمل ندارد، بلکه آن را توطئۀ دیگری می‌داند که به‌وسیلۀ بختیار و عواملش در فرانسه ترتیب داده شده است. دولت جمهوری اسلامی ایران نیازی به مبارزه با عقاید سیاسی گروهی که مسئول قتل‌عام ده‌ها هزار شهید هستند نداشته و متوسل به روش‌های ارعاب که خود بارها آن را محکوم کرده است، نمی‌شود. گروهی که تحت نام "پاسداران اسلام" مسئولیت این سوءقصد را به عهده گرفته است برای ما کاملاً ناشناخته می‌باشد و هیچ رابطهای با پاسداران انقلاب اسلامی ایران که مطبوعات بین‌المللی کوشش دارند آنها را مسئول این عمل وانمود کنند، ندارند.»(3)
1
چراغ سبز آشکار امریکا به فرانسه در تجهیز عراق به اورانیوم غنی‌شده، آن هم درحالیکه نقض وسیع حقوق بشر در عراق قطعی است، از نزدیکی بیشتر عراق به امریکا و متحدان آن حکایت می‌کند.
دراینزمینه خبرگزاری فرانسه از واشنگتن چنین گزارش می‌دهد: «یک مقام رسمی در واشنگتن اظهار داشت: کاخ سفید با تحویل سوخت اتمی به عراق ازسوی فرانسه مخالفت نخواهد کرد.» بنا به همین گزارش: «سخنگوی دولت امریکا اضافه کرد: فروش اورانیوم به عراق؛ کشوری که قرارداد جلوگیری از گسترش سلاح‌های اتمی را امضا کرده است، هیچ‌گونه مانعی ندارد.»(1)بخش عربی رادیو ریاض نیز به نقل از منابع دولتی در واشنگتن، خبر داد: «ایالات متحدۀ امریکا با مجهزساختن عراق به انرژی اتمی به‌وسیلۀ فرانسه مخالفت نخواهد کرد، ولی مایل است اطمینان یابد که این امر گسترش سلاح‌های هسته‌ای را افزایش نمی‌دهد. منابع مذکور اضافه نمودند که فروش اورانیوم به عراق، هیچ‌گونه امر خلافی نیست.»(2)
یادآوری می‌شود که تجهیز عراق به انرژی اتمی درحالی انجام می‌گیرد که خبرهای موثقی از داخل این کشور مبنی‌بر نقض حقوق بشر در رسانه‌های جهانی منتشر می‌شود و این علامت نگرش خاص امریکا به وضع کنونی عراق؛ بالاخص در قبال ایران است. چراکه امریکا و متحدان غربی‌اش همیشه نقض حقوق بشر را حربه‌ای برای تحریم کشوری با سیاست‌های ضدحقوق بشر در جزئی‌ترین کالاها و تجهیزات، دانسته‌اند.
در همین زمینه، خبرگزاری ترکیه از آنکارا به نقل از روزنامۀ هرگون چاپ ترکیه، نوشته است: «8 نفر دیگر از ترک‌های عراق در این کشور اعدام شدند. در سال جاری 23 نفر ترک در عراق اعدام شده‌اند که برخی از آنان نوجوانان کمتر از 18 سال بوده‌اند.» روزنامۀ هرگون می‌افزاید: «هدف دولت عراق، پراکندگی و نابودی مردم کرکوک است. حقوق بشر در آنجا نقض می‌شود و به متهمین که در دادگاه‌های سری محاکمه می‌شوند اجازۀ وکیل‌گرفتن داده نمی‌شود.» به نوشتۀ این روزنامه: «یک مسجد در میدان کرکوک که ده سال پیش ساخته شده بود، به‌دست نیروهای
عراقی به‌طورکامل نابود شد و باعث تأسف فراوان مسلمانان ترک کرکوک شد.» این خبرگزاری سپس به نقل از آسوشیتدپرس از لندن، آورده است: «سازمان عفو بین‌المللی دیروز یک مبارزۀ بین‌المللی برای متقاعدساختن عراق برای پایان‌دادن جزای مرگ به فعالیت‌های غیرخشونت‌آمیز سیاسی را اعلام کرد. سازمان حقوق انسانی برندۀ جایزۀ نوبل در بیانیه‌ای اظهار داشت شمار اعدام‌های عراق بالا گرفته است. عفو بین‌المللی گفت: فهرست اسامی کسانی را که بنا به گزارش‌ها در عراق اعدام شده‌اند به‌طور مرتب دریافت می‌نماید. در سال 1974، سازمان عفو بین‌المللی به‌طور متوسط نام چند نفر را دریافت کرد که به علل سیاسی در عراق اعدام شده بودند، اما در شش هفتۀ اول امسال، اسامی 100 نفر که در عراق اعدام شده‌اند به ادارۀ مرکزی رسیده است. عفو بین‌المللی افزود: پاکسازی و اعدام مقام‌های دولتی در عراق از جولای 1979 که صدام حسین جانشین احمد حسن البکر گردید، بالا گرفته است.»(1)
1
درگیری‌های مرزی قوای مهاجم عراق امروز چشمگیر بود.
از ساعت 22 شب گذشته، اجرای آتش روی پاسگاههای پرویز، دربندجوق و تنگ‌هوان شروع شد و در مناطق و پاسگاههای مختلف درگیری‌ها از یک تا چند ساعت به طول انجامید.(2)از شب گذشته همچنین توپخانۀ ارتش عراق پاسگاههای قلعه‌سفید و هدایت و هنگ را مورد حمله قرار داد که یکی از سربازان پاسگاه قلعه‌سفید مجروح شد.(3)
در ساعت 9 صبح، ارتش بعث عراق با آتش توپخانه، هنگ قصرشیرین و پاسگاههای اطراف و شهر قصرشیرین را هدف حمله قرار داد که درنتیجه، چندین توپ به منازل سازمانی درجه‌داران اصابت کرد.(4)گزارش دیگری از هنگ قصرشیرین حاکی است: «ارتش بعث عراق با توپخانه بدون وقفه هنگ و گروهان‌های قصرشیرین، خان‌لیلی، سومار و پاسگاههای تابعه را مورد حمله قرار داده است. هنگ مزبور تقاضای پشتیبانی هوایی و هرچه بیشتر کمک فوری ازطریق لشکر81 و تیپ اباذر دارد.»(5)
از ساعت 2 بعدازظهر، عراق پاسگاههای نفت‌شهر، گروهان خان‌لیلی، گروهان سومار و تنگاب را آماج حملات خود قرار داد. در پاسگاه سه‌تپان براثر برخورد گلولة توپ عراق به یکی از سنگرها، یک درجه‌دار به‌شدت زخمی شد.(6)
هنگ قصرشیرین آخرین وضعیت درگیری در منطقۀ استحفاظی گروهان سومار را چنین گزارش می‌کند: «درگیری‌های امروز کشور عراق با پاسگاههای سلمان‌کشته، چقاشیرگه و سه‌تپان و نفت‌شهر تا ساعت 16 امروز ادامه داشت و با پشتیبانی ارتش مستقر در نفت‌شهر تمام مواضع آنان درهم کوبیده شد.»(7)
دراین‌میان، درگیری در نفت‌شهر شدت بیشتری داشت، به‌طوری‌که از ساعت 8 صبح امروز، که مجدداً نیروهای بعثی حمله به این شهر را شروع کردند، همچنان تا ساعت 19، به‌طور پراکنده
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص10، به نقل از خبرگزاری ترکیه از آنکارا؛ و - روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص4، به نقل از آسوشیتدپرس از لندن.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص5، خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی به نقل از مالکیان، یکی از مسئولان سپاه پاسداران قصرشیرین.
3) سند شماره 277098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از کرمانشاه (رکن3) به تهران، ت - ف - ژاجا (رکن3)، - رونوشت فرماندهی لشکر81 زرهی، 3/5/1359؛ و - سند شماره 277099 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به کرمانشاه رکن3، 3/5/1359.
4) همان.
5) سند شماره 283062 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از کرمانشاه (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، رونوشت فرماندهی لشکر81 زرهی کرمانشاه، 3/5/1359.
6) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص2، به نقل از خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
7) سند شماره 277096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به کرمانشاه (رکن3)، رونوشت تیپ 3 زرهی اباذر، 3/5/1359.
درگیری ادامه داشت. یادآوری می‌شود در دو روز گذشته که نیروهای عراق (احتمالاً برای دسترسی به چاه‌های نفتی و تأسیسات نفت‌رسانی نفت‌شهر) حملات خود را متوجه این شهر کرده‌اند، بیش از 18 نقطۀ شهر هدف قرار گرفته است؛ بعضی از این نقاط عبارت‌اند از: میدان مصدق، مرکز شهر، مقر سپاه پاسداران، ساختمان شهربانی، ساختمان پاسگاه نفت‌شهر، منازل و خانه‌های سازمانی فرهنگیان و محلۀ منصورآباد.(1)دراین‌میان، خانواده‌هایی که استطاعت ترک شهر را داشتند، نفت‌شهر را ترک کرده و حدود 100 خانوادۀ دیگر در شهر باقی مانده‌اند.(2)
در همین حال، ارتباط تلفنی سرپل ذهاب و نفت‌شهر نیز براثر اصابت گلولۀ توپ به سیم‌ها و دیرک‌های خطوط ارتباطی قطع شد.(3)-(4)
1
در ادامه درگیری‌های غرب کشور، اطلاعیه‌های ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که از حدود ساعت 9 شب، پادگان سقز و نیز هنگ ژاندارمری این شهر مورد حمله واقع شده است.
بنا بر این اطلاعیه‌ها: «در ساعت 20:45 روز 3/5/59، پادگان سقز از دو قسمت مورد حملۀ خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری و سلاح‌های سبک یک تیپ متجاسرین قرار گرفته که تا ساعت 23 ادامه داشته که با قاطعیت به آتش آنان پاسخ داده شده است. در این درگیری یک نفر سرباز شهید و 2 نفر سرباز دیگر مجروح و یک افسر که به‌وسیلۀ احزاب اسیر شده بود، موفق به فرار گردیده است.»(5)
در گزارش دیگری آمده است: «از ساعت 21 روز 3/5/59، ضدانقلابیون از ارتفاعات جنوب‌غربی، پادگان تیپ و مواضع ژاندارمری واقع در پادگان را با سلاح‌های خمپاره‌انداز 81 و 120 میلی‌متری [مورد] تیراندازی [قرار دادند] که به‌وسیلۀ نیروهای خودی مواضع ضدانقلابیون به‌شدت کوبیده شد.»(6)
2
بعدازظهر امروز، 4 تن از کسانی که در حوادث و درگیری‌های اسفندماه 1358 در اندیمشک(7)شرکت فعال داشتند به حکم دادسرای انقلاب اسلامی شهرستان دزفول، تیرباران شدند. به گزارش خبرگزاری پارس از اهواز به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دزفول، اسامی این افراد و جرائمشان به این شرح است: 1. محمدرضا نامداری معروف به محمدرضا چرخی به‌جرم استفاده از اسلحه برای ارعاب مردم و فعالیت چشمگیر در زدوخورد اندیمشک و مقابله
1) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص2، به نقل از خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص5.
3) البته روز بعد (4/5/1359) مجدداً ارتباط تلفنی این دوشهر با یکدیگر برقرار گردید.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
5) سند شماره 114914 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص93، از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد غرب، 6/5/1359، پیرو تلفنگرام سماجا، 4/5/1359.
6) سند شماره 114917 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص94، از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد غرب، 6/5/1359، پیرو تلفنگرام سماجا، 3/5/1359.
7) ضمیمه دارد؛ مروری بر حوادث خونین اسفند 1358 در اندیمشک.
با سپاه پاسداران. 2. هوشنگ رستمی به‌جرم رهبری گروه‌های منحرف در حمله به سپاه پاسداران اندیمشک و تبلیغات و تحریکات سوء و تصرف ادارات دولتی ازجمله راه‌آهن و شهربانی و آموزش‌وپرورش. 3. محمدرضا رستمی به‌جرم سوءاستفادۀ کلان از بیت‌المال و خارج‌کردن اموال از ایران، لودادن دانشجویان ایرانی، داشتن روابط حسنه با سیا در امریکا و تحریک و طرح‌ریزی درگیری‌های اندیمشک به‌موجب اظهارات خود. 4. حسین شاکری به‌جرم تحریک و تشویق به تحصن و تصرف ادارات دولتی به‌موجب شهادت عدۀ کثیری و اظهارات متهم به شرکت مؤثر و فعال در درگیری‌های خونین اندیمشک.(1)
1
درحالیکه در فضای کنونی کشور، نهادهای نظام جدید هنوز کاملاً استقرار نیافته‌اند؛ گاهی نیروهای مختلف سیاسی - اجتماعی، تحت‌تأثیر ادامۀ "وضعیت انقلابی" دست به "اقدام مستقیم" می‌زنند و درگیریهایی ایجاد می‌شود که چندان در کنترل دولت و نهادهای نظام نیست.(2)نمونه‌هایی از آن امروز در همدان، شیراز، تبریز، رشت و اصفهان اتفاق افتاد.
در همدان، بازهم معضل غائله‌آفرینی هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به چشم می‌خورد که تحریک مردم را به دنبال داشته است. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی:
«جمعیتی حدود 1000 نفر دفتر سازمان توحیدی حدید(3)همدان را به تصرف خود درآوردند. این عده سپس در خیابان طالقانی مقابل دفتر انجمن دانش‌آموزان مسلمان که هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] می‌باشند اجتماع کرده و خواستار تخلیۀ آن شدند. براساس همین گزارش، با تمام تلاش و کوشش مأموران شهربانی برای استقرار نظم و متفرق‌شدن جمعیت و جلوگیری از هرگونه درگیری بین گروه‌های مخالف و موافق، پلیس مجبور به شلیک تیراندازی هوایی شد که درنتیجه براثر پرتاب سنگ و آجر، دو مأمور پلیس و چند نفر مختصر جراحتی پیدا کرده که به‌طور سرپایی در بیمارستان مداوا شدند و یک نفر دیگر درحالحاضر در بیمارستان بستری است. طبق اظهارات روابط عمومی شهربانی، ساختمان
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص4.
2) یادآوری می‌شود برخی اقدامات که باعث تشدید تشنج و بی‌ثباتی در فضای کنونی می‌شود، به وضعیت یادشده دامن می‌زند. ازجمله این اقدامات، بمب‌گذاری در معابر و مکان‌های پرتجمع است که در شهرهای مختلف ازجمله پایتخت انجام می‌شود. البته بسیاری از آنها با تلاش مردم یا مأموران کشف و خنثی می‌شود؛ مثلاً به گزارش روزنامۀ اطلاعات، شامگاه همین امروز بمب پرقدرتی که در زیر پل هوایی خیابان حافظ جنب پارک هتل گذارده شده بود با هوشیاری مردم کشف و با اطلاع‌دادن به کلانتری مرکزی به‌همت مأموران مربوطه خنثی شد. (روزنامه اطلاعات، 4/5/1359، ص15.)
3) گروه توحیدی حدید، گروهی کوچک اما فعال و تندرو بود؛ با شباهت‌هایی به گروه فرقان و گروه موسوم به آرمان مستضعفین. نظیر آن گروه‌ها از نوعی "ایدئولوژی اسلامی" برخوردار بود که با نگاهی سطحی و به‌شدت چپ‌گرایانه و البته با تفسیر به رأی‌های عدیده، آن را تنظیم کرده بودند.
مذکور با حضور نمایندگان دادسرای انقلاب، سپاه پاسداران، سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و شهربانی و در حضور مردم ضمن تنظیم صورت مجلس، لاک و مهر شد.»(1)
در شیراز، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این شهر اطلاع داد که گروه‌هایی از مردم دفتر حزب رنجبران(2)شیراز را اشغال کرده‌اند. پس از اشغال این دفتر، وسایل موجود در آن به سپاه داده شد، لیکن سپاه از تحویل‌گرفتن وسایل این دفتر خودداری کرد.(3)روزنامۀ جمهوری اسلامی ضمن اعلام این خبر نوشت: «در این ساختمان ده‌ها چماق، چند بمب آتشزا، تعداد زیادی کتاب و روزنامه‌های ممنوعه و مضره و مقدار زیادی اسناد و مدارک به دست آمد و 5 نفر دستگیر شدند که جهت تحقیق تحویل زندان داده شدند.»(4)
در تبریز، بعدازظهر امروز، به گزارش خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی: «گروهی از مردم مسلمان تبریز با شعار "نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی" و شعارهای دیگر، به‌طرف دفتر حزب توده حرکت کرده و آنجا را اشغال و تخلیه نمودند. ... مدارک و تمام کتب و جزوه‌های به‌دست‌آمده از محل حزب توده در دادگاه انقلاب اسلامی ضبط شده است. ...»(5)
در رشت، امروز عصر، حوادثی روی داد که روزنامه انقلاب اسلامی آن را چنین منعکس کرد: «گروهی درحالیکه شعار می‌دادند در خیابان‌های رشت به راه‌پیمایی پرداختند. گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس حاکی است این عده در مسیر راه خود، کلیۀ دکه‌های متعلق به گروه‌های سیاسی و همچنین دفتر حزب رنجبران و سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در رشت را تخریب و اشغال کردند. به هنگام اشغال این دفاتر به کسی آسیب نرسید.»(6)
دراین‌باره، حزب رنجبران که مرامی مائوئیستی دارد و از چین تغذیه می‌شود در اطلاعیه‌ای ضمن اعتراض به تصرف مقر این حزب، خواستار پایان‌دادن به اعمال خودسرانۀ غیرقانونی و اخراج افراد غیرمسئول و بازگرداندن مقر حزب رنجبران شده است.(7)
در اصفهان، اتفاق از نوع دیگری بود. به گزارش روزنامۀ انقلاب اسلامی، ادارۀ کل ارشاد ملی استان اصفهان بامداد امروز، به اشغال گروهی از جوانان که خود را پیرو خط امام می‌نامند، درآمد و از ورود کارکنان این اداره به محوطۀ مذکور جلوگیری شد. این روزنامه می‌افزاید: «در گفت‌وگوی تلفنی با یکی از جوانان اشغال‌کننده، انگیزۀ این اشغال سهل‌انگاری‌هایی که در این اداره انجام شده و عدم پاکسازی کامل عنوان شد و جوان مذکور افزود: اشغال این اداره تا حضور نمایندۀ دادستان، مسئول اداره و هیئت پاکسازی ادامه خواهد داشت.»(8)
1) همان، به نقل از خبرگزاری پارس از همدان.
2) حزب رنجبران ائتلافی از گروه‌های کوچک مائوئیست طرفدار تز سه جهان بودند و در جناح‌بندی وقت حکومت، برعکس حزب توده، از جریان بنی‌صدر حمایت می‌کردند.
3) روزنامه اطلاعات، 5/5/1359، ص3.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص2.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص4.
6) همان، به نقل از خبرگزاری پارس از رشت.
7) روزنامه اطلاعات، 5/5/1359، ص6.
8) روزنامه انقلاب اسلامی، 4/5/1359، ص10.
1
اقرار تعدادی از عاملان کودتای اخیر در خوزستان دربارۀ ابعاد تازه‌ای از این کودتای نافرجام، در برنامۀ تلویزیونی شامگاه امروز این استان و نیز مطبوعات کشور بازتاب داشت.
مناظرۀ تلویزیونی 5 تن از عاملان کودتای نافرجام اخیر از لشکر92 زرهی خوزستان که قرار است در دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان محاکمه شوند، از سیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز آبادان پخش شد. در این برنامه 5 کودتاگر، سرهنگ کامران عزیزمرادی را عامل و محرک اصلی این کودتا در اهواز معرفی کردند. هدف کودتا نیز درصورت موفقیت، آوردن بختیار بر سر کار برای اعلام حکومت جمهوری سوسیال دمکرات ذکر شد. قبل از آغاز این مناظره، مهندس شمخانی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب خوزستان و مسئول لشکر92 زرهی اهواز اعلام کرد که درارتباط‌با کودتای نافرجام، 30 تن از افراد لشکر92 زرهی در این شهر دستگیر و بازداشت شده‌اند؛ این افراد در هماهنگی عملیات با امریکا و عراق دست داشته‌اند. ضمناً در پایان مناظره، وسایلی ازقبیل عکس‌های متعدد از شاه مخلوع و خاندان وی، تعداد زیادی مجلات مستهجن و مشروبات الکلی، مقادیری مواد منفجره و اسلحه ازجمله نارنجک، اسلحۀ کمری، فشنگ و نیز نشریاتی از قبیل کار و کارگر که هنگام بازرسی از منازل و محل کار این افراد به دست آمده بود، از تلویزیون نشان داده شد.(1)
در همین خصوص، حجت‌الاسلام موسوی جزایری نمایندۀ امام در استان خوزستان، درباره کودتای امریکایی، نقش عراق در این توطئه و اقدامات آقای غرضی استاندار خوزستان در خنثی‌سازی آن، توضیحاتی داد. وی گفت:
«اینها مسلماً کودتای خیلی خطرناکی داشتند و در همان بازجویی‌های اولیه که پس از دستگیری شد اعتراف کردند و حتی گفته بودند که یکی‌شان که اسمش سرگرد ستوده است، بنا بوده فرماندار نظامی بعد از کودتا بشود و دیگری که اسمش سرگرد (سرهنگ) عزیز مرادی است و افسر مرز بوده و متأسفانه الآن هم فراری است و هنوز دستگیر نشده، بنا بوده فرمانده لشکر بشود. بعد از کشف کودتا، برادران پاسدار که مراجعه کردند به منزل سرگرد عزیز مرادی، اعلامیه‌های کودتا را در منزلشان یافتند.» وی درمورد نقش توطئه‌گران لشکر خوزستان و اینکه چه قسمتی از نقشه را بر عهده داشتند، گفت: «اینها جنبۀ خبری و پیروی داشتند، که به‌محض اینکه کودتا در مرکز صورت گرفت، بلافاصله مواضع حساس ایران را گرفته و رادیو تلویزیون را اشغال کنند و کار خودشان را انجام بدهند.»
موسوی جزایری درباره تجاوز هواپیماهای عراقی به ایران در آن شب و اینکه قرار بوده است لشکر خوزستان به جای دفاع، به آنها بپیوندد و بعد به هواپیماها اجازۀ پرواز داده شود و آنها به جای مواضع دشمن، مواضع دیگری را بکوبند، گفت: «درحقیقت جریان مرز عراق به این صورت بود که قبل از زمان کودتا، اینها مرز را خالی می‌کنند و برمی‌گردند به‌طرف پادگان؛ یعنی همان افسر
1) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص2.
مرز به نام سرگرد عزیز مرادی که عرض کردم دستور می‌دهد که تمام ابزار و تجهیزات جنگی را، تانک‌ها و توپ‌ها را، اینها را با تمام مرزبان‌ها، همه حرکت کنند و اینها می‌آیند جلو پادگان. اعضای انجمن اسلامی وقتی که متوجه می‌شوند، مشکوک شده و بلافاصله به استاندار اطلاع می‌دهند.»
وی سپس دربارۀ نقش استاندار خوزستان در خنثی‌سازی این کودتا یا قسمتی از آن، افزود:
«نقش آقای غرضی به این صورت بوده که قبل از این جریان و مدت‌ها پیش، اعضای انجمن اسلامی و افراد متدین دیگری که در لشکر بودند کمابیش گزارشاتی به ایشان می‌دادند، حتی با خود بنده در تماس بودند و مرتب می‌گفتند انتصاباتی که می‌شود و نقل‌و‌انتقال‌ها و حرکت‌های دیگری انجام می‌شود که کاملاً مشکوک [است] و بوی توطئه می‌دهد. اخیراً این گزارشات خیلی زیاد شده بود. ... پرسنل مسلمان با حالت وحشت‌زده و خیلی ناراحت به آقای غرضی مراجعه می‌کردند که ما یک اوضاع خیلی ناجوری می‌بینیم و یک حرکت‌های خیلی مشکوکی می‌بینیم که هیچ توجیه و تفسیری ندارد جز توطئه. آقای غرضی می‌فرستادند به دنبال افسران، آنها را احضار می‌کردند، شب تا صبح اینها را موعظه می‌کنند. تا اینکه روز بعد همین جریان انتقال تمام افراد و تانک‌ها از سر مرز به پادگان و نرفتن اینها توأم با آمدن بی‌موقع آنها را به اطلاع آقای غرضی می‌رسانند. ... بالاخره اینها دستگیر و بعد از دستگیری کاملاً مشخص می‌شود که یک جریان کودتای خشن و بی‌رحمانه‌ای در کار بود.»(1)
1
صحبت‌هایی که پس از کودتای نوژه، به‌ویژه این روزها در برخی مجالس و محافل و رسانه‌ها درباره انحلال ارتش می‌شود، باعث شد که امام خمینی بعدازظهر امروز در دیدار با تیمسار فلاحی جانشین ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرماندهان نیروهای سه‌گانۀ ارتش، دربارۀ این موضوع نکاتی را به قرار زیر گوشزد کند:
«من بسیار متأسفم از اینکه گاهی به‌واسطه خیانت یا ندانم‌کاری‌های بعضی از ارتشی‌ها این بهانه به دست اشخاص فاسد می‌دهد که ارتش را تضعیف کند. ما امروز در همه ارگان‌های دولتی و ملی احتیاج به تقویت داریم. این مسائلی که گاهی گفته می‌شود و لازمه‌اش تضعیف ارتش یا ژاندارمری یا قوای مسلحه است، این ازجانب ملت نیست؛ این ازجانب آن گروه‌هایی است که می‌خواهند تضعیف کنند روحیه همه ارتش را و همه ملت را، که دنبال او چنانچه خدای‌نخواسته، یک مطلبی واقع بشود، اینها ضعیف باشند و این موجب تأسف است. امروز مملکت ما با این وضعی که دارد احتیاج به همفکری دارد، احتیاج به همکاری دارد، احتیاج به نظم دارد. اگر در یک کشوری نظامش تحت قواعد و تحت مسائلی که در نظام مطرح است، از اینکه فرمانده وقتی که فرمان داد باید اطاعت بشود؛ فرمانده کل قوا وقتی امری کرد باید اطاعت بشود، فرمانده‌های هنگ‌ها یا سایر جاها وقتی امر کرد باید اطاعت بشود. اگر این معنا نباشد در نظام، این دیگر نظام نیست. اگر یک نظامی
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص10.
خودش بین خودش یک بی‌نظمی‌هایی باشد، اگر قوای مسلحه در بین خودشان هماهنگی نباشد، ما توقع نداشته باشیم که کشور ما به پیش برود.»
امام سپس درباره رفتارهایی نظیر کودتای اخیر و اهداف آن چنین گفت:
«تمام این مسائل را برای ما پیش میآورند. یک‌صد نفر، دویست نفر فرض کنید وقتی که در یک گروهی فاسد شدند و خیالی داشتند، در عین حالی که خود ارتش با قدرت جلو اینها را گرفت و این‌طور توطئه‌ها را کشف کرد، و همین‌طور پاسدارها هم کمک کردند و همه با هم این توطئه را خنثی کردند، نباید در نظر اشخاص بیاید که ارتش چطور است. این ارتش همان است که خودش این کار را کرده و همان است که کردستان را و جاهای دیگر را به قوه خودش با سپاه پاسداران هماهنگ شدند و کارها را انجام دادند.
من متأسفم از اینکه هرجا انسان نگاه می‌کند و دست می‌گذارد یک اشخاصی هست در آن، یک اقلیت‌هایی هست در آن، که می‌خواهند ضایع کنند مطلب را؛ حتی در مجلس و دولت که می‌خواهند تعیین کنند یک‌جور برخوردهایی، من می‌بینم که این برخوردها برخوردهایی نیست که موافق با صلاح یک کشور باشد و موافق با اسلام باشد. امروز چنانچه، همه این ارگان‌ها به هم جوش نخورند و همه با هم همدست نباشند باید در انتظار مصیبت باشیم.»
امام خمینی با بیان اینکه «امروز اطاعت از بالادست‌ها یک امر شرعی است»، افزود: «امروز یک کسی است که بالای سر همه است و او خدای تبارک و تعالی است، که همه چیز را در ظاهر و باطن می‌بیند. اگر بخواهیم در این مملکت از این آشفتگی‌هایی که حالا مثلاً هست جلوگیری بکنیم جز اینکه هم قوای مسلح با هم و مجلس با - عرض می‌کنم - دولت، با رئیس‌جمهور، با امثال ذلک با هم، تشریک مساعی نکنند، نباید توقع داشته باشیم که مملکت ما به پیروزی نهایی برسد.»
امام خمینی دربارۀ ضرورت پرهیز از بی‌نظمی و دخالت برخی ارگان‌ها در امور یکدیگر گفت:
«این را کراراً من گفتم که چنانچه مثلاً در ارتش اشخاصی هستند که برخلاف موازین هستند، یا توطئه‌ای در کار دارند، یا از طاغوت هستند، یا اعتقاداتشان مضر است، یا عملشان عمل فاسد است، خود
ارتش باید این کار را بکند و اگر دادگاه‌ها آنها را از ارتش بخواهند، باید ارتش اطاعت کند؛ خود دادگاه‌ها هم مستقیماً نروند، پاسدارها هم مستقیماً نروند. نباید یک هرج‌ومرجی به پیش بیاید که ما به‌خاطر این هرجومرج از بین برویم. باید همه قوا با هم باشند و مراتب محفوظ باشد، سلسله‌مراتب محفوظ باشد.
قدرت‌ها همه با هم باشند، از بالاها حرف‌شنوی کنند؛ ... باید الآن با هوشیاری، تمام ملت دنبال سر دولت و رئیس‌جمهور و ارتش و - عرض می‌کنم - ژاندارمری و پاسبان‌ها و پاسدارها باشند و هست ملت. و یک مملکتی که ملتش دنبال سر قوای انتظامی‌اش و قوای مسلحش باشد هیچ آسیبی نمی‌بیند.»(1)
1
تنش روزافزون میان دو جناح حاکم نظام از یک‌سو و مناقشه بر سر انتخاب نخست‌وزیر در روزهای اخیر باعث نگرانی‌هایی در سطح رهبری نظام شده است. دراین‌مورد، امام خمینی در دیدار امروز بعدازظهر خود با فرماندهان ارتش بازهم جناح‌های موجود در مجلس و دولت را به حفظ وحدت و رعایت قوانین توجه داد.
امام خمینی در این دیدار گفت: «مملکت الآن مال خود شما هست، این‌طور نیست که مثل سابق باشد که شما زحمتش را بکشید منافعش را امریکا ببرد یا منافع را شوروی ببرد. الآن شما هر زحمتی را بکشید منافعش را ملت خودتان و خودتان می‌برید.
بنابراین، باید همه این قوا با هم مجتمع بشوند و همه تقویت بکنند هم را؛ مجلس باید تقویت بکند همه قوای مسلحه و همه ارگان‌های دیگر را، دولت را و رئیس‌جمهور را تقویت بکند، رئیس‌جمهور هم باید تقویت بکند اینها را. ارتش باید از رئیس‌جمهور اطاعت بکند چون رئیس کل قواست، و رئیس‌جمهور هم باید با آنها پدرانه رفتار بکند.
اسلام است؛ اسلام وضعش غیر آن چیزهای دیگری است که می‌خواهند قدرت‌نمایی کنند و خودنمایی کنند و هرکس خودش را نمایش بدهد. ما همه باید خودمان را فانی کنیم و همه ما دنبال این باشیم که آن مکتبمان پیش ببرد، نه دنبال این باشیم که خودمان پیش ببریم. ما خودی نداریم؛ هر چه هستیم مکتبمان است. وقتی مکتب مطرح است هم من و شما و آقا و دیگران و همه ارگان‌های دولتی و همه اینها باید خود را کنار بگذارند، دنبال مکتب باشند؛ خودشان را فانی کنند در مکتبشان.»
امام در ادامه افزودند: «این یک واجب شرعی است برای همه؛ یک واجب شرعی است برای وکلای مجلس که با دولت و با رئیس‌جمهور همراهی کنند، یک تکلیف شرعی است برای رئیس‌جمهور و دولت، که باید با مجلس هم‌زبان باشند و هماهنگ باشند. اگر هماهنگ باشید ما بُردیم و اگر بنا باشد هرکس از یک طرف بکشد، او بخواهد خودش را نمایش بدهد، هرکس یک طرف دیگر بکشد، پاسدارها بخواهند دخالت در - فرض کنید - ژاندارمری بکنند، ژاندارمری بخواهد دخالت در پاسدارها بکند، آنها بخواهند در ارتش دخالت بکنند، آنهای دیگر بخواهند آنجا، کمیته
1) صحیفه نور، جلد 13، صص 1359 - 57.
بخواهند در یک جای دیگر دخالت بکند، ارگان‌های دیگر در جای دیگر، فاسد می‌شود این کار... این یک وظیفه شرعی - الهی است که من دارم به همه می‌گویم، نه مخصوص شما، برای همه است این؛ برای پاسدارها هست، برای پاسبان‌ها هست، برای ارتش هست، برای ژاندارمری هست، برای مجلس هست، برای دولت هست، برای رئیس‌جمهور هست. این یک مسئله شرعی است، همه مکلف‌اند شرعاً به اینکه کار را انجام بدهند. و آن چیزی که من می‌گویم این است که لازم است این و باید بشود، هرکدام به وظایف قانونی‌شان باید عمل بکنند. قانون برای همه وظیفه معین کرده؛ اگر یکی دست از قانون بردارد و بخواهد دخالت دیگری بکند، برخلاف شرع عمل کرده. باید هرکس همان کاری، آقای رئیس‌جمهور همان کاری که برایش معین کرده است قانون، همان کار مهمی که برای او قرار داده، آن کار را خوب انجام بدهد. مجلس آن وظایفی را که قانون برایش معین کرده همان را درست بکند، دیگر مجلس دخالت نکند در اجرا و قوه مجریه در قوه مقننه و هر دو در قوه قضاییه.»(1)
از سوی دیگر، در همین خصوص روزنامۀ جمهوری اسلامی ارگان حزب جمهوری اسلامی، در گزارش نمازجمعۀ امروز تهران نوشت: آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای «در پایان خطبۀ اول نمازجمعۀ امروز تهران دربارۀ نحوۀ تفکر دو جناح حاکم به اجمال مطالبی را بیان کرد. وی گفت: امروز دو جریان فکری در این جامعه وجود دارد و همۀ شما آن را می‌شناسید. افرادی که این دو جریان را هدایت می‌کنند هر دو نماز می‌خوانند، روزه می‌گیرند. یک جریان، جریان اسلامی و عقیده دارد که ظاهر و باطن یکی باشد. جریان دوم، جریانی است آن هم اسلامی، اما بدون این خصوصیت و معتقد است فقهی که در توضیح‌المسائل است فقه واقعی اسلام نیست.» وی اضافه کرد: «امروزه راه انقلاب اسلامی را امام باید تعیین کند؛ اینجاست که خط امام جان می‌گیرد و زنده می‌شود. اگر از سال 42 به پیام‌های امام توجه کنید می‌بینید که موضع امام دربرابر مسائل چگونه بوده است. خط امام کاملاً روشن است؛ خط امام، احترام به شعائر مذهبی [است]، خط احترام به احکام دین [است].»(2)
اما خطبه‌های امروز نمازجمعۀ قم، در نوع برخورد جناحی متفاوت بود. آیت‌الله مشکینی امام‌جمعۀ این شهر، با اشاره به مسئلۀ پرمناقشۀ انتخاب نخست‌وزیر میان دو جریان فکری در جامعه، به‌شدت به دولت موقت حمله کرد. وی در بخشی از خطبه‌های دوم نمازجمعۀ قم خطاب به ملت ایران گفت:
«اکنون تمام توجه ملت باید به نمایندگان محترمشان باشد و نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز در موقعیت بسیار حساس و خطرناک هستند. آقایان وکلا باید برای اقتصاد، فرهنگ، نظام و انتظام و کشاورزی و دامداری و صنعت و خدمات، طرحی درست بریزند و به‌دست قوۀ مجریۀ صحیح یعنی نخست‌وزیر و وزرای مؤمن و انقلابی در خط امام بسپارند.»
امام‌جمعة قم افزود: «ای آقای رئیس‌جمهور و ای وکلا، اگر نخست‌وزیر را آن‌طورکه امام فرموده انتخاب کنید، قدمتان روی چشم. اگر در انتخاب دقت نکردید، ملت با شما انقلابی رفتار می‌کند. ... آقای رئیس‌جمهور می‌بخشید برای اینکه ماها مارگزیده هستیم، بعد از دولت موقت دیدیم آنچه را
که دیدید و هرچه شنیدیم کمتر شنیدید. جنایت‌ها و خیانت‌ها که بر این مملکت از دولت موقت شد به خدا قسم شاید زمان طاغوت این جنایت را انجام نداده بودند. بالاخره این ملت ملتی است مانند آن انسانی که مارگزیده، از طناب الوان می‌ترسد. می‌ترسم فردا وزرایی مثل وزرای آن کابینه سر کار بیایند که اولین فردش حسن نزیه بود؛ وقتی که وزیر نفت شد رفت آبادان اولین کاری که کرد برای خودش ماهی 60 هزار تومان حقوق دریافت کرد. آن‌وقت امام وقتی که به این آقا دستور فرمودند یک یا دو روز پول نفت را برای مردم ستمدیده و مظلوم کردستان خرج کنید از انجام این کار طفره می‌رود و امروز این وضع در کردستان پیش می‌آید که هرروز بیش از 10 نفر در این منطقه کشته می‌شوند. باید دولت موقت و هیئت حسن‌نیت به محاکمه کشیده شوند تا معلوم شود چرا این‌قدر خون در این منطقه ریخته شده.(1)
ای وکلای مجلس شورای اسلامی، ای آقای رئیس‌جمهور، ملت را بشناسید، این همان ملتی است که امام فرموده: ملت انقلابی بودند ولی ما انقلابی نبودیم، و این همان ملتی است که طاغوت را به زانو درآورد. بنابراین، اگر مجلس در چارچوب اسلام عمل نکند و در خط امام نباشد، درِ مجلس را می‌بندیم و انقلابی رفتار می‌کنیم.»(2)
1
موضوع روابط متقابل ایران و شوروی در دیدار امروز کاردار سفارت شوروی در تهران با آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس و عضو شورای انقلاب، مورد بحث قرار گرفت.
آقای هاشمی رفسنجانی در پاسخ به تبریک کاردار سفارت شوروی، ضمن ابراز تشکر اظهار کرد: «ما هم متقابلاً خواستار روابط توأم با حسن هم‌جواری هستیم، ولی لازم است تذکر بدهم که متأسفانه بعضی نقاط تاریک در این روابط هست که ما خواستار رفع و زدودن آن هستیم. نکتۀ اول باتوجهبه سوابقی که از کشور اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی هست، توقع داریم که این کشور در رابطه‌اش با کشورهای دیگر پا بر جای پای امریکا نگذارد. به‌عنوان نمونه مسئلۀ دخالت
شوروی در کشور برادر مسلمان ما افغانستان است. نکتۀ دوم مسئلۀ صدور گاز ایران به شوروی است که باتوجهبه مبارزۀ رو در رویی که با امپریالیسم امریکا داریم توقع داریم شوروی موقعیت ما را درک کند. زمانی‌که ما قیمت‌ها و نحوۀ فروش گاز ایران به شوروی را بررسی کردیم دیدیم که قیمتی که شما می‌پردازید یک‌ششم قیمت بین‌المللی است و این تقریباً معادل مخارجی است که دولت جمهوری اسلامی برای استخراج و انتقال گاز می‌نماید.»
کاردار سفارت شوروی در تهران، در پاسخ دربارۀ مسئلۀ قیمت گاز گفت: «ما نمی‌توانیم بیشتر از دوسوم قیمت قبلی افزایش دهیم چون عیناً به همین قیمت ما به کشورهای اروپای غربی می‌فروشیم.» وی دربارۀ موضوع دخالت شوروی در افغانستان اظهار کرد: «درمورد افغانستان ما درحقیقت به کمک دولت آنجا رفتیم و کسانی که در آنجا برعلیه حکومت می‌جنگند، گروه‌های ضددولتی هستند.»
در پایان این دیدار، آقای رفسنجانی پاسخ داد: «بحث گروه‌ها نیست، این مردم افغانستان هستند که برعلیه حکومتی که با کودتا روی کار آمد قیام کرده‌اند.» وی درمورد قیمت گاز نیز گفت: «درمورد قیمت گاز هم اگر ثابت شود که قیمت گازی که شما به کشورهایی نظیر آلمان‌غربی عرضه می‌کنید در همین حدود است، پیشنهاد شما قابل‌بررسی است.»(1)
1
امروز مناقشۀ دیگری در حوزۀ سیاست خارجی میان ایران و امریکا به وقوع پیوست.
به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس از سازمان ملل، هیئت نمایندگی امریکا در مجمع عمومی سازمان ملل از سخنان شمس اردکانی رئیس هیئت نمایندگی ایران مبنی‌بر اینکه "ایالات متحده دشمن شماره یک صلح در کرۀ زمین است" چنان خشمگین شد که برای اولین‌بار در 15 سال گذشته، به اعضای هیئت تحت سرپرستی خود دستور داد فوراً و به حال اعتراض تالار سخنرانی را ترک کنند.(2)
لازم به یادآوری است که امروز صبح پارلمان رژیم صهیونیستی لایحه‌ای را تصویب کرد که براساس آن بیت‌المقدس پایتخت همیشگی این رژیم شود. مناخیم بگین نخست‌وزیر رژیم اشغالگر قدس، دراین‌باره گفت: تمام اعضای اتحادیۀ ملل در نیویورک باید بدانند که بیت‌المقدس پایتخت همیشگی و تقسیم‌نشدنی اسرائیل و ملت یهود می‌باشد. به نوشتۀ روزنامۀ اسرائیلی یدیوت اهارونت، بنا به تصمیم مناخیم بگین نخست‌وزیر اسرائیل، از ماه اوت آینده دفاتر نخست‌وزیری به بخش شرقی بیت‌المقدس انتقال خواهد یافت.(3)به همین دلیل امروز اجلاسیۀ فوق‌العادۀ سازمان ملل برای رسیدگی به پیش‌نویس قطعنامه‌ای دربارۀ مسئلۀ فلسطین و تعیین سرنوشت بیت‌المقدس، که سرانجام پس از تغییرات بسیار امروز به این اجلاس تسلیم شد، تشکیل گردید.(4)
1) همان، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس.
2) روزنامه اطلاعات، 4/5/1359، ص16، به نقل از یونایتدپرس از سازمان ملل.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/5/1359، ص6.
4) ضمیمه دارد؛ روند تهیه و تصویب پیش‌نویس و قطعنامۀ مجمع عمومی سازمان ملل دربارۀ مسئلۀ فلسطین و تعیین سرنوشت بیت‌المقدس.
دکتر علی شمس اردکانی در نشست ویژۀ سازمان ملل دربارۀ فلسطین، دربرابر مجمع عمومی این اجلاسیه در سخنان بسیار تندی، رژیم اشغالگر قدس را به انگلی تشبیه کرد که از دیگران تغذیه می‌کند و ایالات متحده را دشمن صلح خواند. وی همچنین از کشورهای عضو سازمان ملل خواست تا اقدامات شدیدتری مانند تحریم اقتصادی علیه کشورهای حامی این رژیم انجام دهند. اردکانی افزود: «فشار سیاسی برعلیه اسرائیل به‌تنهایی کافی نیست و بایستی از فروش و صدور مواد خام اولیۀ استراتژیک به این کشورها [ی حامی اسرائیل] به‌خصوص امریکا، جلوگیری به عمل آید تا حمایت آنان از اسرائیل پایان یابد، زیرا اسرائیل بدون حمایت آنان نمی‌تواند به تجاوزات خود ادامه دهد.»(1)
در همین زمینه، بخش فارسی رادیو صدای امریکا گفت:
«علی شمس اردکانی که از پیش، خود را برای ایراد انتقادات شدید علیه امریکا آماده کرده بود در آغاز گفتار خود نیز اعلام کرد که به تنها مسئلۀ موجود در دستور اجلاسیه اکتفا نخواهد کرد. اعضای هیئت نمایندگی ایالات متحده نیز با پیش‌بینی این امر و به‌دنبال مشاورۀ قبلی با واشنگتن هم‌زمان با آغاز بیانات نمایندۀ ایران، اجلاسیۀ مجمع را ترک گفتند. ویلیام وندن [واندل] هویل رئیس هیئت نمایندگی ایالات متحده، متعاقباً اعلام کرد که این اقدام به‌منظور ادای دین اخلاقی امریکائیان به 52 دیپلمات گروگان در ایران و احترام به آنان صورت گرفته است.»
این رادیو در بخش دیگری از گزارش خود افزود: «گو اینکه شمس اردکانی از گروگانهای امریکایی که از آبان‌ماه گذشته تاکنون در اسارت به سر می‌برند نامی نبرد؛ بااین‌همه، کلمۀ گروگان در گفتار او به گوش رسید با این تفاوت که این بار مفهوم کاملاً متفاوتی داشت. اردکانی از روابط ایران و امریکا در دورۀ پیش از برکناری شاه، به تلخی یاد کرد و مدعی شد که ایران به مدت 26 سال گروگان آزمندی و زیاده‌خواهی ایالات متحده بوده است. وی همچنین گفت که طی آن دوره منابع و پایگاه‌های نظامی ایران برای حمایت و حفاظت از اسرائیل به کار گرفته شده است.»
به گفتۀ رادیو امریکا: «ویلیام وندن [واندل] هویل هنگامی‌که از گفته‌های شمس اردکانی باخبر شد اظهار شگفتی کرد و گفت ایران چگونه می‌تواند درحالیکه خود به نقض قوانین بین‌المللی اقدام کرده است به سایر کشورهای جهان پند و اندرز دهد.»(2)
ضمیمه گزارش34: مروری بر حوادث خونین اسفند 1358 در اندیمشک
در اسفندماه 1358، حوادث خونینی در اندیمشک روی داد که می‌توان در آن دست گروه‌های مخالف نظام ازجمله سازمان‌های مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق را آشکارا مشاهده کرد که در تحریک بیکاران و تحصن در ادارۀ آموزش‌وپرورش، نقش اساسی داشتند. دربارۀ این حوادث که در روزهای شنبه 25 و یکشنبه 26 اسفندماه رخ داد و در جریان آن 2 نفر کشته و حدود 70 نفر مجروح شدند،
سرپرست فرمانداری دزفول چنین گزارش داد:
«به‌دنبال برنامه‌ریزی برای به‌کارگیری دیپلمه‌های بیکار در شهر اندیمشک، تصمیم گرفته شد که به بیکاران مجرد نیازمند ماهانه هزار تومان و متأهلین بیکار نیازمند یک‌هزار و پانصد تومان پرداخت گردد و برای اجرای این کار در مرکز گسترش خدماتی تولیدی و عمرانی، گروه تحقیقی به کار افتاد که این حقوق را از تاریخ 12 اسفندماه پرداخت کند، ولی روز شنبه 25 اسفندماه، بلافاصله بعد از انتشار آگهی نتایج انتخابات شورای ملی، عدهای جلوی ایستگاه راه‌آهن اندیمشک تجمع کرده و قصد اشغال خط‌آهن جنوب را داشته و به پلیس راه‌آهن دستور داده شد که به‌علت اهمیت خط‌آهن، به‌شدت از ورود آنان به محوطۀ ایستگاه جلوگیری کنند و بعد از اینکه موفق نشدند با مسالمت وارد ایستگاه شوند، به‌صورت پراکنده به‌طرف بازار اندیمشک حرکت کرده و چند مغازه را غارت کردند. بعد از این جریان بود که به‌علت شکایت بازاریان مبنی‌بر غارت مغازه‌هایشان، سپاه پاسداران اقدام به دستگیری 10 نفر از حمله‌کنندگان به مغازه‌ها کرد. ... بعد از دستگیری آن 10 نفر، عدهای حدود 150 نفر اطراف سپاه اندیمشک جمع شده و شروع به پرتاب سنگ و دادن شعار به‌طرف سپاه کردند که عدۀ زیادی از مردم به طرف‌داری سپاه وارد معرکه شده و در این درگیری با پرتاب سنگ از طرفین حدود 60 نفر به‌صورت سطحی مجروح شدند و به‌علت استفادۀ بعضی‌ها از اسلحۀ غیرمجاز نیز حدود 6 نفر مجروح شدند. در تمامی این مراحل سپاه پاسداران آرامش خود را حفظ کرده و از هرگونه تیراندازی بیجا خودداری کردند. به‌دنبال این حوادث در روز 26/12/58، عدهای دوباره در اطراف سپاه تجمع کرده و به شعاردادن برعلیه سپاه پرداختند که باز مردم با آنها درگیر و حدود 20 نفر را دستگیر و تحویل قاضی شرع دادند. بعد از آن، در تماسی که ازسوی اکثریت مردم صورت گرفت خواستار تأمین شهر به‌وسیلۀ شهربانی شدند. به‌دنبال این تصمیم کلیۀ پاسداران به مقر خود برگشته و از مردم خواسته شد که خیابان‌ها را ترک کنند تا شهربانی بتواند در شهر امنیت برقرار کند. در طول 24 ساعتی که امنیت با شهربانی بود غارت مغازه‌ها، آتش‌زدن، حمله به خانه‌های افراد مذهبی و دستگیری آنان و ایراد ضرب‌وجرح به افراد مذهبی و به‌کاربردن سلاح غیرمجاز توسط عدهای از گروه‌های چپ‌گرا وجود داشت. در ساعت 5 بعدازظهر روز 26/12/58، در تماسی که با معتمدین شهر و نمایندگان متظاهرین گرفته شد، خواسته‌های زیر را ارائه دادند: 1. اخراج پاسداران غیربومی؛ 2. اخراج کلیۀ مسئولین غیربومی؛ 3. آزادی بی قید و شرط کلیۀ دستگیرشدگان؛ 4. محاکمۀ مسببین این حوادث؛ 5. رسیدگی به کلیۀ خواسته‌های بیکاران؛ 6. شهرستان‌شدن اندیمشک.»(1)
1) گفتنی است که شهر اندیمشک و همۀ ارگان‌ها و ادارات دولتی آن تا سال 1360، توسط افراد غیربومی که اغلب از شهر دزفول اعزام شده بودند، اداره می‌شد که این افراد در اغلب مواقع رفتار مناسبی با ساکنان بومی اندیمشک که از طوایف مختلف بختیاری بودند، نداشتند. همان‌طورکه از گزارش سرپرست فرمانداری دزفول نیز برمی‌آید، این شهر عملاً تابعی از شهرستان دزفول به حساب می‌آمد. حتی سپاه اندیمشک نیز زیر نظر سپاه دزفول اداره می‌شد و مهر و امضای مستقلی نداشت و فرمانده و شورای فرماندهی آن نیز تا شهریورماه سال 1360، اغلب دزفولی بودند. دراین‌میان، گروه‌های مخالف نظام ازجمله سازمان مجاهدین خلق(منافقین) و چریک‌های فدایی خلق به‌خصوص از اختلافات قومی که از دیرباز میان این دو شهرستان وجود داشت و نیز کمبودهای ناشی از فضای حاکم بر شهر سوءاستفاده کرده و به برخوردهای قومی و گروهی بیشتر دامن می‌زدند. در شهریور سال 1360، با اعزام نگارنده به‌عنوان فرمانده سپاه اندیمشک ازسوی فرماندهی سپاه منطقۀ خوزستان، سپاه این شهر استقلال یافت و نگارنده با اعمال سیاست بومی‌سازی مسئولان سپاه اندیمشک، اقدام به استحکام سپاه کرد که این امر رفته‌رفته به دیگر ارگان‌های شهری و انقلابی سرایت کرد و شهر اندیمشک تاحدود زیادی استقلال خود را بازیافت و درنتیجه، فعالیت‌های سوء گروه‌های مخالف نیز تاحد زیادی فروکش کرد.
سرپرست فرمانداری دزفول در ادامۀ گزارش خود افزود: «به‌دنبال بحث‌های طولانی تصمیم بر این شد که محاکمۀ تمامی افراد و دستگیرشدگان توسط قاضی شهر بلافاصله روشن شود و هیچ‌گونه تجمع صورت نگیرد. ... در این حوادث گروه‌های چپ نقش اساسی و رهبری دارند. تعداد زخمی‌های با چوب و چماق از طرفین درگیر حدود 70 نفر و تعداد کشته‌شدگان 2 نفر [... ] در تمامی مراحل، پاسداران آرامش خود را حفظ و از هرگونه دامن‌زدن به تشنجات خودداری کرده‌اند.»(1)
رئیس شهربانی این شهر نیز در گفت‌وگویی تلفنی با خبرنگار خبرگزاری پارس در اهواز با اشاره به اجتماع 3 هزار تن از افراد بیکار این شهر در آموزش‌وپرورش اندیمشک در بیست روز قبل، گفت:
«چون طبق توافق حاصله ظرف ده روز به خواستهای آنان رسیدگی نشد، صبح روز شنبه 25/12/58، چهار هزار تن با نام افراد بیکار با اجتماع در مقابل راه‌آهن اندیمشک مانع خروج مقامات ناحیۀ لرستان شدند. وی افزود: به‌دنبال این اجتماع قرار شد، بعدازظهر همان روز نمایندگان این عده جلسه‌ای با مقامات استان داشته باشند که متأسفانه به‌علت حملۀ اجتماع‌کنندگان به بازار اندیمشک و غارت اجناس که منجر به دخالت پلیس و سپاه پاسداران و دستگیری 10 تن از آنان شد، این جلسه تشکیل نگردید.» رئیس شهربانی اندیمشک اضافه کرد: «درپی این دستگیری، بقیه در اطراف سپاه پاسداران اجتماع کرده و خواستار آزادی دستگیرشدگان شدند و مذاکراتی نیز برای آزادی آنان صورت گرفت، ولی در این موقع با دخالت عدهای دیگر، درگیری شدیدی درگرفت و دو گروه با پرتاب سنگ به‌سوی یکدیگر که باعث زخمی‌شدن حدود 60 نفر شد، به مسئله دامن زدند.» وی افزود: «در جریان درگیری‌های شامگاه شنبه که تا ساعت سه‌ونیم بامداد روز بعد ادامه داشت و مأمورین با شلیک تیر هوایی سعی در خاتمه‌دادن به آن داشتند، حدود 20 مغازه غارت شد که مقداری از اجناس پس گرفته و تحویل سپاه پاسداران شد.»(2)
ضمیمه گزارش40: روند تهیه و تصویب پیش‌نویس و قطعنامۀ مجمع عمومی سازمان ملل دربارۀ مسئلۀ فلسطین و تعیین سرنوشت بیت‌المقدس
خبرگزاری پارس از نیویورک دربارۀ مفاد طرح قطعنامۀ پیشنهادی 34 کشور عضو سازمان ملل ازجمله جمهوری اسلامی ایران به اجلاس فوق‌العادۀ مجمع عمومی چنین گزارش داد:
«نکات اساسی این طرح که در مقدمه شامل 5 بند و در قسمت اجرایی حاوی 123 بند است و پس از مذاکرات و تبادل‌نظرهای وسیعی در گروه غیرمتعهد و نظر نمایندگی ناظر سازمان آزادیبخش فلسطین تدوین شده است به شرح زیر می‌باشد: مجمع عمومی ضمن بررسی مسئلۀ فلسطین در اجلاس فوق‌العادۀ خود با اعتقاد بر اینکه عدم موفقیت حل این مسئله، صلح و امنیت بین‌المللی را به‌شدت به مخاطره می‌افکند و با اظهار تأسف از اینکه شورای امنیت در جلسۀ مورخ 20 آوریل 1980 خود درنتیجۀ رأی منفی ایالات متحده نتوانست براساس توصیۀ کمیتۀ اعمال حقوق غیرقابل انتظار مردم فلسطین تصمیمی بگیرد و پس از شنیدن سخنان نمایندۀ ناظر سازمان آزادیبخش فلسطین به‌عنوان نماینده مردم فلسطین...
بار دیگر قطعنامه‌های 3236 و 3237 مورخۀ 22 نوامبر 1974 و تمام قطعنامه‌های دیگر مصوب خود را درزمینۀ مسئلۀ فلسطین یادآوری و تأیید نماید.
به‌خصوص تأکید می‌نماید که بدون خروج اسرائیل از تمام سرزمین‌های اشغالی فلسطین و عرب ازجمله بیت‌المقدس و بدون حل عادلانۀ مسئلۀ فلسطین برمبنای تحقق حقوق غیرقابل انتظار مردم فلسطین، صلح همه‌جانبه و عادلانه و پایدار در خاورمیانه امکان‌پذیر نخواهد بود.
بار دیگر حق مردم فلسطین را برای بازگشت به خانه و اموال خود در فلسطین که از آن رانده و ریشه‌کن شده‌اند تأکید می‌کند.
حقوق غیرقابل انتظار مردم فلسطین ازجمله حق خودمختاری، بدون دخالت از خارج و حق استقلال و حاکمیت ملی و حق تأسیس یک دولت مستقل حاکم را تأکید می‌نماید.
حق سازمان آزادیبخش فلسطین را به‌عنوان نماینده مردم فلسطین برای شرکت در تمام کوشش‌ها و مباحثات و کنفرانس‌های مربوط به مسئلۀ فلسطین و وضع خاورمیانه در چارچوب ملل متحد و براساس برابری یادآوری می‌نماید، اصل اساسی غیرقابل قبول بودن گرفتن سرزمین از راه توسل به زور را مجدداً تأکید می‌نماید.
از اسرائیل می‌خواهد تا به‌طورکامل و بدون قید و شرط از تمام سرزمین‌های اشغالی فلسطین و عرب که از ژوئن 1967 تسخیر نموده ازجمله بیت‌المقدس با اموال و خدمات آن به‌صورت دست‌نخورده خارج شود و مصرانه خواستار است که تخلیۀ تمام این سرزمین‌ها پیش از پانزدهم نوامبر 1980، آغاز شود.
مخالفت خود را با تمام سیاست‌ها و نقشه‌های اسرائیل به‌منظور اسکان فلسطینی‌ها در خارج از میهن خودشان ابراز نماید.
از شورای امنیت درخواست می‌کند تا چنانچه اسرائیل از اجرای مفاد این قطعنامه سر باز زند برای بررسی وضع و اتخاذ تدابیر مؤثر برطبق فصل هفتم منشور ملل متحد اجرای مجازات سیاسی و اقتصادی تشکیل جلسه دهد.»(1)
بخش فارسی رادیو صدای امریکا نیز دربارۀ آخرین تغییرات پیش‌نویس این قطعنامه چنین گفت:
«پیش‌نویس قطعنامه‌ای که سرانجام به اجلاسیۀ مجمع عمومی تسلیم شده است به میزان قابل‌ملاحظه‌ای طی چند روز گذشته تغییر و تعدیل یافته و بسیاری از شرایط حاد پیش‌نویس اولیه حذف شده است. ازجمله در متن نهایی از ضرورت نظارت سازمان ملل بر خروج اسرائیلی‌ها از سرزمین‌های اشغالی و همچنین بازپسدادن این اراضی به سازمان آزادیبخش فلسطین یاد نشده است. به‌علاوه، از قید پرداخت خسارت به فلسطینی‌هایی که از بازگشت به مرزوبوم خود چشم‌پوشی کرده‌اند خودداری شده و درمورد قطع کمک‌های نظامی و اقتصادی به اسرائیل تازمانی‌که به اشغال سرزمین‌های اعراب ادامه می‌دهد نیز مطلبی گفته نشده است. بااین‌همه، قطعنامۀ کنونی نیز حاوی مطالبی است که کماکان ازنظر اسرائیل و ایالات متحده غیرقابل قبول می‌باشد. در این قطعنامه توصیه شده است که اسرائیل برنامۀ خروج از کلیۀ اراضی اشغالی ازجمله بیت‌المقدس را بدون قید و شرط از پانزدهم ماه نوامبر آغاز کند، آوارگان فلسطین به خاک خود بازگشته و به تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی اقدام نماید. سازمان آزادیبخش فلسطین در شرایط برابر در هرگونه مذاکرات مربوط به صلح در خاورمیانه مشارکت داشته باشد. در متن نهایی قطعنامه به‌منظور جلب‌نظر موافق کشورهای اروپای غربی تغییرات کلی حاصل شده و لحن آن به میزان قابل‌ملاحظه‌ای ملایم‌تر شده است؛ بااین‌همه، کشورهای اروپای غربی اعلام کرده‌اند که از دادن رأی به این قطعنامه امتناع خواهند کرد چراکه در آن از شناسایی موجودیت اسرائیل در محدودۀ مرزهای مطمئن و قابل‌قبول یاد نشده است. ولی تردیدی نیست که قطعنامۀ حاضر آراء لازم برای تصویب در مجمع عمومی ویژه را حائز خواهد شد و گو اینکه لیست سخنرانان باقیمانده همچنان بلند است، ولی نظر مقامات سازمان ملل بر آن است که اقدام به رأی‌گیری آتی روز دوشنبه آینده امکان‌پذیر می‌باشد. اسرائیل از پیش اعلام کرده است که قطعنامۀ مصوبۀ مجمع عمومی ویژه را به هر صورت که باشد محترم نخواهد شمرد چراکه اجلاسیۀ حاضر غیرقانونی می‌باشد. و گفتنی است که به‌موجب مفاد قطعنامه چنانچه اسرائیل به مصوبات مجمع عمومی ویژه عمل نکند با اقدام تحریمی مواجه خواهد شد.»(2)
بالاخره در روز دوشنبه 6/5/1359، قطعنامۀ سازمان ملل در پایان یک اجلاس اضطراری شش روزه، با 112 رأی مثبت در مقابل 7 رأی منفی و 24 رأی ممتنع به تصویب رسید. ایالات متحده به‌همراه کانادا، استرالیا، نروژ، جمهوری دومینیکن و گواتمالا در کنار اسرائیل علیه این قطعنامه رأی دادند. کشورهای
اروپای غربی نیز به این قطعنامه رأی ممتنع دادند. ویلیام واندل هویل، که در روز جمعه 3/5/1359 برای نخستین‌بار ظرف 15 سال گذشته، در اعتراض به سخنان نماینده ایران سالن را ترک کرد، قبل از رأی‌گیری در رد قطعنامۀ مذکور آن را محکوم ساخت. اما ازنظر اعراب تندرو این قطعنامه حداقل قابل‌قبول برای مصالحه است. متون قبلی قطعنامه شامل دستور به کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل، برای اعزام یک نیروی حافظ صلح این سازمان به کرانۀ غربی رود اردن بود. اما بعداً این قسمت جای خود را به تقاضای ایجاد یک مکانیسم پیچیدۀ سازمان ملل برای حصول اطمینان از اجرای این قطعنامه‌ها داد. این تقاضا نیز نهایتاً حذف شد و در متن نهایی فقط از والدهایم خواسته شده است که درجهت اجرای این قطعنامه اقدامات ضروری را به عمل آورد که این خود تقاضای بغرنج‌تری است که به گفتۀ دیپلمات‌ها فقط والدهایم را ملزم می‌دارد که در اجلاس بعدی مجمع عمومی گزارش دهد که اوضاع تغییری نکرده است. یهودا بلوم نماینده اسرائیل در سازمان ملل، در اجلاس 3/5/1359 گفت: «کشور متبوع وی این قطعنامه و نیز اجلاس ویژه را که موجد آن است غیرقانونی و غیرمنطقی می‌داند.» وی همچنین تأکید کرد که اسرائیل این موضع خود را که بیت‌المقدس پایتخت جدایی‌ناپذیر این کشور است و ملاحظات امنیتی عقب‌نشینی کامل اسرائیل را از اراضی اشغال‌شده در سال 1967 دربرنمی‌گیرد، تغییر نخواهد داد.(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص7.
1
بااینکه امروز نسبت به روز گذشته، آرامش نسبی بر مرزهای ایران و عراق حاکم بود، تشنج و ناامنی همچنان محسوس است و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، عملاً در وضعیت فوق‌العاده به سر می‌برند.
این آرامش نسبی شب‌هنگام به‌هم خورد و در منطقۀ عمومی قصرشیرین «از ساعت 10 شب تا یک بامداد، پاسگاه برارعزیز زیر آتش توپ‌های ارتش عراق قرار گرفت که با آتش متقابل پاسداران و ارتش مستقر در منطقه، این آتش متوقف شد.»(1)در منطقۀ نفت‌شهر و پاسگاههای خان‌لیلی نیز درگیری‌های پراکنده که از شب پیش آغاز شده بود تا بامداد امروز، ادامه داشت که ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مأموران ژاندارمری و جوانمردان حملات نیروهای بعث عراق را دفع کردند.(2)در این درگیری‌ها یک درجه‌دار ژاندارمری و 2 سرباز وظیفه مجروح شدند.(3)گزارش دیگری از کرمانشاه حاکی است که از ساعت 22 تا ساعت 6 بامداد روز بعد، درگیری‌های پراکنده‌ای در تنگ‌هوان و تنگ ترشابه بین نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از یک‌سو و مهاجمان مسلح که از حمایت ارتش بعث عراق برخوردار بودند، ازسوی دیگر رخ داد. در این درگیری 2 تانک ارتش بعث عراق از بین رفت و یکی از پاسداران انقلاب اسلامی ایران مجروح شد.(4)
همچنین، امروز ستاد خبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز اعلام کرد:
«درپی انتقال نیرو ازسوی سپاه پاسداران به نوار مرزی در منطقۀ دشت آزادگان برای کارهای فرهنگی و حفاظت و پاسداری از مرزها طی هفتۀ گذشته، ازسوی مزدوران بعث عراق با موشک آر.پی.جی7 به روستاهای مشمشیه و برگه در نوار مرزی دشت آزادگان که محل استقرار پاسداران اعزامی به این منطقه است، حمله شد که با آتش متقابل برادران پاسدار و عشایر مسلمان و غیور منطقه، این حملات دفع و
خنثی شد. این گزارش حاکی است که این حملات هیچ‌گونه خسارتی را به‌همراه نداشته است.»(1)
ازسوی دیگر، در ادامۀ تحرکات مرزی عراق، امروز هم در منطقۀ قصرشیرین و نیز مرز آبی آبادان، فعالیت‌هایی مشاهده شد. گزارش مرزبانی قصرشیرین درمورد تحرکات نیروهای عراق در این منطقه حاکی است: «در ساعت 10:30 مورخ 4/5/59، سربازان عراقی مستقر در بند باریک منطقۀ خود، روبه‌روی پاسگاه هدایت (ایران) در نزدیک خط مرز مشغول کندن سنگر بودند.»(2)رکن2 ستاد لشکر92 زرهی خوزستان نیز گزارش داد: «در مورخ 4/5/59، کلیۀ پاسگاههای مرزی تابع گروهان شرطه فاو تقویت گردیده‌اند. در این تقویت به هر پاسگاه 15 نفر سرباز، 25 قبضه کلاشینکف، 15 صندوق مهمات، 3 خودرو ایفا و 2 جیپ روسی واگذار گردیده (است. ضمناً) ارتباط پاسگاه‌ها به‌وسیلۀ بی‌سیم‌های ساخت شوروی با برد 100 کیلومتر صورت می‌گیرد.»(3)
همچنین، منابع ایران از درگیری‌های جزئی در داخل نیروهای مسلح عراق گزارش می‌دهند که معمولاً به‌سرعت تحت کنترل قرار می‌گیرد. دراین‌مورد براساس گزارشی که عصر امروز به خبرگزاری پارس مرکز کرمانشاه رسید: «در پادگان خانقین کشور عراق اغتشاش روی داده است.» بنا به همین گزارش، به نقل از منابع مطلع و فراری از ارتش عراق: «عدهای از افسران و سربازان پادگان خانقین مرکز اسلحه و مهمات پادگان خانقین را اشغال و تحت تصرف خود درآوردند.»(4)
1
هم‌زمان با تیرگی روزافزون مناسبات ایران و عراق و شدت‌یافتن درگیری‌های مرزی و تحرکات نظامی، تبلیغات رسانه‌های عراق همچنان با شدت بیشتری جهت تحریک مردم عرب خوزستان و تحریکات "عربستان‌سازی" ادامه دارد. امروز نیز از بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد در برنامۀ موسوم به "صدای جزیره و خلیج عربی" تفسیر زیر پخش شد:
«شنوندگان عزیز، رژیم فاشیستی ایران می‌پنداشت که به آسانی می‌شود نهضت رهایی‌بخش ملی را در عربستان [خوزستان] نابود کرد و ملت این منطقه را به زانو درآورد و او را وادار نمود که دست از خواسته‌های به‌حق خود که پیشاپیش آنها "خودمختاری" است، بردارد؛ لیکن حوادث اخیر و جریاناتی که در طول این 15 ماه اخیر در عربستان می‌گذرد ثابت کرد که پنداشتن (پندارهای) مورد بحث رژیم فاشیستی ایران درمورد عربستان خواب و خیالی بیش نبوده که در افکار... [آیت‌الله] خمینی رخنه کرده است؛ همچنان‌که در افکار شاه رسوخ کرده بود. ... از زمانی که امپراتوری پهلوی سرنگون شد و دارودستۀ [آیت‌الله] خمینی زمام امور را در دست گرفته‌اند، عربستان تدریجاً به‌صورت رزمگاه عملی و میدان نبرد حقیقی درآمده است و نیروهای ارتش [آیت‌الله] خمینی که همانا نیروهای سرکوب ملت عرب عربستان شاه هستند
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص4، به نقل از خبرنگار جمهوری اسلامی از اهواز؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 5/5/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
2) سند شمارۀ 114914 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص93، از سپاه (فرماندهی) به ستاد غرب، 6/5/1359، پیرو تلفنگرام سماجا، 5/5/1359؛ و - سند شمارۀ 409272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص93، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات)، 6/5/1359، ص1.
3) سند شمارۀ 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، اخبار برون‌مرزی، شماره سریال 2، ص1، 26/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
با روش‌های مختلف مناطق عربی را به‌صورت خرابه‌ها درمی‌آورند و نیروهای هوایی این رژیم که هواپیماهای آن اکثراً ساخت امریکاست، به نیروهای دیگر ارتش در سرکوب مردم عربستان کمک کرده تا خانه‌های ملت عرب را در این منطقه همراه با مدارس، مساجد، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها درهم بکوبند. علاوه‌بر نیروهای ارتشی و هوایی، پاسداران انقلاب نیز در امر اهانت به سالخوردگان، زنان و کودکان نقش خود را داشته و دارند و نیازی به بیان نیست. تمام این جنایات را [آیت‌الله] خمینی و جلادان و دارودسته و نیروهایش علیه عربستان به این خاطر به کار بستند تا شاید آتش انقلاب ملی و آزادیبخش را نزد توده‌های عربستان خاموش سازند و بدین‌وسیله عربستان را جزء لاینفک خاک رژیم نژادی فارسی قرار دهند و ملت عرب آن را دربرابر خود وادار به تسلیم نمایند؛ لیکن علی‌رغم انواع مرگ‌ها، خرابی‌ها و نابودی‌هایی که به‌وسیلۀ جلادان خلق‌های ایران علیه ملت عرب عربستان صورت گرفته است، آیا این جلادان توانسته‌اند مبارزات خلق‌های قهرمان را در عربستان [خوزستان] نابود سازند؟ پاسخ این پرسش بدون تردید منفی است و بهترین گواه، افزایش روزافزون و اوج‌گیری شدید عملیات قهرمانانه و مسلحانۀ جوانان عربستان علیه افراد و تأسیسات [آیت‌الله] خمینی است؛ عملیاتی که نه‌تنها در دل فاشیست‌ها دلهره ایجاد کرده بلکه آنان را ناچار ساخته تا به شکست‌های خود اعتراف کنند.»(1)
1
درگیری ایران و عراق، در عرصه‌های خارج از دو کشور، ازجمله در لبنان نیز بروز دارد.
امروز هنگام تشییع جنازۀ ریاض طه، رئیس سندیکای مطبوعات لبنان که چند روز قبل کشته شد، تیراندازی شدیدی میان اعضای سازمان شیعیان و طرف‌داران انقلاب ایران (امل) و افراد مسلح حزب بعث که تحت حمایت عراق هستند، درگرفت. خبرگزاری آسوشیتدپرس از بیروت، ضمن نقل این خبر افزود: «به گفتۀ شاهدان عینی شدت تیراندازی به حدی بود که سلیم الحوص، نخست‌وزیر لبنان، که در مراسم شرکت داشت ناچار شد به یک هتل پناهنده شود. شاهدان عینی گفتند: در محل دیگری نزدیک به محل این حادثه تیراندازی دیگری میان سازمان امل و یک گروه از چریک‌های فلسطینی درگرفت.»(2)گزارش خبرگزاری فرانسه از بیروت درمورد این درگیری‌ها به نقل از رادیو صدای لبنان وابسته به محافظه‌کاران، حاکی است: «در جریان زدوخوردهای شدیدی که بعدازظهر دیروز (شنبه) بین سازمان امل جنبش شیعیان و جبهۀ آزادیبخش عرب (طرف‌داران عراق) در شهر بعلبک روی داد 16 نفر کشته و عدۀ زیادی زخمی شده‌اند. به گفتۀ رادیو محافظه‌کاران لبنان، پس از مداخلۀ نیروهای بازدارندۀ عرب، زدوخورد بین واحدهای سازمان امل و جبهۀ آزادیبخش عرب پایان یافت.»(3)
1
در غرب کشور تحرکات ایذایی همچنان تداوم دارد و دراین‌میان، عراق علاوه‌بر فعالیت تبلیغاتی و سیاسی بر ضد ایران، در حمایت، تجهیز و سازماندهی ضدانقلابیون ایرانی معاند با نظام نیز فعال است.
امروز نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد: «اخیراً تعداد 70 نفر از افراد کومه‌له در حوالی پاسگاه بنّاسورت عراق روبه‌روی آبادی "بایو" مشاهده گردیده است.»(1)گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مریوان نیز حاکی است که «تعدادی تانک و افراد نامشخص در حدود ساعت 16 روز 4/5/59، در مسیر اورامانات به سروآباد درحال حرکت مشاهده شده‌اند.» در ادامۀ این گزارش آمده است: «دکتر [مادح] نقشبندی رهبری عملیات را جهت تصرف پاسگاه "شویه" واقع در سه‌راهی سنندج - مریوان به عهده دارد.»(2)همچنین برابر اعلام نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی: «روزانه تیراندازی‌های پراکنده در سطح شهر سنندج ازطرف ضدانقلابیون به عمل می‌آید که به‌وسیلۀ نیروهای خودی پاسخ داده می‌شود.»(3)
خبرگزاری پارس از کرمانشاه نیز گزارش داد: «گروه ضربت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر در بانیوند روز شنبه گذشته (4/5/59) در ادامۀ عملیات پاکسازی ارتفاعات "ماکووان"، در دامنۀ این کوه که مقر مهاجمان مسلح و عناصر ضدانقلاب است، به مدت 2 ساعت با مهاجمان مسلح درگیر شد.»(4)
همچنین، در ادامۀ پاکسازی مناطق آزادشده، سازمان پیشمرگان مسلمان کرد اعلام کرد که امروز یک قبضه اسلحۀ یوزی و مقدار زیادی مواد منفجره و تعدادی فشنگ ژ3 از مغازه‌ای در سنندج کشف و ضبط شده است.(5)در منطقۀ خوی نیز دومین اطلاعیۀ ستون عملیاتی ژاندارمری مستقر در این شهر، درخصوص پاکسازی منطقۀ قطور و الند، منتشر شد. در بخشی از این اطلاعیه خطاب به اهالی منطقۀ مذکور آمده است: «با عنایت خداوند متعال، با همکاری اکثریت اهالی و ساکنین بخش قطور و الند تا روز 4/5/59، 914 قطعه جنگ‌افزار غیرمجاز و 4255 تیر فشنگ جمعآوری و ضبط شد.»(6)
بهرنگ، فرماندار میاندوآب، دربارة آتش‌سوزی خرمن‌ها در روستای خان‌کندی از توابع این شهر در چند روز گذشته، گفت: «در روزهای اخیر گروه‌های مسلح غیرقانونی که همواره از پیشرفتهای انقلاب اسلامی ایران و وحدت خلل‌ناپذیر امت مسلمان در وحشت و هراس به سر می‌برند با پرتاب خمپاره‌های منور موجبات ناراحتی مردم مسلمان را فراهم کرده و حتی خرمن‌های آنها را به آتش می‌کشند و وقیحانه‌تر اینکه این گروه‌ها با نشر اکاذیب، برادران ارتشی را عامل این اعمال ننگین معرفی می‌نمایند که این قبیل شایعات را به‌شدت تکذیب می‌کنیم.»(7)
امروز همچنین یک حرکت مشکوک در مرز استان آذربایجان‌غربی با شوروی رخ داد. به گزارش سپاه پاسداران بیله‌سوار در نوار مرزی ایران و شوروی، «در ساعت 18، یک فروند هلیکوپتر حدود 8 کیلومتر در خاک ایران می‌آید، ولی از آنجا که برادران پاسدار، قوانین و روابط مرزی بین دو کشور را نمی‌دانند، هیچ‌گونه اقدامی نمی‌کنند.»(8)
1) سند شمارۀ 56365 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص58، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 4/5/1359.
2) سند شمارۀ 114924 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص92، از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد غرب، 5/5/1359.
3) سند شمارۀ 56365 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) روزنامه اطلاعات، 6/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 6/5/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
5) روزنامه اطلاعات، 6/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
6) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص1، به نقل از خبرنگار کیهان از خوی.
7) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص15، به نقل از خبرنگار کیهان از ارومیه.
8) سند شماره 409277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، شمارۀ 5، ص1، 10/5/1359.
1
علاوه‌بر درگیری‌های مناطق کردنشین، در برخی مناطق دیگر کشور نیز برخوردهای خونینی بین گروه‌ها و جریان‌های مخالف نظام و مردم مشاهده می‌شود که گاه با تلفات انسانی فراوان همراه است. ازجمله:
در لنگرود، به گزارش خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی:
«عصر روز شنبه 4/5/59، درپی اشغال فرمانداری لنگرود که به‌وسیلۀ فدائیان و مجاهدین خلق [منافقین] صورت گرفته بود، جوانان انجمن اسلامی به‌سوی فرمانداری حرکت نمودند و پس از آزادساختن فرمانداری از اشغال توطئه‌گران هنگامی‌که افراد به منازل خود مراجعت می‌کردند با یک توطئۀ حساب‌شده و حملۀ غافلگیرانه، یکی از جوانان وارسته و رزمندۀ انقلابی به نام سیدجلال نورمحمدی به‌وسیلۀ ضربات چوب و چماق گروه‌های ضدمردمی به درجۀ شهادت نائل آمد و تنی چند ازجمله برادر نجفی به‌وسیلۀ چاقو مجروح و در بیمارستان لنگرود بستری شدند. تعدادی از توطئه‌گران دستگیر [شدند] ولی شاهپور نوربخش قاتل فراری است. ضمناً به گفتۀ آگاهان، شاهپور نوربخش از هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] می‌باشد. گزارش دیگر حاکی است به‌دنبال دستگیری تعدادی از توطئه‌گران، این گروهک‌ها همچون عمال محمدرضاخان به مسجد امین لنگرود حمله کرده و شیشه‌های مسجد را با پرتاب سنگ شکستند.»(1)
در آبیک قزوین، به گزارش خبرنگار روزنامۀ انقلاب اسلامی: «شنبه‌شب در روستای نظرآباد مقدم بین روستاییان و عدهای از تظاهرکنندگان درگیریهایی به وجود آمد. این گروه به‌عنوان اعتراض به دادگاه‌های انقلاب دررابطه‌با اعدام تقی شهرام تجمع کرده بودند. خبرنگار ما در محل از روحانی معروف نظرآباد حجت‌الاسلام غلامحسین غلامی، که مستقیماً در جریان واقعه بود، چگونگی ماجرا را جویا شد. وی اظهار داشت: عناصر ضدخلقی به تخریب خانه‌های مستضعفین مبادرت ورزیدند و تعدادی از جوانان مسلمان این روستا را مجروح کردند. این درگیری‌ها با دخالت مأمورین پاسگاه ژاندارمری نظرآباد و سپاه پاسداران کرج به پایان رسید. حجت‌الاسلام غلامی اظهار داشت: دراین‌رابطه 3 تن به اسامی... دستگیر شدند.»(2)
در شیراز، به گزارش خبرنگار روزنامۀ اطلاعات: «35 تن از اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] که در درگیری‌های این شهر دستگیر شده بودند، به‌اتهام پرتاب سه‌راهی، بمب آتشزا، آتش‌زدن اماکن عمومی و توطئه علیه جمهوری اسلامی ایران، هریک با قرار 300 هزار تومان زندانی شدند.» بنا به همین گزارش، بازداشت‌شدگان در نامهای که برای مقامات مملکتی فرستادند، به بازداشت خود اعتراض و اعلام کردند که اعتصاب ملاقات می‌کنیم و اگر به خواسته‌هایمان رسیدگی نشود، دست به اعتصاب غذا خواهیم زد. در پایان این گزارش آمده است: 20 نفر که در این درگیری مجروح شده بودند، اعلام‌جرم خود را به دادستانی انقلاب شیراز ارائه دادند.(3)
در تنکابن، به نوشتۀ روزنامۀ جمهوری اسلامی: «ساعت 11:30 شب، عدهای از عناصر ضدانقلاب و از عوامل رژیم سابق و سردمداران حزب خلق مسلمان ساقی کلایه به مسجد جامع شهر و حجت‌الاسلام راشد یزدی که درحال سخنرانی بود حمله کرده و شیشه‌های مسجد را شکسته و عدهای از مؤمنین داخل مسجد را مورد ضربوشتم قرار دادند و بیش از دو ساعت مسجد را در محاصره و اشغال خود داشتند که به‌وسیلۀ برادران سپاه پاسداران و ژاندارمری، حلقۀ محاصره شکسته و برادران و خواهران داخل مسجد را که وحشت‌زده بودند خارج کردند و عوامل اصلی این حادثه را دستگیر کردند.»(1)
دراینحال در اندیمشک، امروز اطلاعیه‌ای ازطرف دادگاه انقلاب اسلامی دزفول صادر شد. در بخشی از این اطلاعیه که در اختیار خبرگزاری پارس در اهواز قرار گرفته، آمده است:
«بدین‌وسیله به تفاله‌های رژیم شاهنشاهی که در قالب مسخرۀ گروه‌های ورشکسته در راه تداوم انقلاب اسلامی سنگ‌اندازی می‌کنند و درپی ایجاد آشوب و برادرکشی در اندیمشک هستند اکیداً هشدار داده می‌شود که هرگونه توطئه در نطفه خفه خواهد شد، هشدار می‌دهیم که هرگونه اخلال در نظم عمومی و بیان شعارهای ضداسلامی، محاربه با حکومت اسلامی تلقی شده و با توکل به خداوند درهم‌کوبندۀ ستمگران و تکیه بر نیروی عظیم مردم، به‌شدت سرکوب خواهد شد.»(2)
1
درحالیکه امروز صبح، محاکمۀ 6 نفر دیگر از عوامل کودتای نافرجام تیرماه گذشته، در دادگاه ویژۀ انقلاب مستقر در زندان اوین آغاز شده است،(3)خبرهایی از تحرکات و اقدامات منسوب به عوامل دیگر این شبکه،(4)در رسانه‌ها به چشم می‌خورد. حجت‌الاسلام حسینی، سرپرست پاکسازی ادارات استان گیلان، خبر داد که تعدادی از کارکنان دولت و بازاریان رشت مبالغی برای تشکیلات توطئۀ مزبور جمعآوری کرده‌اند که به‌زودی جزئیات آن فاش خواهد شد.(5)
خبرگزاری پارس نیز از تهران گزارش داد: «ساعت 22 دو شب پیش [امروز]، شخصی که خود را سخنگوی سازمان پاکسازان مجلس(6)می‌نامید و از معرفی خود امتناع می‌کرد در یک تماس تلفنی با خبرگزاری پارس و دررابطه‌با انفجار بمب در پاساژ کمپانی، این اطلاعیه را منتشر کرد.» بخشی از این اطلاعیه به نقل از خبرگزاری پارس، چنین است: «پس از نادیده گرفتن خواسته‌های به‌حق ما که ازطریق بمب‌گذاری در پاساژ کمپانی خواستار استعفای
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تنکابن.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
3) روزنامه کیهان، 4/5/1359، ص2.
4) نظر به پیوستگی تشکیلاتی شبکه مزبور با عراق، تحرکات یادشده در این گزارش را همچنین می‌توان در زمره اقدامات عوامل داخلی عراق قرار داد.
5) همان، ص آخر.
6) شواهد و قرائن نشان می‌دهد که افراد ساواک منحله که برخی‌شان با کودتاگران ارتباط داشته‌اند، تحت این نام به بمب‌گذاری و خرابکاری مشغول بودند.
رفسنجانی... شده بودیم و به خواستۀ ما جامۀ عمل نپوشانیدند، برای دومین‌بار اعلام می‌کنیم اگر به خواستۀ ما که به نفع این ملت زودباور است گوش فراندهند ما عملیات بمب‌گذاری و خرابکاری که منجر به کشته‌شدن افراد می‌شود، را ادامه خواهیم داد. ...»(1)
دراینحال، به گزارش روزنامۀ اطلاعات، شب‌هنگام دو بمب که در نزدیکی منزل حجت‌الاسلام معادیخواه کار گذاشته شده بود به‌همت پاسداران کمیتۀ منطقه و مرکز پلیس، کشف و خنثی شد. سخنگوی پاسداران کمیتۀ منطقه با اعلام این خبر گفت: «ساعت 11:30 دقیقه به ستاد مرکزی این کمیته اطلاع داده شد که یک بستۀ مشکوک در نزدیکی منزل حجت‌الاسلام معادیخواه در ظرف زباله وجود دارد. پاسداران این کمیته بلافاصله به محل اعزام و موفق می‌شوند دو بمب قوی را که قرار بود در ساعت 12 شب منفجر شود، کشف نمایند.» وی افزود: «ما بلافاصله با مرکز پلیس تماس گرفتیم و مأمورین پلیس در محل حاضر و موفق شدند دو بمب مذکور را خنثی کنند. این سخنگو اضافه کرد که قدرت این دو بمب بسیار زیاد بود و اگر منفجر می‌شد تا حدود چندین خانۀ اطراف محل بمب‌گذاری را ویران می‌کرد.»(2)
همچنین، «ساعت 15 دیروز [4/5/1359]، یکی از دو موتورسواری که قصد داشتند بمبی به داخل اتوبوس پر از مسافر شرکت واحد خط میدان بهارستان - میدان شهدا پرتاب کنند، توسط مأموران انتظامی و با همکاری مردم دستگیر شد. نفر دیگر با استفاده از شلوغی خیابان‌ها موفق به فرار گردید.»(3)
دراین‌باره، نامۀ مردم، ارگان مرکزی حزب توده نیز در تفسیری بر نقش ساواکی‌های فراری در چنین حوادثی تأکید کرد و نوشت: «دست ساواکی‌ها را می‌توان از پشت تمام حوادثی که در چند ماه اخیر در ایران روی داده است به‌آسانی مشاهده نمود. فعالیت ساواکی‌ها چند رشتۀ مهم را در بر می‌گیرد. ... ضدانقلاب پس از هر شکست برای آنکه اظهار وجود کند، بر جنگ روانی و تبلیغی خود شدت می‌بخشد. انفجار اخیر در تهران که 6 کشته و 100 زخمی به جای گذاشت، هدفی جز بالابردن روحیۀ ضدانقلاب پس از کشف توطئۀ اخیر نداشت.»(4)
1
درپی رایزنی‌ها و اظهارنظرها دربارة انتخاب و معرفی نخست‌وزیر، که همچنان ازسوی افراد و محافل گوناگون ادامه دارد، سرانجام امروز بنی‌صدر در نامهای به هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس، مهندس مصطفی میرسلیم را به‌عنوان نخست‌وزیر پیشنهادی معرفی کرد. روزنامۀ کیهان ضمن درج این مطلب، می‌افزاید: «چنین برمی‌آید که مجلس شورای اسلامی نیز باتوجهبه مذاکرات مفصلی که قبلاً صورت گرفته است، به نخست‌وزیری میرسلیم رأی تمایل بدهد.»(5)آقای موسوی گرمارودی، مشاور فرهنگی و مطبوعاتی رئیس‌جمهوری، متن نامۀ مزبور درخصوص نخست‌وزیری آقای مصطفی میرسلیم را بدین شرح انتشار داد: «بسم الله الرحمن الرحیم. نمایندگان محترم، به مقتضای جو موجود و برای آنکه استعدادهای کارآمد و مسلمان و مؤمن
به انقلاب اسلامی در راه بیرون‌کشیدن کشور از بحران ناشی از سلطۀ قدرت‌های بیگانه در دوران رژیم پیشین متحد و بسیج شوند، آقای مصطفی میرسلیم را به‌عنوان نخست‌وزیر پیشنهاد می‌نماید. امیدوارم بتواند تمایل نمایندگان محترم را جلب و بیانگر هماهنگی‌های ضرور بگردد. رئیس‌جمهور - ابوالحسن بنی‌صدر.»(1)
امروز، قبل از این معرفی، میرسلیم با دکتر بنی‌صدر به مدت دو ساعت (از ساعت 11 تا 1 بعدازظهر) ملاقات و مذاکره کرده بود.(2)
دراین‌باره، عزتالله سحابی، وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه‌وبودجه در گفت‌وگوی کوتاهی با خبرنگار روزنامۀ انقلاب اسلامی گفت: «آقای میرسلیم در مجموع خصوصیاتش از سایرین که خود را نامزد کرده بودند بهتر است.» سؤال شد آیا وی خواهد توانست با انتخاب وزرا یک دولت تفاهم ملی به وجود آورد و کابینۀ وی موفق خواهد بود؟ عزتالله سحابی پاسخ داد: «ببینیم ایشان چه کسانی را انتخاب می‌کنند و من فکر می‌کنم که دولت تفاهم ملی نمی‌تواند کار بکند، دولت یک حزبی باید کار بکند؛ همان حزبی که مجلس را نیز در دست دارد، کار بکند. نباید مسئولیت‌ها لوث شود و هدف‌ها لوث گردد. باید خود حزب کار بکند.»(3)
1
شامگاه امروز ابوالحسن بنی‌صدر با شرکت در یک مصاحبۀ مفصل رادیو تلویزیونی دیدگاه‌ها و دلایل خود را دربارۀ انتخاب و معرفی میرسلیم به‌عنوان نخست‌وزیر، وضعیت دولت گذشته و آینده و جوی که این انتخاب و معرفی در آن انجام شده است، بیان کرد. در بخشی از این مصاحبه که متن کامل آن در مطبوعات انتشار یافت، آمده است: «رئیس‌جمهوری در آغاز در پاسخ سؤال خبرنگار تلویزیون درمورد دلایل معرفی میرسلیم به مجلس شورای اسلامی اظهار داشت: از انقلاب به این طرف که امام آقای مهندس بازرگان را به شرحی که می‌دانید و متن فرمانی که صادر شد به نخست‌وزیری تعیین کردند بعد او استعفا داد و وزرایی روی کار آمد که اکثریت آنها را شورای انقلاب به آنها رأی داده بود. شاید نادر باشند وزرایی که من در آن‌وقت با آنها موافق بودم، تا حالا که یک جوی درست شده است، ازنظر من جو سالمی نیست. دکتر بنی‌صدر افزود: "مکتبی" برای هر گروه یک معنی پیدا کرده است و حالا دعوا با دیگران تمام شده، دعوا بین خودمان شروع شده است که در این جو، اولاً بعضی اشخاص
حاضر نمی‌شوند به کار مشغول شوند به‌لحاظ اینکه یک دستگاه قوی وجود ندارد که اگر آنها مورد حملۀ ناروا قرار گرفتند بتواند بگوید آقا چرا حمله می‌کنی؟ خوب، وقتی جو اینچنین ناسالم بشود، ناچار وقت کشور را باید صرف این کرد که چه کسی مکتبی است، چه کسی مکتبی نیست... پس باتوجهبه این جو باید حدود مسئولیت‌ها هم روشن و مشخص بشود. پس از این دو عامل، سومین عامل این است که بلکه ما بتوانیم از بحران بیرون برویم و یک محیط تفاهمی به وجود آوریم و معلوم کنیم که مسئلۀ ما بیشتر مسئلۀ انقلاب و روش‌هاست تا مسئلۀ اشخاص و گروه‌ها. یک عدهای معین و معرفی شده بودند و من میان آن عده پس از دو بار صحبت‌کردن با آقای میرسلیم امیدوار شدم که بلکه ایشان بتواند معرف یک تفاهمی بشود و او را معرفی کردم؛ البته عامل ملاحظۀ جو موجود عامل مؤثری در این انتخاب بوده است.»
در بخش دیگری از این مصاحبه، خبرنگار تلویزیون پرسید: «اگر دولت آینده از یک گروه یا حزب خاصی باشد از نظر شما مسئله‌ای نخواهد بود؟ رئیس‌جمهوری جواب داد: از نظر من مسئله‌ای نخواهد بود، اما من مسئولیتی هم در قبال آن نخواهم پذیرفت. ...، از باب اینکه کشور در یک وضعیتی نیست که چنین دولتی بتواند آن را اداره کند و ممکن است آن دولت در مجلس هم رأی داشته باشد، من مانع از اینکه آن دولت معرفی بشود و رأی بیاورد نخواهم شد. خبرنگار درمورد دلایل پیش‌بینی رئیس‌جمهوری درمورد قادرنبودن چنین دولتی در ادارۀ مملکت پرسید. رئیس‌جمهوری پاسخ داد: علت آن، مشکلاتی است که ایران دارد و روحیۀ مردم ایران است، من این را چندین‌بار در مصاحبه‌ها هم گفته‌ام، وقتی که یک گروه همۀ قوا را قبضه کرد بقیه تمام همّ و غم خود را صرف خراب‌کردن آن گروه و عدم همکاری با آن می‌گذارند و تا خرابش نکنند آرام نمی‌نشینند. خبرنگار تلویزیون اظهار داشت: عکس این حالت هم ممکن است و وجود افراد مختلف در یک دولت موجب
درگیری‌های داخلی و عدم هماهنگی داخلی خواهد شد. رئیس‌جمهوری گفت: بله مختلف هم اشکال دارد. اگر دولت در داخل خود هماهنگی نداشته باشد مانند دولت ماه‌های گذشته می‌شود و کار پیش نمی‌رود، هماهنگی داخلی خیلی امر واجبی است. بنابراین، باید رفت روی ترکیبی که هماهنگی درونی دولت را تأمین بکند و مهم‌تر اینکه بتواند به جامعه اطمینان بدهد. این اهمیت دارد، نه اینکه دو تا از این دسته باشند، سه تا از آن دسته باشند. خیر، ترکیبی باشد که جامعه خود را در آن ببیند و اطمینان پیدا کند، آرامش بیابد و این نیرویی را که درحالحاضر در تخریب صرف می‌شود برود در سازندگی صرف کند؛ چون اگر ما در این مرحلۀ تخریب بمانیم قطعاً کشور را از دست ما خواهند گرفت، هیچ دراین‌مورد تردید نکنید، ما باید این نیروی محرکه‌ای را که درحالحاضر در تخریب عمل می‌کند، در خط سازندگی بیندازیم... و من به‌عنوان رئیس‌جمهوری برای خود این نقش را قائل هستم این است که آن‌طوری که بگویم دنبال اختیارات هستم و این‌جور چیزها، نیست؛ اصلاً اینها اختیارات لازم ندارد، با زبان صدق حرف‌زدن لازم دارد، با اعتقاد عمل‌کردن لازم دارد، جلب اعتماد و اطمینان مردم لازم دارد. همین‌قدر که این دستگاه‌های تبلیغاتی، (به)خصوص این رادیو تلویزیون، که کارش به نظر من خلاصه می‌شود در مداحی و فحاشی، اگر این رویه را ترک کند و برود روی خط تبلیغ سازندگی و حرکت برای استقلال واقعی ایران، ما را بس (است) و دستگاه‌های دولتی هم هرکدام کار خودشان را بکنند، کفایت می‌کند...»(1)
1
بااینکه ازجمله اختیارات و وظایف مجلس شورای اسلامی نظارت بر رئیس قوۀ مجریه و تأیید نخست‌وزیر منتخب رئیس‌جمهوری است، بنی‌صدر از پیش از انتخابات تاکنون، که بحث‌ها و رایزنی‌های فعالی درمورد انتخاب و معرفی نخست‌وزیر در جریان است، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر هماهنگی مجلس با رئیس‌جمهوری (نه هماهنگی رئیس‌جمهوری و مجلس) تأکید می‌کند و راه‌حل خروج از بن‌بست اقتصادی را در حل مسائل سیاسی می‌داند. دراین‌مورد روزنامۀ اطلاعات می‌نویسد: «دیروز [امروز] ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور، نامهای درمورد اوضاع جاری کشور به حضور امام فرستاد. در این نامه وضع اقتصاد کشور تشریح و ضرورت حل سیاسی آن بیان گردیده است. در این نامه آمده است: دو راه‌حل بیشتر نیست در تشکیل دولت جدید و هر دو راه‌حل می‌تواند عملی باشد. یک راه‌حل این است که باتوجهبه جوسازی‌ها و باتوجهبه اینکه مطالب آن نوارها یک به یک انجام گرفته و می‌گیرد - حمله به گروه‌های سیاسی و تصفیه حساب با آنها انجام گرفته و می‌گیرد، وزارتخانه‌ها عملاً از کار افتاده‌اند و کوبیدن اطرافیان بنی‌صدر توسط ارگان‌های حزب [جمهوری اسلامی] به‌شدت ادامه دارد - اگر کودتای ناکام انجام گرفته بود همه چیز زیر و رو می‌شد و اگر وضع کنونی ادامه پیدا کند، باز در آینده [کودتا] خواهد شد. از همه بدتر چرخ اقتصادی کشور که با کار
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 5/5/1359، ص2.
شبانه‌روزی به حرکت افتاده بود، روی به رکود می‌نهد. بعد کار مقابل‌کردن مجلس با رئیس‌جمهوری و جلوگیری از اینکه کاری انجام گیرد. در این اوضاع باتوجهبه اینکه دشمن در دو زمینۀ اساسی با ما جنگ خواهد کرد؛ یکی زمینۀ اقتصادی و اتفاقاً در همین وقت ترجمۀ مطبوعات خارجی را آورده بودند؛ و ازجملۀ آنها تایمز مالی لندن که تحت‌عنوان "کشتی انقلاب ایران به گل می‌نشیند" مقاله‌ای نوشته و پیش‌بینی کرده بود که تا زمستان اقتصاد ما فلج می‌شود، که نشان می‌دهد دشمن برنامه‌ای را برای فلج‌کردن اقتصادی دارد و تعقیب می‌کند.» بنی‌صدر سپس می‌افزاید: «در این اوضاع و احوال دو راه‌حل بیشتر نیست: یکی اینکه (من این را از چند ماه [پیش] به این طرف متوالیاً گفته‌ام) اختیار انتخاب نخست‌وزیر و دولت را به هر گروهی که نخواهد در این موقعیت مشکل، مسئولیت را به عهده بگیرد، بسپارد؛ دراین‌صورت ناگزیر باید مردم بدانند که رئیس‌جمهوری مسئول عملکرد دولت نیست. و راه دوم راه‌حل تفاهم است؛ که یک دولت متجانس به وجود بیاید و این دولت متجانس و هماهنگ با مجلس و رئیس‌جمهوری بتواند کار خود را در این وضعیت مشکل پیش ببرد.»(1)
در همین حال روزنامۀ انقلاب اسلامی، ارگان وابسته به جناح بنی‌صدر نیز در سرمقالۀ امروز خود با اشاره به اینکه برای خروج از بن‌بست اقتصادی باید از راه‌حل سیاسی سود جست، می‌نویسد: «برای ممکن‌کردن راه‌حل سیاسی لازم است که یک دولت منسجم و [در] تفاهم با رئیس‌جمهور به وجود آید. و اگر ممکن نشد که یک دولت منسجم و تفاهم بر سر کار آید، بهتر است که رئیس‌جمهور موضع خود را مشخص کند.» در سرمقالۀ این روزنامه سپس آمده است: «عدهای نمی‌گذارند جو مجلس درجهت تفاهم با رئیس‌جمهور حرکت کند و این مسئله در روز پنجشنبه کاملاً آشکار گردید؛ تاجایی‌که یکی از نمایندگان مجلس در موقع رأی مثبت دادن به اعتبارنامۀ دکتر آیت گفت: "من برای اینکه ثابت کنم که شایعۀ تهدید وجود ندارد، به‌عنوان مخالف با شخص بنی‌صدر رأی موافق (به آیت) می‌دهم." و حتی مسئله‌ای را که بنا بود در شورای انقلاب به آن رسیدگی کنند و برادران حزب جمهوری اسلامی که در آن روزها می‌گفتند که مسئلۀ آیت مربوط به خودش است و حتی وضعش را با حزب روشن خواهند کرد، در روز پنجشنبه نشان دادند پشتیبان آیت هستند و تمام کوشش خود را در پشتیبانی از دکتر آیت به کار بردند و همگی بدون توجه به آن همه مدارک و استدلال و... رأی مثبت دادند.» روزنامۀ انقلاب اسلامی آن‌گاه به نمایندگان جناح رقیب خود هشدار داده و می‌نویسد: «ما به این دسته از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و حزب جمهوری اسلامی هشدار می‌دهیم که وضعیت کشور سخت خطیر است و با اندکی غفلت خدای‌ناکرده همه چیز از دست خواهد رفت و در آن وضعیت کسی باقی نخواهد ماند و همگی جمله قربانی خواهند شد.»
این روزنامه سپس با استفاده از بخش‌هایی از سخنان امام در روز گذشته خطاب به فرماندهان ارتش، راه‌حل‌های خود را برای برون‌رفت از بحران فعلی، براساس رعایت نظم و انضباط در همۀ
1) روزنامه اطلاعات، 5/5/1359، ص2.
امور، چنین ارائه می‌دهد: «هرکس و هر ارگانی باید به وظایفی که قانون اساسی برایش تعیین کرده است عمل کند و از مراکز متعدد تصمیم‌گیری که چیزی جز به هرجومرج کشیدن کشور را به‌دنبال نخواهد داشت سخت پرهیز کند.» در ادامۀ این سرمقاله آمده است:
«بیش از چند ماهی است که رئیس‌جمهور موفق نشده است که یک دولت تفاهم به وجود آورد تا امور مجریه را به دست او سپارند و معلوم باشد که مسئول اعمال درست و نادرست وزرا و سایر مسئولین به دست چه کسی است؛ گرچه تابه‌حال تمام مسئولیت به‌عهدۀ شورای انقلاب بوده و دولت؛ دولت منتخب شورای انقلاب، باوجوداین به‌علت مشخص‌نبودن حدود و ثغور مسئولیت‌ها هرکسی دیگری را مسئول می‌داند. اگر جو مجلس درجهت ضدیت با رئیس‌جمهور پیش برود و کسانی در این جهت کوشش کنند، خطرات مهمی همه را تهدید می‌کند و از همه مهم‌تر همان‌طوری‌که امام فرمودند: مکتب و اسلام را تهدید می‌کند. واقعیت نیز این است که اگر این انقلاب اسلامی به پیروزی قطعی نرسد، اسلام در خطر است. بنابراین ای نمایندگان محترم مجلس، سخت در وضعیت کشور بنگرید و به واقعیت گردن گذارید و از مقابله‌کردن اجتناب کنید.»(1)
1
در کنار مسائل مربوط به جناح‌بندی کنونی حاکمیت، بحث طرف‌داری یا ضدیت با ملی‌گرایی نیز از موضوعاتی است که از زوایای مختلف، نظرهای مختلفی راجع به آن ابراز می‌شود. به‌عنوان‌مثال، دیدگاه‌های متفاوت یدالله سحابی و ابراهیم یزدی دراین‌باره قابل ذکر است.
به نوشتة شمارة امروز روزنامۀ کیهان: «دکتر یدالله سحابی نمایندۀ مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، در ضمن تشریح مشکلات خود در دوران تصدی ریاست سنی مجلس گفت به ملی بودنش افتخار می‌کند.» وی در توضیحی درمورد ملی و ملیت گفت: «ملیت و اسلامیت جدا از هم نیستند و ملی خلاف اسلام و دین نیست. من افتخار به ملی‌بودن می‌کنم. بعد از کودتای 28 مرداد ما مبارزات بسیاری علیه امپریالیزم داشتیم. مبارزات همه ملی بود، ما نمی‌توانیم پیوندهای خود را با گذشته ببریم. در مبارزات سیاسی ما محافل دینی (اسلامی) در صدر همه چیز و عامل وحدت بود.» دکتر سحابی درمورد مهندس بازرگان گفت: «به نظر من آقای بازرگان سمبل دین و اخلاق است.»(2)
اما دکتر ابراهیم یزدی نمایندۀ دیگر مجلس شورای اسلامی، در سخنانی در حوزۀ علمیۀ قائم چیذر، ناسیونالیسم و ملی‌گرایی را در دنیای اسلام عامل تفرقه و اسارت و متناقض با اسلام خواند. وی در قسمتی از سخنان خود گفت: «ناسیونالیسم و ملی‌گرایی با اسلام تناقض دارد و علت به‌وجودآمدن ناسیونالیسم فرانسوی و ایتالیایی، راهی برای خروج از مسیحیت و شکست سلطۀ کلیسا بود و جدایی مذهب و سیاست. این باعث موفقیت اروپایی‌ها شد و به کلیسایی‌ها گفتند: "هر کاری دلتان می‌خواهد خودتان بکنید به غیر از سیاست." و بدین‌وسیله راه علم و دانش باز شد. ولی وقتی ناسیونالیسم به دنیای اسلام آمد باعث تفرقه و اسارت ما شد.»
یزدی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «به برکت انقلاب، همۀ ما یک امت شدیم و اگر حرف از "خلق‌ها" بزنیم یک عمل ارتجاعی است و این نوع ملی‌گرایی ضداسلام است و محکوم است. ملی‌گرایی، جدایی مذهب از سیاست را می‌خواهد و در اسلام جدایی مذهب از سیاست نداریم و حرف دشمنان ماست.»
وی افزود: «در ایران کوشش کردند دو تا پرونده برای انقلاب باز کنند، به‌خصوص در ماه‌های اخیر پیروزی انقلاب. اگر مطبوعات بین‌المللی را نگاه کنیم تماماً یک محور دارند: امام را می‌گویند یک رهبر مذهبی و به فکر و اندیشۀ خودشان، دنبال یک رهبر سیاسی می‌گشتند، تا اینکه همیشه عکس سنجابی را کنار امام چاپ می‌کردند و می‌گفتند این دو با هم چگونه خواهند جنگید. اروپایی‌ها و امریکایی‌ها جبهۀ ملی را یکی از مقتدرترین سازمان‌های سیاسی ایران می‌دانستند و سنجابی را رهبر سیاسی تلقی کرده بودند.»
وی اضافه کرد: «من مخالف گرفتن دفاتر جبهۀ ملی و حزب توده هستم، کاندیداهای جبهۀ ملی و حزب توده هریک 17 و 25 هزار رأی آوردند؛ حداقل بین 2 میلیون نفر. چرا بیخودی اینها را گنده می‌کنند؟ این کار غلط است. آنها چیزی ندارند، بساط به راه می‌اندازند، ولی پایگاهی در اجتماع ما ندارند، ... در این مراحل حساس اگر کلید کار را بدهیم به ملی‌گرا و او را جای حساسی قرار بدهیم، او ضربه می‌زند، لطمه می‌زند.»(1)
1) روزنامه کیهان، 5/5/1359، ص3.
1
رخدادهای جاری ایران، امروز نیز، طبق معمول در محافل و رسانه‌های خبری بازتاب چشمگیری داشت. دراین‌میان، مسائل مربوط به انتخاب و معرفی نخست‌وزیر مهم‌ترین آن بود. دراین‌باره در گزارش خبرنگار بیبیسی از تهران، چنین آمده است:
«نامزدی آقای میرسلیم پس از یک هفته تأخیر و مذاکرات پشت پرده، امروز اعلام شد. از آنجا که آقای میرسلیم عضو حزب جمهوری اسلامی بوده و اسم او در فهرست اشخاص مورد قبول حزب مزبور آمده است به نظر می‌رسد که چندان اشکالی در راه نخست‌وزیری وی وجود نداشته باشد. در مجلس ایران که حزب جمهوری اسلامی و طرف‌داران آن نفوذ فراوان دارند قرار است فردا به‌عنوان صحه‌گذاردن به این انتخاب، رأی اطمینان گرفته شود. پس از آن، انتخاب وزرای کابینۀ دولت آغاز خواهد شد. ... گفته می‌شود که آقای میرسلیم در مقایسه با بعضی از همکاران خود در حزب جمهوری اسلامی میانه‌روتر بوده و از میان نامزدهای دیگر پیشنهادی حزب جمهوری اسلامی، تنها کسی بود که می‌توانست مورد تأیید دکتر بنی‌صدر قرار گیرد، لکن در رأی‌گیری تازه که در میان اعضای حزب جمهوری اسلامی صورت گرفت بجز آقای فارسی کس دیگری رأی فراوان به دست نیاورد.» خبرنگار بیبیسی سپس می‌افزاید: «بدون شک، آقای فارسی نامزد اول حزب جمهوری اسلامی برای نخست‌وزیری بود، لیکن او به‌دلیل آنکه از نقطه‌نظر آرمانی خود را نقطۀ مقابل بنی‌صدر می‌داند و درنتیجه همکاری با رئیس‌جمهور را غیرممکن می‌شمارد، اسم خود را از فهرست نامزدهای نخست‌وزیری حذف کرد.»(1)
رادیو کلن آلمان‌غربی نیز در برنامۀ فارسی خود تحت‌عنوان "نظری بر رخدادهای سیاسی هفتۀ گذشته"، طبق روال معمول خود، به سیاه‌نمایی اوضاع ایران پرداخته است. در بررسی این رادیو از اوضاع ایران آمده است:
«گزارش‌هایی که از تهران به دست می‌رسد نیز ناخوشایند است. ... آیت‌الله خمینی سعی دارد با تکیه به مجلسی که در روز دوشنبة هفتۀ گذشته برای اولین‌بار تشکیل جلسه داد به تحکیم و تثبیت مبانی اسلام بپردازد. او از مجلس ایران خواست که به‌عنوان نمایندۀ مردم از تمامی امکانات خود جهت استقرار و تقویت یک حکومت کاملاً اسلامی در کشور استفاده کند.» این گزارش در ادامه با اشاره به تأخیر در معرفی نامزد پست نخست‌وزیری، به مسئله ترور علی‌اکبر طباطبایی و سوءقصد نافرجام به شاپور بختیار آخرین نخست‌وزیر شاه مخلوع ایران، پرداخته و تلویحاً دست‌یازیدن به چنین اقداماتی را به رهبری ایران نسبت می‌دهد.(2)
دراین‌میان، رادیو بغداد، با ادبیات خاص خود، گوی سبقت را در سیاه‌نمایی اوضاع ایران از همه ربوده و چنین گزارش می‌دهد: «نزاع میان مراکز قدرت در ایران شدت می‌یابد. اخبار رسیده حاکی است که کشمکش و اختلاف میان ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور و بهشتی رئیس به‌اصطلاح حزب جمهوری اسلامی، درمورد انتخاب نخست‌وزیر جدید رو به‌شدت گرایید. اخبار
رسیده افزودند که اوج‌گیری شدت نزاع میان تمام مراکز قدرت حاکم در ایران ممکن است [آیت‌الله] خمینی را به دخالت برای پایان‌دادن به حالت نزاع درمورد انتخاب نخست‌وزیر جدید وادار سازد. منابع آگاه در تهران گفتند که مصطفی میرسلیم معاون نخست‌وزیر در امور کشور و فرمانده پلیس که یکی از نزدیکان [آیت‌الله] خمینی به شمار می‌رود ممکن است کاندیدای [آیت‌الله] خمینی باشد برای این پست، [تا] به نزاع میان مراکز قدرت پایان دهد.»(1)
1
یک گزارش از نشریۀ انگلیسی‌زبان اکونومیست حاکی‌از نوسانات موجود در روابط عراق و شوروی، نزدیکی عراق به غرب و کشورهای ساحلی خلیج‌فارس و تلاش این کشور برای جایگزینی ژاندارمی منطقه به‌جای ایران زمان شاه است. بنا به این گزارش: «در سال 1972، عراق با روسیه معاهدۀ دوستی امضا کرد، اما ارتباط این دو کشور از زمانی که حزب حاکم بعث عراق دشمنی خود را با کمونیست‌های طرفدار شوروی از سرگرفته، مخدوش شده است. در سال 1978، یک گروه بیست‌نفره از رهبران کمونیست عراق اعدام و صدها تن دیگر دستگیر شدند. صدام روسیه را به‌خاطر حمایت از اتیوپی در مشاجراتش با سومالی و تهاجمش به افغانستان، به‌شدت محکوم کرد. هنوز حدود دو هزار مستشار روس در عراق هستند، ولی صدام سلاح‌های کمتری از روسیه می‌خرد و سلاح‌های خود را بیشتر از فرانسه، ایتالیا، یوگسلاوی، پرتغال و برزیل خریداری می‌کند. روسیه هم این اعمال توهین‌آمیز را با حمایت از ایران در مشاجرات مرزی‌اش با عراق، تلافی می‌کند.» اکونومیست در ادامۀ گزارش خود به وضعیت عراق در سازمان اوپک و درگیری این کشور با ایران و لیبی بر سر قیمت نفت پرداخته و روابطش بعد از انقلاب ایران با کشورهای عربی ساحلی خلیج‌فارس را بررسی کرده و می‌نویسد: «در اوپک، صدام دربرابر تلاش ایران و لیبی برای حفظ منحنی صعودی قیمت‌های نفت ایستاد و با تندی دربرابر آن موضع گرفت و در سال 1978، تولید خود را شدیداً افزایش داد؛ درحالیکه تولید ایران کاهش پیدا کرد و پس از آن به‌میزان روزی 5/3 میلیون بشکه نفت از چاه‌های عراق استخراج می‌شد. شیخ‌نشین‌های حوزۀ خلیج‌فارس که از شاه ایران برای محافظت آنها دربرابر عراق کمک می‌خواستند، اکنون به نظر می‌رسد که عکس این قضیه، یعنی کمک عراق برای محافظت دربرابر تهدید ایران، را پذیرفته‌اند.»
این نشریه می‌افزاید: «اروپایی‌ها برای فروش ملزومات خود به این کشور دست و پا می‌شکنند. فرانسه مشتاقانه سفارشاتی برای فروش تسلیحات و فناوری هسته‌ای به عراق را پذیرفته است. در امریکا، زبیگنیو برژینسکی با بلندنظری آمادۀ فراموش‌کردن گذشتۀ نامطلوب عراق و استقبال از یک متحد بالقوۀ جدید بوده است، ولی مقامات وزارت خارجه باتوجهبه اینکه صدام کاملاً موجودیت اسرائیل را رد کرده است و همچنین سرکوب سیاسی در عراق،
1) همان، صص13 و 14، رادیو بغداد (بخش فارسی)، ساعت 12، 4/5/1359.
دراین‌باره اظهارنظر نکرده‌اند. هنگامی‌که درآمد عراق از فروش نفت افزایش پیدا کرد، بازارهای غرب بیشتر از بازارهای قدیمی روسیه، جاذبه پیدا کرد. روسیه در مقام صادرکنندۀ کالاهای غیرنفتی به عراق، تنها در ردۀ چهاردهم است. ... عراق امیدوار است که کرسی ریاست اعراب را که مصر به‌خاطر امضای معاهدۀ کمپ دیوید، از آن کنار گذاشته شده بود، به دست آورد. غرب در مقابل عراق چه نتیجه‌ای می‌تواند بگیرد؟ صدام به‌درستی به این نتیجه رسیده است که برای منافع عراق باید موضعی بین روسیه و امریکا اتخاذ کند. عراق تحت حاکمیت صدام هنوز جانشینی برای ایران تحت حاکمیت شاه نشده است. رژیم وی آن‌قدرها باثبات نیست و امکان دارد توسط جناح طرفدار روسیه یا جمعیت شیعۀ طرفدار آیت‌الله خمینی سرنگون شود.» اکونومیست در پایان گزارش خود چنین نتیجه می‌گیرد: «خط مشی غرب در قبال عراق به‌ویژه در نحوۀ نزدیک‌شدن به این کشور باید امیدوارانه، ولی محتاطانه باشد.»(1)
1
سیاست تبلیغاتی حزب توده همسو با رسانه‌های بلوک شرق، مبتنی‌بر مخالفت شدید با امریکا و حمایت موضعی از ایران، انتقاد ملایم از حاکمیت، طرف‌داری از گروه‌های "مترقی" و درعین‌حال سرزنش شدید گروه‌های چپ غیرروسی (مائوئیست‌ها، تروتسکیست‌ها و...) و نیز مذهبی‌های "تندرو"، با جهت‌گیری خاص این رسانه‌هاست. این حزب امروز در نشریۀ خود نامۀ مردم، تحلیلی بر تهدیدات داخلی و پیرامونی انقلاب اسلامی ایران عرضه داشته است. در بخشی از این تحلیل آمده است:
«خبرهای مکرری از ادامه و تشدید توطئه‌گری امپریالیسم امریکا و متحدانش می‌رسد. پوشش نظامی توطئه تقریباً تکمیل شده است: امپریالیسم امریکا دورتادور ایران پایگاه‌های نظامی خود را تقویت کرده و در اسرائیل، مصر، عمان، پاکستان، ترکیه، سومالی، کنیا و عربستان سعودی مستقیم و غیرمستقیم نیروی نظامی مستقر کرده است. بزرگ‌ترین واحد دریایی امریکا در دریای عمان و خلیج‌فارس کمین می‌کند و نیروی نظامی و امکانات ناتو را در خدمت خود دارد. رژیم بعثی عراق در نبرد امریکا علیه ایران متحد طبیعی امریکاست و برخی از شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس زمینۀ مساعدی برای تحریک و توطئه به دست می‌دهند. این پوشش نظامی که سایۀ آن بر کشور ما سنگینی می‌کند، با ستون پنجم متشکل و قوی امپریالیسم و در درجۀ اول امپریالیسم امریکا در داخل کشور ما تکمیل می‌شود. از کردستان گرفته تا خوزستان و فارس نیروهای مسلحی در خدمت ضدانقلاب‌اند و در سایر استان‌ها و پایتخت کشور، عمال دشمن با استفاده از همراهی دولت موقت و ندانم‌کاری و تنگ‌نظری محافل قشری، مواضع مهمی را در دستگاه حکومتی اشغال کرده‌اند.»
این نشریه در تحلیل خود می‌افزاید: «توطئۀ کودتا که کشف شد نشان داد که چه امکانات
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، تهران: انتشارات شکیب، 1378، صص205 و 206، نشریۀ اکونومیست، 4/5/1359، مترجم جعفر بختیاری.
وسیعی در اختیار توطئه‌گران بوده و چه امکانات وسیع‌تری در دست توطئه‌گرانی است که هنوز کشف و دستگیر نشده‌اند. دستگاه سیاسی کودتا تقریباً دست‌نخورده باقی مانده است و آنها هنوز بمب منفجر می‌کنند و جاهایی دارند که پس از چنین جنایت عظیمی و کشتار عدهای بی‌گناه خود را مخفی کنند.»
نامۀ مردم سپس به نقل از روزنامۀ پراودا می‌نویسد: «اسناد محرمانه‌ای که اینک فاش شده است نظیر تلگراف ژنرال هویزر و یادداشت‌های برژینسکی نشان می‌دهد که هدف امریکا توطئۀ هرچه بیشتر علیه رژیم انقلابی ایران است.» نامۀ مردم آن‌گاه می‌افزاید:
«خبرهایی هم که از همۀ اطراف کشور می‌رسد در تأیید این هشدارهاست. تجاوزگری فاشیست‌های عراقی تشدید شده، از منطقۀ فارس خبرهای هشداردهنده‌ای می‌رسد، در کردستان عدهای خرابکار هرنوع راه‌حل مسالمت‌آمیز را با اعمال جنایتکارانۀ خود، غیرممکن می‌سازند. از محافل اقتصادی هم خبرهایی می‌رسد که درصورت صحت، نگران‌کننده است. سخن از تدارک اقداماتی برای تشدید عدم رضایت، بهانه‌گیری برای تعطیل، اعتصاب و خرابکاری است. هنوز همۀ ابعاد توطئه آشکار نیست، ولی سواد آن آشکارا دیده می‌شود. کاملاً محتمل است که توطئۀ آینده ترکیبی از انواع خرابکاری‌ها در نقاط مختلف کشور، متشنج‌کردن اوضاع، مشغول‌کردن مردم و درعین‌حال تجاوز نظامی باشد. کشف توطئۀ اخیر، دستگیری تعداد قابل‌ملاحظه‌ای از عوامل کودتا و مجازات سریع و قاطع عدهای از آنها نشان می‌دهد که این خطر عظیم است که به تذکرات مکرر امام خمینی توجه بیشتری مبذول دارند و برای نبرد قطعی‌تر با امپریالیسم تدابیری بیندیشند؛ ولی متأسفانه این هشیاری کافی نیست و خوش‌خیالی بر بیداری می‌چربد. کسانی پیدا می‌شوند که می‌کوشند وسط این دعوای بزرگ نرخ تعیین کنند و هزار و یک مسئلۀ شخصی خود را که در حالت عادی و با وسایل عادی قادر به حل آن نبوده‌اند، با ایجاد جو متشنج و با استفاده از این جو حل کنند، غافل از اینکه دربرابر خطری که انقلاب ایران و منافع مردم ایران را تهدید می‌کند، این مسائل حقیر، مفلوک و چیزی کمتر از حقیر است.»(1)
1
مسائل مربوط به ترور علی‌اکبر طباطبایی همکار پرویز ثابتی و وابستۀ مطبوعاتی سفارت ایران در واشنگتن در زمان شاه مخلوع و اردشیر زاهدی، همچنان به‌عنوان یکی از حربه‌های تبلیغات روانی علیه جمهوری اسلامی، در رسانه‌های مختلف بازتاب دارد.
به گزارش رادیو صدای امریکا: «مأموران ادارۀ آگاهی امریکا فعالیت‌های خود را برای یافتن قاتل علی‌اکبر طباطبایی مبارز فعال ضدرژیم [آیت‌الله] خمینی گسترش داده‌اند. به گفتۀ این مقامات، تعقیب "دیوید بلفیلد" مسلمان سیاه‌پوستی که به داود صلاح‌الدین معروف است
1) نامۀ مردم، پیشین، ص1.
اکنون به چند قسمت محدود شده است. یکی از احتمالات، پنهان‌شدن وی در سفارت الجزایر در واشنگتن و دیگر فرار او از امریکا می‌باشد. بلفیلد در بخش امور ایران در سفارت الجزایر کار می‌کرده است.»(1)همچنین، «پلیس امریکا مصراً کوشید تا به درون کنسولگری [الجزایر] راه یافته و به جست‌وجوی ضارب، که گفته می‌شود یکی از سیاه‌پوستان مسلمان طرفدار رژیم انقلابی ایران است، بپردازد؛ اما مقامات کنسولگری اظهار داشتند ما در اینجا باید از مصونیت سیاسی برخوردار باشیم و به همین خاطر به پلیس امریکا اجازۀ ورود نخواهیم داد. درنتیجه، پلیس امریکا از تصمیم خود منصرف شد، ولی از مقامات خواست تا از ایرانیان مقیم کنسولگری سؤالاتی پیرامون این قضیه پرسیده شود. ... گفته می‌شود وی همچنین عضو "سازمان چریک‌های اسلامی امریکا" بوده است.»(2)ازسوی دیگر، بنا به گفتۀ رادیو صدای امریکا «دیروز طی مراسمی، جنازۀ مرحوم علی‌اکبر طباطبایی در گورستان مسلمانان، نزدیک ویرجینیا به خاک سپرده شد.»(3)«برادر وی که در محل حضور داشت اظهار داشت به تظاهرات خود علیه رژیم ایران ادامه خواهند داد. گفته می‌شود این عده قصد دارند طی روزهای آینده به نشانۀ اعتراض به زندانی‌کردن گروگانهای امریکایی و زیرپاگذاشتن حقوق بشر در ایران، تظاهراتی را در واشنگتن به راه اندازند. همچنین، ایرانیان موافق دولت انقلابی کشور خود اعلام کردند متقابلاً دربرابر این عده تظاهراتی را بر پا خواهند داشت.»(4)
1
دربارۀ حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس، خبرگزاری پارس به نقل از بخش عربی رادیو کویت، گزارش داد: «جون اندرسون کاندیدای مستعفی ریاست‌جمهوری امریکا، از هم‌پیمانان امریکا در اروپا دعوت کرد تا به امریکا درجهت بازگرداندن قدرت خود در خلیج [فارس] کمک نمایند. نامبرده به یک شورای بررسی امور جهانی در سانفرانسیسکو ابلاغ کرد که بحران گروگانهای امریکا در تهران و دخالت شوروی در افغانستان از بارزترین نمونه‌های اضمحلال نفوذ امریکا در منطقه به شمار می‌آیند.»(5)
دربارۀ سوریه، خبرگزاری رویتر از دمشق گزارش داد: «کمیتۀ مرکزی حزب سوسیالیست بعث عربی سوریه به ریاست رئیس‌جمهوری حافظ اسد، اولین جلسۀ خود را برپا کرد. هیئت عالی 75 نفره که اوایل سال به‌وسیلۀ هشتمین کنگرۀ منطقه‌ای به وجود آمده بود، به مقررات داخلی و گزارشاتی که درمورد این هیئت ازطرف کادر رهبری تسلیم می‌شود، رسیدگی خواهد کرد.» به گفتۀ همین خبرگزاری: «حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه به رهبران حزب حاکم
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 130، تاریخ 5/5/1359، ص30، رادیو صدای امریکا، ساعت 7، 4/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/5/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری‌ها از واشنگتن.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره130، تاریخ 5/5/1359، ص30، رادیو صدای امریکا، ساعت 7، 4/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/5/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری‌ها از واشنگتن.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره130، تاریخ 5/5/1359، ص34، به نقل از بخش عربی رادیو کویت، ساعت 14:30، 4/5/1359.
بعث گفت که مخالفین وی در هر کجا که باشند، سرکوب خواهند شد.» رویتر افزود: «از اول ماه جاری، سوریه سرکوبی مخالفان به‌خصوص گروه افراطی زیرزمینی اخوان‌المسلمین را شروع کرده است. حافظ اسد که 10 سال قبل طی یک کودتا قدرت را به دست گرفت، گفت: گروه‌های ارتجاعی که سعی دارند ثبات سوریه را برهم بزنند متلاشی شده‌اند و اکنون آخرین نفس‌های خود را می‌کشند.»(1)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 4/5/1359، ص4، به نقل از رویتر از دمشق.
1
گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس از کرمانشاه حاکی است که در نواحی مرزی این منطقه امروز آرامش برقرار شده است. گفته می‌شود این آرامش بی‌ارتباط با سفر یاسر عرفات به بغداد و مذاکراتش با مقام‌های عراقی نیست.(1)اما این وضعیت آرام دیری نپایید، چراکه «در ساعت 16 دو فروند میگ عراقی به‌مدت نیم‌ساعت پاسگاههای مرزی منطقۀ گرده نو - باویسی ازجمله تنگ‌هوان، بیشگان، تیله‌کوه، تپه‌رش و شیخ‌سله را زیر رگبار مسلسل قرار دادند.»(2)علاوه‌برآن، به گزارش سپاه غرب کشور: «امروز دو جت عراقی جهت شناسایی و نقشه‌برداری در مناطق دالهو [دالاهو] به فضای هوایی ایران تجاوز نمودند.»(3)
خبرگزاری پارس همچنین به نقل از ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه و هنگ ژاندارمری قصرشیرین، گزارش داد که اوضاع مناطق مرزی نفت‌شهر، سومار و قصرشیرین، شب‌هنگام، نسبتاً آرام بوده است و تنها در بعضی موارد تیراندازی‌های پراکنده‌ای انجام گرفت(4)
در برخی نواحی مرزی استان خوزستان نیز برخوردهای جزئی روی داد. ازجمله، ساعت 16 بین مأموران مرزی ایران و عراق در نوار مرزی بستان واقع در شهرستان دشت آزادگان، درگیری چند ساعتهای رخ داد که خسارت چندانی درپی نداشت.(5)
در ساعت 23:20 دقیقه، عدهای از عوامل عراق قصد ورود به خاک ایران را داشتند که در کمین پاسداران افتادند و به‌مدت 12 دقیقه با آنها درگیر شدند.(6)
2
در ادامۀ مبارزه با عوامل داخلی و ستون پنجم رژیم عراق که در پوشش‌های مختلف برای جاسوسی و خرابکاری وارد خوزستان شده‌اند، امروز یک جاسوس عراقی در آبادان تیرباران شد. در بخشی از اطلاعیۀ دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر که دراین‌باره منتشر شد، آمده است: «بار دیگر یکی از جاسوسان خودفروختۀ حزب مزدور عراق به نام سمیر بری
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 131، 6/5/1359، ص1، خبرنگار خبرگزاری پارس از کرمانشاه، 5/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصرشیرین.
3) سند شمارۀ 238 اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص249، 8/5/1359، از مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب کشور به ادارۀ مرکزی اطلاعات.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 6/5/1359، ص10؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص10.
6) روزنامه کیهان، 6/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
فرزند علی به‌دست عدالت اسلامی افتاد تا به سزای اعمال ننگین خویش برسد، تا نتیجۀ گزارشاتی که از پالایشگاه آبادان، دادگاه انقلاب اسلامی، زندان انقلاب و بازار کویتی‌ها به حزب مزدور رد کرده [را] ببیند.» در ادامۀ این اطلاعیه آمده است: «نامبرده یکی از ممتازین اتحادیۀ دانش‌آموزان حزب بعث عراق بود که دوره‌های اسلحه را با عالی‌ترین درجه به پایان رسانیده و زیرنظر مستقیم فاروق اعلامی رئیس آن اتحادیه و زیر پوشش رانده‌شدگان کار می‌کرده که داوطلبانه جهت جاسوسی روانۀ آبادان گردیده [است.] نامبرده در تاریخ 5/5/59 در دادگاه انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر بنا به اعترافات صریح و نوارهای کشف‌شده از وی، مفسد فی‌الارض و محارب با خدا شناخته و محکوم به اعدام گردید. حکم صادره در ساعت 5:42 دقیقۀ بعدازظهر 5/5/59 به مرحلۀ اجرا درآمد.»(1)
1
امروز نیز تحرکات ایذایی عوامل و گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین، در گزارش‌ها مورد توجه است. ازجمله: «برابر گزارش واصله از مناطق سپاه پاسداران مستقر در پادگان مریوان، گروه‌های مسلح ضدانقلاب به‌علت درگیری در نوسود، از داخل به‌طرف آن شهرستان جهت کمک به عناصر ضدانقلاب درگیر در نوسود حرکت کرده و مهمات آنها در کوهی به نام جمیه و پشت خانۀ عزت‌بیک نگهداری می‌شود. ضمناً احتمال زیاد می‌رود که امشب یا فردا به‌سوی دزلی و نوسود و مریوان هجوم برده و خیال دارند به پادگان مریوان حمله نمایند.»(2)
گزارش دیگری نیز حاکی است: «یکشنبه 5/5/59 حدود 200 نفر از افراد مسلح کومه‌له از مریوان به آبادی آویهنگ آمده‌اند که از این تعداد 30 نفر به آبادی آمدند و بقیه به کوه سرخ آویهنگ رفته‌اند و خواروبار و مهمات زیادی را در بعضی از خانه‌ها پنهان کرده‌اند.»(3)بنا به یک خبر تأییدشدۀ دیگر نیز، تعداد 600 نفر از افراد گروه کومه‌له و حدود 100 نفر از افراد گروه پیکار مسلح به کلاشینکف و ژ3 و سلاح‌های دیگر در دهات هنیمه(4)به سر می‌برند.(5)
همچنین، باتوجهبه اخبار رسیده مبنی‌بر گسیل افراد کمکی گروه ضدانقلابی پیکار از استان‌های همجوار کردستان به این منطقه، ادارۀ مرکزی اطلاعات سپاه پاسداران مرکز به واحدهای اطلاعات سپاه شهرستان‌های کرمانشاه، همدان و زنجان اعلام کرد: «ظرف امشب قرار است تعدادی از افراد پیکار که همگی جوان می‌باشند در دسته‌های 5 نفری یا کمتر یا بیشتر به کردستان بروند.» در ادامۀ این خبر آمده است: «خواهشمند است راه‌هایی که به کردستان منتهی می‌شود کنترل و افراد [مزبور] را دستگیر نمایید.»(6)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص5؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 6/5/59، ص11؛ و - روزنامه کیهان، 6/5/1359، ص13؛ و - روزنامه اطلاعات، 6/5/1359، ص16.
2) سند شماره 114919 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص248، 5/5/1359، از مرکز فرماندهی سپاه پاسداران (واحد اطلاعات) به ستاد مشترک ارتش.
3) سند شماره 239 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص100، 8/5/1359، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران.
4) نام دقیق آن هنیمن است؛ دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش کامیاران از شهرستان سنندج. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
5) سند شماره 114937 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص61، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران.
6) سند شماره 56372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص182، 5/5/1359.
علاوه‌بر تحرکات و نقلوانتقالات فوق، درگیری مسلحانه نیز وجود داشته است. ازجمله: «گزارش هنگ ژاندارمری سقز گویاست در ساعت 24 روز 4/5/59، ضدانقلاب از داخل شهر بانه و منازل مسکونی، با سلاح سبک به مواضع سپاه پاسداران انقلاب و گروهان ژاندارمری و مواضع پادگان تیراندازی [کردند] که با آتش شدید، مواضع مهاجمین خنثی گردید.» بنا به همین گزارش، درگیری تا ساعت دریافت خبر، یعنی ساعت 14:35 دقیقۀ 5/5/1359، همچنان ادامه داشته و یک پاسدار مجروح شده است.(1)
1
درحالیکه بعدازظهر امروز، دادگاه ویژۀ انقلاب اسلامی ارتش مستقر در زندان اوین، رسیدگی به پروندۀ 7 کودتاچی دیگر را که دررابطه‌با کودتای اخیر دستگیر شده‌اند، آغاز کرد،(2)ادامۀ ناآرامی‌ها و ناامنی ناشی از برخوردهای بعضاً خشونت‌بار سیاسی، بر نگرانی‌های مسئولان قوۀ قضائیه افزوده است. به‌عنوان‌مثال، همین امروز شیخ قاسم اسلامی، یکی از مبلغان هیئت قائمیۀ تهران، در ساعت 8:30 بعدازظهر، جلو منزلش در شمیران، ترور شد که در مطبوعات، گروه فرقان عامل این ترور معرفی گردید.(3)فضای موجود باعث انتقاد و هشدار دادستان کل کشور به عاملان این حملات شده است. در بخشی از اطلاعیه‌ای که به همین منظور امروز ازطرف دادستان کل کشور، آیت‌الله موسوی اردبیلی، صادر شد، آمده است:
«در چند روز گذشته، اشخاص متفرقه بدون داشتن دستوری ازطرف مقامات مسئول، به اماکن و دفاتر گروه‌ها و بعضی روزنامه‌ها، حتی بعضی از ادارات دولتی ریخته و آنجا را اشغال نموده‌اند و به تصور اینکه عمل آنها یک اقدام انقلابی است، موجبات مزاحمت افراد و دستگاه‌های مربوطه را فراهم کرده‌اند. باتوجهبه اینکه در نظام اسلامی و حکومت قانون، هر عملی که انجام می‌شود باید ازطریق مقامات مسئول و طبق قوانین حاکم بر اجتماع صورت گیرد، اقدام به این‌قبیل اعمال علاوه‌براینکه خلاف مقررات جاری و مخل امنیت قضایی و تضعیف ارگان‌های مملکتی است، مخالف نص صریح قانون اساسی و مصالح عالیۀ کشور و دستور قرآن کریم است که می‌فرماید: "و لایجرمنّکم شنآن قوم علی أن لاتعدلوا إعدلوا هو أقرب
للتقوی(1)" و این‌قبیل اعمال مطمئناً بهانۀ خوب و زمینۀ مساعدی است که ضدانقلاب زیر پوشش آن نیات و افکار و نقشه‌های شوم خود را عملی سازد.» در پایان این بیانیه آمده است: «بدیهی است در کشوری که قوۀ قضائیه و قوۀ اجرائیه و مجلس شورای اسلامی آن مورد قبول و حمایت امام و امت قرار دارد، این‌گونه اعمال جز هرجومرج ثمرۀ دیگری نخواهد داشت. علی‌هذا لازم است کلیۀ افراد مسلمان و متعهد که به خیال وظیفۀ انقلابی و اسلامی دست به چنین اعمالی می‌زنند به‌شدت از آن احتراز نمایند و اگر افرادی به این کارها ادامه دهند تحت‌تعقیب قانونی قرار خواهند گرفت. در خاتمه متذکر می‌گردد: اماکنی که تاکنون به‌طریق فوق تصرف شده است، باید در اسرع‌وقت تخلیه شده و در اختیار دادستانی کل کشور و یا دادستانی انقلاب اسلامی و یا کمیتۀ مرکزی قرار گیرد تا نسبت به آنها برابر مقررات تصمیم مقتضی اتخاذ شود.»(2)
1
امروز نامۀ رئیس‌جمهور خطاب به نمایندگان مجلس شورای اسلامی دربارۀ معرفی مهندس مصطفی میرسلیم به‌عنوان نخست‌وزیر، در جلسۀ علنی مجلس قرائت شد(3)و بااینکه انتظار می‌رفت نمایندگان مجلس دربارۀ تعیین نخست‌وزیر به بحث و تبادل‌نظر پرداخته و تکلیف این موضوع را مشخص سازند، تا پایان جلسۀ امروز، از تعیین نخست‌وزیر خبری نشد.(4)درعوض، نحوۀ انشای نامه مورد مناقشه و بحث برخی نمایندگان قرار گرفت.(5)*
به نوشتۀ روزنامۀ انقلاب اسلامی: «به‌دنبال قرائت نامۀ رئیس‌جمهور، عدهای از نمایندگان به انشای نامۀ مذکور اعتراض نمودند مبنی‌بر اینکه، چرا کلمۀ نمایندگان به کار برده شده است و چرا خطاب به مجلس نیست. حجت‌الاسلام سیدمحمد خامنه‌ای دراین‌رابطه اظهار داشت چون مجلس یک شخصیت حقوقی است باید این متن اصلاح شود. آقای شبستری ضمن قرائت مادۀ 124 قانون اساسی یادآور شد که قانون بیش از این برای رئیس‌جمهور تکلیف معین نکرده است و آیین‌نامه برای رئیس‌جمهور الزام‌آور نیست. آقای آیت هم ضمن تأیید حرفهای حجت‌الاسلام سیدمحمد خامنه‌ای به این مسئله اعتراض نمود. حجت‌الاسلام محلاتی دراین‌رابطه اظهار داشت که کسانی که این مسائل را مطرح می‌کنند کسانی هستند که مسائل‌آفرین‌اند. سرانجام رئیس مجلس این موضوع را به رأی گذاشت مبنی‌بر اینکه آیا نامه اگر هم قید مجلس شورای اسلامی نداشته باشد گرفتن آن تخلف آیین‌نامه هست یا خیر؟ که با اکثریتی قاطع، عدم‌تخلف‌بودن آن تصویب گردید و پذیرش نامه مورد قبول قرار گرفت.»(6)
همچنین، در پایان جلسۀ امروز رئیس مجلس اعلام کرد که در بعدازظهر همین روز، مجلس
1) 8 سورة مائده است: وَ لا یجرِمَنَّکم شَنَآنُ قَومٍ عَلی اَلّا تَعدِلُوا اِعدِلوا هُوَ اَقرَبُ لِلتَّقوی. ...
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/5/1359، ص10؛ و - روزنامه کیهان، 5/5/1359، ص2؛ و - روزنامه اطلاعات، 5/5/1359، ص3.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 6/5/1359، ص3.
4) روزنامه اطلاعات، 5/5/1359، ص13.
5) * متن نامه در روز گذشته آمده است.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 6/5/1359، ص3.
جلسۀ خصوصی خواهد داشت تا دربارة انتخاب نخست‌وزیر بحث و مذاکره شود.(1)لازم به ذکر است که تا پایان جلسۀ غیرعلنی امروز بعدازظهر نیز، تکلیف نخست‌وزیر مشخص نشد و ادامۀ بحث به جلسۀ غیرعلنی فردا موکول شد(2)
بنی‌صدر دربارۀ نحوۀ دعوت از وی برای شرکت در جلسۀ غیرعلنی روز بعد مجلس، در کارنامۀ روزانۀ خود می‌نویسد: «دیروقت به منزل آمدم و معلوم شد که کسانی همان روز بعدازظهر هم آمده بودند و گفتند که قرار شده است من در جلسۀ خصوصی مجلس شرکت کنم. شب هم تا دو ساعتی بعد از نیمه‌شب در همین باره با عدهای صحبت شد، که این‌طور با تلفن، دعوت رئیس‌جمهور به مجلس، آن هم بدون آنکه جهات قانون اساسی رعایت بشود، صحیح نیست.»(3)
از سوی دیگر، «آقای میرسلیم صبح امروز، اعلام کرد که تاکنون هیچ‌یک از وزرای کابینه مشخص نشده‌اند و هرگونه پیش‌بینی و اعلام احتمالی اسامی، نظر خبرنگارانی است که گزارش تهیه می‌کنند و من تاکنون اسمی از کسی نبرده‌ام.»(4)
در همین حال، آیت‌الله پسندیده برادر امام، در نامهای به رئیس مجلس شورای اسلامی، از وی و نمایندگان مجلس خواست که دست رئیس‌جمهور را برای انتخاب نخست‌وزیر باز بگذارند.
در این نامه آمده است: «داعی که یک فرد موکل ضعیف هستم تقاضا دارم دست حضرت آقای رئیس‌جمهور را برای امور مربوطه بالاختصاص انتخاب دولت و دست آقای کاندید نخست‌وزیری را برای انتخاب کابینه و دست وزرا را برای انتخاب معاونین و مشاورین باز بگذارید و آنان را تأیید فرمایید تا نگویند چون دست ما بسته بود قادر به ادارۀ امور و اوامر رهبر عظیم‌الشأن نبودیم و از خود مسئولیت را سلب نمایند. آقایان وکلای محترم همیشه قادر به سؤال و استیضاح هستند؛ خوب است سال اول به قوای مجریه فرصت و قدرت بدهند تا از این کوه رفیع لیز و لغزنده و در مقابل احزاب و افراد معاند و توطئه‌چی و اخلالگر بتوانند به خواست خداوند به قله برسند و برنامۀ جمهوری اسلامی را ضربتی ولی تدریجی با مراعات احکام مقدس اسلام اجرا نمایند و اوقات آنان معطوف به دفاع از خود نباشد. ...»(5)
1
امروز ساعت 10:15 دقیقه به وقت تهران، اولین خبر رسمی مرگ شاه مخلوع ازطریق خبرگزاری آسوشیتدپرس و سپس خبرگزاری رسمی مصر که از قول دفتر رئیس‌جمهوری مصر گزارش می‌داد، به ایران رسید. این خبر در میان مردم شور وصف‌ناپذیری ایجاد کرد و رانندگان در سطح شهر با روشن‌کردن چراغ‌ها و به‌صدادرآوردن بوق اتومبیل‌های خود در این شادی شرکت کردند.(6)خبرگزاری‌های جهانی و برخی مسئولان امریکایی با مرگ شاه مخلوع، به حل‌وفصل بحران گروگانهای امریکایی تاحدودی امیدوار شدند، اما این خبر در میان مسئولان جمهوری اسلامی واکنش چندان مؤثری در حل مشکل گروگانگیری به‌دنبال نداشت.
به نوشتۀ روزنامۀ کیهان: «این خبر عکس‌العمل‌های متفاوتی را در محافل سیاسی گوناگون جهان به وجود آورد. امریکا، اسرائیل، انگلستان، فرانسه و مصر پس از مرگ شاه مخلوع برای خانوادۀ او پیام تسلیت فرستادند. به گزارش آسوشیتدپرس، چند ساعت بعد از مرگ شاه مخلوع در قاهره، دولت کارتر اعلامیۀ کوتاهی منتشر ساخت که در آن نسبت به خانوادۀ وی همدردی گردید. ... به گزارش رویتر، به‌دنبال درگذشت شاه مخلوع، مقامات رسمی تیم بحران که با وضع گروگانهای امریکایی در ایران در ارتباط‌اند بلافاصله در وزارت خارجۀ ایالات متحده گرد آمدند تا اثرات احتمالی مرگ شاه مخلوع را بر سرنوشت 52 گروگان امریکایی که در تهران به سر می‌برند مورد بحث و بررسی قرار دهند. رویتر می‌افزاید: آگاهان سیاسی در ایالات متحده نتوانستند نگرانی شدید امریکا در قبال موضع‌گیری تازۀ ایران را کتمان کنند. آنها معتقدند که ایران فشار تازه و پیش‌بینی نشده‌ای به امریکا وارد سازد.»(1)
رادیو صدای امریکا خبر داد: «جودی پاول، سخنگوی کاخ سفید، گفته است که پیش‌بینی اثرات درگذشت شاه در فعالیت‌هایی که به‌منظور رهایی گروگان‌ها صورت می‌گیرد، امکان‌پذیر نیست، زیرا دانشجویان گروگان‌گیر در موارد مختلف خاطرنشان کرده‌اند که تغییر سرنوشت شاه هرچه باشد در وضع گروگان‌ها تأثیری نخواهد داشت.»(2)
رادیو مسکو نیز از قول مفسر خود گفت: «گرچه شاه دیگر زنده نیست، نیروهای امپریالیستی که زمانی او را به قدرت رسانده بودند و وی در فعالیت‌های جنایتکارانه و ضدمردمی خود همیشه به آنها متکی بود، زنده‌اند و فعالانه عمل می‌کنند.»(3)
همچنین شاپور بختیار، درمورد مرگ شاه و تأثیر آن در آزادی گروگان‌ها گفت: «احتمالاً آزادی گروگانهای امریکایی را تحکیم خواهد کرد.» رادیو امریکا با اعلام این خبر افزود: «بااین‌همه، بختیار گفت: آیت‌الله خمینی این بار با توسل به بهانۀ دیگری به اسارت گروگان‌ها ادامه خواهد داد و احتمالاً در تعیین سرنوشت دیپلمات‌های امریکایی توسط مجلس شورای اسلامی پافشاری خواهد کرد.»(4)
در ایران، مقامات مختلف ایرانی در گفت‌وگوهایی که ازسوی خبرگزاری‌های جهان مخابره شده است، اعلام کردند که این حادثه تأثیری بر روابط ایران و امریکا نخواهد گذاشت؛ اما «حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در یک سخنرانی برای گروهی از ساکنان چیذر شمیران در حوزۀ علمیۀ قائم، گفت: مرگ شاه مخلوع تحولی در مسئلۀ گروگان‌ها به وجود خواهد آورد و از هفتۀ آینده کمیسیون‌هایی که در مجلس شروع به کار کرده، مسئلۀ گروگان‌ها را بررسی خواهد کرد.»(5)بنا به همین گزارش: «حجت‌الاسلام
1) همان.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 132، 7/5/1359، صص22و23، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت7، 6/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 6/5/1359، ص آخر.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 132، 7/5/1359، ص24، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت7، 6/5/1359.
5) روزنامه کیهان، 6/5/1359، ص آخر.
اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در پاسخ به این سؤال که اموال شاه بعد از مرگش چه خواهد شد؟ گفت: باید اموالش را پس بگیریم. امریکا قبلاً حاضر بود اموال شاه را پس بدهد، حالا هم باید به قولش عمل کند.»(1)
همچنین: «مهدوی کنی، عضو شورای نگهبان، دربارۀ چگونگی بازپسگرفتن اموال ملت که شاه مخلوع از کشور خارج کرده است، گفت: با مرگ شاه انشاءالله زودتر می‌توانیم اموال ملت را پس بگیریم. امریکا از شر خودش خلاص شد و بالاخره باید سپرده‌ها و اموالش را هم کاری بکند.» وی درمورد سرنوشت گروگان‌ها گفت: مجلس باید تصمیم بگیرد. همچنین دربارۀ تأثیر مرگ شاه در روابط ایران و امریکا گفت: چندان مؤثر نخواهد بود.
خبرنگار کیهان در ادامة گزارش فوق به نقل از آیت‌الله خامنه‌ای می‌افزاید: «امام‌جمعۀ تهران درمورد مرگ شاه گفت: چند لحظه پیش خبرش را شنیدم و هیچ صحبتی ندارم و فعلاً دراین‌مورد چیزی نمی‌گویم.» از ایشان درمورد گروگان‌ها سؤال شد و وی در پاسخ گفت: «آن هم همین‌طور. درحالحاضر مجلس مسائل مهم‌تری دارد و هیچ این بحث‌ها را نمی‌شود کرد. مجلس حالا در یک مراحل خیلی حساس است و مسائل مهم‌تری دارد مانند تشکیل کابینه، انتخاب نخست‌وزیر و حل مسائل مملکتی که خیلی هم مهم‌تر است از مسئلۀ گروگان‌ها و هر قضیۀ دیگری.»
«موسوی گرمارودی مشاور رئیس‌جمهوری در گفت‌وگویی اظهار داشت که ازنظر ما شاه مخلوع سال‌هاست که مرده و مرگ او هیجانی در ما ایجاد نمی‌کند. گرمارودی تأکید کرد که مرگ شاه مخلوع تأثیری در روابط ایران و امریکا نخواهد گذاشت. وی افزود: درمورد گروگانهای امریکایی نیز این مجلس است که تصمیم خواهد گرفت.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، موسوی خوئینی‌ها نمایندۀ دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و نمایندۀ مجلس نیز اعلام کرد که مرگ شاه هیچ‌گونه تغییری در مسئلۀ گروگانهای امریکایی به وجود نخواهد آورد و این عده فقط در مقابل استرداد اموال غارت‌شده به‌وسیلۀ شاه، آزاد خواهند شد. خوئینی‌ها افزود: موضع ما درمورد مسئلۀ گروگان‌ها با مرگ شاه تغییر نمی‌کند. ما جسد او را نمی‌خواهیم، اکنون ما استرداد اموال او را تقاضا می‌کنیم.
بنا به گزارش این خبرگزاری، علی‌اکبر معین‌فر وزیر نفت نیز نظر مشابهی را ابراز کرد و گفت: شاه شاید مرده باشد و اگر اینچنین باشد او به‌وسیلۀ امریکا کشته شده است.
علیرضا نوبری رئیس کل بانک مرکزی ایران و یکی از نزدیکان بنی‌صدر نیز پس از آگاهی از خبر مرگ شاه مخلوع به خبرگزاری فرانسه در تهران گفت: ما خیلی خوشوقت هستیم از دریافت این خبر، اما بهتر بود که می‌توانستیم او را در یک دادگاه بین‌المللی محاکمه کنیم. نوبری که همچنین مسئول تشکیل پروندۀ مربوط به بازپسگرفتن اموال غارت‌شده به‌وسیلۀ شاه و خانوادۀ پهلوی است، افزود که یک چنین محاکمه‌ای به ما امکان می‌داد که ما تمام جنایاتی را که شاه مخلوع درمورد مردم ایران مرتکب شده است به جهانیان نشان دهیم. درمورد اموال شاه، نوبری اعلام کرد که مقامات مسئول ایرانی برای بازپسگرفتن اموال شاه و خانواده‌اش کلیۀ اقدامات لازم را در سطح بین‌المللی دنبال خواهند کرد.»(2)
1
در امریکا، شهر واشنگتن امروز عرصة تظاهرات موافقان و مخالفان جمهوری اسلامی بود. در این تظاهرات موضوع ترور چند روز قبل طباطبایی رئیس بنیاد آزادی ایران و نیز انتشار خبر جدید مرگ شاه در مصر، در هم آمیخته و باعث گسترش آن شده بود. به گزارش خبرگزاری‌ها از واشنگتن، تعداد زیادی از دانشجویان انجمن اسلامی دانشجویان امریکا و کانادا و نیز مسلمانان و طرف‌داران رژیم انقلابی ایران در واشنگتن به تظاهرات پرداختند. با مداخلة پلیس امریکا عدهای از تظاهرکنندگان مضروب و حدود 150 نفر از آنان بازداشت شدند. بنا به گزارش‌ها، تظاهرات این عده از مسلمانان ایرانی درست بعد از انتشار خبر مرگ شاه مخلوع انجام شد، اگرچه به‌طور مستقیم با آن در ارتباط نبود. این عده از ایرانیان توانستند با موافقت مقامات امریکایی در پارک "لافایت" روبه‌روی کاخ سفید، تظاهرات خود را برگزار کنند. گفته می‌شود زمانی‌که تظاهرات رو به پایان بود پلیس از ترس اینکه مبادا تظاهرکنندگان با مخالفان خود به زدوخورد بپردازند به آنها حمله و ده‌ها تن را با ضرب باتون مجروح کرد. تعداد زیادی از تظاهرکنندگان وقتی صحنه را ترک می‌کردند سر و صورتشان زخمی و خون‌آلود بود. به‌موجب خبرهای رسیده، هم‌زمان با این تظاهرات قرار بود عدهای از فراریان طرفدار شاه نیز علیه رژیم انقلابی ایران دست به تظاهرات بزنند و محل این دو تظاهرات نزدیک به هم بود. مجموعاً در طول مدت برپایی تظاهرات، 4 گروه ایرانی حضور داشتند که 3 گروه در حمایت از انقلاب ایران و یک گروه (وابسته به طباطبایی معدوم و همکار زاهدی) علیه انقلاب ایران به تظاهرات پرداختند.(1)
گزارش دیگری حاکی است که امروز حدود «500 الی 600 نفر از عزاداران طاغوت در واشنگتن از کاخ کنگره به‌طرف کاخ سفید راه‌پیمایی کردند. این راه‌پیمایی را 800 پلیس امریکا حفاظت می‌کردند و برای مرگ طاغوت یک دقیقه سکوت اعلام کردند. در جلو کاخ سفید، 2000 نفر از دانشجویان ایرانی - که بیشتر از اعضای انجمن اسلامی بودند - به تظاهرات فراریان طاغوت حمله کردند و پلیس حدود 100 نفر از دانشجویان را دستگیر کرد و تعدادی از دانشجویان نیز زخمی شدند که به بیمارستان منتقل شدند. شعار دانشجویان ایرانی "درود بر خمینی و مرگ بر امریکا" بود.»(2)
رادیو امریکا نیز با توجیه حرکت خشونت‌آمیز پلیس امریکا، درمورد این واقعه چنین گفت: «درخلال تظاهرات چندساعتۀ ایرانیان مخالف و موافق رژیم [آیت‌الله] خمینی که در واشنگتن برگزار شد، نیروهای انتظامی موفق به جدا نگه‌داشتن طرفین شده است. بااین‌وجود، عدۀ زیادی بازداشت شده و بنا به گزارش‌ها، چند تن نیز زخمی گردیدند که حالشان چندان وخیم نیست. در حین تظاهرات پیش‌گفته، گروه‌های مخالف و موافق با دردست‌داشتن پلاکارت‌های [پلاکاردهای] متعدد و شعارهای گوناگون به راه‌پیمایی پرداخته و سخنرانی‌های آتشینی ایراد شد، اما در یک نقطه از مسیر تظاهرات، دستهای از طرف‌داران [آیت‌الله] خمینی به‌طرف تنی چند از مخالفین رژیم ایران سنگ و بطری پرتاب کردند. پلیس نیز با مشاهدۀ این صحنه
به‌سرعت وارد عمل شده تا طرفین را از همدیگر جدا سازد.» این رادیو افزود: «تظاهرات ضد [آیت‌الله] خمینی باوجود ترور پنجشنبۀ گذشتۀ رئیس بنیاد آزادی ایران که از برپاکنندگان اصلی تظاهرات بود، برگزار می‌گردید. برادر مرحوم علی‌اکبر طباطبایی که در صف اول راه‌پیمایان ضد [آیت‌الله] خمینی قرار داشت، گفت که مرگ شاه کلیۀ گروه‌های مخالف [آیت‌الله] خمینی را چه در امریکا و چه در اروپا متحد خواهد ساخت.»(1)
1
سخنگوی وزارت نفت امروز اعلام کرد که درآمد ایران در تیرماه 1359 از فروش نفت خام به خارج، معادل 904,213,864 دلار امریکا بوده است که به‌طور متوسط روزانه حدود 28 میلیون دلار می‌باشد. این عایدات برمبنای صادرات حدود 800 هزار بشکه نفت خام در روز است. به این ترتیب، جمع درآمد نفتی ایران در چهار ماهۀ اول امسال معادل 000,330,205,5 دلار یعنی معادل 000,000,000,367 ریال است که به‌طور متوسط روزانه معادل 42 میلیون دلار می‌باشد.(2)
از سوی دیگر، علی‌اکبر معین‌فر، وزیر نفت، امروز در گفت‌وگویی با خبرنگار روزنامۀ اطلاعات، ضمن بیان سیاست‌های عمومی ادارۀ صنعت نفت، وضعیت گاز کشور و نیز اوضاع مجتمع عظیم پتروشیمی بندر امام خمینی را شرح داد. بنا به این گزارش: «وزیر نفت نسبت به پیگیری سیاست‌های عمومی در صنعت نفت اظهار خوش‌بینی کرد. وی که مدتی پیش اعلام کرده بود به احترام آرای مردم، پست وزارت را ترک خواهد کرد، گفت: امیدوارم هرکسی که مسئولیت این صنعت را برعهده می‌گیرد سیاست‌های عمومی ادارۀ صنعت [نفت] را که ازسوی شورای انقلاب تصویب و انجام می‌شد تعقیب کند. این سیاست‌ها عبارت بود از حفظ بیشتر مخازن کشور، کنترل سطح تولید، بالابردن قیمت نفت در اوپک، سعی در استفاده از حداکثر ظرفیت پالایشگاه‌های کشور و ایستادگی درمورد هرگونه تحریک و توطئه.»
معین‌فر افزود: درمورد گاز باتوجهبه قطع صدور گاز به شوروی این امیدواری برای من هست که سیاست ضربتی گازرسانی به نقاط مختلف کشور به‌ویژه روستاها و شهرهای کوچک قاطعانه تعقیب شود، به‌طوری‌که پس از 6 ماه، ما دیگر اساساً گاز اضافی موجود نداشته باشیم. وی درمورد ادامۀ ساخت پتروشیمی ایران و ژاپن نیز گفت: «اقدامات
درمورد این پتروشیمی نیز منجر به راه‌اندازی مجدد کارهای ساختمانی آن شد، به‌طوری‌که هم‌اکنون بیش از 500 کارشناس ژاپنی در بندر امام خمینی آمادۀ کار شده‌اند.» وی افزود: «امیدوارم این مجتمع عظیم را که تابه‌حال بیش از 2 میلیارد و 200 میلیون دلار خرج آن شده است به سامان برسانیم و تا حدود یک سال دیگر به مرحلۀ بهره‌برداری برسد.»(1)
1
اختلافات و مناقشات دو جناح حاکم، در جلسۀ علنی جنجال برانگیز پنجشنبۀ گذشته، بروز یافت که در آن دکتر حسن آیت با دفاع از خود دربرابر نمایندگان مجلس، عاقبت رأی آورد. اما تداوم بازتاب مسائل این جلسه در مطبوعات کشور، حاکی‌از ادامۀ برخوردهای جناحی است. دراین‌مورد امروز روزنامۀ کیهان دو مطلب داشت؛ یکی مصاحبه با حجت‌الاسلام انواری، نمایندۀ رزن همدان، دربارۀ علت استعفای ایشان در آن جلسه و دیگری یادداشت طولانی دکتر ابراهیم یزدی نمایندۀ امام در مؤسسۀ کیهان و سردبیر این روزنامه درمورد علت رأی کبود وی به آیت.
حجت‌الاسلام محی‌الدین انواری در این مصاحبه دربارۀ جو آمیخته با تهدید موجود در مجلس و علت استعفای خود گفت: «مسئله‌ای که دررابطه‌با استعفای من در روز پنجشنبۀ گذشته مهم بود، مسئلۀ اخلاقی و اسلامی است و بعد سیاسی‌اش برای من مطرح نبود؛ چه اعتبارنامۀ آقای آیت تصویب می‌شد یا نمی‌شد آن وظیفۀ نمایندگی است که باتوجهبه گزارش مخبر کمیسیون تحقیق و اظهاراتِ مخالف و موافق و دفاع نماینده با درکی که دارند، آرای خودشان را آزادانه بدهند. علت استعفای من دررابطه‌با مجلس شورای اسلامی است با عنوان اسلامی‌بودنش.» انواری سپس با ذکر مقدمه‌ای دربارۀ قیام اسلامی مردم ایران و انتخابات گذشته و نظر امام دربارة اخلاق برگزیدگان ملت، افزود: «در ظرف این دو ماه مدتی که از عمر مجلس می‌گذرد ناظر جریاناتی بودم که متأسفانه مشاهده می‌شود که مجلس دارد به شکلی درمی‌آید که خدای‌ناکرده کم‌کم از آن نام مجلس شورای اسلامی فاصله بگیرد، چرا؟ اولاً در برخوردها گاه‌گاهی دیده می‌شود بعضی از نمایندگان که وابسته به بعضی از گروه‌ها هستند به یک تعصب عجیب رسیده‌اند که تصور می‌کنند قیمومیت مجلس باید در دست آنها باشد، تنها آنها مسائل را می‌فهمند و تنها آنها در خط اسلام هستند و هرکس بخواهد سخنی برخلاف و روش آنها بگوید ولو اسلامی باشند او را
1) روزنامه اطلاعات، 5/5/1359، ص2.
می کوبند، جوی به وجود آمده که آن آزادی که یک نماینده باید در ابراز رأی و نظر داشته باشد وجود ندارد و می‌خواهند این را بگیرند. ... بههرحال، خطی به وجود میآورند که این تنها ما هستیم که مکتبی هستیم و تنها ما هستیم که اسلام را تشخیص می‌دهیم و راه ما درست است و هرکس برخلاف این کند و [برخلاف] روش ما، سخنی و حرفی داشته باشد محکوم است. ... متأسفانه می‌بینیم آنهایی که سخن از مکتب و خط امام می‌گویند با کمال تأسف روششان و برخوردشان با سایر دوستانشان که در آنجا هستند و آنها هم خدمتگزار اسلام هستند، برخوردشان غیراسلامی است. تأکید می‌کنم که بُعد سیاسی این قضیه برای من مطرح نیست.»
انواری همچنین با اشاره به این مطلب که در اسلام، هدف وسیله را توجیه نمی‌کند، چنین گفت: «من می‌گویم اگر ما حتی هدف اسلامی داریم بایستی از راه‌های مشروع باشد نه اینکه با اهانت به دیگران به اهداف مقدس اسلام برسیم. ... اگر بنا باشد با فحش و ناسزا و از میدان به‌درکردن مخالف حتی کسی به هدف اسلامی‌اش برسد این در اسلام محکوم است. برای نمونه، شخصی به‌عنوان مخالف می‌خواهد صحبت کند اجازۀ سخن به او نمی‌دهند. مگر این مجلس، مجلس مشورت نیست که وکلا نظراتشان را بدهند. برخی افراد که وابسته به بعضی گروه‌ها هستند شروع می‌کنند به آن نماینده اهانت‌کردن. فرض کنید جناب خلخالی که مردی انقلابی است و نمی‌شود انکار کرد و مورد تأیید امام می‌باشد و با تمام وجودش الآن دارد به انقلاب خدمت می‌کند، اگر بلند شد مطلبی اظهار کرد یک عده از نمایندگان بلند شوند و به او بگویند خفه شو، آیا این درست است؟ اسلامی است؟ آیا پیغمبر نفرمود: "من اهان مؤمناً فقد اهاننی" اهانت به مؤمن اهانت به پیغمبر است و اهانت به پیغمبر اهانت به خداست. و یا فرض بفرمایید جناب حجتی کرمانی که من پنج سال در زندان زیر یک سقف با این فرد زندگی کردم و جز صفا و صمیمیت و خلوص نیت و پاکی از این مرد، من چیزی ندیدم وقتی بلند شود اعتراض کند، نماینده‌ای که وابسته به یک گروهی است بگوید خجالت بکش. چرا خجالت بکشد؟ مگر کار خلافی کرده؟ یا قبلاً جناب محلاتی که نمایندۀ امام در سپاه پاسداران می‌باشد به‌عنوان مخالف بخواهد حرفی بزند جلو صحبتش را بگیرند و بعد بگویند خفه شو بنشین. این برای من ازنظر اخلاقی و اسلامی قابل‌تحمل نیست و درخور شئون یک مجلس اسلامی نیست و اگر بخواهد اهانت شود و کلماتی ازقبیل تو منافقی، آن هم به جناب خلخالی زده شود برای من اسباب تأسف است.»
انواری در بخش دیگری از مصاحبه‌اش گفت: «مسئله‌ای که خیلی به نظرم مهم بود بعد از اینکه اعلام شد رأی علنی گرفته می‌شود، گروهی از نمایندگان و وکلای منتسب به بعضی از گروه‌های سیاسی که در کنارشان بودیم خوشحال بودند و اظهار می‌کردند که ما امروز مشخص خواهیم کرد چه کسانی با ما مخالف هستند تا بعداً به حساب آنها برسیم. این است مجلس اسلامی؟...»(1)
مطلب دوم کیهان، "یادداشت روز" این روزنامه به قلم دکتر ابراهیم یزدی با عنوان "گزارش به موکلین، رأی کبود به آیت" است. در بخشی از این سرمقاله آمده است:
1) روزنامه کیهان، 5/5/1359، صص 1 و 2.
«ملت ایران با کمال تأسف ناظر بر جریانات مجلس در روز پنجشنبۀ گذشته بود، که هرگز درخور شأن مجلس شورای اسلامی نبود. و این همه درحالی بود که آن روز قسمت‌هایی از بیانات امام را درمورد مجلس با خط زیبایی بر دیوارهای مجلس نصب کرده بودند که امام فرموده بود: "در مجلس تبادل‌نظر کنید و مباحثه کنید، اما تصفیه‌حساب‌های شخصی و گروهی نکنید."!...
به موجب آیین‌نامۀ داخلی مجلس، فقط نماینده‌ای که اعتراض کرده است حق صحبت دارد. لذا آقای سلامتیان [روز چهارشنبه] دلایل خود را درمورد صلاحیت آقای آیت بیان داشتند. روز پنجشنبه، آقای آیت به دفاع از خود پرداختند و در پایان سخنان خود از مجلس درخواست رأی علنی نمودند و گفتند که برای مشخص‌کردن خط سیاسی افراد، این درخواست را می‌کنند. البته برطبق آیین‌نامۀ داخلی مجلس نماینده‌ای که به اعتبارنامه‌اش اعتراض شده است حق دارد چنین درخواستی را بنماید؛ اما اینکه محور و معیار برای تعیین خط سیاسی نمایندگان براساس رأی به اعتبارنامۀ فرد خاص باشد، این نهایت خودمحوری را نشان می‌دهد. ... از آنجا که من بعد از مطالعۀ پروندۀ آیت و بررسی تمامی جوانب به اعتبارنامۀ آقای آیت رأی مخالف داده‌ام و از آنجا که این رأی به درخواست نامبرده علنی بوده است و اسامی مخالفین منتشر شده است، من حق مردم می‌دانم که بدانند که نمایندۀ آنها چرا به این اعتبارنامه رأی مخالف داده است.»(1)یزدی سپس ایرادات خود به صلاحیت آقای آیت را به تفصیل بیان کرده است.
1
جناح‌بندی کنونی حاکمیت، در عرصۀ تبلیغات رسانه‌های خارجی، همچون مطبوعات وابسته به گروه‌های ضدنظام در داخل، به جنگ قدرت میان حزب جمهوری - و در رأس آن آیت‌الله دکتر بهشتی - و دکتر بنی‌صدر تعبیر و القا می‌شود. در ایجاد، تشدید و سوءاستفاده از چنین وضعی، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بیشترین تلاش تبلیغاتی را از راه‌های مختلف انجام داده است. در عرصۀ رسانه‌های خارجی نیز چنین وضعی حاکم است و برخی از این رسانه‌ها به تبعیت از ادبیات گروه‌های اپوزیسیون داخل، به تبلیغات پرحجم خود علیه گروه‌های موسوم به خط امام می‌پردازند. ازجمله، در بازتاب مناقشۀ جناح‌های حاکم نظام بر سر انتخاب نخست‌وزیر و دولت جدید، رادیو صدای امریکا به نقل مطالب دو روزنامۀ مشهور امریکایی پرداخت؛ این رادیو ابتدا، به نقل از روزنامۀ واشنگتن استار اعلام کرد: رئیس‌جمهور بنی‌صدر چند ساعت پس از پیشنهادکردن مصطفی میرسلیم برای انتصاب به مقام نخست‌وزیری جدید رژیم اسلامی ایران اعتراف کرد که از این کار خود قویاً اکراه داشته است. میرسلیم که فقط سی‌وسه سال دارد عضو حزب جمهوری اسلامی یعنی تشکیلات سیاسی رقبای مذهبی بنی‌صدر است. بنی‌صدر که با اکثریت حزب جمهوری اسلامی در مجلس روبه‌روست، کوشش خود را برای تعیین نخست‌وزیر دلخواهش رها کرد و مجبور شد میرسلیم را پیشنهاد کند، زیرا بقیۀ نامزدهای مقام نخست‌وزیری یا به‌حد نومیدکننده‌ای
1) روزنامه کیهان، 5/5/1359، ص1.
نامناسب بودند و یا به‌شدت با بنی‌صدر مخالفت می‌ورزیدند. ... بنی‌صدر گفت ما دشمنان خود را رها کرده‌ایم و در داخل به جان هم افتاده‌ایم. وی با لحنی که آشکارا به رقبای مذهبی او اشاره داشت، گفت: تاریخ ایران ثابت کرده است که هیچ دستهای نمی‌تواند به‌تنهایی در ایران حکومت کند. بنی‌صدر هشدار داد که ایرانیانی که توسط حزب خودکامه‌ای از حق بیان عقاید سیاسی خود محروم شده‌اند دیر یا زود متحد خواهند شد و آن را نابود خواهند کرد.
این رادیو افزود: «روزنامۀ واشنگتن استار در پایان مطلب خود به درخواست آیت‌الله خمینی برای وحدت میان همۀ صفوف مسلمانان اشاره می‌کند و به نقل از یکی از سیاستمداران باتجربه می‌گوید: دیگر از این حرف‌ها گذشته است. قدرت‌طلبی بازی همه شده است و هرکس که زورش برسد با آسودگی خیال، امور را در دست می‌گیرد.»
رادیو امریکا سپس به مطالب روزنامۀ نیویورک تایمز پرداخت: «حزب جمهوری اسلامی که اکثریت کرسی‌های مجلس اسلامی را به دست آورده احتمالاً بیشتر پست‌های کابینه را هم اشغال خواهد کرد. این امر باتوجهبه کناره‌گیری احتمالی قطب‌زاده از دولت که طرفدار مذاکره برای حل مسئلۀ گروگان‌ها بوده احتمالاً سبب خواهد شد که شرایط آزادی گروگانهای امریکایی دشوارتر شود. ...»(1)
رادیو کلن آلمان‌غربی نیز ضمن اشاره به تأثیر مرگ شاه بر سرنوشت گروگانهای امریکایی و روابط ایران و امریکا، به تحلیل جنگ قدرت میان جناح‌های رقیب پرداخت. به گفتۀ این رادیو: «ظاهراً مبارزات قدرت در صحنۀ سیاسی ایران که از ماه‌ها پیش آغاز شده است همچنان ادامه دارد. شاه مخلوع، یعنی سمبل تنفر و انزجار انقلاب ایران، امروز درگذشت و از صحنۀ سیاست جهانی محو گردید. این خبری بود که دستگاه‌های ارتباط جمعی ایران را بیش از هر چیز دیگری به خود مشغول کرده بود. از نام نخست‌وزیر بازهم خبری نیست و ظاهراً تأیید او ازطرف مجلس بازهم به‌مدت نامعلوم دیگری موکول شده است.» رادیو کلن اشاره کرد که آیت‌الله خمینی اخیراً برای چندمین‌بار درخواست کرده است که دولت جدید ایران باید بیش از پیش در مسیر اسلام قدم بردارد و لیبرال‌بودن بیش از حد دولت را مسئول نارسایی‌ها و نابسامانی‌های موجود کشور دانسته است. این رادیو سپس افزود:
«واقعیت مبارزات سیاسی کسب قدرت در ایران نیز در همین مسئله نهفته است. دکتر بنی‌صدر رئیس‌جمهور ایران و دکتر بهشتی رئیس حزب جمهوری اسلامی، هریک می‌کوشند تا خلق و جامعه را در مسیر خود به حرکت درآورند؛ حال با به‌تعویق‌افتادن تعیین نخست‌وزیر ایران ازطرف مجلس شورای اسلامی، این سؤال مطرح می‌گردد که آیا روحانیون بازهم عهد و سازش خود را با بنی‌صدر پایدار خواهند داشت و یا به متلاشی‌ساختن اساس سیاسی ایران به نفع خود و قبل از آنکه این اساس اصولاً ریشه و پایه‌ای به خود بگیرد، ادامه خواهند داد.»(2)
1
در ادامۀ تحرکات ارتش عراق در مرزهای غربی و جنوب‌غربی ایران، طبق خبرهای رسیده از منابع داخلی، «یگان‌های مانوری لشکر6 زرهی ارتش عراق [که] در منطقۀ استحفاظی خود در مقابل منطقۀ سومار قرار دارد، گسترش پیدا کرده‌اند و این لشکر را لشکر10 زرهی پشتیبانی نموده و لشکر7 پیادۀ ارتش عراق، جناح شمالی و تیپ‌های 14 و 24 و 27 مکانیزه، جناح لشکر6 را پوشش می‌نماید.»(1)گزارش سپاه نفت‌شهر نیز حاکی است: «به دستور قائم‌مقام شهر مندلی، شهرهای نفتخانۀ مندلیه و زرباطیه عراق از سکنه تخلیه شده‌اند و پاسگاههای عراقی "قشقه"، "الصمود" و "انقطاع مکتوب" در مرز سومار و پاسگاههای "الشهداء"، "امیزی" و "کاسه‌کاس" در مرز ایلام توسط چریک‌های محلی شدیداً تقویت شده‌اند.»(2)همچنین، «برابر گزارش هنگ ژاندارمری ایلام مستند به اعلام پاسگاه انجیره و هلالی و گروهان صالح‌آباد، در ساعت 21 روز 6/5/59، 4 دستگاه خودرو با چراغ جنگی به پاسگاه الشهدای عراق وارد و در همان ساعت، 3 دستگاه دیگر نیز با چراغ جنگی و نورافکن به‌طرف پاسگاه "تک تک مشکی"و "پلکان" در حرکت بودند.»(3)
اما سه گزارش جداگانۀ دیگر از هنگ قصرشیرین، دربارۀ تحرکات ارتش عراق، حاکی‌از احتمال حملۀ برخی از این یگان‌ها در ساعات آتی است. بنا به خبر پاسگاه حیدرآباد، پاسگاه نی‌کند عراق شدیداً تقویت شده است؛ در این گزارش آمده است: «در ساعت 11 یوم جاری، 60 دستگاه تانک جنگی با پرسنل کافی وارد [پاسگاه نی‌کند شده] و قصد حمله به پاسگاههای مرزی را دارند.» در پایان این گزارش از رکن3 ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه درخواست تقویت پاسگاه مرزی خودی شده است.(4)هنگ قصرشیرین در گزارش دوم خود آورده است: «گزارش پاسگاه زینل‌کش حاکی است در بین پاسگاه باغچه و فلکاهول عراق یک پاسگاه دیگر مستقر گردیده و تعداد 14 دستگاه تانک و 12 دستگاه [خودرو] گاز به [فاصلۀ] تقریبی یک کیلومتری مرز نزدیک شده‌اند.»(5)آخرین گزارش این هنگ حاکی است: «برابر [اعلام] گروهان قصرشیرین به استناد گزارش پاسگاه ژاندارمری هدایت، در ساعت 12:45 و ساعت 16 یوم جاری، تعداد 4 دستگاه
1) سند شمار 409272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص93، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات)، 6/5/1359، ص1.
2) همان.
3) سند شماره 02/409269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، 6/5/1359، ص80، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات)، 7/5/1359، ص1.
4) سند شماره 277110 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیۀ کرمانشاه (رکن3)، 6/5/1359.
5) سند شماره 277108، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیۀ کرمانشاه، 6/5/1359.
تویوتا با یک جیپ در حدود 100 الی 150 نفر مهاجم که در داخل آنها بودند به پاسگاه مجیدسالار عراق مراجعت کردند و همگی در اطراف پاسگاه و بالای پاسگاه مجیدسالار دیده می‌شوند و این‌طور به نظر می‌رسد که قصد حمله به این پاسگاه را داشته باشند.»(1)
1
هم‌زمان با تحرکات مرزی ارتش عراق، اقدامات این کشور در تجاوز به حریم هوایی و نیز درگیری‌های پراکندۀ مرزی، حاکی‌از ادامه و تشدید روند ناآرامی در مرزهای غربی و جنوب‌غربی ایران است.
«به گزارش سپاه پاسداران قصرشیرین، یک میگ عراق در ساعت 16:10 دقیقه، مناطق باویسی و ازگله را زیر آتش قرار داده و سپس به منطقۀ دالاهو رفته و بعداً خاک ایران را ترک نموده [است].»(2)
ازطرف دیگر، هواپیماهای عراقی به‌طور متوالی در این مناطق به شناسایی مواضع نیروهای ایران می‌پردازند. به گزارش خبرنگار روزنامۀ کیهان از کرمانشاه، «هواپیماهای عراقی هر چند روز یک بار به حریم هوایی ایران تجاوز می‌کنند تا مواضع نظامی جمهوری اسلامی ایران را شناسایی کنند و هدف آنها این است که در زمان مناسب این مناطق را مورد حمله قرار دهند، زیرا اکثر اوقات این هواپیماها در فاصلۀ 2000 پایی از زمین پرواز می‌کنند.» بنا به همین گزارش، «یکی از مسئولین سپاه پاسداران ایلام ضمن تأیید مطالب بالا، به خبرنگار کیهان گفت: حدود ساعت 12 نیمه‌شب، 2 هواپیمای عراق به خاک ایران تجاوز کردند و چند لحظه بر فراز نخجیرک به پرواز درآمدند، که دراثر تیراندازی نیروهای خودی، خاک ایران را ترک کردند. به‌دنبال این جریان، حدود ساعت 3 بامداد نیز 2 هواپیمای دیگر عراق نیز حریم هوایی ایران را مورد تجاوز قرار دادند.»(3)
ازسوی دیگر، به‌دنبال درگیری شب گذشتة مأموران عراقی با نیروهای ایرانی در منطقه مذکور، امروز صبح نیز عراق با سلاح‌های سنگین ازقبیل خمپاره و توپ، پاسگاه سوبله در خاک ایران واقع در نوار مرزی بستان را زیر آتش گرفت. به گزارش خبرگزاری پارس، سرهنگ رضوی، فرمانده ژاندارمری خوزستان، ضمن اعلام این خبر، گفت: با شروع حمله ازطرف مأموران عراقی، مأموران ایرانی به آتش آنان پاسخ دادند و پس از دو ساعت، مهاجمان عراقی مجبور به عقب‌نشینی شدند. وی اضافه کرد: این درگیری از ساعت 9:30 دقیقه تا ساعت 11، ادامه داشت و در جریان درگیری به نیروهای ایرانی و پاسگاه آنان هیچ‌گونه خسارتی وارد نیامد.(4)در گزارش ژاندارمری خوزستان نیز دربارۀ این درگیری آمده است: «در این درگیری قسمتی از پاسگاه سوبلۀ عراق منهدم شد.» این گزارش می‌افزاید: «باتوجهبه اینکه مأمورین عراقی پاسگاههای خود را تقویت نموده‌اند، ناحیه [ژاندارمری] تقاضای اعزام واحد کمکی به پاسگاه سوبله نموده است.»(5)
مین‌گذاری نوع دیگری از تحرکات ایذایی عراق است. امروز یک عدد مین نزدیک محل شیروخورشید سرخ دهلران کار گذاشته شده بود که براثر انفجار آن 11 نفر زخمی شدند.(6)
1) سند شماره 283108 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیۀ کرمانشاه (رکن2)، 6/5/1359.
2) سند شماره 409272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 7/5/1359، ص آخر، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
5) سند شماره 34294 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3)، بنا به گزارش ناحیۀ ژاندارمری خوزستان.
6) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
1
دامنة مبارزات گروه‌های معارض عراقی علیه حکومت صدام، به برخی کشورها گسترش یافته است و دراین‌میان، به کمک دستگاه‌های تبلیغاتی حکومت صدام، از ایران به‌عنوان مسئول اقدامات معارضین مزبور، بعضاً در رسانه‌ها و اکثراً در اقوال مسئولان عراقی، یاد می‌شود.(1)امروز در ابوظبی و لبنان دو حادثه اتفاق افتاد.
به نوشتۀ روزنامۀ جمهوری اسلامی: «سفارت بعث عراق در ابوظبی پایتخت امارات عربی [متحده] دیروز [امروز 6/5/1359] منفجر شد. در این انفجار عظیم، 2 تن از مسئولین بلندپایۀ سفارت عراق کشته و چند تن دیگر زخمی شدند. خبرگزاری پارس به نقل از آسوشیتدپرس از بیروت گزارش داد: به‌دنبال انفجاری که دیروز (امروز) در ابوظبی روی داد و منجر به قتل دو دیپلمات عراقی گردید، روزنامۀ دست چپی السفیر چاپ بیروت نوشت: یک گروه ناشناس که خود را "اتحاد عارف البصری" می‌نامد مسئولیت این انفجار را برعهده گرفت. السفیر توضیح داد که عارف البصری یک تبعۀ عراقی است که اخیراً اعدام شده است.»(2)خبرگزاری پارس به نقل از حزب دعوت اسلامی که با این خبرگزاری تلفنی تماس گرفته است، گفت: حجت‌الاسلام شیخ عارف البصری یکی از برجسته‌ترین شاگردان عالم مجاهد و مرجع شهید آیت‌الله‌العظمی سیدمحمدباقر صدر بود که در سال 1974 به‌اتهام عضویت در حزب الدعوة الاسلامیه به‌همراه چهار تن دیگر از بهترین شاگردان آیت‌الله صدر یعنی: سیدعمادالدین طباطبایی، سیدعزالدین قپانچی، سیدحسین جلوخان و سیدنوری آل طعمه در زندان‌های فاشیستی رژیم بعث به شهادت رسیدند.(3)همچنین، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری امارات عربی متحده از بغداد، گزارش داد: صدام حسین، رئیس‌جمهوری عراق، امروز پیام مکتوبی از شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، رئیس امارات عربی متحده، دربارة مناسبات دوجانبه و آخرین تحولات منطقه دریافت کرد. این پیام را رئیس دربار امارات عربی متحده که صبح امروز وارد بغداد شد، تسلیم صدام حسین کرد. خبرگزاری پارس افزود: ناظران سیاسی، این روابط را، به‌ویژه باتوجهبه اوج‌گرفتن جهاد امت مسلمان عراق علیه حکومت فاشیستی بعثی، که انفجار سفارت عراق در ابوظبی نمونه‌ای از آن است، بیشتر مربوط به مسائل امنیتی می‌دانند.(4)
روزنامۀ واشنگتن پست نیز ضمن نقل اسامی کشته و زخمی‌شدگان، نوشت: «خبرگزاری عراق، دولت انقلابی ایران را مسئول این حمله دانست.» این روزنامه افزود: «قبلاً طی ماه جاری دبیر سوم سفارت عراق در بیروت، ابراهیم خزعل حصون به ضرب گلوله به قتل رسید. عراق در این حمله نیز ایران را مقصر دانست.»(5)
1) برخی اظهارات که در رسانه‌های عمومی نیز انعکاس می‌یابد، ازجمله عوامل تقویت‌کردن این ادعاهاست. نمونه‌ای از این‌گونه موارد در ضمیمة این گزارش آمده است.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس.
3) روزنامه کیهان، 7/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس.
5) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج 1، گروه مترجمین، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ص208، مترجم جعفر بختیاری.
حادثۀ دوم در بیروت رخ داد. به گزارش آسوشیتدپرس: «پیش‌ازظهر امروز، یک سیاستمدار هوادار رژیم بعث عراق در بیروت مورد تهاجم یک مرد مسلح ناشناس قرار گرفت و کشته شد. این شخص که موسی شعیب نام دارد یک مسلمان شیعۀ لبنانی و عضو حزب سوسیالیست بعث لبنان بود که با رژیم صدام حسین همکاری نزدیک دارد.»(1)رادیو اسرائیل نیز ضمن نقل این خبر، گفت: «این ترور نگرانی عمیقی را در بیروت به وجود آورده است، زیرا بیم آن می‌رود که موجب برخوردهای خونین تازه‌ای بین طرف‌داران ایران و عراق در بیروت شود.»(2)
ازسوی دیگر، حزب دعوت اسلامی عراق در اطلاعیه‌ای ضمن هشدار به برخی دولت‌های عربی منطقه، اعلام کرد:
«باکمال تأسف تعدادی از رژیم‌های وابسته، دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی خود را در اختیار رژیم سفاک عراق گذارده و آلت دست سازمان امنیت عراق شده‌اند، به‌طوری‌که آزادانه دست به ترور و تعقیب و دستگیری مخالفان خود می‌زنند. بارزترین این کشورها کویت و امارات متحده و اردن می‌باشند. ما مسئولیت ریختن خون هر شهید و یا دستگیری هر مخالفی با رژیم وابستۀ صدام، مخصوصاً مجاهدان عراقی که در این کشورهای ذکرشده صورت می‌گیرد، به‌عهدۀ همان رژیم می‌گذاریم.»(3)
1
گرچه بمب‌گذاری و عملیات ایذایی عوامل وابسته به عراق اغلب باعث ایجاد تلفات انسانی و خسارات مالی نسبتاً عمده‌ای در داخل شهرهای مرزی یا نزدیک به مرز می‌شود، اما در بسیاری مواقع این تحرکات با هوشیاری مردم و تلاش مأموران انتظامی خنثی می‌گردد و در موارد متعددی، عاملان شناسایی و به مجازات می‌رسند. دو خبر زیر نمونه‌هایی از این موارد است.
به نوشتۀ روزنامۀ جمهوری اسلامی: «بمبی که ازسوی مزدوران بعث عراق در یکی از خیابان‌های اهواز گذاشته شده بود خنثی گردید. بنا بر همین گزارش، ساعت 10:15 دقیقۀ دوشنبه‌شب، در خیابان مجاهدین بین حافظ و فردوسی بمبی در کنار خیابان گذاشته شده بود که [ساکنان] منازل اطراف متوجه می‌شوند و به اطلاع کمیته می‌رسانند و افراد کارشناس بلافاصله در محل حاضر و این بمب را خنثی می‌نمایند.»(4)
ازسوی دیگر، در ادامۀ مبارزه با عوامل بمب‌گذار، «دادگاه انقلاب اسلامی اهواز اعلام کرد که سیدعباس موسوی فرزند فاضل اهل شادگان به‌اتهام رفتن به عراق، آوردن اسلحه و داشتن چاشنی انفجاری و فتیله و همکاری با خرابکاران تأسیسات صنعتی، محکوم به اعدام شد که حکم صادره در ساعت 6 بعدازظهر دوشنبه، به اجرا درآمد.»(5)
دراینحال، رادیو صدای امریکا در گزارش خود، دربارۀ تأثیر خرابکاری‌های مداوم در تأسیسات صنعت نفت بر روند تولید نفت، گفت: «خرابکاری‌های مداوم در مولد نیرو در پالایشگاه آبادان، میزان تولید نفت این پالایشگاه را به متجاوز از یک‌سوم یعنی جمعاً چهارصد
1) روزنامه کیهان، 7/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از بیروت.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 132، تاریخ 7/5/1359، ص43، رادیو اسرائیل، 6/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 6/5/1359، ص13؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/1359، ص3، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص4.
5) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص آخر.
هزار بشکه در روز کاهش داده است. مقامات مسئول در ایران می‌گویند توربین‌های پالایشگاه آبادان در دست تعمیر قرار گرفته است. درعین‌حال، گفته می‌شود که دستگاه انتقال نیرو در پالایشگاه آغاجاری نیز به‌کلی از کار افتاده است و فعالیت در پالایشگاه کرمانشاهان نیز پس از تهاجم گروهی از مهاجمان عراقی به این پالایشگاه، به‌صورت نیمه‌تعطیل درآمده است.»(1)
1
تشدید حمایت علنی عراق از شاپور بختیار و افسران فراری هوادار وی، علامتی دیگر از اراده دولت بعث بر تداوم و تسریع روند رو به وخامت مناسبات ایران و عراق است.
شاپور بختیار، آخرین نخست‌وزیر شاه مخلوع، امروز در مصاحبه با رادیو فرانسه، دربارۀ ارتباط خود با عراق گفت: «منافع مشترک من و عراق دربرابر رژیم جمهوری اسلامی ایران موجب گردیده است که از دولت عراق کمک دریافت دارم.» خبرگزاری فرانسه ضمن نقل این مطلب افزود: «شاپور بختیار که در یک آپارتمان لوکس در پاریس اقامت دارد از موضع عراق در قبال رژیم جمهوری اسلامی ایران ستایش به عمل آورد و گفت که رژیم بعث عراق همه نوع کمک به او می‌دهد. هنگامی‌که از آخرین نخست‌وزیر شاه مخلوع درمورد پخش برنامه‌های فارسی وی از ایستگاه رادیویی بسیار قوی عراق سؤال شد، وی از جواب‌دادن به این سؤال خودداری کرده و فقط گفت که "تمام ایستگاه‌های رادیویی جهان اسلام مخالف رژیم آیت‌الله خمینی هستند."»(2)
2
تحرکات ایذایی، نقلوانتقالات و درگیری‌های مسلحانۀ عوامل گروه‌های مسلح غیرقانونی، اعم از مهاجمان محلی (غیرسیاسی) وابسته به عراق و عوامل تشکیلاتی و هواداران تشکل‌های سیاسی، در مناطق کردنشین همچنان ادامه دارد. دراین‌میان، برخی از این تحرکات از چشمان عناصر اطلاعاتی خودی دور نمی‌ماند.
بنا به یک گزارش: «برابر خبر رسیده از ناحیۀ گورانی(1)و قلخانی در تاریخ 6/5/59، محمود مرادی که سرپرست یک گروه هشتاد نفری از مهاجمین می‌باشد ازطرف سردار جاف جهت خرابکاری و دستبرد به منطقۀ گهواره و اسلام‌آباد تا کرمانشاه مأموریت گرفته است.»(2)
در گزارش دیگری آمده است که «کومه‌له در تاریخ 6/5/59، شش بار قاطر فشنگ از آبادی دزلی(3)و کیایه(4)با ماشین تا آبادی رشاش(5)آوردند و از آنجا کومه‌له که در آویهنگ بود، اولاغه [بار مزبور] را فرستادند به آبادی هویه(6)و از آنجا به توریور(7)برده‌اند و هر بار قاطر دو گونی می‌باشد.»(8)
همچنین، گزارش دیگری حاکی است: «سیدجواد حصامی با تعداد 30 نفر در کوه‌های اطراف آبادی تخت (در جنوب ایرانشهر از توابع سقز) مستقر بوده و دارای 2 قبضه ژ3 و کلاشینکف و یک قبضه توپ 106 و آر.پی.جی7 می‌باشند.»(9)
در استان آذربایجان‌غربی، سپاه پاسداران ارومیه نیز دربارۀ حملۀ افراد ضدانقلاب مسلح وابسته به عراق، چنین هشدار می‌دهد: «به احتمال زیاد، ظرف امشب 6/5/59، عناصر مزدور عراقی به واحدهای مستقر در منطقه ضربه بزند. ضمن هوشیاری کامل، پیش‌بینی‌های لازم را معمول دارید.»(10)
از ارومیه همچنین گزارش می‌رسد که «از ساعت 12 دیشب، مهاجمین مسلح با اسلحه‌های مختلف به پیشمرگان مسلمان کرد در روستای چره اطراف ارومیه حمله کردند. یک مقام آگاه در هنگ ژاندارمری ارومیه ضمن تأیید این خبر گفت: بلافاصله فرمانده گروهان تأمین منطقه به اتفاق جوانمردان و پیشمرگان مسلمان کرد به این تیراندازی‌ها که از روستای اشکه‌سو صورت گرفت پاسخ دادند و مهاجمین را عقب راندند. براساس این گزارش در این حادثه هیچ‌گونه تلفات یا آسیبی به پیشمرگان مسلمان کرد وارد نیامد و از میزان تلفات مهاجمین گزارشی نرسیده است.»(11)
گزارش دیگری حاکی است که: «در کرمانشاه ساعت 3 بامداد امروز، گروهی از مهاجمین مسلح با انواع سلاح برنو، ژ3 و کلت کمری در ناحیۀ سیدفاطمه و خیابان گلستان این شهر شروع به تیراندازی کردند که مأموران شهربانی به تیراندازی‌های آنها پاسخ دادند و پس از یک ساعت و نیم درگیری، آنها را متواری ساختند. در این درگیری به کسی آسیب وارد نیامد.»(12)
گفتنی است که برخی از این تحرکات، ارزش نظامی نداشته و صرفاً برای ایجاد رعب و وحشت در میان مردم منطقه و در چارچوب یک عملیات روانی خاص صورت می‌گیرد. دراین‌مورد، گزارش خبرنگار کیهان مستند به گزارش ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه، حاکی است:
1) گوران، یکی از بخش‌های مهم شهرستان اسلام‌آباد. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) سند شماره 238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص249، 8/5/1359، مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب کشور.
3) دزلی، دهی از دهستان اورامان بخش رزاب شهرستان سنندج. ر.ک: همان.
4) نام آبادی را اشتباه ذکر کرده است. احتمالاً کمینه باشد؛ ده از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج. ر.ک: همان.
5) رشنش درست است. ده از دهستان کلاترزان بخش زراب شهرستان سنندج. ر.ک: همان.
6) huye - دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش رزاب شهرستان سنندج. ر.ک: همان.
7) توریور: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش حومۀ سنندج. ر.ک: همان.
8) سند شماره 239 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، 8/5/1359، ص100، واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان.
9) سند شماره 02/409269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص145، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات)، ص1.
10) سند شماره 425598 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، 6/5/1359، ص52.
11) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 6/5/1359، ص13.
12) روزنامه کیهان، 7/5/1359، ص آخر.
«در اثر انفجار یک بمب در دهلران، گروهی از مردم این شهر مجروح شدند. بنا به همین گزارش، این بمب توسط مزدوران بعث عراق درجهت ایجاد رعب و وحشت در میان مردم کار گذاشته شده بود. درارتباط‌با انفجار این بمب طبق گزارشات رسیده، تعدادی از عوامل مزدور بعث عراق توسط مأموران ژاندارمری شناسایی و بازداشت شده‌اند.»(1)
برخی گزارش‌ها نیز حاکی‌از "بریدن" بعضی از عوامل گروه‌های مسلح غیرقانونی هستند؛ ازجمله بنا به گزارش سپاه پاسداران باینگان، «یکی از اعضای حزب منحلۀ دمکرات بامداد امروز، با یک قبضه اسلحۀ کلاشینکف خود را تسلیم سپاه پاسداران باینگان کرد و پس از انتقال به پاوه، امان‌نامه دریافت کرد.»(2)
ازسوی دیگر، به گزارش خبرگزاری پارس از سنندج، «در ادامۀ عملیات پاکسازی شهر سنندج، پاسداران مستقر در این شهر از خانه‌ای واقع در خیابان بیمارستان موفق به کشف دو قبضه اسلحه و تعداد زیادی فشنگ و نشریات مارکسیستی شدند.»(3)
گزارش دیگری از کرمانشاه مربوط به دستگیری شب‌هنگام اصغرخان سنجابی برادر دکتر کریم سنجابی از سران جبهۀ ملی است. در گزارش خبرگزاری پارس آمده است که وی درارتباط‌با مسئلۀ زمین و داشتن ایادی مسلح غیرمجاز در منطقۀ سنجابی بازداشت شده و هم‌اکنون در زندان دیزل‌آباد کرمانشاه به سر می‌برد. بنا به همین گزارش: «عدهای از پاسداران با مراجعه به منزل اصغرخان سنجابی می‌خواستند وی را جهت ادای توضیحات به کمیتۀ مرکزی احضار کنند که در این موقع رفت‌وآمدهای مشکوکی را ازسوی ساکنین خانه مشاهده کردند که پس از دریافت حکم ازطرف دادستانی، وی را بازداشت کردند. در بررسی‌های منزل نامبرده تعدادی اسلحه و مهمات، جواهرات و سایر آلات لهو و لعب و همچنین مدارکی دال بر وابستگی‌اش به خاندان منحوس پهلوی به دست آمد.»(4)
1
بااینکه برخی شهرها و روستاهای استان کردستان و دیگر مناطق کردنشین پاکسازی شده و این پاک‌سازی‌ها همچنان ادامه دارد، یکی از مشکلات عمدۀ این مناطق، نبود امنیت کامل برای اجرا یا ادامۀ بازسازی و عمران شهری و روستایی است. دراین‌مورد مسئول جهاد سازندگی سنندج در گفت‌وگویی با خبرنگار رادیو سنندج گفت:
«در روستاهای کردستان فعلاً برای ایجاد کار و عمران امنیت نسبی وجود ندارد، به‌محض به‌وجودآمدن امنیت، فعالیت‌های سازندگی شروع می‌شود. وی افزود: برای رفع کمبود آب در منطقه تصمیماتی گرفته شده، ازجملۀ این کمک‌ها حفر دو حلقه چاه و بازسازی چاه‌های قدیمی و تعمیرات آن است که مقدمات انجام این کار فراهم شده است. وی درمورد راه‌اندازی کارخانه‌ها گفت: دراین‌مورد دو برنامه موجود است؛ اول، راه‌اندازی و ترمیم و رفع نیازها و دوم ایجاد پروژه‌های جدید صنعتی. در مرحلۀ اول کارخانه‌های تولید نخ، نان ماشینی، کارگاه راه‌سازی و چند کورۀ آجرپزی شروع به کار کردند.»(5)
درهمین‌زمینه، یک گزارش مبسوط از وضعیت شهر و سپاه مریوان و روستاهای اطراف آن، نشان از عمق فاجعه در این مناطق دارد. در بخشی از این گزارش که "واحد پیگیری و هماهنگی و نظارت و ارزشیابی" سپاه مرکز اعزامی به مریوان آن را تهیه کرده، آمده است:
«این شهر در بین تپه‌های جنگلی واقع شده و تپه‌های اطراف شهر در دست برادران پاسدار و ارتشی قرار دارد. دهات‌های اطراف این شهر هنوز پاکسازی نشده و ازاین‌لحاظ در موقعیت خطرناکی قرار دارد. به‌دلیل نزدیک بودن این شهر به مرز عراق و باز بودن مرز، رفت‌وآمد مردم [به عراق] به‌راحتی صورت می‌گیرد و به‌دلیل ناامن‌بودن جاده‌های اطراف و نرسیدن مواد سوختی و آذوقه، تقریباً 80% کمبودها از عراق وارد می‌شود. دراثر نرسیدن گازوئیل و بنزین به شهر مدتی است که شهر از داشتن آب و برق محروم است و امروز با ورود یک ماشین گازوئیل فعلاً این کمبود برطرف شده است.» در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «به‌دلیل مشخص‌بودن مقرهای سپاه و پراکنده‌بودن ضدانقلاب در شهر و دهات‌های اطراف، امکان حمله به سپاه می‌باشد.» در بخش پیشنهادهای این گزارش نیز اضافه شده است: «با تعمیر سینما و نشان‌دادن فیلم‌های آموزنده می‌توان تا حدی از بیکاری مردم شهر که عدهای از آنها به تیله‌بازی مشغول‌اند، کاست و هم فرهنگ مردم را بدین‌وسیله بالا برد. با اعزام خبرنگار و فیلم‌بردار به شهر درمورد غارتگری‌های ضدانقلاب و تعمیر دکل رادیویی که به‌وسیلۀ گروه‌های مسلح غارت شده و وسایل آن را به قیمت ارزان به عراق فروخته‌اند، می‌توان با دادن روحیه به مردم آنان را درمورد کار این گروه‌ها روشن کرد و افشاگری نیز می‌توان درمورد گروه‌ها انجام داد. ... برای رفع کمبود و مشکلات کشاورزی می‌توان سد نیمه‌تمام باشماق را با ارسال نیروی متخصص، تکمیل و مورد بهره‌برداری قرار داد. برای جبران خسارت‌ها و نابسامانی‌های اقتصادی، طرح‌های عمرانی ازقبیل احداث کارخانه‌های تولیدی، صنعتی و دامداری و... پیاده شود. ... برای جلوگیری از وابستگی اقتصادی به عراق و تأمین مایحتاج زندگی افراد شهر، ارزاق عمومی ازقبیل وسایل سوختی و تغذیه و پوشاک و خواربار به توسط استفاده از امکانات هوایی ارتش ارسال گردد. اعزام پزشک و دارو برای رفع احتیاجات بهداشتی مردم [انجام گیرد.]»(1)
مشکل نبود امنیت در کردستان و برخی مناطق کردنشین دیگر، همچنین باعث شده که مسئلۀ تقسیم زمین و احیای کشاورزی و طبیعتاً موضوع اشتغال‌زایی نیز همچنان لاینحل باقی بماند. بااین‌همه، سازمان پیشمرگان مسلمان کرد در اطلاعیه‌ای خواستار اعزام هیئت تقسیم زمین به کردستان شده است. در این اطلاعیه خطاب به مسئولان امر آمده است:
«هیئت 7 نفری تقسیم زمین را به کردستان اعزام دارید. ... زمینی که خدا برای همۀ مردم آفریده، عملاً عدهای آن را در دست گرفته و همواره بی‌آنکه رنجی برده باشند، گنج می‌اندوزند. فئودال‌ها و زمین‌خواران امکان زندگی و تلاش شرافتمندانه را از کشاورزان سلب و
1) سند شماره 436249 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، صص 99 - 94، 6/5/1359، گزارش واحد پیگیری و هماهنگی و نظارت و ارزشیابی به واحد فرماندهی.
در شیوۀ دیرین آنها را استثمار نموده‌اند. ... این تبهکاران در زیر برق سرنیزۀ رژیم دست‌نشاندۀ پهلوی همچنان کشاورزان را مورد غارت و چپاول قرار می‌دادند و اینک با انقلاب اسلامی که نویدبخش آزادی راستین مستضعفین است، کشاورزان توقع دارند که چون گذشته، زمین در چنگ زمین‌خواران نباشد. بساط چپاول و استثمار برچیده گردد.» در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: «اگرچه نیروهای انقلابی و مسلمان در منطقه هرجا را از وجود پلید مزدوران پاک ساخته‌اند و قدم‌های انقلابی در حل مشکل زمین به نفع کشاورزان برداشته‌اند، اینک از مسئولان امر خواستاریم هرچه زودتر هیئت 7 نفری را به کردستان اعزام دارند و زمینۀ هرگونه یاوه‌سرایی ضدانقلابیون و مزدوران بیگانه را از میان بردارند.»(1)
1
تحرکات و ناآرامی‌های سیاسی و بعضاً خشونت‌آمیز در شهرها و روستاهای مختلف، گرچه در مقایسه با مناطق کردنشین و مرزی، بسیار جزئی می‌نماید، اما بههرحال وضع عادی را برهم می‌زند. در ایجاد این‌گونه ناآرامی‌های پراکنده حضور برخی گروه‌های سیاسی مخالف و اغلب معاند با نظام، که در خارج از کردستان به‌جای تحرکات نظامی، به سازماندهی اعتراض‌ها و خواسته‌های مردم و جهت‌دهی به آنها، تحت عناوین و نامهای مختلف، می‌پردازند، مشاهده می‌شود. البته بعضاً گروه‌های مدافع نظام نیز چه به‌صورت رسمی و چه در قالب تحرکات مردمی، به اقدام متقابل می‌پردازند.
در آمل، خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی وقایع امروز این شهر را چنین گزارش داد:
«مجاهدین خلق [منافقین] مرکز آمل به اتفاق نیروهای چپ ازجمله فدایی، پیکار، طوفان و دیگر گروه‌های مخالف، بدون مجوز قانونی از ساعت 5/9 شب در سطح شهر دست به راه‌پیمایی زدند. بلافاصله مردم نیز در سطح شهر به حالت آماده‌باش برای خنثی‌نمودن هر نوع توطئه‌ای درآمده و در ساعت 11 شب از حسینیۀ ارشاد دست به راه‌پیمایی زدند و اعلام نمودند که هرلحظه و هردقیقه آمادۀ درهم‌شکستن توطئه‌های هرنیروی مخالف انقلاب می‌باشند. براساس همین گزارش، بعضی از ناظران بر جریان راه‌پیمایی شبانۀ خلقی‌ها، اظهار داشتند که چرا نیروهای به‌اصطلاح خلقی هنگام شب اقدام به راه‌پیمایی نموده‌اند.»(2)
در قزوین، به نوشتة روزنامة اطلاعات: «عامل توزیع نشریات "کار" در قزوین با رأی دادگاه انقلاب اسلامی این شهر، محاکمه و به زندان محکوم شد. در اطلاعیۀ این دادگاه آمده است: جلال ملاحسنی فرزند صفر به‌اتهام توزیع و فروش نشریۀ کار و [به‌عنوان] عامل توزیع آن در قزوین، [و نیز به‌جرم] کشف مقدار زیادی نشریات کار و پیکار و اعلامیه‌های توهین‌آمیز چریک‌های فدایی خلق از منزل وی، محاکمه و به 3 سال زندان در کاشان محکوم شد.»(3)
در لنگرود، درگیری بین متحصنین در فرمانداری این شهر و گروهی از مردم، به خشونت گرایید. به گزارش خبرنگار کیهان: «به‌دنبال درگیری‌های عصر پنجشنبه قریۀ "لیلاکوه" و
"ملات" از توابع لنگرود و زخمی‌شدن چند نفر و نیز دستگیری یک نفر، گروهی از اهالی لیلاکوه به‌منظور آزادی شخص دستگیرشده در فرمانداری شهرستان لنگرود متحصن شدند. ازسوی دیگر فخر روحانی نمایندۀ مردم، جهت مذاکره با متحصنین به‌سوی فرمانداری حرکت کرد و در بین راه، گروهی از مردم مسلمان نیز با او همراه شدند. ولی مذاکره به خشونت گرایید و در جریان درگیری که روی داد، دو نفر از مردم به نامهای جعفر نجفی و سیدجلال نورمحمدی زخمی شدند که حال نورمحمدی وخیم است.»(1)همچنین، درپی درگیری‌های هفتۀ اخیر در این شهر، عصر امروز «گروهی به دفاتر حزب توده، جنبش مسلمانان مبارز و سازمان چریک‌های فدایی خلق در شهرستان لنگرود حمله کردند.»(2)
در درگیری امروز فرمانداری لنگرود، جراحات واردشده به یکی از مردم شهر باعث فوت وی شد؛ درپی این واقعه، واحد دانشجویی حزب جمهوری اسلامی بیانیه‌ای دراین‌مورد صادر کرد که در بخشی از آن به ریشه‌یابی این درگیری‌ها پرداخته شده و آمده است:
«... جای تأسف است که به‌مانند اغلب موارد، این‌بار هم ضعف و سستی نهادهای انقلابی باعث رشد و تقویت این عناصر مزدور و این سینه‌چاکان غرب و شرق و رهروان راه شیطان شد و در پیامد آن، این مزدوران کثیف به‌قدری جسور شدند که یکی از گل‌های انقلاب را پرپر کردند. برای پیگیری دقیق این ماجرا باید مسائل مربوط به مدتی قبل از این حادثه را ذی‌تأثیر دانست و بررسی کرد. مدتی بود که سپاه و جهاد شهر لنگرود تحت‌تأثیر و نفوذ گروه‌های ضدانقلابی و منافق قرار گرفته بودند و عملاً نه فقط انقلاب را تقویت نمی‌کردند، بلکه درجهت تضعیف انقلاب و گسترش اعمال ضددین قرار گرفته بودند. به‌طور مثال، در ساحل نزدیک لنگرود که چمخاله نام دارد انواع فحشا و فساد جریان داشت و این تنها دراثر ضعف و اشکال نهادهای انقلابی شهر و عدم‌توجه مسئولان دربرابر گزارشات و شکایات مردم مسلمان شهر بود و باعث ناراحتی مردم مسلمان شهر من‌جمله برادر شهید نورمحمدی شده و آنان را که پیروان راه الله بودند سخت می‌آزرد و او بود که همواره در پیشاپیش صفوف محکم مردم مسلمان لنگرود الله‌اکبرگویان در حرکت بود و با آثار کفر و طاغوت و ریشه‌های پس‌ماندۀ آنان مبارزه و جهاد می‌کرد و سعی در محو آن داشت. ... ازاین‌رو، این خائنان به خلق درصدد قتل وی درآمدند و این عمل شوم را در آخرین حادثۀ زمان حیات این شهید جاوید انجام دادند. حادثه بدین‌ترتیب بود که منافقان دوچهره یعنی اعضای مجاهدین خلق [منافقین] و گروه‌های چپ یعنی فدائیان و پیکار و غیره به فرمانداری لنگرود هجوم برده و فرماندار را به گروگان گرفته بودند و درصدد ایجاد اغتشاش و آشوب در شهر بودند که برادر شهید "جلال" به‌همراه عدهای از مردم مسلمان لنگرود الله‌اکبرگویان به کمک فرماندار می‌آید و با اعضای سازمان مجاهدین [منافقین] و فدائیان خائن به خلق رودررو می‌شود. به کمک مردم آنان را به عقب می‌راند و در پایان این ماجرا بود که این خائنان و نوکران مزدور برادر مؤمن و فداکار را با چماق و تیرآهن به شهادت می‌رسانند. ...»(3)
1
درحالیکه بنی‌صدر به‌تدریج در جناحی متقابل با نیروهای موسوم به خط امام قرار می‌گیرد و این تقابل در جریان انتخاب نخست‌وزیر بروز بیشتری می‌یابد، سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، آشکارا و به بهانه‌های مختلف، موضع حمایت و نزدیکی روزافزون به بنی‌صدر و دورکردن وی از جناح خط امام را پیگیری می‌کند. ازجمله این موضوع در جریان اعلام خبر برگزاری دادگاه و محاکمۀ محمدرضا سعادتی از اعضای اصلی سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، که به‌جرم جاسوسی برای شوروی دستگیر شده است، به چشم می‌خورد. این سازمان درخصوص دادگاه سعادتی، نامهای به رئیس‌جمهوری نوشته و به طرزی مظلوم‌نمایانه تقاضاهایی را مطرح کرده است.
در این نامه ضمن طرح درخواست غیرمنطقی از بنی‌صدر مبنی‌بر فراهم‌کردن امکان حضور موسی خیابانی، احمد حنیف‌نژاد و محسن (ابوالقاسم) رضایی در دادگاه برای "دفاع سیاسی - ایدئولوژیک" از سعادتی، از رئیس‌جمهور، دادستان کل کشور و دادستان انقلاب درخواست شده است که همه افراد مرتبط با پرونده سعادتی، یک نفر مترجم رسمی برای تأیید ترجمه‌های برخی اسناد لانۀ جاسوسی دررابطه‌با دستگیری نامبرده، کارشناس عکس و نوار و نیز امضاکنندگان گزارش پزشکی قانونی در دادگاه حضور یابند.
در ادامه این نامه، برای تحریک افکار عمومی و ایجاد شبهه در اذهان مبنی‌بر احتمال رعایت‌نشدن حقوق متهم در جریان دادگاه آمده است: «همچنین امیدواریم هیچ‌گونه تضییقی برای شرکت نمایندگان وسایل ارتباط جمعی، خبرنگاران داخلی و بین‌المللی در سراسر جریان محاکمۀ سعادتی به وجود نیاید. همچنان‌که در سال گذشته اعلام و پذیرفته شده دفاع حقوقی را آقای عبدالکریم لاهیجی به عهده خواهند داشت و آخرین تقاضای قانونی ما این است که ملاقات‌های ضروری قبل از محاکمۀ وکلا با متهم، محل محاکمۀ علنی، جای مکفی برای حضور ناظرین و خبرنگاران مطبوعات و رادیو تلویزیون وجود داشته باشد.»(1)
1) روزنامه اطلاعات، 6/5/1359، ص13.
1
عصر امروز، دادگاه ویژۀ انقلاب اسلامی مرکز به‌منظور رسیدگی به پروندۀ احمدرضا کریمی عضو سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، متهم به همکاری با ساواک و کمیتۀ مشترک، تشکیل جلسه داد. در این جلسه، نمایندة دادستان متن کیفرخواست احمدرضا کریمی را قرائت کرد. در بخشی از این کیفرخواست آمده است:
«1. به شرحی که در اوراق پرونده و مدارک واصله از مرکز بررسی اسناد ملی منعکس است، احمدرضا کریمی متهم پرونده از سال 1350، تحت مسئولیت آقای محمدحسن ابراری جهرمی درارتباط‌با سازمان مجاهدین خلق [منافقین] قرار گرفته و تا پاییز 1351 در آن سازمان فعالیت داشته است. 2. نظر به دارا بودن خصلت عمل‌زدگی و نیز به‌دلیل غرور بیجا و روحیۀ خودپرستی از پاییز 1351 خود را از مسئولیت مستقیم آقای ابراری خارج می‌کند و رأساً دست به تشکیل یک گروه با مشی مبارزۀ مسلحانه می‌زند و دراین‌رابطه افرادی را در تهران و شهرستان‌ها عضوگیری می‌کند. علی‌رغم این خودسری به‌دلایل امنیتی و نیز به‌جهت داشتن امکانات تدارکاتی و انسانی، سازمان مزبور همچنان تا زمان دستگیری متهم در تماس با آقای ابراری باقی می‌ماند. ... 3. در تاریخ 31 فروردین 1352 پس از دستگیری محمد زاگرس خسروی، احمدرضا کریمی لو می‌رود و دستگیر می‌شود. 4. پس از دستگیری به‌وسیلۀ بازجویان ساواک ازقبیل حسین‌زاده، اکبری، عضدی و حسینی مورد بازجویی قرار می‌گیرد و پس از دوران اولیۀ بازجویی، همکاری فعال و مؤثری را با ساواک منحله درجهت معرفی افرادی که با وی فعالیت داشته‌اند آغاز می‌کند. سازش و همکاری وی با رژیم منحوس پهلوی دو بعد دارد؛ الف) انجام مصاحبۀ رادیو تلویزیونی و مطبوعاتی درجهت تأیید رژیم. این مصاحبۀ فرمایشی که از رادیو تلویزیون پخش گردید و مطبوعات و روزنامه‌های آن زمان نیز به درج آن دست زدند، نشانۀ اوج تسلیم‌طلبی و سازش نامبرده است. وی در این مصاحبه مبارزه علیه رژیم را نفی کرده و به ارتباط با دولت بعثی عراق اعتراف نموده است. این‌گونه اعمال که در دوران طاغوت به‌وسیلۀ عناصر ضعیف و سازش‌کار بدان دست زده می‌شد ثمری جز تضعیف نیروهای مبارز و اصیل نداشت و رژیم منحوس پهلوی حداکثر بهره‌برداری را از آن به عمل می‌آورد. ... ب) بعد دوم، سازش و همکاری متهم نامبرده با رژیم سرنگون‌شدۀ پهلوی، معرفی عدۀ زیادی از افراد مبارز در طی بازجویی‌ها است. ... 5. دررابطه‌با افرادی که توسط متهم به ساواک معرفی و دستگیر شده‌اند درنتیجۀ شکنجۀ بازجویان ساواک تعداد زیادی زنجیروار دستگیر و به زندان‌های مختلف محکوم گردیدند. باتوجهبه نقش مؤثر متهم در [ایجاد]تفرقه [در میان] این افراد و همکاری پیگیر با کمیتۀ مشترک، وی نمی‌تواند دراین‌خصوص از مسئولیت و سهمی که در این قضیه داشته است شانه خالی کند. 6. نامبرده پس از انجام مصاحبۀ رادیو تلویزیونی و مطبوعاتی از
زندان اوین به زندان کمیتۀ مشترک منتقل می‌شود و در موارد بسیاری به اطاق‌های بازجویی احضار می‌شود و با زندانیان سیاسی آن روز مواجهه داده می‌شود و به توصیۀ بازجویان کمیته سعی می‌کند که در ارادۀ مبارزین، خلل وارد نماید. در همان برخوردها آقای احمدرضا کریمی تلاش می‌کرده تا سازش خود را در شکلی منطقی و ظاهراً قابل‌قبول برای مبارزین توجیه کند و هرگونه مبارزه با رژیم را نفی نماید. ...»(1)
در بخش دیگری از کیفرخواست احمدرضا کریمی،(2)آمده است: «... 9. پرونده حکایت دارد که بین متهم و ساواک حدود یک سالی فاصله می‌افتد و او از اوایل اردیبهشت 53 تا تابستان 54، از کمیته به زندان‌های قزل‌قلعه و اوین منتقل می‌شود؛ البته اگر هدف از آن شکار افراد مبارز نبوده و این قهر واقعیت داشته باشد. در تیرماه 54 سیدعبدالرضا حجازی روحانی‌نما، واسطۀ ارتباط مستقیم با عناصر ساواک می‌گردد و دراثر این وساطت او رابطۀ نزدیک‌تری با سازمان مخوف مذکور پیدا می‌کند و در جریان مصاحبۀ رادیو تلویزیونی، خلیل دزفولی در تنظیم متن آن نقش مؤثری را به عهده می‌گیرد که از آن جمله است گنجاندن فرازهایی از نهج‌البلاغه در متن مصاحبه که با زیرکی و تزویر خاصی صورت گرفته است. رژیم گذشته از ترتیب‌دادن این‌گونه برنامه‌های نمایشی درصدد تضعیف نیروهای اصیل مبارز و ایجاد یأس و ناامیدی در جامعه و موجه جلوه‌دادن اعمال خود بوده است... 10. متهم در جریان دستگیری اخیر مجدداً ماهیت اصلی خود را برملا ساخته و با عناصری که هویت آنها بر مردم پوشیده نیست رابطه برقرار نموده و درصدد جلب نظر و کسب وجهه نزد این سیاستمداران و لیبرالیست‌های به‌اصطلاح ملی‌گرا بوده است. وی دراین‌رابطه قصد داشته نامهای خصوصی از راه غیرقانونی به بیرون بفرستد که به دست پاسداران افتاده است که در پرونده ضبط است. 11. بدون اینکه متهم از گذشتۀ تلخ خود متنبه شود و اقلاً به نوشته‌های اخیر خود اصالت بخشد با تردستی و شیرین‌کاری‌ها و قراردادن نامه‌ها در جلد کتاب‌ها، مبادلۀ اسنادی از امیرانتظام به خارج را به عهده می‌گیرد و اسناد کشف‌شده و اقاریر متهم شاهد گویایی بر صحت این مدعاست. 12. متهم در نامهای که در بند 10 از آن یاد شده به همپالگیهای به‌اصطلاح مجاهدین خلق خود در بیرون اطمینان می‌دهد که مطلبی درجهت خلاف منافع آنها در دادگاه اظهار ندارد و مستقیماً به نفع آنان موضع‌گیری نماید. 13. آنچه که [از] تحقیقات معموله از سراکیپ‌های کمیتۀ مشترک برمی آید عمدۀ اتهامات متهم همکاری مستمر او چه در زمانی که زندانی بود و چه زمانی که به‌دلیل همکاری و پاس‌داشتن آن آزاد شد، شناسایی افراد، معرفی آنان در گشت‌زنی‌ها، دستگیری، محاکمه و مجازات و در مواردی نظیر دستگیری بهمن روحی آهنگران، مرگ حین شکنجۀ دژخیمان ساواک است. 14. به دلالت این بازجویی‌ها متهم پس از آزادشدن از زندان با کمیته و ساواک در ارتباط مستمر بوده و همکاری مؤثر داشته و...»
در پایان کیفرخواست آمده است: «از پیشگاه معظم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز برای متهم درخواست کیفر شرعی می‌نمایم تا با مجازات مفسدانی چون احمدرضا کریمی جامعۀ ما هرچه بیشتر به‌سوی تعالی و اهداف اسلامی گام بردارد. نمایندۀ دادسرای انقلاب اسلامی مرکز. ...»(1)
1
با همة تلاش‌ها، امروز، انتخاب اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی بازهم در هاله‌ای از ابهام فرورفت. رئیس‌جمهور در نامهای از مجلس خواست که اخذ رأی تمایل درمورد نخست‌وزیری میرسلیم به تعویق بیفتد. متن این نامه به شرح زیر است:
«بسمه‌تعالی
رئیس محترم مجلس شورای اسلامی، بعد از حضور در آن مجلس محترم و پیشنهادی که در جلسۀ خصوصی به تصویب رسید، ناگزیر فعلاً اخذ رأی تمایل نسبت به نامزد نخست‌وزیری بی‌وجه به نظر می‌رسد. بنابراین تا اطلاع ثانوی موضوع را مسکوت بگذارید.
رئیس‌جمهوری - ابوالحسن بنی‌صدر»(2)
این اقدام بنی‌صدر، درپی جلسۀ غیرعلنی امروز مجلس(3)بود که در آن بنی‌صدر به‌عنوان رئیس‌جمهوری شرکت کرده بود. در این جلسه پس از مباحثی وی به‌طورضمنی خاطرنشان کرد که مهندس میرسلیم دیگر یک شانس بزرگ برای پست نخست‌وزیری نیست.(4)
بنی‌صدر، شب‌هنگام در مسجد انصارالحسین سخنرانی کرد و ضمن گزارشی از جلسۀ غیرعلنی امروز مجلس، طبق روال معمول خود، ضمن حمله به حزب جمهوری و گروه موسوم به خط امام و متهم‌کردن آنها به مخالفت با او، دربارۀ مسئلۀ انتخاب نخست‌وزیر و هیئت دولت و رابطۀ مجلس و رئیس‌جمهوری و دولت آینده مطالبی را بیان کرد. وی در بخشی از سخنان خود گفت:
«من امروز صبح در مجلس خصوصی نمایندگان شرکت کردم و ظاهراً بیش از دو ساعت صحبت کردم. دلم می‌خواست که این صحبت‌ها را برای شما تکرار بکنم، اما شاید حالا زود باشد و در آیندۀ نزدیکی اگر انشاءالله فرصت مناسبی برسد و من آنچه را که امروز به نمایندگان گفتم با همۀ مردم بگویم. اما یک نکته‌ای هست که آن را امروز صبح گفتم و گفتم که نشانۀ هوش سرشار ملت ما همین است که حقیقت بر آنها پوشیده نیست. پرسیدم از آنها اگر
1) ضمیمه دارد؛ بخش‌هایی از دفاعیات احمدرضا کریمی.
2) همان، ص آخر.
3) روزنامة جمهوری اسلامی در شماره روز بعد (7/5/1359) خود، پس از نقل نتیجۀ جلسۀ غیرعلنی امروز مجلس، نوشت: «در این جلسه تصمیم گرفته شد که نخست‌وزیر توسط هیئتی متشکل از پنج نمایندۀ مجلس شورای اسلامی، یک نفر نمایندۀ امام و یک نفر نمایندۀ رئیس‌جمهوری انتخاب شود.»
4) همان.
رئیس‌جمهوری که با رأی نزدیک به 11 میلیون انتخاب شده است و بعد از انتخاب نیز اقبال مردم به او بیشتر شده و از یک محبوبیت کافی برخوردار است... به‌قدری تضعیف بشود که نتواند بر کار بماند به من بگویید آن رئیس‌جمهوری بعدی که همین مردم انتخاب خواهند کرد با این میزان رأی انتخاب خواهد شد و این مقدار محبوبیت به دست خواهد آورد و اگر نمی‌تواند و به دست نمی‌آورد، آن جمهوری که به این ترتیب ادامه پیدا کند، برپا می‌ماند؟ و گفتم این دستگاه‌های تبلیغاتی که یا به کنایه یا به اشاره یا به صراحت با دروغ می‌خواهند ریاست‌جمهوری را تضعیف بکنند اینها هیچ فکر کرده‌اند پس از اینکه این رئیس‌جمهور ضعیف با مشکلات و مسائل کشور روبه‌رو شد چگونه از پس آنها برخواهد آمد؟
بنی‌صدر در بخش دیگری از سخنانش گفت: «من اطمینان دارم که تا دولتی که روی کار می‌آید مردم مطمئن نشوند که این دولت با رئیس‌جمهوری هماهنگی خواهد کرد آن را نخواهند پذیرفت و برای این اطمینان و کسی که می‌تواند این اطمینان را به مردم بدهد رئیس‌جمهور آنهاست. [امروز صبح] یکی از نمایندگان پرسیده بود که "چرا شما می‌گویید مجلس باید با رئیس‌جمهوری هماهنگ باشد و چرا نمی‌گویید رئیس‌جمهور باید با مجلس هماهنگ باشد؟ خود این دلالت می‌کند که شما می‌خواهید مجلس دنباله‌روی رئیس‌جمهور باشد." در آنجا فرصت اینکه من به این سؤال جواب بدهم دست نداد؛ به‌لحاظ اینکه سؤال‌های بسیاری نمایندگان کرده بودند فرصت به جواب این سؤال نرسید. در قانون اساسی ما این مسئله تکلیفش معین شده. در این قانون اساسی رئیس‌جمهوری یکی از وظایف و مسئولیت‌هایش هماهنگ‌کردن قوای سه‌گانۀ مقننه، مجریه و قضائیه است؛ یعنی این سه تا دستگاه را رئیس‌جمهور باید مثل قطعات یک ساعت با هم هماهنگ بکند. بنابراین ناچار این سه قوه هستند که باید با رئیس‌جمهوری هماهنگی بجویند تا او بتواند آنها را با هم و همۀ آنها را با جهت عمومی انقلاب هماهنگ بکند. ...
پس وقتی می‌گوییم مجلس باید با رئیس‌جمهوری هماهنگی بجوید معنایش این نیست که
ما اصل را رئیس‌جمهور می‌دانیم و فرع را مجلس می‌دانیم؛ معنایش همان قانون اساسی است. یکی هم برنامه‌ای است که مردم به آن برنامه رأی داده‌اند...»(1)
بنی‌صدر پس از صحبت مفصلی در توضیح مقولاتی چون "مکتب"، "اسلام"، "جمهوری اسلامی"، "شرع"، "انقلاب" و... از دیدگاه خود و با نقد تلویحی و بعضاً صریح رقیبان، به مسئلة آزادی پرداخت و گفت:
«آزادی یعنی چه؟... آزادی یعنی تحمل داشته باشی حرف دیگران را گوش بدهی. اگر بخواهی تحمل نکنی، پس دیگر چرا شعارش را می‌دهی؟... شما باید چهاردست و پا به این آزادی بچسبید. در قسم‌نامۀ رئیس‌جمهور چه بود؟ آزادی‌های مردم را محترم بشمارد. درست است، ... مگر شما قانون اساسی را تصویب نکردید؟ تصویب کردید که اجرا شود یا تصویب کردید که اجرا نشود؟ این باید بهایش را بپردازی. بخواهی هم قانون اساسی اجرا شود هم کسی که شما دوست ندارید نفسش در نیاید، این جور در نمیآید و وقتی قانون اساسی اجرا نشد جمهوری شما سست می‌شود. ...»(2)
1
این روزها، بیشتر از اینکه دربارة شخص مصطفی میرسلیم که نخست‌وزیر پیشنهادی بنی‌صدر به مجلس شورای اسلامی است، بحث شود، مباحث و اظهارنظرها حول نوع برخورد با این مسئله و دلایل آن، دور می‌زند که حکایتی روشن از اختلافات دو جناح رقیب است. دو نمونة متفاوت در اینجا ذکر می‌شود.
به نوشتة روزنامة انقلاب اسلامی، آیت‌الله لاهوتی نمایندۀ رشت، در مصاحبه با این روزنامه به علت انتخاب میرسلیم اشاره و اظهار کرد: «اولین مسئله‌ای که متأسفانه به چشم می‌خورد، دخالت بعضی از ارگان‌های غیرمسئول و تحمیل به مقام ریاست‌جمهوری است؛ درحالیکه در قانون اساسی تصریح شده است که نخست‌وزیر به معرفی ریاست‌جمهوری و رأی اعتماد مجلس تعیین می‌شود. درحالیکه ملت ایران آگاه است که افراد به‌خصوصی ازطرف افراد خاص صورتاً به‌عنوان معرفی و در
باطن به‌عنوان تحمیل به ریاست‌جمهوری معرفی می‌شوند و ملت ایران آگاه شد که ریاست‌جمهوری در مصاحبۀ یکی دو روز پیش، از این مسئله پرده برداشت. ... بنابراین امیدواریم که تحمیل‌ها برطرف شود که این تحمیل‌ها به زیان قانون اساسی است که نمایندگان مجلس شورای اسلامی سوگند وفاداری و حمایت نسبت به آن یاد کرده است و من بیش از عدم‌موفقیت آقای میرسلیم، از تعدی و تجاوز به قانون اساسی نگرانم.» آیت‌الله لاهوتی سپس دربارة موفقیت کابینۀ میرسلیم گفت: «درمورد موفقیت یا عدم‌موفقیت آقای میرسلیم به‌شرط کسب رأی اعتماد مجلس شورای اسلامی باید به عرض برسانم که این مسئله نه چنان است که آقای میرسلیم به‌تنهایی از عهدۀ آن برآید. بستگی دارد به همکاری و همیاری همۀ مسئولان و دست‌اندرکاران و انتخاب اعضای کابینه، به‌شرط عدم‌دخالتِ دخالت‌کنندگان، که آقای میرسلیم هرگز مصون از عدم‌دخالت آنان نیست.»(1)
ازسوی دیگر حزب جمهوری اسلامی امروز با انتشار بیانیه‌ای خاطرنشان کرد که از کابینه‌ای که مکتبی و دارای ویژگی‌هایی که امام اعلام کرده است باشد، حمایت خواهد کرد. در بخشی از این بیانیه، خطاب به ملت شریف و نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی آمده است:
«1. باتوجهبه اینکه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مقرر می‌دارد رئیس‌جمهور فردی را به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس معرفی کند و مجلس به او رأی تمایل بدهد، طبعاً این حق قانونی برای رئیس‌جمهور محفوظ است و مطالبی که ازطرف حزب جمهوری اسلامی دراین‌مورد گفته شده یا خواهد شد صرفاً جنبۀ معرفی افراد صالح دارد و طبیعی است این کار به‌هیچ‌وجه دخالتی در وظایف قانونی رئیس‌جمهور و مجلس به حساب نمیآید. 2. همان‌طورکه قبلاً با صراحت تمام دبیرکل حزب در جلسۀ شورای انقلاب به آقای رئیس‌جمهور گفته‌اند حزب جمهوری اسلامی خود را موظف می‌داند اگر کابینه‌ای مکتبی تشکیل شود که دارای ویژگی‌های اعلام‌شده ازسوی امام باشد از آن با تمام نیرو حمایت کند هرچند هیچ‌یک از اعضای کابینه هیچ‌گونه انتسابی به این حزب نداشته باشند. همان‌گونه که اگر قرار باشد کابینه‌ای فاقد شرایط و معیارهای مکتبی روی کار بیاید در حدود وظایف خود دربرابر آن خواهد ایستاد. 3. باتوجهبه مطالب یادشده، هر کابینه‌ای که روی کار بیاید مسئولیت با کسانی است که قانون اساسی آنها را مسئول می‌داند. 4. حزب جمهوری اسلامی از نمایندگان محترم مجلس می‌خواهد و درعین‌اینکه بر معیارهای مکتبی تکیه می‌کند و دراینزمینه هیچ گذشتی را روا نمی‌داند تمام سعی خود را برای جلوگیری از ایجاد جو تشنج و برقراری جو تفاهم به عمل آورند و کاری کنند که همان‌گونه‌که امام امت فرموده‌اند مجلس مظهر اخلاق اسلامی باشد. ...»(2)
بااین‌حال، روزنامۀ جمهوری اسلامی هنوز هم آشکارا تمایل خود را به نخست‌وزیری جلال‌الدین فارسی اعلام می‌دارد. این روزنامه ذیل خبر جلسه غیرعلنی مجلس و اینکه قرار شد
هیئتی مسئول رسیدگی به صلاحیت داوطلبان نخست‌وزیری شود، می‌افزاید: «دررابطه‌با تعیین نخست‌وزیر، ازسوی گروه‌های مختلف مردم نیز تظاهرات گسترده‌ای پس از خاتمۀ مراسم سخنرانی در مساجد، در چند روز اخیر صورت گرفته است، که در آن مردم قاطعانه خواستار نخست‌وزیری جلال‌الدین فارسی بودند.» در ادامۀ این مطلب آمده است: «در جلسه‌ای که دوشنبه 30/4/59 در سالن اجتماعات دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با شرکت عدۀ کثیری از نمایندگان دفاتر حزب از سراسر ایران برگزار گردید، مسئلۀ نخست‌وزیری و نیز پیشنهاد حزب دراین‌باره مورد بحث و گفت‌وگو قرار گرفت. در این جلسه نمایندگان دفاتر شهرستان‌ها و نیز گروهی از شورای مرکزی حزب نظر خود را به‌صورت رأی مخفی ابراز نمودند، نتیجۀ اکثریت آرای پیشنهادی، برادر جلال‌الدین فارسی بود. در این جلسه اسامی برادران غرضی استاندار خوزستان و رجایی و مهندس میرسلیم نیز مورد بحث قرار گرفت. اکثریت حاضر در جلسه با پیشنهاد یکی از برادران حزبی مبنی‌بر پیشنهاد چند نامزد دیگر علاوه‌بر برادر فارسی، مخالفت نمود و اعلام شد که باتوجهبه پیام امام امت نامزدی آقای جلال‌الدین فارسی می‌تواند به‌عنوان یک اقدام مکتبی، بیانگر خطی باشد که حزب بارها آن را در بیانیه‌ها، روش سیاسی خود دنبال کرده است.»(1)
ضمیمه گزارش68: پیشنهاد علامه یحیی نوری برای بسیج معاودین عراقی علیه رژیم بعث عراق
علامه یحیی نوری در اطلاعیۀ مفصلی که در روزنامۀ انقلاب اسلامی امروز به چاپ رسیده ضمن استناد به آیاتی از قرآن‌کریم از امام خمینی و مسئولان امر درخواست کرده است رانده‌شده‌های عراقی را علیه رژیم بعثی عراق بسیج کند. در این اطلاعیه آمده است:
«بسمه‌تعالی - (و اخراج اهله منه اکبر...) (و اخرجوکم من دیارکم...) قرآن کریم.
درمورد حدود 40 هزار عراقی از وطن رانده شده، متأسفانه ما تاکنون وظیفۀ صریح و قرآنی و مسئولیت انقلابی اسلامی‌مان را انجام نداده‌ایم. وظیفه‌ای که طبق آیات سورۀ بقره و ممتحنه و دیگر آیات که ذیلاً شرح داده می‌شود، به ما می‌گوید اگر حکومتی جبار یا گروه ظالمی، مردمی را از وطن و خانه و کاشانه اخراج و آواره کنند، نفس این عمل از دلایل قطعی مقابله و مبارزه با متجاوزان است. مردم مورد ستم و تجاوز و نیز دیگران نمی‌توانند سکوت و سازش پیشه کنند، بلکه باید نبرد کنند و یا آنها را مسلح ساخت تا حق خود را از زورگویان بازستانند...
رژیم جبار عراق کاملاً جهت‌گیری‌اش روشن است. طبق دستور در رسانه‌های گروهی‌اش به ما فحش می‌دهد، آشوب‌ها پدید می‌آورد، تجاوزات مرزی می‌نماید. از زمین و هوا حمله می‌کند، توطئه می‌چیند، به کودتاچیان کمک می‌دهد و اسلحه می‌فروشد و... نه از آن جهت که کمترین تجاوزی از ناحیۀ ایران به عراق شده است، بلکه از آن جهت که اربابان و امپریالیست‌ها و امریکا چنین می‌خواهند. می‌خواهند انقلاب اسلامی ایران پا نگیرد. رژیم صدام بدبخت یک دست‌نشانده است. ...
بلی، ما باید مکتبی عمل بکنیم، بی‌درنگ این آوارگان عزیز را برای گرفتن حق خودشان و سرکوب‌کردن رژیم جنایتکار عراق مسلح و بسیج نماییم. تمام بلاد اسلامی و همۀ مردم عدالت‌خواه دنیا از اینکه ایران آوارگان عراق را امداد نماید ستایش خواهند داشت، چنانکه یاری‌دادن عراق به کودتاچیان را سرزنش می‌نمایند. من از محضر رهبر عزیز انقلاب می‌خواهم به مسئولان، امر نمایند که تحت نظام و مراقبت ارتش جمهوری اسلامی عراقی‌های
1) همان.
اخراج‌شده مسلح شوند و فرعون عراق را سر جایش بنشانند. گروه زیادی از عراقیان اخراجی و نیز علمای محترم آنها بارها به اینجانب مراجعه نمودند و مصرانه درخواست کردند مسلح شوند و امداد گردند که حق خود باز ستانند؛ که رژیم عراق جز منطق سرنیزه منطقی نمی‌شناسد و باید با همین منطق با او مواجه شوند. من از آقای رئیس‌جمهور می‌طلبم در کنار رزمندگان ارتش و پاسداران مجاهد ما که تجاوزات صدام حسین را خنثی می‌کنند به ده‌ها هزار اخراج‌شدۀ عراقی از زن و مرد و پیر و جوان فرصت و بلکه حق تقدم داده شود تا دماغ صدام را به خاک بمالند و آب و خاک و حقوق خود را بازستانند، که: الجنة تحت ظلال السیوف.
رمضان 1400 - یحیی نوری»(1)
ضمیمه گزارش75: بخشی از دفاعیات احمدرضا کریمی
کریمی پس از استماع کیفرخواست به دفاع پرداخت و بعد از ذکر نحوۀ دستگیری خود در استان خوزستان، گفت: «شایعات درمورد من بسیار است، ولی من می‌خواهم که برمبنای واقعیت‌هایی که وجود داشته محاکمه بشوم. صرف احمدرضا کریمی بودن برای بعضی‌ها این مجوز را ایجاد می‌کند که هر نوع تهمت و افترایی را بزنند. ... من خیلی خیانت کرده‌ام و با رژیم قبل هم سازش نموده‌ام. من نمی‌خواهم این مسائل واضح را انکار کنم، من می‌خواهم دادگاه در حد اتهامات اثبات‌شدۀ من، مرا مجازات کند.»
وی در دنبالۀ اظهارات خود گفت: «در اظهارات من ممکن است خیلی از ارزش‌ها جابه‌جا شود، مانند ارزش‌هایی چون زندان‌رفتن و شکنجه‌شدن که برخی از افراد این موارد را برای خود افتخار می‌دانستند، این ارزش‌ها ممکن است در صحبت‌های من دگرگون شود همان‌طورکه درمورد خود من شد. من شکنجه کم نشدم و کم هم زندان نرفتم، اما برای خود هیچ نوع فضیلتی احساس نمی‌کنم.»(2)
احمدرضا کریمی در دومین جلسۀ محاکمۀ خود به شرح آشنایی‌اش با برخی اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) پرداخت و گفت: من قبل از دستگیری برخی اعضای سازمان مجاهدین خلق در شهریور 1350، با تعدادی از آنها آشنا بودم؛ ازجمله با تراب حق‌شناس که در جهرم شاگرد پدر من بود و محمدحسن ابراری که وی را از جهرم می‌شناختم و سعید محسن که در جهرم افسر وظیفه بود. مرحوم ابراری هم مانند من چنین برخوردی را با روحانیت داشت. مثلاً او در مثبت‌ترین موضع عقیدتی خود درمورد امام می‌گفت: آقای خمینی آدم خوب و انقلابی است، اما حیف که آخوند است. من هم جذب چنین جریاناتی شدم. البته برخورد این افراد با افراد مختلف، متفاوت بود؛ اگر طرفِ گفت‌وگو افکاری داشت که طرفدار روحانیت بود آنها از موضع طرف‌داری از روحانیت وارد بحث می‌شدند، اما اگر طرف اعتقادات مذهبی محکمی نداشت آنها می‌گفتند که ما ضدآخوند هستیم. ... از نظر ما در آن زمان علم مبارزه مارکسیسم بود و ما این مسئله را به‌عنوان متد مبارزه پذیرفته بودیم و معتقد بودیم که باید کلیۀ تجربیات سازمان‌های مارکسیستی در سراسر جهان را مطالعه کنیم.(3)
وی افزود: «رشد این نوع تفکر مارکسیستی در سازمان بود که تصفیۀ افرادی چون شریف واقفی و صمدیه لباف در آن زمان حداقل ازسوی 90 درصد از اعضای سازمان مورد قبول واقع شد. برای اعضای سازمان برای وحی و روح و هر جلوۀ متافیزیکی توجیهات مادی عنوان می‌شد. ...»
احمدرضا کریمی در ادامه گفت: «وحید افراخته روی مرا سفید کرد. او تمام مسائل داخلی سازمان از سال 48 تا 54 را برای ساواک شرح داد، او سرشاخه و از اعضای مرکزی سازمان بود.»
وی در ادامۀ دفاعیات خود گفت: «در یک تحلیل که ازطرف چریک‌های فدایی شده بود و به دست من افتاد، این سازمان، تغییر ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در سال 54 را از بزرگ‌ترین پیروزی‌های خلقی نام برده بود و از تقی شهرام و بهرام آرام به‌عنوان رفقای کبیر نام برده بود. مسئلۀ دیگر در سازمان مسئلۀ
اصالت‌دادن به سازمان و تشکیلات بود. "استالینیسم" حاکم بر سازمان نیز می‌خواست به اعمال سازمان اصالت بخشد و افراد و اعضا در مقابل سازمان مسئول و بدهکار باشند و عقاید سازمان به‌صورت وحی منزل باشد. مرکزیت درمورد شریف واقفی و صمدیه لباف به اعضا می‌گوید این دو نفر از سازمان بریده‌اند و دیگر نمی‌خواهند مبارزه کنند، افکار بورژوازی در آنها رخنه کرده است، آنها را به کار یدی نیز فرستادیم، اما تغییری در افکار آنها نداده‌اند، این دو نفر ممکن است دستگیر شوند و برای سازمان خطرآفرین باشند. مسئلۀ ترور این دو نفر که ازسوی برخی از اعضای مرکزیت سازمان صادر شد مورد قبول اعضای مرکزیت قرار گرفت.»(1)
کریمی در سومین جلسۀ محاکمۀ خود، پیش از پرداختن به ادامۀ دفاعیات، کتابی را که دانشجویان ایرانی مقیم خارج از کشور مدت‌ها قبل چاپ کرده بودند و حاوی آخرین مدافعات برخی اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در بیدادگاه‌های نظامی شاه بود، به اعضای دادگاه ارائه داد و گفت: «این کتاب نشان می‌دهد که دفاعیات اعضای سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در دادگاه‌های نظامی ماهیت مارکسیستی دارد.» وی درمورد جو حاکم بر این سازمان در سالهای 50 به بعد، گفت: «اصولاً کتب توصیه‌شده به اعضای سازمان غیراسلامی بود. تنها چند کتاب از نوشته‌های دکتر شریعتی مورد مطالعه قرار می‌گرفت؛ درحالیکه در همان سال‌ها به شریعتی حمله می‌شد که وی دارد مارکسیست را می‌کوبد. خلیل دزفولی می‌گفت: ناصر جوهری که شش ماه بود تغییر ایدئولوژی داده بود هنوز به تفسیر قرآن می‌پرداخت، یا کتاب اقتصاد به زبان ساده تألیف محمود عسگریزاده همان خلاصۀ تئوری اقتصادی مارکس است. اصولاً تحلیل‌های اقتصادی سازمان از اوضاع و احوال مملکتی در آن‌موقع نیز با یک دید مارکسیستی مطرح می‌شد. برای مثال دفاعیۀ رجوی با دید اقتصادی مارکسیستی بیان شده بود. احمدرضا کریمی در دنبالۀ دفاع از خود به روابط تشکیلاتی درون‌سازمانی اشاره کرد و گفت: اکثر ازدواج‌های درون‌سازمانی براساس روابط تشکیلاتی بود؛ همین‌طور جداشدن زن‌ها و شوهرها نیز به تصمیم تشکیلات بود. احمد احمد و خانمش فاطمه فرتوک‌زاده به‌خاطر تصمیم تشکیلات سازمان بود که از هم جدا شدند.»(2)-(3)
در چهارمین جلسۀ دادگاه، چندین زندانی سیاسی که از همکاری وی با ساواک آسیب دیده بودند، به طرح شکایت پرداختند و بعضی به نوع دفاعیات کریمی معترض بودند. ازجمله:
منصور زاهدی گفت: «... ایشان در دادگاه تمام انحرافات شخص خود را متوجه سازمان مجاهدین خلق [منافقین] می‌کند، درحالیکه مسائلی که ایشان عنوان می‌کنند عقاید شخصی خودشان است.»
عزیزالله چرخ‌انداز گفت: «حسن ابراری در کل مبارزه، یک موجود باارزشی است. وی مجاهدی است که در جهرم به‌صورت اسطوره درآمده است و اهالی جهرم عقیده دارند که وی "زاپاتای" جهرم است و نمی‌میرد. ساواک از تمام بچه‌های جهرم در ابتدای بازجویی آدرس حسن را می‌پرسید. ... نقل کریمی از شهید ابراری درمورد عقیدۀ وی درمورد روحانیت که گفته است وی ضدآخوند بود فقط یک تهمت است و دروغ محض است. "عفت ابراری" خواهر حسن می‌گفت: وقتی حسن می‌خواست از منزل برود دو چیز برداشت؛ یکی رسالۀ امام و دیگری نهج‌البلاغه. چطور می‌شود وی ضدروحانیت باشد؟»
آخرین شاکی، مهدی برائی دانشجوی دانشکدة فنی بود که پشت تریبون قرار گرفت. وی قبل از طرح شکایت خود، معرفی‌نامه‌ای از مجاهدین خلق را تسلیم رئیس دادگاه کرد. در این نامه که با آرم و مهر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بود، برادران مجاهد مهدی برائی و احمد شادبختی به‌عنوان نمایندگان این سازمان برای پاسخ‌گویی به اظهارات احمدرضا کریمی معرفی شده بودند. حاکم شرع گفت: این‌طور که مشخص است
شما دراین‌باره مشاوره کرده‌اید و کار خوبی نموده‌اید، من هم با دادستان انقلاب دراین‌باره صحبت خواهم کرد و در جلسۀ بعدی پاسخ خواهم داد چون جلسات دادگاه ادامه دارد. مهدی برائی سپس به شرح آشنایی خود با متهم پرداخت و گفت: بر سر یک قرار که با متهم در جلوی سیدنصرالله داشتم توسط ساواک دستگیر شدم، در ساواک معلوم شد که کریمی یکی از مأموران است. عمل ایشان در آن سال ضربه و خیانت بزرگی به جنبش بود. ایشان به احمد هفت قرنی معروف شده بود. کار او را نمی‌توان یک انحراف دانست. وی فردی ضدانقلاب و خائن است. راه بازگشت برای وی به‌هیچ‌وجه وجود ندارد. اعمال وی ماهیت خیانتکار او را روشن و مشخص می‌کند. درمورد عضو بودن ایشان در سازمان مجاهدین خلق (منافقین) باید بگویم اگرچه من قبل از دستگیری فکر می‌کردم که وی عضو سازمان باشد، اما بعد از دستگیری در داخل زندان تمام افراد عضو سازمان، عضویت کریمی در سازمان مجاهدین خلق را تکذیب کردند و اکنون هیچ عضوی از سازمان وجود ندارد که این مسئلۀ عضویت وی در سازمان را تأیید کند. حسن ابراری هم که در آن زمان در زندان بود به من گفت که کریمی عضو سازمان مجاهدین نیست. در سال 52، مجاهدین خلق اعلامیه‌ای دادند که کریمی عضو سازمان مجاهدین نیست. حاکم شرع سؤال کرد: آیا این اعلامیه اکنون موجود است؟ شاکی پاسخ داد: فکر می‌کنم باشد، ولی من هرچه به دنبال آن گشتم آن را پیدا نکردم، اما اکنون نیز سخنگوی سازمان عضویت ایشان را تکذیب کرده است. حاکم شرع گفت: اطلاعیۀ کنونی سازمان نمی‌تواند مسئلۀ ماسبق عضویت ایشان را تکذیب کند. اگر شما اعلامیۀ سابق سازمان را پیدا کنید می‌تواند آن اعلامیه برای تبرئۀ سازمان مؤثر باشد. مهدی برائی گفت: مثل روز روشن است که ایشان نمی‌توانسته عضو سازمان باشد. حاکم شرع گفت: دادگاه به‌طورقاطع نمی‌تواند بگوید که ایشان عضو سازمان مجاهدین بوده است یا نه. عضویت در سازمان ازسوی خود ایشان عنوان شده و ایشان خودشان سازمان را به الحاد متهم کرده است. مهدی برائی گفت: خودخواهی، فرصت‌طلبی، کلاشی، استفاده از هر چیزی برای رسیدن به هدف از خصایص کریمی است. ایشان فکر می‌کند این توجیهات و سخنان می‌تواند مفری باشد برای رهایی از مجازات.(1)
1) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص2.
1
درپی آرامش نسبی در مرزهای منطقۀ عمومی قصرشیرین در 48 ساعت گذشته، امروز درگیری‌های مرزی ازسوی نیروهای عراقی در سراسر این منطقه بار دیگر شدت گرفت. دراین‌مورد، «گزارش هنگ قصرشیرین حاکی است ساعت 10:00 مورخۀ 7/5/59، پاسگاه تنگاب به‌مدت 5/4 ساعت زیر آتش سلاح‌های سبک و سنگین پاسگاه قلعه‌یهودی عراق قرار گرفته و خسارات فراوانی به ساختمان پاسگاه وارد و تعدادی از تخت‌خواب‌ها و لوازم پاسگاه از بین رفته و دراثر اصابت گلولۀ خمپاره یک جوانمرد مجروح گردیده است.»(1)
همچنین، «برابر گزارش تلفنی هنگ قصرشیرین، از ساعت 10:30 روز جاری [به] وسیلۀ ارتش عراق، قرارگاه هنگ و منطقۀ گروهان خان‌لیلی قصرشیرین زیر آتش دوربرد توپخانه قرار گرفته و تقاضای پشتیبانی زمینی و هوایی نموده است.»(2)بنا به همین گزارش، «خبر از معاون وزیر نفت ضمن اطلاع واصله از رئیس منطقۀ کرمانشاه [حاکی است] از ساعت 11:30 امروز، از طرف نیروهای عراقی به تأسیسات نفتی ایران حمله [شده] و در ساعت 14:05 با خمپاره، مخازن نفت خام نفت‌شهر مورد اصابت گلوله قرار گرفتند.»(3)گزارش دیگری از هنگ قصرشیرین حاکی‌از آن است که: «هم‌زمان با پاسگاههای چقاشیرگه، سه‌تپان، نفت‌شهر از سومار، پاسگاههای برج احمدی، یکه‌شان، دربندجوق، تنگاب‌نو از گروهان قصرشیرین و پاسگاههای زینل‌کش، امنیه و واحد توپخانۀ مستقر در خان‌لیلی زیر آتش توپخانه [عراق] قرار گرفته و چاه نفت بانمیل عراق نیز دراثر گلوله‌های توپخانه [خودی] آتش گرفته و تاکنون گزارشی از تلفات جانی و مالی به دست نیامده است.»(4)همچنین، به گزارش سپاه قصرشیرین، «دیشب 6/5/59 درگیری‌های پراکنده در مرز وجود داشت، ولی اکنون فقط در پاسگاه ولدکشته، پرسنل شهربانی و ژاندارمری درگیر می‌باشند.» درضمن، در این گزارش به نحوۀ پخش خبرهای نظامی از رادیو و تلویزیون انتقاد شده و آمده است: «در اخبار رادیو [و] تلویزیون مستقیماً نام واحدهای ما را اعلام می‌کنند، درصورتی‌که عراق از این موضوع استفاده کرده و در مقابل واحدهای ما نیروهای خود را تقویت کرده و نیروهای ما را می‌کوبد.»(5)
1) سند شماره 34310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا رکن3 (مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری (دفتر امور انقلاب)، وزارت کشور (سماجا)، 9/5/1359.
2) سند شماره 283096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سرهنگ ستاد شهریاری به تهران - ت - ف - ژاجا - رکن سوم مرکز فرماندهی - رونوشت به فرماندهی لشکر81 زرهی کرمانشاه جهت هرگونه اقدام لازم، 7/5/1359؛ و - سند شمارۀ 02/409269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص80، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات، 7/5/1359، ص1.
3) سند شمارۀ 02/409269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص80، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات، 7/5/1359، ص1.
4) سند شماره 277107 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیۀ (رکن3) رونوشت به تیپ 3 زرهی ابوذر، 7/5/1359.
5) سند شمارۀ 02/409269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
خبرنگار کیهان نیز درگیری‌های منطقۀ عمومی قصرشیرین را چنین گزارش می‌کند: «قصرشیرین و سرتاسر نوار مرز از شهرنفت [نفت‌شهر] تا باویسی بار دیگر از ساعت 11 صبح، زیر آتش توپخانه و خمپاره‌انداز عراق قرار گرفت. از این ساعت پاسگاههای گروهان خان‌لیلی، سومار، خسروی، دربندجوق نیز زیر آتش توپخانۀ ارتش بعث بود. دراین‌میان، عراق از پاسگاههای تله‌چفت و پاسگاه روبه‌روی برارعزیز، هنگ ژاندارمری و اطراف قصرشیرین را زیر آتش مستقیم خود قرار داد که درنتیجه در ساعت 11:15، براثر شلیک یک گلولۀ توپ عراق به خط انتقال نیروی برق روبه‌روی جنگل‌داری قصرشیرین، برق روستاهای این شهر و نیمی از شهر سرپل ذهاب قطع شد و نیز در همین ساعت براثر اصابت گلوله‌های توپخانۀ ارتش بعث به کوره‌های قصرشیرین 2 نفر کارگر دراثر ترکش توپ مجروح شدند.» این گزارش می‌افزاید: «همچنین، در ساعت 5/12، براثر اصابت یک تیر توپ عراق در روبه‌روی هنگ ژاندارمری قصرشیرین و اصابت آن به خط انتقال نیروی برق سرپل ذهاب و قصرشیرین باعث قطع‌شدن برق قصرشیرین شد که این خط در ساعت 2 بعدازظهر به‌وسیلۀ مأموران برق منطقۀ قصرشیرین ترمیم و برق سرپل ذهاب نیز دایر شد.» بنا به همین گزارش: «ارتش، سپاه پاسداران و نیروهای ژاندارمری از ساعت 11 به مقابلۀ شدید برخاستند و تاکنون (ساعت 2 بعدازظهر) هنوز صدای شلیک توپ‌های طرفین به گوش می‌رسد. در همین ساعت (5/12)، درگیری‌ها در نوار مرز شهرنفت [نفت‌شهر] و سومار شدت پیدا کرد که درنتیجه پاسگاههای سه‌تپان، چقاشیرگه و سلمان‌کشته نیز به مقابله با ارتش بعث برخاستند و درنتیجۀ این حملات و مقاومت نیروهای ایران، عراق حملات خود را متوجه شهرنفت کرد و تأسیسات نفتی و شهری آن را زیر آتش توپخانۀ خود قرار داد و خساراتی به این نقاط وارد آورد. براثر شلیک توپخانۀ سنگین عراق، 3 منبع نفت شهرنفت و اکثر نقاط این شهر منفجر و دچار حریق شد و کارخانۀ برق شهرنفت نیز از کار افتاد. آتش یکی از این منابع نفت در ساعت یک بعدازظهر مهار شد، ولی منبع دیگر تا ساعت 6 بعدازظهر در آتش می‌سوخت و حتی شعله‌های آن از سومار که 40 کیلومتر با شهرنفت فاصله دارد نیز پیدا بود. دراثر درگیری و مقاومت شدید نیروهای ایران، 6 نفر از نظامیان و افراد عادی مجروح شدند. ضمناً براثر پاسخ‌گویی نیروهای ایران، [چاه] نفت بانمیل خانقین و یک لولۀ نفت عراق در نفتخانۀ این کشور منفجر و دچار حریق شد. ضمناً عراق تمرکز نیروهای خود را هرساعت در مناطق العمود، قشقه و واترویل افزایش می‌دهد و شهرنفت و پاسگاههای ایران را در منطقۀ سومار و خان‌لیلی از مناطق فوق زیر آتش می‌گیرد.»
خبرنگار کیهان در پایان گزارش خود می‌افزاید: «ساعت 7 بعدازظهر، مقاومت شدید نیروهای ایران در مناطق شهرنفت و سومار باعث شد که نیروهای ارتش بعث عقب‌نشینی کنند. ساعت 5/7 با آرام‌شدن اوضاع این منطقه، توپخانۀ ارتش بعث حملات خود را متوجه تنگ‌هوان، تپه‌رش و تنگ توشابه [ترشابه] کرد که با آتش متقابل نیروهای ایرانی، این درگیری بعد از 5/2 ساعت آرام شد و نیروهای ایرانی در این منطقه تلفاتی نداشتند.»(1)
1) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص آخر.
از سوی دیگر، پس از درگیری‌های یکشنبه و دوشنبه بین نیروهای مرزی ایران و عراق در نوار مرزی بستان، اوضاع این منطقه آرام گزارش شده است. به گزارش خبرنگار کیهان از اهواز: «فرمانده ناحیۀ ژاندارمری خوزستان ساعت 9 صبح امروز اعلام کرد: از ساعت 11 صبح دیروز تا این ساعت، مرز آرام است و هیچ‌گونه درگیری جدیدی بین نیروهای ایران و عراق روی نداده است. وی همچنین اضافه کرد: درپی برخوردهای اخیر، به مرزبان دشت آزادگان مأموریت داده شد که شدیداً به مرزبان عراق درمورد حملات انجام‌شده از طرف مأموران رژیم بعث عراق اعتراض نماید و گوشزد کند که عواقب وخیم این‌گونه حوادث به‌عهدۀ آن کشور خواهد بود.»(1)
1
هم‌زمان با درگیری‌ها و تحرکات مرزی عراق، حوادث مربوط به تحرکات عوامل داخلی عراق نیز هرروزه مشهود است؛ ازجمله: در جنوب، عناصر مسلح وابسته به این کشور امروز به مقر سپاه پاسداران شادگان حمله کردند. گزارش خبرگزاری پارس به نقل از سپاه پاسداران خرمشهر، همچنین می‌افزاید: «حملۀ عوامل ضدانقلاب با مقاومت دلیرانۀ اعضای سپاه پاسداران مواجه شد و مهاجمین مجبور به عقب‌نشینی شدند. به‌موجب همین گزارش، براثر تیراندازی‌های متقابل، یکی از مهاجمین به نام محسن دورقی کشته شد. در این درگیری به پاسداران انقلاب آسیبی وارد نیامد.»(2)
از سوی دیگر، در مقابله با جاسوسان و عوامل نفوذی عراق، امروز یک تکاور عراقی، به‌جرم جاسوسی برای این کشور در آبادان تیرباران شد. دراینزمینه «دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر در اطلاعیۀ خود آورده است: دادگاه انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر به پروندۀ عادل عدنان خلف تبعۀ عراق، شغل کماندوی ارتش نیروی دریایی عراق که در تاریخ 1/3/59 دستگیر شده بود، رسیدگی کرد و نامبرده را به‌جرم: 1. عبور غیرمجاز از مرز، 2. رئیس اتحادیۀ حزب بعث در مدرسۀ الساترالعربی بعثیه در بصره، 3. عضو فعال حزب بعث در پادگان و منطقۀ عراق 4. گزارش‌دادن برعلیه مجاهدین و مبارزین مسلمان عراقی به سازمان امنیت عراق 5. قصد فرار از زندان انقلاب آبادان، مفسدفی‌الارض و محارب با خدا شناخته و به اعدام محکوم گردید. حکم صادره در سحرگاه روز سه‌شنبه 7/5/59 به مرحلۀ اجرا درآمد.»(3)
در همین حال، در ادامه فرار برخی عراقیان به‌تنگ‌آمده و پناهنده‌شدن به جمهوری اسلامی، در ساعت 2 بامداد امروز در شلمچۀ (شلحۀ) حاج حسین، یک جوان عراقی با یک بلم پارویی به ساحل ایران آمد. فرد مزبور خود را ساکن بغداد و دانش‌آموز معرفی کرد. مأموران ژاندارمری اعزامی به محل، وی را به گروهان منتقل کردند تا پس از تحقیقات لازم، به اردوگاه شاهرود اعزام شود.(4)
در غرب کشور نیز تحرکات یادشده ادامه دارد. امروز در اسلام‌آباد غرب، 2 بمب خنثی شد و در سرپل ذهاب نیز 2 جاسوس به اعدام محکوم شدند. به گزارش خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور، در ساعت 6:45 بامداد امروز، افراد
1) همان، خبرنگار کیهان از اهواز.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 134، 9/5/1359، ص1، خبرنگار خبرگزاری پارس از خرمشهر، 8/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 7/5/1359، ص2؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 8/5/1359، ص11؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 8/5/1359، ص5.
4) سند شماره 423567 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا - معاونت عملیات و اطلاعات (مد اطلاعات)، 11/5/1359، مستند به گزارش ژاندارمری آبادان، گروهان خسروآباد.
شهربانی اسلام‌آباد غرب به سپاه پاسداران این شهر گزارش دادند که در منطقۀ "شرف‌آباد" در محل رفت‌وآمد مردم، یک بمب ساعتی کار گذاشته شده است. بلافاصله چند تن از برادران پاسدار به محل عزیمت و بمب را خنثی کردند. بنا به همین گزارش، یک بمب دیگر نیز در ساعت 9:15 صبح امروز در همان محل کشف و خنثی شد.(1)از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری پارس، دادگاه انقلاب اسلامی قصرشیرین و سرپل ذهاب، "اسد پست‌دار" معروف به "اسد خراط" را به‌جرم داشتن رابطه با عوامل ضدانقلاب، همکاری و شرکت در ایجاد انفجار در محل استقرار معاودین عراقی، فعالیت برای تحکیم حکومت گذشته و حملۀ چماق‌داری علیه مبارزات مردم مسلمان ایران و دایرکردن مرکز فحشا و... و "محمد غیاثی" را به‌جرم دایرکردن شیره‌کش‌خانه و وادارکردن همسرش به خودفروشی و جاسوسی برای عراق، مفسدفی‌الارض شناخته و هر دو نفر به اعدام محکوم شدند و حکم صادره در ساعت 22:30 دقیقۀ امشب در سرپل ذهاب اجرا شد.(2)
1
مناطق بحرانی غرب کشور گرچه امروز نسبت به روزهای گذشته از آرامش برخوردار بود، اما مراقبت از تحرکات گروه‌های مسلح مخالف نظام در این مناطق، در دستورکار نیروهای خودی قرار داشت. این مسئله در گزارش‌های امروز به چشم می‌خورد. مرکز فرماندهی سپاه به نیروهای مستقر در بانه و سنندج هشدار داد: «شیخ جلال حسینی که به‌تازگی با دولت عراق پیمان همکاری بسته و با افراد مسلح خود که تعداد 500 الی 600 نفر می‌باشند، در روستای "سراب‌بند" در 5 کیلومتری نوار مرزی عراق مستقر بوده و قصد دارد در شب‌های پنجشنبه و جمعه به پادگان بانه و ژاندارمری و سپاه پاسدار [ان] حمله نمایند.»(3)
همچنین، در منطقۀ سنندج، که منطقۀ اصلی نفوذ کومه‌له محسوب می‌شود، برطبق یک گزارش تأییدشدۀ دیگر: «در حدود 50 نفر مسلح کومه‌له به قریۀ "زنوری"(4)آمده و مستقر شده‌اند و آماده شدند برای روزی که ارتش و پاسداران و پیشمرگان برای هفتمین روز شهادت شهید فایق به قریۀ زنوری بیایند، آنها را محاصره کنند.» این گزارش می‌افزاید: «آنها یک خمپاره‌انداز در روی کوه نصب کرده‌اند. [ضمناً] در همان مسیری که 3 نفر شهید شدند، بیشتر افراد در داخل درخت‌ها و بیشه‌ها جلو آبادی مستقر شدند.» بنا به همین گزارش، «نیروهای ضدانقلاب بیشتر در منطقۀ "آویهنگ" و "بیساران" و "هوسه" و "توریور" و "حلوان" فعالیت دارند و چند قبضه توپ و خمپاره مستقر کرده‌اند و به مردم گفته‌اند که محصولات را جمعآوری کنید که می‌خواهیم آمادۀ جنگ شویم. و می‌گویند در "کره‌جو" پر شده از پیشمرگان دشمن [که این محل] در حدود 20 کیلومتری سنندج می‌باشد.»(5)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه.
2) همان، ص5، به نقل از خبرنگار خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
3) سند شماره 56390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص146، از مرکز فرماندهی به بانه و سنندج، 7/5/1359.
4) zanuri، دهی از دهستان کلاتزران بخش رزاب شهرستان سنندج. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
5) سند شماره 114912 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص61، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران، 7/5/1359.
درباره تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام در محور سنندج - مریوان، مرکز اطلاعات سپاه غرب کشور گزارش داد:
«در تاریخ 7/5/59 تعداد 30 نفر افراد سپاه رزگاری به دهکدۀ "رزآب" در حوالی مریوان آمدند و به ملّای ده گفته‌اند برای ما تبلیغات انجام بده و سرکردگی گروه مزبور با شیخ مسعود نقشبندی فرزند شیخ جمال‌الدین کمالی می‌باشد. ملّای ده در جواب به آنها گفته است من به هیچ‌کدام شما اطمینان ندارم، زیرا امروز شما می‌آیید، فردا کومه‌له و پس‌فردا دمکرات می‌آید. سپس افراد این گروه پس از به‌نتیجه‌نرسیدن مذاکرات با ملّای ده، به قهوه‌خانۀ نزدیک رزآب که در آن قهوه‌خانه ناصر حاج امین لک با 20 نفر از افرادش اقامت دارند [رفته و] متفقاً تصمیم می‌گیرند که به قریۀ "مِگِل" رفته و جلو ستون اعزامی به مریوان را بگیرند.»(1)خبر دیگری نیز حاکی است: «تعدادی از گروه‌های مسلح در تاریخ 7/5/59 در گردنۀ "گاران" (سنندج - مریوان) درحال کندن سنگر دیده شده‌اند.»(2)
از طرف دیگر، رکن2 ستاد مشترک ارتش نیز در گزارشی تأییدشده و نسبتاً مفصل، وضعیت تحرکات گروه‌ها و احزاب مسلح مخالف نظام را در مناطق سقز، تکاب و دیواندره شرح داده و از برخی ناهماهنگی‌هایی که ازسوی پیشمرگان مسلمان کرد در منطقۀ دیواندره صورت گرفته، گله کرده است. در این گزارش آمده است:
«برابر اطلاع واصله،
سیدجواد حصاری با تعداد 30 نفر در کوه‌های اطراف آبادی "تخت" (تخت، در جنوب ایرانشاه از توابع سقز قرار دارد) مستقر بوده و دارای دو قبضه ژ3 و کلاشینکف و یک دستگاه توپ 106 و آر.پی.جی7 می‌باشند. ضمناً محل یادشده ازنظر موقعیت خطرناک می‌باشد.
حاجی ملاعبدالله شرافتی سرپرست حزب دمکرات در "افشار" تکاب و در آبادی "گلاره سفلا" مستقر هستند و تعداد 80 نفر به محل مزبور رفت‌وآمد دارند.
یگان‌های ارتش در دوراهی تکاب عمل می‌نمایند و گفته می‌شود قادر به تعقیب ضدانقلابیون نمی‌باشند.
سازمان پیشمرگان مسلمان کرد خودسرانه شروع به عملیات در دیواندره و حومه نموده‌اند؛ ازجمله اخیراً جهت آوردن تراکتور و یک نفر پاسدار به آبادی اطراف رفته که به‌علت بی‌احتیاطی، پاسدار شهید و 2 نفر مجروح گردیده‌اند. ضمن پاکسازی نیز به آبادی "وِزمان" رفته‌اند و دو پسربچه را که به الاغی سوار بوده‌اند، کشته‌اند. جو موجود در منطقه نامساعد و امکان بروز اختلافات شیعه و سنی پیش‌بینی می‌شود. [همچنین] پرسنل سپاه پاسداران و ارتش از پیشمرگان کرد مسلمان دیواندره ناراضی هستند.
در آبادی‌های ابراهیم‌آباد، تله‌کان، وباپال، شرافت‌آباد و شاه قلعه، احزاب رفت‌وآمد دارند و در آبادی شاه قلعه افراد کومه‌له و دمکرات مستقر هستند.
افراد مظفر محمدی در نرگله و نعل‌شکن و با تعداد 120 تفنگ و دو قبضه 106 و یک قبضه آر.پی.جی7 رفت‌وآمد دارند. [همچنین] برادر سوربان سنندجی با تعداد 20 نفر در "سالار" می‌باشند و 30 نفر چریک فدایی به‌همراه فریده قریشی در محل یادشده فعالیت دارند و گفته شده است که ضمن برپانمودن چادر، سیم‌کشی نموده و از روشنایی برق استفاده می‌نمایند و به‌احتمال زیاد در محل یادشده ایستگاه رادیویی و فرستنده مستقر نموده‌اند. ضمناً 5 دستگاه خودرو در پشت "تازه‌آباد محمدامین" وجود دارد که 3 دستگاه آن لندرور و یک دستگاه استیشن و یک دستگاه خودرو جیپ می‌باشد. خودرو مسروقۀ سپاه پاسداران دیواندره در "نعل‌شکن" توسط ضدانقلابیون مورد استفاده قرار می‌گیرد.
فرماندار تعیین‌شدۀ سقز توسط آقای استاندار، به نام ح. د(1)وابسته به ساواک بوده و دارای انحراف اخلاقی می‌باشد.
در آبادی "گورباباعلی" بین تکاب و ایرانشهر در فاصلۀ 20 کیلومتری دوراهی تکاب، دمکرات‌ها به سرپرستی ملاکریم حسین اهل "پارسانیا" با تعداد 62 نفر در آبادی "قَپلانتو" مستقر هستند.»(2)
اما روزنامۀ نامۀ مردم ارگان مرکزی حزب توده، در یک افشاگری آورده است که: «قاسملو در یک سخنرانی در تاریخ 7/5/59 که در دهکدۀ "عیسی‌کند" انجام گرفت، تلویحاً تأیید کرد که از رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، کمک می‌گیرد. او گفت: "دولت به ما خودمختاری نمی‌دهد و سعی می‌نماید که ما اسلحه بر زمین بگذاریم. ما کمک دولت‌های دیگر را برای احقاق حقوق خودمختاری قبول می‌کنیم و تا سرحد نابودی خواهیم جنگید. دوستان، اگر ما اسلحه بر زمین بگذاریم، این شما هستید که نباید اسلحه بر زمین بگذارید."» نامۀ مردم سپس می‌افزاید: «آری، قاسملو، ریاکارانه می‌کوشد تا مردم کرد را به‌بهانۀ خودمختاری، آلت انجام توطئه‌های دولت‌های دیگر، یعنی امپریالیسم امریکا و بعث عراق، علیه انقلاب ایران کند.»(3)
1
هنوز بسیاری از مناطق استان کردستان در دست عوامل مسلح مخالف نظام و محل تحرکات و عملیات نظامی آنها است، اما این موضوع در آن حد تحریک‌کننده نیست که اوضاع به روال عادی خود بازنگردد. با این نگاه، امروز وزارت آموزش‌وپرورش، در اطلاعیه‌ای، از فرهنگیان استان کردستان برای حضور مجدد در ادارات و مدارس این استان برای انجام خدمت دعوت کرد. در قسمتی از این اطلاعیه آمده است:
«اینک که در اجرای فرمان امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی، با جانبازی سپاه پاسداران و فداکاری
ارتش جمهوری اسلامی ایران و همکاری پیشمرگان مسلمان کرد زمینۀ خدمت برای کارکنان دولت در استان کردستان از هر حیث فراهم گردیده است، آن عده از برادران و خواهران مسلمان و متعهد که قبلاً در ادارات آموزش‌وپرورش و مدارس کردستان مشغول انجام وظیفه بوده‌اند و طی چند ماه گذشته، به‌علت جو نامساعد حاکم‌بر منطقه و تهدیدهای گروه‌های مسلح غیرقانونی بالاجبار ناچار به مهاجرت از آن استان شده‌اند، اعلام می‌شود تا در اسرع‌وقت به استان کردستان مراجعت و خود را به استانداری معرفی کنند تا ترتیب اشتغال به کار مجدد آنها داده شود.»(1)
1
دستگیری و محاکمۀ عوامل کودتای نافرجام تیرماه گذشته همچنان ادامه دارد. در همین زمینه، خبرنگار کیهان از مشهد، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این شهر از کشف و دستگیری یک شبکه از کودتاچیان در نیشابور خبر داد.
بنا به این گزارش: «یکی از اعضای این گروه که در مرحلۀ اول دستگیر شد، "غ - ج" کارمند شرکت تعاونی مصرف روستاها است. وی امسال سفری به امریکا کرده و همچنین با یکی از ساواکی‌های تهران رابطه داشته است. "غ - ج" به‌وسیلۀ پولی که از رابط ساواکی خود دریافت می‌کرد در نیشابور دست به خرید اسلحه می‌زد. در همین رابطه با کوشش سپاه پاسداران از منزل شخصی به نام "ی - خ" ساکن یکی از روستاهای نیشابور مقداری اسلحه و مهمات کشف شد. براساس گزارش سپاه پاسداران، سومین نفر از این گروه شخصی به نام "ح - ه" است که همدست "غ - ج"(2)می‌باشد. ...»(3)
روزنامۀ جمهوری اسلامی نیز ضمن درج این خبر، تعداد دستگیرشدگان دررابطه‌با کودتای اخیر را 7 تن ذکر کرده و از قول خبرنگار خود آورده است:
«طبق اطلاعات به‌دست‌آمده، عوامل کودتا و توطئه‌گر در این شهر [نیشابور] شبکۀ بسیار مهمی را تشکیل داده بودند که بسیاری از افراد و گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی در آن دست داشتند، ولی چون مقامات مسئول درحال پیگیری این شبکه و توطئه‌گران هستند فعلاً اطلاعات بیشتری در دست نیست.» خبرنگار این روزنامه در پایان می‌افزاید: «در جریان دستگیری عوامل این شبکۀ کودتاچی چندین روز افراد وابسته به سازمان مجاهدین خلق [منافقین] دست به درگیری و تحصن در مقابل فرمانداری و دادگاه انقلاب زده بودند و احساسات مردم را با شعار تحریک می‌کردند که دراین‌رابطه چند نفر از آنان بازداشت گردیده‌اند.»(4)
1
در مطبوعات کشور خبرها و گزارش‌های متعددی منتشر می‌شود که از ادامۀ ناآرامی‌ها و ناامنی در کشور حکایت می‌کند. در برخی حوادث رخ‌داده، دست‌داشتن گروه‌هایی چون مجاهدین خلق [منافقین] و چریک‌های فدایی خلق در تشدید ناآرامی و ناامنی کاملاً آشکار است. حوادث دیگری نتیجه ادامۀ وضعیت انقلابی پس از انقلاب و بالارفتن توقعات گروه‌های هوادار نظام از سازمان‌های دولتی است. بعضی جریان‌ها ناشی از مداخله نهادهای انقلابی در امور یکدیگر است. برخی حوادث هم خرابکاری پس‌مانده‌های ساواک بوده و بعضی هم به‌طرز بی‌سابقه‌ای مشکوک به نظر می‌رسد.
مورد اول مربوط به کشف یک خانۀ تیمی در مسجدسلیمان است. در گزارش خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی دراین‌باره آمده است: «به گزارش رسیده از سپاه مسجدسلیمان، یک خانۀ تیمی ضدانقلاب در این شهر کشف و یک دختر و 6 پسر جوان دراین‌رابطه دستگیر شدند. این خانه مرکز تعلیمات مختلف کمونیستی و ضدجمهوری اسلامی بوده است و همچنین مقادیر زیادی از مجلات سکسی و قرص ضدحاملگی و بسیاری نشریات دیگر که نشان‌دهندۀ ارتباط با درگیری‌های کردستان است کشف گردیده و این 7 نفر اینک در بازداشت به سر می‌برند.»(1)
از قائمشهر نیز خبر می‌رسد که «پیرو بخشنامۀ استانداری مازندران مبنی‌بر برچیدن دکه‌های غیرمجاز در سطح شهرهای استان مازندران، شهرداری قائمشهر نیز طی اطلاعیه‌ای از کلیۀ دکه‌داران این شهر خواست که محل خود را تخلیه و افراد غیرمجاز که از وزارت ارشاد ملی و شهرداری مجوز ندارند، کیوسک‌های خود را برچینند. پس از انقضای مهلت مقرر، مأمورین شهرداری با حمایت پلیس جهت انجام مأموریت خود همراه با یک دستگاه لودر وارد عمل شدند که توسط هواداران گروه‌های سیاسی خصوصاً پیکار از انجام مأموریت آنان ممانعت به عمل آمد و لذا شب‌هنگام مجدداً درحالیکه مردم از مساجد شهر به کمک مأمورین شهرداری شتافته بودند، لودر شهرداری در ظرف کمتر از 2 ساعت اقدام به تخریب کلیۀ کیوسک‌های غیرمجاز نمود.»(2)
در شهرستان نور، به نوشته روزنامه انقلاب اسلامی: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شهرستان نور دررابطه‌با حملۀ گروهی از طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] به مسجد بازار نور اطلاعیه‌ای صادر کرد. در قسمتی از این اطلاعیه آمده است: درپی تظاهراتی که سه‌شنبه‌شب ازسوی هواداران مجاهدین خلق [منافقین] در شهرستان نور برگزار شد و مورد اعتراض گروهی از مردم واقع گردید، هواداران این سازمان مسجد بازار نور را مورد تهاجم قرار دادند و ضمن شکستن شیشه‌های مسجد، چند تن از مردم و یکی از پاسداران را مجروح نمودند. سپس گروه کثیری از اهالی نور به‌عنوان اعتراض به عمل این عده، در شهر به راه‌پیمایی پرداختند که این راه‌پیمایی بدون درگیری خاتمه یافت.» بنا به همین گزارش، «2 تن از هواداران مجاهدین خلق [منافقین] دررابطه‌با درگیری‌های این شهرستان دستگیر و در بازداشت سپاه پاسداران به سر می‌برند.»(3)
در همین حال، امروز نیز تهران شاهد یک انفجار مهیب دیگر بود. ساعت 4 بامداد امروز در
خیابان پیروزی، چهارراه کوکاکولا، ساختمان یک سالن غذاخوری براثر یک انفجار مهیب به‌کلی ویران شد و به خانه‌ها و مغازه‌های اطراف خساراتی وارد آمد. خبرنگار شهری کیهان با اعلام این خبر می‌افزاید: «چند تن از پاسداران که در محل حادثه حضور داشتند گفتند احتمالاً در ساختمان بمب منفجر شده است و بمب منفجرشده از نوع تی.ان.تی. و در داخل بنگاه خدمات ساختمانی قرار داشته که براثر جست‌وجوی پاسداران مقداری مواد منفجره به دست آمده است که به همین سبب گفته می‌شود که در این محل اقدام به تهیۀ مواد منفجره و انتقال آن به نقاط دیگر شهر می‌شده است. این انفجار تلفات جانی نداشته است.»(1)
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جهرم دربارۀ تکوین یک توطئۀ وسیع در سطح استان فارس هشدار داد. در اطلاعیه روابط عمومی سپاه جهرم آمده است: «طبق اخبار واصله، توطئۀ وسیعی در سطح فارس در شرف تکوین است. این توطئه که بی‌شک ازجانب گروه‌های منحرف شکست‌خورده همچون فدائیان و مجاهدین خلق [منافقین]، توده‌ای‌ها و ساواکی‌ها و مزدوران سیا، موساد، سازمان کا.گ.ب. رهبری خواهد شد، از قلب روستاها تا دل شهرها را در بر می‌گیرد، ولی کور خوانده‌اند، که مردم بیدارند و پاسداران انقلاب اسلامی بیدار هستند.» در بخش دیگری از این اطلاعیه ضمن تذکراتی آمده است: «ائمۀ جماعت مردم را نسبت به این توطئه هشدار دهند و قاطعانه ما خواستار آنیم که خسرو امریکایی و ناصر و عبدالله‌خان ساواکی دستگیر شوند، چون تا زمانی‌که این ائمه آزاد هستند، خطر هرگونه آشوبی می‌رود. همچنین از برادران انجمن‌های اسلامی ارتش و پرسنل مؤمن به‌ویژه عشایر غیور فارس می‌خواهیم که آماده‌باش کامل خود را حفظ کنند.»(2)
از اصفهان خبر می‌رسد که «دررابطه‌با پنجمین روز اشغال ادارۀ کل ارشاد ملی اصفهان ازسوی گروهی از جوانان مسلمان مستقر در این ادارۀ کل، امروز اطلاعیه‌ای انتشار یافت. در این اطلاعیه ضمن یادآوری این مسئله که هدف از اشغال ادارات، آشوب و اغتشاش نیست، انحلال وزارت ارشاد ملی و رسیدگی به عملکردهای این وزارتخانه و وزیر آن را از مجلس شورای اسلامی خواسته‌اند. ...»(3)
در تبریز، یک خبر حاکی‌از حادثه‌ای بی‌سابقه و کاملاً مشکوک است. دراین‌مورد، «مسئول سپاه پاسداران شهرستان "گرمی" به خبرگزاری پارس گزارش داد: پاسداران گشتی "گرمی" در ساعت 3 بامداد روز سه‌شنبه 7/5/59 یک شیء نورانی را در آسمان "گرمی" دیدند که با سرعت زیاد ازسوی شمال به طرف جنوب در حرکت بود. به‌موجب همین گزارش، روز بعد نیز اهالی روستای "دریامان"از توابع گرمی در اطراف دکل تلویزیونِ محل، یک شیء نورانی را دیدند که بلافاصله به پاسداران اطلاع دادند و پاسداران به محل اعزام و شیئی نورانی را که به نظر می‌رسد یک بالن مخابراتی و اطلاعاتی است، به دست آورده با خود به گرمی بردند. به گزارش خبرگزاری پارس، در روی این بالن علامت مخصوص شوروی وجود دارد و چنین به نظر می‌رسد که بالن مذکور از طرف همسایۀ شمالی به آسمان فرستاده شده است.»(4)
1
ابوالحسن بنی‌صدر، امروز در گفت‌وگویی کوتاه با خبرگزاری پارس دربارۀ جلسۀ خصوصی روز گذشته با نمایندگان مجلس صحبت کرد و گفت در این جلسه «تصمیم گرفته شد که یک هیئتی انتخاب شود و به کار داوطلبان نخست‌وزیری و وزارت رسیدگی کنند و صلاحیت آنها را تشخیص بدهند.» وی درمورد چگونگی تعیین این هیئت گفت: «اعضای این هیئت از طرف امام، رئیس‌جمهور و مجلس تعیین می‌شوند.»(1)
روزنامۀ کیهان نیز از قول "یک مقام دفتر ریاست‌جمهوری" درمورد تعداد اعضای این هیئت، نوشت: «این هیئت مرکب از یک نمایندۀ رئیس‌جمهوری، یک نمایندۀ امام و 5 نفر از نمایندگان مجلس خواهد بود.» این گزارش همچنین از قول "یک مقام آگاه در روابط عمومی مجلس"، اسامی احتمالی اعضای این هیئت (از طرف مجلس) را چنین آورده است: «محمدجواد باهنر، سیدعلی خامنه‌ای، شیخ محمد یزدی، سیداحمد مصطفوی کاشانی و اکبر پرورش.» همچنین، «این مقام تأکید کرد که اعضای این هیئت پس از تشخیص صلاحیت وزرا و نخست‌وزیر، آنان را به مجلس معرفی می‌کنند و مجلس دراین‌مورد رأی نهایی را صادر خواهد کرد.»(2)
اما دفتر امام خمینی در اطلاعیه‌ای که امروز صادر کرد، معرفی یک نماینده ازسوی امام برای شرکت در این هیئت را منتفی دانست. در این اطلاعیه آمده است: «از آنجا که جناب آقای رئیس‌جمهوری در مصاحبۀ خود گفته‌اند که با نمایندگان مجلس شورای اسلامی تصمیم گرفته شده است تا نماینده‌ای ازجانب حضرت امام خمینی برای شرکت در هیئت رسیدگی به صلاحیت نخست‌وزیر و وزرا تعیین گردد تا با نمایندۀ آقای رئیس‌جمهور و نمایندگان منتخب مجلس شورای اسلامی افراد صالح و متدین و قاطع را به مجلس معرفی نمایند، حضرت امام فرمودند تا به اطلاع برسانیم ایشان نماینده‌ای برای این موضوع انتخاب نخواهند فرمود و این موضوع مربوط به جناب آقای رئیس‌جمهور محترم و مجلس شورای اسلامی می‌شود که امیدواریم در این مهم موفق و مؤید باشند.»(3)
2
درباره پیامد استعفای دو نماینده روحانی مجلس، به‌خصوص آقای انواری که عضو شاخص "جامعه روحانیت مبارز تهران" و زندانی سیاسی سابقه‌داری است، اطلاعیه تشکل مزبور و مباحث امروز مجلس قابل‌ذکر است. جامعۀ روحانیت مبارز تهران، امروز اطلاعیه‌ای خطاب به نمایندگان مجلس شورای اسلامی صادر کرد که لحن نسبتاً تندی داشت.
در بخشی از این اطلاعیه چنین آمده است:
«برخوردهای غیراسلامی و موضع‌گیری‌های خصمانۀ تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی موجی از تأسف در میان امت مسلمان و دلیر ایران برانگیخته است که نمی‌توان و نباید آن را از آقایان و خانم‌های نماینده پنهان داشت... امروز ملت سلحشور ما با امریکا و شوروی و نوکران حلقه‌به‌گوش استعمار و صهیونیسم و منافقان حیله‌گر می‌جنگند. پس نمایندگان ملت نیز باید با دشمنان واقعی اسلام و جمهوری اسلامی مبارزه کنند، نه اینکه در مجلس که به نام
اسلام و با ارادۀ امت و امام تشکیل گردیده به جان یکدیگر بیفتند و به هتک یکدیگر بپردازند.»
در بخش دیگری از این اطلاعیه با اشاره به استعفای آقای انواری، نمایندۀ رزن، آمده است: «اگر به‌عنوان مثال، آیت‌الله انواری مبارز نستوهی که در دورۀ سیاه حکومت پهلوی مدت 13 سال در زندان رژیم شاه جلاد به سر برده و عمری را برای تحقق حکومت اسلامی مبارزه کرده است، در مواردی رأی و نظر متفاوت دارد، هیچ نماینده‌ای به‌حسب قانون حق ندارد او را مورد بازخواست قرار دهد؛ همان‌طورکه ایشان نیز درمورد دیگران از چنین حقی برخوردار نیست. اساس را باید بر انتخاب آزاد گذاشت، نه اینکه با ایجاد محیط تفتیش و سوءظن مجلس را که ثمرۀ خون صد هزار شهید به خون خفته است از محتوای اسلامی خارج کرد. آقایان نمایندگان به‌ویژه روحانیون آگاه و متعهد بیایند از گروه‌گرایی دست بردارند و خود را از حوزۀ جاذبه‌های حزبی و گروهی خلاص کنند که رسالت آنان بدون استقلال آنان تحقق‌پذیر نیست. ما از روحانیونی که اکنون در سنگر مجلس آغازگر حرکت نوینی در جمهوری اسلامی هستند انتظار داریم که سخت مراقب گفتارها و رفتارها و موضع‌گیری‌های خود باشند، روابط خود را با دیگران براساس تقوا و اخلاق اسلامی تنظیم کنند و اصل آزادی بیان و رأی را هیچ‌گاه از یاد نبرند. از آیت‌الله انواری نیز می‌خواهیم که به رسالت خود در سنگر مجلس ادامه دهند و باتوجهبه تلگرامی که ازسوی اهالی محترم رزن همدان به جامعۀ روحانیت مبارز تهران رسیده و در آن تأکید کرده‌اند که استعفای اعتراضی ایشان به‌هیچ‌عنوان از نظر ما موکلین مقبول نیست، هرچه زودتر به مجلس شورای اسلامی بازگردند. ...»(1)
همچنین در جلسه امروز مجلس، آقای هاشمی که خود عضو شاخص جامعه روحانیت مبارز تهران محسوب می‌شود، در مقام رئیس مجلس درباره استعفانامۀ محی‌الدین انواری، نمایندۀ رزن، چنین توضیح داد: «روحانیت مبارز در جلسۀ شورای مرکزی با ایشان صحبت کردند و از ایشان خواهش کردند تا دوباره در مجلس حاضر شوند. عدهای دیگر ازجمله خود من هم از ایشان خواستم که اصراری دراین‌مورد نداشته باشند، بالاخره ایشان موافقت کردند و گفتند که فردا به مجلس خواهد آمد.»
هاشمی رفسنجانی سپس با قرائت استعفانامۀ محمد شجاعی نماینده زنجان، به‌گونه‌ای انتقادآمیز به مطالب طرح‌شده در آن پاسخ داد، اما در برخورد با مطالب کیهان نوع دیگری واکنش نشان داد.
وی ضمن حملۀ شدید به روزنامۀ کیهان، اظهار داشت: «ما انتظار نداشتیم که به‌این‌زودی روزنامۀ کیهان همان نقش آیندگان را که دربرابر مجلس خبرگان داشت دربرابر مجلس شورای اسلامی داشته باشد. در صفحۀ اول کیهان مسئلۀ استعفای آقای انواری با آن عکس مظلومانۀ خاص چاپ می‌شود. ما اگر خودمان روزنامه‌نگار نیستیم لااقل به این فنون آشنا شده‌ایم. آیا واقعاً آن سرمقاله ضرورتی داشت که با این شرایط چاپ شود؟ در آنجا مسئله اصلاً از حد آقای آیت تجاوز کرده بود. و همین‌طور انتشارات تابع کیهان که من اسم نمی‌برم. در آنجا هم مشخص است که چه می‌کنند. و روزنامۀ انقلاب اسلامی هم بیکار ننشسته است. من به‌عنوان مسئول مجلس که نمی‌تواند از حق مجلس بگذرد این مسئله را به‌طور جدی و برای آخرین بار مطرح می‌کنم که از این به بعد
1) روزنامه کیهان، 7/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص10؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 7/5/1359، ص3.
این‌گونه برخوردها نسبت به مجلس را تنها با تذکر نمی‌شود اکتفا کرد. این را ما مواجهه با انقلاب اسلامی تلقی می‌کنیم. متأسفانه در اظهاراتی که می‌شود، به‌طور رندانه‌ای قضیه را به امام هم مربوط می‌کنند انگار که امام از این اظهارات نباید ناراضی باشد چون لااقل سکوت کرده‌اند.»
سپس ابراهیم یزدی خطاب به هاشمی گفت: «این استعفانامه [استعفانامۀ آقای انواری] هیچ ربطی به روزنامۀ کیهان ندارد و کسی که استعفا داده حق دارد که متن استعفانامۀ خود را به هر روزنامه‌ای که دلش می‌خواهد برای چاپ بدهد. از طرفی، خبر این استعفا آن‌قدر اهمیت دارد که در صفحۀ اول چاپ شود. البته ممکن است شما مخالف باشید، اما این یک اختلاف سلیقه است. من هیچ انتظار نداشتم که آقای هاشمی از متد تکفیر استفاده کنند و بگویند کیهان مثل آیندگان شده است. آیا باید در ازای زحمتی که من قبول کرده‌ام این‌طور با من برخورد بشود؟ چون من در یک خط مشخص که بعضی‌ها علاقه دارند نیستم؟ من قضاوت درمورد این امر را به امام که این مأموریت را به من داده‌اند و به ملت واگذار می‌کنم و در اینجا هم قصد دفاع ندارم. آیا روزنامۀ کیهان درجهت تضعیف مجلس می‌کوشد؟ باید بگویم که اولین و مفصل‌ترین تحلیل را درمورد مجلس من به‌عنوان گزارش به موکلین نوشته‌ام و از مجلس و از حیثیت و حرمت مجلس در تمام موارد دفاع کرده‌ام. من در آن سرمقاله به موکلین خودم گزارش داده‌ام که چرا رأی مخالف داده‌ام. شما هم بنویسید چه رأی داده‌اید و چرا رأی داده‌اید تا من چاپ کنم.»(1)
1
درحالیکه مجلس شورای اسلامی در آغاز کار خود با موضوع بسیار مهم و تنش‌زایی چون انتخاب نخست‌وزیر و هیئت دولت جدید دست به گریبان است، بحران حل‌نشدۀ گروگانهای امریکایی نیز همچنان پیش روی آن خودنمایی می‌کند.
امروز کاردار سفارت سوئیس که حافظ منافع امریکا در ایران است، در ملاقات با رئیس مجلس شورای اسلامی، نامۀ 185 نفر از نمایندگان کنگرۀ امریکا را تقدیم وی کرد. در این ملاقات، مسائلی چون قطع روابط امریکا و ایران و نیز مسئلۀ گروگان‌ها مطرح شد و آقای هاشمی تأکید کرد که «رابطۀ ما با امریکا خصمانه است و در شرایط حاضر، دولت امریکا جوی را به وجود آورده که مانع تفاهم و رسیدن به یک راه‌حل مسالمت‌آمیز است و تا زمانی‌که امریکا به اشتباهاتش اعتراف نکند و خطاهایش را جبران ننماید، تفاهم به وجود نخواهد آمد.» وی درمورد مفاد این نامه گفت: «نامۀ کنگرۀ امریکا به امضای 180 [185] نمایندۀ کنگره رسیده است و مفاد آن پس از درمیان‌گذاشتن با مجلس شورای اسلامی منتشر می‌شود.»(2)-(3)
رئیس مجلس همچنین در مصاحبۀ امروز خود با خبرنگاران تلویزیون آلمان‌غربی با تفصیل بیشتری دربارۀ مناقشۀ موجود میان امریکا و ایران سخن گفت. وی دربارۀ اثر مرگ شاه مخلوع در روابط ایران و
کشورهای غربی به‌ویژه امریکا گفت: «نمی‌توانم بگویم مرگ شاه بی‌اثر است و بههرحال مؤثر خواهد بود.» ایشان سپس با اشاره به ملاقات امروز خود با کاردار سفارت سوئیس و دریافت نامۀ 185 تن از اعضای کنگرۀ امریکا، افزود: «با کاردار سفارت سوئیس نیز صحبت کردم و یادآور شدم امریکا در این چند ماه به‌جای اینکه کاری کند و جو را مساعد کند، مشکلات فراوانی ایجاد کرده و به‌عنوان‌مثال ده مورد از توطئه‌های امریکا را برای کاردار سوئیس تشریح کردم و به کنگرۀ امریکا نیز پیغام فرستادم و تأکید کردم امریکا علاوه‌بر کارهایی که در گذشته کرده و جنایاتی که علیه ایران مرتکب شده، در این مدت نیز دست به تبلیغات دامنه‌دار دروغ علیه ایران زده، حساب‌های ایران را بلوکه کرده، به تعهدات خود درمورد تحویل قطعات یدکی که قبلاً پول آن را نیز گرفته عمل نکرده، بخش فارسی رادیو صدای امریکا به تبلیغات سوء خود علیه ایران دامن زده و علاوه‌برآنکه کشورهای غربی طرفدار معامله با ایران را تحت فشار قرار داده، در توطئه‌ای که اخیراً کشف شد، با نیروهای چپ همکاری داشته است. به‌این‌ترتیب، به‌جای اینکه درجهت رفع مشکلات گام مثبتی بردارد همیشه کارها را بدتر کرده است و به نظر من خیلی مشکل است ملت ایران قانع شود که می‌تواند با امریکا در صلح و صفا زندگی کند.»(1)
1
درحالیکه امروز جسد شاه مخلوع در مراسمی با حضور انور سادات رئیس‌جمهور مصر و ریچارد نیکسون رئیس‌جمهور اسبق امریکا، در یکی از مساجد شهر قاهره به خاک سپرده شد،(2)رسانه‌های امریکا با دستاویز قراردادن موضوعاتی چون مرگ شاه و تأثیر احتمالی آن در سرنوشت گروگانهای امریکایی و روابط ایران و امریکا و نیز ترور علی‌اکبر طباطبایی و ترور ناموفق شاپور بختیار، در چند روز اخیر تبلیغات وسیعی را علیه جمهوری اسلامی ایران به راه انداخته‌اند. دراین‌خصوص، گزارش امروز نمایندۀ وزارت امور خارجۀ ایران مقیم سفارت الجزایر در واشنگتن حاکی است: «شبکۀ سراسری سی. بی. اس. در برنامه‌های مخصوص روز یکشنبۀ خود ضمن نمایش فیلمی از زندگی و مرگ شاه مخلوع از برنامۀ مدرنیزه‌کردن شاه و اعطای حقوق ساختگی به زنان و این ادعای شاه که ایران را در ردیف یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های صنعتی جهان قرار خواهد داد، سخن به میان آورد.» در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «اخراج نمایندۀ دولت ایران از دفتر حفاظت منافع ایران در سفارت الجزایر، کوشش برای دگرگون جلوه‌دادن مرگ یکی از مأموران ساواک دست‌نشاندۀ اشرف پهلوی و زاهدی و تبلیغات سوء چند روز گذشته برای خدشه‌دار کردن حیثیت دولت ایران و شرکت‌دادن خائنین و دزدان بیت‌المال مردم ایران که - مقیم امریکا هستند - در تظاهرات ساختگی گروه طباطبایی، نشان‌دهندۀ این است که رژیم امپریالیستی امریکا هیچ‌گاه قادر به درک مفاهیم انقلاب اسلامی نبوده و دست از دشمنی و توطئه علیه استقلال و تمامیت ارضی کشور برنمی‌دارد.»(3)
خبرگزاری پارس نیز با اشاره به بخش‌های دیگری از این گزارش و منابع دیگر، آورده است: «وسایل ارتباط جمعی امریکا و وزارت خارجۀ این کشور کوشش کرده که دفتر منافع ایران را رسماً
متهم سازد که از کیفیت قتل طباطبایی اطلاع داشته است؛ به همین دلیل، تاکنون قادر شده‌اند که از کلیۀ کارمندان امریکایی آن دفتر بازجویی به عمل آورند. دفتر منافع ایران با کسب تکلیف از وزارت امور خارجۀ ایران از بازجویی کارمندان ایرانی توسط اف. بی. آی. جلوگیری کرده [است، اما] باتوجهبه شرایط موجود معلوم نیست که این داستان چه سرانجامی یابد؛ اما تاکنون وزارت خارجۀ امریکا علاوه‌بر بازجویی از کارمندان امریکایی این دفتر موفق شده که 4 تن از کارمندان آن دفتر ازجمله رئیس دفتر ایران را نیز اخراج کند. مطبوعات و رادیو تلویزیون‌ها برای ایجاد جنجال و تبلیغات بیشتر قادر شده که اعمال دیگری را با تحولات جاری مرتبط سازد؛ با این ترتیب که یکی از مسلمانان ایرانی طرفدار انقلاب اسلامی و آیت‌الله خمینی را به نام بهرام ناهیدیان عامل دولت ایران جهت خرابکاری در امریکا معرفی سازند و وی را متهم نموده که با موضوع قتل طباطبایی ارتباط داشته است. ناهیدیان شخصی است که "خانۀ اسلامی" را از پول خود برپا ساخته است. خانۀ اسلامی محل تجمع مذهبی و سیاسی مسلمانان ایرانی است که علیه شاه در امریکا قبلاً فعالیت می‌کردند و اکنون نیز مسلمانان سیاه‌پوست امریکایی از آن محل برای ملاقات‌های مذهبی خود استفاده می‌کنند. داود صلاح‌الدین مدتی در خانۀ اسلامی زندگی می‌کرده است.»
این گزارش سپس افزوده است: «با ترسیم چنین تصویری، وسایل ارتباط جمعی امریکا قادر شده تا تبلیغات وسیعی را جهت بی‌حیثیت کردن حکومت فعلی ایران صورت دهند و از آیت‌الله خمینی و اسلام، هویتی تروریستی و ضدانسانی بسازند؛ چنانکه در برنامه‌های مختلف تلویزیونی تاریخچۀ تروریسم را در دهۀ گذشته مرور و به‌گونه‌ای مختلف، ترور ناموفق بختیار و ترور طباطبایی را در چارچوب رشد تروریسم بین‌المللی مربوط نموده‌اند.»(1)
1
حزب تودۀ ایران همواره نقش یک گروه طرفدار انقلاب و ایران را بازی می‌کند که صرفاً به فعالیت سیاسی (و نه عقیدتی) می‌پردازد و برای تداوم نظام و انقلاب - که این حزب همواره عنوان "اسلامی"اش را فراموش می‌کند - به ارائۀ راه‌حل‌های مختلف می‌پردازد. البته این راه‌حل‌ها همیشه خط سیر مشخصی را دنبال می‌کند و آن اینکه امپریالیسم امریکا و حامیانش همواره دشمن واقعی مردم ایران هستند و اتحاد جماهیری شوروی حامی و دوستدار انقلاب و مردم ایران است و برای برون‌رفت از مشکلات فعلی که علت و بانی اصلی آن امپریالیسم امریکاست، باید و ناگزیر از شوروی کمک خواست و دست دوستی آن را رد نکرد. در ادامۀ این خط سیر، امروز نامۀ مردم، ارگان مرکزی حزب توده، در مقاله‌ای تحت‌عنوان "نقش فعال دولت بعثی عراق در ادامۀ توطئه‌های خطرناک امپریالیستی علیه ایران"، نتیجه می‌گیرد که باید به گروه‌های چپ حامی نظام میدان داد و هر توطئه‌ای علیه ادامۀ فعالیت‌های آنها، به سود امپریالیسم و در همان راستا قرار دارد. در این مقاله آمده است:
«پس از کشف توطئۀ کودتا و دستگیری عمال اصلی آن که شبکۀ نظامی این توطئه را تشکیل می‌دادند و در جریان کشف و بازجویی از شرکت‌کنندگان در آن، وجود یک شبکۀ
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 7/5/1359، ص12 به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
سیاسی در این توطئه افشا گردید و ازجمله معلوم شد که توطئۀ جدیدی با اشکال دیگر در شرف تکوین و اجراست و اینک که از نواحی جنوب و غرب کشور اخباری درمورد زدوخوردهای شدید و تمرکز 20 هزار نفر در اطراف کرمانشاه و تمرکز دو لشکر از نیروهای مسلح دولت بعثی عراق به‌منظور پشتیبانی از توطئه‌گران می‌رسد، واقعیت وجود چنین توطئه‌ای که بخش دیگری از طرح‌های توطئۀ بزرگ کودتاست، روشن‌تر می‌گردد. دولت بعثی عراق در تمام توطئه‌ها و عملیات خرابکارانه‌ای که علیه جمهوری اسلامی ایران طبق نقشۀ امپریالیستی کارتر صورت گرفته همیشه نقش فعال داشته و با تجاوزات مسلحانۀ خود در نواحی مرزی ایران و عراق، زمینه‌های لازم را برای اجرای این توطئه‌ها فراهم کرده است. در توطئۀ بزرگ کودتا، دولت بعثی عراق وظیفۀ تجاوز مسلحانه به مناطق مرزی ایران و بمباران این مناطق را به عهده گرفته بود، تا با این عمل توجه اصلی را از عملیات کودتاگران در مرکز کشور و در سایر نقاط حساس منحرف سازد و درضمن، نیروهای ارتش و سپاه پاسداران انقلاب را برای رویارویی با کودتاچیان و نیروهای ضدانقلاب پشتیبان آنان، پراکنده و تضعیف نماید...»(1)
1
امروز گروه ناشناخته‌ای با نام "نهضت انقلاب اسلامی پاکستان" اعلامیه‌ای منتشر کرد و در آن سفارت پاکستان در تهران را جایگزین لانۀ جاسوسی امریکا برشمرد. در بخشی از این اعلامیه که اعلامیۀ شمارۀ پنج این گروه، عنوان شده، آمده است: «نهضت انقلاب اسلامی پاکستان ضمن تأکید بر اینکه سفارت پاکستان وظایف لانۀ جاسوسی را دررابطه‌با عوامل ضدانقلاب ازطریق جاسوسان سیا انجام می‌دهد، مجدداً توجه دولت ایران را به این موضع جلب نموده و خواستار پیگیری و اقدام فوری دراینزمینه می‌باشد. گروه‌های وابسته به سفارت با چهره‌ای ظاهراً اسلامی عملاً به دستور عوامل سیا تیشه به ریشۀ اسلام زده و اطلاعات لازم را ازطریق سفارت در اختیار اربابان خود قرار می‌دهند. ... سفارت پاکستان به‌وسیلۀ یکی از عوامل خود اخبار و اطلاعات لازم را در اختیار سازمان خبرگزاری یونایتدپرس - که یکی از بزرگ‌ترین خبرگزاری‌های امریکا در ایران بوده و به‌وسیلۀ یک پاکستانی اداره می‌شد - قرار می‌داد و پس از اخراج رئیس خبرگزاری یونایتدپرس و بسته‌شدن خبرگزاری مذکور توسط دولت جمهوری اسلامی ایران، سفارت پاکستان این امر را کماکان ازطریق دیگری انجام می‌دهد. یکی از فعال‌ترین جاسوس‌های امپریالیسم امریکا در ایران تحت‌عنوان "دبیرکل سازمان عمران منطقه‌ای" به نام آقای "مختار مسعود" با ایجاد یک شبکۀ جاسوسی، با عوامل ضدانقلابی در ایران در ارتباط نزدیک بوده و به نفع امریکا فعالیت می‌نماید. ضمناً گروه دیگری وابسته به سفارت و طبق نظر مستقیم آغاشاهی(2)خائن در فعالیت می‌باشد و وظیفۀ اصلی‌شان ایجاد و پخش شایعات داخلی ضدانقلاب می‌باشد. ...»(3)
1
عراق همچنان درحال گام‌برداشتن به‌سوی بهبود روابط با غرب است. دراین‌میان، دو کشور انگلستان و فرانسه، در فضای مورد تأیید امریکا، از اولویت خاصی برخوردارند. به‌دنبال سفر روز گذشتۀ یک هیئت عراقی به لندن به‌منظور گفت‌وگو با مقامات انگلیسی جهت احداث یک پالایشگاه نفت در ناصریه واقع در جنوب عراق،(1)امروز نیز در یک حرکت دیپلماسی متقابل، هیئتی از نمایندگان مجلس عوام انگلستان به ریاست روبرت هیگ، نمایندۀ محافظه‌کار، برای دیداری چندروزه از عراق، وارد بغداد شدند. روبرت هیگ به‌هنگام ورود به بغداد اظهار امیدواری کرد مذاکرات هیئت تحت سرپرستی او - که متشکل از نمایندگان حزب محافظه‌کار و حزب کارگر است - با رهبران عراق به توسعۀ هرچه بیشتر روابط دو کشور کمک کند.(2)
در همین حال، دولت فرانسه نیز امروز با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که با قرارداد مربوط به تحویل یک مرکز تحقیقات اتمی به عراق موافقت کرده است. این قرارداد همچنین متضمن این است که فرانسه سوخت مصرفی این مرکز را که اورانیوم است، برای عراق تهیه کند.(3)
روزنامۀ واشنگتن پست نیز امروز ضمن نقل این خبر، به تفسیر روابط هسته‌ای فرانسه و عراق پرداخته، نوشت: «دولت فرانسه امروز با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که اورانیوم غنی‌شده‌ای که این کشور به عراق تحویل می‌دهد منحصر به نیازهای رآکتور هسته‌ای تحقیقاتی است که فرانسه به عراق فروخته است. منابع فرانسوی اعلام کرده‌اند که اگر عراق سعی کند که اورانیوم را برای سلاح‌های اتمی به کار ببرد، فرانسه سریعاً روابط خود را با بغداد قطع می‌کند.» این روزنامه در ادامۀ تفسیر خود می‌افزاید: «بیانیۀ دولت فرانسه یک روز پس از اظهارات اسحاق شامیر، وزیر امور خارجة اسرائیل، صادر شد که در اعتراض به کاردار فرانسه در اسرائیل گفته بود که کمک هسته‌ای فرانسه به عراق طرح‌های تجاوزکارانۀ این کشور علیه اسرائیل و همسایگانش را تقویت
خواهد کرد. ژاک شیراک که برای اولین‌بار در سال 1974 طرح معامله با عراق را مطرح کرده بود، گفته بود که باوجودی‌که فرانسه سلاح‌های اتمی به عراق نمی‌دهد، اما آموزش و تجربیات ساخت پیشرفته‌ترین سلاح‌های اتمی را در اختیار دنیای عرب قرار می‌دهد. تعدادی از دانشمندان عراق در مرکز تحقیقات اتمی فرانسه آموزش‌های سطح بالا دیده بودند.»(1)
1
تشنج و بحران در روابط ایران و عراق، امروز در حوادث خونینی که در پایتخت‌های دو کشور اتریش و لبنان روی داد، بروز یافت.
در اتریش براثر انفجار بمبی در نزدیکی سفارت ایران در وین، 6 نفر مجروح شدند. طبق گزارش پلیس وین، یک ساک محتوی مواد منفجره به یک کرد عراقی داده شده بود تا آن را در سفارتخانۀ ایران قرار دهد، لیکن طبق گفتۀ این شخص، او می‌خواسته است در نزدیکی سفارت ایران از یک کیوسک تلفن به پلیس جریان را اطلاع دهد که در این هنگام بمب منفجر می‌شود.(2)در همین خصوص، امروز آلدیس دیت بور، وزیر امور خارجۀ اتریش، اعلام کرد که سامی حنا عطاءالله، دبیر اول سفارت عراق، به‌علت دست‌داشتن در حملۀ تروریستی علیه سفارت ایران، اخراج شده است. وزیر امور خارجۀ اتریش پس از احضار کاردار سفارت عراق به وی اخطار کرد: «دولت متبوع وی اجازه نخواهد داد دولت عراق در خاک اتریش برعلیه کشورهای دیگر فعالیت تروریستی نماید.»
گزارشگر رادیو لندن نیز در گزارش ارسالی خود از وین، تعداد زخمی‌های اتریشی را 8 نفر ذکر کرده و آورده است: «زخمی‌شدن 8 نفر اتریشی که اختلافات ایران و عراق هیچ‌گونه ارتباطی به آنان نداشته است، خشم محافل رسمی اتریش را برانگیخته است. ... توطئۀ انفجار بمب - که بسیار ناشیانه طرح‌ریزی شده بود - موجب واردآمدن خسارات زیادی به آپارتمان‌های مجاور و سفارت ایران گردید.»(3)
از سوی دیگر، در بیروت نیز بار دیگر زدوخوردهای نسبتاً شدیدی بین جنبش امل و احزاب و سازمان‌های لبنانی و فلسطینی وابسته به حکومت عراق در منطقۀ "مزرعه" در غرب بیروت، روی داد که در آن دو طرف از سلاح‌های سبک و متوسط استفاده کردند. به گزارش نمایندۀ صداوسیمای جمهوری اسلامی در بیروت، نبرد وقتی شروع شد که یک اتومبیل حامل نیروهای ضربتی پلیس لبنان در نزدیکی منطقۀ درگیری، هدف حملۀ افراد بعث عراق قرار گرفت و 3 نفر از افراد پلیس زخمی شدند. از تلفات نبردهای امروز بین جنبش امل و بعث عراق هنوز اطلاعی در دست نیست، ولی برخی گزارش‌ها حاکی است که در این درگیری‌ها 2 نفر از بعثی‌ها کشته شده‌اند و یک نفر از اعضای جنبش امل زخمی شده است.(4)
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، 1387، ص209، روزنامۀ واشنگتن پست، 8/5/1359، رونالد کیون، ترجمة جعفر بختیاری.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از وین.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 135، تاریخ 10/5/1359، صص 2و3، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 9/5/1359.
4) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص13، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
اما ماجرای بیروت به همین‌جا ختم نمی‌شود، طبق گزارش وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، از ساعت 10 شب به وقت بیروت، سفارتخانه‌های ایران و عراق در بیروت به‌مدت 5 ساعت یکدیگر را زیر آتش شدید انواع سلاح‌ها قرار می‌دهند. در اطلاعیه‌ای که وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران در همین خصوص منتشر کرده، ضمن اعلام این موضوع، آمده است: «در این حملۀ مسلحانه - که با انواع سلاح‌ها صورت گرفت - طبقات سفارت تقریباً ویران گردیده و محافظین دولتی سفارت که ناظر به حملۀ مسلحانه بودند اظهار داشتند که از تمام اطراف سفارت که مزدوران عراقی سنگر گرفته بودند، خصوصاً از ساختمان وابستۀ نظامی عراق، به طرف سفارت ایران با انواع گلوله، خمپاره، و آر.پی.جی7 شلیک می‌شد.»(1)بخش عربی رادیو صدای امریکا نیز ضمن گزارش خود از چگونگی وقوع این حادثه، از قول مقامات رسمی لبنان اعلام کرد که نخست از ساختمان سفارت عراق که نزدیک سفارت ایران است به‌سوی سفارتخانۀ ایران شلیک شده است.(2)همچنین بخش عربی رادیو لندن با نقل ادعاهای منابع ایرانی و عراقی درمورد میزان خسارات مالی واردشده به سفارتخانه‌های طرفین، به نقل از خبرنگار خود از تهران به جنگ تبلیغاتی میان عراق و ایران اشاره کرد و گفت: «این جنگ تبلیغاتی آنچنان اوج گرفته است که رژیم‌های موجود در دو کشور صراحتاً از اقدام برای سرنگون‌ساختن رژیم دیگری بحث می‌کنند.»(3)
1
به‌دنبال تقویت مجدد نیروهای عراقی در منطقۀ عمومی قصرشیرین - که از شب پیش آغاز شده است - (4)نیروهای مرزی عراق از اولین ساعات امروز، آتشباری خود را به روی پاسگاههای مرزی ایران از سر گرفتند.
در ساعت 1 بامداد، دو تانک ارتش عراق به نوار مرزی ایران در منطقۀ پاسگاه پرویز تجاوز کرده و آن را زیر آتش گرفتند که براثر مقابلۀ نیروهای ارتش و سپاه پاسداران مجبور به عقب‌نشینی شدند. در جریان این درگیری یکی از پاسداران انقلاب اسلامی مجروح شد.(5)در ساعت 4:30 بامداد نیز، پاسگاه ژاله‌پناه در منطقۀ سومار هدف حملة توپخانۀ عراق قرار گرفت که با آتش متقابل نیروهای جمعی این پاسگاه، درگیری طرفین ادامه یافت و پس از مدتی، حملۀ مهاجمان عراقی خنثی شد.(6)همچنین در همین ساعت، ارتش عراق مستقر در چهارکلات، منطقۀ کلانتر را زیر آتش گرفت که این حمله نیز با مقاومت نیروهای مستقر در این منطقه خنثی شد.(7)گزارش هنگ قصرشیرین نیز حاکی است: «ارتش عراق با سلاح‌های سنگین و سبک در ارتفاعات پاسگاه قلعه‌یهودی مستقر شده و مواضع خود را در 100 متری این پاسگاه که در
1) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 136، تاریخ 11/5/1359، ص24، رادیو صدای امریکا (بخش عربی)، ساعت 8:30، 10/5/1359.
3) همان، ص16، رادیو لندن (بخش عربی)، ساعت 8:30، 10/5/1359.
4) سند شماره 56408 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص149، از عملیات غرب به عملیات تهران، 8/5/1359.
5) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، مستند به گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقۀ غرب کشور مستقر در کرمانشاه.
6) سند شماره 283291 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه (رکن3)، مستند به گزارش گروهان سومار، بنا به گزارش پاسگاه ژاله‌پناه، 8/5/1359
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین، به نقل از فرمانده عملیات سپاه پاسداران قصرشیرین.
فاصلۀ 2 کیلومتری پاسگاه قدیمی ایران قرار دارد، مستحکم کرده و در ساعت 11:30 پس از انجام جابه‌جایی در سنگرهای عراق، پاسگاه زینل‌کش را زیر آتش شدید خود قرار دادند. هنگ مزبور با هماهنگی تیپ3 اباذر با آتش توپخانه مبادرت به پاسخ‌گویی نمود.»(1)
اما درگیری‌های نوار مرزی قصرشیرین از ساعت 2:30 بعدازظهر به بعد، شدت بیشتری یافت. از این ساعت به بعد، منطقۀ باویسی، گرده‌نو و پاسگاههای زینل‌کش، تنگاب‌نو و دیگر پاسگاههای خان‌لیلی و هنگ ژاندارمری قصرشیرین زیر آتش توپخانه و خمپاره‌انداز عراق قرار گرفت که درنتیجه در منطقۀ باویسی براثر مقابلۀ ارتش جمهوری اسلامی ایران، یک گروهبان دوم شهید و یک استوار مجروح شد.(2)
در ساعت 3:30 بعدازظهر، درگیری‌ها در نوار مرزی همچنان ادامه داشت و هر ساعت عراق این درگیری‌ها را به یک قسمت مرز می‌کشاند. در همین ساعت، براثر اصابت گلوله‌های توپ نیروهای ارتش بعث که در آق‌داغ و پایگاه روبه‌روی برارعزیز مستقر و هنگ ژاندارمری و شهر قصرشیرین را هدف گرفته بودند، باغ جنگل‌داری طعمۀ حریق شد (این باغ در 2 کیلومتری قصرشیرین و روبه‌روی هنگ ژاندارمری این شهر قرار دارد). آتش نیم ساعت بعد با تلاش مأموران آتش‌نشانی خاموش شد(3)
در ساعت 21 نیز به‌مدت دو ساعت بین مهاجمان بعث عراق و نیروهای ایرانی مستقر در پاسگاههای زینل‌کش و سه‌تپان درگیری مجددی روی داد که در آن یک جوانمرد مجروح شد.(4)سرانجام، از ساعت 22:30، درگیری‌ها فروکش کرد و آخرین گزارش‌ها حاکی است که وضع نفت‌شهر آرام است و تیراندازی‌های پراکنده ادامه دارد. وضع قصرشیرین و نوار مرزی نیز در این ساعت آرام گزارش شده است.(5)
از سوی دیگر، سپاه قصرشیرین دربارة درگیری‌های روز گذشته در نفت‌شهر بین مهاجمان بعث عراق و نیروهای جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد: علاوه‌بر انفجار 3 منبع نفت در نفت‌شهر، لولۀ نفت چاه شماره 9 سومار به نفت‌شهر نیز منفجر شده و به تأسیسات اداری و مسکونی شهر نیز خساراتی وارد آمده است.(6)گزارش مرکز اطلاعات غرب کشور نیز حاکی است که «هنگام شب، میگ‌های عراقی در سه نوبت دست به شناسایی زدند و چند منبع نفت شهر آتش گرفت و یک منبع نیز هنوز در آتش می‌سوزد.»(7)
در مناطق مرزی خوزستان نیز تقویت نیروهای ارتش عراق امروز هم ادامه داشت؛ ازجمله «بنا به گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد، در ساعت 9:30 امروز در مقابل پاسگاه طاوسیه عراق، یک دستگاه مینی‌بوس وارد و مشغول پیاده‌کردن نیروهای نظامی گردیده‌اند که ازطریق ژاندارمری، دستورات مراقبتی صادر گردیده است.»(8)همچنین، «بنا به گزارش مرزبانی درجه1
1) سند شماره 283100 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه به ت - ف - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، برابر گزارش تلفنی هنگ قصرشیرین، به استناد پاسگاه زینل‌کش، 8/5/1359.
2) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص آخر، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) همان.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5.
5) سند شماره 56408 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
7) سند شماره 56426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز اطلاعات سپاه غرب به ادارۀ مرکزی، 10/5/1359.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
سوسنگرد به استناد گزارش ژاندارمری بستان، براثر پرتاب گلوله‌های خمپاره‌انداز توسط مأمورین ارتش عراق به اطراف پاسگاه، مأمورین پاسگاه، 2 گلولۀ عمل‌نکرده [را یافتند] و متعاقب آن ضمن کاوش و گشت‌زنی 3 گلولۀ خمپاره‌انداز دیگر که یک گلولۀ آن عمل نکرده در تپه‌های ماسه‌ای حوالی پیدا می‌نمایند.» بنا به این گزارش، «به مرزبانی سوسنگرد ابلاغ گردید درخصوص پیدا‌شدن گلوله‌های جدید مذکور، مجدداً پیرو سابقه [تجاوزات مرزی عراق]، شدیداً به مرزبان مقابل اعتراض نمایند.»(1)
دراینحال، امروز یک عراقی دیگر - که رانندۀ یک گریدر و مأمور تسطیح جاده در نوار مرزی بود - با رهاکردن گریدر و ورود به خاک جمهوری اسلامی ایران، خود را به مأموران پاسگاه رشیدیه واقع در نوار مرزی بستان، معرفی و تقاضای پناهندگی کرد.(2)
1
تحرکات ایذایی عوامل عراق امروز در جنوب و غرب کشور ادامه یافت.
در جنوب، ساعت 9:30 دقیقۀ صبح امروز، انفجار یک بمب قوی در مقابل محل هتل نوفل لوشاتو واقع در چهارراه امام خمینی اهواز، 8 کشته و 40 زخمی برجای گذاشت و به مغازه‌ها و ساختمان‌های اطراف خسارات زیادی وارد کرد. این بمب در یکی از شلوغ‌ترین معابر عمومی اهواز و در یک موتورسیکلت کار گذاشته شده بود.(3)دراین‌باره، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد در ساعت 16:30 اعلام کرد: «جوانان عربستان (خوزستان) به عملیات قهرمانانۀ خود علیه رژیم نژادپرست [امام] خمینی در ایران که مخالف دادن حقوق حقۀ اقلیت‌های غیرفارسی است، ادامه می‌دهند. طی انفجاری در مقابل یکی از هتل‌های اهواز، به قتل 7 تن و زخمی‌شدن بیش از 30 تن منجر گردید.»(4)
در شهرستان گچساران نیز سحرگاه امروز براثر انفجار بمبی که مقابل منزل یکی از کارگران صنعت نفت این شهر کار گذاشته شده بود، به یک اتومبیل خساراتی وارد آمد و براثر شدت انفجار، کلیۀ شیشه‌های منازل مسکونی اطراف محل انفجار شکست. این دومین انفجار درطول هفتۀ گذشته در این شهر است که فقط خسارات مالی به بار آورده و تلفات جانی نداشته است.(5)
از سوی دیگر، امروز ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی به‌منظور رعایت جوانب احتیاطی و مقابله با عوامل عراقی، دو مورد را به سپاه اهواز اعلام کرد: «1. از تاریخ 27/3/59، مسئولین امنیتی بصره آموزش تعدادی از افراد ترکمن و اعراب متواری خوزستان را در منطقۀ الزبیر (توابع بصره) آغاز نموده‌اند. 2. از تاریخ 1/4/59، دولت عراق 50 نفر از اعراب متواری ایرانی را که دورۀ چریکی و طرز کار با مواد منفجره [را] در پادگان محمدالقاسم (توابع بصره) طی نموده‌اند، جهت خرابکاری در مناطق حساس و تأسیسات مستقر در اهواز، خرمشهر و آبادان به ایران اعزام نموده است.»(6)
1) سند شماره 347720 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری سوسنگرد (رکن3) به ریاست مرزبانی جمهوری اسلامی ایران، 14/5/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
3) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/13، ص4.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 134، تاریخ 9/5/1359، ص17، رادیو صوت‌الجماهیر (عربی)، ساعت 16:30، 8/5/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از گچساران.
6) سند شماره 56409 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بی‌سیم ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی سپاه مرکز به واحد اطلاعات سپاه اهواز، 8/5/1359.
در غرب کشور، یک خبر حاکی است: یک گروه 400 نفری از قلخانی‌ها قصد حمله به پاسگاههای ازگله(1)و خانه‌شور(2)* را دارند و چندین نفر مأمور خرابکاری و مین‌گذاری در جادۀ قلقله و خانه‌شور و ازگله و نیز گروگانگیری در این منطقه شده‌اند. در این اقدامات ایذایی، یک گروه دیگر در حدود200 نفر به سرپرستی سیدهادی عراقی جهت خرابکاری و دستگیرکردن شخصی به نام علی، سرپرست پاسگاه خانه‌شور، گروه مذکور را همراهی می‌کند.(3)تعداد 50 نفر مسلح نیز در درختزارهای اطراف آبادی دوسینه(4)به حالت آماده به سر می‌برند.(5)همچنین، تردد تعدادی از افراد ضدانقلاب در جادۀ توریور و روستای بیساران (6)و تیراندازی افراد حزب رستگاری (رزگاری) به یک بالگرد خودی در "کوه حسن‌تر" گزارش شده است.(7)
1
در مناطق کردنشین، تحرکات و اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی و از سوی دیگر عملیات پاکسازی، ادامه دارد. موضوع سوم قابل‌ذکر، فقدان امنیت لازم برای انجام‌دادن وظایف و خدمات عمومی دولتی است.
گزارش‌های رسیده از منابع خودی با ارزیابی "صحت دارد"، خبر از تجمع حدود 2 هزار نفر مسلح در روستاهای اطراف مریوان، ازجمله، تنگ باغ و تازه‌آباد را می‌دهد و خاطرنشان می‌سازد که بیشترشان از نیروهای جلال طالبانی هستند و قصد حمله دارند. حدود 50 نفر از پیشمرگان کومه‌له نیز در بایندال (؟) و کوه‌های اطراف بوده و با کندن تونل، با شهر در ارتباط می‌باشند.(8)
اخبار رسیده از مهاباد نیز حاکی‌از آدم‌ربایی در این منطقه است. بنا به گزارش ژاندارمری آذربایجان‌غربی، امروز در راه سرو(9)افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی دو نفر از اعضای گروه 14 وابسته به وزارت دفاع ملی به نامهای آقایان اسداللهی و هیزی را دستگیر کردند.(10)
در همین حال، موضوع ارتباط با کردهای ترکیه برای جلب کمک آنها، نیز در دستور کار گروه‌های مسلح غیرقانونی قرار گرفته است. یک گزارش از سپاه مرکز با استناد به منابع موثق خود حاکی است که امروز شخصی به نام عبدالله ساچری، از افراد بانفوذ کردستان، قرار است با اتومبیل به‌طرف ترکیه حرکت کند. نامبرده در روز جمعۀ هفتۀ جاری در جلسه‌ای، کردهای منطقۀ سیواس ترکیه را ملاقات خواهد کرد تا نظر آنها را برای کمک به کردهای ایران جلب کند.(11)در
1) Azgala، نام یکی از دهستان‌های گرمسیری بخش ثلاث شهرستان کرمانشاه. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) * خانه‌شور، دهستانی از توابع شهرستان کرمانشاه. ر.ک: همان.
3) سند شماره 238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص249، از مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب کشور به ادارۀ مرکزی اطلاعات، 8/5/1359.
4) Do-sine، دهی از دهستان پهلویدژ بخش بانه شهرستان سقز. ر.ک: همان.
5) سند شماره 239 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص100، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران، 8/5/1359.
6) همان.
7) سند شماره 114903 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص67 از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران، 9/5/1359
8) سند شماره 114906 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه) ص147، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران، 8/7/1359.
9) Serow، دهی از دهستان ایل تیمور بخش حومۀ شهرستان مهاباد، واقع در 27 کیلومتری جنوب‌غربی مهاباد. ر.ک: همان، جلد 4.
10) سند شماره 425512 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص175، از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه ارومیه، 5/6/1359؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص173، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات، ص5، 5/6/1359.
11) سند شماره 425600 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص185، از عملیات سپاه تهران به سپاه ارومیه، 8/5/1359.
کنار این تحرکات، امروز عصر هم یک درگیری بین مهاجمان مسلح و نیروهای مستقر در "قلقلۀ(1)جوانرود" رخ داد که تا ساعت 22:30 (ساعت مخابرۀ خبر) همچنان ادامه داشت. در این درگیری فرمانده ارتش مستقر در قلقله شهید و فرمانده سپاه قلقله زخمی شده است.(2)
از سوی دیگر، در مطبوعات، اخبار پاکسازی در کردستان جایگاه همیشگی خود را دارد. امروز نیز بخشی از عملیات پاکسازی در کردستان در 48 ساعت گذشته، در روزنامۀ جمهوری اسلامی منعکس شده است. این روزنامه خبر داد: «طبق خبر رسیده به خبرگزاری پارس، در عملیات پاکسازی روستاهای "سنگ سفید" و "پائین چوب" در محور سنندج - سقز که - دو روز پیش درگیری شدید بین نیروهای انقلاب و عناصر ضدانقلاب رخ داد - طی این درگیری 20 تن از مهاجمان کشته و 20 تن دستگیر و تعدادی مجروح شدند. در این عملیات یک برادر پاسدار شهید و سه تن دیگر مجروح شدند و عملیات پاکسازی با قاطعیت ادامه دارد.» این گزارش در ادامه افزوده است:
«ستون نظامی که مشغول پاکسازی دهات محور سقز - سنندج بود، پس از انجام یک رشته عملیات موفقیت‌آمیز خود که منجر به کشته‌شدن عدۀ زیادی از ضدانقلابیون و دستگیری تعدادی از آنان شد، مجدداً به مرکز اصلی خود مراجعت کرد. براساس گزارش رسیده از ستاد عملیات ارتش و سپاه پاسداران: در یک سلسله عملیات پاکسازی در اطراف شهر مریوان، نیروهای انقلاب موفق شدند در حین پاکسازی، 7 تن از افراد مسلح کومه‌له را دستگیر کنند. همچنین، بنا به گزارش سازمان پیشمرگان مسلمان کرد: «سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران و پیشمرگان مسلمان کرد در جریان عملیات پاکسازی روستای "طاهنه" شرکت کردند، ولی ضدانقلابیون به‌طرف یک ریوی ارتشی آتش گشودند. در این درگیری نیروهای انتظامی به کمک شتافتند و ضدانقلابیون متواری شدند. هم‌زمان، بالاتر از روستای مذکور، یک درگیری شش‌ساعته بین ضدانقلابیون از یک‌سو و برادران ارتشی و پیشمرگان مسلمان کرد از سوی دیگر روی داد که به نیروهای ارتشی و پاسدار و پیشمرگان مسلمان کرد آسیبی نرسید. از تلفات ضدانقلابیون نیز اطلاعی در دست نیست. گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس از قول سازمان پیشمرگان مسلمان کرد، حاکی است که طی عملیات پاکسازی روستای "قصریان" از توابع سنندج، 10 قبضه اسلحۀ شکاری به دست آمد. در این کار، سپاه پاسداران، ارتش و پیشمرگان مسلمان شرکت داشتند.»(3)
از سوی دیگر، ناآرامی و نبود امنیت در بخش‌های وسیعی از مناطق کردنشین، به‌ویژه کردستان، مشکلات فزاینده‌ای را برای مردم و دولت پدید آورده است و در این میان، رسیدگی به مایحتاج ضروری مردم و نیز امور عمرانی با مشکلات عدیده‌ای روبه‌روست. دراین‌باره امروز دکتر مهرآسا، استاندار کردستان، در تماسی با خبرنگار کیهان اظهار کرد: به‌علت ناآرام‌بودن
جاده‌های مشرف به مریوان، سوخت‌رسانی به این شهر به‌سختی انجام می‌گیرد. وی همچنین گفت: جاده‌های سنندج به مریوان ناآرام است و مهاجمان مسلح در ارتفاعات منطقه سنگر گرفته‌اند؛ لذا مواد سوختی به‌سهولت وارد این شهر نمی‌شود، زیرا امکان دارد مهاجمان مواد سوختی را به سرقت ببرند. وی افزود: غیر از مشکل مریوان در امر سوخت‌رسانی، شهرهای دیگر کردستان هیچ‌گونه کمبودی دراین‌خصوص ندارند، اما دولت باید به فکر منطقۀ کردستان باشد. استاندار همچنین اضافه کرد: اگر قرار است مواد خوراکی برای تمام شهرهای ایران جیره‌بندی شود باید دولت سهمیۀ کردستان را بیشتر و هرچه زودتر ارسال کند. دکتر مهرآسا درمورد وضعیت کلی شهرهای کردستان گفت: در سقز و بانه و سنندج وضع آرام است و فقط بعضی شب‌ها تک‌تیراندازی‌هایی می‌شود. مهاجمان هم‌اکنون شهرها را ترک کرده‌اند و به دهات و کوهستان‌ها پناه برده‌اند و در آیندۀ نزدیک تمام مناطق کردستان پاکسازی خواهد شد.(1)
1
انشعاب در کادر رهبری حزب دمکرات کردستان، و ایجاد یک کمیتۀ مرکزی جدید با عنوان "کمیتۀ مرکزی حزب کردستان ایران (پیرو کنگرۀ چهارم)"، باعث اختلافات اساسی در این حزب و تبلیغات شدید آنها علیه یکدیگر شده است.(2)امروز، کمیتۀ مرکزی حزب دمکرات کردستان ایران (پیرو کنگرۀ چهارم) در مقابله با تلاش‌های تبلیغاتی که جهت لوث‌کردن موضع‌گیری‌های این جناح در قبال انحرافات "گروه قاسملو" به عمل می‌آید، اعلامیه‌ای انتشار داده است. در این اعلامیه که در نشریۀ نامۀ مردم، ارگان مرکزی حزب توده منتشر شده، خطاب به "مردم مبارز ایران و خلق رزمندۀ کرد"، آمده است:
«در تاریخ 6/5/59 هیئت سه‌نفری ازطرف مابقی اعضای کمیتۀ مرکزی [گروه قاسملو] پیشنهادی بدون مهر و امضا مبنی‌بر همکاری مجدد را مطرح کردند. پیشنهادشان بدین قرار بود که ما طی اعلامیه‌ای چند سطر زیر را بنویسیم: "ما گروه هفت‌نفری بدین‌وسیله اعلام می‌داریم که اقدام خود را مبنی‌بر انشعاب و جدایی از حزب دمکرات کردستان ایران عملی اشتباه‌آمیز
1) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
2) «سه انشعاب در حزب دمکرات از سال ١٣۵٧ به بعد روی داده است. انشعاب اول به رهبری غنی بلوریان یا گروه پیروان کنگره چهارم در سال ١٣۵٨ اتفاق افتاد. پیروان کنگره چهارم (غنی بلوریان) که طبق برداشت آن موقعشان جمهوری اسلامی یک نظام ضدامپریالیستی بوده و بدین‌سبب حزب دمکرات کردستان می‌بایست قبل از مطرح‌کردن خواست ملی از نظام تازه‌تأسیس‌شده جمهوری اسلامی حمایت می‌کرد. اولین انشعاب در کنگره چهارم حزب دمکرات با جداشدن تعدادی از رهبران و کادرهای این حزب به رهبری غنی بلوریان عملی شد. (اینجا این را اضافه کنم که غنی بلوریان یک زندانی باسابقه در دوره نظام پهلوی بود که با شروع نارضایتی‌ها در ایران قبل از قیام بهمن‌ماه سال ١٣۵٧ از زندان آزاد شد)» (منبع: سایت: www.azadi-b.com مصاحبه آوات فرخی با نسان نودینیان درمورد اتحاد دو جناح حزب دمکرات، تاریخ نشر در سایت: 24 خرداد 1391.)
می‌دانیم و حاضریم به صفوف حزب بازگردیم و مسائل مطروحه را در چارچوب مفاد اساسنامۀ حزب بحث و حل نماییم."
ما جهت روشن‌شدن اذهان مردم بارها تأکید کرده‌ایم که این اعلام مواضع انشعاب نیست، بلکه طرد سرطان انحراف است که به سرنوشت انقلاب ایران و مبارزۀ خلقمان جهت کسب خواستهای حق‌طلبانه‌اش پیوند مستقیم دارد. خلق کرد نیک می‌داند که بعد از اعلام مواضع، پاسخ اصولی و منطقی ما را با سیلی از اتهامات و ناسزا پاسخ گفتند و در جریان روند مبارزه، اعلامیه‌ها و نوشته‌های افشاگرانۀ ما را پاره کردند و افراد صادق حزبی را مورد حمله و ضربوشتم قرار می‌دادند؛ غافل از اینکه این اعمال غیراصولی و ناجوانمردانه نه‌تنها ما را از راه اصولی حزبمان بازنمی‌دارد، بلکه ما را مصمم‌تر خواهد کرد. طرح چنین پیشنهاداتی نه به‌منظور خدمت به وحدت حزب و پیشبرد مبارزات خلق کرد است، بلکه تاکتیکی است عوام‌فریبانه جهت پرده‌پوشی اعمال انحرافی خود؛ تاکتیکی است به‌منظور ادامۀ چماق‌داری و ایجاد جو خفقان، زیرا مشهور است که: دزد، بازار آشفته می‌خواهد. ما ضمن ادامۀ راه اصولی حزب محبوبمان، از تمامی اعضا و هواداران و پیشمرگان صادق حزب و خلق کرد می‌خواهیم که تحت‌تأثیر این چنین اعمال عوام‌فریبانۀ منحرفین قرار نگیرند و با طرد منحرفین، به انقلاب ایران و مبارزۀ حق‌طلبانۀ خلق کرد کمک نمایند. پاسخ اصولی و منطقی ما به پیشنهاد تاکتیک‌مآبانه‌شان بدین شرح است: "ما پیروان کنگرۀ چهارم بعد از اینکه مشخص گردید که اکثریت رهبری:
اولاً: از برنامۀ مصوب کنگرۀ چهارم حزب مبتنی‌بر پشتیبانی از انقلاب ایران و راه اصولی مبارزۀ خلق کرد منحرف گشته است. ثانیاً: زمانی‌که ارتباط با رژیم فاشیستی بعث عراق بدون اطلاع ما داشت بالا می‌گرفت و حزب را به آلت دستی علیه انقلاب و نیروهای اپوزیسیون عراقی تبدیل می‌کرد. ثالثاً: زمانی‌که در صفوف حزب، عناصر وابسته و مشکوک و افسران ضدانقلابی مشهود می‌گردید و جهت طرد آنها هیچ اقدامی صورت نمی‌گرفت. رابعاً: زمانی‌که با انحراف از مشی سنتی حزب، "کردستان" کم‌کم به پایگاهی علیه انقلاب ایران تبدیل می‌گردید و منحرفین نه‌تنها هیچ اقدامی علیه ضدانقلابیون نمی‌نمودند، بلکه در بعضی موارد با آنها همکاری می‌کردند؛ بعد از مبارزات پیگیرانۀ درون‌حزبی جهت افشا و طرد منحرفین و بازگردانیدن حزب از انحرافات، اقدام به اعلام مواضع مبتنی‌بر مشی مصوب کنگرۀ چهارم حزب نمودیم و اکنون که دوشادوش اعضا و کادرهای صادق حزبی "پیروان کنگرۀ چهارم" راهمان را ادامه خواهیم داد، هیچ‌گونه دلایلی برای بازگشت از راه اصولی خود و همکاری با منحرفین نمی‌بینیم و زمانی حاضر به همکاری با مابقی اعضای منحرف‌نشدۀ کمیتۀ مرکزی هستیم که: 1. به انحرافات اکثریت رهبری حزب به‌ویژه دفتر به‌اصطلاح سیاسی و دبیرکل [قاسملو] اعتراف نمایند. 2. اقدام فوری جهت طرد منحرفین، که حزب را به انحراف و
وابستگی کشانده‌اند. 3. اقدام جهت پاکسازی حزب از عناصر وابسته و افسران ضدانقلابی و مرتجعین، که به داخل صفوف حزب رخنه کرده‌اند. 4. مبارزۀ عملی و پیگیر علیه نیروهای ضدانقلابی و ایادی سرسپرده به امپریالیسم امریکا و بعث عراق. درصورت قبول شرایط فوق حاضریم با اعضای صادق منحرف‌نشدۀ حزبی جهت طرد هرگونه انحرافات و وابستگی، مبارزۀ خود را ادامه دهیم. در غیر این صورت پیشنهاد می‌نماییم که در نشستی مشترک با شرکت نمایندگان اقشار مختلف مردم، به افشاگری و طرد سرطان انحراف بپردازیم."
کمیتۀ مرکزی حزب دمکرات کردستان ایران پیرو کنگرۀ چهارم. 8/5/59.»(1)
1
سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، در اوضاع کنونی با تناقض‌ها و مشکلات زیادی روبه‌روست. از یک‌سو این سازمان دربرابر خیل انتقادات و حملاتی که مبتنی‌بر التقاط عقیدتی اعضای مرکزی و متون ایدئولوژیک سازمان است، همواره شیوۀ سکوت را برمی‌گزیند و از دعوت رقیبان به این‌گونه مناظره‌ها همواره شانه خالی می‌کند؛ و از سوی دیگر با مواضع پرنوسان و متناقضی که پس از پیروزی انقلاب در مقاطع گوناگون اتخاذ کرده، همواره در معرض پرخاش کادرها و توده‌های وسیع مذهبی هوادار نظام قرار دارد(2)و لقب منافقین، که اوایل انقلاب، فقط مارکسیست‌های داخل این سازمان را در بر می‌گرفت، اکنون بر مجموع سازمان اطلاق می‌شود. ازاین‌رو، در مطبوعات کشور همواره مطالب گوناگونی از اشخاص و گروه‌های مذهبی در تحلیل مشکلات ایدئولوژیک و عملکردهای سیاسی سازمان، ارائه می‌شود. امروز نیز در روزنامه‌های انقلاب اسلامی و کیهان دو مطلب درباره مواضع عقیدتی و سیاسی اعضای اصلی این سازمان منتشر شده است.
روزنامه انقلاب اسلامی که به‌دلیل تمایل سازمان در نزدیکی به بنی‌صدر، بعضاً جهت‌گیری‌هایی در موافقت نشان می‌دهد، در شماره امروز خود، بیانیه دفتر تحکیم وحدت (انجمن‌های اسلامی و سازمان‌های دانشجویان مسلمان کشور) را علیه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) درج کرد. دفتر تحکیم وحدت که در کنار سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و همسو با آنان، ازجمله نیروهای فعال و پیشتاز در عرصۀ
1) نامۀ مردم، شمارۀ 301، 15/5/1359، صص1و2.
2) همین امروز عصر، به گزارش خبرگزاری پارس، دفتر هواداران مجاهدین خلق(منافقین) در خیابان فاطمی ارومیه، به دست گروهی با عنوان "جوانان مسلمان پیرو خط امام" تصرف شد. به‌هنگام تصرف دفتر مذکور، درگیریهایی بین گروه‌ها روی داد و چند تیر هوایی شلیک شد. یکی از مسئولان کمیتۀ مرکزی ارومیه نیز درباره این حادثه گفت: ازسوی کمیتۀ مرکزی دراین‌رابطه کسی را دستگیر نکرده و درهمین‌حال گفته می‌شود که چند تن از هواداران مجاهدین خلق (منافقین) به‌وسیلۀ متصرفین دفتر آنان، دستگیر شده‌اند. درنهایت، گزارش 17:15 دقیقه خبرگزاری پارس نشان می‌دهد که اوضاع آرام است و بر سردر دفتر هواداران مجاهدین خلق(منافقین) تابلویی با عنوان ستاد جوانان مسلمان پیرو خط امام نصب شده است. (روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.)
سیاسی کشور، به‌ویژه در فضای دانشگاهی و فرهنگی محسوب می‌شود، در این بیانیه مفصل، ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق و سمت‌گیری سیاسی آن را در فضای بعد از انقلاب به نقد کشیده است. در بخشی از این بیانیه، چنین آمده است:
«... 1. کادر رهبری سازمان باید پاسخ دهد: چگونه است که شما مدعیان انقلابی (!) علی‌رغم ادعاهایتان زیربنای تفکراتتان را اصول مارکسیسم تشکیل می‌دهد؟ و در جای‌جای نوشته‌هاتان آیه‌ای از قرآن و یا فرازی از نهج‌البلاغه درجهت توجیه این اصول به کار رفته است، تا آنجا که برخی از متون سازمان شما از سوی مارکسیست‌های رسمی مورد استقبال قرار گرفته و در مسیر مطالعاتی هوادارانشان جای گرفته است. ... مسلماً پذیرش همین اصول، عمده‌ترین عامل کودتای 54 در سازمان شما و همچنین مارکسیست‌شدن گروهی از اعضا بوده است. ...
گستردن چتر حمایت خود بر طیف نیروهای کفر و ضدانقلاب را که حول مخالفت با خط امام به وجود آمده است را چگونه پاسخ می‌گویید؟... آن‌هم نه برعلیه امپریالیسم (که خود جای حرف بسیار دارد) که در رویارویی با انقلاب و با امام بیدار و آگاه و روشن‌بین و نیز رویاروی ارگان‌های انقلابی و خدمتگزاران صادق و جانبرکف این امت. ...
... سازمان به جای محورگرفتن الله و وحدت حول آن با اعتصام به حبل‌الله، ضدیت با امپریالیسم را نشانده است؛ آن هم نه ضدیت مؤثر و عملی که ضدیت صوری و شعاری و روشن‌فکرمآبانه...
ضدیت با روحانیت اصیل ازجمله عملکردهای سازمان است. ... تا جایی که تضاد اصلی خود در جامعه را روحانیت یافته و با برچسب ارتجاع درجهت حذف موجودیت و پایمال‌کردن شخصیت و حیثیت آن گام برمی‌دارند. ...
... این نکته از ابتدای پس از انقلاب قابل‌ذکر است که هواداران سازمان در دانشگاه‌ها (انجمن‌های دانشجویان مسلمان) به پیروی از مشی کلی سازمان، تضاد اصلی خود را با نیروی معتقد به خط امام متشکل در انجمن‌های اسلامی نهاده و با ایجاد جو شانتاژ و القاب و برچسب‌های گوناگون ازقبیل مرتجع و واپس‌گرا و عوامل احزاب حاکم و غیره سعی در حذف انجمن‌های اسلامی و جلوگیری از فعالیت‌های سیاسی - اجتماعی ما را داشتند. در راه اعمال این روش‌ها حتی با گروه‌های چپ امریکایی که نام بسیارشان به خارج از محدوده راهی نداشت، متحد شدند. ... در ابتدای پیروزی انقلاب که هنوز هیچ‌گونه طرح و برنامه‌ریزی برای دگرگونی نظام دانشگاهی و جذب نیروهای آزادشده در دست نبود، اینان خواستار به‌تعطیل‌کشاندن دانشگاه‌ها به بهانه‌های مختلف بودند. اما پس از سخنان راهگشای امام که مسیر انقلاب فرهنگی در جامعه و به‌خصوص دانشگاه مورد تأیید قرار گرفت و حرکت عظیم خدایی درجهت تحول بنیادین نظام حاکم بر دانشگاه‌ها آغاز گشت،
سرسختانه در رأس نیروهای مخالف به مقاومت پرداختند... اگرچه براثر یک تاکتیک سیاسی عقب نشستند و متحدان رنگارنگ را دربرابر انبوه امت جانبرکف تنها گذاردند. ...
بارزترین برخورد منافقانۀ ایشان درارتباط‌با اصل ولایت فقیه و امامت خمینی کبیر امام پیامبرگونۀ امتمان است. در موارد بسیار امام را امام خوانده‌اند و ایشان را رهبر انقلاب اسلامی دانسته و با واژه‌هایی چون زعیم عالی‌قدر و پدر بزرگوار یاد کرده‌اند، اما درعمل هیچ‌گونه پایبندی بدان نداشته‌اند و نه‌تنها از رهبری امام پیروی نکرده‌اند که در اکثر موارد درست درجهت ضدیت با آن گام برداشته‌اند. ... تضاد و دوگانگی آشکار در بسیاری از عملکردها و تاکتیک‌های سازمان به چشم می‌خورد؛ به‌عنوان‌مثال، موضع آن در قبال سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حاکی‌از این برخورد ریاکارانه است. سازمان از اوایل تشکیل سپاه، این نهاد انقلابی برخاسته از متن توده‌های زحمت‌کش و شهادت‌جو، همواره کمر به تضعیف آن بسته است و به‌طور مستقیم و غیرمستقیم سعی در بی‌اعتبار ساختن آن نموده است؛ تا جایی که به هواداری از سازمان علیه سپاه آنچنان شعارهای شرم‌آور را می‌دهند و این فرزندان جانبرکف انقلاب و امام را امریکایی می‌نامند و کادر سازمان هیچ نمی‌گوید و سکوت می‌کند و تلویحاً تأیید نیز می‌نماید. با این چنین عملکردی است که بناگاه اعلام می‌نماید همۀ نیروهای خویش را برای مبارزه با امپریالیسم امریکا در اختیار سپاه قرار می‌دهند. آیا سپاه در یک لحظه تغییر ماهیت داده است؟ یا نه، آقایان به خطای فاحش خود در شناخت سپاه اقرار کرده‌اند؟ اما به فاصلۀ کوتاهی می‌بینیم که سازمان به موضع اولیه بازمی‌گردد و سپاه را می‌کوبد. ... برخورد احساسی از موضع مظلوم‌نمایی - اصولاً سازمان رشد خویش را در جو خفقان ظاهری و در محیط ضدیت و نفرت شدید با مسئولین انقلاب و مخالفین خود می‌یابد. براین‌اساس، همواره درپی آن است که جو کینه و انتقام و هیجان کاذب را در اوج خود حفظ کند و بر موج احساسات سوار گردد. سازمان درپی حادثه‌آفرینی‌های گوناگون درجهت سوءاستفادۀ تبلیغاتی برای جلب هواداران است. ... 7. سیستم تشکیلاتی غیراسلامی سازمان درجهت اعمال تصمیمات کادر رهبری به هواداران از یک‌سو و اجرای مکانیکی و بدون چون‌وچرای اینان از سوی دیگر است. عملکرد سازمان در چارچوب هدف‌های مقطعی آن با این سیستم تشکیلاتی سبب اسارت و هرزرفتن
نیروهای فکری و جسمی بسیاری گشته است. جوانان پرشور و پرانرژی که اکنون باید توان خویش را درجهت ساختن و آبادکردن این خراب‌آباد مانده در پس طاغوت گذارند، همۀ سعی و استعداد و خلاقیتشان در کادر محدود چسباندن چند پوستر و اعلامیه و ایستادن بر سر گذرگاه‌ها و چهارراه خلاصه گشته است. ... 8. موضع سازمان پس از سخنان امام؛ اکنون پس از گذشت یک ماه از سخنان تاریخی امام می‌توانیم به بررسی عملکرد سازمان در قبال این سخنان بنشینیم. امام صادقانه از انحرافات می‌گوید تا اگر صداقتی باشد به خود باز آیند و از انحراف دست شویند. اما سازمان بلافاصله از یک‌سو با اعلام تعطیل دفاتر سیاسی خود و عدم انتشار روزنامه، با یک برخورد منافقانه در موضع مظلومیت جای گرفته، جو خفقان کاذب سیاسی را بر هواداران القا می‌کند و از سوی دیگر درپی قشون‌کشی سیاسی برمی‌آید. ...»(1)
اما کیهان از منظر دیگری به ایدئولوژی سازمان می‌پردازد. این روزنامه در مصاحبه با مهندس مهدی بازرگان و خطاب به ایشان با اشاره به این نکتۀ مشهور که «بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و درنتیجه خود این سازمان به مقدار زیادی تحت‌تأثیر نوشته‌های شما بوده‌اند و از آنها در نوشته‌های ایدئولوژیک خود استفاده کرده‌اند. به‌عنوان‌نمونه و شاهد، کتاب راه انبیا راه بشر دقیقاً با توجه به کتاب راه طی‌شده تدوین شده است.» می‌پرسد: «نظر شما دراین‌خصوص چیست؟ آیا در همان موقع که این نظرات ابراز می‌شد شما انحرافی در آن می‌دیدید؟ باتوجهبه اینکه بسیاری از نظرات شما در نوشته‌های آنها به چشم می‌خورد.» بازرگان در پاسخ می‌گوید: «همان‌طورکه می‌دانید و گفته‌اند سازمان مجاهدین خلق [منافقین] از جوجه‌ها و فرزندان نهضت آزادی ایران بودند. در زندان هم مرحوم حنیف‌نژاد با ما بود. بعضی‌هایشان مانند مهندس ناصر صادق در دانشکده فنی شاگرد من بود و بعد هم در شرکت "یاد" همکار من بود. به همین علت، یکی از سیئات ما و از جرم‌های بزرگ ما در نزد ساواک، چه من و چه دکتر سحابی و همکاران دیگرمان، این بود که اینچنین اولاد و فرزندانی تحویل جامعه دادیم! و آن مقام امنیتی (ثابتی) در یک مجلس علنی که با یک واسطه به گوش من رسیده بود، گفته بود که ما از مارکسیست‌ها، از کمونیست‌ها و از این توده‌ای‌ها نمی‌ترسیم، اما از این مسلمان‌ها بیشتر می‌ترسیم. و عین همین حرف را روزی که من و دکتر سحابی را احضار کرده بودند، ثابتی و آن دیگری عطارپور، به ما گفتند. گفتند که همۀ اینها زیر سر شماست و شما مسئول همۀ این کشتارها هستید! (کشتارهایی که فرض کنید مجاهدین خلق [منافقین] می‌کشتند و یا کشته می‌شدند، در آن سنوات، سال 52). برای اینکه شما یک نسیمی برانگیختید که حالا این نسیم طوفان شده است. این عقیدۀ ساواک بود و دشمنی ساواک با ما از همه بیشتر بود. ...»
بازرگان سپس به بحث اصلی سؤال می‌پردازد و می‌گوید: «همان‌طورکه گفتید عدهای از کتاب‌های من ازجمله راه طی‌شده و همچنین تفسیر پرتوی از قرآن مرحوم طالقانی جزء کتاب‌های اصلی و تعلیماتی مجاهدین [منافقین] بود. در ملاقات‌هایی که آن زمان به‌طور مخفی
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 8/5/1359، صص6و7.
مرحوم حنیف‌نژاد یا سعید محسن با ما می‌کردند، می‌گفتند: "ما از شما نمی‌خواهیم که با ما همکاری بکنید، زیرا همکاری شما با ما سبب لورفتن ما می‌شود (چون ما شناخته‌شده بودیم و ممکن بود از این طریق ساواک به آنها پی ببرد) اما آنچه از شما می‌خواهیم این است که مطالعات اجتماعی و مطالعات دینی و اسلامی بکنید و به ما خوراک بدهید. ما احتیاج به ایدئولوژی داریم." بعد ما که در زندان بودیم و نهضت آزادی عملاً منحل شد و ما در شرایطی بودیم که نمی‌توانستیم علناً و عمومی فعالیت تشکیلاتی داشته باشیم، مجاهدین به مبارزۀ مسلحانه معتقد شدند و مبارزۀ مسلحانه جزء برنامه و رئوس نهضت آزادی نبود. از طرف دیگر، اینها مقداری از نظریات و کتاب‌های ما را می‌گرفتند، ولی صرفاً این نبود. خودشان هم اولاً واقعاً اهل تحقیق و تتبع و فعالیت و مطالعه بودند و ثانیاً کتاب‌های دیگر را می‌گرفتند و می‌خواندند. باوجودی‌که ما با هم به‌علت مسائل امنیتی تماس کمی داشتیم، ولی بعضی از کتاب‌هایشان را چه آن موقع و چه بعد، خوانده بودم. البته باید بگویم که با همۀ کتاب‌هایشان موافق نبودم. از همان اول باید گفت که یک خرده انحرافی (نه انحرافی که آنها را از دین خارج کند و نه انحرافی که آنها را از عقیده خارج سازد) به‌طرف مبانی مارکسیسم وجود داشت؛ کمااینکه من در سخنرانی‌هایم در مسجد قبا که تحت‌عنوان "آفات توحید" منتشر شده، به انحرافات آنها و نه‌تنها آنها بلکه خیلی‌ها... اشاره کردم و هنوز هم معتقدم وجود دارد. مارکسیسم چیزی است که امروزه در دنیا تأثیر فوق‌العاده‌ای بر جوانان و غیرجوانان و نتیجتاً در ایران، گذاشته است و خیلی‌ها ازنظر مبانی فلسفی و اقتصادی جذب آن شده‌اند. این آقایان هم مثل خیلی‌های دیگر به این چیزها توجه داشتند.
تا این حدود عقیده‌ای بود که آن وقت هم داشتم، ولی به‌هیچ‌وجه نمی‌گویم که اینها ضددین بودند، منافق بودند؛ نه، من هر شب برای اینها دعا می‌کنم، چون مسلمانشان می‌دانم، همان‌طورکه مرحوم طالقانی مسلمانشان می‌دانست. و اینها واقعاً خالصاً مخلصاً لوجه الله این مبارزه را کردند و به معنی واقعی شهید شدند. اما حالا، خوب، می‌دانید که بعد از فدائیان خلق این دسته بودند که بیشتر با دولت موقت درافتادند. و افکار و نظریاتشان را نمی‌توانم تأیید بکنم، اختلافاتی هم هست. بهشان گفتیم بیایید اینها را روشن بکنید. البته گو اینکه بعضی از کتاب‌هایشان را به من دادند، ولی متأسفانه فرصت نکردم که درست بخوانم و عمیقاً بتوانم انتقاد کنم؛ ولی شنیدم که راجع به قیامت یک توجیه خاصی دارند، که با اسلام جور در نمیآید. قسم نمی‌خورم! شنیدم. راجع به مالکیت شنیدم که اینها عقیده‌شان این است که اینها که در ایران هست خلاف اسلام است و باید از بین برود؛ که همان‌طورکه گفتم منطبق با اسلام نیست. و بعضی دیگر از نظریات که اینها را البته باید خواند و دید و با آنها بحث کرد. و متأسفانه نظر خاصی ندارم. بهطورکلی با هرگونه انحراف اسلام از آن حالت اصیل، مخالف بوده و هستم و در آن خطر می‌دیدم.»(1)
1) روزنامه کیهان، 8/5/1359، ص11.
1
در ادامۀ محاکمه و افشاگری عاملان کودتای 18 تیرماه گذشته، در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش، امروز روزنامۀ کیهان بخش‌هایی از سخنان هرمز زمانپور سیاهکلی را درخصوص افشای طرح کودتا و بمباران نقاط حساس و ارتباط با سعید مهدیون، عامل اصلی طرح توطئۀ کودتا، منتشر ساخت.
در همین شماره، روزنامۀ کیهان به قلم فردی به نام (احتمالاً مستعار) "سعیدرضا حامد"، ضمن یک افشاگری مفصل دربارۀ تیمسار مهدیون، به ماجرای وی و اینکه آخرین سمتش در جمهوری اسلامی سرپرست نیروی هوایی ارتش بوده می‌پردازد که در آن چنین آمده است:
«سعید مهدیون بعد از برکناری از فرماندهی نیروی هوایی، مدتی از صحنه خارج می‌شود. لازم به یادآوری است که نامبرده چندین بار به‌وسیلۀ افراد کمیته‌ها و خصوصاً یک بار به‌وسیلۀ اکیپی ازطرف کمیتۀ امام (مستقر در مدرسۀ علوی) دستگیر و متأسفانه به‌وسیلۀ دادگاه انقلاب آزاد می‌گردد. نامبرده برای آخرین بار در 10/7/58، دستگیر می‌شود و بالاخره خوشبختانه این بار کارش به دادگاه انقلاب می‌کشد و در تاریخ سه‌شنبه 14 اسفندماه 58 شعبۀ اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز محاکمۀ وی همراه با دو تن از بلندپایگان رژیم سابق به اسامی سپهبد بازنشسته منوچهر یزدان‌بخش و سرلشکر غلامحسین دیلمی رزمخواه را آغاز می‌نماید. ... سپهبد مهدیون در دادگاه چنین معرفی می‌گردد: سعید (سیدسجاد) مهدیون فرزند سیدیحیی دارای شناسنامه 1798 صادره از زنجان متولد 1307، سپهبد بازنشسته، فرمانده پایگاه‌های بوشهر و دزفول و بندرعباس و آخرین سمت وی فرمانده پدافند نیروی هوایی قبل از انقلاب بوده است. وی همچنین بعد از انقلاب برای مدتی کوتاه فرمانده موقت نیروی هوایی بوده است. در دادگاه سعید مهدیون، نمایندۀ دادستان متن کیفرخواست دادسرای انقلاب اسلامی مرکز را به شرح زیر قرائت می‌کند:
سعید مهدیون متهم است به: 1. به‌قتل‌رساندن یک سرباز در پایگاه هوایی بوشهر در سال 1351. 2. غارت و حیف‌ومیل بیت‌المال به مقدار زیاد. 3. روابط مکرر و نامشروع با زنان هرزه و شوهردار. 4. شرکت در مجالس شراب‌خواری و قمار. 5. استفادۀ نامشروع از امکانات دولتی خود درجهت منافع نامشروع و شخصی. 6. معاونت و همکاری با سوءاستفاده‌کنندگان مالی و اختلاس از بیت‌المال. 7. ترویج فساد در بین پرسنل نیروی هوایی. 8. سرکوبی عشایر کرمانشاه و فارس و خلع‌سلاح آنها جهت تحکیم مبانی رژیم منفور گذشته در سالهای 1334 و 1335. 9. شرکت در کنفرانس پیمان استعماری سنتو.»
سپس نمایندة دادستان دلایل اتهام را قرائت می‌کند و در ادامه می‌آید که: «سعید مهدیون همان کسی است که در زمان شاه جلاد برای به‌اصطلاح بالابردن روحیۀ پرسنل اعزامی به ظفار اقدام به فرستادن هنرمندانی ازقبیل هنرمند مشهور خانم گوگوش به جبهۀ ظفار می‌نماید که دراین‌رابطه مورد تشویق قرار می‌گیرد و خبر این اقدام وی در مطبوعات آن زمان منعکس می‌گردد.»
در ادامة مطلب آمده است: «بالاخره دادگاه انقلاب اسلامی مرکز (شعبۀ اول) بعد از چند
جلسه بررسی، گویا وی را به پنج سال حبس محکوم می‌نماید، ولی متأسفانه در تاریخ شنبه 23 فروردین 1359، از طریق روزنامۀ کیهان خبردار می‌شویم که ایشان به‌همراه 248 نفر دیگر با عنوان عفو امام و به دستور دادستان کل انقلاب از زندان اوین آزاد می‌شود. و بعد از حدود سه ماه سر از توطئه‌ای خائنانه درمی‌آورند. آنچه که قابل‌توجه است این است که دادگاه انقلاب ارتش چرا در محاکمۀ چنین فردی تعلل به خرج داده و وقت‌کشی می‌کند؟ نکند خدای‌ناکرده آقایانی که در دادگاه انقلاب ارتش مشغول خدمت هستند قصد آزادی ایشان را دارند؟ نکند خدای‌نکرده با ایشان این دفعه نیز همان رفتاری شود که دفعات قبل به‌وسیلۀ دادگاه‌های انقلاب صورت گرفت؟ نکند همان دستهای بسیار قوی و نامرئی که صدها جنایتکار اعم از سراکیپ‌های ساواک، نمایندگان مجلس شاه خائن، وزرای کابینه‌ها، سرمایه‌داران زالوصفت و صدها جنایتکار دیگر ازجمله خود مهدیون را از زندان آزاد نمود و از اعدام رهایشان ساخت این دفعه نیز در کار است تا او را همچون شیخ‌الاسلام‌زاده‌ها، خوش‌کیش‌ها و امثالهم از مجازات برهانند؟ دادگاه انقلاب پاسخ بدهد: چرا دادگاه انقلاب اسلامی در محاکمه و مجازات وی تعلل کرده و با دستاویز عفو امام وی را که مرتکب این همه جنایت و خیانت شده است، آزاد می‌نماید؟ چرا دادگاه انقلاب ارتش (باوجودی‌که امام دستور محاکمه و مجازات فوری کلیۀ کودتاگران را صادر فرموده‌اند، در محاکمه و مجازات سعید مهدیون جنایتکار تعلل می‌کنند؟...
نویسنده این مقاله به‌عنوان یک مسلمان و به‌عنوان فردی از این امت انقلابی برای خود این حق را قائل است که خواستار تشکیل یک دادگاه علنی و بررسی علل آزادی سعید مهدیون به‌وسیلۀ دادگاه انقلاب و علل تعلل در محاکمۀ وی گردد تا به ملت مستضعف و شهیدپرور ایران و امام امت، خمینی کبیر، روشن گردد که چه کسانی در این کشور زمینه‌ساز کودتا هستند؟ چه کسانی هستند که جنایتکاران و مفسدین درجه یک را با عنوان عفو امام آزاد می‌کنند؟ و بالاخره روشن شود چه کسانی خائن هستند و چه کسانی خادم؟ چه کسانی انقلابی‌اند و چه کسانی ضدانقلابی؟ چه کسانی واقعاً در خط اسلام و امام هستند و چه کسانی غیر آن؟»(1)
1
امروز مهندس بازرگان، نخست‌وزیر دولت موقت، در پاسخ به سخنرانی 29 تیرماه امام خمینی، نامۀ سرگشادۀ مفصلی خطاب به امام ارسال کرد که متن کامل آن در روزنامۀ کیهان به چاپ رسیده است. در این نامه آمده است:
«به حضور محترم رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی دامت برکاته. در سخنرانی 29 تیرماه با بزرگواری متواضعانه‌ای فرمودید: "من هر روزی که از این انقلاب می‌گذرد بیشتر توجه به این معنی پیدا می‌کنم که ملت ما انقلابی عمل کردند و ما نکردیم. ما یا مقصریم یا قاصر و در هر دو جهت در پیشگاه ملت جواب باید
1) همان، ص14.
بدهیم. مردم همان‌طورکه می‌دانید ریختند در خیابان‌ها و این جرثومۀ فساد را بیرون کردند و به پیروزی نسبی رسیدند. وقتی که امر به دست ماها افتاد هیچ‌کدام انقلابی عمل نکردیم و اگر چنانچه ما تجربه داشتیم؛ یعنی یک انقلابی کرده بودیم و از بین رفته بودیم، یک انقلاب کرده بودیم، این‌طور عمل نمی‌کردیم. ما با بی‌تجربگی این انقلاب را ایجاد کردیم. یعنی ملت کرد و ما با بی‌تجربگی آن کارهای انقلابی که باید در اول انقلاب بشود با مسامحه گذراندیم و آن مسامحه موجب شد که این گرفتاری‌ها را تا حالا پیدا کردیم و از این به بعد هم داریم، مگر اینکه انقلابی جبران کنیم... لهذا از اول که ما به‌حسب الزامی که من تصور می‌کردم دولت موقت را قرار دادیم، اخطار کردیم از اول باید یک دولتی که قاطع باشد و جوان باشد، قاطع باشد، بتواند مملکت را اداره کند نه یک دولتی که نتواند اداره کند، منتها ما آن وقت فردی را نداشتیم که بتوانیم، آشنا نبودیم بتوانیم انتخاب کنیم. انتخاب شد و خطا شد..."»
مهندس بازرگان پس از نقل این بخش از سخنرانی امام خمینی در روز 29 تیرماه گذشته، چنین ادامه می‌دهد: «به نظر اینجانب نه‌تنها در آن زمان مسامحه‌ای و خطایی از ناحیۀ آن‌جناب رخ نداده است بلکه وقتی سرگذشت جست‌وجو و گزینش مسئول دولت موقت را از خاطر می‌گذرانیم هم عمل رهبر عالی‌قدر از روی بصیرت و تجربت و مشورت صورت گرفته، اختیار و إشعار کامل از هر جهت داشته‌اند و هم از ناحیۀ بنده اعلام موضع و اتمام حجت همراه با پیش‌بینی‌های لازم انجام گردیده، جای هیچ‌گونه ابهام و اغوا یا ایراد بعدی وجود نداشته است و آنچه حملات و اعتراضات بی‌اساس که از چپ و راست باریدن گرفته ناحق و ناجوانمردانه است. شاهد قضیه فرمان تاریخی 15 بهمن 57 است که در شرایط روز نه کسی را مناسب آن مأموریت خطیر می‌یافتید و نه کسی جرئت قبول آن را داشت و در مقدمۀ آن چنین آمده است: "بنا به پیشنهاد شورای انقلاب... به‌موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را... مأمور تشکیل دولت موقت می‌نمایم..." از طرف دیگر، یقیناً به خاطر دارید که قبل از اعلام قبولی خود با اشاره به نوشته‌ها و گفته‌ها و مشاغلی که عهده‌دار بودم و برای شخص امام و آقایان اعضای شورای انقلاب شناخته‌شده و روشن بود، بر این نکته تأکید کردم که معتقد به نظم و اصول و شیوه‌های منطقی و تدریجی می‌باشم و آقایان با علم و قبول رویه‌ای که در گذشته داشته‌ام و در آینده تغییر نخواهم داد مرا به این سمت معرفی و منصوب می‌فرمایید. در متن فرمان که به‌وسیلۀ اعضای شورا تنظیم و به دست مبارک توشیح شد، برنامۀ دولت موقت را مرحله‌به‌مرحله ترسیم فرموده بودید: ترتیب ادارۀ امور مملکت، انجام رفراندم، تهیۀ قانون اساسی، تشکیل مجلس مؤسسان و بالاخره انتخاب وزرا، شرایطی تعیین فرمودید و در پایان فرمان از کارمندان دولت و ارتش و افراد ملت خواهان "همکاری کامل و رعایت انضباط برای
وصول به اهداف مقدس انقلاب و سازمان‌یافتن امور کشور" شده بودید. وزرایی هم که معرفی شدند مورد تصویب شورای انقلاب و تأیید آن جناب قرار گرفتند. منظور آنکه مسامحه یا غفلت و خدای‌نکرده تقصیر از طرف امام رخ نداده است.»
بازرگان پس از توضیح مفصلی درباره روش کار دولت موقت که مبتنی‌بر تدریجی‌بودن مراحل کارها، وجود مشکلات در پیداکردن افرادِ کارآمد با حسن‌نیت و فعال و نیز احترام به آزادی‌ها درحدود قانون بوده است، چنین می‌نویسد: «همچنین دربارۀ کشورهای خارجی تصریح فرموده بودند که به‌شرط عدم دخالت آنها در امور و رعایت حقوق متقابل، خواهان برقراری روابط اقتصادی و سیاسی هستیم. رهنمود فوق که در ملاقات‌های حضوری نیز تکرار می‌گردید ملاک عمل دولت موقت در روابط خارجی بود. این اعتماد و تأیید امام نسبت به دولت موقت در نُه ماه خدمت ادامه داشت و هیچ‌گاه نخواستید، با آنکه دولت استعفایش را در اختیارتان گذارده بود شخص یا دولت دیگری را تعیین فرمایید. حتی پس از استعفای 14 آبان‌ماه 58 در فرمانی که به‌عنوان شورای انقلاب صادر فرمودید زحمات طاقت‌فرسای اینجانب مورد تأیید قرار گرفته بود.»
وی در ادامه می‌نویسد:
«اولین آوازه‌های انتقاد و مخالفت علیه دولت و انحراف ملت، از ناحیۀ گروه‌هایی آغاز شد که مرامشان همواره با آزادی و استقلال و اسلام منافات داشت و به‌ثمررسیدن انقلاب "نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی" قابل‌قبولشان نبود؛ آنهایی که کارشان کارشکنی و اخلال است و ایدئولوژی‌شان تکیه بر تضاد و تعرض و تخریب دارد... حملات و بدگویی‌های آنان از متصدیان، بیشتر اتهام مزدوری و وابستگی به امریکا بود و توطئه‌های فرضی امپریالیسم امریکا را که برای آنها اصالت دارد و دشمن شماره یک مکتبی‌شان می‌باشد، پیش می‌کشیدند. مجاهدین خلق [منافقین] نیز در این رهگذر هماهنگی نشان می‌دادند. چیزی که باعث تعجب و تأسف شد اینکه بعضی از گروه‌های انقلابی و مسلمان نیز دانسته و ندانسته تحت‌تأثیر گروه‌های چپ قرار گرفتند. این آقایان برای آنکه در رهبری قشرها عقب نیفتند و بعضی از نیروهای جوان را که همیشه و در همه‌جا در شعاع جذبه‌های مارکسیسم قرار داشته، عاشق داغی و تیزی یا شدت و قاطعیت و به‌اصطلاح انقلابی هستند، از چنگ چپی‌ها گرفته به‌طرف انقلاب (یا حزب) بکشانند، تندتر از آنها خواستند و بلندتر از آنها فریاد زدند. ایجاد اشتهای کاذب در طبقات محروم کردند و انتقام‌جویی و تجاوزگری را در ادارات و کارخانجات و دهات دامن می‌زدند. ...
دولت موقت که گناهی جز اجابت امر رهبر انقلاب و اجرای دستوری که دستش داده بودند نداشت، پس از نُه ماه تلاش شبانه‌روزی بی‌دریغ و بی‌منت، وقتی خود را محسود و محصور دید و دراثر تعدد مراکز تصمیم‌گیری و رقابت‌های قدرت، راه‌های خدمت و فعالیت از هر سو
به روی او بسته می‌شد، در اول آبان‌ماه 58، به شورای انقلاب هشدار و به محضر امام پیام داد که مشکلات و خطرات تهدیدکننده چنان است که تنها اگر تمام عوامل و مقامات دست‌به‌دست داده، یکدل و یک‌جهت کار کنیم می‌توان امیدوار به نجات و توفیق بود. و چون هشدار و دعوت فوق مفید چندان واقع نشد، در 14 آبان‌ماه 58، استعفای خود را تقدیم و تقاضا نمود کسانی یا مجموعه‌ای را که هماهنگی داشته، علیه خود مزاحمت و اختلاف ننمایند مسئول ادارۀ مملکت و پیشبرد انقلاب فرمایند که خوشبختانه مورد موافقت قرار گرفت. پس از استعفا و مأموریت‌یافتن شورای انقلاب برای ادارۀ مملکت، ملاحظه فرمودید اکثراً وزرا همان منتخبین دولت موقت بود، جز معدودی آقایان تازه‌نفس کسان دیگری را نیافتند و اقدامات انقلابی چشمگیری هم بیش از ادامۀ آنچه ما نموده بودیم نکردند.
وقتی آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهور شدند، در سخنرانی‌های خود همان تأکید و توصیه‌های دولت موقت دایر به رعایت انضباط در کشور، تمرکز قدرت، حمایت از خدمتگزاران، توجه به کارهای تولیدی و فعالیت و سازندگی را به مردم و مقامات می‌نمودند، به‌طوری‌که به‌زودی ازطرف مخالفین متهم به دنباله‌روی از بنده شدند.(1)»
بازرگان در ادامه به مسئلة مبارزه با امریکا می‌پردازد و می‌نویسد:
«وقتی با جسارت و حدّت بی‌سابقه پنجه در پنجۀ ابرقدرتی چون امریکا اندازیم چرا نباید لااقل قسمت عمدۀ مسائل و مصائب را ناشی از این جهات و اقدامات دانست و به‌جای کوبیدن دوستان، درجهت وحدت و همدلی عمل بکنیم؟
چو کردی با کلوخ‌انداز پیکار حذر کن کاندر آماجش نشستی
وای به حال وقتی که حریفان به‌جای کلوخ و کمان، بمب اتم و قدرت بی‌پایان یا حیله و وسیله‌های کلان در چنته داشته باشند. شوخی نیست! این انقلاب از همۀ انقلاب‌های دنیا و حتی قیام انبیا وسیع‌تر و شدیدتر است، چه توقعی است که بی‌دردسر و بی‌تلفات و بی‌مشکلات رد شود؟ درست است که عنایت خداوندی و اعجازهایی شامل رهبر انقلاب و ملت بوده است و انشاءالله خواهد بود، ولی مفهوم و وعدۀ قرآن "ولنبلونّکم بشیءٍ من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشّر الصابرین" هم سر جای خود هست. چرا صحبت از مسامحۀ خودتان و متصدیان می‌فرمایید یا مسائل فرعی و ظواهر جزئی جلوی چشم آمده، کوه مشکلات و مسائلی را که با آنها روبه‌رو هستیم در نظر نمیآید؟ آیا برای وزرا و مسئولین، باقی مانده و می‌ماند که مسامحه کنند؟ این خود ناشکری و دلسردکردن خدمتگزاران نیست؟ معنای "من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق" چیست؟»
1) اشاره به این که در میتینگ سازمان پیکار و دیگر گروه‌های چپ تندرو شعار "راه بنی‌صدر- راه بازرگان" داده می‌شد.
بازرگان پس از انتقاد به «کسانی که بی‌اطلاع و خارج از گودند، تجاهل می‌کنند، به‌آسانی ایراد می‌گیرند یا اتهام می‌زنند و ذهن امام را مشوب می‌سازند»، می‌افزاید: «در این سفر دراز دشوار انقلاب بود که مرحوم طالقانی و دکتر سحابی و بنده و بسیار کسان دلسوز سفارش عفو و تأسی به عمل رسول خدا و علی و بسیاری از بزرگان و فاتحین را خدمتتان می‌کردیم. ... البته نه دربارۀ عاملین و آمرین و مباشرین قتل یا غارتگران دست اول بیت‌المال و نه آنکه بعداً غفلت از اعمال و احوالشان شود و مراقبت و کیفر شدید به عمل نیاید؛ که "ولو کنت فظاً غلیظ القلب لانفضّوا من حولک فاعف عنهم واستغفر لهم و شاورهم فی الامر" و همان کاری که خدا را به آن سپاس گذاشته، می‌فرمایید "الحمدلله علی عفوه بعد قدرته." رهبر انقلاب نیز با عفوی که ماه‌ها پس از استعفای دولت موقت نمودند صحت و حق‌بودن خواستۀ ما را تأیید فرمودند.»
نامه مفصل بازرگان با این عبارت تمام می‌شود: «اینک به جوانانی که قرار است روی کار آیند و زمام امور را به دست بگیرند خوشامد و خداقوت می‌گویم. دربرابر مشکلات برای آنان از خداوند متعال آرزوی موفقیت دارم در آنچه رضای حق و خیر خلق است توفیق کامل بیابند. والسلام علی اهل التقوی.
مهدی بازرگان 8/5/59.»(1)
1
کشمکش و تقابل میان دو جریان رقیب حاکم بر نظام جمهوری اسلامی، در موضوعات مختلفی ازجمله مسائل جاری کشور، سرانجام تعیین نخست‌وزیر، بحث رابطۀ متقابل رئیس‌جمهور و مجلس و این روزها مسئلۀ تضعیف مجلس، منعکس می‌شود. امروز نمایندگان این دو جریان در سخنانی درخصوص مسائل مزبور نظرهای خود را بازگو کردند. دراینزمینه، بخشی از اظهارات دکتر بنی‌صدر، آیت‌الله بهشتی و دکتر آیت ذکر می‌شود.
بعدازظهر امروز، در اجتماع جامعۀ زنان انقلاب اسلامی شعبۀ شمیران، دکتر بنی‌صدر ضمن سخنرانی، به سؤالات آنان پاسخ داد. وی بازهم از توطئه‌ای که علیه او در جریان است سخن گفت.
1) همان، ص9.
بنی‌صدر با تأکید بر اینکه نمی‌توان در جمهوری که هماهنگی میان امام و رئیس‌جمهوری و مجلس وجود دارد، تزلزلی به وجود آورد و اگر بخواهند این جمهوری را متزلزل کنند باید امکان این هماهنگی را از بین ببرند، گفت: «اگر در مجلس به نخست‌وزیر و وزیرانی رأی بدهند که بتوانند مانند ساعت با رئیس‌جمهوری کار کنند امکان دارد جمهوری از پای درنیاید. بنابراین می‌خواهند نگذارند و اگر بخواهند نگذارند باید اسبابی فراهم بیاورند تا یک دولت دیگری زمینه پیدا کند؛ یعنی دولتی که از اول بخواهد میان مجلس و رئیس‌جمهوری تضاد به وجود آورد و براساس آن بماند. اگر بخواهند چنین دولتی به وجود بیاورند اول کسانی را که می‌بینند با رئیس‌جمهوری هماهنگی دارند و می‌توانند کار کنند، خراب می‌کنند؛ چنانکه می‌بینید از چندی پیش چنین جوی به وجود آورده‌اند.» بنی‌صدر در توضیح جو خاصی که باعث معرفی میرسلیم ازطرف وی شد، اظهار کرد: «من تردید داشتم که بگذارند آقای میرسلیم پذیرفته شود. در مجلس روز پنجشنبه جوری وانمود کردند که درواقع، رأی‌گیری [به اعتبارنامۀ حسن آیت] یک رأی‌گیری در مقابل رئیس‌جمهوری تلقی شود، ولی ما باید نگذاریم آن نقشه اجرا شود و بایستی جلو مقابل‌کردن مجلس با رئیس‌جمهور را از بین می‌بردیم و راه ازبین‌بردن آن هم همین بود؛ برای ما وابستگی حزبی مسئله نیست، توانایی و تفاهم مسئله است و به این جهت نظر حزب جمهوری را پذیرفتیم و نامزد او را برای نخست‌وزیری به مجلس معرفی کردیم. در مجلس گفتند که "بهتر از او بوده، اما او چون نمی‌توانسته با من تفاهم داشته باشد، آقای میرسلیم را معرفی کردم." من می‌خواهم بگویم که این [حرف] درست نیست، چون غیر از او دو نفر دیگر را هم معرفی کردند، یکی آقای جلال‌الدین فارسی که خود معرفی‌کنندگان گفتند توانایی نخست‌وزیری ندارد و یکی آقای رجایی که من گفتم ایشان خشک‌سر هستند یعنی آنچه را که صحیح می‌دانند راجع به آن حتی بحث را هم جایز نمی‌دانند و درنتیجه همکاری او با وزرایش مشکل است و همکاری او با رئیس‌جمهوری از آن هم مشکل‌تر است و آن عده که در آن مجلس بودند این ضعف او را تصدیق کردند.»
بنی‌صدر در ادامۀ سخنان خود با اشاره به این نکته که «این روزها که تاریخ ایران نوشته می‌شود اگر این مطالب گفته نشود بعد وضعی پیش می‌آید که ما نمی‌دانیم چه کسی مسئول آن است»، افزود: «لابد شما قضاوت‌هایی که دربارۀ دولت مهندس بازرگان انجام گرفته و این
روزها انجام می‌شود را شنیده‌اید؛ من از لحظۀ اول با تشکیل آن دولت مخالف بودم و حرف من این بود که ایشان آدم بسیار خوب و اصولی هستند و از این نقطه‌نظرها یک انسان نمونه هستند، اما اصول و دیدی که قبول دارد با انقلاب و شرایط آن سازگار نیست. بنابراین، مرد این میدان نیست. بعد آن دولت استعفا داد و امام در نامهای که استعفای او را پذیرفت از زحمات گذشتۀ او هم تقدیر کرد. حالا به او چه می‌گویند؟ چه کسی مسئول آن دولت است؟ فردا هم مسلم است که این حرف‌ها پیش می‌آید. حالا می‌گویند آن وزرا غیرانقلابی بودند و بد کار کردند؛ اگر فردا هم یک دولتی تشکیل شود چه کسی مسئول است؟ هرکسی که دولت تشکیل می‌دهد باید در مقابل مردم باصراحت مسئولیت آن دولت را هم بپذیرد و این‌طور نباشد که بعد از مدتی بگویند وزرا خودشان مسئول هستند. البته وزرا درحد خود مسئول هستند، اما آنهایی که این مسئولیت را به‌عهدۀ آنها گذاشته‌اند مسئول‌تر هستند.»(1)
از سوی دیگر در همین زمان، دکتر بهشتی در یک مصاحبۀ اختصاصی با روزنامۀ جمهوری اسلامی به سؤالات خبرنگار این روزنامه دربارۀ انتخاب نخست‌وزیر آینده، کاندیدای حزب جمهوری اسلامی و جریان تضعیف مجلس پاسخ داد. وی دربارۀ این مسئله که «چرا امام برای تعیین نخست‌وزیر و وزرا نماینده یا نمایندگانی تعیین ننمودند؟»، اظهار کرد: «امام خواسته‌اند برطبق موازین قانون اساسی عمل شود و این تأکید از ایشان بر رعایت قانون اساسی است.» وی درمورد پیشنهاد حزب جمهوری اسلامی برای کاندیدای نخست‌وزیری گفت: «در جلسۀ مشترک اعضای شورای مرکزی و نمایندگان شهرستان‌ها، آقای جلال‌الدین فارسی برای نخست‌وزیری پیشنهاد شد.» ایشان دربارۀ شرایط نخست‌وزیر و وزرا و رابطۀ آنها با حزب گفت: «نخست‌وزیر و وزرا باید دارای ویژگی‌های ذکرشده در بیانات صریح امام باشند. این همان خصوصیاتی است که حزب جمهوری اسلامی نیز در بیانیۀ خود روی آن تأکید کرده بود و در میثاق وحدت در شورای انقلاب مورد توافق قرار گرفته و رئیس‌جمهور و اعضای شورا همه بر آن متفق بوده‌اند و مسئلۀ عضویت در حزب جمهوری اسلامی در این معیارها نیامده است. حزب در بیانیۀ اخیر خود صریحاً تأکید کرده است که آنچه اصالت دارد همان معیارهای اسلامی و انقلابی است و اگر نخست‌وزیر و وزرا دارای این معیارها باشند و هیچ‌یک عضو حزب نباشند، باز حزب با تمام وجود از آنها حمایت می‌کند و اگر واجد این شرایط نباشند هرگز نمی‌تواند آنها را تأیید کند.»
آیت‌الله بهشتی دربارۀ حرکاتی که اخیراً برای تضعیف مجلس شورای اسلامی انجام می‌شود، گفت: «این حرکات پیش از انتخابات و حتی در فاصلۀ میان مرحلۀ اول و مرحلۀ دوم آن به‌وضوح دیده می‌شد. درحالیکه قانون اساسی تأکید دارد که در ادارۀ جمهوری اسلامی ایران مجلس نمایندگان منتخب مردم، مجلس شورای اسلامی، نقش بنیادی دارد. امام نیز بارها بر این اصل تأکید کرده‌اند و
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، صص1 و 2 و 12؛ و - روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص13.
رئیس‌جمهور و قوۀ مجریه اجراکنندگان مصوبات این مجلس خواهند بود. وقتی که مجلس و قوۀ مقننه چنین نقش اساسی در پیشبرد انقلاب و جامعۀ انقلابی ما دارد، بدیهی است که هرنوع تضعیف آن تضعیف کل نظام جمهوری اسلامی است و ازنظر ما صددرصد مردود است.»(1)
همچنین شامگاه امروز، حسن آیت، نمایندۀ مردم تهران - که به هنگام دفاعیۀ وی در جلسۀ علنی پنجشنبۀ گذشتۀ مجلس شورای اسلامی برای کسب رأی اعتماد، فضای مجلس متشنج شد - در یکی از مساجد جنوب تهران سخنرانی داشت، اما با اعتراض عدهای از حاضران، سخنرانی وی ناتمام ماند. آیت این اقدام را توطئه مخالفانش و یک کار تشکیلاتی می‌دانست. اتفاقاً ایجاد این‌گونه تشنجات و درگیری‌ها با شگردهای سازمان مجاهدین (منافقین) هم سازگار است. درهرحال، روزنامۀ انقلاب اسلامی ماجرا را بدین نحو گزارش کرده است:
«حسن آیت در پاسخ یکی از حاضرین درمورد دلیل تقاضای رأی علنی گفت: "می‌خواستیم منافقین شناخته شوند." که به‌دنبال همین جواب، اعتراض شدید عدۀ زیادی از حاضرین باعث شد سخنرانی وی ناتمام بماند. وی که در مسجد ولیعصر در خیابان جیحون سخن می‌گفت، به اعتراض شدید مردم در مسجد حجت که دوشنبه شب در آنجا سخنرانی داشت اشاره کرد و گفت: "آن کار، کار چند نفر توطئه‌گر بود." و وقتی در مقابل سخنانش در همین مسجد نیز با اعتراض شدید روبه‌رو شد، گفت: "در جمع شما هم توطئه‌گران نفوذ کرده‌اند." آیت در آغاز صحبت خود به‌طور خلاصه علت شکست نهضت ملی و روابط مصدق - کاشانی را توضیح داد و سپس به‌طور مفصل به بررسی فعالیت‌های حزب زحمتکشان به رهبری دکتر بقایی پرداخت و ضمن خواندن چند برگ از اعلامیه‌های این حزب در سالهای پیش، از آن به‌عنوان حزب فعال و مؤثر یاد کرد و گفت: "دکتر بقایی یکی از یاران دکتر مصدق و آیت‌الله کاشانی بوده است." اعتراض شدید مردم به وی از زمانی شروع شد که او در پاسخ سؤال یکی از حاضرین، دلیل درخواست رأی علنی را شناختن منافقین اعلام کرد؛ چون بلافاصله عدۀ زیادی با اعتراض شدید از او پرسیدند: "آیا خلخالی هم منافق است؟ آیا محلاتی هم منافق است؟ آیا..." که در این حالت وی دیگر نتوانست به سخنرانی ادامه دهد و ناچار به ترک مسجد شد.
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/1359، ص16.
پس از خروج آیت، جمعیت در مسجد باقی ماند و به بحث خود ادامه دادند و به‌هیچ‌وجه به درخواست‌ها و تذکرات مسئولان مسجد و افراد کمیته توجهی نکردند و بالاخره یکی از افراد کمیته پس از تذکرات فراوان برای متفرق‌کردن افراد اقدام به شلیک چند تیر هوایی در داخل صحن مسجد کرد که درنتیجه مردم از مسجد خارج شدند. بنا به گفتۀ مأمورین کمیته در این جریان یک زن به‌اتهام اخلال در قسمت بانوان و دو جوان دستگیر شدند که جوانان پس از بازجویی آزاد شدند و زن متهم، جهت تعقیب قانونی به کمیته اعزام شد.» این گزارش می‌افزاید: «اجتماع مردم در مقابل مسجد تا ساعت یک بعد از نیمه‌شب، ادامه داشت.»(1)
1
در دقایق پایانی جلسۀ علنی امروز مجلس شورای اسلامی، نامهای که ازسوی 185 تن از اعضای کنگرۀ امریکا خطاب به پارلمان ایران فرستاده شده بود، قرائت شد. ابتدا هاشمی رفسنجانی درباره این نامه توضیحاتی داد و موارد اختلاف ایران و امریکا را به‌طور خلاصه برشمرد و گفت:
«روز گذشته، کاردار سفارت سوئیس با چند نفر دیگر پیش من آمدند و این نامه را دادند. من به آنها گفتم که البته تصمیم نهایی با مجلس و نمایندگان است، اما آنچه را که من می‌توانم به شما بگویم این است که اعضای کنگره موظف هستند به مردم امریکا بگویند که دولت امریکا دروغ می‌گوید که ما در تلاش هستیم تا بحران بین‌المللی را برطرف کنیم. امریکا از آن روزی که در ایران مسئلۀ گروگان‌ها پیش آمد نه‌تنها تلاشی برای رفع بحران نکرده است، بلکه دائماً اقدام در تشدید بحران می‌کند و ملت ایران به‌اضافۀ طلب‌کاری‌هایی که از گذشته از امریکا دارند و جنایاتی که امریکا در ایران کرده و خون‌هایی که ریخته، غارتگری‌هایی که کرده و عقب‌افتادگی‌هایی که ایجاد کرده است و خیلی مسائل دیگر که اثرش مدت‌ها برای ما باقی خواهد ماند، هنوز هم شاهد تجاوزهای دیگر امریکا هستند. من دراین‌رابطه برای نمونه چند مورد را برای آنها شمردم: 1. بلوکه‌کردن پول‌های
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، ص12.
ایران در بانک‌های امریکا. 2. عدم انجام وظیفه درمورد تعهداتی که امریکا داشته است درمورد تهیۀ قطعات یدکی کارخانه و لوازم فنی گران‌قیمتی که پول آنها هم قبلاً پرداخت شده است. 3. فشاری که امریکا به سایر کشورها آورده تا آنها هم ما را بایکوت کنند. 4. تبلیغات غلط و گمراه‌کننده‌ای که امریکا در سراسر دنیا به‌منظور بد نشان‌دادن چهرۀ انقلاب ما کرد. 5. حملۀ نظامی امریکا در جریان طبس که هنوز هم عمق آن برای مردم دنیا روشن نشده است. 6. کودتای نافرجام اخیر که به حمایت امریکا و اقمار او، اسرائیل، مصر، عراق و عاملش بختیار و به‌کمک عمال داخلی در شرف انجام بود. 7. این رادیو صدای امریکا که همه می‌دانید چه چیزهایی پخش می‌کند. 8. مسئلۀ تحریم صدور مواد غذایی و مواد اولیه که امریکا از آن‌طرف می‌گوید که نفت را نباید وسیله‌ای برای اعمال سیاست قرار داد و ازطرفی دیگر از این طریق کوشش کرده که بیشتر ما را فلج کند. 9. قضیۀ حمله به تظاهرات دانشجویان مسلمان ایرانی و اجازۀ تظاهرات به کسانی که ماهیتشان برای ما مشخص است، دادن. و یکی دو مورد دیگر را هم برایشان گفتم. البته من در تمام این موارد توضیح دادم که همۀ اینها به نفع ماست؛ زیرا توانستیم که روی پای خود بایستیم و از اینکه شما این‌طور عمل کردید پشیمان نیستیم، ولی می‌خواهم بگویم که دولت امریکا دروغ می‌گوید که دنبال رفع بحران بین‌المللی است و گفتم که پارلمان ایران اگر صلاح دید به این نامه پاسخ خواهد داد و من در جزئیات قضیه اصلاً وارد نشدم.»
پس از صحبت‌های رئیس مجلس، متن کامل نامه به شرح زیر قرائت شد:
«کنگرۀ ایالت متحده امریکا - مجلس نمایندگان - واشنگتن - دوم جولای 1980 - به حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی - رئیس و اعضای مجلس شورای اسلامی - تهران - ایران.
اینک که شما به‌عنوان اعضای یک مجلس جدید ایران انجام وظایف خود را شروع کرده‌اید، ما امضاکنندگان زیر اعضای کنگرۀ ایالات متحده امریکا، در عظمت مسئولیت‌هایی که شما به‌عنوان نمایندۀ برگزیدۀ ملت خودتان برعهده گرفته‌اید احساس مشارکت می‌نماییم، همین احساس مسئولیت است که محرک ما در بیان امید خالصانۀ این دو ملت است که می‌توانند یک تفاهم بهتری در اهداف و آرمان‌های یکدیگر برای آینده درک نمایند. به همین دلیل است که ما نگرانی عمیق خود را درمورد انحطاط روابط فیمابین که نتیجۀ ادامۀ نگهداری اتباع امریکایی به‌عنوان گروگان می‌باشد بیان نماییم. این بحران نه‌تنها باعث گسستن روابط ایران و امریکا شده است، بلکه ادامۀ آن یک موضوع بحرانی در سطح جهانی را خلق کرده است. در زمانی‌که ملل آزاد در زیر حملات نیروهای سلطه‌طلب و توسعه‌طلبی که روبه‌رشد هستند، قرار دارند حل این موضوع جدی و همه‌جانبه موردنیاز دو ملت می‌باشد تا بتوان به خطرات خیلی مهم‌تری که صلح جهانی را تهدید می‌کند بپردازیم. متناسباً درحالیکه ما از تمامی موضوعات مهم داخلی که دربرابر دولت شما قرار دارد آگاه هستیم، از شما مصرانه می‌خواهیم که به‌عنوان اولین قدم در راه حل
خطرات خیلی مهم‌تر و حساس‌تر که ملل جهان و دنیای کنونی با آن روبه‌رو است برای موضوع گروگان‌ها، بهترین و بالاترین اولویت را قائل شوید. امضا: 185 عضو کنگرۀ امریکا.»
بنا به همین گزارش، پس از قرائت این نامه، صادق خلخالی گفت: «نامۀ نمایندگان کنگرۀ امریکا نباید ما را تحت‌تأثیر قرار بدهد که ما عکس‌العمل نشان بدهیم و مثلاً به شدیدترین وجهی با آنها معامله کنیم. این مربوط به دولت امریکا است. ما راه صحیح و واقعی خودمان را باید برویم. حالا اگر مجلس صلاح بداند (کمااینکه امام این مسئله را به مجلس محول کرده است) که این گروگان‌ها را در اختیار رئیس‌جمهور قرار دهد، خلاصه شدت عمل نباید نشان داد.» سپس هاشمی رفسنجانی گفت: «این مطلبی نیست که با بحث‌های کوتاه بتوان دربارۀ آن تصمیم گرفت. من فقط نامه را به اطلاع شما رساندم، اما بحث‌کردن و اظهارنظرکردن دربارۀ آن را درصورت لزوم به جلسۀ بعد واگذار می‌کنیم و فعلاً هیچ‌گونه اظهارنظری مطرح نخواهد شد.»(1)-(2)
1
بحران گروگانگیری همچنان سایۀ سنگین خود را بر روابط ایران و امریکا گسترده است، اما تلاش برای حل‌وفصل آن، به‌ویژه ازسوی مقامات امریکایی ادامه دارد و به‌ادعای وزیر امور خارجۀ امریکا این تلاش‌ها در قالب "تماس غیرمستقیم با مراجع سیاسی و بیشتر شخصیت‌های عمده در ایران" درحال انجام است.
امروز ادموند ماسکی در سخنانی احتیاط‌آمیز در حضور اعضای کنگره گفت: «ایالات متحده در تلاش خود برای تأمین آزادی گروگان‌ها تقریباً با کلیۀ مراجع سیاسی و بیشتر شخصیت‌های عمده در ایران به‌طور غیرمستقیم در تماس می‌باشد.» ماسکی افزود: «اگرچه به نظر او این تماس‌ها درحالحاضر چندان سازنده و مؤثر نمی‌باشد بااین همه، امریکا امیدوار است که درصورت فیصلۀ کشمکش‌های داخلی در ایران که برای کسب قدرت صورت می‌گیرد، چشم‌انداز آزادی گروگان‌ها نیز به بهبودی گراید.» وی همچنین گفت: «گو اینکه تشخیص و تعیین میزان تأثیر مرگ شاه پیشین ایران در مسئلۀ گروگان‌ها درحالحاضر امکان‌پذیر نمی‌باشد، مع‌هذا آزادشدن ریچارد کوئین گروگان بیمار امریکایی را باید نشانه‌ای مثبت و مایۀ امیدواری دانست.» وزیر خارجۀ امریکا با بیان اینکه دلسوزی مقامات ایرانی درمورد نابسامانی یکی از گروگان‌ها دلگرم‌کننده است، اظهار امیدواری کرد که آنها ملاحظات انسانی ادامۀ اسارت 52 گروگان دیگر را نیز موردنظر قرار دهند. ادموند ماسکی گفت:
«ما اینک و طی هفته‌های آینده از کلیۀ منابع دیپلماتیک برای ترغیب رهبران ایران به خاتمه‌دادن به بحران گروگان‌ها استفاده خواهیم کرد. رهبران ایران گوشزد کرده‌اند که با مردم امریکا نزاعی ندارند، ولی این رهبران باید بدانند تا زمانی‌که اسارت گروگان‌ها ادامه دارد این
مردم امریکا هستند که آزادی آنان را طلب خواهند کرد؛ مردمانی مانند ریچارد کوئین گروگان رهاشده و خانوادۀ او هستند که از اسارت گروگان‌ها رنج می‌برند و به‌هنگام پایان بحران در شادی غرقه خواهند شد.» ماسکی خاطرنشان کرد: «اگرچه ایالات متحده به‌خاطر ادامۀ اسارت گروگان‌ها به اعمال تحریم اقتصادی علیه ایران اقدام کرده است؛ بااین‌همه، امریکا آماده است که به‌مجرد آزادشدن گروگان‌ها رفتار خود را با ایران براساس احترام متقابل استوار سازد و درصورتی‌که رهبران ایران بخواهند، به تجدید روابط دیپلماتیک اقدام نماید.»
وزیر خارجۀ امریکا همچنین هشدار داد که «بحران گروگان‌ها و ادامۀ هرجومرج ناشی از انقلاب در ایران به عدم ثبات در منطقۀ خلیج‌فارس کمک می‌کند.» وی گوشزد کرد: «رهبران ایران دراثر بحران تصنعی گروگانگیری از هدف‌های اصولی منحرف شده و از پرداختن به مسائلی که استقلال و امنیت ایران را تهدید می‌کند باز مانده‌اند.»(1)
1
یکی از درخواست‌های رسمی ایران برای حل بحران گروگانهای امریکایی استرداد اموالی است که شاه مخلوع به امریکا و بانک‌های آن انتقال داده است. باتوجهبه مرگ شاه و خاک‌سپاری جسد وی در روز گذشته در قاهرۀ مصر، موضوع استرداد اموال منقول و غیرمنقول وی و برآورد میزان آن، در برخی محافل خبری جهانی بازتاب داشته است. ازجمله، رادیو لندن در تفسیری به قلم مفسر خود، مشکلاتی را که در راه وصول این دارایی‌ها وجود دارد، چنین بازگو می‌کند: «ارزیابی‌هایی که از ثروت شاه به عمل آمده با یکدیگر اختلاف زیادی دارند. در ادعانامه‌ای که ازطرف دولت ایران در نوامبر گذشته به دادگاه عالی نیویورک ارجاع گردید شاه متهم به سوءاستفاده، اختلاس و انتقال دارایی و اموال به ارزش 20 میلیارد دلار به حساب شخصی خود گردیده است. افزایش درخواست دیگری مبنی‌بر پرداخت مبلغی معادل 6/36 میلیارد دلار به‌عنوان جبران خسارات، ادعانامۀ مزبور را به بزرگ‌ترین دعوی حقوقی تاریخ مبدل ساخته است. از ماه‌ها پیش گروهی از کارشناسان مالی در تهران مشغول گردآوری مدارکی در اثبات ادعانامۀ مزبور بودند و علیرضا نوبری ادعا کرده است که شاه مبلغ 32 میلیارد دلار دزدیده است. از سوی دیگر، یک سخنگوی امریکایی شاه اظهار داشته: ثروتی که شاه مخلوع برجای گذارده از 50 میلیون دلار تجاوز نمی‌کند. تخمین درآمدهای شاه در مدت 37 سال سلطنتش مسلماً با دارایی که وی به‌هنگام مرگ در اختیار داشت برابر نیست و ضمناً هنگامی که شاه ایران را ترک می‌گفت بسیاری از اموال خود را در آن کشور برجای گذارد. مضافاً بر این، مشکل دیگر، متمایزساختن ثروت شخصی شاه از دارایی سایر افراد خانوادۀ سلطنتی است که تعداد آنها بیش از 60 نفر است و اکنون همگی در گوشه‌وکنار جهان پراکنده‌اند.»
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 135، تاریخ 10/5/1359، صص9و10، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 9/5/1359.
مفسر بیبیسی می‌افزاید:
«در بودجۀ کشور، مبلغی برای رهبر عالی کشور منظور شده بود؛ ولی علاوه‌براین، مبالغ بیشتری به شاه پرداخت می‌شد که در بودجه ذکری از آن به میان نمی‌آمد. به‌عنوان‌مثال، براثر بررسی تحلیل‌گران وزارت خارجۀ امریکا درصورت درآمدهای شرکت ملی نفت ایران درمورد درآمد فروش و همچنین درآمدهای ارزی، اختلاف حساب و اشتباه محاسبات دائمی مشاهده شده بود و این اختلاف محاسبه تا سال 1977 به رقمی معادل یک میلیارد دلار در سال یا 5 درصد درآمد نفت ایران بالغ می‌گردید. به‌علاوه، معمولاً اعضای خانوادۀ سلطنتی سهام‌های کوچکی درحدود یک درصد شرکت‌های جدیدالتأسیس بازرگانی و صنعتی را به خود اختصاص می‌دادند و بسیاری از آنان حق‌العمل‌های معتنابهی از قراردادهای خارجی من‌جمله قراردادهای دفاعی با شرکت‌های امریکایی و اروپایی دریافت می‌داشتند.» در ادامۀ این گزارش آمده است:
«وسیلۀ شاه دراین‌مورد، بنیاد پهلوی بود که به‌عنوان یک سازمان خیریه در سال 1958 تأسیس گردید. فعالیت اصلی این بنیاد خرید سهام در صنایع و انجام معاملات و سرمایه‌گذاری‌های مشترک در ایران و خارج بود. طبق آخرین ارزیابی کارشناسان مالی مستقل، مجموعۀ دارایی خانوادۀ سلطنتی به 20 میلیارد دلار بالغ می‌گردد که شاید یک میلیارد دلار آن به‌صورت املاک، پول نقد و اوراق بهادار در خارج از ایران نگاهداری می‌شود، ولی ارزش اموال منقول طبق ارزیابی مزبور کمتر از میزانی است که مورد تقاضای دولت ایران بوده است.»(1)
اما تفسیر مفسر رادیو مسکو دربارۀ میزان دارایی‌های شاه، متفاوت است: «دولت ایران با اقامۀ دعوی به دادگاه نیویورک درخواست کرده است مبلغ معادل 56 میلیارد و 600 میلیون دلار که شاه مخلوع ربوده و به امریکا منتقل کرده بود به کشور ایران مسترد شود. طبق اسناد و مدارکی که به‌دست دانشجویان مسلمان پیرو خط امام افتاده، ثروت شاه سابق حداقل بالغ‌بر 100 میلیارد دلار است. منبع وصول این ثروت‌های افسانه‌ای که گنج غار علاءالدین هم به ارزش آن نمی‌رسد برای همه روشن است. شاه تمام این ثروت‌ها را از مردم ایران ربوده و تصاحب کرده بود. به قول مفسر تلویزیون فرانسه، شاه همواره خزانۀ دولت را با خزانۀ شخصی خودش اشتباه می‌کرد. وی وجوه گزافی به بانک‌های امریکا و کشورهای اروپای غربی سپرده بود. ناگفته نماند که شاه مخلوع نه به‌تنهایی، بلکه با همکاری و شرکت انحصارها و بانک‌های امریکا ثروت ایران را غارت می‌کرد. انحصارهای امریکایی من‌جمله کمپانی راکفلر از نفت ایران مانند نفت خود بهره‌برداری می‌کردند. ضمناً قسمتی از سرمایۀ شاه به بانک "چیس مان هاتن" راکفلر سپرده شده است.»(2)
1
پارلمان اسرائیل امروز بیت‌المقدس را به‌عنوان پایتخت "یکپارچه و ابدی" اسرائیل اعلام کرد.(1)خبرگزاری فرانسه ضمن نقل این خبر اعلام کرد: «لایحۀ مربوط به پایتخت‌نمودن بیت‌المقدس با 69 رأی موافق دربرابر 15 رأی مخالف به تصویب رسید. به‌موجب این لایحه تمامی بیت‌المقدس (شرق و غرب) به پایتخت اسرائیل تبدیل خواهد شد و دفتر رئیس‌جمهور، کنیسه، دفتر نخست‌وزیری و دادگاه عالی به این شهر انتقال خواهد یافت. ... بخش شرقی بیت‌المقدس که قبلاً جزو قلمرو اردن بود، پس از جنگ 6 روزۀ اکتبر 1967 به اسرائیل ملحق گردید.» در ادامۀ این گزارش دربارۀ عکس‌العمل برخی کشورها به تصویب این طرح، آمده است:
«در این میان ونزوئلا که قبلاً سفارتخانۀ خود را از تل‌آویو به بیت‌المقدس انتقال داده بود، قصد بازگشت به تل‌آویو را دارد. ترکیه نیز تهدید به قطع روابط دیپلماتیک کرده است و ادموند ماسکی، وزیر خارجۀ امریکا، این رأی‌گیری را "تحریک‌کننده" قلمداد نموده است. انور سادات رئیس‌جمهور مصر نیز انتقال پایتخت اسرائیل به بیت‌المقدس را مغایر با روح و هدف قرارداد کمپ دیوید خواند و کمال حسن علی، معاون سادات، گفت مصر بیت‌المقدس را به‌عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت نمی‌شناسد. دولت هلند نیز نسبت به تصمیم پارلمان اسرائیل ابراز تأسف کرد و هرگونه اقدام یک‌جانبۀ دولت اسرائیل را درجهت تغییر موقعیت اسرائیل رد کرد. ...»(2)
در همین حال، امروز در نیویورک، 34 کشور عضو سازمان ملل متحد ازجمله جمهوری اسلامی ایران طرح قطعنامه‌ای را درباره حل مسئلۀ فلسطین به اجلاس فوق‌العادۀ مجمع عمومی تسلیم کردند. در این طرح ضمن تأکید بر حق سازمان آزادیبخش فلسطین به‌عنوان نمایندۀ مردم فلسطین برای شرکت در تمام کوشش‌ها و مباحثات و نشست‌های مربوط به مسئلۀ فلسطین و اوضاع خاورمیانه در چهارچوب ملل متحد، به‌طور مؤکد خروج اسرائیل به‌طور کامل و بدون قیدوشرط از تمام سرزمین‌های اشغالی پس از ژوئن 1967 و ازجمله بیت‌المقدس خواسته شده است. این طرح در مقدمه شامل 5 بند و در قسمت اجرایی شامل 13 بند است. خبرگزاری پارس ضمن نقل این خبر، مفاد این طرح را به‌تفصیل بیان داشته و می‌افزاید: «بحث عمومی اجلاس فوق‌العادۀ مجمع همچنان ادامه دارد و قرار است در پایان جلسۀ امروز، قطعنامۀ مورد بحث به رأی گذاشته شود. به‌احتمال‌زیاد، امریکا و اسرائیل به این طرح رأی مخالف و کشورهای عضو بازار مشترک [اروپا] رأی ممتنع خواهند داد.»(3)
1) پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، بلافاصله ایران با اسرائیل قطع رابطه و اعلام کرد که اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد و به همین منظور سفارت این کشور در تهران را به سفارت فلسطین تغییر داد و مخالفت با دولت غاصب فلسطین اشغالی و دفاع و حمایت از گروه‌های مبارز فلسطینی جزو اصول مسلم جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. ازاین‌رو، اخبار و مسائل مربوط به اسرائیل و رابطۀ آن با جهان عرب به‌عنوان مسائل راهبردی و تعیین‌کننده، در این روزشمار مورد توجه خواهد بود.
2) همان، ص4. به نقل از خبرگزاری فرانسه از بیت‌المقدس.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 8/5/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
ضمیمه گزارش100: بخش‌هایی از مقالۀ تحلیلی روزنامه جمهوری اسلامی دربارۀ نامۀ اعضای کنگرۀ امریکا
روزنامه جمهوری اسلامی (ارگان حزب جمهوری اسلامی) در مقاله‌ای به قلم "م. ر. شاهد" (که ظاهراً نامی مستعار است)، نامه اعضای کنگره امریکا خطاب به پارلمان ایران را تحلیل کرده است. در این تحلیل، به‌تناسب فضای شدیداً ضدامریکایی کنونی که ضدیت با امریکا و نفی هرگونه سازش با آن خودبه‌خود به‌صورت نوعی ملاک مشروعیت درآمده است، از هرگونه مسالمت پرهیز شده و محتوای نامة مزبور به‌کلی مردود و بی‌اعتبار و و توطئه‌آمیز تحلیل شده است. در بخشی از این مقاله آمده است:
«... نامۀ مذکور که به تأیید و امضای بیش از 180 تن از اعضای کنگره رسیده بود، واقعیت‌هایی را برای ملت ما بیش از پیش روشن می‌کند. نگرشی کوتاه به شرایط و وضعیت زمان نگارش نامه و افراد مورد خطاب آن ما را به این حقیقت نزدیک می‌سازد که علی‌رغم ناموفق‌بودن شیوه‌های دیگر، امریکا این بار باب مراوده را می‌خواهد ازطریق دیپلماسی بازنماید. ... نامۀ کنگرۀ امریکا در شرایطی نوشته شده که امریکا پس از سرنگونی رژیم شاه از هیچ‌گونه جنایتی درمورد ایران از بلوکه‌کردن ذخایر ارزی تا تحت فشار قراردادن کشورهای هم‌پیمانش مبنی‌بر تحریم اقتصادی فروگذار نکرده است و هرروز به‌وسیلۀ ایادی مزدورش گوشه‌ای از مملکت را به آشوب می‌کشاند. هنوز خاطرۀ تجاوزگری هواپیماهای نظامی و چتربازانش را در طبس فراموش نکرده بودیم که طرح کودتای بمباران خانۀ امام و مراکز حساس را برایمان تدارک دید. نامۀ کنگرۀ امریکا در زمانی نگاشته شده که هم‌اکنون بهترین فرزندان این مملکت به‌جرم حق‌طلبی در زیر چکمه‌های پلیس وحشی واشنگتن له شده و شکنجه می‌شوند و طبق اطلاعات رسیده، 191 دانشجوی مسلمان دستگیر و حال 4 تن از آنان به‌شدت وخیم است. ...
بررسی اجمالی نامه نشانگر این واقعیت است که بسیار محتاطانه نگاشته شده و درعین‌حال به شیوۀ همیشگی امپریالیست‌ها تهدید و ارعاب را نیز به‌همراه دارد. در سطور اول نامه، اعضای کنگرۀ امریکا انگیزۀ تیرگی روابط امریکا و ایران را مسئلۀ گروگان ها می‌دانند و بلافاصله به این مطلب اشاره می‌شود که ادامۀ گروگانگیری بحران جهانی را به‌همراه دارد و صلح جهانی را تهدید می‌کند. راستی چقدر باید خوش‌باور باشیم که بگوییم امریکا تضاد اصلی ما را با خودش تنها در مسئلۀ گروگان‌ها می‌داند. امریکا لااقل در طول این چند ماه اخیر، به‌خوبی این حقیقت را دریافته است که گروگان‌ها عامل تضاد ما نیستند و گروگانگیری یک معلول است.
امریکا به این مسئله وقوف کامل دارد که اگر گروگانگیری را به‌عنوان انگیزۀ تیرگی روابط ذکر کند بر روی حقیقت بزرگی سرپوش نهاده است؛ چه، گروگانگیری نتیجۀ طبیعی سال‌ها فشار و دیکتاتوری و سلطه‌جویی و نیز عکس‌العمل منطقی دربرابر جاسوسی چند خائن خودفروخته می‌باشد.
اگر کنگرۀ امریکا هنوز تضاد ما را با رژیم سلطه‌جو و خودکامۀ خود درک نکرده چگونه می‌تواند باب تفاهم را مفتوح نماید. بسیار جالب است که آقایان اعضای کنگره حاصل تداوم گروگانگیری را به‌وجودآمدن بحران جهانی و یا درخطر‌افتادن صلح جهانی ذکر کرده‌اند. به‌راستی کنگرۀ امریکا خود به‌خوبی نمی‌داند صلح جهانی را چه کسی به خطر انداخته است!...
کنگرۀ امریکا که ادعای نمایندگی ملت امریکا را دارد چگونه تحمل می‌کند که رژیم آن کشور مزدورانی چون شاه جنایتکار را بر ملل محروم جهان تحمیل نماید. ...
در بخش دیگری از این نامه، اعضای کنگره برای ملل آزاد جهان دایۀ دلسوزتر از مادر شده و این نغمۀ شوم را سر داده‌اند که "در زمانی‌که ملل آزاد دربرابر حملات نیروهای سلطه‌طلب و توسعه‌طلبی که رو به رشد هستند، قرار دارند حل این موضوع (گروگانگیری) موردنیاز دو ملت می‌باشد تا بتوان به خطرات خیلی مهم‌تری که صلح جهانی را تهدید می‌کند بپردازد." و نیز در ادامۀ همین نامه آمده است: "ما از تمامی موضوعات مهم داخلی که دربرابر دولت شما قرار دارد آگاه هستیم. از شما (نمایندگان مجلس شورای اسلامی) مصرانه می‌خواهیم که به‌عنوان اولین قدم در راه حل خطرات خیلی مهم‌تر و حساس‌تر که ملل
جهان و دنیای کنونی با آن روبه‌رو است بهترین و بالاترین اولویت را قائل شوید." ما از کنگره سؤال می‌کنیم این "ملل آزادی" که شما از آن سخن می‌گویید در کدام نقطه از جغرافیای این کرۀ خاکی قرار گرفته‌اند که اشک شما برای آنها ریخته می‌شود؟ پر واضح است در فرهنگ کنگره، ملل آزاد به ملت‌هایی گفته می‌شود که رژیم‌های دیکتاتوری همچون شاه ملعون را به‌خوبی تحمل کرده و تن به ذلت چکمه‌پوشانی چون سادات و ملک حسن و... بدهند. باید از ارسال‌کنندگان نامه پرسید گروگانگیری ایران چه ارتباطی به ملل آزاد دارد؟ شما باید خوب بدانید گروگانگیری نتیجۀ خشم و عکس‌العمل طبیعی همان ملت‌های آزاد واقعی می‌باشد. ... نمایندگان کنگره مشخص نکرده‌اند که موضوعات مهم داخلی ایران در شرایط حاضر چیست، ولی اگر مقصودشان مشکلات و نابسامانی‌ها باشد باید با قاطعیت تمام بگوییم امریکا و مزدوران داخلی‌اش در تمام حوادث و مشکلات نقش اول را ایفا می‌کند. ...»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص6.
1
در اتریش و لبنان، اقدامات مسلحانه عراق علیه ایران، امروز تبعات متفاوتی داشت. در اتریش، انفجار بمب در نزدیکی سفارت ایران در وین که عصر دیروز توسط یک شخص کرد عراقی و به دستور دو تن از اعضای سفارت عراق در وین رخ داده بود، واکنش تند دولت اتریش را درپی داشت، در همین حال حمله به سفارت و مراکز ایران در لبنان، امروز همچنان ادامه یافت.
امروز دکتر هانس پوش وابستۀ فرهنگی سفارت اتریش در تهران که پس از مکالمۀ تلفنی با صدراعظم اتریش، در مصاحبه با خبرگزاری پارس شرکت کرد، گفت: آقای برونو کرایسکی صدراعظم اتریش، پس از اطلاع از حادثۀ انفجار بمب در نزدیکی سفارت جمهوری اسلامی ایران در وین، گذراندن تعطیلات خود را در اسپانیا نیمه‌تمام گذاشت و به اتریش بازگشت. مشاور فرهنگی سفارت اتریش در تهران که قبلاً مشاور سیاسی کرایسکی بوده است، افزود: صدراعظم اتریش بلافاصله پس از مراجعت به وین جلسۀ هیئت وزیران این کشور را تشکیل داد که در این جلسه تصمیم گرفته شد دو نفر از اعضای سفارت عراق در اتریش را که در بمب‌گذاری در سفارت ایران دست داشته‌اند، از اتریش اخراج کند. به همین مناسبت، کرایسکی نیز برنامۀ سفر خود را به عراق که قرار بود در سال جاری انجام شود، لغو کرد. کرایسکی همچنین گفته است چنانچه این اعمال ناشایست ازطرف سفارت عراق ادامه یابد تصمیم شدیدتری علیه آن سفارت اتخاذ خواهد شد.
از سوی دیگر، خبرگزاری پارس گزارش داد: "سامی حانا عطاءالله" دبیر سفارت عراق و "حمید تازد" وابستۀ سفارت عراق به‌عنوان عنصر نامطلوب از خاک کشور اتریش اخراج شدند. در این انفجار که عصر دیروز در وین رخ داد 6 اتریشی زخمی شدند و به چند سفارتخانۀ خارجی خسارت‌هایی وارد شد.(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران، 10/5/1359.
اما ماجرای حمله به سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیروت که شب گذشته با تیراندازی ازطرف سفارت عراق آغاز شده بود، امروز نیز با شدت بیشتری تکرار شد. روزنامۀ اطلاعات دراین‌باره از قول یک منبع موثق آورده است: «بار دیگر عوامل مزدور عراق به سفارت جمهوری اسلامی ایران و بیمارستان زهرا، تنها بیمارستان متعلق به شیعیان حمله کردند. در این حمله که از ساعت 10:30 بعدازظهر، شروع شد، مزدوران بعث ده‌ها خمپاره و موشک آر.پی.جی. و اینرگا به ساختمان‌های بی‌دفاع سفارت و بیمارستان شلیک کردند. این عملیات که با نقشۀ قبلی انجام شد، خوشبختانه تلفات جانی نداشت و ازطرف جوانان امل به آن پاسخ داده شد.» اطلاعات به نقل از این منبع افزود: «تشدید این حملات ازطرف عراقی‌ها و نیروهای چپ فلسطینی به‌منظور درهم‌ریختن اوضاع لبنان و ایجاد جنگ به‌منظور جلوگیری از تشکیل کابینه است. این منبع ذکر می‌کند که اعضای سفارت در بیروت هیچ نیرویی برای دفاع ندارد و تنها دوستانی که دارند جوانان شیعۀ مؤمن به انقلاب اسلامی که از جنبش امل متشکل شده‌اند، می‌باشند.»(1)
1
درگیریهایی که در نوار مرزی منطقۀ عمومی قصرشیرین میان نیروهای ارتش عراق و ایران در تمام مدت روز گذشته جریان داشت و در ساعت 22:30 دقیقه دیشب فروکش کرده بود، امروز بازهم ادامه یافت.
از ساعت 1 بامداد امروز، این درگیری‌ها با آتشباری توپخانه و خمپاره‌انداز عراق ازطرف پاسگاه قلعه‌یهودی به‌سوی پاسگاه تنگاب‌نو آغاز شد و تا ساعت 2 بامداد ادامه یافت. در این درگیری یک دلاور ژاندارمری زخمی شد(2)و منبع آب تنگاب‌نو، که پاسگاه و روستاهای تنگاب را مشروب می‌کند، براثر اصابت گلولۀ توپ‌های عراق منفجر شد.(3)
همچنین از ساعت 6 صبح، پاسگاههای برارعزیز و تنگ‌هوان زیر آتش توپخانۀ عراق قرار گرفتند که در هر دو منطقه، سپاه پاسداران به مقابله پرداخت.(4)
از ساعت 7 صبح به مدت 5/4 ساعت پاسگاههای نفت‌شهر، گروهان خان‌لیلی و گروهان سومار زیر آتشباری توپ‌های عراق قرار گرفت.(5)
از ساعت 2 بعدازظهر به بعد، سرتاسر نوار مرز از پاسگاههای نفت‌شهر، شهر نفت‌شهر، تأسیسات نفتی، پاسگاههای گروهان خان‌لیلی، گروهان سومار، تنگاب، زینل‌کش، سلمان‌کشته، برارعزیز، پرویز، دارخور، منطقۀ باویسی، تیله‌کوه، تنگ‌هوان و گرده‌نو زیر آتش توپخانه و خمپاره‌انداز عراق قرار گرفت و نیروهای ارتش، سپاه و ژاندارمری به مقابله با این حملات پرداختند. در منطقۀ برارعزیز یک پاسدار و در پاسگاه پرویز نیز دو پاسدار و یک درجه‌دار و در دارخور نیز دو پاسدار زخمی شدند.(6)
1) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص2.
2) سند شمارۀ 283088 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین (بنا به گزارش گروهان قصرشیرین مستند به گزارش پاسگاه تنگاب نو)، 9/5/1359، به ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)؛ و - سند 283087 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بنا به گزارش هنگ قصرشیرین، 9/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص آخر، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) همان.
5) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
6) همان.
در ساعت 4 بعدازظهر در نفت‌شهر، درگیری بالا گرفت و با اصابت یکی از گلوله‌های عراق به یک سنگر، 3 نفر از سربازان ارتش مجروح شدند که یکی از آنها در بیمارستان قصرشیرین براثر شدت جراحات درگذشت.(1)
ساعت 17:45 دقیقه نیز ارتش عراق یک بار دیگر به نقاط مختلف نفت‌شهر ازجمله محل استقرار نیروهای انتظامی منطقه با توپخانه و سلاح‌های سنگین حمله کرد(2)که براثر این آتشباری‌ها به لوله‌های نفتی خروجی از چاه‌های شماره 11 و 12 و نیز یک لولۀ گاز آسیب وارد آمد و دچار آتش‌سوزی شد.(3)با آتش متقابل نیروهای ایران نیز 2 مخزن نفتخانۀ عراق آتش گرفت.(4)
از ساعت 19، پاسگاه امینه گروهان خان‌لیلی زیر آتش سلاح‌های سبک و سنگین ارتش عراق قرار گرفت که خساراتی به ساختمان پاسگاه و چند خودرو نظامی و یک موتور شارژ بی‌سیم وارد شد و ارتباط پاسگاه قطع گردید. با آتش متقابل نیروهای پاسگاه امینه، به پاسگاه "محمدخدر" عراق خساراتی وارد آمد. این درگیری در ساعت 21:11 خاتمه یافت.(5)در ساعت 19، پاسگاه تپه‌کل از گروهان خان‌لیلی نیز هدف آتشباری سلاح‌های سنگین ارتش عراق قرار گرفت.(6)با آتش متقابل پرسنل پاسگاه مزبور در ساعت 21:30، یکی از تأسیسات کشور عراق در محلی به نام "بوکه" واقع در بانمیل، خساراتی دید.(7)
در ساعت 8 بعدازظهر بازهم درگیری‌ها در مناطق مختلف نفت‌شهر شدت گرفت و براثر اصابت گلوله‌های توپ عراق، چاه نفت شماره 4 نفت‌شهر نیز طعمۀ حریق شد.(8)
در ساعت8:30 بعدازظهر، براثر اصابت یک گلوله به خط انتقال نیروی برق قصرشیرین - خسروی، برق قصرشیرین قطع شد.(9)-(10)
امروز هنگ ژاندارمری قصرشیرین گزارشی هشدارآمیز به ناحیة ژاندارمری کرمانشاه ارسال کرد که در آن، براساس گزارش گروهان سومار با اشاره به گلوله‌باران نفت‌شهر در تاریخ 7/5/1359، دربارۀ اوضاع این شهر آورده است: «شهر و منابع آن مورد اصابت گلولۀ توپخانۀ عراق قرار گرفته و خسارات زیادی به بار آورده و دراثر همین تیراندازی، اهالی نفت‌شهر وحشت‌زده شده و بهطورکلی شهر را تخلیه کرده‌اند و درحالحاضر بجز مأمورین ژاندارمری و شهربانی کسی در این شهر سکونت ندارد.» این گزارش می‌افزاید: «توپخانۀ ارتش مستقر در نفت‌شهر و سوار زرهی و سپاه پاسداران [محل] خود را تغییر داده و در حدود 15 کیلومتر از شهر فاصله گرفته‌اند و احتمال تهاجم نیروهای کشور عراق به داخل شهر وجود دارد و چون که اطراف شهر خالی از نیروهای نظامی است و پاسگاه حوزۀ بسیار وسیع و حساس دارد، خطر تمام پرسنل را تهدید می‌کند.» پاسگاه
1) همان.
2) سند شماره 34314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی کل به وزارت کشور، 10/5/1359، برابر اعلام شهربانی نفت‌شهر.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5؛ و - روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3.
4) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3.
5) سند شماره 283287 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری (رکن3)، 10/5/1359؛ و - سند شماره 34315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 10/5/1359.
6) سند شماره 283092 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 9/5/1359.
7) سند شماره 277083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 10/5/1359؛. و - سند شماره 283063 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - ر3 به ت - ف - ژاجا - ر3 دایره عملیات، 10/5/1359.
8) روزنامه کیهان، 13/5/1359، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
9) این شهر تا ساعت 3:50 دقیقة بامداد روز بعد، در خاموشی قرار داشت.
10) همان، ص2.
تهیه‌کننده گزارش در پایان باتوجهبه کمبود نیرو و قدرت آتش در منطقۀ سومار، خواستار استقرار مجدد گروهان و سوار زرهی جهت حفاظت از شهر شده است.(1)
موضوع جالب‌توجه اینکه عراق هم‌زمان با تحرکات ایذایی در مرزهای غربی، تقویت پاسگاههای مرزی و تقویت و سازماندهی عناصر مسلح معاند با نظام جمهوری اسلامی ایران، با عوامل اطلاعاتی خود مترصد و آمادۀ دفع حملات عناصر مسلح کرد معارض عراقی از داخل ایران به نیروهای مرزی خود می‌باشد و دراینزمینه حتی ایران را مسئول حملات معارضین مزبور می‌شناسد. دراین‌باره، گزارش رکن دوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است: «طبق اطلاع عوامل اطلاعاتی لشکر7 ارتش عراق در شهر مریوان ایران، تعداد 100 نفر مسلح به سرپرستی "بکر حاج صفر" قصد حمله به واحدهای تیپ116 گارد مرزی عراق را دارند. افراد فوق مسلح به تفنگ برنو، کلاشینکف، خمپاره‌انداز81 و 120 میلی‌متری می‌باشند. مقامات فوق با تأکید و هشدار به واحدهای تیپ مذکور خواستار پاسخ‌گویی هرگونه حملات ازطرف ایران شده است.»(2)
1
نیروهای هوایی عراق، کم‌وبیش در مناطق مرزی جنوب و غرب کشور فعال‌اند.
امروز یک فروند هواپیمای نظامی ارتش عراق در حوالی خسروآباد آبادان به آسمان ایران تجاوز کرد که با شلیک نیروهای ژاندارمری، به آسمان عراق متواری شد. دراین‌خصوص ازطرف مرزبان خرمشهر به مرزبان عراق اعتراض شده است. سرهنگ رضوی(3)فرمانده ژاندارمری خوزستان، با اعلام این خبر به خبرگزاری پارس، افزود: همچنین درپی درگیری‌های چند روز اخیر در مرز ایران و عراق، به مرزبان سوسنگرد دستور داده شد درپی اعتراضات قبلی، مراتب را به مرزبان عراق اعلام کند تا وی ازطریق پاسگاه فکه به ایران آمده و آثار تجاوزات ارتش عراق را در داخل خاک ایران مشاهده کند.(4)دراینحال، گزارش مرزبان سوسنگرد حاکی است که در ساعت 05:00 امروز، صدای چند انفجار از غرب پاسگاه مرزی سعیدیه ایران شنیده می‌شود که پس از بررسی معلوم گردیده که صدای انفجار مربوط به شلیک آر.پی.جی7 ازسوی عوامل عراقی به خاک ایران بوده است. دراین‌خصوص به مرزبان ابلاغ شد که به مرزبان عراقی اعتراض کند.(5)
ستاد مشترک ارتش نیز در بیانیۀ خود از حملات هوایی جنگنده‌های عراقی در این منطقه خبر می‌دهد. در این بیانیه آمده است: «از بامداد روز 9/5/59، ارتش مزدور عراق قریۀ چمشیر، رودبار غرب و ارتفاعات پاسگاه بدر از توابع ایلام را به‌وسیلۀ راکت و بمب‌های آتشزا مورد
1) سند شماره 283090 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 9/5/1359.
2) سند شمارۀ 243 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص108، از سماجا2 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 9/5/1359.
3) در اصل متن سرهنگ صفری ذکر شده است، اما نام صحیح فرمانده ژاندارمری خوزستان، سرهنگ رضوی می‌باشد.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5؛ و - روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص آخر، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
5) سند شماره 34320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (ادارۀ مرزبانی) به نخست‌وزیری (دفتر امور انقلاب)، 11/5/1359.
حملۀ هوایی قرار داده که یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران با آتش شدید آتشبارهای ضدهوایی، این حملات را دفع و نیروهای مهاجم را به عقب راند. در این درگیری‌ها تلفات مالی و جانی به وجود نیامده است.»(1)گزارش بعدی ژاندارمری ایلام حاکی است که در ساعت 20 دقیقۀ بامداد منطقه شیروان و بدره، در نزدیکی سایت رادار آبدانان هدف بمباران هوایی قرار گرفته درحالیکه این سایت هیچ‌گونه اخطاری دراین‌مورد نداده است.(2)
1
هم‌زمان با افزایش تحرکات ایذایی ارتش عراق در مرزهای غربی، عوامل داخلی وابسته به این کشور نیز فعالیت‌های خود را در شهرهای مرزی استان خوزستان تشدید کرده‌اند.
امروز سرهنگ رضوی در مصاحبه با خبرگزاری پارس در اهواز گفت: «مأموران پاسگاه کیان‌دشت و گروهان ژاندارمری در زیر یکی از پل‌هایی که سوسنگرد را به هویزه (هویزگان) متصل می‌کند، 3 بمب کشف کردند که توسط پاسداران خنثی شد.»(3)گزارش سپاه اهواز نیز حاکی است امروز 3 عدد بمب (مین) ضدتانک که در زیر پلی واقع در دشت آزادگان کار گذاشته شده بود به‌همت برادران گشتی سپاه پاسداران کشف و خنثی شده است.(4)
همچنین، یک مخفیگاه اسلحه و شبکۀ جاسوسی عراق بین اهواز - بندر امام خمینی کشف و 4 تن دراین‌رابطه دستگیر شدند. یک مقام آگاه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز امروز ضمن اعلام این خبر گفت: اعضای سپاه توانستند با محاصرۀ این مخفیگاه و ورود به آنجا، 2 قبضه آر.پی.جی7 به‌همراه خرج آن و نیز 12 عدد نارنجک روسی را کشف و ضبط و 4 نفر را که جزء اعضای یک باند مرتبط با عراق و مشغول جاسوسی برای این کشور بودند دستگیر کنند. وی افزود: در یک روستای مرزی منطقه دشت آزادگان، 856 بطری سموم نباتی و چند کارتن سیگار بغداد و بیش از 2500 فشنگ شکاری به دست آمد، که با تحقیقات به‌عمل‌آمده، معلوم شد که چند نفر از اهالی این روستای مرزی دربرابر دادن سموم نباتی مبادرت به گرفتن مهمات از عراق می‌کردند که درحالحاضر در بازداشت به سر می‌برند.(5)
همچنین، بنا به اطلاع دادستان انقلاب خرمشهر، نیمه‌شب امروز، دو نفر ناشناس که می‌خواستند به‌طور غیرمجاز از مرز شلمچۀ خرمشهر به عراق بروند تحت‌تعقیب برادران سپاه پاسداران قرار گرفته و چون قصد فرار داشتند برادران پاسدار اقدام به تیراندازی کردند که یکی از آنان مجروح و دیگری موفق به فرار گردید.(6)
در ادامۀ اقدامات علیه این‌گونه تحرکات ایذایی و جاسوسی، «در ساعت یک بامداد امروز، دادگاه انقلاب اسلامی آبادان - خرمشهر تشکیل جلسه داد و پس از رسیدگی به اتهامات 2 تن از
1) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3؛ و - روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2.
2) سند شماره 283117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری ایلام به کرمانشاه، فرماندهی ناحیه (رکن3)، 12/5/1359.
3) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز، 10/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص4.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/1359، ص5، گزارش خبرنگار جمهوری اسلامی از اهواز.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص4.
خرابکاران و جاسوسان حزب بعث عراق، هر دو را به اعدام محکوم کرد.» در رأی صادره درمورد این دو محکوم آمده است: «باقر قباشیان به‌جرم رفت‌وآمدهای مکرر به عراق و ارتباط وی با سازمان امنیت عراق و دادن اطلاعات و گزارش درمورد اوضاع منطقه و ارگان‌های انقلابی و جاسوسی برای دولت بعث عراق و آوردن اسلحه و مهمات و مواد مخدر و توزیع آن میان افراد ضدانقلاب و عمال بعث و جعفر فرهانی به‌جرم رفت‌وآمدهای مکرر به کشور عراق، جاسوسی در سپاه پاسداران به نفع اجانب و دادن اطلاعات و گزارش نظامی به آنان، رابطۀ مستقیم با عبدالحسین [عراقی](1)یکی از اعضای سازمان امنیت عراق، به اعدام محکوم شدند.»(2)
1
در ادامه بحران در مناطق کردنشین امروز درگیری‌های شدید و خونینی میان نیروهای مسلح خودی و گروه‌های مسلح ضدانقلاب، به‌ویژه در مثلث بحرانی بانه - سقز - مریوان روی داد. در دیگر مناطق نظیر ارومیه و جوانرود نیز، نیروهای خودی با انفجار بمب و مین مواجه شدند. عمده‌ترین این درگیری‌ها و ایذائات به قرار زیر است:
گزارش سپاه غرب کشور حاکی است: ستونی مرکب از ارتش و سپاه پاسداران انقلاب و پیشمرگان مسلمان کرد که از روز گذشته به‌قصد رساندن آذوقه، از سنندج به‌طرف مریوان در حرکت بوده است، امروز در بین راه با کمین ضدانقلاب مواجه و درگیر شده است. این درگیری تا ساعت 19:30، 40 زخمی و 3 شهید داشته است.(3)گزارش دیگری از ستاد عملیات غرب کشور، تعداد زخمی‌های ارتش و سپاه را 20 نفر و شمار شهدا را 4 پاسدار و 6 ارتشی اعلام می‌کند.(4)ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی نیز در اطلاعیۀ مشروحی جریان این درگیری را اعلام کرد. در این اطلاعیه آمده است:
1) عبدالحسین مطوری معروف به عبدالحسین عراقی یکی از جاسوسان زبده و کارکشتۀ دولت عراق بود که درزمینۀ جاسوسی و بمب‌گذاری، جذب افراد مخالف نظام و بردن آنان به پادگان زبیر در نزدیکی بصره جهت فراگیری آموزش‌های نظامی و روش‌های بمب‌گذاری فعالیت‌های عمده و مهمی داشت. وی چندین‌بار ازسوی پاسداران انقلاب آبادان و خرمشهر تحت‌تعقیب قرار گرفت و هربار با مهارت خاصی و به کمک یک جاسوس دوجانبه که معمولاً در آخرین دقایق وی را مطلع می‌ساخت، اقدام به فرار می‌کرد. حتی یک‌بار چند هفته پیش از جنگ، در یک درگیری در اروندرود به‌هنگام فرار با یک قایق پارویی، یک واحد گشتی سپاه آبادان، که نگارنده نیز در آن بود، به تعقیب وی پرداخت و توسط پاسدار شهید سیدمسعود ساجد از ناحیۀ ران زخمی شد و بااینکه قایقش در رودخانه غرق و یک پایش به‌شدت زخمی شده بود، با شناکردن خود را به آن‌سوی اروند رساند و به عراق گریخت. وی پیش از انقلاب یک افسر جزء در سازمان استخبارات عراق بود که در مخالفت با دولت عراق، به ایران پناهنده شد و برای ارتش شاه جاسوسی می‌کرد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، به عراق گریخت و مورد عفو صدام قرار گرفت و مجدداً در خدمت سازمان استخبارات درآمد و به ایران مراجعت کرد و فعالیت‌های قابل‌توجهی به‌نفع عراق انجام داد. وی در سال 1364 در غرب کشور با درجۀ سرگردی توسط نیروهای خودی کشته شد. (براساس سند شماره 1559/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه، بی‌تا)
2) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص آخر؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از خرمشهر.
3) سند شماره 56421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص106، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به سماجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) 9/5/1359.
4) سند شماره 56420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص107، از ستاد عملیات غرب کشور به ستاد عملیات تهران (مرکز فرماندهی)، 9/5/1359.
«یک ستون نظامی متشکل از پرسنل ارتش جمهوری اسلامی ایران، ژاندارمری، سپاه پاسداران و پیشمرگان کرد مسلمان در روز 8/5/59، مأموریت داشت 14 دستگاه تانکر بنزین و گازوئیل و 10 کامیون حامل خواربار را که بنا به درخواست استاندار کردستان بوده، از سنندج برای مردم مریوان اعزام نماید. ستون اعزامی در ساعت 10:20 روز 9/5/59، در گردنۀ گاران مریوان با ضدانقلابیون و مزدوران بی‌وطن درگیر می‌شود که چگونگی درگیری را مشروحاً به اطلاع و آگاهی ملت شریف و مسلمان ایران می‌رسانیم: چون مسیر اعزام ستون از پیش مشکوک تشخیص داده شده بود لذا روز قبل با اعزام گشتی، مواضع دشمن از وجود مهاجمین پاک شده بود، ولی مهاجمان با استقرار در دهات اطراف گاران و اطلاع از حرکت ستون در ساعت 10:20 صبح روز 9/5/59، خود را به مواضع گاران رسانیده بودند. ستون اعزامی شب را در گردنۀ گاران می‌مانند و ساعت 10:20 صبح روز 9/5/59 به‌طرف مریوان حرکت می‌نماید که در 5 کیلومتری گردنۀ گاران با مهاجمین و ضدانقلابیون درگیر می‌شود. مهاجمین ابتدا قصد محاصرۀ ستون را داشتند که با هوشیاری و سرعت‌عمل فرمانده ستون و هماهنگی برادران پاسدار و نظامیان ستون، از محاصره نجات و خود مهاجمان به‌وسیلۀ ارتشیان و پاسداران محاصره می‌گردند و درنتیجه تعداد 35 جسد از مهاجمان به جای می‌ماند و بقیه که تعداد معدودی از آنها زنده مانده بودند، متواری می‌گردند. مهاجمین در ابتدای درگیری به‌وسیلۀ آر.پی.جی7 به اولین خودرو ستون تیراندازی می‌نمایند که منجربه شهادت تعدادی از برادران پاسدار و سرباز می‌گردد. ستون اعزامی پس از هفت ساعت درگیری، با دادن 11 شهید از بهترین برادران نظامی و پاسدار و 26 مجروح موفق می‌شود در ساعت 5:30 بعدازظهر همان‌روز وارد مریوان گردد و محمولۀ خود را سالم به مقصد برساند.»(1)
از سوی دیگر، هنگام پاکسازی روستاهای آرمَردِه، بَلکَه، بانِوان و کوچِر از توابع بانه، درگیری شدیدی میان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی از یک‌سو و عدهای از عوامل شیخ‌جلال حسینی، کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق از سوی دیگر روی داد که براثر آن حدود 200 مهاجم کشته یا زخمی شده و عدهای از آنها نیز به عراق گریختند.(2)گزارش ژاندارمری حاکی است که در این عملیات عناصر خودی مرکب از یک ستون از تیپ بانه، عناصری از هوانیروز و سپاه پاسداران انقلاب بوده و از سلاح سنگین، سبک و تانک و یک فروند بالگرد کبرا و یک فروند بالگرد 214 استفاده کرده‌اند. در این درگیری پایگاه مهاجمان کاملاً منهدم شده و 40 نفر از آنان کشته و تعدادی نیز دستگیر شده‌اند. همچنین، از نیروهای خودی یک تن شهید و 3 نفر زخمی شده‌اند.(3)در گزارش ستاد عملیات غرب کشور نیز علاوه‌بر تأیید دو گزارش فوق، آمده است:
1) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5؛ و - روزنامه کیهان، 13/5/1359، صص2 و3.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج، مستند به اطلاعیۀ ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
3) سند شماره 56429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص150، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مرکز فرماندهی)، 10/5/1359.
«درضمن عملیات، یک هواپیمای عراقی بر فراز دهکده [آرمرده] دیده شده است.»(1)-(2)
علاوه‌بر درگیری‌های شدید در دو منطقۀ بانه و مریوان، عناصر مسلح مخالف نظام در دیگر مناطق غرب و شمال‌غرب کشور نیز تحرکات ایذایی داشته‌اند. ازجمله: بنا به گفتۀ مهندس طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی(3)در گفت‌وگو با خبرگزاری پارس، شامگاه امروز تشنجاتی در مناطق نقده و سلماس روی داد و یک بمب نیز در قسمت کمربندی ارومیه منفجر شد. وی گفت: در حملۀ مهاجمان به پاسگاه ژاندارمری نقده، 2 نفر شهید و 3 نفر مجروح شدند. در سلماس نیز به پاسگاه تازه‌شهر حمله شد و طی آن 3 ژاندارم زخمی شدند و از تعداد تلفات و مجروحان مهاجمان اطلاعی در دست نیست. یکی از اهالی شهر نیز در این درگیری به شهادت رسید.(4)گزارش سپاه جوانرود نیز حاکی است: در ساعت 8 بامداد امروز، یک دستگاه اتومبیل سیمرغ که از سوی پایگاه وانی‌سر(5)مأموریت عملیات تجسسی در اطراف این پایگاه را داشت، با مین برخورد کرد و منهدم شد. در این حادثه یکی از اعضای گروه فدائیان امام خمینی شهید و 3 نفر دیگر مجروح شدند که حال یکی از آنها وخیم است. بنا به همین گزارش، گروهی از مأموران این پایگاه 6 عدد مین در همین مسیر کشف و خنثی کردند.(6)
بااین‌حال، دکتر مهرآسا استاندار کردستان، درخصوص درگیری‌های بانه و مریوان و اوضاع این منطقه به خبرگزاری پارس در سنندج گفت: «اوضاع استان کردستان ازنظر امنیتی آرام و خیلی‌خوب است. این درگیری‌ها نمایشی از اعمال دستهای کوچکی است که گاه‌بی‌گاه می‌خواهند بگویند ما هم هستیم، درحالیکه اینان کاملاً از هر سو در محاصره بوده و تحت‌فشار هستند. مثلاً در وقایع اخیر بانه بیش از 100 تن از آنان کشته شدند و یا برابر آخرین گزارش رسیده، اخیراً تنها در دو روستای سقز 19 نفر از ضدانقلابیون دستگیر و حدود 40 تن کشته دادند. ما هم‌اینک در "سنته"(7)واقع در راه سقز - سنندج اقدام به تأمین یک پاسگاه کرده‌ایم که [در] امنیت این راه
1) ضمیمه دارد؛ گزارش سپاه پاسداران مستقر در بانه از طرح کلی عملیات پاکسازی.
2) سند شماره 56437 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص153، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 11/5/1359.
3) یادآوری می‌شود باتوجهبه استعفای دکتر جمشید حقگو، از امروز مهندس طاهری به‌عنوان استاندار آذربایجان‌غربی مشغول به کار شده است. استعفای جمشید حقگو گرچه در میان مطبوعات داخلی بازتاب چندانی نداشت، اما رادیو صدای امریکا دراین‌مورد یک گزارش خبری کوتاه داشت. در این گزارش آمده است: «استاندار آذربایجان‌غربی استعفا کرده است. وی علت استعفای خود را مداخلۀ پاسداران انقلاب و حزب جمهوری اسلامی اعلام داشته است. دکتر جمشید حقگو گفته است وی قادر نیست درحالیکه پاسداران انقلاب و اعضای حزب جمهوری اسلامی به ناآرامی‌های آذربایجان‌غربی می‌افزایند، به‌عنوان استاندار انجام وظیفه کند.» (خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 136، 11/5/1359، ص21، رادیو صدای امریکا، ساعت 7، 10/5/1359.)
4) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
5) Vani-sar، دهی از دهستان باباجانی بخش ثلاث شهرستان کرمانشاهان. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
6) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
7) Sonnate، دهی از دهستان کل‌تپه فیض‌الله بیگی شهرستان سقز. ر.ک: همان.
فوق‌العاده مؤثر است.» استاندار کردستان دربارۀ برگزاری انتخابات در کردستان باتوجهبه شروع کار مجلس شورای اسلامی و راهیابی نمایندگان شهرهای سنندج، سقز، بانه و مریوان گفت: «به‌عقیدۀ من انتخابات به‌این‌زودی در این منطقه نباید انجام شود، زیرا آن ترس بی‌جهت غالب‌بر افراد هنوز برطرف نشده است و چند ماه دیگر وقت لازم است تا مردم به پشتیبانی کامل دولت مستظهر شوند و بتوانند در یک انتخابات آزاد شرکت کرده و آرای خود را آزادانه به صندوق بریزند.»(1)
1
مراقبت‌های اطلاعاتی از تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین اهمیت خاص خود را دارد. امروز، واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان، در گزارشی با استناد به منابع خود، دربارۀ تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی آورده است: «140 نفر از افراد حزب رستگاری [رزگاری] از قریۀ "برودر"(2)وارد "گنده بورد"(3)شدند و قرار است طی امشب و فردا با کمک چریک‌های فدایی خلق به پاسگاه "تیژتیژ"(4)حمله کنند و دو پاسگاه را به تصرف خود درآورند.» بنا به همین گزارش: «در زمانی‌که ستون [حزب رزگاری] به آبادی "قلاشیخان"(5)رفته است، 30 نفر از افراد چریک‌های فدایی در آبادی بوده‌اند که حالا به‌طرف تختاخ، که بین آبادی برودر و "تودارصمدی"(6)می‌باشد، رفته‌اند و قرار است هر دو [گروه رزگاری و چریک‌های فدایی] به کمک هم به دو پاسگاه مزبور حمله کنند. آنها مسلح به سلاح‌های سنگین شامل توپ و خمپاره هستند که آنها را به‌وسیلۀ قاطر حمل می‌کنند.»(7)
گزارش دیگری از منابع خودی حاکی‌از به‌کارگیری نیروهای کرد عراقی در حمایت و تقویت گروه‌های مسلح معاند با نظام است. بنا به این گزارش، سردار جاف همراه دکتر حسن و کدخدا کریم چفته‌ای به مناطق سلیمانیه رفته و تعداد 470 نفر از پیشمرگان کرد را با حقوق ماهیانه 90 دینار عراقی استخدام کرده‌اند. در تاریخ 8/5/1359، تعداد 211 تن از این افراد پیشمرگۀ کرد به "میدان" (محلی در عراق) آمده و سردار جاف گفته است هر 30 نفر از اینها باید به یکی از سران پیشمرگه در ایران سپرده شوند تا بتوان بهترین استفاده را از آنها علیه نظام جمهوری اسلامی کرد. این گزارش می‌افزاید: در
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص4؛ و - روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج، 11/5/1359.
2) Burider، بوریدر صحیح می‌باشد: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش رزاب شهرستان سنندج، 16 کیلومتری شرق رزاب و 6 کیلومتری غرب هرسین. ر.ک: همان.
3) Genebu، گنه‌بو صحیح می‌باشد: دهی از دهستان کلاترزان بخش حومۀ شهرستان سنندج، 45 کیلومتری شمال‌غربی سنندج. ر.ک: همان.
4) تیژتیژ: دهی از دهستان کلاترزان بخش حومۀ شهرستان سنندج، واقع در 45 کیلومتری شرق سنندج. ر.ک: همان.
5) همان قلعه‌شیخان است: دهی از دهستان کلاترزان بخش رزاب شهرستان سنندج، 47 کیلومتری شمال شرق رزاب. ر.ک: همان.
6) تودارصمدی: دهی از دهستان کلاترزان بخش رزاب شهرستان سنندج. ر.ک: همان.
7) سند شمارۀ 114903 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص67، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران، 9/5/1359.
تاریخ 9/5/1359 کریم چفته‌ای 22 نفر از این افراد را تحویل گرفته و قرار شده است که 80 نفر دیگر را هم به وی بدهند تا کوهستان "بمو" را کنترل کنند. رحمان کوچ از طایفۀ الیاسی(1)نیز 30 نفر از اینها را از عراق تحویل گرفته است و با انواع سلاح‌ها ازقبیل آر.پی.جی13 (موشک دورزن) و خمپاره وارد خاک ایران شده‌اند. تعداد افراد این گروه 87 نفر بوده و مأموریت دارند تا در جادۀ "بالاطاق" به‌طرف "کرند" خرابکاری کرده و همچنین پاسگاه بالاطاق را اشغال کنند.(2)
1
فقدان امنیت در کردستان، معضلات زیادی را پیش روی دولت گذاشته است. علاوه‌بر مشکل بزرگ اعادۀ امنیت به این منطقۀ بحرانی، اصلاح زیرساخت‌های شهری، پیگیری مسائل عمرانی ناتمام و حل‌وفصل وضعیت بغرنج نظام آموزش‌وپرورش در این استان، ازجمله درگیری‌های توان‌فرسای دولت می‌باشد.
اداره‌های آموزش‌وپرورش کردستان بجز شهرستان‌های قروه، بیجار و سنندج بعد از پایان درگیری‌های بهار امسال به‌کلی منحل شد. فرهنگیان نیز از آغاز سال جاری تاکنون تنها حقوق فروردین‌ماه را حدود دو هفته قبل، دریافت کرده‌اند. اقداماتی در جریان است که پاکسازی کاملی در آموزش‌وپرورش کردستان انجام شود و کادر آموزشی و اداری مجدداً درصورت پذیرفته‌شدن با احتساب سابقۀ قبلی به خدمت آموزش‌وپرورش استان کردستان درآیند. بدین‌منظور هیئت اعزامی وزارت آموزش‌وپرورش به استان کردستان، درباره استخدام مجدد کادر اداری و آموزشی این استان اطلاعیه‌ای صادر کرده که در آن آمده است: به‌دنبال انحلال آموزش‌وپرورش استان کردستان و برکناری کلیۀ کادر اداری و آموزشی آن استان، جهت استخدام مجدد، به اطلاع کادر منحلۀ سابق می‌رساند باتوجهبه اینکه هیئت‌های بررسی ازطرف نمایندۀ تام‌الاختیار وزارت آموزش‌وپرورش به کلیۀ شهرستان‌های تابعه عزیمت کرده‌اند، کارکنان می‌توانند درصورت تمایل به استخدام مجدد با ضوابط تعیین‌شده از روز سه‌شنبه 11/5/1359، به ادارۀ آموزش‌وپرورش محل خدمت خود یا مرکز استان مراجعه کرده و فرم استخدامی را دریافت و حداکثر تا تاریخ 16/5/1359 تکمیل نموده با پست سفارشی به آدرس محل‌های مزبور ارسال نمایند. در این اطلاعیه ضمن مشخص‌کردن روز چهارشنبه برای شرکت در امتحان مصاحبۀ کتبی، آمده است: عدم‌موفقیت یا عدم‌شرکت در امتحان به‌منزلۀ پذیرفته‌نشدن در استخدام جدید است.(3)
1) Elyasi، الیاسی: دهی از بخش سنجابی شهرستان کرمانشاهان، 11 کیلومتری شمال کوزران، 4 کیلومتری شرق راه کوزران به ثلاث. ر.ک: همان.
2) سند شمارۀ 25034 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص125، از مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب به ادارۀ مرکزی اطلاعات، 16/5/1359.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، ص11.
از سوی دیگر، مردم سردشت و روستاهای اطراف آن در طوماری که برای جهاد سازندگی استان کردستان فرستادند، خواستار شروع مجدد فعالیت جهاد سازندگی در این منطقه شدند و خاطرنشان ساختند که پیوسته پشتیبان این نهاد بوده و به هیچ‌کس اجازه نمی‌دهند مزاحمتی برای برادران عضو جهاد ایجاد کند. در این اطلاعیه همچنین آمده است: باتوجهبه اینکه فعالیت‌های جهاد سازندگی در 48 روستا به‌طور ناقص انجام شده، انتظار داریم جهاد سازندگی بار دیگر فعالیت خود را در این منطقه آغاز کند. جهاد سازندگی کردستان نیز در پاسخ ضمن سپاسگزاری از مردم مسلمان سردشت، اعلام کرده است که در اولین فرصت که گروه‌های مسلح و ضدانقلابیون شهر و روستا را ترک کنند یا اسلحۀ خود را زمین بگذارند و امنیت منطقه به‌وسیلۀ مسلمانان تأمین گردد، کار خود را از سر خواهند گرفت.(1)
1
در ادامۀ محاکمه و محکومیت دست‌اندرکاران کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته و نیز محاکمۀ عوامل رژیم گذشته، امروز 15 تن در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش و دادگاه‌های انقلاب مرکز تیرباران شدند. جرم 11 تن از محکومان مرتبط با کودتا ذکر شده است. یک تن به‌عنوان رئیس ساواک بوشهر، خارک و بازار تهران و یک تن دیگر به نام ابراهیم بروخیم به‌جرم ارتباط با اسرائیل، جزو محکومان بوده‌اند.(2)روزنامه جمهوری اسلامی که در صفحه اول خود اسامی اعدام‌شدگان و جرایمشان را درج کرده، راجع به اتهام دو تن دیگر چیزی ننوشته است. رادیو پاریس در گزارش خود دربارۀ اعدام ابراهیم بروخیم چنین می‌گوید: «ابراهام بروخیم یهودی که امروز در تهران اعدام شد در یکی از دادگاه‌های انقلاب اسلامی به‌اتهام برقراری ارتباط با اسرائیل محکوم شده است.» این رادیو می‌افزاید: «به ابراهام بروخیم که یکی از ثروتمندان طایفۀ یهود ایران بوده همچنین اتهام پناه‌دادن به اسرائیلی‌ها در یکی از هتل‌هایی که در پایتخت ایران متعلق به وی بوده، وارد شده است.»(3)
2
فعالیت فراریان رژیم گذشته و بعضی کسانی که بعد از انقلاب سمتی داشتند و سپس در جایگاه مخالف به خارج کشور نقل مکان کردند، ازجمله مسائل مورد توجه رسانه‌های خارجی است. اطلاعات و اخباری که از مطبوعات خارجی به دست می‌آید حاکی‌از فعالیت شدید بعضی از این‌گونه مخالفان است. دراینزمینه، مجلۀ فرانسوی‌زبان نوول ابسرواتور در مقاله‌ای با عنوان "ایران و برنامه‌های خارج‌نشینان"، به بررسی برخی فعالیت‌های مخالفان ایران در خارج از کشور پرداخته که در روزنامۀ انقلاب اسلامی امروز درج شده است. این مقاله از این نظر که
به فعالیت خارج کشور اشخاصی چون شاپور بختیار، آزاده شفیق،(1)هوشنگ نهاوندی،(2)احمد بنی‌احمد،(3)رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای،(4)حسن نزیه،(5)تیمسار بهرام آریانا و بالاخره تیمسار اویسی(6)اشاره دارد، قابل‌توجه است. در این مقاله آمده است:
«شاپور بختیار که دور از ویلای زیبا و خرم خود در شمیران در شمال تهران، امروز در یک آپارتمان محقر در خیابان یونیویسیته پاریس به‌سر می‌برد و جانب‌دار رژیم سلطنتی است، امید دارد به‌زودی به کشور خویش بازگردد. به‌زعم خودش: "در سه یا چهار ماه آینده، بسیج عظیمی شکل خواهد یافت. ما به روی این شورش کار می‌کنیم و در این رهگذر ملاها با برداشت مضحکی که از حکومت دارند، بهترین متحدین ما به شمار می‌آیند." برای وی بازگشت دوبارۀ شاه به‌هیچ‌وجه عملی نیست. [بختیار می‌گوید:] "چندی پیش او را دیدم، سرطان به جگر او زده، بیش از چند هفته‌ای زنده نخواهد ماند، ولی می‌توان درمورد پسرش به‌عنوان رهبر مشروطه اندیشید. ولیعهد هم‌اکنون درحال فراگیری علوم سیاسی در ویلیام کالج در ایالات متحده می‌باشد. بله، چندان بااستعداد نیست. شاید این امر بهتر باشد و به یک نقش ظاهری اکتفا کند."»
نوول ابسرواتور سپس می‌افزاید: «این گفتار ظاهراً نه یاوه است و نه رویایی شبیه رویاهای تبعیدشدگان روسی است. مخالفین رژیم کنونی ایران که مقر فعالیت خود را پاریس قرار داده‌اند به‌این‌زودی‌ها خیال عقب‌نشینی ندارند و ازطریق نوارکاست، مطبوعات زیرزمینی و به‌خصوص فرستنده‌های قوی رادیو در بغداد که دولت عراق در اختیارشان گذاشته مرتباً با مخالفین داخلی در تماس هستند. و اما (وحدت مقدس) داستانی دیگر دارد. حتی جانب‌داران رژیم سلطنتی وحدت‌نظر ندارند. یکی خط پرنسس آزاده دختر اشرف است که می‌پندارد پس از سقوط رژیم [آیت‌الله] خمینی باید چون گذشته خانوادۀ پهلوی قدرت ادارۀ مملکت را در دست بگیرد و حتی نیازی به نظرخواهی ازجانب مردم نیست. [و خط دیگر،] "تماس‌های همه‌جانبه" [است] این تز "افسران آزاد" است. افسران جوان و فعالی که جانب‌دار شاه هستند و نشریۀ هفتگی ایران آزاد را منتشر می‌کنند (11000 تیراژ) که به‌طور مخفی در ایران پخش
1) آزاده شفیق، دختر اشرف پهلوی
2) هوشنگ نهاوندی دارای سمت‌های متعددی در حکومت شاه ازجمله رئیس دانشگاه تهران، رئیس دفتر شهبانو فرح و...
3) احمد بنی‌احمد نماینده تبریز در آخرین مجلس شاه، که به دعاوی اصلاح طلبانه پرداخت.
4) مقدم مراغه‌ای فعال سیاسی در حکومت گذشته و اولین استاندار آذربایجان‌شرقی پس از انقلاب.
5) حسن نزیه، فعال سیاسی در حکومت گذشته، عضو کانون وکلا و اولین رئیس و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران پس از انقلاب.
6) تیمسار اویسی از مؤثرترین فرماندهان ارتش در امر سرکوب؛ ازجمله فرماندار نظامی تهران در دوره حکومت نظامی، وی ریاست بخش‌های متعددی از بالاترین رده‌های ارتش شاه را برعهده داشت.
می‌شود. افراطی‌تر از این گروه، "جبهۀ آزادیبخش ایران" هوشنگ نهاوندی که 10 روز بعد از جمعۀ سیاه استعفا داد، می‌باشد. وی جانب‌دار سلطنت مشروطه بوده ولی از همکاری با جمهوریخواهان چه در یک جبهۀ مقاومت و چه بعد در یک "دولت وحدت ملی" امتناع نمی‌ورزد. آیا با شاپور بختیار همکاری و تماس دارید؟ لبخند مرموزی زده و می‌گوید: "ما یکدیگر را ندیده‌ایم، ولی گروه‌ها همه با هم در تماس هستند." محل دفتر بختیار در آپارتمان زیبایی در خیابان راسپای به‌وسیلۀ دو زن جوان (یکی دختر پاکروان) اداره می‌شود. این دختر هرنوع تماس و رابطهای را با اعضای رژیم سابق، کمونیست‌ها، سلطنت‌طلب‌ها و مذهبیون قشری تکذیب می‌کند [و می‌گوید:] بالعکس، آمادۀ همکاری با همۀ گروه‌های دیگر از سوسیالیست‌ها و لیبرال‌ها خواهیم بود. مثلاً در همکاری با حسن نزیه امید زیادی داریم. وی هم‌اکنون در فرانسه به سر می‌برد. وی می‌تواند به سابقۀ مبارزاتی و صداقت خود مفتخر باشد. او می‌تواند کاندیدای ایدئالی برای مخالفین ضدسلطنتی رژیم کنونی باشد. او ماه‌ها است که در تلاش تکوین جبهه‌ای از گروه‌های مختلف و شخصیت‌های متفاوت می‌باشد." ظاهراً تلاش ساده‌ای نخواهد بود، زیرا گروه‌های "جنبش خلق برای آزادی ایران" دست چپی‌های غیرکمونیست، جمهوریخواهان دمکراتیک آقای بنی‌احمد و مقدم مراغه‌ای، تحت‌عنوان "اتحاد برای آزادی" حاضر به همکاری با نزیه بوده ولی تمایلی به همکاری با بختیار ندارند، زیرا وی را بسیار نزدیک به رژیم شاه می‌دانند.»
این نشریۀ فرانسوی‌زبان سپس چنین ادامه می‌دهد:
«در پس همۀ این گفت‌وگوهایی که دنیای کوچک خارج‌نشینان را مهیج می‌کند، روابط و پیوندهای محکم‌تری به چشم می‌خورد: نظامیان فراری، تماس‌های محکمی با عوامل ارتش در ایران دارند. این ارتشیان خواه سلطنت‌طلب، خواه بختیاریست یا جمهوری‌خواه باشند در درجۀ اول نظامی هستند و گفت‌وشنودهای سیاسی از حوصلۀ ایشان خارج است و بیش‌ازپیش خود تشکیل جلسه می‌دهند تا طرح "پیروزی" قطعی را بریزند. برای نظامیان بروز جنگ داخلی اجتناب‌ناپذیر است، زیرا مردم بیش از همیشه در موافقت و مخالفت نسبت به رژیم جمهوری اسلامی متفرق هستند و باید این تفرق شدیدتر شود تا امکان مداخله فراهم آید. ماه‌هاست ژنرال اویسی بین نیویورک، پاریس، عراق در سفر است. نیروهای وی در خط مرزی عراق درگیر مبارزه با نیروهای [آیت‌الله] خمینی هستند و با همدستی عوامل داخلی خود لوله‌های نفتی زیادی را منفجر می‌سازند. نیروهای نظامی دیگری که جانب‌دار بختیار هستند در عراق مستقر هستند. بختیار تابه‌حال، 5 بار با اویسی ملاقات کرده [است.] خود بختیار مدعی است که "این ملاقات‌ها را برای بی‌اعتبارکردن وی ترتیب داده و ساخته‌اند. نیروهای نظامی، ایرانیانی هستند که جانب‌دار
من هستند، ولی از من دستور نمی‌گیرند، زیرا مخالف کودتای نظامی هستم، به‌خصوص اگر اویسی سردمدار کودتا باشد؛ گرچه شخص مفیدی است، ولی شهرت بدی نزد مردم دارد." شاید به همین دلیل است که وی [بختیار] اخیراً با تیمسار آریانا نظامی که در سال 1969 کنار گذاشته شد تماس‌هایی را ترتیب داده. وی روابط حسنه‌ای با جانب‌داران شاه دارد و جمهوریخواهان نیز می‌توانند بدون ازدست‌دادن اعتبار خود با او همکاری کنند. آریانا اخیراً قوای پنج‌گانۀ نظامی درست کرده (نیروی زمینی، هوایی، دریایی، ژاندارمری و شهربانی). برنامۀ [بختیار] "ترکیب دولت وحدت ملی تحت مدیریت ارتش و پس از برقراری نظم، نظرخواهی از مردم برای قانون اساسی جدید" [می‌باشد. ] ولی چگونه می‌توان به این هدف رسید؟ [بختیار می‌گوید:] "مخالفین بسیار خوش‌بین هستند. ما درحال تحکیم وحدت در داخل و خارج هستیم. هرروز رژیم [آیت‌الله] خمینی دشمنان بیشتری برای خود می‌سازد. مخالفت عمومی شکل خواهد گرفت. این مخالفت را نیروهای ما در داخل به تکوین خواهند رساند و پس از آماده‌شدن زمینه، نیروهای مستقر در مرزها وارد عمل خواهند شد. این اقدام در چهار ماه آینده یا هشت ماه آینده و یا... به وقوع خواهد پیوست. درهرحال، این زمان بسیار دور نیست."»(1)
1
موضوع انتخاب نخست‌وزیر همچنان در هاله‌ای از ابهام فرومانده است و در فضای پرتنش سیاسی کشور، هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیر، به‌ناچار کار خود را با تأنی و کندی به پیش می‌برد. بنی‌صدر که یک فهرست 14 نفری را برای بررسی صلاحیت آنها به این هیئت پیشنهاد کرده است، امروز در نامهای خطاب به هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیر، نکاتی را که ظاهراً هنوز باعث نگرانی و اصرار اوست، گوشزد می‌کند. در این نامه آمده است:
«به نظرم رسید یک احتمال را به اطلاع شما برسانم و آن اینکه به نظر من آنها که طرح سقوط جمهوری را تهیه و با سماجت به اجرا گذاشته‌اند بنای کارشان بر ایجاد اختلاف است و طرحشان این است که نگذارند هیچ شخصیتی که بتواند همکاری و هماهنگی به وجود بیاورد نخست‌وزیر شود. تا که میان مجلس و رئیس‌جمهوری و احتمالاً امام مخالفت و ناسازگاری قطعی بشود و به ترتیب زیر عمل کرده‌اند: 1. کسانی را که فکر می‌کرده‌اند با رئیس‌جمهوری هماهنگی کامل دارند از دو ماه [پیش] به این طرف از روی قرار و قاعده کوبیده‌اند و می‌کوبند. [نمونه‌اش] سلامتیان و نوبری. 2. کسان دیگری در کار آمدند که باز بنای هماهنگی داشتند؛ آنها را هم کوبیدند: حبیبی و سحابی. 3. بعد نوبت به اعضای حزب جمهوری یا نزدیکان آنها رسید که باز امکان همکاری با آنها بود؛ آنها را هم کوبیدند: کلانتری و میرسلیم. بنابراین کار را ادامه خواهند داد تاجایی‌که تنها
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، ص4، به نقل از مجلۀ نوول ابسرواتور، 18 اکتبر 1980، به قلم کنیز مراد.
نامزدهایی باقی بمانند که تن به همکاری نمی‌دهند و همکاری با رئیس‌جمهوری را "سازش‌کاری" می‌شمارند. می‌دانند که رئیس‌جمهوری مسئولیت این‌طور اشخاص را نخواهد پذیرفت. فکر کرده‌اند نزد امام بروند که حالا که رئیس‌جمهوری مسئولیت نمی‌پذیرد خودِ شما تأیید کنید؛ و امام این کار را بکنند؛ درنتیجه اختلاف کامل میان رئیس‌جمهوری با امام و مجلس بشود و مقدمات سقوط فراهم گردد. باتوجهبه این طرح (ولو فرضی) باید اشخاص با حسن‌نیت عمل کنند که نقشه (ولو فرضی) به عمل نیاید. بنابراین به اطلاع شما می‌رسانم: 1. در فهرست 14 نفری، آقای سلامتیان را از آن جهت آورده‌ام که آقایان به وضع او برسند، وگرنه به‌خلاف تصور آنها که زحمت کوبیدن او را به خود دادند، در اوضاع فعلی معرفی او بی‌وجه است. می‌خواستم و می‌خواهم عدهای باخدا تحقیق کنند و کشور بیچارۀ ما را از این بیماری مهلک که لجن‌مال کردن استعدادها است رها کنند. 2. آقایان ممکن است هر 14 تن و یا بیشتر از آن را صاحب صلاحیت تشخیص بدهید؛ دراین‌صورت کار ساده می‌شود و من می‌توانم به ترتیبی که هماهنگی کامل به وجود بیاید عمل کنم. 3. ممکن است عدهای را صاحب صلاحیت تشخیص بدهید (و البته با ذکر دلیل) اگر این عده همان دو سه نفری باشند که همکاری با آنها ممکن نیست، من تا بتوانم افراد دیگری را به شما معرفی خواهم کرد که حتی‌المقدور بن‌بست پیش نیاید. 4. برای تشخیص صلاحیت از اعضای شورای انقلاب مدد بگیرید، به‌خصوص آقایان مهدوی کنی و دادستان کل که حاضر نشدند نمایندگی مرا بپذیرند، اما قبول کردند که طرف شور قرار بگیرند. 5. خود من نیز آماده‌ام هرگونه توضیحی بخواهید ازجمله دربارۀ علت همکاری و یا علت عدم‌امکان همکاری را بدهم. توفیق شما را از خداوند مسئلت می‌کنم.
ابوالحسن بنی‌صدر، 9 مرداد 1359.»(1)
1
بااینکه یک هفته از جلسۀ جنجالی پنجشنبۀ گذشتۀ مجلس شورای اسلامی می‌گذرد، حواشی پس از آن علاوه‌بر اینکه بر این فضای متشنج می‌افزاید، به‌نوبۀخود، انعکاسی از وضعیت سیاسی کشور است. دراین‌ارتباط، نامۀ سرگشادۀ حجت‌الاسلام محمدجواد حجتی کرمانی به رئیس مجلس و مصاحبۀ حجت‌الاسلام محلاتی دو تن از نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی، که در کیهان امروز به تفصیل آمده است فضای سیاسی حاکم بر دو جناح مطرح کشور را تبیین می‌کند.
حجتی کرمانی در بخشی از نامۀ خود ضمن دفاع از خویش در مقابل برچسب‌هایی که در مجلس و خارج از آن به ایشان زده می‌شود، خود و اکثر نمایندگان فعلی مجلس را جزو افراد منفردی که در خط امام هستند دانسته و خطاب به رئیس مجلس چنین می‌نویسد:
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 22/5/1359، ص3.
«... چنانکه بارها و بارها ملاحظه کرده‌ایم آراء [مجلس] برحسب تشخیص "افراد" و تابع جوی است که فرد یا گروهی بتواند این "جو" را بسازد (تصویب اعتبارنامه‌های بسیار متعارض و ناهماهنگ معزی، غضنفرپور و آیت...). کسانی که در مجلس و بیرون مجلس، حزب جمهوری اسلامی را حاکم بر مجلس می‌پندارند، این تصور درستی نیست، ولی آنچه درست است این است که در بسیاری از موارد "جو" به‌وسیلۀ دوستداران شما و حزب شما ساخته می‌شود...
و این را نمی‌توان برای شما و حزب جمهوری اسلامی گناهی به شمار آورد زیراکه هر گروهی سعی می‌کند نظر خود را که مطابق صلاح مملکت و اسلام می‌داند به دیگران بقبولاند. سخن در نحوۀ عمل است نه نفس عمل. ... هاشمی، برادرم! سخن در این نیست که ما اسلام اصیل نه شرقی، نه غربی و پیراسته از هرگونه التقاط را می‌خواهیم و باید این اسلام در کشور ما و من‌جمله در مجلس ما حاکم باشد. سخن در این نیست که... سخن در این است که شما با این طرز عملتان دارید نزدیک‌ترین افراد به خود را نیز از خود طرد می‌کنید. این شد سیاست که کسانی مثل آیت‌الله انواری پس از متجاوز از 12 سال زندان بدان‌گونه که در روزنامه‌ها خواندید از وضع مجلس به ستوه آید و استعفا دهد و شما به جای آنکه به درددل او برسید، بیایید در مجلس دکتر یزدی را دراز کنید که چرا عکس "متبسم" آقای انواری را در صفحۀ اول چاپ کرده‌اید؟ یا آقای شجاعی، نمایندۀ زنجان، را غیابی محاکمه کنید که چرا در استعفانامۀ خود، مجلس را "تضعیف" کرده است؟ من به حق می‌گویم و این را اداء حق نسبت به بالغ‌بر یک میلیون و چهارصد هزار رأی‌دهندۀ به خود می‌دانم که بگویم شما خودتان بیش از هرکس (با محاسبۀ مقامی که دارید) مجلس را تضعیف می‌کنید.» وی سپس با بیان نحوۀ برخورد و شیوۀ ادارۀ مجلس توسط آقای هاشمی در اوایل کار مجلس و تعریف از آن، به نحوۀ برخورد وی در روز پنجشنبۀ پیش انتقاد کرده و می‌نویسد: «ولی در جلسۀ پنجشنبه که پروندۀ آقای "آ" مطرح بود و طبعاً مسئلۀ نوار پیش آمد و بقیۀ قضایا... شما در چنگ رعایت آیین‌نامه گرفتار آمدید و توجه نکردید که اگر رأی‌گیری آن روز همان‌گونه‌که خودتان گفتید حساس است پس چه بهتر از همان آیین‌نامه استفاده می‌کردید و با نامۀ 15 نفر از نمایندگان رأی‌گیری مخفی می‌شد و مجلس طبق نظر آقای "آ" به آن مقابلۀ شدید نمی‌افتاد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 9/5/1359، ص آخر؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 9/5/1359، ص3.
همچنین، حجت‌الاسلام فضل‌الله محلاتی،
نمایندۀ امام در سپاه پاسداران و نمایندۀ محلات در مجلس شورای اسلامی، در مصاحبۀ خود با خبرگزاری پارس(1)دربارۀ علت رأی مخالف خود به اعتبارنامۀ دکتر حسن آیت، گفت: «مخالفت من با آیت از این جهت است که ایشان با فرمان امام مخالفت کردند و به ملت هم توهین کرده‌اند و باید عرض کنم بااینکه امام مقرر فرمودند که همۀ نیروها در کنار هم قرار بگیرند و از هر نوع اختلافی پرهیز کنند، ایشان برنامه‌هایشان برنامۀ اختلاف‌انگیز بوده و همیشه دست به یک کارهایی می‌زنند که اساس جمهوری اسلامی را متزلزل می‌سازد. به یاد دارید که در انتخابات ریاست‌جمهوری، جامعۀ روحانیت مبارز تهران جناب آقای بنی‌صدر را کاندید نمود و درآن‌مورد با حزب جمهوری اسلامی اختلاف‌نظر پیدا کرد. این اختلاف قهری است و گاهی پیش می‌آید. درخلال مبارزۀ انتخاباتی مواجه شدیم با افرادی از حزب جمهوری اسلامی که از مبارزات اصولی و انسانی خارج شده و دست به یک سلسله خرابکاری، تهمت‌های نابجا به آقای بنی‌صدر زدند. حتی چند نفر از آنان به جلسۀ روحانیت مبارز آمده و آنجا اتهامات زیادی به آقای بنی‌صدر وارد آوردند. بالاخره انتخابات تمام شد و آقای بنی‌صدر پیروز شدند. ... متأسفانه در حزب جمهوری اسلامی عناصر معدودی وجود داشتند که به‌هیچ‌وجه حاضر نبودند امر امام را اطاعت نمایند و همچنان به خط‌مشی انحرافی خود ادامه دادند و ازجمله آقای آیت بود که در مقام این بود که اختلافات زمان آیت‌الله کاشانی و مصدق را تجدید نموده و مکرر اعلام کرد که این راه را ادامه خواهد داد. تا آنجا که آقای آیت و دکتر محمود کاشانی همفکر ایشان به کاشان می‌روند و در آنجا آقای آیت ضمن سخنرانی برخلاف امر امام بزرگ‌ترین اهانت را به رئیس‌جمهور و ملت ایران نمودند. ...»(2)
1
در روند روبه‌گسترش روابط عراق با غرب، روابط هسته‌ای و نظامی با کشورهای غربی، به‌ویژه فرانسه، جایگاه ویژه‌ای دارد و درپی آن، عراق به‌دنبال جایگاه تازۀ خود در منطقه می‌باشد. دراینزمینه، نشریۀ انگلیسی‌زبان کریستین ساینس مانیتور امروز در مقاله‌ای، به بررسی و تحلیل مسائل مذکور پرداخت. در بخشی از این مقاله آمده است:
«فرانسه بر آن است تا دو رآکتور اتمی و آزمایشی و مقدار قابل‌توجهی اورانیوم غنی‌شده با درجه‌ای که برای ساخت سلاح‌های هسته‌ای به کار می‌رود، به عراق بفروشد. فرانسه این فروش را علی‌رغم ادعاهای اسرائیل مبنی‌بر اینکه این اقدام منجر به بروز جنگ هسته‌ای در خاورمیانه می‌شود انجام می‌دهد، زیرا عراق دومین تأمین‌کنندۀ نفت فرانسه بعد از عربستان و سومین شریک تجاری فرانسه بعد از ژاپن و آلمان‌غربی است. فروش‌های نظامی فرانسه به عراق مجموعاً بیش از 5/1 میلیارد دلار است که شامل فروش یک حصار الکترونیکی پیشرفته برای مرز عراق، موشک‌های زمین‌به‌زمین پلوتن [pluton] و قراردادی برای تکمیل بمب‌افکن میراژ 4000 به‌طور مشترک با نیروی هوایی فرانسه می‌باشد. امریکا که مایل است عراق به‌عنوان یک نیروی تثبیت‌کننده در خاورمیانه جانشین ایران شود، از اعتراض به فروش‌های هسته‌ای فرانسه به عراق خودداری کرده است. اورانیوم فروخته‌شده به عراق دارای غنای 93 درصد می‌باشد. اورانیوم سلاح‌های اتمی دارای غنای 97 درصد می‌باشد؛ البته 93 درصد هم برای یک بمب کافی است. فرانسه سعی می‌کند که یک سیستم جایگزین به نام کارامل که از اورانیوم غنی‌شدۀ 7 درصدی استفاده می‌کند، به عراق بفروشد. عراق نمی‌تواند از کارامل برای یک بمب استفاده کند. فرانسه اعلام کرده است که کنترل‌های بین‌المللی مانع از آن می‌شود که عراق از اورانیوم برای مقاصد نظامی استفاده کند. اقدامات عراق تحت‌نظارت آژانس بین‌المللی اتمی و حدود 100 تکنسین فرانسوی خواهد بود. عراق نیز معاهدۀ منع گسترش سلاح اتمی [NPT] را امضا کرده است.»
کریستین ساینس مانیتور سپس به روابط اتمی عراق با سایر کشورهای غربی می‌پردازد و می‌افزاید:
«عراقی‌ها مانند پاکستانی‌ها منابع خرید اورانیوم را متنوع کرده‌اند. در ژانویه آنها قراردادی با برزیل برای تهیۀ اورانیوم، کمک به آموزش تکنسین‌ها و کمک به کشف اورانیوم در عراق امضا کردند. برزیل که 40 درصد نفت خود را از عراق وارد می‌کند از این قضیه بسیار خوشحال بود. ایتالیا که 20 درصد نفت خود را از عراق وارد می‌کند نیز قراردادی برای تحویل چهار مرکز تحقیقات هسته‌ای به قیمت 50 میلیون دلار امضا کرده است. پرتغال نیز در قراردادی که مارس گذشته امضا شد، با تحویل مقادیری اورانیوم غنی‌شده توافق کرده است. تنها کسی که از این موضوع احساس خطر می‌کند، اسرائیل است که پیش‌بینی می‌کند عراق تا سال 1985 توان بالقوۀ ساخت بمب اتمی را دارا باشد. در آوریل 1979، یک گروه کماندوی هفت نفره، مدار خنک‌کنندۀ دو رآکتوری را که فرانسه برای عراق ساخته بود، منفجر کردند و وزارت اطلاعات عراق مسئولیت این حادثه را متوجه موساد، سازمان اطلاعات اسرائیل، دانست. در 16 ژوئن امسال، یحیی مشاد، رئیس برنامه‌های اتمی عراق در پاریس کشته شد. فرانسوی‌ها درحالحاضر
سرگرم آموزش 15 تکنسین عراقی در تأسیسات هسته‌ای خود در ساکلی [Saclay] هستند. برای اسرائیل که تصور می‌رود بیش از 10 بمب اتمی داشته باشد همۀ اینها چندان مایۀ آرامش نیست، چراکه این فرانسوی‌ها بوده‌اند که به اسرائیل کمک کرده‌اند تا تأسیسات هسته‌ای تحقیقاتی خود [را] در دیمونا، حدود 20 سال پیش، ایجاد کنند.»(1)
ضمیمه گزارش108: گزارش سپاه پاسداران مستقر در بانه از طرح کلی عملیات پاکسازی
سپاه پاسداران مستقر در بانه، گزارش کلی عملیات روز 9 مرداد 1359 را ارائه داده است. در بخشی از این گزارش آمده است:
«عملیات توسط سپاه و ارتش و یک تیم از واحد نیروی مخصوص انجام شد. نیروهای شرکت‌کننده در عملیات عبارت‌اند از: 1. 45 نفر سرباز و درجه‌دار و یک افسر به انضمام 5 خودرو با راننده از لشکر2 مرکز مستقر در بانه؛ 2. 50 نفر از برادران سپاه به انضمام یک دستگاه سیمرغ و یک قبضه کالیبر50؛ 3. یک دستگاه نفربر به اتفاق یک سرباز از ستون قزوین مستقر در بانه؛ 4. یک فروند هلیکوپتر کبرا و یک فروند هلیکوپتر 214 از هوانیروز.
نحوۀ عملیات: ابتدا به آبادی آرمرده رفته و آنجا را محاصره کردیم. بعد از یک درگیری کوتاه‌مدت، یک نفر مسلح ضدانقلاب دستگیر و 2 نفر نیز کشته شدند. ضدانقلابیون سپس به‌طرف گرماب و بلکه متواری شدند. یک دستگاه اسکورپین نیز در آنجا استتار شده بود. سپس به‌طرف آبادی بلکه واقع در 35 کیلومتری بانه و نزدیک مرز حرکت کردیم. در فاصلۀ 1500 بالای آبادی خمپاره‌انداز را برپا و تعداد 50 گلولۀ خمپاره به پایگاه‌های آنها که توسط هلیکوپتر راهنمایی می‌شدیم شلیک کردیم. بعد یک گروه از برادران پاسدار با یک دستگاه نفربر به ابتدای آبادی رفته و پس از یک ساعت درگیری و دادن یک نفر زخمی برگشتند. عملیات با موفقیت انجام شد. در بازگشت بعد از طی 3 کیلومتر از راه، به کمین آنها برخوردیم که بعد از 25 دقیقه نبرد، کمین شکسته شد. در این درگیری یک سرباز و یک برادر پاسدار زخمی و یک درجه‌دار از لشکر2 به نام گروهبان یکم عرب شهید شد. ضمناً یک تفنگ برنو و یک سرپر و حدود 70 فشنگ برنو از آنها بر جا ماند. از تعداد تلفات ضدانقلاب اطلاع دقیقی در دست نیست، ولی بیش از 100 کشته و زخمی داده‌اند. این عملیات ضربۀ محکم و کوبنده‌ای بود چون ما درست مرکز تجمع آنها و سنگر اصلی‌شان را درهم کوبیده‌ایم. درنتیجه این عملیات باعث شد که جو کلی منطقه تغییر کند و نیروهای ضدانقلاب به‌شدت روحیۀ خود را از دست داده‌اند.»(2)
1) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، "زمینه سازی و آغاز تهاجم"، ج1، پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس - مرکز ملی اسناد، گروه مترجمان، 1387، ص211، مترجم جعفر بختیاری.
2) سند شماره 36605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص152، از سپاه پاسداران مستقر در بانه، به فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، 11/5/1359.
1
گام‌های نه‌چندان بلند، اما متوالی امریکا و عراق درجهت نزدیکی دولت‌های دو کشور که عمدتاً مربوط به دشمنی مشترک آنان با ایران است، بازهم برداشته شد.
به نوشتة وال استریت ژورنال: «وزارت خارجه امریکا اعلام کرد: "شرکت جنرال الکتریک مجاز خواهد بود که 8 موتور جت را برای نصب در کشتی‌های جنگی سفارشی عراق که ایتالیا درحال ساخت آن است، بفروشد." این قرارداد فروش 2/11 میلیون دلاری، ازنوع غیرنظامی می‌باشد و مورد مخالفت بعضی از اعضای کنگره قرار گرفت. زمانی‌که دولت کارتر آن را در ژانویة گذشته تصویب کرد، وزارت امور خارجه بازنگری این قرارداد را پذیرفت. وزارت امور خارجه روز گذشته اعلام کرد به این نتیجه رسیده است که لغو این اجاره‌نامه به نفع سیاست کلی خارجی کشور نمی‌باشد.» مطابق همین گزارش، «یک منبع دولتی در پنتاگون گفت: "عراق بهتر است به جای شوروی تجهیزات نظامی خود را از غرب تهیه کند. بااین‌وجود، دولت همچنان عراق را در لیست کشورهای حامی تروریست بین‌المللی قرار می‌دهد." این موتورها در 4 فروند فریگیت نصب می‌شود که در خلیج‌فارس مستقر خواهند شد و اصولاً درراستای مقابله با قدرت نیروی دریایی ایران به کار می‌روند.»(1)
مطالب فوق صرفاً یک‌سری مطالب روزنامه‌ای نیست، در تأیید آن می‌توان به گفتار امروز بخش عربی رادیو امریکا اشاره کرد: «... دولت ایتالیا توضیح داده است که مسئلۀ فروش این وسایل رزمی به دولت عراق از دو جنبه برایش اهمیت دارد: نخست اینکه ایتالیا مقادیر زیادی از نفت موردنیازش را از عراق تأمین می‌کند و دوم، ایتالیا برای بازاریابی در کشورهای مختلف کمال اهمیت را قائل است. مقامات ایتالیایی اضافه کرده‌اند که عراق می‌تواند درصورت خودداری امریکا و ایتالیا از فروش این موتورها، آنها را از کشورهای دیگر خریداری نماید؛ پس بهتر است
1) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات؛ "زمینه‌سازی و آغاز تجاوز"، ج1، ص214، وال استریت ژورنال، 1/8/1980، مترجم مهدی رنجبران.
به این نکته توجه شود که عراق تاکنون ازنظر نیازمندی‌های نظامی و غیرنظامی خود تنها بر شوروی تکیه داشت و اکنون این فرصت را نباید از دست داد و روی عراق را از بازارهای اروپای غربی برگرداند.» رادیو امریکا در پایان می‌افزاید: «مقامات امریکایی درعین‌حال تأکید کرده‌اند که فروش این موتورها و ناوچه‌ها به دولت عراق، این واقعیت را تغییر نمی‌دهد که عراق ازنظر دولت امریکا هنوز در لیست کشورهایی قرار دارد که از عملیات ایجاد آشوب و ترور در سطح بین‌المللی حمایت می‌کند و این مسئله هرگز بدان معنی نیست که امریکا فعالیت‌های عراق را برای ایجاد بلوا و آشوب و ایجاد محیط ترور، فراموش کرده است.»(1)
1
درپی انفجار دو روز پیش در نزدیکی سفارت ایران در پایتخت اتریش، که با مشارکت دو دیپلمات عراقی سفارت این کشور در وین روی داد و موجب اخراج آن دو ازسوی دولت اتریش شد، امروز نیز در پایتخت آلمان‌غربی، دو دیپلمات عراقی توسط پلیس برلن‌غربی بازداشت شدند.(2)
مقامات قضایی آلمان‌غربی امروز گفتند که دولت این کشور از شورای شهر برلن‌غربی خواسته است دو دیپلمات عراقی را که هفتة گذشته درارتباط‌با تلاش برای بمب‌گذاری دستگیر شده‌اند، بدون محاکمه از آلمان اخراج کنند. خبرگزاری رویتر ضمن نقل این خبر افزود: «این دیپلمات‌ها که هر دو عضو سفارت عراق در برلن می‌باشند در روز اول اوت [10/5/1359] هنگامی‌که در خارج یک مرکز دانشجویی برلن یک چمدان حاوی مواد منفجرة قوی را به شخص ثالثی تحویل می‌دادند دستگیر شدند. این مرکز دانشجویی محل برگزاری یک کنفرانس دانشجویان کرد بود و مأمورین امنیتی در داخل گروهی که با این دو عراقی مرتبط بوده و قصد داشتند این مرکز را منفجر نمایند نفوذ کرده بودند. مقامات امنیتی گفتند که این دو دیپلمات که یکی از آنان به نام خلیل جابر دبیر اول و دیگری به نام حی علی محمود، از مقامات سفارت عراق بودند، به‌هنگام دستگیری با پلیس به زدوخورد پرداختند. شورای شهر برلین درخواست دولت برای اخراج این دو عراقی را در هفتة آینده مورد بررسی قرار خواهد داد.» (روزنامة کیهان، 25/5/1359، ص4؛ و - روزنامة جمهوری اسلامی، 26/5/1359، ص12، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از خبرگزاری رویتر از برلن‌غربی، 24/5/1359.)
رادیو لندن به نقل از پلیس برلن‌غربی گزارش داد:«این دو دیپلمات عراقی در اقدام برای انفجار یک مرکز جوانان که محل تشکیل کنگرۀ دانشجویان کرد بود شرکت داشتند. پلیس می‌گوید که مأمورانش مراقب بودند و دیدند که یکی از آنها به نام خالد (خلیل) جابر دبیراول سفارت عراق در برلن شرقی یک چمدان پر از مواد منفجره به دیگری داد؛ آن‌گاه دبیراول با یک اتومبیل دیپلماتی به‌سرعت از آن محل دور شد و پلیس در میان خیابان‌های برلن به تعقیبش پرداخت. اتومبیل پس از تصادم با چندین اتومبیل دیگر در محلی که پلیس جاده را سد کرده بود توقف کرد. هم دبیراول و هم دیپلمات دیگر از قرار
اطلاع در حین بازداشت‌شدن با پلیس گلاویز شدند. پلیس می‌گوید دیپلمات عراقی از برلن‌شرقی وارد برلن‌غربی شده بود.»(1)رادیو لندن می‌افزاید: «حادثۀ برلن پس از آن روی داده که بمبی برای آسیب‌رساندن به سفارت ایران در وین کار گذاشته شده بود پیش از موعد مقرر منفجر شد و 8 نفر را مجروح کرد. دولت اتریش می‌گوید که مقامات عراقی یک دیپلمات اتریشی را از سفارت آن کشور در بغداد متعاقب اخراج دو دیپلمات عراقی اخراج کرده است.»(2)
در همین حال، روزنامۀ تایمز در گزارش امروز خود دربارۀ حادثۀ انفجار بمب در نزدیکی سفارت ایران در پایتخت اتریش، ضمن نقل چگونگی ماجرا که به اخراج دو دیپلمات عراقی از وین انجامید، نوشته است: «سفارت ایران در وین به‌عنوان مرکزی برای انجام معاملات ایران با کشورهای خارجی به‌ویژه کشورهای اروپای شرقی درمورد خرید سلاح، قطعات یدکی، غذا و وسایل صنعتی فعالیت می‌کند. اتریش در بایکوت‌نمودن ایران نقشی ایفا نمی‌کند و خواهان کاهش تنش‌های فزایندۀ خاورمیانه در پایتخت خود است.»(3)
1
امروز گرچه خطوط مرزی ایران و عراق از آرامش نسبی برخوردار بود، حالت فوق‌العاده و غیرعادی در آن‌سوی مرزهای غرب و جنوب‌غربی همچنان مشاهده می‌شد و مرزبانان جمهوری اسلامی ایران تحرکات و نقلوانتقالات نیروهای عراقی را زیر نظر داشتند.
«خبرنگار خبرگزاری پارس به نقل از دیدبانان پاسگاههای مرزی ایران، گزارش داد که ارتش بعث عراق در 48 ساعت گذشته، دست به نقلوانتقالات وسیعی زده و نیروهای جدیدی در طول نوار مرزی ایران از سومار تا باویسی و ازگله متمرکز کرده است. از سوی دیگر، جنب‌وجوشی در منطقۀ "چهارکلاب" عراق که پایگاه عوامل مزدور بعث عراق، سردار جاف و سایر مزدوران است به چشم می‌خورد.»(4)
یک گزارش نظامی دیگر با ارزیابی "صحت دارد"، حاکی است: «عراق نیروهای گارد مرزی خود را، که برخی به‌تازگی تشکیل شده‌اند، به استعداد 33 گردان در مناطق مجاور مرزی ازجمله خانقین و نفت‌خانه [مقابل قصرشیرین]، زرباطیه، حارثه و زبیر [در بصره]، قلعه‌دیزه [مقابل سردشت]، پنجوین [مقابل باشماق]،(5)رواندوز، موسی کاظم، اربیل، عماره، باطونه، منطقۀ میرگه، کرکوک، دهوک و سلیمانیه [مقابل سردشت] مستقر ساخته است.»(6)
1) همان، ص12، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 10/5/1359؛ و - همان، ص13، رادیو اسرائیل (عربی)، ساعت20، 10/5/1359.
2) همان، ص12، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 10/5/1359.
3) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات؛ "زمینه‌سازی و آغاز تهاجم"، ج1، ص215، مقالۀ تایمز به قلم سومترمن، 1/8/1980، مترجم مهدی رنجبران.
4) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3، خبرنگار خبرگزاری پارس، 10/5/1359.
5) دهی از دهستان تیلکوه بخش دیواندره شهرستان سنندج، واقع در 54 کیلومتری شمال‌غربی دیواندره. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
6) سند شماره 245 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرمانده تیپ2، 10/5/1359.
دراینحال، ارتش عراق در مناطق مجاور مرزی همچنان دست به تحرک، مانور و تمرینات نظامی و جنگی می‌زند؛ به‌طوری‌که «مانور تعدادی از یگان‌های وابسته و تحت امر لشکر7 پیادۀ ارتش عراق که از حدود یک ماه قبل آغاز شده است، همچنان در منطقۀ سیدصادق و حلبچۀ عراق [مقابل نوسود] ادامه دارد.»(1)همچنین، بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، در ساعت 8 امروز، تعدادی خودرو جیپ و گاز ارتشی که حامل افراد نظامی بودند از پاسگاه شلمچۀ کشور عراق به‌طرف نخلستان قسمت جنوب‌غربی پایگاه دریایی خرمشهر رفت‌وآمد داشته و یک گروه نیز در مقابل پاسگاه شلمچۀ ایران گمارده‌اند.(2)
علاوه‌بر نقلوانتقالات و تحرکات نظامی ارتش عراق در مناطق مجاور مرزی، مقامات امنیتی و اطلاعاتی برخی یگان‌های ارتش عراق نیز به‌دلیل حملات مکرر نیروهای معارض کرد عراقی، به‌طور مکرر اعلام آماده‌باش کرده و خبر از حملات گروه‌های معارض می‌دهند. ازجمله در همین خصوص، «مقامات امنیتی و اطلاعاتی تیپ99 احتیاط عراق مدعی‌اند که اخیراً یک گروه مسلح از طرف‌داران [جلال] طالبانی مجهز به سلاح‌های برنو، کلاشینکف و آر.پی.جی7 به قریۀ تپه از توابع قره‌داغ در استان سلیمانیه حمله نموده که پس از یک درگیری و ایجاد خسارات و تلفات، متواری شده‌اند.» همچنین، مقامات امنیتی عراق مدعی شده‌اند که اخیراً گروه‌هایی از اکراد شورشی (عراق) وارد قراء مرزی منطقۀ سلیمانیه شده و قصد دارند در فرصت‌های مناسب به یگان‌های عراقی حمله کنند.(3)
از سوی دیگر، امروز سپاه یکم ارتش عراق با ابلاغ یک نامۀ سری و فوری به نیروهای تحت امر ازجمله تیپ39 پیاده، مدعی شده است که «دشمن [نیروهای ایران] قصد دارد از دو محور حمله کند: محور اول، به منطقۀ ماووت - قلعه‌دزه در منطقۀ اولاغلر به‌طرف دوکان و محور دوم، از کوه قندیل به‌طرف قلعه‌دزه با شرکت گروه‌های خرابکار [گروه‌های معارض کرد عراقی]»(4)
در همین حال، منابع ایران از بعضی درگیری‌های جزئی و سرپیچی از دستورها در ارتش عراق گزارش می‌دهند که به‌سرعت تحت کنترل درآمده و به‌شدت با آنها برخورد می‌شود. ازجمله «تعداد 8 نفر از افسران جزء و درجه‌داران عراقی قرار است در آیندۀ نزدیک به‌علت سرپیچی از دستورات فرماندهان در دادگاه انقلابی بغداد محاکمه شوند.»(5)
1
در کنار تحرکات مرزی و آمادگی روزافزون ارتش عراق در مرزهای غربی و جنوب‌غربی، عوامل وابسته به عراق با حمایت قاطع این کشور، در داخل مرزهای جمهوری اسلامی همچنان به تحرکات و فعالیت‌های خود ادامه می‌دهند. گزارش ناحیۀ ژاندارمری خوزستان
1) سند شماره 244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2)، به فرماندهی تیپ2، 10/5/1359.
2) سند شماره 56454 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 14/5/1359.
3) سند شماره 244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 262905مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامۀ سری و فوری سپاه یکم ارتش عراق، 22/4/1359، که در تاریخ 10/5/1359 به این یگان ابلاغ شده است.
5) سند شماره 21411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به فرماندهی تیپ2، 10/5/1359.
حاکی است که امروز «ازطریق مرکز قرارگاه شرطه الزیادیه روبه‌روی نهر عبود، حوزۀ گروهان ژاندارمری آبادان 4 نفر از اعضای جبهة آزادیبخش عرب به نامهای صدام حامد، عبدالرضا یوسف، علی الزویدات و حسین نام به ایران وارد و پس از یک شب، 2 نفر از آنان به نامهای صدام حامد و عبدالرضا یوسف از همان راه مجدداً به کشور هدف [عراق] مراجعت و 2 نفر دیگر... در خاک ایران مانده‌اند.»(1)
همچنین، گزارش هنگ سوسنگرد نیز از تحرکات عوامل وابسته به عراق در این ناحیه خبر می‌دهد. دراین‌مورد گزارش پاسگاه ساسان حاکی است:
«در ساعت 04:50 مورخۀ جاری، مأمورین گشت پاسگاه در حاشیۀ هورالعظیم صدای یک فروند قایق موتوری را در پانصد متری جنوب پاسگاه، شنیده که بلافاصله کمین می‌نمایند و به‌محض رسیدن قایق مزبور به کنار هور، مأمورین به سرنشینان قایق ایست داده که به‌طرف مأمورین تیراندازی [می‌کنند] در تیراندازی متقابل مأمورین، یکی از سرنشینان [قایق] به نام جواد قربانی... با یک قبضه اسلحۀ کلاشینکف... با پنج خشاب فشنگ... و یک قبضه اسلحۀ کمری... دستگیر و بقیه با استفاده از تاریکی شب فرار می‌نمایند. ...»(2)
1
امروز، علاوه‌بر یک درگیری شدید، چند تحرک ایذایی نیز در مناطق مختلف کردستان رخ داد. طبق گزارش ستاد عملیات غرب کشور، امروز در عملیات پاکسازی جادۀ مریوان، 12 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند.(3)گزارش دیگری حاکی است که در روز جاری به‌سوی پادگان بانه تیراندازی شده است. مرکز فرماندهی سپاه خواهان تفصیل گزارش این حمله از سپاه سنندج شده است.(4)همچنین گزارش ژاندارمری حاکی است که شب‌هنگام ضدانقلابیون در سقز به‌سمت مقر سپاه پاسداران تیراندازی کرده‌اند که متقابلاً نیروهای انتظامی مستقر در منطقه به این اقدام آنان پاسخ داده‌اند.(5)
2
بجز مناطق کردنشین که وضعیت خاص خود را دارد و بخش عظیمی از نیروها و امکانات کشور صرف مقابله با ناآرامی‌های آن مناطق می‌شود، در دیگر نقاط کشور نیز تقریباً به‌طور روزانه، تحرکات و ناآرامی‌هایی براثر برخوردهای مربوط به گروه‌های مختلف بروز می‌کند که گرچه در مقایسه با مناطق کردنشین، جزئی می‌نماید، بههرحال وضع عادی را برهم می‌زند.
مهندس جعفری فرماندار جدید آمل، در پایان نمازجمعۀ این هفته در سخنانی به پاکسازی
1) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، شماره سریال2، 26/5/1359، ص4، به نقل از ناحیۀ ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 10/5/1359.
2) سند شماره 347718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به تهران، ت - ف - ژا (رکن3)، دایرۀ امنیت، برابر گزارش گروهان ژاندارمری هوزگان (هویزه)، مستند به گزارش پاسگاه ساسان، 10/5/1359.
3) سند شماره 56427 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص110، از ستاد عملیات غرب کشور به ستاد عملیات (مرکز فرماندهی)، 10/5/1359.
4) سند شماره 114896 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، از مرکز فرماندهی به سپاه سنندج، 12/5/1359.
5) سند شماره 409271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، شمارۀ 6، 11/5/1359، ص1.
کامل عوامل ضدانقلاب در ادارات اشاره کرد و گفت این کار به‌زودی شروع خواهد شد و کارگروهی تحت‌عنوان پاکسازی در اسرع‌وقت این عوامل ناباب را از کلیۀ ادارات پاکسازی خواهد کرد، وی افزود: یک هفته به گروه‌هایی ازجمله مجاهدین خلق (منافقین) و چپی‌ها مهلت می‌دهیم تا دکه‌ها و وسایل خود را جمعآوری کنند، در غیر این صورت پیشاپیش مردم حرکت و تمام وسایل آنها را جمعآوری خواهیم کرد.(1)
دراینحال، به گزارش خبرگزاری پارس، «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ساری اعلام کرد که 4 تن از جوانان هوادار مجاهدین خلق [منافقین] را به‌اتهام برهم‌زدن نظم یک مجلس سخنرانی، توهین به روحانی سخنران و ایجاد آشوب و درگیری بازداشت کرده است. ... هم‌اکنون (ساعت 18:45 دقیقه) چند تن از مادران و خویشان بازداشت‌شدگان در مقابل سپاه پاسداران ساری اجتماع کرده و خواستار آزادی آنها هستند.»(2)
در شهرستان اهر نیز درگیری مشابهی میان هواداران برخی گروه‌ها ازجمله سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و نیروهای سپاه رخ داد. برابر گزارش شهربانی تبریز: «ساعت 9:30 امروز، عدهای در حدود 40 نفر از اعضای خانوادۀ دستگیرشدگان به‌منظور اعتراض به دستگیری 18 نفر از [هواداران] مجاهدین خلق [منافقین] و چریک‌های فدایی خلق و حزب توده در محوطۀ فرمانداری شهرستان اهر متحصن [شدند] که منجر به درگیری جزئی بین اعضای سازمان‌های فوق و سپاه پاسداران آن شهرستان می‌گردد. در این درگیری نیز تعداد 12 نفر دستگیر شدند. وضعیت شهر فعلاً آرام [است] و احتمال درگیری می‌رود.» به گزارش سپاه اهر، امروز یک درگیری دیگر نیز در این شهرستان رخ داد که بدون هیچ‌گونه خسارت و خطری تمام شد. در درگیری‌های امروز اهر حدود 40 نفر دستگیر شده‌اند که توسط دادستان انقلاب این شهر بازجویی می‌شوند.(3)
1
در شرایط فعلی، ازنظر غالب نیروها و عناصر هوادار نظام و مطابق آنچه در بیشتر محافل مذهبی سیاسی مطرح است، "آیت‌الله دکتر بهشتی" عضو شورای انقلاب، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، شخصیتی است با قوت‌های چشمگیر و بعضاً منحصربه‌فرد. وی نه‌تنها در امور سازماندهی تشکیلات، مدیریت و اجرا، بلکه از جنبه‌های معنوی، روحانی و علمی نیز درخور توجه ویژه است. باتوجهبه همین نکات است که صرف‌نظر از دعوا و نزاع میان دو جریان رقیب حاکم بر کشور، شخصیت بهشتی همواره آماج پیکان تبلیغات زهرآگین گروه‌های مخالف ازجمله مجاهدین خلق (منافقین) قرار می‌گیرد.
دراین‌میان رسانه‌های غربی نیز، البته با ادبیاتی متفاوت، به این تحرکات دامن می‌زنند. خبرگزاری یونایتدپرس، اختلاف دو جریان مزبور در ایران بر سر انتخاب نخست‌وزیر را بهانه‌ای برای حمله به بهشتی قرار داده است. در بخشی از این گزارش آمده است:
«در گزارش‌هایی که از تهران به پاریس رسیده، آمده است که آیت‌الله بهشتی، رهبر حزب جمهوری اسلامی ایران، به ابوالحسن بنی‌صدر اولتیماتوم داده است که نامزد او برای احراز مقام نخست‌وزیری را بپذیرد وگرنه با احتمال به برکناری روبه‌رو خواهد شد. بهشتی بعد از آیت‌الله خمینی نیرومندترین مرد ایران است. در این گزارش همچنین گفته شده که آیت‌الله بهشتی به بنی‌صدر گفته است اگر دربارۀ نخست‌وزیر توافق(1)ادامه یابد موضوع به امام خمینی ارائه خواهد شد. اگر مسئلۀ مداوم انتصاب نخست‌وزیر به آیت‌الله خمینی ارجاع گردد ایشان می‌توانند یا دستور انحلال پارلمان را صادر کنند و یا بنی‌صدر را از ریاست‌جمهوری برکنار کنند. تاکنون یازده نفر برای احراز مقام نخست‌وزیری نامزد شده‌اند که جلال‌الدین فارسی از موقعیت بهتری برخوردار است زیرا بهشتی از وی حمایت می‌کند.»
گزارشگر این خبرگزاری سپس به نقل شایعات روز متوسل شده و ادامه می‌دهد: «گفته می‌شود بین طرفین مسامحه‌ای در جریان است و بهشتی که از قدرت زیاد برخوردار است اگر اولتیماتوم او پذیرفته شود اجازه خواهد داد مشاغلی مانند وزارت خارجه و دفاع در کابینه به طرف‌داران بنی‌صدر داده شود. ... روز شنبه رسیدگی به گزینش کابینۀ نخست‌وزیر و اعضای کابینه به‌وسیلۀ هیئت ویژه آغاز خواهد شد. در هیئت ویژه پنج عضو پارلمان و فقط یک نفر به نمایندگی ازطرف بنی‌صدر عضویت دارند، بنابراین سلطۀ حزب جمهوری اسلامی در کمیسیون حتمی خواهد بود.»(2)
تظاهرات روز یکشنبۀ گذشتۀ دانشجویان مسلمان ایرانی در مقابل کاخ سفید و حملۀ پلیس امریکا به آنان و ضربوشتم و بازداشت تعداد زیادی از دانشجویان دختر و پسر ایرانی، که موجب افزایش تنش در روابط ایران و امریکا شده است، امروز نیز در رسانه‌های خبری جهان و نیز در محافل ایران، ازجمله در نمازجمعة تهران، بازتاب وسیعی داشت.
رادیو صدای امریکا دراین‌باره گفت: «ایرانیان و دانشجویانی که از آیت‌الله خمینی رهبر مذهبی‌شان پیروی می‌کنند و از روز دوشنبۀ گذشته براثر دست‌زدن به تظاهرات و ایجاد آشوب
در واشنگتن بازداشت شده‌اند، دست به اعتصاب غذا زده‌اند. ازسوی دادگاه امریکا 193 نفر از تظاهرکنندگان که 20 تن از آنان زن هستند متهم به حمله به پلیس و ایرانیانی شده‌اند که مخالف با رژیم تهران می‌باشند. یک سخنگوی دولت امریکا دراینزمینه اظهار داشت اعتصاب‌کنندگان غذا جز مواد شکری و آب چیز دیگری را از دوشنبۀ پیش نخورده‌اند. ...»(1)
رادیو لندن نیز دراینزمینه گفت: «در واشنگتن مقامات امریکایی در حدود 200 نفر از تظاهرکنندگان ایرانی را که از روز یکشنبه تاکنون، در پایتخت ایالات متحده در بازداشت بوده‌اند به مقامات مهاجرت تحویل می‌دهند. ... یک مأمور ادارۀ مهاجرت امریکا گفت که بعضی از 20 نفر زنی که بازداشت شده‌اند حاضر به همکاری نبودند و مأموران پلیس و ادارۀ مهاجرت ناچار شدند به‌زور آنها را از سلول‌هایشان بیرون بکشند. وی افزود تظاهرکنندگانی که از معرفی خود امتناع ورزند برای اخراج از امریکا به دادگاه جلب خواهند شد.» این رادیو می‌افزاید: «گروهی در حدود 35 نفر ایرانی در جلو کاخ سفید اعتصاب غذا کرده‌اند و این اعتصاب به نشانۀ اعتراض به خشونت پلیس به هنگام بازداشت ایرانی‌ها در روز یکشنبۀ گذشته بوده است.»(2)
همچنین، به گفتۀ رادیو اسرائیل: «200 نفر ایرانیانی که براثر تظاهرات طرف‌داری از آیت‌الله خمینی در واشنگتن بازداشت شده‌اند به اتاق‌های زندان منتقل نشده، در حیاط به سر می‌برند. این اقدام به‌خاطر آن است که مقامات امریکایی از عکس‌العمل آن نسبت به گروگانهای خود در ایران مشکوک‌اند.» به ادعای این رادیو: «بازداشت‌شدگان صریحاً اشاره کرده بودند که چنانچه به سلول‌های زندان منتقل شوند گروگان‌ها مورد آزار قرار خواهند گرفت.»(3)
در همین حال، رادیو مسکو از انتقال 170 نفر از بازداشت‌شدگان ایرانی از پایتخت امریکا به نیویورک در شامگاه امروز خبر داد. این رادیو افزود: «این افراد که روز یکشنبه هنگام سرکوب شرکت‌کنندگان در تظاهرات پشتیبانی از انقلاب ایران توسط پلیس در واشنگتن بازداشت شدند، اکنون پروندۀ آنها ازسوی مقامات امریکایی مأمور مسائل مهاجران، بررسی خواهد شد. در همین حال، اعتصاب غذای 40 ایرانی دربرابر کاخ سفید که به نشانة همبستگی با این بازداشت‌شدگان اعلام شده، پنج روز است ادامه دارد.»(4)
امروز همچنین آیت‌الله خامنه‌ای، امام‌جمعه تهران، در مراسم نمازجمعه، علاوه‌بر طرح مسائل مختلفی ازقبیل توجه به روز قدس، هشدار درمورد بی‌نظمی‌ها و اختلافات میان گروه‌ها و نیز تأکید بر جایگاه مکتبی و قاطع نخست‌وزیر درحال انتخاب، به مبارزات اخیر دانشجویان مسلمان ایرانی در امریکا اشاره کرد و دولت امریکا را، شدیداً مورد حمله قرار داد. به گزارش روزنامۀ جمهوری اسلامی: «امام‌جمعۀ تهران در خطبۀ دوم با اشاره به هفتۀ آمادگی مسلمانان
جهان برای مراسم روز قدس و آمادگی دشمنان اسلام برای سرکوب حرکات روز قدس گفت: یکی از نمونه‌های این سرکوب، عمل جنایتکارانۀ دستگاه پلیس امریکاست نسبت به جوانان مسلمان دانشجوی ایرانی روزه‌دار. ماجرای جوان‌ها، در چند جمله این است: یک عده جوان مسلمان دانشجو، در امریکا در مقابل تظاهرات ساواکی‌های فراری ایران که می‌خواستند علیه جمهوری اسلامی تظاهرات کنند، اینها تظاهرات راه انداختند. دولت امریکا به آنها اجازه داد، ولی به دانشجویان اجازه نداد. پس از آن، پلیس امریکا، این دولت مدعی طرف‌داری از حقوق بشر و دفاع از قانون، این مدعی طرف‌داری از آزادی، پلیس مثل سگ وحشی، به جان دختران و پسران مسلمان افتاد، آنها را کتک زد. پنجاه شصت نفر از آنها را زیر مشت و لگد و کتک مجروح کرد. دویست نفر از آنها را گرفتند و به زندان بردند. بچه‌های ما آنجا روزه‌دار هستند. سلول‌های کوچک، هفت نفری، هشت نفری در گرمای تابستان با دهان روزه زندانی هستند. آیا این است معنای طرف‌داری از حقوق انسان. ای اف بر شما طرف‌داران و مدعیان... و ای اف بر شما کسانی که وقتی در داخل ایران چند نفر مفسدی که می‌خواهند بمب بر سر مسلمان‌ها بریزند به جوخۀ اعدام سپرده می‌شوند اعتراض می‌کنید و از یک چنین جانوران وحشی جنایتکاری حمایت می‌کنید. ... پلیس امریکا گفت ما از دست این جوان‌های مسلمان خسته شدیم. بله، دولت امریکا هم از دست ملت مسلمان خسته شده، این خستگی ادامه پیدا خواهد کرد تا کمر امپریالیزم امریکا بشکند.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص13.
1
نزدیکی عراق به غرب، به‌تدریج جدی‌تر می‌شود. البته این امر، به‌دلیل ویژگی‌های خاص دولت بعثی، ازجمله اقدامات تروریستی علیه مخالفان صدام در خارج کشور، با مشکلاتی همراه است. یکی از نمودهای این نزدیکی سفر فرانسوا دونیو، وزیر بازرگانی فرانسه است که شب گذشته برای یک دیدار سه‌روزه وارد بغداد شد. وی صبح امروز با طایه عبدالکریم، وزیر نفت عراق، درمورد همکاری‌های اقتصادی دو کشور به‌ویژه موضوع انرژی اتمی دیدار و گفت‌وگو کرد. وزیر بازرگانی فرانسه با صدام حسین نیز یک دیدار رسمی داشت. خبرگزاری پارس که این خبر را به نقل از خبرگزاری فرانسه منعکس کرده، در پایان می‌افزاید: «در چندماهة اخیر روابط اقتصادی دو کشور شدیداً افزایش یافته و در هفتۀ گذشته نیز فرانسه تعهد کرد در آیندۀ نزدیک یک مرکز اتمی در اختیار عراق بگذارد.»(1)
در جنبة تعارض‌های این نزدیکی می‌توان به ماجرای دستگیری دو دیپلمات عراقی در پایتخت آلمان‌غربی اشاره کرد که یکی از اتهامات آنها دست‌داشتن در توطئۀ نافرجام بمب‌گذاری در محل برگزاری نشست سالانۀ دانشجویان کرد در برلن‌غربی بود؛ این موضوع دیروز و امروز در رسانه‌های جهان بازتاب وسیعی داشت. پلیس جمهوری فدرال آلمان شامگاه امروز اتهام دو دیپلمات عراقی را که در سفارت این کشور در برلن‌شرقی انجام‌وظیفه می‌کردند رسماً اعلام کرد. اتهامات آنان حمل اسلحۀ آتشین بدون مجوز، اقدام به قتل، توطئه و طرح کشتار عدهای نامعین و نامحدود و بالاخره اقدام عملی برای اجرای این توطئه و طرح کشتار مردم، ذکر شد.
بنا به گفتۀ مقامات پلیس آلمان‌غربی: «دو دیپلمات عراقی درحال تحویل‌دادن این چمدان به شخص ثالثی بودند تا نامبرده طبق نقشۀ کروکی ساختمان مزبور، بمب‌های داخل چمدان را در محل‌هایی که در این نقشه علامت‌گذاری شده بود، کار بگذارد. مقامات پلیس آلمان فدرال خاطرنشان شدند که هرگاه موفق به دستگیری این دو دیپلمات عراقی نمی‌شدند، بدون تردید براثر توطئۀ آنان معلوم نبود چند صد نفر قربانی این توطئه می‌شدند و تازه قربانیان معلوم نبودند، زیرا در
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص14، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از بغداد.
ساختمان محل برگزاری کنفرانس سالانۀ دانشجویان کرد مقیم آلمان فدرال، تنها دانشجویان نبودند، بلکه صدها تن دیگر از اتباع آلمان فدرال و غیر آنها در طبقات دیگر آن زندگی می‌کنند.»(1)
در امریکا بااینکه عراق همچنان در لیست کشورهای تروریست قرار دارد، تلاش‌های جدی برای نزدیکی به بغداد در دستورکار مقامات آن کشور قرار دارد. رادیو صدای امریکا این خبر را بدون تفسیر خاصی، به‌طورخلاصه ذکر کرد،(2)اما روزنامۀ واشنگتن پست ضمن نقل این خبر افزود: «خالد جابر که به‌عنوان دبیر اول سفارت عراق در برلن‌شرقی معرفی گردیده است، به‌همراه حی علی محمود از کادر سفارت و نیز یک عراقی دیگر بازداشت شدند. مقامات رسمی گفتند که این طرح با هدف حمله به تجمعی در یک مرکز دانشجویی در برلن‌غربی تدارک دیده و مقامات امنیتی در میان توطئه‌گران نفوذ کرده بودند.» واشنگتن پست ادامه داد: «این نقشه دو روز پس از آنکه بمبی به‌منظور انفجار سفارت ایران در وین تهیه شده بود و عمل نکرد، خنثی گردید.»(3)
دراینحال، خبرگزاری فرانسه از نوع برخورد حمایت‌آمیز آلمان‌شرقی خبر داد: «مصونیت سیاسی پذیرفته‌شده ازطرف آلمان‌شرقی برای آلمان‌غربی قابل‌قبول نمی‌باشد. سفیر عراق در برلن‌شرقی دربارۀ این موضوع اعلام داشته است که این دو عراقی قربانیان مبارزات ضدعراقی شده‌اند که به‌وسیلۀ صهیونیسم ترتیب داده شده است.» به گزارش این خبرگزاری: «مقامات آلمان‌شرقی دراین‌مورد هم عکس‌العملی نشان نداده‌اند و خبرگزاری رسمی این کشور در اخبار خود اشاره‌ای به این ماجرا نکرده است.»(4)
1
تحرکات ارتش عراق در عرصه‌های زمینی و هوایی و نیز درزمینه آمادگی‌های داخل ارتش عراق ادامه دارد. ازجمله:
در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی در نوار مرزی مهران، پاسگاههای زالوآب، پایگاه زالوآب، پاسگاههای دوراجی، گمرک و سایر پاسگاههای روبه‌روی نوار مرزی مهران در کشور عراق از نیمه‌شب گذشته به‌طور چشمگیری تقویت شده‌اند و امروز بلدوزرهای عراقی درحال کندن سنگر در این منطقه مشاهده شده و پاسگاه زالوآب را با بتون آرمه و سیم‌خاردار در اطراف آن، مسلح ساخته‌اند. گزارش ادارۀ مرکزی اطلاعات سپاه ضمن نقل این خبر، افزوده است: «برابر اخبار واصله، عراق در نظر دارد عملیاتی را در همین یکی دو هفته دیگر در نوار مرزی مهران شروع کند که احتیاج ضروری به تقویت پاسگاههای مرزی در این ناحیه می‌باشد.»(5)به همین منظور، فرماندهی هنگ ایلام به کلیۀ پاسگاههای تابعۀ خود دستور مراقبت و هوشیاری کامل داده است.(6)
در جنوب، به‌ترتیب در ساعت 19 و 19:25، عراق اقدام به تقویت نیرو در پاسگاههای مقابل پاسگاههای دویرج و طاووسیه، واقع در منطقۀ مرزی بستان کرد.(7)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 138، 13/5/1359، صص4 و 5، رادیو لندن (عربی)، ساعت 9:30، 12/5/1359.
2) همان، ص29، رادیو صدای امریکا، 12/5/1359.
3) پژوهشگاه رعلوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات (زمینه‌سازی و آغاز تجاوز)، ج1، ص216، ترجمه مهدی رنجبران.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص16، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از برلن.
5) سند شماره 25034 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ادارۀ مرکزی اطلاعات سپاه به مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب کشور، 16/5/1359.
6) سند شماره 298347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ایلام (فرماندهی هنگ، رکن3)، 11/5/1359.
7) سند شماره 367616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به رکن سوم ژاجا برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان، 11/5/1359.
درزمینه فعالیت‌های نیروی هوایی عراق نیز، در ساعت30 دقیقه بامداد امروز، به‌ترتیب 3 فروند هواپیمای عراقی در سطح بالا، تقریباً 15 هزار پایی، که از تیررس ضدهوایی‌های نیروهای خودی بالاتر است، بر فراز شهر مریوان درحال پرواز مشاهده شدند.(1)
در ساعات 02:30 و 04:45 نیز توپخانۀ هوایی مرزبانان ایران در منطقۀ آبادان به‌طرف هواپیمای ناشناسی که بر فراز آسمان مشاهده شده بود تیراندازی کرد که هواپیمای مزبور محل را ترک کرد.(2)در پیامد این تجاوز هوایی، مرزبان جمهوری اسلامی رسماً به مرزبانان عراق اعتراض کرد.(3)-(4)
عراق علاوه‌بر تحرکات مزبور، به تشدید اقدامات تأمینی، حفاظتی و ضداطلاعاتی در داخل مرزهای خود مبادرت کرده است. گزارش لشکر92 زرهی اهواز حاکی است: «فرمانده نیروهای گارد مرزی بصره به کلیۀ پاسگاههای مرزی و یگان‌های مستقر در نوار مرزی ابلاغ نموده دولت ایران اخیراً اقدام به مین‌گذاری در راه‌های شوسه و راه‌های بین پاسگاههای مرزی عراق را نموده است. لذا کلیۀ راه‌های فوق و مناطق مشکوک را به‌وسیلۀ مین‌یاب بررسی و در جاده‌های مرزی به‌طور شبانه‌روزی گشتی‌های مسلح گمارده شود.»(5)در همین حال، عراق دست به اقدامات شدید ضداطلاعاتی در میان شهروندان خود زده است؛ منابع اطلاعاتی خودی گزارش می‌دهند که «اخیراً ازطرف مسئولین عراقی به سندیکاهای رانندگان وسایل نقلیۀ عمومی ابلاغ شده که ضمن ثبت‌نام در حزب بعث، می‌بایستی فرم استخدام و سوگندنامه را به‌عنوان مأموران اطلاعاتی امضا و با سازمان‌های اطلاعاتی محل کار خود نسبت به کسب خبر و معرفی افرادی که فعالیتی علیه رژیم دارند، همکاری نمایند.»(6)
درزمینه تحرکات مرزی عراق، یک گزارش از هنگ ژاندارمری اهواز گویای آماری از این‌گونه تحرکات، از ابتدای سال جاری تا امروز است. در بخشی از این گزارش آمده است:
«از ابتدای سال جاری تا 11/5/59، 35 فقره تجاوز هوایی [به] وسیلۀ هواپیما، 13 فقره استقرار و مانور کشتی‌های جنگی و 20 فقره پرواز هلیکوپتر در مرز [به] وسیلۀ کشور عراق انجام گرفته است. ضمناً 5 مورد اشیای نورانی نیز مشاهده شده که یکی از آنها به‌شکل بالن در گرگر سربندر سقوط می‌کند که [به] وسیلۀ برادران پاسدار جمعآوری و به آبادان برده می‌شود. همچنین برحسب تفکیک تجاوزات کشور مقابل، مشاهده می‌شود که بیشترین تجاوز هوایی و دریایی کشور عراق در اردیبهشت‌ماه به وقوع پیوسته است.» این گزارش در خاتمه، درصد عملیات تجاوزکارانۀ کشور عراق را به شرح زیر تفکیک کرده است: «تجاوز هواپیما: 47%؛ تجاوز ناو جنگی: 18%؛ پرواز هلیکوپتر: 3/28% و اشیای نورانی تقریباً 7/6%. از ارقام چنین برمی‌آید که بزرگ‌ترین تجاوزات هوایی و دریایی ازطریق هواپیما انجام گرفته است. همچنین، کشور عراق در تاریخ 22/2/1359 در مرز ایران مبادرت به یک مانور هوایی نیز نموده است.»(7)
1) سند شماره 25034 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 423529 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار محترم استان خوزستان برابر گزارش شهربانی آبادان، 11/5/1359
3) ضمیمه دارد؛ اعتراض رسمی مرزبان جمهوری اسلامی ایران به مرزبان عراق در بصره.
4) سند شماره 297770 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامۀ مرزبانی درجه1 جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر به مرزبان دولت جمهوری عراق در بصره، به شمارۀ 4/5/50/401/12، مورخ 14/5/1359.
5) سند شماره 348815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به مقام محترم استانداری استان خوزستان (معاونت سیاسی، انتظامی)، 11/5/1359.
6) سند شماره 287273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 - رکن2 به ف19 - ف21 - 07 - رکن2، 11/5/1359.
7) سند شماره 347740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دفتر استانداری استان خوزستان به معاونت استانداری استان خوزستان به نقل از گزارش هنگ ژاندارمری اهواز، 15/5/1359.
1
در نوار مرزی غرب کشور که از دیروز تا ظهر امروز از آرامش نسبی برخوردار بود، از ساعت 12 ظهر امروز، مجدداً حملات آتشباری و پیشروی تانک‌های ارتش عراق به‌طرف 6 نقطۀ مرزی قصرشیرین از سر گرفته شد و یکی از شدیدترین درگیری‌های مرزی در 48 ساعت گذشته، به وقوع پیوست. از همین ساعت، پاسگاههای دارخور و برارعزیز که نیروهای سپاه پاسداران در آنها مستقر هستند؛ همچنین پاسگاههای دربندجوق، پرویز و تنگ ترشابه زیر آتش سلاح‌های سبک و سنگین عراق قرار گرفت و چند گلولۀ توپ نیز به‌طرف هنگ ژاندارمری قصرشیرین شلیک شد. این آتشباری با پاسخ متقابل سپاه و توپخانۀ ارتش مواجه گردید.(1)
گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین حاکی است که دشمن تاکنون چندین بار به پایگاه سابق خاله‌کشته که مشرف به زینل‌کش می‌باشد، حمله کرده و چند لحظه‌ای در آن مستقر شده، اما با آتش توپخانۀ خودی متواری گردیده است و هم‌اکنون نیروهای خودی در آن مستقر هستند. بااین‌حال، در گزارش مزبور آمده است که این محل در تهدید می‌باشد و هنگ قصرشیرین، تقاضای یک واحد سنگین زرهی برای مقابله و تصرف نواحی اطراف این قسمت را دارد.(2)
طبق گزارش سپاه قصرشیرین: «تمام پاسگاههای قصرشیرین زیر آتش سلاح‌های سنگین توپ و تانک ارتش عراق قرار گرفته است و ارتش جمهوری اسلامی، بدون دیدبان به‌طرف آنها شلیک می‌کند و [این کار] غیر از مصرف [مهمات] توپ و تانک و نیروی انسانی، بازدهی ندارد. ضمناً سپاه قصرشیرین برای تأمین دیدبان تمام امکانات خود را در اختیار برادران ارتشی قرار خواهد داد.»(3)
آخرین گزارش‌های امروز حاکی است که درگیری‌های مرزی در منطقۀ عمومی قصرشیرین در ساعت 20، شدت گرفته است. در این ساعت، آتش دشمن روی ستاد هنگ قصرشیرین و اطراف ساختمان آن شدت گرفت و بدون تلفات جانی، فقط مقداری از زمینهای اطراف خانه‌های سازمانی طعمۀ حریق گردید و خساراتی نیز به سیم‌های برق ستاد هنگ و تپه‌های ساختمان وارد آمد.(4)در درگیری‌های مرزی امروز درمجموع، 19 تن از افراد سپاه پاسداران مجروح شدند و 3 تن به شهادت رسیدند(5)که یکی از آنها از اهالی برارعزیز می‌باشد.(6)
گزارش خبرنگار کیهان از درگیری‌های امروز در این مناطق حاکی است: «در شروع حمله، تانک‌های عراقی تا صد متری پاسگاه برارعزیز پیشروی کردند، ولی باوجود پشتیبانی آتش توپخانۀ عراقی‌ها از این تانک‌ها، نیروهای ایرانی توانستند جلو این پیشروی را بگیرند و درعین‌حال موفق شدند 6 تانک عراق را از کار بیندازند. به‌دنبال آن، حملۀ ایرانی‌ها به پاسگاه عملیاتی این واحد عراقی در شهرک نظامی مستقر در خاک عراق منجر به کشته‌شدن تعداد زیادی از سربازان مهاجم عراقی گردید.» این گزارش به نقل از میرزابیگی، یکی از مسئولان عملیاتی سپاه پاسداران قصرشیرین،
1) سند شماره 283288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به فرماندهی ناحیه، رکن سوم، 11/5/1359؛ و - سند شماره 56443 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی، 12/5/1359.
2) سند شماره 283354 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاهان به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن3 - مرکز فرماندهی)، 11/5/1359.
3) سند شماره 56438 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی)، به سماجا، 11/5/1359؛ و - سند شماره 409271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات، شماره 6، ص2، 1/5/1359.
4) سند شماره 283289 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه 05 - رکن3، 11/5/1359
5) سند شماره 56443 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی، 11/5/1359؛ و - روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
6) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
می‌افزاید: «یکی دیگر از پاسگاههای عراقی حدفاصل بین پاسگاه برارعزیز و دارخور ایران که در چند روز گذشته به‌طور مداوم به‌سوی خاک ایران آتش می‌گشود، با شلیک توپخانۀ ایران از بین رفت و صدای آژیر آمبولانس‌ها و هلیکوپترهای عراقی که برای کمک به [حمل] مجروحان و کشته‌شدگان زیرآوارماندۀ این پاسگاه درحال فعالیت بودند از این‌سوی مرز عملاً مشخص می‌شد.»(1)
از سوی دیگر، به‌دنبال درگیری‌های امروز نوار مرزی و براثر اصابت گلوله‌های توپخانه و خمپاره‌اندازهای عراق، خساراتی به تأسیسات نفتی نفت‌شهر ازجمله تأسیسات بهره‌برداری و تلمبه‌خانۀ خطوط لولۀ نفت وارد آمد(2)و صدور نفت خام به پالایشگاه کرمانشاه قطع شد.(3)به‌تلافی حملات عراق به نفت‌شهر، توپخانۀ سنگین ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز یکی از مخازن نفتی کشور عراق را مورد حمله قرار داد و به آتش کشید.(4)گزارش شهربانی نفت‌شهر حاکی است که این شهر از دو جهت هدف توپخانۀ دشمن واقع شده و شهربانی در خطر نابودی است. همچنین، ارتش کشور عراق در نقاط مرزی درحال پیشروی به‌سوی نفت‌شهر می‌باشد و درضمن، ارتش ایران حدود 15 کیلومتر از نفت‌شهر، عقب‌نشینی کرده و تغییر موضع داده است.(5)البته گزارش بعدی شهربانی جمهوری اسلامی ایران به نقل از گزارش لشکر81 زرهی، گزارش فوق را رد و این تغییر موضع را حدود 1200 متر عنوان می‌کند.(6)
در همین حال، حراست کل صنعت نفت از ستاد نیروی زمینی ارتش درخواست کرده «ترتیبی داده شود که به‌منظور پوشش چاه‌های نفتی نفت‌شهر با گونی‌های شن و ماسه و بهره‌برداری مجدد از چاه‌ها و انجام تعمیرات لوله‌ها و مخازن و آماده‌نمودن کارکنان جهت ادامۀ کار و برگشت اهالی بومی به منزل مسکونی خود، منطقۀ نفت‌شهر مورد پوشش حفاظتی قرار گرفته و با اعزام نیرو و تجهیز آنها با سلاح‌های سنگین و لوازم موردنیاز و هماهنگی با ژاندارمری و سپاه پاسداران به‌منظور پوشش بیشتر مرز، وزارت نفت را در انجام وظیفۀ خود به‌منظور راه‌اندازی مجدد و بهره‌برداری از مخازن نفتی یاری نمایند.»(7)
1
هم‌زمان با تشدید تحرکات مرزی عراق در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی، عوامل داخلی وابسته به این کشور نیز اقدامات خود را افزایش داده‌اند. این اقدامات طبق روال گذشته شامل بمب‌گذاری در مناطق پرجمعیت و سازمان‌های دولتی، عبور قاچاق از مرز برای آوردن سلاح و بمب‌های آماده، بردن افراد فراری به آن‌سوی مرز به‌منظور آموزش و سازماندهی آنها، جاسوسی برای دولت عراق و ارتباط با عوامل فراری کودتای نافرجام تیرماه گذشته است. ازجمله رخدادهای امروز مرتبط با موارد مزبور چنین است:
1) همان.
2) سند شماره 34318 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، 11/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) سند شماره 34318 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) همان؛ و - سند شماره 409271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه پاسداران، شماره6، ص1، 11/5/1359.
6) سند شماره 34328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران، 15/5/1359.
7) سند شماره 114901 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از حراست کل صنعت نفت به فرماندهی سماجا (ادارۀ دوم)، 11/5/1359.
در ساعت 10:20 امروز، دو بمب صوتی در محوطۀ شهرداری اهواز کشف و با تلاش پاسداران مستقر در واحد اجرائیات شهرداری خنثی شد.(1)سپاه پاسداران خرمشهر نیز اعلام کرد که شامگاه امروز به‌دنبال شلیک 3 تیر ژ3 ازسمت نخلستان‌های منطقۀ فیله، عوامل ضدانقلاب 5 تیر آر.پی.جی7 نیز از همین سو به‌طرف گمرک این بندر شلیک کردند. این تیرها به پشت دیوار گمرک خرمشهر اصابت کرد و خساراتی به بار نیاورد.(2)
واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر نیز از شناسایی و دستگیری یک جاسوس عراقی به نام گروهبان دوم کادر علی رویس(3)خبر داد که جمعی گردان151 دژ خرمشهر بوده است. فرد مزبور اطلاعات نظامی واحد خود ازجمله تعداد نفربرها، خودروها، دژها، تفنگ‌های کالیبر106 و تعداد نیروهای پادگان را به عوامل بعث عراق می‌داده است.(4)
در همین حال، منابع اطلاعاتی خودی گزارش می‌دهند که جبهۀ آزادیبخش خلق عرب دفتری در شهرک الفاو عراق دایر کرده که رئیس آن شخصی به نام عادل فیصلی از اعضای این جبهه می‌باشد. این دفتر زیر نظر معاون ادارۀ امنیت الفاو به نام رحیم عبدالله الحانی فعالیت می‌کند. برنامۀ کاری این دفتر، آموزش به ایرانیانی است که به‌طور قاچاق ازطریق مرز الفاو به عراق وارد می‌شوند تا مانند گذشته جهت آموزش به بصره اعزام شوند. دراین‌رابطه، اختیارات کامل به رئیس دفتر مذکور داده شده است.(5)
از سوی دیگر، گزارش واحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان نیز براساس اطلاعات تازه‌تری که از عوامل دستگیرشدۀ کودتا در خوزستان دریافت شده، حاکی‌از فعالیت‌های جاری و آتی شبکه‌های کشف‌نشدۀ کودتاگران و نیز ارتباط عوامل داخلی وابسته به عراق با کودتاگران می‌باشد. در این گزارش آمده است:
«... 1. باتوجهبه اظهارات رهبران کودتا -، که در همۀ ارگان‌ها نفوذ داشته‌اند - گفته می‌شود افسران شهربانی اهواز با لشکر92 زرهی اهواز و افسران شهربانی شهرستان‌ها نیز در تماس بوده‌اند و با عوامل شهربانی تهران نیز بی‌ارتباط نبوده‌اند. 2. عوامل کودتا با آنهایی که در نوار مرزی یا ژاندارمری هستند احتمالاً در ارتباط بوده‌اند تا برای فرار ازطریق آنها اقدام شود. 3. در آیندۀ نزدیک، عوامل باقیماندۀ کودتا می‌کوشند تا اعدام‌ها را در ارتش باعث تحریک و توطئه کنند تا بدین‌وسیله روحیه را در ارتش ضعیف کنند. 4. ستاد خنثی‌سازی توطئه در بیانیه‌هایش از کمیته‌ها نام می‌برد، درصورتی‌که از پرسنل انقلابی ارتش نام
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص آخر، به نقل از روابط عمومی شهرداری اهواز.
2) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3؛ و - روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص آخر.
3) گروهبان دوم کادر، علی رویس از دیرباز با کنسولگری عراق در خرمشهر رابطه داشته و اطلاعات نظامی را به آنها می‌داده است. دایی وی، حاج قاسم بزاز از جاسوسان عراقی بود که درحال آمدن به ایران ازطریق مرز سوسنگرد کشته شد. کلیۀ دوستان علی رویس از ضدانقلابیون بوده که اکثراً به بصره رفته و با خود سلاح آورده‌اند. (سند شماره 432726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر، 11/5/1359.)
4) سند شماره 432726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر به استانداری خوزستان (مسئول امور انتظامی)، 11/5/1359.
5) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، شمارۀ سریال2، ص2، 26/6/1359، از ناحیۀ ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 11/5/1359.
نمی‌برد. 5. جبهه التحریر خوزستان گفته می‌شود با عوامل کودتا در اهواز بدون ارتباط نبوده‌اند؛ مخصوصاً شیوخ عشایر شادگان. 6. عوامل متواری کودتا، از منطقۀ شادگان گویا قصد خروج به عراق را دارند؛ باتوجه [به اینکه] ارتباط با شیوخ عرب داشته‌اند.»(1)
1
باتوجهبه مرزی‌بودن شهر آبادان، یکی از معضلات این شهر قاچاق اجناس مختلف توسط لنج‌داران از کشورهای حاشیۀ خلیج‌فارس است. از آنجا که این مسئله علاوه‌بر جنبه‌های اقتصادی، احتمال دارد ابعاد سیاسی و امنیتی نیز پیدا کند، مسئول واحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان ضمن بررسی‌هایی که از دهانۀ مرز آبی ایران به عمل آورده، با لنج‌دارانی که به‌علت جلوگیری دولت از ورود اسکناس‌های ابطال‌شدۀ رژیم سابق، اجازۀ ورود به بندر آبادان را نداشتند، گفت‌وگو کرده و سپس در گزارش خود خواسته‌های لنج‌داران را برای اینکه به قاچاق اجناس امریکایی روی نیاورند، به شرح زیر بیان کرده است:
«1. اجازۀ صادرات اجناسی نظیر خارَک، رطب، یونجه و محصولاتی که مثلاً تخمشان در اینجا کاشته می‌شود، ولی در کویت یا دیگر کشورهای خلیج‌فارس فروش می‌رود، به آنها داده شود تا از این طریق هم به صادرات کشور کمک شود و هم اینها بتوانند عایداتی نصیب خود کنند. 2. وزارت بازرگانی درصدی از اجناس مورد ضرور کشور نظیر لوازم یدکی ماشین، قطعات موردنیاز و باتری و غیره را اجازه دهد که ازطریق مرز آبی کشور و از کانال همین لنج‌داران وارد کشور شود تا اینها (به گفتۀ خودشان) مجبور نباشند برای سود و کسب معاش، پپسی امریکایی و شکلات بیاورند.»(2)
2
مراقبت اطلاعاتی از تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین که بعضاً با حمایت‌های دولت عراق همراه است، نشان می‌دهد که این‌گونه تحرکات امروز قابل‌توجه بوده است.
دراینزمینه گزارش تیپ1 پیرانشهر حاکی‌از آن است که «اخیراً پایگاهی توسط گروه‌های مخالف در نزدیکی مرز "کلاشین" در خاک عراق تشکیل شده است و احتمالاً موشک تیراندازی‌شده به‌طرف [یک] هواپیما [ی جنگنده ایرانی]، از پایگاه مزبور بوده است.»(3)همچنین، تجمع نیروهای مسلح این گروه‌ها در برخی مناطق به‌ویژه در اطراف اسلام‌آباد و نیز در محدودۀ سنندج - مریوان، بسیار قابل‌توجه و تأمل بوده است. در همین زمینه، به گزارش ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه، افراد زیادی، حدود 2000 نفر در ارتفاعات دالاهو در منطقۀ ریجاب(4)مستقر می‌باشند و قصد دارند بعد از عید رمضان حمله کنند.(5)
1) سند شماره 347723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان به ستاد واحد هماهنگی نیروهای انتظامی استان، 11/5/1359.
2) سند شماره 347724 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ازواحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان به ستاد واحد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 11/5/1359.
3) سند شماره 246 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص35، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا، 11/5/1359.
4) Rigab ده مرکز دهستان ریجاب بخش کرند شهرستان اسلام‌آباد، واقع در 40 کیلومتری شمال‌غربی کرند و 9 کیلومتری شمال بالاطاق. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
5) سند شماره 114899 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد غرب، 11/5/1359.
گزارش مرکز اطلاعات غرب کشور نیز حاکی‌از تجمع حدود 700 نفر از افراد حزب کومه‌له در آبادی گلیه(1)از توابع مریوان است. بنا به این گزارش، افراد کومه‌له در پشت کوه گلیه مستقر هستند و روی کوه و خط‌الرأس آن را سنگربندی کرده‌اند.(2)
گزارش دیگر حاکی است که امروز «به قرار اطلاع کامل، تعداد 270 نفر پیشمرگۀ کومه‌له و دمکرات و فدایی از دزلی وارد قریۀ آویهنگ و در آنجا مستقر شده‌اند. [همچنین] پیشمرگ‌هایی که قبلاً در آویهنگ بوده‌اند به بیساران و توریور انتقال یافته‌اند.» در ادامۀ این گزارش آمده است: «اطراف آبادی آویهنگ را که حدود 70 کیلومتر با سنندج فاصله دارد، روزانه سنگربندی کرده‌اند. درضمن، اهالی آویهنگ نهایت همکاری را با ضدانقلابیون دارند و آنها را می‌پذیرند و اکثر پیشمرگ‌ها درجه‌داران و ساواکی‌های فراری و معلمان می‌باشند. ضدانقلابیون درحالحاضر در روستای آویهنگ و بیساران و هویه بوده و آنجا را سنگربندی نموده‌اند.»(3)
گزارشی دیگر، خبر از الحاق گروه‌های مسلح در منطقۀ مریوان می‌دهد. در این گزارش آمده است: «یک گروه از افراد مسلح جلال طالبانی به سرگروهی بیک حاجی صفر که نفرات آنها 50 نفر می‌باشد، با گروهی از دمکرات‌ها به سرگروهی سیدرسول محیاتی وارد دزلی شده و به گروه ملاسعدی، سرگروه افرادی که در دزلی مستقر بوده‌اند، ملحق شدند و دارای یک خمپارۀ120 و تفنگ106 می‌باشند.»(4)تعداد دیگری از این افراد نیز در آبادی‌های اسنیوه(5)و برواسی مستقر شده‌اند.(6)قابل‌توجه اینکه «طبق گزارشات مکرر لشکر28، عدۀ زیادی از ضدانقلابیون در آبادی آویهنگ و توریور مستقر می‌باشند.»(7)
یک گزارش از مرکز اطلاعات غرب کشور نیز استعداد نیروهای تجمع‌یافتۀ سپاه رزگاری را در منطقۀ مریوان 306 نفر برآورد کرده و به‌طور دقیق به تعداد و نوع سلاح‌های آنها اشاره کرده است.(8)تعداد و نوع سلاح‌های ذکرشده در این گزارش بسیار درخور توجه است.(9)**
1
امروز همراه با اقدامات ایذایی پراکنده در مناطق کردستان، این‌گونه تحرکات در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی نیز به شکل حمله‌های متعدد به مراکز نظامی و نیروهای خودی انجام شد.
در کردستان، به گزارش سپاه همدان، شامگاه امروز 3 نفر از پیشمرگان مسلمان کرد به
1) Gelye دهی از دهستان کلاترزان بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 16 کیلومتری شمال رزاب و 15 کیلومتری جنوب جادۀ مریوان به سنندج. ر.ک: همان.
2) سند شماره 56430 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز اطلاعات غرب کشور به ادارۀ مرکزی، 11/5/1359
3) سند شماره 114927مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص60، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به لشکر28 (رکن2)، 14/5/1359.
4) سند شماره 56431 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص116، از مرکز اطلاعات غرب کشور به ادارۀ مرکزی، 11/5/1359.
5) Asnave آسنَوه: دهی از دهستان ویسه بخش مریوان شهرستان سنندج، واقع در 24 کیلومتری دژ شاهپور و 2 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: همان.
6) سند شماره 56446 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص120، از مرکز اطلاعات غرب کشور به اداره مرکزی، 13/5/1359
7) سند شماره 43432 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص216، از سماجا2 (ح - 4) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 6/6/1359، برابر گزارش نزاجا، 11/5/1359.
8) سند شماره 56439 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز اطلاعات غرب کشور به ادارۀ مرکزی، 11/5/1359.
9) ** تنفگ 75 م. م، 5 قبضه؛ کلاشینکف، 97 قبضه؛ برنو، 53 قبضه؛ ژ3، 72 قبضه؛ یوزی 3 قبضه؛ خمپاره، 5 قبضه؛ بازوکا60، 4 قبضه؛ تفنگ 5تیر، 43 قبضه؛ کلت، 7 قبضه؛ نارنجک، 200 عدد؛ مین، 500 عدد؛ مین‌یاب، 3 عدد؛ کالیبر50، 12 قبضه؛ مسلسل قناسه، 3 قبضه؛ گلولۀ توپ، 3 عدد؛ بمب ساعتی، 70 عدد؛ انواع فشنگ، 280 صندوق. (سند شماره 56439 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز اطلاعات غرب کشور به ادارۀ مرکزی، 11/5/1359.)
نامهای محمدعلی جعفری، عبدالحسین پناهی و مظفر صادق به‌هنگام گشت در روستای دهگلان(1)مورد حملۀ مهاجمان [ضدانقلاب] قرار گرفته و به شهادت رسیدند.(2)
درزمینه تحرکات ایذایی در آذربایجان‌غربی، «برابر گزارش ناحیۀ ژاندارمری آذربایجان‌غربی در ساعت 03:20، 11/5/59 ضدانقلابیون اطراف پاسگاه تازه‌شهر سلماس را محاصره و به پاسگاه شهر تیراندازی [کردند]. در این درگیری 3 نفر درجه‌دار و یک سرباز زخمی شدند.»(3)گزارش تلفنی فرمانده سپاه سلماس حاکی است که تعداد مهاجمان ضدانقلاب در این حمله 80 نفر به‌همراه تعدادی از اهالی بوده و درگیری تا ساعت 2:30 نیمه‌شب ادامه داشته است. این درگیری مجدداً از ساعت 3 تا 6 صبح از سر گرفته شد و جمعاً 5 نفر از پرسنل ژاندارمری زخمی شدند.(4)همچنین، براثر تیراندازی ضدانقلابیون که تیرهای آتشزا پرتاب می‌کردند، مقداری از علوفۀ دام‌های مردم آتش گرفت.(5)
گزارش دیگری از ژاندارمری آذربایجان‌غربی حاکی است: «در ساعت 03:00 امروز، ضدانقلابیون از ساختمان مقابل پاسگاه مرکزی نقده - که کردنشین می‌باشد - با سلاح‌های سنگین به پاسگاه تیراندازی و دراثر اصابت گلولۀ آر.پی.جی7 به ساختمان پاسگاه، یک نفر درجه‌دار و یک سرباز زخمی گردیدند.»(6)این حمله با مقاومت شدید نیروهای ژاندارمری مواجه شد و مهاجمان ضدانقلاب به‌هنگام عقب‌نشینی، 2 نفر از اهالی روستای بالقچی(7)نقده را به گروگان گرفته و با خود بردند.(8)در ساعت 12 شب نیز یک بمب در غرب کمربندی خیابان آپادانای ارومیه منفجر شده که خوشبختانه هیچ‌گونه تلفاتی نداشته است.(9)
1
سازمان چریک‌های فدایی خلق پس از انشعاب، در شاخه اکثریت به‌طوری واضح به‌سمت مواضع و تحلیل‌های حزب توده رفته است. این امر در نگرش سازمان به مسائل کردستان نیز تأثیرگذار بوده است. در گذشته، در میان جریان‌های کمونیستی، حزب توده به سرزنش کومه‌له و گروه‌هایی چون رزگاری که با عراق رابطه مستقیم داشتند می‌پرداخت. اکنون اکثریت نیز درپی این موضع، به نقد وابستگی گروه‌های مسلح کرد به عراق و امپریالیزم امریکا می‌پردازد. در همین چارچوب، امروز شاخۀ کردستان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) در اطلاعیه‌ای دربارۀ بروز این اختلافات و وابستگی برخی گروه‌های مسلح غیرقانونی به رژیم عراق، دست به افشاگری زده است. در این اطلاعیه آمده است:
«در تاریخ 7 مرداد 59، حامد محمدطاهربیگ کلاشی معروف به حامدبیگ از فئودال‌های منطقۀ باباجانی و مزدور رژیم فاشیستی بعث عراق در مهاباد توسط پیشمرگان فدایی دستگیر شد. او
1) Deh-golan دهی از دهستان ییلاق بخش حومۀ شهرستان سنندج، واقع در 47 کیلومتری شرق سنندج، سر راه سنندج - همدان. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 13/5/59، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس از همدان.
3) سند شماره 56433 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سلماس)، ص158، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد اطلاعات)، 11/5/1359.
4) سند شماره 425603 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سلماس)، ص159، گزارش تلفنی فرمانده سپاه سلماس به سپاه ارومیه، 12/5/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
6) سند شماره 56432 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص53، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد اطلاعات)، 11/5/1359؛ و - سند شماره 409271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، شماره6، ص2، 11/5/1359.
7) Baleqchi دهی از دهستان حومۀ بخش سلدوز شهرستان ارومیه، واقع در 5/3 کیلومتری جنوب‌غربی نقده و 5/2 کیلومتری جنوب جادۀ نقده به مهاباد. ر.ک: همان، جلد4.
8) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه، به نقل از مهندس طاهری استاندار آذربایجان‌غربی.
جهت تماس با برخی از افراد به مهاباد آمده بود. حامدبیگ سال گذشته همراه با شیخ جلال حسینی هنگامی‌که با مقادیر زیادی سلاح از عراق بازمی‌گشت، در منطقۀ مریوان توسط پیشمرگان حزب دمکرات دستگیر شد و حزب دمکرات پس از ضبط سلاح‌های حامدبیگ و شیخ جلال حسینی آنها را آزاد کرد. سلاح‌های مذکور پس از چندی با اصرار کومه‌له، تحویل شیخ جلال گردید. رفقای ما در مریوان در جریان این واقعه طی اطلاعیۀ افشاگرانه‌ای علیه نیروهای وابسته به بعث، از شیخ جلال حسینی و حامدبیگ به‌عنوان عناصر وابسته به بعث عراق یاد کردند که زیر پوشش دفاع از حقوق خلق کرد با سلاح‌های دریافت‌شده از عراق به توطئه‌گری و جنگ‌افروزی مشغول‌اند. در این هنگام ما روابط مشکوک و ناسالم برخی نیروهای سیاسی با جریانات وابسته به بعث را زیر علامت سؤال قرار دادیم و از آنها خواستیم موضع خود را در قبال نیروهای توطئه‌گر و وابسته به بعث و امپریالیسم روشن نمایند، اما علی‌رغم هشدارهای مکرر ما با این مسئله ازجانب آنها برخورد نشد، بلکه کومه‌له در اطلاعیه‌ها و بیانیه‌های خود به دفاع از افرادی نظیر شیخ جلال حسینی به‌عنوان نیروی ملی و مترقی! پرداخت و سیاست سازمان [چریک‌های فدایی خلق] را برای استقرار صلح عادلانه در کردستان و مبارزه با نیروهای وابسته مورد حمله قرار داد. به‌دنبال این واقعه، کومه‌له شتاب‌زده به‌خاطر اینکه رابطۀ خود با نیروهای وابسته را از نظر توده‌ها پنهان نماید، جاروجنجال خلع‌سلاح سپاه رزگاری را به راه انداخت و همان‌گونه‌که می‌دانیم کومه‌له رهبران دستگیرشدۀ رزگاری را در سنندج آزاد ساخت و آن تعداد از مزدوران رزگاری را که کومه‌له آنها را به‌اصطلاح خلع‌سلاح کرده بود، بار دیگر، از ارباب خود صدام حسین جنایتکار سلاح‌های بهتری دریافت داشتند. طی این مدت عناصر مزدور و وابسته به بعث و سایر عمال و ایادی امپریالیسم از برکت وجود رژیم جنایتکار بعث هرروز پول و سلاح‌های بیشتری دریافت کرده‌اند. حامدبیگ پس از آن بارها برای دریافت اسلحه به عراق مراجعت کرده و به اعتراف خود تاکنون 300 قبضه کلاشینکف و برنو و تعدادی آر.پی.جی7 و مهمات از بعث عراق دریافت داشته است و مردم آن منطقه به‌خوبی می‌دانند که حامدبیگ در منطقۀ تحت نفوذ خود تحت چه عنوانی فعالیت نموده و با کدام‌یک از نیروها همکاری و دوستی داشته است. ما به‌زودی اعترافات صریح حامد محمدطاهربیگ را به‌صورت نوار و نوشته در اختیار مردم قرار خواهیم داد. همچنین از آنجا که این مزدور کثیف در اختیار سازمان ما قرار دارد، می‌تواند در حضور مردم توضیح دهد که چگونه و تحت چه عنوانی از بعث سلاح دریافت داشته و رابطه‌اش با کسانی که ظاهراً خود را مدافع خلق می‌دانند و "دادگاه‌های خلقی" تشکیل می‌دهند، چگونه بوده است. ...»(1)
یادآوری می‌شود علاوه‌بر مسائلی که در افشاگری سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) آمده است، گونه‌ای دیگر از اختلاف بین "کومه‌له" و "دمکرات" وجود دارد. اختلافات موجود میان این دو گروه علاوه‌بر مسائل مسلکی و مهم‌تر از آن عموماً به‌دلیل حفظ یا بسط قدرت
1) هفته‌نامۀ کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران (اکثریت)، شماره 70، 15/5/1359، ص18، به نقل از خبرنامۀ شماره 32، 11 مرداد 1359.
نفوذ در مناطق محلی است. روابط این دو گروه گرچه هرازگاهی دچار نوسان بوده است، با عامل دوری و نزدیکی با حکومت بعث عراق که طبعاً منتج به جذب امکانات می‌شود، درهم می‌آمیزد و باعث تشدید درگیری می‌گردد. ازجمله، یک گزارش مربوط به امروز حاکی است: «80 نفر از پیشمرگان کومه‌له، دفتر حزب دمکرات در بوکان را به‌علت اینکه امکان دارد یک [نفر از] کومه‌له را دستگیر کرده باشند، محاصره نمودند، ولی حزب دمکرات به‌خاطر جلوگیری از برادرکشی به‌صورت توافق موضوع را فیصله دادند.»(1)
1
درحالیکه شهر مرزی و بندری آبادان از بدو پیروزی انقلاب همواره شاهد درگیری‌ها، تظاهرات مسلحانه و بمب‌گذاری‌های گروه‌های موسوم به خلق عرب بوده است، و از سوی دیگر به‌دلیل درگیری‌های مرزی ارتش عراق ماه‌های متوالی است که به‌طور جدی تهدید می‌شود، نقش گروه‌های سیاسی چون سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، سازمان چریک‌های فدایی خلق، اتحادیۀ کمونیست‌های ایران، گروه پیکار و رنجبران و دیگر گروه‌های چپ در تشدید بحران‌های قومی، صنفی و سیاسی در این‌گونه مناطق، طبعاً با تأثیر بیشتری همراه است. دراین‌میان، یکی از موضوعات عمده‌ای که مستمسک گروه‌های سیاسی مزبور در تبلیغات پرحجم خود علیه مسئولان نظام نوپای اسلامی بوده، ماجرای خانوادۀ شهدای سینما رکس آبادان است.
از تحصن خانواده‌های قربانیان فاجعۀ سینما رکس در محل ادارۀ دارایی آبادان برای فشار به مسئولان قضایی و سیاسی کشور جهت تسریع در تشکیل دادگاه عاملان این فاجعه، 105 روز می‌گذرد. در تمام این مدت، محل دارایی و خیابان‌های مختلف شهر کانونی برای فعالیت سیاسی گروه‌های مزبور بوده است. از آنجا که رسیدگی به پروندۀ پیچیدۀ متهمان فاجعه سینما رکس در هفته‌های اخیر با اعزام دادستان ویژۀ رسیدگی به این امر، به‌زودی آغاز می‌شود، فشار گروه‌های سیاسی نیز در تحریک خانواده‌ها و پخش شایعاتی مبنی‌بر اهمال‌کاری و سهل‌انگاری مسئولان سیاسی و قضایی کشور روز به روز بیشتر می‌شود. این امر باعث واکنش چاره‌ناپذیر مسئولان قضایی و سیاسی شهر شده و بحران تازه‌ای را ازسوی گروه‌های سیاسی به دنبال داشت.
به گزارش شهربانی آبادان، در ساعت 1:35 دقیقۀ بامداد امروز، مأموران سپاه پاسداران به‌اتفاق حجت‌الاسلام طباطبایی، حاکم شرع استان خوزستان و معاون سیاسی استانداری، به ادارۀ دارایی مراجعه و متحصنین فاجعۀ سینما رکس را بدون درگیری شدید از محل خارج کردند. حفاظت ادارۀ مزبور فعلاً به‌وسیلۀ مأموران سپاه پاسداران و شهربانی آبادان تأمین می‌شود.(2)
دراین‌باره، حسن تیزمغز، دادیار دادسرای انقلاب اسلامی آبادان، درمورد علت اخراج متحصنین از محل تحصنشان گفت: «روز جمعه حجت‌الاسلام جمی در نمازجمعه ضمن اعتراض به هرگونه تحصن و راه‌پیمایی باتوجهبه این مسئله که تحصن بازماندگان شهدای
سینما رکس در ادارۀ دارایی کار این اداره را مختل کرده است، خواستار خروج این گروه از محل تحصنشان شد. در همان شب نیز ازطریق صداوسیمای جمهوری اسلامی مرکز آبادان اطلاعیه‌ای که ازسوی فرماندار آبادان(1)صادر شده بود، پخش شد که پیرو آن از متحصنین در محل دارایی خواسته شده بود ادارۀ مزبور را ترک کنند. حدود ساعت 12 شب شنبه بود که من و طباطبایی حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب خوزستان به محل ادارۀ دارایی رفتیم و به متحصنین گفتیم که قصد مذاکره با آنها را داریم؛ اما آنها به ما پرخاش کردند و یکی از پاسداران را که برای گشودن درِ اداره وارد محل شده بود مورد ضربوشتم قرار دادند و ما به‌ناچار متحصنین را از محل تحصن خود بیرون برده و با اتوبوس به قسمت دیگر شهر انتقال داده و آنجا رها کردیم.» دادیار دادسرای انقلاب آبادان همچنین افزود: «متأسفانه عدهای افراد ضدانقلاب و افراد گروه‌های سیاسی در بین متحصنین نفوذ کرده بودند که مانع از مذاکرۀ آنها با ما می‌شدند.»(2)
اما اخراج متحصنان، پایان ماجرا نبود، در ساعت 9 صبح، عدهای حدود 300 نفر در اعتراض به اقدام سپاه پاسداران، در جلو ادارۀ دارایی اجتماع کرده و به‌طور نشسته دست به تحصن زدند و با دادن شعارهایی، عمل سپاه را محکوم کردند.(3)ساعتی بعد، گروهی به طرف‌داری و گروهی دیگر در مخالفت با متحصنین به دادن شعار و پرتاب سنگ به‌سوی یکدیگر پرداختند. این درگیری نیم‌ساعت طول کشید و چند تن نیز زخمی شدند. درگیری با مداخلۀ سپاه پاسداران و شلیک گاز اشک‌آور پایان گرفت.(4)گزارش شهربانی آبادان حاکی است: «در این جریان مغازه‌های اطراف شهربانی تعطیل و کماکان همان عده در خیابان پراکنده و گهگاه شعارهایی می‌دهند.»(5)
این درگیری‌ها تا غروب امروز همچنان ادامه داشت. شهربانی به استاندار گزارش داد که «از ساعت 19 روز جاری، عدهای در حدود 3 هزار نفر به حمایت از بازماندگان فاجعۀ سینما رکس در خیابان امیری اجتماع و اقدام به دادن شعار علیه سپاه پاسداران نمودند که با شلیک چند تیر هوایی به‌وسیلۀ برادران سپاه به خیابان و کوچه‌های اطراف متفرق شدند، ولی اجتماع آنان کماکان ادامه دارد. سپاه پاسداران در منطقه مراقبت می‌نماید و پرسنل شهربانی مراقبت از شهربانی و دارایی را ادامه می‌دهند. دراثر همین درگیری مغازه‌های مرکز شهر به‌صورت تعطیل درآمده که تا ساعت 20:30 [تظاهرات پراکنده] ادامه دارد.»(6)
آخرین گزارش امروز شهربانی حاکی است از ساعت 21، جمعیت مزبور به حمایت از بازماندگان فاجعۀ سینما رکس از خیابان طالقانی و خیابان یک احمدآباد راه‌پیمایی کرده، سرانجام پس از گذشتن از چند خیابان در ساعت 22 درحالیکه به حدود 3000 نفر بالغ می‌شدند، در میدان سَدِّه بدون درگیری و حادثۀ سوئی پراکنده گردیدند و درحالحاضر وضعیت عادی است.(7)
1) دو ضمیمه دارد؛ مصاحبة فرماندار آبادان درباره علت پایان‌دادن به تحصن خانواده‌های بازماندگان شهدای سینما رکس آبادان و ضمیمه دوم؛ مصاحبه فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان درباره پایان‌دادن به تحصن مزبور.
2) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص1، مصاحبه با خبرنگار کیهان در آبادان.
3) سند شماره 359461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار خوزستان، 11/5/1359.
4) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص1.
5) سند شماره 359461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 359458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار خوزستان، 11/5/1359.
7) سند شماره 359459 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار خوزستان، 11/5/1359.
1
درحالیکه در مرزهای ایران و عراق تشنج و ناامنی روز به روز افزایش می‌یابد و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در غرب و جنوب‌غربی کشور، عملاً درحالت فوق‌العاده به سر می‌برند، در داخل نیز گرفتاری‌های عدیده‌ای براثر برخورد هواداران و مخالفان گروه‌های سیاسی وجود دارد که بر بی‌ثباتی کشور می‌افزاید.
شامگاه امروز مصادف با شب 21 رمضان، در مراسم احیائی که در محل دانشگاه امام صادق(ع) برگزار شد، هنگام سخنرانی جواد منصوری درباره موضع‌گیری گروه‌های سیاسی ازجمله سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، توسط هواداران این سازمان، مجلس به اخلال کشیده شد. به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی، بیش از 100 نفر که در جلو جمعیت نشسته بودند به اعتراض برخاسته و با ایجاد همهمه و شعار، مجلس سخنرانی را به‌هم زدند. این وضع موجب اعتراض سایر شرکت‌کنندگان در اجتماع شده و دامنۀ درگیری به خیابان نیز کشیده شد. بلافاصله پاسداران برای برقراری نظم به آن منطقه اعزام شده و از گسترش درگیری و اخلال جلوگیری کردند. در همین رابطه چند نفر بازداشت شده‌اند که تحقیقات اولیه نشان می‌دهد از اعضای مجاهدین خلق (منافقین) هستند.(1)
دراین‌باره سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز اطلاعیه‌ای منتشر کرد که در قسمتی از آن آمده است:
«درحالیکه بهترین عزیزان ما در زیر چکمۀ "سیا" امریکا با زبان روزه به سر می‌برند و درحالیکه عزیزان ما در مرزهای عراق با عوامل حلقه‌به‌گوش امریکا برای حفاظت از اسلام و ایران جان می‌دهند و... درحالیکه هزاران نفر از مردم دلباخته در سوگ ابرمرد تاریخ امیرمؤمنان به دعا و نیایش نشسته‌اند... عدهای که در لباس اسلام به نام خلق، با خلق مبارزه می‌کنند و علی‌رغم تذکرات مکرر و روشن‌کردن نقش ضدانقلابی وابستگان به سازمان به‌اصطلاح مجاهدین خلق [منافقین] که منافقانه خود را حتی به امام امت مسلمان جلوه داده‌اند، تلاش در برهم‌زدن مجلس نیایش و احیای شب شهادت امیرمؤمنان می‌کنند. ...»
در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است:
«دیشب هنگامی‌که مجلس نیایش و سخنرانی در بررسی و پیگیری بیانات امام منعقد گردیده بود، چون مسئولان انتظامات عناصر مشکوکی را مشاهده کردند، از قبل از شروع برنامه متذکر شدند تا درصورت بروز حرکت غیرعادی برادران و خواهران شرکت‌کننده به هوش باشند... ولی عناصر معلوم‌الحال بعد از گذشتن مدت کمی از سخنرانی به‌بهانۀ اعتراض به سخنران بنای شلوغ‌کاری را گذاشتند که به‌وسیلۀ نیروهای انتظامی شناسایی شده و پس از درگیری بسیار مختصری بازداشت شدند. از بازداشت‌شدگان 2 عدد چاقو و یک عدد پنجه بکس گرفته شد.»(2)
دراینحال، اطلاعیة روابط عمومی دادستانی کل انقلاب اسلامی مرکز نشان می‌دهد که اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، علاوه‌بر ایجاد درگیری و تشنج، دست به اعمال دیگری نیز
می‌زنند که بازهم درجهت تشدید وضعیت بی‌ثباتی در کشور است. در این اطلاعیه آمده است:
«صبح شنبه، محاکمۀ آقای سعید متحدین عضو سازمان مجاهدین خلق [منافقین] به‌اتهام سرقت مسلحانه، در دادگاه انقلاب اسلامی مرکز آغاز گردید. متهم به‌قصد سرقت از جواهرفروشی واقع در خیابان نادری، وارد شده و پس از تهدید با سلاح کمری درصدد ربودن جواهرات مغازه برمی‌آید که صاحب مغازه پس از مشاهدۀ این وضع دادوفریاد کشیده و کارگران وی که در زیرزمین مغازه مشغول کار بودند به‌کمک وی شتافته و با شلیک 2 تیر وی را مجروح و خلع‌سلاح و تحویل افراد انتظامی داده‌اند. نامبرده در دادگاه مدعی شده است که وی قصد داشته با جواهرات و پول‌های مسروقه به خانواده‌های فقیر جنوب تهران کمک کند.»(1)
1
وقوع برخی رویدادها که بعضاً درارتباط‌با کودتای نافرجام گذشته یا حوادثی از این دست، مشکوک به نظر می‌آیند، مسئولان سیاسی - انتظامی کشور را بر آن داشته است تا دست به اجرای برخی اقدامات تأمینی و حفاظتی بزنند؛ ازجمله برای مقابله با تحرکات عوامل مخالف نظام جمهوری اسلامی در سراسر کشور، به‌ویژه به‌منظور کشف شبکه‌های باقیمانده از عوامل فراری کودتای اخیر، تصمیم به تشکیل کمیته‌های اطلاعاتی در استان‌های مختلف گرفته‌اند. در قسمتی از بخشنامۀ خیلی محرمانه‌ای که شهربانی کل کشور به رؤسای شهربانی‌های مراکز استان‌ها ارسال داشته، آمده است: «... برمبنای تصمیمات متخذه در وزارت کشور قرار است در استانداری‌های هر استان کمیته‌های اطلاعاتی ویژه‌ای تشکیل گردد که این کمیته‌ها ضمن تلاش درجهت جمعآوری اخبار مهم استان، وظایفش تبادل اطلاعات منطقه‌ای و تجزیه‌وتحلیل منطقۀ استحفاظی از دیدگاه‌های مختلف سیاسی، نظامی، اطلاعاتی و بررسی بحران‌ها و تهدیدات منطقه و علل گسترش بحران و مآلاً مبارزه و خنثی‌کردن تهدیدات و ترسیم تصویری از رویدادهای منطقه با ذکر راهکارهای اصولی جهت استانداران و همچنین ارسال گزارشات به مراکز اطلاعاتی کشور خواهد بود. ...»(2)
در همین حال، واحد عملیات سپاه تهران در تلفنگرامی به مرکز فرماندهی، دربارۀ وضعیت پوشش هوایی مرکز صداوسیمای کشور ابراز نگرانی و درخواست پدافند ضدهوایی کرده است: «نظر به اینکه مرکز رادیو تلویزیون (جام‌جم) فاقد توپ ضدهوایی می‌باشد، لذا لازم است هرچه سریع‌تر نسبت به نصب توپ ضدهوایی در محوطۀ آن سازمان اقدام مقتضی به عمل آید...»(3)
از سوی دیگر، یک مورد مشکوک از شهرستان بیرجند این‌طور گزارش شده است: «خبر واصله از سپاه مشهد، در ساعت 03:10 امروز یک فروند هواپیمای نظیر اف5 از شمال به‌طرف جنوب شهر بیرجند با سرعت زیاد در پرواز بوده، به‌طوری‌که مشخص نشده مسیر هواپیما کجاست و بلافاصله از دید محو شد. درضمن تماسی که با نیروی هوایی مشهد گرفته شد افسر نگهبان اظهار داشتند با بررسی پیرامون مسئله، هیچ‌گونه پروازی در منطقه نداشته‌ایم.»(4)
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2؛ و - روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص4.
2) سند شماره 294084 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران (ادارۀ امور اجتماعی) به رؤسای شهربانی‌های مراکز استان، 11/5/1359.
3) سند شماره 38995 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه تهران (عملیات) به مرکز فرماندهی، 11/5/1359.
4) سند شماره 38810 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مشهد به اطلاعات، 11/5/1359؛ و - سند شماره 409271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه مرکز، شماره 6، ص1، 11/5/1359.
1
بنی‌صدر امروز بازهم به مخالفان خود حمله کرد و آن دسته از نمایندگان مجلس شورای اسلامی را که در مجلس دم از مخالفت با وی می‌زنند مستکبر نامید؛ اعلام مخالفتی که به تظاهرات عدهای به طرف‌داری از وی انجامید. وی که در مدرسه عالی شهید مطهری در اجتماع مردم تهران سخنرانی می‌کرد، ضمن انتقاد شدید از اقدام اخیر رژیم اشغالگر قدس مبنی‌بر تعیین بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت این کشور، در بخش دیگری از سخنان خود با یادآوری این مطلب که «امروز کسانی که خود را قیم افراد مستضعف می‌دانند مستکبر هستند و این دسته از مستکبران یکی از موانع و مشکلات پیروزی کامل مستضعفان ایران هستند»، گفت: «اگر کسانی باشند به‌عنوان نمایندۀ مخالف رئیس‌جمهور، حق آنهاست. من هیچ‌گونه مخالفتی ندارم، حق هرکس است که موافق باشد یا مخالف، اما تا آنجایی که من بتوانم برای موافق‌کردن مستکبران، باج نمی‌دهم. اما حرف من این است که اگر کسی آمد و خود را داوطلب نمایندگی مردم کرد باید به مردم بگوید که وقتی به مجلس رفت چه خواهد کرد تا مردم از روی آگاهی رأی بدهند. آنها هم که از مردم رأی گرفته‌اند می‌بایست همان موقع به مردم می‌گفتند که به مجلس می‌روند برای مخالفت با رئیس‌جمهوری. بنابراین وقتی نگفته‌اند و در آنجا دم از مخالفت می‌زنند درواقع مستکبرانی هستند که خود را بیشتر از دیگران قیم مستضعفان می‌دانند.»(1)
این سخنرانی که به دعوت انجمن اسلامی صنف بافنده ترتیب یافته بود، حاشیه‌هایی نیز داشت؛ صحنه‌هایی که نمایانگر کشانده‌شدن اختلافات دو جناح رقیب به میان خیابان‌ها و مجامع است. بنا به گزارش خبرگزاری پارس: «مردمی که در محوطۀ باغ و خیابان‌های اطراف اجتماع کرده بودند با دادن شعارهایی چون؛ "بنی‌صدر بنی‌صدر حمایتت می‌کنیم؛ نخست‌وزیر ایران منتخب بنی‌صدر"، ابراز احساسات می‌کردند.» بنا به همین گزارش، «مردم در پایان سخنرانی رئیس‌جمهوری، درحالیکه شعارهای بالا را می‌دادند در طول خیابان جمهوری به راه‌پیمایی پرداختند.»(2)
2
باوجود نوساناتی که در روند درگیری سیاسی کنونی بین ایران و امریکا روی می‌دهد، چشم‌انداز روشنی، حتی در میان‌مدت، برای آن متصور نیست. دراین‌میان، موضوع دستگیری، ضربوشتم و بازداشت دانشجویان ایرانی در تظاهرات روز یکشنبۀ گذشته و اعتصاب غذای گروهی دیگر از آنان در مقابل کاخ سفید در اعتراض به رفتار پلیس امریکا، همچنان بازتاب وسیعی دارد.
در اطلاعیۀ "ستاد خبری مبارزات انجمن‌های اسلامی دانشجویان خارج از کشور"، چنین آمده است: «هفتمین روز اعتصاب غذای خواهران و برادران انجمن‌های اسلامی دانشجویان در امریکا و کانادا با استقبال بی‌سابقه‌ای نسبت به روزهای قبل پشت سر گذاشته شد و توریست‌هایی که از نقاط مختلف امریکا در این روز تعطیل برای بازدید از کاخ سفید به این محل آمده بودند آنچنان
اجتماعی را موجب شده بودند که حتی پیاده‌روهای مقابل کاخ سفید نیز راهبندان شده بود.»(1)
وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران امروز اطلاعیه‌ای بدین شرح صادر کرد: «روز گذشته، نمایندۀ ایران در سازمان ملل متحد راجع به رفتار خشونت‌آمیز پلیس امریکا با دانشجویان ایرانی که درحالحاضر در اعتصاب غذا هستند با معاون اجرایی کورت والدهایم دبیرکل سازمان ملل متحد، [مطالبی را] مطرح کرد و اظهار داشت امریکا علناً مرتکب عمل غیرقانونی و رفتار وحشیانه خلاف اصول ابتدایی حقوق بشر با دانشجویان ایرانی می‌شود و مقامات مسئول امریکا نیز چشم خود را دربرابر این اعمال می‌بندد. نمایندۀ ایران رسماً از معاون اجرایی دبیرکل خواست که برای جلوگیری از ادامۀ این وضع اقدام فوری به عمل آورد. درنتیجۀ این مذاکرات، معاون اجرایی دبیرکل قول داد که مطالب را تلگرافی به اطلاع دبیرکل سازمان ملل متحد که درحالحاضر برای دیدار از کشورهای آسیای جنوب‌شرقی، نیویورک را ترک کرده است برساند و خود وی نیز ازطریق نمایندگان دائم ایالات متحده در سازمان ملل اقدامات لازم را به عمل آورد.»(2)
همچنین، سخنگوی وزارت امور خارجه امروز گفت: «به‌منظور رسیدگی و هماهنگی دربارۀ مسائل دانشجویان زندانی ایرانی در امریکا طبق درخواست نمایندۀ دفتر حفاظت منافع ایران در واشنگتن مقیم سفارت الجزایر، جلسه‌ای با حضور چند تن از وکلای حقوقی و نفر دوم سفارت الجزایر در محل دفتر حفاظت منافع ایران در امریکا تشکیل شد و پس از مذاکرات لازم تصمیم گرفته شد از عدهای از پزشکان ایرانی مسلمان و متعهد دعوت شود که در زندان از دانشجویان دیدن کنند. این دیدار توسط چند پزشک ایرانی انجام شد و بیش از چهار ساعت به طول انجامید. گزارشی که پزشکان ایرانی به دفتر نمایندگی ایران داده‌اند نشان می‌دهد که حال جسمی اکثریت دانشجویان بد و دچار حالت تهوع، سرگیجه و لرزش اندام و خشک‌شدن پوست می‌باشند، لیکن روحیۀ دانشجویان قوی توصیف شده است. طبق گزارش پزشکان، رفتار مسئولان زندان با دانشجویان به شکل وحشتناکی تنفرآمیز می‌باشد. ...» سخنگوی وزارت خارجه افزود: «پس از این گزارش، نمایندۀ ایران از وکلا می‌خواهد که از دادگاه فدرال واشنگتن اجازۀ مرخص‌شدن کسانی که به‌حالت مریضی سخت افتاده‌اند و انتقال آنان به بیمارستان گرفته شود. نمایندۀ الجزایر به‌همراهی وکیل نمایندگی دفتر ایران با برادران و خواهران دانشجو ملاقات کردند و یک بار دیگر پشتیبانی دفتر حفاظت منافع ایران را به آنان اعلام داشتند.»
سخنگوی وزارت خارجه اضافه کرد: «بنا به درخواست نمایندۀ ایران، گزارش بدرفتاری و شکنجۀ دانشجویان توسط مسئولین زندان ازطریق نفر دوم سفارت الجزایر و وکیل دفتر حفاظت منافع ایران به وزارت خارجة امریکا تسلیم شده و مذاکراتی در جریان است که به‌نحوی آزادی بی‌قیدوشرط برادران و خواهران هرچه زودتر عملی گردد.»(3)
از سوی دیگر، کار به اخراج گروهی برخی دانشجویان دستگیرشده نیز کشیده شده است. بنابر گزارش امروز رادیو صدای امریکا: «ادارۀ مهاجرت امریکا اقداماتی را درجهت اخراج گروهی از ایرانیان طرفدار [آیت‌الله] خمینی آغاز کرده است. ... به گزارش خبرنگار ما از واشنگتن، 190 نفر ایرانی که هفتۀ پیش بازداشت شده‌اند درصورتی‌که مدرکی دال‌بر معتبربودن روادید اقامت خود در امریکا به مقامات ادارۀ مهاجرت ارائه نکنند با خطر اخراج از امریکا روبه‌رو خواهند شد. ... و اما پنجشنبه‌شب، یک گروه 20 نفری از زنانی که در بازداشت به سر می‌برند توسط مقامات انتظامی به ادارۀ مهاجرت امریکا تحویل شده‌اند. ... دیروز نیز سایر بازداشت‌شدگان که عدۀ آنها به 170 تن بالغ می‌گردد، به مقامات ادارۀ مهاجرت امریکا تحویل شدند. یکی از مقامات ادارۀ مهاجرت دراین‌باره گفت: این برای امریکا جای بسی خوشبختی است که به ایرانیان بازداشت‌شده‌ای که قصد بازگشت به ایران را دارند اجازۀ چنین کاری را بدهد، درحالیکه افراطیون اشغالگر سفارت امریکا در تهران همچنان دیپلمات‌های امریکایی را در بند اسارت خود دارند و به آنان اجازۀ بازگشت به وطنشان را نمی‌دهند.»(1)
این رادیو در گزارش دیگری در اخبار شامگاهی خود گفت: «... طبق تقاضای وزارت امور خارجۀ امریکا، پلیس واشنگتن اتهام خود را از دانشجویان ایرانی پس گرفته و آنان را در اختیار ادارۀ مهاجرت امریکا گذاشته است. وزارت امور خارجۀ امریکا نگران آن است که این حادثه ممکن است احتمالاً در وضع گروگانهای امریکایی در ایران تأثیر داشته باشد. ...»(2)
رادیو لندن نیز درباره موضع‌گیری تبلیغاتی ایران گفت: «دستگیری درحدود 170 نفر دانشجوی ایرانی در امریکا به‌دنبال تظاهرات آنان در واشنگتن سروصدای زیادی در تهران برپا کرده است. رادیو تهران پلیس امریکا را فاشیست نامیده و دائماً آن را به خشونت و وحشیگری متهم می‌سازد. رادیو ایران اکنون می‌گوید که یکی از مأموران بازجویی امریکا سابقاً عضو ساواک بوده است. دانشجویان تندرویی که گروگانهای امریکایی را تحت بازداشت دارند درخواست کردند تا تظاهراتی به‌نشانۀ همبستگی با دانشجویان ایرانی دربرابر سفارت امریکا برگزار گردد. و از نمایندگان مجلس نیز تقاضا شده است تا از سازش با شیطان بزرگ اجتناب نمایند.»(3)
1
موضوع روابط ایران و شوروی که این روزها به سردی گراییده، یکی از محورهای گفت‌وگوی سفیر ایران در مسکو در ملاقات امروزش با ابوالحسن بنی‌صدر در تهران بوده است.
محمد مکری در پایان این ملاقات در گفت‌وگویی با خبرگزاری پارس گفت: «در این ملاقات درمورد روابط دو کشور ایران و شوروی و همچنین مسئلۀ افغانستان مذاکره شد.» وی
افزود: «ما در مواضع انقلابی خودمان مستحکم هستیم و یک سانتی‌متر هم عقب نمی‌رویم، ولی روابط دوستانه را هم حفظ می‌کنیم. ... روابط ما با شوروی خوب است، ولی روابط خوب ما دلیل بر این نیست که ما در مواضع خودمان مستحکم نباشیم.» آقای مکری افزود: «در این ملاقات همچنین درمورد اسلحه‌ای که شوروی به عراقی‌ها می‌دهند - که مرزهای ما بمباران شود - بحث کردیم و من نمی‌توانم در یک کشوری که ادعای دوستی با ایران می‌کند سفیر باشم و شاهد بمباران مرزهای کشورم باشم.» وی در پاسخ این سؤال که شما برای جلوگیری از این کار چه اقدام‌هایی انجام داده‌اید، گفت: «اقداماتی انجام داده و می‌دهم و تا آنجا که می‌توانم سعی می‌کنیم تا صدور اسلحه از شوروی به عراق متوقف شود.» آقای مکری در پاسخ به این پرسش که آیا شما در این مدت برای جلوگیری از تجاوز شوروی به افغانستان اقداماتی انجام داده‌اید، گفت: «من مرتب درحال مذاکره و اقداماتی هستم و حالا هم که به ایران آمده‌ام به این علت است که قرار شد سفرای کشورهایی که در المپیک شرکت نمی‌کنند از مسکو خارج شوند. و این عمل نه به‌عنوان اعتراض، بلکه یک ژست سیاسی است.» وی افزود:
«ما روابط حسنه را با شوروی حفظ می‌کنیم و سعی می‌کنیم روابط اقتصادی و مبادلات اقتصادی و بازرگانی به‌موجب پروتکلی که اخیراً امضا شد، گسترش یابد؛ ولیکن باید دنیا و شوروی بفهمند که موضع ما واقعاً یک موضع نه شرقی و نه غربی است و ما اگر با امریکا مبارزه می‌کنیم، آنها این مطلب را هیچ‌وقت به مغز خودشان راه ندهند که ما یک روزی ممکن است به دامان شوروی بیفتیم. و اگر هم ما در بعضی مطالب با شوروی توافقی نداریم برای خوشایند امریکا نیست. اگر در صدور گاز به موافقت نرسیدیم این دلیل سوء روابط ما نیست و ما چون استقلال داریم در بعضی مواردی که به نفع ما است و منافع ما حفظ شود موافقت می‌کنیم و مخالف قراردادهایی که به نفع ما نیست، می‌باشیم.»(1)
1
نبردهای 48 ساعت گذشته در مناطق کردنشین و نیز اعدام‌های اخیر کودتاچیان در ایران، در میان برخی محافل خبری؛ به‌ویژه رادیو صدای امریکا بازتاب وسیعی داشته است. لحن این رادیو و نیز خبرهایی که از کردهای مسلح مخالف بیان می‌کند، حائز اهمیت ویژه است. این رادیو در گزارشی از خبرنگار خود چنین می‌گوید:
«در تازه‌ترین برخوردهای قوای دولتی و مبارزان کرد، حداقل 20 نفر کشته و 40 نفر زخمی شده‌اند و براساس گزارش‌هایی که ازطرف منابع کردها منتشر شده است، مبارزان کرد یک کاروان مهمات را در مریوان در نزدیکی مرز عراق مورد حمله قرار داده‌اند. کاروان مهمات
1) همان، ص7، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
متشکل از 30 کامیون عازم سنندج، مرز [مرکز] استان کردستان بوده است. در صفحات شمالی، نبردهایی در حدود اشنویه - که ظرف دو روز گذشته تحت حکومت نظامی درآمده است - گزارش شده است. منع عبورومرور شبانه پس از کشته‌شدن 13 پاسدار به‌دست مبارزان حزب دمکرات کردستان اعلام گردیده است.
منابع کردها می‌گویند حزب دمکرات کردستان مشغول بسیج نیرویی عظیم در مقر قاسملو در نزدیکی اشنویه است که صحنۀ زدوخوردهای شدید چند ماه گذشته بوده است. همین منابع معتقدند که هدف برقراری حکومت نظامی ممانعت از اعزام مبارزان حزب دمکرات کردستان در منطقه بوده است. درحالیکه ناآرامی در منطقۀ شمالی کردستان رو به افزایش است، گزارش می‌رسد در جنوب کردستان زدوخوردهای شدید میان نیروهای عراق و قوای رژیم ایران نیز رو به فزونی است.
رادیو دولتی ایران ادعا دارد که شواهد موجود حاکی‌از بسیج بزرگ نیروهای زرهی عراق در امتداد مرزها است. در عرض 48 ساعت گذشته، مناطق مرزی مرکز تحت آتش توپخانۀ عراقی‌ها قرار گرفته است. رادیو ایران می‌گوید که 4 سرباز ایرانی کشته شده‌اند و پالایشگاه نفت شاه [نفت‌شهر] در کرمانشاه در شعله‌های آتش درحال سوختن است.»(1)
1
رادیو لندن امروز به مناسبت مرگ شاه در هفتۀ گذشته، و اشاره به دعاوی ایران درباره ثروت وی، ضمن مروری کوتاه بر روند تیرگی روابط ایران و امریکا، به تفسیر وضعیت کنونی این مناسبات پرداخته است.
این رادیو می‌گوید: «تیرگی مناسبات ایران و امریکا بعد از انقلاب ایران، موقعی به اوج خود رسید که ایرانی‌ها به‌عنوان تحت فشار گذاشتن امریکا برای استرداد شاه مخلوع دیپلمات‌های امریکایی را به گروگان گرفتند. بااینکه تقریباً مسلم بود که شاه به ایران تحویل داده نخواهد شد، این اقدام باعث شد که شاه از کشوری به کشور دیگر پناهنده شود و بالاخره هفتۀ گذشته در بیمارستانی در مصر مرد. بعضی از ناظران به‌خصوص خود امریکایی‌ها تصور می‌کردند که مرگ شاه ممکن است تغییراتی را در روابط این کشور با ایران باعث شود. گو اینکه ایرانی‌ها بلافاصله پس از مرگ شاه اعلام کردند که این پیشامد تغییری در سیاست‌های جاری ایران نسبت به امریکا و به‌خصوص وضع گروگان‌ها نخواهد داد. در عرض هفتۀ گذشته، مقامات امریکایی مشغول جمع‌بندی روابط بین دو کشور و تغییرات احتمالی در آن بودند. جیم آندرسون این اشتغال فکری امریکایی‌ها را چنین بررسی می‌کند: "در مرحلۀ اول، وزارت خارجۀ امریکا گفت مرگ شاه در جریان بحران گروگان‌ها تأثیری نخواهد داشت، چون هیچ‌گاه
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 137، 12/5/1359، صص11 و 12، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 11/5/1359؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 138، 13/5/1359، ص15، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 12/5/1359، بخشی از همین گزارش را تکرار کرده است.
امکان آن وجود نداشت که امریکا او را به مقامات ایران تحویل دهد. حال که تجزیه‌وتحلیل این مسئله تا اندازه‌ای تغییر کرده است و عقیدۀ عمومی بر آن است که مرگ او حداقل عامل احساسات را از بین برده است و برای تندروهای اشغال‌کنندۀ سفارت امریکا در تهران آسان‌تر خواهد بود که پیروزی خود را اعلام کنند و حداقل آزادی گروگان‌ها را مورد مطالعه قرار دهند. به‌هرجهت، تندروهای ایرانی علناً خود را به دو درخواست دیگر وابسته کرده‌اند: استرداد ثروت‌های شاه و عذرخواهی ازطرف ایالات متحده امریکا. باید گفته شود که امکان عملی‌شدن هیچ‌یک از این دو درخواست وجود ندارد. احتمالاً در دنیا احدی نمی‌داند و این شامل بیوۀ او نیز می‌شود که شاه چه مقدار از ایران خارج کرد و چه مقدار به جا گذاشت. در اظهاریۀ نهایی او رقم 50 میلیون دلار ذکر شده است، ولی انقلابیون ایران رقمی را ادعا می‌کنند که می‌تواند 60 برابر این مبلغ باشد؛ یعنی حدود 30 میلیارد دلار. تاکنون یک ادعانامه توسط یک گروه حقوق‌دان که وکالت ایران را به عهده گرفته‌اند به دادگاه ایالتی نیویورک تسلیم شده است. وزارت خارجۀ امریکا می‌گوید از هر اقدام قانونی برای استرداد ثروت شاه جلوگیری نخواهد کرد، ولی این اقدامات احتمالاً سال‌ها به طول خواهد انجامید."»
رادیو لندن سپس دربارۀ واکنش امریکا به درخواست دوم ایران می‌گوید: «وزارت خارجۀ امریکا موضوع عذرخواهی علنی را رد کرده است، ولی تشکیل یک کمیسیون تحقیق بین‌المللی برای بررسی تاریخچۀ دخالت امریکا در ایران مورد موافقت آنها قرار گرفت. این ترتیبات هنگامی‌که دانشجویان تندرو تعهد خود را در اجازه‌دادن به کمیسیون تحقیق برای دیدار گروگان‌ها و یا قراردادن گروگان‌ها در حیطۀ اختیار دولت ایران برآورده نکرد، منتفی شد و اکنون عامل دیگری وارد معرکه شده است. در حدود دویست دانشجوی طرفدار آیت‌الله خمینی درپی تظاهرات تعطیلات آخر هفته و درگیریهایی با ایرانیان ضد [آیت‌الله] خمینی دستگیر شدند. آنها مدعی هستند که افراد پلیس واشنگتن با آنها بدرفتاری کرده‌اند و بعضی از آنها از افشای هویت خود خودداری می‌کنند. این عده را پلیس به ادارۀ مهاجرت تحویل داده است و یقیناً این، اولین قدم برای اخراج آنها از امریکاست. ...»(1)
1
موضوع افزایش و تشدید حضور ناوگان‌های جنگی امریکا در اقیانوس هند و خلیج‌فارس، این روزها از دیدگاه‌های مختلف بررسی می‌شود. سه دیدگاهی که درپی می‌آید، هریک به‌طور خاصی به بررسی این موضوع پرداخته‌اند که حاوی اطلاعاتی درخور توجه است. رادیو آلبانی که بازتاب‌دهندۀ مواضع حکومت کمونیستی ضدروسی آلبانی است و در داخل ایران نیز
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 138، 13/5/1359، صص4 و 5، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 11/5/1359.
طرف‌دارانی کوچک اما پرسروصدا دارد، در بخش فارسی خود در تفسیری درباره این موضوع، شوروی را در کنار امریکا قرار داد. در بخشی از گزارش این رادیو آمده است:
«حضور نظامی امپریالیسم امریکا در خلیج‌فارس بار دیگر تقویت شده است و ناوگان دائمی آنها در این منطقه که شامل 24 کشتی جنگی، 30 ناو هواپیمابر، صدها هواپیما و هزاران تن از دستجات [است]، اخیراً 5 کشتی جنگی جدید همراه با کشتی هلیکوپتربر گارد ساحل و 1800 تفنگ‌دار دریایی [به آن] افزوده شده است. یک واحد دیگر از ناوگان امریکا که می‌تواند نیاز یک لشکر 12000 نفری را برآورده سازد، به پایگاه امریکا در "دیه‌گو گارسیا"ی اقیانوس هند وارد خواهد شد. این تمرکزدهی ابزار نظامی بلافاصله پس از ضرباتی است که از انقلاب ایران متحمل شده‌اند.»
در این گفتار همچنین آمده است: «آب‌های اقیانوس هند در رقابت با امپریالیسم امریکا... همچنین به اشغال یک واحد ناوگان نظامی دریایی ابرقدرت دیگر اتحاد شوروی سوسیال امپریالیستی درآمده است که شامل 25 کشتی جنگی و هزاران سرباز آمادۀ دخالت درجهت منافع توسعه‌طلبانۀ مسکو می‌باشد. در آب‌های اقیانوس هند به‌موازات ناوگان‌های دو ابرقدرت، واحدهای ناوگان‌های انگلیسی، فرانسوی و اخیراً آلمان‌غربی به گشت‌وگذار مشغول شده‌اند.»(1)
رادیو مسکو نیز در بخش عربی خود بدون اشاره به حضور ناوگان‌های شوروی، در ضدیت با امریکا و به‌نحوی با جانب‌داری از کشورهای منطقۀ خلیج‌فارس، به این موضوع پرداخت: «دولت کویت قاطعانه ادعاهای واهی و بی‌اساس واشنگتن تحت‌عنوان "مسئلۀ دفاع از منافع [منابع] نفتی در منطقۀ خلیج [فارس]" را رد می‌کند و این عنوان و سایر عناوین دیگری را که قبلاً نیز ازسوی محافل امپریالیستی و دست‌نشاندگان آنان نظیر "پرکردن خلأ ناشی از عقب‌نشینی بریتانیا" به گوش می‌رسیدند، یک نوع دسیسه برای دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه می‌داند.»(2)
بخش عربی رادیو لندن در پاسخ به این سؤال یکی از شنوندگان که: "نیروی دریایی امریکا در اقیانوس هند در چه سطحی است و هدف از استقرار این نیروها در اقیانوس چیست؟" می‌گوید: «حوادثی که در سالهای اخیر به وقوع پیوسته عاملی بوده است تا ایالات متحده درمورد میزان و قدرت نظامی خود در منطقۀ اقیانوس هند تجدیدنظر کند. در جریان بروز جنگ در منطقۀ شاخ افریقا و درگیری میان دو یمن و نیز وقوع بحران ایران، امریکا بر حجم نیروی کوچک خود در منطقۀ خاورمیانه افزود و ابتدا تعداد ناوگان خود را از 3 ناو به 5 ناو رزمی افزایش داد. این نیرو در منطقۀ خلیج (فارس) و دریای عرب فعالیت دارد. اضافه‌براین، چند ناو هواپیمابر امریکایی نیز هم‌اکنون در منطقۀ اقیانوس هند تقسیم شده‌اند. هواپیماهای جنگندۀ امریکایی نیز از پایگاه "دیه‌گو گارسیا" - که متعلق به انگلستان است - جهت انجام
پروازهای اکتشافی، پروازهای دوره‌ای بر فراز اقیانوس هند انجام می‌دهند. ... بریتانیا سال‌ها خلأ قدرت در این منطقه را پر می‌کرد و زمانی‌که در اواخر دهۀ ششم از این منطقه خارج می‌شد ناوگان دو ابرقدرت یعنی امریکا و شوروی وارد آن شدند.»(1)
ضمیمه گزارش125: اعتراض رسمی مرزبان جمهوری اسلامی به مرزبان عراق در بصره
متن نامۀ اعتراضآمیز مرزبان درجه1 جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر به مرزبان دولت جمهوری عراق در بصره به شرح زیر است:
«پس از درود فراوان، برابر اعلام مقام مربوطۀ جمهوری اسلامی ایران، در ساعت 04:40 روز 11/5/1359، یک فروند هواپیمای عراقی که از شرق به‌طرف شمال‌غربی درحالیکه چراغ‌هایش روشن بوده به فضای جمهوری اسلامی ایران واقع در اروندکنار تجاوز که با عکس‌العمل مأمورین ایرانی مواجه و به‌سمت فضای عراق متواری گردیده است. ضمن اعتراض شدید به این‌گونه عملیات تحریک‌آمیز که مغایر با حسن هم‌جواری است، از همکار گرامی‌مان خواهشمندیم مراتب را به مقامات مربوطۀ عراقی منعکس فرموده و تنبیه خلبان خاطی را خواستار که از ادامۀ این‌گونه تجاوزات جداً خودداری نمایند و نتیجه را اعلام فرمایند. همراه با شایسته‌ترین درودهای قلبی، مرزبان درجه1 جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر - سرهنگ ستاد پناهی.»(2)
ضمیمه اول گزارش132: مصاحبه فرماندار آبادان درباره علت پایان‌دادن به تحصن خانواده‌های بازماندگان حادثه سینما رکس آبادان
مهندس فریور باتمانقلیچ، فرماندار آبادان، در مصاحبه با خبرنگار روزنامه کیهان گفت: «اولاً در اداره دارایی ازنظر مسائل مالی مشکلات زیادی پدید آمده بود و کار اداره دارایی خوابیده بود. ما تلاش کردیم که هرچه زودتر تشکیل دادگاه را که یکی از خواسته‌های متحصنین بود تسریع کنیم تا بازماندگان به خواستشان برسند و این مشکل حل شود. وقتی که دادستان ویژه اعلام نمود که برای شرکت در دادگاه علنی کارت صادر می‌شود و از مردم دعوت کرد که برای شرکت در دادگاه به گرفتن کارت اقدام نمایند، دیگر ضرورتی در ادامه تحصن نبود؛ چون دادگاه درحال تشکیل‌شدن بود و اینها می‌توانستند هر صحبت و خواستهای که دارند در دادگاه علنی مطرح نمایند. به همین دلیل ما از متحصنین خواستیم به تحصنشان پایان دهند.» فریور باتمانقلیچ در ادامه صحبت‌هایش در پاسخ به این سؤال که فکر نمی‌کنید که "اگر دادگاه تشکیل می‌شد متحصنین خودبه‌خود به تحصنشان پایان می‌دادند؟"، گفت: «این مشکل همیشه وجود دارد، چون یک عده از گروه‌های سیاسی می‌خواستند از این مسئله سوءاستفاده کنند. بنابراین، می‌توانستند حتی بعد از تشکیل دادگاه و اتمام و صدور حکم دادگاه بازهم به تحصن خود ادامه دهند و بگویند این دادگاه و رأیش را قبول نداریم. و این کاری بود که به دادگاه صدمه می‌زد و آن را بی‌اعتبار می‌نمود. ... وقتی که قرار است دادگاه علنی تشکیل شود دیگر دلیلی برای ادامه تحصن وجود ندارد. ...»(3)
ضمیمه دوم گزارش132: مصاحبه فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان درباره پرونده فاجعه سینما رکس و پایان تحصن
مهدی کیانی دراین‌باره گفت: «بعد از انقلاب به واسطه مشکلات و ناهماهنگی‌ها و شاید سهل‌انگاری‌ها، مسئله سینما رکس با آن جدیتی که انتظار می‌رفت تعقیب نشد، ولی بااین‌همه، افرادی بودند که دنبال پرونده بودند. در اینجا یک مسئله را باید در نظر گرفت و آن مسئله گروه‌هاست. این گروه‌ها چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب خواستند استفاده سیاسی از مسئله سینما رکس بکنند و تبلیغات سیاسی را هم به راه می‌انداختند. بعد از
انقلاب باتوجهبه ضعف‌های مسئولان و مبهم‌بودن پرونده سینما رکس، گروه‌ها شروع به استفاده سیاسی از این مسئله کردند. یک سال از [تشکیل] پرونده سینما رکس گذشت و با آن جدیتی که باید، پرونده تعقیب نشد. بعد از یک سال، برخی از خانواده‌ها و نمایندگان آنها قضیه را تعقیب و نزد مقامات رفته بودند تا اینکه دادستان انقلاب چند نفر را چند نوبت، برای جمعآوری پرونده به منطقه اعزام کرد؛ ولی هر بار که خواستند دست‌به‌کار شوند، با جو تبلیغاتی این گروه [ها] و اتهاماتی که می‌زدند نهایتاً مجبور می‌شدند کارشان را رها کنند و بروند. الآن دادستان ویژه آقای نقیبی رسیدگی به پرونده را به عهده گرفته‌اند. باتوجهبه اینکه این نیروها و طیفشان اساساً مخالف با انقلاب است، حالا می‌خواهند از این مسئله استفاده کنند و اسلام و انقلاب و مسئولین و همه را به بازی گرفته و لوث کنند و خود استفاده نمایند. به این صورت که گروه‌ها در ابتدای تحصن، به‌وسیله اطلاعیه و اعلامیه‌ها کم‌کم زمینه را فراهم کردند و امروز کم‌کاری و مشکلاتی را که سر راه رسیدگی پرونده بود با اعلامیه خود به این صورت مطرح کردند که "چه کسانی از رسیدگی به پرونده سینما رکس می‌ترسند؟" یعنی خواستند خودبه‌خود این سؤال را مطرح کنند که "افرادی که از رسیدگی به پرونده می‌ترسند خود در این کار دست دارند." با این صحنه‌سازی‌ها زمینه را آماده کردند؛ تظاهرات می‌کردند، با تشنجی که ایجاد می‌کردند این [تحصن] را به‌صورت یک جریان درآوردند؛ درحالیکه در حدود سه ماه پیش که اینها دست به تحصن زدند و خواستار رسیدگی به پرونده سینما رکس بودند و باتوجهبه جو تبلیغاتی که به راه انداخته بود [ند] و با درنظرگرفتن این حق که بازماندگان باید عاملان فاجعه را بشناسند، ما سعی کردیم با مسئولین برخورد کنیم که مسئله و تشکیل دادگاه را پیگیری کنند. حدود سه ماه از این قضیه گذشت و این تحصن به‌عنوان یک خواست برای تشکیل دادگاه نبود، بلکه محل تبدیل به یک مقر تبلیغاتی شده بود. تمام امور حقوقی از پرداخت حقوق به کارمندان گرفته تا مالیات شهر همه مربوط به اداره دارایی می‌شد. از طرف دیگر، [اداره دارایی] در مرکز شهر هم واقع شده بود که محلی مناسب برای پخش هرگونه شایعه می‌باشد. ما در این مدت صبر کردیم تا کوچک‌ترین برخوردی پیش نیاید، تا اینکه دادستان ویژه از تهران آمد و مسئله را به‌طور مستقیم دنبال کرد و خواست اینها برآورده شد. و حالا هم دادگاه در شرف تشکیل است. فرماندار ازطریق رادیو صحبت کرد، امام‌جمعه در نمازجمعه خواست که به تحصن خود پایان دهند؛ چراکه اینها بازماندگان سینما رکس هستند، به خواست آنها رسیدگی شده و حاکم شرع پیش اینها رفت تا از آنها بخواهد به تحصن خود خاتمه دهند. و چون [هنگام] روز مرکز شهر شلوغ بود و افراد اینها هم دوروبر جمع بودند، خودبه‌خود ایجاد درگیری می‌کرد. این بود که شب را انتخاب کردیم؛ همراه حاکم شرع به دارایی رفتیم، در را به روی ما باز نکردند و گفتند ما صحبتی نداریم. یکی از برادرها از بالای در به داخل رفت و در را باز کرد. آنها شروع به هیاهو و جنجال به‌راه‌انداختن کردند. ما هم به داخل رفتیم و دیدیم که فقط چند تا پیرزن بودند که واقعاً بازمانده هستند و بسیاری از افراد بازمانده نبودند و در یک رابطه سیاسی در آنجا حضور داشتند و بسیاری از افراد آنها شروع به فحاشی و هتاکی به انقلاب و به رهبری [کردند] و ما آنها را سوار ماشین کرده و در خیابان‌های محلشان پیاده کردیم و خود در اداره دارایی مستقر شدیم. و فردای آن روز اینها با جمع‌کردن نفرات خود که از گروه‌های پیکار و فدایی‌ها و هواداران مجاهدین خلق [منافقین] بودند حوالی اداره دارایی جمع شدند. این گروه‌های سیاسی با منتسب‌نمودن این کار [جنایت] به روحانیت و با شعار "دادگاه فرمایشی محکوم است"، قصد دارند که رژیم شاه را تبرئه کنند و انقلابیون را از بین ببرند و با ایجاد جو تفرقه در بین مردم، زمینه کودتا را فراهم نمایند. البته در بین متحصنین در دارایی عدهای از خانواده شهدا نیز بودند که ما منکر آنها نمی‌شویم، ولی پشت سر اینها گروه‌های سیاسی را می‌دیدیم که برای تضعیف انقلاب، هر زمان تاکتیک‌های مختلفی را به‌کار می‌برند و می‌خواستند افراد مورد اعتماد ملت را خراب کنند.»(1)
1) همان.
1
درگیری‌ها و تحرکات مرزی عراق در غرب و جنوب کشور، البته نه‌چندان وسیع، امروز ادامه یافت.
در غرب کشور، در ادامة درگیری‌های مرزی روز گذشته که امروز تاحدی فروکش کرده است، نیروهای عراقی شب گذشته به پاسگاه ژاله‌پناه در سومار و یک پاسگاه مرزی دیگر حمله کردند. این تهاجم که تا ساعتی از بامداد امروز به طول انجامید با تلاش مأموران ژاندارمری قصرشیرین دفع شد.(1)
شهر قصرشیرین نیز روز آرامی را داشت، فقط در ساعت 2 بامداد، صدای رگبار مسلسل در اطراف پمپ‌بنزین این شهر شنیده شد، ولی پس از آنکه پاسداران انقلاب به محل رفتند تیراندازی قطع شد. خبرنگار روزنامۀ انقلاب اسلامی ضمن نقل این خبر، دربارۀ اوضاع این شهر چنین گزارش می‌دهد:
«در شهر قصرشیرین عوامل و عناصر ضدانقلاب و گروه‌های چپ‌گرا شایع کرده‌اند که به‌زودی شهر قصرشیرین بمباران می‌شود و این امر موجب نگرانی اهالی شده است. همچنین شایع شده بود که به‌علت آسیب‌رسیدن به تأسیسات نفتی در نفت‌شهر، به‌زودی پالایشگاه کرمانشاه از کار خواهد افتاد. این شایعات به‌نحوی بود که حتی نانوایی‌ها دست از تهیۀ نان کشیده بودند، ولی به آنها و مردم اطمینان داده شد که جای هیچ‌گونه نگرانی نیست و مواد نفتی و مایحتاج عمومی به اندازۀ کافی در شهر موجود است.»(2)
از سوی دیگر، یکی از جاسوسان عراقی که گروهبان فراری ارتش بوده است، امروز با تلاش سپاه پاسداران قصرشیرین در منطقۀ خسروی دستگیر شد. به‌دنبال دستگیری این فرد، 8 نفر دیگر نیز که احتمال دارد با مخبرین عراقی در ارتباط باشند، دستگیر شدند.(3)
هنگ ژاندارمری قصرشیرین نیز خبر از جابه‌جایی ادوات زرهی ارتش عراق در شامگاه امروز می‌دهد. بنا به این گزارش، «در ساعت 22، تعدادی تانک و خودرو ارتش عراق که صدای آنها به گوش می‌رسیده روبه‌روی پاسگاه قلعه‌سفید درحال حرکت بوده که دستورات مراقبتی صادر گردیده است.»(4)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 13/5/1359، ص3.
2) همان؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5، به نقل از خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص5.
4) سند شماره 283400 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 عملیات) رونوشت: ف - لشکر81 زرهی (رکن3)، 14/5/1359، مستند به گزارش 13/5/1359 هنگ قصرشیرین.
در جنوب، ورود حدود 20 نیروی جدید به پاسگاه مقابل پاسگاه چزابه(1)و نیز اقدام مشابهی در پاسگاه مقابل پاسگاه کوشک مشاهده شده است. همچنین استقرار تعدادی نیرو و تجهیزات ازقبیل تانک در 6 کیلومتری پاسگاه طلائیه قدیم در خاک عراق و نیز در حوالی 4 کیلومتری پاسگاه طلائیه جدید، گزارش شده است.(2)
از سوی دیگر، سرهنگ رضوی فرمانده ناحیۀ ژاندارمری خوزستان، اظهار کرد: «درپی درگیری‌های چند روز اخیر در مرز ایران و عراق، به مرزبان سوسنگرد دستور داده شد درپی اعتراضات قبلی، مراتب را به مرزبان عراق اعلام نماید تا ازطریق پاسگاه فکه به ایران آمده و آثار تجاوزات ارتش عراق را در داخل خاک ایران مشاهده کنند.» وی افزود: «درصورتی‌که مرزبان عراق حاضر به این ملاقات نشود صورت‌جلسۀ یک‌طرفه تنظیم و از وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران درخواست پیگیری موضوع فراهم خواهد شد.» وی همچنین از کشف 2 گلولۀ خمپارۀ ارتش عراق در نوار مرزی بستان خبر داد.(3)
در همین حال، درپی حملات مکرر مرزی عراق و دفاع متقابل نیروهای مرزی ایران در روزهای اخیر، امروز ستاد عملیاتی اروند نیز به کلیۀ یگان‌های تابعۀ خود در مناطق مرزی خوزستان اعلام کرد: «باتوجهبه ضرباتی که در چند روز گذشته به نیروهای مرزی عراق وارد شده، احتمال دارد درصدد تلافی برآیند و در چند روز آینده حملاتی به پاسگاههای مرزی و نیروهای ارتشی مستقر در مرز ایران صورت بگیرد. بنابراین آمادگی هرگونه پاسخ‌گویی را داشته باشند و از هم‌اکنون پیش‌بینی‌های لازم را معمول دارند.»(4)
1
شهر مرزی آبادان از یک‌سو در نزدیکی درگیری‌های مرزی واقع شده و از سوی دیگر در مبارزه‌ای مستمر با نفوذ و فعالیت‌های تخریبی عوامل وابسته به عراق به سر می‌برد و همین امروز نیز به «حکم دادگاه انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر 2 تن دیگر از عوامل بعث عراق به اعدام محکوم شدند و حکم صادره به اجرا درآمد.»؛(5)در همین حال با ورود بازپرس ویژۀ دادگاه انقلاب برای رسیدگی به پروندۀ فاجعۀ سینما رکس و نزدیک‌شدن به پایان مرحلۀ تحقیقات دراین‌مورد - که نیازی مبرم به جو آرام و به دور از هیاهو و جنجال وجود دارد - گروه‌های سیاسی چپ شهر با سوءاستفاده از احساسات خانواده‌ها و بازماندگان داغدار این فاجعه، به جوسازی، شایعه‌پراکنی و برپایی تظاهرات برای فشار بیشتر به مسئولان پرداخته، جو عمومی شهر را به التهاب کشانده‌اند.
به‌دنبال درگیری‌ها و تظاهرات دیروز این گروه‌ها که پس از اخراج متحصنین از ادارۀ دارایی شهر، شدت گرفت؛ امروز نیز بنا به گزارش شهربانی آبادان: «بازماندگان فاجعۀ سینما رکس آبادان و هواداران آنان قصد دارند ترتیبی دهند که مغازه‌های آبادان باز نشود و از اهالی
1) سند شماره 347725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 - 3 به ت - ف - ژاجا (دایرۀ امنیت)، به گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد، 12/5/1359.
2) سند شماره 247726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری سوسنگرد به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، دایرۀ امنیت، 12/5/1359.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 13/5/1359، ص3.
4) سند شماره 247 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد عملیاتی اروند به کلیۀ یگان‌های تابعه، 12/5/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 13/5/1359، ص10، خبرنگار انقلاب اسلامی از اهواز.
خواسته‌اند که به کمک آنها بشتابند.»(1)گزارش بعدی این منبع حاکی‌از آن است که «صبح امروز، عدهای حدود 3 هزار نفر از اهالی آبادان(2)در محل گورستان مزبور [آنان] اجتماع کرده و عدهای شعارهایی علیه سپاه پاسداران می‌دادند. یک نفر از آنان برای بقیه سخنرانی و ضمن اعتراض به تشکیل دادگاه ویژه که آن را تشریفاتی قلمداد نموده، اظهار داشت: افراد دستگیرشده متهمین اصلی نبوده و احتمالاً چند نفر از آنان در مظان اتهام سهل‌انگاری بوده‌اند و بقیه بی‌گناه هستند. نامبرده اضافه نمود که به جای سرهنگ امینی معاون تیمسار رزمی، سرهنگ سیاوش امینی را دستگیر کرده‌اند که وی بی‌گناه است. نامبرده در خاتمۀ سخنرانی خود خواستار دستگیری متهمین اصلی پرونده شد و افراد مزبور سپس متفرق گردیدند.»(3)در آخرین گزارش شهربانی آبادان، اوضاع شهر در ساعت 19 امروز عادی توصیف شده است.(4)
1
در ادامة حملات پراکندة "مهاجمان" وابسته به عراق در منطقۀ عمومی سرپل‌ذهاب و قصرشیرین گزارش خبرگزاری پارس دراینزمینه حاکی است: «ساعت 20:45 دقیقۀ امروز، مهاجمین مزدور و عناصر ضدانقلاب از سه طرف به تلمبه‌خانۀ پاطاق(5)و بالاطاق پاسگاه ژاندارمری تیراندازی کردند. مأموران مستقر در پاسگاه مذکور به آتش مهاجمین مسلح پاسخ دادند و از تیپ زرهی اباذر عدهای به یاری مأموران ژاندارمری رفتند و مهاجمین را سرکوب و متواری ساختند. در این درگیری به تأسیسات تلمبه‌خانۀ پاطاق و بالاطاق آسیبی وارد نیامد.»(6)
هنگ ژاندارمری ایلام نیز به استناد اعلام پاسگاه شیروان گزارش داد: «در ساعت 22:30 امروز، تعدادی مهاجم به نزدیک پاسگاه حمله نمودند که نگهبان وقت به‌محض مشاهده به آنان ایست داده که توجهی به ایست نگهبان نمی‌نمایند و اقدام به تیراندازی می‌کنند. پس از نیم‌ساعت درگیری با همکاری اهالی، مهاجمین متواری می‌گردند. این درگیری بدون خسارات خاتمه می‌یابد.»(7)
دراینحال تحرکات و حملات مکرر نیروهای عراقی و دیگر عوامل مسلح در چند روز گذشته در مناطق مرزی و کردنشین استان‌های غرب کشور، از یک‌سو تأمین نیرو و از سوی دیگر هماهنگی جدی نیروهای رزمنده را برای مقابله با این‌گونه تحرکات و حملات، به‌همراه اطلاع‌رسانی هماهنگ و به‌موقع، بیش از پیش ضروری ساخته است. به همین منظور، امروز
1) سند شماره 359456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (امور اجتماعی) به استاندار خوزستان، 12/5/1359.
2) بنا به مشاهدات نگارنده که در محل حضور داشته است، این افراد که در سند از آنها به لفظ "اهالی آبادان" یاد شده، تعدادی معدود از خانواده‌های قربانیان حادثة "سینما رکس" و بقیه از هواداران گروه‌های چپ و سازمان مجاهدین خلق(منافقین) بودند که از نقاط مختلف شهر خود را به گورستان آبادان رسانده بودند.
3) سند شماره 359457 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار خوزستان، 12/5/1359.
4) سند شماره 348911 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان، 12/5/1359.
5) Pataq نام یکی از دهستان‌های چهارگانۀ بخش سرپل ذهاب شهرستان قصرشیرین. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/5/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
7) سند شماره 282896 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به استناد گروهان ایلام، 14/5/1359؛ و - سند شماره 282895 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 عملیات)، 14/5/1359.
ستادی در کرمانشاه برای هماهنگی بین نیروهای سپاه پاسداران و ارتش به وجود آمد. پرتویی مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران کرمانشاه، با اعلام این مطلب به خبرنگار کیهان گفت: «به‌منظور هماهنگی بیشتر سپاه پاسداران و ارتش در مناطق ایلام، کردستان، آذربایجان‌غربی و کرمانشاه ستادی تشکیل شده است که مرکز آن در کرمانشاه قرار دارد و عملکرد سپاه پاسداران در این چهار منطقه و همچنین ارتش را در بر می‌گیرد.» وی افزود: «به همین دلیل روابط عمومی سپاه پاسداران به قرارگاه ارتش انتقال یافت تا با هماهنگی بیشتر با ارتش، اخبار و اطلاعات مربوط به این چهار استان را در اختیار رسانه‌های گروهی و مردم قرار دهد.»(1)
1
درپی درگیری‌های شب گذشته در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی، امروز نیز عوامل وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در این منطقه به پاسگاههای نظامی حمله کردند.
دراین‌مورد، گزارش ژاندارمری آذربایجان‌غربی حاکی است: «از ساعت 24 روز 11/5/59، مهاجمین از چهار سو به پایگاه نلیوان (اشنویه) تیراندازی [کردند] که با شدت تمام به آتش [آنان] پاسخ [داده شد] و در این درگیری یک نفر شهید و یک جوانمرد دیگر زخمی [شد] و درگیری تا ساعت 3 بامداد روز 12/5/59 ادامه داشته است.»(2)
همچنین، بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران: «در ساعت 20 امروز، افراد حزب دمکرات و کومه‌له از چهار طرف به پاسگاه آغ بلاغ(3)حمله [کردند] و این درگیری تا ساعت 01:00، 13/5/59 ادامه داشت که به‌وسیلۀ جوانمردان و با کمک افراد قیادۀ موقت، ضدانقلابیون عقب‌نشینی می‌نمایند. در این درگیری تعداد 2 نفر از جوانمردان به درجۀ رفیع شهادت نایل و 2 نفر از افراد قیادۀ موقت نیز زخمی می‌شوند و تعداد 15 نفر از افراد [محلی روستای] آغ بلاغ به‌وسیلۀ مهاجمین دستگیر و به گروگان برده می‌شوند. ضمناً تعداد 11 نفر از مهاجمین کشته و زخمی و دستگیر می‌شوند و 2 زخمی که یکی به نام سیدانور علوی که در درگیری‌های درۀ قاسملو فرمانده حزب دمکرات بوده، هم‌اکنون در اسارت جوانمردان می‌باشد.»(4)در حاشیۀ این گزارش، ضمن کسب صحت خبر از سپاه ارومیه، دربارۀ دستگیری سیدانور علوی آمده است: «فرد مزبور خیلی مهم می‌باشد و حزب دمکرات گفته است که اگر او را آزاد کنید ما نیز گروگان‌ها را آزاد می‌کنیم.»(5)
از سوی دیگر، باتوجهبه دو درگیری یادشده و حملات مکرر در منطقۀ عمومی اشنویه - نقده، لشکر64 ارومیه اطلاعیۀ شمارۀ 16 خود را خطاب به ساکنان منطقۀ اشنویه، به این شرح صادر کرد:
«بسمه‌تعالی. اهالی شرافتمند و مسلمان منطقۀ اشنویه، اکنون که یگان‌های نظامی و انتظامی
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
2) سند شماره 56445 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص249، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (عملیات و اطلاعات)، 12/5/1359.
3) Aqbolaq دهی از دهستان دشت بیل بخش اشنویه شهرستان ارومیه، واقع در 18 کیلومتری شمال اشنویه. ر.ک: همان.
4) سند شماره 56451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص135، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 13/5/1359.
5) همان، حاشیۀ سند.
جمهوری اسلامی ایران بنا به درخواست شما اهالی غیور و مرزنشینان ازجان‌گذشته در این منطقه مستقر گردیده و مسئولیت دارد امنیت کامل شما را به‌منظور تأمین رفاه و آسایش ساکنین محترم منطقه برقرار نماید، لذا توجه خواهران و برادران عزیز شهر اشنویه و حومه را به رعایت نکات زیر معطوف می‌دارد:
هرگونه رفت‌وآمد از ساعت 9 و نیم بعدازظهر الی 5 صبح روز بعد، از محورهای اشنویه - نقده و اشنویه - جلدیان - دره قاسملو و سایر محورهای منتهی به اشنویه به‌منظور برقراری تأمین عابرین، باید با اجازۀ مقامات انتظامی و نظامی باشد.
هرگونه رفت‌وآمد افراد مسلح غیرقانونی بهطورکلی ممنوع می‌باشد.
چنانکه در ساعات ذکرشده با فرمان ایست مأموران مواجه شوند، بلافاصله توقف و خود را تسلیم نمایند در غیر این صورت با آتش مأموران روبه‌رو خواهند شد.
فرمانده عملیات منطقۀ اشنویه.»(1)
1
در میان بازتاب‌های رسانه‌های جمعی دربارة درگیری نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در سه روز گذشته، بعضی به‌لحاظ وجود اطلاعات و اعترافاتی در آن قابل‌توجه است. ازجمله رادیو صدای امریکا دراین‌باره می‌گوید:
«اوضاع در غرب ایران چنان آشفته است که رژیم ایران ناگزیر از اعلام حکومت نظامی در ارومیه شده است. رژیم دلیل برقراری حکومت نظامی را کشته‌شدن 13 پاسدار به‌دست مبارزان کرد ذکر کرده است. رژیم ایران علاوه‌بر مسائل اقتصادی و سیاسی داخلی، در مرزهای خود با عراق نیز درگیر است. در برخوردهای مرزی ایران و عراق که هفتۀ گذشته روی داد، نیروهای دو کشور پاسگاههای یکدیگر را به زیر آتش گرفتند. کشته‌شدن 4 سرباز ایرانی و آتش‌گرفتن قسمتی از پالایشگاه نفت شاه [نفت‌شهر] از نتایج این برخورد بوده است.»(2)
همین رادیو در بخش خبری دیگر خود به آمادگی نیروهای مسلح ضدانقلاب برای مبارزه با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اشاره کرده و می‌گوید: «اعضای حزب دمکرات کردستان هم‌اینک در نقاط سوق‌الجیشی اطراف مهاباد موضع گرفته‌اند. ... گفته می‌شود عبدالرحمن قاسملو رهبر حزب دمکرات کردستان و شیخ عزالدین حسینی رهبر مذهبی کردان از مخفیگاه‌های کوهستانی، عملیات اعضای حزب دمکرات کردستان را رهبری می‌کنند.»(3)
رادیو لندن نیز به نقل از خبرنگار خود از تهران درمورد برخوردهای سه روز گذشته چنین گفت:
«اظهارات منابع چریک‌های کرد و منابع ارتش درمورد جزئیات اساسی برخوردهای سه روز گذشته با یکدیگر مطابقت دارد، ولی همان‌طورکه انتظار می‌رود درمورد تعداد تلفات، هریک رقم متفاوتی را ذکر می‌کنند. براساس ارقام رسمی، 35 نفر از چریک‌های کرد و 11 نفر از
1) روزنامه اطلاعات، 13/5/1359، ص3، به نقل از ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/5/1359، ص5؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 13/5/1359، ص3.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 138، تاریخ 13/5/1359، ص15، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 12/5/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 139، تاریخ 14/5/1359، ص15، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 13/5/1359.
نیروهای دولتی کشته شده‌اند. ولی منابع کرد اظهار می‌دارند که حدود 100 نفر از سربازان و پاسداران در جریان درگیری جان خود را از دست داده‌اند و دربرابر، تعداد تلفات چریک‌های کرد ناچیز است. برخورد مزبور در تنگۀ "قاران" بین سنندج و مریوان روی داد و طی آن براثر حملۀ چریک‌ها به یک ستون ارتشی، نبرد شدیدی آغاز شد که بین 4 تا 7 ساعت ادامه داشت. کومه‌له که مبارزترین گروه در میان گروه‌های کرد است، اعلام داشت که 5 نفربر زرهی را منهدم و 3 نفربر دیگر را به قعر دره سرنگون کرده است. هر دو طرف تأیید می‌کنند که ستون ارتشی سرانجام موفق شدند خود را به مریوان برسانند.
نبرد مزبور نمایانگر آن است که چریک‌های کرد هنوز قادرند که به حملات جنگ‌وگریز دست بزنند. برخورد مزبور احتمالاً شدیدترین برخورد از هنگام تسلط‌یافتن ارتش بر بانه و دیگر شهرهای عمدۀ کردستان در ماه مه است که در جریان آن پادگان بانه که مدت چندین هفته در اشغال چریک‌های کرد قرار داشت مجدداً تحت کنترل ارتش درآمد. از آن هنگام چریک‌ها به‌طورعمده به کوهستان‌ها پراکنده شده و از تاکتیک‌های چریکی استفاده می‌کنند. درحالیکه ارتش کنترل شهرها و کنترل جاده‌ها را در دست دارد، چریک‌ها هنوز کوهستان‌ها را تحت کنترل دارند و شب‌ها با استفاده از تاریکی هوا، نسبتاً آزادانه در سراسر منطقه رفت‌وآمد می‌کنند.»(1)
1
امروز آیت‌الله دکتر بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، که به دعوت آیت‌الله طاهری به اصفهان سفر کرده است، در جمع صدها هزار نفر از نمازگزاران ظهر روز بیست‌ویکم ماه مبارک رمضان در مسجد میدان امام، حضور یافت و درخصوص مسائل مختلف ازجمله دستاوردهای انقلاب و برخی خطرهایی که آن را تهدید می‌کند و نیز دربارۀ روند انتخاب نخست‌وزیر سخنرانی کرد.
به نوشتۀ روزنامۀ جمهوری اسلامی، وی که پس از شرکت در جلسۀ عمومی حزب جمهوری اسلامی در اصفهان، در این مراسم حضور یافته بود در بخشی از سخنانش با اشاره به سیر انقلاب اسلامی تاکنون، گفت:
«مسئلۀ اساسی این است که آیا پس از این همه فداکاری، اعتصاب و جان‌فشانی و دادن هزاران شهید و معلول آیا ما به‌راستی درجهت دستیابی به یک جامعۀ توحیدی اسلامی قرار گرفته‌ایم یا نه؟ علت این تردید، تجربۀ تاریخ است. تاریخ به ما مکرر نشان داده که انقلاب‌ها با آرمان و خطی شروع می‌شود و پیش می‌رود، اما با پیروزی نه‌تنها خط انقلاب در همان مسیر راستینش نگهداری نشده، بلکه گاهی درست درجهت مخالف آن منحرف شده است. بنابراین ما حق داریم دلهره داشته باشیم که آیا اصالت و هویت اسلامی و مکتبی انقلاب تا چه اندازه تضمین می‌شود و تداوم انقلاب در خط مکتب چه پشتوانه‌ها و تضمین‌هایی در بر دارد. ...»
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 138، تاریخ 13/5/1359، صص5 و6، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 12/5/1359.
آیت‌الله بهشتی در ادامۀ سخنان خود با اشاره به نقش قوای مقننه، قضائیه و مجریه در انتخاب نخست‌وزیر، به بیان علل تأخیر در این انتخاب پرداخت و گفت:
«باتوجهبه اینکه در قانون اساسی تصریح شده که نخست‌وزیر به پیشنهاد رئیس‌جمهور و تأیید مجلس باید انتخاب شود، متأسفانه در این مدت باتوجهبه اختلاف عقیده بین رئیس‌جمهور و اعضای مجلس و عدم‌تطبیق، این مهم به تعویق افتاده است. از روزی که مسئلۀ نخست‌وزیری مطرح شد ما با مشکلات بسیاری مواجه شدیم؛ ازجمله اینکه در شورای انقلاب در ابتدا آقای بنی‌صدر عنوان کردند که نخست‌وزیر ما یک شخصی مکتبی و انقلابی خواهد بود و دیدید که ما هم همین را می‌گوییم. پس گفتیم اول معیارها را تعیین کنیم تا مشخص شود چه کسانی انقلابی هستند و معیارها کاملاً مشخص باشد. آن‌گاه نشستیم و معیارها را نوشتیم و همۀ اعضای شورای انقلاب امضا کردند، ولی با مشکل تطبیق این معیارها بر اشخاص مواجه شدیم که مثلاً ما می‌گوییم فلان شخص انقلابی است آقای بنی‌صدر می‌گویند نه و بالعکس. درنتیجه هیئت سه نفری برای بررسی روی معیارها و اشخاص مشخص شد و از همۀ گروه‌ها خواستیم که معیارها و افراد خود را معرفی کنند و حزب جمهوری اسلامی بنا به وظیفۀ تشکیلات سیاسی و متعهدانۀ خود طی اطلاعیه‌ای معیارها و اشخاص موردنظر خود را اعلام نمود. ولی این مسئله نیز با مشکلات و رد پیشنهادات مختلف مواجه شد. درنتیجه، این کار مهم به مجلس محول شد و کار مجلس نیز مشخص بود: پیشنهاد ازطرف رئیس‌جمهور و تأیید ازطرف مجلس و شما خود شاهد و ناظر جریانات مجلس بوده‌اید.
ولی مسئلۀ مهمی که شما باید در تمام جریانات واقع شوید و خود قضاوت کنید نکتۀ مهمی است که در جلسه‌ای که آقای بنی‌صدر حضور داشتند و قرار بر این شده که 5 نفر به نمایندگی ازطرف مجلس و یک نفر ازطرف رئیس‌جمهور و یک نفر ازطرف امام انتخاب شوند و مسئلۀ نخست‌وزیر را پیگیری کنند. باتوجهبه این طرح، انتخاب صورت می‌گیرد و 5 نفر انتخاب می‌شوند، ولی آقای رئیس‌جمهور وقتی لیست اسامی این 5 نفر را می‌بیند می‌گوید "خیر اینها
که دو نفرشان از بنیان‌گذاران حزب جمهوری اسلامی هستند و آقای باهنر و [آیت‌الله] خامنه‌ای در این هیئت نباشند" و پس از یک‌سری اعتراضات، برادرانمان آقای [آیت‌الله] خامنه‌ای و باهنر شخصاً خودشان گفتند همان 3 نفر دیگر باشند، که البته با اعتراض شدید نمایندگان روبه‌رو شدند، ولی بااین‌حال کمیسیون با 3 نفر ازطرف مجلس انتخاب شد و کار خود را شروع کرد و همان‌طور هم که می‌دانید امام اعلام نمودند در این امر دخالت نمی‌کنند و قرار بر این شد که آقای رئیس‌جمهور افرادی را که در نظر دارند به کمیسیون معرفی کنند تا پس از بررسی هیئت مذکور به آقای رئیس‌جمهور معرفی و آقای بنی‌صدر به مجلس پیشنهاد کنند و نمایندگان درمورد آنان تصمیم بگیرند.»
روزنامۀ جمهوری اسلامی در آخر گزارش خود می‌نویسد: «در پایان سخنان دکتر بهشتی، مردم با فریادهای "بهشتی، بهشتی خدا نگهدار تو بمیرد، بمیرد دشمن خونخوار تو" از ایشان استقبال بی‌نظیری نمودند و شدت ازدحام به‌حدی بود که تا مدت زیادی مردم نمی‌توانستند از مسجد و میدان امام خارج شوند.»(1)
اما امروز در اصفهان مراسم دیگری نیز برپا بود که نقطۀ مقابل مراسم قبل محسوب می‌شود. به گزارش خبرگزاری پارس: «به مناسبت شهادت نخستین پیشوای شیعیان جهان، علی علیه‌السلام، امروز هزاران نفر از طبقات مختلف مردم اصفهان در مسجد جامع اجتماع کردند. در این اجتماع ازسوی گروهی از شرکت‌کنندگان طوماری به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی ایران تهیه و به امضا رسید. در این طومار، ضمن پشتیبانی از رئیس‌جمهوری لزوم لغو اعتبارنامۀ دکتر حسن آیت مورد تأکید قرار گرفته است.»(2)
1
مصاحبۀ مفصلی که در روز پنجشنبة گذشته بنی‌صدر با روزنامۀ آلمانی فرانکفورتر روندشاو چاپ فرانکفورت انجام داده و در شمارۀ امروز این روزنامه منتشر شده است، در مطبوعات داخلی ایران انعکاسی نداشت، اما رسانه‌های جمعی جهان ضمن درج قسمت‌هایی از این مصاحبه، به تفسیر و تحلیل آن پرداخته‌اند. ازجمله بخش فارسی رادیو کلن به انعکاس بخش‌هایی از این مصاحبه پرداخت و گفت:
«در این مصاحبه بنی‌صدر دربارۀ مسائل مهم ایران ازجمله عوارض محاصرۀ اقتصادی این کشور ازسوی ایالات متحدة امریکا و بعضی از کشورهای غرب به اظهارنظر پرداخته است. بنی‌صدر گفته است که تحریم اقتصادی ایران ازسوی ایالات متحده باعث افزایش هزینه‌های وارداتی کالا در ایران گردیده و دولت ناچار شده است دراین‌رابطه حدود 4 میلیارد و 500 میلیون مارک بیش از گذشته پول بپردازد. و این به معنای یک افزایش هزینه به میزان 20 تا 25 درصد است. رئیس‌جمهور ایران افزوده است که برای تأمین کالاهای موردنیاز ایران بایستی در سراسر جهان به جست‌وجو و انعقاد
قراردادهای جدید بپردازد. لکن بنی‌صدر درعین‌حال به ایالات متحدة امریکا هشدار داده است که آن کشور قادر نخواهد بود با بایکوت اقتصادی، ایران را به زانو درآورد. ...»(1)
روزنامۀ هرالد تریبون چاپ پاریس نیز ضمن درج مطالب مشابهی از قول بنی‌صدر نوشت: «در انقلاب ما، عامل معنوی قوی‌تر از عوامل مادی است.» این روزنامه همچنین افزود: «بنی‌صدر اظهار داشت امریکا برای آزادکردن گروگان‌ها مجازات‌هایی را اعمال کرده، روی به‌زانودرآوردن ایران در این زمستان حساب می‌کند، اما من معتقدم که این برداشتی است که درمورد ویتنام نیز کرده بود.»(2)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز ضمن درج مطالب فوق، به بخش‌هایی از این مصاحبه دربارۀ انتخاب نخست‌وزیر در ایران اشاره کرد و افزود: «این روزنامه از قول بنی‌صدر، می‌نویسد: تعیین و استقرار یک دولت جدید در ایران خیلی طول نخواهد کشید. یک دولت مثل کشورهای دیگر به اکثریتی در پارلمان احتیاج دارد و این، گفت‌وگو و مباحثه را ضروری می‌سازد. بنی‌صدر در این مصاحبه گفته است که تأخیر در تشکیل یک دولت در ایران هنگامی به وقوع پیوست که مصطفی میرسلیم کاندیدای حزب جمهوری اسلامی با مشکلاتی در مجلس روبه‌رو شد. او توضیح بیشتری دراین‌باره نداد. ... بنی‌صدر در قسمت دیگری از مصاحبه‌اش گفته است که محکومیت‌های اعدام در ایران خیلی اندک بوده است. بیشتر آنها براثر مسامحه بوده است؛ اگرچه بسیاری از محکومیت‌های اعدام با دقت کامل صادر شده است.»(3)
1
ساعت 19 امروز، اسقف کاپوچی برای تقدیم نامهای از پاپ ژان پل دوم، رهبر کاتولیک‌های جهان، با امام خمینی ملاقات کرد. متن کامل نامة پاپ به شرح زیر است:
«حضور محترم آیت‌الله‌العظمی روح‌الله خمینی. آن حضرت [بر] احساسات عمیق احترام و عواطف دوستانه که به‌وسیلۀ آن کلیسای کاتولیک تحولات امور ملت شریف ایران را همواره دنبال می‌نماید، کاملاً واقف‌اند و در سخنرانی که با سفرای ممالک دنیا در واتیکان داشتم، این فرصت را غنیمت شمرده، علناً تاریخ باشکوه و سنت‌های بشردوستی ملت ایران را متذکر شدیم و بهترین آرزوهای خود را برای طول و بقای عمر آن حضرت و صلح و پیشرفت ایران صریحاً اعلام کردیم. سرچشمۀ این احساسات، آن ایمان و اغناء عمیقی است که باید به‌ویژه در دنیای امروزی، مسیحیان و مسلمانان را بر آن دارد تا با شناسایی یکدیگر و دوستی و با الهام‌گرفتن از مبادی دیانت مربوطۀ خود در دفاع از اصول عدالت مشترک بوده، همان‌طورکه در ستایش خدای یکتا و داور عادل همۀ مردم سهیم هستند. بنابراین، یقین داریم که آن حضرت به فضل آن نفوذ روحانی که نزد ملت و متصدیان امور جمهوری اسلامی ایران دارند، طوری بذل رحمت ترتیب فرمایند تا اینکه کاتولیک‌هایی که ساکن آن کشور
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره139، تاریخ 14/5/1359، ص15، رادیو کلن آلمان‌غربی، ساعت 21، 13/5/1359.
2) ادارۀ کل مطبوعات خارجی وزارت ارشاد ملی، بولتن روزانۀ مطبوعات جهان، 20/5/1359، ص14، از هرالد تریبون - چاپ فرانسه (پاریس)، 4 اوت 1980.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره140، تاریخ 15/5/1359، صص3و4، خبرگزاری آسوشیتدپرس از فرانکفورت، 3 اوت 1980، 12/5/1359.
هستند، بتوانند با صلح و صفا زندگی نموده و اشخاص دینی مسیحی از یک برخورد شایسته به مأموریتی که به آنها محول گردیده است، برخوردار گردند و امور دینی و تربیتی که با احترام به عقاید اسلامی قسمت اعظم ملت ایران که آنها را پذیرفته است و باتوجهبه ارزش‌های فرهنگی و آرمان سیاسی آن انجام داده‌اند، ادامه دهند. اوامری که آن حضرت دراین‌مورد صادر خواهند فرمود، برای پیشرفت روابط حسنه بین مسیحیان و مسلمانان جهان بی‌اندازه پرارزش خواهد بود. با تقدیم درود فراوان به آن حضرت، برای ملت شریف ایران موفقیت و صلح از خداوند قادر توانا خواستارم. ژان پل دوم پاپ.»(1)
امام خمینی در پاسخ به این نامه بیانات نسبتاً مفصلی ایراد کرد که بخش‌هایی از آن چنین است:
«این دفعه دومی است که آقای پاپ برای من کاغذ می‌دهند و اشخاص را می‌فرستند؛ دفعه اول برای آن لانه جاسوسی بود که جوان‌های عزیز ما اطلاع پیدا کردند که این مرکزی که در ایران به اسم سفارت امریکا هست سفارتخانه نیست و اشخاصی که در آنجا هستند اشخاص دیپلمات نیستند، بلکه جاسوسانی هستند که در یک مرکز جاسوسی متمرکز هستند و برای ضرر ملت ما و کشور ما در آنجا مجتمع هستند و آقای پاپ شاید ندانسته توصیه کردند برای آنها و من در آن‌وقت مفصل تنبهاتی به ایشان دادم. و این‌دفعه برای مدارس خودشان به اسم "مدرسه اندیشه" کاغذ نوشته‌اند و رسول فرستاده‌اند و از ما سفارش خواسته‌اند برای اینکه مدارسشان در اینجا باشد. ما با نصارا و با یهود و با سایر اقشار ملت‌ها هیچ دشمنی نداریم و از مدارس به‌هیچ‌وجه جلوگیری نمی‌کنیم، مادامی‌که مدرسه باشد و برای تعلیم‌وتعلم باشد؛ حالا چه تعلیم‌وتعلم دستورات مسیح - علیه‌السلام - یا دستورات دیگران؛ لکن اگر ما فهمیدیم که در ایران مدارس طور دیگری هست، آنجا هم نظیر همان لانة جاسوسی است، نمی‌توانیم تحمل کنیم که در مملکت ما به اسم تعلیم‌وتربیت و به اسم
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص3.
مدارس، یک امور دیگری انجام بگیرد. و البته این با دولت است که در این موضوع تأمل کند و این موضوع را درست بررسی کند؛ چنانچه مدارس، مدارس هستند، برای تعلیم‌وتربیت هستند، هیچ ممنوعیتی ایجاد نخواهد شد و چنانچه خدای‌نخواسته این مدارس هم یک وضع دیگری دارند و به اسم مدارس هستند، آن هم ملت ما تحمل نمی‌کند و ما نمی‌توانیم تحمل کنیم. و من باید این مطلب را برای آقای پاپ به‌وسیلة شما پیام بدهم که شما آیا از اوضاع این امریکا و این اشخاصی که خودشان را منتسب کرده‌اند به مسیحیت بی‌اطلاع هستید، یا اینکه مطلع هستید و بدون اینکه توجهی به آن بکنید از آن می‌گذرید؟ آیا شما مطلع هستید که ما پنجاه سال در تحت سلطة انگلیس و امریکا تمام هستی‌مان به باد رفت؟ شما توجه دارید به اینکه کشور ما در تحت سلطه‌ای که توسط رضاخان، انگلیس‌ها به ما تحمیل کردند و توسط محمدرضا که انگلیس‌ها و امریکایی‌ها و شوروی‌ها به ما تحمیل کردند، اینها چه کردند با مملکت ما، با کشور ما؟ شما آیا داد مظلوم‌ها را هیچ‌وقت بنایتان هست که گوش کنید؟ یا همان فریاد ظالم‌ها را به آن ترتیب اثر می‌دهید؟ شما می‌دانید که با این جوان‌های ما، با این دخترها و پسرهای دانشجوی ما الآن امریکا چه می‌کند، و پلیس امریکا با آنها چه کرده است؟...
ایشان این مسائل را اصلاً توجه به آن دارند؟ توجه به این دارند که حضرت مسیح - علیه‌السلام - با بشر چه‌جور بود، و شما که مدعی نیابت از او هستید توجه به این مسائل هیچ نمی‌کنید؟ کاش یک پیکی هم برای کارتر ایشان می‌فرستادند. ...
این تبعیض را چرا ایشان قائل هستند؟ مگر حضرت مسیح تعلیماتش تعلیمات تبعیضی است؟ مگر حضرت مسیح با یک طایفه خوب‌اند و آن ثروتمندان و با طایفه دیگر بد هستند و آن مظلومان و اشخاصی که بیچاره و فقیر هستند که شما دارید این کار را می‌کنید؟...»(1)
و در بخش آخر: «امریکا باید این را بداند که دیگر گذشته است از اینکه او خیال بکند که می‌تواند باز در ایران با این شیطنت‌ها برگردد و آقای پاپ هم سفارش کند به این امریکا که نکنند این‌طور با بشر، این‌طور دژخیمی نکنند با بشر، این‌طور ظلم نکنند به بشر. بشر اشخاصی هستند که عبادالله هستند، بندگان خدا هستند، با بندگان خدا این‌طور نکنند، این‌قدر ظلم نکنند، این‌قدر ستم نکنند. من امیدوارم که آقای پاپ به وظیفة دینی خودشان به وظیفة مسیحیت خودشان عمل کنند و این کارهایی که دژخیمان امریکا می‌کنند و پلیس امریکا می‌کنند جلوگیری کنند. و ما در مقابل امریکا ایستاده‌ایم تا آخر و نخواهیم گذاشت امریکا باز برگردد، یا آن اشخاصی که تبع او هستند برگردند. و ملت ما تا آخر نفَس برای دفاع از حق حاضر است و تحت بار ظلم نخواهد رفت. و السلام علی من اتبع الهدی.»(2)
1
در امریکا دو مسئلة جداگانه مطرح است که گفته می‌شود شاید در چگونگی حل مسئلة گروگان‌ها تأثیرگذار باشد.
اولین مسئله پیامدهای رفتار خشونت‌بار پلیس واشنگتن با دانشجویان ایرانی تظاهرکننده در یکشنبۀ گذشته است که به ضربوشتم و بازداشت تعداد زیادی از آنان انجامید.
رادیو صدای امریکا امروز آخرین وضعیت دانشجویان ایرانی در بند را چنین گزارش داد:
«قریب 200 نفر ایرانی طرفدار [آیت‌الله] خمینی که در تظاهرات پرآشوب هفتۀ پیش در واشنگتن شرکت کرده بودند هم‌اکنون در زندان‌های فدرال ایالت نیویورک به سر می‌برند و در انتظارند که ادارۀ مهاجرت امریکا به وضعیت آنان رسیدگی کند. ... بازداشت‌شدگان تابه‌حال از معرفی خویش خودداری کرده و به‌عنوان اعتراض به بازداشت خود دست به اعتصاب غذا زده‌اند. دررابطه‌با تظاهرات هفتۀ پیش، یک گروه 20 نفری از زنان طرفدار [آیت‌الله] خمینی نیز بازداشت شده‌اند و هم‌اکنون این عده در دارالتأدیبی در ایالت نیویورک نگهداری می‌شوند. ... اما به گفتۀ سخنگوی وزارت خارجۀ امریکا، مقامات امریکایی درمورد وضعیت بازداشت‌شدگان طرفدار [امام] خمینی با مقامات سفارت الجزایر، که حافظ منافع ایران در ایالات متحده می‌باشد، مذاکراتی انجام داده‌اند.»(1)
رادیو صدای امریکا در بخش بعدی اخبار خود نیز ضمن تکرار مطالب فوق، افزود: «مقامات رسمی در تهران گفته‌اند امکان دارد بازداشت ایرانیان و نحوۀ رفتار پلیس امریکا با آنان در سرنوشت گروگانهای امریکایی اثر بگذارد.»(2)
از سوی دیگر، در کنار ماجرای برخورد پلیس و مقامات قضایی امریکا با دانشجویان در بند ایرانی و احتمال تأثیر آن در سرنوشت گروگانهای امریکایی در ایران، که از هر دو طرف با تبلیغات پرحجمی روبه‌رو بوده است، موضوع رسیدگی به برخی پرونده‌های اختلافات مالی شرکت‌های امریکایی با ایران نیز این روزها به‌عنوان عاملی که می‌تواند در نحوۀ رفتار با گروگانهای امریکایی تأثیرگذار باشد، مطرح است. به گزارش آسوشیتدپرس:
«دو قاضی فدرال امریکا به تقاضای دولت این کشور درمورد عدم‌رسیدگی به دو پروندة مربوط به اختلافات مالی شرکت‌های امریکایی با ایران ترتیب اثر ندادند. دو قاضی مذکور از پذیرش یک نامۀ محرمانۀ دولت که طی آن هشدار داده شده بود اگر رسیدگی به این پرونده‌ها ادامه یابد، تلاش‌های وزارت امور خارجۀ امریکا برای آزادی گروگان‌ها لطمه خواهد دید، خودداری کردند. دولت، نامۀ مشابهی نیز به دادگاه فدرال نیویورک که در آنجا 92 پرونده مشابه دربارۀ شرکت‌های امریکایی و پول ایرانی در انتظار رسیدگی است ارسال داشته است.» آسوشیتدپرس می‌افزاید: «بهطورکلی در سراسر امریکا 175 پرونده مربوط به ایران و امریکا در دادگاه‌ها مطرح است که انتظار می‌رود نامۀ دولت به تمام دادگاه‌ها فرستاده شود. ویلیام میلر وزیر خزانه‌داری امریکا که نسخه‌هایی از این نامه را به قضات ارائه داد گفت: هر اقدام دادگاه در این زمان بسیار حساس ممکن است نتایج نامطلوب بر تلاش‌های رئیس‌جمهور درجهت حل مشکلات امریکا و ایران داشته باشد. ...»(3)
1
در کنار اخباری که این روزها دربارۀ تلاش‌های اشرف پهلوی و امیران فراری ارتش شاه مخلوع در کشور مصر، برای اجرای یک کودتا در ایران، پخش شده است، منابع خبری جهان از برخی موضع‌گیری‌ها و تلاش‌های شاپور بختیار در مبارزه برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران خبر می‌دهند. اقدامی که اعتراض وزیر خارجة ایران را موجب شده است.
بختیار همچنین ضمن مصاحبه‌ای با روزنامۀ تایمز لندن از طرح تشکیل یک دولت موقت در ایران براساس قانون اساسی 1906 سخن گفت. خبرگزاری فرانسه ضمن نقل این خبر افزود:
«وی در این مصاحبه همچنین به شرکت در برنامه‌های رادیویی سری که از عراق علیه حکومت اسلامی ایران پخش می‌شود اعتراف کرده و گفته است دو بار برای ملاقات با اعضای دولت عراق به آن کشور سفر کرده است. بختیار به تایمز گفته است: من مخالف بنی‌صدر هستم و امیدوارم [آیت‌الله] خمینی نیز به‌زودی کنار برود. ... به نوشتۀ تایمز، آخرین نخست‌وزیر دوران پادشاهی ایران درمورد روابطش با عراق گفته است: دو بار به عراق سفر کرده است. ضمناً دو بار نیز به انگلستان و همچنین به سوئیس و بلژیک مسافرت کرده است. به گفتۀ بختیار از او دعوت شده است با مقام‌های عراقی دیدار و گفت‌وگو کند و او با عراق و دیگر کشورهای مسلمان نظرات مشترکی دارد.»(1)
دراینحال صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران، در مصاحبه‌ای با روزنامۀ فرانسوی لوماتن، ضمن اعتراض به دولت فرانسه برای اعطای پناهندگی به بختیار و دیگر افراد هوادار او، از اطلاع‌داشتن برخی مقامات فرانسوی از ماجرای ترور وی در دو هفته پیش پرده برداشت. به نوشتة این روزنامه، وی گفت: «مقامات دولت فرانسه از نقشۀ حمله به خانۀ شاپور بختیار اطلاع داشته‌اند و می‌توانسته‌اند آن را خنثی کنند.» قطب‌زاده افزود: «بختیار در روز حمله یک جلیقۀ ضدگلوله پوشیده بود و دو محافظ او کاملاً مسلح بودند و پسر بختیار که افسر پلیس فرانسه است در خانۀ او حاضر بود. بختیار می‌دانست که حمله‌ای علیه او تدارک دیده شده است و من معتقدم حداقل برخی از مقامات دولت فرانسه نیز از این برنامه اطلاع داشتند.» وی موضع دولت فرانسه را غیردوستانه خواند و گفت: «اگر موضع دولت فرانسه تنها غیردوستانه بود چندان اهمیتی نداشت، ولی وقتی پای عمل به میان می‌آید مسئله فرق می‌کند. فرانسه به افرادی نظیر بختیار پناهندگی کامل می‌دهد؛ افرادی که درصدد اجرای یک کودتای نظامی هستند. زمانی‌که من و آیت‌الله خمینی و سایر مقامات فعلی جمهوری اسلامی ایران در فرانسه به حالت تبعید به سر می‌بردیم، پلیس فرانسه به ما اطلاع داد که نباید تدارک هیچ قیام مسلحانه‌ای را از داخل خاک فرانسه ببینیم. وقتی ما در فرانسه بودیم مخالفت ما تنها جنبۀ سیاسی داشت و ما کاری نمی‌کردیم جز به‌زبان‌آوردن عقیده‌مان. ... برای ما مشکل است که بپذیریم، کشوری که ادعا می‌کند دوست ما است به ایرانیانی پناه می‌دهد که آشکارا اعتراف می‌کنند درحال تدارک یک کودتای نظامی و مبارزۀ مسلحانه در ایران هستند. ...»(2)
1
با وقوع انقلاب اسلامی در ایران و سقوط نظام شاهی، تأثیر این تحول در سیاست داخلی و خارجی رژیم عراق، همواره در محافل جهانی مورد بحث و بررسی بوده است. آرزوی برتری در میان کشورهای منطقه، به‌ویژه رهبری جهان عرب، با سقوط شاه، بازهم در میان سران عراق جان تازه‌ای گرفت. شروع روند نزدیکی به غرب نیز ازجمله تغییرات سیاست خارجی عراق است. بخشی از این فرایند شامل ارتباط عراق با آن دسته از همسایگان خود می‌شود که در بلوک‌بندی جهانی از وابستگان امریکا محسوب می‌شوند.
دراینزمینه، خبرگزاری آسوشیتدپرس از بغداد ضمن پرداختن به روابط عراق با کشورهای عرب و همسایه و با اشاره به اینکه پس از سقوط شاه ایران، بغداد دومین منبع مهم نفتی با استخراج 5/3 میلیون بشکه در روز شد و خط اول جبهه دربرابر توسعۀ انقلاب اسلامی آیت‌الله خمینی گردید، چنین می‌نویسد: «عراق روابط خاصی را با کشور همسایۀ سلطنتی، اردن که کلید درگیری خاورمیانه محسوب می‌شود برقرار می‌نماید. کمک 186 میلیارد دلاری عراق به‌طور سالانه به "امان" می‌رود و طرح پروژۀ 130 میلیون دلاری برای توسعۀ تأسیسات بندر عقبه و ساختن راه جدیدی از عقبه به بغداد با کمک مالی عراق انجام می‌شود.»(1)-(2)
همچنین به نوشتة میدل ایست چاپ لندن: «عراق در عرض دو سال گذشته، تلاش زیادی برای دست‌یافتن به آرزوی قدیمی خود درزمینۀ رهبری منطقه و پرکردن خلأ ناشی از قدرت ایران بعد از سقوط شاه مخلوع نموده است. اثرات این امر کاملاً در سیاست خارجی عراق مشهود است. عراق ازلحاظ بین‌المللی گرایش بیشتری به غرب پیدا کرده و از شرق فاصله گرفته است. ازلحاظ منطقه‌ای نیز سیاست خارجی آن کشور بیشتر به‌سوی "میانه‌روی" متمایل گردیده.»
1) بعدها در اوایل جنگ تحمیلی، زمانی‌که نیروی دریایی عراق به‌دست نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران تقریباً نابود شد و آبراه تنگۀ هرمز و خلیج‌فارس در سیطرۀ نیروی دریایی ایران قرار گرفت، بندر عقبه در اردن و آزادراه عقبه - بغداد مهم‌ترین راه ترانزیتی عراق برای دریافت کمک‌های نظامی و تدارکاتی شد.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 139، تاریخ 14/5/1359، صص3و4، بغداد - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 13/5/1359.
میدل ایست می‌افزاید: «خبرهایی در دست می‌باشد که واشنگتن مشغول برقراری تماس‌هایی با دولت بعثی عراق جهت ایجاد نوعی همکاری در مسائل مورد علاقۀ دو کشور است. طبق گزارش‌های موثق، وزیر خارجۀ عراق، سعدون حمادی، ضمن سفر خود به نیویورک جهت شرکت در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد با وزیر خارجۀ امریکا ملاقات نموده است. آخرین نمونۀ این روابط جدید را می‌توان سخنرانی اخیر پرزیدنت سادات رئیس‌جمهوری مصر دانست. سادات ضمن سخنرانی خود تقریباً به همۀ رهبران کشورهای عربی غیر از ملک خالد و صدام حسین حمله نموده و از آنها به‌شدت انتقاد نمود. این امر بدون شک به دستور مقامات واشنگتن بوده است. واشنگتن آشکارا به کمک عراق در مناقشات خود با ایران امیدوار است و نیز عراق در اختلافات خود با ایران از مسائل موجود بین ایران و امریکا بهره‌برداری می‌نماید. خبرهایی در دست است که واشنگتن بدون جاروجنجال از تلاش عراق برای طرح مجدد مسئلۀ جزایر خلیج‌فارس در سازمان ملل متحد حمایت می‌نماید. درعین‌حال، عراق به‌خوبی آگاه است که اگر خواستار رهبری منطقه است دوستی با غرب خیلی بیشتر برایش صرف دارد.»(1)
یادآوری می‌شود درحالیکه سه روز بیشتر از تصویب فروش 8 فروند موتور جت امریکایی برای نصب در چهار کشتی جنگی عراقی درحال ساخت در ایتالیا نمی‌گذرد، «مقامات رسمی بویینگ امروز اعلام کردند که این شرکت یک قرارداد 150 میلیون دلاری برای فروش 4 فروند هواپیمای جت مسافربری دیگر به دولت عراق را منعقد کرده است.» نیویورک تایمز به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس ضمن اعلام این خبر، افزوده است: «وزارت خارجه [امریکا] در هفتۀ جاری درحال بررسی اجازه‌نامۀ مربوط به فروش یک فروند جمبوجت 747 و سه فروند هواپیمای 727 به عراق می‌باشد. سخنگوی شرکت بویین گفت: این قرارداد 150 میلیون دلاری شامل لوازم یدکی و کمک فنی برای چهار فروند هواپیمای جت می‌شود.»(2)
بخش دیگری از تحلیل‌های مربوط به سیاست خارجی عراق، دربارة مقایسة رابطة این کشور با عربستان سعودی و ایران است. میدل ایست دراین‌باره نوشته است:
«عراق برای پذیرفته‌شدن به‌عنوان رهبر خاورمیانه، مجبور بوده است که یکی از این دو راه را انتخاب نماید: یا به تفاهمی با رقبای بالقوۀ خود برسد و یا اینکه درصورت توانایی، آنها را تضعیف نموده و تحت کنترل خود درآورده، به‌طوری‌که دیگر نتوانند نقش یک کشور جانشین را به‌عنوان رهبر منطقه بازی کنند. ظاهراً تا همین اواخر عراق امیدی به کنترل ایران یا عربستان سعودی نداشت و به همین جهت از در مسالمت و تفاهم وارد شد؛ تفاهمی که در سال 1975 بین شاه و رهبران عراق به وجود آمد، به شورش کردهای مورد حمایت ایران در شمال عراق پایان بخشیده و منجر به توافقی راجع به راه آبی شط‌العرب گردید. این توافق درواقع دامنۀ گسترده‌ای داشت و مسائل امنیتی را نیز در بر می‌گرفت. توافق مذکور حکم یک ازدواج مصلحتی را داشت و پس از سقوط شاه، بغداد به این فکر افتاد که ایران ضعیف شده است و احتمالاً می‌توان رفتار نوع دوم را با آن کشور کرد. ... [اما] عربستان سعودی هنوز در طبقه‌بندی سیاست خارجی عراق جزء دستۀ اول محسوب می‌شود و
همکاری رسمی با آن کشور از سال 1973 به‌دنبال انعقاد یک پیمان همکاری امنیتی داخلی شروع شده است. همکاری‌های سیاسی و اقتصادی عراق با عربستان سعودی قابل‌ملاحظه است. آقای عبدالکریم، وزیر نفت عراق، اخیراً روابط دو کشور را "عالی" توصیف کرده و نیز عراق از سیاست میانه‌روی عربستان در قیمت‌گذاری نفت ضمن کنفرانس‌های اوپک جانب‌داری می‌نماید.»
1
امروز علاوه‌بر اینکه در اولین ساعات بامداد، منطقۀ مرزی شلمچه هدف تجاوز هوایی سه فروند هواپیمای جنگندۀ عراق قرار گرفت،(1)درگیری‌های مرزی ایران و عراق در منطقۀ عمومی قصرشیرین، با آتشباری ارتش عراق به پاسگاههای گروهان خان‌لیلی از سر گرفته شد.
در ساعت 09:30، پاسگاه خسروآباد و در ساعت 10:30 نیز پاسگاه "تپه‌گل" زیر آتش سلاح‌های مختلف دشمن واقع شد. از ساعت 10:30 امروز، ازطریق پایگاه "محمدخسرو" و "مانگاهول" عراق مقابل گروهان خان‌لیلی، پاسگاههای تپه‌گل، زینل‌کش، امینه، رضاآباد و خسروآباد آماج حملات توپخانۀ دشمن قرار گرفتند و خساراتی به آنها وارد آمد.(2)به گزارش خبرنگار کیهان، این درگیری‌ها تا ساعت 1 بعدازظهر، ادامه داشت. نیروهای ایرانی نیز به دفاع از خود پرداختند. خبرنگار کیهان دراینزمینه از قول "یک منبع آگاه مرزی"، افزوده است: «در درگیری‌های امروز و دیروز در نوار مرز قصرشیرین یک تانک در مقابل پاسگاه پرویز و یک تانک در مقابل پاسگاه برارعزیز که متعلق به نیروهای عراق است، توسط نیروهای ایرانی منهدم شد. ...» همچنین به گفتۀ یک منبع دیگر مرزی «در درگیری‌های امروز و دیروز، تأسیسات بزرگ نفتی "بانمیل" عراق منهدم و لوله‌های نفت "باغچه‌بان" عراق نیز طعمۀ گلوله‌های توپ ایران شد.»(3)
از ساعت 18، یک بار دیگر نیروهای ارتش عراق، به تنگ‌هوان و تنگ ترشابه واقع در منطقۀ ازگله حمله کردند. نیروهای ایران نیز به حملات آنها پاسخ دادند. این درگیری‌ها تا صبح روز بعد، به‌طور پراکنده در مناطق تنگ‌هوان، پیشه‌گان، زینل‌کش، دربندجوق، باویسی و مناطق قصرشیرین ادامه داشت.(4)
خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی نیز از درگیری سپاه پاسداران با ارتش عراق در منطقة "باباهادی" خبر داد. بنا به این گزارش، امروز درگیری سختی بین افراد سپاه پاسداران در قریۀ "باباهادی" و ارتش بعث عراق رخ داد. در این درگیری، سپاه پاسداران مستقر در قریۀ "باباهادی" زیر آتش توپخانۀ ارتش عراق قرار گرفت و تعداد 21 منزل مسکونی براثر اصابت آتشبارهای عراقی ویران شد.(5)
همچنین، برابر اعلام شهربانی قصرشیرین: «مهاجمین ارتش بعث عراق در ساعت 22:30 امروز به‌سوی شهرک امام خمینی [این شهر] تیراندازی [کردند] و نیروهای نظامی مستقر در محل، متقابلاً پاسخ دادند.»(6)
از طرف دیگر، منابع اطلاعاتی ژاندارمری از آمادگی تعداد زیادی از عوامل وابسته به پالیزبان برای ایجاد ناامنی و تحرکات ایذایی در منطقۀ عمومی قصرشیرین خبر می‌دهند. بنا به گزارش این منابع: «در تاریخ 13/5/59، حدود 1175 نفر از افراد ضدانقلاب وابسته به گروه
1) سند شماره 297771 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به مقام محترم استانداری استان خوزستان (معاونت سیاسی و انتظامی)، 14/5/1359.
2) سند شماره 283401 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری ناحیۀ کرمانشاه (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، عملیات، 14/5/1359
3) روزنامه کیهان، 14/5/1359، ص2، به نقل از خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 14/5/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، 14/5/1359..
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/5/1359، ص5، به نقل از خبرنگار جمهوری اسلامی از منطقۀ باباهادی.
6) سند شماره 34327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور برابر اعلام شهربانی قصرشیرین، 15/5/1359.
پالیزبان به سرپرستی رحمان گچ الیاس از عراق به ایران وارد و در اطراف قریۀ سیاکانی(1)(تابع قصرشیرین) مستقر و ضمن تقسیم مهمات، به هر نفر 2400 تومان پرداخت نموده‌اند. در خبر اضافه شده هدف آنان به شرح زیر است:
الف) کوچ دادن ساکنین قریۀ قوچیاش به عراق. ب) حمله به پاسگاه ژاندارمری بالاطاق. پ) اقدام به سرقت احشام اهالی قریۀ بانزرده.(2)ت) اقدام به خرابکاری در پاسگاههای مرزی قصرشیرین و کوزران.(3)»(4)همچنین، در ساعت 2 بعدازظهر امروز، یک بمب تخریبی قوی که حاوی 7 پوند تی.ان.تی. بود، با هوشیاری یکی از پرسنل ارتش در بازار علاف‌خانه، بخش 3 کرمانشاه، کشف و تحویل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این شهر شد. بمب مذکور خنثی گردید.(5)
علاوه‌براین، از داخل عراق و در مناطق مشرف به مرز ایران نیز خبر از نقلوانتقالات دیگری از نیروهای عراقی می‌رسد. دراین‌مورد، «برابر اعلام نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 13/5/59، نیروهایی به استعداد 400 نفر با 40 دستگاه خودرو زیل، 7 دستگاه تانک و 2 قبضه ضدهوایی سام6 وارد پنجوین شده‌اند.»(6)
در همین حال، تیمسار سرتیپ ظهیرنژاد، فرمانده نیروی زمینی و سرپرست ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، پیش‌ازظهر امروز، پس از حضور در پادگان صالح‌آباد و سخنرانی در اجتماع پرسنل لشکر81 زرهی پشتیبانی منطقه و ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه، به خبرنگار خبرگزاری پارس گفت: «در این سفر برای مبارزه و سرکوبی ضدانقلاب و عناصر سلطه‌جو چه خارجی و چه داخلی دستوراتی داده شد و تأکید گردید که درصورت ادامۀ تجاوزات، هرجا گلوله‌ای به‌سوی ملت و ارتش جمهوری اسلامی ایران شلیک شد با 10 گلوله پاسخ داده شود و اگر به یک نقطه از شهرهای ما گلوله‌ای بزنند، 10 منطقه را ویران خواهیم کرد. اگر یکی از تأسیسات ما را ویران کنند، 10 مؤسسۀ آنها را ویران خواهیم کرد. ... دستور جدید این است که اگر بار دیگر علیه تأسیسات ما تجاوزی صورت گیرد تمام تأسیسات و مواضع دشمن را مورد حمله قرار دهند.»(7)
1
مناطق کردنشین امروز هم شاهد تحرکات و حملات گروه‌های مسلح غیرقانونی بود.
در مریوان برابر اعلام ژاجا: «از ساعت 24 روز گذشته تا [ساعت] 5 [بامداد] امروز، ضدانقلابیون با سلاح‌های سبک و سنگین از دو طرف، پاسگاه مریوان را مورد حمله قرار داده که پرسنل پاسگاه حملات مهاجمین را دفع کردند.»(8)در این حمله یک درجه‌دار زخمی شد
1) سیاه‌خانی صحیح است.
2) Banzarke بان‌زرکه: دهی از بخش دره‌شهر شهرستان ایلام. واقع در 39 کیلومتری جنوب‌شرقی دره‌شهر. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
3) Kuzaran کوزَران: ده مرکز بخش سنجابی شهرستان کرمانشاهان. واقع در 48 کیلومتری شمال‌غربی کرمانشاه و 27 کیلومتری جنوب روانسر. ر.ک: همان.
4) سند شماره 277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن2) به دفتر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران، 25/5/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره139، تاریخ 14/5/1359، ص1، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 13/5/1359؛ و - روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص9، خبرنگار اطلاعات از کرمانشاه.
6) سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص214، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه مرکز، ص2، 13/5/1359.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص4؛ و - روزنامه کیهان، 14/5/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
8) سند شماره 56453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد اطلاعات)، 14/5/1359.
و از میزان تلفات دشمن، اطلاعی در دست نیست.(1)بنا به گزارش خبرگزاری پارس، بعدازظهر امروز نیز «یک گروه 10 نفری از ضدانقلابیون مسلح در گردنۀ "گاران" در راه سنندج - مریوان کمین کرده و قصد حمله به نیروهای ارتش و سپاه پاسدار مستقر در یک پاسگاه نظامی را داشتند، ولی با همکاری مردم مسلمان و به‌ستوه‌آمدۀ روستاهای اطراف، نیروهای انقلاب از نقشۀ مهاجمان مطلع شده و طی یک درگیری که پیش آمد، هر 10 مهاجم کشته شدند. در این جریان، تلفاتی به نیروهای انقلاب وارد نیامد. کشته‌شدگان از بقایای مهاجمینی بوده‌اند که پنجشنبۀ گذشته به کاروان حامل سوخت حمله کرده بودند. این خبر مورد تأیید ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.»(2)
یادآوری می‌شود برای تقویت نیروهای خودی در مریوان، عصر روز گذشته یک گروه از نیروهای سپاه شیراز وارد مریوان شده بودند.(3)
در کامیاران، به گزارش ستاد مشترک ارتش: در حوالی نیمه‌شب، مهاجمین با سلاح سنگین و سبک به‌طرف واحدهای مستقر در کامیاران تیراندازی [کردند] که آتش متقابل و درگیری دو ساعت ادامه داشت.(4)
در نقده شب‌هنگام، پاسگاه ژاندارمری مورد حمله واقع شد. به گزارش سپاه ارومیه: «از بالای تپه‌ای که مشرف به پاسگاه ژاندارمری نقده می‌باشد، با خمپاره، آر.پی.جی. و کالیبر50 در ساعت 5/2 بعد از نیمه‌شب ازطرف مهاجمین شروع به تیراندازی شد که تا ساعت 5/3 ادامه داشت. برادران پاسدار به یاری برادران ژاندارمری شتافته و مهاجمین را به عقب می‌رانند.»(5)
در سنندج و در ادامۀ پاکسازی روستاهای اطراف این شهر، سخنگوی سازمان پیشمرگان مسلمان کرد اعلام کرده است که «یکی از عوامل جلال طالبانی توسط پیشمرگان مسلمان مقر شهید عدنان مردوخی دستگیر شده است. این سخنگو اعلام داشت در پاکسازی آبادی یمینان،(6)دو قبضه اسلحۀ ژ3 و برنو کشف و ضبط شده است.»(7)
در کامیاران، به گزارش ستاد مشترک ارتش: «در ساعت 11:30، 13/5/59 بمبی در ساختمان آموزش‌وپرورش کامیاران منفجر [شد] که خساراتی نسبتاً زیاد به وجود آورد.»(8)
دراینحال، در استان آذربایجان‌غربی، ستون عملیاتی هنگ ژاندارمری ماکو، مستقر در خوی، با انتشار اطلاعیه‌ای به افراد مسلح غیرقانونی تا پایان مرداد فرصت داد تا سلاح‌های خود را تحویل دهند. در این اطلاعیه آمده است: «بدین‌وسیله به اهالی و عشایر و چادرنشین‌های شهرها و بخش‌های ماکو، سلماس، پلدشت، شوط، سیه چشمه، قره ضیاءالدین و ساکنین حوزۀ استحفاظی گروهان‌های ژاندارمری سد ارس، اسلام کندی، پلدشت ماکو، سیه چشمه، قطور، خوی و سلماس ابلاغ می‌گردد که تا عصر روز جمعه مورخ 31/5/59 فرصت دارند کلیۀ
1) سند شماره 56452 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص122، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا مد. اطلاعات، 14/5/1359.
2) روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص4، همگی به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
3) سند شماره 56442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص119، از عملیات سنندج به عملیات مرکز، 12/5/1359.
4) سند شماره 56467 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص62، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (عملیات و اطلاعات)، 16/5/1359.
5) سند شماره 56456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص54، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 14/5/1359.
6) Yamnan یَمنان: دهی از دهستان گاورود بخش کامیاران شهرستان سنندج. واقع در 36 کیلومتری شمال کامیاران و 4 کیلومتری غرب راه کرمانشاه به سنندج. ر.ک: همان.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص4، به نقل از سازمان پیشمرگان مسلمان کرد از سنندج.
8) سند شماره 56467 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
اسلحه‌ها و مهمات مجاز و سایر تجهیزات نظامی و وسایل مخابراتی ژاندارمری و ارتش و شهربانی را که در اختیار دارند بدون هیچ‌گونه واهمه و ترس و در قبال اخذ رسید به نزدیک‌ترین پاسگاه عملیاتی یا گروهان ژاندارمری تحویل نمایند.»(1)
1
درحالیکه از یک‌سو در مناطق مرزی ایران و عراق تشنج و ناامنی روزافزونی در جریان است و از سوی دیگر در مناطق کردنشین، بخشی از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مشغول مبارزه با گروه‌های مسلح ضدانقلاب هستند، در برخی شهرهای دیگر اتفاقاتی رخ می‌دهد که به ناآرامی و ناامنی بیشتر دامن می‌زند. دراین‌میان، رد پای عوامل رژیم گذشته، به‌ویژه عناصر فراری و شبکه‌های کشف‌نشدۀ کودتای نافرجام تیرماه گذشته نیز، محسوس است. در همین خصوص، درحدود ساعت 14:30 دقیقۀ امروز، دو بمب نسبتاً قوی در مقابل مسجد جامع همدان منفجر شد. به گزارش خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی «این بمب که در حوض‌خانۀ مسجد جامع نصب شده بود، توانست 24 تن از خواهران و برادران نمازگزار را مجروح کند، به‌طوری‌که حال یکی از آنها وخیم بوده و 4 نفر دیگر به اتاق عمل برده شده‌اند.»(2)
خبرنگار کیهان ضمن ارسال گزارشی می‌نویسد: «یک مقام آگاه در شهربانی اعلام کرد که بمب مذکور از نوع خمیره‌ای و با ساعت تنظیم شده بود و طوری میزان شده بود که وقتی نمازگزاران از مسجد خارج می‌شوند بمب منفجر شود. دراین‌رابطه به گفتۀ سخنگوی سپاه پاسداران همدان، سه نفر دستگیر شده‌اند و تحقیقات از آنها ادامه دارد.»(3)به گزارش خبرگزاری پارس «درپی انفجار بمب در مقابل مسجد جامع همدان، یک ناشناس ساعت 3:30 بعدازظهر، در تماس تلفنی به خبرگزاری پارس اظهار داشت که مسئولیت انفجار این بمب را "سازمان پاکسازان مجلس" که خود را نیز عضو آن می‌خواند، به عهده می‌گیرد. وی افزود: این سازمان تا زمانی‌که حزب جمهوری اسلامی ایران منحل نشود به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد.»(4)
امروز همچنین درپی درگیری‌ها و تظاهرات مربوط به بازماندگان فاجعۀ سینما رکس در چند روز گذشته، از ساعت 21 شب، گروه کثیری از مردم آبادان از محل جهاد سازندگی به پشتیبانی از سپاه پاسداران و حاکم شرع به راه‌پیمایی پرداختند و با دادن شعارهایی ازقبیل "حمله به پاسداران، حمله به انقلاب است"؛ "پاسدار، پاسدار، حمایتت می‌کنیم"؛ "حکم طباطبایی مورد تأیید ماست"، خیابان‌های شهر را طی کرده و پس از عبور از مقابل ادارۀ دارایی در محل استادیوم تختی، اجتماع کردند و سپس قطعنامه‌ای خوانده شد. همچنین انجمن اسلامی کارکنان صنایع نفت و جهاد سازندگی در اطلاعیۀ جداگانه‌ای پشتیبانی خود را از پاسداران و حاکم شرع اعلام کردند.(5)
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 14/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از همدان.
3) روزنامه کیهان، 14/5/1359، ص3، خبرنگار کیهان از همدان.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره139، تاریخ 14/5/1359، ص1، تهران - خبرگزاری پارس، 13/5/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 14/5/1359، ص10، خبرنگار انقلاب اسلامی از آبادان.
1
در منطقۀ فارس، درگیری‌ها و دغدغه‌های سپاه، از نوعی متفاوت با قضایای غرب کشور است. در این منطقه مسائل مربوط به تحرکات خوانین و عوامل وابسته به آنها از موضوعات مورد ابتلای سپاه است؛ به‌طور مثال، دو گزارش از فیروزآباد و آبادۀ فارس مربوط به تحرکات خسرو و ناصر قشقایی در روزنامه‌های امروز آمده است.
در گزارش روزنامۀ اطلاعات آمده است: «تعداد زیادی اوراق تعرفۀ انتخابات مجلس و مهر انتخابات شهرستان اقلید فارس از منزل خسرو قشقایی به دست آمد. سپاه پاسداران فیروزآباد جهت سرکشی به یکی از باغ‌های منطقه رفته بود که در آن باغ منزل خسرو قشقایی مورد شناسایی قرار گرفت. مأمورین سپاه به بازرسی از منزل پرداختند و تعداد زیادی مدارک و مهمات جنگی به دست آوردند. به‌دنبال این جریان، شایع شد که مجدداً به‌وسیلۀ افراد مسلح راه شیراز به فیروزآباد بسته شده است.» در بخش دیگری از این گزارش آمده است:
«همچنین از منزل خسرو و ناصر قشقایی تعداد 3 هزار و 500 تیر فشنگ، 50 عدد خشاب ژ3 و کلت، تعداد 521 عدد پوکۀ انواع فشنگ‌ها، 5 عدد اسلحۀ کمری، 4 عدد تفنگ‌های جنگی، تعدادی شیشۀ مشروبات الکلی، همچنین تعدادی عکس سکسی که به گفتۀ دکتر آیین فرمانده سپاه پاسداران فیروزآباد، مربوط به دختر ناصر قشقایی می‌باشد، همچنین عکسی از ناصر قشقایی در فرودگاه شیراز در کنار شاه مخلوع، یک رادیو با دستگاه گیرنده و فرستنده، 2 عدد پروژکتورهای قوی، دوربین‌های دریایی و تعدادی دوربین‌های تفنگ‌دار(1)مختلف، [به دست آمد]. سرپرست پاسداران فیروزآباد گفت: طبق مدارک به‌دست‌آمده، هنگامی که دریادار مدنی وزیر دفاع بوده دستور مسلح‌کردن خوانین سراسر ایران را داده و طبق این دستور تعداد 26 قبضه اسلحۀ برنو توسط ژاندارمری فیروزآباد در اختیار خوانین قشقایی قرار گرفته است. وی همچنین گفت: هم‌اکنون ناصر و خسرو قشقایی در سرحد چهاردانگه می‌باشند و عبدالله قشقایی نیز در کوه‌های مهرپویه فیروزآباد مشغول جمعآوری و تجدیدقوا هستند و طبق گزارش‌های رسیده، ازطریق بنادر جنوب از امریکا وسایل جنگی زیادی به آنها رسیده و قرار است در پاییز آینده، توسط عشایر [وابسته به خسرو قشقایی] درگیری بزرگی به وجود بیاورند. وی همچنین گفت: عشایر [مزبور] تعداد زیادی از مهمات جنگی ژاندارمری فیروزآباد و قیر و کارزین را به غنیمت برده‌اند.»(2)
در گزارش کیهان آمده است: «فرمانده سپاه پاسداران آباده اعلام کرد که خسرو و ناصر
قشقایی به‌علت احساس خطر در منطقه، دو ماه زودتر از هر سال از منطقه به‌طرف گرمسیر حرکت کردند. وی همچنین افزود: گزارش‌هایی به ما رسیده که اتومبیل‌هایی مرتب به منطقه می‌آیند و بین عشایر [وابسته به خسرو قشقایی] اسلحه توزیع می‌کنند.» حجت‌الاسلام عبدالکریم رضوانی، فرمانده سپاه پاسداران آباده، در ادامۀ مصاحبه با خبرنگار کیهان در آباده افزود: «پس از افشاگری درمورد خسرو و ناصر قشقایی و ارتباطشان با ساواک، این دو، پایگاه و محبوبیتشان را بین عشایر از دست دادند و چون احساس خطر می‌کردند، 52 روز زودتر از هر سال از منطقه به‌سوی گرمسیر کوچ کردند. آنها قبل از حرکتشان اعلام کردند که هرکس با ماست باید با ما به‌طرف گرمسیر حرکت کند تا ما حساب بقیه را تسویه کنیم.»(1)
1
مناقشات میان دو جناح حاکم بر کشور، از یک‌سو با ادعای تضعیف رئیس‌جمهوری و از سوی دیگر با ادعای تضعیف مجلس شورای اسلامی، همچنان ادامه دارد و این مسئله در تنش بر سر انتخاب نخست‌وزیر نیز آشکار می‌گردد. دراین‌میان، نقش برخی گروه‌ها ازجمله گروه‌های چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در تشدید آتش این مناقشات، هرروز آشکارتر می‌شود. انتشار بیانیة حزب جمهوری اسلامی و همراه با آن سرمقالة روزنامۀ جمهوری اسلامی به‌عنوان ارگان این حزب ضمن اینکه دربردارندة گوشه‌ای از مفاد و مضمون این جناح‌بندی است، به موضع اخیر و نقش منافقانۀ گروه‌های مزبور اشاره کرده است.
در بخشی از بیانیة حزب آمده است:
«دشمنان قسم‌خوردۀ انقلاب که خصمانه‌ترین ضربه‌ها را به نهادهای اصیل و خودجوش انقلاب یعنی سپاه، کمیته، دادگاه‌های انقلاب، جهاد سازندگی و مایۀ اصلی این نهضت یعنی روحانیت وارد کرده و درعین‌حال به نتیجۀ مطلوب نرسیده‌اند، اکنون با تمام نیرو برای درهم‌کوبیدن مهم‌ترین پایۀ این رژیم مقدس که مجلس شورای اسلامی است، بسیج شده‌اند. آنها می‌خواهند این سنگر را که به فرمودۀ امام، اصل است، درهم بکوبند تا مانع تمامیت رژیم جمهوری اسلامی شوند و نگذارند مجلس رسالت خود را در انتخاب نخست‌وزیر که باید متعهد و مکتبی و انقلابی باشد به انجام برساند. برای ما جای هیچ‌گونه تردیدی نیست که در تشدید این منازعات، گروه‌های مطرودی که این روزها مردم با نفرت به آنها می‌نگرند، نقش اساسی دارند و هدفشان این است که در این آشفته‌بازار پروندۀ سیاه خود را به فراموشی بسپارند و مردم را متوجه مسائل دیگر کنند. مایۀ تأسف فراوان است که این روزها... گروهی از کسانی که خود را به آقای رئیس‌جمهور نزدیک نموده و از نام ایشان سوءاستفادۀ آشکار می‌کنند به آتشی که ازسوی دشمنان انقلاب اسلامی برافروخته شده دامن می‌زنند و با تمام امکاناتشان درصدد تشدید اختلافاتی هستند که خود به‌وجودآورندگان آن می‌باشند و درنتیجه به تضعیف مجلس و تأخیر تمامیت رژیم جمهوری اسلامی و استقرار نظم و امنیت و قانون در کشور کمک می‌کنند. ... آیا این افراد در تلاش آن نیستند که نمایندگان را وادار کنند در انتخاب نخست‌وزیر و وزرا از
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص1، خبرنگار کیهان از آباده.
معیارهای مکتبی دست بردارند و تسلیم جوی شوند که آنها ساخته‌اند؟ ما وظیفۀ خود می‌دانیم به برادرمان آقای بنی‌صدر هشدار دهیم که این افراد که هرگز کاری به نفع ایشان و انقلاب انجام نداده‌اند و همواره نقش تخریبی‌شان جامعه را آزار داده است از خود طرد نمایند و مطمئن باشند که ملت انتظار ندارد این افراد را در اطراف رئیس‌جمهور خود و در پست‌های مهم مملکتی ببیند. ... حزب جمهوری اسلامی همچنین وظیفۀ خود می‌داند به ملت عزیز اعلام خطر کند که کسانی که اختلاف‌ها را تشدید و مجلس را تضعیف می‌کنند هدفی جز نابودی انقلاب اسلامی ندارند. ...»(1)
روزنامۀ جمهوری اسلامی همچنین در سرمقالۀ امروز خود به نقد و بررسی سخنرانی‌های اخیر بنی‌صدر، به‌ویژه سخنرانی شنبه گذشته وی در مدرسه عالی شهید مطهری پرداخته است. در بخشی از این سرمقاله آمده است:
«اولین رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی پرشکوهمان در سخنرانی‌های مختلف اخیرشان، سخن از دشمنانی به میان آورده‌اند که در مقابل حکومت علی‌وار او ایستاده‌اند و سنگ‌اندازی می‌کنند. البته یک‌بار نیز در سرمقاله‌ای ایشان از حکومت علی‌وار خود و حزب معاویه سخن گفته بودند. ... در روزهای اخیر همراه مقایسه‌ای که رئیس‌جمهورمان از زمان خود و حضرت علی(ع) به عمل آورده‌اند، به‌کرات به نمایندگانی در مجلس شورای اسلامی اشاره کرده‌اند که اگر مخالفت خود را با ایشان به‌هنگامۀ انتخابات، برملا می‌ساختند، مردم حاضر نمی‌گردیدند آنها را برای مجلس انتخاب نمایند. به نظر ما راست‌تر از این نمی‌توان سخن گفت، ولی باید بلافاصله تذکر داد که سخن بالا درست است، ولی ناتمام است؛ چراکه اگر خود آقای بنی‌صدر به‌هنگام انتخابات ریاست‌جمهوری به‌فرض‌محال اظهار می‌داشتند که در آینده به خواست نمایندگان ملت اعتنا نخواهند کرد، مسلماً مجموع آرای ایشان بیش از آرای آقای مدنی نمی‌توانست باشد.»(2)
1
امروز از سه مقام عالی‌رتبۀ جمهوری اسلامی ایران؛ رئیس مجلس، رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه، سخنانی منتشر شد که نشان می‌دهد حل بحران گروگانهای امریکایی به‌طرز خاصی با بحران تازۀ دستگیری دانشجویان ایرانی توسط پلیس امریکا، گره خورده است. همچنین ملاقات نمایندة ایران در سازمان ملل متحد با دانشجویان زندانی درخور توجه است. سخنان امروز آقای هاشمی رفسنجانی در مجلس شورای اسلامی، پیام وزیر امور خارجۀ ایران به دبیرکل سازمان ملل متحد و پیام رئیس‌جمهور ایران خطاب به دانشجویان در بند ایرانی، حاکی است که مسئولان جمهوری اسلامی ایران، امریکا را در این امر مقصر دانسته و اذعان دارند که رهبران امریکا علاقۀ چندانی به آزادی گروگان‌ها از خود نشان نمی‌دهند.
رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنان امروز خود در مجلس با اشاره به ماجرای دستگیری دانشجویان ایرانی در امریکا گفت:
«خوشبختانه عمل انقلابی دانشجویان دختر و پسر مسلمان ایرانی در امریکا که ازنظر اهمیت باید
بعد از اشغال انقلابی جاسوسخانۀ امریکا در ایران به حساب بیاید، کاری بود که دوباره تضاد درونی امریکا را رو کرد و امریکا درست برعکس همۀ تبلیغاتی که در دنیا کرده بود، عمل کرد. ... و اما در دنبال این جنایت امریکا، نخستین عکس‌العملی که ما نشان می‌دهیم این است که بحثی را که قرار بود امروز پیرامون نامۀ کنگرۀ امریکا بکنیم به تأخیر می‌اندازیم و با این مسئله با بی‌اعتنایی برخورد می‌کنیم.» وی سپس گفت: «پیشنهادی با قید دو فوریت به هیئت‌رئیسه رسیده است راجع به اینکه بعضی از نمایندگان از شورای عالی قضایی خواسته‌اند تا مقدمات تشکیل هیئت محاکمه‌کنندۀ جاسوسان امریکایی را فراهم کند. گفت‌وگو راجع به این پیشنهاد را نیز به جلسۀ بعد موکول می‌کنیم.»(1)
بنی‌صدر رئیس‌جمهور نیز امروز پیامی خطاب به دانشجویان مسلمان ایرانی در امریکا صادر کرد. در بخشی از این پیام آمده است:
«من بارها گفته‌ام که خود امریکا مانع حل‌شدن مسئلۀ گروگان‌ها است و هربار مسئله‌ای پیش می‌آورد، تا این مسئله به‌صورت لاینحل باقی بماند و هربار که سخن طرح مسئله پیش می‌آید ما شاهد یکی از این بازی‌ها می‌شویم. اینکه ملت امریکا نمی‌داند که دولت امریکا در خدمت سرمایه‌داری امریکا چه نقشه‌هایی را مجبور به اجرا است یک سخن است و اینکه دستگاه‌های تبلیغاتی امریکا در همه جای جهان مسئله‌اش انزوای سیاسی ما گردیده سخن دیگر و اینکه خود ما سیاست دوراندیشانه‌ای باید داشته باشیم تا اسیر بازی‌های امریکا نشویم، مسئلۀ سوم است. فرزندان عزیز من، دانشجویان مسلمان مبارز، محکم و استوار در مواضعی که دارید بایستید، سختی را همچون خواهران و برادران خودمان که در روزهای نخست با شکیبایی آنها را تحمل کردند تحمل کنید. تا می‌توانید تسلیم ماجراطلبی امریکا نشوید. اگر می‌خواهند شما را اخراج کنند تا می‌توانید مقاومت کنید؛ تا شما را کشان‌کشان به داخل هواپیما نبرند، خود نروید. ...»(2)
امروز همچنین صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجۀ ایران، در پیامی به کورت والدهایم، دبیرکل سازمان ملل متحد، نوشت: «متجاوز از یک هفته است که در حدود 200 نفر از دانشجویان زن و مرد ایرانی در امریکا مورد وحشیانه‌ترین حملات پلیس امریکا قرار گرفته و باوجود آنکه عدهای از آنها هنوز جراحات ناشی از ضربوشتم پلیس را در بدن‌های خود دارند در زندان‌های نیویورک زندانی هستند و حال بعضی از آنها وخیم است. خواهران و برادران دانشجوی ما هیچ گناهی نداشته مگر آنکه در مقابل تظاهرات خائنین به وطنشان که توسط دولت امریکا تقویت و پشتیبانی می‌شدند، می‌خواستند صدای حق‌طلبانۀ خود را نیز بلند کنند و با تظاهرات آرام خود نشان دهند که ملت مسلمان ایران از خائنان وابسته به رژیم پهلوی منزجر و متنفر است.»
وی در بخش دیگری از پیامش آورده است: «جناب آقای والدهایم، از شما می‌پرسم این چگونه حقوق بشری است که امریکا مدعی رعایت آن و سازمان ملل مدعی نگهبانی و نظارت بر انجام آن هستند؟ پلیس امریکا حتی رعایت قوانین داخلی امریکا را هم نمی‌کند و اعضای سازمان ملل متحد نیز در همان کشور حاضرند و ناظر؛ حال چگونه است که همه صحبت از رعایت قوانین بین‌الملل می‌کنند و می‌کنید؟... آیا ابرقدرت‌ها حق دارند هرآنچه می‌خواهند بکنند و هیچ
اعتراض و صدایی از کسی نباید برآید؟ که هرکدام زورش بیش، ظلمش بیش؟ و اگر چنین است چگونه است که صحبت و یا اعتراض به عدم انجام قوانین بین‌المللی توسط ایران می‌شود؟ اینجانب به نام جمهوری اسلامی ایران از شما مصراً و قطعاً می‌خواهیم که: 1. بلافاصله هیئتی ازطرف سازمان ملل تعیین نمایند که از زندانیان ایرانی در امریکا بازدید کرده و موارد نقض حقوق بشر را به سازمان ملل متحد گزارش نمایند. 2. از مقامات امریکا خواسته شود که زندانیان بلافاصله و بدون قیدوشرط آزاد گردند و درصورت تأخیر در این امر، 3. به زندانیان امکان داده شود که اطبای موردنظر خود را انتخاب نمایند تا از آنها بازدید نموده و مجروحین را معالجه کنند. 4. ... اگر حضور ایرانیان مسلمان متعهد برای دولت امریکا غیرقابل تحمل است به برادران و خواهران امکان دهند که آن دیار را ترک و به وطن خود بازگردند که ما آمادۀ استقبال از آنها هستیم. از آنجا که ما با دولت امریکا هیچ رابطهای نداریم، لهذا مصراً از شما می‌خواهم که در موارد فوق فوراً اقدام نموده و نتیجه را به دولت جمهوری اسلامی ایران گزارش کنید.»(1)
در همین حال، جمال شمیرانی نماینده ایران در سازمان ملل، پس از ارسال پیام برای والدهایم، امروز از ایرانیان زندانی در زندان منهاتان نیویورک بازدید کرد. در این زندان 20 دختر ایرانی زندانی هستند و بازدید نماینده ایران در سازمان ملل مدت 45 دقیقه به طول انجامید. زندان 171 تن از دانشجویان پسر در یک‌صد کیلومتری شهر نیویورک واقع شده و ورود به این محوطه برای دیپلمات‌های ایرانی ممنوع است. مقامات آگاه اظهار کرده‌اند این مقررات را به‌تلافی همان سیستمی که دانشجویان خط امام درمورد گروگانهای امریکایی به کار بسته‌اند، برقرار کرده‌اند.(2)
1
امروز ساعت 8:15 دقیقۀ صبح به وقت لندن، دانشجویان عضو اتحادیۀ انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا به‌منظور اعتراض به رفتار خشونت‌بار پلیس امریکا با دانشجویان ایرانی، تظاهرات ایستاده‌ای در مقابل سفارت امریکا در لندن برگزار کردند.(3)گزارش روزنامه کیهان به نقل از خبرگزاری‌ها از لندن حاکی است:
«پلیس لندن در حمله‌ای به دانشجویان ایرانی تظاهرکننده در جلو سفارت امریکا در انگلستان، بیش از 150 تن از آنان را بازداشت کرد. این دانشجویان به دعوت انجمن اسلامی دانشجویان اروپا و به‌نشانۀ همبستگی با برادران و خواهران ایرانی توقیف‌شده در جلو کاخ سفید امریکا، دست به تظاهرات زده بودند و هدف آنان تسلیم یک اعتراض‌نامۀ کتبی به مقامات سفارت امریکا بوده است. 20 تن از بازداشت‌شدگان دختر هستند. خبرگزاری فرانسه، آسوشیتدپرس و رویتر در آغاز، گزارش‌های پر از [اخبار] ضدونقیض به نقل از پلیس لندن درمورد تعداد تظاهرکنندگان و دستگیرشدگان و همچنین درمورد چگونگی شروع درگیری و مقصر جلوه‌دادن دانشجویان ایرانی مخابره نمودند. سرانجام خبرگزاری آسوشیتدپرس در قسمت پایانی خبر خود گزارش داد که تظاهرات به‌صورت آرام در اوایل صبح روز دوشنبه در
جلو سفارت امریکا آغاز شد، ولی ظاهراً پلیس تظاهرکنندگان را به دو قسمت تقسیم کرده و از الحاق آنها به یکدیگر جلوگیری به عمل می‌آورد. سپس دانشجویان اقدام به شکستن سد پلیس و پیوستن به یکدیگر می‌نمایند، ولی پلیس با حمله به آنان از این اقدام جلوگیری به عمل آورده و زدوخورد آغاز می‌شود. لازم به یادآوری است که تنها وسیلۀ دانشجویان برای دفاع از خود، پلاکاردهایشان بوده است. حدود 90 دقیقه بعد، بیش از 150 افسر پلیس سعی در متفرق‌ساختن دانشجویان نموده و زدوخورد دیگری را به وجود میآورند. بنا به گزارش خبرگزاری‌ها به نقل از پلیس انگلیس، هیچ‌یک از طرفین به‌طور جدی آسیبی ندیده است.»(1)
رادیو لندن نیز در گزارشی به آخرین وضعیت دانشجویان زندانی در امریکا و برخی حواشی آن پرداخت. این رادیو در تفسیری، ضمن اشاره به حوادثی که موجب بازداشت دانشجویان ایرانی در تظاهرات یکشنبۀ هفتۀ پیش در امریکا شد، خبر داد:
«بازداشت‌شدگان ایرانی اینک به زندان ایالتی منتقل شده‌اند و در این محل تحقیقاتی دربارۀ موقعیت قانونی آنها در امریکا آغاز شده است. این تحقیقات طبق مقررات و دستورالعمل‌های اکید و جدیدی که به‌دنبال اسارت گروگانهای امریکایی در تهران اتخاذ شده است، انجام می‌گیرد و به نظر می‌رسد که مقامات ادارۀ مهاجرت امریکا مترصدند این دستورالعمل‌ها را مورد اجرا قرار دهند؛ دستورالعمل‌هایی که طبق آن خارجی‌ها باید به‌درستی و به‌طور کامل هرگونه اطلاعاتی را که مقامات از آنها می‌خواهند در اختیارشان بگذارند و در غیر این صورت از امریکا اخراج خواهند شد. آقای دیوید کراسلند، کمیسر موقت ادارۀ مهاجرت و تبعیت، طبق گزارشی گفته است کلیۀ کسانی که از اعلام هویت و اطلاعات مربوط دیگر خودداری کنند تا فردا، سه‌شنبه، رسماً خبر آغاز مراحل قانونی اخراج خود را دریافت خواهند کرد. آنچه که جالب‌توجه است آن است که او اضافه کرد تصمیم برای آغاز مراحل قانونی اخراج این عده با سایر دستگاه‌های دولتی من‌جمله کاخ سفید همگام می‌باشد. تاکنون به نظر می‌رسد که تنها یکی از بازداشت‌شدگان که یک زن می‌باشد، هویت خود را اعلام کرده و اطلاعات دیگر مورد تقاضا را در اختیار مقامات گذاشته است.»(2)
گویندة رادیو لندن در این تفسیر همچنین گفت: «بازداشت دانشجویان ایرانی بلافاصله پس از وصول نامۀ قریب به 180 تن از اعضای کنگرۀ امریکا صورت گرفت. اگر لحن نسبتاً دوستانۀ این نامه اثری داشت، اکنون آن اثر به‌کلی از میان رفته است. درحقیقت تقارن این دو مسئله نتیجه‌ای خلاف آنچه که اعضای کنگرۀ امریکا انتظار داشتند پدید آورد.»(3)
1
در کنار تبلیغات انبوه بخش فارسی و عربی رادیو صوت‌الجماهیر عراق، رادیوهای مختلفی از داخل خاک این کشور و نیز کشور مصر - که به فراریان رژیم شاه مخلوع تعلق دارند - با شیوه‌های مختلف عملیات روانی، علیه انقلاب اسلامی ایران دست به تبلیغات وسیع می‌زنند. دراین‌خصوص، امروز روزنامۀ کیهان ترجمۀ مقاله‌ای را از نشریۀ ایت دیز منتشر ساخته که در آن آمده است:
«یکی از روزنامه‌های نیویورک اخیراً گزارش داده بود که مقامات امریکایی به یاری مقامات مصری شتافته تا بتوانند برنامه‌های فارسی‌زبان ضد [آیت‌الله] خمینی انور سادات را ازطریق دو فرستندۀ رادیویی هرچه بیشتر تقویت نمایند. در گزارش مزبور که از مقامات امریکایی نقل‌قول گردیده، گفته شده است که درحقیقت سازمان سیا در ماه می‌گذشته (اردیبهشت)، برنامه‌های فارسی‌زبان این دو فرستنده را به راه انداخته است. این برنامه‌ها پر از تبلیغات ضد [امام] خمینی و آهنگ‌های فارسی سبک غربی است. به‌دنبال گزارش روزنامۀ مزبور، سازمان سیا و همچنین عالی‌ترین مشاور امنیتی کاخ سفید؛ یعنی زبیگنیو برژینسکی، از تأیید و یا رد این گفته خودداری ورزیدند. یکی از سخنگویان برژینسکی در شورای ملی امنیت در اظهارنظر نسبت به گزارش فوق گفت که ممکن است این خبر جان 52 امریکایی گروگان در ایران را به خطر اندازد.»
در این مقاله همچنین آمده است: «بخش فارسی رادیو مصر که رادیو "صدای وطن" نام دارد غالباً دربارۀ شاهپور بختیار، آخرین نخست‌وزیر شاه مخلوع ایران، سخن رانده و به جانب‌داری از او می‌پردازد، ولی از آنجایی که اکثر قریب‌به‌اتفاق مردم ایران سرسختانه مخالف "شیطان بزرگ" امریکا می‌باشند و بختیار را هم عامل امریکا و سیا می‌دانند، ازاین‌رو، پخش این‌گونه برنامه‌ها موجب رسوایی بیشتر او می‌گردد. ... روی‌هم‌رفته، چهار ایستگاه مخفی رادیویی به فرستادن پیام‌هایی بر ضد انقلاب ایران به داخل خاک این کشور اختصاص یافته‌اند.
حامیان بختیار، رادیو دیگری را نیز به نام "رادیو ایران" اداره می‌کنند و ایستگاه صد کیلوواتی آن در محلی در نزدیکی بصره عراق در آن‌سوی اروندرود واقع در مرز ایران و عراق واقع شده است. این رادیو هم به پخش نقطه‌نظرهای شاهپور بختیار و آهنگ‌های فارسی و همه‌گونه شایعه و دروغ علیه انقلاب ایران و رهبران این کشور مبادرت می‌ورزد. ... اویسی نیز که رقیب تبعیدی شاهپور بختیار و فرمانده اسبق ارتش شاه مخلوع بود، سه ساعت از برنامه‌های رادیو دولتی بغداد را در اختیار گرفته است.»
در مقالة فوق اضافه شده است: «البته اویسی فعالیت خود را به پخش برنامه‌های رادیویی منحصر نساخته و به جمعآوری افراد برای ترتیب‌دادن جنگ‌های کوهستانی در کوه‌های استان کرمانشاه پرداخته است. ... اویسی که به‌خاطر دادن فرمان آتش به‌سوی انبوه تظاهرکنندگان ضدشاه در جمعۀ خونین به "قصاب تهران" معروف شده، مایۀ امید مخالفین انقلاب و سردمداران غرب است. وی به‌خصوص پس از افشای ارتباط سیا و بختیار از اعتبار بیشتری برخوردار گردیده است.»
در این مقاله همچنین از برنامه‌های "صدای آزاد ایران" یاد شده که از رادیو بغداد پخش می‌شود و به برنامه‌های شاهپور بختیار شباهت دارد و می‌کوشد تا زمینه را برای کودتای نظامی و سقوط حکومت کنونی ایران فراهم سازد.
این نشریه در پایان تحلیل خود می‌افزاید: «در پایان باید اضافه کرد که نه بختیار، نه اویسی و نه هیچ‌کس دیگری از افراد شاه و سیا نمی‌توانند حتی قدمی در براندازی رژیم جمهوری اسلامی [آیت‌الله] خمینی بردارد و تنها شاید کشمکش قدرت بین گروه‌های مختلف این کشور بتواند سهمی در تضعیف این رژیم داشته باشد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 13/5/1359، ص10، به نقل از نشریۀ ایت دیز.
1
در ادامة تلاش رهبری عراق برای برقراری روابط نزدیک‌تر با کشورهای بلوک غرب و امریکا، در سفری که برای محافل سیاسی و خبری غیرمنتظره بود، امروز صدام حسین وارد عربستان سعودی شد.(1)آسوشیتدپرس، به نقل از رادیو رسمی ریاض، گزارش داد که شامگاه امروز صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق، به نخستین دور مذاکرات شبانۀ خود با ملک خالد که درمورد مسائل دوجانبه و موضوعات بین‌المللی بود، خاتمه داد. آسوشیتدپرس افزود:
«رهبر رادیکال و چپی عراق که تمایلات چپ‌گرایانه دارد، در تلاش با هدف استقرار روابط نزدیک‌تر با کشور ثروتمند و سلطنتی عربستان سعودی به‌طور غیرمنتظره وارد ریاض شد. این نخستین دیدار یک رهبر عراقی از عربستان سعودی پس از انقلاب سال 1958 است که حکومت سلطنتی عراق را واژگون ساخت. رادیو ریاض گفت: این مذاکرات رسمی سه‌شنبه‌شب آغاز شد و در آن مسائل اعراب و موضوعات اسلامی و بین‌المللی به‌ویژه اوضاع خاورمیانه و منطقۀ خلیج‌فارس و نیز مسائل دوجانبه مطرح شد. طبق همین گزارش، در این مذاکرات علاوه‌بر ملک خالد، شاهزاده فهد ولیعهد عربستان، شاهزاده سعودالفیصل وزیر خارجه، شاهزاده سلطان‌بن‌عبدالعزیز وزیر دفاع و شاهزاده عبدالله‌بن‌عبدالعزیز فرمانده گارد ملی این کشور حضور داشتند. حضور وزیر دفاع و فرمانده گارد ملی عربستان در این جلسه به‌عنوان نشانه‌ای حاکی‌از اینکه مذاکرات صدام در عربستان به مسائل نظامی و وضع پیش‌آمده در منطقۀ خلیج‌فارس به‌دنبال سقوط رژیم شاهنشاهی ایران و مداخلۀ نظامی شوروی در افغانستان نیز ارتباط داشته است، تلقی می‌شود. ...»(2)
یک مفسر رویتر از بحرین ضمن نقل خبر دیدار غیرمنتظرۀ صدام حسین از عربستان سعودی گفت: «ناظران سیاسی این سفر را با اهمیت خاصی تلقی کرده‌اند و آن را به‌عنوان بهترین نشانۀ نیاز دو کشور به وحدت استراتژیک دربرابر انقلاب اسلامی ارزیابی می‌کنند. ... به گزارش منابع موثق، در این سفر مقامات بلندپایۀ نظامی و امنیتی عراقی، صدام را همراهی می‌کنند.»(3)
خبرگزاری فرانسه نیز دراین‌باره گزارش داد: «گرچه هدف از این دیدار به‌طور رسمی اعلام نشده است، ولی بنا به گفتۀ ناظران، احتمالاً طرفین دربارۀ مسئلۀ فلسطین، درگیری‌های بغداد با همسایۀ خود، یعنی ایران، امنیت خلیج [فارس] و سیاست نفتی، مذاکراتی خواهند داشت.»(1)
شایان ذکر است ازجمله شواهد مربوط به نزدیکی هرچه بیشتر عراق به عربستان سعودی، گزارش روزنامۀ الشرق الاوسط چاپ لندن، دربارۀ دفاع از برنامۀ هسته‌ای عراق است. این روزنامه که متعلق به عربستان است، در گزارش امروز خود در پاسخ به حملات تبلیغاتی درمورد برنامۀ هسته‌ای عراق، از قول سخنگوی سفارت عراق در لندن، نوشته است: «این موضوع، حمله‌ای برای مسخ حقایق است. برنامۀ هسته‌ای عراق برنامه‌ای صلح‌جویانه و کوچک و روشن می‌باشد که اهداف آن اعلام شده و عراق در عصری که به‌کارگیری انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌جویانه امری طبیعی در زندگی مردم شده است، آن را به مورد اجرا درمی‌آورد.» الشرق الاوسط سپس افزوده است: «لازم به یادآوری است که نیروگاه‌هایی که عراق قرارداد آن را به امضا رسانده، 34 کشور دیگر بدون اینکه چنین جنجالی به وجود آید به آن دست یافته‌اند.»(2)
1
در ادامۀ جنگ تبلیغاتی رسانه‌های عراق علیه جمهوری اسلامی ایران و رهبری انقلاب، امروز روزنامۀ الجمهوریه چاپ بغداد، ضمن اشاره به مصاحبه‌ای با آیت‌الله العظمی خویی، با بهانه قراردادن یک گزارش دروغین از روزنامۀ الانباء کویت که در آن از قول منابع این روزنامه در تهران، عنوان شده بود که امام خمینی خواستار انتقال مرکزیت علمی حوزه‌ها از نجف به قم است، کوشید یک جنگ روانی علیه امام خمینی به پا کند. دراین‌باره خبرگزاری فرانسه به نقل از آژانس خبری عراق از بغداد، گزارش داد:
«آیت‌الله ابوالقاسم خویی طی اعلامیه‌ای در روزنامۀ دولتی الجمهوریه، بیان داشته است که شهر مقدس نجف در جنوب عراق همیشه مرکز پرجمعیت مذهب تشیع بوده و خواهد بود و
حوزۀ علمیه برای آموزش اسلام به مذهبیون در نجف واقع است. آیت‌الله خویی ابراز داشته است که او در رأس هیئت علمی تمام قدرت خود را برای اداره‌کردن مادی و معنوی آن به کار می‌برد. در اینجا خبرگزاری عراق می‌افزاید که بیانات آیت‌الله خویی قصد امام خمینی مبنی‌بر انتقال پایتخت شیعیان از نجف به قم را رد می‌کند.»(1)
رادیو صوت‌الجماهیر بغداد نیز ضمن نقل بخش‌هایی از مصاحبۀ آیت‌الله خویی با روزنامۀ الجمهوریه، گفت: «این اظهارات طی مصاحبه‌ای که روزنامۀ الجمهوریه با امام خویی به عمل آورد و امروز منتشر شد، بیان گردید و پاسخی بود به [آیت‌الله] خمینی که خواستار انتقال مرجعیت مذهبی و حوزۀ علمیه از شهر نجف اشرف به شهر قم در ایران شده بود و نقش این شهر عربی اسلام در تاریخ و اهمیت تاریخی و مذهبی آن در میان امت عرب را از یاد برده بود. ... [آیت‌الله] امام خویی در پایان اظهاراتش تأکید کرد که مرجعیت در نجف اشرف باقی است و تا ابد در این شهر باقی خواهد ماند.» رادیو بغداد سپس افزود: «روزنامۀ کویتی الانباء اخیراً به نقل از اخبار واصله از تهران، نوشت که [آیت‌الله] خمینی از اینکه علمای دین در عراق با دعوت پوچش درمورد انتقال مرجعیت مذهبی و حوزۀ علمیه از شهر نجف اشرف به شهر قم در ایران مخالفت کرده‌اند، خشمگین شده است.»(2)
1
عملیات تعرضی و تهاجمی نیروهای عراقی امروز با شدتی کمتر و تحرکات و نقلوانتقالات ارتش عراق درحدی چشمگیر ادامه یافت.
از ساعت 16 تا 18 امروز، ارتش عراق پاسگاه تیله‌کوه را زیر آتش گرفت.(3)همچنین در طول روز درگیری‌های پراکنده در منطقۀ گرده‌نو، باویسی، تنگاب و خان‌لیلی ادامه داشت، اما وضع منطقۀ مرزی نفت‌شهر و سومار آرام بود.(4)
بنا به یک گزارش: «یک نفربر که از تیپ3 زرهی ابوذر سرپل ذهاب عازم منطقۀ باویسی بود، در ساعت 2 بعدازظهر، در جادۀ باویسی با یک مین ضدتانک برخورد کرد که درنتیجه 8 نفر از برادران ارتش جمهوری اسلامی ایران مجروح شدند. این مجروحین که با یک اورال ارتشی عازم بیمارستان قصرشیرین بودند، مجدداً روی یک مین ضدتانک دیگر رفتند که باعث وخیم‌شدن حال 2 نفر از آنان شد.»(5)
از سوی دیگر، یک منبع موثق مرزی امروز به خبرنگار کیهان در قصرشیرین گفت: انبار مهمات شهرک چارکلا عراق که در درگیری‌های دیروز (دوشنبه) منفجر شده بود، هنوز هم در آتش می‌سوزد و دود آن در تمام منطقه دیده می‌شود. وی افزود: این انبار بزرگ‌ترین انبار مهمات عراق در این منطقه بود که هم پاسگاههای این منطقه و هم مهاجمان بعث را تغذیه می‌کرد.(6)
اما آتشباری‌های روزهای اخیر در مناطق نفتی نفت‌شهر و مشرف به چاه‌های نفت که خساراتی
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره141، 16/5/1359، ص8، خبرگزاری فرانسه از بغداد، 14/5/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره140، 15/5/1359، صص32 و 33، رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 16:30، 14/5/1359.
3) سند شماره 56460 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات کرمانشاهان (مرکز بررسی مناطق ایران، منطقۀ 7)به ادارۀ مرکزی اطلاعات سپاه، 15/5/1359.
4) روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
5) روزنامه کیهان، 15/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
6) روزنامه کیهان، 16/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
را به این نقاط وارد آورده است، نیروهای نظامی ایران را بر آن داشته تا برای حفاظت از چاه نفت موسیان اقدامات حفاظتی بیشتری را اعمال کنند. یک گزارش دراین‌باره حاکی است: «درحالحاضر، یک دستۀ تقویت‌شده از گروهان مأمور در تپۀ 343 در موسیان یونیت چاه نفت بیات مستقر است.» در گزارش، ذکر شده که این کافی نیست و «درصورت امکان تقاضا می‌شود یک گروهان پیادة ارتش با تجهیزات کافی و تقویت‌شده برای حفاظت [از] تأسیسات مزبور در محل مستقر شود.»(1)
امروز همچنین نیروهای ارتش عراق در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور دست به تحرکات نسبتاً وسیعی زدند. امروز «300 نفر پرسنل عراقی با 35 دستگاه تانک و 5 قبضه توپ دورزن که توپ‌ها به خودرو بسته شده بود، وارد پایگاه بویان گردیده‌اند.»(2)همچنین، «عراقی‌ها در نوار مرزی خود با ایران دست به ایجاد استحکامات نظامی تازه و احداث 5 فرودگاه [باند فرودگاه هلیکوپتر] و اعزام نیروهای تازه‌نفس زده‌اند. باند فرودگاه جدید عراقی‌ها که محل فرود هواپیماها و هلیکوپترهای نظامی است توسط عوامل اطلاعاتی ایران گزارش شده است.»(3)گزارش دیگری حاکی است: «عراقی‌ها برای وسعت عمل بیشتر در نوار مرزی علیه ایران، دست به تخلیۀ روستاهای خود زده‌اند. عراقی‌ها همچنین برای پاکسازی منطقۀ مرزی خود به‌ویژه در مناطق کردنشین از بمب‌های ناپالم و تخریب و آتش‌سوزی در منازل مردم روستانشین استفاده می‌کنند و هدف آنها این است که فضا و وسعت عمل لازم را برای ایجاد درگیری دامنه‌دار در نوار مرزی ایران، آماده کنند.»(4)در همین خصوص «به دستور قائم‌مقام شهر مندلی عراق، شهرهای نفتخانۀ مندلی [و] زرباطیه عراق از سکنه تخلیه و پاسگاههای "قشقه"، "السعود"، "القطاع" و "مکترو" در مرز سومار و پاسگاههای "الشهداء"، "انیزی" و "کاسه کاف" در مرز ایلام به‌وسیلۀ چریک‌های محلی شدیداً تقویت شده است.»(5)در گزارش دیگری نیز آمده است: «اخیراً پاسگاههای چیلات، جناح و خزینه عراق به‌وسیلۀ چریک‌هایی از طایفۀ بدو تقویت شده‌اند.» در ذیل همین گزارش اضافه شده است: «طایفۀ "بدو" اکثراً در مواقعی که دولت عراق با ایران اختلاف دارند به خدمت احضار و مورد اطمینان حزب حاکم عراق می‌باشند.»(6)
در کنارۀ رودخانۀ اروند نیز منطقۀ سوم دریایی خرمشهر دربارۀ امکان خرابکاری افراد یک گروهان مردان قورباغه‌ای آموزش‌دیده مستقر در بندر ام‌القصر، وابسته به نیروی دریایی عراق، هشدار می‌دهد.(7)
1
در کنار عملیات تعرضی و تحرکات نظامی ارتش عراق در مناطق مرزی همجوار، دولت عراق اقدامات خصمانۀ دیگری را نیز علیه جمهوری اسلامی ایران در دست اجرا دارد. این اقدامات از حفر غیرمجاز چاه‌های نفت در مرز مشترک گرفته تا شرکت در توطئه‌های بازماندگان رژیم سابق در اموری نظیر کودتا را در بر می‌گیرد. آموزش و پشتیبانی نظامی و تبلیغاتی از ایرانیان فراری به آن کشور و اعزام آنان برای اجرای عملیات بمب‌گذاری و ترور مسئولان ایرانی نیز از دیگر اقدامات خصمانة عراق است.
1) سند شماره 276685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری ایلام به ناحیۀ کرمانشاه (رکن3)، 14/5/1359.
2) سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص214، بولتن خبری مرکز فرماندهی عملیات، ص2، بنا به اعلام نزاجا، 14/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 14/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
4) روزنامه کیهان، 15/5/59، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
5) سند شماره 347628 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش سماجا، 14/5/1359.
6) سند شماره 423434 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 14/5/1359.
7) سند شماره 252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گارد ساحلی ژاندارمری جمهوری اسلامی (رکن3) به فرماندهی گردان گارد ساحلی خسروآباد.
گزارش‌های متعددی درخصوص مسائل مزبور وجود دارد؛ ازجمله یک گزارش حاکی است: «دولت عراق اقدام به حفر یک حلقه چاه نفت واقع در جنوب پاسگاه صدام حسین در مختصات 47 درجه و 37 دقیقه و 5 ثانیه طول شرقی و 32 درجه و 6 دقیقه عرض شمالی نموده و هم‌اکنون نیز ریگ شماره 21 مشغول حفاری می‌باشد.» در حاشیۀ این گزارش آمده است: «دولت عراق با فعالیت چشمگیری مشغول احداث و استخراج نفت از معادن مشترک بین ایران و عراق می‌باشد و این، شصت‌وهفتمین چاهی است که در منطقۀ نوار مرزی از پاسگاه شیب تا طیب توسط دولت عراق حفر شده است.»(1)در گزارش تکمیلی همین منبع آمده است: «عمق چاه‌های حفرشده توسط دولت عراق در منطقۀ نوار مرزی از پاسگاه شیب تا طیب حداقل 3 هزار متر و حداکثر 4 هزار و 500 متر می‌باشد. ضمناً کلیۀ لوله‌های انتقال به یونیت‌ها در زیر خاک به عمق یک متر و نیم پوشانیده شده است.»(2)در گزارشی که مربوط به 9/5/1359 است و امروز به سپاه اهواز رسیده، چنین آمده است: «کشور عراق در نوار مرزی از موسیان و سعیده تا فکه مشغول حفر چاه‌های نفتی است»(3)
دراینحال، گزارش منابع اطلاعاتی ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است: «تعدادی از پرسنل فراری ایران که در عراق آموزش دیده‌اند ازطرف دولت بعث عراق به ایران جهت ترور شخصیت‌ها نفوذ داده می‌شوند. در خبر اضافه شده [که] 3 [نفر] جهت ترور حجت‌الاسلام خلخالی با مقداری پول ازطرف خانقین نفوذ داده شده‌اند که با تهیۀ وسایل مانند موتورسیکلت، سلاح و مواد منفجره به انجام عمل خود مبادرت نمایند.»(4)حزب توده نیز در شمارۀ امروز نامۀ مردم در یک خبر از همین نوع، به نقل از منابع موثق خود در کردستان آورده است: «عمال بعث عراق تعدادی اتومبیل با نمرۀ ایرانی را از مرز ایران عبور داده‌اند و به کرکوک و موصل می‌برند. در این دو منطقه، جنایتکاران بعثی ماشین‌ها را دقیقاً جاسازی می‌کنند و در هریک مقدار زیادی (از 700 تا 1000 پوند) تی.ان.تی. قرار می‌دهند. سپس اشخاصی را برای انتقال این ماشین‌ها به شهرهای مختلف ایران و مکان‌های ازپیش‌تعیین‌شده، مأمور می‌کنند. اشخاصی که این ماشین‌ها را به ایران میآورند، یا کرد و یا پناهنده‌هایی هستند که دولت بعثی عراق تابه‌حال از بازگشت آنان به ایران جلوگیری کرده است. این اشخاص به شرط آنکه اتومبیل‌ها را به مکان‌های مشخصی که عراقی‌ها تعیین می‌کنند حمل کنند، امکان بازگشت مجدد به ایران را کسب می‌نمایند. ... تاکنون، 20 دستگاه اتومبیل به موصل و کرکوک انتقال یافته است و ظاهراً 2 دستگاه از آنها به ایران بازگشته است که رد آنها معلوم نیست. ...»(5)
همچنین، گزارش منابع اطلاعاتی ایران دربارۀ رابطۀ دولت عراق با کودتای اخیر و شخص شاپور بختیار حاکی است: «شاپور بختیار در نظر داشته درصورتی‌که کودتا با موفقیت انجام شود ازطریق برنامۀ دوم تلویزیون عراق سخنانی ایراد نماید.»(6)
اما مهم‌ترین حادثه امروز در همین زمینه فرود یک هواپیمای فراندشیب نیروی هوایی ارتش
1) سند شماره 423572 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت سیاسی انتظامی)، 14/5/13590.
2) سند شماره 423429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت سیاسی انتظامی)، 14/5/1359
3) سند شماره 347734 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان به سپاه پاسداران اهواز، 14/5/1359، مستند به خبر لشکر92 زرهی، 9/5/1359.
4) سند شماره 56455 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 14/5/1359.
5) نامۀ مردم، شماره 300، 14/5/1359، ص1.
6) سند شماره 348715 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (دفتر سیاسی و انتظامی) به وزارت کشور (ادارۀ کل انتظامی)، به نقل از شهربانی استان خوزستان، 14/5/1359.
جمهوری اسلامی ایران در خاک عراق است. گزارش اولیۀ ستاد مشترک ارتش دراین‌باره حاکی است: «در تاریخ 14/5/59، یک فروند هواپیمای فراندشیب نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران که در مأموریت آموزشی منطقۀ ارومیه پرواز می‌نموده، در ساعت 10:58 همان روز ارتباط هوایی آن با پایگاه تبریز قطع می‌گردد و تلاش پایگاه جهت ارتباط مجدد تاکنون بی‌نتیجه مانده است.»(1)اما گزارش سپاه تبریز دراین‌مورد حاکی است: «در تاریخ 14/5/59، یک فروند هواپیمای فراندشیب با چهار سرنشین که به‌قصد مأموریت از تبریز به مراغه رفته در خاک عراق نشسته [است]. نیروی هوایی هواپیما را گمشده اعلام کرده است.»(2)
1
همکاری اطلاعاتی با استخبارات عراق، همکاری با سران فراری ایرانی جهت براندازی نظام جمهوری اسلامی و بمب‌گذاری در شهرهای همجوار مرزی، ازجمله تحرکات امروز عوامل داخلی عراق است.
یک گزارش از رکن دوم لشکر92 زرهی خوزستان خبر از همکاری افراد جبهةالتحریر با عوامل اطلاعاتی عراق می‌دهد: «افراد مشروحۀ زیر که عنصر جبهۀ به‌اصطلاح آزادیبخش خوزستان می‌باشند با استخبارات عماره در ارتباط بوده و ماهیانه 70 دینار از دولت عراق حقوق دریافت می‌دارند.» در ادامة گزارش از رئیس یک دبیرستان نام برده شده که به استخبارات عراق معرفی و به این کشور سفر کرده است و نیز، با ذکر نام تعدادی از افراد معرفی شده‌اند که در کسب اخبار نظامی فعال هستند. در ارزیابی این خبر آمده است: «به نظر می‌رسد نامبردگان در پوشش همکاری با یک نهاد انقلابی مستقر در دشت آزادگان به این عمل دست زده و آزادانه به عراق تردد می‌کنند.»(3)
گزارش دیگری از همین منبع که امروز صادر شده، از همکاری سران جبهةالتحریر با سازمان اطلاعاتی عراق و سران فراریان ایرانی حکایت دارد: «برابر اعلام نزاجا در تاریخ 23/3/59، شیخ عبدالله فرزند شیخ خزعل و مکی فیصلی و سیدهادی نزاری و صدام [زویدات] پسر شیخ حامد زویدات [که قبلاً تیرباران شده است] با سرگرد حافظ رئیس سازمان استخبارات و سرهنگ حمید تکریتی رئیس سازمان امن‌العام بصره ملاقات و دربارۀ همکاری با سران متواری و فعالیت علیه ایران یا سازمان‌های امنیتی، مذاکره و تصمیماتی اتخاذ شده است.»(4)
همچنین به گزارش شهربانی خرمشهر، ساعت 10:30 امروز، یک بمب صوتی روبه‌روی سینما میهن منفجر شد.(5)یادآوری می‌شود که در ساعت 3:50 دقیقۀ بعدازظهر دیروز هم یک بمب صوتی قوی در پشت دیوار بیرونی انجمن اسلامی لشکر92 زرهی اهواز منفجر شده بود که براثر آن تمام شیشه‌های پنجره‌های اطراف محل ساختمان انجمن اسلامی شکست.(6)
1) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص2، به نقل از اطلاعیۀ ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
2) سند شماره 425585 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص205، از سپاه تبریز به سپاه مرکز، 19/5/1359.
3) سند شماره 316814 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری استان خوزستان (معاونت سیاسی انتظامی)، 14/5/1359.
4) سند شماره 316833 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری استان خوزستان (معاونت سیاسی انتظامی)، 14/5/1359.
5) سند شماره 294174 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار استان خوزستان، 14/5/1359.
6) روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص9.
1
وابستگی سران حزب دمکرات کردستان به دولت عراق و دریافت تدارکات مالی و نظامی مستمر از این رژیم، بارها مورد تأکید مسئولان نظامی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. شمارۀ امروز نشریۀ نامۀ مردم، ارگان حزب توده، نامۀ افشاگرانۀ شورای فرماندهی سران منشعب از حزب دمکرات موسوم به "سمکو" را درمورد اعمال ضدانقلابی و ارتباط قاسملو و دیگر سران این حزب با دولت عراق و سران ایرانیان فراری، منتشر ساخت.
نامۀ مردم در ابتدا چنین می‌نویسد: «شورای فرماندهی سپاه "سمکو"، نیروی مسلح حزب دمکرات ایران در منطقۀ اشنویه، طی نامهای خطاب به "دفتر سیاسی" شورای نظامی حزب دمکرات کردستان ایران و اعضای کمیتۀ مرکزی، به روش ضدانقلابی گروه قاسملو در شرکت در توطئه‌های بعث عراق و دیگر عمال امپریالیسم امریکا علیه انقلاب ایران، به‌شدت اعتراض کرده است.» نامۀ مردم آن‌گاه متن کامل این نامه مفصل را آورده که در بخشی از آن آمده است:
«... 1. دفتر سیاسی باید به‌طور جامع گزارشات مستدل و جامعی از تمام فعالیت‌های چندماهۀ اخیر به تمام سازمان‌های سیاسی و نظامی حزب ارائه دهد. 2. اکنون که مبارزات ضدامپریالیستی خلق‌های ایران وارد مرحلۀ نوینی شده است و هرروز بیشتر ازطرف امپریالیست‌ها به سرکردگی امریکا مورد تهاجم قرار می‌گیرد و در همان حال از پشتیبانی نیروهای مترقی و ضدامپریالیست سراسر جهان برخوردار است، به چه منظور دفتر سیاسی آنچنان سیاستی را در پیش گرفته که عملاً با عوامل امپریالیسم مانند اویسی، پالیزبان، کوری ره ش، بختیار و بهطورکلی تمام نیروهای اهریمنی علیه انقلاب ایران در یک جبهه قرار گرفته است؟ 3. عوامل نامبردۀ فوق مخصوصاً سپاه رزگاری به‌طور علنی در کردستان فعالیت می‌کنند. درحالیکه ضدانقلابی بودن این نیروها برای تمام سازمان‌ها و احزاب مترقی در سراسر ایران به‌خوبی نمایان است، چرا دفتر سیاسی تاکنون چندین‌بار جهت مذاکره با این نیروی ضدانقلابی، آقای ملامحمد عثمانی را به‌عنوان نماینده برای مذاکره با شیخ عثمان و دیگر زمامداران سپاه رزگاری تعیین کرده و خواستار ادغام این سازمان در حزب شده است؟ آیا تنها توجه به کمیت، ارزش کیفیت را به حداقل نخواهد رساند؟ 4. اکنون وابستگی بخشی از رهبری حزب ما به رژیم فاشیستی بعث عراق برای بسیاری از اعضا و هواداران حزب روشن شده است. درحالیکه در گزارش کمیتۀ مرکزی حزب به کنگرۀ چهارم آمده است: حزب دمکرات از هرگونه وابستگی بیزار است، چرا با مهر و امضای دفتر سیاسی و آقای دکتر قاسملو سیل اسلحه و مهمات به کردستان جاری است؟ بی‌مناسبت نیست برای روشن‌شدن بیشتر قضیه از آقایان سروان حاتم، سلیم سلیمی، مراد گرده سور، رسول پیشنماز، علی شاوسین و... یاد کنیم که همگی با اطلاع و اجازۀ دفتر سیاسی، اسلحه و پول وارد کرده‌اند. تازه این اطلاعات مربوط به گوشۀ کوچکی از کردستان است. نظیر این
اتفاقات در سایر مرزهای کردستان مشاهده شده است. ملاقات آقای دکتر قاسملو با طه یاسین رمضان (طه جزراوی) معاون ریاست‌جمهوری و رئیس‌الوزرای رژیم بعث عراق که به‌عنوان جلاد خلق‌های عراق شهرۀ خاص و عام است و ملاقات آقای سرهنگ قادری عضو کمیسیون نظامی حزب با افسران عراقی در مرز "ثمرچین" از چه چیز حکایت می‌کند؟! 5. انشعاب اخیر در کمیتۀ مرکزی اگرچه ازطرف کمیسیون انتشارات کم‌اهمیت تلقی شده، لیکن ازنظر سیاسی بازتاب بسیار گسترده‌ای در حزب و در سراسر ایران و جهان داشته است و روز به روز شعاع این بازتاب گسترده‌تر می‌شود. در جزوه‌ای که بیانگر نظریات و مواضع منشعبین است به واقعیتی غیر قابل انکار اشاره شده است و آن عبارت است از رخنۀ عوامل ساواک، افسران فراری ارتش و عوامل رژیم بعث عراق. 6. هرگاه کسی صحبت از پاکسازی در حزب را مطرح کند عدهای از اعضای مسئول و صاحب‌نظر حزب با ساده‌لوحی وجود ظهیرنژادها، فلاحی‌ها و... را در هیئت حاکمه به میان می‌کشند و شرط سالم‌سازی و پاکسازی در حزب را مشروط به پاکسازی در دولت می‌دانند. اما طرح مسئله به این شکل اشتباه محض است. هیچ‌گاه نباید سالم‌سازی صفوف حزب را مشروط به خوشایند یا عدم‌خوشایند رقیب سیاسی و احیاناً خصم خود کرد.»(1)
«... 7. در حزب از دمکراسی زیاد سخن به میان می‌آید. آیا جای این نیست بپرسیم که زندانی‌کردن رفیق فاروق کیخسروی و همراهانش را باید به حساب دمکراسی گذاشت؟ این شیوۀ برخورد غیراصولی راه را برای دیکتاتوری در حزب هموار می‌سازد و خلاف کلیۀ اصول فکری، اخلاقی و حزبی ما است و نقض آشکار اصل سانترالیزم دمکراتیک است. ... آیا باید غنی بلوریان و رفقایش صرفاً به‌اتهام اعلام نظریات خود به‌عنوان خائن و جاش معرفی شوند، یا کسانی چون سیدرسول دهقان که بیشتر اسلحه‌های سنگین و خودروها را تحویل عراق داد و خائنینی چون علی امیر عشایری و تیمسار صیادیان جلاد را از چنگ عدالت مردم ستمدیدۀ ایران رها ساخت و به رژیم عراق فراری داد؟! آیا باید از واردکنندگان اسلحه و پول عراقی و حامیان آنان در دفتر سیاسی به‌عنوان انقلابی یاد کرد و از غنی بلوریان و رفقایش به‌عنوان خائن؟! چرا درمورد خیانت‌ها و ارتباطات سرهنگ قادری که طبق مدارک و اطلاعات دقیقی که داریم، سکوت اختیار کرده‌اید، ولی علیه رفیق مبارز و صادق و صمیمی غنی بلوریان قهرمان زندان‌های شاه خائن در همه‌جا دادوفریاد راه انداخته‌اید؟ واقعاً دردناک است.!»(2)
1
در ادامة اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین، یک گزارش حاکی‌از نوعی تدارک و آمادگی این گروه‌ها است: «1. عدهای از سران احزاب به نام دکتر جعفر شفیعی، نورسلطانی و ابوبکر هدایتی در میان مردم بوکان شروع به تبلیغات و عضوگیری کرده‌اند و به مردم می‌گویند تا ماهی سه هزار تومان به افراد می‌دهیم به‌شرط اینکه به مرز عراق بیایند.» این گزارش می‌افزاید: «تعدادی مهمات مربوط به این افراد در [روستای] قهرآباد(1)وجود دارد و چند روز پیش یک نفر را به گروگان گرفته‌اند. 2. افراد مسلح دمکرات، فدایی و کومه‌له در نزدیکی شهر سقز در دهکدۀ خورده لوکی(2)حدود 50 نفر مسلح هستند و دارای 2 ماشین لندرور که در حوالی آبادی و تا نزدیکی ساختمان پنج طبقه مشغول گشت‌زنی هستند و عدهای دیدبان در قهوه‌خانۀ خرابه پنهان کرده‌اند و در همان حوالی به سر می‌برند و به‌وسیلۀ وانت‌های تویوتا به رنگ‌های زرد، قرمز، سفید و کمپرسی و جیپ روباز برای آنها بنزین و آذوقه تهیه می‌نمایند.»(3)در منطقۀ بانه نیز خبر می‌رسد که «طبق اخبار رسیده، افراد حزب کومه‌له با استفاده از گروگان‌ها می‌خواهند به‌وسیلۀ کندن تونل در زمین، برادران پاسدار را در منطقه محاصره نمایند.»(4)
2
به‌دنبال ناآرامی‌های چند روز اخیر منطقۀ عمومی نقده - اشنویه، امروز نیز این محور ناآرام بود. به گزارش ناحیۀ ژاندارمری آذربایجان‌غربی: «از ساعت 2:30 تا 3:30 بامداد امروز، مهاجمین با سلاح‌های سنگین پایگاه مهرآباد واقع در شش کیلومتری جنوب‌غربی نقده را مورد حمله قرار دادند.»(5)همچنین، براساس همین گزارش: «از ساعت 2 الی 4:20 [بامداد] امروز، مهاجمین با سلاح‌های سنگین از ارتفاعات قراء "جلوآن" (6)و "قارنا"(7)به شهر نقده و از محل کردنشین به ساختمان فرودگاه مرکزی ژاندارمری تیراندازی [کردند] که به‌وسیلۀ مأمورین به آتش مهاجمین پاسخ داده شده است.»(8)در این درگیری‌ها 5 خمپاره به‌سوی نقده پرتاب شد(9)که خسارات مالی وارد کرد، اما تلفات جانی نداشت.(10)
1) Qahrabad قهرآباد: دهی از دهستان گل‌تپه فیض الله بیگی بخش مرکزی شهرستان سقز واقع در 12 کیلومتری شمال سقز و یک کیلومتری شرق جادۀ سقز به میاندوآب. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) Khordeluki خورده لوکی: دهی از دهستان سرشیو بخش مرکزی شهرستان سقز واقع در 13 کیلومتری جنوب‌شرقی سقز و 6 کیلومتری جنوب جادۀ سقز به سنندج. ر.ک: همان.
3) سند شماره 436252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص102، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به واحد اطلاعات و بررسی‌های غرب کشور، 14/5/1359.
4) سند شماره 56457 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص157، از مرکز فرماندهی به سپاه بانه، 14/5/1359.
5) سند شماره 56461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3(مرکز فرماندهی) به نزاجا، 15/5/1359.
6) Galvan گلوان: دهی از دهستان حومۀ بخش سلدوز شهرستان ارومیه، واقع در 8 کیلومتری جنوب‌غربی نقده. ر.ک: همان، جلد 4.
7) ** Qarne قارنه یا قارنا: دهی از دهستان حومۀ بخش سلدوز شهرستان ارومیه، واقع در 8 کیلومتری جنوب‌غربی نقده. ر.ک: همان، جلد 4.
8) سند شماره 56461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص55، از سماجا3(مرکز فرماندهی) به نزاجا، 15/5/1359.
9) روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص9، خبرنگار اطلاعات از نقده به نقل از فرمانده ناحیۀ ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
10) روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از نقده به نقل از کمیتۀ انقلاب اسلامی شهرستان نقده.
گزارش سپاه ارومیه نیز حاکی است: «از بالای تپه‌ای که مشرف به پاسگاه ژاندارمری نقده می‌باشد، در ساعت 5/2 بعد از نیمه‌شب، ازطرف مهاجمین با آر.پی.جی. و کالیبر50 شروع به تیراندازی شد که تا ساعت 5/3 ادامه داشت. برادران پاسدار به یاری برادران ژاندارمری شتافتند و مهاجمین را به عقب می‌رانند. در این درگیری به کسی آسیبی نرسیده است.»(1)همچنین، بنا به گزارش سخنگوی روابط عمومی سپاه ارومیه: «از ساعت 10 شب، مهاجمین مسلح غیرقانونی با سلاح‌های آر.پی.جی7 و کلاشینکف به روستای گران‌آباد از توابع شهرستان نقده حمله کردند که درنتیجه ساکنین روستا به مقابله با ضدانقلابیون پرداخته و مهاجمین مجبور به فرار شدند.» وی افزود: «این حمله خسارات جانی در بر نداشته و از خسارات مالی نیز گزارش دقیقی نرسیده است.»(2)از سوی دیگر، «در ساعت 22:45 پاسگاه نلیوان در حوالی اشنویه، از چهار طرف با سلاح‌های سنگین و خمپاره‌انداز 81 میلی‌متری و توپ 57 میلی‌متری مورد حملۀ شدید ضدانقلاب واقع شد که با آتش شدید نیروهای خودی مواجه شدند. این درگیری بدون تلفات نیروهای ژاندارمری در ساعت 4:20 بامداد روز بعد، خاتمه یافت.»(3)در گزارش تکمیلی همین منبع آمده است: «در این درگیری 11 نفر از دشمن کشته و 3 نفر زخمی و یک نفر به نام سیدانور علوی فرمانده عملیات گروگان گرفته شده که برای حزب [دمکرات] اهمیت فوق‌العاده‌ای دارند. ضمناً 2 جوانمرد شهید و یک نفر زخمی شده است.»(4)
در همین حال، لشکر64 ارومیه دربارة درگیری‌های اخیر در شهر اشنویه و پاکسازی این شهر با تلاش ارتش اطلاعیه‌ای صادر کرد. در بخشی از این اطلاعیه از مردم مسلمان اشنویه درخواست شده تا به شایعات دشمنان توجه نکنند و سلاح‌های خود را با دریافت رسید به نزدیک‌ترین قرارگاه نظامی تحویل نمایند.(5)
در کنار این حمله‌ها، یک بمب صوتی قوی نیز در شهر ارومیه منفجر شد. این انفجار در ساعت 23، در راستۀ غلام‌خان و اول کوچۀ معتمدی ارومیه رخ داد و هیچ‌گونه تلفات جانی نداشت. بمب مذکور در جنب منزل رئیس کمیتۀ مرکزی کار گذاشته شده و براثر انفجار آن، شیشه‌های منزل وی و 4 خانۀ دیگر آسیب دید.(6)
1
در روند توسعه و شکل‌گیری تدریجی سازمان سپاه و به‌تناسب موقعیت و الزاماتی که وجود دارد، موضوعات متنوعی در حوزۀ مأموریت سپاه قرار گرفته است. دراین‌میان، علاوه‌بر آنچه در مناطق کردنشین یا در شهرهای دور از مرز دیده می‌شود، در سپاه شهرهای مرزی وظایف محوله از تنوع و نیز اهمیت ویژه برخوردار است. در اینجا به چند مورد مربوط به نقاط مختلف اشاره می‌شود.
در خوزستان، یک گزارش از عملکرد چهارده روز گذشتۀ واحد عملیات سپاه دزفول، نمونه‌ای از تنوع عملکرد و نیز حساسیت بالای مأموریت‌های این سپاه می‌باشد. در بخش‌هایی از این گزارش آمده است:
1) سند شماره 56456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)، 14/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص4، خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی از ارومیه.
3) سند شماره 425593 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص251، از فرماندهی سپاه مرکز به مخابرات سپاه ارومیه، 16/5/1359، برابر گزارش ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
4) سند شماره 425570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص252، از فرماندهی سپاه مرکز به واحد اطلاعات ارومیه، 16/5/1359.
5) روزنامه کیهان، 14/5/1359، ص3؛ و - روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص3.
6) روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص2؛ و - روزنامۀ جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص4.
«واحد عملیات علاوه‌بر حفاظت از پادگان کرخه و زندانیان ضدانقلابی در زندان "یونسکو"، کار روزانه و مسئولیت عادی‌اش گشت نوار مرز از بخش موسیان تا فکه (حدود 70 کیلومتر) و کنترل و بازرسی نفر و اتومبیل در جادۀ دهلران (از پل کرخه تا شهرستان دهلران) [می‌باشد.]»
در ادامة این گزارش، مأموریت دیگر سپاه تعقیب و دستگیری عوامل ساواک منحله در منطقه است؛ ازجمله «در تاریخ 10/5/59، یک نفر به نام دریکوند در روستای بنوار از منطقۀ سنجر واقع در 20 کیلومتری جنوب‌غربی دزفول، به‌جرم همکاری و عضویت در ساواک منحله توسط واحد عملیات سپاه پاسداران دزفول دستگیر می‌شود.» همچنین، «در تاریخ 7/5/59 یک نفر به نام "شمعلی سگوند" در شهرک بهرام واقع در 6 کیلومتری جنوب اندیمشک، به‌جرم همکاری و عضویت در ساواک منحله توسط واحد عملیات دستگیر می‌شود.»
در بخش‌های دیگری از این گزارش به دستگیری عوامل بمب‌گذار و جاسوسان وابسته به عراق و انتقال آنان به زندان اوین تهران اشاره شده است: «انتقال دو نفر زندانی ضدانقلاب به اسامی شیخ جاسم بوحمیدی و کریم بوحمیدی از زندان ایلام به زندان یونسکو دزفول توسط واحد عملیات. نامبردگان از افرادی هستند که با سازمان امنیت عراق ارتباط برقرار کرده و عامل انفجار لوله‌های نفت موسیان و عامل واردکردن اسلحه به منطقۀ استان ایلام هستند. ...»
اجرای احکام صادره در دادگاه انقلاب اسلامی دزفول، از دیگر مأموریت‌های این سپاه محسوب می‌شود:
«احکام محکومین شامل افراد ضدانقلابی از عوامل انفجار و جاسوس عراق گرفته تا رهبری متحصنین ادارات اندیمشک و لواط‌کار و هروئین‌فروش که در دادگاه انقلاب دزفول به ریاست حجت‌الاسلام طباطبایی محکوم به اعدام شده بودند، توسط واحد عملیات به اجرا درآمد. اسامی افراد معدومی که به‌جرم جاسوسی برای کشور عراق و خرابکاری به اعدام محکوم شدند عبارت‌اند از: 1. حنّوش دبات به‌جرم رهبری گروه خرابکاری در لوله‌های نفت و قطار و... 2. عباس دبات به‌جرم مشارکت فعالانه در گروه و انفجارها 3. جاسم چنانه به‌جرم انفجار در لولۀ نفت 4. رازی رویشاوی معروف به هلیل به‌جرم عضویت در گروه خرابکار و عامل برقراری ارتباط این گروه با بیگانه 5. شیخ یعقوب سعدی به‌جرم واردکردن اسلحه و مقاومت مسلحانه دربرابر پاسداران به‌هنگام دستگیری 6. شیخ عبدالساده سلیمانی به‌جرم واردکردن اسلحه و مهمات زیاد از عراق و تقسیم بین افراد ضدانقلابی و...»(1)
در کرمان، فعالیت بخشی از نیروهای سپاه معطوف به مبارزه با عوامل ناامنی و بی‌ثباتی خاص این منطقه است. دراین‌مورد بنا به گزارش سپاه شهرستان بم:
«به‌دنبال درگیریهایی که شب دوشنبه بین سپاه و قاچاقچیان چندین ساعت ادامه داشت و از قاچاقچیان 3 دستگاه خودرو سیمرغ حامل سیگار به جای ماند و قاچاقچیان متواری شدند، شب
1) سند شماره 266097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش کار واحد عملیات سپاه دزفول در 14 روز اخیر از 1/5/1359 تا 14/5/1359.
گذشته نیز نیروهای سپاه بم، فهرج و ماهان در تعقیب و درگیری با قاچاقچیان بودند که یک وانت سیمرغ و یک موتورسیکلت ایژ از آنان به جای ماند. همچنین مقدار زیادی سیگار و مقادیری وسایل، مدارک، اوراق، اسناد و عکس از آنان به دست آمد. در این درگیری2 نفر از قاچاقچیان مجروح و اسیر شدند. یک جسد نیز در حین گشت کشف شد که هویت آن هنوز مشخص نشده است.»(1)
از سوی دیگر، بخش دیگری از درگیری سپاه درارتباط‌با ناامنی حاصل از بمب‌گذاری‌ها در مناطق مختلف کشور است. دراین‌مورد امروز خبرنگار کیهان گزارش داد: «یک بمب بسیار قوی که در زیر پل "شاه طره" واقع در کیلومتر 10 جادۀ تهران - ساوه، کار گذاشته شده بود، توسط پاسداران ستاد عملیاتی 8 یاسر کشف و خنثی شد.» بنا به این گزارش: «پل شاه طره از موقعیت مهمی در مسیرهای ارتباطی کشور برخوردار است و روزانه رفت‌وآمد زیادی از روی آن صورت می‌گیرد.»(2)
1
گرچه مسئلۀ معرفی نخست‌وزیر ازسوی رئیس‌جمهوری امروز رسماً اعلام نشد، در جلسات خصوصی پشت درهای بسته مشخص شد که آخرین گزینه، محمدعلی رجایی است. دراین‌مورد، هیئت تشخیص صلاحیت نخست‌وزیر امروز با بنی‌صدر یک جلسۀ سه‌ساعته داشت. در این جلسه که وزرای دولت نیز شرکت داشتند، درباره تعیین نخست‌وزیر بحث و تبادل‌نظر شد. در پایان جلسه، رئیس‌جمهوری در گفت‌وگویی با خبرنگار خبرگزاری پارس اعلام کرد که احتمالاً تا دو روز دیگر نتیجۀ بررسی تعیین نخست‌وزیر اعلام می‌شود.(3)بنی‌صدر در کارنامۀ امروز خود درمورد این جلسه می‌گوید:
«بعد هیئت تشخیص صلاحیت نخست‌وزیر برای مجلس آمده بودند و با آنها مفصل صحبت کردیم و در حدود 5/2 ساعت، بلکه بیشتر آنجا بودیم که دربارۀ صلاحیت افرادی که به من پیشنهاد کرده بودند تک‌تک صحبت کردیم. قبلاً هم گفته بودم و به آنها نوشته بودم که بنای کار طراحان بر این است که وضع را به‌صورتی در بیاورند که در فهرست کسی نماند جز آنها که نمی‌توانند با رئیس‌جمهوری همکاری داشته باشند و این مقدمۀ توطئه‌ها و فتنه‌های بعدی‌شان است. بعد آنها با این بیان که باید کوشش کرد و کسی را یافت که مبین همکاری و تفاهم باشد، رفتند.» وی سپس می‌افزاید:
«بعد من به منزل آقای موسوی اردبیلی رفتم و با اعضای سابق شورای انقلاب در آنجا دیدار و گفت‌وگو کردیم [که تا] نیمه‌شب طول کشید. من از آنها انتقاد کردم که شما بنا بر این نداشتید که نخست‌وزیر مبین تفاهم باشد، پس بهتر این است برویم روی خط اینکه حالا که کشور ما آزمایشگاه شده خوب است هرکس بیاید آزمایش بکند و برود. آقای معین‌فر با هیجان زیاد و به‌طور مفصل گفت که بهتر است که اینها خودشان بیایند و کار را در دست بگیرند و کسی را که بهتر از همه می‌دانند سر کار بیاورند تا فردا نگویند بهتر از این هم داشتیم، ولی
خوب چون با رئیس‌جمهور تفاهم نداشت ما کس دیگری را معرفی کردیم. ... موضوع دیگری که مورد بحث واقع شد این بود که عدهای می‌خواهند قبل از اینکه دیر بشود،
رئیس‌جمهوری را از سر راه بردارند و برای این، هر سخن و حرفی را شاخ‌وبرگ می‌دهند و تغییر می‌دهند و عوض می‌کنند و می‌بُرند، [و] هرجا بتوانند مورد بهره‌برداری قرار می‌دهند و این جامعه را به‌سوی بحران می‌برند. بعد از این گفت‌وگوها من گفتم که شما که نامزدهایتان را برای نخست‌وزیری می‌خواهید به رئیس‌جمهور تحمیل کنید، یک متنی را بنویسید و امضا کنید نزد من بگذارید که اگر این دولت خوب از آب درنیامد، بعد نگویید که ما مسئول نبودیم. و مثل گذشته نشود که باید رفت دنبال جن و پری و تشخیص مسئول. وضعیت مشخص باشد که چه کسانی مسئول بودند و اینها بیایند دربرابر مردم جواب‌گو باشند. آقای هاشمی قبول کرد که این نامه نوشته شود، اما در عمل و واقع این نامه نوشته نشد. بعد من پرسیدم دراین‌صورت چگونه می‌خواهید من مسئولیت هیئت دولتی را بپذیرم که او را به مصلحت کشور نمی‌دانم؟ در اینجا من باید به خوانندگان این ستون بگویم که در مقام ریاست‌جمهوری منتهای کوشش من باید صرف این بشود نهادهای جدیدی که در قانون اساسی آمده و مستقر می‌شوند خوب و منظم پیش بروند و این‌گونه مباحثات نه به‌معنای سازش‌کاری است و نه به‌معنای زدوخورد و برخورد و این حرف‌هاست، بلکه کوششی است برای اینکه جمهوری را از شر خناس‌های زمان و توطئه‌گران گوناگون در امان بداریم و در یک محیط سالمی دولت جدید تشکیل بشود تا بتواند کار خود را انجام دهد. در این مجلس هم به‌اصطلاح داوطلب‌های آقایان عضو حزب جمهوری، آقای رجایی بود. و آقای معین‌فر (خطاب به آنها) گفت که اگر هم شما [جلال‌الدین] فارسی را بهتر می‌دانید او را نخست‌وزیر بکنید؛ فردا نیایید و بگویید رجایی را از راه ناچاری پذیرفته بودیم. گفتند نه، ما در شرایط فعلی او را بر همه مرجح می‌دانیم.»(1)
دراینحال، آیت‌الله محمد صدوقی، امام‌جمعۀ یزد نیز در اطلاعیه‌ای خطاب به رئیس و نمایندگان مجلس شورای اسلامی دربارۀ انتخاب نخست‌وزیری مکتبی و در خط امام، هشدار داد. در این اطلاعیه آمده است:
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/5/1359، ص2.
«اکنون که بحمدالله پایه‌های اساسی جمهوری اسلامی ایران یکی پس از دیگری استحکام می‌یابد و مجلس شورای اسلامی شروع به کار نموده و مملکت باید بر ثبات سیاسی بیشتری نایل آید، نیازمند به یک دولت صددرصد اسلامی و انقلابی هستیم و این کار می‌رود مسئولین خصوصاً مجلس به این مهم توجه بیشتری مبذول دارند و در رأی تمایل چنانچه احساس نمودند خدای ناکرده یک نفر از وزرا غرب‌زده یا شرق‌زده هستند به‌هیچ‌عنوان نپذیرند؛ که ملت مسلمان ما دیگر تاب تحمل مسامحه‌کاری‌ها و مهمل‌بافی‌ها را نخواهد داشت. افرادی باید انتخاب شوند که صددرصد در خط امام و پیرو خط ایشان باشند. چنانچه مشاهده گردد عناصری ناباب با بی‌توجهی مسئولین، منتخب و مجلس هم رأی تمایل داد، ملت و ما ساکت نخواهیم نشست، زیرا نمی‌توانیم پیام خون شصت هزار شهید و صد هزار معلول را فراموش کنیم و نظاره‌گر باشیم که فلان شخص دلش برای وجهۀ بین‌المللی می‌سوزد و می‌خواهد اسلام دمکراتیک عرضه کند یا فلان وزیر و معاون وزیر می‌خواهد برای خوشامد سوسیالیست [ها] احکام مقدس اسلام را توجیه و تأویل و گاهی نسخ نماید. ما و ملت مسلمان ما خواهان اجرای موبه‌موی احکام حیات‌بخش اسلام هستیم و برای اجرای این مهم تا آخرین قدرت که در اختیار داریم ایستادگی خواهیم نمود.»(1)
1
رئیس مجلس شورای اسلامی امروز در یک مصاحبۀ اختصاصی با خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی، درباره اولویت‌های مجلس و نیز انتخاب نخست‌وزیر سخن گفت. بنا به گزارش این روزنامه: «حجت‌الاسلام هاشمی دربارۀ اولویت‌های مجلس گفت: در ابتدا باید ببینیم مقامات اجرایی چه مسائل فوری دارند و بهطورکلی در مشورت‌های عمومی باید ببینیم کدام‌یک [از] گرفتاری‌های کشور سریع‌تر باید مورد بررسی قرار گیرد. به نظر من، مسئلۀ مسکن از مسائل حاد کشور است، مسئلۀ مسکن را باید روشن بکنیم و طرح‌هایی هم در این اواخر در شورای انقلاب بود که به مجلس خواهد آمد. مسئلۀ گرانی را باید فکر جدی برایش بکنیم. مسئلۀ بیکاری را بایستی جداً تحت بررسی قرار بدهیم تا راه‌حل ریشه‌ای برایش پیدا کنیم. اینها جزو مسائل فوری است. البته مسئلۀ گروگان‌ها با سیاست خارجی و درنتیجه با مسائل اقتصادی ما ارتباط پیدا کرده است؛ باید زود مورد بررسی قرار بگیرد و روشن بشود، البته نمی‌گویم جزو
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 14/5/1359، ص11، خبرنگار روزنامه انقلاب اسلامی از یزد.
اولین مسائلی باشد که مورد بررسی قرار بگیرد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی آن‌گاه دربارۀ معرفی نخست‌وزیر به مجلس گفت: «تا آنجا که من اطلاع دارم امروز بنا بود که نمایندگان مجلس نظرشان را به آقای رئیس‌جمهور بدهند و قاعدتاً داده‌اند و ما باید منتظر باشیم که آقای رئیس‌جمهور به مجلس معرفی بکند.»
ایشان در پاسخ این سؤال که گویا آقای رئیس‌جمهور دو تن از هیئت پنج نفری مجلس را به‌علت اینکه مؤسس حزب جمهوری اسلامی هستند قبول نکرده‌اند، گفت: «چون ایشان به مجلس پیشنهاد کرده بودند مجلس گروهی را برای این منظور انتخاب بکنند و مجلس نیز این کار را کرد و قبول نمی‌توانستند بکنند و دلیل آن را چنین آورده بودند که چون این دو قضاوتشان را کرده بودند؛ بنابراین آنهایی باشند که قضاوت نکرده باشند، ما هم برای آنکه از سرعت کار نکاهیم مسئله را تمام کردیم و مجلس هم به‌تلخی پذیرفت که این دو نفر ([آیت‌الله] خامنه‌ای و دکتر باهنر) نباشند و سه نفر دیگر به کار خود ادامه دادند. 3 تن از اعضای دیگر این هیئت عبارت‌اند از آقای پرورش، حجت‌الاسلام امامی کاشانی، حجت‌الاسلام محمد یزدی.» وی در آخر افزود: «تا آخر همین هفته، نخست‌وزیر به مجلس معرفی می‌شود و دلیلی برای تأخیر آن نمی‌بینم.»(1)
1
به‌دنبال بحث دیروز مجلس شورای اسلامی دربارۀ اعتبارنامۀ سیداحمد مدنی، نمایندۀ شهرستان کرمان، از آنجا که تعداد مخالفان وی زیاد بود، دنبالۀ بحث و بررسی به جلسۀ امروز مجلس کشیده شد و در پایان، اعتبارنامۀ وی با 176 رأی رد شد و آیت‌الله خلخالی پیشنهاد بازداشت و محاکمۀ وی را داد. دلایل رد اعتبارنامۀ مدنی بنا به اسناد موجود در کمیسیون تحقیق مجلس، به‌طور خلاصه عبارت است از:
«1. ارتباط با ساواک و شاه مخلوع: ایشان به‌عنوان فرمانده پایگاه دریایی بندرعباس از سال 35 تا 49 با ساواک در ارتباط بوده‌اند، جمعاً 32 سند دراین‌رابطه وجود دارد. ... 2. فعالیت سیاسی با ضدانقلاب: فعالیت سیاسی با عناصر ضدانقلاب از بهمن‌ماه 57؛ از مدت‌ها قبل از سقوط رژیم یک حرکت سیاسی برای جلوگیری از وقوع انقلاب اسلامی به وجود آمده بود که محور آنها امینی، بختیار و دوستانشان بودند. آقای مدنی هم یکی از فعالین این جریان
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص2.
بوده‌اند. این اسناد شامل مکالمۀ تلفنی [مدنی] با نهاوندی، سناتور موسوی، مجیدی، امینی و... که شامل 78 صفحه است. ... 3. اتهامات در سمت فرمانده نیروی دریایی: آقای مدنی در سمت رئیس ستاد نیروی دریایی وسایل فرار بعضی از امرای فاسد را فراهم ساخته است. ... 4. ارتباط با امریکا: در اسناد به‌دست‌آمده از جاسوسخانه سندی است به تاریخ ژوئن 1979. در این سند آمده است که: "آقای مدنی به‌شدت ملی‌گراست و طرفدار امریکا." مهندس اسدالله ثابت‌پور از همکاران نزدیک مدنی که مجری طرح‌های نیروی دریایی و شهردار آبادان بوده است در تماس با سفارت امریکا می‌گوید: "مدنی شخصی است ضدروحانیت و ضدسازمان فلسطینی". درضمن، ثابت‌پور تمایل خود را به ادامۀ تماس اعلام می‌دارد.»(1)
از سوی دیگر، درپی افشای عملکردهای تیمسار مدنی، در جلسات دیروز و امروز مجلس، 21 تن از نمایندگان در نامهای به دادستان کل انقلاب خواستار دستگیری وی شدند.(2)رادیو لندن نیز دربارۀ این تصمیم مجلس گفت: «از ایران خبر می‌رسد که دریادار سیداحمد مدنی فرمانده سابق نیروی دریایی ایران که در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور پس از ابوالحسن بنی‌صدر بیش از سایرین رأی به دست آورده بود، رسماً از مجلس شورای اسلامی طرد شده است و اکنون عدهای خواستار بازداشت و محاکمۀ وی شده‌اند. ... وی که یکی از اعضای برجستۀ جبهۀ ملی ایران است اکنون به مجلس پشت کرده و رسیدگی به اعتبارنامه‌ها را عملی نادرست دانسته است. وی اظهار داشته قبول یا رد کسی که با رأی هزاران نفر انتخاب شده است در صلاحیت چند نمایندۀ مجلس نیست. وی از حزب جمهوری اسلامی نیز آشکارا انتقاد کرده و اظهار داشته که این حزب قصد دارد کشور یک‌حزبی ایجاد کند.» رادیو لندن در پایان می‌افزاید: «روشن نیست دریادار مدنی هم‌اکنون در چه محلی به سر می‌برد.»(3)
1
به‌دنبال تظاهرات روز گذشتۀ دانشجویان مسلمان انجمن اسلامی مقابل سفارت امریکا در لندن به حمایت و تأیید دانشجویان در بند ایرانی در امریکا و رفتار خشونت‌آمیز پلیس اسکاتلندیارد با تظاهرکنندگان که به دستگیری حدود 120 نفر از آنان انجامید،(4)امروز آقای آرتور رایت، کاردار سفارت انگلستان در تهران، ضمن تماس با خبرنگار خبرگزاری پارس گفت: «وزارت امور خارجه
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص381.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/5/1359، ص1؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 15/5/1359، ص10.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره140، 15/5/1359، ص8، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 15/5/1359.
4) روزنامه اطلاعات، 15/5/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
و پلیس انگلستان تعداد دانشجویان مسلمان دستگیرشده در لندن را 71 نفر اعلام کرده‌اند. دانشجویان که از آغاز دستگیری دست به اعتصاب غذا زده‌اند، در دو دادگاه جداگانه که صبح امروز [به وقت لندن] تشکیل شد، شرکت کردند و همچنان از گفتن نام خود خودداری نمودند. ...»
براساس همین گزارش: «اتهام دانشجویان ازسوی مقامات انگلیسی ممانعت از برقراری نظم و دربارۀ چند نفر از آنان اتهام حمله به پلیس عنوان شده است.» کاردار سفارت انگلیس اضافه کرد: «آقای اهدائی، نماینده و مسئول وزارت امور خارجۀ ایران، دررابطه‌با مسائل دانشجویان ایرانی قرار است ملاقاتی با دانشجویان دستگیرشده داشته باشد.» آقای رایت از زخمی‌شدن و آزار دانشجویان مسلمان توسط پلیس انگلستان اظهار بی‌اطلاعی کرد و افزود: «چند تن از افراد پلیس جراحات جزئی برداشته‌اند.» وی ادعا کرد که تظاهرات دیروز دانشجویان تا ساعت 6:45 عصر، آرام بوده تا اینکه دانشجویان ایرانی به پلیس حمله کردند. طبق این گزارش: «یکی از اعضای فعال انجمن اسلامی دانشجویان در تماسی تلفنی با خبرگزاری پارس اعلام کرد: دانشجویان درحالیکه تظاهرات ایستاده و منظمی را در جلو سفارت امریکا در اعتراض به حملات وحشیانه و رفتار سبعانۀ پلیس فاشیست امریکا برگزار می‌کردند، مورد حملۀ پلیس انگلستان قرار گرفتند. پلیس وحشی انگلستان از آغاز درگیری، دانشجویان مسلمان را به بدترین وجه مورد ضربوشتم قرار داد.»(1)
دراینحال، گزارش رادیو لندن دراین‌مورد حاکی است: «در لندن 70 دانشجوی ایرانی در جریان تظاهراتی در خارج سفارت امریکا بازداشت شدند و امروز بازپرسی از آنها در دادگاه‌های مربوطه آغاز شد. ... امروز ایرانیان بازداشت‌شده در دو دادگاه حاضر شدند و طبق اعلام جرم پلیس، آنها متهم به حمله به افراد پلیس و همچنین به‌همراه‌داشتن حربه شدند. خبرنگار ما از جریان دادگاه گزارش می‌دهد که جریانات دادگاه تا حدودی مغشوش بوده است. ... اکثر بازداشت‌شدگان اظهار داشتند که تا قبل از ملاقات با مقامات سفارت ایران از هرگونه همکاری خودداری خواهند کرد و تعدادی نیز گفتند که تا هنگام ملاقات با مقامات مزبور دست به اعتصاب غذا خواهند زد. ضمناً تظاهرات آرامی با شرکت 50 نفر به طرف‌داری از بازداشت‌شدگان دربرابر دادگاه انجام گرفت.»(2)
رادیو کلن نیز گزارش داد: «حدود 40 نفر از ایرانیان که برای برگزاری تظاهرات اعتراضآمیز دربرابر ساختمان میسیون دیپلماتیک واتیکان در تهران اجتماع کرده بودند خواستار شدند که پاپ ژان پل دوم می‌بایستی برای آزادی تظاهرکنندگان ایرانی که درحالحاضر در ایالات متحده و بریتانیا به سر می‌برند، تلاش کند. به گفتۀ یکی از سخنگویان این گروه، اعضای گروه آن‌قدر در مقابل میسیون دیپلماتیک واتیکان در تهران خواهند ماند تا پاپ ژان [پل] دوم خواسته‌های آنان را برآورده سازد.»(3)
1
با گذشت حدود 10 ماه از ماجرای گروگانگیری در سفارت امریکا در تهران، که موجب تنش شدید در روابط سیاسی میان ایران و امریکا شده است، هنوز هم این ماجرا اصلی‌ترین محور منازعۀ کنونی میان دو کشور به شمار می‌رود. حل این مسئله مهم‌ترین دغدغۀ دولتمردان امریکایی است و همین امر، در طول ده ماه گذشته، به اقتضای رویدادهای پیش رو، بیم‌ها و امیدهای گوناگونی را در میان مقامات امریکایی برانگیخته است. باتوجهبه حوادث روزهای اخیر ازجمله مرگ شاه، بحث بر سر طرح مسئلۀ گروگان‌ها در مجلس شورای اسلامی و طرح موضوع بازپسگیری دارایی‌های شاه متوفی و نیز دارایی‌های مسدودشدۀ ایران از نظام اقتصادی امریکا ازسوی مقامات ایرانی، امید به حل بحران گروگانگیری در میان مقامات امریکایی بالا گرفته است. دراین‌باره، «جوزف سیسکو، قائم‌مقام معاون پیشین وزیر خارجۀ امریکا، درخصوص گروگانهای امریکایی در ایران اظهار داشت که روند وقایع، منجر به آزادی گروگان‌ها خواهد شد، اما این تصمیم در درجۀ اول در دست رژیم کنونی ایران است. وی افزود: اعتقاد دارم که تهدید اصلی برای ایران ازسوی امریکا نیست، بلکه در ادامۀ ناآرامی‌های داخلی و افزایش فشارها ازسوی جنبش‌های تجزیه‌طلبانه و نیز جنبش‌های سیاسی می‌باشد. وی در پایان اظهار داشت که ما دوست ملت ایران هستیم نه دشمن آن و تهدید ایران ازسوی کشورهای همسایۀ آن است و افرادی در ایران هستند که این حقیقت را درک می‌کنند.»(1)
همچنین، بنا به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس: «مجلۀ نیوزویک در شمارۀ اخیر خود می‌نویسد که ایالات متحده میل دارد برای آزادشدن گروگانهای امریکایی در تهران، دارایی‌های ایران در ایالات متحده را که پس از تصرف سفارت امریکا مسدود شده بود، آزاد نماید. یکی از مقامات دولت جیمی کارتر به نیوزویک گفته که امریکا تنها درصورتی دست به این اقدام خواهد زد که مطمئن شود گروگان‌ها به‌زودی آزاد خواهند شد. نیوزویک به نقل از یک مقام دولت امریکا گفته موضوع آزادی گروگان‌ها می‌بایستی کاملاً روشن شود و ترتیباتی که برای این کار داده می‌شود باید معتبر باشد.»(2)
ضمیمه گزارش165: مواردی از نامۀ افشاگرانۀ سمکو که ارتباط این انشعاب با انشعاب سازمان چریک‌های فدایی خلق و ارتباط هر دوی آنها را با حزب توده نشان می‌دهد.
«در مقابل دادنامۀ منشعبین به‌جای اینکه با بیانی روشن و مستدل به آنان پاسخ داده شود، مورد فحاشی قرار گرفته و کلمۀ ننگین "جاش" را درمورد صادق‌ترین فرزندان این خلق به کار برده‌اید. آیا با اصل انتقاد از خود و انتقاد از دیگران در حزب ما به این صورت برخورد می‌شود؟... مسلماً مبارزۀ ایدئولوژی در هر حزبی شرط ضروری وحدت فکری است. چنانچه در سازمان چریک‌های فدایی خلق دیدیم در مقابل انشعاب اقلیت، سازمان در کنار نظریات اکثریت در روزنامۀ کار نظریات و مواضع اقلیت را نیز جهت قضاوت اعضا و هواداران خود و توده‌های مردم منعکس نمود. این است شیوۀ اصولی برخورد با نظریات مخالفان. ... 8. موضع خصمانۀ حزب ما علیه حزب تودۀ ایران ازنظر سیاسی به زیان ما است، زیرا تحلیل و
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات (زمینه‌سازی و آغاز تهاجم)، ج1، ص222، به نقل از روزنامۀ الشرق‌الاوسط (چاپ انگلستان)، 5/8/1980(14/5/1359)، ترجمه نعمت‌الله سلیمانی‌خواه.
2) روزنامه کیهان، 14/5/59، ص9؛ و روزنامۀ جمهوری اسلامی، 14/5/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از تهران.
دیدگاه‌های حزب تودۀ ایران درمورد مسائل ما و مسائل ایران پایۀ تحلیل اردوگاه سوسیالیستی و احزاب کمونیست و مترقی جهان است. مسلماً به‌منظور مبارزۀ اصولی و عملی با امپریالیسم امریکا وحدت و همفکری حزب ما با حزب تودۀ ایران، سازمان چریک‌های فدایی خلق و سازمان مجاهدین خلق و دیگر نیروهای ضدامپریالیست ضرورت حیاتی دارد، اما برای برقرارکردن روابط اصولی با این نیروها بایست تجدیدنظری در اتخاذ سیاست‌های فعلی و موضع‌گیری‌هایمان در مقابل انقلاب ضدامپریالیستی و مردمی کشورمان و جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرد. ... چگونه با انقلابی که در محاصرۀ همه‌جانبۀ امپریالیسم به سرکردگی امریکا و عمال سرسپرده‌ای چون رژیم فاسد مصر، رژیم فاشیستی بعث عراق و ضدانقلاب داخلی است و هرروز با توطئۀ تازه‌ای علیه خود مواجه می‌شود باید اینچنین موضع‌گیری خصمانه‌ای اتخاذ کرد؟! آیا نباید عمده را بر غیرعمده و اصل را بر فرع مقدم شمرد؟!... فراموش نکنیم که از این انقلاب نباید انتظار یک انقلاب سوسیالیستی داشت و به خاطر بسپاریم که انقلاب ایران توازن قوا را به نفع صلح و سوسیالیسم، به سود نیروهای مترقی و جنبش‌های آزادیبخش ملی در خاورمیانه برهم زده است. تاریخ بی‌رحم است و هیچ اشتباه و خطایی را نمی‌بخشد.
با آرزوی توفیق. حزب دمکرات کردستان ایران، شورای فرماندهی هیز "سمکو" شنو. 27/4/59.»(1)
1) نامه مردم، شمارۀ 300، ص2، 14/5/1359.
1
اقدامات عوامل عراق در بیروت که برخوردهای خونین بین طرف‌داران ایران و عراق ایجاد کرده است، امروز اقدامی درخور توجه درپی داشت. به گزارش آسوشیتدپرس از بیروت:
«چریک‌های فلسطینی امروز گفتند برای متوقف‌کردن جنگ میان دو گروه طرفدار ایران و عراق، مداخله خواهند کرد. این اعلامیه امروز به‌دنبال کشته‌شدن یک روحانی مسلمان شیعه در جنوب لبنان و بمب‌گذاری در دفتر یک روزنامه در بیروت، در مطبوعات لبنان انتشار یافت. یک کمیتۀ مشترک متشکل از سازمان آزادیبخش فلسطین و متحدان لبنانی چپ‌گرای آن دیشب در بیروت تشکیل شد و تصمیم گرفت از وخیم‌ترشدن اوضاع امنیتی در مناطق مسلمان‌نشین لبنان جلوگیری کند. در بیانیۀ این کمیته همچنین آمده است کمیته تصمیم گرفته یک نیروی مشترک برای جلوگیری از برخورد مجدد گروه‌های طرفدار ایران و عراق تشکیل دهد.»(1)
درمورد نوع دخالت‌های عراق در کشورهای عربی منطقه، روزنامۀ الاهرام چاپ مصر امروز دولت عراق را به اجرای عملیات خرابکارانه و ترور در کشورهای عربی خلیج‌فارس متهم کرد. به گزارش یونایتدپرس: «این روزنامه نوشت هدف دولت عراق از این اقدامات تصرف [تسلط] یافتن بر این منطقه می‌باشد. روزنامۀ الاهرام همچنین یک گزارش سری از عملیات مأمورین امنیتی عراق در کشورهای عربی خلیج‌فارس انتشار داده است.»(2)
2
عملیات و تحرکات مرزی ارتش عراق، امروز نیز به‌صورت اجرای آتش توپخانه در قصرشیرین، نقلوانتقال نیرو و اقدام برای تخریب لوله‌های نفت غرب کشور ادامه یافت.
امروز شهر قصرشیرین هدف آتشباری توپخانۀ عراقی‌ها قرار گرفت. در این آتشباری که از ساعت 6 بعدازظهر شروع و بیشتر ازسوی کوه‌های آق‌داغ اجرا شد، اکثر گلوله‌های توپ به
اطراف مقر سپاه پاسداران و هنگ ژاندارمری و خانه‌های روبه‌روی باغ فلاحت اصابت کرد. براثر اصابت چند گلولۀ توپ و ترکش آنها در محله‌های اطراف سپاه پاسداران و مقابل باغ فلاحت، یک زن کشته و 2 کودک یازده ساله و شش‌ماهه مجروح شدند.(1)همچنین، خط انتقال برق قصرشیرین قطع شد و این شهر از ساعت 7 تا 8 شب در یک خاموشی کلی به سر برد.(2)
دراینحال، بهروز ماکویی، استاندار کرمانشاهان، که قبل‌ازظهر امروز از مناطق مرزی بازدید کرده بود، در یک مصاحبۀ مطبوعاتی دربارۀ وضعیت نفت‌شهر گفت: «در بازدیدم از نفت‌شهر، با کمال تأسف این شهر را به‌کلی خالی از سکنه دیدم و فقط نیروهای انتظامی، پاسداران انقلاب و تعدادی از کارکنان شرکت نفت و کارگران برق ساکن آنجا بودند و با بسته‌بودن مغازه‌های شهر، وضع تغذیه برای نیروهای انتظامی به‌صورت مشکل درآمده است و در قسمتی از نفت‌شهر، مرگ‌ومیر حیوانات و لاشه‌های آنها بهداشت منطقه را به‌شدت تهدید می‌کند.» ماکویی اضافه کرد: «جریان نفت در نفت‌شهر به‌کلی قطع شده و خطری ازنظر انفجار لوله‌های نفت وجود ندارد؛ تنها خطر این است که مبادا چاه‌های نفت مورد حمله قرار گیرد.»(3)
تحرکات ارتش عراق نیز امروز در حد جابه‌جایی و تقویت نیرو و تجهیزات نظامی در پاسگاههای همجوار، همچنان ادامه داشت. دراین‌مورد طبق گزارش پاسگاه انجیره، «در ساعت 18 امروز، تعداد 4 خودرو سنگین به پاسگاه الشهدا وارد و تعداد 5 دستگاه تریلی که حامل توپ سنگین می‌باشد در دو کیلومتری پاسگاه الشهدا توپ‌ها را پیاده نمودند [و] با خودروهای دیگری مکرراً درحال رفت‌وآمد می‌باشند.»(4)
همچنین، رژیم عراق در یک اقدام که به نظر می‌رسد بیشتر جنبۀ تبلیغاتی و روانی داشته باشد، مردم شهرهای مرزی خود را برای رویارویی با نبرد با ایران آماده می‌کند. دراین‌مورد، بنا به گزارش منابع خودی، «قرار است فردا از ساعت 9 صبح تا 12 شب، اهالی شهر بصره با صدای آژیر خطر، اقدامات امنیتی ازجمله خاموش‌نمودن برق و استقرار در محل‌های امن را آزمایش نمایند و علت آن هم احتمال برخورد میان عراق و ایران و جلوگیری از خطر هوایی ازطرف ایران ذکر شده است.»(5)
عوامل داخلی وابسته به عراق نیز همچنان عملیات ایذایی خود را در شهرهای مرزی دنبال می‌کنند. ازجملة این تحرکات بمب‌گذاری در زیر خطوط نفتی است، که به‌منظور مقابله با آن عوامل انتظامی خودی اقدامات تأمینی را شدت بخشیده‌اند. دراینزمینه، «طبق گزارش گروهان
1) این کودک شش‌ماهه که از ناحیۀ شکم و پاها زخمی شده بود، بابک امیری نام داشت که روز بعد در بیمارستان مهدی رضایی درگذشت. (روزنامة کیهان، 18/5/1359، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.)
2) روزنامه کیهان، 16/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین؛ و - روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص20، خبرنگار اطلاعات از کرمانشاه.
3) روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از کرمانشاه.
4) سند شماره 282898 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - تیمسار فرماندهی (رکن3)، 15/5/1359.
5) سند شماره 423544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیۀ ژاندارمری خوزستان (رکن2) به واحد هماهنگی انتظامی، 15/5/1359.
موسیان در ساعت 09:30 روز جاری، وسیلۀ نگهبان نفت لوله اطلاع حاصل شده تعدادی مواد منفجره در مسیر خطوط لولۀ نفت اعراب پیله [توسط] خرابکاران نصب شده [است]. معاون یگان و 4 نفر از مأمورین به محل اعزام و پس از بازکردن بستۀ فوق، معلوم شد 8 قالب تی.ان.تی مجهز به دو آتش‌زنه در یک کیسۀ پلاستیکی قرار داده شده که پس از خنثی‌نمودن مواد منفجره، در یگان نگهداری گردیده [است].»(1)همچنین، در یک اقدام تأمینی برای حفاظت از تأسیسات نفتی در همین منطقه، «طبق گزارش فرمانده گروهان موسیان، یک دسته به تعداد 50 نفر در چاه نفت بیات مستقر شده‌اند. ولی بازهم کم است و لازم است یک گروهان در آن منطقه با تمام تجهیزات و وسایل رفاهی نیز مستقر شود.» در پایان این گزارش همچنین درخواست شده که «درصورت امکان حداقل یک دستۀ تقویت‌شدۀ دیگر به این هنگ اعزام تا نسبت به تقویت منطقۀ نفت موسیان و دهلران اقدام شود.»(2)
1
روند عملکرد عناصر داخلی وابسته به رژیم عراق، میزان و نحوۀ درگیری‌ها و تحرکات مرزی عراق و نیز اقدامات نیروهای انقلابی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران در مقابلۀ با آنها، از آغاز سال جاری تا نیمۀ مردادماه به‌طور خلاصه و آماری در بولتن امروز استانداری خوزستان آمده، این گزارش گویای میزان شدت‌وضعف درگیری‌ها در خوزستان تا این تاریخ است. در شمارۀ امروز این بولتن دربارۀ انفجارها آمده است:
ضدانقلاب در سال جاری مبادرت به 72 فقره بمب‌گذاری در سطح استان خوزستان کرده که با همکاری مردم 31 مورد آن کشف و خنثی شده است، ولی 41 فقره از این بمب‌گذاری‌ها که عمل نموده‌اند جمعاً 27 شهید (و 2 کشته که خود عامل انفجار بوده‌اند) و 178 مجروح (بدون احتساب زخمی‌شدگان سرپایی) و بستری به جای گذاشته است. جالب‌توجه است که فعالیت ضدانقلاب در سه‌ماهۀ اول سال جاری ازلحاظ آماری وضع حداکثر دارد، ولی به‌علت مقابلۀ جدی نهادهای انقلابی، در دوماهۀ تیر و مرداد سیر نزولی داشته است. همچنین نهادهای انقلابی و نیروهای انتظامی، علاوه‌بر دستگیری تعدادی ضدانقلابی، مشخصاً موفق به شناخت و بازداشت 14 نفر عوامل بمب‌گذار و تحویل آنان به مقامات مسئول شده‌اند.
در ادامۀ این گزارش آمده است: «بیشترین انفجارات در شهرستان‌های خرمشهر و دشت آزادگان انجام گرفته، ولی حداکثر تلفات در اهواز و آبادان به وقوع پیوسته است. تجزیه و تحلیل آماری نشان می‌دهد که ضدانقلاب می‌کوشد در مراکز شهری چون اهواز و آبادان که شهروندان را آحاد یکسانی ازلحاظ قومی تشکیل نمی‌دهد بیشتر به داخل جمعیت‌ها نفوذ نماید و از اینکه چه اندازه
افراد بی‌گناه فدای مطامع غیرانسانی او می‌شوند اندیشه‌ای ندارد.(1)بالعکس، در دشت آزادگان که اهالی آن از جمعیت‌های قومی یکسانی تشکیل می‌شود، اقدامات ضدانقلاب عموماً حاشیه‌ای بوده، چنانچه با بیشترین واقعۀ انفجارات، کمترین تلفات به بار آمده است. ...»
در گزارش دربارۀ انفجارات در لوله‌های نفت چنین آمده است: «انفجارات لوله‌های نفت و گاز در سال جاری عبارت‌اند از: دو مورد در فروردین‌ماه که کارشناسان مربوط علت آن را پوسیدگی و ترک‌خوردن لوله‌ها گزارش نموده‌اند و یک مورد نیز در خردادماه به وقوع پیوسته است. ... با نظری کوتاه به انفجارات، تهاجمات و خرابکاری در لوله‌های نفت سال گذشته و مقایسۀ تطبیقی با سال جاری نشان می‌دهد که به‌علت فعالیت‌های انقلابی خصوصاً سپاه پاسداران، و اجرای طرح حفاظت نفت،(2)این‌گونه اقدامات خرابکاری ضدانقلاب به 17 درصد تقلیل و از همان آغاز سال متوقف می‌شود. چنانچه دو مورد انفجار را که به‌علت پوسیدگی لوله‌ها واقع شده حذف نماییم، عملکرد ضدانقلاب 14 درصد کاهش نشان می‌دهد.»
این گزارش همچنین وضعیت آماری درگیری‌های مرزی با عراق و عوامل وابسته به آن را چنین بیان می‌کند:
«1. از اول سال جاری تا 15/5/1359 جمعاً 49 فقره درگیری مرزی با کشور عراق و عوامل مزدور او گزارش شده که از این فقرات 37 مورد آن در مرزهای خشکی و 12 مورد در نقاط آبی به وقوع پیوسته‌اند. تلفات این درگیری‌ها از نیروهای خودی 7 شهید و 3 نفر مجروح و از عوامل دشمن 2 کشته و 4 مجروح بوده است.
بیشترین درگیری‌ها در خردادماه و به‌ترتیب در شهرستان‌های خرمشهر، دشت آزادگان و آبادان انجام گرفته‌اند.
سلاح‌هایی که به‌وسیلۀ دشمن و عناصر مزدور او به کار برده شده‌اند به‌ترتیب عبارت‌اند از: سلاح سبک، آر.پی.جی7 و سلاح سنگین.
میزان آمادگی نیروهای خودی در مقابله با دشمن و عناصر مزدور او در 63 درصد موارد درگیری، خوب بوده است که بهترین وضعیت آمادگی مطلوب جزو افتخارات سپاه پاسداران می‌باشد. نکتۀ قابل‌توجه در تجزیه و تحلیل آماری نشان می‌دهد وقتی که برادران سپاه و پرسنل ژاندارمری
1) لازم به یادآوری است در شهرهای اهواز، آبادان و خرمشهر اکثر بمب‌گذاری‌ها در مکان‌های شلوغ و پررفت‌وآمد چون بازار و خیابان‌های مشرف به بازار بوده است و تعداد زیادی از شهدا و مجروحان را اهالی روستاهای عرب‌نشین که برای خرید و دادوستد به شهر می‌آمدند، تشکیل می‌داد. (مشاهدات نگارنده).
2) اجرای این طرح، کار مشترک جوانمردان ژاندارمری و نیروهای سپاه بود. جوانمردان افرادی مردمی بودند که با استخدام موقت در ژاندارمری، به این امر کمک شایان توجهی کردند.
[به‌طور مشترک] در کارزار بوده‌اند کارایی آنان مطلوب‌تر و تلفات خودی صفر بوده است.»
گزارش استانداری خوزستان آن‌گاه به تجاوزات هوایی عراق می‌پردازد:
«1. براساس گزارش‌های موجود از اول سال جاری تا 15/5/1359 جمعاً 38 فقره تجاوز هواپیماها و 20 فقره عملیات مرزی هلیکوپترهای کشور مقابل گزارش شده است، ولی بنا به اظهار نمایندة نیروی هوایی در یک جلسۀ حضوری، تجاوزات هوایی به‌مراتب بیش از این دفعات بوده‌اند که نمایندة نیروی هوایی علت عدم گزارش مستمر جمیع تجاوزات را: انحرافات هواپیما براثر اشتباه خلبان و کثرت تکرار واقعه ذکر نموده است؛ که بدیهی است توجیه‌کننده نمی‌باشد.
بنا به اسناد موجود، حداکثر تجاوزات هوایی اولاً در اردیبهشت‌ماه و ثانیاً نسبت به شهرستان آبادان و مرزهای آن انجام گرفته و این نشان می‌دهد که قصد عمدۀ کشور مقابل، شناسایی و بررسی امکان نفوذ در تأسیسات نفتی آن شهرستان بوده است.
در این تجاوزات هوایی، یکی از هواپیماهای کشور عراق به مرزهای ایران در شهرستان دشت آزادگان وسیلۀ برادران مستقر در مرز [مورد] شلیک واقع [می‌شود] و سقوط می‌نماید که جریان امر به‌موقع گزارش شده است.»
همچنین، دو مورد دیگر دربارۀ تحرکات نیروی دریایی عراق آمده است: «1. در اطلاعات رسیده، از 13 واقعۀ استقرار و حرکت ناوهای جنگی و کشتی‌های عراقی در مرزهای آبی ایران و عراق نام برده شده که به‌موقع مورد مراقبت نیروهای خودی قرار گرفته‌اند و نیز 5 بار مشاهدۀ اشیاء نورانی در استان خوزستان گزارش شده است. 2. همچنین در اردیبهشت‌ماه امسال نیروهای هوایی و دریایی کشور عراق برای آمادگی پرسنل خود مبادرت به مانورهای هوایی و دریایی در مرزهای خود نموده‌اند.»(1)
1
در مناطق کردنشین حملات گروه‌های مسلح ضدانقلاب، تحرکات آنان و نیز مراقبت‌های خودی ادامه دارد.
به‌دنبال حملۀ مهاجمان مسلح به پایگاه میرآباد واقع در شش کیلومتری جنوب‌غربی نقده در نیمه‌شب گذشته، امروز نیز این پایگاه از ساعت 10 صبح هدف حمله واقع شد. این درگیری تا ساعت 12:55 امروز ادامه یافت.(2)به گزارش استاندار آذربایجان‌غربی: «روستای میرآباد همچنین ساعت 2 بامداد ازطرف مهاجمین با خمپارۀ 81 میلی‌متری مورد حمله قرار گرفت که با آتش متقابل ژاندارمری این حمله دفع شد.»(3)
مهاجمان مسلح ضدانقلاب با سلاح‌های سنگین و سبک روستای "گوران‌آباد" از توابع نقده را نیز شب‌هنگام هدف حمله قرار دادند.(1)
به گزارش خبرنگار کیهان: «نیمه‌شب چهارشنبه، پاسداران گشتی مرز بازرگان در جادۀ ترانزیتی بازرگان - ماکو به یک عده افراد مسلح برخورد کرده و تیراندازی بین طرفین به مدت یک ساعت در می‌گیرد که با رسیدن نیروهای کمکی پاسداران، مهاجمین فرار می‌کنند.»(2)
دراینحال، در دیگر مناطق، گزارش‌های متعددی از تحرکات، تجمعات و آمادگی گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌ویژه افراد مسلح وابسته به حزب دمکرات و کومه‌له و سردار جاف وجود دارد. طبق گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران: «در روستای "بید" در منطقۀ کوهستان اورامانات تعداد 12 هزار نفر از افراد کومه‌له بسیج [شده‌اند] و قصد ضربه‌زدن به نیروهای ارتش و سپاه پاسداران را دارند.»(3)گزارش دیگری از همین منبع حاکی است: «برابر اعلام نیروی زمینی، شرکت افراد مسلح وابسته به سردار جاف در عملیات منطقۀ نوسود، پاوه، باینگان تأیید گردیده است و احتمالاً فرماندهی کلیۀ ضدانقلابیون در مناطق ذکرشده به‌عهدۀ دکتر حسن‌بیگ جاف عموی سردار جاف می‌باشد.»(4)
همچنین، تحلیل محتوای گزارش‌های رسیده از منطقۀ غرب، نیروهای مسلح خودی را به این نتیجه می‌رساند که احتمال حملۀ مشترک نیروهای وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی با حمایت مستقیم ارتش عراق در روز عید فطر در حوالی مریوان - بانه وجود دارد: «به اهالی آبادی‌های اطراف بانه ازطرف عناصر مسلح غیرقانونی ابلاغ شده است که قبل از عید فطر منزل خود را ترک نمایند.»(5)چراکه «در روز عید فطر قرار است به یکی از شهرهای غرب به احتمال مریوان [یا] بانه حمله شود و روز بعدش ارتش عراق قرار است ازطریق هوا و زمین حمله کند.»(6)و نیز «طبق خبر رسیده روستای نزدیک مرز، امروز ارتش عراق به نزدیک آبادی سیران‌بند(7)آمد.»(8)
ازسوی دیگر، یک گزارش نسبتاً مفصل از منابع اطلاعاتی ستاد خبری سپاه پاسداران حاکی‌از تجمع عوامل کومه‌له و دمکرات در غارها و کوه‌های اطراف شهر تکاب می‌باشد. در این گزارش که محل روستاها، کوه‌ها، رودخانه و غارهای مورد اشاره به شکل کروکی ذکر شده، آمده است که در روستای احمدآباد علیا عدهای به نام پیشکار ساکن می‌باشند که وابسته به حزب کومه‌له هستند. این ده که در منطقۀ افشار و در نزدیکی رودخانۀ سارق قرار دارد همراه چندین ده دیگر به‌کلی نابود و مختل شده‌اند و کلیۀ اموال ساکنان آن را افراد کومه‌له ضبط کرده و به اطراف
1) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص13، گزارش خبرنگار کیهان از ارومیه.
2) روزنامه کیهان، 16/5/1359، ص3، گزارش خبرنگار کیهان از ارومیه.
3) سند شماره 56459 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص251، از سماجا2 (41 ح) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 15/5/1359.
4) سند شماره 56463 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص195، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 15/5/1359.
5) سند شماره 56462 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص159، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 15/5/1359.
6) سند شماره 114890 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از روابط عمومی سپاه پاسداران به مرکز فرماندهی، 15/5/1359.
7) Seyran - band سیران بند: دهی از دهستان پهلویدژ بخش بانه شهرستان سقز، واقع در 23 کیلومتری جنوب‌شرقی بانه و یک کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
8) سند شماره 114888 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص49، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به لشکر27 (رکن2)، 16/5/1359.
رودخانۀ سارق در محل‌هایی معروف به تنکر قلعه و گچی قلعه برده‌اند. در غارهای اطراف این رودخانه، حدود 500 تا 600 سرباز و پاسدار و افراد شخصی که اسیر شده‌اند، توسط افراد کومه‌له، دمکرات و فئودال‌ها نگهداری می‌شوند. همچنین این گزارش حاکی است که در جاهای به‌خصوصی در بلندی‌های مشرف به رودخانه افراد دشمن در جایگاه‌های خاصی به دیدبانی مشغول‌اند و همۀ رفت‌وآمدها به این منطقه را به طور دقیق زیر نظر دارند.(1)
امروز همچنین گروه تجسس جاده‌ها مرکب از افراد سازمان پیشمرگان مسلمان کرد و پاسداران انقلاب اسلامی جوانرود در راه باباجانی نزدیک روستای قلقله، 14 مین ضدتانک روسی را کشف و خنثی کردند.(2)همچنین، روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور امروز اطلاعیه‌ای صادر کرد که در بخشی از آن آمده است: «برادران پیشمرگان مسلمان کرد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مریوان به‌دنبال یک سری عملیات خلع‌سلاح موفق شدند تعدادی سلاح به انواع مختلف کشف و ضبط کنند. نیروهای انقلاب اسلامی همچنان مصمم به خلع‌سلاح و پاکسازی منطقه از عناصر وابسته به بیگانه هستند. بدیهی است کسانی که اسلحۀ خود را تحویل نیروهای انقلاب اسلامی بدهند در پناه جمهوری اسلامی با آرامش کامل می‌توانند زندگی کنند و درصورت مقاومت و توطئه به‌شدت سرکوب خواهند شد.»(3)
دراینحال، بهرنگ، فرماندار میاندوآب، در پایان بازدید خود از منطقۀ محمودآباد شاهین‌دژ، وضع این منطقه را نسبتاً آرام توصیف کرد و گفت: فعالیت‌های آموزشی و عمرانی در محمودآباد همچنان ادامه دارد. وی افزود: «در این منطقه که چندی قبل صحنۀ برخوردهای ضدانقلابیون با نیروهای پاسدار، پیشمرگان مسلمان کرد و ژاندارمری بوده، هم‌اکنون کلاس‌های آموزشی قرآن، دین و اسلحه‌شناسی توسط برادران و خواهرانی که از مدرسۀ شهید مطهری تهران آمده‌اند، تشکیل شده است و 120 نفر دختر و پسر به‌طور جداگانه آموزش می‌بینند. ...»(4)
1
آنچه امروز استاندار آذربایجان‌غربی در گفت‌وگو با خبرگزاری پارس اعلام کرد، گوشه‌ای از مشکلات و مصائب عمومی این روزهای برخی مناطق کردنشین است. وی در اظهارات خود درخصوص تحصن امروز گروهی از روحانیون روستاهای اطراف اشنویه در فرمانداری مهاباد در اعتراض به رفتار جوانمردان و پیشمرگان مسلمان کرد، توضیحاتی داد.
به گزارش خبرگزاری پارس: «مهندس طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، عصر امروز در تماسی با این خبرگزاری در ارومیه اعلام کرد: "حدود 20 نفر از روحانیون روستاهای اطراف اشنویه به مهاباد رفته و در فرمانداری این شهر تحصن کرده‌اند." طاهری گفت: "این عده
1) سند شماره 70892 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد خبری سپاه پاسداران، مستند به خبر یکی از مخبران این ستاد، 15/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه؛ و - روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس.
4) روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
به‌دنبال آغاز کار شعارهای پاکسازی در منطقۀ اشنویه و به بهانۀ آزار و اذیت جوانمردان تحصن کرده‌اند.(1)امروز همچنین از پیرانشهر خبر رسید که گروهی از اهالی اشنویه به پیرانشهر کوچ کرده و خواستار محل سکونت و آذوقه از فرمانداری شده‌اند." طاهری گفت: "اینها گفته‌اند که جوانمردان معدودی که به پاکسازی و خلع‌سلاح منطقه مشغول‌اند به خانه‌های مردم مراجعه کرده و هر خانواده را مجبور به تحویل تفنگ می‌کنند و دراین‌رابطه برخی از خانواده‌ها ناچار با فروش وسایل زندگی خود تفنگ تهیه کرده و به جوانمردان تحویل می‌دهند و در این ماجرا یک نفر از اهالی منطقه نیز فوت کرده است." وی افزود: "به‌دنبال این ماجرا، مسئله با سرهنگ زکیانی فرمانده لشکر64 [ارومیه]، در میان گذاشته شد و ایشان تلگرامی به این شرح ارسال کرده [است]: " استاندار آذربایجان‌غربی! محترماً، با تحریک عوامل سرسپرده و تبلیغات افراد مسلح غیرقانونی ضدانقلاب، خلع‌سلاح منطقه متوقف گردید. لذا از مقام استانداری تقاضا و استدعا دارم افرادی که مورد اعتماد و احترام آن استانداری و ریاست‌جمهوری و امام امت است به منطقه اعزام تا در داخل ستون‌های پاکسازی نسبت به خلع‌سلاح اقدام و تأمین منطقه فراهم شود؛ در غیر این صورت اگر از هر مقامی یا مرجعی نسبت به پرسنل ارتش، ژاندارمری و جوانمردان و پاسداران تهمت یا بهتان ناروا بشود، فرمانده ستون مسئول نخواهد بود. لذا محرکین و مبلغین ضدانقلاب در آبادی‌ها و شهرستان‌ها به زنان و دوشیزگان تفهیم کرده‌اند اگر افرادی از یگان ژاندارمری، جوانمردان و پاسدار و غیره به آبادی یا منزلی جهت بازرسی مراجعه کردند سعی کنید با چنگول‌زدن به صورت و بدن [خود] و عمل تصنعی و کاذب ایجاد و برخلاف حیثیت و شرف انسانی از ورود پرسنل مأمور به محل‌های مظنون و موردنظر جهت کاوش و جست‌وجوی خلع‌سلاح، موانعی ایجاد تا ضدانقلابیون با این روش بتوانند در اجرای مأموریتِ محولۀ یگان‌ها وقفه‌ای ایجاد و جلوگیری نمایند. فرمانده لشکر64 - سرهنگ زکیانی."
طاهری آن‌گاه گفت: "ضمناً فرمانده لشکر64 تلفنی به من گفت جوانمردان همراه یگان‌ها هستند و همراهی آنان مفید و تعدادشان زیاد است، ولیکن ممکن است یک یا چند نفر افراد ناباب نیز در میان آنان باشد." استاندار آذربایجان‌غربی افزود: "به فرمانده لشکر سفارش کردم چنانچه به کار خود اعتقاد و اطمینان دارید یگان‌ها مأموریت خود را با قاطعیت انجام بدهند."»(2)
1
سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) که هرروز مواضع شبیه‌تری به عامل اصلی انشعاب سازمان یعنی حزب توده، اعلام می‌کند، در شمارة امروز نشریة کار ارگان سازمان، مقاله‌ای با عنوان "برای مبارزه با دارودستۀ ضدانقلابی پالیزبان - بختیار، زحمتکشان روستا در منطقۀ (ایلام و کرمانشاهان) باید مسلح شوند" نظیر حزب توده، بدون اشاره به تحرکات ایذایی و ضدانقلابی گروه‌های مسلح چپ در مناطق کردنشین، چنین آورده است:
«غرب کشور ما، به‌خصوص روستاهای ایلام در کرمانشاهان (روستای سنجابی، گوران، بیونیج و دشت کرند) اکنون مدت‌هاست که به عرصۀ تاخت‌وتاز ضدانقلابیون دست‌نشاندۀ امپریالیسم امریکا - باند ضدخلقی پالیزبان و بختیار - تبدیل شده است. این عناصر مزدور در دسته‌های صد نفری متشکل شده‌اند و امنیت و آرامش و امکان زندگی و فعالیت تولیدی را از روستاییان منطقه سلب نموده‌اند. تاکنون ده‌ها هزار رأس از احشام روستاییان توسط این باندها به غارت برده شده است و عدۀ زیادی از زحمتکشان منطقه به شهادت رسیده و یا به گروگان گرفته شده‌اند. ... روستاییان زحمت‌کش و رزمندۀ منطقه، زیر فشار این تهاجمات و به‌منظور نابودی بقایای رژیم ضدخلقی پهلوی تاکنون بارها از دولت جمهوری اسلامی خواسته‌اند که آنها را مسلح نمایند تا بتوانند از جان و مال خود دفاع نمایند لیکن دراینزمینه اقدام جدی ازطرف سازمان‌های مسئول صورت نگرفته است. آن بخش از زحمتکشان منطقه نیز که خود مسلح هستند، به‌علت سوابق ذهنی درمورد خلع‌سلاح روستاییان و نیز مسلح‌نمودن مالکان بزرگ و رؤسای عشایر توسط دولت حاضر نیستند سلاح خود را علنی نمایند. روستاییان زحمت‌کش منطقۀ ایلام و کرمانشاهان هرروز بیش از روز پیش به ضرورت شوراهای واقعی خود درجهت سرکوب مسلحانۀ باندهای پالیزبان پی می‌برند. ... روستاییان "گوش کری بان زرده" در قسمتی از نامۀ خود خطاب به دادگاه انقلاب اسلامی سرپل ذهاب قصرشیرین می‌گویند:..."ما اهالی روستای مزبور از دست این مزدوران خودفروخته و وطن‌فروش که تاکنون 750 رأس گوسفند ما را به سرقت برده‌اند جرئت کوچ به محل را نداریم لذا از آن مقامات محترم و عدالت‌خواه استدعا داریم ما را مسلح نمایند تا بتوانیم ضمن مبارزه با این عوامل خائن، محصول زمینهای خود را برداشت نماییم و..." سازمان ما تاکنون بارها و بارها تأکید کرده است که بسیج مسلح توده‌ها ضامن پیروزی خلق‌های میهن ما بر امپریالیسم امریکاست. ... بدون شک هرگونه کوتاهی در این امر، ازطرف هر مقام و سازمانی که باشد، مستقیماً خدمت به امپریالیسم امریکا و ضربه‌ای بر دستاوردهای انقلاب کارگران، دهقانان و سایر زحمتکشان میهنمان می‌باشد. ...»(1)
1) هفته‌نامۀ کار (اکثریت)، شماره 70، 15/5/1359، صص14و18.
1
درحالیکه در دو روز گذشته، محاکمۀ 15 نفر دیگر از دست‌اندرکاران کودتای نافرجام تیرماه گذشته به پایان خود نزدیک می‌شد،(1)به گزارش روزنامۀ کیهان: «حجت‌الاسلام محمدی ری‌شهری، رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی ویژۀ ارتش، امروز در یک مصاحبۀ مطبوعاتی مطالب تازه‌ای درخصوص اعترافات عاملان کودتا و نقش و رابطۀ گروه‌های مختلف سیاسی با طراحان این توطئه و همچنین ارتباط برخی از روحانیون طراز اول با این عده ایراد نمود و سپس به پرسش‌های خبرنگاران پاسخ گفت. ری‌شهری در این مصاحبه که در محل دادگاه‌های انقلاب ارتش برگزار شد درزمینۀ ارتباط گروه‌های سیاسی با عاملان کودتا گفت: "رکنی" که رابط هماهنگ‌کنندۀ شاخۀ نظامی طرح کودتا بوده و یکی از اعضای حساس گروه محسوب می‌شده، اعتراف و اظهار نمود که سازمان‌ها و گروه‌هایی مانند "پان ایرانیست‌ها"، "جبهۀ ملی"، "سازمان چریک‌های فدایی خلق" و "سازمان مجاهدین خلق ایران" [منافقین] در جریان این طرح قرار داشته‌اند و مطالعات و بررسی‌هایی نیز درزمینۀ همکاری با موافقت هریک از این گروه‌ها صورت گرفته بوده است. این متهم در جریانات بعدی تحقیق اضافه کرد که در جلسه‌ای که با حضور احسان، محققی و مهدیون تشکیل شده بوده است درزمینۀ قدرت رزمی هریک از گروه‌ها ازجمله سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و سازمان چریک‌های فدایی بحث وگفت‌وگو شده بوده است، به‌طوری‌که ضمن بررسی‌های انجام‌شده توسط چند تن از افراد شرکت‌کننده در این طرح، قدرت رزمی سازمان مجاهدین در تهران 800 نفر و سازمان چریک‌های فدایی خلق 300 نفر اعلام گردیده. پس از این بررسی‌ها تصمیم گرفته شده است که با این دو سازمان صحبت شود و از آنها قول گرفته شود که علیه یا له عاملان این طرح وارد عمل نشوند و درعوض پس از پیروزی و اجرای کامل طرح، امتیازات خوبی به آنان داده شود.»
حجت‌الاسلام ری‌شهری در پاسخ این سؤال که این اظهارات تا چه حد صحت دارد و چه تضمینی برای صحت این مطالب وجود دارد؟ گفت: «این عده در شرایطی
1) ر.ک: روزنامه کیهان، 14/5/1359، صص1 و 2؛ روزنامه کیهان، 15/5/1359، ص1.
قرار دارند که اغلب حرف‌ها و صحبت‌هایشان صحیح است و اعترافاتی که می‌کنند درجهت مثبت است، چراکه نظرشان بر این است تا با دادن اطلاعات صحیح، تخفیفی در مجازات به دست آورند. البته مطالبی که درخصوص رابطۀ سازمان‌ها و گروه‌ها بیان گردیده تماماً نقل‌قول و اعترافی است که توسط رکنی صورت گرفته و بجز این شخص، دیگران نیز هریک به نوعی در مراحل تحقیق و بازجویی به این مسائل اشاره کرده‌اند. هیچ‌گونه تضمینی بر اینکه مطالب عنوان‌شده توسط این افراد صحت داشته باشد وجود ندارد، ما صرفاً به این دلیل که ملت مسلمان را در جریان وقایع و آنچه که در دادگاه‌های ویژۀ ارتش می‌گذرد قرار داده باشیم، این مطالب را بازگو می‌کنیم.»
وی به مسئلۀ ارتباط تعدادی از روحانیون با عوامل کودتا اشاره کرد و گفت: «متأسفانه باید اعلام کنم که چند تن از روحانیون رده بالا نیز با افراد و اعضای این گروه رابطه داشته‌اند و همین‌طور بوده است چند تن از آقازاده‌های این آقایان، به‌طور جزئی براساس مطالبی دراینزمینه که ازسوی چند تن از عاملان بازگو شده، قرائنی بر صحت امر در دست است که انشاءالله پس از تحقیقات و بررسی‌های دقیقی که در جریان است، به‌زودی نتیجۀ نهایی و اسامی این چند تن اعلام خواهد شد.»
ری‌شهری در پایان این مصاحبه به تعداد اعدام‌شدگان اشاره کرد و گفت: «تاکنون حدود 33 نفر از دستگیرشدگان و عاملان توطئۀ نافرجام کودتا اعدام شده‌اند و 6 نفر نیز به حبس‌های مختلف محکوم گردیده‌اند.»(1)-(2)
1
فعالیت‌های نابسامان گروه‌های سیاسی - که براثر خلأ قانونی ناشی از وضعیت انقلابی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، روز به روز بر شدت و حدّت آن افزوده شده است - از یک‌سو و نیز اختلافات روزافزون گروه‌های سیاسی حاکم بر نظام، از سوی دیگر، وضعیت بی‌ثباتی که طبیعت دوران گذار است را تشدید کرده است. دراینزمینه سخنان امروز دادستان کل کشور، آیت‌الله موسوی اردبیلی قابل‌توجه است.
وی در مصاحبه‌ای در پاسخ به این سؤال که «حمله به گروه‌ها و ادارات معمولاً با نام مقدس اسلام صورت می‌گیرد، عمل این عده چه تأثیری در روند انقلاب خواهد داشت؟» گفت: «هرگونه هرجومرج، بی‌نظمی، خدشه‌دار ساختن امنیت قضایی و مخالفت با مواد مصرح قانون اساسی و قوانین روشن اسلام، صدمه و خسارت جبران‌ناپذیر به انقلاب می‌زند.» وی درمورد «تصرف ادارات و دفاتر گروه‌ها و اینکه چه مسائلی باعث شده که این مسئله در مقطع کنونی پیش آید و چگونه می‌توان از تکرار این‌گونه حوادث جلوگیری کرد؟» افزود: «پاره‌ای
سخنرانی‌ها و تحریکات و مساعدبودن زمینه و اشتیاق مردم به اصلاح امور و شاید عوامل زیاد دیگر، این‌گونه مسائل را پیش می‌آورد.» دادستان کل کشور در پاسخ به این پرسش که «در بین حمله‌کنندگان به سازمان‌های دولتی و گروه‌ها معمولاً چهره‌های سرشناس انقلابی هم مشاهده می‌شوند و آیا این مسئله پیگیری می‌شود یا خیر؟» گفت: «مسئله پیگیری می‌شود. برای ما مهم نیست چه کسی حمله می‌کند، مهم این است چه کاری می‌شود و آیا بر صلاح انقلاب و اسلام و کشور است یا نه.» وی در پاسخ به اینکه «گروه‌ها و احزاب تحت چه شرایطی ازنظر قانون اساسی می‌توانند فعالیت کنند؟» اظهار کرد: «فعالیت سیاسی سالم و دور از هرگونه توطئه و تحریک؛ البته باید این گروه‌ها با به‌کاربستن دستورات دولت و گردن‌گزاردن به قوانین جاری کشور، مشروعیت خود را ثابت کنند.» دادستان کل کشور در پایان افزود: «آنچه خط امام است افشای گروه‌هاست و حمله به آنها در خط امام نیست.»(1)
وی در بخش دیگری از سخنان خود افزود: «کشور احتیاج به نظم و آرامش دارد. گاهی افراد در پای سخنرانی تند می‌نشینند و عدهای شعارهای تندی می‌دهند و می‌روند گوشه‌ای را تسخیر می‌کنند و احساس وظیفه می‌کنند و می‌بینیم که تبدیل به حرکت شد در جامعه و قابل‌کنترل نیست و دراینحال ضدانقلاب سوءاستفاده می‌کند و حالا کدام نیرو می‌تواند وضع را به اول برگرداند؟...»(2)
1
امروز حدود 190 دانشجوی ایرانی که در تظاهرات ده روز پیش در واشنگتن توسط پلیس این شهر دستگیر شده بودند، آزاد شدند. در طول این مدت محافل رسمی و نیمه‌رسمی ایران و امریکا به شدیدترین تبلیغات علیه یکدیگر پرداختند. آزادسازی افراد شرکت‌کننده در تظاهرات واشنگتن، بازهم در محافل سیاسی دو کشور بازتاب داشت. در ایران، رسانه‌ها آن را عقب‌نشینی دولت امریکا تلقی کرده و یک پیروزی برای جمهوری اسلامی به حساب آوردند و در امریکا، آزادی آنها را در مقایسه با عدم آزادی گروگان‌ها در ایران، ترسیم کردند و از قانون‌مداری خود سخن گفتند. آیت‌الله دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور، امروز در یک مصاحبۀ مطبوعاتی با خبرنگاران داخلی و خارجی دراین‌مورد اظهار کرد:
«اصولاً این نوع اقدامات برای امریکا دو خطر خواهد داشت: یکی اینکه ادامۀ این برخورد قهرمانانه در امریکا بازتابی در جامعۀ امریکایی به‌خصوص جامعۀ مسلمان امریکایی خواهد داشت که به سود امریکا نمی‌تواند باشد. لذا می‌توان گفت که این برنامه حماسه‌ای بود که این جوان‌های انقلابی دررابطه‌با اسلام سرودند. دوم اینکه آنها [امریکایی‌ها] قصد داشتند هرچه زودتر غائله را خاتمه بدهند.»(3)
ازسوی دیگر، محافل خبری غرب از قول سخنگوی پلیس امریکا اعلام داشتند که این عده پس از معرفی خود به پلیس، از زندان‌ها آزاد شدند.»(4)اما رادیو صدای امریکا در یک گزارش نسبتاً مفصل دراین‌خصوص گفت: «171 مرد و 20 زن تظاهرکنندۀ ایرانی زمانی از بازداشتگاه‌های
مجزای خود در نیویورک آزاد شدند که مقامات ادارۀ مهاجرت اعلام کردند حضور اکثر آنان در امریکا قانونی است. ... ایرانیان آزادشده پس از رهایی با اتوبوس به یک مرکز اسلامی در نیویورک که در ناحیۀ کوئینن قرار دارد رفتند. به هنگام رسیدن ایرانیان به مرکز اسلامی، حدود 50 امریکایی که از ساکنان محل بودند فریاد می‌زدند گروگانهای ما را رها کنید و به این ترتیب از 52 گروگان امریکایی که در تهران به اسارت گرفته شده‌اند یاد کردند.» گزارشگر رادیو صدای امریکا ضمن شرح نحوۀ تظاهرات و بازداشت دانشجویان مسلمان ایرانی و اعتصاب غذای آنان در زندان، افزود: «ایرانیان پس از رهایی از بازداشتگاه و رفتن به مرکز اسلامی در کوئینن، آیین نیایش کوتاهی بر پا کردند و سپس به گفت‌وگو با خبرنگاران پرداختند. سخنگوی این گروه گفت: آنان در دورۀ بازداشتشان کتک خورده و شکنجه شده‌اند. وکیل امریکایی آنان نیز ضمن تکرار این اتهامات گفت حقوق فردی و مدنی بازداشت‌شدگان وحشیانه مورد تجاوز قرار گرفته است. البته هیچ شاهدی بر این مدعا در دست نیست. ...»(1)
بخش فارسی رادیو لندن نیز به‌طور تلویحی به توجیه رفتار مقامات پلیس و زندان امریکا با دانشجویان ایرانی پرداخت: «جودی پاول سخنگوی کاخ سفید که سخنگوی اول پرزیدنت کارتر می‌باشد، درمورد بازداشت 192 دانشجوی ایرانی گفت: برعکس رفتاری که با گروگانهای امریکایی در ایران می‌شود، با این دانشجویان کاملاً طبق مقررات قانونی رفتار شد.»
این رادیو در ادامۀ گزارش خود ضمن برتردانستن تفکر بنی‌صدر و طیف او در مقایسه با اندیشۀ امام خمینی و پیروان او دربارۀ چگونگی آزادی و رفتار با گروگانهای امریکایی، با ظرافت خاصی تفکر امام خمینی را زیر سؤال برد و افزود:
«شدت تنفر ایرانیان نسبت به امریکا به حدی است که بیشتر آنان چه دراثر واکنش آنی و چه دراثر تبلیغات سیاسی معتقدند که از امریکا فقط بدی و گناه سر می‌زند. ... تلاش‌های پیشین آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهوری و صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجۀ ایران برای یافتن راهی برای رهایی گروگان‌ها موضع آنها را به‌شدت تضعیف کرده است. آیت‌الله خمینی مسئولیت تصمیم‌گیری دربارۀ سرنوشت گروگان‌ها را به‌عهدۀ مجلس ایران محول کرده است... درمورد مسئلۀ گروگان‌ها چنین به نظر می‌رسد که رهبران ایران قربانی تبلیغات خود باشند. گرچه اکثر رهبران سیاسی ایران بدون شک تشخیص داده‌اند که ادامۀ اسارت گروگانهای امریکایی علاوه‌بر آنکه نتیجۀ مثبتی دربر ندارد توأم با ضررهای زیادی نیز می‌باشد، ولی احدی جرئت ابراز عقیده را ندارد.»(2)
در همین حال ماجرای دانشجویان دستگیرشده در لندن نیز محل تأمل است. دکتر سیف‌الله اهدائی، کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در انگلستان، در گفت‌وگویی درمورد وضع دانشجویانی که در جریان تظاهرات علیه امریکا در لندن دستگیر و در سه زندان این شهر زندانی شده‌اند، گفت: «این خواهران و برادران از زمان بازداشتشان در عصر روز دوشنبه، تاکنون در
اعتصاب غذای کامل به سر می‌برند و چنانچه این اعتصاب ادامه یابد سلامت آنان به خطر خواهد افتاد.» اهدائی سپس از ملاقات خود با مقامات وزارت خارجۀ انگلستان سخن گفت و افزود: «به این مقامات تأکید کردم... وزارت خارجۀ انگلستان به‌خوبی می‌داند تأثیر پخش خبر حمله و زندانی‌کردن غیرقانونی دانشجویان مسلمان و مدافع انقلاب اسلامی ایران در انگلستان، در سراسر ایران چه جوی ایجاد خواهد کرد که کنترل آن از عهدۀ هیچ مقام دولتی ساخته نیست.» دکتر اهدایی گفت: «مقامات انگلستان در دیدار با وی بیشتر مایل بودند به جای پاسخ‌دادن به سؤالات و درخواست‌های من درمورد آزادی بدون قیدوشرط دانشجویان زندانی، به مقامات انگلیسی اطمینان داده شود که سفارتشان در تهران مورد حملۀ متقابل دانشجویان و مردم ایران قرار نخواهد گرفت.»(1)از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه: «سخنگوی وزارت امور خارجۀ انگلیس حاضر نشد دربارۀ جزئیات مذاکرات کنسول ایران و مقام‌های انگلیس توضیح بدهد و همین قدر گفت که این دیدار با توافق دو طرف انجام گرفت.»(2)
1
امروز آشکار شد که روند پرتنش بررسی صلاحیت، معرفی و انتخاب نخست‌وزیر به پایان کار خود نزدیک شده است. دراینزمینه، گزارش روزنامۀ اطلاعات از جلسۀ خصوصی مجلس شورای اسلامی حاکی است:
«مجلس شورای اسلامی ساعت 9 صبح امروز، جلسۀ خصوصی داشت و در این جلسه گزارش کار هیئت بررسی صلاحیت کاندیداهای نخست‌وزیری مطرح و بررسی شد. از 13 نفر کاندیداهایی که صلاحیت آنها برای احراز نخست‌وزیری به‌وسیلۀ این هیئت بررسی شد، اسامی افراد واجد شرایط به دکتر ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، اعلام شده، تا هریک را که مناسب نخست‌وزیری بداند به مجلس معرفی کند.»
اطلاعات همچنین می‌افزاید: «دیروز طی جلسه‌ای با حضور دکتر ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری و با شرکت اعضای هیئت تشخیص صلاحیت نخست‌وزیری و وزرا، مسئلۀ مربوط به تعیین نخست‌وزیر مورد بررسی قرار گرفت که در پایان که حدود سه ساعت به طول انجامید رئیس‌جمهوری در گفت‌وگویی اعلام کرد که احتمالاً تا دو روز دیگر نتیجۀ بررسی تعیین نخست‌وزیر اعلام می‌شود.»(3)
همچنین، مصاحبۀ امروز آیت‌الله دکتر بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی نیز نشان از هماهنگی و توافق نهایی مسئولان دو جناح رقیب بر سر معرفی و انتخاب نخست‌وزیر دارد. دکتر بهشتی دربارۀ نشست هفتگی اعضای شورای انقلاب و تاریخ معرفی نخست‌وزیر گفت: «با آقای بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، صحبت شد. با ایشان مشورت‌ها و تبادل‌نظرها شد. فکر می‌کنم که نتایج مثبتی در پیش هست و می‌شود امیدوار بود که در طی
همین یکی دو روز آینده مسئلۀ معرفی نخست‌وزیر ازطرف رئیس‌جمهوری به مجلس حل بشود و به یاری خداوند با نظر نهایی مجلس، این مطلب تمام بشود.»(1)
بااین‌حال، بنی‌صدر در سخنرانی امروز خود در اجتماع مردم بندر انزلی، «با اشاره به این نکته که من نمی‌توانم مسئولیت دولتی را که تشخیص بدهم نمی‌تواند با من کار کند، بپذیرم و یادآوری این نکته که تا بتوانم مقاومت می‌کنم تا دولتی که بر سر کار می‌آید توانایی همکاری همه‌جانبه و وسیع با رئیس‌جمهوری و قوۀ مقننه را داشته باشد، گفت: در قانون اساسی پیشنهاد نخست‌وزیر با رئیس‌جمهوری است و وزرا باید با تصویب او انتخاب بشوند و تنظیم قانون اساسی به این صورت به این خاطر است که دستگاه اجرایی کشور از هماهنگی کامل برخوردار باشد. بنابراین نمی‌توان پذیرفت که عدهای، همکاری برای رئیس‌جمهور برگزینند بدون اینکه نظر او را دراینزمینه بپرسند. نخست‌وزیر و وزیران اگر برای همکاری با رئیس‌جمهوری است، همچنان‌که امروز در پیام امام بود و در قانون اساسی ما هم به صراحت آمده است، باید به صلاحدید و انتخاب رئیس‌جمهور باشد تا او بتواند آنچه را که در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری به مردم وعده کرده است به انجام برساند.»(2)
1
اظهارت بنی‌صدر، در مصاحبه با تلویزیون فرانسه، که شب گذشته از یک برنامۀ تلویزیونی در پاریس پخش شد، مبنی‌بر اینکه «خاک فرانسه به‌صورت پایگاه اصلی برای تعلیم افرادی درآمده که بعداً برای اعمال خرابکارانه به ایران اعزام می‌شوند»، عکس‌العمل‌هایی را در محافل رسمی فرانسه و نیز در میان مخالفان جمهوری اسلامی ایران در آن کشور برانگیخت. گزارشگر رادیو لندن با نقل این خبر به تفسیر روابط سیاسی میان ایران و فرانسه که در طول دو سال گذشته به سردی گراییده، پرداخته و می‌گوید:
«این اتهامات که صریحاً و قاطعانه ازسوی فرانسوا پونسه، وزیر خارجۀ فرانسه، مورد تکذیب قرار گرفت، به‌خوبی نمایان می‌سازد که روابط میان ایران و فرانسه تا چه حد به سردی گراییده و دولت ایران تا چه حد نگران فعالیت‌های ایرانیان مخالف رژیم خمینی در خارج از کشور است. ... ماه گذشته مدت کوتاهی پس از سوءقصد نافرجام علیه شاپور بختیار در پاریس، روزنامة متنفذ حزب جمهوری اسلامی کشور فرانسه را پناهگاه توطئه‌گران و دشمن جدید ایران خواند. یک هفته بعد، صادق قطب‌زاده وزیر خارجۀ ایران که در بدو امر هرگونه دخالت ایران را در توطئۀ ترور بختیار تکذیب نموده بود، طی مصاحبه‌ای با روزنامۀ لوماتن چاپ فرانسه اظهار داشت ما به‌سختی می‌توانیم بپذیریم که کشوری که ادعای دوستی با ایران را دارد به ایرانیانی که آشکارا به فراهم‌ساختن مقدمات کودتای نظامی و مبارزۀ مسلحانه در ایران اعتراف دارند در خاک خود پناه بدهد.»(3)
رادیو مونت کارلو نیز دربارۀ اظهارات اخیر بنی‌صدر گفت: «دولت فرانسه اظهارات بنی‌صدر را قاطعانه رد کرده و آقای فرانسوا پونسه وزیر خارجۀ فرانسه، امروز به‌هنگام خروج از اجلاس هفتگی شورای وزیران فرانسه اظهار داشت که اظهارات رئیس‌جمهور ایران بی‌اساس و عاری از حقیقت است. وی اضافه نمود که در فرانسه هیچ اردوگاهی از این نوع وجود ندارد و فرانسه درهرحال اجازۀ برپایی هر نوع اردوگاه آموزشی از هر طرف که باشد را نخواهد داد.» به گفتۀ این رادیو: «مخالفان ایران اظهارات بنی‌صدر به تلویزیون فرانسه را بی‌اساس توصیف کرده و گفته‌اند که غیرممکن است فرانسه اجازۀ برپایی اردوگاه‌های آموزشی بیگانه در خاک خود را بدهد.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز درمورد عکس‌العمل برخی گروه‌های مخالف ایرانی درمورد مصاحبۀ بنی‌صدر گزارش می‌دهد: «نهضت ایران آزاد که به‌وسیلۀ آزاده شفیق، دختر خواهر شاه مخلوع، رهبری می‌شود اعلام کرد که "مبارزی که توانایی‌هایی غیر از توانایی تبلیغات را داشته باشد به طرف یکی از کشورهای خاورمیانه؛ به‌طور مثال عراق یا مصر یا مستقیماً ایران، گسیل می‌شود و به‌هیچ‌وجه در فرانسه به وی تعلیمات نمی‌دهند."» خبرگزاری فرانسه می‌افزاید: «یک دستگاه رادیویی طرفدار بختیار (رادیو ایران) ازطریق عراق برای ایران برنامه می‌فرستد و همچنین رادیو غلامرضا اویسی (صدای آزاد ایران)(2)که طرف‌داران آن را افسران سلطنت‌طلب تشکیل می‌دهند.»(3)
1
امروز خبرگزاری پارس متن نامۀ محرمانه‌ای را با امضای "روحانیون بیدار"(4)* منتشر ساخت. این نامه با وجود محرمانه‌بودن، علاوه‌بر مقصد اصلی یعنی شخص رئیس‌جمهور و "دفتر هماهنگی مردم با رئیس‌جمهور"، برای خبرگزاری پارس و مطبوعات نیز ارسال شده است. البته بعد از پایانِ نامه، بخش دیگری به آن اضافه شده است: «لازم به تذکر است که متن نامه محرمانه بوده و سعی بسیار شده مستقیم و غیرمستقیم مطالب به عرض مسئولین امور به‌ویژه مقام ریاست‌جمهوری برسد ولیکن برادران ما بعد از تلاش‌های زیاد به این نتیجه رسیدند که دولتمردان را آن‌قدر غرور گرفته که حتی حاضر به شنیدن ایراداتشان نیستند؛ لذا تصمیم گرفته شد عین نامه را البته با اندک تغییرات مصلحتی در اختیار ملت مسلمان ایران قرار دهیم.»(5)
در بخش‌هایی از این نامه آمده است:
بی هیچ ادعایی باید بگوییم در انتخابات ریاست‌جمهوری شاید جزء اولین کسانی بودیم
1) همان، 16/5/1359، ص30، رادیو مونت کارلو (عربی)، ساعت 21:30، 15/5/1359.
2) در هر دو مورد پرانتزها مربوط به متن خبرگزاری پارس است.
3) همان، ص11، خبرگزاری فرانسه از پاریس، 15/5/1359.
4) * با امضای "روحانیون بیدار" بعدها بازهم نامه‌های سرگشاده‌ای، ازجمله خطاب به جامعة مدرسین قم و در نقد آنها انتشار یافت. باتوجهبه نوع جهت‌گیری و وجود برخی تندروی‌ها در مضمون آن، برخی فعالان حدس می‌زدند که تهیه و ارسال نامه‌ها کار افراد مرتبط با سیدمهدی هاشمی باشد.
5) همان، صص7 - 2، خبرگزاری پارس از تهران، 15/5/1359.
که شما را در بین کاندیداها لایق‌تر از همه اعلام کردیم و به شما رأی دادیم. لیکن متأسفانه بعد از شروع کار شما، تدریجاً تمام آمال و آرزوهایمان رو به نابودی گرایید.
خط مشی عمل شما به‌هیچ‌وجه مذهبی نیست و حتی اجرای قانون اساسی را بر خود الزام نمی‌دانید!! بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری اقدام به تأسیس سازمان یا دفتری بدون اساسنامه و مرامنامۀ مشخصی نمودید که اصولاً پایبند به هیچ ایده‌ای هم نیست و در آنجاست که در دفتر هماهنگی و گاه در دفتر کار شما، هم کمونیست‌های امریکایی و هم مائوئیست‌های چینی و توده‌ای‌ها و جنبشی‌ها و چپی‌ها صاحب منصب می‌شوند.
شما به‌محض احراز پست ریاست‌جمهوری اعلام کردید برای من در انتصاب و انتخاب افراد، سابقه و عقیده مطرح نیست و عملاً هم نشان دادید افرادی را که هزاران جنایت کرده‌اند تصفیه که نشدند بلکه ارتقاء مقام هم پیدا کردند. به‌عنوان نمونه... و یونسی توده‌ای (استاندار سابق کردستان) کسی که بزرگ‌ترین خدمات اقتصادی و نظامی را به حزب دمکرات کرد از گوشه‌گیری به در آمده و به‌عنوان نمایندة مخصوص ریاست‌جمهوری جهت حل مشکلات کردستان می‌رود.
مهم‌تر از همه اگر یادتان باشد در جلسه و کمیسیون خصوصی مجلس خبرگان طی سخنانی فرمودید "اصلاً لازم نیست رئیس‌جمهور اسلامی هم باشد، بلکه باید ملی باشد"، که به یکباره جلسه متشنج شد و این شما بودید که مورد حملات و انتقاد شدید دیگر برادران قرار گرفتید. ...
باور کنید آقای بنی‌صدر! والله می‌لرزیم از اینکه این جمله را بر زبان می‌آوریم که نمایندة شما آقای سلامتیان از میهمانان خارجی در کنفرانس به‌اصطلاح "بررسی جنایات امریکا" در هتل هیلتون با مشروب و حتی مجالس رقص و بدتر از اینها پذیرایی کرد!! و چه جنایت‌های دیگری که به اسم اسلام مرتکب نشدند! و تشریفات را آن‌قدر زیاد کردند که در عرض سه روز، حدود 8 میلیون تومان از دسترنج این ملت مظلوم و این تودۀ زحمت‌کش کارگر و کشاورز محروم که علی‌رغم همۀ فشارها تنها به عشق امام در کشتزارها و کارخانه‌ها جان می‌کند را خرج عیاشی چند نفر بیگانه کردند و حتی از ترجمۀ پیام امام به زبان‌های مختلف خودداری کردند.
آقای بنی‌صدر! رئیس‌جمهوری مردمی که مدعی هستید طرف‌دارانتان حتی بیشتر از طرف‌داران خمینی شده، شما را به خدا سوگند اگر این ملت مظلوم شهیدداده مسائل را دقیقاً بداند، به شما چه خواهد گفت؟
شما اصولاً مسائل جزئی و عادات روزمرۀ اسلام را هم رعایت نمی‌کنید و گذشته از مسائل عبادی حتی برخلاف دستور اسلام از دست‌دادن با زن‌های جاسوس امریکایی ابا ندارید و افتخار هم می‌کنید که متمدن و پیشرفته هستید.
شما آگاهانه یا ناآگاهانه به‌گونه‌ای دیگر و شدیدتر از دولت قبلی در خط امریکا عمل
می‌کنید: الف) دفاع سرسخت شما و روزنامه‌تان از جاسوس‌های امریکا، مانند مدنی‌ها، امیرانتظام‌ها، خسرو قشقایی‌ها و سرتیپ باقری‌ها و صدیقی‌ها و حتی کوشش در بخشش سخاوتمندانۀ پست‌های حساس مملکتی به این‌گونه افراد.
حملات پیدرپی شما به نهادهای انقلابی و مردمی - که شیوۀ دولت سابق نیز بود - مانند سپاه پاسداران و کمیته‌ها و جهاد سازندگی و این دشمنان سرسخت امریکا بیانگر چیست؟
در جریان حملۀ قبلی امریکا به ایران، چرا عاملان این توطئه سرتیپ باقری‌ها و غیره افشا نشدند و دستگیر نگردیدند بلکه ازجانب شما تأیید مجدد شدند؟ و چرا جریان بمباران مشکوک هلیکوپترهای امریکایی را که دو ساعت بعد از اعلام رمزگونۀ خبر توطئه ازطریق رادیو انجام شد و یکی از هلیکوپترها مملو از اسناد و پرونده‌های عوامل امریکا در ایران و در منطقه بود (؟) برای مردم روشن نمی‌کنید؟
چرا برخلاف قانون اساسی، در قوۀ قضائیه دخالت کرده و دستور آزادی ضدانقلابیونی چون قشقایی و دیگران را دادید که هم‌اکنون با سایر جاسوسان مشغول توطئه علیه انقلاب اسلامی می‌باشند. نمونۀ دیگر دخالت‌های بیجای ریاست‌جمهوری در قوۀ قضائیه دستور آزادی خانم فرخ‌رو پارسای می‌باشد، که البته توجه و اعتنایی به این دستور نشد.
چرا باید بعد از انتخاب شما، در کردستان وضع به‌گونه‌ای بگذرد که سپاه و ارتش نتوانند در سرکوبی مفسدین قاطعانه عمل کنند و درنتیجه بار دیگر عزالدین حسینی‌ها به صحنه برگردند. جناب بنی‌صدر! آیا می‌دانید عزالدین حسینی این توطئه‌گر مرموز که ازسوی امام خمینی مفسدفی‌الارض و جزء ائمۀ کفر شناخته شده، از لطف شما هم‌اکنون در مهاباد امام‌جماعت می‌باشد و بسا مردم‌فریبی می‌کند.
چرا به خواست برادران سپاه توجه نکرده و نمی‌خواهید آنها تحت رهبری ولایت فقیه و زیر نظر یک فرد انقلابی عمل کنند؟ چرا افرادی را که مورد تأییدشان نیست به‌عنوان فرمانده بر آنان تحمیل می‌کنید که درنتیجه نارضایتی و ناهماهنگی در سپاه به وجود آید و شما مجبور شوید دائماً در گوشه‌وکنار بفرمایید که سپاه نظم ندارد و ارتش نظم دارد.
آنچه از کردار شما برمی‌آید اینکه شما انقلابی نبوده و عمل نکرده‌اید و دردناک‌تر از همه اینکه با انقلابیون همکاری نمی‌کنید. شاهد الف) مخالفت با جهاد سازندگی و قطع بودجۀ مستقیم آن به‌طوری‌که در حساس‌ترین نقطۀ ایران، کردستان فعالیت‌های جهاد رو به تعطیلی رفته است. ب) مخالفت رودررو یا پشت پرده با انقلابیونی چون حجت‌الاسلام [آیت‌الله] خامنه‌ای و رفسنجانی و کلاً با روحانیت انقلابی. ج) مخالفت با دادگاه‌های انقلاب و دادگاه‌های ویژه و حتی مخالفت با احکام آیت‌الله خلخالی نسبت به عاملین قاچاق و تکرار این جمله (که قبلاً هم از زبان آقای بازرگان شنیدیم) که اگر ما اینها را اعدام کنیم غربی‌ها
کشور ما را آدمکش و تروریست و مرتجع می‌خوانند. د) مخالفت شدید و پیدرپی با برادران دانشجوی خط امام و منزوی‌کردن آنها به‌حدی‌که دیگر حتی توان افشای جاسوسان را هم ندارند؛ که این‌گونه امریکا به خواستش رسید و البته با دست شما.
راستی آقای بنی‌صدر! شما بعد از نوشتن کتاب کیش شخصیت چگونه به خود اجازه می‌دهید در اوج غرور ادعا کنید که من بزرگ‌ترین اندیشمند قرن هستم و کسی را تاب مقاومت با من نیست و این امام است که به من احتیاج دارد، نه من به او و حتی به آیت‌الله منتظری بگویید که من از همۀ شما فقیه‌ترم و...
تضعیف دولت، غرور بیش از حد است نه گفتن عیب‌ها. تضعیف دولت، میدان‌دادن به جاسوس‌های امریکاست و پیوند با سعید سنجابی‌ها و رجوی‌ها و فدائیان خلق و... می‌باشد، نه پشتیبانی از سازمان‌های اسلامی چون مجاهدین انقلاب و حزب جمهوری و سازمان فجر اسلام و روحانیت مبارز و... آقای بنی‌صدر! به خون شهیدان سوگند این افراد و سازمان‌هایی که اکنون شما را احاطه کرده‌اند پایبند به هیچ ایده‌ای نیستند و حمایت و موضع‌گیری‌شان مقطعی و جنبۀ سازمانی دارد نه ریشۀ معنوی و اعتقادی. و برای شما زیبنده‌تر است که هرچه زودتر اینها را رها کرده و به دامن انقلاب و انقلابیون راستین برگردید.(1)
1
امروز امام خمینی در آستانه روز جهانی قدس (جمعة آتی) سخنانی ایراد و ازجمله موارد زیر را خاطرنشان کرد:
روز قدس را باید مسلمان‌ها زنده نگه دارند. من کراراً راجع به طمع‌های اسرائیل تنبه داده‌ام که اسرائیل این‌طور نیست که اکتفا کند به این زمین‌هایی که غصب کرده است، حالا دیدید که پایتخت خودش را قدس قرار داده است.
شما دیدید که امریکا با این جوان‌های عزیز ما با این دخترها با این پسرها با این دانشجویان عزیز چه رفتار وحشیانه کرد و آنها چه شجاعتی در مقابل پلیس امریکا از خود نشان دادند و در مقابل همۀ قدرت‌هایی که آنجا بود و همۀ پلیس‌ها و همۀ دستگاه‌های انتظامی، اینها با مشت گره‌کرده ایستادند، تحمل کتک‌ها را کردند، تحمل جنایت‌های امریکا را کردند لیکن از آن مسئله‌ای که پیش آنها مسئله بود، اصلاً نگذشتند.
مسلمین باید از این جوان‌ها، از این جوان‌هایی که از ایران در خارج هست؛ چه در انگلستان و چه در اروپا و چه در امریکا هست، تنبه پیدا کنند که باید چه کرد.
اسلام همۀ مسلمان‌ها [را] وادار می‌کند به اینکه باهم متفق باشید، اختلاف نداشته باشید، اگر اختلاف داشته باشید فشل می‌شوید و رنگ و بویتان از بین می‌رود.
چطور من به دولت عراق بگویم دولت اسلامی؟ چطور من به دولت مصر بگویم دولت
1) همان، صص7- 2، خبرگزاری پارس از تهران، 15/5/1359.
اسلامی؟ این دولت‌هایی که در ممالک اسلامی هستند اینها را می‌بینیم که بر ضدمسلمین، بر ضد این مسلمین که الآن در ایران مقابل امریکا و مقابل شوروی ایستاده‌اند آنها پایگاه درست می‌کنند برای امریکا که بیا حمله کن به مسلمین.
من گمانم این است که امریکا شوروی را هم بازی داده. شوروی الآن به عراق کمک می‌کند، درصورتی‌که عراق امریکایی است نه شوروی [ای].
من مطمئن هستم و در اینجا اطمینان می‌دهم به ملت خودمان که [آنها] نمی‌توانند کاری انجام بدهند. ملت باید توجه داشته باشد که تا توجه به خدا دارد، تا توجه به اسلام دارد، تا خدمتگزار اسلام است کسی نمی‌تواند به او آسیبی برساند، مگر اینکه این حیثیت از بین برود. باید این جهت اسلامیت، راه خالص اسلامیت را حفظ کند.
این ملی‌گرا‌ها و آنهایی که فریاد ملی، ملی می‌زنند، همین‌هایی هستند که بعضی‌شان در این کودتا هم دخالت داشتند بر ضدمملکت خودشان برای دیگران. و همین‌هایی هستند که بعضی از آنها به‌طوری‌که شواهد هست، دخالت در این امر داشتند. این گروه‌های مختلفه‌ای که در ایران هست و هی داد خلق را می‌زنند و داد اینکه چگونه هستیم، اینها هم همین‌هایی هستند که در این مسائل [کودتا] دخالت داشتند.
مجلس باید به تمام قوه‌ای که دارد و قوۀ او از تمام قوه‌ها بالاتر است و بر تمام مسلمین واجب است که پشتیبانی کنند از دولت و از ملت و از مجلس به‌خصوص باید با تمام معنی کوشش کنند که افرادی که سر کار می‌آیند: نخست‌وزیر، سایر وزرا و سایر کسانی که کارهای مهم را دارند از اشخاصی مسلمان، متعهد، متوجه به کارهایی که در دنیا می‌شود و مدبر، لیکن متعهد به اسلام، متعهد به مکتب.
مکتب بزرگ‌ترین چیزی است که از برای ما مطرح است. نباید راجع به مکتب یک کلمه‌ای کسی بگوید. اشتباه می‌کند اگر می‌گویند که مکتب چطور است. تمام مقصد ما مکتب ماست و مسلمان‌های ما برای مکتب ما است که این‌طور قدرت دارند و این‌طور در مقابل دیگران می‌ایستند.
هریک از این گروه‌ها یا هریک از این افراد که بر ضد آن رفیق خودش یک کلمه‌ای بگوید، از مکتب خارج شده است و اصلاً به درد ایران دیگر نمی‌خورد. هرکدام از اینها که دیگری را بخواهند تضعیف کنند، مجلس بخواهد یکی دیگر را تضعیف کند، دولت بخواهد مجلس را تضعیف بکند، مجلس بخواهد دولتش را تضعیف بکند، رئیس‌جمهور بخواهد مجلس را تضعیف بکند، مجلس بخواهد رئیس‌جمهور را تضعیف کند، تمام اینها برخلاف اسلام است.
این چه مسلمانی است که هر روزنامه‌ای که مال یک طایفه است به طایفۀ دیگر فحاشی می‌کند؟... این آقای رئیس‌جمهور با مجلس و مجلس با رئیس‌جمهور چرا این‌طور رفتار می‌کنند؟
چرا باید این‌طور باشد که صدای مردم دربیاید؟ من نصیحت بشون می‌کنم. من از لسان اسلام بشون نصیحت می‌کنم که باهم اختلاف نکنید. ... سرِ چی اختلاف می‌کنید؟ چه میراثی هست که شما می‌خواهید قسمت کنید و سرش باهم اختلاف می‌کنید؟ این همه مردم جوان‌هایشان را دادند، میراث برای شما گذاشتند که اختلاف باهم بکنید؟ و این‌طور توی سر هم بزنید؟ و این‌طور فساد ایجاد کنید؟
آنهایی که می‌گویند ما ملیت را می‌خواهیم احیا بکنیم، آنها مقابل اسلام ایستاده‌اند. اسلام آمده است که این حرفهای نامربوط را از بین ببرد. افراد ملی به درد ما نمی‌خورند. افراد مسلم به درد ما می‌خورند. اسلام با ملیت مخالف است.
یک همچین ملتی که ما داریم به این صفا و به این خوبی که در همۀ قضایا پشتیبان دولتشان هستند، پشتیبان رئیس‌جمهورشان هستند، پشتیبان مجلسشان هستند، حیف است که این ملت را ما عواطفشان را جریحه‌دار کنیم و ما بنشینیم باهم مخالفت کنیم. نه خدا را خوش می‌آید از این و نه ملت را. ملت ناراحت است از این کار. جلو روزنامه‌هایتان را بگیرید.
این‌قدر در مجلس باهم اختلاف نداشته باشند، جهات شرعی را حفظ بکنند، جهات اخلاقی را حفظ بکنند. هی این به او بدگویی بکند او به او بدگویی بکند که این اسباب ناراحتی مسلمان‌هاست. آقایان می‌گویند و مسلمان‌ها می‌گویند خوب ما خون بچه‌هایمان را داده‌ایم، قبرستان پر است از جوان‌های ما و قبرستان‌های شهرستان‌ها پر است از
جوان‌های ما که در راه این مملکت و در راه این اسلام کشته شده‌اند. حالا که اینها کشته شده‌اند گویا آقایان آمده‌اند از خارج و داخل حالا باهم نشسته‌اند باهم دعوا می‌کنند. سر چه میراثی دعوا می‌کنید؟ میراث پدر کدامتان است؟ یک قدری آرام باشید، یک قدری توجه کنید به مسائل، هروقت هرکدام صحبت کنید به ضد دیگری نباشد و این خلاف آداب اسلام است، خلاف آداب مسلمین است، خلاف انسانیت است، خلاف مشی انبیا و مشی اولیا است. نکنید این کار را، یک قدری آرام باشید، یک قدری هوای نفس را کنار بگذارید. تمام گرفتاری‌های ما سر این هوای نفسی است که داریم.
این‌قدر خودنمایی نکنید. این اشتباه است. انسان باید توجه به خدا داشته باشد و خودش را در مکتبش فانی کند. هی نگویید من؛ بگویید مکتب من. هروقت می‌گویید بگویید مکتب من. از پیغمبرها بشنوید، از اولیای خدا تعلیم بگیرید که همیشه دنبال مکتب بوده‌اند، نه دنبال خودشان.(1)
ضمیمه گزارش178: علت تحصن گروهی از اهالی اشنویه در فرمانداری مهاباد در بیانیة بخشداری اشنویه
«برابر اعلام ژاندارمری کل کشور مستند به اعلام بخشداری اشنویه، بنا به تحریکات محمدابراهیم راوندی و حزب دمکرات کردستان شاخۀ اشنویه، مردم اشنویه را تهدید کرده‌اند چنانچه مغازۀ خود را باز کنند مغازۀ آنان را به آتش خواهند کشید. چون بخشداری تحصن را مردود شناخته است برای بزرگ جلوه‌دادن موضوع، 130 نفر از اهالی اشنویه به دستور حزب دمکرات روز 15/5/59 به مهاباد عزیمت و در فرمانداری مهاباد تحصن نموده و نسبت به اعمال جوانمردان اعزامی نقده مخصوصاً حاجی عظیم عبودی اعتراض [کرده] و پاکسازی منطقه را به‌صورت غارت دهات جلوه داده [اند.] و آقای باباطاهری فرماندار مهاباد که همکاری زیادی با حزب دمکرات دارد جریان را به رسانه‌های گروهی داخل و خارج و خبرگزاری‌های جهان مخابره نموده [است.] لذا تظاهرات و تحصن این افراد بنا به دستور حزب دمکرات و کومه‌له و عوامل وابسته به آنان صورت گرفته است.»(2)
ضمیمه گزارش180: تحلیل حزب توده از مصاحبۀ ری‌شهری
مصاحبۀ رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی ویژۀ ارتش، واکنش برخی گروه‌های سیاسی را برانگیخت و علیه یا له این سخنان مقالات و تحلیل‌های متعددی در نشریات وابسته به آنها نوشته شد.
ازجمله؛ نشریۀ نامۀ مردم باتوجهبه خط مشی حزب توده، ضمن پیگیری مطالبات خود به‌نوعی جانب‌داری جهت‌دار از سخنان رئیس دادگاه‌های انقلاب ویژۀ ارتش می‌پردازد و در مقاله‌ای با عنوان "شاخۀ سیاسی توطئه را باید به هر قیمت کشف و سرکوب کرد"، می‌نویسد:
«اقاریر و اعترافات کودتاگران در مرحلۀ بازجویی، در دادگاه و در مصاحبه‌های رادیو تلویزیونی هرروز بیشتر از عمق این توطئۀ امپریالیستی و ابعاد گستردۀ آن پرده برمی‌گیرد. به‌یقین اگر توطئه وارد عمل می‌شد کشتار و تخریب در پهنه‌ای به وسعت سراسر خاک کشور ما دامن می‌کشید و توطئه‌گرانی که اکنون در چنگال عدالت، خود را "نادم"، "جاهل" و "فریب‌خورده" نشان می‌دهند، هرکدام به‌مثابۀ سلاح امپریالیسم امریکا چه جان‌های پاکی را که به مسلخ نمی‌بردند و... به برکت هشیاری مردم انقلابی، توطئه عقیم ماند و بخش مهمی از شاخۀ نظامی کودتا دستگیر شد. اما همچنان‌که حجت‌الاسلام رضوانی، حاکم شرع پادگان
نوژه، در مصاحبه با روزنامۀ جمهوری اسلامی گفته است، بخش مهمی از شبکۀ کودتا هنوز نامکشوف است. ... امید امپریالیسم دسیسه‌گر در اجرای نقشه‌های بعدی‌اش علیه انقلاب، علاوه‌بر ضدانقلاب خارج از کشور و همکاری دولت‌های جنایتکاری چون مصر و عراق، به همین شبکۀ سیاسی است که تقریباً دست‌نخورده باقی مانده و... اهمیت شبکۀ سیاسی، چنانکه به تکرار نوشته‌ایم، به‌هیچ‌رو کمتر از شاخۀ نظامی نیست. حجت‌الاسلام ری‌شهری در توضیح وظایف شاخۀ سیاسی کودتا می‌گوید: "این شاخه در تجزیه و تحلیل سیاسی کودتا نقش داشت و فعالیت تبلیغاتی نیز می‌کرده و طرح کودتا از آنها بود." چنانکه مشهود است، آنکه زمینه تدارک می‌دیده، تبلیغ می‌کرده و طرح می‌ریخته، شاخۀ سیاسی بوده است. نباید چنان خام بود که تصور کرد این طراحان کودتا اکنون بیکار، در گوشۀ لانه‌های خود خزیده و دست از طراحی توطئه‌ای دیگر برای زمانی دیگر شسته‌اند. ...»(1)
1) نامه مردم، شماره 307، 23/5/1359، صص1و2.
1
بحران و تنش روزافزون در روابط و مناسبات ایران و عراق و نیز ایران و امریکا، از دلایل عمدۀ نزدیکی دوسویۀ غرب، به‌ویژه امریکا و رژیم عراق می‌باشد. مناسبات اخیر تجاری و نظامی عراق با امریکا، فرانسه، ایتالیا و برخی کشورهای غربی دیگر در همین چارچوب صورت می‌گیرد. همچنین است نزدیکی عراق به کشورهای غرب وابسته به بلوک غرب.
دراینحال به گزارش واشنگتن پست، این نزدیکی موجب بروز نگرانی‌هایی در میان اعضای کنگرۀ امریکا شده؛ چراکه عراق ازجمله کشورهایی است که همیشه از تروریسم بین‌المللی حمایت کرده است. پرزیدنت کارتر در ماه دسامبر گذشته، شخصاً از عراق، لیبی، یمن جنوبی و سوریه به‌عنوان کشورهایی نام برد که بارها از تروریست‌های بین‌المللی حمایت کرده‌اند. ایالات متحده و عراق دارای مناسبات سیاسی نیستند، اما بخش‌های حفظ منافع دو کشور که در سفارتخانه‌های تعطیل‌شدة یکدیگر است، در واشنگتن و بغداد فعالیت می‌کنند. عراق علاوه‌براینکه یکی از صادرکنندگان عمدۀ نفت است،(1)یکی از بزرگ‌ترین نیروهای نظامی منطقۀ خلیج‌فارس را نیز در اختیار دارد. به همین دلیل دولت امریکا کوشیده است عراقی‌ها را به ازسرگیری مناسبات که در طول جنگ اعراب و رژیم صهیونیستی قطع شده بود، تشویق کند. هرچند تاکنون نتیجه‌ای از این کوشش‌ها به دست نیامده است، مقام‌های امریکایی معتقدند که با کاهش وابستگی‌های اقتصادی و نظامی عراق به شوروی و ادامۀ درگیری‌های آن کشور با ایران، مناسبات واشنگتن و بغداد در موقعیت بهتری قرار گرفته است.
روزنامۀ نیویورک تایمز در گزارشی نوشته است که «علی‌رغم نبودن پیوندهای رسمی بین عراق و ایالات متحده، میزان دادوستد بین دو کشور افزایش درخور توجهی یافته است. این میزان در سال گذشته از مرز یک میلیارد دلار گذشت. امریکا بیش از ششصد میلیون دلار کالا
1) ضمیمه دارد؛ نگاهی به درآمدهای نفتی عراق در گزارش نشریة اخبار مالی بین‌المللی.
که بیشتر آن نفت بود از عراق خریداری کرد و در مقابل پانصد میلیون دلار کالا که بیشتر فراورده‌های کشاورزی و ماشین‌آلات صنعتی بود به عراق فروخت.»(1)
درمورد نزدیکی عراق به کشورهای عرب وابسته به بلوک غرب، می‌توان به سفر غیرمنتظرۀ اخیر صدام به عربستان سعودی که پس از انجام مذاکراتی با رهبران عربستان، دیروز خاتمه یافت، اشاره کرد. به نوشتة روزنامۀ عربی‌زبان الشرق الاوسط چاپ لندن، صدام حسین پس از ترک طائف، در تلگرافی به ملک خالد بر ضرورت اقدام مشترک کشورهای عربی در مقابله با خطرها و تهدیداتی که امت عرب و مقدسات و حاکمیت آن را تهدید می‌کند، تأکید کرد. صدام حسین گفته است: «در این مذاکرات، ضرورت مقابلۀ آگاهانه و قاطع با هر فردی که خواستار آسیب‌رساندن به امت ما و مقدسات ما می‌باشد، مورد تأکید قرار گرفت.»(2)
همچنین، رادیو کلن ضمن تحلیل کوتاهی دربارة این سفر غیرمنتظره، با اشاره به نمازگزاردن صدام حسین در مسجدالحرام، در تفسیر تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر منطقه و نیز بررسی مناسبات و روابط ایران و عراق گفت: «صدام حسین یک عرب مسلم است و ازنظر ایدئولوژی متمایل به کار سوسیالیستی است. عشق‌ورزی نمایشی صدام حسین به اسلام ازاین‌رو بایستی به‌عنوان یک ژست سیاسی ادای احترام دربرابر میزبانش ملک خالد که شخصی سخت مؤمن است، به‌ویژه دربرابر رهبری ایران به حساب آورد؛ چون مسئولان امور ایران از این کار خسته نمی‌شوند که دستگاه رهبری عراق و در رأس آن صدام حسین را به‌عنوان جنایتکار معرفی کنند.»
این رادیو در پایان می‌افزاید: «هنوز نمی‌توان دربارۀ اثرات نزدیکی بین عراق و عربستان سعودی به‌طور درازمدت پیش‌بینی‌هایی کرد، ولی باید متذکر گردید که این اولین دیدار یک رئیس‌جمهور عراق از عربستان سعودی از زمان سقوط رژیم سلطنتی در عراق است. عراق و عربستان سعودی درحالحاضر بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکنندۀ نفت در خاور نزدیک هستند و نفوذ این کشورها بدین‌ترتیب به‌طور چشمگیری به فراسوی شبه‌جزیرۀ عرب می‌رسد.»(3)
1
تحرکات نظامی عراق در غرب کشور امروز نیز ادامه یافت.
شهر قصرشیرین امروز زیر آتش سنگین توپخانۀ عراق قرار داشت. در ساعت 18، شش گلولۀ توپ به این شهر اصابت کرد که براثر آن یک پیرمرد، یک پیرزن و یک کودک کشته و 2 نفر زخمی شدند.(4)همچنین، در همین منطقه، پاسگاههای هوان و تیله‌کوه از ساعت 19 تا 21، با ارتش بعث عراق درگیر بودند.(5)از ساعت 4 بعدازظهر تا ساعت 9:30 شب و از ساعت 11 تا نیمه‌شب نیز در همین منطقه مهاجمان مسلح ضدانقلاب در یک عملیات مشترک و با پشتیبانی آتشباری ارتش عراق به نیروهای سپاه پاسداران مستقر در باویسی، هوان و تپه‌رش هجوم بردند. مهاجمان بعثی که بیش از 500 نفر بودند، از سلاح‌هایی ازقبیل آر.پی.جی7، تیربار
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 142، 17/5/1359، صص11 و 12، رادیو صدای امریکا، ساعت 7، 16/5/1359.
2) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، "زمینه‌سازی و آغاز تهاجم"، به قلم یونس محمد اسحاق، 7/8/1980، 16/5/1359، ترجمه نعمت الله سلیمانی‌خواه. تهران: انتشارات شکیب، 1387، صص230و231.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 142، 17/5/1359، صص3و4، رادیو کلن آلمان‌غربی (فارسی)، ساعت21، 16/5/1359.
4) سند شمارۀ 56480 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد عملیات غرب به مرکز فرماندهی، 17/5/1359.
5) روزنامه کیهان، 18/5/1359، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
کلاشینکف و برنو استفاده می‌کردند و ازطرف توپخانۀ عراق پشتیبانی می‌شدند. این درگیری تا ساعت 2 بعد از نیمه‌شب، ادامه داشت.(1)
در ساعت 23 نیز یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران مستقر در منطقۀ باویسی با نیروهای بعث عراق درگیر شدند و ارتش جمهوری اسلامی ایران به آتش توپخانۀ دشمن پاسخ داد.(2)
مین‌گذاری و بمب‌گذاری در مسیر ستون‌ها و محل رفت‌وآمد نیروهای خودی نیز از دیگر تحرکات ایذایی این گروه‌ها است. گزارش خبرگزاری پارس به نقل از بخشدار جوانرود، حاکی است: «پاسداران انقلاب اسلامی در مسیر خانه‌شور، 13 مین ضدتانک را که توسط عمال مزدور عراق کار گذاشته شده بود کشف و خنثی کردند.»(3)
دراینحال، تحرکات مرزی نیروهای عراق در مناطق مرزی استان خوزستان نیز ادامه داشت. بنا بر گزارش ژاندارمری کل کشور: «در ساعت 16 امروز، یک دستگاه خودرو حامل 20 نفر با تجهیزات کامل در پاسگاه سوبله عراق پیاده نمود که در داخل سنگرهای مربوطه مستقر گردیدند.»(4)همچنین، گزارش واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر به نقل از مخبرین خود حاکی است: «در چند روز اخیر مهندسین نیروی دریایی کشور عراق اقدام به نقشه‌کشی در جزیرۀ ام‌الرصاص نموده‌اند. این اقدام جهت تأسیس پایگاه نظامی در جزیرۀ ام‌الرصاص می‌باشد.» البته در ذیل این گزارش اضافه شده: «باتوجهبه احداث سریع پل نظامی بین کوت‌زین و جزیرۀ ام‌الرصاص، احتمالاً خبر صحت دارد.»(5)
هم‌زمان با درگیری‌های مرزی، عوامل داخلی وابسته به عراق در استان خوزستان نیز بازهم اقدام به تحرکات ایذایی و بمب‌گذاری کردند. به گزارش سپاه خرمشهر: «نیمه‌شب پنجشنبه، 6 موشک آر.پی.جی7 به‌وسیلۀ ضدانقلابیون به‌طرف انبارهای عمومی واقع در پنج کیلومتری خرمشهر، پرتاب شد که خساراتی به بار نیاورد.»(6)در اهواز نیز در ساعت 22:40 امروز، بمبی که بر روی خط آهن ایستگاه بام دژ - آهودشت کار گذاشته شده بود منفجر شد. انفجار این بمب تلفات جانی نداشت و فقط شیشه‌های لکوموتیو یک قطار مسافری عادی شکست و زیر آن آسیب دید.(7)
1
موضع اصلی حزب توده بهطورکلی، همسویی ظاهری با نظام جمهوری اسلامی، البته بدون ذکر اسلامی آن و مخالفت شدید با امریکا و کشاندن و تلاش برای ترغیب مسئولان نظام به‌طرف اتحاد جماهیری سوسیالیستی شوروی به‌عنوان جایگزینی برای بلوک غرب و امریکا است. در بحث درگیری‌های خونین مناطق غرب کشور نیز موضع حزب توده، باتوجهبه عوامل اطلاعاتی و نفوذی قوی خود در میان گروه‌های سیاسی و نظامی معاند با نظام، کوبیدن جریان قاسملو، حمایت از انشعابیونِ از حزب دمکرات کردستان ایران همچون غنی بلوریان و افشاگری درمورد جریان قاسملو است، البته بدون اینکه از گروه‌های چپ دیگر که علیه نظام
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/5/1359، خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
2) روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، به نقل از گزارش دایرۀ سیاسی - ایدئولوژیک لشکر81 زرهی.
3) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
4) سند شمارۀ 409280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص64، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص1.
5) سند شماره 287294 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر به واحد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 16/5/1359.
6) روزنامه کیهان، 18/5/1359، به نقل از خبرگزاری پارس از خرمشهر.
7) همان، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز، به نقل از گزارش ستاد خبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز.
جمهوری اسلامی در این منطقه می‌جنگند سخنی به میان آورد. این مواضع، همه در راستای تلاش برای نزدیک‌کردن هرچه بیشتر ایران به بلوک شرق است. درارتباط‌با این موضع کلی و باتوجهبه عوامل اطلاعاتی این حزب در گروه قاسملو، دو مقاله از نشریۀ نامۀ مردم ارگان مرکزی حزب توده، قابل‌توجه است. این نشریه امروز در دو مقالۀ جداگانه دربارة توطئه‌های دولت بعثی عراق علیه انقلاب اسلامی ایران و نیز وابستگی عبدالرحمن قاسملو، دبیرکل حزب دمکرات کردستان به عراق، دست به افشاگری دیگری زده است. در بخشی از مقالۀ اول تحت‌عنوان "توطئه‌های دولت بعثی عراق علیه انقلاب ایران تشدید می‌شود" آمده است:
«دولت بعثی جنایتکار عراق همۀ امکانات خود را برای مقابله با انقلاب ایران و براندازی نظام جمهوری اسلامی در کشور ما به کار گرفته است و طرح‌های توطئه و خرابکاری، تجاوز نظامی، اعزام گروه‌های خرابکار و جاسوس به ایران را با توطئۀ جدید امپریالیسم امریکا علیه ایران، که پس از کشف کودتای 18 تیر و دستگیری عاملین آن ازجانب دولت کارتر درحال تدارک است، هماهنگ می‌سازد. تشدید و گسترش درگیری‌های مسلحانه در نواحی مرزی ایران و زیرآتش‌گرفتن مستمر این نواحی ازجانب نیروهای مسلح عراق و حمله به پاسگاههای مرزی، تمرکز واحدهای بزرگ مکانیزۀ ارتش عراق در مرزهای ایران، با اقدامات جنایتکارانۀ عمال بعثی درمورد ربودن اتومبیل‌های ایرانی و بازگرداندن آنها با مواد منفجره به‌قصد خرابکاری و آدمکشی، مؤید خبر مربوط به تشدید اقدامات خرابکاری و تحریکات نظامی دولت بعثی عراق علیه انقلاب ایران است. ... در طرح توطئۀ جدید امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، عمده‌ترین نقش اجرای طرح را دولت بعثی عراق به عهده گرفته است که علت آن، علاوه‌بر ماهیت ضدخلقی و ضدانقلابی رژیم بعثی حاکم بر این کشور، بیم از گسترش نفوذ و تأثیر انقلاب ضدامپریالیستی و خلقی ایران است که می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای رژیم دیکتاتوری حاکم بر عراق داشته باشد. ...»(1)
در نوشتار دیگری با عنوان "سند وابستگی قاسملو به بعث عراق" آمده است:
«سندی که کلیشۀ آن را به‌همراه ترجمه‌اش ملاحظه می‌کنید، نامهای است از عبدالرحمن قاسملو، در تاریخ 10 خردادماه 1359 برای یکی از مسئولین حزب دمکرات کردستان که رابط [ی که] میان قاسملو و جنایتکاران بعث عراق است، [آن را] نوشته است. چنانکه واضح است، قاسملو با خاکساری یک مزدور سرسپرده در قبال اربابش، تمامی تقاضاهای حکام بعث عراق را به جان می‌پذیرد و تمامی شرایط آنها را تقبل می‌کند و فقط در مقابل، خواستار آن می‌شود که فاشیست‌های بعثی، تنها و تنها او و همفکران او را به‌عنوان عامل خود در ایران به رسمیت بشناسند و تنها و تنها وی را برای توطئه و تحریک علیه جمهوری اسلامی ایران و خلق دلاور کرد مسلح کنند.» نامۀ مردم سپس کلیشۀ کردی نامه را به‌همراه ترجمۀ آن آورده است. ترجمۀ نامه چنین است:
1) نامۀ مردم، شمارۀ 302، 16/5/1359، صص1، 7 و 8.
«برادر گرامی...، پس از سلام‌های گرم. پیشمرگ‌های کاک محمود آمدند. خیلی ممنون. این هم "قه‌ناسه"(1)که به‌وسیلۀ کاک... برایت می‌فرستم. روز دوشنبه کاک ملارحمان نزد شما می‌آید تا باهم به آن‌سوی مرز بروید. جواب ما هم دربارۀ تقاضاهای آنان [عوامل رسمی رژیم عراق] بدین قرار است: 1. درمورد محدودکردن گروه‌های عراقی تا ازطریق کردستان به عراق حمله نکنند، ما فعالیت می‌کنیم و درستش می‌کنیم. 2. در مورد تقاضایشان که ما دو نفر را به آنجا بفرستیم و آنان نیز دو نفر نزد ما بفرستند، نظر ما این است: شما تاکنون اسلحه و مهمات زیادی به آن دسته و گروه داده‌اید، اما چنین شرطی که نمایندۀ خودتان را نزد آنان بفرستید، برایشان نگذاشته‌اید. حال چطور شده که این تقاضا را از ما دارید؟ باشد، ما قبول می‌کنیم، اما تقاضایمان از شما این است که به گروه‌های دیگر کمک تسلیحاتی و غیره نکنید، مگر با اطلاع ما. برای برادران سلام زیاد دارم.
برادرت قاسملو. 10/3/1359.»(2)
1
دربارة تحرکات مسلحانة گروه‌های درگیر در مناطق کردنشین، امروز نیز گزارش‌هایی از کامیاران، بانه، سقز، مریوان، سنندج و ارومیه به مراکز ذیربط واصل شد.
در بانه، در ساعت 21:30، پاسگاه سنته زیر آتش قرار گرفت که مأموران به آتش آنان پاسخ دادند. گزارش گروهان بانه حاکی است تیراندازی پراکنده در تمام طول شب بین مهاجمان مسلح غیرقانونی و سپاه پاسداران در سطح شهر وجود داشته است.(3)
در کامیاران، در ساعت 22:30، مهاجمان ضدانقلاب به یگان‌های مستقر در این شهر، از ضلع جنوب‌غربی به‌وسیلۀ خمپاره‌انداز و سلاح‌های دیگر حمله کردند که نیروهای خودی به آتش آنها پاسخ گفتند و درگیری در طول شب ادامه یافت.(4)
از سقز نیز خبر می‌رسد: «در نزدیکی ربط نیروهای دشمن دیده شده‌اند و حتی مجهز به ضدهوایی شده‌اند و اطمینان دارند از این مسیر ستون [نیروهای خودی] عبور خواهد کرد [و] می‌توانند ضربه بزنند.» همین گزارش به نیروهای خودی هشدار می‌دهد که قبل از عزیمت، شناسایی و مراقبت کامل را انجام دهند تا نیروها در راه قتل‌عام نشوند.(5)
گزارش دیگری از تجمع نیروهای پیشمرگ کومه‌له با سلاح‌ها و تجهیزات سبک و سنگین در جادۀ مریوان - نوسود و دوراهی مریوان - دزلی و ارتفاعات دزلی و گردنۀ زارنه حکایت دارد.(6)دراینحال، گزارش‌های متعدد دیگری همچون روزهای گذشته مبنی‌بر قصد و تصمیم گروه‌های مسلح غیرقانونی کرد برای تجمع و حملۀ همه‌جانبه در روز عید فطر وجود دارد که جهت پیشگیری‌های لازم هشدار داده است.(7)
1) تفنگ دوربین‌دار گرینوف مخصوص تک‌تیراندازان، ساخت روسیه.
2) همان، صص1و7.
3) سند شماره 409280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 56475 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 17/5/1359؛ و - سند شماره 409280 مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص64، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص1.
5) سند شماره 114888 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص49، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به لشکر28 (رکن2)، 16/5/1359.
6) سند شماره 114887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر28 (رکن2) به ستاد عملیات مشترک ارتش و سپاه پاسداران، 16/5/1359.
7) سند شماره 56464 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص197، از مرکز فرماندهی به کلیۀ واحدهای غرب (ارومیه، سنندج، کرمانشاه)، 16/5/1359.
در سنندج، ستون اعزامی این شهر به مریوان پس از اجرای مأموریت، به سنندج بازگشت و نیروهای پادگان لشکر28 سنندج ضمن تجلیل از شهدای این ستون، آن را تا محل استقرار همراهی کردند. این ستون که حامل آذوقه و مواد سوختی برای اهالی مریوان بود، روز پنجشنبه گذشته در گردنۀ گاران مورد حملۀ مهاجمان مسلح ضدانقلاب قرار گرفت و 11 تن از افراد آن شهید و 38 تن هم زخمی شدند. در این درگیری همچنین 38 مهاجم کشته و عدۀ زیادی از آنها مجروح شدند.(1)
در شهر ارومیه نیز 4 بمب کار گذاشته شد. گزارش سپاه ارومیه حاکی است یکی از بمب‌ها صوتی بود که شب‌هنگام در کنار منزل مولودی، رئیس کمیته مرکزی ارومیه، منفجر شد و براثر آن شیشه‌های خانۀ وی و همسایگان خرد گردید. بمب دیگر در ساعت 12:30 ظهر، جلو دادگاه انقلاب و پیش از رسیدن نیروهای خنثی‌کنندۀ بمب، منفجر شد که تا شعاع 100 متری شیشه‌های خانه‌ها و مغازه‌های اطراف شکست. یک بمب هم در ساعت30 دقیقۀ بامداد روز بعد، در پاساژ شهر منفجر شد، اما یک بمب ساعتی که در ورزشگاه تختی کار گذاشته شده بود کشف و خنثی گردید.(2)
همچنین خبرهایی از درگیری‌های میان گروه‌های مسلح غیرقانونی منتشر شده که حاکی‌از اختلافات اساسی این گروه‌ها پس از انشعاب در حزب دمکرات کردستان می‌باشد. گزارش خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی دراینزمینه چنین است:
«در درگیری بین افراد حزب دمکرات و کومه‌له که در روز پنجشنبه 16 مردادماه در اطراف مهاباد رخ داد، 4 تن از طرفین کشته شدند. براساس گزارشات تأییدنشده‌ای افراد دمکرات در اطراف سردشت 45 نفر از افراد کومه‌له را خلع‌سلاح و دستگیر کرده‌اند. در همین رابطه مهندس طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، گفت: 150 نفر از افراد دمکرات در حومۀ سردشت 17 نفر از افراد کومه‌له را دستگیر کرده‌اند و در همین رابطه کومه‌له اعتراض‌نامه‌ای منتشر ساخته است. وی همچنین گفت: برخورد این دو گروه سیاسی در مهاباد مهم‌ترین واقعه بعد از انشعاب در حزب دمکرات کردستان است.»(3)
این درحالی است که مهندس هاشمی، معاون سیاسی و امور اداری استانداری آذربایجان‌غربی، دربارة درگیری‌های چند شب گذشته در مناطق کردنشین این استان، اعلام کرد: «عوامل و دست‌هایی در کار است تا به‌وسیلۀ شایعه و تبلیغات سوء، درگیری‌های چند روز اخیر در مناطق استان را بزرگ جلوه دهند تا زمینه را برای به‌وجودآوردن درگیری‌های بزرگ‌تر فراهم نمایند و به تشنج در مناطق مختلف ازجمله مناطق حساس نقده، اشنویه و پیرانشهر دامن بزنند. ...»(4)
1
در ادامۀ محاکمه و مجازات عوامل دخیل در کودتای 18 تیرماه گذشته، سحرگاه امروز، 13 کودتاگر و یک سرتیپ ساواک تیرباران شدند. دراین باره روابط عمومی دادستانی انقلاب اسلامی مرکز اطلاعیه‌ای منتشر کرد. در این اطلاعیه ضمن ذکر اسامی افراد تیرباران‌شده، آمده است:
«شعبۀ اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز برای رسیدگی به اتهامات 13 تن که در کودتای نافرجام
1) روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
2) سند شماره 409280 مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص136، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص1؛ و - روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص9، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
4) روزنامه اطلاعات، 16/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از ارومیه در گفت‌وگوی اختصاصی با معاون سیاسی و امور اداری استانداری.
علیه جمهوری اسلامی ایران در چهارشنبه 18/4/59 شرکت داشتند، از تاریخ 13/5/59 الی 15/5/59 متناوباً تشکیل جلسه داد و پس از قرائت کیفرخواست و تفهیم مواضع اتهام و استماع مدافعات و آخرین دفاعیات متهمان، دادگاه ختم دادرسی را اعلام کرده و وارد شور شد و متهمین [را] به‌جرم یاغیان بر امام عادل و جمهوری اسلامی ایران و همچنین داشتن پشتیبان و تجهیزکنندۀ نیرومندی چون امریکا و اسرائیل، مفسدفی‌الارض و محارب با خدا و رسول او تشخیص داده و به اعدام محکوم کرد. ...» در این اطلاعیه همچنین دربارۀ محکومیت یک سرتیپ ساواک آمده است:
«درضمن، شعبۀ دوم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز جهت تجدیدنظر و رسیدگی مجدد به پروندۀ سرتیپ سابق حسین ترابی فرزند اسماعیل، در تاریخ شانزدهم مردادماه 1359 تشکیل جلسه داد و پس از استماع آخرین دفاعیات متهم، دادگاه وارد شور شد و حکم قبلی دادگاه را که متهم را محکوم به 15 سال حبس و استرداد کلیۀ اموال کرده بود، لغو کرده و باتوجهبه مدارک موجود در پرونده و اقاریر صریح متهم در دادگاه و در اوراق بازجویی... محکوم به اعدام کرد.»(1)
همچنین، بعدازظهر امروز، پس از محاکمه 12 نفر از نظامیان متهم به شرکت در کودتای نافرجام، در شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز، حکم برائت آنها صادر گردید و بعدازظهر امروز همگی از زندان اوین آزاد شدند.(2)
1
امروز در شهرستان محلات خانۀ عزتالله کفایتی وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) توسط سپاه بازرسی و اعلام شد که مقادیری مواد منفجره، مهمات و سلاح از این خانه کشف شده است. گزارش خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی از محلات دراینزمینه حاکی است:
«یکی از مسئولان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی محلات ضمن تماس با خبرنگار ما اظهار داشت: ما از مدت‌ها قبل خانۀ کفایتی را زیر نظر داشتیم و به‌علت رفت‌وآمدهای مشکوک بدان کاملاً مظنون شده بودیم و با بررسی و کنترل جریاناتی که در آن می‌گذشت بالاخره تصمیم به بازرسی آن گرفتیم که ضمن بازرسی از خانه، مقدار قابل‌توجهی سلاح و مهمات ازقبیل خشاب کلاشینکف، نارنجک، مواد منفجره، تیربار و کلت به دست آمد.»
این روزنامه سپس به نقل سخنان مسئول سپاه پاسداران محلات پرداخته و می‌نویسد:
«عزتالله کفایتی درحالحاضر فراری است و فعلاً دررابطه‌با همین پرونده‌ها افرادی را تحت‌نظر داریم و تعداد 7 نفر را دستگیر کرده‌ایم که با قید ضمانت آزاد شدند و کارهای داخلی‌مان تمام نشده تا در خارج نامبرده را تعقیب نماییم و پدر ایشان مدت دو روز است که در بازداشت می‌باشد که به‌علت ارتباط با پسرش دستگیر نمودیم و الآن هم اظهار می‌نماید که "ما انتقاممان را می‌گیریم، ما تنها نیستیم، صد هزار نفر پشتیبان ما هستند." و مواد منفجرۀ آمادۀ انفجار خیلی زیادی [در منزل کفایتی] بوده و ما رفتار مشکوکی که در اینجا به وجود آمده بود و گروه‌هایی که مرتب [به این خانه] رفت‌وآمد داشتند و شبانه تمرینات داشتند و افرادی که با
اینها در رابطه بودند را زیر نظر داشتیم و بعد، خلاصه، برادران پاسدار با حکم دادستانی روز پنجشنبه ساعت 12 به منزل وی رفتند و پس از بازرسی این مواد کشف شد.»(1)
روزنامه جمهوری اسلامی در گزارش دیگری از این واقعه، همچنین به ذکر برخی سوابق و فعالیت‌های عزتالله کفایتی پرداخته و می‌نویسد:
«کفایتی یکی از اعضای باسابقه و فعال مجاهدین خلق [منافقین] است که تاکنون ازسوی کادر رهبری مجاهدین خلق به مأموریت‌های مهمی فرستاده شده است. پس از اشغال انقلابی سفارت امریکا و اوج‌گیری مبارزات دانشجویان انجمن‌های اسلامی در داخل و خارج کشور و پس از اینکه طرح پاکسازی و سالم‌سازی دانشگاه‌ها ازسوی انجمن‌های اسلامی مورد بررسی قرار گرفت، کفایتی ازسوی کادر رهبری سازمان مجاهدین خلق مأموریت یافت تا تحت‌عنوان مخالفت با سازمان مجاهدین خلق، با چهره‌های سرشناس وارد مذاکره و گفت‌وگو شود و طرح ترور رهبران مجاهدین خلق را مطرح کند. هم‌زمان با این مأموریت، روزنامة مجاهد اعلام کرد که انقلاب فرهنگی توطئه‌ای برای قتل‌عام نیروهای مترقی است تا بدین‌وسیله همراه با یک برنامۀ تبلیغاتی زمان‌بندی‌شده از خروج گروه‌های سیاسی مخالف انقلاب اسلامی از دانشگاه‌ها جلوگیری به عمل آید. کفایتی در تعقیب مأموریت خود با حجت‌الاسلام موسوی تبریزی، رئیس دادگاه انقلاب تبریز، تماس گرفت و سؤال‌هایی درزمینۀ مسائل جاری کشور و بیشتر درجهت ایجاد اختلافات داخلی و نیز ترور رجوی و خیابانی مطرح ساخت که نتوانست جواب‌های دلخواه سازمان مجاهدین خلق را به دست بیاورد. کفایتی عین همین سؤالات را در یک گفت‌وگوی خصوصی از دکتر آیت کرد و طوری بحث را ادامه داد که حتی‌المقدور نظر سازمان را تأمین کند، که در این مرتبه جواب‌های دلخواه خود را درزمینۀ ترور به دست نیاورد، ولی درجهت اخذ نتایجی به‌منظور ایجاد شکاف در بین گروه‌های اسلامی تا حدودی موفق شد. سازمان مجاهدین خلق پس از حذف سؤال‌هایی که درمورد ترور رجوی و خیابانی بود بقیۀ نوار را در اختیار رئیس‌جمهور گذاشت و روزنامۀ انقلاب اسلامی قسمت‌هایی از آن نوار را انتخاب و منتشر نمود. ...»(2)
1
موضوع مناقشه‌برانگیز انتخاب نخست‌وزیر و وزرا یکی از مهم‌ترین مسائلی است که درحالحاضر رئیس‌جمهور بنی‌صدر و مجلس شورای اسلامی با آن مواجه‌اند. پیش‌ازاین، بارها ازسوی رئیس‌جمهور بنی‌صدر اعلام شده بود که پس از اعلام آمادگی مجلس، نخست‌وزیر به مجلس معرفی خواهد شد و براین‌اساس مردم منتظر بودند که اولین دولت منتخب مردم در جمهوری اسلامی ایران لااقل از ده روز پیش کار خود را آغاز کند، اما درپی اختلاف دو جناح مطرح حاکم بر نظام، انجام این مهم به تعویق افتاد. گزارش روزنامۀ کیهان دراین‌باره حاکی است: «سرانجام به‌دنبال مذاکرات مفصل مجلس و رئیس‌جمهوری قرار شد هیئتی صلاحیت کاندیداهای نخست‌وزیری را [بررسی و آنان را] معرفی کند و درپی اعلام این خبر 13 نفر از چهره‌های معروف سیاسی کشور
برای این پست اعلام کاندیداتوری کردند و یا ازسوی دیگران برای این پست معرفی شدند. این هیئت کار رسیدگی به صلاحیت کاندیداها را امروز و فردا به پایان خواهد برد و برابر خبرها، اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران ظرف امروز و فردا معرفی خواهد شد.»
این روزنامه سپس به نقل اظهارات یکی از کاندیداهای مطرح پرداخته و نوشته است: «محمدعلی رجایی، وزیر آموزش‌وپرورش و نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، در یک مصاحبۀ اختصاصی با خبرگزاری پارس نقطه‌نظرهای خود را دربارۀ نحوۀ عمل مجلس شورای اسلامی و اظهارنظر آقای رئیس‌جمهور درمورد ایشان و برنامه‌هایی که نخست‌وزیر آینده باید داشته باشد تشریح کرد. آقای رجایی در جواب این سؤال که مجلس چه خطی را در شرایط کنونی دنبال می‌کند؟ گفت: مجلس امتحان خودش را در بعضی از برخوردها داده است و تصویب اعتبارنامۀ آقایان غضنفرپور و آیت نشان داد که مجلس نه در خط حزب است و نه برعلیه آقای رئیس‌جمهور؛ برای اینکه اگر می‌خواست در خط حزب جمهوری اسلامی باشد به نظر می‌رسید که مثلاً اعتبارنامۀ آقای غضنفرپور را تصویب نکند.»
آقای رجایی درمورد گزینش نخست‌وزیر گفت: «تجربۀ دیگر مجلس برخورد آن با کاندیدای نخست‌وزیر منتخب آقای رئیس‌جمهور و حزب بود و به‌طوری‌که اعلام شده است، دربارۀ آقای میرسلیم، آقای رئیس‌جمهور و حزب به تفاهم رسیده بودند، ولی مجلس با خطی که مشخصاً خودش دارد و به اعتقاد من خط انقلاب و خط امام است، در مقابل این انتخاب مقاومت کرد و این نشان می‌دهد که مجلس به‌دنبال خط خاص خودش است. ...»
آقای رجایی درمورد این گفتۀ رئیس‌جمهوری که نخست‌وزیر باید با رئیس‌جمهوری کار کند گفت: «مجلس می‌گوید نخست‌وزیر باید در خط امام باشد و براساس قانون اساسی کار کند و من این منطق را می‌پسندم که نخست‌وزیر می‌تواند با معیار قانون اساسی با مقام ریاست‌جمهوری و نه شخص معین و با مجلس و نه نماینده معین کار کند و اگر ما معیار شخص را به معیار قانون اساسی تبدیل کنیم از این بن‌بست خارج می‌شویم. با قانون اساسی می‌توان جلو هرگونه حرکت غلط یا خودسری را گرفت. ... این تنها آقای رئیس‌جمهوری نیستند که احساس مسئولیت می‌کنند، بلکه 270 نماینده مجلس با احساس مسئولیت کامل اعمال دولت را کنترل خواهند کرد.» رجایی همچنین اظهار کرد: «من از کابینۀ مختلط صددرصد به دور هستم و معتقدم کابینه باید به‌طور یکدست از انقلابیون در خط امام باشد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 16/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 16/5/1359، ص6، به نقل از خبرگزاری پارس.
دراینحال، بنی‌صدر در یادداشت‌های روزانۀ خود، دربارۀ مذاکرات امروزش با برخی نمایندگان مجلس، به سوابق این مناقشه پرداخته و چنین می‌نویسد: «صبح هیئتی از مجلس برای احراز صلاحیت داوطلبان نخست‌وزیری نزد من آمدند، گفت‌وگوی مفصلی انجام گرفت. من به آنها گفتم آنکه در بیان امام بود "سر چه اختلاف دارند"، اختلاف را چه کسی با چه کسی دارد؟ چون تا آنجا که به رئیس‌جمهور مربوط می‌شود، کاری را که من کرده‌ام، هیچ رئیس‌جمهوری در هیچ تاریخی نکرده است. نخست براساس پیشنهادی به حزب جمهوری که خود آنها هم قانع شدند یا شاید قانع بودند من با آنها شوخی کردم، گفتم قصد شما از مطرح‌کردن آن دو نفر [جلال‌الدین فارسی و محمدعلی رجایی] برای سومی [میرسلیم] بود که براساس تفاهم من او را به مجلس معرفی کردم. بعد در جلسۀ خصوصی بحث و گفت‌وگو کردید، از من خواستید به مجلس آمدم صحبت کردم. پیشنهاد کردیم هیئتی تشکیل شود و احراز صلاحیت بکند، همۀ کسانی که به من پیشنهاد شده بود [14 نفر] ضمن یک نامهای برای شما صورت دادم که شما ببینید اینها مکتبی هستند، مسلمان هستند، صلاحیتشان به چه میزان است. شما رفتید به‌دنبال احراز صلاحیت، بعد هم آمدید. پس، از ناحیۀ من ترک اولیای نبوده، تفاهم‌طلبی هم بوده. من هم می‌دانستم و می‌دانم و اگر بنا بر این بود که اختلاف و مقابله باشد روش دیگری در پیش می‌گرفتم. ولی اینکه گمان برود روش صحیح حکومتی این است که ما برای هر مسئولی یک مقابلی درست کنیم که نتواند تکان بخورد، این کار کشور را به بن‌بست می‌کشاند و در این بن‌بست انقلاب و کشور زیان می‌بینند. ... بالاخره آنها گفتند با مطالعاتی که کرده‌اند یک نفر [رجایی] را هم صالح‌تر یافته‌اند و هم گفته‌اند که در مجلس زمینۀ بیشتری دارد. من گفتم که شما در مجلس خصوصی آن 14 نفر را به رأی بگذارید، اگر تمایل مجلس به کسی شد که من دلم از او قرص نبود، سکوت می‌کنم. یکی از اعضای هیئت پرسید: آیا شما در سخنرانی‌هایتان هم حرفی نمی‌زنید؟ گفتم: چرا، وقتی که معلوم شد حق با من است و آن روز که معلوم شد روش پیشنهادی من درست است آن روز حرف می‌زنم ولی تا آن روز، نه.»(1)
بنی‌صدر همچنین شامگاه امروز در سخنرانی خود در مسجد سیدالشهدای نازی‌آباد ضمن بحث دربارۀ سیر انتخاب نخست‌وزیر و مناقشاتی که دراینزمینه با حزب جمهوری اسلامی داشته‌اند، دربارۀ یکی از کاندیداهای مطرح؛ یعنی محمدعلی رجایی چنین گفت: «اما می‌ماند آقای رجایی. آقای رجایی حرف را می‌شنود اما آنچه که خودش می‌خواهد می‌کند و تفاهم دراین‌صورت مشکل است با او. اولاً کم گوش می‌دهد به حرف و بحث با او مشکل است و در مواردی هم که بحث را می‌شنود، کمتر عمل می‌کند. و دوم اینکه اطلاع از امور کشور ندارد، یک نخست‌وزیر باید اطلاعات وسیعی داشته باشد از مسائل کشور.»(2)-(3)
بنی‌صدر درمورد آخرین گفت‌وگوهای خود با هیئت تعیین‌شده و آخرین تصمیمات خویش درباره انتخاب نخست‌وزیر گفت: «امروز صبح آمدند آنجا پیش من همان هیئت. گفتند بین اینهایی که معرفی شدند، بعضی‌شان که خودشان نمی‌خواهند و بعضی‌شان زمینه ندارند و ما مناسب‌ترین را آقای رجایی یافتیم؛ چون شما گفتید که ایشان صادق‌اند، اما خب، این عیب را دارند که اطلاعشان کم است یا ندارند و اینکه خشک‌سرند؛ این اصطلاح را به کار بردید. و حالا خودشان آمدند اینجا و می‌گویند آن مواردی که شما اشاره کردید، نه، راویش درست روایت نکرده. خودشان هم یک توضیحاتی داد. گفتم خُب پس شما بروید مجلس، مجلس خصوصی بکنید نسبت به این عده رأی بگیرید. من اگر اطمینان قلبی داشتم نسبت به آن کسی که شما رأی دادید، خب، می‌گویم بله، همکاری وجود دارد و عمل می‌کنم. اگر نداشتم، غیر از سه نفر که اسم بردم اینها را به مردم خواهم گفت که من مسئول اینها نیستم و رئیس‌جمهوری را مردم انتخاب کرده‌اند که استواری حکومتشان به او باشد. پس باید این حق را برای خودش حفظ بکند. ...»(1)
1
وضعیت دیپلماسی و سیاست‌های وزارت امور خارجه در طول هشت ماه تصدی صادق قطب‌زاده در این سمت، در جلسۀ امروز مجلس شورای اسلامی، با حضور وی مطرح شد و وزیر امور خارجه به پرسش‌های صریح برخی نمایندگان پاسخ گفت.
وی در بخشی از سخنانش اظهار کرد: «آنچه درزمینۀ سیاست خارجی انجام شد در یک چارچوب معین و مشخص نبود و ناظر بر این بود که شخص وزیر خارجه آن‌طوری‌که مصلحت می‌بیند باتوجهبه مقتضیات عمل کند و ثانیاً تمام تصمیماتی که گرفته شد و جنجال به پا کرد یا نکرد به‌طور مشخص با تصویب شورای انقلاب اسلامی انجام گرفته است.» وی افزود: «... اما اصول سیاست خارجی ما براساس قول و فعل امام بود (که زمینۀ اصلی هم همین بود) اصل و اساس این سیاست، سیاست نه شرقی و نه غربی بود و ما اگر با امریکای جهان‌خوار در جنگ هستیم این دلیل بر این نیست که ما به ابرقدرت دیگر که او هم متجاوز و جنایتکار است رو بیاوریم. ... ولی طبیعتاً نوکران سیاست شرق بسیار گفتند و تهمت زدند. و حالا کسانی که سال‌ها به نوکری روسیه مشغول بوده‌اند، اینها شده‌اند خط امام و به ما تهمت امریکایی می‌زنند. (هاشمی رفسنجانی: چه کسانی؟ قطب‌زاده: حزب خائن توده).»
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 19/5/1359، صص1 و3.
وی سپس دربارۀ رویارویی با دو بحران پیش روی خود چنین گفت: «در 8 ماه گذشته که در وزارت خارجه بودیم من با دو بحران بزرگ بین‌المللی در ابعاد بسیار وسیعی روبه‌رو شدم. یکی مسئلۀ گروگان‌ها که به تفسیر سیاستمداران بزرگ دنیا یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های بین‌المللی بعد از جنگ جهانی دوم بود. 8 ماه است که این بار را به دوش می‌کشم و فحش می‌شنوم و نفس نکشیدم و این بار را تا به اینجا کشیدم. به این مسئله جنایت روسیه در افغانستان اضافه شد که یکی دیگر از بزرگ‌ترین بحران‌های بین‌المللی بوده و هست، که بار اصلی آن باز به دوش وزارت خارجه و به یک معنا بر دوش وزیر بود. ولی متأسفانه درزمینۀ اعمال سیاست خارجی رسانه‌های گروهی این مملکت خصوصاً رادیو تلویزیون نقشی بسیار مخرب و منفی داشتند؛ ازاین‌لحاظ که کشورهای دیگر تصور می‌کنند که رادیو تلویزیون ایران نظر قطعی دولت ایران را می‌گوید.»
قطب‌زاده در پاسخ به این سؤال فخرالدین حجازی که: چرا کارمندان وزارت امور خارجه در اوایل ماه مبارک رمضان در سفارتخانۀ دولت صدام خائن به‌عنوان تبریک به سالگرد تأسیس ننگین حزب بعث حاضر شده و با خوردن ویسکی و شامپانی شادی کرده‌اند؟ ضمن استناد به نامۀ سفارت عراق که هرگز در سفارت عراق مشروب خورده نشده است، گفت: «اتهامی زده شده که مأمورین ما در آن جشن شرکت کرده‌اند. این جداً دروغ و کذب محض است و حتی یک نفر هم از مأمورین وزارت امور خارجه که 4 نفر از آنها را به این جلسه دعوت کرده بودند، در آن شرکت نکردند.»
وزیر خارجه افزود: «سؤال بعدی این است که پس از فرمان امام، دانشجویان ایرانی برای ازبین‌بردن آرم‌های طاغوتی به سفارتخانۀ ایران در فرانسه می‌روند و درحالیکه به عکس شاه مخلوع و فرح و روزنامۀ کثیف آزاد بختیار در روی میز اعتراض می‌کنند، دستور بازداشت آنها توسط سفیر ایران به‌وسیلۀ پلیس فرانسه صادر می‌کنند و آنها را ضدانقلاب خطاب کرده و به دانشجویان دختر و پسر توهین می‌کنند. در جواب باید بگویم اولاً موقعی که به ما خبر رسید که عدهای وارد سفارتخانه شده‌اند کوچک‌ترین اطلاعی از هویت آنها نداشتیم. از اتحادیۀ دانشجویان مسلمان سؤال کردیم آنها هم گفتند ما این افراد را نمی‌شناسیم. اجازۀ تماس با مأمورین سفارتخانه و سفیر نیز به ما داده نشد. طبیعتاً با تجربه‌ای که از سفارت ایران در انگلیس داشتیم دچار ترس و وحشت شدیم که مبادا اینها خرابکار باشند و لذا دستور تخلیه‌شان را دادیم.
در اطلاعیۀ همین افراد آمده بود که با نهایت صلح و صفا وارد سفارتخانه شدیم. اما واقعیت قضیه این بود که سه نفر را با زنجیر آنچنان زده بودند که دو نفر آنها مدتی در بیمارستان بودند... ثانیاً یک دانه عکس درمجموع سفارتخانه وجود نداشت و تعدادی از این تابلوها را از همان بدو قضیه به زیرزمین آنجا برده بودند و قبل از آنکه امام به ایران تشریف بیاورند عکس‌های این ظلمه از سفارتخانۀ ایران در پاریس برداشته شد.»
قطب‌زاده دررابطه‌با ترور بختیار در پاریس اظهار کرد: «سؤال شده که اخیراً [گروهی موسوم به "سازمان] جوانان انقلابی مستضعفان جهان" که دستِ ملت شهیدپرور ایران می‌باشند، جانبرکف تا درِ اتاق بختیار برای اجرای حکم پیش می‌روند، شما آنها را طرفدار شاه مخلوع خطاب کرده و به مقدسات پاک نسل جوان توهین کرده و به‌اصطلاح دمکراتیک حرف می‌زنید. باید بگویم... آقای بنی‌صدر و آقای سیداحمدآقا هم از این موضوع بی‌خبر بودند. درنتیجۀ تحقیقات معلوم شد که 1. دو ماشین پلیس که در تمام 24 ساعت دمِ خانۀ بختیار وجود دارند ساعت 8:20 دقیقه از دمِ در رفته‌اند و 500 متر آن‌طرف‌تر نگه داشتند. 2. یکی از پلیس‌هایی که همیشه در آنجا حضور دارد و مسلح به مسلسل و جلیقۀ ضدگلوله است، او هم در آن ساعت در آنجا نبود. 3. بختیار هیچ‌وقت جلیقۀ ضدگلوله نمی‌پوشید، اما آن روز پوشیده بود و این را از دارودستۀ داخل خانۀ بختیار فهمیدیم. 4. دو نفر از گاردهای بختیار که تا آن روز مسلح نبودند آن روز مسلح بودند. 5. پسر بختیار خائن که عضو رسمی پلیس فرانسه است آن روز نه‌تنها در منزل بختیار خائن بوده بلکه در را هم او باز کرده است. باتوجهبه این اطلاعات ما اعلام کردیم که دولت ایران کوچک‌ترین اطلاعی از این ماجرا ندارد و با اطلاعاتی که داریم دولت فرانسه و عوامل خودشان قبلاً از این حادثه مطلع بودند. و اگر مصلحت بود در یک جلسۀ خصوصی خواهم گفت که طبق اعترافات دستگیرشدگان، آنها از چه دولتی پول می‌گرفته‌اند. ...»(1)
1
درحالیکه اعتصاب غذای 70 دانشجوی ایرانی دستگیرشده در لندن در زندان‌های این کشور ادامه دارد، امروز وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران اطلاعیه‌ای درخصوص دستگیری این دانشجویان و اقدامات وزارت امور خارجه دراین‌باره صادر کرد. در این اطلاعیه آمده است:
«درپی دستگیری 70 نفر از دانشجویان مقیم انگلیس که روز دوشنبه در حین تظاهرات در مقابل سفارت امریکا در لندن دستگیر و توقیف شده بودند، کاردار ایران در سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن در همان روز طی یک نامۀ فوری به مقامات پلیس، رفتار نامناسب مأموران پلیس را نسبت به دانشجویان به آنها گوشزد می‌کند و روز بعد، کاردار سفارت ایران در لندن طی ملاقات با مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجۀ انگلیس اعتراض شدید خود را نسبت به اعمال بی‌رحمانۀ پلیس ابراز داشته و خواستار آزادی بدون قیدوشرط
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، صص400 و 401؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 18/5/1359، ص14.
دانشجویان می‌گردد. پس از این ملاقات، کاردار سفارت ایران در لندن به‌همراه مأمور وزارت امور خارجۀ انگلیس به زندان مقر دانشجویان رفته و با ایشان که دست به اعتصاب غذای خشک زده بودند ملاقات می‌نماید.» این اطلاعیه می‌افزاید:
«دولت انگلستان اعلام نموده تا زمانی که این دانشجویان هویت خود را ابراز نکنند نمی‌توانند آنها را محاکمه و یا آزاد کنند و از طرف دیگر دانشجویان نیز گفته‌اند مادام که آزادی بی قیدوشرط آنها تضمین نشود از اعلام اسم خویش خودداری خواهند کرد و به اعتصاب غذا نیز ادامه خواهند داد. امروز (روز پنجشنبه) نیز کاردار ایران از عدۀ دیگری از دانشجویان که به‌علت کمی سن در دارالتأدیب به سر می‌برند بازدید کرده و طبق اطلاع، حال سه تن از آنها تاکنون بسیار وخیم می‌باشد. درحالحاضر کاردار سفارت ایران در لندن اقدام به گرفتن وکیل برای دانشجویان کرده تا نسبت به رفتار بی‌رحمانۀ پلیس انگلیس که به ناحق دانشجویان را توقیف کرده‌اند اقدام نماید.»(1)
یادآوری می‌شود باآنکه پس از گذشت بیش از دو هفته از بازداشت و ضربوشتم دانشجویان تظاهرکننده ایرانی، این افراد دیروز از زندان‌های امریکا آزاد شدند، امروز نیز چند صد تن از دانشجویان مسلمان ایرانی در خیابان‌های واشنگتن دست به تظاهرات زدند. مخبر صدای امریکا گزارش کرده است که تعداد زیادی از امریکاییان با دادن شعارهایی مبنی‌بر درخواست اخراج ایرانیان از امریکا، بر سر راه این تظاهرکنندگان قرار گرفته‌اند. تظاهرکنندگان نیز با فریادهای زنده باد خمینی به امریکاییان پاسخ می‌گویند. ضمناً قریب 200 دانشجوی ایرانی که دیروز آزاد شدند نیز در تظاهرات امروز شرکت کرده‌اند.(2)رادیو صدای امریکا در بخش خبری دیگر خود دربارۀ پاسخ رسمی مقامات امریکا به شکوائیۀ ایران به دبیرکل سازمان ملل دربارۀ بدرفتاری و شکنجۀ دانشجویان ایرانی در بند، چنین می‌گوید: «کورت والدهایم طی نامهای [که] به‌عنوان دانالد مک هنری ارسال کرده بود، اتهامات ایرانیان مبنی‌بر نقض حقوق بشر دررابطه‌با ایرانیانی که در جریان تظاهرات بیست‌وهفتم ژوئیه [5 مردادماه] در واشنگتن دستگیر شده بودند [را] بازگو کرده بود. نماینده امریکا در سازمان ملل در جوابیۀ خود ضمن اعلام خبر آزادی ایرانیان گوشزد کرده بود که اگر تظاهرکنندگان در ابتدای کار با مقامات انتظامی همکاری می‌کردند و هویت خود را افشا می‌کردند از ادامۀ بازداشت آنها جلوگیری می‌شد. ...»(3)
ضمیمه گزارش187: نگاهی به درآمدهای نفتی عراق در گزارش نشریة اخبار مالی بین‌المللی
در گزارش نشریة فوق آمده است: «کشور عراق درحالحاضر دومین تولیدکننده و صادرکنندۀ عمدۀ نفت در اوپک می‌باشد. تولید نفت که در اواسط دهۀ 1970 حدود 2 میلیون بشکه در روز بود در دورۀ ژانویه - مه 1980 به 5/3 میلیون بشکه در روز رسید و صادرات نفت حدود 3/3 میلیون بشکه در روز بود. عراق طرفدار تشدید افزایش قیمت نفت نیست و بیشتر پیرو ترقی قیمت این کالا در چارچوب اوپک می‌باشد و در اول ژوئیه قیمت نفت سبک بصره به 96/31 دلار در هر بشکه افزایش یافت که 4 دلار بیشتر از قیمت نفت مشابه عربستان سعودی می‌باشد. درآمد نفت از محل صادرات در سال 1980 به 5/34 میلیارد دلار خواهد رسید. علی‌رغم افزایش واردات، مازاد حساب جاری حدود 20 میلیارد دلار در سال جاری پیش‌بینی گردیده است. (اخبار مالی بین‌المللی، 4 اوت 1980).»(4)
ضمیمه گزارش193: بخش‌هایی از سخنرانی امروز بنی‌صدر در مسجد سیدالشهدای نازی‌آباد و حوادث پس از سخنرانی
بنی‌صدر با اشاره به این نکته که کار رادیو تلویزیون کوبیدن نیست بلکه سازندگی است، گفت: «حرف من این است که صبح که رادیو را باز می‌کنی مشغول تصفیه حساب‌اند تا وقتی که شما بخوابید. از خارجه به من گفته‌اند که در سرویس‌های خارجی رادیو و تلویزیون ما یک کلمه خبر، که دولت چه می‌کند، رئیس‌جمهور چه می‌کند، پخش نمی‌کند. پس معلوم به اینکه مدیرعامل رادیو و تلویزیون آدم مکتبی ازنظر من هم است، هم قاطع است، اما دست‌هایی دخالت کرده‌اند و مانع از این شده‌اند که او بتواند در آنجا نظم و انضباط اسلامی برقرار بکند. و این است دلیل انتقاد من به رادیو و تلویزیون. ... و چون چنین نمی‌کند من انتقاد می‌کنم و این انتقاد را آن‌قدر ادامه می‌دهم تا اصلاح بشوند. اگر هم نشد، من تردیدی در دعوت مردم برای اینکه آنجا را با هجوم مردم اصلاح بکنیم به خود راه نخواهم داد.»
بنی‌صدر در ادامۀ سخنان خود به تشریح اقداماتی که برای تشکیل دولت جدید از زمان انتخابش به‌عنوان رئیس‌جمهوری انجام شد و مذاکراتی که دراینزمینه با اعضای شورای انقلاب داشته است پرداخت و با اشاره به این نکته که وی در دوازدهم فروردین، حجت‌الاسلام سیداحمد خمینی را به‌عنوان نخست‌وزیر پیشنهاد کرده است، گفت:
«روزی فرزند امام پیش من آمد و گفت که می‌آیند و می‌گویند (همین چیزهایی که نوارش درآمد) که یک وقت قضیۀ مصدق و کاشانی پیش نیاید. و من گفتم بسیار خوب، ما اگر خیال می‌کنیم که اهل علم و تحقیق و زحمتیم، ما نمی‌خواهیم داستان شکست‌ها تکرار شود و دلیلی ندارد که ما انقلاب را به پیروزی نرسانیم و بخواهیم دعوای محبوبیت کنیم، اگر قضیۀ مصدق و کاشانی پیش بیاید و حالا برای اینکه نتوانند تبلیغات سوء بکنند و حرف‌ها را عوض و بدل کنند و بگویند، شما را پیشنهاد می‌کنم که بشوید نخست‌وزیر، که اطمینان کامل باشد که قضیۀ مصدق و کاشانی پیش نخواهد آمد. پس قضیۀ استفاده از نفوذ امام و معنویت در کار نبود، مسئله این بود. ... او را هم امام قبول نکرد.»
بنی‌صدر همچنین گفت: «راجع به دولت؛ من گفتم... چون یکی از شئونات رئیس‌جمهوری این است که رئیس قوۀ مجریه است؛ یعنی نخست‌وزیر و وزرا همکاران او هستند، خب، همکاران من را می‌شود که من آنها را نپسندم، معنایش این است که من را صغیر فرض می‌کنند و برایم قیم نصب می‌کنند. قانون هم می‌گوید پیشنهاد نخست‌وزیر با رئیس‌جمهوری است و نخست‌وزیر هم باید وزرایش را با تصویب رئیس‌جمهور معین کند. خب، حرف‌ها و نقل‌ها ادامه پیدا کرد و... خلاصه... قرار شد که من آقای میرسلیم را به مجلس معرفی نمایم. آنها هم ایشان را حمایت بکنند بلکه میرسلیم در مجلس مقبول بشود. ... و بعد من را دعوت کردند به مجلس. من رفتم و [در مجلس] گفتم برای اینکه مسئله‌ای پیش نیاید و در داخل و خارج از کشور عنوان نشود که طرفیت هست و ما باهم مقابلیم، بهتر است که شما یک هیئتی را معین کنید و یک نماینده هم من معین کنم تا اینها بنشینند بین کسانی که داوطلب‌اند احراز صلاحیت بکنند و بین آنها ما یک کسی را که تفاهم راجع بهش هست ایشان را به مردم معرفی کنیم. من یک نامه نوشتم به آن هیئت و 14 نفر که به من پیشنهاد شده بود معرفی کردم.» بنی‌صدر با ذکر افرادی که از لیست 14 نفری حذف کردند گفت: «باید از کسانی که فکر می‌کنند کاملاً همکاری می‌توانند با من داشته باشند، آنها را بزنند تا نوبت برسد به آنهایی که نمی‌توانند و گفتم این اشخاصی هم که زدند اسم بردم: آقای سلامتیان، نوبری، حبیبی، مهندس سحابی، میرسلیم و بعد کلانتری. اینها به‌تدریج زدند تا برسند به آنجایی‌که کسانی انتخاب بشوند که همکاری نمی‌توانند بکنند. ... این نامه را هم نوشتم و گفتم اگر شما بین این چهار نفر می‌خواهید، من نمی‌توانم با آنها همکاری کنم. ده تای بقیه‌اش را می‌پذیرم که همکاری کنم، گرچه من صالح‌تر از آنها می‌شناسم برای نخست‌وزیری. ... اگر من بنایم بر دعوا و این حرف‌ها بود خیلی راه خوبی داشتم. هم با حزب می‌توانستم دعوا راه بیندازم و هم با مجلس. آن هم این‌طور بود: شروع می‌کردم یک‌به‌یک نخست‌وزیر معین‌کردن و آنها هم رد می‌کردند. درسته؟ دیگر بیشتر از این که نمی‌شد؟ چند نفر را رد می‌کردند؟... من بنایم تضعیف مجلس نبوده و نیست. برای اینکه مجلس ضعیف به زیان جمهوری است و به زیان شخص رئیس‌جمهوری است. مجلس قوی مجلسی است که از خود استقلال داشته باشد و خط مستقیم برود و در امور، جانب انصاف را از دست ندهد و اجازه ندهد که این گروه و آن گروه از عنوان مجلس به نفع خودشان استفاده کنند.»(1)
در پایان سخنرانی تحریک‌آمیز بنی‌صدر، بنا به گزارش خبرگزاری پارس، حاضرین درحالیکه با سخنان بنی‌صدر تحریک شده بودند با سردادن شعارهای تندی علیه حسن آیت دست به راه‌پیمایی زدند.(2)
1
در موضوع روند نزدیکی عراق به غرب، مجهزشدن عراق به فناوری هسته‌ای و درپی آن سلاح هسته‌ای، مهم‌ترین مسئله است. دو کشور فرانسه و ایتالیا در این تجهیز، عراق را پشتیبانی و تدارک می‌کنند. گزارش امروز روزنامۀ واشنگتن پست نیز گویای بخشی از این قضیه است که چنین می‌نویسد:
«دو کشور اروپایی فروشندۀ تسلیحات هسته‌ای تصمیم گرفته‌اند که توانایی هسته‌ای عراق را بالا ببرند. رآکتور تحقیقاتی ساخت فرانسه یکی از این طرح‌هاست. در اینجا مسئله این است که چرا فرانسه سوخت اورانیوم عراق را تأمین می‌کند. مانند دیگر رآکتورهای تحقیقاتی، این رآکتور به‌گونه‌ای طراحی شده است که سوخت مصرفی آن به‌اندازۀ ماده موردنیاز برای ساخت یک بمب اتمی است. چنین سوختی به‌راحتی می‌تواند دوباره در چرخۀ تولید قرار گیرد. امکانات چرخۀ تولید مجدد در مقیاس کوچک را نیز ایتالیا در اختیار عراق می‌گذارد که به عراق همان قابلیت ساخت بمب اتمی را می‌دهد.»
این نشریه می‌افزاید: «گزارش‌های اخیر در مطبوعات فرانسه نشان می‌دهد پیش‌تر در بارگیری نخستین محمولۀ 70 کیلوگرمی، مقدار کل سوخت اتمی به مقصد عراق فرستاده شده است. اگرچه این رآکتور تا یک سال دیگر آمادۀ بهره‌برداری نخواهد بود، آن مقدار سوخت برای بمبی به‌اندازۀ تقریبی چهار برابر بمب هیروشیما کافی است. ...»(1)
2
امروز نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران در شهر قصرشیرین و دو منطقۀ قلعه‌سفید و دربندجوق با حملۀ آتشباری شدید عراقی‌ها مواجه شدند. نصر، فرمانده عملیات سپاه قصرشیرین، دراین‌مورد گفت: ساعت یک بامداد، ارتش عراق بار دیگر با خمپاره، تیربار و توپخانه شهر قصرشیرین را زیر آتش سنگین خود قرار داد که بلافاصله برادران سپاه و ارتش به
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص231 و 232، واشنگتن پست، 8/8/1980 (17/5/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
آن پاسخ دادند. این حمله تا ساعت 3 بامداد ادامه داشت و به قسمت‌هایی از چند نقطۀ شهر ازجمله مقر سپاه پاسداران، هنگ ژاندارمری نصرآباد و شهرک امام خمینی آسیب‌هایی وارد آمد.
وی دربارۀ حملۀ عراق به دربندجوق اظهار کرد: در ساعت 24 همین شب، ارتش بعث عراق منطقۀ دربندجوق را هدف حملۀ توپخانه‌ای قرار داد، اما با مقاومت نیروهای ایرانی، ساعت 3 بامداد با دادن تلفات سنگین مجبور به قطع حملات خود شد. ساعت یک‌ونیم بامداد هم بعثی‌ها منطقه و پاسگاه قلعه‌سفید را زیر آتش توپخانه قرار دادند که این درگیری نیز تا ساعت 3 بامداد ادامه داشت.(1)
همچنین براساس گزارش‌های رسیده از سپاه پاسداران قصرشیرین، «عوامل مزدور بعث عراق با مسموم‌کردن یک چشمه آب آشامیدنی در روستاهای "مله دزکه" و "تپه‌کبود" موجب مسموم‌شدن 20 نفر از اهالی که اکثر آنها کودک بودند، شدند.»(2)در ادامۀ گزارش مزبور آمده است که این عده حدود ساعت 11 صبح امروز، به بیمارستان قصرشیرین منتقل شدند و تحت مداوا قرار گرفتند.(3)
از سوی دیگر، در ادامۀ مقابله با عوامل داخلی وابسته به عراق، امروز در جادة سومار - نفت‌شهر، 2 سرنشین یک اتومبیل جیپ شهباز که جاسوس عراقی بودند، بازداشت شدند.(4)
به حکم دادگاه انقلاب اسلامی سرپل ذهاب، نیز 2 تن از جاسوسان بعث عراق به نامهای علیرضا خیرخواه و یدالله پیکان اعدام شدند. این دو تن به‌همراه 6 نفر دیگر در 12 مرداد 1359 دستگیر شده بودند که پس از محاکمه، مفسدفی‌الارض شناخته و در ساعت 1:30 امشب اعدام شدند.(5)در احکام صادره ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی قصرشیرین - سرپل ذهاب دربارۀ این دو تن آمده است: «علیرضا خیرخواه فرزند بابا، گروهبان فراری ارتش، اهل خسروی به‌جرم جاسوسی و دادن اطلاعات به کشور عراق و عوامل بختیار و پالیزبان، مفسدفی‌الارض شناخته و محکوم به اعدام شد. یدالله پیکانی فرزند علی، شغل کشاورز از اهالی خسروی به‌جرم جاسوسی علیه کشور جمهوری اسلامی ایران به نفع رژیم بعث عراق، قاچاق‌کشی و همکاری با ساواک، مفسدفی‌الارض [شناخته] و به اعدام محکوم شد.»(6)
1
در ساعت 12:30 امروز، حدود صد نفر از جوانان در میدان قاضی محمدشهر مهاباد، ضمن حمله به دفتر حزب توده، وسایل موجود در آن را به خیابان ریخته و به آتش کشیدند و شعارهایی در حمایت از قاسملو و علیه حزب توده ازقبیل "رهبری قاسملو مورد تأیید ماست" و "مرگ بر حزب توده" سر دادند. این تجمع بدون هیچ‌گونه درگیری در ساعت 13:30 خاتمه یافت.(7)دراین‌خصوص، نامه مردم ارگان مرکزی حزب توده چنین نوشت:
«درپی افشاگری نامه مردم درمورد وابستگی قاسملو به جنایتکاران بعثی عراق، اوباشان گروه قاسملو که از خشم دیوانه شده بودند، در تاریخ 17 مردادماه ساعت 11:30 صبح، به دفتر حزب
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین؛ و - روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص2، خبرنگار اطلاعات از کرمانشاه.
2) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 19/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
3) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص2.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص4، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
6) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص3، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص1.
7) سند شماره 56476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، برابر اعلام نیروی زمینی مستند به گزارش لشکر64، 17/5/1359؛ و - سند شمارۀ 409280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص136، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 17/5/1359، ص1، برابر اعلام نیروی زمینی مستند به گزارش لشکر64.
تودة ایران در مهاباد حمله کردند و پس از مضروب‌ساختن عدهای از اعضای حزب تودة ایران، وارد دفتر شدند، کتاب‌ها و اعلامیه‌های موجود را به آتش کشیدند، میزها و صندلی‌ها و دیگر وسایل را غارت کردند و به خانه‌های خود بردند. در جریان هجوم اوباشان، 3 تن از رفقای ما به نامهای "قاسم خوئی"، "مصطفی ثانی" و "قاسم ربانی" به‌شدت مجروح شدند که خوشبختانه حالشان رو به بهبودی است. بعدازظهر همان روز، 8 نفر از رفقای ما به‌خاطر فروش نامه مردم، توسط همان افراد دستگیر و به، به‌اصطلاح شورای نظامی گروه قاسملو برده شدند. در آنجا، آنها را مورد تهدید قرار دادند و از آنها خواستند که از فروش نامه مردم خودداری کنند. ازجمله کسانی که رفقای ما را مورد توهین و دشنام قرار دادند، "کریم حسامی" مسئول حزب دمکرات قاسملو در مهاباد بود.» نامه مردم سپس افزوده است: «وحشت گروه قاسملو از حزب تودة ایران و افشاگری‌های مهلک (مهلک برای آنها) نامه مردم طبیعی است. هریک از این افشاگری‌ها چون تیغی برنده، نقاب عوام‌فریبانه‌ای را که در "دفاع از حقوق خلق کرد" بر چهره کشیده‌اند، می‌دَرَد و ماهیت زشت و خائنانۀ آنان را بر خلق کرد می‌نمایاند. ...»(1)
1
درپی ملاقات پیش‌ازظهر دیروز علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس شورای اسلامی)، شیخ محمد یزدی، فضل‌الله محلاتی و محمدعلی رجایی با بنی‌صدر در منزل وی که دو ساعت و نیم به طول انجامید(2)- و نیز ملاقات امروز شیخ محمد یزدی و فضل‌الله محلاتی (2 تن از اعضای هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیر) و محمدعلی رجایی (نمایندة تهران) با امام خمینی و همچنین باتوجهبه مصاحبۀ تلویزیونی امشب رئیس مجلس شورای اسلامی،(3)احتمال نخست‌وزیری محمدعلی رجایی و معرفی قریب‌الوقوع وی ازسوی رئیس‌جمهور افزایش یافت.
گزارش روزنامه کیهان دراینزمینه حاکی است: باتوجهبه اینکه مجلس درمورد میرسلیم، اگرچه در جلسات خصوصی، به توافق نرسید و از سوی دیگر بنی‌صدر ضمن اینکه با شدت در مقابل کاندیدای اول حزب جمهوری اسلامی، جلال‌الدین فارسی ایستادگی کرد، پیشنهاد نخست‌وزیری میرسلیم را هم بازپس گرفت، شانس رجایی افزایش یافت و سرانجام باتوجهبه ملاقات نمایندگان هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیر با ریاست‌جمهوری و سپس ملاقات امشب آنها با امام، آن هم درحالیکه رجایی آنها را همراهی می‌کرد، نخست‌وزیری وی قطعی به نظر می‌رسد. ضمن اینکه حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در مصاحبۀ تلویزیونی امشب خود اعلام کرد که از 150 نفری که در مجلس حضور داشتند، نزدیک به 107 نفر به نخست‌وزیری رجایی تمایل داشتند.(4)
1
امروز، پس از گذشت یک سال از نام‌گذاری آخرین جمعة ماه رمضان به نام "روز جهانی قدس"، راه‌پیمایی‌هایی در شهرهای مختلف ایران برگزار شد. این مراسم در تهران و شهرستان‌ها به‌صورت اجتماعات وسیعی بود که در بعضی شهرستان‌ها، با تنش‌ها و بعضاً تلفاتی همراه بود. در خارج از ایران نیز تجمعات و اعتراض‌هایی به همین مناسبت در برخی مناطق برپا شد.
در تهران، به نوشتة روزنامه جمهوری اسلامی:
«در آخرین روز جمعة ماه مبارک رمضان طبق اعلام قبلی، اقشار مختلف مردم قهرمان تهران درحالیکه روزه‌دار بودند از مسیرهای هشت‌گانه به‌سوی دانشگاه تهران راه‌پیمایی کردند. تعداد جمعیت برادران و خواهران شرکت‌کننده به‌حدی زیاد بود که از اولین ساعات شروع تظاهرات، سطح خیابان انقلاب از میدان امام حسین تا دانشگاه تهران، پوشیده از جمعیت بود و از ساعت 10:30 دقیقه، راه‌پیمایی به‌کندی صورت می‌گرفت. تراکم جمعیت درجهت خیابان‌های کارگر و آزادی نیز در همین حد بود. ... تظاهرکنندگان پوسترهای بسیاری از نقشۀ فلسطین اشغالی و تصویر مسجدالاقصی و همچنین تصاویر امام خمینی، رهبر انقلاب، را حمل می‌کردند. ... علاوه‌بر شرکت اقشار مختلف مردم تهران، برادران و خواهران ارتشی نیز پیرو اطلاعیۀ قبلی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران در دسته‌های منظم و طویل در تظاهرات شرکت داشتند. ... شعارها... به شرح زیر بود:
"ما مسلمین ایران فرمانبر امامیم - بهر رهایی قدس آمادۀ قیامیم"؛ "مسلمان، مسلمان حکم امام باشد - بهر رهایی قدس، وقت قیام باشد"؛ "فلسطین پیروز است - اسرائیل نابود است"؛ "مرگ بر امریکا"؛ "مرگ بر اسرائیل"؛ "مرگ بر شوروی"؛ "مسلمان به‌پا خیز قدس در انتظار است - مسلمان به‌پا خیز موقع کارزار است"؛ "برخیزید برخیزید، امت‌ها امت‌ها - تمام است، تمام است عمر ابرقدرت‌ها"؛ "جهاد کن مسلمان - بیت‌المقدست را آزاد کن مسلمان"؛ "در فلسطین پرچم اسلام و قرآن می‌زنیم - مشت محکم بر دهان یاوه‌گویان می‌زنیم"؛ "مرگ بر پلیس فاشیست امریکا"؛ "مرگ بر پلیس فاشیست انگلیس"؛ همچنین شعار "مرگ بر پلیس فاشیست امریکا" در مقابل لانۀ جاسوسی با شور بیشتری داده شد. ...»
در ادامۀ این گزارش آمده است: در مراسم روز قدس در دانشگاه تهران، اعضای جنبش‌های آزادیبخش جهان و مقامات دولتی و سفرای کشورهایی که نام اسلامی دارند نیز حضور داشتند. در شروع مراسم، شهردار الخلیل که به مناسبت همین روز به تهران آمده است، سخنرانی کرد و در پایان آن، قطعنامه‌ای 13 ماده‌ای قرائت شد که در آن ازجمله آمده است:
«ما به حکم تعهد اسلامی خود و باتوجهبه رهنمودهای امام امت خمینی بزرگ درجهت صدور انقلاب اسلامی به جهان تا آخرین قدم خواهیم کوشید و حمایت بی‌دریغ خود را از تمامی نهضت‌های جهان مستضعفین اعلام می‌نماییم.»
«فلسطین و بیت‌المقدس را متعلق به همۀ مسلمین جهان دانسته و به حکم "و اعتصموا بحبل‌الله جمیعاً ولاتفرقوا" خواستار اتحاد مسلمین جهان درجهت آزادسازی فلسطین می‌باشیم.»
«ما انتقال پایتخت اسرائیل به بیت‌المقدس را گامی دیگر در راه دستیابی به هدف پلید صهیونیسم، گسترش‌دادن تصرف غاصبانۀ اراضی مسلمانان دانسته و از تمامی مسلمانان و آزادگان جهان می‌خواهیم که در جلوگیری آن هدف شوم، از این گام جنایتکارانه با همۀ قوا تلاش کنند و از هیچ کوششی فروگذار ننمایند.»
«ما براساس پیشنهاد فقیه عالی‌قدر حضرت آیت‌الله منتظری از همۀ مسلمانان جهان خواستاریم که برای یک راه‌پیمایی بزرگ و باشکوه به‌طرف بیت‌المقدس جهت آزادسازی قدس، خود را آماده کنند تا صف واحد امت جهان اسلام مانند بنیان مرصوص، هستی اسرائیل اشغالگر را درهم شکند.»
«ما تجاوزات جنایت‌بار امپریالیسم شرق را در افغانستان و رفتار مزورانه‌اش را در فلسطین به‌شدت محکوم نموده و با مبارزات برحق این ملت‌ها اعلام همبستگی نموده و خواستار حمایت بی‌دریغ جمهوری اسلامی از این مبارزات می‌باشیم.»(1)
در شهرستان‌ها نیز مراسم روز قدس با برپایی راه‌پیمایی‌هایی برگزار شد که در برخی شهرها در حاشیة این مراسم درگیریهایی خودجوش ازسوی مردم شرکت‌کننده در راه‌پیمایی با گروه‌های معارض با نظام رخ داد. ازجمله به گزارش مطبوعات:
در رشت، باتوجهبه اینکه از قبل اعلام شده بود گروه‌ها و احزاب باید بدون ذکر نام در راه‌پیمایی روز قدس شرکت کنند و اطلاعیه‌ای نیز در همین خصوص صادر شده بود، ازطرف سازمان مجاهدین خلق (منافقین) اعلامیه‌هایی در سطح شهر پخش شد که با مخالفت مردم مواجه گردید و در چند نقطه درگیریهایی بین مردم و هواداران این سازمان رخ داد.(2)
در خوی، راه‌پیمایان روز قدس بعدازظهر به دفاتر و کتاب‌فروشی‌های گروه‌های سیاسی ازجمله دفتر حزب توده، مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق حمله و پس از تخریب این اماکن، از فعالیت گروه‌های مزبور جلوگیری کردند.(3)
در گزنک آمل، نقش خصومت‌آمیز و جنایتکارانۀ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به طرزی آشکار رخ می‌نماید. «گزارش ناحیۀ ژاندارمری مازندران حاکی است در ساعت 12 امروز، هنگام انجام تظاهرات روز قدس در بخش گزنک آمل بین افراد حزب‌اللهی و مجاهدین [خلق] درگیری رخ داد که درنتیجۀ آن یک نفر که تا این ساعت [ساعت 21:27 دقیقه] هویتش معلوم نگردیده فوت نموده است.»(4)
گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از این واقعه چنین است: «در درگیری که هواداران مجاهدین خلق [منافقین] با راه‌پیمایان آملی به وجود آوردند دو نفر شهید شدند.
ظهر دیروز هنگامی‌که مردم مسلمان و متعهد چند روستای آمل برای بزرگداشت روز جهانی قدس به راه‌پیمایی پراخته بودند ناگهان در مقابل پل گزنک این شهر مورد هجوم افراد و هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] قرار گرفتند.
هواداران این سازمان که با سنگ و پاره آجر به صفوف راه‌پیمایان حمله کرده بودند با مقابله شدید مردم مسلمان روبه‌رو شدند که درنتیجه 3 تن زخمی شدند.
بر پایه گزارش خبرنگار ما در جریان این درگیری شخصی 65 ساله به نام زاهدی که در اثر اصابت سنگ و پاره آجر به شدت مجروح شده بود ناگهان از پشت و ازطرف نامعلومی مورد اصابت گلوله قرار گرفت و شهید شد. در همین اثنا یکی از راه‌پیمایان دیگر که یک جوان 18 ساله و عضو انجمن اسلامی مسجد امام حسین آمل بود و حمید معلمی نام داشت هنگامی‌که قصد دستگیری چند تن از مهاجمین به مردم را داشت از کوه پرت شد و براثر اصابت سنگ‌های فراوان وی نیز به شهادت رسید.
درپی این درگیری مردم مسلمان آمل بلافاصله به کمک راه‌پیمایان مسلمان شتافته و با دخالت مردم 20 نفر دستگیر شدند، ولی تاکنون مشخص نشده است که چه کسی با شلیک گلوله موجب شهادت برادر زاهدی شد.»(1)
برگزاری راه‌پیمایی و تظاهرات گسترده در ایران و برخی کشورها ازجمله خودِ امریکا، در رسانه‌های جمعی غرب به‌ویژه رادیو صدای امریکا بازتاب داشت. درحالیکه طبق معمول پوشش خبری راه‌پیمایی در تهران کم‌رنگ بود، رادیو صدای امریکا با تفصیل بیشتری به گزارش تظاهرات دانشجویان مسلمان به مناسبت روز قدس در واشنگتن پرداخت و اعلام کرد:
«در تهران در مراسم قدس، گروه زیادی از ایرانیان دست به تظاهرات زدند و تصمیم اسرائیل مبنی‌بر تعیین بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت دائمی آن کشور را محکوم کردند. هم‌زمان با تظاهرات تهران، ... عدهای از ایرانیان مقیم واشنگتن برای دومین روز دست به تظاهرات زدند. آنان پلیس واشنگتن را متهم می‌سازند که در تظاهرات دو هفته پیش نسبت به آنان اعمال خشونت کرده است. در تظاهرات دیروز، پلیس با کوشش فراوان مانع از برخورد امریکاییان خشمگین و ایرانیان تظاهرکننده شد.»(2)
این رادیو در بخش خبری دیگر خود گفت: «برای دومین روز متوالی تظاهرکنندگان طرفدار [آیت‌الله] خمینی دست به یک راه‌پیمایی در واشنگتن زدند و این درحالی بود که پلیس واشنگتن آنان را زیر پوشش شدید از محافظت قرار داده بود. تظاهرکنندگان طرفدار [آیت‌الله] خمینی که تعدادشان به 600 نفر بالغ می‌گردید، با واکنش گروه کثیری از
امریکایی‌های خشمگین روبه‌رو شدند. نیمی از طرف‌داران [آیت‌الله] خمینی را در این تظاهرات، اعراب فلسطین تشکیل می‌دادند و بر روی پلاکاردهایی که حمل می‌کردند نوشته شده بود مرگ بر صهیونیزم و آزادی برای فلسطینیان. فلسطینی‌ها هم در شعارهای خود همچنین پرزیدنت انورسادات را به‌خاطر عقد پیمان صلح با اسرائیل محکوم کردند. ... این تظاهرات نسبت به تظاهرات روز پنجشنبه که در آن امریکایی‌های خشمگین به‌طرف طرف‌داران [آیت‌الله] خمینی بطری، تخم‌مرغ و گوجه‌فرنگی پرتاب کردند، نسبتاً به‌آرامی صورت گرفت و تنها در چند مورد حوادث جزئی گزارش شده است. ...»(1)
در ایتالیا، به گزارش رادیو صدای امریکا، «بین 25 تا 50 ایرانی که به مدت دو ساعت در میدان سن‌پیتر رم، تظاهرات می‌کردند، بازداشت شدند. پلیس رم ناچار شد برای متفرق‌ساختن تظاهرکنندگان که از همکاری با پلیس خودداری می‌کردند آنان را بازداشت کند. ... همچنین ایرانیان تظاهرکننده در رم شعارهایی حمل می‌کردند که در آن امپریالیزم، فاشیسم و صهیونیزم محکوم شده و از اسرائیل خواسته شده بود که بیت‌المقدس را ترک گویند. افراد مزبور از شوروی خواسته‌اند که خاک افغانستان را ترک کند.»(2)
در بیروت نیز تعدادی از ایرانیان امروز در مقابل سفارت امریکا در این شهر دست به تظاهرات زدند.(3)
1
مصاحبۀ مطبوعاتی محمد مکری سفیر ایران در مسکو، که چشم‌اندازی از افزایش تیرگی در مناسبات ایران و شوروی را ترسیم کرده بود، بهانه‌ای شد تا رسانه‌های غربی امیدوارانه تیرگی روابط ایران و شوروی را مورد بررسی قرار دهند. خبرگزاری فرانسه از مسکو گزارش داد:
«محمد مکری در یک مصاحبۀ مطبوعاتی هشدار داد که ایران درصورت ادامۀ کمک‌های نظامی اتحاد شوروی به عراق، سفیر خود را از شوروی فراخواهد خواند و دراین‌صورت نمایندگی ایران به سطح کاردار تنزل خواهد یافت. وی گفت: شک دارم که چنانچه این موضوع سریعاً حل نشود، در شوروی مدت زمان بیشتری به‌عنوان سفیر باقی بمانم. مکری اتحاد شوروی را متهم کرد که عراق را با تسلیحاتی که درحقیقت برعلیه ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد مجهز می‌سازد و شوروی‌ها بدون شک مطلع هستند که در توطئۀ اخیر علیه ایران، عراقی‌ها نیز دست داشته‌اند.» این خبرگزاری افزود: «به‌دنبال این هشدار محمد مکری، روابط ایران و شوروی به‌سرعت رو به تیرگی گذاشت. محمد مکری که به‌خاطر حمایتش از روابط نزدیک‌تر بین دو کشور بسیار مشهور می‌باشد؛ در 22 فروردین‌ماه خواستار تعلیق کمک‌های شوروی به عراق شد، ولی این اقدامش بی‌نتیجه بود. ظرف پنج سال گذشته، شوروی بیش از 5/1 میلیارد دلار تسلیحات به عراق داده است. دکتر مکری همچنین به دیگر عوامل اختلاف
بین دو کشور من‌جمله عدم‌پاسخ‌گویی شوروی به درخواست ایران برای گشودن یک کنسولگری در شهر دوشنبه واقع در جمهوری فارسی‌زبان آسیای مرکزی؛ تاجیکستان، اشاره کرد. دکتر مکری در این کنفرانس مطبوعاتی افزود که ایران درصورت دریافت جواب منفی دراین‌مورد، کنسولگری خود را در شهر لنینگراد خواهد بست.» خبرگزاری فرانسه در پایان گزارش خود افزود: «ناظران آگاه سیاسی معتقدند که رهبران شوروی از وجود یک دفتر ایرانی در یک منطقۀ مسلمان‌نشین فارسی‌زبان به‌شدت در هراس می‌باشند. شوروی اخیراً اجازۀ عبورومرور آزاد محصولات باری را به مقصد ایران از خاک خود لغو کرده است.»(1)
روزنامه واشنگتن پست نیز ضمن درج بخش‌هایی از مصاحبۀ سفیر ایران در مسکو، دربارۀ درخواست ایران از شوروی مبنی‌بر قطع صدور سلاح به عراق، نوشت: «درخواست ایران، شوروی را در یک موقعیت نامناسب قرار می‌دهد چراکه آنها در چارچوب یک پیمان دوستی که در سال 1972 منعقد گردید، متعهد به تأمین تسلیحات برای نیروهای مسلح عراق می‌باشند. این مطلب مشخص کرد که شوروی هواپیماهای میگ23 و موشک‌های زمین‌به‌هوا و زمین‌به‌زمین در اختیار عراق قرار داده است. عراق متحد اصلی شوروی در جهان عرب محسوب می‌شود، اما اخیراً نشانه‌هایی دال‌بر کاهش وابستگی را نشان می‌دهد.»
این روزنامه افزود: «مکری به وجود ده‌ها بالگرد و هواپیما اشاره کرد که توسط نیروهای عراقی در آنچه که او "بمباران روزانۀ مرزهایمان" نامید، مورد استفاده واقع می‌شوند. او به جزئیات بیشتری نپرداخت، اما گفت که از این تسلیحات جهت پشتیبانی از نیروهای ضدانقلابی درون ایران استفاده می‌شود.» واشنگتن پست سپس ضمن اشاره به برخی دیگر از اختلافات ایران و شوروی افزود:
«در ماه ژوئن، ایرانی‌ها یک دیپلمات شوروی را به‌خاطر اتهامات جاسوسی اخراج کردند و از شوروی خواستند تعداد کارمندان سفارتش را در تهران کاهش دهد. ایران همچنین به‌خاطر عدم‌پذیرش تقاضای خود مبنی‌بر افزایش امکانات ترانزیت رودخانه‌ای درون شوروی ناراحت است. ایران خواهان ایمنی استفاده از شبکۀ کانالی شوروی است که ارتباط میان دریای خزر و دریای سیاه را برقرار می‌کند تا بتواند مانع از محاصرۀ اقتصادی امریکا شود.»(2)
1
بخشی از گزارش‌ها و اخبار رسانه‌های جمعی غرب به فعالیت‌های تازۀ مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور اختصاص یافته است. گزارش خبرگزاری فرانسه از پاریس دراینزمینه حاکی است: «شاپور بختیار، نخست‌وزیر پیشین ایران، امروز ایجاد یک "جنبش مقاومت ملی ایرانی" را در یک بیانیۀ مطبوعاتی که توسط دفتر او در پاریس انتشار یافت اعلام نمود. بختیار که در پاریس در تبعید به سر می‌برد از کلیه وطن‌پرستان ایرانی خواست به این جنبش که هدفش نجات
کشور از چنگ رهبران بی‌سواد به‌اصطلاح مذهبی و اجنبی برای ایران است، ملحق شوند. بختیار ضمن ادعای اینکه بنیادهای اقتصادی ایران فروریخته، قانون و نظم بی‌اعتبار شده و زنان به وضع بردگی افتاده‌اند، رژیم فعلی ایران را به ساقط‌نمودن فرهنگ و تمدن ایران متهم ساخت. بختیار افزود: چنانکه کسی با این جنبش مقاومت ملی همکاری نکند در ردیف جنایتکاران تاریخ خواهد بود.»
خبرگزاری فرانسه در ادامۀ گزارش خود آورده است: «ایجاد یک جنبش دیگر به نام "جنبش ملی برای نجات ایران" در بیستم ماه جون توسط حسن نزیه، مدیرعامل سابق شرکت ملی نفت ایران و مخالف رژیم فعلی ایران که اینک در فرانسه به‌حالت تبعید به سر می‌برد، اعلام شد. آقای نزیه امروز به خبرگزاری فرانسه گفت امیدوار است که هر دو جنبش با هم، همکاری کنند. وی افزود: ما راجع به بسیاری از مسائل مربوط به ایران در نقطه‌نظرهای مشترک سهیم هستیم.»(1)
رادیو لندن نیز خبر از تشکیل گروهی مخالف جمهوری اسلامی موسوم به "جبهۀ دکتر مصدق" می‌دهد: «در لندن دکتر خسرو شاکری یک سیاستمدار ایرانی از دمکراتهای میانه‌رو و متمایل به چپ در ایران خواسته است که برای برانداختن حکومت اسلامی اتحاد کنند. دکتر شاکری که اکنون در پاریس اقامت دارد در یک کنفرانس مطبوعاتی اظهار داشت که کمیته‌ای در خارج از ایران تشکیل شده که خود را جبهۀ دکتر مصدق می‌خواند. وی حکومت اسلامی ایران را حکومتی بی‌رحم خواند و گفت که هدف کمیتۀ مزبور برانداختن این حکومت و تشکیل یک جمهوری دمکراتیک متشکل از تمام گروه‌هاست.»(2)
در همین حال، بنا به گزارش رادیو لندن، «بیش از پنجاه نفر از نمایندگان پارلمانی حزب کارگر بریتانیا طی نامهای به رهبران ایران نسبت به رفتار این کشور با نویسندگان، وکلا، دانشجویان، آموزگاران، دست‌اندرکاران اتحادیه‌های کارگری و نمایندگان مجلس اعتراض کرده‌اند. این نامه خطاب به آیت‌الله خمینی، آیت‌الله بهشتی و رئیس‌جمهوری بنی‌صدر نوشته شده و در آن آمده است که گروه‌های یادشده در ایران اغلب مورد اعمال خشونت‌آمیز قرار می‌گیرند و به‌طور غیرعادلانه بازداشت و زندانی می‌شوند. در این نامه خاصه به ابوالفضل قاسمی، دبیرکل حزب ایران، اشاره شده که به‌اتهام همکاری با ساواک، واجد صلاحیت برای شرکت در مجلس شناخته نشده است.»(3)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 143، تاریخ 18/5/1359، ص1، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 8 اوت 1980 (17/5/1359)؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 144، تاریخ 19/5/1359، صص32 و 33، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت7، 18/5/1359، قریب به همین مضمون را ذکر کرده است.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 1143، تاریخ 18/5/1359، ص8، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 19:45، 17/5/1359.
3) همان، صص8 و 9، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 19:45، 17/5/1359.
1
امروز مجدداً نیروهای عراقی مناطق باویسی تا نفت‌شهر و اطراف قصرشیرین را زیر آتش سنگین توپخانه گرفتند.
بنا به گزارش‌ها، در ساعت 10:30، ارتش بعث عراق پاسگاههای نفت‌شهر، سه‌تپان، چقاشیرگه، سلمان‌کشته و سانواپا را زیر آتش سلاح‌های سنگین خود قرار داد که با مقابلۀ شدید مأموران این پاسگاه‌ها روبه‌رو شد. فرمانده گروهان سومار نیز با تعدادی از نیروها و سلاح‌های سنگین به کمک پاسگاههای درگیر شتافتند.(1)
گزارش بعدی گروهان سومار حاکی است که درگیری در نفت‌شهر در ساعت 11:30 خاتمه یافت و براثر اصابت ترکش گلولۀ توپ، یک دستگاه وسیلۀ نقلیۀ شرکت نفت آتش گرفت و یکی از کارگران این شرکت مجروح شد.
درگیری در پاسگاه چقاشیرگه نیز در ساعت 11:30، خاتمه یافت که براثر اصابت گلولۀ دشمن به ساختمان پاسگاه جدید چقاشیرگه خساراتی وارد آمد. نیروهای خودی نیز مواضع دشمن را منهدم و چند منبع نفتی عراق را به آتش کشیدند.(2)
امروز همچنین نیروهای عراقی یک بار دیگر شهر قصرشیرین و پاسگاههای دربندجوق و یکه‌شان را زیر آتش توپخانه گرفتند که با مقابلۀ نیروهای ارتش و سپاه پاسداران مواجه شدند. در این تبادل آتش که تا ساعت 11 صبح، ادامه داشت، به کابل برق قصرشیرین خساراتی وارد آمد.(3)
از سوی دیگر، در ادامۀ تحرکات مرزی عراق، گزارش پاسگاه کانی‌شیخ، تابع گروهان سومار، حاکی است: «در ساعت 22:30 مورخۀ 18/5/59، تعداد 10 الی 13 تانک و خودرو ارتش عراق به‌طور ستون و به فاصلۀ 200 الی 300 متری به‌سمت جنوب سنگرهای شمارۀ 2 و 3 حرکت نموده‌اند و احتمال حمله به پاسگاه [کانی‌شیخ] وجود دارد.»(4)همچنین «به گزارش پاسگاه انجیره و شوروشیرین در ساعت 12 امروز، تعداد چند دستگاه خودرو از نوع تریلر حامل توپ وارد پاسگاه علی‌الشهداء عراق شده و مستقر گردیده‌اند.»(5)
1) سند شماره 283304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/5/1359؛ و - سند شماره 34334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، 18/5/1359.
2) سند شماره 283281 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/5/1359؛ و - سند شماره 283346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا - ر3 (مرکز عملیات فرماندهی)، 18/5/1359.
3) روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص2، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصرشیرین.
4) سند شمارۀ 283282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به کرمانشاه (رکن3)، 19/5/1359.
5) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، شماره سریال2، ص4، 26/6/1359، به نقل از لشکر92 زرهی اهواز (رکن2)، 18/5/1359.
در جنوب نیز تحرکات عراق مدنظر است. ازجمله اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان نشان می‌دهد «امروز یک شرکت ژاپنی مبادرت به ایجاد یک پل جدید بر روی رودخانۀ الدویب که مناطق محیله و الزیادیه را به هم متصل می‌کند، نمود. به همین منظور، بولدوزرها برای گشودن خیابانی که از شاهراه بصره - فاو به شط‌العرب منتهی می‌گردد، اقدام به کندن نخل‌ها کرده‌اند. خیابان یادشده آسفالته می‌باشد.»(1)
در همین حال، از سومار خبر می‌رسد که حکومت بعث عراق در 24 ساعت گذشته، 7 نفر دیگر از عراقی‌های ایرانی‌الاصل مقیم این کشور را ازطریق مرز سومار از آن کشور اخراج کرده است. با ورود این عده، تعداد اخراج‌شدگان از عراق تاکنون به 38022 تن رسیده است.(2)از طرف دیگر، منابع اطلاعاتی ارتش عراق ادعا کرده‌اند که «در مریوان تعداد 100 نفر مسلح به سرپرستی بگ حاج صفر، قصد حمله به واحدهای تیپ116 گارد مرزی را دارند.» این منابع گفته‌اند: «افراد مسلح مزبور مسلح به برنو، کلاشینکف و خمپاره‌انداز81 و 120 [میلی‌متری] می‌باشند.» مقامات فوق با تأکید و هشدار به واحدهای تیپ مذکور خواستار پاسخ‌گویی به هرگونه عملیات ازطرف ایران شده‌اند.(3)
1
گزارش‌های متعدد از نقده حاکی است که این شهر در طول شب گذشته تا روشنایی صبحگاهیِ امروز وضعیت کاملاً ناآرامی داشته است. دراینحال اشنویه نیز روز ناآرامی را پشت سر گذاشت و در ارومیه هم دو مورد بمب‌گذاری ناموفق انجام شد.
حدود ساعت 2 بامداد امروز، سپاه نقده گزارش داد: «از ساعت 21:30، با سلاح سنگین ازقبیل خمپارة 120 و 81 و سلاح‌های کوچکی که از داخل شهر از محلة کردنشین شلیک می‌شد سطح شهر تماماً زیر آتش دمکرات‌ها و ضدانقلاب بود. سپاه پاسداران بلافاصله اقدام به مقابله نموده و تا حال موفق شده مهاجمین را وادار به عقب‌نشینی نماید، از اهالی تُرک شهر حدود 30 نفر زخمی و 2 نفر کشته و از سپاه پاسداران 4 نفر مجروح به نامهای ابراهیم حمزه‌زاده، علی نامدار، قلی محمدیان، محرم پویا به جای می‌ماند، درگیری ادامه دارد.»
گزارش تلفنی دیگر سپاه نقده حاکی است: «[مهاجمان] به شهر حمله کرده و با خمپاره شهر را می‌کوبند و چند خمپاره به خانه‌های شهر برخورد کرده و تا ساعت 00:30 حدود 10 تا 12 نفر زخمی و 2 نفر کشته و فعلاً تیراندازی ادامه دارد و برادران پاسدار با همکاری ژاندارمری شدیداً دفاع می‌کنند، 3 نفر از زخمی‌ها پاسدار که حال یکی وخیم می‌باشد، به ارتش و ژاندارمری و استانداری اطلاع داده شده است.»(4)
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی آخرین تلفات نیروهای خودی را در ساعت 19:30، 4 کشته و 31 مجروح اعلام کرد،(5)اما مهندس طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، درمورد درگیری
1) همان، به نقل از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 18/5/1359.
2) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 114879 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرماندهی سپاه پاسداران، 17/5/1359.
4) سند شماره 409280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص64، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص2.
5) سند شماره 56490 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص62، سماجا3 (مرکز فرماندهی)، مستند به خبر لشکر64 ارومیه، 18/5/1359.
نقده و تلفات آن گفت: 47 نفر براثر شبیخون هفت‌ساعتۀ گروه‌های مهاجم ضدانقلاب به نقده زخمی و 4 تن شهید شدند. وی افزود: ساعت 22 جمعه‌شب، مهاجمان ضدانقلاب با توپ، خمپاره، آر.پی.جی7 و دیگر سلاح‌های سنگین و سبک به شهر نقده حمله کردند. این درگیری تا ساعت 5 بامداد روز بعد، ادامه داشت. گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران ارومیه نیز حاکی است در این درگیری 2 تن از مهاجمان مسلح غیرقانونی کشته و تعداد زیادی زخمی شدند.(1)همچنین مسجد صاحب‌الزمان نقده آسیب دید.(2)در این درگیری افراد ضدانقلاب از منازل مسکونی شهر استفاده کرده و آنها را سنگر خود قرار داده بودند.(3)گفته می‌شود که ضدانقلابیون مسلحی که به شهر نقده حمله کرده بودند از روستاهای "کلدان" و "قارنه" آمده بودند(4)
اما گزارش سرگرد نجفی، سرپرست گروهان پاکسازی نقده، حاکی است: «ضدانقلابیون از آبادی "گلبان" با اسلحه‌های سنگین به‌طرف شهر نقده تیراندازی کرده‌اند که درنتیجه تعدادی زخمی و خساراتی به بار آمده است.» افسر مزبور برای خاموش‌کردن آتش ضدانقلابیونِ آبادی گلبان، توسط توپخانۀ زمینی یا ازطریق هوا، از لشکر64 تقاضای پشتیبانی کرده است.»(5)
همچنین، مهجور فرماندار ارومیه، اظهار کرد: «به‌دنبال درگیری در شهرستان نقده، یک دستگاه آمبولانس ژاندارمری حامل یک افسر وظیفه پزشک که از اشنویه عازم نقده جهت کمک به مجروحین بود، براثر انفجار مین منهدم شد که درنتیجه پای افسر پزشک براثر انفجار مین قطع شد و دو نظامی دیگر نیز به‌شدت مجروح شدند.»(6)
گزارش‌های تکمیلی حاکی‌از آن است که در همین شب، 2 تانک لشکر64 ارومیه که برای کمک از اشنویه عازم نقده بودند در اطراف اشنویه، مورد حمله مهاجمان واقع شدند که یکی از تانک‌ها منهدم گردید و 3 تن از خدمۀ آن کشته شدند و تانک دیگر با 3 تن از خدمه‌اش به گروگان گرفته شد.(7)
از سوی دیگر، هم‌زمان با درگیری در نقده، دو پایگاه ژاندارمری در روستاهای شیطان‌آباد از توابع ارومیه و دوآب از توابع شهرستان نقده، هدف حملة گروه‌های مهاجم قرار گرفت. استاندار آذربایجان‌غربی دراین‌باره گفت: «ساعت 23:40 جمعه‌شب، به پایگاه شیطان‌آباد ازسوی گروه‌های مهاجم حمله شد که بلافاصله پرسنل پایگاه پاسخ دادند و مهاجمین پس از ساعتی مجبور به فرار شدند. در این درگیری هیچ‌گونه آسیبی به پایگاه وارد نیامد.» استاندار افزود: «در ساعت یک بامداد نیز به پاسگاه "دوآب کوه" نقده بین راه نقده - جلدیان حمله شد که این حمله نیز با مقاومت پرسنل پاسگاه روبه‌رو شد و مهاجمین یک ساعت بعد مجبور به فرار شدند. در این درگیری 3 تن از افراد پاسگاه مجروح شدند.»(8)
درپی درگیری خونین نقده، که از ساعت 9:30 دیشب شروع و تا 5:30 بامداد امروز به طول انجامید، سپاه پاسداران این شهر باتوجهبه نامۀ شکوائیۀ امام‌جمعۀ کردهای نقده به فرمانده سپاه
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
2) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص3، خبرنگار کیهان از ارومیه، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران ارومیه.
3) سند شماره 425584 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص58، از سپاه ارومیه به سپاه نقده، 17/5/1359.
4) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص3، خبرنگار کیهان از ارومیه.
5) سند شماره 56489 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص61، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/5/1359، برابر گزارش ناحیه 5 ژاندارمری ارومیه.
6) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 145، 20/5/1359، ص1، از ارومیه، 19/5/1359؛ و - روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص2.
7) سند شماره 114992 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص259، از قسمت خبری اطلاعات ستاد به سپاه (مرکز فرماندهی)، 21/5/1359.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
مرکز - مبنی‌بر حمله نیروهای سپاه به محله‌های کردنشین شهر نقده و گلوله‌باران این مناطق - ضمن ارسال نامۀ جوابیه به سپاه مرکز، گزارشی از درگیری‌ها را با جزئیات بیشتر و تکمیلی بیان کرده و سخنان امام‌جمعۀ کردهای نقده را خلاف واقع دانسته است. در این نامه آمده است:
«به تاریخ هجدهم ماه جاری [امروز]، مهاجمین مسلح غیرقانونی با استفاده از اسلحه‌های سنگین ازجمله خمپاره120 میلی‌متری، از گردنه‌های مشرف، شهر نقده را زیر آتش گرفته و دراین‌میان تعداد 7 نفر از برادران ترک شهید و 33 نفر مجروح شدند و تعداد 2 نفر از برادران بارزانی کشته و 2 نفر دیگر زخمی شدند و چندین خانۀ مسکونی برادران کرد و ترک و حتی مسجدجامع ترک‌ها آسیب فراوان دیده است و دراین‌رابطه ادعاهای ملاصالح رحیمی [امام‌جمعة کردهای نقده] که گفته است پاسداران نقده منطقۀ کردنشین را به خمپاره بسته بود، کذب محض است؛ به‌دلیل اینکه افراد سپاه جهت محافظت از برادران کرد و دلگرمی آنان فوراً در منطقۀ کردنشین مستقر [شدند] و فقط به تیراندازی مهاجمین پاسخ می‌دادند و افراد ژاندارمری و کمیته نیز در اطراف بودند. حتی بعد از اتمام تیراندازی و عقب‌نشینی مهاجمین، یک گروه از افراد سپاه در منطقۀ کردنشین به گشت‌زنی پرداخته و سه نفر دیگر نیز به‌عنوان محافظت از خانواده و شخص آقای ملاصالح رحیمی در پشت‌بام و جلو درب [منزل ایشان] کشیک می‌دادند.»(1)
همچنین جلایی‌پور، فرماندار نقده، اعلام کرد: «در عملیات پاکسازی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقده، دهات کردنشین دیزج، خلیفان و مهماندار خلع‌سلاح شدند. ده خلیفان یکی از پایگاه‌های مهم ضدانقلاب در شانزده ماه اخیر در منطقه بود که پس از خلع‌سلاح مهاجمین، نیروهای سپاه پاسداران در این ده مستقر شدند تا امنیت اهالی کردنشین را تأمین نمایند.» وی افزود: «در این عملیات یکی از اعضای سپاه پاسداران زخمی شد.» این گزارش حاکی است که ملاصالح رحیمی یکی از روحانیون منطقۀ کردنشین نقده کلیه سلاح و مهمات خود را به ستاد عملیات سپاه پاسداران تحویل داد.(2)
یک گزارش سپاه مرکز نیز درمورد رعایت نکات ایمنی به‌منظور خلع‌سلاح کامل عوامل مسلح غیرقانونی در این منطقه، از دستور کنترل شدید کلیۀ جاده‌های ورودی و خروجی به شهرهای ارومیه و نقده حکایت دارد.(3)در همین حال، استاندار آذربایجان‌غربی درباره خلع‌سلاح نقده اطلاعیه‌ای منتشر کرد که در آن آمده است:
«پیرو اطلاعیۀ لشکر64 ارومیه مبنی‌بر خلع‌سلاح نقده، روز شنبه خلع‌سلاح منطقۀ کردنشین توسط سپاه پاسداران با رعایت کامل اخلاق اسلامی انجام گرفت. فرماندار نقده ضمن تشکر از سپاه پاسداران به کلیۀ برادران کرد نقده اعلام کرد که امنیت کامل منطقۀ کردنشین توسط سپاه پاسداران تضمین و به کلیۀ نیروهای مسلح غیر از سپاه و شهربانی اعلام می‌کند که به منطقۀ کردنشین وارد نشوند، در غیر این صورت توسط سپاه جلب و به دادگاه تحویل داده خواهند شد.»(4)
1) سند شماره 136609 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص124، نامۀ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقده به فرمانده سپاه مرکز، 25/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4، به نقل از خبرنگار خبرگزاری پارس از ارومیه.
3) سند شماره 56498 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص63، از مرکز فرماندهی سپاه، 18/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4، به نقل از خبرنگار خبرگزاری پارس از ارومیه.
دراینحال، گاه در حین عملیات نیروهای مشترک خودی اتفاقاتی رخ می‌دهد که نشان از ناهماهنگی نیروها دارد. گزارش سپاه ارومیه درمورد یک حادثۀ تقریباً مشکوک نمونه‌ای از این موارد است. در این گزارش آمده است:
«طبق اطلاع رسیده از نقده، هنگامی‌که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقده از خلع‌سلاح سه روستای کردنشین اطراف نقده [روستاهای دیزج، خلیفان و مهماندار] در ساعت 9 [صبح] برمی‌گشته، با آتش هلیکوپتری که از لشکر64 عازم آنجا بوده روبه‌رو می‌شوند. در این تیراندازی 4 نفر از برادران زخمی شده‌اند و علت این تیراندازی فعلاً معلوم نیست.»(1)-(2)
همچنین، از ارومیه خبر می‌رسد که امروز یک بمب ساعتی قوی قبل از انفجار در نزدیکی دانشگاه ارومیه کشف و خنثی شد. به گفتۀ استاندار آذربایجان‌غربی، این بمب قرار بود در ساعت 11 امروز منفجر شود که به‌موقع با تلاش مأموران شهربانی خنثی شد.(3)
ساعت 10:55 امروز یک بمب ساعتی که عوامل ناشناس آن را در زیر ماشین سرگرد تفقدی، فرمانده گردان متخصص خنثی‌سازی لشکر64 ارومیه، کار گذاشته بودند، کشف و خنثی گردید.(4)
امروز نیز منطقۀ اشنویه همچنان ناآرام بود. از بعدازظهر امروز، درگیری در اطراف اشنویه روی داد. مهندس طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، ضمن تأیید این خبر گفت که امروز شهرستان نقده ظاهراً آرام بود، ولی در اطراف اشنویه درگیریهایی بین نیروهای انقلاب و مهاجمان مسلح غیرقانونی به وجود آمده است. وی افزود: در این درگیری‌ها تاکنون یک نفر از افراد جوانمرد به شهادت رسیده است.(5)
در همین حال، در کیهان امروز گزارشی درج شد که در آن آمده است: «براثر بالاگرفتن اختلاف و زدوخورد بین کردها و ترک‌های اشنویه، 150 نفر از کردهای اشنویه در فرمانداری مهاباد متحصن شدند. این عده برای جلوگیری از گسترش جنگ خانگی در اشنویه از رئیس‌جمهوری استمداد کردند.» بنا به گفتۀ باباطاهری، فرماندار مهاباد، این عده خواستار رسیدگی فوری مقامات مسئول به مشکلات منطقۀ خود شدند. فرماندار مهاباد همچنین گفت: «متحصنینی که به نمایندگی ازسوی روستاییان اشنویه به مهاباد آمده‌اند اعلام کرده‌اند که به‌بهانۀ خلع‌سلاح، شدیداً مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند.» حاج ملاابراهیم راوندی یکی از متحصنین اهل اشنویه نیز درباره حوادث اخیر و انگیزۀ تحصن مردم مناطق کردنشین اشنویه گفت: «اختلاف کردها و ترک‌ها از زمان جنگ خانگی نقده شروع شد و زمینۀ آن تا امروز ادامه داشته است.» وی افزود: «در ادامۀ این اختلاف و آغاز درگیری‌های دو طرف، یک نفر کشته و تعدادی مجروح و اموال گروهی از مردم به یغما رفته است.» وی ضمن تذکر و هشدار به دولت گفت: «چنانچه دولت و رئیس‌جمهوری برای رفع غائله اقدام قاطع و مؤثر انجام ندهد، امکان گسترش جنگ خانگی و توسعۀ درگیری‌ها بسیار وجود دارد.»(6)
1) ضمیمه دارد؛ نامۀ ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران به فرماندهی سپاه پاسداران درمورد این حادثه.
2) سند شماره 425581 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص81، از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه (اطلاعات و بررسی‌های سیاسی) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تهران (اطلاعات و بررسی‌های سیاسی)، 29/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
4) سند شماره 409280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص136، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص1، 17/5/1359، برابر اعلام نیروی زمینی مستند به گزارش لشکر64 ارومیه.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه، 19/5/1359.
6) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص3، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
1
امروز نیز تحرکات و درگیری‌های مسلحانه در چندین نقطه از مناطق کردنشین ادامه داشت.
بنا به گزارش ناحیه ژاندارمری کرمانشاه، «در ساعت 19 امروز، مهاجمین [مسلح ضدانقلاب] از ارتفاعات اطراف پاوه اقدام به تیراندازی با خمپاره‌انداز به‌طرف گردان ارتش مستقر در پاوه نمودند که با آتش متقابل نیروهای خودی مواجه و تلفات و ضایعاتی در بین نبوده است و درحالحاضر (ساعت 04:40 بامداد) تیراندازی به‌طور خفیف ادامه دارد.»(1)
شهربانی پاوه نیز اعلام کرد: «در ساعت 19:25 روز جاری به‌وسیلۀ افراد مهاجم از ارتفاعات اطراف کوه‌های "دشه" 7 گلولۀ خمپاره به‌طرف شهر شلیک شد که در چهار کیلومتری شهر به زمین اصابت نمود و تاکنون (ساعت 0:40 نیمه‌شب) خساراتی نداشته است.»(2)
دراینحال، کاظمی، فرماندار پاوه، دربارۀ مهاجرت گروهی از مردم نوسود به شهر پاوه گفت: «درحالحاضر، حدود 170 نفر از مردم و کارمندان شهر نوسود از این شهر مهاجرت کرده و دسته‌دسته خود را به پاوه می‌رسانند. مهاجمین [ضدانقلاب] از محل فرار مردم اطلاع پیدا کرده و مانع عبور آنها از این محل شدند، ولی کماکان مردم تحت فشاری شدید، از کوه‌های اطراف خود را به شهر پاوه می‌رسانند.» وی سپس گفت: «به‌زودی تکلیف شهر نوسود را روشن خواهیم کرد و دست ضدانقلابیون را از منطقه کوتاه می‌کنیم و مردم به خانه و کاشانۀ خود بازخواهند گشت.» وی افزود: «درحالحاضر، مناطق باینگان و نوریاب و سایر مناطق از آرامش کامل برخوردارند و تنها منطقۀ نوسود در اختیار عناصر ضدانقلاب قرار دارد.»(3)همچنین، از ساعت 22:30 دقیقۀ شب پیش، مهاجمان مسلح [ضدانقلاب] با شلیک خمپاره به‌سوی یگان‌های مستقر در کامیاران در ضلع جنوب‌غربی این بخش، حمله کردند. در این درگیری که تا ساعت 2:30 بامداد امروز ادامه یافت، نیروهای مسلح خودی به آتش مهاجمان [ضدانقلاب] پاسخ دادند و به نیروهای جمهوری اسلامی آسیبی وارد نیامد.(4)از طرف دیگر، بنا به گزارش سخنگوی مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، در عملیات پاکسازی که امروز توسط سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در روستای کانی‌سانان مریوان اجرا شد، ضمن درگیری با مهاجمان [مسلح غیرقانونی]، 5 نفر از آنها کشته و 21 نفر دستگیر شدند و تعداد 30 قبضه اسلحۀ شکاری پران به دست آمد. در این عملیات یک نفر از افراد سپاه پاسداران زخمی و تعدادی از مهاجمان معاند با نظام کشته یا زخمی شدند. براساس همین گزارش، حزب کومه‌له ضمن اعلامیه‌ای اخطار کرده است که اگر سپاه پاسداران تا روز عید فطر شهر را تخلیه نکند، شهر را حمام خون می‌کنیم.(5)درضمن امروز در مریوان 2 نفر از افراد مسلح غیرقانونی با دو قبضه اسلحۀ کلاشینکف و برنو خود را تسلیم سپاه پاسداران کردند.(6)
از سنندج نیز خبر می‌رسد تعدادی اسلحه و مهمات توسط سازمان پیشمرگان مسلمان کرد کشف شده است. بنا به گزارش خبرگزاری پارس از سنندج، این سازمان گزارش داد که امروز «یک قبضه برنو و یک قبضه پنج‌تیر روسی به‌وسیلۀ افراد این سازمان در سنندج کشف شد. از
1) سند شماره 56509 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص198، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 19/5/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ناحیه ژاندارمری کرمانشاه.
2) سند شماره 56491 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص196، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
4) روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص9، به نقل از خبرنگار خبرگزاری پارس از کرمانشاه، مستند به گزارش ناحیه ژاندارمری کرمانشاه.
5) سند شماره 56533 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص139، از سپاه مرکز فرماندهی به سماجا (مرکز فرماندهی)، 20/5/1359؛ و - سند شماره 56511 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص134، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 19/5/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4، به نقل از سخنگوی مرکز فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
یک گروه وابسته به سازمان به‌اصطلاح رزمندگان آزادی طبقۀ کارگر مستقر در خیابان فردوسی سابق سنندج نیز تعدادی کتاب‌های ضداسلامی، اعلامیه‌های علیه جمهوری اسلامی ایران و وسایل آتشزا و مهمات برای انفجار و خرابکاری کشف گردید.»(1)همچنین، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سنندج شامگاه امروز در خیابان ادب سنندج، یک دستگاه ماشین استنسیل، تعداد زیادی فشنگ، 2 شناسنامۀ جعلی، چند بطری مشروب، تعدادی نشریات کمونیستی و یک قبضه کلت کشف کرد. در همین خصوص 3 نفر دستگیر شدند.(2)
از سوی دیگر، باتوجهبه نقلوانتقالات شدید دشمن در منطقۀ بانه، واحد عملیات سپاه سنندج خواستار تجهیز بیشتر نیروهای پیشمرگان مسلمان کرد شد. در این گزارش آمده است: «طبق اطلاع موثق، به‌علت اینکه دشمن دست به نقلوانتقالات زده و پیشمرگان خود را هرچه بیشتر به بانه نزدیک کرده و قصد انجام عملیات دارند، جهت مقابله با آنها و نیز اعزام نیرو به دهات اطراف جهت غافلگیرکردن آنها نیاز مبرم و شدید به تجهیز پیشمرگان مسلمان می‌باشد. لطفاً سریع‌تر حداقل جهت صد نفر اسلحه و به‌تناسب، تدارکات لازم را ارسال دارید.»(3)
1
باوجود گذشت 19 ماه از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، هنوز هم به‌گونه‌ای، وضعیت دوران انقلاب در برخی مناطق و شهرها حاکم است و برقراری کامل نظم عمومی توسط نهادهای مسئول به زمان بیشتری نیاز دارد. جو انقلابی حاکم بر جامعه باعث شده است که هر شخص و هر جریان و گرایشی، برای دستیابی به خواسته‌اش، از همان روش‌های مورد استفاده در زمان انقلاب، بهره گیرد. به‌طورطبیعی، دراین‌میان، بعضاً فضای بسیار مناسبی نیز برای تبلیغات و بزرگ‌نمایی برخی گروه‌ها و احزاب پدید می‌آید. ازجملۀ این گروه‌ها سازمان مجاهدین خلق (منافقین) است که طبق روش معمول، در برخی مناطق به‌وسیلۀ هواداران خود ابتدا به بهانه‌های مختلف، ایجاد درگیری کرده و سپس با استفاده از جو متشنج پیش‌آمده، شروع به تبلیغات مظلوم‌نمایانه و جذب بیشتر هوادار می‌کند. درگیری به‌وجودآمده در مراسم راه‌پیمایی روز قدس در گزنک آمل در این مجموعه قرار می‌گیرد. گزارش خبرگزاری پارس دراین‌مورد، گویای مطلب است. در این گزارش آمده است:
«پس از درگیری اخیر راه‌پیمایان روز قدس و هواداران مجاهدین [منافقین] در گزنک، هم‌اکنون [در] یکی از مناطق درگیری به نام "قادی‌محله" ازسوی طرف‌داران مجاهدین، حکومت نظامی اعلام شده است. به‌موجب همین گزارش، ازسوی دادستانی انقلاب اسلامی آمل، به آنها اخطار شده است که چنانچه تا فردا دست از این اعمال خود برنداشته، به‌شدت با آنها رفتار خواهد شد. همچنین به‌هنگام تشییع جنازۀ شهید حمید معلمی - که در ساعت 10 صبح از مسجد امام حسین آغاز گردید - امام‌جمعۀ آمل، حجت‌الاسلام حسن‌زاده [آملی]، پس از تجلیل از مقام شهید، اعلام کرد که فردا تمام ادارات و مغازه‌ها را تعطیل کرده و در مسجد متحصن گردیم تا تکلیف ما با آنها روشن شود.»
این گزارش می‌افزاید: «صبح امروز، گروهی از طرف‌داران مجاهدین [منافقین] با نشر و پخش اعلامیه‌هایی مبنی‌بر محکوم‌کردن سپاه پاسداران این شهر و مقصردانستن این ارگان انقلابی در قتل قدرت‌الله زاهدی، [سبب شدند تا] درگیریهایی در شهر آغاز گردید. درپی این درگیری‌ها، عدهای زخمی و تعداد 12 نفر دستگیر شدند. همچنین به همین مناسبت، امروز بازار آمل به‌حالت تعطیل درآمد.»(1)
دراینحال، گزارش خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی از آمل دربارۀ حادثۀ دیروز و وقایع امروز آمل حاکی است: «... درپی دعوتی که ازسوی امام‌جمعۀ آمل، آیت‌الله حسن‌زاده آملی، در مراسم تشییع جنازۀ حمید معلمی مبنی‌بر تعطیل یکپارچۀ بازار و تحصن مردم در تکیۀ "اسک" به‌منظور روشن‌شدن وضعیت چگونگی پاکسازی افراد ضدانقلاب در ادارات، به‌خصوص آموزش‌وپرورش و پاکسازی شهر از وجود گروه‌های ضدانقلاب و توطئه‌گر و مجازات عاملین درگیری‌های گزنک - که اکنون در تهران در بازداشت به سر می‌برند - به عمل آمد، بازار آمل امروز یکپارچه تعطیل و گروه‌های مردم ضمن تجمع در تکیه اسک، خواستار اقدام فوری جهت برآوردن خواسته‌هایشان ازسوی مسئولین امر شدند.» خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی سپس به نقل مصاحبۀ خود با برخی متحصنین پرداخته و می‌نویسد: «همچنین جامعۀ روحانیت آمل با انتشار اطلاعیه‌ای از تحصن مردم آمل پشتیبانی نموده و تا حصول قطعی نتیجه، با مردم به تحصن خواهند نشست.»(2)-(3)
از سوی دیگر، گزارش خبرگزاری پارس از خرم‌آباد حاکی‌از آن است که هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در این شهر نیز مسئله‌ساز بوده‌اند. این گزارش حاکی است: «فرمانده عملیات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرم‌آباد اعلام کرد: تعدادی از افراد وابسته به جنبش مجاهدین خلق [منافقین] این شهرستان دررابطه‌با کشف وسایلی در محل تردد آنها که ازسوی سپاه پاسداران خرم‌آباد غیرمجاز تلقی می‌شد، دستگیر شدند.» بنا به همین گزارش: «درپی این دستگیری، عدهای به هواداری دستگیرشدگان در مقابل سپاه پاسداران خرم‌آباد اجتماع کردند که پس از مدتی، به‌دنبال افشاگری‌های مسئولین سپاه و تودۀ مردم منطقه، متفرق شدند.»(4)
1
درحالیکه بعدازظهر امروز، محاکمۀ 5 تن دیگر از کودتاگران در دادگاه ویژۀ انقلاب آغاز شده است،(5)روزنامه کیهان در شمارۀ امروز خود، مقاله‌ای از نشریۀ میدل ایست چاپ لندن را با عنوان "ایران: هیچ کودتایی ناگهانی و در کوتاه‌مدت ممکن نیست" ترجمه و منتشر کرده است. در بخش‌هایی از این مقالۀ تحلیلی که به بررسی وضعیت داخلی و زمینه‌های کودتا در ایران پرداخته، آمده است:
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 145، 20/5/1359، ص2، از آمل، 18/5/1359.
2) ضمیمه دارد؛ بخش‌هایی از اطلاعیه حزب جمهوری اسلامی آمل درباره حوادث روز گذشته در راه‌پیمایی روز قدس در گزنک آمل.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از آمل.
4) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص15، به نقل از خبرگزاری پارس از خرم‌آباد.
5) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص3.
«بعد از اینکه رئیس‌جمهوری ایران چندی پیش اظهار داشت طی چهار ماه گذشته، "هفت توطئۀ کودتا" کشف و خنثی شده است، این سؤال به ذهن انسان می‌رسد که آیا اصولاً احتمال کودتا در آینده‌ای نزدیک در ایران وجود دارد یا نه؟... در این چارچوب است که ما این اعمال برخی از افسران نیروهای مسلح را در نظر داشته باشیم. طرف‌داران بختیار (به‌اصطلاح دنبال یک ایران دمکراتیک هستند) دراین‌بین، طرفی نخواهند بست؛ چراکه به‌محض بروز یک جنگ داخلی، نه‌تنها سال‌ها از یک رأی‌گیری آزاد خبری نخواهد بود، بلکه این "ژنرال‌ها" هستند که بی‌تردید برنده خواهند شد و دراین‌صورت قدرت به‌زیرکشیدن آنها هم کار آسانی نخواهد بود. اما اگر قرار باشد غیر از این دو گروه (ارتشیان یا طرف‌داران بختیار) گروه سومی علیه انقلاب دست به تحریک بزند آن‌وقت این سؤال مطرح می‌شود که در دو طرف گود چه نیروهایی سنگر خواهند گرفت؟ آیت‌الله خمینی به‌سادگی قادر است پاسداران، اقشار پایین ارتش، پلیس و توده‌های میلیونی مردم شهر و روستا، کارگران و همچنین گروه‌های رادیکال و چپ را بسیج کند، بجز یقه‌سفیدان (اصطلاحی برای مدیران و کارمندان مرفه). اتحاد اقشار مذکور بسیار اساسی و لازم است و درست اتحاد همین اقشار هم بود که پیروزی انقلاب را ممکن ساخت. در طرف مقابل، عدهای بازماندگان فراری نیروهای سه‌گانه یا افسران "نخبه" رژیم گذشته، ثروتمندان و همچنین تعدادی از یقه‌سفیدان ناراضی چه در بخش‌های دولتی و چه در بخش‌های خصوصی قرار دارند. یعنی در میان طبقۀ کارمند اگرچه خیلی‌ها دست به اعتصاب زدند، ولی این عده کسانی بودند که فقط نشستند و انقلاب را ازطریق تلویزیون دنبال کردند. در این ارزیابی نیروها باید افزود که اگرچه مخالفان رژیم انقلابی ایران "حرفهای"اند ولی به‌شدت از پشتوانۀ توده‌ای دور هستند. افسران فراری ارتش قادرند خسارات زیادی وارد کنند و حتی مردم بی‌شماری را هم خواهند کشت، ولی هرگز جنگ داخلی را برنده نخواهند شد.»
در ادامه این مقاله همچنین آمده است: «درست است که عدهای ناراضی وجود دارد و برخی‌ها هم می‌بینند که انتظاراتشان برآورده نشده و یا شاید هرگز برآورده نشود، اما خیلی‌ها هم هنوز امیدوارند و بروز کوچک‌ترین حرکتی علیه دولت باعث خواهد شد اینها دست از نارضایتی خود بکشند. اگر مجبور به انتخاب بشوند، بدون شک "امام" را انتخاب خواهند کرد. کشاورزی که تا زانو توی آب بود می‌گفت: "امام مرد خوبی است، او درست مثل من روی یک پتوی ساده می‌خوابد، ولی بعضی از اطرافیانش آدم‌های خوبی نیستند." برای مردی مثل این کشاورز، نظامیان کودتاگر هیچ‌کاری نخواهند توانست کرد. حتی یک پتو هم به او نخواهند توانست داد. درست نقطۀ مقابل این کشاورز، شخصی قرار داشت که به‌تازگی از یک وزارتخانه تصفیه شده بود و البته مقام مهمی هم داشت. او می‌گفت: "توده‌ها" دارند از آقای خمینی فاصله می‌گیرند. پرسیدیم: منظورت از توده‌ها کشاورزان است؟ (52 درصد جمعیت ایران) گفت: نه. گفتیم: منظورت
طبقات کم‌درآمد و پایین جامعه است؟ (یک‌سوم جمعیت) گفت: نه. گفتیم: منظورت جنوب شهری‌های تهران است؟ (دوسوم جمعیت 6 میلیونی پایتخت) گفت: نه. و خوب، معلوم بود که منظورش از "توده‌ها" متمولین شمال شهر است. اما زمانی‌که امام زنده است هیچ سؤالی پیش نمیآید که اگر یک کودتای طرفدار رژیم سیاسی صورت گرفت چه خواهد شد، اما بعد از امام؛ خیلی چیزها به‌سرعت فرق خواهد کرد و شاید به‌سرعت هم به بدی گراید.»(1)
1
ناخدا یکم بهرام افضلی، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در مصاحبه‌ای اختصاصی با روزنامۀ کیهان که امروز منتشر شد، مطالبی را درباره وضعیت جغرافیای سیاسی منطقه و تهدیدات پیرامونی انقلاب نوپای اسلامی ایران بیان کرد. وی با اشاره به اینکه اقیانوس هند را "اقیانوس آینده" نامیده‌اند و سرنوشت سیاسی آینده در زیر و روی این اقیانوس حل‌وفصل خواهد شد، گفت:
«مدخل‌های اصلی این اقیانوس تنگۀ هرمز، باب‌المندب، دماغه امید نیک، سنگاپور و تنگۀ بین جزایر سوماترا و میرجاوه است که کلاً توسط ابرقدرت‌ها به‌خصوص دولت‌های غربی محافظت می‌شود. امریکاییان پس از ترک حضور نظامی انگلیس باتوجهبه نارضایتی ملل منطقه از حضور سیاسی، دکترین جدیدی را پیاده کردند. این کشور به فکر ایجاد پایگاه‌های هوایی و دریایی در نقاط دورافتاده افتاد که درحالحاضر بزرگ‌ترین آنها پایگاه هوایی - دریایی "دیه‌گو گارسیا" است که در 2500 مایلی جنوب‌شرقی بندرعباس واقع است. برای توازن نیروها، شوروی نیز به اقیانوس هند آمد و یک قدرت‌نمایی دریایی شکل گرفت.»
ناخدا یکم افضلی سپس به علل این هجوم یا قصد کنترل پرداخت و گفت: «امریکایی‌ها سعی کردند باوجود حضور و ایجاد پایگاه‌های جدید تحت‌عنوان حفاظت از خط کشتیرانی یا کنترل عبورومرور این اقیانوس، ناوگان عظیمی را در نزدیکی مرزهای ما مستقر کنند. این درحالی است که کشورهای وابسته و دول دست‌نشاندۀ امریکا چون عمان، کنیا و جدیداً سومالی و به‌خصوص بحرین تسهیلات بندری و دریایی در اختیار این کشور جهان‌خوار بگذارند، به‌خصوص بحرین که از چند دهه قبل به‌طور مرتب امریکا از آن به‌عنوان بندر و پایگاه استفاده می‌کند.»
وی سپس به بیان دلایل این تجمع و پیاده‌کردن رهنامه
1) روزنامه کیهان، 18/5/1359، ص12، به نقل از نشریۀ میدل ایست چاپ لندن.
امریکا می‌پردازد و هدف‌ها را چنین تشریح می‌کند: «هدف اصلی امریکا از حضور نظامی اینچنین گسترده در منطقه دو اصل کلی است: یکی جلوگیری از گسترش انقلاب اسلامی ایران به کشورهای همجوار و دوم، به خاک و خون کشیدن انقلاب ایران؛ چراکه به‌قول ژیسکار دستن که از کارتر نقل‌قول کرده است، امریکا حاضر نیست حاکمیت خود را بر دو کشور آلمان و ایران از دست بدهد. جهان‌خوار بزرگ برای رسیدن به این دو هدف از محاصرۀ اقتصادی شروع کرد. بعد عملیات ایذایی و فرسایشی را آغاز کرد که در این راه از عوامل بعث عراق، خودفروختگان ایرانی و یا ناآگاهان داخلی حداکثر بهره‌برداری را کرد. امریکا دوستانش را وادار ساخت که قطعات یدکی موردنیاز صنایع ایران را تأمین نکنند، از ایران نفت نخرند و... که هدف همۀ این عملیات کاملاً واضح است.»
فرمانده نیروی دریایی در بخش دیگری از این مصاحبه دربارۀ امکان محاصرۀ دریایی ایران گفت: «خلیج‌فارس با منابع بی‌کران نفتی که برای تغذیۀ صنایع عظیم دول غرب و ژاپن سرازیر می‌گردد، از چنان موقعیت استراتژیکی و اقتصادی برخوردار است که حتی تصور چنین عملی که منافع دول بزرگ غرب را در مخاطرۀ شدید قرار خواهد گرفت غیرمتصور است. بنابراین، به نظر من امکان چنین امری خودبه‌خود منتفی است.»
افضلی درمورد اینکه چرا ناوچه‌های جنگی ایران که در فرانسه و انگلستان ساخته شده است ازطرف این کشورها به ایران تحویل داده نمی‌شود، گفت: «سه فروند از ناوچه‌های موشک‌انداز باقیمانده در فرانسه در ظاهر تحت‌عنوان اختلاف قراردادی و در باطن به علل سیاسی، باوجودی‌که بیش از یک سال و اندی از اتمام ساختمان آن می‌گذرد، در بندر "شربورگ" فرانسه به‌حال بلاتکلیف نگاهداری می‌شود. مقامات فرانسوی ما را به کارخانۀ سازنده و کارخانه به دولت و وزارت دفاع این کشور حواله می‌دهد. مذاکراتی دراین‌مورد صورت گرفته است و امیدواریم مسئله به‌نحوی حل‌وفصل گردد.»
وی همچنین دربارۀ اینکه ناو خارک تحویل ایران شده، ولی بااین‌حال، نتوانسته است از دولت انگلستان اجازۀ حرکت دریافت کند، گفت:
«دولت انگلستان به‌استناد روابط حسنه‌ای که با ممالک متحده امریکا دارد، باوجودی‌که ادعای استقلال و غیروابستگی می‌کند، برخلاف مصالح اقتصادی و سیاسی خودش، با استناد به دستاویز مسخرۀ شرایط موجود سیاسی، اجازه‌نامۀ خروج این ناو را علی‌رغم اینکه همۀ هزینه‌ها پرداخت شده است، به‌استناد حق حاکمیت خود، صادر نمی‌کند. به‌این‌ترتیب، چندین ماه است نیروی دریایی و پرسنل ما را سرگردان ساخته است. البته اقداماتی ازطریق وزارت امور خارجه و وزارت دفاع دراینزمینه با فشارهایی به دولت انگلیس صورت گرفته است، اما منجربه نتیجۀ مطلوب نشده است. حتی دولت انگلیس از واگذاری سوخت موردنیاز برای چرخش امور داخلی ناو به‌حد کافی نیز خودداری ورزیده است. ...»(1)
1) همان.
1
بااینکه پس از حدود دو هفته مناقشه بر سر معرفی و انتخاب نخست‌وزیر، سرانجام امروز بنی‌صدر، محمدعلی رجایی را به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد، سیر انتخاب نخست‌وزیر، متن نامۀ بنی صدر دراین‌خصوص به رئیس مجلس و نیز سخنرانی وی در پنجشنبه گذشته(1)در اجتماع مردم جنوب تهران، نشان می‌دهد که تمایل چندانی به این انتخاب نداشته است.
در متن نامۀ بنی‌صدر به رئیس مجلس آمده است: «با استناد به شور هیئت منتخب و تمایلی که ازسوی آن مجلس محترم اظهار شده است، آقای محمدعلی رجایی را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی می‌کنم. ...»(2)این موضوع، در داخل و خارج از ایران، بازتاب داشته است؛ ازجمله: روزنامه کیهان که متمایل به افکار نهضت آزادی است، دراینزمینه چنین گزارش داد: «بنی‌صدر پیش از این پس از مذاکرات مختلفی که با رهبران حزب جمهوری اسلامی کرده بود، مهندس مصطفی میرسلیم را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد، اما در مجلس حمایت کافی از وی به عمل نیامد، به‌گونه‌ای‌که بنی‌صدر در یکی از سخنان خود عنوان کرد که چنین چیزی گویا از قبل نیز پیش‌بینی شده است و ادعا کرد که حمایت لازم از میرسلیم به عمل نیامد.» این گزارش می‌افزاید: «پس از اینکه مشخص شد میرسلیم نمی‌تواند رأی کافی را در مجلس بیاورد، بنی‌صدر بلافاصله و قبل از بحث علنی، پیشنهاد نخست‌وزیری میرسلیم را پس گرفت. مجلس نیز طی این مدت گفت‌وگوهایی داشت که طی یکی از جلسات آن قرار شد هیئت تشخیص صلاحیت نخست‌وزیر تشکیل شود. این هیئت سرانجام پنجشنبه گذشته، محمدعلی رجایی را به‌عنوان نخست‌وزیر پیشنهاد کرد. روزنامه انقلاب اسلامی که بیشتر افکار رئیس‌جمهوری را مطمح‌نظر قرار می‌دهد، دیروز [شنبه 18/5/1359] رجایی را نخست‌وزیر منتخب مجلس و نه بنی‌صدر معرفی کرد. این معرفی و آن‌هم بدین‌گونه، خود می‌تواند احتمالاً نشانگر کمی تمایل بنی‌صدر به انتخاب رجایی باشد.»(3)
دراینحال، جامعۀ روحانیت مبارز تهران نیز که سابقۀ نوعی حمایت از بنی‌صدر در مقابل حزب جمهوری اسلامی را دارد، باتوجهبه سخنان امام خمینی به مناسبت
روز جهانی قدس، امروز در اطلاعیه‌ای، ضمن تأکید بر اسلامیت نظام، دربارۀ شرایط انتخاب نخست‌وزیر و لزوم اتحاد و عدم اختلاف میان جناح‌های حاکم بر نظام، به اعلام مواضع پرداخت. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «امام خمینی، رهبر بزرگ انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی، بار دیگر با دم مسیحایی خود مسئولان امور و دولتمردان را به وحدت کلمه دعوت کردند و ضمن تأکید بر اسلامیت انقلاب برای چندمین‌بار ماهیت ملی‌گرایان و گروهک‌های به‌اصطلاح خلقی را افشا ساختند و خیانت آنها را نسبت به انقلاب اسلامی و وابستگی‌شان را به ابرقدرت‌ها گوشزد فرمودند.»
این اطلاعیه سپس به شرایط انتخاب نخست‌وزیر و دولت پرداخته است: «ملت ما خواهان نخست‌وزیر و دولتی مکتبی، قاطع، انقلابی، جوان، باتقوا، و مؤمن به انقلاب اسلامی و ولایت فقیه و خط اصیل امام خمینی است. بنابراین، تنها از کابینه‌ای پشتیبانی خواهد کرد که دارای شرایط فوق براساس رهنمودهای امام باشد. مجلس شورای اسلامی که خانۀ امید این امت است باید در انتخاب نخست‌وزیر و دولت آینده معیارهای مکتبی را نصب‌العین خود قرار دهد و دربرابر چهره‌های غرب‌زده و ملی‌گرا و لیبرال و سازش‌کار شدیداً مقاومت کند تا دیگر اشتباهات گذشته تکرار نشود. بیانات امام نمایشگر خاطر آزردۀ ایشان و ملت از اختلافات موجود است. مسئولان امور با رعایت موازین اسلامی دست به دست هم بدهند، همانند ملت متحد و یکپارچۀ خود در راه تداوم انقلاب و استقرار کامل جمهوری اسلامی و ایفای رسالت جهان‌شمول آن ایثارگرانه تلاش کنند. ...»(1)
از سوی دیگر، رسانه‌های غربی ضمن اشاره به نامۀ امروز بنی‌صدر و معرفی محمدعلی رجایی، به بررسی این موضوع پرداخته‌اند. ازجمله رادیو کلن آلمان‌غربی گزارش داده است: «به نظر می‌رسد که موضوع انتخابات نخست‌وزیر ایران به مرحلۀ نهایی خود نزدیک می‌شود و بین رئیس‌جمهوری ایران دکتر سیدابوالحسن بنی‌صدر و مجلس شورای اسلامی ایران دراینزمینه توافق حاصل شده است. ...» رادیو کلن سپس انتخاب رجایی را یک پیروزی مهم برای بنی‌صدر به شمار آورده و می‌گوید: «عدم‌عضویت و وابستگی محمدعلی رجایی به حزب جمهوری اسلامی مبین این واقعیت است که رئیس‌جمهور ایران در اختلاف‌نظر خود با مجلس شورای اسلامی ایران که حزب جمهوری اسلامی در آن از اکثریت کامل برخوردار است، به پیروزی مهمی دست یافته است، زیرا حزب جمهوری اسلامی ایران سعی داشت که نخست‌وزیر آینده ایران از میان اعضای آن حزب انتخاب شود. ... توصیۀ آیت‌الله خمینی به مجلس و رئیس‌جمهور مبنی‌بر حل اختلاف‌نظرها و یافتن راهی برای توافق، شاید در تسریع سازش بین رئیس‌جمهور و مجلس بی‌تأثیر نبوده است. بههرحال، امید می‌رود که با قطعیت‌یافتن انتخاب محمدعلی رجایی، نابسامانی که در دستگاه حکومتی ایران وجود دارد و
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 18/5/1359، ص2.
قبل از همه مسئلۀ گروگانهای امریکایی در ایران که باعث انزوای ایران در صحنۀ جهانی شده است، خاتمه یابد.»(1)اما مفسر رادیو لندن برخلاف تفسیر رادیو کلن، معرفی محمدعلی رجایی را نوعی شکست بزرگ و عقب‌نشینی برای بنی‌صدر می‌داند و می‌گوید: «اکنون معلوم شده است که بیشتر نمایندگان مجلس شورای اسلامی به نخست‌وزیر شدن محمدعلی رجایی رأی تمایل دادند و دکتر بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری ایران که با 75 درصد آرای ملت انتخاب شده، ناگزیر این را پذیرفته است و اینک محمدعلی رجایی وزیر آموزش‌وپرورش دولت موقت، در آستانۀ نخست‌وزیری است.»
این رادیو سپس از قول مفسر خود دربارۀ محمدعلی رجایی توضیح بیشتری داده است: «... وی در اوایل سالهای 1960، به عضویت نهضت آزادی ایران به رهبری مهندس بازرگان درآمده و در رژیم شاه سابق به‌خاطر فعالیت‌های سیاسی خود چندین سال در زندان به سر برده است. محمدعلی رجایی همواره ارتباط نزدیکی با جامعۀ روحانیت ایران داشته است و صلاحیت وی ازنظر اسلامی بی‌شک مورد تأیید حزب جمهوری اسلامی قرار دارد. هنوز روشن نیست که آقای رجایی شخصاً تا چه حد پیرو روش افراطی و قشری می‌باشد، ولی هم‌اکنون از وی چنین نقل شده است که دولت وی سازش‌ناپذیر خواهد بود. وی همچنین اظهار داشته است که دولت باید از انقلابیون پیرو خط امام تشکیل گردد. تقریباً شکی نیست که پیشنهاد تعیین آقای رجایی به سمت نخست‌وزیر نمایانگر شکست بزرگی برای دکتر بنی‌صدر است. ... بنی‌صدر با این اقدام خود سرانجام سدی را که مانع انجام اقدامات جدی و ضروری مجلس ازقبیل بحث و تصمیم دربارۀ سرنوشت گروگانهای امریکایی بود از میان برداشته است.»
مفسر رادیو لندن با این بیان به موضوع بحران گروگانگیری در دولت موقت می‌پردازد و می‌گوید: «مسئلۀ گروگانهای امریکایی یکی از مسائل عمده‌ای بود که به استعفای مهندس بازرگان در ماه نوامبر گذشته منجر گردید. باآنکه یکی از علل اصلی استعفای وی وجود مراکز متعدد قدرت در ایران بود که در واقع اختیار ادارۀ مملکت را از وی سلب کرده بودند، درحقیقت از زمان استعفای مهندس بازرگان تاکنون در هر دو مورد یادشده چندان تغییری حاصل نگردیده است، ولی حزب جمهوری اسلامی موفق شده است که دربرابر کاهش قدرت پرزیدنت بنی‌صدر و هواخواهان وی موقعیت خود را چه در داخل و چه در خارج از مجلس تحکیم نماید.»
مفسر بیبیسی در پایان می‌افزاید: «دکتر بنی‌صدر اشاره کرده است اگر کابینه و نخست‌وزیر مورد تأیید وی نباشد مسئولیت اقدامات آنان را نخواهد پذیرفت. دکتر بنی‌صدر گفته است که درصورت لزوم از مردم کسب‌نظر خواهد کرد.»(2)
1
امروز عصر، امام خمینی در دیدار با شرکت‌کنندگان در همایش قدس که برای حضور در این گردهمایی به ایران آمده‌اند، سخنان مبسوطی ایراد کرد(1)که بخش‌هایی از آن چنین است:
«مشکل مسلمین فقط قدس نیست، این یکی از مشکلاتی است که مسلمین دارند. افغانستان مگر از مشکلات مسلمین نیست؟ پاکستان مگر از مشکلات مسلمین نیست؟ ترکیه مگر از مشکلات مسلمین نیست؟ مصر مگر از مشکلات مسلمین نیست؟ عراق مگر از مشکلات مسلمین نیست؟ باید ما تحلیل کنیم که مشکل که در همه اقطار مسلمین هست، از کجا پیدا شده است و راه‌حلش چیست؟ چرا مسلمین در همه‌جای دنیا تحت فشار حکومت‌ها و ابرقدرت‌ها هستند و راه‌حل این مسئله چیست تا اینکه هم رمز پیروزی بر همه مشکلات به دست بیاید و هم قدس و افغان و سایر بلاد مسلمین آزاد بشوند.
مشکل مسلمین، حکومت‌های مسلمین است. این حکومت‌ها هستند که مسلمین را به این روز رسانده‌اند. ملت‌ها مشکل مسلمین نیستند. ملت‌ها با آن فطرت ذاتی که دارند، می‌توانند مسائل را حل کنند، لکن مشکل، دولت‌ها هستند. شما سرتاسر ممالک اسلامی را وقتی‌که ملاحظه کنید کم جایی را می‌توانید پیدا بکنید که مشکلاتشان به‌واسطه حکومت‌هایشان ایجاد نشده؛ این حکومت‌ها هستند که به‌واسطه روابطشان با ابرقدرت‌ها و سرسپردگی‌شان با ابرقدرت‌های چپ و راست، مشکلات را برای ما و همه مسلمین ایجاد کرده‌اند. اگر این مشکل از پیش پای مسلمین برداشته بشود، مسلمین به آمال خودشان خواهند رسید و راه حلش با دست ملت‌هاست.»(2)
امام خمینی سپس با اشاره به چگونگی شکل‌گیری انقلاب اسلامی در ایران و معنویت حاکم بر مردم، در بخش دیگری از سخنانش ملی‌گرایی را اساس بدبختی دانست و گفت: «آن چیزی که از همه چیز [بیشتر] برای آنها مطرح است، اسلام است و آن
چیزی که سر راه اسلام قرار دادند، این حکومت‌های فاسدند. با دست حکومت‌های فاسد و با تبلیغ حکومت‌های فاسد، این نژادپرستی‌ها و گروه‌پرستی‌ها در بین مسلمین رشد کرده. عرب‌ها را در مقابل عجم‌ها و ترک‌ها قرار دادند و عجم‌ها را در مقابل عرب‌ها و ترک‌ها را در مقابل دیگران و همه نژادها را در مقابل هم.
اینکه من مکرر عرض می‌کنم که این ملی‌گرایی اساس بدبختی مسلمین است، برای این است که این ملی‌گرایی، ملت ایران را در مقابل سایر ملت‌های مسلمین قرار می‌دهد، و ملت عراق را در مقابل دیگران... حکومت‌هایی که در بلاد مسلمین هست، اینها به اسلام هیچ کاری ندارند. اگر یک دفعه اسلام بگویند، برای این است که شما را بازی بدهند. اسلام صدام هم مثل اسلام محمدرضاخان است. اسلام آن مصری هم؛ سادات هم، مثل اسلام صدام است. این یک اسلامی است که در لفظ گفته می‌شود، لکن پایگاه درست می‌کند و می‌گوید ما همراه هم می‌شویم، برویم ایران را از بین ببریم. ایران یعنی چه؟ یعنی، یک مملکت اسلامی. با کافر هم‌عهد می‌شود برای کوبیدن مسلمین. این فرم اسلام آقای سادات! اسلامش این فرم است. آقای صدام هم اسلامش این فرم است که می‌گوید: اسلام. می‌گوید: مسلم... در بعضی از نطق‌هایش گفته که با ملت ایران ما کاری نداریم، ما همراه هستیم، با حکومت ایران هم همراهیم. اما روزی نمی‌شود، الا اینکه سرحدات این ملت را، سرحدات این مملکت را با آتش و توپ‌های کذا مورد تجاوز قرار می‌دهد. این یک فرم اسلامی است؛ اسلام وارداتی از امریکا و وارداتی از شوروی!
ما تا به اسلام برنگردیم؛ اسلام رسول‌الله، تا به اسلام رسول‌الله برنگردیم، مشکلاتمان سر جای خودش هست، نه می‌توانیم قضیه فلسطین را حلش کنیم و نه افغانستان را و نه سایر جاها را. ملت‌ها باید برگردند به صدر اسلام. اگر حکومت‌ها هم با ملت‌ها برگشتند که اشکالی نیست و اگر برنگشتند، ملت‌ها باید حساب خودشان را از حکومت‌ها جدا کنند و با حکومت‌ها آن کنند که ملت ایران با حکومت خودش کرد تا مشکلات حل بشود، و الا هی ما روز قدس بگیریم، فریاد بزنیم، هی آقایان اجتماع کنند و حرف بزنند، فریاد و حرف جلو آنها را نمی‌گیرد. بلی، گاهی می‌گیرد... اگر در روز قدس تمام کشورهای اسلامی، ملت‌ها همه برخیزند و فریاد بزنند، نه برای قدس تنها، برای همه ممالک اسلامی، پیروز خواهند شد. ما با فریاد، محمدرضاخان را بیرونش کردیم. ... گمان نکنند که فریاد و شعار فایده ندارند. نخیر، شعار فایده دارد.»(1)
امام خمینی در بخش دیگری از سخنان خود دربارۀ مسئلۀ صدور انقلاب گفت: «ما که می‌گوییم "انقلابمان را می‌خواهیم صادر کنیم"، می‌خواهیم این را صادر کنیم، می‌خواهیم این مطلب را، همین معنایی که پیدا شده، همین معنویتی که پیدا شده است در ایران، همین مسائلی که در ایران پیدا شده، ما می‌خواهیم این را صادر کنیم. ما نمی‌خواهیم شمشیر بکشیم و تفنگ بکشیم و حمله کنیم. عراق با ما الآن مدت‌هاست دارد حمله می‌کند و ما هیچ حمله‌ای به آنها نمی‌کنیم. آنها حمله
1) همان، صص90 - 87.
می‌کنند ما دفاع می‌کنیم. دفاع لازم است. ما می‌خواهیم که این انقلابمان را، انقلاب فرهنگی‌مان را، انقلاب اسلامی‌مان را به همه ممالک اسلامی صادر کنیم. و اگر این انقلاب صادر شد، هرجا صادر بشود این انقلاب، مشکل حل می‌شود. شما کوشش کنید که این‌طوری‌که ایران انقلاب کرد و این‌طوری‌که ایران الآن هم حاضر برای همه چیز است، ملت‌های خودتان را بیدار کنید. ...»(1)
1
دولت سوریه مهلت تسلیم‌شدن اعضای سازمان اخوان‌المسلمین را تمدید کرد. گزارش آسوشیتدپرس از دمشق دراین‌باره حاکی است:
«حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه، امروز به اعضای سازمان زیرزمینی اخوان‌المسلمین که با رژیم سوسیالیستی وی مخالف‌اند، 20 روز دیگر فرصت داده است که خود را به مقامات کشور تسلیم نمایند و از مجازات مرگ رهایی یابند. در یک بیانیۀ دولتی آمده است که این اقدام ریاست‌جمهوری در پاسخ به درخواست روحانیون و حاکمان محلی صورت گرفته است، زیرا تعداد زیادی از اعضای این سازمان سرگرم تسلیم‌شدن به مقامات دولتی می‌باشند. براساس گزارشات رسمی، طی یک ماه مهلت تعیین‌شده که امشب به پایان می‌رسد، حدود 600 تن از چریک‌های مسلمان عضو اخوان‌المسلمین با تحویل سلاح‌های خود تسلیم مقامات دولتی شده‌اند. اعضای اخوان‌المسلمین به‌خاطر مبادرت‌ورزیدن به سوءقصدهای سیاسی و بمب‌گذاری‌ها که به‌ادعای دولت در این حملات بیش از 150 نفر از طرف‌داران حافظ اسد در شانزده ماه گذشته ازجمله 3 مشاور روسی، در سوریه جان خود را از دست داده‌اند، ازطرف دولت سوریه مورد نکوهش قرار گرفته‌اند.»(2)
2
موضوع ورود روز گذشتۀ ناوهای جنگی و تفنگ‌داران دریایی امریکا به اقیانوس هند و پیوستن قریب‌الوقوع آنها به ناوگروه امریکا در خلیج‌فارس، امروز در رسانه‌های خارجی بازتاب داشت. ازجمله خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن گزارش می‌دهد که وزارت دفاع ایالات متحده اعلام کرد که 1800 جنگجوی دریایی ایالات متحده وارد اقیانوس هند شدند تا جنگجویان دیگری را که در این آب‌ها مشغول انجام‌وظیفه هستند یاری دهند. این جنگجویان در یک گروه متشکل از 4 کشتی نیروی دریایی ایالات متحده از دریای جنوبی چین به منطقۀ اقیانوس هند سفر کرده‌اند. جنگجویان تازه‌نفس واحد مشابه اجازه خواهند داشت که پس از یک گشت دریایی در منطقۀ اقیانوس هند، به ناوگان ششم ایالات متحده در مدیترانه بازگردند. این گزارش می‌افزاید: «ایالات متحده در پاسخ به انقلاب ایران و مداخلۀ شوروی در افغانستان گروهی از جنگجویان نیروی دریایی خود را به‌عنوان یک آرایش نظامی از اوایل امسال در آب‌های منطقه به‌حال آماده‌باش نگهداشته است.»(3)
رادیو مسکو نیز ضمن اعلام این خبر ازقول وزارت جنگ امریکا، افزود: «این واحد تفنگ‌داران دریایی به ناوگروه امریکا که در خلیج‌فارس در نزدیکی سواحل ایران مستقر است خواهد پیوست و به مانور خواهد پرداخت. به‌عقیدۀ ناظران، این عملیات بر وخامت اوضاع منطقه که پس از شکست ماجرای نظامی واشنگتن علیه ایران در ماه آوریل که به‌بهانۀ آزادکردن گروگان‌ها صورت گرفت، بازهم خواهد افزود.»(1)
ضمیمه گزارش204: نامۀ ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران به فرماندهی سپاه پاسداران دربارۀ حادثۀ زخمی‌شدن چند پاسدار حین درگیری در روستاهای اطراف نقده
«... برابر گزارش لشکر64 ارومیه، پاسخ واصله حاکی است به‌هنگام درگیری پاسداران با مهاجمین مسلح حزب دمکرات، موقعیت به‌صورتی می‌گردد که پاسداران و مهاجمین در محاصرۀ یکدیگر افتاده و ازطرف پاسداران درخواست هلیکوپتر می‌گردد که بلافاصله هلیکوپتر به منطقۀ درگیری حوالی آبادی خلیفان اعزام که ضمن تیراندازی، مهاجمین با به‌جاگذاشتن 3 نفر کشته و انواع سلاح سبک و سنگین، متواری می‌شوند و در این جریان، گویا 4 نفر از برادران پاسدار دراثر تیراندازی‌های طرفین و یا احیاناً به انگیزۀ نزدیکی عناصر خودی با مهاجمین، مورد اصابت گلوله واقع و زخمی می‌گردند؛ لیکن فرمانده سپاه پاسداران نقده به تصور اینکه هلیکوپترها دارای دوربین‌های مجهز می‌باشند و می‌توانند عناصر خودی و مهاجمین را از یکدیگر تشخیص دهند (درحالیکه هلیکوپترها فاقد دوربین می‌باشند) شکایت نموده [است].»(2)
ضمیمه گزارش206: بخش‌هایی از اطلاعیۀ حزب جمهوری اسلامی آمل دربارۀ حوادث روز گذشته در راه‌پیمایی روز قدس در گزنک آمل
«... در روز قدس، منافقین بیانیه‌ای منتشر می‌کنند و در آنجا قبل از حادثه‌آفرینی به "خلق مسلمان" هشدار می‌دهند (دقت فرمایید!!) و بالاخره در روز قدس در گزنک به مردمی که از منطقۀ لاریجان آمده بودند و علیه کفر حاکم بر مسجدالاقصی و کفر شرق و غرب راه‌پیمایی داشتند، حمله می‌نمایند و با شلیک گلوله و پرتاب سنگ نیروهای خلقی و مترقی از مجاهدین راه طاغوت، به سرکردگی چماق‌دار مترقی! (پزشک منطقه) که از مدت‌ها قبل آگاهانه گزنک را انتخاب نموده بود (برادران و خواهرانی که با زمینه‌سازی آقایان غائله‌آفرین در گزنک آشنا باشند، خطوط را ریشه‌ای درک خواهند کرد، به‌ویژه در ماه مبارک رمضان) دو شهید به نام برادر حمید معلمی و برادر قدرت‌الله زاهدی در این منطقه به جای می‌گذارند. جالب اینجاست که برادر زاهدی قبلاً نیز درپی اندرزهای پدرانۀ خود نسبت به فرزندانش مبنی‌بر اینکه از منافقین جدا شوند، ازجانب یکی از فرزندانش تهدید به قتل می‌شود. ما از مقامات مسئول خواهانیم که مسئله را پیگیری کرده تا انتقام را از حادثه‌آفرینان زمینه‌ساز کودتا و دخالت‌های نظامی شرق و غرب بستانند. ضمناً از مردم مسلمان خواهانیم همگام با تمامی نهادهای انقلابی و روحانیت اصیل اسلام، حضور خود را در صحنه‌ها اعلان دارند. اتهامات وارده بر برادر مجاهد عبدالله فردوسی را شدیداً تکذیب نموده و توضیحات لازم به‌وسیلۀ ایشان در تکیۀ "اسک" به مردم داده خواهد شد. در خاتمه، پشتیبانی این دفتر را از برادران و خواهران روزه‌دار متحصن در تکیۀ اسک اعلام می‌داریم. حزب جمهوری اسلامی - آمل.»(3)
ضمیمه گزارش210: بازتاب سخنان امام دربارة پاکستان در رادیو امریکا
سخنان امام خمینی در جمع اعضای شرکت‌کننده در همایش جهانی روز قدس، در رسانه‌های جمعی غرب بازتاب داشت. ازجمله رادیو صدای امریکا در بخش‌های خبری خود به این موضوع و بازتاب آن در پاکستان پرداخت. در بخشی از گزارش این رادیو آمده است:
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، 144، 19/5/1359، ص20، رادیو مسکو (فارسی)، ساعت: 15:30، 18/5/1359.
2) سند شماره 42953 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص113، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 19/6/1359، بازگشت به شمارۀ 248/010/3/110، مورخه 25/5/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از آمل.
«رهبر مذهبی ایران خطاب به نمایندگان شرکت‌کننده در روز قدس که ازطرف عدۀ زیادی از کشورهای مسلمان در آن شرکت جسته بودند گفت: امروزه در دو کشور مصر و عراق دین اسلام با شأن و مقام واقعی خود فاصلۀ زیادی دارد. وی اضافه کرد که در سایر کشورهای اسلامی نیز نظیر افغانستان، پاکستان و ترکیه کشورهایی که بنا به گفتۀ وی زیر نفوذ یکی از دو ابرقدرت امریکا و روسیۀ شوروی هستند موقعیت اسلام بهتر از این نمی‌باشد. بیانات آیت‌الله خمینی مؤید حملات اخیر مطبوعات ایران علیه روش و سیاست محمد ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان، است. مطبوعات ایران در هفته‌های اخیر، ضیاءالحق را نظیر شاه ایران، عامل ایالات متحده امریکا خواندند. گرچه پاکستان به‌طور آشکار نسبت به سیاست ضدپرزیدنت ضیاءالحق در ایران، عکس‌العملی از خود نشان نداده، ولی به‌طوری‌که گزارش شده است، پاکستان از راه‌های دیپلماتیک شدیداً به این سیاست ایران اعتراض کرده است. ضمناً دولت پاکستان از آغاز روی‌کارآمدن رژیم جدید ایران سعی کرده است با حمایت از رژیم ایران در محافل بین‌المللی و ارسال گوشت و سبزیجات و دیگر مواد غذایی موردنیاز به آن کشور، در ردیف دوستان ایران قرار گیرد. همچنین سازمان هواپیمایی بین‌المللی پاکستان وسایل و قطعات یدکی موردنیاز ایران را به آن کشور ارسال داشته است تا سازمان هواپیمایی ایران بتواند به کار خود ادامه دهد. علاوه‌برآن، علی‌رغم حملات مطبوعات ایران علیه پاکستان، آن کشور از انتقاد دولت ایران و یا شخص آیت‌الله خمینی خودداری کرده است. در پاکستان این احساس وجود دارد که انتقادات و حملات ضدپرزیدنت ضیاءالحق ازطرف عوامل و عناصر تندرو و چپ ایران سرچشمه می‌گیرد. حملات ضدپاکستانی اخیراً مورد انتقاد شدید قطب‌زاده، سرپرست وزارت امور خارجه ایران، قرار گرفت. وی حمایت پاکستان را از ایران ستود و هشدار داد که ادامۀ انتقادات ایران از پاکستان، ایران را به‌سوی انزوا می‌کشاند. ...»(1)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 145، 20/5/1359، ص14، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 22، 19/5/1359؛ و خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 146، 21/5/1359، ص24، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 20/5/1359 عیناً همین مطالب را تکرار کرده است.
1
گرچه محافل مختلف غربی و عربی مسئلة وجود شکنجه و سرکوب در رژیم کنونی عراق را امری قطعی می‌دانند، گاهی، گزارشی در این باب در خارج عراق انتشار می‌یابد که سطحِ فوق تصوری از خشونت را بازگو می‌کند. ازجمله می‌توان به اعلامیة اخیر حزب کمونیست عراق اشاره کرد؛ این حزب به‌رغم پیمان دوستی عراق و شوروی، ازسوی دولت عراق درمعرض سرکوب تا حد نابودی قرار گرفته است.
امروز نامۀ مردم، ارگان مرکزی حزب توده، بخش‌هایی از اطلاعیۀ "حزب کمونیست عراق" را به‌صورت زیر منتشر کرد:
«چند روز قبل، حزب کمونیست عراق، طی اطلاعیه‌ای پرده از حملۀ وحشیانه و جنون‌آمیزی برداشت که رژیم بعثی عراق در بغداد، بصره و دیگر شهرهای عراق علیه نیروهای مبارز صورت داده است. درنتیجۀ این هجوم، تاکنون صدها زن و مرد رزمنده دستگیر شده‌اند. اعلامیۀ منتشره ازطرف حزب کمونیست عراق طی افشای وحشی‌گری‌ها و درندگی رژیم بعث عراق، از افکار عمومی در کشورهای عربی و در سراسر جهان خواسته است تا همبستگی خود را با میهن‌پرستان عراقی، که درمعرض ددمنشانه‌ترین تضییقات قرار گرفته‌اند، اعلام دارند. در هجوم عمال بعثی، مبارزان زیادی، به‌ویژه مبارزان زن، همراه کلیۀ اعضای خانواده‌شان (حتی اطفال) دستگیر شده‌اند. بازداشت‌شدگان مورد شکنجه‌های وحشیانۀ جسمی و روحی ازجمله بستن شبانه‌روزی چشم، ضرب‌وجرح مداوم، خاموش‌کردن سیگار روی بدن‌های لخت آنها، تهدید به مرگ و تجاوز، واردکردن شوک الکتریکی و استعمال باطوم و شیشه و... قرار گرفته‌اند. براثر این اعمال وحشیانه، تابه‌حال عدهای از مبارزان به شهادت رسیده‌اند... که اجساد شکنجه‌شدۀ آنها را به خانواده‌شان تحویل داده‌اند. جنایتکاران بعثی تابه‌حال تعداد زیادی از مبارزین حزب کمونیست عراق و عدة کثیری از رزمندگان ضددیکتاتوری را که به احزاب و سازمان‌های سیاسی و ملی وابسته‌اند، به شهادت رسانده‌اند. ... ده‌ها نفر نیز بلافاصله پس از آزادی از زندان، به‌علت مسمومیت از غذا، جان باخته‌اند.»
در اطلاعیۀ حزب کمونیست عراق همچنین آمده است:
«حملات مزدوران بعثی در این اواخر بیشتر روی زنان تمرکز یافته است. از میان بازداشت‌شدگان می‌توان از خانم رجاء عبدالمجید مهندس کشاورزی، بانو خانه‌دار لیلی یوسف (ام‌حارث) و خواهرش کلارا یوسف، سامیه شیخلی همسر مربی سرشناس و شخصیت ملی عبدالستار زبیر و برادرزاده‌اش ثائر عبدالرزاق زبیر، صبیحه نوری، شوهرش عبدالرزاق احمد محمد و فرزندانش ثوره عبدالرزاق، شروق عبدالرزاق و تموز عبدالرزاق و ودیعه هادی داود همسر عبدالجبار احمد و دخترانش منار، مواهب و صوفیا که بزرگ‌ترین آنها 8 سال دارند، نام برد.»
این اطلاعیه می‌افزاید: «شکل بازداشت‌ها کاملاً وحشیانه است. گروه‌های سازمان امنیت بعثی، شبانه به خانه‌ها یورش برده و تمام افراد خانواده را بازداشت می‌کنند و در مخفیگاه سازمان امنیت نگاه می‌دارند. آنها سپس در خانۀ دستگیرشدگان به کمین می‌نشینند و هر که را که به آنجا بیاید دستگیر می‌کنند و با خود می‌برند. جنایتکاران بعثی از این بازداشت‌های وحشیانۀ دسته‌جمعی، اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند. آنها تابه‌حال نسبت به بازداشت "دکتر صفا حافظ" و "دکتر صباح دره" و صدها بازداشتی دیگر، اظهار بی‌اطلاعی کرده‌اند.»
نامة مردم سپس می‌نویسد: «حزب کمونیست عراق از کلیة میهن‌پرستان عرب، از کلیة سازمان‌ها، احزاب، اتحادیه‌های ملی و بین‌المللی و از همۀ آنهایی که به آزادی انسان، شرافت و حق طبیعی او در داشتن یک زندگی شرافتمندانه، ارج می‌نهند خواسته است تا بانگ اعتراض شدید خود را علیه پایمال‌شدن بی‌شرمانۀ قوانین و عرف انسانی وسیلۀ رژیم عراق بلند کنند و خواستار قطع هرگونه حملۀ وحشیانه به میهن‌پرستان، پایان‌دادن به کشتار و شکنجه و آزادی مادران، اطفال و شوهران آنها و همۀ زندانیان سیاسی زن و مرد در عراق گردند.»(1)
1
گرچه امروز نوار مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور نسبتاً آرام است، جزئیات آخرین رویدادهای چند روز گذشته و اخبار امروز نشانۀ ادامۀ درگیری‌های فرسایشی در سراسر نوار مرزی است.
دراینزمینه، مالکیان فرمانده سپاه مستقر در قصرشیرین، امروز گفت: «عراق برای گسترش جنگ در سراسر نوار مرزی قصرشیرین از باویسی تا سومار، حدود 300 تانک و تعداد زیادی آتشبار و توپخانه با پوشش عملیات هوایی مستقر کرد.» وی همچنین افزود: «اوضاع نوار مرزی در 36 ساعت گذشته، تقریباً آرام بود، اما نقلوانتقال نیروهای عراقی در مرز و اقدامات آنها درجهت تجدیدقوا مورد کنترل ماست.» فرمانده سپاه پاسداران مستقر در قصرشیرین اولتیماتوم ایران به عراق را کم اثر دانست و گفت: «اولتیماتوم ازطریق دیپلماسی اگر همراه با سرکوب مواضع دشمن نشود، اثر چندانی نخواهد داشت.» وی در ادامۀ این مطلب، باتوجهبه تغییر جبهۀ مداوم نیروهای عراقی در مرز، گفت: «یک تیم گشت عراقی‌ها که شامل 5 تانک و 3 الی 4
1) نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، شمارۀ 304، صص1 و2.
کامیون مهمات و توپخانه و خمپاره‌انداز است به‌طور مرتب در نوار مرزی جابه‌جا می‌شود و هرروز در یک نقطه روی مواضع نیروهای ایران آتش می‌گشاید.»(1)
دراینحال، گزارش‌های نیروهای نظامی منطقه حاکی است: «ساعت 23 امروز، ارتش عراق بار دیگر با توپخانه به پاسگاه دربندجوق و یکه‌شان قصرشیرین حمله کرد. این حمله که یک ساعت طول کشید خسارات جانی و مالی در بر نداشت.»(2)همچنین، بنا به گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین: «یک واحد ارتش جمهوری اسلامی ایران با پیشروی قدم‌به‌قدم خود در منطقۀ "پله رشید" قصرشیرین آتش توپخانۀ عراق را در این نقطه خاموش کرد.» براساس این گزارش، «مقامات مسئول مرزی ایران با هرگونه تخلیۀ احتمالی مردم شهرها و روستاهای مرزی که در تیررس توپخانۀ عراق قرار دارند شدیداً مخالفت نموده و مردم را به ماندن و استتار در پناهگاه‌های خود تشویق کرده‌اند.»(3)
گزارش دیگر خبرنگار کیهان از قصرشیرین حاکی است: «به‌دنبال مسموم‌کردن آب‌های نوار مرزی توسط مزدوران عراق، از ورود مواد غذایی قاچاق مخصوصاً روغن نباتی از مرز عراق جلوگیری می‌شود.» بنا به همین گزارش: «یک مقام آگاه مرزی بامداد امروز دراین‌مورد گفت: چون احتمال می‌رود که عراقی‌ها در ادامۀ حملات ناجوانمردانۀ خود، مواد غذایی مسموم نیز به داخل خاک ایران بفرستند، از این جهت دستوراتی درجهت نمونه‌برداری و آزمایش از مواد غذایی به‌ویژه روغن نباتی عراقی در سراسر نوار مرزی قصرشیرین و حومه صادر شده است.»(4)
از سوی دیگر، در ادامۀ تحرکات مرزی عراق و جابه‌جایی نیرو و ادوات نظامی، گزارش مرزبانی مهران حاکی است: «در ساعت 10:15 امروز، تعداد 3 دستگاه تانک و تعدادی نفربر در قسمت جنوب پاسگاه هلاله حوزۀ گروهان صالح‌آباد در داخل خاک عراق دیده شده‌اند.»(5)همچنین، سپاه مرکز دربارۀ آمادگی و قصد نیروهای عراق برای حملۀ قریب‌الوقوع در مناطق مرزی خوزستان، به سپاه اهواز هشدار داده است. در این گزارش آمده است: «برابر خبر رسیده از سماجا، [به] دو توپخانۀ لشکر یک مکانیزۀ عراق و یک گروهان لشکر مأموریت داده شده به‌طرف هدف‌های تعیین‌شده در داخل خاک ایران پیشروی نمایند و نیروهای هوایی عراق پیشروی‌هایی در جبهه‌ها بکنند. [و] نیروی پدافند هوایی لشکر یک کاملاً مراقب اوضاع باشد. زمان اجرای مأموریت معلوم نیست؛ فقط به واحدهای عراقی ابلاغ شده بی‌سیم‌های خود را روشن بگذارند و آمادۀ ابلاغ پیام حمله یا عدم اجرای فرمان باشند.»(6)
از مرز آبی آبادان نیز خبر می‌رسد که «امروز یک موتورلنج ایرانی که حامل 86 نفر مسافر بوده در منطقۀ "خورعبدالله" توسط مأمورین عراقی دستگیر و بنا بوده آنها را تحویل مقامات عراقی دهند. از قرار اطلاع، این افراد قصد رفتن به کویت را داشته‌اند.»(7)
از سوی دیگر، درپی تجاوزات مرزی مکرر عراق به مرزهای خوزستان، گزارش امروز ادارۀ مرزبانی ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران حاکی است: «چون در روزهای 13 و 16/4/59 ازسوی مزدوران
1) روزنامه کیهان، 20/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین، در مصاحبۀ اختصاصی با فرمانده سپاه پاسداران مستقر در قصرشیرین، 19/5/1359.
2) همان، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه، هنگ ژاندارمری و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصرشیرین.
3) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) همان.
5) سند شماره 409275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص253، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه مرکز)، ص1، برابر گزارش ژاجا مستند به گزارش مرزبانی مهران، 19/5/1359.
6) سند شماره 31800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه تهران به سپاه اهواز، مستند به گزارش سماجا (رکن2)، 19/5/1359.
7) سند شماره 260947 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی درجه یک خرمشهر به ریاست رکن دوم ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، 31/5/1359، مستند به نامۀ شمارۀ 297 - 4 - 7 مورخ 30/5/1359 واحد تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان.
عراقی به قلمرو ایران و به‌سوی پاسداران انقلاب اسلامی تیراندازی شده بود، از مرزبان خرمشهر خواسته شده بود که دراین‌مورد به مرزبان مقابل اعتراض و در جلسۀ مذاکرات مشترک مطرح و اضافه گردد درصورتی‌که عراقی‌ها به عملیات تجاوزکارانۀ خود ادامه دهند پاسخ شدید داده خواهد شد. ...»(1)
1
تحرکات، تجمع و تقویت مواضع گروه‌های مسلح معاند با نظام با حمایت رژیم عراق، در مناطق کردنشین همچنان ادامه دارد و با نزدیک‌شدن به روز عید فطر، این تحرکات بیشتر می‌شود. به‌دنبال گزارش‌های متعدد منابع خودی مبنی‌بر حملۀ همه‌جانبۀ عوامل مسلح ضدانقلاب در روز عید فطر، یک گزارش حاکی است که در روستاهای اطراف سنندج گروه‌های زیادی به‌صورت یک نیم‌دایره نسبت به شهر سنندج تجمع کرده‌اند. در این گزارش آمده است: «در 5/2 کیلومتری حسن‌آباد(2)افراد ضدانقلاب در حدود 1000 نفر مستقر شده‌اند. در آبادی‌های "کرجو(3)"، "پیرخضران(4)"، و "زنوزی" نیز حدود 500 نفر نیروی مسلح استقرار یافته‌اند. در آبادی "تودرملا(5)" نیز حدود 100 نفر از این افراد مستقر شده‌اند. همچنین در ابتدای جادۀ سنندج - سقز حدود 300 نفر مسلح به اسلحه‌های کلاشینکف، ژ3، برنو و توپ 106 و خمپاره و آر.پی.جی7 مستقر شده و همگی قصد دارند در روز عید فطر به شهر [سنندج] حمله نمایند.» این گزارش دربارۀ موقعیت کلی افراد این گروه‌ها، می‌افزاید: «محل تجمع کل نیروهای ضدانقلاب نسبت به شهر [سنندج] به‌صورت یک نیم‌دایره از شمال و شرق و جنوب می‌باشد.»(6)
همچنین خبرگزاری پارس دراین‌باره گزارش داد: «ناظران و مسافرینی که از مناطقی کردنشین ازجمله پاوه، جوانرود و باینگان وارد کرمانشاه شدند اظهار داشتند که افراد مسلح زیادی از گروه‌های سیاسی را دیده‌اند که وارد روستاهای این مناطق شده‌اند. این مسافران اظهار داشتند که مهاجمین مسلح قصد حملات جدیدی را به این مناطق دارند.» این گزارش افزوده است: «دیروز در پاوه نشانه‌هایی از این قصد ظاهر شد و مهاجمین به مقر یگان‌های ارتش مستقر در این منطقه تیراندازی کردند.»(7)
1) سند شماره 56512 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (ادارۀ مرزبانی) به وزارت امور خارجه، 19/5/1359.
2) حسن‌آباد: ده مرکز دهستان حسن‌آباد بخش حومۀ شهرستان سنندج واقع در 8 کیلومتری جنوب سنندج و 5 کیلومتری غرب جادۀ سنندج به کرمانشاه. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
3) کرجو: دهی است از دهستان حسن‌آباد بخش حومة شهرستان سنندج واقع در 15 کیلومتری جنوب‌غربی سنندج و 5 کیلومتری جنوب گرماش. ر.ک: همان
4) پیرخضران: دهی از دهستان کلاترزان بخش رزاب شهرستان سنندج واقع در 24 کیلومتری شمال‌شرقی رزاب و 8 کیلومتری جنوب جادۀ اتومبیل‌رو سنندج به مریوان. ر.ک: همان.
5) Tudar-molla تودرملا: دهی از دهستان کلاترزان بخش رزاب شهرستان سنندج واقع در 26 کیلومتری شمال‌غربی سنندج و 3 کیلومتری شمال جادة سنندج به مریوان. ر.ک: همان.
6) سند شماره 115001 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرماندهی سپاه مرکز، 19/5/1359.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 145، تاریخ20/5/1359، ص1، از کرمانشاه، 19/5/1359.
دراینحال، به گزارش خبرگزاری پارس: «در ساعت 17 امروز، طی یک درگیری بین نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و پاسداران انقلاب اسلامی که درحال پاکسازی اطراف بانه بودند، با مهاجمین مسلح، نیروهای ارتش و سپاه پاسداران مهاجمین مسلح را که قصد حمله به پادگان بانه را داشتند، به عقب راندند و حدود 155 تن از آنها را به هلاکت رسانده و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(1)همچنین، امروز نیروهای خودی پاکسازی روستای "وله ژیر"(2)از توابع مریوان را بدون دادن تلفات به اتمام رسانده و اجناس قاچاق زیادی را کشف کردند.(3)
از سوی دیگر، کردهای معارض عراقی نیز گاه به گاه از خاک ایران به پاسگاه‌ها و نیروهای عراقی ضرباتی وارد میآورند. دراینزمینه، یک گزارش از نیروهای خودی حاکی است که امروز در حدود 250 تن از پیشمرگان بارزانی که در مناطق مرزی ایران به سر می‌برند به عراق رفته و به پاسگاه "نوماچک" حمله کردند.(4)در این درگیری که بین پیشمرگان حزب سوسیالیست متحد کردستان عراق و نیروهای بعثی در "سرخیار" از توابع استان سلیمانیه روی داد، 50 تن از سربازان عراقی کشته و بیش از 50 نفر مجروح شدند. همچنین 3 خودرو ارتش بعث عراق منفجر شد. در این درگیری، از پیشمرگان حزب سوسیالیست کردستان عراق 2 تن کشته و 5 تن نیز زخمی شدند.(5)
1
به‌دنبال درگیریهایی که از دو روز پیش در نقده و اشنویه رخ داد، امروز این ناآرامی به مهاباد و برخی روستاهای تابع شاهین‌دژ نیز کشیده شد. فرماندهی سپاه مرکز دستور داد تا کلیۀ جاده‌های ورودی و خروجی شهرهای ارومیه و نقده به‌شدت کنترل شود(6)دراینحال، ضمن هشدار دربارۀ احتمال توطئه، کمک‌رسانی به نیروهای مستقر در شهر نقده ادامه دارد.(7)
لشکر64 ارومیه اعلام کرد که امروز خلع‌سلاح نقده با رعایت کامل اخلاق اسلامی انجام گرفت و فعلاً اوضاع این شهر آرام است.(8)
از سوی دیگر از ساعت 2 بامداد امروز، مهاجمان وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی از بالای چهارراه ژاندارمری مهاباد، مقر سپاه پاسداران این شهر را با سلاح‌های سنگین و سبک مورد حمله قرار دادند. این حمله به‌مدت یک ساعت ادامه داشت که با مقاومت پاسداران، ضدانقلابیون مسلح با برجای‌گذاشتن 3 کشته و 5 مجروح، مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری به نیروهای خودی آسیبی نرسید.(9)
درپی تشنج در شهر مهاباد، گروهی از مردم از ترس گسترش جنگ در شهر، خانه‌های خود را ترک کرده و به کوهستان‌ها پناه بردند.(10)همچنین شامگاه امروز، فردی ناشناس با تپانچه به‌سوی
1) روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4 هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، 19/5/1359.
2) Vole-jir وله ژیر: دهی از دهستان ویسه بخش مریوان شهرستان سنندج واقع در 8 کیلومتری دژ شاهپور و 3 کیلومتری غرب جادة اتومبیل‌رو مریوان - رزاب. ر.ک: همان.
3) سند شماره 56534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص140، از عملیات غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 20/5/1359.
4) سند شماره 279 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص213، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی، تهران، 25/5/1359.
5) روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص15، به نقل از خبرگزاری پارس از مهاباد، به نقل از سخنگوی حزب سوسیالیست متحد کردستان عراق.
6) سند شماره 56498 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 19/5/1359.
7) سند شماره 56501 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 19/5/1359؛ و - سند شماره 425586 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص138، از فرماندهی سپاه مرکز به سپاه ارومیه، 19/5/1359.
8) روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از نقده.
9) روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از ارومیه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری‌اسلامی از ارومیه، هر دو به نقل از سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه.
10) روزنامه کیهان، 20/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
مقر سپاه پاسداران شهر مهاباد تیراندازی کرد؛ این حادثه باعث شد که اوضاع شهر تا حدودی متشنج گردد. برای جلوگیری از افزایش تشنج در شهر، یک افسر به نمایندگی از پادگان مهاباد به فرمانداری آمد و ضمن ایراد سخنانی به مردم اطمینان داد که ازجانب ارتش هیچ‌گونه خطری آنها را تهدید نمی‌کند. بعد از این سخنرانی اوضاع شهر آرام شد.(1)
از سوی دیگر، صبح امروز در نشستی که با حضور فرماندار مهاباد، فرمانده پادگان مهاباد، مسئولان سازمان‌های اداری، گروه‌ها و احزاب سیاسی و معتمدان محل در ساختمان شهرداری این شهر تشکیل شد، پس از دو ساعت بحث و تبادل‌نظر، مقرر گردید: 1. گروه‌ها و احزاب در امور انتظامی دخالت ننمایند. 2. افراد از هر گروه وابسته، به‌طورمسلح در شهر تردد نکنند. 3. انتظامات به‌عهدۀ شهربانی مهاباد خواهد بود و کلیۀ قوای انتظامی مستقر در مهاباد در کنترل و اختیار تیپ مهاباد قرار دارد که فرمانده پادگان مهاباد مسئول اعمال آنان می‌باشد.
ازطرفی، ساعت 21 شامگاه امروز، روستاهای هولاسو، محمودآباد و ینجی‌آباد از توابع شاهین‌دژ، با خمپاره و تفنگ 106 میلی‌متری مورد حملة افراد مسلح قرار گرفت و خساراتی وارد آمد(2). بهرنگ فرماندار میاندوآب، ضمن اعلام این خبر، گفت: «... در این حمله به خانه‌های مسکونی خسارات زیادی وارد آمد و 2 نفر از اهالی مجروح شدند. مهاجمین همچنین 2 نفر از اهالی روستای هولاسو را به گروگان گرفتند. در روستای ینجی‌آباد نیز 5 رأس دام براثر اصابت گلوله تلف شدند. در روستای محمودآباد نیز چند خمپاره به اطراف روستا و نزدیکی درمانگاه اصابت کرد و خسارات مالی به بار آورد.»(3)
باتوجهبه اوضاع متشنج اشنویه در چند روز گذشته، لشکر64 ارومیه امروز نیروهای ژاندارمری تحت امر خود را با کلیۀ وسایل و تجهیزات، در یک حرکت فوری، از این شهر خارج کرد. این لشکر دلیل این عقب‌نشینی فوری را «بنا به مصالح و مقتضیات و موقعیت موجود عملیاتی» عنوان کرده است. تعداد نیروهای ژاندارمری مستقر در اشنویه 120 نفر بود که در ساعت 20 امروز ضمن تخلیۀ شهر، به پایگاه نلیوان که مشرف بر اشنویه است، نقل‌مکان کرده‌اند.(4)
1
زیاده‌طلبی و سهم‌خواهی گروه‌های سیاسی مخالف و بعضاً معاند با نظام، که هیچ‌گونه وجاهت قانونی و حقوقی ندارد، اوضاع شهرهای مختلف کشور را همچنان ناآرام کرده است، که هرروز می‌توان نمونه‌های متعدد و مختلف آن را مشاهده کرد. دراینزمینه، امروز نیز رویدادهای گوناگونی در برخی شهرها روی داده که در مطبوعات منعکس شد.
به‌دنبال درگیریهایی که در حین اجرای مراسم روز قدس بین طرف‌داران مجاهدین خلق
1) همان.
2) به گفته فرماندار میاندوآب، این حمله تا ساعت 4:30 بامداد روز بعد ادامه یافت.
3) روزنامه اطلاعات، 19/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از میاندوآب.
4) سند شماره 56548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 21/5/1359.
(منافقین) و طرف‌داران انجمن‌های اسلامی در گزنک آمل روی داد و به کشته‌شدن 2 نفر انجامید، بعدازظهر دیروز و امروز، بازار آمل به درخواست آیت‌الله حسن‌زادة آملی امام‌جمعۀ این شهر، تعطیل بود.(1)علاوه‌بر تعطیل‌شدن بازار آمل، تحصن گروهی از مردم این شهر که از روز گذشته در تکیۀ "اسک" شروع شده بود، امروز نیز ادامه داشت. درپی این تحصن که به‌منظور روشن‌شدن وضعیت گروه‌های سیاسی و برچیدن بساط و دکه‌های آنها در سطح شهر آمل برقرار شده است، امروز عصر نمایندة استاندار مازندران، دادستان انقلاب و فرماندار آمل ضمن حضور در جمع متحصنین تکیۀ اسک، به آنان قول دادند که دفاتر گروه‌های سیاسی، در مهلت تعیین‌شده تعطیل و جلوی فعالیت آنان گرفته خواهد شد. همچنین نمایندة استاندار مازندران ضمن سخنانی در این جمع، به متحصنین اطمینان داد که خاطیان و حادثه‌آفرینان روستای گزنک شدیداً تعقیب و مجازات خواهند شد. به‌دنبال این موضوع، متحصنین به تحصن خود پایان دادند و محل را ترک کردند.(2)
در تهران نیز «ساعت یک بامداد امروز، در حدود 40 الی 50 نفر از هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در مقابل مسجد امیر واقع در خیابان کارگر (امیرآباد سابق)، دست به تظاهرات نامنظمی زده و آزادی 3 نفر از یاران خود را که درارتباط‌با سخنرانی آقای خزعلی در این مسجد دستگیر شده بودند، خواستار شدند. این 3 نفر در چند شب پیش نظم مجلس را به هم زده بودند و دستگیری آنها به همین دلیل بوده است. تظاهرکنندگان با دادن شعارهایی ازقبیل "الله‌اکبر"، "خواهران زندانی آزاد باید گردند"، آزادی دستگیرشدگان را تقاضا داشتند.»(3)
خبرگزاری پارس از رشت نیز خبر از یک درگیری دیگر می‌دهد. بنا به این گزارش: «عصر امروز، زنی با چوب‌دستی به چند زن بدون حجاب در یکی از خیابان‌های رشت حمله کرد که عمل وی با مخالفت گروهی از مردم روبه‌رو شد و به‌دنبال آن بین گروهی از مخالفان و موافقان برخوردهایی روی داد که براثر آن چند تن به‌طور سطحی مجروح شدند.» این گزارش افزود: «درپی این درگیری که باعث اختلال در عبورومرور وسائط نقلیه در شهر شده بود و هرلحظه گسترش می‌یافت، افراد کمیتۀ مرکزی ناگزیر به دخالت شدند و با تیراندازی هوایی به این درگیری پایان دادند.»
روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رشت نیز در اطلاعیه‌ای که در همین خصوص انتشار داد، آورده است: «در درگیریی که در سبزه میدان رشت روی داد و منجر به دخالت پاسداران کمیتۀ مرکزی رشت شد، عدهای مجروح و 10 نفر دستگیر شدند. جریان از آنجا آغاز شد که یک خواهر مذهبی به دو خانم بی‌حجاب که وضع پوشش‌شان بسیار زننده بود حمله کرد. فدائیان و مجاهدین [منافقین] که همیشه در مکان سبزه میدان مشغول فوتبال‌دستی، بیلیاردبازی و روزه‌خواری هستند و آن روز حدود 30 الی 40 نفر بودند، عمل این خواهر را تکفیر می‌کنند. متعاقب آن 8 الی 10 نفر از برادران مذهبی حاضر در آن محل بر سر این مسئله با فدائیان و مجاهدین درگیر می‌شوند که منجر به زدوخورد می‌شود.»(4)
1
در زمان کنونی که هنوز سازمان‌های امنیتی و ضداطلاعاتی کشور شکل نگرفته است، یکی دیگر از مأموریت‌های مهم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شناسایی و مبارزه با فعالیت‌های جاسوسان کشورهای بیگانه است. امروز مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران اصفهان در یک مصاحبۀ مطبوعاتی دربارة دستگیری یک جاسوس زن انگلیسی در اصفهان با تلاش نیروهای سپاه این شهر، اطلاعاتی را بیان کرد. به نوشتة روزنامۀ جمهوری اسلامی، وی گفت:
«خانم "مارگارت جین وادل"، مسئول روابط بین‌المللی کلیسای اسقفی در قدس و خاورمیانه و یکی از افراد فعال و حرفهای این سازمان‌ها می‌باشد. به‌دنبال تحقیقاتی که برادران سپاه درمورد اعمال و رفتار جاسوسان انگلیس و موساد انجام دادند این فرد را دستگیر کردند. البته وی تازه به ایران آمده که آمدن وی بدون رابطه با کودتای بختیار نبوده است و در تحقیقاتی که برادران سپاه درمورد شبکه‌های مختلف کودتاگران انجام داده‌اند، سرنخ‌هایی به دست آوردند و به‌خصوص [ضمن تحقیق دربارۀ] کسانی که در کلیسای اسقفی اصفهان با کلیسای اسقفی خاورمیانه رابطه داشتند، ردپای ایشان را به دست آوردند و نامبرده را در روز 11/5/59 دستگیر کردیم. این شخص که یکی از جاسوسان کارکشتۀ موساد و شبکۀ جاسوسی انگلیس می‌باشد ازطریق شبکه و کلیسا فعالیت داشته است. ... وی تابه‌حال چندین سفر به ایران کرده و آشنایی کاملی با مناطق مختلف ایران و آداب و رسوم مردم منطقه دارد و قبل از انقلاب نیز دراینزمینه در ایران فعالیت داشته است. ...
وی دارای شوهر و بچه می‌باشد و در تحقیقاتی که برادران در زندگی خصوصی وی انجام دادند مشخص شده که شخص مذکور برای رسیدن به مقصد پلید خود که همان جاسوسی می‌باشد به هر عمل خلاف انسانی و اخلاقی دست می‌زده و ازطریق نامشروع، کارمندان سست‌عنصر و بوالهوس ادارات به‌خصوص وزارت خارجه را برای همکاری جلب می‌کرده است و کار جاسوسی به این ترتیب بوده که کلیۀ اخبار و اطلاعاتی را که شبکه‌های جاسوسی اسرائیل و انگلیس و احتمالاً امریکا احتیاج داشته‌اند، توسط شبکه‌های خاصی ارسال می‌شده و یا اینکه خودش اطلاعات را جابه‌جا می‌کرده و به کشورهای مختلف سفر می‌نموده و طبق اطلاعات ما، وی با شبکۀ رادیو بیبیسی نیز رابطه داشته است.
همچنین اطلاع داریم که کلیسای اسقفی در شهرها، محل تجمع جاسوسان انگلیسی بوده که به عناوین مختلف همانند کمک به نابینایان و یا ساختمان بیمارستان، شبکۀ جاسوسی را تقویت می‌کردند و دادگاه انقلاب در یک اطلاعیه به آگاهی ملت رساند که بیمارستان مسیحی اصفهان قبل و بعد از انقلاب یکی از مراکز این جاسوس‌خانه‌ها بوده و آقای ماکیاول جاسوس معروف انگلیسی در همین مرکز فعالیت می‌کرده و یکی دیگر از جاسوسان بسیار فعال انگلیسی آقای اسقف "حسن دهقان" می‌باشد که الآن در شبکۀ جاسوسی قبرس فعالیت می‌کند و این خانم
مارگارت جین وادل چندین سال منشی حسن دهقان بوده است. البته برای اثبات اتهامات وی و سندیت جاسوسی ایشان، در هنگامی که دستگیر شد قصد داشت یک‌سری اسناد و مدارک خود را جابه‌جا کند که [این اسناد] به دست برادران پاسدار می‌افتد که پس از بررسی‌های دقیق در آتیة نزدیک، اگر لازم شد اسناد را منتشر خواهیم کرد. طبق اسناد به‌دست‌آمده، وی در بین شهرهای مهم ایران یک سمپات بوده، به‌خصوص مناطقی که ازنظر سوق‌الجیشی مهم بوده و آسیب‌پذیری داشته است همانند کردستان، سیستان و بلوچستان و گنبد.»(1)
1
در جلسۀ علنی امروز مجلس شورای اسلامی، نامۀ بنی‌صدر در معرفی محمدعلی رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر قرائت شد و اکثر نمایندگان مجلس که طیف مقابل رئیس‌جمهور را تشکیل می‌دهند، ایراداتی به متن نامه وارد آوردند و برخی نیز خواستار تغییر متن آن ازسوی رئیس‌جمهور شدند. متن نامه چنین است:
«بسمه تعالی
رئیس محترم مجلس شورای اسلامی، با استناد به شور هیئت منتخب و تمایلی که ازسوی آن مجلس محترم اظهار شده است، آقای محمدعلی رجایی را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی می‌کنم. از خداوند متعال برای نمایندگان محترم و ایشان طلب توفیق می‌نمایم.
رئیس‌جمهور - ابوالحسن بنی‌صدر.»(2)
بخش‌هایی از سخنان امروز نمایندگان مجلس دربارة اعتراض به متن نامه و نحوۀ اعلام آن در رسانه‌ها چنین است:
محمدجواد شرافت نمایندة شوشتر: «دیروز قبل از آنکه این نامه در مجلس مطرح شود از رادیو تلویزیون ظهر و شب پخش شد. چطور ما هم باید مثل سایرین از رسانه‌های گروهی از این مسئله اطلاع پیدا کنیم و عاجز باشیم از توضیح به مردم که چرا در جریان مسائل حساس مملکت نیستیم!» هاشمی رفسنجانی در پاسخ گفت: «نامه نزدیک ساعت 2 بعدازظهر بعد از اتمام جلسه به دست من رسید و نمایندگان تشریف نداشتند تا من به اطلاع آنها برسانم. البته این روشی است که آقای رئیس‌جمهور هم تابه‌حال به آن عمل کرده‌اند و نامه‌هایی را که به مجلس نوشته‌اند پیش از آنکه در مجلس مطرح شوند به رادیو تلویزیون و روزنامه‌ها داده‌اند. ...»
سیدمحمد خامنه‌ای نمایندة مشهد: «طبق قانون اساسی، رئیس‌جمهور فردی را برای نخست‌وزیر نامزد می‌کند و پس از کسب رأی تمایل از مجلس شورای اسلامی، حکم نخست‌وزیری برای او صادر می‌کند. اما در نامهای که قرائت شد رأی تمایل مقدم بر معرفی نخست‌وزیر است و این بدعتی برخلاف قانون اساسی خواهد شد.» رئیس مجلس در پاسخ گفت: «در نامه رأی تمایل رسماً مطرح نیست. همان واقعیتی است که خودمان هم می‌دانیم. برای
اینکه هرچه زودتر دولت تشکیل شود آقای بنی‌صدر نظر مجلس را خواستند و منظورشان از تمایلی که در اینجا نوشته‌اند تمایلی است که در استمزاج از مجلس به دست آورده‌اند.»
علی ملکوتی نمایندة سراب: «این استمزاج یک استمزاج غیررسمی بود و این را در نامۀ رسمی درج‌کردن درست نیست. مطلب دیگر اینکه جناب رئیس‌جمهور مکرراً دربارۀ کسانی که احتمالاً می‌خواستند نخست‌وزیر بشوند اظهار فرمودند که "اینها را من معرفی می‌کنم ولی مسئولیتشان را برعهده نمی‌گیرم." آیا این‌بار هم که آقای رجایی را معرفی کرده‌اند مسئولیتی به عهده نگرفته‌اند؟»
محمد رشیدیان نمایندة آبادان: «دیشب آقای بنی‌صدر در مسجدالجواد سخنرانی کردند و گفته‌اند که "آقای رجایی را بر ما تحمیل کرده‌اند" و عدهای از مردم هم علیه مجلس و آقای رجایی شعار دادند. من تقاضا می‌کنم مسائلی که در مجلس و جلسات خصوصی گذشته است برای مردم شرح داده شود تا مجلس بیش از این تضعیف نشود.» به‌دنبال این سخن، هاشمی از هیئت منتخب تقاضا کرد جریاناتی را که در این فاصله گذشته است در جلسۀ بعدی برای نمایندگان توضیح دهند.
عبدالمجید دیالمه نمایندة مشهد: «کاری که هیئت منتخب کرد غیررسمی و براساس حسن تفاهم بود، اما ذکر آن در این نامه در متون رسمی مملکت باقی خواهد ماند، صحیح نیست. و به‌اضافه، زمینه‌هایی از قبل ایجاد شده و سخنرانی‌هایی که آقای رئیس‌جمهور می‌فرمایند عملاً مسئولیت قبول و پذیرش آقای رجایی را به‌عنوان نخست‌وزیر، به‌صورت ضمنی بر گردن مجلس گذاشته‌اند.»
مجید انصاری نمایندة زرند: «باتوجهبه اینکه این مسائل در جلسۀ خصوصی مطرح شد و قرار بر این بود که در بیرون منعکس نشود، اما می‌بینیم که چکیدۀ آن مذاکرات در نامۀ رئیس‌جمهور منعکس شده، به‌اضافۀ اینکه ایشان در مصاحبه‌ای چند دفعه تأکید کرده بودند که "من این همه ارفاق به مجلس برای تفاهم کرده‌ام." ارفاق را مجلس به ایشان کرده که کمکشان کرده است. اما برعکس، منتی هم بر سر مجلس گذاشته شده است. ما اجازه نمی‌دهیم که بیش از این سر مجلس کلاه برود و به انزوا کشیده شود.»
علم‌الهدی نمایندة اردبیل: «... از هم‌اکنون ما محکوم هستیم و در آینده ایشان همۀ
مسئولیت‌ها و کمبودها را به گردن مجلس خواهند گذاشت.»
محمد میلانی نمایندة تبریز: «به نظر من اگر مجلس مطابق این نامه رأی دهد، خودش موجودیت خودش را نقض می‌کند. ... روزنامة انقلاب اسلامی هم نوشته است که این نخست‌وزیر، نخست‌وزیر مجلس است، نه نخست‌وزیر رئیس‌جمهور.»
محمدجواد حجتی کرمانی نمایندة کرمان: «... ما نباید در این چنبر الفاظ گیر کنیم و خیال کنیم واقعاً اشکال بر سر این مسئله است. واقع مسئله این است که مجلس با رئیس‌جمهور اختلاف‌نظر دارد و این اختلاف‌نظر ممکن است این مملکت را در خط سقوط قرار دهد. ما از آقای رئیس‌جمهور گلایه داریم که چرا نسبت به مجلس این‌گونه نامه می‌نویسد و چرا ایشان آن حالت‌های نفسانی‌شان را در نامه‌های رسمی منعکس می‌کنند؛ اما بدتر از این، عکس‌العملی است که مجلس نشان می‌دهد. (ادفع بالتی هی احسن) بالاخره باید یکی کوتاه بیاید تا مسئله حل شود. بیایید ما دراین‌مورد فرمان امام را عمل کنیم. اگر نامۀ آقای رئیس‌جمهور خلاف قانون بوده، جلسات خصوصی ما هم خلاف قانون بوده. آقای هاشمی هم در مصاحبۀ خود اعلام کردند که در مجلس 107 رأی تمایل به آقای رجایی داده شده است.» وی در پایان گفت: «اگر واقعاً می‌خواهید مملکت آرام بگیرد شما را به خدا و به خون شهدا بیایید به آقای رجایی رأی تمایل بدهید و کار را تمام کنید.»
احمد توکلی نمایندة بهشهر: «تشکیل هیئت منتخب به پیشنهاد خود آقای رئیس‌جمهور بود و مجلس حاضر شد با ایشان همکاری کند. یکی از مسائلی که این هیئت چند روز پیش در گزارش خود به آن اشاره کرد این بود که آقای رئیس‌جمهور فرموده‌اند "اگر مجلس رأی تمایل به آقای فارسی یا آقای غرضی یا آقای خلخالی نشان بدهد من اصلاً قبول نمی‌کنم و به مردم خواهم گفت که من مسئول نیستم. درمورد آقای رجایی هم مطمئن نیستم که بتواند با من همکاری کند".»
در اینجا امامی کاشانی که عضو هیئت منتخب برای تعیین نخست‌وزیر بود توضیح داد: «من با بقیۀ برادرانی که بودیم به آقای رئیس‌جمهور عرض کردم که بنابراین آیا شما آقای رجایی را معرفی می‌کنید؟ [ایشان گفتند:] "بله، معرفی می‌کنم." بعد با تبسم به ایشان گفتم که در سخنرانی‌ها چطور؟ بعد ایشان گفتند که "نه، من در سخنرانی هم چیزی نمی‌گویم." دوباره من گفتم که حتماً همین‌طور است؟ ایشان گفتند: "مگر اینکه دولت (آقای رجایی) کارهایی بکند و من تشخیص بدهم که این کارها درست نیست".»
سپس توکلی در ادامۀ سخنان خود گفت: «اما آقای رئیس‌جمهور شب جمعه یعنی چند ساعت پس از این توافق، درحالیکه هنوز آقای رجایی به نخست‌وزیری انتخاب نشده‌اند در مسجد الشهداء سخنرانی می‌کنند و روزنامۀ انقلاب اسلامی که تمام حرکتش بر ضد مجلس است تیتر درشتی می‌زند که آقای رئیس‌جمهور فرمودند "آقای رجایی حرف را می‌شنود، اما آنچه که خودش می‌خواهد می‌کند و اطلاعی از امور کشور ندارد". و بعد هم در همان
سخنرانی می‌فرمایند که "من به مجلس ارفاق کردم که چنین کاری کردم." تمام این فرمایشات ایشان خلاف قراری بوده که خودشان گذاشته‌اند و برخلاف قدمی بوده که طرفین برای ایجاد تفاهم برداشته‌اند. ... این نامه به این صورت نباید پذیرفته شود.»
موسوی خوئینی‌ها نمایندة تهران: «من توجه نمایندگان محترم را به سخنرانی اخیر امام جلب می‌کنم که مجلس و رئیس‌جمهور یکدیگر را تقویت کنند نه تضعیف و به نظر من مجلس این مقدار جرم و خلاف را بپذیرد و ملت را بیش از این نگران نکند.»
سرانجام پس از یک تنفس 15 دقیقه‌ای، دراین‌باره که آیا نامۀ آقای بنی‌صدر برخلاف آیین‌نامۀ مجلس هست یا نه؟ رأی‌گیری به عمل آمد و براین‌اساس و طبق نظر اکثر نمایندگان، این نامۀ بحث برانگیز به همین صورت از رئیس‌جمهور پذیرفته شد.(1)
1
بااینکه مجلس شورای اسلامی در جلسۀ غیرعلنی خود در روز پنجشنبة گذشته به محمدعلی رجایی برای احراز مسئولیت نخست‌وزیری تمایل نشان داد و براین‌اساس، بنی‌صدر نیز در نامهای در روز گذشته ایشان را به مجلس معرفی کرد، دو مطلب مندرج در شمارة امروز روزنامۀ انقلاب اسلامی که تفکرات و نظرهای بنی‌صدر را منعکس می‌سازد، حاکی‌از نارضایتی جناح مزبور از این انتخاب است.
این روزنامه در سرمقالۀ امروز خود به قلم سیدجمال‌الدین موسوی مسائلی را دربارة آقای رجایی مطرح کرد و تلویحاً صلاحیت عملی او را برای انجام وظایف به‌عنوان نخست‌وزیر، مورد تردید قرار داد. در بخشی از این سرمقاله آمده است:
«... چون آقای رجایی بیش از یک سال است که در رأس وزارت آموزش‌وپرورش قرار گرفته‌اند لذا عدۀ زیادی از خوانندگان خصوصاً معلمین و کسانی که در آموزش‌وپرورش به‌نحوی کاری دارند خواسته‌اند که آقای رجایی گزارشی از عملکرد خود در سمت وزارت آموزش‌وپرورش به مردم و نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی ارائه دهند تا میزان کارایی و توانایی ایشان و یا عدم آن در حل مشکلات و پیشبرد برنامه‌هایی که بتواند در خدمت اهداف انقلاب باشد برای همگان روشن شود. ...» نویسندۀ مقاله سپس با اشاره به سوابق مبارزاتی آقای رجایی و سرسختی وی بر سر عقیده در زندان، می‌نویسد: «اما بااین‌همه، یک مسئلۀ مهم برای قبول چنین مسئولیت سنگینی باتوجهبه مشکلات و بحران‌های موجود، احاطه‌داشتن بر این مشکلات و دانستن راه‌ها و برنامه‌ای که به این مشکلات پایان بخشد می‌باشد.» در ادامة سرمقالة روزنامۀ انقلاب اسلامی با اشاره به برخی از این مشکلات و لزوم هماهنگی با رئیس‌جمهوری برای حل آنها، آمده است:
«اما آقای رئیس‌جمهوری دو ضعف در ایشان سراغ کرده‌اند که درصورت صحت، برای موفقیت باید این دو ضعف رفع شوند:1. سخت‌سری: به این معنی که ایشان وقتی به نظری می‌رسند حتی اگر در یک جلسۀ مشورتی خلاف نظر ایشان ثابت شود بازهم به‌هنگام اجرا همان
1) همان، ص418.
نظر خود را اعمال می‌کنند. ... 2. عدم اطلاع از وضعیت کشور: دراین‌مورد بهتر است که آقای رجایی در یک کنفرانس مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی شرکت کنند و به‌طور مشروح و در هرزمینه به‌طور مشخص، استنباط خود را از وضع کشور و برنامه‌های خود را برای برطرف‌کردن مشکلات اعلام کنند. ...» نویسنده در پایان می‌افزاید: «آقای رئیس‌جمهوری در جریان انتخاب نخست‌وزیر کمال تفاهم و ازخودگذشتگی را نشان داد؛ با کمال حسن‌نیت از شخص موردنظر خود برای نخست‌وزیری گذشت و از ابتدا رویۀ تفاهم و نه کشمکش را پیش گرفت. ...»(1)
روزنامۀ انقلاب اسلامی همچنین مصاحبۀ خبرنگار خود با آیت‌الله لاهوتی نمایندة مردم رشت، را دربارة صلاحیت آقای رجایی برای احراز مسئولیت نخست‌وزیری، منتشر ساخت. در بخشی از این مصاحبه از قول نمایندة رشت که سابقۀ تمایل به جناح بنی‌صدر را دارد، آمده است: «از جهات مختلف آقای رجایی قابل‌اعتماد است، لکن مشکل ایران و نخست‌وزیری در شرایط فعلی بیش از توانایی آقای رجایی است. امیدوارم که ایشان با هماهنگی تام با مجلس و با اتحاد کامل با ریاست‌جمهور و همۀ ارگان‌های مسئول دست به دست هم داده و مشکلات انقلاب اسلامی که می‌رود به‌صورت لاینحلی جلوه کند، حل نمایند.» نمایندة مردم رشت در بخش دیگری از این مصاحبه ضمن اشاره به سوابق مبارزاتی آقای رجایی در زندان و اتکای شدید وی به دریافت‌ها و تحلیل‌های خود، دربارۀ عملکرد آقای رجایی در وزارت آموزش‌وپرورش اظهار کرد: «دررابطه‌با کارنامۀ ایشان در وزارت آموزش‌وپرورش به نظر می‌رسد چندان ندرخشیده است. شاید کوه مشکلات براساس نیم‌قرن حکومت پهلوی منفور مانع درخشیدن نامبرده شده. امیدوارم که دورۀ نخست‌وزیری، ایشان براساس همکاری و تفاهم خیلی بهتر از گذشته باشد.»(2)
1
امروز وزیر خارجه و رئیس‌جمهور امریکا به بررسی احتمالات آزادی گروگان‌ها پرداختند و همچنین اعمال جنبه‌ای دیگر از تحریم‌های امریکا علیه ایران آغاز شد.
سخنان ادموند ماسکی، وزیر امور خارجۀ امریکا در مصاحبه با مجلۀ یو. اس نیوز اند ورلد ریپورت که امروز انتشار یافت، حاکی‌از امیدهای تازة مقامات امریکا، پس از تحولات اخیر و درحال وقوع ایران، دربارۀ امکان آزادی گروگانهای امریکایی است؛ هرچند که سخنان امروز کارتر، رئیس‌جمهور امریکا، نشان می‌دهد که این آزادی تا بعد از انتخابات آتی ریاست‌جمهوری در امریکا بعید به نظر می‌رسد.
وزیر خارجۀ امریکا در این مصاحبه که خطوط اصلی سیاست خارجی امریکا دربارۀ مسائل مهم جهان ازجمله بحران ایران را مشخص ساخته است، اظهار کرد: «برای حصول آزادی گروگانهای امریکایی در ایران، دولت کارتر ابتکار تازه‌ای را مطالعه می‌کند.» ماسکی بدون اینکه وارد جزئیات این اقدام شود، گفت: «تماس‌های دیپلماتیک و غیردیپلماتیک و برقراری
تماس‌های غیرمستقیم با مقام‌های معتبر ایرانی ازجمله ابتکارهای تازه‌ای است که امریکا در پیش می‌گیرد.» وی حوادثی مانند مرگ شاه مخلوع و آزادی ریچارد کوئین گروگان بیمار امریکایی را وسیله‌ای برای تجدید تلاش جهت رهایی گروگان‌ها خواند و گفت: «آزادکردن کوئین نشان داد که در ایران افراد یا فردی وجود دارد که می‌تواند تصمیم مهم و خاصی اتخاذ کند.» وزیر خارجۀ امریکا شروع کار مجلس شورای اسلامی را نیز یک عامل مهم برای رهایی گروگانهای امریکایی خواند و گفت: «پایان ماه رمضان که همراه با شکل‌گرفتن مقامات سیاسی و به‌خصوص تشکیل پارلمان و شروع کار آن است می‌تواند به‌صورت یک حوزۀ قدرت مسئول شکل گیرد.» ماسکی در پایان این مصاحبه بی آنکه بخواهد ابراز امیدواری کرده باشد، گفت: «در ایران این فرضیه که ادامۀ نگهداری گروگان‌ها برای منافع ایران مفید نیست تقویت می‌شود و این نظریه می‌تواند به آزادی گروگان‌ها منجر شود.»(1)
بااین‌حال، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور امریکا، امروز اعلام کرد وی اطلاعات محرمانه‌ای دارد که نشان می‌دهد ایران قصد دارد برای تأثیرگذاری بر روی رأی‌دهندگان امریکایی گروگان‌ها را تا بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده نزد خود نگه دارد. کارتر که این مطلب را در برنامۀ هفتگی "60 دقیقه" شبکۀ سی. بی. اس. مطرح ساخت، افزود: «وی نمی‌داند که این اطلاعات محرمانه صحیح می‌باشد یا خیر. کارتر در پاسخ به این سؤال که آیا احتمال انتخاب‌شدن رونالد ریگان در انتخابات ریاست‌جمهوری می‌تواند موجب آزادی سریع‌تر گروگان‌ها شود یا خیر؟ گفت: فکر نمی‌کند انتخاب یک فرد به‌خصوص در انتخابات عامل مهمی در آزادی گروگان‌ها باشد.»(2)
در همین حال درزمینۀ تحریم‌های امریکا علیه ایران، امروز اعلام شد که امریکا به اتحادیۀ کارگری بنادر خود دستور داده است تا کشتی‌های به مقصد ایران را بارگیری نکنند. دکتر مرتضی موحدی‌زاده، مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیرۀ بازرگانی دولتی ایران، امروز ضمن بیان این مطلب افزود: «درنتیجه، کالاهایی که از شرکت‌ها و مؤسسات مختلف می‌خریم باید از امریکا به بندر دیگری ببرند و از آنجا به ایران حمل شود. و این نقلوانتقال موجب گرانی و تأخیر در ارسال کالاهای ضروری می‌شود.» وی دربارۀ تحریم اقتصادی و اثر آن بر معاملات خارجی نیز گفت: «اثر تحریم بیشتر موجب کار و زمان بیشتر برای معاملات شده است و آن نیز به‌خاطر بیمه‌ای است که شرکت‌ها دریافت می‌دارند. این گرانی نیز بین کالاهای مختلف فرق دارد، ولی میزان آن ثابت است؛ مثلاً 15 تا 20 دلار در هر تن کالا اضافه شده است.»(3)
1
در ادامة بازتاب سفر غیرمنتظرۀ صدام حسین به عربستان سعودی در هفتۀ گذشته و دیدار با مقامات این کشور، خبرگزاری‌های غربی، به انعکاس خبر روزنامۀ کویتی الانباء - که سابقۀ تمایل به حزب بعث عراق را دارد - پرداختند. در این خبر از قول مقامات امریکایی برای
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 145، تاریخ 20/5/1359، ص18، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت19، 19/5/1359؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه شماره 146، 21/5/1359، ص11، رادیو لندن (بخش عربی)، ساعت 9:30، 20/5/1359؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 147، تاریخ 22/5/1359، ص13، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 21/5/1359.
2) روزنامه کیهان، 20/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری رویتر از نیویورک.
3) روزنامه کیهان، 19/5/1359، ص1، خبرنگار اقتصادی کیهان در مصاحبه با مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیرۀ بازرگانی دولتی ایران.
میانجیگری میان امریکا و عراق به‌منظور تجدید روابط رسمی دیپلماتیک ابراز تمایل شده است. این روزنامۀ کویتی دراین‌باره نوشته است: «دولت کارتر از عربستان سعودی تقاضا کرده است تا عربستان سعودی بین عراق و ایالات متحده به‌منظور ازسرگیری روابط دیپلماتیک وساطت به عمل آورد.» خبرگزاری یونایتدپرس از کویت با نقل این خبر از الانباء، افزود:
«عراق همانند دیگر کشورهای عربی بعد از جنگ اعراب و اسرائیل در سال 1967 ظاهراً روابط دیپلماتیک خود را با واشنگتن قطع کرد؛ لیکن از آن زمان تاکنون، سایر کشورهای عربی روابط خود را مجدداً برقرار نموده‌اند. روزنامۀ مزبور به نقل از یک مقام رسمی امریکا در واشنگتن نوشته است: "دولت کارتر دست به کار کاملاً امکان‌پذیری زده است. وی همچنین گفته است: امریکا از هیچ اقدامی دراین‌مورد فروگذاری نخواهد کرد.» به گزارش خبرگزاری مزبور: «عراق ماه گذشته اعلام کرد که تقاضای ایالات متحده را مبنی‌بر ازسرگیری روابط دیپلماتیک رد کرده است.»(1)
لازم به یادآوری است که روابط غیررسمی عراق با ایالات متحده و نیز روابط این کشور با کشورهای اروپایی چون فرانسه و ایتالیا در زمینه‌های نظامی، تجاری و ایجاد تأسیسات هسته‌ای روز به روز نزدیک‌تر شده است.
همچنین، روزنامۀ جمهوری اسلامی ضمن نقل خبر مزبور به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از کویت، نوشته است: «هفتۀ قبل صدام حسین به عربستان سعودی رفت و با شاهزادگان و مقام‌های بلندپایۀ کشوری و لشکری آن کشور در پشت درهای بسته مذاکره کرد. آگاهان برای این سفر اهمیت زیادی قائل‌اند، به‌خصوص که امریکا اظهار علاقه کرده است روابط سیاسی خود با عراق را به‌طور علنی از سر گیرد. ناظران اظهار عقیده می‌کنند که پس از انقلاب اسلامی ایران، فعالیت‌های پشت پردۀ عراق با همکاری امریکا درجهت ضربه‌زدن به انقلاب ایران آغاز شده است.»(2)
«یکی از دلایل سفر صدام حسین به عربستان سعودی و مذاکره با پادشاه آن کشور، وحشت از صدور انقلاب اسلامی ایران به این دو کشور است، زیرا رژیم فعلی ایران هر دو کشور را تهدید می‌کند و این دو کشور به‌علت وجود خطر مشترک، به یکدیگر نزدیک شده‌اند. در عراق امروزه یک جمعیت بزرگ شیعه زندگی می‌کنند که طبعاً آنها به حکومت شیعی ایران علاقه‌مندترند تا به حکومت بعثی عراق و با تبلیغاتی که به‌وسیلۀ رسانه‌های گروهی ایران و به‌خصوص رادیوها انجام می‌گیرد، عراق در این ترس به سر می‌برد که افکار انقلابی ایران در شیعیان مؤثر واقع شود؛ خصوصاً اینکه آیت‌الله خمینی بارها صریحاً و شخصاً درخواست سرنگونی صدام حسین و رژیم بعث عراق را کرده است. عربستان سعودی نیز از سرنگونی رژیم سلطنتی خود می‌ترسد و از نفوذ افکار تازه در این محدودۀ جغرافیایی بیم دارد و این عوامل است که باعث شده است که این نزدیکی و مسافرت صدام حسین به عربستان صورت بگیرد.» (خبرگزاری پارس، نشریة گزارش‌های ویژۀ، شماره 146، 21/5/1359، ص14، رادیو اسرائیل (بخش فارسی)، ساعت: 19، 20/5/1359.)
(3)1
به‌دنبال تظاهرات انجمن‌های اسلامی دانشجویان در لندن و دستگیری آنان توسط پلیس انگلستان در هفتۀ گذشته، صبح امروز به دعوت دانشجویان عضو اتحادیۀ انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا، صدها نفر در مقابل سفارت انگلیس در تهران گرد آمده و دست به تظاهرات آرامی زدند. در حین تظاهرات، محل سفارت توسط کارکنان شهربانی، سپاه و بسیج ملی محافظت می‌شد. تظاهرکنندگان خواهان آزادی هرچه سریع‌تر دانشجویان دستگیرشده بودند. همچنین خواستار محاکمۀ پلیس انگلیس در یک دادگاه انگلیسی که قاضی آن صهیونیست نباشد، شدند. دفتر اتحادیۀ انجمن‌های اسلامی دانشجویان اروپا در تهران در قطعنامه‌ای که در پایان این تظاهرات خوانده شد ضمن افشای ماهیت امپریالیستی استعمارگران شرق و غرب خاطرنشان کرده است:
«ساواکی‌ها و درباری‌های فراری در امریکا و انگلیس با کمک پلیس فاشیست این کشورها علیه انقلاب اسلامی ایران و رهبر نستوهش سرگرم توطئه‌چینی هستند. ... ما توجه امام امت خویش را همچنین به سخنان نخست‌وزیر انگلیس در امریکا معطوف می‌داریم که به شیطان بزرگ گفت بگذارید هیچ شکی باقی نماند که انگلستان از شما کاملاً حمایت کرده و می‌کند و پیامد این اطمینان‌دادن‌ها تحریم اقتصادی، حمله به طبس، گروگانگیری در سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن و اینک حمله به دانشجویان در جلو سفارت امریکا در انگلستان می‌باشد.» بنا به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی، در پایان، قطعنامۀ این تظاهرات را دو تن از برادران تسلیم معاون کاردار سفارت انگلستان کردند. همچنین پس از سخنرانی حجت‌الاسلام شاه‌آبادی نمایندة امام، نماز جماعت دربرابر سفارت اقامه شد و سپس جمعیت متفرق شدند.
این گزارش می‌افزاید: «ساعت یک بامداد روز یکشنبه نیز، حدود 200 نفر از بستگان دانشجویان ایرانی در بند دربرابر سفارت اجتماع کرده بودند. در این اجتماع هادی غفاری حضور یافته و در سخنرانی خود به‌شدت انگلستان را نسبت به بدرفتاری با دانشجویان مورد حمله قرار داد و خواستار آزادی هرچه زودتر دانشجویان شد. بعد از سخنرانی هادی غفاری، درحالیکه جمعیت به حدود 3 هزار نفر رسیده بود شعارهای کوبنده‌ای علیه اعمال وحشیانۀ دولت انگلستان داده شد و تظاهرکنندگان متفرق شدند.»
روزنامة جمهوری اسلامی در ادامه آورده است: «همچنین در ساعت 22:30 روز یکشنبه، جمعیت کثیر دیگری از همشهریان مسلمان به دعوت متحصنین جلو سفارت انگلیس رفتند. ... سپس فخرالدین حجازی نمایندة اول تهران که به تظاهرکنندگان پیوسته بود، ضمن سخنانی از انگلیس به‌عنوان پیر متعهد یاد کرد و تاریخچۀ نفوذ آنها را در دورۀ صفویه برشمرد و هشدار داد که بایستی هرچه زودتر دولت انگلیس برادران و خواهران ما را آزاد کند. وی اولتیماتوم داد که اگر یک موی سر فرزندان این آب و خاک کم شود، منافع آنها را در خاورمیانه به باد خواهیم داد. این تظاهرات عظیم درحالیکه ساعاتی از نیمه‌شب می‌گذشت، با شعارهای کوبنده پایان یافت.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص10.
دراینحال، دانشجویان ایرانی که در زندان‌های انگلستان به سر می‌برند، امروز پلیس این کشور را متهم ساختند که در تظاهرات ضدامریکایی که منجر به بازداشتشان شد، آنها را مورد حمله و ضربوشتم قرار داده است. در یک اعلامیه که امروز ازطریق سیف‌الله اهدایی کاردار سفارت ایران در لندن، انتشار یافت آمده است: این دانشجویان قصد دارند پلیس انگلستان را تحت‌تعقیب قانونی قرار دهند. آنها شامگاه امروز پس از دیدار با کاردار سفارت ایران در لندن، به اعتصاب غذای خود که در اعتراض به بدرفتاری پلیس ترتیب داده بودند پایان دادند. یکی از شرایط آنها برای ازسرگرفتن خوردن و آشامیدن، صدور اعلامیه‌ای ازطرف کاردار سفارت ایران مبنی‌بر محکوم‌کردن رفتار پلیس با دانشجویان بود.(1)
از سوی دیگر، انجمن اسلامی دانشجویان در ایتالیا با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که 22 دانشجوی مسلمان ایرانی که بنا به درخواست مستقیم مقامات واتیکان در مراسم روز قدس دستگیر شده‌اند، امروز در دادگاه محاکمه می‌شوند. بنا به این اطلاعیه: «دانشجویان دستگیرشده حاضر به افشای نام خود نشده‌اند و در بازجویی‌های انجام‌شده، همگی نام خود را قدس اعلام کرده‌اند.» براساس همین گزارش، این اقدام انقلابی دانشجویان مسلمان به‌طور وسیعی در مطبوعات و رادیو تلویزیون ایتالیا منعکس گردید و حتی صحنه‌هایی از حملۀ پلیس ایتالیا به دانشجویان، در روزنامه‌ها چاپ شد.(2)
1
در روند نزدیکی عراق به غرب اخلال‌ها و چالش‌های جدی مشاهده می‌شود که بخشی از آن مربوط به ویژگی‌های خاص این کشور و عدم اعتمادی است که به رژیم عراق وجود دارد، به‌خصوص بخش عمده‌ای از این چالش‌ها ناشی از نفوذ رژیم اشغالگر قدس در صف کشورهای غربی است. البته در نزد بعضی از این کشورها ازجمله فرانسه، دشمنی با انقلاب ایران آن‌قدر انگیزه بخش است که بر نگرانی و "دلخوری" اسرائیل غلبه کند.
دراینزمینه روزنامۀ تایم مقاله‌ای به قلم ویلیام. ای. اسمیت و هنری مولی، دربارۀ جاروجنجال سیاسی به‌وجودآمده درپی کمک هسته‌ای پاریس به بغداد منتشر کرد که در آن آمده است: «فرانسه معتقد است که اسرائیلی‌ها سخت در تلاش‌اند تا مانع از تحویل مواد هسته‌ای به عراق شوند. در آوریل 1979، گروهی از خرابکاران با نفوذ به یک مجتمع فوق امنیتی در نزدیکی "تولون" شهر بندری فرانسه، مواد منفجره‌ای را در نزدیک دو مغز رآکتور که قرار بوده سه روز بعد به عراق فرستاده شود، منفجر کردند. انفجار باعث ایجاد خسارت سنگین به رآکتورها و به‌تأخیرافتادن برنامۀ ارسال تا چندین ماه شد. فرانسه سرویس اطلاعاتی اسرائیل "موساد" را مسئول این خرابکاری می‌داند. ...» این مقاله سپس می‌افزاید: «آنچه بیشتر مسئلۀ عراق را حاد کرده است این است که عراق کشوری است که در بی‌ثباتی سیاسی و ستیزه‌جویی در سیاست خارجی‌اش شهرت دارد. بغداد همچنان خود را درحال جنگ با اسرائیل و نیز رقابت شدید با ایران می‌داند. عراق به‌عنوان دومین صادرکنندۀ بزرگ نفت جهان پس از عربستان سعودی، تحت حکومت صدام، جاه‌طلبی‌هایی را در سر داشته تا جایگزین ایران به‌عنوان قدرت برتر نظامی در منطقۀ خلیج‌فارس گردد. ...»(1)
مورد دیگر انگلستان است که با هسته‌ای‌شدن عراق مخالفت می‌ورزد. روزنامۀ الجمهوریه بغداد امروز در پاسخ به انتقاد دولت انگلیس از برنامۀ هسته‌ای عراق، نوشت: «انتقاد بریتانیا از برنامۀ صلح‌آمیز هسته‌ای عراق، نشان‌دهندة تعصب شدید انگلستان در طرف‌داری از
1) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص 240 و 241، نشریه تایم، به قلم ویلیام. ای. اسمیت و هنری مولی، 11/8/1980(20/5/1359)، مترجم مهدی رنجبران.
صهیونیست‌های اسرائیل است. ... انگلستان هنوز خیال می‌کند که یک امپراتوری را در اختیار دارد و به خود اجازه می‌دهد در امور داخلی عراق دخالت کند، ولی خورشید امپراتوری آنان مدت‌هاست که غروب کرده است.»(1)
دراینحال، به گزارش رادیو اسرائیل و نیز خبرگزاری یونایتدپرس از پاریس، «یک سازمان ایرانی به نام "جمعیت طرف‌داران انقلاب اسلامی" تهدید کرد که رؤسای شرکت‌های فرانسوی را که در ساختمان کورۀ اتمی برای عراق دست دارند به قتل خواهد رساند. در نامۀ تهدیدآمیزی که جمعیت مزبور ارسال داشته، نوشته شده است به شما آخرین فرصت داده می‌شود که جان خود و خانوادۀ خود را نجات دهید و این درصورتی است که به فعالیت خود درمورد تولید سلاح اتمی برای عراق خاتمه دهید. همچنین، ضمن نامهای که [ازطرف] جمعیت طرف‌داران انقلاب اسلامی ایران برای خبرگزاری‌ها در پاریس فرستاده شده، گفته شده است که فرانسه دشمن آنان است، زیرا به دشمن آنان یعنی عراق کمک می‌کند.»(2)
در امریکا نیز حتی فروش 5 فروند هواپیمای بویینگ به عراق مباحث سیاسی تازه‌ای را به وجود آورده است. به نوشتۀ نشریۀ انگلیسی اوییشن ویک: «در کنگرۀ امریکا مخالفت با درخواست شرکت بویینگ برای مجوز صادراتی مورد تأیید وزارت بازرگانی که این شرکت برای تکمیل مذاکرات با خطوط هوایی عراق به آن نیاز دارد، درحال افزایش است. ... این معامله همچنین شامل لوازم یدکی و تجهیزات پشتیبانی زمینی به ارزش 208 میلیون دلار می‌گردد.» بنا به همین گزارش، «میلیسنت فنویک، نماینده و عضو کمیتۀ روابط خارجی کنگره گفت: ... تصمیم آنها [شرکت بویینگ برای فروش هواپیماها به عراق] به تصور این مسئله است که ما در مبارزۀ خود علیه تروریسم عزم راسخ نداریم.» این هفته‌نامه افزود: «خطوط هوایی عراق، ناوگان ترابری خود را که ساخت اروپا یا شوروی می‌باشند تماماً به ناوگان ساخت شرکت بویینگ تغییر داده که متشکل از 3 فروند هواپیمایی 747 است. تکمیل این قرارداد فروش، تعداد هواپیماهای این شرکت را به 16 فروند می‌رساند.»(3)
1
در ادامۀ ناآرامی‌های مرزی و تحرکات عراق، امروز پاسگاه پرویز(4)و پاسگاههای مرزی خان‌لیلی(5)و زینل‌کش در منطقۀ عمومی قصرشیرین، هدف آتشباری نامنظم عراق قرار گرفت که تلفات جانی در بر نداشت.(6)گزارش پاسگاه زینل‌کش حاکی است که در این درگیری که با آتش متقابل ارتش ایران روبه‌رو شد، سنگر پایگاه قلعه‌یهودی ارتش عراق با آتشباری توپخانۀ ارتش ایران به‌کلی منهدم گردید.(7)
همچنین، در گزارش دیگری از کرمانشاه آمده است: «اخیراً مأمورین عراقی بر میزان حفاظت و کنترل خویش بر جاده‌های خانقین و بغداد افزوده‌اند. هدف از این عمل، جلوگیری از تردد عناصر مخالف رژیم بعثی در مناطق عراق است.»(8)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 146، تاریخ21/5/1359، صص 6 و 7، خبرگزاری فرانسه از بغداد، 11 اوت، 20/5/1359.
2) همان، ص13، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت 19، 20/5/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص12، به نقل از یونایتدپرس از پاریس.
3) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص239 و 240، هفته‌نامۀ اوییشن ویک، 11/8/1980 (20/5/1359)، مترجم مهدی رنجبران.
4) سند شماره 56525 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مرکز بررسی مناطق ایران، منطقۀ 7 به نقل از سپاه کرمانشاه، 20/5/1359.
5) روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص3، به نقل از خبرنگار خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
6) روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
7) سند شماره 283235 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری قصرشیرین به ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 23/5/1359.
8) سند شماره 56518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه کرمانشاه به اطلاعات سپاه مرکز، 20/5/1359.
از منطقۀ دریایی جنوب نیز خبر می‌رسد که عراق امروز بر تدابیر امنیت دریایی خود افزوده و در این منطقه 4 فروند قایق گشتی مستقر کرده است که مواظبت از اسکله‌های دریایی را به عهده دارند.(1)
در همین حال سخنگوی وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که از امروز حراست و مراقبت از چاه‌های نفت منطقۀ دهلران افزایش یافته است. وی افزود این مراقبت با مشارکت واحدهای حراست وزارت نفت در مناطق نفت‌خیز جنوب با لشکر92 زرهی اهواز انجام می‌شود. بنا به این گزارش، با پوشش حفاظتی منطقۀ دهلران، عملیات بهره‌برداری از چاه‌های شمارۀ 2 و 5 چشمه‌جوش و چاه‌های شمارۀ 2 و 5 دهلران که در روی مخزن نفتی مشترک با عراق هستند، از امروز آغاز شده است. همچنین عملیات حفاری در روی چاه‌های شمارۀ 12، 13، 14 و 15 که مدت‌ها به‌علت نبود امنیت متوقف شده بود، در همین تاریخ آغاز شد.(2)
ازسوی دیگر، خبرگزاری عراق امروز گزارش داد دولت این کشور به 4 تن از افسران نیروی هوایی ایران که در ماه جاری از ایران گریختند، پناهندگی سیاسی اعطا کرده است. بنا به این گزارش، این 4 تن پنجم ماه اوت (چهاردهم مردادماه) با یک هواپیمای نظامی "اف27" به عراق گریختند. نام و درجۀ این افراد هنوز فاش نشده است.(3)
1
در آستانة عید فطر خبرها و گزارش‌های مربوط به تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین حاکی است که این گروه‌ها در هفته‌های گذشته، با حمایت رژیم عراق، خود را برای حملۀ همه‌جانبه در روز عید فطر آماده کرده‌اند. این تحرکات امروز به‌ویژه در مناطق اطراف پاوه و بانه به اوج خود رسیده است.
گزارش‌های امروز نیروهای مسلح خودی نشان می‌دهد: پالیزبان و سردار جاف یک نیروی 4000 نفری در منطقۀ "میدان" عراق تجهیز کرده‌اند و برای حمله به نوار مرزی ایران آماده می‌شوند. دولت عراق نیز این نیروها را با هواپیما، بالگرد، تانک و توپ و سایر تجهیزات تقویت می‌کند. این نیروها به‌احتمال قوی عملیات خود را در آیندۀ نزدیک، از منطقۀ پاوه آغاز خواهند کرد.
این گزارش می‌افزاید: «دمکرات‌ها و افراد سپاه رزگاری، هانی گرمله(4)را مشترکاً گرفته‌اند و مقر سپاه رزگاری در آبادی بیدرواز(5)می‌باشد و در آنجا کالیبر50 و جنگ‌افزار سنگین مستقر نموده‌اند. [همچنین] شیخ ملک، پسر شیخ عثمان نقشبندی، به‌اتفاق 50 نفر از افراد مسلح در
1) سند شماره 26094 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبان درجه یک خرمشهر به ریاست رکن دوم ستاد ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، 31/5/1359، مستند به گزارش واحد تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان، 30/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359 ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 146، تاریخ 21/5/1359، ص2، خبرگزاری یونایتدپرس از بغداد، 20/5/1359.
4) هانی گرمله: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج واقع در 66 کیلومتری شمال‌غرب پاوه و 18 کیلومتری غرب نوسود و 3 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
5) بِیدَرواز: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 86 کیلومتری غرب پاوه و 21 کیلومتری شمال‌غرب نوسود کنار کمینه و 2 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: همان.
پنجوین عراق به سر می‌برند و انبار مهمات و اسلحه‌خانۀ دمکرات‌ها در آبادی نروی(1)و هرگان بوده که اخیراً به دزلی منتقل شده است.» بنا به همین گزارش: «حدود هزار نفر از افراد مسلح رزگاری در منطقۀ دورود(2)مستقر هستند که فرماندهی آنها به‌عهدۀ پسر شیخ عثمان می‌باشد.»(3)
همچنین، برابر اعلام شهربانی کرمانشاه، «یک ژنرال عراقی به نام شیخ صیاح احمد محمد و یک اکیپ ارتش عراق با همکاری سردار جاف در نزدیکی گردنۀ دروله(4)واقع در نزدیکی‌های پاوه مستقر شده‌اند.»(5)
یک گزارش از رکن2 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است:
«حزب دمکرات کردستان به نیروهای مستقر خود در کوهستان‌ها و پاسگاههای مختلف دستور داده است که برای امشب و فردا اسلحه و مهمات به‌اندازۀ کافی برداشته و ازلحاظ غذا و آب کمبود نداشته و از کوه‌ها و پایگاه‌های خود به‌طرف شهرهای منطقۀ کردستان سرازیر شوند. این دستور به‌دنبال تصمیم گروه‌های مختلف موجود در کردستان مبنی‌بر حمله به نیروهای مسلح و سپاه پاسداران در شب و روز عید فطر صادر شده است. ضمناً حزب کومه‌له 155 نفر کشته در درگیری‌های شب گذشته داشته است.»(6)***(7)لازم به یادآوری است کومه‌له نیز ضمن اعلامیه‌ای، از پیش اخطار کرده بود: «اگر سپاه پاسداران تا روز عید فطر شهر مریوان را تخلیه نکند، شهر را حمام خون می‌کنیم.»(8)
فرمانده پادگان بانه نیز گزارش داد: «در ساعت 18 امروز، گردهمایی نمایندگان تمام
1) نَروی: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 45 کیلومتری شمال‌غرب پاوه و 3 کیلومتری شرق راه اتومبیل‌رو پاوه به نوسود. ر.ک: همان.
2) دورود: دهی از دهستان اورامان بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 9 کیلومتری شمال‌غرب رزاب و 1 کیلومتری غرب جادة اتومبیل‌رو مریوان به رزاب. ر.ک: همان.
3) سند شماره 56527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا (پست فرماندهی)، برابر گزارش نزاجا، 20/5/1359؛ و - سند شماره409275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص253، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، ص1، برابر گزارش نزاجا، 20/5/1359؛ و - سند شماره 114991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مرکز (فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 22/5/1359.
4) Darule دروله: دهی از دهستان جوانرود بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 31 کیلومتری جنوب‌غربی پاوه و 27 کیلومتری غرب جادة اتومبیل‌رو کرمانشاه به پاوه. ر.ک: همان.
5) سند شماره409275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ص1، به نقل از شهربانی‌کرمانشاه، 20/5/1359.
6) * هرچند این دومین روز است که منابع خبری داخلی و غیر تبلیغاتی جمهوری اسلامی ایران، از درگیری و کشته‌شدن 155 نفر از اعضای کومه‌له در 19/5/1359 خبر می‌دهند، اما این خبر چند روز بعد (در تاریخ 22/5/1359) توسط "یک سخنگوی چپ‌گرای کومه‌له" تکذیب شد. به گزارش خبرگزاری رویتر از تهران، وی «گزارش رسانه‌های گروهی ایران را درمورد اینکه 155 شورشی کرد در نبرد با نیروهای ارتش کشته شده‌اند، تکذیب کرد.» این سخنگو در تماس با رویتر از مهاباد گفت: «نبرد عمده‌ای میان شورشیان کرد و ارتش روی نداده است، ولی جت‌های ارتش یک دهکدۀ کردنشین را بمباران کردند که درنتیجة آن 3 غیرنظامی کشته شدند.» (خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 148، 23/5/1359، صص6 و 7، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری رویتر از تهران، 13 اوت (22/5/1359).) در ادامة گزارش رویتر، خواه ناخواه به نقش و نوع رفتار کومه‌له اشاره شده است: «در یک بیانیة حزب کومه‌له که دیروز منتشر شد آمده است چریک‌های کومه‌له شنبۀ گذشته به‌دنبال حمله به یک ستون ارتشی در نزدیکی شهر اشنویه، یک تانک و مقداری مهمات به غنیمت گرفتند. به‌موجب این اعلامیه، در درگیری که به‌دنبال حمله ایجاد شد چندین نفر از افراد ارتش و پاسداران کشته شدند.» (همان)
7) سند شماره 56532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا مد (عملیات)، 20/5/1359؛ و - سند شماره 114997 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص207، از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد عملیات غرب، 20/5/1359.
8) سند شماره 56533 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 20/5/1359.
گروه‌های مسلح غیرقانونی در "کندولان" (10 کیلومتری جنوب‌غربی بانه) تشکیل شده و تصمیم گرفته‌اند که در روزهای آتی تمام پیشمرگان ضدانقلاب سنندج، مریوان، سقز، بوکان، مهاباد و بانه دست به یک حملۀ همه‌جانبه زده و به هر قیمتی که شده مجدداً بانه را زیر کنترل خود درآورند. درضمن یک عده را هم در شهر [بانه] تحریک نموده‌اند که دست به تظاهرات بزنند و زمینه را برای اقدام آنان مساعد نمایند.»(1)همچنین، طبق یک گزارش موثق دیگر، «قرار است ضدانقلابیون با تانک‌های غنیمت گرفته شده [در درگیری سه روز پیش نقده - اشنویه]، به‌زودی به بانه حمله کنند. در این گزارش همچنین آمده است اکرادی که رانندگی تانک‌ها را به عهده خواهند گرفت زیرنظر ارتشیان فراری و گروگان گرفته‌شده، آموزش دیده‌اند.»(2)
دراینحال، برابر گزارش شهربانی کرمانشاه، «بعد از درگیری‌های بانه، ضدانقلابیون کردستان زخمی‌های خود را به مقر چریک‌های فدایی واقع در آبادی "قامیشه" در مسیر سقز - مریوان برده‌اند و در حدود 40 نفر از افراد حزب دمکرات از آنها مراقبت می‌کنند. دکتر معالج آنها شخصی به نام رسولی اهل بانه می‌باشد.»(3)
از دیگر اقدامات این گروه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
دستگیری مهندس شریف واقفی که از همکاران سپاه میاندوآب بود، توسط حزب کومه‌له دست نار؛(4)اعدام 7 نفر از گروگان‌ها توسط حزب دمکرات، این افراد بنا به اطلاعیه‌ای که امروز از رادیو وابسته به این حزب پخش شد، در "یک دادگاه انقلابی" در مورخ 14/5/1359 محکوم شده بودند؛(5)-(6)انفجار بمب در ساعت 22:45 امروز در زیر یک کامیون در گاراژ ضرغام کرمانشاه که موجب مجروح‌شدن یک نفر و واردآمدن خسارت به هتل ضرغام و 7 وسیلۀ نقلیۀ دیگر و هتل ضرغام شد.(7)
یک گزارش دیگر نیز حاکی است که در ساعت 12 امروز، یک دستگاه نفربر حامل 9 درجه‌دار در منطقۀ دشت ذهاب درحال گشت بود که با بمبی که مهاجمان کار گذاشته بودند برخورد کرد، براثر انفجار بمب یکی از درجه‌داران مجروح شد و خساراتی نیز به نفربر وارد آمد.(8)
همچنین در گزارش امروز سپاه زنجان آمده است: «جاده‌های اطراف دیواندره ناامن و دو روز تمام جاده‌ها را مهاجمین بسته‌اند و ماشین‌های ادارات را از دست مردم گرفته و به آتش می‌کشند. هیچ‌گونه اقدامی نمی‌شود و بدون پوشش هوایی نیز کاری نمی‌شود کرد.» این گزارش به این نکته نیز اشاره دارد که در پادگان سقز بالگرد به‌اندازۀ کافی وجود دارد.(9)
ازسوی دیگر، باتوجهبه تهدیدات و تحرکات جدی گروه‌های مسلح ضدانقلاب در روزهای اخیر، فرماندهان سپاه در سنندج و مهاباد، برای مناطق تکاب(10)و کنترل جادۀ سردشت(11)درخواست نیرو کرده‌اند.
1) سند شماره 56035 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص177، از سماجا2 (ادارۀ دوم) به مرکز فرماندهی سپاه، 28/5/1359.
2) سند شماره 56524 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 20/5/1359؛ و - سند شماره 425579 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص164، از واحد اطلاعات سپاه کرمانشاه به واحد اطلاعات سپاه ارومیه، 20/5/1359.
3) سند شماره 409275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1، 20/5/1359.
4) سند شماره 425572 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص54، از اطلاعات سپاه میاندوآب به اطلاعات سپاه ارومیه، 20/5/1359.
5) اسامی 6 نفر از افراد اعدام‌شده توسط حزب دمکرات بدین قرار است: همافر نیروی هوایی محمد خاکی‌زاده، سرگرد سامی‌مقام از تهران، پاسدار حمید تفرشی، پاسدار اسدالله میرزایی، پاسدار علیرضا پرافتخار، پاسدار پاشاپور (و نفر هفتم که نامش در سند ذکر نشده) از ارومیه.
6) سند شماره 425518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص174، از رئیس بازرسی وزارت دفاع ملی به سپاه ارومیه، 5/6/1359؛ و - سند شماره 43416 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359.
7) روزنامه اطلاعات 22/5/59، ص3.
8) سند شماره 141654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص97، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی سپاه غرب کشور، 10/6/1359.
9) سند شماره 55937 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص262، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/5/1359؛ و - سند شماره 409275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص260، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص2، 20/5/1359.
10) سند شماره 56521 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه سنندج به اعزام نیروی سپاه مرکز، 20/5/1359.
11) سند شماره 425587 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص60، از فرماندهی سپاه مهاباد به فرماندهی سپاه سنندج، 20/5/1359.
1
درپی درگیری‌های اخیر در نوسود و فشار نیروهای وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به مردم این شهر، امروز نیز 47 نفر دیگر از معلمان و کارمندان دولت مستقر در منطقۀ نوسود به مهاجران این منطقه در پاوه پیوستند.
بنا به گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور، «این عده به‌عنوان اعتراض به اعمال ضدانقلابی کومه‌له، دمکرات، چریک‌های فدایی و رزگاری در منطقۀ نوسود، روز بیستم مردادماه، مخفیانه به پاوه هجرت کردند. این عده گفتند که دیگر مردم نوسود جانشان به لب رسیده و خواهان مستقرشدن نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این منطقه هستند.»(1)
دراینحال، گزارش دیگری حاکی‌از نوعی فشار مشابه ازطرف دولت عراق به این منطقه است. بنا به گزارش امروز تیپ مهاباد، «تعدادی در حدود 30 هزار نفر از اتباع پاکستانی و افغانی در خاک عراق هستند که دولت عراق قصد دارد آنها را در نوار مرزی ایران رها ساخته و به زور اسلحه به داخل خاک ایران سوق دهد.»(2)
همچنین دو گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی خودی از حمایت عراق از گروه‌های مهاجم مسلح معاند با نظام خبر می‌دهند. اولین گزارش حاکی است که مقامات عراقی دستور داده‌اند به‌منظور رفاه حال مهاجمان مستقر در اردوگاه "عربت"، در آن محل لوله‌کشی آب آشامیدنی ایجاد شود.(3)در گزارش دوم دربارۀ شخصی به نام سیدزاهد حسینی که مورد اطمینان پیشمرگان مسلمان کرد نیز می‌باشد، آمده است: «این شخص فردی بوده که در مبادلۀ گروگانهای کومه‌له و رزگاری نقش بزرگی داشته و حتی توسط مادح نقشبندی به سلیمانیة عراق فرستاده شده و با رئیس سازمان امنیت عراق بر سر یک میز نشسته و باهم صحبت داشته‌اند... و نامبرده مورد اطمینان شیخ عزالدین حسینی است.»(4)
2
شب گذشته و امروز مهاباد، نقده و خوی وضعیت نسبتاً آرامی داشتند،(5)از ارومیه خبر می‌رسد که در ادامۀ پاکسازی روستاهای اطراف نقده «امروز روستاهای دیزج، خلیفان و مهماندار خلع‌سلاح شدند.»
این گزارش حاکی است که «روستای خلیفان یکی از پاسگاههای مهم ضدانقلاب در منطقه بود و پس از خلع‌سلاح، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب قصد استقرار در این روستا را داشتند. [اما] چند ساعت بعد، ضدانقلاب که بزرگ‌ترین پایگاهش را از دست داده بود با سلاح سنگین به روستا حمله می‌کنند که با آتش مدافعان روبه‌رو می‌شوند. در این درگیری 3 تن از مهاجمین کشته و غیر از اسلحه‌های [افراد] خلع‌سلاح‌شده، یک قبضه آر.پی.جی7 و یک سلاح سنگین از آنان به دست سپاه پاسداران افتاد.» این گزارش می‌افزاید: «هم‌اکنون تمام مواضع ده با حمایت
1) روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، به نقل از خبرگزاری پارس.
2) سند شماره 114991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص254، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 22/5/1359.
3) سند شماره 56517 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه کرمانشاه به اطلاعات سپاه مرکز، 20/5/1359.
4) سند شماره 262 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کردستان به برادر بروجردی، 19/5/1359.
5) روزنامه اطلاعات، 22/5/59، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس در تماس با فرماندار نقده.
ارتش در دست سپاه پاسداران است و منطقه فعلاً آرام می‌باشد.»(1)اما در گزارش گروهان نقده درمورد این برخورد آمده است که افراد سپاه پاسداران نقده، پس از خلع‌سلاح روستای خلیفان، منطقه را ترک و به نقده بازگشته بودند. در این هنگام عوامل مسلح که در قریۀ "شاه ولد" و "دشت کوره" مستقر بودند، از خروج پاسداران نقده مطلع و به روستای خلیفان حمله می‌کنند. این گزارش می‌افزاید: «به‌محض اطلاع، فرمانده گروهان نقده به‌اتفاق سرپرست جوانمردان به محل عزیمت و مشاهده می‌نمایند که ترک‌های قریه که اسلحۀ دستی [سبک] دارند ضمن مقابله با اکراد مهاجم، 3 نفر از آنان را کشته و یک قبضه آر.پی.جی7 و یک قبضه ژ3 و یک قبضه برنو مربوط به کشته‌شدگان به جای مانده است که تحویل سپاه پاسداران نقده گردیده است.»(2)
1
علاوه‌بر مسائل و مشکلاتی که در غرب و جنوب‌غربی کشور حاکی‌از اوضاع بی‌ثبات و ناامنی در این مناطق است، سپاه پاسداران و ژاندارمری جمهوری اسلامی در برخی مناطق دیگر نیز در تقابل و مبارزه با ناامنی‌ها، با معضلات و مسائل گوناگون دست‌به‌گریبان‌اند.
درپی شایعاتی مبنی‌بر بمباران قریب‌الوقوع مناطق عشایری استان فارس که موجب کوچ زودهنگام آنان شده است، امروز روابط عمومی ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران در پیامی ضمن تأکید به دوستی و همکاری قدیم‌الایام این مردم شریف با ژاندارمری، همۀ شایعات را تکذیب کرده، این اعمال را فقط به نفع ابرقدرت‌ها و امپریالیسم جهان‌خوار دانست و اعلام کرد: «دولت جمهوری اسلامی با تمامی قدرت جلو هرگونه ظلم و تجاوزی را نسبت به خواهران و برادران عشایر خواهد گرفت.» در این اطلاعیه «همچنین از مردم غیور خواسته شده است که طبق عرف و عادت همیشگی به زندگی خود ادامه دهند و هر خطا یا اجحافی را که ازجانب مأمورین مشاهده کردند فوراً مراتب را اعلام کنند تا فرد خاطی به شدیدترین وجه مجازات گردد.»(3)
گزارش سپاه "چاه مبارک" از توابع بوشهر، نیز حاکی است: «عدهای از خوانین منطقۀ جم و لامرد و عشایر قشقایی ازجمله منوچهر بهادری قشقایی، شیخ جبار بیدخونی، جعفر بیگلو، حبیب بیگلوی قشقایی، محمد باقری، غلامحسین رامشی، حسین باقری، حسین رستگار و علی رستگاری در کوه‌های اطراف "جم" موضع گرفته‌اند و قصد دارند به سپاه "لنگان طادری" و "چاه مبارک" حمله نمایند.»(4)
از کرمان نیز خبر می‌رسد که «در درگیری‌ای که در منطقۀ وارزین‌آباد بین مهاجمین [ضدانقلاب] و سپاه بم اتفاق افتاد 3 نفر از برادران سپاه بم به شهادت رسیدند و تعدادی نیز زخمی شدند و مهاجمین در کوه‌ها سنگر گرفته‌اند.»(5)
همچنین امروز سخنگوی سپاه رشت اعلام کرد که یکی دیگر از عوامل کودتای نافرجام، در این شهر دستگیر شد. وی گفت: «به‌دنبال گزارشات رسیده به سپاه، شخصی به نام یعقوب ایمن رئیس سابق صنف آرایشگران رشت، با جریان توطئۀ کودتای نافرجام و عوامل بختیار در
1) سند شماره 425578 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص66، از سپاه نقده به سپاه ارومیه، 20/5/1359
2) سند شماره 56556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص68، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 21/5/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/5/1359، ص5.
4) سند شماره 409275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، ص2، برابر اطلاع سپاه بوشهر، 20/5/1359.
5) همان، ص2، برابر اعلام سپاه کرمان، 20/5/1359.
ارتباط بوده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رشت پس از تحقیقات و بازرسی از مغازه و منزل نامبرده، موفق به کشف مقادیر زیادی خبرنامه‌های مربوط به جریان کودتای نافرجام امریکایی و نامه‌های مبادله‌شده با شاه معدوم و نخست‌وزیر رژیم سابق و همچنین مجلات طاغوتی و عکس‌های شاه معدوم و پدرش گردید که بلافاصله به دستور دادستان کل انقلاب اسلامی، نامبرده دستگیر و درحالحاضر در بازداشت سپاه به سر می‌برد.»(1)
یادآوری می‌شود محاکمه و دستگیری عوامل شرکت‌کننده در کودتای تیرماه گذشته، همچنان ادامه دارد. به‌دنبال شروع به کار دادگاه، 13 تن دیگر از متهمان شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه، در روز گذشته،(2)محاکمه شده‌اند و بنا به اعلام روابط عمومی دادستانی کل انقلاب صبح دیروز، محاکمۀ تیمسار سعید مهدیون در دادگاه انقلاب اسلامی مرکز انجام شده و نتیجۀ دادرسی به‌دلیل «کشف برخی مسائل» در آیندۀ نزدیک به اطلاع عموم ملت خواهد رسید.(3)
1
امروز گزارش‌ها و اخبار متعددی دربارۀ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) منتشر شد که حاکی‌از وضعیت، اندیشه و عملکرد دوگانۀ رهبران این سازمان است که از یک‌سو و در خفا در راه آمادگی جهت مبارزة مسلحانه می‌کوشند و از سوی دیگر و در سطح آشکار نیز برای کسب وجهۀ سیاسی در نزد هواداران تلاش می‌کنند.
مسئلة مهم این روزها مسئلة عزتالله کفایتی عضو مؤثر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) است که به‌دلیل انتشار نوار دکتر حسن آیت و نیز کشف تعدادی سلاح و مقداری مهمات از خانۀ وی، متهم شده و تحت‌تعقیب قرار گرفته است. درپی ارسال نامۀ شکوائیۀ خانوادۀ کفایتی به بنی‌صدر مبنی‌بر تهدید و ارعاب‌هایی که درمورد آنها می‌شود، امروز فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی محلات اطلاعات تازه‌ای را در اختیار مطبوعات گذاشت. مهدی‌زاده، فرمانده سپاه محلات، کفایتی را عضو فعال سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دانست و افزود: «همسایگان کفایتی گفته‌اند که شب‌ها عدهای مشکوک به این خانه رفت‌وآمد داشته‌اند.» وی همچنین گفت: «روز پنجشنبة گذشته با کسب اجازه از دادستانی انقلاب، وارد خانۀ کفایتی شدیم و پس از بررسی دقیق از خانۀ موردنظر، چیزی پیدا نکردیم تا اینکه در انتهای باغچۀ حیاط به چند موزاییکی که در روی زمین قرار داشتند مظنون شدیم و پس از برداشتن موزاییک‌ها به جعبۀ چوبی که در داخل پلاستیکی طناب‌پیچ شده بود برخوردیم و از داخل آن سلاح کشف کردیم.» وی سلاح‌های مکشوفه را به این شرح برشمرد: «یک قبضه تفنگ دست‌ساز گلوله‌زنی؛ 13 فشنگ مجهول قرمزرنگ؛ 18 عدد چاشنی فیتیله‌ای؛ 52 تیر کلاشینکف؛ 32 تیر ژ3؛ یک عدد نارنجک جنگی؛ 2 دینامیت؛ 21 پوکه ژ3؛ 9 چاشنی تفنگ شکاری؛ یک قوطی باروت؛ یک عدد زانو پر از مهمات؛ خشاب خالی یوزی و یک قبضه کلت خراب.» فرمانده سپاه محلات همچنین
اعلام کرد که «دو نفر دیگر که به این خانه رفت‌وآمد داشته‌اند را دستگیر کرده‌ایم.»(1)
گزارش خبرنگار کیهان نیز دربارۀ نامۀ شکوائیۀ خانوادۀ کفایتی به رئیس‌جمهور حاکی است: «خانوادۀ کفایتی در نامهای به رئیس‌جمهور به تهدید و ارعاب‌هایی که درمورد آنان و فرزندانشان می‌شود اعتراض کرده و اعلام داشتند: به‌دنبال سخنان آقای آیت در مجلس و درج آن در روزنامه‌ها که از عزتالله [کفایتی] نام برده بود، ما شاهد حملات و تهاجمات گسترده و سازمان‌یافته ازجانب عدهای از اوباش هستیم.» بنا به این گزارش: «مواردی که در نامه عنوان شده ازجمله فرستادن فردی مسلح برای ترور عزتالله، بسیج اوباش برای دستگیری و حتی قتل عزتالله کفایتی، اعزام اوباش و اجتماع هرروزة آنان در اطراف منزل، هتک حرمت و محاصرۀ مسلحانۀ این محل، تهدید و کتک‌زدن برادر کفایتی و پرتاب کوکتل مولوتف و تعیین جایزه برای دستگیری عزتالله است.»(2)اما روزنامۀ جمهوری اسلامی در گزارش خود، از قول فرمانده سپاه محلات نوشت: «خانوادۀ کفایتی تحت‌تعقیب قانونی قرار دارند و اظهارات آنها در یکی از نشریات عصر دوشنبه (بخشی از نامۀ خانوادۀ کفایتی به رئیس‌جمهور) کذب محض است.»(3)
روی دیگر سکۀ رفتار منافقانۀ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) امروز در اطلاعیۀ این سازمان نمود یافت که در آن درخصوص تصفیۀ هواداران خود از ادارات و نهادهای رسمی هشدار داد. در بخشی از این اطلاعیه که با عنوان همیشگی سازمان شروع شده، آمده است:
«با کمال تأسف، اخیراً موارد متعددی از تصفیۀ غیرعادلانه در ادارات و نهادهای مختلف صرفاً به‌جرم کمترین حمایت و طرف‌داری از مجاهدین خلق ایران دیده شده است. این تصفیه‌ها به‌ویژه تا آنجا که به هواداران مجاهدین خلق مربوط می‌شود با هیچ معیار انقلابی قابل‌توجیه نیستند، زیرا بدون شک در یک پاکسازی انقلابی تنها ایادی رژیم ضدخلقی پیشین و یا عناصر ضدانقلابی مشمول تصفیه واقع می‌شوند نه کسانی که خود در طیف انقلابیون پاک‌باز و یا طرف‌دارانشان به حساب می‌آیند. از سوی دیگر این‌گونه تصفیه‌های انحصارطلبانه که ضمناً با تفتیش عقاید صورت می‌گیرد، مبتنی‌بر هیچ ضابطۀ قانونی نیز نبوده و تصفیه‌شدگان فوق‌الذکر صرفاً "به‌جرم عقیده" یا تمایلات سیاسی‌شان مورد تعرض شغلی و... قرار می‌گیرند که خود نقض آشکار قانون اساسی است.»
در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: «ما ضمن محکوم‌کردن این طرز عمل - تحت هر عنوان و بهانه‌ای که صورت گیرد - نظر عموم هم‌میهنان خود را به این حقیقت جلب می‌کنیم که تصفیۀ هواداران نیروهای انقلابی و مردمی، نهایتاً راه را بر سلطۀ مجدد دست‌نشاندگان ضدانقلابی و ضدخلقی هموار می‌سازد. ازاین‌جهت، مجاهدین خلق ایران از مقامات مسئول و عموم کارکنان و کارمندان صدیق تصفیه‌شده در هریک از نهادها تقاضا می‌کنند تا در هر مورد دلایل تصفیه‌ها را در پیشگاه تمام خلق افشا سازند.»(4)
از سوی دیگر، پس از آنکه مطالبی که بعضی متهمان شرکت در کودتای نافرجام در مراحل بازجویی و دادگاه خود درخصوص ارتباط برخی گروه‌های سیاسی با شبکۀ کودتاگران ابراز کرده بودند، در مصاحبۀ خبری رئیس دادگاه‌های ویژۀ ارتش افشا شد، امروز سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در تلگرافی به امام خمینی، این‌گونه اتهامات را افترا دانستند.(1)
ازطرف دیگر، شامگاه امروز یعنی شب عید فطر، مجلس سخنرانی آیت‌الله خزعلی در حوزۀ علمیۀ قائم چیذر به تشنج کشیده شد. دراینزمینه نامۀ حجت‌الاسلام معادیخواه که در روزنامۀ جمهوری اسلامی منتشر شد، حاکی است:
«شب عید فطر بود، به‌منظور شرکت در مجلس سخنرانی دانشمند محترم آقای خزعلی به مدرسۀ علمیۀ چیذر (قائم) رفتم. به‌محض اینکه وارد مدرسه شدم برادرها و اهالی چیذر با نگرانی و درعین‌حال، آمادگی برای هرگونه پیشامد، با مشاهدۀ چهره‌های جدیدی از سازمان مجاهدین [منافقین]، گفتند توطئه‌ای را در دست تکوین می‌بینیم. عدهای در اطراف و جوانب به پاسدارای پرداخته، عدۀ دیگری به مجلس‌داری اشتغال داشته و در انتظار آمدن آقای خزعلی دقیقه‌شماری می‌کردند. ... حدود ساعت 12، از راه رسیدند و با اندکی مکث و تأمل در مدرَس، پشت تریبون قرار گرفتند. سخن را با حدیثی از امام صادق شروع کردند، دراینزمینه که امامان معصوم و فقها می‌بایست مسائل اسلامی را تفسیر کرده و در اختیار مردم بگذارند. هرکسی حدیث‌شناس و اسلام‌شناس نیست و درنهایت سر از تعرض و گوشه به کج‌روی‌ها و انحرافات و تفسیر به رأی‌های مجاهدین درآورد و هنوز در مقدمۀ سخن بود که از بالا و پایین (خانم‌ها از بالای بام و آقایان از پایین) سؤال بارانش کردند تا آنجا که سخن از گوشه‌وکنایه خارج شد و به صراحت نام تقی شهرام (معدوم) برده شد و برای نشان‌دادن خط مشی او یکی از اعترافاتش را در دادگاه بیان فرمود که ایشان باتوجهبه مدارک و شواهدی که هم‌اکنون در دادگاه موجود است گفته است که سران ما مارکسیسم هستند، بااین‌تفاوت که من شهامت تصریح آن را داشتم و دارم و دیگران از این صراحت لهجه برخوردار نیستند و تا یکی دو سال دیگر بقیه هم اعتراف و تصریح خواهند کرد. سخن به این حدود که رسید هیجان و تشنجی از ناحیۀ خواهران مسلح میلیشیا آغاز شد و با انداختن نامهای از بالا به‌سوی یکی از هواداران که گویی با این رمز، ساعت شروع حمله را آغاز می‌کرد، برادر میلیشیا فریاد کشید؛ درحالیکه با دست به آقای خزعلی اشاره می‌کرد: "این‌قدر دروغ نگو" که مجلس به هم ریخت و ظاهراً به یکی از مقاصد خود رسیدند.» در بخش دیگری از این نامه آمده است: «حدود یک ساعت برادران و خواهران پاسدار نتوانستند مجلس را آرام کنند و چون در میان خواهران و حمله و هجوم به آقای خزعلی شروع شده بود و احتمال درگیری بین خواهران می‌رفت، اقدام به شلیک هوایی شد. ...»(2)
1
به‌دنبال مناقشات و گفت‌وگوهای طولانی میان بنی‌صدر و نمایندگان مجلس بر سر معرفی و انتخاب نخست‌وزیر در طول هفتۀ گذشته و درپی کشمکش‌های مفصل و جنجالی دو هفتۀ گذشته در مجلس و مطبوعات وابسته به دو جناح حاکم بر نظام، سرانجام امروز مجلس شورای اسلامی با اکثریت آرا، به محمدعلی رجایی به‌عنوان اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، رأی تمایل داد. گزارش روزنامه جمهوری اسلامی دراین‌مورد حاکی است:
«جلسۀ علنی مجلس شورای اسلامی روز دوشنبه پس از نیم‌ساعت جلسۀ خصوصی، ساعت 11 صبح رسمیت یافت. در جلسۀ خصوصی، نوار صحبت‌های آقای محمدعلی رجایی که در جلسۀ غیررسمی روز پیش ایراد شده بود برای آن دسته از نمایندگان که موفق به شنیدن این سخنان نشده بودند، پخش گردید. ... سپس درمورد صلاحیت آقای محمدعلی رجایی که ازسوی رئیس‌جمهوری به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی پیشنهاد شده بود به‌صورت مخفی رأی‌گیری به عمل آمد. براساس نتیجۀ این رأی‌گیری آقای رجایی با 153 رأی موافق و با اکثریت قاطع نمایندگان به نخست‌وزیری برگزیده شد. تعداد آرای مخالف 24 رأی و تعداد آرای ممتنع 19 رأی اعلام شد. ...»
در ادامة این گزارش آمده است: «درپی رأی تمایل مجلس، محمدعلی رجایی در یک گفت‌وگوی رادیو تلویزیونی، در حضور خبرنگاران داخل و خارج، شرکت کرد و خود را مقلد امام، فرزند مجلس و برادر رئیس‌جمهور خواند. رجایی پس از اشاره به معنا و تفسیر این سه مفهوم، دربارۀ اولویت برنامه‌ها و نیز برنامه‌های درازمدت اظهار داشت: "من برنامۀ خاصی به آن شکل که معمولاً دولت‌ها خود را با ارائۀ آن معرفی می‌کنند الآن ندارم جز آنکه باید بگویم به اعتقاد من مردمی در ایران انقلاب کردند، خون دادند و مملکت و ثروت این کشور را از چنگال آن رژیم درآوردند و من برای خود این رسالت را قائلم که این مملکت و آن ثروت را به دست همین مردم انقلابی که در میدان هفده شهریور، در چهارراه سرچشمه و در نقاط مختلف ایران خون دادند، بسپارم و معتقدم که آنها شایسته‌ترین افراد برای ادارۀ مملکت هستند."»
این گزارش می‌افزاید: «وی سپس افزود: "برنامه‌ها را مردم تعیین می‌کنند و من به کمک نهادهای انقلابی و به یاری خداوند، برنامه‌ای متناسب با انقلاب اسلامی ایران تهیه خواهم کرد و به نمایندگان محترم مجلس پیشنهاد می‌کنم." رجایی دربارة انتخاب وزرای کابینه و ضوابط تعیین آنها گفت: "از امکانات و اطلاعات همۀ نهادهای انقلابی استفاده خواهد شد و ملاک‌هایی که امام فرموده‌اند و مجلس در همان رابطه در نظر گرفته و اکثریت مردم هم آن ملاک‌ها را برای وزیر قبول کرده‌اند و به راه آن ملاک‌ها حرکت کرده‌اند، در نظر می‌گیرم و انشاءالله کابینه‌ای که دقیقاً در خط مردم، با فکر مردم و در خدمت مردم باشد، معرفی می‌کنم."»(1)
بخشی از گزارش روزنامة اطلاعات دراینزمینه حاکی است:
«محمدعلی رجایی نخست‌وزیر در پاسخ این سؤال که نظرات ریاست‌جمهوری تا چه اندازه‌ای در انتخاب وزرا مؤثر خواهد بود، گفت: "همان‌طوری‌که در حضور هیئت بررسی شرایط انتخاب نخست‌وزیر، آقای رئیس‌جمهور فرمودند، ایشان هیچ نظری دربارۀ انتخاب وزرا ندارند و من را کاملاً آزاد گذاشته‌اند و فقط دربارۀ وزیر دفاع و کشور فرمودند من هم نظر خواهم داد."
نخست‌وزیر دربارۀ معیارها و ضوابط انتخاب وزرا و ترکیب احتمالی کابینه نیز اظهار داشت: "من هنوز از اعضای کابینه کسی را انتخاب نکرده‌ام، ولی ضوابط همان‌هایی است که خود امام عنوان کرده است. ولی آنچه که من اضافه می‌کنم قبول رابطۀ مرجعیت برای امام است و لذا کسی که عضو کابینه خواهد بود باید از امام تقلید کند." آقای رجایی درمورد زمان معرفی کابینه و شروع به کار دولت جدید گفت: "طبق قانون، مدت ده روز برای تشکیل کابینه مهلت دارم و مشورت‌هایی دارم با نهادهای انقلابی؛ لذا مهلت جدیدی نمی‌خواهم و در این مدت ده روز کابینۀ خود را معرفی خواهم کرد."
وی دربارۀ چگونگی ازبین‌بردن مراکز متعدد قدرت و تصمیم‌گیری اظهار داشت: "من در تشکیل کابینه از همۀ نهادهای انقلابی تقاضای کمک و همکاری خواهم کرد و به همین نهادهای انقلابی متکی هستم زیرا به‌عقیدۀ من همۀ نهادهای انقلابی در آن ویژگی‌هایی که عنوان کردم مشترک‌اند. لذا آنچه که من به‌عنوان راه‌حل برای ازبین‌بردن مراکز قدرت دارم این است که مسیری را انتخاب کنم که مراکز قدرت احساس نشود. اگر دولت با سپاه پاسداران خودش را دو مرکز قدرت احساس می‌کند از ناهمگونی دولت با سپاه پاسداران است، و الا دولتی که از مردم باشد و سپاهی که از مردم باشد دو مرکز قدرت نمی‌توانند باشند؛ همه یک قدرت‌اند، زیرا از یک نیرو و از یک جمعیت می‌باشند."»(2)
1
در جلسة علنی امروز مجلس، گزارش هیئت منتخب بررسی صلاحیت نامزدی نخست‌وزیر توسط محمد یزدی نمایندة قم و عضو این هیئت برای استحضار ملت ایران ارائه شد.
محمد یزدی در گزارش خود ازجمله چنین گفت: «باتوجهبه اصل 69 قانون اساسی که باید کلیۀ مذاکرات مجلس را به اطلاع مردم رساند و باتوجهبه روش عملی جناب آقای بنی‌صدر ریاست‌جمهور که معتقد هستند همیشه باید مردم را در جریان امور گذاشت و با تصمیم نهایی ریاست مجلس، خلاصه‌ای از گزارش کار هیئت را به عرض ملت ایران می‌رسانم. بعد از آنکه جناب آقای میرسلیم توسط جناب آقای بنی‌صدر برای نخست‌وزیری به مجلس معرفی شدند و در مجلس مشخص شد که رأی تمایل کافی به ایشان تعلق نخواهد گرفت، برای تسریع انتخاب نخست‌وزیر تصمیم گرفته شد آقای رئیس‌جمهور به مجلس تشریف بیاورند تا راه‌حل نزدیک‌تری پیدا شود. ایشان هم تشریف آوردند. سرانجام بعد از مذاکرات بسیار به پیشنهاد خود آقای رئیس‌جمهور قرار بر این شد که مجلس نمایندگانی را انتخاب کنند، ایشان هم نماینده‌ای را معرفی بکنند تا به این کار رسیدگی کنند. البته ایشان معتقد بودند نماینده‌ای هم ازسوی امام معرفی شود، ولی مجلس ضرورت این را احساس نمی‌کرد و تقریباً هم معتقد بود که امام این کار را نخواهند کرد که بعد هم عملاً همین‌طور شد. بعد از تشریف‌بردن ایشان، بلافاصله مجلس نمایندگان خود را انتخاب کرد که به‌ترتیب آقایان سیدعلی خامنه‌ای، باهنر، پرورش، امامی کاشانی و بنده انتخاب شدیم. بلافاصله در جلسه‌ای با حضور ریاست مجلس نتیجه به اطلاع آقای بنی‌صدر رسانده شد. از ایشان نیز خواسته شد که نمایندۀ خودشان را معرفی کنند تا هیئت هرچه زودتر کار خودش را شروع کند. ایشان در گفت‌وگویی با رئیس مجلس نسبت به دو نفر ردیف اول نظر داشتند که بهتر است به جای این آقایان افراد دیگری باشند و معتقد بودند که ممکن است مردم فکر کنند حزب جمهوری اسلامی در این جریان دخالت دارد. در اولین فرصت مجلس در جریان این امر گذاشته شد. مذاکرات زیادی انجام گرفت و سرانجام بنا شد باقیماندۀ اعضای منتخب
یعنی سه نفر ردیف آخر کار را شروع کنند. و این تصمیم به اطلاع آقای بنی‌صدر رسید. ایشان هم نمایندۀ خودشان آقای جلالی (نمایندۀ نیشابور) را معرفی کردند.»
یزدی سپس به قرائت نامۀ اول بنی‌صدر پرداخت که در انتهای آن آمده است: «اسامی که تاکنون به من پیشنهاد شده‌اند به قرار زیر است. البته همۀ این آقایان دارای شرایط توانایی همکاری با رئیس‌جمهور نیستند. ممکن است آقایان همه را شایسته تشخیص بدهند. در آن صورت، من از میان آنها یک یا چند تن را که بیشتر دارای شرط توانایی همکاری باشند به مجلس محترم پیشنهاد خواهد کرد: سیدمحمدکاظم بجنوردی، حسن حبیبی، صادق خلخالی، مصطفی چمران، محمدعلی رجایی، عزتالله سحابی، احمد سلامتیان، رضا صدر (وزیر بازرگانی)، محمد غرضی، محمد غروی (استاندار آذربایجان)، جلال‌الدین فارسی، موسی کلانتری (وزیر راه)، مصطفی میرسلیم، یحیوی (وزیر مسکن)، فهرست وزیران در نوبت دیگر فرستاده می‌شود.» محمد یزدی به‌دنبال قرائت نامۀ ریاست‌جمهوری افزود:
«لازم به تذکر است که آقای حبیبی پس از آنکه در مجلس این فهرست خوانده شد فرمودند که من آمادگی ندارم و استعفا کردند. پس از تحقیقاتی که کردیم در یک جلسه قرار شد با مبادلۀ اطلاعات به یک نتیجۀ نهایی برسیم. در همین زمان نامۀ دیگری ازسوی آقای بنی‌صدر به ما رسیده بود که متن آن به این شرح است: "بسمه‌تعالی، هیئت محترم رسیدگی به صلاحیت نامزدی نخست‌وزیری، به نظرم رسید یک احتمال را به اطلاع شما برسانم و آن اینکه به نظر من آنها که طرح سقوط جمهوری را تهیه و با سماجت به اجرا گذاشته‌اند بنای کارشان بر ایجاد اختلاف است و طرحشان این است که نگذارند هیچ شخصی که بتواند همکاری و هماهنگی به وجود بیاورد نخست‌وزیر بشود تا که میان مجلس و رئیس‌جمهوری و احتمالاً امام مخالفت و ناسازگاری قطعی بشود و به ترتیب زیر عمل کرده‌اند: 1. کسانی را که فکر می‌کردند با رئیس‌جمهوری هماهنگی کامل دارند از 2 ماه به این‌طرف از روی قرار و قاعده کوبیده‌اند: سلامتیان و نوبری. 2. کسان دیگری در کار آمدند که باز بنای هماهنگی داشتند؛ آنها را هم کوبیدند: حبیبی و سحابی. 3. بعد نوبت به اعضای حزب جمهوری یا نزدیکان آنها رسید که باز امکان همکاری با آنها بود؛ آنها را هم کوبیدند: کلانتری و میرسلیم. بنابراین، کار را ادامه خواهند داد تاجایی‌که تنها نامزدهایی باقی بمانند که تن به همکاری نمی‌دهند و همکاری با رئیس‌جمهوری را سازش‌کاری می‌شمارند. می‌دانند که رئیس‌جمهوری مسئولیت این‌طور اشخاص را نخواهد پذیرفت. فکر کرده‌اند که به نزد امام بروند که حالا که رئیس‌جمهوری مسئولیت نمی‌پذیرد خود شما تأیید کنید، امام این کار را بکند. درنتیجه، اختلاف کامل میان رئیس‌جمهوری و امام و مجلس بشود و مقدمات سقوط فراهم بگردد. باتوجهبه این طرح (ولو
فرضی) باید اشخاص با حسن‌نیت چنان عمل کنند که نقشه (ولو فرضی) به عمل در نیاید. بنابراین، به اطلاع شما می‌رسانم: 1. در فهرست 14 نفری، آقای سلامتیان را از آن جهت آورده‌ام که آقایان به وضع او برسند وگرنه به خلاف تصور آنها که زحمت کوبیدن او را به خود داده‌اند، در اوضاع فعلی معرفی او بی‌ربط است؛ می‌خواستم و می‌خواهم عدهای با خدا تحقیق کنند و کشور بیچارة ما را از این بیماری که لجن‌مال کردن استعدادهاست رها کنند. 2. آقایان ممکن است 14 تن یا بیشتر از آن را صاحب صلاحیت تشخیص بدهند. دراین‌صورت کار ساده می‌شود و من می‌توانم به ترتیبی که هماهنگی کامل به وجود بیاید عمل کنم. 3. ممکن است عدهای را صاحب صلاحیت تشخیص بدهید البته با ذکر دلیل. اگر این عده همان دو سه نفری باشند که همکاری با آنان ممکن نیست، من افراد دیگری را به شما معرفی خواهم کرد که حتی‌المقدور بن‌بست پیش نیاید. 4. برای تشخیص صلاحیت از اعضای شورای انقلاب مدد بگیرید؛ به‌خصوص آقایان مهدوی‌کنی و دادستان کل که حاضر نشدند نمایندگی مرا بپذیرند، اما قبول کردند که طرف شورا قرار بگیرند. 5. خود من نیز آمادۀ هرگونه توضیحی که بخواهید ازجمله دربارۀ علت همکاری و یا علت عدم امکان همکاری بدهم."...»
محمد یزدی پس از قرائت نامۀ فوق، در ادامۀ سخنان خود گفت: «ما در هیئت، پس از مبادلۀ افکار، چند نفر را در نظر گرفتیم و ازنظر صلاحیت، آنها را درجه‌بندی کردیم و در همان جلسه به این نتیجه رسیدیم که آقای رجایی در بین این دو سه نفر در ردۀ بالا قرار می‌گیرند. بعد ما برای اینکه حق کسی پایمال نشده باشد آقای بنی‌صدر را هم در جریان گذاشتیم تا نظر خود را دربارة این افراد بیان کنند.»
یزدی افزود: «بعد ما اطلاعات آقای بنی‌صدر و اطلاعات خودمان را روی هم ریختیم و مبادله کردیم؛ به این نتیجه رسیدیم که یک جلسه با حضور خودِ آقای رجایی و آقای بنی‌صدر ترتیب داده شود. پس از صحبت‌های فراوان بالاخره برای ما مشخص شد که در بعضی موارد سوءتفاهم بوده و یا گزارش غیرصحیح. در همان جلسه آقای بنی‌صدر گزارشی را که دربارۀ آقای رجایی به دستشان رسیده بود برای ما خواندند. و من چون قبلاً گزارش را دیده بودم و تهیه‌کنندۀ گزارش را کاملاً می‌شناختم و محدودیت طرق تهیۀ گزارش او را می‌دانستم مایل بودم تا آخر گزارش خوانده شود. ایشان هم گزارش را خواندند تا رسید به اینجا که آقای رجایی در موقع مسئولیتشان در وزارت آموزش‌وپرورش هرچه چریک فدایی خلق و هرچه مجاهد خلق بوده اینها را جذب آموزش‌وپرورش کرده‌اند و استخدامشان کرده‌اند. درحالیکه ما مطمئن بودیم که درست به عکس است و اصلاً از ایرادهایی که بر ایشان گرفته می‌شود این است که چرا با اینها مقابله کرده‌اند. بعد من به آقای رئیس‌جمهور گفتم بنابراین بپذیرید که گاهی مسائل ناقص به اطلاع شما می‌رسد و
طبعاً روی اطلاعات ناقص قضاوت هم ناقص خواهد بود. پس از اینکه به یک مقدار تفاهم رسیدیم من به ایشان گفتم اگر موافق باشید از این به بعد، هیئت کار خودش را خاتمه‌یافته اعلام کند و هرطور که خودتان صلاح می‌دانید طبق قانون اساسی فردی را برای نخست‌وزیری معرفی کنید. ایشان پیشنهاد کردند حالا که تحقیقات شما به اینجا رسیده است افرادی را که نه من و نه مجلس نمی‌توانیم با آنها کار کنیم، از فهرست کنار بگذاریم. بقیۀ این افراد را به مجلس عرضه کنیم؛ هرکدام از این آقایان که رأی قابل‌توجهی آوردند من حاضر هستم که او را معرفی کنم، ولی تصریح می‌کنم که اگر آقایان غرضی، فارسی و خلخالی رأی قابل‌توجهی هم بیاورند من به قید عدم پذیرش مسئولیت کار آنها، حاضرم آنها را معرفی کنم. البته بعد در جلسۀ خصوصی، آقای رجایی رأی قابل‌توجهی آوردند و نتیجۀ رأی‌گیری به اطلاع آقای بنی‌صدر رسید. و کم‌کم زمینه برای معرفی ایشان به مجلس ازسوی ریاست‌جمهوری آماده شد.»(1)
1
امام خمینی به مناسبت فرارسیدن روز عید فطر، در حضور سی تن از نمایندگان کشورهای اسلامی به‌اتفاق وزیر امور خارجه، موارد زیر را خاطرنشان کرد:
«من حالا می‌خواهم یک قدری از ویژگی‌های این انقلاب اسلامی [را]، که در ایران واقع شده است، به شما عرض کنم. ما می‌خواهیم که همة ممالک اسلامی این ویژگی‌ها را داشته باشد و این معنایی که در ایران تحقق پیدا کرده است در همه ممالک اسلامی باشد و این انقلاب صادر بشود به همه ممالک اسلامی و همه مستضعفان جهان در مقابل مستکبران بایستند و مسائل خودشان را اخذ کنند و حق خودشان را بگیرند و باید بدانند که حق، گرفتنی است، و الّا اعطا نخواهند کرد.»
«در کجای ممالک اسلامی و غیراسلامی، این‌طور است که رئیس‌جمهور از همین مردم و در دامن همین مردم باشد و هرروز و در ماه مبارک، هرشب برود توی جمعیت‌های متفرق و مردم را ارشاد کند، بدون اینکه خوفی در دلش باشد. ما می‌دیدیم که در زمان حکومت غاصب شاه مخلوع، اگر این آدم می‌خواست در یکی از خیابان‌های تهران ظاهر بشود، قبل از اینکه او بخواهد بیرون برود، مأمورهای ساواک تمام خیابان‌ها را و تمام خانه‌های اطراف خیابان‌ها را خالی می‌کردند و مأمور می‌گذاشتند و محافظت می‌کردند؛ برای اینکه او از ملت نبود، او در مقابل ملت بود.»
«در کدام مملکت، شما سراغ دارید که رئیس مجلس منبر برود و مردم را هدایت کند و در ماه مبارک، شاید بیشتر از سی تا منبر رفته باشد و مردم را هدایت کرده باشد؟ و در کجا
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص435.
شما سراغ دارید که رئیس دیوان عالی کشور یک عالِمی باشد که برود مردم را هدایت کند و مردم هم از او هدایت بشوند؟ و همین‌طور دادستان کل کشور و همین‌طور وزیر کشور و همین‌طور سایر ارگانی که هستند، با کمال اطمینان، بدون اینکه از کسی خوف داشته باشند؛ برای اینکه مبادی خوف در کار نیست، همه پشتیبان هستند، همه برادر هستند.»
«در کجا سراغ دارید که مجلس شورایِ آنجا مثل مجلس شورای اسلامی ما باشد؟ در سابق، زمان شاه مخلوع و رضاخان مطرود، مجلس پر بود از "دوله"ها، "ممالک"ها، "سلطنه"ها، "سلطان"ها، متمکنین، اشراف، طرف‌دارهای شرق و غرب، نوکرهای ممالک اجنبی، ولی الآن در مجلس شورای ما یک چهره پیدا نمی‌کنید که از این طبقه اشراف باشد، از این طبقه بالا باشد، همه از همین مردم‌اند که در بین بازار راه می‌روند، و از همین جمعیت هستند؛ عده‌ای‌شان از علما و فقها هستند، عده‌ای‌شان از چهره‌های متدین هستند. مجلس شورای اسلامی ما الآن در هیچ‌جا نظیر ندارد.»
«در کجا شما سراغ دارید که ارتشش این‌طور ملّی و در بین مردم باشد که وقتی ارتش در بین مردم برود یا ژاندارمری برود یا سپاه پاسداران برود، گل بر او نثار کنند و تظاهرات کنند برای او؟ آنها هم از باب این است که از همین مردم‌اند؛ از همین جمعیت هستند.»
«در کجای دنیا شما سراغ دارید که از باطن ملت، بدون اینکه هیچ‌کس دعوت کند، این‌قدر کمیته، این‌قدر دادگاه، این‌قدر پاسدار، که خون خودشان را در راه این کشور و در راه اسلام فدا می‌کنند، بدون اینکه کسی آنها را دعوت کرده باشد؟ در سرتاسر کشور، این سپاه پاسداران، این کمیته‌ها، این دادگاه‌ها، همه برای همین اسلام و برای همین کشور خدمت می‌کنند.»
«در کجای دنیا سراغ دارید که ملت آنچنان در خدمت اسلام باشد، آنچنان در خدمت دولت اسلامی باشد که هروقت غائله‌ای پیش بیاید خود ملت پیشقدم باشد و پشتیبانی کند؟»
«ما علاوه‌بر اینکه گرفتار امریکا هستیم و گرفتار شوروی هستیم، گرفتار بعض اشخاصی [هستیم] که دعوی اسلام می‌کنند؛ بعضی‌ها که در رأس روحانیتِ بعضی ممالک واقع هستند، گرفتار آنها هم هستیم. آنها هم ما را تکفیر می‌کنند، آنها هم کلمات ما را تعبیر می‌کنند و دنبالش تکفیر می‌کنند. اینها اگر چنانچه واقعاً خطاکار هستند، خوب است که مطالعه کنند، بفهمند دارند چه می‌گویند و به نفع کی کار می‌کنند...
اینهایی که این‌طور سمپاشی می‌کنند و مع‌الأسف در لباس مفتی هستند و یا مفتی اعظم هستند، اینها نمی‌دانند که این کارها بر ضداسلام و بر وفاق میل ابرقدرت‌هاست؟ اینها نمی‌دانند که دانسته یا ندانسته، برای ابرقدرت‌ها دارند خدمت می‌کنند؟ چطور اینها در مقابل "سادات" و آن همه جنایاتی که کرده است نمی‌ایستند و تکفیری ما نشنیدیم از آنها؟
اما ما که از امام مهدی که قوّه اجرایی اسلام است صحبت می‌کنیم و می‌گوییم که عدل در زمان او فراگیر خواهد شد و ازطرق خود آنها هم همین معنا هست که "یمْلَأُ الأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا بَعْدَ ما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً"، ما که راجع به آن می‌گوییم و می‌گوییم که انبیا موفق نشده‌اند اجرا کنند مقاصد خودشان را و خداوند در آخر زمان کسی را می‌آورد که اجرا کند مسائل انبیا را، این بیچاره‌ها برای خدمت به اجانب یا نفهمیده، تأویل می‌کنند که فلان گفته است که حضرت مهدی تتمیم می‌کند شریعت را. این بسیار ناگوار است برای ما. ما حضرت مهدی را یکی از افرادی می‌دانیم که تابع اسلام است، تابع پیغمبر اسلام است، لکن تابعی است که نور چشم پیغمبر اسلام است و اجرا می‌کند آن مطالبی را که حضرت رسول اکرم - صلی اللَّه علیه و آله و سلم - فرموده است.
چرا باید اینها در حجاز، در کویت، در بعضی جاهای دیگر تأویل کنند حرف‌ها را بر ضد یک مملکت اسلامی که کوشش دارد همه برادرها را با هم مجتمع کند و کوشش دارد دست ابرقدرت‌ها را از سر این ممالک اسلامی کوتاه کند، آنها در خدمت ابرقدرت‌ها دانسته یا ندانسته هستند و می‌خواهند که تفرقه بین مسلمین بیندازند. اینها نمی‌دانند که نباید تفرقه بین مسلمین انداخت و برخلاف نص قرآن است؟ اینها مطّلع نیستند یا اینکه در خدمت - خدای‌نخواسته - ابرقدرت‌ها هستند؟»
1
موضع‌گیری‌های اخیر مسئولان نظام جمهوری اسلامی ازجمله مصاحبۀ محمد مکری سفیر ایران در مسکو، در روز جمعۀ گذشته و انتقاد و حمله به سیاست‌های حمایتی شوروی از عراق از یک‌سو و سخنان امروز صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجۀ ایران در جمع حاضران در حوزۀ علمیۀ قائم
1) صحیفۀ نور، جلد 13، صص98-93.
چیذر، همگی حاکی‌از تیرگی روزافزون روابط میان ایران و روسیۀ شوروی است. امروز وزیر خارجۀ ایران در پایان سخنان خود با بیان اینکه همۀ سرزمین اسلام؛ چه فلسطین و چه افغانستان برای ما مقدس است، اظهار کرد: «در ایران حزبی است به نام حزب تودة ایران که آنها دروغ می‌گویند؛ اینها حزب تودۀ شوروی هستند، نوکر شوروی هستند و در اینجا عمل می‌کنند و جیره می‌خورند. حالا روزنامه‌شان را نیز می‌برند سفارت شوروی چاپ می‌کنند، میآورند بیرون. و اینها می‌گویند مخالف امریکا باشید، موافق شوروی باشید، ولی ما می‌گوییم امام فرموده "نه شرقی، نه غربی" و جلو تجاوزات دو ابرقدرت امریکا و شوروی خواهیم ایستاد.»(1)
درپی این سخنرانی و اعلام موضع علیه سفارت شوروی و حزب توده، این سفارت تنها به صدور اطلاعیه‌ای کوتاه اکتفا کرد که در آن آمده است: «ادارۀ مطبوعات سفارت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌دارد که اظهارات آقای قطب‌زاده وزیر امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران، درمورد اتحاد شوروی و سفارت شوروی در تهران که در روزنامۀ 20 مرداد 1359 منتشر شد، کاملاً بی‌اساس و کذب محض می‌باشد.»(2)
بااین‌حال، رئیس مجلس شورای اسلامی امروز در اولین مصاحبۀ مطبوعاتی خود در حضور خبرنگاران داخلی و خارجی در پاسخ به این پرسش که آیا تیرگی روابط ایران و شوروی به‌دلیل کمک‌های شوروی به عراق است، احتیاط بیشتری به خرج داد و اظهار کرد: «حسن روابط طبیعی است که مشروط به این باشد که ازطرفین اقدامی برعلیه منافع و مصالح یکدیگر صورت نگیرد. رو به تیرگی گذاشتن روابط را من نمی‌بینم؛ چون شوروی کار جدیدی انجام نداده، وضعی است که از پیش هم بوده و بههرحال اگر روابط "کاملة الودادی" بخواهد داشته باشد، مسائلی از این قبیل نباید وجود داشته باشد. و ما دشمنان را تحت حمایت شوروی می‌بینیم.» رئیس مجلس در پاسخ این سؤال که «آقای مکری گفته‌اند رابطۀ ایران و شوروی به حد کاردار خواهد رسید، آیا این نشانۀ تیرگی روابط نیست؟» گفت: «این تیرگی جدیدی نیست. بههرحال این خواستی است که ما از شوروی داریم که دشمنان ما را حمایت نکنند.»(3)
12 اوت 1980
1
امروز مناطق مرزی قصرشیرین، سومار و نفت‌شهر روز نسبتاً آرامی را پشت سر گذاشتند،(1)تنها یک گزارش حاکی است نیروهای سپاه پاسداران مستقر در پاسگاه پرویز ایران، به‌تلافی حملات مکرر عراق به پاسگاههای مرزی ایران در عملیاتی پاسگاه پرویزخان عراق را مورد حمله قرار دادند. این عملیات که در ساعت 23:30 شب قبل و با آتش پشتیبانی توپخانۀ خودی آغاز شده بود، تا ساعت 2:30 بامداد امروز به طول انجامید. بنا به همین گزارش، پس از به‌آتش‌کشیدن پاسگاه پرویزخان عراق و کشته‌شدن حداقل 10 نیروی عراقی و زخمی‌شدن عدهای از آنان، بقیۀ نیروهای عراقی مجبور به فرار شدند و همة نیروهای سپاه پاسداران سالم به پایگاه خود بازگشتند.(2)
از سوی دیگر، در ادامۀ تحرکات مرزی و نقل‌وانتقال‌های نیرو و تجهیزات و تقویت استحکامات عراق، گزارش پاسگاه "سانواپا"ی گروهان سومار حاکی است که در ساعت 9:20 روز جاری، خودروهای فراوانی ازطرف مندلی به‌طرف پاسگاههای مکتو، الصمور، ابوعبید و مکثن عراق درحال حرکت بوده‌اند. این گزارش می‌افزاید که احتمال حمله و درگیری وجود دارد.(3)همچنین، گزارش ناحیۀ ژاندارمری خوزستان گویاست که امروز واحد مهندسی دفاع ساحلی عراق مبادرت به ایجاد سنگرهای توپخانۀ ساحلی کرده است. بنا به این گزارش، این سنگرها در مرز ایران و عراق و در نزدیکی خور (مرداب) العلیه و ورودی مردابی که روبه‌روی الفاو است، قرار دارند. خور یادشده ازطرف مغرب به دهانۀ فاو و دهانۀ اروندرود و ازطرف مشرق با کشور کویت هم‌مرز است. در پایان این گزارش آمده است که این سنگرها جهت استفاده در آینده تهیه شده است.(4)
دراینحال، بااینکه عراق هرروز در منطقۀ مرز آبی اروندرود درحال سنگرسازی و تقویت استحکامات نظامی است و این امر احتمال حملۀ قریب‌الوقوع عراق از این منطقه را تشدید می‌کند، امروز یک فروند از ناوچه‌های جنگی پایگاه دریایی خرمشهر به منطقۀ دریایی خارک ارسال شد. بنا به گزارش پایگاه دریایی خرمشهر، «یک فروند ناوچه از خرمشهر به کمک درجه‌داران نیروی دریایی [خارک] فرستاده می‌شود و یک فروند ناوچه از بوشهر به خارک فرستاده می‌شود. در اوایل هفتۀ آینده این دو فروند ناوچه در خارک مستقر [می‌گردند] که جمعاً سه فروند خواهند شد.»(5)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصرشیرین، تا ساعت مخابرۀ خبر (19).
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین به نقل از برادر نصر فرمانده عملیات سپاه قصرشیرین.
3) سند شماره 277157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری قصرشیرین به ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 21/5/1359.
4) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، شمارۀ سریال 2، ص4، 26/6/1359، به نقل از ناحیۀ ژاندارمری خوزستان، 9/6/1359.
5) سند شماره 297763 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پایگاه دریایی خرمشهر (فرمانده منطقۀ دریایی خرمشهر)، ناخدا دوم جوادی به استاندار خوزستان جهت اطلاع، 21/5/1359.
1
باوجود گزارش‌های متعدد نیروهای خودی مبنی‌بر آمادگی گروه‌های ضدانقلابی مسلح مستقر در مناطق کردنشین برای حملۀ گسترده به شهرها و یگان‌های مسلح جمهوری اسلامی در روز عید فطر، برخی شواهد حاکی‌از آن می‌باشد که ظاهراً این حملات به تأخیر افتاده است، اما گزارش‌هایی که نیروهای خودی در ساعات پایانی امروز منتشر کرده‌اند، نشان می‌دهد که حملات اصلی ضدانقلابیون مسلح، بسیار نزدیک است. بااین‌حال، عوامل گروه‌های مذکور، امروز نیز طبق معمول روزهای گذشته، تنها به حملات ایذایی و تحرکات معمول خود مبادرت ورزیده‌اند.
دراینزمینه، به گفتۀ ناصر کاظمی، فرماندار اورامانات،(1)از اولین ساعات بامداد امروز (ساعت 24:30) مهاجمان مسلح مواضع نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و پاسداران انقلاب اسلامی را با آر.پی.جی7 و خمپاره‌انداز زیر آتش گرفتند که با پاسخ نیروهای مسلح خودی مواجه شدند. این درگیری تا ساعت 3 بامداد، ادامه داشت و به نیروهای خودی تلفاتی وارد نیامد.(2)
در عباس‌آباد سنندج نیز از ساعت 1:30 دقیقۀ بامداد امروز، بین پیشمرگان مسلمان کرد و افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی درگیری به وقوع پیوست که تا اذان صبح ادامه داشت. طبق گزارش خبرگزاری پارس، در این درگیری به نیروهای خودی تلفاتی وارد نیامد و براثر بعد مسافت و تاریکی هوا، از میزان تلفات نیروهای مهاجم ضدانقلاب نیز اطلاعی در دست نیست.(3)
همچنین، گزارش نیروی زمینی ارتش حاکی است در ساعت 19:30 دقیقۀ امروز، خودرو حامل غذای پادگان مریوان که برای پاسگاه سه‌راهی سقز اعزام شده بود هدف حملات مهاجمان ضدانقلاب قرار گرفت و بلافاصله از پادگان مریوان نیروی کمکی به منطقۀ درگیری اعزام گردید.(4)
گزارش روابط عمومی ژاندارمری کرمانشاه نیز حاکی است: «در ساعت 18:50 امروز، مهاجمین مسلح معاند با نظام در پشت ارتفاعات زردویی به‌سوی گردان ارتش جمهوری اسلامی ایران مستقر در قلعه‌راهیان واقع در چهار کیلومتری غرب پاوه، آتش گشودند که با آتش متقابل توپخانۀ ارتش مواجه شدند. این درگیری تا ساعت 20 ادامه داشت.»(5)همچنین، بنا به گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقۀ غرب کشور، «نیمه‌شب امروز حدود 50 نفر از اعضای حزب دمکرات [ایران] به درمانگاه وَرلَه(6)حمله کردند و با بستن دست و پای نگهبان، وسایل پزشکی و کلیۀ داروهای موجود درمانگاه را به سرقت بردند.»(7)یک گزارش نظامی دیگر نیز از حملۀ مهاجمان مسلح به پایگاه سیلوی سقز خبر می‌دهد. این حمله از ساعت 23 شروع و تا ساعت
1) Owraman مشهور به شهر اورامان. ده مرکزی قدیمی بخش اورامان جزء بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 21 کیلومتری غرب رزاب و 15 کیلومتری شمال نوسود. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص، به نقل از خبرنگار خبرگزاری پارس.
3) روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4.
4) سند شماره 55935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 22/5/1359.
5) روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس، از کرمانشاه.
6) وَرلَه: دهی از دهستان میاندربند بخش مرکزی شهرستان کرمانشاهان، واقع در 52 کیلومتری شمال‌غرب کرمانشاه و کنار جادة شوسه سنندج. ر.ک: همان.
7) روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص18، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور، کرمانشاه.
3 بامداد روز بعد ادامه داشت که با مقابلۀ نیروهای مستقر در پایگاه، حملۀ مذکور دفع شد.(1)
خبر دیگر حاکی‌از آن است که امروز «بین یک ستون نظامی که از سنندج به‌طرف دیواندره در حرکت بود با ضدانقلابیون درگیری روی داد. در جریان این درگیری یکی از ضدانقلابیون زخمی شد و یکی از اعضای بنیاد شهید سنندج که توسط ضدانقلابیون دستگیر و به‌همراه یک کامیون متعلق به ادارۀ راه‌وترابری سنندج به دیواندره برده شده بود، با استفاده از فرصت، فرار کرد.»(2)
از ایستگاه راه‌آهن سلماس نیز خبر می‌رسد که بنا به گزارش جوانمردان مستقر در تیم ایستگاه شیرکی، در بامداد روز جاری به پل سه‌چشمه واقع در کیلومتر 889/890 تیراندازی شده و فعلاً (13:55) خط راه‌آهن در این منطقه مسدود شده است.(3)
سپاه ارومیه نیز گزارش داد که امروز در گردنۀ قوشچی واقع در 4 کیلومتری پادگان قوشچی، میان نیروهای خودی و بیش از 20 نفر از نیروهای مسلح غیرقانونی درگیری رخ داده است که بعد از تمام‌شدن مهمات، مهاجمان مجبور به فرار شده‌اند. این گزارش می‌افزاید: جنازۀ ستوان یکم پاشایی افسر مؤمن پادگان که روز قبل به‌دست کومه‌له اعدام شده بود، امروز تحویل پادگان قوشچی شده است.(4)
از سوی دیگر، در گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران که در ساعت 21:30 دقیقۀ امروز صادر شد، ضمن درخواست یک پرواز شناسایی از نیروی هوایی ارتش در مناطق مذکور، آمده است: «برابر اعلام سپاه پاسداران طبق اطلاع واصله، احتمال دارد امروز در غرب کشور (ارومیه) درگیری بین مهاجمین و نیروهای خودی رخ دهد و نیروهای بعث عراق و عوامل بختیار و دمکرات در مرز مستقر [شوند] و احتمال درگیری و امکان حملۀ زمینی و هوایی از منطقۀ سردشت تا بلندی‌های...(5)(ارتفاعات پیرانشهر) می‌رود.»(6)
1
امروز نیز همچون روز گذشته، تحرکات و نقلوانتقالات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین چشمگیر بود. نیروهای مسلح ایران و دیگر مراکز خبری در گزارش‌های خود به این موضوع توجه ویژه داشتند که این امر نشان می‌دهد نیروهای خودی باتوجهبه اخبار متعدد مبنی‌بر حملات قریب‌الوقوع گروه‌های سیاسی مسلح مخالف نظام، در آمادگی و هوشیاری کامل به سر می‌برند. ازجمله:
گزارش واحد عملیات سپاه کرمانشاه حاکی است: «مهاجمین قصد حمله به پادگان مهاباد را دارند.» این گزارش می‌افزاید: «مهاجمین به سه گروه تقسیم شده‌اند و مأموریت آنها حمله به شهرهای کرمانشاه، سنندج و اشنویه می‌باشد.»(7)
1) سند شماره 55967 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص148، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 23/5/1359.
2) روزنامه کیهان، 23/5/1359، ص13؛ و - روزنامۀ اطلاعات، 23/5/1359، ص3، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از سخنگوی ستاد مشترک ارتش و سپاه پاسداران مستقر در سنندج.
3) سند شماره 56557 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 21/5/1359.
4) سند شماره 55945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه ارومیه به فرماندهی سپاه مرکز، 22/5/1359.
5) سه نقطه از خود سند است.
6) سند شماره 56547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص139، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا (پت فرماندهی)، 21/5/1359.
7) سند شماره 56542 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سپاه کرمانشاه به عملیات سپاه مرکز، 21/5/1359.
از منطقۀ جوانرود نیز خبر می‌رسد که «عدهای از مهاجمین مسلح به سرکردگی حامد محمد طاهربیگ ازطرف "شیخ صلة" "خانه‌شور" به "دروله" آمده و قسمتی از کوه‌های "کلاش" را تصرف کرده و قصد دارند ازطرف کلاش به پاسگاههای پاسداران و پیشمرگان کرد حمله کنند.»(1)
پرواز شناسایی امروز 2 فروند بالگرد جت رنجر و کبری نیروی زمینی ارتش از منطقۀ کوهستانی مریوان نشان می‌دهد که «تعداد 3 یا 4 توپ متعلق به گروه‌های مسلح غیرقانونی، در ارتفاعات این منطقه استتار شده»(2)و «نفرات مشاهده گردیده است.»(3)گزارش دیگر از همین منطقه حاکی است که امروز «30 نفر از افراد مسلح [ضدانقلاب] در آبادی‌های "قلعه‌جی" و "قلعه‌گاه" در روی محور پادگان مریوان به سنندج دیده شده‌اند و نیز تعداد 60 نفر پیشمرگ [از افراد] جلال طالبانی [نیز] در آبادی‌های "بایره" و "باشماق" مشاهده شده‌اند.»(4)
در گزارش شهربانی پاوه نیز آمده است: «به‌استناد اطلاع واصله، حدود 300 نفر از مهاجمین و عوامل ضدانقلاب قرار است ازطریق کوه‌های "شاهپور" و "دوآب" حمله نمایند.»(5)
همچنین، بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، به مناسبت فرارسیدن عید فطر، ازسوی شیخ عزالدین حسینی پیامی در هفت صفحه منتشر شده که خلاصۀ آن چنین است: «1. تشویق افراد کرد به [شرکت در] مراسم تجلیل از کشته‌شدگان جنگ‌های سنندج، بانه، مریوان، سقز، پاوه، نوسود، روانسر، کامیاران، دیواندره، اشنویه، درۀ قاسملو، سلماس، قطور، تنگاب، شاهین‌دژ و تبدیل آن به حرکت اعتراضی علیه رژیم جمهوری اسلامی. 2. نکوهش اعمال دولت و ارتش در کردستان. 3. دعوت از گروه‌های سیاسی مبارز کردستان جهت اتحاد و جلوگیری از تفرقۀ ملی و مذهبی و اینکه یک راه بیشتر جهت موفقیت نداریم و آن مقاومت است. 4. تکیه بر این مطلب که مبادا در اینکه مطالبی درمورد تجاوز رژیم عراق و توطئه‌های پالیزبان و اویسی که در بین مردم پخش شده است در آنان تأثیر گذارده و ترک میدان مقاومت نمایند.»(6)
دراینحال، چند گزارش دیگر، از همکاری مؤثر حکومت عراق با گروه‌های مسلح مناطق کردنشین و حمایت همه‌جانبه از آنها حکایت دارد. دراین‌باره، سپاه مرکز گزارش داد: «عراق به 1200 نفر از ورزیده‌ترین افراد نظامی خود و تعداد 6 فروند [هواپیمای] میگ مأموریت داده است که پس از عید فطر، به فرماندهی افسری به نام "حمید"، به منطقۀ جوانرود، قلقلی، بزمیرآباد و سلماس با پشتیبانی مهاجمین حمله نمایند.» همین خبر حاکی است: «افراد نامبرده، چندی قبل به‌وسیلۀ میگ، منطقه را شناسایی نموده است.»(7)گزارش‌های بعدی نشان می‌دهد که یک هواپیمای توپولف روسی در آسمان شهرهای سنندج و سقز دیده شده و احتمالاً در روستاهای سقز نیرو پیاده کرده است.(8)اما گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران اذعان دارد که این هواپیما در ساعت 15 امروز، در منطقۀ قشلاق درحوالی پاوه - سقز به زمین نشسته و در ساعت 15:25 مجدداً به پرواز درآمده است.(9)گزارش اطلاعات سپاه کرمانشاه نیز دراین‌مورد حاکی است
1) سند شماره 114995 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 21/5/1359.
2) سند شماره 114973 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص149، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 24/5/1359، برابر گزارش نزاجا به استناد اعلام لشکر28 سنندج، 22/5/1359.
3) همان.
4) سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ازگله)، ص209، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص1، 1/6/1359.
5) سند شماره 56549 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 21/5/1359.
6) سند شمارۀ 55954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین، کردستان، ج1، ص208، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 23/5/1359.
7) سند شماره 114987 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص202، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 22/5/1359.
8) سند شماره 55923 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد عملیات سپاه سنندج به فرماندهی سپاه مرکز، 22/5/1359؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 148، 23/5/1359، ص3، از سنندج، 22/5/1359، به نقل از یکی از مسئولان ستاد مشترک ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مستقر در سنندج.
9) سند شماره 56554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص108، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) 21/5/1359؛ و - سند شماره 55943 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، از عملیات سپاه سنندج به فرماندهی سپاه مرکز، 21/5/1359.
که این هواپیمای بیگانه پس از نشستن در منطقۀ قشلاق، در روستاهای سقز نیرو پیاده کرده است.(1)-(2)
در گزارشی دیگر که مربوط به منطقۀ کرمانشاه است، منابع اطلاعاتی خودی از شناسایی اشخاصی که مسلح به سلاح کلاشینکف بوده و درارتباط‌با مأموران حکومت عراق هستند یاد کرده‌اند. بنا به همین گزارش: «این افراد تاکنون چندین بار دست به سرقت زده و در درگیری قورچی‌باشی با پاسداران، شرکت داشته‌اند.» در این گزارش از افراد ذیل نام برده شده است: «رضا فرزند شاه محمد، محمد فرزند نامدار و مجید از ساکنین چالابه و دوشمیان (دارای دو دستگاه تراکتور مسروقه)، عبدالمحمد صیادی فرزند نوره، گل‌محمد صیادی و عبدالعزیز و دو پسرش از ساکنین بانبیل و خلیل ساکن چالابه.»(3)
از سوی دیگر، اقدامات گروه‌های سیاسی مسلح مخالف نظام درزمینة مین‌گذاری در جاده‌ها و بمب‌گذاری در شهرها و روستاهای مناطق کردنشین، یکی دیگر از راه‌های ایجاد ناامنی و واردآوردن خسارات جانی و مالی به نیروهای خودی می‌باشد که تقریباً به‌طور روزانه در مناطق مختلف انجام می‌شود. گزارش منابع اطلاعاتی خودی دراین‌باره حاکی است: «شخصی به نام انور فرزند محمدصالح ساکن روستای بیون بالا تعداد 20 عدد مین را از منوچهر بیوله‌ای تحویل گرفته تا در جاده‌های منطقۀ جوانرود کار بگذارد.»(4)همچنین، به گزارش ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه، در ساعت 14 امروز، مأموران پلیس راه کرمانشاه - خسروی مقدار 2 پوند تی.ان.تی. کشف کردند که با تلاش مأموران لشکر81 زرهی خنثی شد.(5)
1
هم‌زمان با درگیری‌ها و تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین، وضعیت برخی شهرهای مناطق دیگر ازجمله شیراز، تبریز، بهشهر و پره‌سو نیز به‌دلیل برخوردهای سیاسی خشونت‌بار، تاحدی متشنج شد. محور اصلی این برخوردها نیز طبق معمول و به‌طرزی فزاینده، هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) هستند.
در شیراز و تبریز، امروز هواداران و مخالفان سازمان مجاهدین خلق (منافقین) پس از پایان مراسم عید فطر، درگیر شدند که این درگیری‌ها به خشونت کشیده شد و تعداد زیادی مجروح برجای گذاشت. گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شیراز دربارۀ حادثۀ درگیری در این شهر چنین است:
«صبح [امروز] در قبرستان شیراز، سازمان مجاهدین خلق [منافقین] مجلس [ختم] گرفته بودند. پس از نماز عید فطر عدهای از مردم به‌طرف آنجا حرکت کردند. ساعت 12 به سپاه اطلاع داده شد که درگیری شدید است و ژاندارمری از ما استمداد می‌طلبید. عملیات سپاه با فرماندهی
1) ضمیمه دارد؛ گزارش و توضیحات سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد مشترک ارتش دربارۀ هواپیمای مزبور.
2) سند شماره 56539 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه کرمانشاه به فرمانده سپاه مرکز، 21/5/1359.
3) . سند شماره 114993 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 21/5/1359.
4) سند شماره 114994 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی - تهران، 21/5/1359.
5) روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
صحبت کرد و دستور داده شد که ژاندارمری نیروهای خود را تقویت کرده و سپاه هیچ‌گونه اقدامی نمی‌کند. تا ساعت 1 تا 2 بعدازظهر، درگیری ادامه داشت و سپاه به‌هیچ‌وجه دخالت نکرد. ساعت 11 شب، مجدداً به سپاه گفته شد در یکی از خیابان‌های شیراز درگیری شده [است] که تا یک ساعت مشخص نبود که درگیری بین چه کسانی است. چون درگیری نزدیک پادگان بود و گزارش رسیده بود که امکان اغتشاش در شب وجود دارد، لذا به فرمانده منطقۀ ارتش اطلاع دادیم که نگهبان‌های پادگان را تقویت کنند. دستور داده شد که برادران پاسدار آماده باشند، ولی در هیچ درگیری‌ای دخالت نکنند. درگیری باوجود ژاندارمری و کمیتۀ مرکزی فارس ساعت نزدیک یک بامداد تمام شد. دراین‌رابطه، کمیتۀ مرکزی 13 نفر را دستگیر نمود. ...»(1)
خبرنگار روزنامۀ انقلاب اسلامی نیز در گزارش خود دربارۀ این حادثه آورده است: «صبح روز عید فطر پس از برگزاری نماز عید فطر، گروهی از شرکت‌کنندگان در نماز برای ادای احترام به شهدای انقلاب اسلامی به "دارالرحمه" قبرستان این شهر رفتند. از طرف دیگر، هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] نیز در قطعۀ پایین مزار شهدا، مراسم چهلمین روز درگذشت نسرین رستمی یکی از هواداران سازمان را برگزار می‌کردند که بین دو گروه ابتدا مشاجرۀ لفظی روی می‌دهد و سپس طرفین با پرتاب سنگ و چوب به همدیگر حمله‌ور می‌شوند که منجر به زخمی‌شدن 200 تن از طرفین می‌شود. جراحات مجروحین بیشتر سطحی گزارش شده است و تنها حدود 25 نفر به بیمارستان منتقل شدند که به‌طور سرپایی معالجه و از بیمارستان مرخص شده‌اند. درگیری توسط نیروهای ژاندارمری خاتمه داده شد.» براساس همین گزارش، «حدود 12 نفر دستگیر شدند که پس از تحقیقات لازم، آزاد گردیدند.»(2)
در شهر تبریز نیز درگیری مشابهی رخ داد. بخشی از اطلاعیۀ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تبریز دربارۀ چگونگی بروز این حادثه حاکی است:
«به‌دنبال اعلام سخنرانی ازطرف سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در مسجد عندلیب، عدهای به‌عنوان مخالفت، به‌طرف مسجد حرکت می‌کنند و با دادن شعارهایی، از مردم داخل مسجد می‌خواهند که خارج شوند. در این هنگام افرادی از داخل مسجد به مخالفین یورش می‌برند که این عمل پیامدهای ناگوار بعدی را به دنبال داشت. دررابطه‌با این درگیری‌ها، عدهای که انتظامات جلسۀ سخنرانی را به عهده داشتند ازطرف نیروهای انقلابی دستگیر و به دادگاه انقلاب اعزام می‌شوند. به‌دنبال این رویداد، مردم به ساختمان‌هایی که سازمان مجاهدین خلق این شهر متصرف شده بودند حمله‌ور شده و آنها را به تصرف خود درمی‌آورند.»(3)
دراین‌خصوص، سازمان مجاهدین خلق [منافقین] طبق روال همیشۀ خود، بااینکه عامل و محرک اصلی این درگیری بوده است، اطلاعیه‌ای منتشر کرد که در آن، همۀ تقصیرها را به گردن مخالفان خود انداخته است.(4)
1) سند شماره 55931 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه شیراز به تهران (مرکز فرماندهی)، 22/5/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 23/5/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از شیراز.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/5/1359، ص11؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 2/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تبریز.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 149، 24/5/1359، ص1، خبرگزاری پارس از تهران، 23/5/1359.
اما در بهشهر و پره‌سو نیز حوادث مشابهی روی داد که مربوط به درگیری مردم با هواداران حزب توده است. درمورد حادثۀ بهشهر، اطلاعیۀ حزب توده - سازمان شهرستان بهشهر حاکی است: «روز سه‌شنبه 21/5/1359، ساعت 10 صبح، گروه قلیلی که شناسایی شده‌اند، با آرم "پیشمرگان حزب‌الله"، به محل کتاب‌فروشی نشریات حزب تودۀ ایران، که بسته بود، حمله کردند و پس از کندن درب کرکره و شکستن شیشه‌ها و قفسه‌ها و میز و صندلی و فیوز و کنتور برق، کلیۀ کتاب‌ها و نشریات را از بین بردند.»(1)
1
بااینکه تنها دو روز از معرفی محمدعلی رجایی ازسوی بنی‌صدر به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی گذشته است، هفته‌نامۀ کار ارگان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت)، در شمارۀ امروز خود حمله به رجایی را با شدت تمام آغاز کرد. نوع برخورد این سازمان در قبال مشی رجایی نشان می‌دهد این سازمان به‌کلی ذهنی و در قالب‌های ازپیش تعیین‌شده، جریان‌های مذهبی را تحلیل می‌کند و طبق مشی معمول گروه‌های مارکسیستی، "دروغ بزرگ" چاشنی اصلی تحلیل آنهاست. نشریة مزبور چنین نوشته است:
«در جلسۀ خصوصی مجلس که به‌منظور نظرخواهی "نمایندگان" برای نخست‌وزیری محمدعلی رجایی تشکیل شده بود، 105 تن از آنها به نفع وی رأی دادند. رئیس‌جمهور بنی‌صدر نیز پس از نطق‌های اخیر آیت‌الله خمینی که به‌وضوح درجهت تقویت موقعیت سران حزب جمهوری اسلامی و تضعیف جناح لیبرالی هیئت حاکمه ایراد شده بود، به‌ناگزیر رجایی را به‌عنوان نخست‌وزیر جدید جمهوری اسلامی ایران به مجلس معرفی نمود. نکتۀ قابل‌توجه دراین‌میان آن بود که وی (بنی‌صدر) چه در نامۀ معرفی رجایی به مجلس و چه در روزنامۀ انقلاب اسلامی مخالفت خود را نسبت به وی پنهان نکرده و از او به‌عنوان فردی "خشک سر" و بی‌اطلاع از امور مربوط به ادارۀ دولت نام برد. ناگفته روشن است که انتخاب رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر باتوجهبه عملکردها و سوابق قبلی او، در وهلۀ اول بدین معناست که حزب جمهوری اسلامی در تهاجم اخیر خود علیه لیبرال‌ها برای کسب مواضع برتر در ارگان‌های دولتی، به موفقیت‌های قابل‌توجهی دست یافته است و در وهلۀ دوم، نشانۀ آن است که تضادها و تعارضات این دو جناح نه‌تنها تخفیف نیافته، بلکه در آینده بیش از پیش شدت یافته و در فاز جدید و بالاتری جریان پیدا می‌کند. لیکن برای توده‌های مردم مهم‌تر از هر مسئله، سیاست و برنامۀ کابینۀ جدید مطرح است. توده‌ها از خود می‌پرسند که کابینۀ جدید چه فرق اساسی با کابینۀ قبلی می‌تواند داشته باشد؟ محمدعلی رجایی با حمایت سرمایه‌داران، از همان ابتدای کار پاسخ صریح و روشنی به این مسئله داده است! او در مصاحبۀ اختصاصی با خبرگزاری پارس چنین می‌گوید: "به نظر من یکی از برنامه‌هایی که فراموش شده، مسئلۀ ایجاد یک نوع تعادل ثروت است در جامعه. در هجده ماه گذشته، نه دولت به سرمایه‌داران کاری داشته و نه خود آنان در سطح وسیعی حرکت کرده‌اند، بلکه بیشتر توجه به
1) نامۀ مردم، ارگان مرکزی حزب توده، شماره320، 8/6/1359، ص5.
بالاآمدن در سطح طبقۀ پایین بوده که به نظر من نه کافی است و نه اسلامی، لذا دولت آینده باید از سرمایه‌داران بزرگ بخواهد که در اعمال خود تجدیدنظر کنند." (روزنامۀ جمهوری اسلامی، پنجشنبه 16 مرداد 59). آری، از دیدگاه رجایی، باید دولت آینده از سرمایه‌داران بزرگ بخواهد تا در استثمار وحشیانۀ کارگران تجدیدنظر کنند؛ این است سنگ بنای سیاست و برنامۀ دولتی که باید هم "مکتبی" و هم "جوان" و "قاطع" باشد! بیهوده نبود که حزب جمهوری اسلامی در میان کاندیداهای نخست‌وزیری خود، برای آقای رجایی مقام دوم را قائل بود و آیت‌الله بهشتی، دبیرکل حزب، در مصاحبه‌ها و نطق‌های اخیر خود، رجایی را باوجود آنکه عضو حزب نیست، بیش از همه "مکتبی" و "قاطع" توصیف نمود! درواقع، اختلاف بین این آقایان و جناح بنی‌صدر - لیبرال‌ها - به‌هیچ‌وجه بر سر وجود و یا عدم وجود اجتماعی مشتی سرمایه‌دار که به غارت و استثمار ددمنشانۀ کارگران پرداخته و زندگی آنان را در حالت فقر و فلاکت متلاشی می‌کنند، نیست. هر دو جناح بر سر این مطلب که دولت باید در چنین شرایط بحرانی‌ای از سرمایه‌داران بزرگ بخواهد که در "اعمال خود تجدیدنظر کنند" و متقابلاً به‌عنوان چماق همین سرمایه‌داران، مبارزات کارگران را سرکوب کند، "میثاق وحدت" دارند. ...»
این هفته‌نامه در بخش دیگری از مقالۀ خود، دولت دوروزۀ محمدعلی رجایی را متهم به حمایت از سرمایه‌داری کرده، می‌نویسد: «وی [رجایی] در جای دیگری از مصاحبۀ خود بلافاصله وظیفۀ دولت در حمایت از سرمایه‌داران را متذکر شده و چنین می‌گوید: "دولت آینده باید درجهت اشتغال بیکاران در مؤسساتی که به کارگر یا کارمند احتیاج دارند سرمایه‌گذاری کند؛ یعنی دولت باید به مؤسسه‌ای کمک نماید که بتواند افراد را برای تولید بیشتر جذب کند. در شرایط حاضر، وضع قانون کار و وضع بیمه طوری است که مردم را از اینکه کارگر بگیرند، منع می‌کند و باید به‌طور جدی‌تری با این مسئله برخورد شود." (همان‌جا). معنای این گفته‌های آقای نخست‌وزیر جدید چیست؟ مسلماً این است که دولت جمهوری اسلامی باید به سرمایه‌داران در مؤسسات خصوصی کمک کند تا با استثمار هرچه بیشتر کارگران، سود بیشتری را نصیب خود کنند.»
در بخش دیگری از این نوشته، رجایی و دولت نوپای وی متهم به دشمنی با طبقۀ کارگر شده است: «نخست‌وزیر خط اساسی سیاست دولت آینده را دشمنی با طبقۀ کارگر ایران و دفاع از منافع سرمایه‌داران وابسته ترسیم نمود و سپس عوام‌فریبانه همان وعده‌های گذشتۀ بازرگان را تحت‌عنوان "تعدیل ثروت در برنامۀ دولت" نشخوار نمود. اما رجایی به این سخنان بسنده نمی‌کند؛ او در این مصاحبه حرف‌هایی می‌زند که بیشتر به شوخی و تفریح شباهت دارد: "حکومت را باید به دست انقلابیون 17 شهریور و سرچشمه سپرد"! چه مرد شریف و باوجدانی! او با این گفته‌ها خاک به چشم کارگران می‌پاشد. اما بسیاری از کارگران و زحمتکشان میهنمان به‌خوبی بر این امر آگاه‌اند که انقلابی‌نمایی سران حزب جمهوری اسلامی و همپالگیهای آنان نظیر رجایی، درواقع حیله و نیرنگ سرمایه‌داران در مقابل رشد جنبش کارگری است. ...»(1)
1) هفته‌نامۀ کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت)، شماره71، 21/5/1359، صص1 و 2.
1
بعدازظهر امروز، امام خمینی در دیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی با ایشان به مناسبت عید سعید فطر، در حسینیۀ جماران سخنان مبسوطی ایراد کرد. در این دیدار که آقای محمدعلی رجایی نخست‌وزیر نیز حضور داشت، امام خمینی به موارد زیر اشاره کرد:
«این چهره مجلس اسلامی ماست و اگر از صدر مشروطه - الاّ شاید دوره اول - تا قبل از این مجلس ملاحظه کنید، اینجا جای آن وکلا نبود؛ وکلایی که از طبقه اشراف و از طبقه ثروتمند و مرفّه و حاضر نبودند در یک مجلس چندتایشان باهم جمع بشوند و حاضر نبودند در یک مجلس این‌طور مسجدی بنشینند و هرکدام در کاخ‌های بلند - الاّ بعضی‌ها که آنها هم از سنخ شما بودند - زندگی می‌کردند.»
«ما امروز مواجهیم با یک چهره‌های اسلامی که به غیر از اسلام و به غیر از منافع مملکت خودشان فکر نمی‌کنند. و من امیدوارم که این مجلس، که مرکب از این طبقة انسانی ملت است، چه آنهایی که مسلم هستند و چه آنهایی که باز برادرهای ما هستند و از اقلیت‌ها هستند، این چهره‌ها، چهره‌هایی است که مال ملت است و امروز ملت راه پیدا کرده است به مجلس و دیروز، در گذشته، ملت هیچ خبری از مجلس نداشت و هیچ عملی نمی‌توانست انجام بدهد. این موجب شکر است در درگاه خدا. همه تشکر کنیم از یک همچو نعمتی که نصیب ما شده است.
و این تنها مجلس نیست که تحول پیدا کرده است از طاغوت به اسلامیت و انسانیت، سایر نهادهای دولتی هم، چه قوای مسلّحه و چه سایرین ازقبیل وزرا و امثال اینها، آنها هم همین‌طور هستند. الآن ملت ما می‌تواند ادعا کند که ما در همه امور ناظریم.»
من معذرت می‌خواهم که چند کلمه موعظه کنم شما را. شما محتاج به موعظه نیستید، لکن تذکر، برادرها، خودش یک امری است. یکی از عذاب‌هایی که در جهنم اهل جهنم به آن مبتلا هستند، خِصامُ اهل النّار است. و یکی از نعمت‌هایی که اهل بهشت متنعّم‌اند؛ آن اخوانی که اخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلین، آن برادری و محبت که بین اهل بهشت است، یکی از نعمت‌های بزرگ خداست و آن خصامی که در جهنم است، یکی از عذاب‌هایی است که بر اهل جهنم است که دائم توی سر هم می‌زنند.
اهل معرفت می‌گویند که هر چیزی که در بهشت و در جهنم ظهور پیدا می‌کند سابقه ندارد، از خود آدم است.»
«ما می‌توانیم خودمان را در این عالم راجع به این محکی که از دو تا آیه شریفه استفاده می‌شود، بشناسیم که آیا اهل نار هستیم یا اهل بهشت. اگر کارهایمان روی خصام باشد - دشمنی - [اهل نار هستیم.] یک وقت این است که انسان در یک مسئله‌ای صحبت می‌کند، مباحثه
«آنهایی که مسائل را طرح می‌کنند، مسائلشان باید باهم اختلاف داشته باشد، نه خودشان. خودشان دوست، رفیق و برادر، ولی مسائل را باید طرح بکنند و اشکال دارند، بکنند و طرح بکنند مسائلی که روی مصالح اسلام است، روی مصالح کشور
است و آن مقداری که می‌توانند بررسی بکنند و آن مقداری که قدرت دارند نظر بدهند، لکن بعد از اینکه مجلس تمام شد، همان‌طوری‌که بعد [از] اینکه مباحثه طلبه‌ها تمام شد، می‌نشینند باهم چای می‌خورند و رفیق و دوست هستند، آنها هم همین‌طور باشند.»
«من امیدوارم که این مجلس، خدمت بزرگ بکند و انشاءالله، کارها را با آسانی به پیش ببرد و هماهنگی کنند با دولت، با رئیس‌جمهور، با سایر ارگان‌هایی که هستند. همه‌تان می‌خواهید یک مطلبی پیش برود. نه آقای رئیس‌جمهور می‌خواهند که این مملکت - خدای‌نخواسته - آشفته باشد - رئیس یک مملکتی نمی‌خواهد آن مملکت آشفته باشد - و نه وکلای مجلس می‌خواهند که این مجلس آشفته باشد؛ برای اینکه شما همه مملکت هستید. مملکت از خود شماست. نمی‌شود که یک کسی برای خودش طرح خلاف بزند و نه وزرایی که هستند و بودند و بعدها هم انشاءالله خواهند بود. اینها هم همه‌شان نظرشان به این است که اسلام را تقویت کنند، احکام اسلام را پیاده بکنند، برای این مملکت خدمت بکنند.»
1
امروز پیش از ملاقات نمایندگان مجلس شورای اسلامی با امام خمینی به مناسبت روز عید سعید فطر، سه ملاقات دیگر نیز با امام صورت گرفت که دراین‌میان، دیدگاه‌های ملاقات‌کنندگان قابل‌تأمل است. در ساعت 8:30 دقیقۀ صبح، بنی‌صدر با امام ملاقات داشت.(2)وی پس از پایان این دیدار در مصاحبه با خبرگزاری پارس اظهار کرد: «در این دیدار مسائل زیادی مطرح شد و امام برای ایجاد محیط تفاهم و اینکه به یکدیگر نپرند و روزنامه‌ها به یکدیگر حمله نکنند و رادیو تلویزیون تحریک نکنند رهنمودهایی فرمودند.» بنی‌صدر در پاسخ به این پرسش که در ملاقات با امام بیشتر روی چه مسائلی
تأکید داشتید؟ گفت: «پایین‌آوردن جو تحریک و به‌وجودآوردن محیط تفاهم.»(1)
ملاقات دوم در ساعت 9:25 صورت گرفت و در آن، رئیس مجلس شورای اسلامی همراه اعضای هیئت دولت و در حضور سیداحمد خمینی با امام دیدار کردند. آقای هاشمی رفسنجانی دربارۀ این دیدار گفت: «امام تأکید کردند که درحالحاضر که ارگان‌های کشور دارند تثبیت می‌شوند، دیگر حالت انتظار نباید داشت؛ باید جدی‌تر از گذشته وارد عمل شد و پوسته‌های خشکی که از بقایای گرفتاری‌های اداری موجود است، باید شکست و کارهای مفید را سریع‌تر انجام داد.»(2)
در ملاقات سوم که در ساعت 11:30 دقیقه انجام گرفت، آقای محمدعلی رجایی اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی، به حضور امام خمینی رسید. وی در پایان این دیدار اظهار کرد: «رهنمودهای امام همگون‌بودن کادر دولت با مردم؛ یعنی هم خودشان همگن باشند و هم‌جنس و همفکر و هم از مردم باشند. این بزرگ‌ترین رهنمودهایی بود که امام در انتخاب اعضای کابینۀ دولت جمهوری اسلامی ایران نمودند.»(3)
1
درزمینة اجرای تحریم اقتصادی ایران، خبرگزاری رویتر در مونترال به نقل از پلیس کانادا، از مصادرة یک محمولۀ لوازم یدکی اتومبیل که به ایران فرستاده می‌شده است، خبر داد. محمولۀ مصادره‌شده را یک بازرگان ایرانی فرستاده بود. این خبرگزاری افزوده است: «حمل این اجناس، نقض محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران می‌باشد که توسط دولت کانادا به‌عنوان قسمتی از کوشش‌های بین‌المللی برای به‌دست‌آوردن آزادی 53 گروگان امریکایی در ایران، اعمال می‌شود. همچنین حمل دریایی مواد دارویی نیز تحت این محدودیت‌ها قرار دارند.»(4)
از سوی دیگر، خبرگزاری یونایتدپرس اینترنشنال از توکیو گزارش داد: «12 شرکت ژاپنی برای مذاکره دربارۀ ازسرگرفتن فروش نفت ازسوی وزارت نفت ایران به تهران دعوت شدند.» بنا به این گزارش: «ژاپن در ماه‌های گذشته ظاهراً به حمایت از مجازات‌های اقتصادی امریکا علیه ایران اقدام کرد و افزایش قیمت نفت را که هر بشکه 50/2 دلار ازسوی ایران عنوان شده بود، نپذیرفت و درنتیجه عرضۀ نفت به این کشور قطع شد. منابع بازرگانی توکیو روز سه‌شنبه [امروز] اظهار داشتند که نمایندگان شرکت‌های ژاپنی در آخرین هفتۀ ماه اوت وارد تهران خواهند شد و درصورت توافق با مقامات ایرانی، عرضۀ نفت ایران به ژاپن در اول اکتبر مجدداً از سرگرفته خواهد شد. این منابع خاطرنشان ساختند که ایران در ماه گذشته پیشنهاد کرده بود که روابط تجاری با ژاپن عادی شود و حدود یک هفته قبل درمورد ازسرگرفته‌شدن ساختمان مجتمع پتروشیمی در جنوب ایران با ژاپن به توافق رسید.»(5)
1) همان.
2) همان.
3) همان.
4) روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص6؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/5/1359، ص12، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری رویتر از مونترال.
5) روزنامه کیهان، 23/5/1359، ص2؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 22/5/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص13، هر سه به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از یونایتدپرس اینترنشنال از توکیو.
ضمیمه گزارش237: گزارش و توضیحات سپاه ( مرکز فرماندهی) به ستاد مشترک ارتش دربارۀ هواپیمای توپولف روسی
«هواپیمای دشمن که در روز 21/5/59 در منطقه درحال پرواز بوده، برابر گزارش از سپاه غرب، بی‌سیم‌هایی که سپاه جوانرود زده است، در اطراف قشلاق یک فروند هواپیمای C130 در ساعت 11:40 بامداد نشسته است. ما به سپاه جوانرود گفتیم صبر کند تا به لشکر81 بگوییم. بعداً فوری با لشکر تماس گرفته شد. آنها می‌خواستند جواب بدهند که [سپاه] جوانرود گفت هواپیما پرواز کرده، رفته و از لشکر جواب درستی نگرفته. بلافاصله با سرهنگ شیرازی تماس گرفتیم و به ایشان اطلاع داده شد. بعد در ساعت 12:37 ظهر [سپاه] جوانرود مجدداً تماس گرفت و گفت هواپیمایی که پرواز کرده بود روی منطقۀ قشلاق پرواز می‌کند. ما فوراً با سرهنگ شیرازی تماس گرفتیم و ایشان گفت اگر می‌توانید بزنید. مجدداً [سپاه] جوانرود در ساعت 13:45 بعدازظهر گفت هواپیما دائماً روی منطقۀ قشلاق پرواز می‌کند. و به سپاه جوانرود گفته شد هواپیما را بزنند، که درضمن این مرحله، فانتوم خودی بلند شده بود برای زدن. همین که موفق نشد. همچنین، پاسداران هر کاری کردند بزنند مورد اصابت قرار نگرفت. در این موقع، هواپیما مسیر خود را عوض می‌کند و در ساعت 3:20 بعدازظهر، از ژاندارمری ناحیۀ کرمانشاه گزارش داده شد که یک هواپیمای روسی در یکی از روستاهای سقز نشسته و نیرو پیاده کرده است. ...»(1)
1) سند شماره 55969 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 24/5/1359.
1
درزمینة سیاست خارجی عراق و مانور این کشور در هر دو بلوک شرق و غرب می‌توان به رابطة حسنة این کشور با چین کمونیست و از سوی دیگر با پاکستان اشاره کرد. هرچند چین به‌دلیل تعارض با شوروی ازنظر بعضی، جزء بلوک شرق شمرده نمی‌شود، غربی هم به حساب نمیآید.
امروز دولت چین کمونیست، از تجهیز عراق به فناوری هسته‌ای حمایت کرد. دراینزمینه، گزارش خبرگزاری فرانسه از پکن حاکی است: «چین امروز حمایت قاطع خود را از "حق قانونی" دولت و مردم عراق در استفاده از تکنولوژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز اعلام کرد.» بنا به همین گزارش: «روزنامۀ مردم ارگان حزب کمونیست چین از تهدید "گستاخانه" فلسطین اشغال‌شده مبنی‌بر اینکه به هر اقدامی دست خواهد زد تا مطمئن شود عراق صاحب سلاح‌های هسته‌ای نخواهد شد، انتقاد کرد. مردم طی تفسیری نوشت عراق برای سرعت‌بخشیدن به روند سازندگی ملی خود قراردادهایی با فرانسه و ایتالیا برای تهیۀ تأسیسات و تجهیزات هسته‌ای منعقد ساخته است تا با استفاده از انرژی هسته‌ای، صلح را گسترش دهد. مردم نوشت: "این حق قانونی و مشروع یک دولت مستقل است که هیچ مداخله‌ای را نمی‌پذیرد."»(1)
از سوی دیگر، به‌خصوص با تیره‌شدن روابط ایران و پاکستان، به‌ویژه درپی حملات تبلیغاتی برخی مطبوعات جمهوری اسلامی ایران علیه پاکستان، تلاش رژیم عراق برای ایجاد روابط نزدیک‌تر با پاکستان مهم تلقی می‌شود. خبرنگار رادیو صدای امریکا در اسلام‌آباد، ضمن تفسیری درباره این مسئله گفت: «... این هفته در اسلام‌آباد یکی از بزرگ‌ترین و پرشکوه‌ترین سفره‌های افطار ازسوی سفارت عراق گسترده شده بود و 150 روزنامه‌نگار پاکستانی در هتل مجللی که آیین افطار در آن برپا شده بود شرکت کردند.» مفسر رادیو امریکا افزود: «این یکی از سلسله اقداماتی بود که اخیراً عراق درجهت بهبود روابطش با پاکستان انجام داده است. ماه پیش برای نخستین‌بار، 28 روزنامه‌نگار پاکستانی به‌عنوان میهمان دولت عراق به بغداد رفتند و در جشن سالروز (... نامفهوم) عراق شرکت جستند. در سالهای اخیر حجم مبادلات فرهنگی
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره148، 23/5/1359، ص6، به نقل از خبرگزاری فرانسه از پکن، 13 اوت 1980، 22/5/1359.
و بازرگانی دو کشور به‌طرز چشمگیر و قابل‌ملاحظه‌ای بالا رفته است. شرکت‌های پاکستانی قراردادهای عمدۀ ساختمانی در عراق به امضا رسانده‌اند. عراق اینک ازنظر استخدام بیشترین کارگر پاکستانی، در ردۀ سوم قرار دارد.»
این گزارش سپس به روابط ایران و پاکستان پرداخته و می‌افزاید: «روابط اقتصادی پاکستان و ایران به‌ویژه پس از انقلاب ایران متزلزل شده است. به‌علاوه، ایران [که] زمانی بزرگ‌ترین اهداکنندۀ کمک به پاکستان بود، اینک کمک‌های خود را متوقف کرده است. علت این امر علاوه‌بر نابسامانی‌های اقتصادی ایران، به‌خاطر سوءظن این کشور نسبت به تلاش پاکستان برای در قدرت نگه‌داشتن شاه فقید ایران بوده است. هرچند پاکستان به‌سختی کوشیده است تا چنین سوءظنی را از میان بردارد و روابط دوستانه‌ای با ایران برقرار سازد، اما وسایل ارتباط جمعی متمایل به چپ ایران هر کاری بجز اقدامات دوستانه انجام داده‌اند. رادیو ایران، محمد ضیاءالحق رئیس‌جمهوری پاکستان را یک دیکتاتور می‌خواند و پوسترهایی در تهران دیده می‌شود که در آنها از ضیاءالحق، انور سادات رئیس‌جمهوری مصر و مناخیم بگین نخست‌وزیر اسرائیل به‌عنوان آلت دستهای امریکا یاد شده است.»
در آخر این تفسیر آمده است: «عراق که زمانی به‌شدت تحت نفوذ مسکو بود، اخیراً از سیاستی مستقلانه‌تر نسبت به کرملین پیروی می‌کند. در میان مسائل دیگر، گفته می‌شود اینک عراق تلاش بسیاری درجهت تغییر منابع تأمین سلاح خود که تاکنون تقریباً فقط از شوروی دریافت می‌شد، به عمل می‌آورد.»(1)
1
گرچه امروز مرز ایران و عراق آرام بود، خبرهای منابع نیروهای خودی حاکی‌از تحرکات وسیع عراق و نقلوانتقالات نیروها و تجهیزات این کشور به‌ویژه در مناطق مرزی ایلام و مناطق همجوار مریوان است. دراینزمینه، امروز از ایلام خبر رسید: «عراق با توپخانه و سلاح‌های سنگین و خمپاره‌های مختلف، در مرز، سنگرهای جدیدی [احداث و] برای حمله [حالت] گرفته است.» این گزارش می‌افزاید که «ایلام ازجهت نیرو و مهمات سخت محتاج است.»(2)گزارش دیگری از همین منطقه دربارۀ پرواز چند هواپیمای عراقی در فضای آسمان مهران و تپه‌های 343 و سد کنجانچم است. در این گزارش همچنین آمده است که «به کلیۀ نیروهای سپاه پاسداران آماده‌باش داده شده است، ولی ازطرف ارتش هیچ عکس‌العملی نشان داده نشده و هواپیماها تا یک ساعت در آسمان ایران مشغول گشت‌زنی بوده‌اند.» در پایان این گزارش اضافه شده است: «باتوجهبه اینکه بارها ضرورت استقرار توپ‌های ضدهوایی در این منطقه تذکر داده شده است، تاکنون هیچ اقدامی صورت نگرفته و لازم است هرچه سریع‌تر توپ‌های ضدهوایی در این منطقه مستقر شوند.»(3)گزارش پاسگاه سالاری ایلام نیز حاکی است: «در ساعت 23:30 دقیقۀ امروز،
1) همان، ص19، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7:00، 22/5/1359.
2) سند شماره55942 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سپاه کرمانشاه به عملیات سپاه مرکز، 22/5/1359؛ و - سند شماره 55962 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 23/5/1359.
3) سند شماره 263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب کشور به ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تهران، 22/5/1359.
تعداد 8 دستگاه تانک با چراغ جنگی در حدود 4 کیلومتری غرب پاسگاه دراجی کشور عراق مستقر و با تپه‌های 307 و 330 پاسگاه دراجی با دادن علامت با چراغ دستی هماهنگی به عمل آورده و چنین به نظر می‌رسد که قصد حمله را دارند.»(1)
از سوی دیگر، از منطقۀ مرزی مریوان یک گزارش با ارزیابی "صحت دارد" خبر از اضافه‌شدن دو گردان به نیروهای گارد مرزی عراق می‌دهد. بنا به این گزارش: «اخیراً گردان‌های 55 و 56 مستقل گارد مرزی در سلیمانیه تشکیل و تحت امر مرزبانی استان سلیمانیه عراق قرار گرفته است.» در هامش این گزارش همچنین آمده است: «در استان سلیمانیه تیپ6 زرهی احتیاط و تیپ116 مستقل گارد مرزی در عملیات پاکسازی اکراد مخالف دولت، با لشکر سلیمانیه همکاری داشته‌اند.» این گزارش می‌افزاید: «به نظر می‌رسد که دولت عراق تصمیم گرفته است در آیندۀ نزدیک تغییرات کلی و اساسی درمورد سازماندهی مدیریت‌ها و یگان‌های گارد مرزی آن کشور به وجود آورد و احتمالاً در این تغییرات، گسترش و تقویت نیروهای مرزی مورد توجه خاص قرار خواهد گرفت.»
در بخش دیگری از این گزارش با ارزیابی "صحت دارد" دربارۀ فعالیت‌های هفته‌های اخیر نیروهای مرزی عراق در این منطقه آمده است: «گردان‌های 78 و 79 تیپ166 گارد مرزی عراق که به‌ترتیب در بوبان و نالیان از توابع استان سلیمانیه مستقر می‌باشند، از مورخۀ 1/5/59 فعالیت‌های حفاظتی و حراستی خود را افزایش داده و به‌طور مرتب و مستمر در نوار مرزی به گشت مشغول‌اند و ازطرف شعبۀ توجیه سیاسی لشکر7، دوربین‌های عکاسی قوی از نوع اوئیدا در اختیار پرسنل یگان‌های مزبور قرار گرفته است، [و] به‌طوری‌که فعالیت این یگان‌ها پیگیری می‌شود، کلیۀ اعمال و نقلوانتقالات و فعالیت‌های یگان‌های ایرانی را به‌طور دقیق زیر نظر دارند و همچنین اقدام به تحکیم سنگرها و مواضع نموده و ازطرف مسئولین تیپ، دستورات حفاظتی و امنیتی مستمر به آنان ابلاغ می‌گردد.»(2)
همچنین، گزارش دیگری از همین نوع، با ارزیابی "صحت دارد" خبر از نقلوانتقالات مشابهی در این منطقه می‌دهد. در این گزارش آمده است: «به درخواست پاسگاه مرزی "بکلاس" واقع در نوار مرزی استان سلیمانیه، یک دستۀ مهندسی از لشکر7 ارتش عراق جهت احداث استحکامات جدید و مین‌گذاری اطراف پاسگاه، به آن منطقه اعزام شده‌اند.» این گزارش می‌افزاید: «اخیراً گروهان القعقاع تابع نیروی کماندو لشکر2 پیادۀ کوهستانی ارتش عراق که در پادگان "ناشان" واقع در منطقۀ "ماووت" از توابع سلیمانیه استقرار دارد، جهت همکاری با یگان‌های تیپ116 گارد مرزی، از پادگان مذکور عازم منطقۀ "نالیاریز" شده است.» در ادامۀ گزارش آمده است: «اخیراً گردان 2 تانک تیپ8 مکانیزۀ لشکر3 از بغداد به "بدره" انتقال یافته است.» در هامش این گزارش آمده است: «احتمالاً تیپ8 مکانیزۀ لشکر3 ارتش عراق جهت پشتیبانی از یگان‌های مستقر در مناطق خانقین، مندلی و بدره، به‌خصوص لشکر6 زرهی، به مناطق مذکور انتقال خواهد یافت.»(3)
1) سند شماره 282912 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تهران، فرماندهی ژاجا (رکن3)، به لشکر 81 زرهی (رکن3)، برابر گزارش هنگ ایلام مستند به اعلام پاسگاه سالاری، 22/5/1359.
2) سند شماره 114981 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص146، از لشکر28 - ر2 به ف - تی - ر2، 22/5/1359.
3) سند شماره 114982 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردشین (مریوان)، ج1، ص14، از لشکر28 - ر2 به ف - تی - ر2، 22/5/1359.
1
موضوع رانده‌شدگان ایرانی ازسوی رژیم عراق، علاوه‌بر ایجاد مشکلات عدیدۀ اقتصادی و اجتماعی برای دولت جمهوری اسلامی ایران، مشکل حاد دیگری را نیز به‌همراه دارد. در میان این افراد رانده‌شده، دولت عراق گاه مبادرت به اعزام افرادی خبره برای جاسوسی در شهرهای مختلف ایران می‌کند. خبری که از قول روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان منتشر شده حاکی‌از یکی از این موارد است. بنا به این گزارش:
«یک جاسوس عراقی به نام "قاسم محمدعلی آل مهدی" که در میان رانده‌شدگان ایرانی از عراق بود، توسط پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان شناسایی و دستگیر شد. وی در بازجویی‌های مقدماتی اقرار کرد که برای مطالعه و کسب اطلاعات پیرامون وضع ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، به کشور ما آمده و قصد داشت که در ارتش و سپاه نفوذ کند. روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان دراین‌مورد اعلام کرد: قاسم محمدعلی آل مهدی، یکی از سرسپردگان بعثی‌ها که با پیگیری برادران سپاه دستگیر شد، اعتراف کرد که ازطرف سازمان "امن‌العام" (سازمان امنیت عراق) برای کسب خبر درمورد ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و نفوذ در آنها به ایران اعزام شده و قرار بود که اطلاعات کسب‌شده، به‌وسیلۀ صندوق پستی مخصوص و یک افسر عراقی به نام "ظاهر نعمان"، در اختیار بعثی‌های عراق قرار گیرد.»(1)
2
درحالیکه در مناطق مختلف کردنشین ایران، درگیری‌های پراکنده میان قوای دولتی و گروه‌های معاند با نظام، تقریباً به‌طور روزانه در جریان است، گزارش‌های متعدد مبنی‌بر همسویی و کمک‌های همه‌جانبۀ عراق به گروه‌های مسلح ضدانقلاب وجود دارد؛ ازجمله: «برابر گزارش یگان جوانرود پاوه به استناد یگان قلقله و پاسداران مستقر در منطقه، یک فروند هلیکوپتر عراق در شب 22/5/59 در منطقۀ دالاهو پرواز نموده و به ضدانقلاب مهمات رسانیده [است].»(2)همچنین: «در اطراف بخش باینگان،(3)افراد مسلح حزب دمکرات، کومه‌له و دیگر مزدوران رژیم بعث عراق مستقرند و ترکیب کلی آنها که در حدود 400 تن می‌باشند بدین قرار است: گروهی در کوه گزن واقع در پانزده کیلومتری باینگان و گروهی نیز در لشکرگاه واقع در دوازده کیلومتری باینگان مستقرند. مهاجمین مذکور دارای سلاح‌هایی ازقبیل خمپارۀ 120 و 81 [میلی‌متری] و آر.پی.جی7 هستند.»(4)گزارش دیگری از نیروهای اطلاعاتی لشکر28 کردستان
1) روزنامه اطلاعات، 22/5/1359، ص15، به نقل از خبرنگار اطلاعات از اصفهان؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، به نقل از خبرنگار جمهوری اسلامی از اصفهان.
2) سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص214، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص2، 22/5/1359.
3) Bayengan باینگان: دهی از دهستان جوانرود بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 14 کیلومتری جنوب‌غرب پاوه - کنار رودخانۀ مره خلیل. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
4) سند شماره 114985 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص201، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 22/5/1359.
حاکی است: «اخیراً دولت عراق مقادیر زیادی مهمات و تجهیزات برای گروه‌های ضدانقلاب از منطقۀ پنجوین به بانه ارسال داشته که برای تقسیم آن، بین گروه‌های غیرمسئول نزاع درگرفته و اکنون مهمات در منطقۀ بانه می‌باشد.»(1)و آخرین گزارش امروز نیز حاکی‌از تحرکات عراق جهت کمک به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق همجوار مرزی در نزدیک مریوان است. دراینزمینه گزارش امروز ستاد مشترک ارتش، گویاست: «اخیراً حدود 200 نفر از چریک‌های عراقی مجهز به سلاح‌های سبک و سنگین وارد کوخلان (خاک عراق، نزدیک مرز مریوان) شده‌اند.» در ادامۀ این گزارش، با اشاره به مختصات دقیق جغرافیایی منطقۀ مزبور، آمده است: «در آبادی کوه میانه در شمال‌شرقی سکوآباد (نزدیک کوخلان عراق) 4 قبضه توپ [به] وسیلۀ سپاه رزگاری مستقر گردیده که 32 خدمه دارند و توپ‌های مزبور می‌توانند گردنۀ آریز را زیر آتش بگیرند.» در پایان این گزارش آمده است: «لشکر28 به‌وسیلۀ هلیکوپتر جت رنجر و هلیکوپتر کبری شناسایی انجام داده و خبر مزبور تأیید شده است.»(2)
1
شهر ارومیه در تمام طول شب، وضعیت کاملاً ناآرامی را پشت سر گذاشت.
گزارش‌های متعدد درمورد این شب ناآرام حاکی است: «ساعت یک و نیم بامداد امروز، ناگهان صدای تیراندازی در چند نقطه در شهر ارومیه به گوش رسید که پس از دقایقی تیراندازی با خمپاره و توپ نیز انجام گرفت و صدای سلاح‌های سنگین نیز به گوش رسید و به‌دنبال آن برق شهر قطع شد.»(3)گزارش ژاندارمری آذربایجان‌غربی گویاست که «ضدانقلابیون با سلاح‌های سبک و سنگین به لشکر و مرکز سپاه ارومیه تیراندازی می‌کردند.»(4)همچنین: «این درگیری تا ساعت 3 بامداد ادامه داشت و بنا به درخواست سپاه پاسداران، تعدادی مأمور به سرپرستی سرگرد حیرت رزم با نفربر زرهی از هنگ ژاندارمری ارومیه به‌منظور پشتیبانی به مرکز سپاه پاسداران اعزام و تا خاتمۀ درگیری در آن مستقر بوده‌اند.»(5)
در طول درگیری، صدای جمهوری اسلامی ارومیه نیز که به کار خود در ساعت 24 پایان می‌دهد، مجدداً شروع به فعالیت کرد و تا ساعت 4 بامداد، چهار اعلامیه ازسوی فرمانده لشکر64 ارومیه و یک پیام از امام‌جمعۀ ارومیه، حجت‌الاسلام حسنی، از رادیو ارومیه پخش شد.(6)«در اولین اطلاعیۀ فرمانده لشکر64 ارومیه، مردم به آرامش و حفظ خونسردی دعوت و قسمتی از درگیری نیز برای اهالی شرح داده شد. در اعلامیۀ دیگر فرمانده لشکر نیز خواسته شد که در داخل شهر تیراندازی صورت نگیرد، زیرا ارتش جوابگوی ضدانقلاب است.»(7)همچنین: «امام‌جمعۀ ارومیه نیز با صدور اطلاعیه‌ای در ساعت 2:50 دقیقۀ بامداد، اعلام کرد که تیراندازی مهاجمین با سلاح آر.پی.جی7 از مناطق شملکان، دیزج و تژزیلو صورت گرفته است.»
1) سند شماره 114979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص67، از لشکر 28 (رکن2) به مرکز اطلاعات غرب کشور، 22/5/1359.
2) سند شماره 55932 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص142، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، برابر گزارش نیروی زمینی مستند به گزارش لشکر28 سنندج، 22/5/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 148، 23/5/1359، ص4، خبرگزاری پارس از ارومیه، 22/5/1359.
4) سند شماره 34345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا، رئیس عملیات به دفتر ریاست‌جمهوری، 23/5/1359.
5) همان، اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص145، از ژاجا (رئیس عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/5/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 148، 23/5/1359، ص4، خبرگزاری پارس از ارومیه، 22/5/1359.
و نیز: «در چهارمین اعلامیۀ فرمانده لشکر نیز که در ساعت 3:25 دقیقه پخش شد، آمده بود که چند خمپاره به داخل پادگان و چند نقطۀ دیگر اصابت کرده است و همچنین اعلام شد که لشکر64 ارومیه با به پرواز درآوردن هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی ایران سنگرهای مهاجمین را پاکسازی خواهد کرد.»
هاشمی، معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، اظهار کرد که «مهاجمین از قسمت غرب پادگان و ساختمان‌های اطراف، آن را با سلاح‌های سنگینی از دور و نزدیک مورد حمله قرار دادند که دراثر آن به بعضی از قسمت‌های پادگان خساراتی وارد آمد.» وی افزود: «هدف کلی مهاجمین از این حملات، نامعلوم بود، ولی باتوجهبه درگیریهایی که هم‌زمان در اشنویه، مهاباد و نقده به وجود آمده، می‌توان گفت این عملیات ناشی از یک توطئۀ همه‌جانبه به‌منظور ایجاد ناامنی و تشنج و رعب در سراسر استان است.»
گزارش سپاه ارومیه حاکی است که «درگیری حدود دو ساعت طول کشید و خسارات چندانی به مقر سپاه وارد نشد، ولی یک آر.پی.جی به یک خانۀ مسکونی اصابت کرد که درنتیجۀ آن 2 نفر از اهالی زخمی شدند. در همین رابطه، 5 نفر از مهاجمین نیز دستگیر شده‌اند.»(1)
دراینحال، بخشی از این درگیری از ساعت 23:30 شب گذشته تا ساعت 3 بامداد امروز، معطوف به حملۀ مهاجمان مسلح به پاسگاه شیطان‌آباد(2)و دوآب از توابع ارومیه و نقده بوده است.(3)بنا به گزارش هنگ ارومیه، مهاجمین در این ساعات از همه طرف با سلاح‌های سبک و آر.پی.جی7 به این پاسگاه حمله‌ور شدند که با آتش متقابل مأموران ژاندارمری به‌اجبار عقب‌نشینی کردند. در این درگیری، نیروهای خودی تلفاتی نداشتند.(4)
درخصوص این درگیری‌ها، اطلاعیه‌ای ازطرف لشکر64 ارومیه صادر شد که در آن چنین آمده است: «چون ازسوی لشکر64 ارومیه درمورد احتمال حملۀ ضدانقلابیون پیش‌بینی‌های قبلی شده بود، باوجود حملۀ ضدانقلابیون با سلاح‌های سنگین مانند خمپاره و آر.پی.جی7 و 11 کلیۀ نقاط مشکوک به‌وسیلۀ ارتش درهم کوبیده شد.» لشکر64 ارومیه در اطلاعیۀ دیگری خطاب به اهالی شهرهای مهاباد، پیرانشهر، اشنویه و روستاهای تابعۀ آنها آورده است که «چنانچه مشاهده شود ازطرف هر گروه، فرد یا سازمان‌های مسلح غیرقانونی به هر نحوی ازقبیل اعمال بمب‌گذاری و گروگانگیری، [مبادرت به] راهزنی وسایل و تجهیزات پرسنل نظامی و انتظامی نمایند و یا افراد غیرانتظامی را مورد تهاجم قرار دهند، ضمن دستگیری مرتکبین، آنان را بلافاصله به دادگاه صحرایی تحویل [خواهند داد] تا به سزای اعمال ننگین خود برسند. ... ضمناً چنانچه اهالی منطقه به هر طریق با ضدانقلابیون همکاری نمایند آنان نیز جزو ضدانقلابیون منظور و به دادگاه اسلامی تحویل و به سزای اعمال خود خواهند رسید. اهالی شرافتمند منطقه از تهدید و گروگانگیری و
1) سند شماره 55946 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص144، از سپاه پاسداران ارومیه به ستاد مرکزی سپاه، 22/5/1359؛ و - سند شماره 425574 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص142، از مسئول هماهنگی اطلاعات منطقۀ 5 به اطلاعات و بررسی‌های سیاسی مرکز، 22/5/1359. (در این سند تعداد زخمی‌ها 3 نفر از اهالی ذکر شده است.)
2) سند شماره 55975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 22/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص17، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از یک مقام آگاه در هنگ ارومیه.
4) سند شماره 55975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
ایجاد رعب و وحشت این خودفروختگان مملکت و ملت نهراسند. ...»(1)
پادگان مهاباد نیز اطلاعیۀ شماره 2 خود را خطاب به مردم مهاباد منتشر کرد که در بخشی از آن چنین آمده است: «... در این لحظه که گروه‌های سیاسی غیرمسئول شهر مهاباد را ترک کرده‌اند، احتمال دارد تعدادی از افراد فرصت‌طلب و ضدانقلاب مبادرت به مین‌گذاری در اماکن عمومی و جاده‌ها نموده و ایجاد رعب و وحشت نمایند و خسارات جانی و مالی به بار آورند و مسئولیت آن را به‌عهدۀ ارتش و یا سپاه پاسداران و یا دیگر ارگان‌ها و نهادهای انقلابی واگذار و چنین وانمود نمایند آنها بوده‌اند که امنیت شهر را تأمین می‌کردند. لذا پادگان مهاباد از یکایک اهالی محترم مهاباد انتظار دارد نهایت همکاری را با برادران سرباز و پاسداران انقلاب خود به عمل آورده و به تبلیغات شوم گروه‌های غیرمسئول وقعی نگذارند. ...»(2)
1
درحالیکه شب گذشته تا پاسی از ساعات بامداد امروز، وضعیت ارومیه و اطراف آن ناآرام گزارش شده است، گزارش‌های متعددی نیز از حملات ایذایی گروه‌های مسلح معاند با نظام در دیگر مناطق کردنشین وجود دارد؛ ازجمله بنا به گزارش ناحیۀ ژاندارمری کرمانشاه: «در ساعت 22:45 امروز تا ساعت 3 بامداد روز بعد، مهاجمین با سلاح‌های سنگین و سبک به واحدهای مستقر در بخش کامیاران حمله کردند که با آتش متقابل نیروهای خودی مواجه شدند. در این درگیری به نیروهای خودی تلفاتی وارد نیامده است.»(3)خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی در کرمانشاه درمورد این درگیری به تفصیل بیشتری پرداخته و نوشته است:
«نیمه‌شب چهارشنبه 22/5/59، گروهی از مهاجمین ازطرف جادۀ الک با سلاح‌های سنگین ازجمله آر.پی.جی7 و خمپاره به‌سوی مقر سپاه پاسداران مستقر در بخشداری کامیاران و مدرسۀ ادب این شهر حمله کردند و هم‌زمان از داخل شهر نیز از بعضی نقاط به‌وسیلۀ کلاشینکف، حملۀ مهاجمین مورد حمایت قرار گرفت که بلافاصله برادران پاسداران کامیاران و سازمان پیشمرگان مسلمان کرد و ارتش جمهوری اسلامی پاسخ متقابل دادند که پس از دو ساعت درگیری، مهاجمین مجبور به فرار گشتند. ...»(4)
گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور و سپاه پاوه نیز حاکی است: «در ساعت 23:30 شب گذشته تا ساعت 4 بامداد امروز، در منطقۀ دشه که به‌تازگی به تصرف نیروهای انتظامی درآمده است بین نیروهای ارتش جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مأموران ژاندارمری از یک‌سو و افراد مزدور بعث عراق و دمکرات‌ها درگیری روی داد. مهاجمین در این درگیری سلاح‌های آر.پی.جی7، خمپارۀ 60 میلی‌متری و نارنجک
1) روزنامه جهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص18.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه؛ و - روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از ارومیه.
3) سند شماره 55964 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 23/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص4، به نقل از خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه.
تفنگی و سلاح سبک به کار بردند و با تحمل تلفات سنگین و چندین مجروح، مجبور به فرار شدند. در این درگیری به نیروهای خودی هیچ‌گونه آسیبی وارد نیامد.»(1)
از منطقۀ نودشه از توابع اورامانات نیز خبر می‌رسد که از ساعت 00:30، مهاجمان مسلح غیرقانونی، مواضع نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و پاسداران انقلاب اسلامی را با آر.پی.جی7 زیر آتش گرفتند که نیروهای ارتش و سپاه به آتش آنها پاسخ دادند. در این درگیری که تا ساعت 3 بامداد ادامه داشت، به نیروهای خودی آسیبی وارد نیامد.(2)
اخبار رسیده از سقز بیانگر این است که «از ساعت 23 شب گذشته تا ساعت 3 بامداد امروز، به پایگاه سیلوی سقز حمله شد که حملۀ مهاجمین توسط نیروهای خودی مستقر در این پایگاه، دفع گردید.»(3)
همچنین، گزارش خبرنگار کیهان از سنندج حاکی است: «در روز چهارشنبه یک درگیری میان نیروهای ارتش و مهاجمین روی داد و تلفات زیادی به مهاجمین وارد آمد. درپی این درگیری، یک کامیون ادارۀ راه که در اختیار مهاجمین بود از دست آنها خارج شد. یکی از پیشمرگان مسلمان کرد نیز که به گروگان گرفته شده بود نیز آزاد گردید.»(4)
دراینحال، یک گزارش از سنندج حاکی‌از آن است که «300 نفر از گروه‌های دمکرات و کومه‌له و فدایی در آبادی "توریور" و تمام نقاط آن ده مستقر می‌باشند. گروه‌های فوق دارای 2 توپ 106 [میلی‌متری] و 3 بار الاغ مهمات می‌باشند که از "گُلین"(5)به "توریور کهنه" که در غرب آبادی واقع می‌باشند حمل نموده‌اند.» همین گزارش می‌افزاید: «400 نفر با سلاح‌های مختلف در آبادی "حلوان"(6)مستقر هستند و از آویهنگ و بیساران، به عده و مهمات آنها افزوده می‌شود.» در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «گروه‌های مسلح تا "گردنۀ کرسی" پیشروی داشته و حتی به آبادی "حسن‌آباد"(7)در جنوب سنندج رفت‌وآمد دارند. افراد مزبور یکی از ماموس‌های پیشنماز حسن‌آباد را دستگیر و شبانه به "توریور" آورده‌اند.»(8)از مریوان نیز خبر می‌رسد که «روز 22/5/59، 200 نفر از افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی در آبادی‌های جنوب‌شرقی پادگان مریوان به‌حال آماده‌باش مشاهده گردیدند.»(9)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج؛ و - روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس.
2) روزنامه اطلاعات، 23/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، در گفت‌وگو با ناصر کاظمی فرماندار اورامانات.
3) سند شماره 55967 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص148، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 23/5/1359.
4) روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص18، خبرنگار کیهان از سنندج.
5) Golin گُلین: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش حومۀ شهرستان سنندج، واقع در 32 کیلومتری شمال‌غربی سنندج و 3 کیلومتری خانقاه. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
6) Halvan حلوان: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش حومۀ شهرستان سنندج، واقع در 24 کیلومتری جنوب‌غربی سنندج، و 5 کیلومتری غرب تخته. ر.ک: همان.
7) حسن‌آباد: دهی مرکز دهستان حسن‌آباد بخش حومۀ شهرستان سنندج، واقع در 8 کیلومتری جنوب سنندج و 5 کیلومتری راه سنندج به کرمانشاه. ر.ک: همان.
8) سند شماره 114983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص81، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به فرمانده سپاه پاسداران، 22/5/1359.
9) سند شماره 55967 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 23/5/1359.
یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی نیز حاکی‌از تجمع و آمادگی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقۀ پاوه - نوسود است: «در حدود 200 تن از مهاجمین وابسته به حزب رستگاری در ارتفاعات هانی‌گرمله،(1)کیمنه(2)و بیدرواز،(3)و بیش از 100 نفر دیگر از مهاجمین مسلح حزب دمکرات و کومه‌له در منطقۀ نیسانه، گردنۀ شمنی، داریان(4)و نودشه(5)مستقرند و تصمیم دارند که به پایگاه‌های پاسداران، پیشمرگان مسلمان کرد و برادران ارتش حمله کنند.»(6)
1
تحرکات ایذایی، حملات مکرر گروه‌های مسلح معارض با نظام، بمب‌گذاری‌ها، کمین‌ها، مین‌گذاری‌ها در مناطق مختلف و وجود سلاح‌های غیرمجاز در دست افراد غیرمسئول و نیز پخش شایعات گوناگون، وضعیت امنیتی مناطق کردنشین را بغرنج و پیچیده کرده و گزارش‌های متعدد از نگرانی مسئولان و مردم این مناطق حکایت می‌کند.
گزارش خبرگزاری پارس حاکی است که بهرنگی، فرماندار میاندوآب، امروز دربارۀ مسائل امنیتی منطقۀ میاندوآب گفت: «این شهرستان دارای 2 بخش و 400 روستا و حدود 265 هزار نفر جمعیت است که درحالحاضر 100 روستا در اختیار گروه‌های مسلح غیرقانونی است.» وی گفت: «مدت چهار ماه است که ما اطلاعی از سرنوشت اهالی چندین روستا در منطقه نداریم و نمی‌دانیم که اینها چگونه امرارمعاش می‌کنند. چندین ماه است ارتباط تلفنی بخش تکاب با میاندوآب قطع شده و هیچ‌گونه امکان مرمتی در دست نیست. هرشب مرتباً منطقۀ تکاب و اغلب روستاهای تابع و شاهین‌دژ مورد حملۀ گروه‌های مسلح غیرقانونی قرار می‌گیرند و اهالی درحالت دفاعی به سر می‌برند.» وی افزود: «در بازدید اخیر من از منطقۀ تکاب و شاهین‌دژ، اهالی... خواستار پاکسازی منطقه از وجود ضدانقلابیون شدند.» بهرنگی گفت: «اگر در این کار
1) Hani-garmale هانی‌گرمله: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 66 کیلومتری شمال‌غرب پاوه و 18 کیلومتری شمال‌غرب نوسود و 3 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: همان.
2) Keymane کیمنه: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 67 کیلومتری شمال‌غرب پاوه و 20 کیلومتری شمال‌غرب نوسود و 2 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: همان.
3) Beydarvaz بیدَرواز: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 86 کیلومتری شمال‌غرب پاوه و 21 کیلومتری شمال‌غرب نوسود و 2 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: همان.
4) Daryan داریان: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 26 کیلومتری شمال پاوه و 3 کیلومتری جنوب رودخانۀ سیروان. ر.ک: همان.
5) Nowdeshe نودشه: دهی از دهستان اورامان لهون بخش پاوه شهرستان سنندج، واقع در 48 کیلومتری شمال‌غرب پاوه و 7 کیلومتری شرق پاوه به نوسود - شال شرکان. ر.ک: همان.
6) سند شماره 114984 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص255، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 22/5/1359.
سستی شود، ضدانقلابیون روز به روز تقویت می‌شوند. البته برای پاکسازی، برادران ارتشی، پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد از روحیۀ فوق‌العاده‌ای برخوردارند. ...»(1)
استاندار آذربایجان‌غربی نیز امروز درمورد آتش‌سوزی روستای خانلر اشنویه گفت:
«چند روز پیش که درگیری بین نیروهای نظامی و گروه‌های مسلح غیرقانونی در اطراف اشنویه روی داد، گروه‌های مسلح غیرقانونی یک تانک نظامی را به غنیمت گرفته و با خود بردند و بعداً اطلاع دادند که تانک را تحویل خواهند داد و برای تحویل تانک نمایندگانی از ارتش و استانداری خواستند، ولی تانک را تحویل ندادند. در این درگیری وقتی ارتش با شدت عمل می‌کند، گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌هنگام عقب‌نشینی، خرمن‌های دو روستا را به آتش می‌کشند. چون عبورومرور و کمک‌رسانی به منطقه امکان‌پذیر نبود، درنتیجه خرمن‌های هر دو روستا و قسمت اعظمی از ده خانلر طعمۀ حریق شده است.»
طاهری افزود: «به‌دنبال این ماجرا چند تن از روحانیون و نیز حزب دمکرات و کومه‌له تبلیغات وسیعی را شروع کرده و حتی مردم را به تحصن و تخلیۀ شهر و روستاها وادار می‌کنند. البته لازم است توضیح داده شود دراین‌میان، سرهنگ زکیانی فرمانده لشکر64 نیز دو بار تهدید کرده است اگر تانک را بدون قیدوشرط تحویل ندهند شهر اشنویه را مورد حملۀ نظامی قرار خواهد داد.» طاهری در ادامه گفت: «من به سرهنگ زکیانی توصیه کرده‌ام که فعلاً از این کار خودداری کنند تا بلکه بتوان با تهدید و فشار تانک را پس گرفت.» طاهری آن‌گاه درمورد خبرهایی که ازطریق رادیو تلویزیون مهاباد منتشر شده گفت: «خبرهایی که از مهاباد مخابره می‌شود به‌هیچ‌عنوان مورد تأیید نیست؛ ما حتی دستور قطع حقوق سرپرست رادیو و تلویزیون مهاباد را داده‌ایم و هم‌اکنون آنها دنبال بهانه‌های مختلفی هستند تا جو را در منطقه نامساعد کنند.»(2)
مهندس طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، همچنین در گفت‌وگویی با خبرنگار روزنامه اطلاعات، درمورد اوضاع شهر نقده گفت: «شهر نقده درحالحاضر آرام است و مسئله‌ای نیست.» وی درمورد اوضاع شهر مهاباد گفت: «این شهر در دست مهاجمان است و بهطورکلی هیچ اختیاری دولت در آنجا ندارد.» طاهری افزود: «من صبح امروز، درمورد مهاباد با وزارت کشور تماس گرفتم که بایستی دراینزمینه تصمیم گرفته و اقدام بشود و اگر درمورد وضع مهاباد اقدام نشود، مسئله بسیار حاد خواهد بود و مسائلی ازقبیل حملۀ مهاجمان به ارومیه در تمام نقاط استان تکرار خواهد شد.» استاندار آذربایجان‌غربی درمورد خلع‌سلاح گروه‌ها گفت: «خلع‌سلاح گروه‌ها در جاهایی که ارتش پیشروی دارد، انجام می‌شود و در نقده و سلماس انجام می‌شود، اما در جاهایی که هنوز نمی‌توانیم پیشروی بکنیم، اقدامی نشده است.»(3)طاهری همچنین در مصاحبۀ دیگری اظهار کرد: «درحالحاضر مناطق مهاباد و نقده آرام است،
ولی در اشنویه درگیری‌های پراکنده‌ای میان نیروهای مسلح انقلاب و مهاجمین وجود دارد.»(1)
در همین حال، از کرمانشاه خبر می‌رسد که امروز جمع انبوهی از عشایر سنجابی در میدان جمهوری اسلامی کرمانشاه گرد آمده و اقدام به راه‌پیمایی کردند. گزارش روزنامۀ اطلاعات درمورد این راه‌پیمایی حاکی است: راه‌پیمایان ضمن دادن شعارهایی در طرف‌داری از انقلاب اسلامی و رهبری امام خمینی و شعارهایی در تأیید دادگاه انقلاب اسلامی در دستگیری فئودال‌ها، خواستار مجازات آنها شدند. این گزارش می‌افزاید: «راه‌پیمایان سپس در مقابل جادۀ سنجابی، قطعنامه‌ای در هشت ماده به این شرح صادر کردند: محاکمۀ فئودال‌های دستگیرشده ازجمله اصغرخان، محمدخان، شاه مارخان سنجابی و کریمخان صفایی و نیز دستگیری سایر فئودال‌های منطقه که ظلمشان محرز می‌باشد و ریشه‌کن کردن وابستگان و قطع جریان سیاست آنها در منطقه و اجرای طرح انقلابی و اسلامی اصلاحات ارضی مصوبۀ شورای انقلاب، سرکوبی شدید ضدانقلابیون و عمال وابسته به بعث عراق در نواحی مرزی و سایر نقاط مختلف کشور، تقسیم اراضی مالکین بین خوش‌نشینان و کشاورزان و مصادرۀ اموال آنها به نفع مستضعفان، احیای کشاورزی جهت رهایی کشور از وابستگی، ایجاد راه‌ها و مدارس برای جلوگیری از کوچ مردم روستاهای منطقه به شهر و...»(2)
1
باتوجهبه حوادث و درگیری‌های مکرری که معمولاً به‌طور روزمره میان طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با مردم مؤمن به انقلاب اسلامی در مناطق و شهرهای مختلف صورت می‌گیرد، به نظر می‌رسد که کادر رهبری این سازمان، از تحریک این‌گونه مخالفان و ایجاد درگیری، به‌ویژه درگیریهایی که به خشونت و ضرب‌وجرح کشیده شود، برخلاف آنچه در مواضع خود اعلام می‌کند، چندان ناراضی نیز نباشد، زیرا نتیجة نهایی، جذب بیشتر هواداران است. نمونه‌های گزارش‌شده، به‌طور روزانه، از شهرهای گوناگون، گویای این شیوه می‌باشد. دراین‌خصوص، به‌دنبال درگیری روز گذشتۀ طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شیراز با گروهی از مخالفان خود، امروز نیز این درگیری‌ها ادامه یافت و چندین مجروح نیز برجای گذاشت. دراین‌مورد گزارش شهربانی شیراز حاکی است: «در ساعت 21:30 مورخۀ 21/5/59 به‌دنبال نمایش نوار ویدئویی مجاهدین خلق [منافقین] از تلویزیون مداربسته در کوچۀ رشیدی، بین طرف‌داران آنها و مردمی که به آنجا حمله کردند با سنگ و چوب درگیری شد که تا ساعت 13 روز 22/5/59 ادامه داشت. تعدادی به‌طور سطحی مجروح [شدند] و سپاه پاسداران وارد [ساختمان] مجاهدین خلق شده و اوراق آنها را با خود بردند و 10 نفر از مجاهدین خلق نیز توسط سپاه پاسداران دستگیر و به دادگاه انقلاب اعزام گردیدند.»(3)
گزارش امروز روزنامۀ اطلاعات نیز دربارۀ برخوردی از این نوع در شهر آباده شیراز است. بنا به این گزارش: «گروهی از هواداران مجاهدین خلق [منافقین] در آباده در مقابل شهرداری این شهر اقدام به نصب تابلو و شعار و پخش کتب و نوار کردند. این اقدام با اعتراض گروهی از مخالفین مواجه شد و میان آنها درگیری به وجود آمد. این درگیری با دخالت مأموران شهربانی و سپاه پاسداران خاتمه یافت.»(1)
1
امروز هیئتی برای رسیدگی به مسائل امنیتی منطقه به خوزستان اعزام شد. اما جلسه‌ای که شامگاه امروز در حسینیۀ اعظم اهواز با حضور این هیئت و گروهی از مردم اهواز تشکیل شده بود، به تشنج و درگیری لفظی میان مشاور رئیس‌جمهور و استاندار خوزستان و طرف‌داران دو جریان اصلی حکومتی، کشیده شد. گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس دراین‌مورد حاکی است:
«محمدحسن پیرحسینی مشاور رئیس‌جمهور و حجت‌الاسلام مجد سرپرست سازمان بسیج ملی، به‌همراه هیئتی مرکب از نمایندگان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و وزارت کشور برای سازماندهی بسیج ملی و بررسی مسائل امنیتی منطقه و ایجاد هماهنگی نیروهای مسلح و نهادهای انقلابی، به خوزستان سفر کردند. این هیئت سپس در اجتماع گروهی از مردم اهواز در حسینیۀ اعظم این شهر حضور یافت و طی سخنرانی‌هایی، نیازمندی‌ها و مشکلات مردم را مورد بررسی قرار داد. ...»(2)
در گزارش خبرگزاری پارس دربارۀ جو موجود در حسینیۀ اعظم آمده است: «پس از سخنرانی حجت‌الاسلام مجد، آقای پیرحسینی، مشاور رئیس‌جمهور، آغاز سخن کرد و در قسمتی از اظهاراتش گفت: "به مسائل استان توجه نمی‌شود، درمورد اشخاص ناصالح و این‌گونه کسان تصمیمی گرفته نمی‌شود." دراین‌میان مواردی به‌ویژه درمورد انتصاب نابه‌جای چند تن از وزرا مطرح شد و نیز گفته شد استاندار خوزستان برای مردم این استان دلش نمی‌سوزد و اقدامی نمی‌کند.» در ادامۀ این گزارش آمده است: «در این هنگام اعتراض‌هایی ازطرف مردم عنوان شد و مشاور رئیس‌جمهور برای حفظ نظم و آرامش، شخص اعتراض‌کننده و سایرین را که در موافقت و مخالفت مطالبی بیان می‌کردند به آرامش دعوت کرد و از آنان خواست در پایان مراسم مطالب خود را بیان کنند. پس از سخنان مشاور رئیس‌جمهوری، استاندار خوزستان به اعتراضات مردم پاسخ گفت و در چند مورد براثر هیاهو و جاروجنجال مردم، مجبور به قطع سخنانش شد.»
این گزارش می‌افزاید: «حجت‌الاسلام مجد، وی [غرضی] را دعوت به نشستن کرد، لیکن وی قبول نکرد و در ادامۀ سخنان خود به تشریح کارهایی که انجام داده است پرداخت و از بی‌لطفی مردم گله کرد. وی در پایان اظهار داشت: "گفته شده است که من برای استقبال از نمایندۀ رئیس‌جمهور به فرودگاه نرفته‌ام درحالیکه این امر لزومی ندارد و نمایندۀ رئیس‌جمهور یا هرکس دیگری بیاید، برای من فرق نمی‌کند؛ من جلو هیچ‌کس سر تعظیم فرود نمی‌آورم و در دوران زندگی خود نیز به کسی التماس نکرده‌ام." وی در اینجا جلسه را با خداحافظی و به‌صورت قهر ترک کرد.»
خبرنگار خبرگزاری پارس در ادامۀ گزارش خود آورده است:
«در این هنگام گروهی به دادن شعار "درود بر غرضی" و گروهی به دادن شعار "مرگ بر غرضی" پرداختند. در اینجا مشاور رئیس‌جمهور گفت: "این صحبت اخیر آقای غرضی که گفته شده برای استقبال از ما می‌بایست به فرودگاه می‌رفته، کذب محض است و ایشان به من توهین کرده است."» خبرنگار خبرگزاری پارس افزود: «در تماسی که با آقای غرضی داشتیم ایشان اظهار داشتند: "همۀ صحبت‌هایی که شده مورد تأیید نیست. ... اما اینکه گفته شده حرف بنده را کسی قطع کرده باشد، موضوع به این صورت نیست. ضمن اینکه صحبت می‌کردیم سؤال می‌شد و جواب هم داده می‌شد و آقای مجد هم هرگز به بنده نگفته که بنشین، بلکه جمعیت خواستار این بود که صحبت‌ها ادامه پیدا کند و صحبت‌ها ادامه پیدا کرد و مردم آرام شدند و جواب خودشان را هم گرفتند. این هم که گفته شده تاکنون به حال خوزستان دلسوزی نشده، سخن کسانی است که تازه وارد استان شده‌اند و نمی‌دانند که گذشتۀ خوزستان به چه صورت بود. در آخر مطلب هم بنده با کمال میل گفتم که بله، خطوطی که توسط نمایندۀ رئیس‌جمهور رسم شده خطوطی نبوده که بر وفق انقلاب باشد و من از سپاه پاسدار [ان] و جهاد سازندگی و دادسراهای انقلاب به‌شدت حمایت خواهم کرد و تمام بار انقلاب را بر دوش آنها می‌بینم و تنها آنها هستند که می‌توانند بار انقلاب را حمل کنند. و مردم در اینجا خیلی تکبیر گفتند." استاندار خوزستان افزود: "بنده با همان روشی که داشتم که نسبت به موجودیت ادارات خیلی خوش‌بین نبودم و اعتقاد ندارم که اینها ابزارهای انقلابی باشند، این را هم بیان کردم و خواستار این شدم که بسیاری از این ادارات باید منحل شوند و کارکنان آنها در خط تولید ادامۀ فعالیت دهند. و در آخر هم، این مطلب که "درود بر غرضی" گفته شده باشد، محرز است؛ ولی مرگ بر مدنی گفتند و به‌هیچ‌وجه من چنین چیزی [مرگ بر غرضی] نشنیدم و با حالت خداحافظی از مردم جدا شدم، زیرا کسانی که آنجا جمع شده بودند نمایندگان کسانی نبودند که من از آنها خداحافظی کنم."»(1)
1
بعدازظهر امروز، سفرای نُه کشور خارجی مقیم تهران در دیداری با رئیس مجلس شورای اسلامی، نامهای را به وی تسلیم کرده و خواستار آزادی گروگانهای امریکایی شدند. متن کامل نامه به قرار زیر است:
«جناب حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی،
عالی‌جناب، امضاکنندگان زیر نمایندگان کشورهای نامبرده در زیر می‌باشیم: استرالیا، اتریش، ایرلند، فنلاند، یونان، سوئد، نروژ، سوئیس و اسپانیا در اجرای دستورات دولت‌های متبوع خود جسارتاً حضور عالی اعلام می‌داریم که به‌عنوان نمایندگان کشورهایی که احترام به قوانین بین‌المللی و حل مسالمت‌آمیز مناقشات ازنظر آنان حائز کمال اهمیت می‌باشد با آن جناب خطاب می‌نماییم. دولت‌های متبوع ما نگرانی عمیق خود را از ادامۀ بازداشت گروگانهای سفارت، [اعلام داشته] و [به] استقلال ایران و حق ملت ایران در تعیین آیندۀ خود عمیقاً احترام می‌گذارند، ولی از همان
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره149، صص4 - 2، خبرگزاری پارس از اهواز، 23/5/1359.
لحظات اولیۀ بحران بر این عقیده بوده‌اند که بازداشت گروگان‌ها نمایانگر نقض شدید قوانین بین‌المللی و موجب به‌خطرافتادن صلح و امنیت بین‌المللی می‌گردد. امضاکنندگان زیر، رؤسای هیئت‌های سیاسی از مجلس شورای اسلامی مصراً درخواست دارند که با درنظرگرفتن دلایل انسانی و حقوقی نسبت به خاتمه‌دادن به ادامۀ بازداشت گروگان‌ها بدون تأخیر بیشتر، اقدام عاجل مبذول دارند. ما همچنین مصراً درخواست داریم که گروگان‌ها بدون محاکمه آزاد گردند. محاکمۀ گروگان‌ها خود به‌طور آشکار دلیل جدیدی بر نقض قوانین بین‌المللی خواهد بود. از فرصت استفاده نموده، مراتب احترامات فائقه را نسبت به آن جناب تجدید می‌نماییم.»(1)
آقای هاشمی رفسنجانی در پاسخ سفیر اسپانیا که به نمایندگی از سفرای مزبور، این نامه را تسلیم وی کرده بود، اظهار کرد: «لزوم حفظ حقوق بین‌المللی یک واقعیتی است که ما نیز به آن واقفیم و مراعات آن را به نفع همۀ کشورهای ضعیف و متوسط می‌دانیم. اگرچه باور داریم که ابرقدرت‌ها با حق وتویی که برای خود دراین‌باره قائل شده‌اند قوانین تا حدودی یک‌طرفه است، اما حتی اگر این قوانین یک‌طرفه هم حفظ شود ما تاحدودی مصونیت پیدا خواهیم کرد.»
وی سپس ضمن انتقاد از خودداری ایتالیا از تحویل 5 فروند بالگرد ایران که طی قراردادی مبلغ آن نیز پرداخت شده است، افزود: «هنگامی‌که از کشور ایتالیا علت عدم تحویل هلیکوپترها را می‌پرسیم می‌گویند امریکا از تحویل آن جلوگیری می‌کند.» آن‌گاه آقای رفسنجانی گفت: «این ابرقدرت‌ها هستند که خودشان پایبند قوانین نیستند؛ بااینکه قوانین یک‌طرفه و به نفع آنها می‌باشد حاضر به مراعات عادلانۀ آن نمی‌باشند.»
وی سپس با اشاره به برخی از موارد نقض قوانین بین‌المللی توسط امریکا و حمایت آن کشور از رژیم پهلوی و نیز تحریم اقتصادی ایران ازسوی امریکا، خطاب به سفرای خارجی مقیم تهران گفت: «من باید بگویم که بحران گروگان‌ها کار دولتی نبوده، بلکه این مردم بودند که آنها را گروگان گرفته‌اند. ما هم تابع مردم هستیم و به خواست مردم عمل می‌کنیم. ما این انتظار را از ابرقدرت‌ها داریم که روابطشان را با ما رابطۀ دو دولت مستقل بدانند؛ لذا این است که ما تجاوز شوروی به افغانستان و ارزان‌خریدن گازمان را که ظالمانه بود مورد خشم خود قرار می‌دهیم.»
رفسنجانی در ادامۀ صحبت‌های خود متذکر شد: «سفارت امریکا یک جاسوسخانه بود و گروگان‌ها به‌عنوان جاسوس، آن هم نه جاسوس ساده، در ایران توطئه می‌کردند. همین‌هایی که اسمشان دیپلمات است ما رد پای آنها را در ترورهای گروه فرقان پیدا کردیم. آیا عرف و قوانین بین‌المللی به دیپلمات‌ها اجازۀ شرکت در ترور شخصیت‌های برجستۀ یک کشور انقلابی را می‌دهد؟»
رئیس مجلس در پایان گفت: «من این نامه را در خدمت نمایندگان مجلس شورای اسلامی مطرح خواهم کرد، ولی من از نمایندگان کشورهای دوست می‌خواهم که بیش از آنچه به‌عنوان نقض قوانین با ما در میان می‌گذارند، ده‌ها و بلکه صدها مورد تجاوزات امریکا به حقوق، اقتصاد، سیاست و فرهنگ مردم ما را به سران دولت امریکا متذکر شده و فشار بیاورند تا دست از زورگویی‌هایش بردارد.»(2)
1
موضوع دستگیری یک زن میسیونر مذهبی به‌جرم جاسوسی در اصفهان و نیز دستگیری دو تن از دیگر اتباع انگلیس در یزد در هفتۀ گذشته به همین جرم، درمیان رسانه‌های غربی بازتاب وسیعی یافته است؛ ازجمله، خبرگزاری فرانسه از لندن به نامۀ اسقف کانتربوری به امام خمینی دراین‌مورد اشاره کرده و چنین گزارش می‌دهد: «اسقف "رابرت رونسی"، رهبر مسیحیان انگلیک انگلستان، امروز اعلام کرد در پیامی که برای آیت‌الله خمینی ارسال داشته، خواستار آزادی میس "جین وادل"، میسیونری که در اصفهان به‌جرم جاسوسی دستگیر شده بود، شده است. وی همچنین در این پیام خواستار آزادی یک میسیونر دیگر به نام "جان کلمن" که به‌اتفاق همسرش دستگیر شده بود، شده است. رابرت رونسی در این پیام اضافه کرده که اوضاع کلیسای ما در ایران مدت‌هاست که وی را به خود مشغول کرده است. اسقف رونسی همچنین متذکر شده است که میس وادل به‌هیچ‌وجه در فعالیت‌های جاسوسی شرکت نداشته و اتهاماتی را که به وی وارد شده است برمبنای حقیقت نمی‌داند. رابرت رونسی در ادامۀ اظهارات خویش گفته است که کلیسای انگلیک ایران یک مرکز مستقل بوده و تابع دولت انگلیس نمی‌باشد. ...»(1)
رادیو اسرائیل نیز در بخش خبری امروز خود دراین‌باره گفت: «سفارت بریتانیا در تهران از مقامات دولت ایران درخواست کرد که دو نفر از اتباع انگلیسی را که در شهر یزد ناپدید شده‌اند، بیابد. این دو تن عبارت‌اند از جان کلمن پزشک و کشیش انگلیکان و همسرش "اُدری". نامبردگان برای ادای توضیحات به دادگاه انقلاب فراخوانده شدند و پس از آن اثری از آنان در دست نیست. سفارت بریتانیا همچنین درخواست کرد به نمایندۀ این سفارت اجازه داده شود از خانم جین وادل سکرتر اسقف انگلیکان که هفتۀ گذشته بازداشت شده است، بازدید نماید.»(2)در همین حال، «سه میسیونر مذهبی نیز که هفتۀ گذشته در اصفهان بازداشت شده بودند به انگلیس بازگشتند. به آنها 72 ساعت مهلت داده شده بود که ایران را ترک کنند.»(3)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 149، 24/5/1359، ص2، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از لندن، 13 اوت 1980، 22/5/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره148، 23/5/1359، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت19:00، 22/5/1359.
3) همان، ص15، رادیو لندن (فارسی)، ساعت: 20:45، 22/5/1359.
1
امروز در یکی از سینماهای بغداد آتش‌سوزی عظیمی رخ داد که یاد فاجعۀ سینما رکس آبادان را در اذهان عمومی و رسانه‌ها زنده کرد. رسانه‌های داخلی ایران و برخی گروه‌های معارض عراقی این حادثه دلخراش را که در آن 59 الی 65 نفر کشته و بیش از 50 نفر زخمی شدند،(1)به رژیم عراق نسبت دادند، اما مقامات رسمی عراق واکنش‌های متفاوتی داشتند.
سازمان پیکار اسلامی عراق با انتشار اطلاعیه‌ای به مقایسه فاجعه سینما رکس آبادان و این حادثه پرداخت و اعلام کرد: «در فاجعه‌ای که روز پنجشنبه توسط مزدوران صدام حسین در یکی از سینماهای بغداد به وجود آمد 65 کشته و 51 زخمی دربرداشت و از شواهد چنین برمی‌آید که از ورود ماشین‌های آتش‌نشانی به صحنه حادثه ممانعت به عمل آمده و راه را برای هرچه بیشتر کشته‌شدن بی‌گناهان هموار ساخت.» سازمان پیکار اسلامی عراق در این اطلاعیه همچنین خاطرنشان ساخته که «ملت ما در عراق پس از این حادثه بر روی دیوارهای خیابان‌ها نوشتند که صدام سینما را با همه تماشاگران به آتش کشاند و این به معنی آن است که ملت ما جنایتکار واقعی را پیدا کرده و برای آن کیفر عادلانه‌ای مقرر می‌سازد. ...»(2)دراینحال، رادیو تلویزیون عراق ضمن افزایش تبلیغات خود علیه ایران، این آتش‌سوزی را به مبارزان مسلمان عراقی نسبت داده‌اند. روزنامه جمهوری اسلامی ضمن اعلام این خبر به نقل از خبرنگار خود در کویت، افزود: «یک مسافر که از عراق به کویت آمده بود به خبرنگار ما اظهار کرد: "شعله‌های آتش از فاصله ده کیلومتری قابل‌رؤیت بود." ناظران سیاسی معتقدند این آتش‌سوزی کار خود دولت عراق بوده و برای زمینه‌سازی درجهت یک مانور عظیم سیاسی (و شاید هم نظامی) صورت گرفته است.»(3)
اما روزنامه واشنگتن پست به نقل از خبرگزاری رسمی عراق، این آتش‌سوزی را ناشی از اتصال برق دانسته و آورده است که «اولین آتش‌سوزی ناشی از جرقه در مدار کوتاه برق گسترده نبود، اما بسیاری از قربانیان زیر پا له شدند.» واشنگتن پست افزود: «افراطیون اسلامی مسئولیت چندین بمب‌گذاری را ظرف 6 ماه گذشته در عراق برعهده گرفته بودند، اما وزارت کشور عراق در بیانیه خود اشاره می‌کند که آتش‌سوزی این حادثه ارتباطی با مسائل سیاسی نداشته است.»(4)
1) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، "زمینه‌سازی و آغاز تهاجم"، ص242، خبرگزاری آسوشیتدپرس، به نقل از روزنامه واشنگتن پست، 16/8/1980، 25/5/1359، مترجم مهدی رنجبران.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/5/1359، ص1.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص6، خبرنگار جمهوری اسلامی از کویت.
4) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، "زمینه‌سازی و آغاز تهاجم"، صص242 و 243، پیشین.
1
در ادامه تبلیغات روزمره رسانه‌های عراق علیه جمهوری اسلامی ایران و مقامات آن، امروز نیز رادیو بغداد در بخش‌های مختلف خبری خود ضمن حمله به مقامات ایران، بازهم به سیاه‌نمایی اوضاع داخلی ایران پرداخت. در بخشی از گفتار این رادیو ضمن حملۀ شدید به انتخاب محمدعلی رجایی آمده است:
«بیچاره محمدعلی رجایی که از پیش محکوم به شکست است، زیرا اگر هم بخواهد کامیاب شود بازهم شانس او ناچیز است. رجایی نیز از این لحاظ بیچاره است که وی چکیده تضادهایی است که هنوز به پایان نرسیده است. ... آیا رجایی خوش‌شانس‌تر از همکار وی ابوالحسن بنی‌صدر خواهد بود، زیرا که بنی‌صدر هنوز مانند هیکلی است که از انجام هر کار و یا حرکتی عاجز و ناتوان است، زیرا [امام] خمینی او را برای این خواسته است که چون کالبدی بدون محتوا و چون مهره حاکمی بدون قدرت و اختیارات به حیات خود ادامه دهد. ...»(1)
این رادیو در گفتار دیگری در همین بخش خبری، با تقلیدی ناشیانه از ادبیات گروه‌های چپ، به تحلیل اوضاع داخلی ایران پرداخته و می‌گوید: «پدیده عدم‌ثبات سیاسی همچنان به‌عنوان خصلت اساسی و مظهر عمده و برجسته‌ای در مسیر رویدادهای ایران باقی خواهد ماند و این پدیده اساساً ناشی از بروز تضادها و برخورد اندیشه‌های سیاسی است که بر پهنه ایران حکم‌فرما است و می‌توان ابعاد این پدیده را ازخلال علایم و نشانه‌های متعددی معین ساخت که دربرابر خلق‌های مبارز ایران روشن و آشکار است. پس از آنکه حزب جمهوری اسلامی که از حمایت و پشتیبانی [امام] خمینی برخوردار است امکان یافت سیطره و نفوذ خود را بر مراکز حساس و حیاتی مدیریت امور دولتی بسط دهد، سایر نیروهای سیاسی که به‌نحوی فعال، در سرنگونی رژیم شاه مشارکت نمودند، در انزوا قرار گرفتند و عملاً از مسیر رژیم دور نگهداشته شدند. همچنان‌که به آنها حتی اجازه شرکت در پارلمان که اصولاً می‌بایستی بیانگر آرا و اراده آزاد تمام خلق‌های ایران و به‌حق منبع زند‌ه‌ای برای برقراری حالت ثبات و پیشرفت در ایران باشد، داده نشد. ... چراکه این مجلس جز مرکزی برای صدور آرا و افکار حزب جمهوری اسلامی چیز دیگری نیست. ...»(2)
رادیو بغداد در بخش دیگری از برنامۀ سخن‌پراکنی خود علیه جمهوری اسلامی ایران، باتوجهبه فرار اخیر یک هواپیمای نظامی ایران به عراق و پناهنده‌شدن خلبان و سرنشینان دیگر آن، با همان ادبیات، چنین می‌گوید:
«میهن‌پرستان و انقلابیون راستین، دانشجویان مبارز انقلابی، کارگران ستمدیده، سربازان و افسران انقلابی ایران! رفقای شما در سرتاسر ایران در ارعاب و ترور به سر می‌برند. ... در پرتو این واقعیت بود که هواپیمای ایرانی با سرنشینان خود به عراق پناه برد؛ همچنان‌که دیگران نیز به دیگر کشورهای همجوار پناه برده‌اند و عراق درهای خود را در روی آنان باز کرد و هر
مبارز ایرانی را در آغوش گرفته و می‌گیرد، چراکه عراق... از مبارزات خلق‌های او پشتیبانی و همبستگی هرچه بیشتر را نشان می‌دهد. و درهمین‌رابطه است که به فرمانده و سرنشینان هواپیمای مزبور حق پناهندگی داده شد و این امر در بیانیه رسمی وزارت امور خارجه یادآوری گردیده است؛ مضافاً به اینکه عراق پیوسته گفته است ما همیشه در جانب خلق‌های پیکارجوی ایران قرار می‌گیریم و از خواستهای مشروع آن خلق‌ها حمایت می‌نماییم. ...»(1)
1
در ادامه تحرکات مرزی عراق، امروز گزارش‌های منابع خودی حاکی‌از نقل‌و‌انتقال‌ها و تقویت استحکامات و نیروهای عراق در سراسر مرز است و این تحرکات، به‌خصوص در نواحی جنوب و مرز آبی نیز قابل‌توجه است.
دراینزمینه، یک هشدار از نیروی زمینی ارتش به ژاندارمری حاکی است که «عراق در سراسر مرز نیرو پیاده کرده و قصد دارد در تاریخ 25/5/59 حمله نماید.»(2)در گزارش پاسگاه ژاندارمری تپه‌گل نیز آمده است: «در ساعت 20:20 مورخ 23/5/59 تعداد 3 دستگاه خودرو نظامی وارد پاسگاه ممدخدر عراق گردیده و افراد پیاده‌نظام در آن پاسگاه مستقر و احتمال دارد که هر آن حملات خود را متوجه پاسگاه [تپه‌گل] نمایند.» در پایان این گزارش، پاسگاه مزبور تقاضای نیروهای کمکی کرده است.(3)
همچنین، «برابر گزارش پاسگاه 953 نفت‌شهر، پاسگاه کومه‌له سنگ عراق که روبه‌روی پاسگاه میان‌تنگ ایران قرار دارد اخیراً به پاسگاه وادی هران تغییر نام یافته و در سه کیلومتری آن نیز پایگاه عظیم وادی هران قرار دارد که استعداد آن بالغ بر یک گردان و جنگ‌افزار آن نیز شامل توپ و تانک و سلاح‌های مدرن است، که این گردان از تیپ مندلی اعزام گردیده است.»(4)
از سوی دیگر، عراق در منطقۀ مرزی خرمشهر و آبادان نیز تحرکات فراوانی ازقبیل تقویت استحکامات، نیرو و تجهیزات داشت. دراینزمینه، به گزارش ستاد مشترک ارتش، ارتش عراق در دو کیلومتری جاده بصره به فاو (روبه‌روی خرمشهر)، یک آتشبار 122 میلی‌متری و 6 آتشبار متوسط مستقر کرده است.(5)همچنین، سنگرهای عراقی مقابل نهر فعلیه افزایش یافته و نیروهای آن تقویت شده‌اند.(6)در ساعت 21 نیز تعداد 2 دستگاه خودرو گاز و یک دستگاه آمبولانس وارد پاسگاه شلمچه عراق شده و نیروهای نظامی پیاده کرده است.(7)
در ادامه، درباره تحرکات عوامل داخلی عراق نیز یک گزارش حاکی است: «علی‌اکبر فرزند کدخدا عباس خسروی با مأمورین اطلاعاتی عراق همکاری دارد.» در بخش دیگری از همین گزارش آمده است: «اخیراً استخبارات "میدان" عراق، بیش از 120 تن از مهاجمین مسلح را با تجهیزات کامل جهت تقویت نیروهای مستقر در بعوبه [بعقوبه] به آن منطقه فرستاده تا به پاسگاههای نوار مرزی ایران حمله کنند.»(8)
عملیات مین‌گذاری در جاده‌ها و مقابله نیروهای خودی با آن نیز ادامه دارد. در ساعت 11 امروز، یک نفربر خودی در تنگه رستم مابین گرده‌نو و باویسی، با مین برخورد کرد و به‌دلیل
1) همان، صص21 و 22، رادیو بغداد، ساعت: 12، 23/5/1359.
2) سند شماره 55967 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص148، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 23/5/1359.
3) سند شماره 283348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه، رکن3 و رکن2، 24/5/1359، برابر اعلام گروهان خان‌لیلی به استناد گزارش پاسگاه تپه‌گل؛ و - سند شماره 55970 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 24/5/1359، برابر اعلام ژاندارمری مستند به گزارش ژاندارمری کرمانشاه.
4) سند شماره 55953 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 23/5/1359؛ و - سند شماره 114972 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 24/5/1359.
5) سند شماره 55956 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش سماجا (رکن3) مرکز فرماندهی، 23/5/1359.
6) سند شماره 55951 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش سماجا (رکن3) مرکز فرماندهی، 23/5/1359.
7) سند شماره 55970 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - فیش سیاسی شماره 50639، مورخ 23/5/1359.
8) سند شماره 274 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تهران، 23/5/1359.
پاره‌شدن شنی آن، از کار افتاد در این حادثه یک درجه‌دار مهندس از ناحیه کمر آسیب دید.(1)
همچنین، گزارش امروز روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حاکی است: «در چند روز گذشته، توسط فدائیان امام در نوار مرزی غرب کشور، منطقه خانه‌شور و قالیچه، تعداد 17 عدد مین ضدتانک و ضدنفر کشف و خنثی گردید.»(2)به گزارش رئیس شهربانی کرمانشاه، گروه گشتی پلیس در ساعت 22 امروز از یک شخص مظنون که از اهالی آذربایجان بود، مقادیری مواد منفجره کشف کردند.(3)
1
امروز میان گروه‌های مسلح معارض با نظام و نیروهای مسلح خودی در مناطق مختلف کردنشین ازجمله سردشت، بانه و مریوان، درگیری‌های خونینی رخ داد.
در یک حادثه هوایی در ساعت 11:30 دقیقه امروز، که متعاقب آن درگیری شدیدی میان مهاجمان مسلح ضدانقلاب و نیروهای ارتش جمهوری اسلامی در اطراف سردشت رخ داد، 67 نفر از مهاجمان ضدانقلاب کشته و 42 نفر دیگر مجروح شدند. در این حادثه، یک بالگرد 214 ارتش به محاصرة مهاجمان درآمد و منهدم شد، اما سرنشینان آن در یک عملیات نجات، با تلاش نیروهای کمکی که از سردشت به منطقه اعزام شده بودند، نجات یافتند.(4)-(5)نیروی زمینی ارتش نیز ضمن تأیید این خبر با استناد به منابع اطلاعاتی خود، اسامی برخی از مهاجمانی را که در این حادثه به‌طرف بالگرد 214 ارتش تیراندازی کرده بودند آورده و اعلام کرده که این افراد از اهالی آبادی‌های کوله و لیلانه بوده‌اند.(6)
در یک درگیری دیگر، مهاجمان مسلح غیرقانونی پایگاه آربابا در حومۀ بانه را زیر آتش قرار دادند که با آتش توپخانه و خمپاره‌انداز شدیداً به حملات آنها پاسخ داده شد.(7)
بعدازظهر امروز نیز در یک عملیات پاکسازی که به‌همت نیروهای ارتش و سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد در شمال‌شرقی شهر مریوان اجرا شد، 10 نفر از مهاجمان مسلح غیرقانونی دستگیر و تلفات سنگینی به آنها وارد آمد و تعدادی مدارک و وسایل تبلیغاتی و لوازم ارتش، به دست نیروهای مسلح خودی افتاد.(8)
در همین حال تحرکات مسلحانه و نقلوانتقالات عناصر مسلح ضدانقلاب، مرتباً گزارش می‌شود. یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «در گردنه کرسی یک گروه مسلح ضدانقلاب مستقر می‌باشند و شب‌ها به نزدیکی‌های فرودگاه و قلعه حسن‌آباد(9)حمله
1) سند شماره 56016 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ه - ع) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
4) ضمیمه دارد؛ اطلاعیة بعدی روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور درمورد این حادثه و چگونگی نجات سرنشینان بالگرد محاصره‌شدة 214.
5) روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص17، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، مستند به اطلاعیه روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور، ساعت 22:45 دقیقه، 23/5/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص4، به نقل از همان و نیز به نقل از مهندس طاهری استاندار آذربایجان‌غربی.
6) سند شماره 56026 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص69، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا (پست فرماندهی)، برابر اعلام نزاجا، 28/5/1359.
7) سند شماره 56022 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ه - ع) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج، براساس اطلاع ستاد مشترک ارتش و سپاه پاسداران سنندج.
9) حسن‌آباد: نام یکی از دهستان‌های بخش حومه شهرستان سنندج، این دهستان در جنوب شهر سنندج واقع شده، ازطرف شمال محدود است به دهستان حسین‌آباد و ازطرف شرق به دهستان ییلاق، و ازطرف غرب به دهستان کلاترزان و از جنوب به دهستان ژاوه‌رود. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
میآورند. در روستای کرجو(1)و نوره(2)نیز همچنان دشمن در فعالیت است. در روستای زلکه،(3)ضدانقلاب به‌طور مسلح فعالیت دارند و ایوب نبوی که جزو کومه‌له بوده، سرپرست آنان می‌باشد و از منطقه هران به روستای زلکه برگشته است. در گردنه سنگ‌سرخ آویهنگ(4)نیز یک روستا به نام دادانه(5)و بزان(6)واقع شده است و افراد مسلح در پشت این آبادی‌ها مستقر می‌باشند.» این گزارش می‌افزاید: «مظفر رستمی که اهل هویه(7)می‌باشد و از کمونیست‌هایی است که در آن محل مبادرت به مین‌گذاری نموده است. [همچنین] در روستای پایگان(8)و آویهنگ به نیروهای دشمن افزوده می‌شود.»(9)همچنین، به گزارش سپاه نقده: «در اطراف روستای پلیسلو(10)افراد حزب دمکرات در گردنه مستقر شده‌اند و طبق اطلاع، امشب به نقده [...(11)] حمله خواهند کرد.»(12)گزارش لشکر28 کردستان نیز گویاست که «در پاسگاه قره‌موسی در بین بوکان و میاندوآب، پیشمرگان زیادی هستند که مشغول آموزش می‌باشند.»(13)گزارش دیگری از مرکز اطلاعات غرب کشور حاکی است: «افراد مسلح کومه‌له همیشه در دهات نصرت در نزدیکی تونل کنگاور در کمین می‌باشند.»(14)
1) Karju کرجو: دهی از دهستان حسن‌آباد بخش حومه شهرستان سنندج، واقع در 15 کیلومتری جنوب‌غربی سنندج و 5 کیلومتری جنوب گرماش. ر.ک: همان.
2) Navare نَوَره: دهی از دهستان حسن‌آباد بخش حومه شهرستان سنندج، واقع در 10 کیلومتری غرب سنندج و 8 کیلومتری جنوب راه شوسه سنندج به مریوان. ر.ک: همان.
3) Zalke زلکه: دهی از دهستان حسین‌آباد بخش میرانشاه شهرستان سنندج، واقع در 3 کیلومتری شمال‌غربی حسین‌آباد و 6 کیلومتری افراسیاب. ر.ک: همان.
4) Avihang آویهنگ: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 30 کیلومتری شرق رزاب و 30 کیلومتری جنوب‌غرب سنندج. ر.ک: همان.
5) دادانه: دهی از دهستان حسن‌آباد بخش حومه شهرستان سنندج، واقع در 14 کیلومتری جنوب‌غرب سنندج و 3 کیلومتری غرب میره‌بزان. ر.ک: همان.
6) Bezan بزان: دهی از دهستان کلاترزان بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 38 کیلومتری غرب سنندج و 10 کیلومتری جنوب جاده شوسه سنندج به مریوان. ر.ک: همان.
7) Huye هویه: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 30 کیلومتری جنوب‌شرق رزاب و 5 کیلومتری جنوب آویهنگ. ر.ک: همان.
8) پایگِلان: Pay-gelan درست است: دهی از دهستان ژاوه‌رود بخش رزاب شهرستان سنندج، واقع در 31 کیلومتری جنوب‌شرق رزاب و 20 کیلومتری جنوب‌غرب آویهنگ. ر.ک: همان.
9) سند شماره 114978 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص82، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان به ستاد مشترک ارتش و سپاه، 23/5/1359.
10) یونسلی: Yunesli درست است: دهی از دهستان حومه بخش سلدوز شهرستان ارومیه، واقع در 18 کیلومتری شمال‌غربی نقده و 5/8 کیلومتری شمال راه شوسه نقده به اشنویه. ر.ک: همان، جلد 4.
11) نقطه‌چین، علامت ناخوانابودن یک کلمه از سند است.
12) سند شماره 425575 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص70، از سپاه نقده به سپاه ارومیه، 23/5/1359.
13) سند شماره 114975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص57، گزارش مرکز بررسی مناطق ایران (منطقه 7)، از لشکر28 (رکن2)، به دفتر عملیات، 23/5/1359.
14) سند شماره 114976 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص209، از مرکز اطلاعات غرب کشور به دفتر عملیات، 23/5/1359.
1
امروز عصر محاکمه 7 نفر دیگر از متهمان به شرکت در کودتای تیرماه گذشته در دادگاه شعبه دوم ویژه ارتش در اصفهان آغاز شد و پس از پنج ساعت رسیدگی به پرونده متهمان، 3 تن از آنان به اعدام محکوم شدند.(1)
دراینحال، روزنامه انقلاب اسلامی امروز نامه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به امام خمینی را منتشر کرد که در صدر این نامه برخلاف روال همیشگی، از «بسم الله الرحمن الرحیم» استفاده شده و در آن، ضمن اشاره به انتشار اخباری مبنی‌بر دخالت این سازمان در کودتای مزبور، این موضوع یک بار دیگر به‌طرز زیرکانه‌ای تکذیب شده است. متن نامه به این شرح است:
«بسم‌الله الرحمن الرحیم، تهران - محضر امام خمینی - پس از عرض سلام، اخیراً برخی مسئولان رسمی به دخالت مجاهدین خلق در توطئه کودتای نافرجام برحسب اقرار یکی از متهمان معدوم اشاره نموده و برخی رسانه‌ها نیز این امر را عامداً دامن می‌زنند. وفاداری مجاهدین خلق به جمهوری اسلامی و ضرورت برطرف‌نمودن القاء شبهاتی ازاین‌قبیل ایجاب می‌کند تا با یادآورشدن این نکته که مجاهدین از مدت‌ها پیش تمام گفتنی‌ها را دراین‌رابطه طی نامه‌های متعددی به دفتر امام و دفتر رئیس‌جمهوری (که یک بار علناً نیز مورد تأیید ایشان قرار گرفت) در میان گذاشته‌اند. از شخص آن حضرت تقاضا می‌کنیم که چنانچه صلاح باشد، انتشار مفاد نامه‌های مذکور را که در تاریخ‌های هفدهم و هیجدهم تیرماه و سیزدهم مردادماه تقدیم شده است در وسائل خبری مقرر فرمایند. همچنین به عرض می‌رسد که مجاهدین که از قبل در جریان پخش شایعات کذایی قرار داشتند، پیشاپیش نسبت به افتراء مزبور هشدار داده و مصراً تقاضا نموده بودیم تا حاج‌احمدآقا (و یا هریک از آقایان مورد اعتماد دیگری را که اکنون صلاح بدانید) مشخصاً مسئول رسیدگی به این مطالب فرمایید تا حقایق چنانکه باید به استحضار آن حضرت و عموم مردم برسد. والسلام علیکم - مجاهدین خلق ایران.»(2)-(3)
2
امروز نیز همچون روزهای گذشته در برخی نقاط کشور حوادثی رخ داد که هم در فضای دوگانه انقلابی - نهادی و هم در فضای تحریکات گروه‌های سیاسی برای ایجاد درگیری با مردم هوادار انقلاب اسلامی و سپس بهره‌برداری تبلیغاتی، قابل‌تفسیر و ارزیابی است. از آن جمله، می‌توان به حوادث شهرهای بابلسر و ورامین اشاره کرد.
1) روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص4.
2) یادآوری می‌شود که در اینجا می‌توان به بی‌سلیقگی روزنامه انقلاب اسلامی و دیگر مطبوعاتی که چنین مطالبی را منتشر کرده یا به آن دامن می‌زنند، انتقاد کرد؛ چراکه ضرورت ندارد هرجا پای سازمان (منافقین) در کار باشد. این‌گونه مطالب، همان خواست رهبران سازمان مبنی‌بر شیوه مظلوم‌نمایی بیشتر و درنتیجه ضدتبلیغ را درپی خواهد داشت.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 23/5/1359، ص3.
به گزارش خبرگزاری پارس: «در درگیری ای که چند روز پیش در بابلسر بین چند تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و یک مغازه‌دار روی داد یک جوان مذهبی که به طرف‌داری از مغازه‌دار وارد درگیری شده بود، مجروح شد. به‌دنبال این جریان، عدهای از اعضای انجمن‌های اسلامی بابلسر همراه با گروهی از اهالی در تعقیب موضوع، به منزل یکی از رهبران مجاهدین خلق حمله کردند و در آنجا چون متوجه شدند 22 تن از دوشیزگان هوادار این سازمان مشغول آموزش رزمی هستند، آنها را دستگیر و به سپاه پاسداران بابلسر تحویل دادند.»(1)
همچنین، در ساعت 19 امروز، گروهی با حمله به کتاب‌فروشی و محل فروش نشریات حزب توده در ورامین، واقع در نزدیکی کارخانه قند ورامین، نشریات موجود در آن را به آتش کشیدند. روزنامه نامه مردم ارگان مرکزی حزب توده ضمن بیان این خبر، این حرکت مردمی را به اوباش بی‌مسئولیت نسبت داده است.(2)
تحریکات و تبلیغات روانی گروه‌های سیاسی معاند با نظام، در خارج از کشور نیز انعکاس داشته، گهگاه با همسویی برخی مجامع مواجه می‌شود. ازجمله، درخصوص حملات مکرر به دفاتر گروه‌های سیاسی، اتحادیه فلورانس عضو کنفدراسیون دانش‌آموزان و دانشجویان ایران در ایتالیا، امروز نامهای به‌عنوان دادستان کل انقلاب، آیت‌الله قدوسی ارسال کرد. در بخشی از این نامه اعتراضآمیز آمده است: «حضور آقای قدوسی دادستان کل انقلاب! اتحادیه فلورانس عضو کنفدراسیون دانش‌آموزان و دانشجویان ایران به حرکت‌های قانون‌شکنانه عدهای که با حمله به دفاتر احزاب و جمعیت‌های استقلال‌خواه ازجمله حزب رنجبران ایران و جبهه ملی ایران، آزادی‌های فردی و اجتماعی را نقض می‌نمایند، شدیداً اعتراض نموده و این‌گونه اعمال غیردمکراتیک و ضدمردمی را محکوم می‌نماید. ما خواستار بازشدن هرچه سریع‌تر دفاتر جبهه ملی و حزب رنجبران ایران بوده و مصرانه از شما می‌خواهیم که عاملین این اعمال غیردمکراتیک مورد پیگرد و مجازات قانونی قرار گیرند.»(3)
1
اظهارات اخیر رونالد ریگان کاندیدای ریاست‌جمهوری امریکا از حزب جمهوری‌خواه - که در مبارزه انتخاباتی با کارتر، از ضعف کارتر دربارۀ مسائل ایران بهره می‌برد - واکنش تند بنی‌صدر در موضع ریاست‌جمهوری ایران را در پی داشت.
ساعت 11 امروز، بنی‌صدر از پایگاه هوایی نوژه همدان بازدید و وضعیت نیروها و آمادگی رزمی آنها را بررسی کرد. وی سپس در اجتماع مردم همدان در استادیوم آزادی این شهر حضور یافت و در یک سخنرانی مفصل درباره مسائل مختلف ازجمله آمادگی مردم برای
مقابله با توطئه‌گران، نظم و انضباط و پیروی از قانون و لزوم برقراری معنویت در کشور سخن گفت. بنی‌صدر سپس با اشاره به سخنان یکی از نامزدهای ریاست‌جمهوری امریکا و با تأکید بر اینکه هر متجاوزی جز گور در کشور ما پناهگاهی نخواهد یافت، گفت: «مطابق گزارش‌هایی که ما دریافت کرده‌ایم و اطلاعات نسبتاً قوی و روشنی که به دست آورده‌ایم، دشمنان این ملت تاریخی بر آن شده‌اند که از راه توطئه و تحریک، بالاخره ما را به زانو درآورند. نیروهایی در خارج مرزهای ما آمادگی دیده‌اند تا ازطریق آنها برای حمله به کشور ما استفاده کنند. داوطلب ریاست‌جمهوری امریکا، شخصی که شاید بتوان گفت مظهر فاشیسم دوران حاضر است، در هر سخنرانی می‌گوید به‌محض اینکه به‌عنوان ریاست‌جمهوری امریکا انتخاب بشود، ایران را فتح خواهد کرد.»<a href="#ref-/storage/sources/28/library/books/7/347807/images/C464.jpg "image title")
سخنگوی مزبور به خبرنگار صدای امریکا گفت ریگان هیچ‌گاه چنین اظهاراتی ایراد نکرده، ولی گفته است چنانچه در ماه آوریل گذشته وی رئیس‌جمهور بود اجازه عملیات نجات گروگان‌ها را صادر نمی‌کرد. ...» (خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 150، 25/5/1359، ص18، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 21:30، 24/5/1359.)](footnote1-page464" id="/storage/sources/28/library/books/7/347807/images/C464.jpg "image title")
سخنگوی مزبور به خبرنگار صدای امریکا گفت ریگان هیچ‌گاه چنین اظهاراتی ایراد نکرده، ولی گفته است چنانچه در ماه آوریل گذشته وی رئیس‌جمهور بود اجازه عملیات نجات گروگان‌ها را صادر نمی‌کرد. ...» (خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 150، 25/5/1359، ص18، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 21:30، 24/5/1359.)](footnote1-page464" style="display:inline-block">(1)
سخنگوی مزبور به خبرنگار صدای امریکا گفت ریگان هیچ‌گاه چنین اظهاراتی ایراد نکرده، ولی گفته است چنانچه در ماه آوریل گذشته وی رئیس‌جمهور بود اجازه عملیات نجات گروگان‌ها را صادر نمی‌کرد. ...» (خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 150، 25/5/1359، ص18، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 21:30، 24/5/1359.)](footnote1-page464" style="color:#3b82f6;" id="ref-/storage/sources/28/library/books/7/347807/images/C464.jpg "image title")
سخنگوی مزبور به خبرنگار صدای امریکا گفت ریگان هیچ‌گاه چنین اظهاراتی ایراد نکرده، ولی گفته است چنانچه در ماه آوریل گذشته وی رئیس‌جمهور بود اجازه عملیات نجات گروگان‌ها را صادر نمی‌کرد. ...» (خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 150، 25/5/1359، ص18، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 21:30، 24/5/1359.)](footnote1-page464"> 1) در بازتاب این سخنان بنی‌صدر، روز بعد، رادیو صدای امریکا در بخش خبری شامگاهی خود، به واکنش مقامات امریکایی درباره سخنان بنی‌صدر پرداخت: «ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری ایران، اظهار داشته است درصورتی‌که رونالد ریگان به مقام ریاست‌جمهوری امریکا انتخاب شود ایران را اشغال خواهد کرد. ولی در واشنگتن سخنگوی رونالد ریگان این اتهام را تکذیب کرده و گفت نامزد حزب جمهوری‌خواه چنین قصدی ندارد.
![C464
بنی‌صدر تأکید کرد: «من به‌عنوان رئیس‌جمهوری ایران به او می‌گویم که اگر شما رئیس‌جمهور امریکا بشوید و برای فتح کشور ما بیایید، این سرزمین را یک رشته گورهای آماده برای متجاوزانی که به این سرزمین می‌فرستید خواهید یافت.» وی سپس با اشاره به این نکته که «من در اینکه هیچ توطئه‌ای به خواست خدا و به‌همت مردم ما به نتیجه
<a href="#/storage/sources/28/library/books/7/347807/images/C464.jpg "image title")
نخواهد رسید معتقدم»، افزود: «به همه آنها که گمان می‌کنند از راه توطئه و تحریک می‌توانند این ملت را به زانو درآورند و خود را دشمن ایران می‌دانند و به آغوش دشمنان ایران رفته‌اند اخطار می‌کنم و هشدار می‌دهم این توطئه‌ها به جایی نخواهد رسید. ایران به خواست خدا زنده و برپا خواهد ماند و هیچ رژیمی جز رژیم جمهوری اسلامی را نخواهد پذیرفت. ایران از جمهوری اسلامی ولادتی دوباره یافته است. ایران در جمهوری اسلامی، استقلال خویش را یافته است. ایران در جمهوری اسلامی شخصیت و حیثیت به دست آورده است.» وی گفت:
«برای اینکه بتوانیم این رسالت تاریخی را به انجام برسانیم لازم است صفوف وحدت و یکپارچگی خویش را مستحکم‌تر کنیم و برای اینکه این صفوف مستحکم‌تر شود لازم است که قانون اساسی به حکومت بنشیند. اگر به قانون اساسی تجاوز شود و آنچه در قانون اساسی مقرر است در عمل رعایت نشود، اسباب وحدت و یکپارچگی مردم از بین می‌رود و مقدمات سستی و ضعف و نفاق فراهم می‌گردد و دشمنان ما قادر می‌شوند جمهوری را مورد تجاوز قرار دهند.» وی در ادامه گفت: «تا این زمان من به حکم وظیفه‌ای که بنا بر قانون و اخلاق اسلامی برعهده دارم و باید پاسدار وحدت مردم باشم، نسبت به نقل سخنان من با کم‌وزیادی که به‌عمل آورده‌اند سکوت کرده‌ام، ولی پس از این، این رویه را طرد خواهم گفت؛ چراکه اگر مطلبی از قول رئیس‌جمهور نقل شود و آن مطلب حقیقت نباشد، مردم در اشتباه می‌افتند و این اشتباه ممکن است بعدها سبب سلب اعتماد مردم بشود، که این سلب اعتماد در این لحظات تعیین‌کننده تاریخی، امری نیست که من به‌عنوان رئیس‌جمهوری بتوانم آن را نادیده بگیرم.» بنی‌صدر در پایان سخنان خود با اشاره به این نکته که «در مجلس گفته‌ام و در اینجا هم می‌گویم که نمایندگان مجلس حق مداخله در امور اجرایی را ندارند.» افزود: «هیچ‌کس نباید به اسم نماینده شما برای ادارات نماینده بگذارند، همچنان‌که دستگاه‌های اجرایی حق دخالت در امور قوه مقننه را ندارند. ...»(1)
1
تنش و سردی مناسبات و روابط سیاسی میان ایران و شوروی که از حدود یک ماه پیش شتاب بیشتری یافته است، امروز با جوابیه مفصل و شدیداللحن وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، صادق قطب‌زاده به همتای روسی خود آندره آندرویچ گرومیکو، به اوج خود رسید.
قطب‌زاده در ابتدای نامه آورده است: «جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 18/4/59 تذکاریه‌ای ازطرف وزارت امور خارجه اتحاد جماهیر شوروی دریافت نمود که شامل گله‌ها و اعتراضاتی بود که ذیلاً به آنها می‌پردازیم، ولی قبل از آنکه نکات موردنظر دولت شما و متقابلاً نظرات
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص12؛ و - روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص آخر، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از همدان.
دولت ما عنوان شود به ذکر علت اساسی تحریر این نامه به‌عنوان جنابعالی اشاره می‌کنیم.» وی سپس با اشاره به تاریخچه روابط ایران و شوروی در سده‌های اخیر به‌ویژه در دوران رژیم سابق، به‌طور مفصل به موارد متعدد دخالت‌های شوروی در امور داخلی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه در امر کمک به گروه‌های مسلح و چپ مخالف نظام اشاره می‌کند که بخش‌هایی از آن به شرح زیر است:
«مقدار بسیار زیادی اسلحه‌های بسته‌بندی‌شده ساخت شوروی در بسته‌های دست‌نخورده در مهاباد کردستان پیدا شده بود. به این‌گونه اسلحه‌ها نه ارتش ایران، نه عراق و نه ارتش ترکیه به آن مجهز هستند و سؤال این بود که چگونه این اسلحه‌های مدرن غیرموجود در منطقه، به دست ضدانقلابیون فعال در کردستان افتاده بود؟
پول رایج روسیه برخلاف کشورهای آزاد دنیا در خارج از آن کشور ارزشی ندارد؛ تبدیل روبل به تومان را در خارج از مرزهای شوروی و بازگشت وجوهات آن را به کردستان چگونه توجیه می‌کنید؟
اقمار شوروی که بر فراز ایران پرواز می‌کردند از مواضع نظامی ما در کردستان عکس‌برداری می‌کردند و این عکس‌ها را در اختیار ضدانقلاب قرار داده‌اند. ... شما عوامل خود را روانه ایران کردید و ستون‌پنجم خود یعنی حزب شناخته‌شده [توده] را تجدید سازمان کردید و از هرگونه کمک مادی و معنوی دریغ نکردید. اعضای سفارتخانه و کنسولگری‌های شما از تماس با ضدانقلاب کوتاهی نکردند.
شورای انقلاب اسلامی ایران هم‌زمان با لغو قرارداد 1959 ایران و ایالات متحده امریکا، فصول تحمیلی 5 و 6 عهدنامه مودت 1921 ایران و روسیه شوروی را نیز ملغی‌الاثر اعلام نمود، ولی با کمال تأسف دولت شوروی هنوز به خواست مشروع ایران دراین‌مورد توجهی ننموده [است] و می‌ترسیم در این نبرد ما با امپریالیسم امریکا و احتمال تجاوزهایش به ایران، عهدنامه مزبور دستاویزی برای تجاوز به خاک میهن ما قرار گیرد.
در حین کشاکش ما با امریکا، ناگهان دولت شما به‌بهانه پوچ به کشور همسایه و هم‌کیش ما افغانستان لشکر می‌کشد و مقاومت دلیرانه مردم این سرزمین را با آتش و خون درهم می‌کوبد و ما می‌بینیم که امریکا و دستیارانش دست از پا خطا نمی‌کنند و فقط به حملات لفظی اکتفا می‌نمایند؛ پس ما حق داریم بدگمان شویم که در تقسیم غنایم هر دو ابرقدرت، زیر پرده، توافق کرده‌اند و نگران آن باشیم که نسبت به انقلاب ما در پشت پرده چه می‌گذرد.
در تذکاریه [18/4/1359] آمده است که مقامات ایرانی به خود اجازه داده‌اند که همه‌گونه جعلیات را درمورد سیاست شوروی نسبت به ایران با واردآوردن اتهامات دروغین به سفارت شوروی در تهران اظهار نمایند... فراموش نکنید که رسانه‌های گروهی شما نیز از واردکردن تهمت و افترا به مقامات ایرانی فروگذار نکرده‌اند؛ برای مثال، جعل خبر ملاقات وزیر امور خارجه ایران با شاپور بختیار در ژنو، که حقیقت آن، ملاقات بختیار با نمایندگان شما یعنی حزب کمونیست سوئیس بوده است.
در تذکاریه آمده است که مبارزه‌ای همه‌جانبه علیه اتحاد جماهیر شوروی در ایران آغاز شده - اگر مقصودتان از مبارزه همه‌جانبه علیه شوروی اخراج دبیر اول سفارت شوروی در تهران است، باید مجدداً و صریحاً گفته شود متأسفانه نه‌تنها وی بلکه بسیاری از مأموران شما به‌جای انجام کارهای جاری و عادی یک سفارتخانه واقعی، به جاسوسی اشتغال دارند و بهتر است هرچه زودتر این‌گونه اعمال خاتمه یابد.»
قطب‌زاده سپس با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران خواهان استقرار روابط حسنه و مناسبات مبنی‌بر حسن هم‌جواری واقعی، عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر و احترام به استقلال و حاکمیت و تمامیت ارضی و احترام کامل متقابل با اتحاد شوروی است، پیشنهادهایی را در چند بند به همتای روسی خود ارائه کرد. ازجمله: خروج فوری ارتش شوروی از افغانستان؛ خودداری از انجام فعالیت‌های غیرمتعارف ازسوی سفارتخانه شوروی در تهران و سرکنسولگری‌ها و دیگر مؤسسات شوروی در ایران؛ اقدام فوری شوروی درمورد تقاضای دولت جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر کاهش متقابل کارمندان سفارتخانه‌های طرفین و نیز تأسیس کنسولگری ایران در شهر "دوشنبه" و درصورت مخالفت، تعطیل یکی از سرکنسولگری‌های شوروی در ایران و حمایت‌نکردن شوروی از عوامل شناخته‌شده‌ای که خود را هوادار شوروی معرفی می‌کنند (سران تربیت‌شده حزب توده و گردانندگان روزنامه نامه
مردم) ولی کاری جز اخلال در مناسبات دو کشور ندارند.(1)
مفاد نامه امروز وزیر امور خارجه ایران و نیز سیاست نه شرقی، نه غربی ایران در برنامه شامگاهی امروز رادیو مسکو مورد انتقاد قرار گرفت. مفسر رادیو مسکو، طبق روال معمول خود، ضمن تمجید از انقلاب ضدامپریالیستی ایران و بدون اشاره به اسلامی‌بودن آن، در تفسیر خود آورده است:
«... دشمنان داخلی و خارجی ایران که از دامنه وسیع و مقیاس بزرگ روحیات ضدامپریالیستی توده‌های مردم ناراضی بوده و یا صاف و ساده ترسیده بودند، تلاش کردند این روحیات را با دامن‌زدن به روحیات عدم‌اعتماد و خصومت‌آمیز و پیش‌داوری نسبت به اتحاد شوروی، به‌اصطلاح، قوی کنند؛ ولیکن نه در گذشته تاریخ مناسبات ایران و شوروی و نه در همکاری‌های کنونی اتحاد شوروی و ایران، نمی‌توان نه اساسی و نه بهانه‌ای یافت تا به آن وسیله اتحاد شوروی را به فلان مداخله در امور داخلی ایران متهم ساخت. اصل اساسی سیاست ایران به‌طوری‌که قطب‌زاده وزیر امور خارجه ایران گفته، عبارت از این است که نه از غرب و نه از شرق متابعت نکند و بر ضد تمام ابرقدرت‌ها مقاومت نماید. ظاهراً این تز به‌صورت همکاری و دلسوزی، به‌منظور حراست از استقلال ایران از هرگونه تخطی خارجی وانمود می‌شود، ولیکن در عمل از آنجا که سیاست‌های غرب و شرق درمورد ایران از اصل متفاوت‌اند، این تئوری در خدمت هدفی مزورانه و دورویانه درآمده است و آن اینکه می‌خواهند سیاست ایالات متحده امریکا و اتحاد شوروی را در یک کفه ترازو قرار بدهند. ... هر اقدام جدید تجاوزگرانه و خصمانه‌ای که ایالات متحده امریکا درمورد ایران با لفاظی‌های مصنوعی درباره به‌اصطلاح خطر واهی شوروی و مقاصد قلدرانه اتحاد شوروی و نیات موهومش برای مداخله در امور ایران تبلیغ کند، این اتهامات برای منظورها و مقاصدی است علناً بی‌وجدانانه که مضمون ضدشوروی آن را بد رونویسی کرده‌اند، انجام می‌گیرد.
اتحاد شوروی از نیت و کوشش برای اینکه دیگر کشورها من‌جمله همسایگان خود را به وضع وابستگی درآورد، به دور است. اتحاد شوروی به حفظ و تحکیم ایران مستقل و واحد در هر شرایط ذی‌علاقه است، زیرا ایران کشوری است که اتحاد شوروی عادت کرده است در کنارش و پهلو به پهلویش زندگی کند و اتحاد شوروی آماده است براساس اصول برادرانه با آن همکاری کند.»(2)
ضمیمه گزارش257: اطلاعیه بعدی روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور درمورد حملة مهاجمان ضدانقلاب به بالگرد214 و چگونگی نجات سرنشینان آن
«در ساعت 11:30 دقیقه پنجشنبه یک فروند هلیکوپتر 214 که از بانه به مقصد سردشت جهت انتقال مسئولین جهاد سازندگی مأموریت یافته بود، درحوالی بین دهکده کلته واقع در 9 کیلومتری سردشت، مورد حمله مهاجمان مزدور قرار گرفت و براثر اصابت گلوله و نقص فنی در 500 متری مهاجمین مجبور
به فرود اجباری شد. در این حادثه، سرنشینان هلیکوپتر با هدایت ستوان یکم چترباز علی‌اصغر نوروزی از هلیکوپتر بیرون آمدند و فوراً موضع دفاعی گرفتند و در پاسخ به حملات مهاجمین 4 نفر آنها را به هلاکت رساندند. در این هنگام حدود 40 نفر از مهاجمین با وانت‌بارهای تویوتا هلیکوپتر و سرنشینان آن را محاصره کردند. سرنشینان هلیکوپتر با حمایت یک هلیکوپتر کبرا که آنها را اسکورت می‌کرد به دفاع پرداختند. پس از مدتی هلیکوپتر کبرا برای مهمات‌گیری مجدد به پادگان سقز مراجعت کرد و جریان ماوقع را به بانه گزارش نمود. بعد از سی دقیقه، یک فروند هلیکوپتر شنوک به خلبانی سروان طاهری با اسکورت یک فروند هلیکوپتر کبرا به محل حادثه اعزام شد و با دادن علامت ازطرف محاصره‌شدگان، با رشادت فراوان، زیر آتش مهاجمین فرود آمدند و افراد محاصره‌شده را از مهلکه نجات دادند. در این عملیات ستوان نوری یکی از سرنشینان هلیکوپتر شنوک، که تصور کرده بود یک نفر از سرنشینان سوار نشده، از هلیکوپتر شنوک پیاده شد و به‌جای ماند و زیر آتش شدید مهاجمین به‌طورپیاده راهی پادگان سردشت شد. پس از طی چهار کیلومتر، متوجه هلیکوپتر کبرایی شد که درحال پرواز بود. با روشن‌کردن آتش، هلیکوپتر کبرا را متوجه خود کرد و با نزدیک‌شدن هلیکوپتر مزبور به زمین، خود را به پایه‌های آن آویزان کرد و در همین حال، سالم به پادگان سردشت رسید. ازطرف پادگان سردشت، پس از اطلاع از حمله مهاجمین، محل استقرار آنها زیر آتش شدید توپخانه قرار گرفت که طبق آخرین گزارش‌های رسیده، حدود 67 نفر از مهاجمین کشته و 43 نفر از آنها مجروح شدند. ضمناً هلیکوپتر 214 نیز توسط مهاجمین منهدم شد و حال یکی از سرنشینان آن، که مجروح شده بود، فعلاً رضایت‌بخش است.»(1)
1) روزنامه کیهان، 25/5/1359، ص17، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
1
در ادامة تعرضات و تحرکات مرزی عراق، امروز ارتش عراق در یک عملیات مشترک با افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به پاسگاههای تنگ‌هوان، تپه‌رش و دارخور حمله کرد. این حمله با مقاومت نیروهای ارتش و سپاه مواجه شد.(1)-(2)در منطقة عمومی مهران نیز پاسگاه مغان عراق که روبه‌روی پاسگاه بهرام‌آباد ایران قرار دارد، با روشن‌کردن نورافکن به‌هنگام شب، بر مراقبت‌های خود افزوده است.(3)
در همین حال، در ادامة تحرکات ایذایی عوامل عراق گزارش فرمانده سپاه سرپل ذهاب حاکی است که ساعت 6 بعدازظهر امروز، سه نفر از اهالی سرپل‌ذهاب درحال رفتن به سر زمین زراعتی خود واقع در 30 کیلومتری سرپل‌ذهاب، پشت‌کو و دالاهو، به‌دست عدهای ناشناس به گروگان گرفته شدند؛ مهاجمان اتومبیل جیپ حامل آنها را نیز در محل حادثه به آتش کشیدند.(4)
در ساعت 7 امروز نیز به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کرمانشاه اطلاع داده شد که یک بمب در پشت هتل آفتاب این شهر کار گذاشته شده است. چند تن از پاسداران به محل رفتند و بمب را که محتوی چهار پوند مواد منفجره بود خنثی کردند.(5)
از سوی دیگر، مرکز فرماندهی سپاه در یک هشدار جدی به سپاه اهواز، از احتمال کاربرد سلاح‌های شیمیایی در درگیری‌های مرزی آتی خبر می‌دهد. بنا به این گزارش: «دشمن در مناطق درگیر مبادرت به استفاده از گلوله‌های شیمیایی نموده است. خواهشمند است به واحدهای خود اعلام نمایید که با ایجاد سیستم اعلام خبر، پرسنل به‌موقع از ماسک ضدگاز استفاده نمایند.» مرکز فرماندهی سپاه در پایان این گزارش از سپاه اهواز خواسته است که آموزش‌های لازم را به افراد و
1) سند شماره 280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی تهران، 25/5/1359.
2) این حمله تا ساعت 5 بامداد روز بعد، ادامه داشت و هیچ‌گونه خسارتی به نیروهای خودی وارد نیامد.
3) سند شماره 276663 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به کرمانشاه (رکن2 و رکن3)، 24/5/1359؛ و - سند شماره 282914 مرکز مطالعات و تحقیقاتجنگ:ز از سرهنگ ستاد (کریمی) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 عملیات)، 26/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از سرپل‌ذهاب.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
نیروهای تحت امر داده و مراقبت‌های ویژه را اعمال کند.(1)مرکز فرماندهی سپاه همچنین در گزارش دیگری به درخواست ادارة مرزبانی، از نیروهای تحت امر خود در استان خوزستان می‌خواهد که به‌هنگام رویارویی با درگیری‌ها و تعرضات مرزی عراق، فوراً چگونگی واقعه را به اطلاع مرزبان منطقه برسانند تا مرزبان بتواند اقدامات سیاسی لازم را معمول دارد.(2)
1
ناآرامی ناشی از تحرکات ایذایی گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق کردنشین، همچنان ادامه دارد از آن جمله موارد زیر قابل‌ذکر است:
گزارش‌های متعدد حاکی است که باوجود عقب‌نشینی نسبی گروه‌های مسلح ضدانقلاب از داخل شهر مهاباد، این شهر هنوز وضعیت بغرنجی دارد؛ زیرا به‌رغم استقرار افراد سپاه و ژاندارمری در این شهر، عقب‌نشینی ارتش در هفتة گذشته به بلندی‌های مشرف به شهر، نیروهای خودی را تضعیف کرده است. به گزارش سرگروه پاسداران اعزامی از شهرستان محلات به مهاباد، امروز به‌مدت 6 ساعت، مهاجمان با خمپارة 120 میلی‌متری به پاسگاه ژاندارمری و مقر سپاه مهاباد حمله کردند. در این گزارش اطلاعی از تلفات و خسارات طرفین داده نشده است.(3)گزارش اطلاعات سپاه مهاباد نیز حاکی است: «داخل پادگان مهاباد کلاً مین‌گذاری شده است و بیشتر مین‌ها الکتریکی می‌باشند. عمل مین‌گذاری زمانی انجام گرفت که آنجا به تصرف نیروهای ارتش و سپاه درآمد و خیلی از عوامل حزب منحلة دمکرات که در ارتش می‌باشند در داخل پادگان عمل مین‌گذاری را انجام داده‌اند. لازم به ذکر است راه‌های فاضلاب اکثراً مین‌گذاری شده و باید شدیداً کنترل شود.»(4)
دراینحال، وضعیت اشنویه نیز بحرانی گزارش شده است. گزارش ناحیة ژاندارمری آذربایجان‌غربی حاکی است که در ساعت 1 بامداد، مهاجمان به رادار دوآب از توابع اشنویه حمله کردند که ازطرف پادگان جلدیان با آتش قوی به محافظان رادار کمک شد و درنتیجه در ساعت 2:30 دقیقه مهاجمان مجبور به عقب‌نشینی شدند.(5)
براساس گزارشی که نیروی زمینی ارتش در ساعات پایانی امروز ارسال کرد، «اهالی شهرستان اشنویه در روز جاری شهر را خالی کرده، به محل‌های اطراف نقل‌مکان نموده‌اند. درنتیجه، تمام قسمت‌های اطراف شهر توسط ضدانقلابیون سنگربندی شده و خود را آمادة حمله به نیروهای نظامی و پاسداران در شهر می‌نمایند.»(6)
از طرف دیگر، طبق گزارش مرکز اطلاعات غرب کشور، «سیدجلال حسینی قصد دارد دو دستگاه تانک چیفتن را [که چند روز پیش در درگیری اطراف اشنویه به دست گروه‌های مسلح
1) سند شماره 38822 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 24/5/1359.
2) سند شماره 55974 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 24/5/1359.
3) سند شماره 136623 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص86، 13/7/1359.
4) جواد استکی، تاریخ بیست‌ساله پاسداری از انقلاب اسلامی در غرب کشور (مین‌گذاری در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور)، دانشکده فرماندهی و ستاد و علوم دفاعی، مرکز مطالعات و تحقیقات توسعه امنیت پایدار، 1386، ص127، مستند به گزارش اطلاعات سپاه مهاباد، برادر صولت.
5) سند شماره 55977 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 24/5/1359.
6) سند شماره 55976 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 24/5/1359، برابر گزارش نیروی زمینی ارتش.
غیرقانونی افتاده بود] ازطریق بانه به عراق تحویل دهد.» همین گزارش در ادامه می‌افزاید: «افراد مسلح زیادی در بوکان مستقر شده و قصد حمله به ارتش را دارند و در قهوه‌خانة بین کامیاران - سنندج در پشت قهوه‌خانه که به کوله‌خر، نجف‌آباد ساسان، سرچین‌طلا منتهی می‌شود [مستقر شده‌اند] و از این جاده شورشیان استفاده می‌کنند که درگیری گردنة مروارید و پاسگاه کامیاران از آن جمله است.»(1)
همچنین، از ساعت 23 امروز تا ساعت 1 بامداد روز بعد، مهاجمان مسلح غیرقانونی به روستاهای نیکی‌آباد، احمدآباد و نوروزآباد از توابع شاهین‌دژ با سلاح‌های سنگین و سبک ازقبیل خمپارة 81، مسلسل کالیبر50 و توپ105 میلی‌متری حمله کردند. بهرنگی، فرماندار میاندوآب، ضمن تأیید این خبر گفت: «حملة مهاجمین ازطرف روستاهای بی‌بی‌کندی و حاجی‌آباد صورت گرفته و پیشمرگان مسلمان کرد مستقر در روستاهای محمودآباد حملات آنها را شدیداً دفع کردند. این حمله هیچ‌گونه تلفات جانی برای پیشمرگان مسلمان و اهالی روستاهای مورد حمله نداشته، ولی خسارات مالی وارد آمده است. از میزان تلفات مهاجمین نیز اطلاعی در دست نیست.»(2)
از سقز نیز خبر می‌رسد که امروز مهاجمان مسلح ضدانقلاب به‌سوی سپاه مستقر در شهربانی و نیز گروهان ژاندارمری این شهر تیراندازی‌های پراکنده‌ای کرده‌اند.(3)گزارش دیگری از همین منطقه حاکی است در ساعت 15 امروز یکی از پیشمرگان مسلمان کرد جمعی هنگ ژاندارمری سقز هنگام مراجعت از مرخصی، در بین راه سقز - دیواندره در داخل تاکسی مورد سوءقصد مهاجمان مسلح ضدانقلاب قرار گرفت و از ناحیة سر به‌شدت مجروح شد که حال وی وخیم است.(4)همچنین، یک نفر غیرنظامی که قصد پرتاب نارنجک به مکتب قرآن سقز را داشته، براثر انفجار نارنجک کشته شد.(5)
1
انشعاب در کادر رهبری حزب دمکرات کردستان و ایجاد یک کمیتۀ مرکزی جدید با عنوان "کمیتۀ مرکزی حزب کردستان ایران (پیرو کنگرۀ چهارم)"، باعث اختلافات اساسی در این حزب و تبلیغات شدید آنها علیه یکدیگر شده است. حزب دمکرات به رهبری قاسملو به تبلیغات صرف علیه رقیب جدید خود نیز اکتفا نکرده و دست به خشونت و درگیری‌های مسلحانه علیه اعضای فعال موسوم به "کنگرة چهارم" زده است.
به‌دنبال طرف‌داری حزب توده از این انشعاب و اعضای حزب دمکرات کردستان (پیرو کنگرة چهارم)، شامگاه امروز نیز افراد وابسته به قاسملو دست به تحرکاتی علیه اعضای کنگرة چهارم
1) سند شماره 114942 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سنندج)، ج2، ص83، از مرکز بررسی مناطق ایران، منطقه 7، ف - ش - 15 به دفتر عملیات، 24/5/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
3) سند شماره 55995 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 26/5/1359.
4) سند شماره 56012 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ژاندارمری سقز، 27/5/1359.
5) سند شماره 56020 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص116، از سماجا2 (ه - ع) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359.
زدند. دراینزمینه، گزارش نامة مردم ارگان مرکزی حزب توده حاکی است: «اوباشان گروه قاسملو به سرکردگی سرسپردگان فراری شاه سابق، به روش‌های ساواک‌منشانة خود علیه نیروهای مترقی و انقلابی، که چهرة واقعی آنها را می‌نمایانند، ادامه می‌دهند. آنها به‌دنبال یورش به دفتر حزب تودة ایران در مهاباد، که طی آن در و پنجره‌ها را شکستند و کتاب‌ها و نشریات را سوزاندند، اکنون به آدم‌ربایی دست می‌زنند و شبانه، مسلحانه به خانة اعضا و مسئولین حزب دمکرات کردستان ایران (پیرو کنگرة چهارم) هجوم می‌برند و آنها را می‌ربایند. جمعه‌شب، اینان به سرکردگی سرهنگ علیار (افسر فراری رژیم طاغوت)، از قارنی‌های مورد اعتماد قاسملو، در بوکان به منازل پاره‌ای افراد حمله کردند و تعدادی را دستگیر و به نقاط نامعلوم بردند. نام تعدادی از ربوده‌شدگان چنین است: رحمن [رحمان] اصلانی، حامد جنتی، محمد بوکانی، ناصر وحیدی، ناصر فیض‌الله‌بیگی، ناصر کیخسروی و منصور کیخسروی.» نامة مردم سپس می‌افزاید: «گزمه‌های قاسملو قبلاً دو نفر دیگر را نیز به نامهای فاروق کیخسروی و محمد ماجدی به همین ترتیب ربوده بودند، فاروق کیخسروی از رهبران حزب دمکرات (پیرو کنگرة چهارم) است. ...»(1)
1
امروز سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) درخصوص مسائل کردستان، اطلاعیه‌ای منتشر کرد که همسویی آشکار در موضع‌گیری و ادبیات خاص حزب توده را نشان می‌دهد؛ بدین‌نحو که بدون اشاره به فعالیت‌های انبوه نظامی و تبلیغاتی خود و دیگر گروه‌های چپ در کردستان و سایر مناطق علیه نظام جمهوری اسلامی، همچون حزب توده به تحلیل توطئه‌های گروه‌های وابسته به بختیار و مهاجمان همسو با وی پرداخته است؛ با این تفاوت که برخلاف حزب توده، نامی از قاسملو و نقش حزب دمکرات در این توطئه‌ها به میان نیاورده است.
در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «امپریالیسم امریکا در هفته‌های اخیر به تقویت نیروی نظامی خود در اقیانوس هند و خلیج‌فارس پرداخته و براساس اطلاعاتی که در دست است، درصدد است به کمک رژیم‌های ارتجاعی و دست‌نشاندة منطقه، مناطقی از جنوب و جنوب‌غربی میهن را توسط ایادی و متحدان داخلی خود در اختیار گیرد. برنامة ضدانقلاب آن است که مناطق یادشده را به پایگاه و مراکز رهبری عملیات علیه انقلاب مردم مبدل سازد. ... گروهی از سرمایه‌داران، زمین‌داران و تجار بزرگ، فئودال‌ها و خوانین و سران عشایر و نیز سلطنت‌طلبان، طرف‌داران بختیار، افسران و ساواکی‌ها و تعدادی از سران احزاب و دسته‌جات لیبرالی که قدرت لایزال مردم ایران آنها را متواری کرده است، در نوار مرزی و روستاها و کوه‌های جنوب و جنوب‌غربی گرد آمده و متشکل و مسلح شده‌اند. رهبری این باندها در
1) نامه مردم، شماره 313، 30/5/1359، ص1.
دست نوکران امپریالیسم امریکا، بختیار و اویسی می‌باشد. کانون اصلی تمرکز و رهبری در کشور عراق قرار دارد. امپریالیسم جهانی به سرکردگی امپریالیسم امریکا و رژیم‌های دست‌نشاندة منطقه همه‌گونه امکانات تدارکاتی و تسلیحاتی در اختیار آنان قرار می‌دهند. سرمایه‌داران و زمین‌داران بزرگ و به‌ویژه خوانین و فئودال‌های فارس، کرمانشاهان، سیستان و بلوچستان و نیز سران "حزب ایران" و "حزب پان‌ایرانیست"، سران "جبهة ملی" ازجمله تیمسار مدنی، وزیر دفاع، فرمانده نیروی دریایی و استاندار سابق خوزستان، در ارتباط مستقیم با بختیار، اویسی به متشکل‌ساختن و مسلح‌کردن مزدوران خود پرداخته‌اند و شبکة گسترده‌ای که در تمام زمینه‌ها فعال است، در شهرهای کوچک و بزرگ ایران سازمان داده‌اند.»
در بخش دیگری از این اطلاعیه، سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) با هدف رادیکال‌گرایی و تشدید کینه و احساسات تند علیه نظام جمهوری اسلامی و هرآنچه به آن وابسته است و نیز به‌منظور تبرئۀ خود از جنایاتی که در کردستان مرتکب می‌شود، به دستگاه تبلیغاتی نظام حمله‌ور شده، افزوده است: «مهره‌های تبلیغاتی ضدانقلاب در مطبوعات رسمی و نیمه‌رسمی جمهوری اسلامی علیه انقلابیون کمونیست و به‌ویژه فدائیان خلق تبلیغ می‌کنند. هدف آنان بی‌اعتبارکردن انقلابیون، ایجاد روحیة بدبینی و نفاق در میان مردم، ایجاد پراکندگی و تغییر سمت‌و‌سوی مبارزة مردم از امپریالیسم امریکا به انقلابیون کمونیست است. در این راه آنها از ضدیت و تبلیغات کینه‌توزانة جمهوری اسلامی ایران علیه فدائیان خلق و مجاهدین خلق حداکثر استفاده را می‌برند. اخیراً خوانین فارس و فئودال‌های سیستان و بلوچستان و تعدادی از سران احزاب و محافل لیبرال در جلسه‌ای با شرکت بختیار، اویسی در پاریس، نقشه‌های جدیدی علیه انقلاب مردم ما طراحی کرده‌اند. طبق اخباری که در دست ماست، "محی‌الدین هره‌کی" نماینده و فرستادة حزب بعث عراق با آنان در تماس بوده و مسئول ارسال سلاح‌های گوناگون به ایران شده است. ... براساس یک پیام رمز که ازجانب بختیار، اویسی به یکی از مزدوران ساکن غرب کشور مخابره شده، گفته شده است در آخرین روزهای مردادماه جاری، حملاتی سازمان می‌یابد که هدف آن دراختیارگرفتن مناطقی در نوار مرزی جنوب و جنوب‌غربی میهن است. ...»(1)
1
در ادامة محاکمه و مجازات عوامل شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته، امروز در تهران و اصفهان 18 نفر ازجمله تیمسار سعید مهدیون، رهبر اصلی کودتا پس از جلسات متعدد بازپرسی و محاکمه، تیرباران شدند. گزارش روابط عمومی دادستانی کل انقلاب دربارۀ محاکمه و مجازات 15 نفر از این افراد در تهران حاکی است:
1) هفته‌نامه کار (اکثریت)، شماره 72، 29/5/1359، ص14.
«شعبة اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز برای رسیدگی به پروندة اشخاصی که ذیلاً ذکر می‌گردد به‌اتهام شرکت در کودتای نافرجام چهارشنبه 18/4/59 از تاریخ 18/5/59 الی 20/5/59 متناوباً تشکیل جلسة محاکمه داد و دادگاه با قرائت کیفرخواست آغاز شد و پس از تفهیم مواضع اتهامات و استماع آخرین دفاعیات متهمین، وارد شور شد و متهمین را به‌جرم یاغیان بر امام عادل و قیام علیه جمهوری اسلامی ایران و داشتن پشتیبان تجهیزکنندة نیرومندی چون امریکا و رژیم اشغالگر قدس صهیونیست، مفسدفی‌الارض تشخیص داده و محکوم به اعدام نمود.» در این اطلاعیه همچنین به اسامی اعدام‌شدگان و اتهام آنها اشاره شده است.(1)به حکم دادگاه انقلاب اسلامی اصفهان ویژة ارتش نیز 3 نفر از متهمان به‌جرم شرکت در کودتای مزبور پس از چند جلسه محاکمه، مفسدفی‌الارض و محارب با خدا و رسول خدا شناخته و به اعدام محکوم شدند. حکم اعدام دربارۀ 18 نفر مزبور شامگاه امروز اجرا شد.(2)
دراینحال، از ساری خبر می‌رسد که یک گروه تشکیلاتی سلطنت‌طلب که خبرگزاری پارس شبکة آنها را با کودتای نافرجام تیرماه گذشته مرتبط دانسته است، دستگیر شدند. بنا به این گزارش، «رهبر این شبکه سرهنگ "زال نادری" است که گاهی اوقات خود را به نام "سرگرد مقیمی" و یا اسامی مستعار دیگر معرفی می‌کرده است. وی دوره‌های رنجری را در اسرائیل و امریکا گذرانیده است. افراد این شبکه که از وابستگان رژیم سابق هستند، در کمیته‌های پنج نفری تحت نظر سرهنگ نادری فعالیت می‌کردند.» این گزارش می‌افزاید: «رهبر این شبکه به‌دلیل آشنایی که به منطقة ساری و اطراف آن داشته است، در اواخر بهمن‌ماه سال 58، فعالیت خود را شروع کرده است. ... درپی تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ساری، کمیته‌های این شبکه وظایفی به شرح زیر برعهده داشته‌اند:
1
درگیری‌ها و مناقشات گروه‌های سیاسی در شهرهای مختلف با گروه‌هایی از مردم و نوع رفتار و اعلام نظر مسئولان ذیربط دراین‌باره، نمایانگر وضعیت دوگانة انقلابی - نهادی در موقعیت کنونی نظام است. این موضوع خودبه‌خود باعث نگرانی‌هایی در مسئولان دستگاه قضایی و دیگر نهادها شده به‌گونه‌ای‌که بارها آنها را به واکنش و اظهارنظر و دعوت به قانون‌گرایی در موقعیت حساس کشور واداشته است.
دراینزمینه، آیت‌الله موسوی اردبیلی، دادستان کل کشور، درپی اظهارات و بیانیة هفتة پیش در محکوم‌بودن حمله به دفاتر و کتاب‌فروشی‌های گروه‌های سیاسی که باعث برهم‌زدن نظم عمومی و ناامنی و بی‌ثباتی می‌گردد، امروز در مصاحبه ای دربارة برگزاری هم‌اندیشی رؤسا و دادستان‌های دادسراها و دادگاه‌های انقلاب، از وضع خاص این گروه‌های سیاسی انتقاد و تأکید کرد که این گروه‌ها اگر می‌خواهند مورد حمایت نظام قرار گیرند، باید رسمیت پیدا کنند تا نظام بتواند از آنها دفاع کند. دادستان کل به آنها دربارة دفع‌الوقت و باقی‌ماندن در وضعیت کنونی هشدار داد.
موسوی اردبیلی درخصوص فعالیت‌های منجر به اخلال برخی گروه‌های سیاسی گفت: «اگر یک وقت مسئله از حدود قانون تجاوز کند، مقرراتی را که دراین‌باره داریم اجرا خواهیم کرد و این مقررات خیلی روشن است و باید به‌طور قاطع اجرا شود.» دادستان کل کشور اضافه کرد: «ما به این گروه‌ها بارها تذکر دادیم و از آنها خواستیم کارهاشان را با قانون اساسی تطبیق دهند. چنانچه این کار را نکنند، ناچار خواهیم بود اقدامات قانونی دربارة اینها را به اجرا گذاریم. اینها نه‌تنها کارهاشان را با قانون اساسی تطبیق نمی‌دهند بلکه یک مقدار هم طلبکار هستند. مجدداً دعوت می‌کنیم اینها را که در این مرحله از تاریخ انقلاب از کارهایی که جز کار ضدانقلابی به روی آنها نامی دیگر نمی‌شود گذاشت، دست بردارند. اگر می‌خواهند کار سالم سیاسی انجام دهند این دیگر تحریک و توطئه لازم ندارد. به‌عنوان‌مثال، سازمانی به من
مراجعه کرده است و به‌عنوان سازمان، شکایتی دارد. می‌گویم آخر ما که این سازمان را نمی‌شناسیم؛ نه هیئت مرکزی و نه مجمع عمومی و نه مؤسس را می‌شناسیم و نه اطلاعی از اینها داریم، ما چطور بیاییم به مسائل یک سازمان، این‌طوری که همه چیزش برای ما مجهول است رسیدگی کنیم. به آنها گفته‌ام اگر می‌خواهید اعلام‌جرم و شکایت شما را بپذیریم ما باید شما را بشناسیم. می‌گویند ما به‌دلیل امنیت هیچ‌کدام از آنها را به شما نمی‌گوییم و شما همان‌طور چشم‌پوشیده از ما قبول کنید. این در کجای دنیا مرسوم است؟!»
دادستان کل کشور سپس تأکید کرد: «بالاخره مردم به اینها یک مهلت‌هایی خواهند داد و اگر نشد، اقدام قانونی خواهیم کرد.» وی افزود: «البته چون ما نمی‌خواهیم یک مسئلة جدیدی را در مملکت ایجاد کنیم لذا فعلاً با مسائل آن‌طوری‌که فکر می‌کنیم صلاح است برخورد می‌کنیم. ...»(1)
1
در ادامة تظاهرات و تجمع گروه‌هایی از مردم مقابل سفارت انگلیس در تهران در اعتراض به دستگیری، ضربوشتم و محاکمة تعدادی از دانشجویان ایرانی در لندن که هفتة گذشته دربرابر سفارت امریکا در لندن دست به تظاهرات زده بودند، امروز نیز در تهران نمازگزاران پس از مراسم نمازجمعه اقدام به راه‌پیمایی به‌طرف سفارت انگلیس کردند.
گزارش روزنامة جمهوری اسلامی دراین‌مورد حاکی است: «نمازگزاران جمعة تهران پس از اقامة نماز، در گروه‌های چند هزار نفری به‌سمت سفارت انگلستان در تهران حرکت کردند تا به زندانی‌شدن دانشجویان مسلمان که در جریان اعتراض به امریکا در لندن دستگیر شده‌اند، اعتراض کنند.» این گزارش می‌افزاید: «در تظاهرات امروز فاصلة بین چهارراه فردوسی تا میدان فردوسی مملو از تظاهرکنندگان بود. اعتراض به رویة پلیس انگلیس با سخنرانی چند برادر آغاز شد. این تظاهرات تا ساعت‌ها ادامه داشت. درضمن حجت‌الاسلام ناطق نوری امشب دربرابر سفارت انگلستان در تهران سخنرانی خواهند کرد.» در پایان این گزارش همچنین آمده است: «پس از پایان نمازجمعه، یکی از برادران از تمامی مردم مسلمان خواست تا پس از اقامة نماز مغرب، هرشب از مساجد به‌سوی سفارت انگلیس رفته و پشتیبانی خود را از برادران و خواهران متحصن [در مقابل سفارت انگلیس] اعلام دارند.»(2)
لازم به ذکر است امام‌جمعة تهران به‌هنگام ایراد خطبه‌های امروز نماز از مردم خواسته بود که مراقب باشند کسی به سفارت انگلیس تعرضی نکند. گزارش روزنامة جمهوری اسلامی دراینزمینه حاکی است: «[آیت‌الله] خامنه‌ای در قسمتی دیگر از سخنان خود گفت: "... برادران مسلمان به‌عنوان اعتراض در مقابل سفارت انگلیس جمع شده‌اند. من اعلام می‌کنم این برادران
به‌هیچ‌وجه قصد حمله به سفارت را ندارند و هرکسی بخواهد به نام این برادران دانشجو که در مقابل سفارت انگلیس به‌عنوان اعتراض توقف کرده‌اند، از دو سه روز پیش تا امروز، اگر کسی بخواهد به نام اینها تعرضی به سفارت بکند او از این جوانان مسلمان نیست و خائن است. و من از این برادران عزیزی که در کنار سفارت انگلیس هستند نیز به‌نوبةخود تشکر می‌کنم. ..."»(1)
1
با گذشت بیش از سه هفته از قتل علی‌اکبر طباطبایی (همکار پرویز ثابتی و وابستۀ مطبوعاتی اردشیر زاهدی در امریکا، و یکی از مخالفان جمهوری اسلامی ایران) در حومۀ واشنگتن، به‌دست فردی ناشناس، امروز رسانه‌های گروهی غرب و برخی مقامات امریکایی در یک عملیات روانی، دست به قصه‌پردازی تازه‌ای زده و پای ارتشبد سابق حسین فردوست را به این ماجرا کشاندند.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از نیویورک، روزنامة نیویورک‌تایمز در شمارة امروز خود دراین‌باره چنین نوشته است: «مقام‌های قوة مجریه معتقدند که ژنرال حسین فردوست رئیس امنیت داخلی ایران، ماه گذشته هنگامی که یک رهبر تبعیدی ایران با گلوله کشته شد در منطقة واشنگتن. دی. سی بوده است.» این روزنامه افزوده است: «قصد ظاهری از سفر فردوست افزودن فعالیت در این کشور به پشتیبانی از آیت‌الله روح‌الله خمینی و علیه مخالفین او بوده است. داوید یاسیج، سخنگوی وزارت خارجه گفت: "این وزارت از گزارش‌هایی که فردوست در ایالات متحده بوده و این گزارش‌ها در بین عوامل قوة مجریه و اطلاعات فدرال توزیع شده است، اطلاع دارد."» آسوشیتدپرس در ادامة گزارش خود آورده است: «تایمز به نقل از منابع نزدیک به تحقیقات می‌نویسد: "ممکن است فردوست ماه گذشته با یک پاسپورت جعلی به ایالات متحده آمده باشد." تایمز در پایان می‌نویسد: "ایرانیان تبعیدی گفته‌اند دو هفته قبل از کشته‌شدن علی‌اکبر طباطبایی در جلو خانه‌اش، فردوست را در اطراف واشنگتن دیده‌اند.»(2)
رادیو صدای امریکا نیز ضمن بازگویی همین قصه، افزود: «... اف. بی. آی. یا ادارة آگاهی امریکا دربارة این گزارش نیویورک‌تایمز هیچ‌گونه توضیحی نداد، ولی از قول یکی از سخنگویان وزارت خارجه نقل شده است که آن وزارتخانه از محتوای این گزارشات مطلع بوده است. ...»(3)
1
امروز وزارت خارجة جمهوری اسلامی ایران اطلاعیه‌ای صادر کرد و که در آن ضمن حملة شدید به دولت عراق، این رژیم را نزدیک‌ترین دوست برای دشمنان خلق فلسطین، انقلابی‌نما و در عمل همکار امپریالیسم خواند. در این اطلاعیه ضمن اشاره به فعالیت‌های ایران در عرصة دیپلماسی بین‌المللی برای محکومیت تجاوزات جدید رژیم اشغالگر قدس در بیت‌المقدس، آمده است:
«متأسفانه بعضی از کشورهای اسلامی سعی داشته و دارند در قبال این توطئه کسانی را که از تصمیم اسرائیل حمایت کنند فقط به قطع رابطة سیاسی تهدید کنند که در رأس این توطئه، حکومت فاشیست عراق قرار دارد که همیشه در حرف، باهیاهو، انقلابی‌نما و در عمل همکار و یار ارتجاع و امپریالیسم امریکا می‌باشد. تجربة سالهای اخیر نشان داده است که عراق باوجود نداشتن روابط سیاسی ظاهری با امریکا از هیچ‌گونه همکاری با مرتجعین و دستیاران امریکا کوتاهی نکرده و همیشه علیه آنها که با امریکا در ستیزه هستند توطئه کرده و می‌کند. نمونة آن کشتاری که به‌وسیلة عوامل خود از رهبران فلسطین در سالهای اخیر نموده و دشمنی‌هایی که با جمهوری اسلامی ایران و دول ضداستعماری عرب کرده و سعی بلیغی که در حمایت از حکومت شاه مخلوع به‌هنگام سقوطش نموده و ازجمله خیمه‌شب‌بازی آوردن فرح پهلوی به عراق و محدودیت‌هایی که برای رهبر انقلاب ایران فراهم آورد که مآلاً به خروج ایشان از عراق منجر شد و حتی به دولت کویت هم فشار آوردند که ایشان را نپذیرد. ...»
در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: «وزارت خارجة جمهوری اسلامی ایران مواضع خود را در مقابل این توطئه نشان داده و یادآور می‌شود که قطع روابط سیاسی با دوستان اسرائیل کافی نیست و باید کانال‌های اقتصادی بر روی آنها که اسرائیل را یاری می‌دهند بسته شود. ...»(1)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 25/5/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص7.
1
درپی چند روز آرامش نسبی در نوار مرزی، امروز عراق مجدداً حملات خود را به خاک ایران از سر گرفت. دراینزمینه گزارش گروهان خان‌لیلی حاکی است که از ساعت 10 بامداد امروز تا ساعت 15:17 دقیقه، توپخانة ارتش عراق به پاسگاه زینل‌کش تیراندازی کرد که براثر آن خساراتی به پاسگاه و دکل بی‌سیم آن وارد آمد.(1)همچنین شب‌هنگام، مهاجمان مسلح و نیروهای ارتش عراق در دو عملیات مشترک و جداگانه به پاسگاه قلعه‌سفید و پاسگاه روبه‌روی آن و نیز پاسگاه منطقة بیشگان حمله کردند. مهاجمان در این حمله که به‌مدت سه ساعت و با حمایت آتش توپخانة عراق انجام شد، با آتش متقابل نیروهای خودی مستقر در این دو پاسگاه، مواجه شده و با تحمل 12 کشته، مجبور به عقب‌نشینی شدند.(2)
از سوی دیگر، امروز نیز عراق به تحرکات مرزی خود ادامه داد و این تحرکات به‌طرز چشمگیری به سمت جنوب‌غرب تمایل داشت. در منطقة ایلام، وضعیت تحرکات عراق به شکلی بود که گزارش اطلاعات سپاه کرمانشاه خبر از «احتمال قوی حملة سراسری عراق ظرف امشب یا فردا شب» داد.(3)و سپاه مرکز نیز «به کلیة یگان‌های تابعه در منطقة ایلام دستور آماده‌باش برای مقابله با حملات سراسری عراق به‌ویژه در امشب و فردا» صادر کرد.(4)
یک گزارش از گروهان موسیان نیز حاکی است که ساعت 11:30 دقیقة امروز، عراق یک دستگاه دکل چاه نفت در منطقة همجوار مرزی نصب کرده است.(5)یک گزارش تأییدشدة دیگری از مریوان از استقرار 80 دستگاه تانک و 25 قبضه توپ بزرگ در منطقة کانی‌مانگا و...(6)در خاک عراق حکایت دارد.(7)همچنین، اطلاعات سپاه ارومیه، از ورود 13 فروند هواپیمای سی130 در شامگاه امروز از کشور ترکیه به خاک عراق خبر می‌دهد.(8)
اما تحرکات مرزی امروز عراق در منطقة مرزی خرمشهر و آبادان نسبت به روزهای گذشته قابل‌توجه بود. «در ساعت 21:30 دقیقه، یک فروند هواپیمای عراقی به حریم ایران تجاوز کرد که با آتش پدافند مستقر در دژهای ارتش و فرودگاه آبادان، متواری شد. هم‌زمان با این تجاوز هوایی، نیروهای عراقی برای ردگم‌کردن اقدام به تیراندازی با سلاح‌های سنگین نمودند. لازم به یادآوری است که این چندمین‌بار در ماه‌های اخیر است که هواپیماهای عراقی به حریم فضایی ایران تجاوز می‌کنند.»(9)همچنین، «نیروهای مهندسی عراق در مقابل اسکله‌های 3 و 4 و 26 و 27، روبه‌روی حفار بریم آبادان درحال قطع نخل‌ها و احداث سنگر در منطقة فاو مشاهده شدند.»(10)
لازم به ذکر است که بنی‌صدر در سخنرانی دیروز خود در اجتماع مردم کرمانشاه در واکنش به حملات مکرر مرزی عراق گفته بود: «ارتش ایران موضع دفاعی خود را در قبال حملات عراق رها کرده و از این به بعد در موضع تهاجمی قرار خواهد گرفت.» وی در این اجتماع دربارة هماهنگی
1) سند شماره 283347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به ت - ف - ژاجا - ر3 (دایره عملیات)، 25/5/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین مستند به گزارش گروهان خان‌لیلی.
2) روزنامه کیهان، 26/5/1359، ص3، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین، هر دو به نقل از فرمانده عملیات سپاه قصرشیرین.
3) سند شماره 55980 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه کرمانشاه به اطلاعات سپاه مرکز، 25/5/1359.
4) سند شماره 55991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص169، از واحد اطلاعات سپاه مرکز (تهران) به واحد اطلاعات سپاه ایلام، 25/5/1359.
5) سند شماره 282930 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 27/5/1359، بنا به گزارش مورخ 26/5/1359 گروهان موسیان.
6) یک کلمه از سند ناخوانا است.
7) سند شماره 94616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص162، از مرکز بررسی مناطق ایران (منطقه 7) به دفتر عملیات، 1/6/1359، بنا به گزارش لشکر28 ارومیه (رکن2)، 25/5/1359.
8) سند شماره 43273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 26/5/1359.
9) سند شماره 278 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر به ستاد مرکزیت سپاه پاسداران (اطلاعات و تحقیقات)، 29/5/1359؛ و - سند 0653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 25/5/1359.
10) سند شماره 40734 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 25/5/1359، برابر گزارش نزاجا.
نیروهای نظامی جمهوری اسلامی گفته بود: «در داخل مرزها نیروهای مسلح ما با آرایش هجوم و توسعه دارند حاکمیت دولت را پیاده می‌کنند؛ یعنی برای اینکه ما در مرزها امنیت پیدا کنیم و در داخل مرزها نیز نیروهای وابسته و مزاحم نظم را سرکوب کنیم و کشور اسلامی‌مان را به امنیت رهبری کنیم، نیروهای مسلح ما باید هماهنگی می‌کردند و ما بر آنیم این هماهنگی را به وجود آوریم.»(1)
1
در ادامة تحرکات و حملات ایذایی گروه‌های مسلح معاند با نظام امروز نیز در مناطق کردنشین اقدامات و درگیریهایی وجود داشت. ازجمله:
در محور بانه در ساعت 1:20 دقیقه در ارتفاعات آربابا، گردنة خان، بین مهاجمان ضدانقلاب و نیروهای خودی درگیری کوتاهی رخ داد که به‌شدت سرکوب شد و ضدانقلابیون مهاجم مجبور به عقب‌نشینی شدند.(2)در ساعت 10 امروز نیز در محور بانه - سردشت، گروه اعزامی از بانه مرکز تجمع افراد کومه‌له در منطقة کوهان را زیر آتش گرفت که درنتیجه یک خودرو منهدم و تعدادی از افراد دشمن کشته شدند و هیچ‌گونه آسیبی به افراد خودی وارد نیامد.(3)
در منطقة سقز نیز برابر اعلام پاسگاه سکنته، «در ساعت 21:15 دقیقه، پاسگاه توسط ضدانقلابیون با سلاح‌های مختلف مورد حمله قرار گرفت که پرسنل پاسگاه به آتش ضدانقلابیون پاسخ می‌دهند» و این درگیری تا ساعت 2:15 دقیقة بامداد روز بعد (ساعت مخابرة گزارش) همچنان ادامه داشته است.(4)
گزارش خبرگزاری پارس نیز حاکی است: «مهاجمین مسلح غیرقانونی شنبه‌شب در حمله به روستای هولاسو از توابع شاهین‌دژ با تحمل تلفات سنگین مجبور به عقب‌نشینی شدند.» این گزارش به نقل از فرماندار میاندوآب، افزوده است: «مهاجمین [ضدانقلاب] به‌هنگام عقب‌نشینی، خرمن‌های روستای هولاسو را به آتش کشیدند.»(5)همچنین، گروه ضربت مبارزه با مواد مخدر آذربایجان‌غربی امروز اعلام کرد که افراد این گروه در درة آشناآباد ارومیه 100 قبضه اسلحة کمری ساخت چک‌اسلواکی با 10 هزار تیر فشنگ کشف و فروشندگان و خریداران آن را دستگیر کردند.(6)
در همین حال گزارش شهربانی ارومیه و فرمانداری میاندوآب نیز حاکی است که امروز «عبدالرحمن قاسملو به منطقة بوکان عزیمت و در روستاها توقف و سخنرانی و جوانان را برعلیه جمهوری اسلامی تحریک نموده و تأکید کرده که پیران و کودکان را در روستاهای دور اسکان دهند.» این گزارش می‌افزاید: «ضمناً حدود 50 نفر مسلح با یک قبضه توپ 106 [میلی‌متری] از وی محافظت می‌کردند و نیز در منطقه ایجاد رعب و وحشت شده است.»(7)
در منطقة پاوه نیز منابع خودی گزارش دادند: «گروهی از افراد مسلح حزب دمکرات و کومه‌له از پشت شاه‌کوه به‌طرف پاوه حرکت کرده‌اند و در برزلنگ مستقر شده‌اند.» این گزارش می‌افزاید: «آنها دارای سلاح‌های سنگین هستند و قصد دارند به پاوه حمله کنند.»(8)یک خبر دیگر نیز
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) سند شماره 55995 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی به نزاجا)، 26/5/1359؛ و - سند شماره 106716 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه بانه، 26/5/1359.
3) سند شماره 56022 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ه - ع) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359.
4) از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 26/5/1359، مستند به گزارش ژاجا، برابر اعلام پاسگاه سکنته، 26/5/1359، ساعت: 2:15 دقیقه بامداد.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
7) سند شماره 56009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بوکان - شاهین‌دژ)، ص33، از وزارت کشور به ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 29/5/1359؛ و - سند شماره 141612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص327، از سپاه (مرکز فرماندهی)به سپاه غرب، برابر اعلام نزاجا، 26/5/1359.
8) سند شماره 114945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص203، از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 25/5/1359؛ و - سند شماره 114940 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، همان، 25/5/1359.
حاکی است: «50 نفر از اعضای حزب دمکرات در سه‌راهی پی‌تهن‌شهر به‌وسیلة 2 قبضه کالیبر5 و یک خمپارة هشتاد [و یک] و 4 تیربار ژ3 و یک آر.پی.جی7 راه را بسته‌اند.»(1)
همچنین در گزارش خبرگزاری پارس از سنندج آمده است: «ساعت 17:20 دقیقة امروز، در نزدیکی روستای کوله واقع در مسیر سنندج - دیواندره، ضدانقلابیون راه را بر حدود 50 اتومبیل بستند و 15 نفر از سرنشینان یک آمبولانس، یک مینی‌بوس و سه دستگاه اتومبیل دولتی را به گروگان گرفتند و اتومبیل‌های آنان را نیز با خود بردند.» این گزارش می‌افزاید: «این ماجرا حدود دو ساعت و نیم طول کشید، ولی تیپ مستقر در این مسیر از ماجرا آگاه نشد و درنتیجه دخالتی نکرد. ضمناً از سنندج تا بانه 4 تیپ نظامی مستقر است.»(2)
از سوی دیگر، بنا به گزارش منابع اطلاعاتی خودی، «سردار جاف با ارسال نامه‌هایی به سران ایل قلخانی به آنان توصیه نموده افراد خود را به استخدام سپاه پاسداران درآورند و اضافه نموده درصورت استخدام آنان در سپاه پاسداران، ماهیانه به هر نفر 2000 تومان حقوق پرداخت خواهد نمود.»(3)
1
شب گذشته، به‌هنگام بازگشت از نوار مرزی غرب کشور، بنی‌صدر و همراهانش از یک سانحة هوایی جان سالم به در بردند. گزارش خبرگزاری پارس دراین‌باره حاکی است:
«ساعت 11 شب، هلیکوپتر حامل دکتر بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، هنگام بازگشت ایشان از نوار مرزی ایران و عراق در نزدیکی اسلام‌آباد براثر نقص فنی سقوط کرد، ولی خوشبختانه به ایشان و هیچ‌یک از همراهان صدمه‌ای نرسید. دکتر بنی‌صدر در ساعت 1:30 بامداد در گفت‌وگویی جریان وقوع این حادثه را بیان کرد و گفت: "پس از حرکت از قصرشیرین و طی مقداری راه، استاندار به من اطلاع داد که هلیکوپتر دچار نقص فنی شده و مجبور به فرود اجباری می‌باشد. در این هنگام هلیکوپتر شروع کرد به دورزدن. ... خلبان، بعد متوجه شد چراغ‌ها از کار افتاده است. به هرحال، ناچار آمادة فرود اجباری گردید که کنترل از دست او خارج شده و هلیکوپتر سقوط کرد. پس از سقوط هلیکوپتر، تیمسار ظهیرنژاد درب هلیکوپتر را باز کرد و کلیة سرنشینان به بیرون پریدند. در این لحظه بود که متوجه شدیم قطعات هلیکوپتر در نقاط مختلف افتاده است." رئیس‌جمهوری سپس افزود: "این الحمدلله از شگفتی‌ها و نشانة کمال رحمت خداوندی است که هلیکوپتر سقوط کرده و متلاشی بشود و به هیچ‌یک از سرنشینان کوچک‌ترین صدمه‌ای نرسد و نشانة دوم رحمت الهی اینکه در 15 کیلومتری محل سقوط هلیکوپتر، 15 روز پیش، 15 نفر از سپاه پاسداران انقلاب به‌وسیلة ضدانقلاب شهید شده بودند."» خبرگزاری پارس در ادامة گزارش خود از قول بنی‌صدر افزوده است: «محل سقوط در نزدیکی دهی بود و روستاییان آن ده که کرد بودند، آمدند و خیلی شادی کردند و
1) سند شماره 114941 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کردستان به ستاد مشترک، 25/5/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 152، 27/5/1359، ص2، خبرگزاری پارس از سنندج، 26/5/1359.
3) سند شماره 277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن دوم) به دفتر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران، 25/5/1359.
شگفت‌زده شده بودند.» در پایان این گزارش آمده است که بنی‌صدر همراه دیگر سرنشینان هلیکوپتر، با یک جیپ و یک تراکتور که متعلق به روستاییان منطقه بود، به پاسگاه ژاندارمری آن منطقه انتقال داده شدند.(1)
درپی سانحة شب گذشتة سقوط بالگرد حامل رئیس‌جمهور و همراهان، امروز امام خمینی و آیت‌الله منتظری در پیام‌هایی جداگانه، سلامت و نجات وی و همراهان را از عنایات معجزه‌آسای خداوند دانستند. در پیام امام خمینی خطاب به بنی‌صدر آمده است:
«جناب آقای بنی‌صدر، رئیس‌جمهور، حفظه الله تعالی. نجات جنابعالی و همراهان محترم از سانحه‌ای که به‌حسب عادت مصیبت‌وار باید باشد، نشانه‌ای از الطاف الهی است برای پیشرفت انقلاب اسلامی ما؛ از این اموری که قدرت حق آشکارا در آن پیداست که همه درجهت حفظ این کشور و ملت است، کراراً دیده‌ایم. انشاءالله تعالی از این پس نیز عنایت پروردگار با ماست و با همة وجود در پیشگاه مقدس شکرگزاریم. ما همه از خداییم و باید در راه خدمت به او باشیم. این عنایت معجزه‌آسا دلیل آن است که شما و همراهانتان در خدمت به کشور اسلامی صدیق بوده و صدیق خواهید بود. شما به شکرانة این نعمت بزرگ، زندگی ثانوی خود را بیش از پیش وقف خدمت به اسلام و کشور اسلامی نمایید و ملت بزرگ با رؤیت این عنایات پیدرپی اطمینان کامل داشته باشند که مادام که در خدمت اسلام هستند آسیب‌پذیر نیستند و دشمنان کوردل این کشور بدانند که با توطئه‌ها و شیطنت‌ها نخواهند توانست کشور اسلامی را آسیب رسانند. ملت تا پای جان در خدمت به اسلام حاضر و در پشتیبانی از نهادهای اسلامی مصمم هستند و از خداوند تعالی عظمت اسلام و مسلمین و کشور اسلامی ایران را خواستارم. والسلام علیکم و رحمةالله. روح‌الله الموسوی الخمینی. 25/5/59.»(2)
بنی‌صدر نیز در پاسخ به پیام امام، پیامی بدین شرح خطاب به ایشان ارسال کرد:
«حضور مبارک حضرت آیت‌الله‌العظمی امام خمینی، پدر و رهبر عزیزم،
پیام تشویق و آموزنده عزّ وصول بخشید. اینجانب عنایت و حمایت امام امت را همواره نشانة
عنایت الهی می‌دانستم و می‌دانم. از خداوند بزرگ که قدرت و فضل خویش را در این مناسبت به بهترین وجه بر این بنده عیان فرمود توفیق خدمت به دین و خلق او را طلب می‌کنم و یقین دارم از راهنمایی و حمایت‌های شما برخوردار خواهم بود. امام عمر و عزتت مستدام باد. انشاءالله.»(1)
امروز همچنین پیامی از آیت‌الله منتظری خطاب به بنی‌صدر بدین شرح منتشر شد: «جناب آقای بنی‌صدر، رئیس‌جمهور محترم ایران، دامه توفیقه. شکر خدا را که برای چندمین‌بار ملت مسلمان ایران مشمول عنایات حق شدند و جان رئیس‌جمهورمان و همراهان در یک حادثة هوایی محفوظ ماند. از خدای بزرگ حفظ و سلامت و توفیق شما را در خدمت به اسلام و مسلمین مسئلت دارم.»(2)
آقای هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در جلسة امروز مجلس درمورد این موضوع گفت:
«... مجلس ضمن سپاس از خدای بزرگ و رئوف و مهربان که در جریان انقلاب و بعد انقلاب لطفش همیشه شامل حال مردم مسلمان بود، این نجات‌یافتن را باز فال نیکی می‌دانیم که بار دیگر لطف خدا را شاهد هستیم و خداوند نمی‌خواهد که روحیة ملت ما ضربه بخورد درشرایطی‌که ملت ما می‌رود همة ارگان‌های کشورش را با انتخاب خودش داشته باشد. پیداست که چنین حادثه‌ای اگر ثمرات تلخی بار می‌آورد برای ملت ما خیلی گران تمام می‌شد و تلخی آن برای مدت طولانی در ذائقة ما می‌ماند. این حادثه و حوادث مشابه، ما را یادآور می‌شود که خودمان را در کنف خدا ببینیم و این همه محبت و لطف را در نظر داشته باشیم و سپاسمندانه وظایف انسانی و اسلامی خودمان را انجام دهیم.»(3)
1
رئیس دادگاه‌های انقلاب ارتش، حجت‌الاسلام ری‌شهری، امروز در اطلاعیه‌ای، به دریادار دکتر سیداحمد مدنی، نمایندة ردصلاحیت‌شدة کرمان در مجلس شورای اسلامی، وزیر سابق دفاع، فرمانده پیشین نیروی دریایی و استاندار خوزستان در دولت موقت، ابلاغ کرد که خود را جهت رسیدگی به اتهامات منتسبه تا 5 روز دیگر یعنی تا تاریخ 30/5/1359 به دادگاه انقلاب ارتش معرفی کند.(4)این فراخوان در رسانه‌های غربی بازتاب نسبتاً وسیعی داشت. ازجمله:
رادیو صدای امریکا دربارة حکم تعقیب مدنی گفت: «دریادار پیشین نیروی دریایی ایران اینک تحت‌تعقیب است. پاسداران انقلاب اسلامی خانه و دفتر کارش را به تصرف درآورده‌اند،
اموالش را مصادره کرده‌اند و یکی از دوستانش را به بازداشتگاه برده‌اند. پاسداران همچنین برخی از دوستان و همکاران مدنی را مورد بازجویی قرار داده‌اند؛ هرچند که فرمانده پیشین نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران هنوز رسماً متهم به گناهی نشده است. ... پیروان آیت‌الله خمینی ادعا می‌کنند که مدنی با سازمان اطلاعات مرکزی امریکا همکاری داشته و میلیون‌ها ریال پول از ایران خارج کرده است.»(1)
نشریة انگلیسی‌زبان داون چاپ لندن نیز دربارة حکم احضار مدنی به دادگاه انقلاب ارتش نوشت: «دریادار سیداحمد مدنی کاندید سابق ریاست‌جمهوری، جهت پاسخ به اتهاماتی دربارة حادثة 21 اوت(2)به دادگاه انقلاب احضار شد. دریادار مدنی در تاریخ 5 اوت، با 77 رأی شورای انقلاب رد صلاحیت گردید. براساس مدارکی مستدل، وی طرفدار امریکا بوده و بختیار آخرین نخست‌وزیر شاه را تمجید کرده است. ...»(3)
1
مروری بر مطالب امروز نامة مردم، ارگان مرکزی حزب توده، نشان می‌دهد که در چارچوب دیدگاه این حزب چه نوع توطئه‌ها یا حمایت‌هایی درمورد جمهوری اسلامی ایران وجود دارد. این نشریه در مطلبی با عنوان "همکاری‌های نظامی و فعالیت‌های توطئه‌گرانة رژیم‌های وابسته در منطقه" ضمن حمله به رژیم‌های پاکستان و عراق، دخالت شوروی در افغانستان را تلویحاً تأیید و به دولتمردان ایران توصیة اکید کرده تا "انقلاب دمکراتیک افغانستان" را به رسمیت بشناسند و با این رژیم روابط مستحکمی برقرار کنند. در بخشی از این مقاله آمده است:
«دیدار ضیاءالحق دیکتاتور پاکستان و صدام حسین دیکتاتور رژیم عراق از عربستان سعودی، نمایانگر نزدیکی و گسترش همکاری‌های نظامی رژیم‌های وابستة ضدخلقی در منطقه است. ... امپریالیسم امریکا پس از پیروزی انقلاب شکوهمند مردم ایران و استقرار جمهوری اسلامی در میهن ما و پیروزی انقلاب دمکراتیک در افغانستان، که موجب تحولی شگرف در اوضاع سیاسی - نظامی منطقه گردید، بر آن شد که در دو جهت به ترمیم و تقویت مواضع سیاسی
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 151، 26/5/1359، ص25، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7:00، 25/5/1359.
2) منظور نویسنده، 21 اوت سال میلادی گذشته است و به حوادث خونین خوزستان، به‌ویژه خرمشهر و آبادان و اهواز اشاره دارد. در تیرماه سال 1358، تکاوران نیروی دریایی تحت امر مدنی با همکاری سپاه پاسداران و نیروهای مردمی توانستند جریانات و اغتشاشات جبهة تحریر موسوم به خلق عرب را به‌شدت سرکوب کنند، اما عملکرد ناشیانة مدنی و تکاوران تحت امر وی در این حوادث خونین، باعث برخی زیاده‌روی‌ها گردید و شماری افراد بی‌گناه نیز دراین‌میان کشته یا زخمی شدند. دراین‌مورد و موارد سوءاستفاده‌های مالی و نیز زدوبست با برخی شیوخ مرتجع و ساواکی آبادان و خرمشهر، گزارش‌های مفصلی از سپاه آبادان و انجمن اسلامی کارکنان پالایشگاه نفت آبادان و دیگر نیروهای انقلابی و نیز برخی نمایندگان خوزستان ازجمله نمایندگان آبادان محمد رشیدیان و محمد نصراللهی به مجلس شورای اسلامی ارائه شد. (براساس حضور میدانی و اطلاع نگارنده از شاهدان عینی)
3) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص243 و 244، نشریه داون 16/8/1980 (26/5/1359)، مترجم مهدی رنجبران.
و نظامی خود در این منطقه بپردازد، تا موقعیت مسلط خود را در منطقه، که درنتیجة پیروزی این دو انقلاب متزلزل گشته، جبران کند.»
در ادامة این مقاله با اشاره به تقویت پایگاه‌های نظامی امریکا در دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند، پایگاه مصیره در عمان و تأسیسات و پایگاه‌های نظامی در عربستان سعودی و پاکستان، تأکید شده است که: «طرح‌های توطئه‌گرانه علیه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری دمکراتیک افغانستان، به‌منظور براندازی رژیم‌های حاکم در این دو کشور و تضعیف مواضع کشورهای عضو جبهة پایداری دربرابر تجاوز اسرائیل انجام می‌گیرد.» این مقاله سپس ضمن اشاره به نقش عربستان در این معادلة سیاسی - نظامی افزوده است: «در خاک پاکستان اردوگاه‌هایی برای دسته‌جات و گروه‌های ضدانقلابی افغانی تشکیل شد.»(1)-(2)
نامه مردم در نوشتار دیگر خود از «استیضاح پارلمانی کمونیست‌های یونان دربارة شرکت دولت یونان در تجاوزات امریکا علیه ایران» خبر داده و آورده است: «پس از توطئة نافرجام طبس، گروه پارلمانی حزب کمونیست یونان، دولت آن کشور را دراین‌باره استیضاح کرد.» نامة مردم سپس متن کامل پرسش حزب کمونیست یونان از دولت این کشور را آورده است. در بخشی از این نامه ضمن اشاره به محکومیت حمله به طبس ازسوی مردم یونان و احتمال قوی همسویی دولت یونان با امریکا در توطئه‌های دیگری علیه ایران، آمده است: «موقعیت یونان دراینزمینه بس خطیر است. چون محتمل است که پایگاه‌هایی که در سراسر کشورمان پراکنده است، چنانکه گفته‌های محافل میلیتاریستی و نمایندگان "ناتو" ثابت می‌کند، به تخت جهشی برای ایالات متحده تبدیل شود. چند تن از رهبران سیاسی و نظامی ایالات متحده با دولت یونان نیز دیدار کرده‌اند و ضمن توضیح نظرات دولت امریکا، درخواست تفاهم و پشتیبانی آن را مطرح ساخته‌اند. ... دولت یونان باید اعلام کند که اجازه نخواهد داد تا از سرزمین یونان برای هیچ‌گونه اقدامی علیه ایران استفاده شود و از شرکت در نقشه‌های احتمالی "جامعة اقتصادی اروپا" و "ناتو" علیه آن کشور خودداری خواهد ورزید. ...»(3)
1) یادآوری می‌شود نشریاتی نظیر ارگان حزب توده تنها رسانه‌هایی نیستند که بنیه‌سازی مقاومت علیه رژیم کنونی پاکستان را به امریکا و امثال عربستان نسبت می‌دهند؛ گزارش امروز رادیو لندن انعکاس تفسیر روزنامة فایننشال‌تایمز (چاپ لندن) حاکی‌از نقش امریکا در حمایت از مقاومت مزبور و البته بیانگر تضاد در رفتار امریکا در قبال ایران و مبارزان مسلح افغانی است. بنا به این گزارش، مفسر این روزنامه که به‌تازگی از واشنگتن بازگشته است، می‌نویسد: «تعداد بسیار مراسم و برنامه‌هایی که به‌منظور گردآوری کمک مالی برای کسانی که به‌عنوان "مبارزان دلیر افغانی" توصیف می‌شوند، در واشنگتن برپا می‌گردید، مایة تعجب بود؛ به‌خصوص آنکه گروه‌های چریکی اسلامی مذکور درست به‌خاطر دستیابی به همان نوع حکومت جمهوری اسلامی مبارزه می‌کنند که در کشور همسایة آنان ایران برقرار است و آیت‌الله خمینی به‌خاطر دفاع از آن دائماً در امریکا مورد نکوهش قرار می‌گیرد. البته، به نظر می‌رسد که اکثر امریکاییان متوجه این سیاست متناقض نیستند. ...» (خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 151، 26/5/1359، ص21، رادیو لندن (فارسی)، ساعت: 20:45، 25/5/1359.)
2) نامه مردم، شماره 308، 25/5/1359، صص1 و 2.
3) همان، ص8.
در گزارشی دیگر، نامة مردم همچنین از ملاقات امروز اشرف پهلوی با شاپور بختیار در پاریس خبر داد و نوشت: «این ملاقات در محل اقامت بختیار و زیر حمایت پلیس فرانسه انجام گرفته است. و این هم تازگی ندارد. دولت و پلیس فرانسه مدت‌هاست که فعالیت ضدانقلابیون فراری ایران را آشکار و پنهان زیر حمایت خود گرفته‌اند. ...»(1)
1
گزارش‌های متعددی از تحرکات و تجمع افراد وابسته به خسروخان و ناصرخان قشقایی وجود دارد. ازجمله، گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است امروز 55 دستگاه تویوتا و لندرور و خودروهای مختلف دیگر در محل استقرار خسرو قشقایی در محل آب‌پخش، واقع در 3 کیلومتری غرب دارنگان، مستقر گردیده است. در ادامة این گزارش، با استناد به گزارش گروهان ژاندارمری فراش‌بند آمده است: «خسرو قشقایی و ناصر با عدهای مسلح حدود 20 کیلومتری نورجین مستقر شده و قصد غارت اهالی را دارند. اهالی برای دفاع از خود تقاضای تحویل 20 قبضه اسلحه دارند و درصورت عدم تحویل صلاح [سلاح]، دربرابر پیشامدها مسئولین را مقصر می‌دانند و حتی قصد ترک محل را دارند.»(2)
دراینحال، فرماندة سپاه فیروزآباد دربارة توطئه‌های احتمالی ازطرف خسروخان قشقایی و برخی خوانین دیگر و نیز احتمال حملات آنها گفت: «شایعاتی دربارة خسروخان و ایادی وی به‌شدت در منطقة جنوب، به‌خصوص فیروزآباد به گوش می‌خورد ازجمله: 1. توطئة نوشتن نامة خسروخان به امام و درخواست اخراج سپاه پاسداران از فیروزآباد و همچنین مسلح‌نمودن عشایر و درخواست نمایندة خصوصی عشایر در مجلس شورای اسلامی. 2. جمعآوری افراد مسلح و سازماندهی آنها از ساواکی‌ها و سرسپرده‌ها و چپ‌نماها و ضدانقلابیون و طبق شواهد موجود، برنامه‌ریزی‌کردن جهت حمله به سپاه و ژاندارمری و خلع‌سلاح آنها. 3. ارتباط مستقیم با تیمسار مدنی، خوانین خوزستان و سردارهای بلوچستان و کرمان، ارتباط با مزدوران داخلی امریکا و ارسال اسلحة سنگین، پول نفت [نقد] طبق شواهد موجود از امریکا به وی و شایعة بمباران عشایر و تخلیة مردم از فیروزآباد و نقلوانتقالات نیروهای مسلح سرسپردة خود در شهر.»
وی افزود: «با شواهدی که ما در دست داریم احتمال می‌دهیم که یک حملات تنظیم شده‌ای در سطح منطقه در شرف تکوین است. ... اما متأسفانه شواهد امر نشان می‌دهد که مقامات اجرایی در انجام [اقدامات مؤثر] تعلل به وجود میآورند؛ لذا مسئولیت هرنوع وقایع ناگوار و ضایعات جبران‌ناپذیر دقیقاً به‌عهدة مقامات اجرایی و افرادی مانند تیمسار فلاحی‌ها می‌باشد که با اتخاذ روش‌های محافظه‌کارانه در مقابل جاسوس‌های امریکایی آگاهانه یا ناآگاهانه به اسلام ضرباتی وارد می‌کنند.»
فرمانده سپاه فیروزآباد درباره تجمع نیروهای عشایر فارس منطقه اظهار کرد: «خسروخان و ملک‌منصور عدهای از سرسپردگان خود را حدود یک ماه و نیم از گرمسیر آورده‌اند و در میان آنها
تعدادی از بچه‌های خوانین که عموماً گرایش کمونیستی دارند آنها را همراهی می‌کنند و شایعه‌پراکنی کرده‌اند که کارهای ما مورد تأیید ارتش و رئیس‌جمهور است، بجز آخوندها و پاسداران و مرتباً افراد ساده‌لوح را فریب می‌دهند و افراد جمعآوری می‌کنند و طبق اسناد و مدارک، مقدار زیادی پول نقد در اختیارشان گذاشته شده و اخیراً از سواحل جنوب مقدار متوسطی اسلحه‌های سنگین در اختیارشان گذاشته شده است. آنها در نظر دارند که پس از مدتی به گرمسیر حرکت کرده و کردستان دیگری در فارس بیافرینند.» وی در پایان گفت: «اگر این مصاحبه پخش نشود و یا اینکه سانسور گردد، از طریقی دیگر بسیاری از حقایق را افشا خواهد کرد.»(1)
1
درپی ملاقات سفرای نُه کشور اروپایی در تهران، با رئیس مجلس شورای اسلامی در چهارشنبه گذشته، متن نامه ای که در این ملاقات تقدیم رئیس مجلس شده بود، امروز در جلسة علنی مجلس قرائت شد.(2)پیش از قرائت متن نامة مزبور، رئیس مجلس دربارة ملاقات خویش با سفرای کشورهای خارجی و نیز نامة دو نماینده از کنگرة امریکا گفت: «دو سه روز پیش، مجدداً کاردار سفارت سوئیس پیش ما آمد و نامهای از دو نفر از نمایندگان کنگرة امریکا آورد. ضمن مقداری شیطنت که در نامه هست، همیشه به فکر آن هستند کلاه سر آدم بگذارند. مسئولین امریکا بفهمند که اگر این رویه را بخواهند ادامه دهند کار خودشان را مشکل‌تر می‌کنند و مواظب باشند که در نامه‌هایشان شیطنت نکنند.» هاشمی رفسنجانی در ادامة سخنانش اضافه کرد: «در ابتدای نامه از من به‌خاطر آنکه در نطقی گفته‌ام نامة کنگرة امریکا به مجلس شورای اسلامی ممکن است منشأ آزادی گروگان‌ها بشود، تشکر کرده‌اند. اولاً من در هیچ نطقی این را نگفته‌ام و اعلام کرده‌ام که نامه را به مجلس ارائه خواهم کرد. که البته به‌خاطر اعمال خلاف آنها درمورد دانشجویان، جواب به این نامه به تعویق افتاد.»
هاشمی افزود: «باز ما آنجا مذاکرات مفصلی داشتیم و یک گزارش دیگری خود دولت امریکا با تلکس فرستاده بود که یک نوع عذرخواهی از مسئلة دانشجوها بود که در آن خدمات امریکایی‌ها به دانشجوها ذکر شده بود. ... بعد تقاضا کرده بودند که خوب است ملت ایران هم مثل ملت امریکا، یا دولت ایران هم مثل دولت امریکا با گروگانهای ما رفتار کند و سرسختی نکند. در آخر هم گفته بودند که اگر این وضع در ایران ادامه داشته باشد، از این صحنه‌هایی که برای دانشجوها پیش آمد ممکن است بازهم تکرار بشود چون ملت امریکا هم عصبانی است. من به ایشان گفتم اصلاً این مقایسه‌ای که شما بین دانشجوهای بازداشتی ما و جاسوسان شما در اینجا می‌کنید، از چند جهت غلط است.»
رئیس مجلس پس از مقایسة گروگانهای امریکایی و دانشجویان ایرانی بازداشت‌شده در امریکا، گفت: «ما گزارشی داریم که سازمان سیا دست‌اندرکار توطئة دیگری است که البته موفق نخواهد شد.» پس از پایان سخنان رئیس مجلس و قرائت نامة سفرای کشورهای اروپایی خطاب به ایشان، چند تن از نمایندگان دربارة نامة مزبور و پاسخی که مجلس به آن خواهد داد تذکراتی دادند و رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام کرد که نامه به کمیسیون خارجة مجلس فرستاده خواهد شد تا در این کمیسیون بررسی و مطالعه شود و پس از طرح گزارش آن در مجلس، مجلس نیز دربارة آن تصمیم خواهد گرفت.(1)
1
امروز یک روزنامه‌نگار معروف امریکایی به نام جک اندرسون از توطئة جدید امریکا علیه ایران پرده برداشت. این ادعای جنجال‌برانگیز باتوجهبه سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در جلسة امروز مجلس که گفته است «ما گزارشی داریم که سازمان سیا دست‌اندرکار توطئة دیگری است که البته موفق نخواهد شد.»(2)و باتوجهبه سخنان هفتة گذشتة رئیس دیوان عالی کشور، آیت‌الله دکتر بهشتی، دربارة کشف یک توطئة تازه ازسوی امریکا، معنای تأمل برانگیزی دارد. ازاین‌رو این خبر در محافل مطبوعاتی داخل و خارج از ایران، به‌ویژه مطبوعات وابسته به گروه‌های چپ بازتاب وسیعی داشت.
اندرسون در مقاله‌ای که برای روز دوشنبه روزنامة واشنگتن‌پست آماده کرد، مطالبی را دربارة طرح نظامی جدید کارتر، موسوم به "جهش مثبت 80" فاش ساخته است که خلاصة آن در شمارة امروز نشریة مادستوبی (چاپ کالیفرنیا) انتشار یافته است. وی ادعا کرده است: «نظامیان طرحی برای یک حملة گسترده و قوی نظامی علیه ایران برای کارتر تهیه دیده‌اند. این عملیات ظاهراً برای نجات گروگان‌ها تنظیم شده است، اما درواقع برای تلافی شکست نظامی امریکا در طبس و کسب حیثیت کارتر است. این عملیات قرار است چند هفته قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری امریکا انجام شود.» پخش این خبر، تقریباً جنجالی در امریکا برپا کرده است. بلافاصله پس از انتشار این خبر، "کلودیانا ونسند"، سخنگوی کاخ سفید، به تکذیب این خبر پرداخت و آن را «ادعایی مسخره و کاملاً غیرمسئولانه» خواند. وی گفت: «این نظریه که دولت فعلی یا هر دولت دیگری بخواهد به‌خاطر منافع سیاسی، جنگی را آغاز کند، یک ادعای مسخره و کاملاً غلط است زیرا رئیس‌جمهور، خلیج‌فارس را به‌عنوان یک منطقه با "منافع حیاتی" برای امریکا و غرب می‌داند.»
دراین‌میان، جک اندرسون اعلام کرده است که با تکذیب کاخ سفید درمورد صحت خبر خود دچار تردید نشده است. وی ضمن رد "تکذیب" کاخ سفید گفت: «تمام جزئیات این برنامة نظامی را در هفتة آینده طی یک‌سری مقالات توضیح خواهد داد.» مقالة اندرسون را
بسیاری از مطبوعات مشهور امریکایی ازجمله واشنگتن‌پست - که وی هرروز در آن مطالبی می‌نویسد و یک ستون ویژه دارد - تحریم کرده‌اند. واشنگتن پست در شمارة یکشنبة خود نوشت: «تصمیم گرفته است ستون مخصوص جک اندرسون را چاپ نکند، زیرا دلیلی برای صحت مطالب او پیدا نمی‌کند.» اندرسون در خلاصة مقاله‌اش گفته است: «شکست‌های انتخاباتی کارتر سبب شده است تا کارتر دستور آماده‌باش برای عملیات را صادر کند، زیرا به گفتة پت کادل، مسئول تبلیغات انتخاباتی کارتر، امریکایی‌ها اکنون ازلحاظ روانی در شرایطی قرار گرفته‌اند که خواستار عملیاتی در ایران هستند.»(1)
1
درپی انتشار نامة قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، خطاب به همتای روسی خود آندره گرومیکو، تیرگی در روابط و مناسبات میان دو کشور با «اقدام امروز سفیر ایران در مسکو و بستن کنسولگری ایران در لنینگراد»،(2)رو به افزایش گذاشت. دراینحال، رسانه‌های شوروی امروز مقالة روزنامة اومانیته ارگان حزب کمونیست فرانسه را که در آن به صادق قطب‌زاده شدیداً حمله شده بود، چاپ کردند. در این مقاله آمده است: «همدردی قطب‌زاده با واشنگتن بر همه آشکار است و بیانات اخیر وی خطری برای مردم ایران محسوب می‌شود.»(3)اومانیته همچنین نوشت: «سخنان قطب‌زاده درمورد حزب توده ایران اکاذیب و اراجیفی بیش نیست.»(4)
2
امروز وزارت نفت گزارش عملکرد یک سال گذشتة شرکت‌های تابع این وزارت را اعلام کرد. در بخشی از این گزارش با اشاره به مسائل و مشکلات ایجادشده برای گردانندگان این شرکت‌ها به‌دلیل خروج مستشاران و مدیران خارجی آنها، آمده است: «... در طول سال 1358، جمع متوسط روزانة تولید به 000,450,3 بشکه نفت خام در روز رسید که از این مقدار حدود 000,650,2 بشکه در روز صادرات نفت خام را تشکیل داد. مابه‌التفاوت این دو رقم که برابر 000,800 بشکه نفت خام در روز می‌باشد در پالایشگاه‌های داخلی تصفیه و از فراورده‌های آن 000,250 بشکه در روز صادر و بقیة 000,550 بشکه به مصرف داخلی رسیده است. به این ترتیب، جمع متوسط صادرات نفت خام و فراورده در طول سال 1358 بالغ بر 000,900,2 بشکه در روز بوده است.»
در بخش دیگری از این گزارش ضمن ابراز رضایت از وضعیت فعلی تولید نفت، آمده است: «عملیات مربوط به پالایشگاه‌های کشور نیز خوشبختانه در طی سال 1358 موفقیت‌آمیز بوده است و علی‌رغم محدودیت‌ها و مشکلاتی ازقبیل پایین‌بودن مصرف نفت کوره در داخل کشور که در مواردی باعث پرشدن مخازن و درنتیجه پایین‌آمدن خوراک پالایشگاه‌ها شد و همچنین خرابکاری‌ها در لوله‌های نفت خام و گاز طبیعی پالایشگاه‌ها، خسارات و مسائل مربوط به سیل
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از خبرگزاری‌ها از واشنگتن؛ و - روزنامه کیهان، 27/5/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن؛ و نیز خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 151، 26/5/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری تاس از واشنگتن، 16 اوت (25/5/1359).
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 152، 27/5/1359، ص1، تهران، 26/5/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 150، 26/5/1359، ص3، به نقل از رویتر از مسکو، 16 اوت (25/5/1359)؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 151، 26/5/1359، ص19، رادیو مسکو (فارسی)، ساعت: 15:30، 25/5/1359؛ و - همان، ص3، به نقل از خبرگزاری تاس از پاریس، 16 اوت.
4) نامه مردم، شماره 309، 26/5/1359، ص2.
خوزستان و نظایر آنها، متوسط خوراک روزانة پالایشگاه‌های کشور حدود 000,97 بشکه در روز بیش از رقم مربوط به سال 1356 و حدود 000,80 بشکه در روز بیش از رقم سال 1357 بود. تولید فراورده‌های میان‌تقطیر (نفت سفید و گازوئیل) که پرمصرف‌ترین فراورده‌های نفتی در داخل کشور هستند، در سال گذشته به‌ترتیب حدود 000,20 و 000,25 بشکه در روز بیش از تولید آنها در سالهای 1356 و 1357 بود. ... اکنون نیز با بهره‌برداری از پالایشگاه اصفهان، خوراک روزانة پالایشگاه‌های کشور از مرز یک میلیون بشکه در روز گذشته است.» در ادامة این گزارش دربارة وضعیت تولید فراورده‌های نفتی در سال جاری آمده است: «در سال جاری نیز تاکنون بیش از 1600 میلیون لیتر بنزین و نفت سفید و گازوئیل ذخیره‌سازی شده است که این رقم حدود 5/18 درصد بیش از رقم مربوط به همین دوره در سال گذشته می‌باشد. ...»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/5/1359، ص11.
1
درزمینه نتیجة تحرکات دیپلماتیک عراق می‌توان به اظهارات امروز سخنگوی وزارت بازرگانی و تجارت اندونزی اشاره کرد؛ که گفت: «کشور وی درصدد است مسلسل‌های ضدتانک را از فرانسه خریداری و روی هلیکوپترهای مونتاژ در آن کشور سوار کرده و سپس آن را به عراق بفروشد. وی همچنین گفت عراق پیشنهاد خرید این هلیکوپترها را برای استفاده در ارتش خود به اندونزی داده است منتهی آن را مشروط به این شرط کرده که هلیکوپترهای فرانسوی مونتاژشده توسط صنایع هواپیماسازی "باندونگ" به مسلسل‌های فرانسوی "رودال" ضدتانک مجهز گردند. ...»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری عراق اعلام کرد که طارق الحمد آل عبدالله، دبیرکل شورای فرماندهی عراق، امروز از متخصصان اتمی عرب درخواست کرد برای کمک به توسعة نیروی هسته‌ای در این کشور، گرد هم آیند.(2)
دراینحال در ادامة روند چرخش عراق به‌سوی امریکا و غرب، امروز رادیو اسرائیل اعلام کرد: «مطبوعات مصر به نقل از منابع موثق دیپلماسی در واشنگتن، گزارش دادند که ایالات متحدة امریکا در پشت پرده و از راه‌های گوناگون با عراق در تماس است تا روابط میان بغداد و واشنگتن را عادی سازد. این منابع خاطرنشان شده‌اند که اکثر اعضای کنگرة امریکا با این عمل دولت متبوع خود مخالف‌اند، ولی درپی بحران سیاسی میان ایران و ایالات متحدة امریکا، به‌ویژه پس از مسئلة گروگانگیری، واشنگتن سعی در به‌دست‌آوردن عراق داشته و دارد تا جای خالی ایران را در منطقه ازطریق بغداد پر کند.»(3)
دراین‌باره، خبرگزاری فرانسه نیز به نقل از ناظران سیاسی در واشنگتن، خبر داد: «... از آغاز بحران میان ایران و ایالات متحده، امریکا مناسبات خود را با بغداد افزایش داده و این افزایش بیشتر در دو طرح؛ یکی دیپلماتیک و دیگری بازرگانی، محسوس می‌باشد.»
این خبرگزاری افزود: «از سوی دیگر تشدید اختلاف میان عراق و ایران که از زمان به‌قدرت‌رسیدن آیت‌الله خمینی به اوج رسیده و همچنین کاهش امتیازات نظامی و بازرگانی با اتحاد شوروی باعث شده‌اند که ایالات متحده بیش از پیش خود را با رژیم صدام حسین
1) روزنامه کیهان، 26/5/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص7، هر دو به نقل از خبرگزاری فرانسه از جاکارتا.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری فرانسه از بغداد.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 152، تاریخ 27/5/1359، ص34، رادیو اسرائیل (عربی)، ساعت 19، 26/5/1359.
نزدیک سازد. ... از سوی دیگر، باوجود قطع روابط سیاسی میان دو کشور، مناسبات بازرگانی همچنان برقرار است و در سال 1979 مبادلات بازرگانی میان عراق و ایالات متحده به یک میلیارد دلار رسیده است. ... ناظران در واشنگتن معتقدند ایالات متحده درحالیکه با گسترش مواد اتمی علناً مخالفت می‌کند، از انتقاد به فرانسه که آماده شده اورانیوم غنی‌شده به عراق تحویل دهد، خودداری می‌ورزد. ...»(1)
1
تحرکات مرزی عراق و همچنین اقدامات ایذایی عوامل داخلی آن امروز در نوار مرزی غرب و جنوب کشور ادامه داشت.
گزارش مرزبانی سومار حاکی است: «شهر مندلی عراق از سکنه خالی شده و این موضوع می‌رساند که احتمال دارد ارتش بعث عراق قصد دارد به پاسگاههای مرزی همجوار مانند پاسگاه [های] گیسکه، کانی‌شیخ، بازرگان [و] تلخاب حمله کند.» این گزارش در ادامه می‌افزاید پاسگاههای مزبور از موقعیت شناسایی رزمی ارتش برخوردار نیستند. مرزبان مزبور تقاضا کرده درخصوص تقویت و اعزام ارتش به آن محل اقدام عاجل معمول گردد.(2)
همچنین در ساعت 19:30 دقیقة امروز، پاسگاه منگاهول عراق با 2 دستگاه تانک و 2 خودرو نظامی تقویت شد.(3)گزارش گروهان صالح‌آباد نیز حاکی‌از تقویت شمال‌غربی پاسگاه هلاله در هفت کیلومتری خاک عراق با استقرار یک ستون از ارتش عراق است.(4)
دراینحال، امروز در مناطق غرب و جنوب کشور بازهم حریم هوایی ایران مورد تجاوز هواپیماهای عراقی قرار گرفت. در ساعت 17:19 دقیقه، 3 فروند میگ عراقی در روی نوار مرزی اورامانات و بانه و سردشت و از روی پایگاه ابوذر در حالت "فورمی" مشاهده شدند.(5)ستاد اروند نیز که در پایگاه دریایی خرمشهر مستقر است، اعلام کرد در ساعت 21:30 دقیقة امروز، یک هواپیمای عراقی به حریم هوایی ایران در مرز خرمشهر تجاوز کرد و در امتداد اروندرود درحال پرواز مشاهده شد.(6)
در همین حال، درخصوص تحرکات مرزی عراق در منطقة مرزی روبه‌روی آبادان، گزارش واحد تحقیقات و اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان حاکی است: «در تاریخ 17/8/1980 [26/5/1359] به‌جای نظامیان متمرکز در جنوب فاو، تعداد 285 نفر از نیروی مقاومت ملی(7)عراق که در میان آنها حسن صابر(8)است، متمرکز شده‌اند.»(9)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/5/1359، ص4؛ و - روزنامه کیهان، 27/5/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص7، همگی به نقل از خبرگزاری فرانسه از واشنگتن.
2) سند شماره 298334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرماندهی لشکر81 زرهی کرمانشاه (رکن3)، 28/5/1359.
3) به کرمانشاه (رکن3) 26/5/1359؛ و - سند شماره 276717 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، 27/5/1359.
4) سند شماره298335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ت ف - ژاجا (رکن3 عملیات)، 27/5/1359.
5) سند شماره 56022 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ه - ع) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359؛ و - سند شماره 43392 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بوکان و شاهین‌دژ)، ص39، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه پاسداران، 5/6/1359، مستند به رؤیت یکی از خلبانان پاسگاه هوانیروز کرمانشاه، 26/5/1359.
6) روزنامه کیهان، 27/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از خرمشهر به نقل از ستاد اروند.
7) نیروی مقاومت ملی، جیش المقاومه الشعبیه یا همان جیش‌الشعبی است.
8) حسن صابر یکی از اعضای مؤثر جبهة تحریر خوزستان است که در منطقة مرزی آبادان و خرمشهر با عراق همکاری تنگاتنگی داشت. (سند شماره 292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد تحقیقات و اطلاعات سپاه آبادان به مرزبانی درجه یک خرمشهر، 31/5/1359، برابر اطلاعاتی که در 30/5/1359 به دست این واحد رسیده است.)
9) سند شماره 43316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گارد ساحلی ژاندارمری (رکن3) به فرماندهی گردان گارد ساحلی خسروآباد، 8/6/1359، برابر اعلامیه مرزبان درجه یک خرمشهر، 31/5/1359، مستند به نامه مورخ 30/5/1359 واحد تحقیقات و اطلاعات سپاه آبادان؛ و - سند شماره 292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد تحقیقات و اطلاعات سپاه آبادان به مرزبانی درجه یک خرمشهر، 31/5/1359، برابر اطلاعاتی که در 30/5/1359 به دست این واحد رسیده است؛ و - سند شماره 260947 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش مرزبان درجه یک خرمشهر به ریاست رکن دوم ستاد ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، 31/5/1359.
1
مشکلات امنیتی مرزی خوزستان، علاوه‌بر تحرکات و تجاوزات مرزی عراق، در دو بعد مقابله با جاسوسان عراقی و عناصر وابسته به این رژیم که از مرزها وارد خوزستان می‌شوند و نیز فعالیت‌ها و برخوردهای گروه‌های سیاسی در شهرهای مختلف نوار مرزی، قابل بررسی و تأمل است.
در بعد اول، گزارش سپاه خرمشهر حاکی‌از دستگیری شخصی از اهالی قصرشیرین است که در ساعت 22 امروز، به هنگام ورود از عراق به منطقة مرزی خرمشهر، با هوشیاری افراد سپاه در منطقة پاسگاه مؤمنی دستگیر شد.(1)این شخص حامل پیام مهمی از عوامل موسوم به خلق عرب برای یکی از شیوخ خرمشهر بود. در این گزارش همچنین آمده است که در همین منطقه، 2 نفر دیگر شامگاه امروز از عراق وارد خاک ایران شده و موفق به فرار می‌شوند.(2)
از سوی دیگر، به‌دنبال تشدید فعالیت‌های گروه‌های چپ و ایجاد درگیریهایی در روزهای اخیر در شهر آبادان، سپاه این شهر گزارش داد امروز «درپی شناسایی تعداد 40 دکه در آبادان که در امر پخش شایعات و نشریات ممنوعه و توطئه برعلیه جمهوری اسلامی ایران و حرکت‌های ضدمردمی فعالیت داشتند، به حکم دادگاه انقلاب اسلامی آبادان، توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این شهر برچیده شدند.»(3)
دراینحال، حجت‌الاسلام سیدمحمدتقی طباطبایی، حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب خوزستان، در حاشیة هم‌اندیشی پنج‌روزة دادسراها و دادگاه‌های انقلاب در تهران در مصاحبه‌ای با خبرنگار روزنامة جمهوری اسلامی دربارة تحرکات و فعالیت‌های گروه‌های سیاسی در خوزستان و در پاسخ به این پرسش که «با گروه‌های منحرف سیاسی چون مجاهدین خلق [منافقین]، چریک‌های فدایی، توده‌ای‌ها، مائوئیست‌ها و غیره چگونه برخورد می‌کنید؟» ضمن اشاره به اینکه «در مقابل رفتار خصمانة گروه‌های سیاسی در منطقه شدیداً عمل می‌کنیم»، اضافه کرد: «ضدانقلاب و دشمن از دادگاه‌های انقلاب وحشت فراوان دارد و می‌کوشد تا مردم را به این دادگاه‌ها بدبین سازد. مدارکی به دست آمده که گروه‌های چپی و التقاطی دست در دست ضدانقلاب نهاده‌اند و علیه جمهوری اسلامی دست به خرابکاری زده‌اند و می‌زنند. همچنین، اعلامیه‌هایی علیه دادگاه‌های انقلاب ازسوی همین گروه‌ها انتشار می‌یابد. این گروه‌ها علاوه‌بر انجام کارهای سازمان‌یافته و با آگاهی کامل برای سرنگونی جمهوری اسلامی و اغفال عدة زیادی که فریب آنان را می‌خورند، مسئلة سینما رکس را هم پیراهن عثمان کردند، که با تشکیل دادگاه عمومی سینما رکس، این بهانه هم از دست آنها خارج شده است. ...»(4)
همچنین، حجت‌الاسلام محسن اراکی، حاکم شرع دادگاه انقلاب آبادان و خرمشهر، امروز در جلسة اختتامیة هم‌اندیشی پنج‌روزة دادسراها و دادگاه‌های انقلاب در تهران، درخصوص فعالیت‌های گروه‌های سیاسی در این دو شهر مرزی گفت: «باید اعتراف کرد که رژیم انقلابی ما دررابطه‌با گروه‌های سیاسی رفتار انقلابی نداشته و حتی موازین شرعی اسلامی دررابطه‌با گروه‌های سیاسی رعایت نشده و هم‌اکنون نیز رعایت نمی‌شود.» وی افزود: «یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی که دولت ما هم‌اکنون با آن دست‌به‌گریبان است وجود همین گروه‌های سیاسی است
که در همه‌جا از کارخانه تا مسجد و بازار و مدرسه حضور دارند و بنا به خواست اجتماع باید کار رسیدگی به امور آنها به‌عهدة دادگاه‌های انقلاب واگذار شود. ... چراکه این گروه‌های سیاسی بنا به وابستگی‌های گروهی‌شان قادر به تصمیم‌گیری مستقل و بی‌طرفانه نیستند و به‌علاوة این، روشن شده که گروه‌های مزبور توطئه‌گر و مخرب هستند. ...»(1)
1
امروز هنگام پاکسازی محور کامیاران - روانسر، درگیری سختی میان نیروهای خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی رخ داد. این درگیری که از ساعت 8 شب تا 3 بامداد روز بعد، ادامه یافت، به‌هنگام بازگشت نیروهای خودی و با تیراندازی به خودرو سپاه پاسداران در ده کیلومتری کامیاران و در ارتفاعات حوالی "الک" و "الک‌کوان" در دو نقطه آغاز شد. در این درگیری یک تکاور ارتشی شهید و 3 نفر دیگر از نیروهای خودی مجروح شدند. از مهاجمان نیز حدود 20 تا 30 نفر کشته شدند.(2)در این عملیات، جادة کامیاران - روانسر از وجود عناصر مسلح غیرقانونی پاکسازی شد و هم‌اکنون تردد در این محور برقرار است.(3)
همچنین به گزارش ستاد مرکزی سپاه پاسداران، امروز در منطقة سنندج - دیواندره، «در درگیری با صدیق کمانگر، رهبر دمکراتهای سنندج، حدود 40 نفر از مهاجمین به هلاکت [رسیدند] و از نیروهای خودی یک نفر شهید و 3 نفر زخمی شدند.»(4)
از سوی دیگر، در ادامة تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام، گزارش منابع اطلاعاتی خودی حاکی است امروز یک کامیون حامل سلاح و مهمات و نیز یک دستگاه وانت تویوتا از مرز هانی‌گرملة پاوه وارد خاک ایران شدند. این گزارش می‌افزاید: کامیون مزبور ارتشی (متعلق به ارتش ایران که توسط ضدانقلاب به گروگان گرفته شده) بوده و 2 نفر از اعضای مؤثر حزب دمکرات آن منطقه در اتومبیل تویوتا دیده شده‌اند که جلوی آن کامیون در حرکت بوده‌اند.(5)
گزارش فرمانده ناحیة ژاندارمری کرمانشاه حاکی‌از کشف مین و مواد منفجره در زیر پل بین راه سراب نیلوفر و کوزران و خنثی‌شدن آن با تلاش مأموران ژاندارمری می‌باشد.(6)دراینحال، در ادامة جریان خلع‌سلاح در اطراف آبادی‌های اطراف دالاهو در منطقة قصرشیرین، امروز گروه ضربت سپاه این شهر موفق به کشف و ضبط 20 قبضه انواع سلاح برنو، ژ3 و کلت شدند.(7)
2
امروز اطلاعیه‌ای ازسوی استاندار آذربایجان‌غربی خطاب به مدیرکل امور اقتصاد و دارایی این استان منتشر شد. در این اطلاعیه که عصر امروز به‌وسیلة بالگرد در شهرهای مهاباد و بوکان پخش شد، آمده است:
«چون متأسفانه درحالحاضر هیچ‌گونه کنترل روی جریان امور اداری و دولتی شهرستان مهاباد و بخش بوکان وجود ندارد و عوامل ضدانقلاب در تمام سازمان‌ها و ادارات دولتی مهاباد نفوذ پیدا
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص6.
2) سند شماره 56028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد غرب کشور به سپاه (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359؛ و - سند شماره 56042 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 29/5/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص4، (خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه در گفت‌گو با پرتویی مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور).
4) سند شماره 56013 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص266، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه سنندج، 27/5/1359.
5) سند شماره 479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص247، از ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران (رکن2، حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
کرده و با استفاده از بودجة دولتی جمهوری اسلامی برعلیه آن اقدام می‌کنند و به‌لحاظ عدم امنیت، برای مقامات استان نیز امکان عزیمت به آنجا و کنترل امور موجود نیست؛ لذا از این تاریخ (26/5/59) تا اطلاع ثانوی از پرداخت هیچ [هر] گونه وجه به کلیة ادارات و سازمان‌های دولتی و نهادهای وابسته در مهاباد و بوکان، خودداری و حقوق کلیة افراد دولتی آنان قطع می‌گردد. ...»(1)
هاشمی، معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، نیز امروز ضمن انتقاد از صداوسیما و اشاره به این نکته که «در برخی از نقاط کردنشین، رسانه‌های گروهی بیگانه جای صداوسیمای جمهوری اسلامی را گرفته‌اند و صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در این نقاط شنیده و دیده نمی‌شود»، وجود آرامش نسبی در شهرهای مهاباد، سردشت، پیرانشهر و بوکان را (نتیجة عدم مقابله با) نفوذ نیروهای مسلح غیرقانونی در این شهرها خواند و گفت: «وقتی در مقابله با این افراد و گروه‌های غیرقانونی اقدامی صورت نمی‌گیرد، آرامش نسبی نیز در این مناطق وجود دارد؛ باید سؤال شود چرا نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران دراینزمینه اقدامی نمی‌کنند؟...»(2)
از سوی دیگر، امروز در مهاباد 5 نفر که در درگیری‌های آذربایجان‌غربی توسط مهاجمان مسلح ضدانقلاب به گروگان گرفته شده بودند، با 3 نفر از گروگانهای ضدانقلابیِ در اختیار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تعویض و آزاد شدند. هاشمی معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی با اعلام این خبر افزود: «متأسفانه برخلاف اصول و ضوابط انسانی این 5 گروگان مورد شکنجه قرار گرفته و یکی از آنها را از بالای پل پرت کرده‌اند که باعث نقص عضو وی شده است.»(3)
دراینحال، در ادامة پاکسازی مناطق قطور و ماکو در این استان، امروز اعلام شد که ظرف دیروز و امروز، ستون‌های انتظامی در این مناطق 115 قبضه اسلحة جنگی جمعآوری کرده‌اند.(4)
1
امروز عصر، سفرای کشورهای هلند و ژاپن و کاردارهای ایتالیا و انگلیس در دیدار با هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در محل مجلس، تقاضانامة جامعة اقتصادی اروپا (جمهوری فدرال آلمان، بلژیک، دانمارک، فرانسه، ایرلند، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، بریتانیای کبیر) و ژاپن، مبنی‌بر درخواست آزادی گروگانهای امریکایی را تقدیم وی کردند. در بخشی از این تقاضانامه آمده است:
«... 1. اشغال سفارت ایالات متحد امریکا در تهران و بازداشت اعضای آن به‌عنوان گروگان، به تمام معنی یک تجاوز به قوانین بین‌المللی است. بنابراین، این حرکات غیرقابل قبول هستند و بدون شک عواقب ناخوشایندی بر روی ادامة روابط حسنه بین این دولت‌ها و جمهوری اسلامی ایران خواهند داشت. 2. همین‌که اشغال سفارت ایالات متحد امریکا و بازداشت گروگان‌ها از چهارم نوامبر 1979 تابه‌حال بیش از نُه ماه به طول انجامیده، کاری بجز وخیم‌کردن وضعی که بههرحال نگران‌کننده بود، نمی‌کند. 3. اکنون که مجلس شورای اسلامی قرار است بحث را درمورد گروگان‌ها آغاز کند، دولت‌های عضو جامعة اقتصادی اروپا و ژاپن شدیداً از آن جناب و همچنین از اعضای مجلس شورای اسلامی درخواست می‌کنند که ایشان یک تصمیم کلی که منجر به آزادی فوری تمام
1) روزنامه اطلاعات، 27/5/1359، ص2، خبرنگار اطلاعات در مهاباد و بوکان؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص4.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/5/1359، ص7.
3) روزنامه کیهان، 28/5/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
4) روزنامه اطلاعات، 27/5/1359، ص3، (خبرنگار اطلاعات از ارومیه در گفت‌گو با فرمانده ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌غربی).
گروگان‌ها بشود اتخاذ نمایند. این آزادی به دولت‌های عضو جامعة اقتصادی اروپا و ژاپن اجازة آن را خواهد داد تا همان‌طورکه مایل هستند دوباره روابط حسنة خود را با جمهوری اسلامی ایران که به نفع تمام این ممالک است، تحکیم کنند. 4. تا آزادی کلیة گروگان‌ها، دولت‌های عضو جامعة اقتصادی اروپا و ژاپن مایل هستند مجدداً مراتب نگرانی خود را درمورد رفتار انسانی با گروگان‌ها طبق اصول قبول‌شدة بین‌المللی اظهار دارند. ...»
در این ملاقات همچنین سفیر ژاپن خطاب به رئیس مجلس گفت: «ژاپن خواهان تحکیم روابط دوستانه و همکاری با کشور ایران است، اما به نظر می‌رسد که مسئلة گروگان‌ها مانع خواستهای ما گردیده است.»
سفیر هلند نیز در بخشی از سخنانش اشغال سفارت امریکا و گروگانگیری را کاملاً برخلاف قوانین بین‌المللی و غیرقابل قبول دانست و خواستار ملاقات یک هیئت بین‌المللی با گروگان‌ها شد.(1)
سپس هاشمی رفسنجانی در پاسخ به اظهارات ملاقات‌کنندگان مطالب مفصلی ایراد کرد. وی با اشاره به این نکته که «مطالب آقایان همان مطالب قبلی است که سفرای قبلی گفته‌اند»، اظهار کرد: «بعد از انقلاب سیاست خارجی کشور ما بر این اساس قرار گرفته است که نگذاریم کشورمان توسط ابرقدرت‌ها اسیر شود و بر همین رابطه فکر می‌کردیم که یک شاخة عمل ما این خواهد بود که ما بخشی از مناسبات اقتصادی خودمان را با امریکا، در بین کشورهای پیشرفتة اروپا و بازار مشترک اروپا توزیع کنیم؛ ولی بعد از درگیری با امریکا بر سر مسئلة جاسوس‌های بازداشتی، ملت ما چنان احساسی پیدا کرده است که کشورهای اروپایی و بازار مشترک و متأسفانه ژاپن نمی‌خواهند مستقل از امریکا باشند و ابرقدرت امریکا این کشورها را نیز تحت نفوذ و اثر خود قرار می‌دهند.»
هاشمی رفسنجانی سپس با اشاره به حوادث چند دهة اخیر ازجمله دخالت کشورهای روسیه و رقبای غربی آن در جریان جنگ جهانی اول و دوم، روی‌کارآمدن خانوادة پهلوی با حمایت امریکا، سرکوب نهضت مردم برای ملی‌کردن نفت در سال 1330 و قیام 15 خرداد، گفت: «بعد از انقلاب، امریکا به‌جای اینکه از کارهای گذشتة خود عذرخواهی کند به‌سرعت در جاسوسخانة خود با تمام امکانات مخابراتی و با همکاری تمام نیروهای ساواکی و سران ارتش در رده‌های بالا مشغول توطئه شدند.»
وی افزود: «در چنین شرایطی اگر ملت ایران بفهمند که این سفارت لانة توطئه است و جاسوس‌های سیا در اطراف کشور؛ در قشقایی، بویراحمد، کردستان، ترکمن، بلوچستان و خوزستان و غیره با عوامل خرابکار و ضدانقلاب تماس برقرار کرده است و در مرکز با گروه‌های چپ و چپ‌نما برعلیه ما توطئه کرده و وارد کودتا می‌شود - که اسناد اینها منتشر شده و سفارتخانه‌های شما هم آنها را دیده‌اند - ملت ایران با این جاسوسان جاسوسخانه چه خواهند کرد؟»
هاشمی خطاب به سفرای ملاقات‌کننده گفت: «شما از ما می‌خواهید با گروگان‌ها رفتاری انسانی داشته باشیم؛ البته، این حق است و ما هم خودمان طبق تعالیم اسلامی ملزم هستیم که با اسیر خوش‌رفتاری کنیم و شما اگر موردی برخلاف این دیدید تذکر دهید.» وی در ادامه با اشاره
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص6.
به رفتار خشنونت‌آمیز پلیس ایتالیا با دانشجویان تظاهرکنندة ایرانی، به‌ویژه دختران دانشجو، دربارة ملاقات یک هیئت بین‌المللی با گروگان‌ها، اظهار کرد: «ما تجربه داریم که در گذشته این کار را کردیم و معلوم شد بعضی از ملاقات‌کنندگان مأمور بودند و می‌خواستند از وضع و جای آنها گزارش بدهند تا حملة هواپیماهای امریکایی با طرح و نقشه اجرا شود. ...»(1)
1
بحران در روابط و مناسبات ایران و انگلستان ابعاد مختلفی به خود گرفته است. ادامة راه‌پیمایی یک‌هفته‌ای مردم و دانشجویان در مقابل سفارت انگلیس در تهران در اعتراض به دستگیری و محاکمة بیش از 60 دانشجوی تظاهرکنندة ایرانی در دو هفته پیش مقابل سفارت امریکا در لندن و تعطیلی سفارت انگلستان و احضار برخی دیپلمات‌های انگلیسی از تهران ازسوی دولت انگلیس نمودهایی از این بحران هستند. در ادامة چنین وضعی، «سفارت انگلیس در تهران امروز دراثر ادامة تظاهرات یک هفتة اخیر در خیابان‌های اطرافش درهای خود را به روی مراجعین بست. اکثر کارمندان انگلیسی این سفارتخانه آن را ترک کردند و بخش صدور ویزای سفارتخانه فعلاً تعطیل شده است. ... سخنگوی سفارت انگلیس گفت "سفارتخانه هنوز از دولت ایران می‌خواهد که بگذارد نمایندگانش با 3 نفر انگلیسی که در ایران دستگیر شده‌اند ملاقات کنند."... تظاهرکنندگان مقابل سفارتخانه در تهران خواستار آزادی 60 دانشجوی ایرانی در لندن هستند که در طی تظاهراتی در مقابل سفارتخانة امریکا در لندن دستگیر شدند.»(2)
«یک سخنگوی وزارت خارجة انگلستان اعلام داشت که "تعطیل سفارت انگلستان و احضار 8 دیپلمات بریتانیایی در ایران، یک اقدام موقت و پیشگیرانه است." این اقدام در زمانی صورت می‌گیرد که روابط دو کشور بحرانی است. ... وزارت خارجة انگلستان همچنین دستور داده است که روادید ورود به انگلستان به نام اتباع ایرانی صادر نشود.»(3)
همچنین، خبرگزاری پارس از لندن گزارش داد: «دانشجویان زندانی در انگلستان امروز در گروه‌های پنج نفری در دادگاه لندن حاضر خواهند شد تا به‌اتهام درگیری با پلیس اسکاتلندیارد محاکمه شوند. دکتر اهدایی کاردار سفارت ایران در لندن، ضمن نقل این خبر افزود: حضور مدافعان انقلاب اسلامی در دادگاه در گروه‌های پنج نفری به این دلیل ازسوی مقامات انگلیس به آنها تحمیل شده است که اتهام‌های جداگانه‌ای برای هرکدام مطرح شود، درحالیکه گناه دانشجویان زندانی اعتراض علیه امریکا و نیز برگزاری تظاهرات دربرابر سفارت امریکا در انگلستان است. ...»(4)
از سوی دیگر، «کمیتة رسیدگی به بحران سیاسی ایران و انگلیس، که ناشی از بازداشت ده‌ها دانشجوی ایرانی در انگلستان، پدید آمده است، امروز اعلام کرد علی‌رغم فعالیت‌های گسترده‌ای که درجهت حل این بحران سیاسی مبذول داشته است، هنوز روزنة امیدی برای پایان‌بخشیدن به این بحران دیده نمی‌شود. این کمیسیون اضافه کرد چنین به نظر می‌رسد که بحران سیاسی میان ایران و انگلستان وارد ابعاد جدیدی بشود، زیرا انگلیس امروز فعالیت خود را در تهران متوقف ساخته است.»(5)
1) روزنامه کیهان، 28/5/1359، ص10؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص6.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 152، تاریخ 27/5/1359، ص23، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 26/5/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 153، تاریخ 28/5/1359، بخش عربی رادیو قاهره، ساعت9:30، 27/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس از لندن، 26/5/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 152، تاریخ 27/5/1359، ص33، رادیو مونت‌کارلو (بخش عربی)، ساعت 21:30، 26/5/1359.
1
تنش در روابط عراق و سوریه امروز به اوج خود رسید و عراق عدهای از دیپلمات‌های سوری را دستگیر و اخراج کرد.
خبرگزاری یونایتدپرس از بغداد دراین‌باره گزارش داد: «عراق پس از کشف مقدار زیادی مواد منفجره و اسلحه در داخل ساختمان سفارت سوریه در عراق، به تمامی دیپلمات‌های سوریه و کارمندان سفارت این کشور مهلت داد که ظرف 48 ساعت آینده، خاک عراق را ترک کنند. سخنگوی وزارت خارجة عراق اظهار کرد: هدف از این تجهیز جنایتکارانه مبادرت به خرابکاری و کشتار در عراق می‌باشد.» این گزارش افزود: «احمد علوان وزیر خارجة عراق، تمامی دیپلمات‌های کشورهای عربی ازجمله کاردار سفارت سوریه را فراخواند و آنها را در جریان (تجهیز جنایتکارانه‌ای) که در سفارت سوریه در عراق کشف شده است گذاشت. ...»(1)
از سوی دیگر، دولت سوریه در بیانیه‌ای نسبتاً ملایم که در همین خصوص صادر کرد، ضمن متهم‌ساختن رژیم عراق به جاسازی اسلحه و مواد منفجره در سفارت سوریه در بغداد و دعوت از دیپلمات‌های کشورهای عربی مقیم بغداد برای بازدید، آورده است: «اقدام مقامات عراقی در قبال دیپلمات‌های سوری، مخالف با عرف دیپلماتیک و مصونیت سفارت می‌باشد.»
بیانیة سوریه با ذکر روند اظهارات خصمانة مقامات عراق علیه سوریه در چند ماه اخیر، این اقدام را تلاشی جدید به‌منظور برانگیختن درگیری جانبی با سوریه توصیف کرد. سخنگوی سوری بار دیگر خاطرنشان ساخت که «سیاست اصلی این کشور اجتناب از درگیری‌های فرعی در زمانی است که این کشور در مواجهه با رژیم صهیونیستی و امپریالیسم امریکا و توطئة کمپ‌دیوید می‌باشد.»(2)
1
آخرین تحولات مناطق مرزی غرب، میانی و جنوب‌غرب کشور مورد توجه مسئولان و نیز رسانه‌های ایران است.
در غرب، براساس گزارش امروز خبرنگار کیهان از کرمانشاه، وضعیت چنین است: «بیشترین فعالیت نیروهای ارتش بعث عراق در چند روز گذشته، صرف تدارکات زمینی و هوایی و تخلیة افراد مزدور در پاسگاههای مرزی و نقلوانتقال تسلیحات سنگین خود بوده است. عراقی‌ها واحدهای گشت‌زنی خود را در اطراف منابع نفتی و تأسیسات نظامی افزایش داده و در اطراف "تپه‌رش" و چند پست دیدبانی خود نیز توپ‌های ضدهوایی نصب کرده‌اند. عراق همچنین نیروهای تازه‌نفسی به این مناطق گسیل داشته است.»
در این گزارش که از جمع‌بندی اطلاعات منابع آگاه مرزی ایران به‌دست‌آمده، اضافه شده است: «تقریباً بیشتر فرماندهان و مسئولان مرزی ایران متفق‌القول‌اند که عراقی‌ها درپی ضربات سنگینی که بعد از اعلام دستور تهاجمی به نیروهای ایران، به آنها وارد شده است، تشنج مرزی را تاحدودی کاهش داده‌اند و درحال تجدیدقوا و بررسی راه‌های جدیدی برای تجاوز مرزی هستند.» در این گزارش همچنین با اشاره به درگیری شب گذشتة واحدهای ستاد هماهنگی نیروهای جمهوری اسلامی ایران با مهاجمان مسلح در اطراف کامیاران که به شهادت یک تکاور و مجروح‌شدن 3 نظامی دیگر انجامید، آمده است: «گسترش درگیری در این مسیر خود گواه آن است که مزدوران عراقی و سربازان و افسران عراقی در لباس کردی قصد دارند آتش درگیری را در منطقة کردستان شعله‌ور کنند.»(1)
از بعضی گزارش‌ها آشکار می‌گردد که رژیم عراق تعداد زیادی مین در اختیار نیروهای وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی می‌گذارد. ازجمله یک گزارش حاکی است: «دولت عراق مقادیری مین اسرائیلی به عدهای از مهاجمین [ضدانقلاب] به سرپرستی علی‌اکبر پالانی و احمد پالانی تحویل داده که در جاده‌های "باجگیران" و "ذهاب" و "سرقلعه" در مسیر حرکت خودروهای نظامی کار بگذارند.» همین گزارش می‌افزاید: «نامبردگان تاکنون چند عدد مین در جاده‌های مزبور کاشته‌اند. ضمناً به آنان ابلاغ شده نسبت به تخریب پل‌های منطقة "ذهاب" و "بردعلی" سریعاً اقدام نمایند. همچنین، به رحمان سرزلی (رحمان کج) مأموریت داده شده که پل‌های مذکور را منفجر نماید.»(2)
امروز همچنین منابع اطلاعاتی خودی اعلام کردند که «در چند روز گذشته حدود 200 نفر از افراد نادر سرزلی و کدخدا بهرام سرزلی در ارتفاعات "بمو" مستقر و خود را برای یک حملة وسیع به باویسی و ازگله آماده نموده‌اند.»(3)یک خبر دیگر از همین منبع حاکی است: «تعدادی نیروی خارجی در حوالی نقده و اشنویه پیاده شده‌اند.» در این خبر به ماهیت این افراد اشاره‌ای نشده است و تحقیقات دراین‌مورد ادامه دارد.(4)
1) روزنامه کیهان، 28/5/1359، ص آخر، گزارش خبرنگار کیهان از کرمانشاه، 27/5/1359.
2) سند شماره 106815 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 27/5/1359.
3) سند شماره 106816 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی استان کرمانشاهان به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی (تهران)، 27/5/1359.
4) سند شماره 56014 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص270، از مرکز فرماندهی به سپاه ارومیه، 27/5/1359.
در منطقة میانی تحرکات مرزی امروز عراق، چشمگیر بود. دراینزمینه گزارش پاسگاه سانواپا تابع یگان سومار، حاکی است در ساعت 11 امروز، تعداد 8 دستگاه خودرو کشور عراق وارد ابوعبیده شده و احتمالاً قصد درگیری با پاسگاههای خودی را دارند.(1)گزارش نیروی زمینی ارتش نیز بیانگر آن است که عراق درحال انتقال حدود 2 گردان زرهی از لشکر10 زرهی خود به منطقة مقابل مهران تا دهلران است. طبق این گزارش، امروز یک ستون نظامی متشکل از 70 دستگاه تانک تی54 و تی55 و خودروهای پشتیبانی‌کننده ازقبیل تانک‌های با جرثقیل و تانکرهای بنزین از بغداد به کوت اعزام گردیده و قرار است در نقاط مرزی "زرباطیه" تا "بجلیه"، مقابل مهران تا دهلران ایران مستقر شوند.»(2)خبرگزاری پارس نیز به نقل از فرمانده ناحیة ژاندارمری کرمانشاه گزارش داد: «ساعت 21:30 دقیقة امروز، کماندوهای عراقی زیر پشتیبانی نیروهای ارتش بعث عراق، پاسگاه مرزی رضاآباد گروهان مهران عرب را مورد حمله قرار دادند که مأموران ژاندارمری با برخورداری از آتش نیروهای ارتش جمهوری اسلامی این حملات را دفع کردند.»(3)
دراینحال در جنوب، از منطقة مرزی خرمشهر و آبادان گزارش‌ها حاکی‌از تجاوزات هوایی و تحرکات زمینی عراق در این منطقة بسیار حساس است. ازجمله، در ساعت 21:30 دقیقة امروز نیز دو هواپیمای جنگی عراق در منطقة مرزی شلمچه تا امتداد اروندرود به گشت‌زنی و شناسایی پرداختند.(4)همچنین، نیروهای پاسدار مستقر در مرز شلمچه امروز تحرکات دشمن را غیرعادی و به شرح زیر توصیف کرده‌اند: «استقرار دو ناوچة مسلح به سلاح‌های نیمه‌سنگین مقابل پاسگاه خیّن به‌مدت 20 الی 30 دقیقه؛ حضور دو ناوچة عراقی در آب ایران و عبور از نزدیک‌ترین نقطة ممکن نسبت به پاسگاه خیّن؛ پیاده‌کردن نیروهای نظامی در پاسگاه مقابل خیّن؛ حالت غیرعادی در سربازان عراقی و داشتن کلاهخود برای اولین‌بار و ورود یک ماشین به پاسگاه مقابل خیّن.»(5)
1
باوجود گذشت قریب به بیست ماه از وقوع انقلاب اسلامی، همچنان برخی عناصر وابسته به رژیم پیشین در ساختار ارتش مناصبی را بر عهده دارند که ضمن ادامه سلوک غیرمذهبی، درصدد توطئه علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی هستند.
نامة امروز "ستاد هماهنگی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی سپاه منطقة 5" به "شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه" ضمن شرح وضعیت ناهنجار یکی از فرماندهان نظامی ناحیه‌ای حساس از مناطق کردنشین، از توطئة مشترک این فرمانده نظامی و احزاب مستقر در منطقه با همکاری رژیم عراق پرده برمی‌دارد. در این نامه آمده است:
«لشکر پیاده64 ارومیه اخیراً طی نامه 17/21/28/201 - 9/5/59 (فتوکپی نامه ضمیمه می‌باشد)
1) سند شماره 283313 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به کرمانشاه (رکن2 و رکن3)، 27/5/1359.
2) سند شماره 297761 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت سیاسی و انتظامی)، 30/5/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
4) سند شماره 43275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش واحد اطلاعات سپاه اهواز، 1/6/1359.
5) سند شماره 56018 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه خرمشهر به ستاد مرکزی، 27/5/1359؛ و - سند شماره 285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر به ستاد فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز، 28/5/1359.
به فرمانده سپاه ارومیه اطلاع داده که فرمانده عملیات منطقة اشنویه (سرهنگ بهمنی) به 60 نفر از برادران پاسدار سپاه نقده جهت پاکسازی منطقه، تحت نظر سرهنگ بهمنی می‌باشد.(1)باتوجهبه اینکه سرهنگ بهمنی (فرمانده پادگان جلدیان و فرمانده عملیات منطقه)(2)به غیر از اینکه شخصی کاملاً ضدانقلاب... می‌باشد مستقیماً با سرهنگ قادری (فرمانده نظامی حزب دمکرات در منطقه) در ارتباط بوده و اخیراً سرهنگ قادری طی نامهای از سرهنگ بهمنی خواستار تحویل مهمات و سلاح‌های پادگان جلدیان به حزب دمکرات گردیده بود و سرهنگ بهمنی نیز طی نامهای درخواست سرهنگ قادری را قبول کرده و قصد داشته خود را با کودتای نافرجام [18 تیرماه گذشته] هماهنگ نماید (خبر کاملاً موثق می‌باشد) و باتوجهبه [این] مطلب که دولت عراق اخیراً تعداد 2000 نفر از عواملش را به منطقة اشنویه و نقده و ارومیه گسیل داشته است (خبر کاملاً موثق می‌باشد)، قرائن و شواهد موجود نشان‌دهندة توطئة بزرگی با همکاری دولت عراق - حزب دمکرات - سازمان کومه‌له - سرهنگ بهمنی در منطقة اشنویه - نقده - ارومیه می‌باشد.»
در این گزارش همچنین به این نکته اشاره شده که: «گزارش مفصلی از اعمال ضدانقلابی سرهنگ بهمنی طی نامة شماره 723/م - مورخ 26/5/59 به اطلاعات و بررسی‌های سیاسی مرکز ارسال شده است.»(3)
1
درحالیکه ازنظر ارتباط و اخذ تدارکات و کمک از عراق بین گروه‌های مسلح ضدانقلاب چندان تفاوتی وجود ندارد، دراین‌میان سپاه رزگاری (رستگاری) بیش از همه مشهور به این وابستگی است و موجبات کاهش مشروعیت مبارزان کردگرا را بیشتر فراهم کرده، مورد هجوم دیگر گروه‌ها قرار می‌گیرد. در همین خصوص می‌توان به یک درگیری که امروز در منطقة واوان در نزدیکی سنندج بین افراد کومه‌له و رزگاری رخ داد، اشاره کرد که در آن 3 نفر از افراد رزگاری و 15 نفر از کومه‌له زخمی یا کشته شدند.(4)
یکی دیگر از ضربات واردشده به گروه غیرقانونی رزگاری تسلیم‌شدن محمد ضیایی نقشبندی، برادر شیخ عثمان نقشبندی رهبر حزب غیرقانونی رزگاری به سپاه سنندج است. وی در مصاحبه‌ای نه‌تنها وابستگی این گروه مسلح معاند با نظام را به حکومت عراق محرز شمرد، بلکه به درگیری‌های میان احزاب و گروه‌های مستقر در مناطق کردنشین و نیز اختلافات درون‌گروهی اشاره کرد. محمد ضیایی نقشبندی در مصاحبه‌ای با روزنامة انقلاب اسلامی که امروز منتشر شد، ضمن عذرخواهی از ملت ایران، گفت:
1) ویرایش سند، دست نخورده است.
2) تمام پرانتزها و علائم - از متن سند است.
3) سند شماره 436258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص151، از ستاد هماهنگی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی منطقه 5 به شورای فرماندهی سپاه ارومیه، 27/5/1359.
4) سند شماره 56043 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 29/5/1359، برابر اعلام نزاجا.
«من ابتدا در قریه‌ای زندگی می‌کردم که در آن کومه‌له به فعالیت مشغول بود. وقتی از نیات و مرام آنها که مائوئیست هستند مطلع شدم با آنها از درِ مبارزه برآمدم تا جایی که کومه‌له در سراسر کردستان علیه من اعلامیه پخش کرد (یکی از این اعلامیه‌ها را به دکتر چمران داده‌ام). طی یک درگیری دستگیر و 3 ماه در زندان کومه‌له به سر بردم و پس از تبادل گروگان‌ها بین کومه‌له و رزگاری آزاد شدم.» وی سپس با اشاره به چگونگی تسلیم‌شدن خود به نیروهای سپاه سنندج، دربارة نحوة رفتار افراد کومه‌له با وی به‌هنگام اسارت در دست آنها، گفت: «آنها ما و چند نفر دیگر را در زندان انداخته بودند که نه نور داشت و نه محلی که حتی ساعتی استراحت کنیم، از غذا هم خبری نبود، فقط مقداری نان خشک در اختیار ما قرار می‌دادند و مرتب به دولت فحاشی می‌کردند.» وی آن‌گاه به تاریخچة حزب رزگاری پرداخت و اظهار کرد: «سال پیش زمانی‌که من در زندان بودم این حزب تأسیس شد. اکثر اینها در کوه فعالیت می‌کردند. اکنون این حزب توسط عراق تقویت می‌شود و با هیچ‌یک از گروه‌های مسلح [غیرقانونی] کردستان همکاری ندارد، بلکه خودسر عمل می‌کند. اطلاعات دقیق‌تری درمورد این حزب ندارم زیرا به من اطمینان کامل نداشتند و حتی مرتب از من سؤال می‌کردند چرا خانواده‌ات را به اینجا نیاورده‌ای تا با تو زندگی کنند!» محمد ضیایی نقشبندی سپس دربارة رابطه‌اش با شیخ عثمان نقشبندی گفت: «من در کادر رهبری حزب هیچ‌گونه دخالتی نداشته‌ام که با برادرم رابطه برقرار کنم. حزب دمکرات و کومه‌له هر دو علیه من به فعالیت مشغول‌اند. راستش را بخواهید من به عملکرد هیچ‌یک از این گروه‌ها اعتقادی ندارم و... به نظر من کارها و اعمال برادرم شیخ عثمان به‌هیچ‌وجه درست نیست.»
وی آن‌گاه به تشریح چگونگی فعالیت گروه‌های فعال در کردستان پرداخت و گفت: «بیشترین فعالیت از آن حزب دمکرات، کومه‌له و فدائیان خلق است. رزگاری و حزب توده هم فعالیت‌های جنبی دارند. اینها ازنظر مرام همان‌طورکه می‌دانید وابسته به شرق و مارکسیست هستند. متأسفانه مردم کردستان از چنین موضوعی اطلاع ندارند؛ چه، اگر آگاه شوند مثل مردم سنندج خود همة آنها را طرد خواهند کرد. (مردم سنندج وقتی آگاه شدند که گروه‌های چپ از دختران در سنگرها سوءاستفاده می‌کنند آنها را طرد کردند) بههرحال، محل فعالیت گروه‌های مسلح کردستان بیشتر در اطراف مریوان، مهاباد، بوکان، اورامانات و اطراف سنندج نظیر حسن‌آباد و کامیاران می‌باشد و نوع سلاح‌های آنها آر.پی.جی7، کلاشینکف، خمپاره و نارنجک‌هایی است که از عراق برایشان ارسال می‌شود. ...»(1)
1
در ادامة حملات ایذایی و تحرکات و نقلوانتقالات روزمرة گروه‌های مسلح معارض با نظام، امروز نیز در برخی مناطق کردنشین ازجمله غرب سردشت، منطقة بانه، مریوان (به‌خصوص محور مریوان - سنندج) و اطراف ارومیه، درگیریهایی رخ داد و در برخی مناطق نیروهای خودی موفق به کشف تحرکات یا پاکسازی و جمعآوری سلاح‌های غیرمجاز شدند.
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/5/1359، ص10.
گزارش امروز ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی حاکی است: «تعداد 400 نفر از مهاجمین قصد حمله به پادگان بانه را داشتند که با آتش‌های زمان‌بندی‌شده به‌وسیلة توپ [خانه] و خمپاره‌انداز در محل عبور آنها، پیش‌بینی‌های لازم [به عمل آمد] و [از هجوم آنها] جلوگیری شد.»(1)
همچنین، از ساعت 23 امروز تا ساعت 2 بامداد روز بعد، در غرب سردشت از فاصلة دور به‌سمت پاسگاههای این ناحیه تیراندازی شد که با آتش متقابل نیروهای خودی مواجه گردید.(2)
در همین حال، در ادامة پاکسازی منطقة مریوان، امروز در روستاهای سیف بالا و سیف پایین، 6 نفر از مهاجمان مسلح ضدانقلاب در برخورد با نیروهای مشترک خودی کشته و 20 تن مجروح شدند و مقادیری مهمات نیز از آنها به دست آمد.(3)
همچنین گزارش شد که: «در جادة فرعی بین محور سنندج - مریوان، افراد رستگاری با سلاح‌های سنگین مانند خمپاره‌های 81 و 120 میلی‌متری و آر.پی.جی7 و اسلحه‌های ضدهوایی، درحالیکه جادة سنندج - مریوان را با مین‌های الکتریکی مسلح نموده‌اند، موضع گرفته‌اند.» در ادامة این خبر آمده است که «در ایستگاه "سربناب" عدهای حدود 200 نفر از مهاجمین [مسلح ضدانقلاب]، چندین مسافر را به گروگان گرفته‌اند.»(4)گزارش دیگری وضعیت مناطق مزبور را کامل‌تر شرح داده است. بنا به این گزارش، آخرین اطلاعات رسیده از محور سنندج - مریوان حاکی است که درحوالی "سروآباد"، "قلعه‌جی"، "محمودآباد"، سه‌راهی "بیکره" (سه‌راهی دزلی) و آبادی‌های "جورنده" و "آلماده" که در دو طرف جادة پایین سنندج به مریوان واقع‌اند و نیز در آبادی‌های "تازه‌آباد" و "آسیاب" حوالی "کانی کیزله" که در دو طرف جادة بالای سنندج به مریوان قرار دارند، گروه‌های مسلح [ضدانقلاب] مشغول فعالیت هستند. در آبادی‌های "سیف پایین"، "سیف بالا"، "تُرکه"، "کاکل" و "انجیران" که تقریباً قسمت شمالی مریوان را تشکیل می‌دهند، حدود 200 نفر از افراد کومه‌له و فدایی و در آبادی‌های قسمت جنوبی و جنوب‌غربی و نیز در آبادی‌های شمال‌غربی مریوان نیز تعدادی در حدود 200 نفر از افراد مسلح [ضدانقلاب] فعالیت دارند. در آبادی‌های دزلی و اطراف آن نیز حدود 250 نفر از افراد دمکرات و 400 نفر از افراد رزگاری فعالیت دارند.(5)
خبر امروز روزنامة جمهوری اسلامی نیز حاکی است: «نیروهای مشترک افراد لشکر28 کردستان و سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد در پاکسازی شمال‌شرقی مریوان، طی یک برخورد با مهاجمین [مسلح ضدانقلاب]، 10 نفر از آنها را دستگیر کردند و تلفات زیادی به مهاجمین وارد و اسلحه و مهمات زیادی به دست آوردند.» این گزارش می‌افزاید: «پاکسازی روستاهای "سفله کوچک" و "سفله بزرگ" نیز با موفقیت انجام شد و بعد از واردآمدن تلفات زیاد به مهاجمین [ضدانقلاب]، منطقه پاکسازی و نیروهای خودی در آن محل استقرار یافتند.»(6)
1) سند شماره 56022 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ه - ع) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 27/5/1359.
2) سند شماره 43278 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص164، از سماجا3 به ژاجا، 1/6/1359، برابر اعلام نیروی زمینی؛ و - سند شماره 141668 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص169، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران غرب، 2/6/1359، برابر اعلام نیروی زمینی به گزارش لشکر28؛ و - سند شماره 409288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص243، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 1/6/1359، ص1، برابر اعلام نیروی زمینی.
3) روزنامه کیهان، 28/5/1359، ص آخر، گزارش خبرنگار کیهان از کرمانشاه به نقل از پرتوی مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور.
4) سند شماره 56013 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه سنندج، 27/5/1359.
5) سند شماره 56016 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، صص150 و 151، از سماجا2 (1 ع ح) به تیمسار فرماندهی نزاجا (مد حفاظت اطلاعات)، 27/5/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص1، خبرنگار جمهوری اسلامی از سنندج.
این روزنامه همچنین در گزارش دیگر امروز خود به نقل از خبرگزاری پارس نوشت: «عدهای از پاسداران انقلاب اسلامی و افراد جهاد سازندگی که در کشتزارهای گندم "حسن‌پالیزی" در "خوره" مشغول برداشت محصول بودند، با بطری‌های حاوی مواد منفجره مورد حملة مهاجمین [ضدانقلاب] قرار گرفتند که به کسی آسیبی نرسید و پاسداران توانستند حملة مهاجمین را دفع کنند.»(1)
از ارومیه نیز خبر می‌رسد در پاکسازی روستاهای چهارستون و رشگیران از توابع سلماس که از ساعت 11 صبح شنبة گذشته آغاز شده و امروز به پایان رسید، افراد سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد سلاح‌های مختلفی کشف و ضبط کردند.(2)
از سوی دیگر، از آغاز عملیات پاکسازی و جمعآوری اسلحه در منطقة "قطور" از توابع شهرستان خوی، تا آخر وقت امروز، 1746 قبضه سلاح‌های مختلف و مقادیر فراوانی مهمات این سلاح‌ها کشف و ضبط شده است.(3)
1
نامة فرمانده سپاه پاسداران غرب کشور به مدیرعامل مخابرات استان کرمانشاهان در توضیح وضع کنونی این شهر حاوی نکات قابل‌تأملی است.
در نامة مزبور آمده است: «بدین‌وسیله به اطلاع می‌رساند که چون تعداد زیادی از مجروحین حوادث غرب کشور باید جهت معالجه به کرمانشاه بیایند و این مجروحین به‌علت نارسایی‌های مختلف به شهادت رسیده‌اند؛ لذا تصمیم به احداث یک گروه امداد گرفتیم که با مطالعة زیاد، اقدام به اجرای طرح نمودیم و با همکاری بنیاد مستضعفان، ساختمانی در شهرک الهیه جهت اورژانس تحویل سپاه شد و جهت تلفن شهرک، دو رشته تلفن در اختیار ما قرار گرفت که چون قطع است در درجة اول خواهشمند است که فوراً اقدام به وصل آن نمایید. و درضمن، چون امر فوق‌العاده خطیری در چند روز آینده در پیش است [!] احتیاج به 3 رشته تلفن دیگر است که تقاضا می‌شود باتوجهبه این امر مهم دستور آن را جهت نسب [نصب] بفرمایید. درصورت عدم اقدام سریع، مسئولیت عواقب بعدی به‌عهدة شما نیز می‌باشد.»(4)
2
با کشف یک خانة تیمی مربوط به گروه‌های "کومه‌له" و "پیکار در راه آزادی طبقة کارگر" در تهران به‌همت پاسداران کمیته، چند نفر دستگیر و تحت بازجویی قرار گرفتند. روزنامة جمهوری اسلامی در شمارة امروز خود ضمن نقل این خبر چنین می‌نویسد:
«در تحقیقات اولیه، گوشه‌ای از فعالیت‌های ضدانقلابی گروه مذکور فاش شد: 1. تشکیل خانة تیمی برای فعالیت‌های ضدانقلابی و غیرقانونی درارتباط‌با کومه‌له و پیکار. 2. تهیة اسلحه
1) همان، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، در تماس با روابط عمومی سپاه غرب کشور.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه؛ و - روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص3، هر دو به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه.
3) روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از فرمانده ستون عملیاتی هنگ ژاندارمری شهرستان ماکو مستقر در قطور شهرستان خوی.
4) سند شماره 274026 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور به مدیرعامل مخابرات استان کرمانشاهان، 27/5/1359، امضا: فرمانده سپاه پاسداران غرب کشور: س. ب. [نام کامل وی در سند موجود است. ]
و آموزش و آماده‌کردن افراد مسلح. 3. دخالت در جریانات گنبد و مسافرت به کردستان و گرگان در بحبوحة جنگ [با افراد مسلح غیرقانونی در این مناطق]. 4. تهیة مهر جعلی اسناد رسمی و جعل برگ پایان خدمت. 5. سرقت کارت عبور مجاز کمیته. 6. اعزام افراد به کارخانجات و رخنه در شوراهای کارگری به‌منظور اخلال و جلوگیری از فعالیت‌های تولیدی. 7. تهیة دستگاه [دوربین] فیلمبرداری، چاپ و زیراکس جهت فعالیت‌های ضدانقلابی. 8. ایجاد اعتصاب و پخش اعلامیه‌های غیرقانونی در کارخانجات. 9. تهیة نام و آدرس کارگران و جوانان به‌منظور اغفال.» در پایان این گزارش همچنین آمده است: «پس از کشف خانة مذکور و در شب اول مراقبت از خانه، پاسداران مورد حمله و تیراندازی قرار گرفتند.»(1)
این درحالی است که وقوع حوادثی نظیر آنچه دو روز قبل (25/5/1359) در شهرری رخ داد، فضای شدیدتری علیه سازمان‌هایی که از تحویل سلاح خودداری می‌کنند، ایجاد می‌کند. در حادثة مزبور، ساعت 20:30 دقیقه در محل مسجد جامع صحن حضرت عبدالعظیم(ع)، هنگامی که نمازگزاران مشغول اقامة نماز مغرب و عشا بودند، ناگهان چاشنی بمبی منفجر شد، اما مواد تی.ان.تی. آن عمل نکرد. پاسداران انقلاب اسلامی شهرری بلافاصله در محل حاضر شدند و بمب را خنثی کردند. مسئول انتظامات کمیتة منطقة 14 دراین‌باره گفت چنانچه این بمب منفجر می‌شد، مسجد را به‌کلی از بین می‌برد و گروه کثیری از نمازگزاران را به شهادت می‌رساند.(2)
1
به‌دنبال دستگیری 8 تن از سران بانفوذ بختیاری توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شهرستان بروجن در استان چهارمحال‌و‌بختیاری به‌اتهام ارتباط با شبکة کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته،(3)امروز همچنین پاسداران کمیتة مرکز برای دستگیری سرلشکر حسن یزدی - که تحت‌تعقیب بود - به خانة وی در خیابان پاکستان تهران رفتند. به گزارش کیهان، حسن یزدی که یکی از عاملان اصلی کودتای نافرجام و در رژیم منحط سابق رئیس ادارة ششم ارتش بود، پس از ورود پاسداران به خانه‌اش، به‌بهانة لباس‌پوشیدن در اتاق دیگری با شلیک دو گلوله به سرش، خودکشی کرد.(4)
2
در مصاحبة هفتگی امروز هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، موضوعات متعددی ازجمله، رابطه با امریکا و رسیدگی به بحران گروگان‌ها در مجلس مطرح شد.
رئیس مجلس در پاسخ این پرسش که «ازسوی امام مقرر شده بود که مجلس به کار گروگان‌ها رسیدگی کند؛ این بلاتکلیفی ناشی از چیست و مجلس تا چه زمانی دربارة آزادی گروگان‌ها تصمیم خواهد گرفت؟» اظهار کرد: «امام که نفرموده بودند که اولین مسئلة مجلس باشد. جزو کارهای مجلس است و مجلس هم ممکن است کارهای فوری‌تری داشته باشد. ما مسائلی مثل
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص2، به نقل از نشریه نگهبان انقلاب اسلامی، وابسته به کمیته انقلاب اسلامی مرکز.
2) روزنامه اطلاعات، 27/5/1359، ص3، خبرنگار اطلاعات از شهرری؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/5/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 28/5/1359، ص9.
3) روزنامه کیهان، 26/5/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/5/1359، ص11، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از شهرکرد.
4) روزنامه کیهان، 28/5/1359، ص2؛ و - همان، 29/5/1359، ص3.
مسئلة زمین و مسکن و بیکاری و گرانی و چیزهای روزمره‌ای که پیش می‌آید و خود کابینه و اینها مسائلی است که باید خیلی زود به آنها برسیم. البته آن هم جزو مسائلی است که خواهیم رسید؛ اینکه حالا اولین یا دومین باشد، سر فرصت می‌رسیم، عجله‌ای نداریم.»
هاشمی رفسنجانی در بخش دیگری از این مصاحبه در پاسخ به اینکه «آیا این گفتة سفیر هلند که عملکرد گروگانگیری سابقة بسیار خطرناکی را در ادامة روابط بین‌الملل به وجود آورده و این مدت باعث وضع خطرناکی شده، از دیدگاه شما یک تهدید نیست؟ و آیا چه وضع خطرناکی را شما پیش‌بینی می‌کنید؟» گفت: «من به آنها در مقابل این حرف‌هایشان جواب دادم و گفتم ملت ایران به‌دلیل مظلومیت شدیدی که در مقابل تجاوزات امریکا در ده‌ها سال گذشته و بعد از انقلاب می‌بیند و با مدارکی که از دخالت افراد بازداشت‌شده در توطئه علیه ایران و جاسوسی به نفع دشمن ما دیده، خودش را محق تشخیص داده که این کار را بکند و عمل کوچکی در مقابل این همه ظلم بوده، اما اینکه کسی خیال کند که همین تنها چند گروگان باعث تشدید روابط بین‌الملل می‌شود، به‌طور مجرد، این یک مقدار ساده‌اندیش است. من به آقایان گفتم خصومت امریکا با انقلاب ما منشأش این چند گروگان نیست؛ امریکا قبل از این کار توطئه را علیه ما شروع کرده است. این توطئه‌ای را که ما حالا سرکوب کردیم ریشه‌اش برمی‌گردد به قبل از گروگانگیری. و دولت‌های دیگری هم البته تحت فشار امریکا دارند عکس‌العمل نشان می‌دهند، اما من فکر نمی‌کنم آن‌طور باشد که بحران عظیمی از این ناحیه، دنیا را تهدید بکند.(1)
1
درحالیکه امروز در لندن دادگاه رسیدگی به وضعیت حدود 65 دانشجوی ایرانی که در تظاهرات دو هفته پیش در مقابل سفارت امریکا در لندن، توسط پلیس اسکاتلندیارد دستگیر و زندانی شدند، آغاز می‌شود، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران ضمن فراخواندن کاردار انگلیس در تهران، یادداشت اعتراضآمیز این وزارتخانه را تسلیم وی کرد. این اطلاعیه - که پیرو
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص6.
مذاکرات شفاهی 18 مردادماه جاری مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با کاردار سفارت انگلیس تهیه شده است - رفتار پلیس انگلیس با دانشجویان ایرانی را محکوم کرده و این‌گونه برخوردها را تحمیلی و هماهنگ با اعمال پلیس امریکا دانسته است. همچنین در این اطلاعیه واکنش دانشجویان ایرانی ناشی از روحیة انقلابی و اعتقاد راسخ آنها به حقانیت خواسته‌هایشان و نیز اعتراض به روش‌های سیاست‌بازانة پلیس انگلیس در لوث‌کردن واقعیت اعمالشان دانسته شده است. در بخشی از اطلاعیه آمده است: «وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران ضمن تأکید مکرر بر لزوم آزادی فوری کلیة دانشجویان ایرانی زندانی در لندن، به سفارت انگلیس یادآور می‌شود چون حقانیت عمل دانشجویان ایرانی در انگلیس بر ملت ایران ثابت شده است و آزادی آنها خواست همة ملت است، بنابراین، امیدوار است که دولت شما هرچه زودتر بدون وقفه دانشجویان ما را از زندان‌های خود آزاد نماید.»(1)
دراینحال، درپی تعطیل‌شدن بخش‌هایی از اداره‌های سفارت انگلیس در تهران، امروز وابستة مطبوعاتی این سفارت ضمن تأیید این مطلب اظهار کرد که این تعطیلی موقتی بوده و امیدوار است هرچه زودتر قسمت‌های تعطیل‌شده دوباره شروع به کار کنند. وی افزود که دایرة ویزا و بخش‌های بازرگانی سفارت درحالحاضر به‌علت کمبود کارمند - که چندی پیش بنا به تصمیم دولت انگلیس به لندن رفته‌اند - تعطیل است و هیچ‌گونه ویزایی به کسی داده نمی‌شود. وی گفت که موضوع دانشجویان، مربوط به دادگاه‌های انگلیس است و ربطی به دولت انگلیس ندارد.(2)از سوی دیگر، سخنگوی رسمی وزارت امور خارجة انگلستان امروز در لندن اظهار کرد: «به اطلاع مقام‌های ایرانی رسانده شده است که تصمیم درمورد سرنوشت ایرانیان بازداشت‌شده با دادگاه‌های انگلستان است.»(3)وی همچنین اعلام کرد: «تصمیم کاردار سفارت انگلیس در ایران در تعطیل این سفارت در تهران هیچ تأثیری درزمینة امور سیاسی و یا بر سطح روابط میان دو کشور نخواهد داشت؛ چراکه این تصمیم به‌خاطر اتخاذ تدابیر احتیاطی امنیتی و اجتناب از شرایط مشخصی بوده است و نیز اینکه روابط دیپلماتیک میان دو کشور همچنان به قوت خود باقی است.»(4)
1
در ادامة روند تیرگی در مناسبات و روابط ایران و شوروی و درپی تسلیم نامة وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران به وزیر امور خارجة شوروی، آندره گرومیکو، توسط سفیر ایران در مسکو در دو روز پیش، امروز وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران با انتشار اطلاعیه‌ای ضمن اعلام خبر بسته‌شدن کنسولگری ایران در لنینگراد از سیر فعالیت‌های دیپلماتیک خود در این وزارتخانه گزارش داد. در این اطلاعیه آمده است:
«به دستور صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، در تاریخ 26 مردادماه جاری کاردار سفارت شوروی در تهران به وزارت امور خارجه احضار شد و به وی اخطار شد که
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 29/5/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص6، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
2) روزنامه کیهان، 27/5/1359، ص1.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 153، 28/5/1359، ص12، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 23:30، 27/5/1359.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 154، 29/5/1359، ص25، بخش عربی رادیو قاهره، ساعت: 9:30، 28/5/1359.
در ظرف 24 ساعت تصمیم خود را دایر به تعطیل کنسولگری شوروی در اصفهان به وزارت امور خارجه اطلاع داده و مقدمات بستن آن را فراهم نماید. ضمناً به وی تذکر داده شد: در سایر موارد ازجمله تقلیل پرسنل سیاسی سفارت شوروی در تهران هرچه زودتر اقدام و نتیجه را اطلاع دهند. از طرف دیگر، سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو در تاریخ 25 مردادماه برای انحلال و بستن کنسولگری ایران وارد لنینگراد شد. سفیر ایران به‌دنبال تقدیم یادداشت صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجة جمهوری [اسلامی ایران] به آندره گرومیکو وزیر امور خارجة شوروی و نیز به‌دنبال مذاکرات مفصلی که در تاریخ 17 مردادماه جاری با "گورینکو" قائم‌مقام وزارت امور خارجه و سایر مقام‌های سیاسی شوروی برای تقاضای انتقال کنسولگری جمهوری اسلامی ایران از لنینگراد به شهر "دوشنبه" پایتخت جمهوری مسلمان‌نشین تاجیکستان و یا به "تاشکند" پایتخت جمهوری مسلمان‌نشین ازبکستان و همچنین به‌دنبال مذاکراتی درمورد تقلیل دیپلمات‌های شوروی در تهران و نیز توقف ارسال اسلحه به عراق و عقب‌کشیدن نیروهای شوروی از افغانستان به عمل آورده بود، امروز طبق دستور وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران برای بستن کنسولگری و نقلوانتقالات کارمندان و سایر امور کنسولگری و مذاکره با مقامات محلی برای تصفیة امور جاری اقدام لازم را معمول داشت. دکتر مکری سفیر جمهوری اسلامی ایران در شوروی بلافاصله با ارسال یادداشت‌هایی، رسماً بسته‌شدن کنسولگری ایران در لنینگراد را با مقام‌های سیاسی محلی و مؤسسات فرهنگی شوروی و کلیة نمایندگی‌های سیاسی خارجی مقیم لنینگراد ابلاغ داشت.»(1)
1
وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران امروز با صدور اطلاعیه‌ای قطع رابطة ایران و شیلی را اعلام کرد. در این اطلاعیه آمده است: «وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران بدین‌وسیله اعلام می‌دارد از آنجایی که استقرار عدالت در سرتاسر جهان و رعایت ارزش‌های والای انسانی در تمام کشورها مورد توجه خاص جمهوری اسلامی ایران می‌باشد و اعتقادات و اعمال حکومت شیلی مغایر با این اصول است و دولت این کشور سال‌هاست که سیاست اختناق و سرکوبی مردم شیلی را ادامه می‌دهد و این امر با مبانی و اصولی که دولت جمهوری اسلامی ایران به آن معتقد است منافات بیّن دارد و از آنجایی که پشتیبانی از تمام مستضعفان جهان از اصول سیاست دولت جمهوری اسلامی ایران است، لذا دولت جمهوری اسلامی ایران موجبی برای ادامة مناسبات سیاسی با حکومت شیلی ندید و به همین دلیل تصمیم گرفت که از تاریخ 25/5/1359 روابط سیاسی و کنسولی خود را با جمهوری شیلی قطع نماید. وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران از سفارت جمهوری شیلی در تهران خواست که در مدت 15 روز سفارت خود را در تهران تعطیل و کلیة اعضای خود را از ایران خارج نماید.»(2)
1
درحالیکه در مرزهای مشترک ایران و عراق تحرکات رژیم بعث عراق و درپی آن درگیری‌های مرزی روز به روز شدیدتر می‌شود، بحران در مناسبات و روابط سیاسی این دو کشور نیز همچنان رو به افزایش است. دراینزمینه، سخنرانی امروز صدام حسین در یک اردوگاه نظامی موسوم به "دلیران قادسیه"، کینة وی را از انقلاب اسلامی ایران و شخص امام خمینی آشکار می‌سازد و همسو با آن، تبلیغات رسانه‌های گروهی عراق نیز به این امر دامن می‌زند.
صدام حسین در سخنرانی تهدیدآمیز امروز خود در میان جمعی از نظامیان این کشور شدیداً به امام خمینی حمله کرد و گفت: «این عمامة شرقی که سرگرم سایر عمامه‌های کوچک‌تر شده، دیگر ارزشی ندارد. در ابتدا هنگامی که [آیت‌الله] خمینی آمد، سربه‌سرگذاردن با امت عرب، خلیج و عراق را آغاز نمود. هر بیگانه اگر حتی به هر عربِ بد تجاوز کند ما شمشیر خود را کشیده و حتی قبل از آن عرب در کنار او قرار خواهیم گرفت و با بیگانه نبرد می‌کنیم.» وی سپس با انتقاد از برخی کشورهای عربی - بدون آنکه نامی از این کشورها ببرد - افزود: «انقلاب ایران صورت گرفت و ما برای آن آرزوی خیر کردیم و گفتیم شاه رفت و شاید شخصی که شاه نباشد روی کار بیاید، ولی دیدیم که این مرد که چهارده سال در عراق سپری کرده و از خیرات عراق خورد و در حمایت عراق بود از ابتدا با اعراب سر ستیز آغاز نمود. البته در آغاز که [آیت‌الله] خمینی سخن می‌گفت همین‌که رو به شوروی می‌کرد از راهش کنار می‌رفتند و همین‌که به‌طرف امریکایی‌ها حمله می‌برد از راهش کنار می‌رفتند، ولی با کمال تأسف و تأثر برخی از رژیم‌های عرب مانند برگ می‌لرزیدند. ما به آنها گفتیم که چرا از او می‌ترسید، بعثی‌ها و عراقی‌ها در پرتو اصول حزب بعث سوسیالیست عرب به‌هیچ‌وجه از او ترسی ندارند. او و آنهایی که در پشت او قرار دارند؛ یعنی آنهایی که طرح چنین ایرانی را ریخته‌اند فکر می‌کردند که اولین طرفی را که ضربه خواهند زد حزب بعث در عراق خواهد بود، ولی در اشتباه بودند و ملت عراق را به‌خوبی درک نمی‌کردند و همچنین حزب بعث را درک نمی‌کردند.»(1)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 155، تاریخ 30/5/1359، ص38، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 16:30، 29/5/1359.
در همین حال، روزنامه الثوره، ارگان رسمی حزب بعث عراق نیز امروز در سرمقالة خود، با اشاره به درگیری‌های مرزی میان ایران و عراق و ضمن حمله به امام خمینی نوشت: «خصلت سرنوشت نبرد میان بعث و دشمنانش روشن و آشکار به نظر تجلی می‌نماید؛ علی‌الخصوص با رژیم [آیت‌الله] خمینی؛ چه این رژیم از نخستین لحظة به‌دست‌گرفتن زمام سلطه در ایران، تشخیص داد که حزب سوسیالیست بعث از تفوق خود جهیده و قد راست نموده است و رسالت عربی‌اش روز به روز بیشتر تحقق می‌یابد و دایرة تأثیر و شعاعش هرلحظه بیشتر گسترش می‌یابد و تا سرحد آزادساختن تمام خاک میهن عربی و برپاساختن دولت وحدت عربی گام پیش برداشته است. به همین جهت رژیم [آیت‌الله] خمینی دریافت که بهتر آن است نخستین درگیری‌هایش را علیه عراق آغاز کند و این رژیم ضدخلقی درگیری‌های خود را تا مرز تشدید نمود. ... و درجهت مقابل [مقابله] و رویارویی با بعث و رژیم انقلابی عراق حرکت کرد. زیرا رژیم خمینی یقین حاصل کرده که این آخرین فرصتی است که می‌تواند از خلال آن با حزب سوسیالیست بعث مقابله کند تا پیش از اینکه قدرت‌هایش رشد و تکامل یابند و بیش از پیش پایگاه توده‌ای‌اش در سراسر خاک میهن عربی گسترده‌تر گردد، آن را تضعیف کند. ...»(1)
1
اوضاع مرزی نسبتاً آرام است، اما نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران همچنان در این مناطق در آماده‌باش به سر می‌برند. دراینحال نقلوانتقالات نیروهای عراق در مناطق مرزی غرب و جنوب، امروز نیز ادامه یافت.
گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین حاکی است: «در ساعت 21:30 دقیقة امروز، تعداد 3 دستگاه خودرو گاز 66 و 2 دستگاه تانک وارد پاسگاه المصور عراق روبه‌روی پاسگاه سلمان‌کشتة ایران شده و مستقر گردیده‌اند.»(2)در گزارش دیگری آمده است که امروز «نیروهای ارتش عراق در مرز نوسود و شهر طویلة عراق به‌طرف نوسود در حرکت و قصد مستقرشدن در کوه‌های روبه‌روی نوسود را دارند.» در این گزارش، منطقة موردنظر و ارتفاعات مقابل نوسود ازنظر سوق‌الجیشی بسیار بااهمیت توصیف شده است.(3)
در منطقة عمومی خرمشهر نیز اخبار از تقویت شدید نیروهای زرهی عراق حکایت دارد: «[امروز] ارتش عراق به یگان زرهی خود در استان بصره اعلام آماده‌باش نمود و نیروهایش را در مناطق مرزی بصره شدیداً تقویت کرد.»(4)همچنین، در ساعت 21:15 دقیقة امروز یک فروند هواپیمای ناشناس در آسمان پایگاه نیروی دریایی خرمشهر مشاهده شد که با آتش پدافند خودی متواری گردید.(5)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 154، تاریخ 29/5/1359، صص 4 و 5، بخش فارسی رادیو بغداد، ساعت 13:00، 28/5/1359، به نقل از روزنامه الثوره، ارگان رسمی حزب بعث عراق، چاپ بغداد.
2) سند شماره 276725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه رک3 - رک2، 28/5/، 1359، برابر گزارش گروهان سومار؛ و - سند شماره 56064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا، 30/5/1359، برابر اعلام ژاجا قصرشیرین.
3) سند شماره 56091 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
4) سند شماره 43275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش واحد اطلاعات سپاه اهواز، 1/6/1359؛ و - سند شماره 56069 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 29/5/1359، گزارش واحد اطلاعات سپاه اهواز.
5) سند شماره 43275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه اهواز به اطلاعات سپاه مرکز، 1/6/1359.
1
امروز نیز پیگیری و بررسی تحرکات مختلف گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین در گزارش‌های مربوطه مورد توجه بود.
گزارش پادگان مریوان حاکی است که «72 نفر مسلح از دزلی به‌طرف سه‌راهی گاران و آبادی کوریزه در حرکت‌اند.»(1)
گزارش مبسوط دیگری از نیروهای اطلاعاتی ارتش در منطقه حاکی‌از تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف کردنشین، به‌ویژه اطراف بانه، مریوان و اورامانات است. در این گزارش آمده است: «2 نفر از جاسوسان وابسته به عراق اخیراً جهت جاسوسی به‌وسیلة دولت بعث عراق به بانه اعزام گردیده‌اند. همچنین، اخیراً محمدصادق خان جاف با 500 نفر تفنگ‌دار وارد شیلر گردیده است. نیز، فعالیت افراد مسلح در آبادی سیف بالا در شمال‌شرقی دریاچة مریوان بیشتر شده است. این افراد قصد دارند از راه سیف به پاسگاه دریاچه حمله نمایند.» بنا به همین گزارش، «قاسملو و عزالدین حسینی با مقامات عراقی صحبت کرده‌اند که پیشمرگان کرد به ارتفاعات شمال تهران - شمیرانات اعزام و [از آن طریق] مبادرت به خرابکاری نمایند.» همچنین، در ادامة گزارش مزبور آمده است: «اخیراً اسلحه‌های سنگین از اورامانات و مریوان وارد می‌شود و نوعی سلاح به نام قناسه نیز وارد می‌شود. نیز، ضدانقلابیون مقادیر زیادی اسلحه و مهمات در باغی به نام باغ خان نزدیک دزلی مخفی نموده‌اند.» در پایان، این گزارش می‌افزاید: «اغلب عناصر ضدانقلاب در دزلی و اورامان تخت و اطراف هانی‌گرمله تجمع نموده‌اند.»(2)
همچنین ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: «اخیراً تعدادی از کردهای شهرستان نقده خانواده‌های خود را از این شهرستان خارج کرده و به محل دیگری کوچ نموده‌اند. شایعات موجود در شهر حاکی است که افراد زیادی از مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] با سلاح‌های سبک و سنگین قصد حمله به این شهر را دارند.»(3)
فرماندار مریوان نیز در مصاحبه با خبرگزاری پارس ضمن اشاره به وضعیت مواد سوختی در این شهر گفت: «مردم مریوان ازنظر آذوقه کمبودی ندارند، تنها مشکل ما مواد سوختی است، زیرا پخش شایعات سوء، سبب شده که رانندگان اتومبیل‌ها از حمل مواد سوختی به مریوان خودداری کنند، خصوصاً اینکه راه پایین سنندج - مریوان هنوز در دست پاکسازی است. ولی بههرحال، راه گاران پاکسازی شده و در نقاط مختلف این جاده برادران ارتشی، پاسدار و پیشمرگ مسلمان کرد مستقر هستند و امیدواریم به‌زودی امنیت کامل در راه پایین نیز به وجود آید. ...»(4)
گزارش امروز فرماندهی و عملیات سپاه ارومیه نیز از ورود 13 هواپیمای حامل نیرو، مهمات و اسلحه برای مهاجمان مسلح ضدانقلاب، از ترکیه به عراق خبر می‌دهد.(5)دراینحال، باتوجهبه تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در حوالی ارتفاعات سردشت، اطلاعات سپاه ارومیه امروز اعلام کرد: «احتمال دارد فردا در غرب کشور درگیری بین مهاجمین [ضدانقلاب] و نیروهای
1) سند شماره 56027 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص154، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 28/5/1359.
2) سند شماره 106733 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص156، گزارش سماجا2 (ه - ع)، 28/5/1359.
3) سند شماره 56025 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص79، از سماجا3 (مرکزفرماندهی) به نزاجا، 28/5/1359.
4) روزنامه اطلاعات، 28/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
5) سند شماره 56030 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی و عملیات ارومیه به فرماندهی و عملیات مرکز، 28/5/1359.
خودی رخ دهد و نیروهای بختیار و [حزب] دمکرات [کردستان ایران] و بعثی در مرز مستقر و امکان حملة زمینی و هوایی از منطقة سردشت تا بلندی کالیشن را دارند.» در این گزارش باتوجهبه تحرکات و امکان حملة قریب‌الوقوع و مشترک مهاجمان مسلح ضدانقلاب و نیروهای عراقی، درخواست شده که فانتوم‌های پایگاه شکاری تبریز و همدان درحال آماده‌باش قرار گیرند.»(1)
1
دربارة درگیری‌های امروز گروه‌های مسلح معاند با نظام جمهوری اسلامی و نیروهای خودی در مناطق کردنشین، گزارش مرکز فرماندهی ستاد غرب کشور حاکی است: «در عملیات گروه ضربت ارتش و سپاه که [با پشتیبانی آتش] توپخانة ارتش و خمپاره‌انداز سپاه همراه بود تعداد 41 نفر از ضدانقلابیون در سه‌راهی سنندج - مریوان کشته و تعداد زیادی زخمی شدند.» این گزارش می‌افزاید که در درگیری آبادی نی‌آباد (از سنندج به‌طرف مریوان) نیز 4 نفر از مهاجمان مسلح ضدانقلاب کشته و یک نفر زخمی شده است. در ادامة همین گزارش آمده است که «ساعت 4 بعدازظهر امروز، در جریان شناسایی جادة توبره‌ریز، سپاه روانسر و کامیاران به ده توبره‌ریز و آهنگران رفته بودند و فرمانده سپاه روانسر برای مردم صحبت کرد، ولی در آهنگران به‌طرف آنها تیراندازی کردند که احتمالاً در این درگیری 3 نفر از ضدانقلابیون کشته و 1 نفر زخمی شدند.» این گزارش در پایان می‌افزاید: «در ساعت 19 همین روز، افراد کومه‌له و فدائیان خلق با خمپاره به مقر سپاه و محل استقرار ارتش در جادة توبره‌ریز حمله کرد که درنتیجه 6 نفر از مردم کشته شدند و ضدانقلاب در این حمله بیش از 5 خمپاره به داخل شهر شلیک کرد.»(2)
گزارش روابط عمومی ستاد عملیات مشترک غرب کشور نیز حاکی است که ساعت 17 امروز، یک درگیری بین گروه رزمی تیپ یک اسلام‌آباد مستقر در ارتفاعات شمال قلخانی و مهاجمان مسلح ضدانقلاب در منطقة بیونیج روی داد، یک نفر از افراد ضدانقلاب دستگیر شد و 6 تن از آنها کشته شدند، تعدادی سلاح نیز به دست نیروهای خودی افتاد.(3)
همچنین به گزارش روابط عمومی ناحیة ژاندارمری کرمانشاه، از ساعت 20 تا ساعت 21:45 امروز، ضدانقلابیون با خمپاره‌انداز به پایگاه ارتش مستقر در ارتفاعات غربی پاسگاه ژاندارمری کامیاران حمله کردند که نیروهای خودی با آتش متقابل به آنها پاسخ داده، مهاجمان مجبور به عقب‌نشینی شدند. بنا به این گزارش، «هم‌زمان با این درگیری، ارتفاعات قریة نوریاب و اطراف آن توسط مهاجمین [ضدانقلاب] مورد حمله قرار گرفت. 4 خمپاره به‌سوی این روستا شلیک شد. این درگیری تا ساعت 22 ادامه داشت.»(4)
یک گزارش دیگر نیز از وقوع درگیری در پاسگاه مرزی خانه‌شور بین افراد فدائیان امام خمینی و پاسداران با مهاجمان مسلح معارض با نظام حکایت دارد. در این درگیری یک نفر از نیروهای فدائیان امام خمینی مجروح شد.(5)
1) سند شماره 56028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص70، از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات و عملیات سپاه مرکز، 28/5/1359؛ و - سند شماره 425563 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص70، از واحد اطلاعات ارومیه به واحد اطلاعات سپاه مرکز، 28/5/1359.
2) سند شماره 56049 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص158، از مرکز فرماندهی ستاد غرب به مرکز فرماندهی - تهران، 29/5/1359.
3) روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
از سوی دیگر، در ادامة بمب‌گذاری و مین‌گذاری افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی، در ساعت 2 بامداد امروز، بمبی در درمانگاه آغداشت ارومیه منفجر شد که براثر انفجار آن، بخشی از درمانگاه ویران گشت، اما به کسی آسیبی نرسید.(1)همچنین، یک بمب ساعتی که افراد مسلح در زیر پل مرگ‌سنجابی در منطقة خوره کار گذاشته بودند، با هوشیاری پاسداران کشف و خنثی شد.(2)
امروز همچنین افراد حزب کومه‌له، شخص مسلمانی را که هفتة قبل به گروگان گرفته بودند، از روی منطقة مین‌گذاری‌شده عبور دادند که براثر انفجار مین، یک پای این شخص که ابوبکر صفاریان نام داشت، قطع و نامبرده دچار اختلال حواس گردیده است.(3)
از طرفی، بنا به گزارش دفتر ویژة کردستان مستقر در نخست‌وزیری، به‌دنبال اقدامات این دفتر، 5 تن از پاسداران و سربازان که در درگیری‌های مهاباد در اواسط سال پیش و در اوایل امسال دستگیر شده بودند، امروز آزاد شدند.(4)
1
دربارة اوضاع کردستان و خوزستان، که تحرکات مرزی عراق و گروه‌های سیاسی مسلح معاند با نظام با حمایت بی‌وقفة دولت عراق در این مناطق روز به روز شدت بیشتری می‌یابد، دیدگاه‌ها و مواضع حزب توده قابل‌توجه است. نشریة نامة مردم ارگان مرکزی حزب توده در دو مطلبی که امروز منتشر کرده است، ضمن اشاره به برخی مسائل خوزستان و کردستان، درمورد عواقب آن هشدار می‌دهد.
در اولین مطلب، با عنوان "از ایجاد تشنج در خوزستان جلوگیری کنید!" آمده است: «دست‌هایی در کارند تا در شرایطی که توطئه‌های عظیمی علیه انقلاب در شرف تکوین است، بذر تشنج بپاشند و درواقع زمینة عمل ضدانقلاب را فراهم سازند. این دست‌ها به‌ویژه می‌کوشند تا در صنعت نفت، شاهرگ حیاتی اقتصادی کشور، نارضایتی، تشنج و تفرقه ایجاد کنند. ما نسبت به عواقب خطرناک این تلاش‌ها، به مسئولان امر هشدار می‌دهیم و خواستار رسیدگی فوری و جدی آنها به نارضایی‌تراشی در صنعت نفت هستیم.»(5)-(6)
تضاد میان حزب توده که به‌طور مستقیم وابسته به شوروی سوسیالیستی است و حزب دمکرات کردستان ایران و شخص قاسملو که با حمایت‌های بی‌دریغ و انبوه عراق در مناطق
1) روزنامه کیهان، 29/5/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
2) روزنامه اطلاعات، 28/5/1359، ص3.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از سنندج.
4) روزنامه کیهان، 30/5/1359، ص‌آخر؛ و - روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
5) حزب توده، در موضوع "نارضایی تراشی در صنعت نفت"اشاره به پاک‌سازی‌هایی دارد که در مناطق نفت‌خیز جنوب درحال اجراست. هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های چپ به‌ویژه هواداران حزب توده که باسابقه‌ترین حزب سیاسی بوده و بیشترین نفوذ را در صنعت نفت جنوب داشته است، بیشتر آماج این پاک‌سازی‌ها قرار گرفته‌اند. ضمن اینکه بیشترین تحریکات در میان کارکنان صنعت حیاتی نفت، ازسوی همین گروه‌ها دامن زده می‌شد. (براساس مشاهدات و اطلاعات نگارنده)
6) نامه مردم، شماره 311، 28/5/1359، ص1.
کردنشین مدام به حملات خود به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ادامه می‌دهد، از مطلب دوم نامة مردم به‌خوبی آشکار می‌شود. این نشریه در مطلب دوم با حمله به تبلیغات ضدتوده‌ای و ضدچپی رادیو سنندج، این نوع تبلیغات را تلویحاً نتیجة نفوذ عوامل وابسته به قاسملو و حزب دمکرات دانسته و نوشته است:
«رادیو سنندج مدتی است که به‌طورمرتب و پیگیر به پخش تهمت و افترا علیه سازمان‌های انقلابی و به‌خصوص حزب تودة ایران پرداخته است. این رادیو، در شرایطی که عمال امپریالیسم امریکا و رژیم بعث عراق منطقه را به صحنة جنگ برادرکشی مبدل کرده‌اند، به‌جای افشای عوامل جنگ‌افروز و مزدوران امپریالیسم امریکا، به‌جای تبلیغ حل مسالمت‌آمیز مسئلة کردستان بر پایة احقاق حقوق خلق کرد و به‌جای متمرکزکردن آماج حمله‌های خود روی دشمن اصلی انقلاب، شیطان بزرگ - امریکا، نیروهای انقلابی(1)را مورد حمله قرار می‌دهد و بدین‌گونه مرز بین دوستان و دشمنان انقلاب را مخدوش می‌کند. ظاهراً گرایش‌های نو و مثبت در میان نیروهای انقلابی کردستان و از آن جمله کمیتة مرکزی حزب دمکرات کردستان ایران (پیرو کنگرة چهارم) و مواضع مثبت اخیر چریک‌های فدایی باعث خشم و ناراحتی گردانندگان رادیو سنندج شده و ازاین‌رو، این رادیو بخش عمده‌ای از برنامه‌های خود را صرف حمله به این مواضع صحیح و انقلابی کرده است. ...»(2)
1
تحریکات و تبلیغات شدید گروه‌های سیاسی در شهرها و روستاهای مختلف، اغلب باعث ایجاد درگیریهایی میان هواداران آنها و مخالفانشان می‌شود. این تحریکات معمولاً در قالب دامن‌زدن به اعتصابات و تحصن‌ها شکل می‌گیرد و بازهم محور اصلی آنها، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های چپ می‌باشند. وقایع امروز، ازجمله بیانگر این وضعیت است.
در شهرستان ملایر، امروز سپاه پاسداران این شهر ضمن انتشار اطلاعیه‌ای درخصوص دستگیری 12 تن از دیپلمه‌های بیکار که قصد اشغال فرمانداری این شهر را داشتند، اعلام کرد: «عدهای از آقایان دیپلمه‌های بیکار معتقدند باید تحصن کرد، اعتصاب کرد، فشار آورد و دولت را در منگنه قرار داد تا کار به دست آورد. همان‌گونه‌که بارها اعلام کرده‌ایم ضایعة بیکاری باید
1) منظور مقالة مزبور از نیروهای انقلابی، حزب توده، سازمان چریک‌های فدایی خلق (به‌ویژه اکثریت)، حزب منشعب‌شدة دمکرات (پیروان کنگرة چهارم) و سازمان مجاهدین خلق(منافقین) می‌باشد که در مناطق کردنشین دارای مواضع تبلیغاتی وسیعی هستند و منظور از نیروهای ضدانقلابی، حزب دمکرات (پیروان قاسملو)، حزب رزگاری، حزب کومه‌له، پالیزبان، سردار جاف، طرف‌داران بختیار و اویسی و... هستند؛ چنانکه در مقاله‌ها و گزارش‌های روزمرة نامة مردم به چشم می‌خورد.
2) همان، ص2.
جبران گردد تا از تورم بیکاران کاسته شود چون راه صحیح اشتغال، تحصن و تصرف اماکن نیست؛ که ما این میان نه‌تنها به هیچ گرفته شدیم، بلکه متحصنین از اهانت و تمسخر به ما نیز ابایی نداشتند، به‌طوری‌که ناچار شدیم 12 تن از کسانی را که متفقاً از مسیر عدل خارج شده بودند بازداشت کنیم. ...»(1)
در صومعه‌سرا، هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بازهم دست به تحریک مردم وفادار به انقلاب اسلامی زدند. گزارش خبرنگار روزنامة انقلاب اسلامی از این شهر حاکی است: «با درگیری لفظی که دامنة آن گسترش یافت، اجتماع و سخنرانی سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در صومعه‌سرا برهم خورد و متعاقب آن چند صد نفری با شعار "حزب فقط حزب‌الله"، نمایشگاه عکس و پوستر سازمان مجاهدین خلق را که در محل سخنرانی برپا شده بود، برهم زدند.» براساس این گزارش: «به‌دنبال پخش اطلاعیة سازمان مجاهدین خلق [منافقین] مبنی‌بر سخنرانی یکی از هواداران این سازمان در میدان شهر، حدود ساعت 9 شب 28 مردادماه، گروهی از هواداران سازمان برای استماع سخنرانی در میدان شهر جمع شده بودند، که بین یکی از هواداران سازمان و رانندة کامیون به‌هنگام عبور از میدان برخوردی لفظی روی می‌دهد و به‌تدریج دامنة آن گسترش یافته که عدهای از مسلمانان که در فاصلة کمی از کامیون ایستاده بودند با شعار "الله‌اکبر" به‌همراه عدهای دیگر با شعار "مرگ بر منافقین با آرم مجاهدین" و "حزب فقط حزب‌الله" درگیری‌های پراکنده و ناسزاگویی‌های متقابل آغاز می‌شود و هرلحظه بر تعداد آنان اضافه می‌شود تا اینکه چند صد نفری با شعار "حزب فقط حزب‌الله" ابتدا به عکس‌ها و پوسترهای سازمان حمله می‌کنند و پس از آن با "شعار مرگ بر منافقین با آرم مجاهدین" به حرکت درآمده و به پاکسازی خیابان‌های شهر می‌پردازند. ...» در پایان این گزارش آمده است: «اطلاع حاصل شد که پرچم لاالهالاالله که بر سردر دفتر حزب جمهوری اسلامی صومعه‌سرا نصب شده بود، شب گذشته [28/5/1359] به آتش کشیده شده است. ...»(2)
دراینحال، فعالیت شدید گروه‌های چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرستان مسجدسلیمان نیز که یکی از شاهرگ‌های حیاتی صنعت نفت در کشور است، نگرانی‌هایی را در مسئولان امور انتظامی برانگیخته است، به‌طوری‌که در گزارش شهربانی استان خوزستان آمده است: «... بنا به گزارش افسر اعزامی از شهربانی استان، طی مذاکراتی که با فرماندار شهرستان مسجدسلیمان و سایر ارگان‌های ذی‌صلاح به عمل آمده، قرار شد به‌علت افزایش فعالیت‌های گروه‌های چپ‌گرا و ضدانقلاب در روستاها و کوه‌های اطراف و احتمال موضع‌گیری آنان برای حملة احتمالی، شهربانی استان به‌منظور تقویت کادر انتظامی شهربانی مسجدسلیمان 15 نفر مأمور از کارآموزان فارغ‌التحصیل دورة جاری به محل منتقل و ازطریق مرکز نیز نسبت به تدارک و اعزام یک گروهان حداقل 60 نفری به شهرستان مذکور اقدام گردد.»(3)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 28/5/1359، ص5.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 29/5/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از صومعه‌سرا.
3) سند شماره 286845 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به ستاد عملیاتی شهربانی جمهوری اسلامی ایران، 30/5/1359، به موجب تلفنگرام 28/5/1359، شهربانی مسجدسلیمان.
1
در آستانة تشکیل دادگاه ویژة رسیدگی به پروندة فاجعة سینما رکس و به اسم حمایت از بازماندگان و خانواده‌های شهدای این فاجعه، چندین روز متوالی است که گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آبادان دست به تحرکات و تبلیغات وسیعی زده‌اند. این درحالی است که رسیدگی به این پروندة پیچیده و پر از رمز و راز و تشکیل دادگاه آن، چند روزی است که با آمدن نقیبی دادستان ویژة رسیدگی به پرونده متهمان این فاجعه، در دست اقدام است. امروز ازجمله، حزب مائوئیست "رنجبران" - شاخة آبادان، "سازمان رزمندگان آزادی طبقه کارگر" - حوزه خوزستان و "سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)" - شاخه خوزستان، به مناسبت دومین سالگرد این فاجعه (28 مرداد 1357)، اعلامیه‌های تحریک‌آمیزآ ی در سطح شهر آبادان پخش کردند(1)
از سوی دیگر و در چارچوب طرف‌داری از نظام جمهوری اسلامی، امروز به مناسبت فرارسیدن دومین سالگرد فاجعة سینما رکس آبادان، مردم این شهر دست به راه‌پیمایی بزرگی زدند. این راه‌پیمایی که به گزارش مطبوعات، ده‌ها هزار نفر در آن شرکت داشتند، از خیابان کارگر آغاز شد و در مرکز شهر، جایی که بقایای سوختة سینما رکس به چشم می‌خورد، با نثار شاخه‌های گل به پای دیوارهای سوختة سینما به پایان رسید. در این راه‌پیمایی که روحانیون پیشاپیش مردم در حرکت بودند، حجت‌الاسلام معادیخواه نمایندة مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، به سخنرانی پرداخت و آن‌گاه قطعنامة راه‌پیمایی توسط "بازماندگان شهدای سینما رکس" قرائت شد. در بخشی از این قطعنامه شش‌ماده‌ای به گروه‌های سیاسی هشدار داده شده و آمده است: «هرگونه فرصت‌طلبی و سوءاستفاده از خون عزیزانمان را به‌شدت محکوم کرده و هشدار می‌دهیم که بیش از این، خشم مردم را برنینگیزند. ما بازماندگان مسلمان و متعهد این فاجعه از برادر نقیبی دادستان ویژة فاجعة سینما رکس، می‌خواهیم عاملین و مسامحه‌کاران در فاجعة سینما رکس را در هر مقام و لباسی که هستند به ملت ایران معرفی و به مجازات شرعی برسانند. از دادستان محترم مصرانه می‌خواهیم درمورد این مسئله که متهمین این فاجعه ممنوع‌الخروج بوده‌اند، به چه عنوان و مجوزی از کشور خارج شده‌اند، تحقیق نموده و نتیجه را اعلام نماید. ما بازماندگان این فاجعه، توجه آن دادستان محترم را به این مسئلة مهم جلب نموده که ما بازماندگان احتیاج به قربانی نداشته، تنها و تنها خواستار مجازات عاملین این فاجعه هستیم. ...»(2)
یادآوری می‌شود امروز در سخنان امام خمینی، در ملاقات با عدهای از بانوان کرمانشاه و اعضای بنیاد فرهنگی امام در شیراز، به این مسئله نیز چنین اشاره شد:
«ما پیروز شدیم انشاءالله، ولی خسارت هم زیاد دیدیم. امروز روزی است که منطبق است با روز آتش‌زدن سینمای رکس در زمان آن شاه معدوم غدّار. آن‌طوری‌که شواهد شهادت می‌دهد و در آن وقت شواهد زیاد بر این مطلب بود، سینما رکس را عمداً عمال آن شاه معدوم مخلوع آتش
1) سند شماره 292301 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار خوزستان، 6/6/1359، به ضمیمه متن کامل اعلامیه سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) شاخه خوزستان، 25/5/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 29/5/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از آبادان؛ و - روزنامه کیهان، 29/5/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از آبادان.
زدند و شاید نظرشان به این بود که اذهان ملت را منصرف کنند از نهضت و متوجه کنند به این مصیبت و ما زمینة جنایتکاری این رژیم را می‌فهمیم که یک عده بی‌گناه را محصور کنند در جایی و آتش بزنند که ذهن مردم از خود آنها منصرف بشود و متوجه به آن مصیبت بشود. او به جزای اعمال خودش رسید و الآن در محضر خدای تبارک و تعالی بر او چه خواهد گذشت خدا می‌داند. من این مصیبت را به ملت ایران تعزیت عرض می‌کنم و امیدوارم که آن شهدا در محضر خدای تبارک و تعالی روسفید باشند. ما خسارات زیاد بردیم و مِن‌جمله، در کردستان که امروز باز روز شهادت عدهای از مسلمین در آن محل بوده است و بازهم منتظر خرابکاری‌ها هستیم.
و باید خرابکاران بدانند که ملت ایران مهیاست برای همة مصیبت‌ها در راه خدا. ما که برای خدا قیام کردیم و می‌خواهیم مملکت اسلامی ما احکام اسلام در آن جاری بشود باک از این مصیبت‌ها نداریم.»(1)
1
امروز در دیدار عدهای از مردم کرمانشاه با امام خمینی، ایشان سخنان مبسوطی بیان کردند که از آن میان تأکید بر ضرورت شکل‌گیری نظام جدید و استقرار ارکان آن و نیز تکیه بر مردمی‌بودن مسئولان کشور و اسلامی‌بودن مضمون و مقصد حرکت نظام، قابل‌ملاحظه است. بخش‌هایی از سخنان امام خمینی چنین است:
آن دستوری که قرآن مجید در چند کلمه فرموده‌اند برای نهضت، که کیفیت نهضت باید چه باشد، آن این آیه شریفه است که می‌فرماید: انَّما اعِظُکمْ بِواحِدَةٍ. خطاب می‌فرماید به رسول خدا که بگو به امّت که من یک موعظه فقط دارم و آن این است که قیام بکنید برای خدا. اگر یک نفرید برای خدا قیام کنید، اگر جمع هستید برای خدا قیام کنید.»(2)
«بعد هم دیدید که در ظرف یک سال و چند ماه، تمام چیزهایی که یک حکومت لازم دارد، ملت ما بر آن رأی دادند و متحقق کردند. شما بدانید که در بعضی از ممالک، که انقلاب کرده‌اند، انقلاب شیطانی، بعد از بیست سال، بعد از سی سال، باز قانون اساسی ندارند. این عراق - نزدیک ما که حکومت جابر دارد، و یک حکومت جابر یک حکومت جابرِ دیگر را از بین برده است - بااینکه با تمام قدرت دارد سرکوبی می‌کند ملت خودش را، نتوانسته تا حالا یک قانون اساسی برای خودش درست کند. حالا هم باز یک عدهای از
خدا بی‌خبر می‌نشینند و حکومت می‌کنند؛ حکومت استبدادی بدتر از هر استبداد.»
«هیچ سابقه ندارد، هیچ، که یک کشوری ملتش که قیام کردند و آن رژیم فاسد را از بین بردند، بعد از یک سال و نیم - مثلاً - همه چیزهایی که باید حکومت داشته باشد اینها متحقق کردند. قانون اساسی‌شان را نوشتند، جمهوری اسلامی‌شان را رأی دادند، رئیس‌جمهورشان را رأی دادند، مجلس خبرگانشان را رأی دادند، مجلس شورای اسلامی‌شان را رأی دادند و همین چند روز هم نخست‌وزیر، وزرای خودش را معرفی می‌کند و تمام و کمال آنچه که حکومت لازم دارد متحقق می‌شود و این سابقه ندارد در دنیا که همچو چیزی بشود.»
«ممالک دیگری که نهضت هم نکردند، لکن در بین خودشان، از باب اینکه ملت با دولت موافق نیست، حکومت نظامی دارند. همین ترکیه نزدیک به ما، شهرهای بسیاری از ترکیه حکومت نظامی است و چندین ماه است بازهم تجدید کردند حکومت نظامی را؛ برای اینکه ملت با دولت نیست. چرا نیست؟ برای اینکه ملت مسلمان است و دولت روی ترتیب اسلامی عمل نمی‌کند. همین عراق، ملت با این دولت غاصبش موافق نیست.
لهذا، نمی‌تواند که مملکت خودش را آرام کند، باید دائماً سرکوب کند مردم را و نمی‌توانند یک دولتی که همه ارکانش یک ارکان صحیحی باشد، متحقق کنند.»
حالا چنانچه، در عراق یک سانحه‌ای برای صدام حسین پیدا بشود، یا در مصر یک سانحه‌ای برای سادات پیدا بشود و این سانحه - مثلاً - به آنها ضرر وارد نکند، مردم عزا می‌گیرند! و اگر آنها را از بین ببرد مردم شادی می‌کنند!»
1
با رأی امروز دادگاه رسیدگی به اتهامات 65 دانشجوی ایرانی که دو هفته پیش مقابل سفارت امریکا در لندن تظاهرات کرده و توسط پلیس انگلیس دستگیر و زندانی شدند، تعداد دانشجویان اخراج‌شده به 7 تن رسید.(2)از رم نیز خبر می‌رسد که طبق اعلام کاخ دادگستری رم، امروز 12 دانشجوی ایرانی که در جریان تظاهرات روز 17 مردادماه در رم دستگیر شدند، به پای میز محاکمه می‌روند. از 22 دانشجویی که در آن روز در میدان سن‌پیترز رم دستگیر شدند، 10 تن به‌طورموقت آزاد شدند.(3)
2
وضعیت بازار نفت و تخلف کشورهای عراق و عربستان از میزان سهمیة فروش نفت در آخرین اجلاس سازمان اوپک، مشکلاتی را برای دیگر کشورها ازجمله ایران، درپی داشته است. علی‌اکبر معین‌فر، وزیر نفت ایران، امروز دراین‌باره گفت: «... متأسفانه دو تولیدکنندة عمدة اوپک یعنی عربستان سعودی و عراق که مجموعاً 40 درصد کل صادرات کشورهای
عضو اوپک را در اختیار دارند، نه درزمینة تقلیل تولید و نه درزمینة تعدیل قیمت هیچ اقدام اساسی انجام نداده‌اند. مثلاً نفت خام سبک عربستان که مشابه نفت خام سبک ایران است هم‌اکنون بشکه‌ای 7 دلار ارزان‌تر از نفت خام ماست و به نفت‌خواران امریکایی تقدیم می‌شود.»
وزیر نفت ایران افزود: «صدام حسین نیز که کمر همت بسته است تا در کلیة جبهه‌های ممکن درجهت اضرار امت اسلام به امپریالیزم خونخوار جهانی و صهیونیزم بین‌المللی خوش‌خدمتی کند و از این طریق با تولید حداکثر ممکن صنایع نفتی، این ثروت ملت مسلمان عراق را به باد فنا می‌دهد و جالب آن است که در انجام مأموریت‌های محوله ازجانب اربابان خود، هرجا ایران فروش و صدور نفت را قطع کرده و یا میزان آن را کاهش می‌دهد، بلافاصله حضور یافته و جای خالی ایران را پر می‌کند. ...»(1)
امروز همچنین علیرضا نوبری، رئیس‌کل بانک مرکزی ایران، دربارة برخی مشکلات اقتصادی ایران ازجمله کاهش صادرات نفت و کسری بودجه گفت: «صادرات نفت ایران در تیرماه، متأسفانه به سطح 570 هزار بشکه رسید و این سطح بسیار پایین است. موقعی که صادرات و بودجة کشور در سال 1359 تصویب شد، صادرات نفت را براساس 2 میلیون بشکه گذاشته بود؛ یعنی 3 میلیون بشکه تولید و 2 میلیون بشکه صادرات. با این حساب کسری بودجه از صددرصد بیشتر بود. یعنی کسری از خود بودجه بیشتر بود؛ که این در تاریخ بی‌نظیر است. حالا این درآمد ما به‌جای آن، یک‌سوم و یا یک‌چهارم شده و با این مسئله، کسری بودجه خیلی زیاد است و کشور در یک مضیقة مالی شدید خواهد بود. ولی این بن‌بست دقیقاً یک بن‌بست اقتصادی نیست؛ بن‌بست سیاسی است که بایستی ازطرف سیاسی راه‌حل برایش پیدا بشود...»
وی در بخش دیگری از این مصاحبه گفت: «700 هزار الی یک میلیون نفر نیروی کار جوان 18 ساله به بازار می‌آیند؛ کسی به این فکر نیست که برای اینها کار ایجاد کند و یک برنامه‌ای، طرحی برای بیکاران بریزد... و دقیقاً در همان زمینه‌هایی که می‌شود در مقابل غرب ایستاد و نیروی جوان را تربیت کرد، این زمینه‌ها را ما بسته‌ایم. نفت را هم که به شما عرض کردم؛ درآمد ارزی نمی‌تواند این‌جوری دوام بیاورد. تورم کنونی ایران هم که بعد از جنگ
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص9، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
دوم در دنیا بی‌سابقه است. ...»(1)
دراینحال وضعیت اقتصادی و میزان درآمدهای دو کشور ایران و عراق ازجمله مطالب قابل‌توجه است. گزارش‌های متعددی از محافل رسمی و مطبوعاتی، اوضاع اقتصادی هر دو کشور را که اتکای شدیدی به تولید و فروش نفت دارند، مشخص می‌سازد. روزنامة عربی‌زبان الشرق‌الاوسط چاپ لندن، در شمارة دیروز خود به نقل از خبرگزاری فرانسه از تهران، دربارة اوضاع اقتصادی ایران چنین نوشته است: «افزایش هزینه‌های زندگی در ایران، که همچنان ادامه دارد، تاکنون به میزان افزایش دستمزدها که در بحبوحة انقلاب اعطا شده نرسیده است. در همین حال نشانه‌های بازار سیاه و قحطی، منجر به توقف قدرت خرید شده است. علی‌رغم آنکه تعداد بیکاران به 2 میلیون تن از مجموع 10 میلیون نیروی کار در ایران می‌رسد، دستمزدها افزایش زیادی یافته و به اعتقاد ناظران، دستمزد کارگران از آغاز انقلاب حداقل 2 برابر شده و این علاوه بر افزایش‌هایی است که پیش از سرنگونی رژیم شاه اعطا شده بود. افزایش مخارج زندگی به میزان 50% در سال تخمین زده می‌شود، اما این رقم کلی، در اقتصادی که نشانه‌های بازار سیاه بر آن تسلط داشته معنی و مفهومی ندارد. مسئولین ایرانی تأثیر محاصرة اقتصادی بر نرخ تورم و کالاهای مصرفی وارداتی را 35% ارزیابی می‌کنند.»(2)
1
رژیم عراق علاوه‌بر اخراج عراقی‌های ایرانی‌الاصل - که تقریباً هر هفته به تعداد آنها اضافه می‌شود - از چند روز پیش، دست به اخراج اتباع پاکستانی و افغان مقیم این کشور زده و آنها را ازطریق مرز مهران به استان ایلام گسیل داشته است. دراین‌باره، امروز استانداری ایلام اطلاعیه‌ای منتشر کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «بار دیگر صدام حسین خونخوار این نوکر سرسپردة امریکا درجهت تحکیم پایه‌های رژیم پوسیدة خود دست به جنایت‌هایی همانند همکار معدوم خود محمدرضای مخلوع زده است و تعدادی از برادران مسلمان پاکستان و افغانی را از مرزهای مهران در استان ایلام با وضع فجیعی به خاک ایران روانه کرده است. ...» در پایان این اطلاعیه آمده است: «ما بدین‌وسیله به تمام مردم مسلمان دنیا از جنایات این رژیم منفور و دیکتاتور و فاشیست اعلام‌جرم می نماییم و امیدواریم کشورها، مسئولین مسلمان و متعهد در قبال این رفتار ددمنشانه بیش از این سکوت نکنند.»(1)
ضیائی، معاون سیاسی استانداری ایلام، ضمن تأیید این مطلب گفت: «کشور عراق با انجام یک طرح وسیع در مرز، سعی در عربی‌کردن نوار مرزی خود با ایران دارد.» وی افزود: «به همین منظور اکثر شهرهای مرزی ایران و عراق از وجود شیعیان تقریباً خالی شده و کشور عراق برای عربی‌کردن نواحی مرزی و استقرار مسلمانان اهل تسنن، گروهی از افراد و خانواده و وابستگان رژیم خود را از کشورهای اردن و عربستان و دیگر کشورهای عربی فراخوانده و با دراختیار‌گذاشتن امکانات فراوان در مرز متمرکز کرده است.»(2)
2
تحرکات مرزی عراق در قالب حملات پراکنده، تقویت پاسگاههای مرزی، استحکامات و تجهیزات نظامی و شناسایی‌های هوایی ادامه یافت.
حدود نیمه‌شب پاسداران مستقر در پاسگاه قلعه‌سفید و پرویز هدف حملة نیروهای عراقی
مستقر در کوه‌های آق‌داغ قرار گرفتند. در ادامه، یک فروند میگ عراقی و نیز یک هواپیمای فانتوم از پایگاه حر وارد عملیات شدند در این درگیری که حدود سه ساعت طول کشید، تلفاتی به عراق وارد شد.(1)
در همین شب پاسگاه رضاآباد ایلام نیز مورد حملة عراق قرار گرفت. این حمله با تجاوز دو هواپیمای عراقی به حریم هوایی این نقطه همراه بود.(2)
درزمینة دیگر تحرکات عراق، تقویت منطقة یرخان با یک ستون زرهی، تقویت پاسگاه منظریة عراق توسط دو دستگاه اورال پر از نیرو، تقویت منطقة چارکلا و سرغزل عراق با یک ستون زرهی(3)و تقویت پاسگاه محمدخدر عراق - که در مقابل پاسگاه تپه‌گل ایران قرار دارد - به‌وسیلة دو خودرو نظامی و سه خاور پر از نیرو گزارش شده است.(4)
در همین حال، مرزبان مهران درمورد مشاهدة اشیاء نورانی در شب چنین گزارش داده است: «اغلب شب‌ها اشیایی با مشخصات زیر در آسمان مشاهده می‌شود که برای مرزبانی معلوم نشده این‌گونه اشیاء هواپیمای جنگنده یا مسافربری و یا بالن‌های هواشناسی هستند؛ زیرا ارتفاع آنها بسیار بلند است، صدا ندارند، مانند یک ستارة نورانی در حرکت هستند و سرعتی معادل سرعت یک هواپیما دارند و جهت حرکت آنها مختلف است؛ بعضی اوقات از شمال به جنوب یا مشرق و مغرب در حرکت‌اند.»(5)
در جنوب نیز گزارش‌هایی از تحرکات عراق درزمینه تقویت مواضع و شناسایی، در دست است یک گزارش از منابع مرزی خودی حاکی است که عراق نیروهای خود را در تمام مرز خوزستان تا شلمچه به‌شدت تقویت کرده و در تمام این نقاط مبادرت به احداث کمین کرده است.(6)
از منطقة مرزی شلمچه نیز خبر می‌رسد که همچون روزهای اخیر، امروز نیز در ساعت 23، یک فروند هواپیمای شکاری ناشناس در آسمان مرز شلمچه مشاهده شد که پس از تیراندازی گردان مستقر در محل به‌سوی آن، هواپیمای مزبور متواری گردید.(7)
1
به‌دنبال افزایش شدید تبلیغات رادیو تلویزیونی کشورهای حوزة خلیج‌فارس با هدف بزرگ‌نمایی و سیاه‌نمایی مشکلات موجود در خوزستان و نیز با هدف جذب مردم عرب این منطقه، امروز روزنامة جمهوری اسلامی نامة "جمعی از دانشجویان مسلمان خوزستانی" را که روز گذشته به دفتر این روزنامه رسیده است، منتشر کرد. در بخشی از این نامه ضمن هشدار به مسئولان جمهوری اسلامی درمورد بذل توجه بیشتر به منطقة حساس خوزستان، آمده است: «... منطقه‌ای که صدام حسین همت خود را بر آن گماشته تا از آن برای اربابانش ابرقدرت‌های شرق و غرب پل پیروزی بسازد، باید ازطرف دولت جمهوری اسلامی ایران به‌نحو شایسته‌ای مورد توجه قرار گیرد. ازجمله مسائلی که برای مردم مستضعف خوزستان مطرح است هجوم
1) همان، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
2) روزنامه کیهان، 30/5/1359، ص15، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
3) سند شماره 56062 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 30/5/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین.
4) سند شماره 276719 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، 30/5/1359، مستند به گزارش هنگ قصرشیرین، 29/5/1359.
5) سند شماره 298350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرمانده عملیات غرب، 29/5/1359.
6) سند شماره 56040 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه اهواز به اطلاعات سپاه مرکز، 29/5/1359.
7) سند شماره 43275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه اهواز به اطلاعات سپاه مرکز، 1/6/1359.
تبلیغاتی امپریالیسم از مجرای بوق‌های سخن‌پراکنی بعث عراق و طاغوت‌های سعودی و شیوخ کویت و بحرین و امارات است. این بلندگوهای تبلیغاتی که تمام همّ خود را مصروف درشت‌نمایی عقب‌ماندگی‌های باقیمانده از دوران طاغوت می‌کنند با تأکید بر ناسیونالیسم افراطی و ضداسلامی و گرایش‌های پان‌عربیستی و تفسیرهای منفی از انقلاب اسلامی ایران می‌خواهند اذهان ملت مستضعف خوزستان را آشفته و نسبت به انقلاب بدبین کنند. ...»
در بخش دیگری از این نامه آمده است: «... باتوجهبه کشش و جذبة برنامه‌های ضدانقلابی رادیو تلویزیون‌های عراق، کویت، عربستان، بحرین و امارات؛ چه به زبان فارسی و چه عربی، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران اولاً برنامه‌هایی به زبان عربی پخش کند و ثانیاً فرستنده‌های خود را در منطقة خوزستان تقویت نماید. چراکه اکنون عدم پخش صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در منطقة خوزستان وضع منطقه را با انفجار روبه‌رو کرده است. ...»(1)
1
تهاجم پراکندة مهاجمان مسلح معارض با نظام در مناطق غرب کشور در طول 24 ساعت گذشته، به مناطق بیونیج، کرند، کامیاران، پاوه و کرمانشاه گزارش شده است. خبرگزاری پارس ضمن بیان این مطلب، افزوده است: «در تمام این تهاجمات ضدانقلابیون از خمپاره‌انداز، آر.پی.جی7 و مسلسل استفاده شده است.»(2)
در ادامة تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب، طبق یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی، امروز «جلسه‌ای با شرکت نمایندگان گروه‌های سیاسی مخالف دولت جمهوری اسلامی ایران در مناطق کردنشین غرب کشور و با حضور احمد ملاقادر و بهاءالدین نوری از سران حزب شیوعی عراق و جلال طالبانی درحوالی مرز پیرانشهر تشکیل و به مذاکره پرداخته‌اند.» در ادامة این گزارش آمده است: «در این نشست از اقدامات حزب کومه‌له در قبال دولت ایران دفاع و آن را تأیید نموده‌اند. حضور جلال طالبانی و مسئولین حزب شیوعی در این گردهمایی به‌منظور برطرف‌نمودن اختلافات کومه‌له و گروه‌های سیاسی مخالف یکدیگر بوده است.»(3)
یک گزارش دیگر منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «بختیار درعرض همین هفته با سپاه زیادی به پیش عزالدین حسینی خواهد رفت.»(4)در گزارش امروز ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز آمده است: «احتمال دارد در غرب کشور (ارومیه) درگیری بین مهاجمین و نیروهای خودی رخ دهد و نیروهای بعث عراق و عوامل بختیار و دمکرات در مرز مستقر و احتمال درگیری و امکان حملة زمینی و هوایی از منطقة سردشت تا بلندی‌ها و ارتفاعات پیرانشهر می‌رود.» در پایان این خبر از نیروی هوایی درخواست شده که یک پرواز شناسایی از این مناطق به عمل آید.(5)دراینزمینه همچنین مرکز فرماندهی سپاه در گزارش خود به ستاد مشترک ارتش، امکان درگیری را از منطقة سردشت تا بلندی‌های کالیشن دانسته و درخواست
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/5/1359، ص5.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 155، تاریخ 30/5/1359، صص1 و 2، خبرگزاری پارس از کرمانشاه، 29/5/1359.
3) سند شماره 50705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص67، از ستاد مشترک (اداره دوم، حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/5/1359.
4) سند شماره 56041 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه ارومیه به فرماندهی سپاه مرکز، 29/5/1359؛ و - سند شماره 425556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص226، گزارش مسئول تحقیقات و اطلاعات سپاه ارومیه به سپاه غرب کشور، 29/5/1359.
5) سند شماره 56547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص36، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نهاجا (پست فرماندهی)، 29/5/1359.
کرده تا فانتوم‌های پایگاه‌های شکاری تبریز و همدان درحالت آماده‌باش قرار گیرند.(1)
دراینحال، امروز با دیده‌شدن صدیق کمانگر و ایوب یونسی از سران مؤثر حزب دمکرات، هریک به‌همراه 50 نفر از افراد خود در منطقة روستای کلاته و اطراف پاسگاه تیژتیژ، احتمال حمله به این پاسگاه و پاسگاههای دیگر ازسوی آنها تقویت شده است.(2)همچنین، از مریوان نیز خبر می‌رسد که جادة پایین سر راه در اختیار افراد چریک‌های فدایی و کومه‌له است و احتمال حمله به نیروهای خودی می‌رود.(3)گزارش اطلاعات سپاه سردشت نیز حاکی‌از حرکت ملاحسن از سران حزب دمکرات به‌طرف منطقة قطور و احتمال حملة مجدد به این منطقه است.(4)
از سوی دیگر، از کرمانشاه خبر می‌رسد که ساعت 1 بعدازظهر امروز، 5 فرد مسلح و ملبس به اونیفورم‌های نظامی به بانک ملی بخش "صحنه" کرمانشاه دستبرد زدند. در این حمله، مهاجمان جمعاً مبلغ یک میلیون و دویست و پنجاه هزار تومان به سرقت بردند.(5)
1
دو گزارش تکان‌دهنده دربارة شهر تکاب و روستاها و راه‌های اطراف آن، وضعیت امنیتی ناپایدار این منطقه و مردم این دیار را منعکس می‌سازد. یکی از این دو گزارش انعکاس عام یافته است و دیگری گزارش داخلی سپاه است.
در گزارش امروز ادارة طرح و برنامة عملیات به فرماندهی سپاه دربارة این منطقه آمده است: «شهر تکاب از یک‌طرف به بیجار و ازطرف دیگر به شاهین‌دژ منتهی می‌شود که فاصلة تکاب تا شاهین‌دژ در حدود 95 کیلومتر می‌باشد که 75 کیلومتر آن در دست ضدانقلاب می‌باشد و از سمت شمال به منطقة کوهستان وسیعی منتهی می‌شود که حدود 8 تا 9 ده در دست پاسداران می‌باشد. ... این منطقه، کوهستانی و زمستان آن بسیار سرد است؛ یعنی شش ماه در سال راه‌های منطقه براثر سرما بسته خواهد شد و اگر منطقه کاملاً پاکسازی نشود سپاه پاسداران در زمستان مجبور به تخلیة آنجا خواهد شد و این کار برای مردمی که در این دهات هستند و به‌ویژه افرادی که با سپاه پاسداران همکاری کردند بسیار گران تمام خواهد شد و دوباره ضدانقلاب در آنجا رشد خواهد کرد. و الآن مردم منطقه دارند اسباب‌کشی می‌کنند و به شهر می‌آیند و احتیاج به نیروی فوری است. ...»(6)-(7)
اما گزارش امام‌جمعة تکاب، حجت‌الاسلام محمدعلی خسروی که دادستان انقلاب اسلامی و مسئول دفتر حزب جمهوری اسلامی این شهر نیز هست، با تفصیل بیشتری به وضعیت این منطقه پرداخته و در آن آمده است:
1) سند شماره 106749 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص76، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 29/5/1359.
2) سند شماره 141668 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص169، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران غرب کشور، 2/6/1359؛ و - سند شماره 43278 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص164، از سماجا3 به ژاجا.
3) سند شماره 114949 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص160، گزارش مرکز بررسی مناطق ایران - منطقه 7 به دفتر عملیات، 29/5/1359.
4) سند شماره 425548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (خوی)، ص123، از اطلاعات سپاه سردشت به اطلاعات سپاه ارومیه، 29/5/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
6) ضمیمه دارد؛ گزارش مفصل گروه تحقیقات دفتر هماهنگی مناطق سپاه، دربارة وضعیت امنیتی بیجار، دیواندره، تکاب و اطراف آن و موقعیت سپاه و نیروهای این شهرها.
7) سند شماره 136633 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص88، از اداره طرح و برنامه عملیات به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، 29/5/1359.
«... صدای ضعیف 1500 آوارة روستایی را که به تکاب پناهنده شده‌اند و از ظلم و ستم حزب دمکرات به ستوه آمده‌اند، منعکس کنید؛ مردان و زنان و کودکانی که منزل‌ها و اثاثیة خانه و تمام هستی‌شان را ضدانقلاب به آتش کشیده و خود با دست خالی ازطریق بیراهه‌ها جان سالم به در برده‌اند و اکنون در مدارس تکاب در کمال سختی و مضیقه به سر می‌برند و متأسفانه در طول این مدت کسی ازطرف مقامات مسئول به این امر رسیدگی نکرده است. ... همین افرادی که به‌جای همکاری با دمکرات به آنها روی خوش نشان ندادند و از اسلام و تودة ملت جدا نشدند و روی همین اصل آواره شدند.»
وی در ادامة این گزارش دربارة وضعیت شهر تکاب آورده است: «این شهر 25 هزار نفری از آب آشامیدنی محروم است و اکنون که یک سال و نیم از پیروزی انقلاب می‌گذرد، دراین‌باره اقدامی جدی صورت نگرفته است. ... بخشدار و شهردار جدید تکاب از استاندار آذربایجان‌غربی قول اعطای بودجة کافی را گرفته‌اند، ولی چون مسئولین آب مشروب استان قبلاً باید منطقه را از نزدیک ببینند، ناامنی منطقة تکاب را بهانه قرار داده و از آمدن به تکاب خودداری می‌کنند. ...»
در این گزارش همچنین دربارة وضعیت راه‌های ارتباطی تکاب با شهرهای اطراف آمده است: «شهر تکاب از سه طریق به سایر شهرستان‌ها ارتباط دارد: راه تکاب به جادة سقز که بیش از یک سال است توسط ضدانقلاب مسدود است؛ راه تکاب به شاهین‌دژ و میاندوآب که 6 ماه است توسط ضدانقلاب و افراد حزب دمکرات و کومه‌له مسدود است؛ راه تکاب - بیجار که تنها راه ورود و خروج تکاب می‌باشد دراثر نرسیدن مسئولین درحال ویرانی و نشست پل‌ها و ازبین‌رفتن آسفالت می‌باشد.»
امام‌جمعة تکاب همچنین دربارة ارتباط تلفنی این شهر با سایر مناطق افزود: «ارتباط تلفنی تکاب با خارج از شهر به‌علت عبور سیم‌های ارتباطی از مسیر سقز حدود 7 ماه است که به‌طور کامل قطع است و اگر کسی بخواهد با شهرهای دیگری تماس بگیرد باید با طی چهار ساعت راه، به شهر زنجان مسافرت کند، چون شهر بیجار نیز حدود 3 ماه است که ارتباط تلفنی ندارد.» در این گزارش درمورد وضعیت سیمای جمهوری اسلامی نیز آمده است: «حدود 8 ماه است که مردم تکاب صداوسیمای جمهوری اسلامی را ندیده‌اند و در این مدت طولانی حتی یک بار مسئولین رادیو تلویزیون برای حل این مشکل به تکاب نیامده‌اند. و علت قطع سیما و صدای تلویزیون‌های تکاب این است که دکل گیرندة تصویر بر بالای تپه‌ای در دسترس ضدانقلاب نصب شده است که از 8 ماه قبل وسایل و تجهیزات آن را باز کرده و برده‌اند... و این مردم تنها می‌توانند از صدای شوم رادیو عراق استفاده کنند.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص5، نامه امام‌جمعه تکاب به ستون «مشکلات مردم» روزنامه جمهوری اسلامی.
1
علاوه‌بر مناطق غرب و جنوب کشور برخی اخبار و گزارش‌ها از فعالیت‌های جاسوسی در دیگر مناطق ایران حکایت می‌کند و از برخی شهرها نیز خبر از کشف شبکه‌ها و وسایل جاسوسی می‌رسد.
در استان گیلان، سپاه پاسداران دربارة ظهور اشیاء نورانی در آسمان این استان امروز گزارش داد: «درپی مشاهدة شیئی نورانی در نزدیکی مقر سپاه پاسداران بندر انزلی و شلیک پاسداران به‌سوی آن، شیء مزبور به‌سوی مرزهای شوروی گریخت. این شیء سپس دو شب متوالی در ارتفاعات بلندتری مشاهده شد.» ربیعی فرمانده سپاه پاسداران گیلان (مرکز رشت) دراین‌مورد گفت: «این شیء نورانی به‌احتمال‌قوی ماهواره‌های اطلاعاتی شوروی است که روی پایگاه‌های نظامی حرکت می‌کند.»(1)ربیعی همچنین اعلام کرد که «یک شخص روسی به نام کلاچکو را دررابطه‌با نیروهای چپ دستگیر کردیم که از ایران اخراج شد.» وی افزود: «ما تحقیقات وسیعی را درمورد اتباع خارجی آغاز کرده‌ایم...»(2)
در تهران نیز دو خانة تیمی مجهز به وسایل مخابراتی و ارتباطی با تلاش پاسداران کمیته کشف شد. به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی، «مأمورین کمیتة منطقة یک شمیران که از مدت‌ها قبل پی به رفت‌وآمدهای مشکوکی در این خانه برده بودند پس از ورود به این خانه در بازرسی از آن، مقدار زیادی اسناد و مقادیر زیادی وسایل و ابزار ارتشی و تصاویر شاه مخلوع و آرم‌های چریک‌های فدایی خلق را همراه با لباس‌های کردی به دست آوردند. گفته شد که صاحب این خانه که گروهبان اکبرزاده نام دارد و عضو سازمان چریک‌های فدایی خلق نیز می‌باشد، متعاقب این امر موفق به فرار شد. وی ازسوی کمیتة منطقة یک شمیران تحت‌تعقیب است. ...»(3)
یک گزارش مشابه دیگر حاکی‌از کشف یک انبار بزرگ وسایل جاسوسی و الکترونیکی توسط پاسداران کمیتة منطقة 14 شهرری است. به نوشتة روزنامة اطلاعات، «امروز پاسداران و گروه ضربت کمیته منطقه 14 شهرری موفق شدند یک انبار از وسایل الکترونیکی و جاسوسی را که از مدت‌ها قبل در منطقة شهرری تهران مخفی شده و میلیون‌ها تومان ارزش دارد، کشف و ضبط کنند.» اطلاعات به نقل از یک سخنگوی کمیته افزوده است: «دو نفر از عاملین دررابطه‌با این مرکز جاسوسی دستگیر شدند. این 2 تن قصد داشتند شبانه بعضی از این وسایل جاسوسی را به جای دیگر انتقال دهند. ... وسایل جاسوسی که کشف و ضبط گردید بدین شرح است: تلویزیون‌های مداربسته، رادارهای بزرگ و کوچک، انواع بی‌سیم، لوازم یدکی فرستنده‌ها، لامپ‌های بزرگ تصویر تلویزیون، میکروفن، دستگاه‌های گیرنده و کمیاب و گران‌بها برای جاسوسی، کابل‌های فشار قوی، لوازم الکترونیکی جاسوسی که دربرابر گرما حساسیت دارند، فرستنده‌های تلویزیونی، دستگاه‌های الکترونیکی ضبط تلفنی، انواع وسایل ضبط صدا و میکروفیلم و دستگاه الکترونیکی جاسوسی جیبی و کیفی.»(4)
1) روزنامه کیهان، 1/6/1359، ص14؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص5؛ و - روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص2، همگی به نقل از خبرگزاری پارس از رشت.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 155، تاریخ 30/5/1359، ص1، خبرگزای پارس از رشت، 29/5/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص2.
4) روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص2.
1
ازجمله مأموریت‌های سپاه، حفاظت از بنادر و راه‌های ورود و حمل محموله‌های قاچاق به‌خصوص سلاح و مهمات است که در گستره‌ای بسیار وسیع مطرح است. دراینزمینه، یک گزارش از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه اهواز (خوزستان) حاکی است: «یک لنج اسلحه و مهمات ازطریق مسقط و عمان در حرکت و بناست ازطریق بندر گواتر(1)تخلیه و از راه‌های نفوذی (سند)، تاکستان پیشین با اتومبیل سیمرغ وارد بلوچستان و بین سران عشایر تقسیم نمایند.» در این گزارش از سپاه خوزستان خواسته شده که بر مراقبت شدید خود از بنادر و راه‌های احتمالی مورد استفادة قاچاقچیان بیفزایند.(2)
از سوی دیگر، هیئت بررسی مسائل و مشکلات امنیتی استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان به ریاست میرسلیم، معاون سیاسی وزارت کشور و سرپرست شهربانی جمهوری اسلامی ایران، که به زاهدان رفته بود، امروز به کار خود پایان داد. میرسلیم درمورد مسائل امنیتی سیستان و بلوچستان گفت: «ما به این نکته پی بردیم که ضدانقلاب به سیستان و بلوچستان آمده تا حیله‌های کهنة خود را به اجرا درآورد و از تعصبات مذهبی و قومی درجهت ایجاد تفرقه استفاده کند. ...» وی افزود: «همچنین برای استقرار امنیت، نتیجه بر این شد که قوای نظامی اعم از پاسداران، شهربانی و ژاندارمری تقویت شوند و با قاطعیت در مقابل ضدانقلاب بایستند و پاسگاههای مرزی کنترل بیشتری را در مرزها انجام دهند. درمورد قاچاق نیز قرار شد توسط مرزنشینان و کسانی که دارای کارت مبادلات مرزی هستند، شرکت تعاونی ایجاد گردد تا کالاهای موردنیاز را بتوانند وارد کنند. همچنین، سرمایه‌گذاری در این منطقه به‌علت عدم امنیت و عدم همکاری بین مردم و مسئولین ناموفق بوده و تاکنون فقط 40 درصد آن جذب شده است. ...»(3)
2
دورۀ انتقال از وضعیت انقلاب به نظام سیاسی باثبات (انقلاب - نظام) هنوز ادامه دارد و هرروز با مشکلات خاص خود دست به گریبان است. نمونه‌هایی از برخوردهای مربوط به دوران گذار میان جریان‌ها و گروه‌های موافق و مخالف، در شهرهای کوچک و بزرگ به‌طور روزمره مشاهده می‌شود.
در محلة نازی‌آباد تهران، به‌دنبال آزادی 6 تن از طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که پس از یک درگیری در روز 26 مرداد 1359 دستگیر شده بودند، شامگاه امروز اهالی بازار دوم نازی‌آباد دست به یک راه‌پیمایی اعتراضآمیز زدند. گزارش روزنامة کیهان دراینزمینه حاکی است: «درپی این راه‌پیمایی که مردم شدیداً خواستار جمع‌شدن کتاب‌فروشی‌های سازمان مجاهدین
[منافقین]، پیکار و راه کارگر بودند، سرانجام کمیتة منطقة 13 موضوع را به خود مردم واگذار کرد و دراین‌مورد از خود سلب مسئولیت نمود.» این گزارش به نقل از یکی از مسئولان کمیتة منطقة 13 افزوده است: «در تاریخ 26/5/59 بین مردم و طرف‌داران مجاهدین خلق [منافقین] درگیری رخ داد و کسبه و اهالی محل کلیة کتاب‌فروشی‌های طرف‌داران مجاهدین خلق، پیکار و راه کارگر را جمع کردند که منجر به یک درگیری بین این گروه‌ها و مردم شد و یک نفر در این حادثه مجروح گردید. مأموران کمیته منطقه 13 با دخالت در ماجرا 6 تن از افراد این گروه‌ها را دستگیر کردند، ولی عصر دیروز [29/5/1359] پس از چند ساعت بازداشت، دستگیرشدگان را آزاد نمودند. این امر موجب اعتراض و راه‌پیمایی مردم محل شد که آنها ضمن ارائة طوماری مبنی‌بر برچیدن کتاب‌فروشی‌های غیراسلامی، تأکید کردند که اگر کمیته نخواهد جلو این افراد را بگیرد، ما خودمان اقدام خواهیم کرد.» این مسئول افزود: «وقتی اهالی محل دربارة خواستة خود پافشاری کردند، ما هم از خود سلب مسئولیت کردیم و جریان را به خود مردم واگذاشتیم.»(1)
همچنین، به گزارش خبرگزاری پارس، امروز «در هجوم به کتاب‌فروشی هواداران مجاهدین خلق [منافقین] در بندر گناوه، کتاب‌ها و لوازم داخلی این مغازه از بین رفت.» طبق همین گزارش «دررابطه‌با این حادثه، کانون دانش‌آموزان مسلمان گناوه ضمن تسلیم شکایتی به دادسرای انقلاب اسلامی بوشهر خواستار مجازات عاملین حمله به این کتاب‌فروشی شده است.»(2)
از سوی دیگر، هواداران سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) شاخة بهشهر در اطلاعیه‌ای که منتشر و پخش شد ضمن اعتراض شدید به حکم دادگاه انقلاب اسلامی این شهر دربارة یکی از هواداران این سازمان، که ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی بهشهر به 50 ضربه شلاق محکوم شده بود، آن را محکوم کردند.(3)
در همین حال، امروز روزنامة انقلاب اسلامی وابسته به جریان بنی‌صدر، نامة سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را به آیت‌الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور، منتشر کرد. این نامه دربارة اشغال ساختمان‌ها و برخورد برخی نهادهای رسمی در گوشه‌وکنار کشور با این سازمان بود. روزنامة انقلاب اسلامی پیش از متن نامه، در مقدمة خود آورده است: «چاپ مطلب زیر صرفاً به‌خاطر اطلاع مردم و مقامات و مسئولین از وضعی است که در گوشه‌وکنار کشور به‌خاطر تصمیم‌های فردی و مخالف با قانون اساسی به وجود می‌آید. هشدار دادستان کل کشور مبنی‌بر عدم‌حملة افراد غیرمسئول به دفاتر گروه‌ها و روزنامه‌ها که باید به‌وسیلة همه رعایت شود، متأسفانه ازطرف یک مقام قضایی چنین برخوردی با آن می‌شود. ...»
سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که خود همواره در ایجاد درگیری فیزیکی و تحریک مردم وفادار به انقلاب اسلامی و بهره‌برداری تبلیغاتی از چنین حوادثی، در کنار و هماهنگ با دیگر گروه‌های چپ، نقش محوری داشته است در بخشی از نامة خود خطاب به دادستان کل کشور،
1) روزنامه کیهان، 30/5/1359، ص2، گزارش خبرنگار کیهان از نازی‌آباد؛ همچنین ر. ک: روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 155، تاریخ 30/5/1359، ص1، خبرگزاری پارس از بوشهر، 29/5/1359.
3) هفته‌نامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، شماره 72، 29/5/1359، ص8.
با لحنی مظلوم‌نمایانه چنین آورده است: «از موقعی که جنابعالی ضمن محکوم‌نمودن اشغال و تصرف اماکن و دفاتر گروه‌ها دستور تخلیة این قبیل مراکز را توسط مهاجمین اشغالگر هرج‌و‌مرج‌طلب و قانون‌شکن صادر نمودید، بیش از سه هفته می‌گذرد. متأسفانه در این مدت هیچ‌گونه ترتیب اثری به حکم دادستانی کل کشور داده نشده.»
در بخش دیگری از نامه آمده است: «تأسف‌آور اینکه تمام این تجاوزات و قانون‌شکنی‌ها توسط کسانی صورت می‌گیرد که در ادعا بیش از همه سنگ قانون اساسی جمهوری اسلامی را به سینه می‌زنند، ولیکن در عمل روشن و روشن‌تر می‌شود که این مدعیان ریائی قانون اساسی، کمتر از هرکسی ملتزم بدان بوده و بیش از همه (و قبل از همه) آن را نقض و پایمال می‌کنند. ...»(1)
1
پس از چند هفته مناقشه بر سر تعیین و انتخاب نخست‌وزیر، بالاخره شامگاه امروز حکم انتصاب محمدعلی رجایی ازسوی بنی‌صدر صادر شد. متن حکم مزبور نشان می‌دهد که بنی‌صدر رضایت چندانی به این انتخاب نداشته است. در بخشی از این حکم خطاب به آقای رجایی چنین آمده است:
«باتوجهبه جریان گزینش شما و رأی تمایل نمایندگان محترم، به سمت نخست‌وزیری جمهوری اسلامی ایران منصوب می‌شوید. لازم به یادآوری است که در شرایط حساس کنونی، شما به‌عنوان نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران باید قبل از هر چیز نص و مفاد قانون اساسی را نصب‌العین خود قرار دهید و با کوشش در طریق استقرار امنیت و وحدت و بازسازی اقتصادی و متعین‌ساختن معنویت اسلامی در روابط بین مردم و حکومت، دفاع از استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور و تأمین حقوق و آزادی‌های افراد ملت را سرلوحة برنامة دولت خویش قرار دهید و این کار میسر نیست جز با دستیابی به وحدت و تفاهم بین نیروهای متعهد نسبت به انقلاب اسلامی ایران.»(2)
2
درپی افزایش و حضور چشمگیر ناوگان‌های جنگی امریکا و تفنگ‌داران دریایی این کشور در اقیانوس هند و خلیج‌فارس که طبعاً باعث ایجاد نگرانی‌هایی در جمهوری اسلامی ایران می‌شود، حرکت تفنگ‌داران دریایی این کشور به‌سوی سواحل نزدیک ایران در خلیج‌فارس، واکنش‌هایی نه‌چندان واجد اهمیت را در میان مسئولان سیاسی و نظامی ایران در پی داشت.
درمورد این نقلوانتقالات نظامی، وزارت دفاع امریکا اعلام کرد که 1800 تفنگ‌دار دریایی امریکا که از سه هفتة گذشته در اقیانوس هند مستقر بودند، به پایگاه امریکا در عمان در نزدیکی سواحل ایران منتقل شدند. طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، این واحد نظامی دریایی مجهز به
تجهیزات سنگین ازقبیل زره‌پوش‌های ام60 و بالگرد است. ورود این واحد 1800 نفره به منطقه می‌تواند نشانة افزایش حضور نظامی مستقیم امریکا در ناحیة خلیج‌فارس؛ جایی که 2 ناو هواپیمابر و حدود 20 ناوچة امریکایی دائماً در این منطقه درحال حرکت هستند، باشد. بنا به همین گزارش، هارولد براون وزیر دفاع ایالات متحده، در یک مصاحبة تلویزیونی علت حضور نیروهای هوایی و دریایی امریکا را در طول دریای عمان، یادآوری این مسئله به شوروی دانست که امریکا نیز مراقب خط نفت در این منطقه می‌باشد. ژنرال پل کلی نیز اظهار کرد که امریکا امکان بهره‌گیری از یک واحد 900 نفرة دیگر را در کمتر از 48 ساعت در منطقه دارد.(1)
از سوی دیگر، پیش‌ازظهر امروز در ایران، جلسة شورای امنیت ملی در همین خصوص و نیز درمورد مسائل امنیتی کشور تشکیل شد. بنی‌صدر در پایان این جلسه دربارة خبر انتقال 1800 تفنگ‌دار امریکایی به خلیج‌فارس گفت: «این خبر ازطریق منابع داخلی به دست ما نرسیده و فقط رادیوهای خارجی آن را گفته‌اند، ولی درهرحال قرار شد مسئله تحقیق شود و نتیجة آن گزارش گردد.» وی همچنین اظهار کرد: «این جزیی از یک برنامه است که اگر اجرا شود، معلوم می‌شود آن برنامه درست است.» در پایان این جلسه همچنین ناخدا افضلی فرمانده نیروی دریایی، دربارة نقلوانتقالات اخیر امریکا در خلیج‌فارس گفت: «چیزی که مؤید این خبر باشد هنوز در دست نیست.» وی افزود: «به هر صورت، وضع نیروی دریایی خوب است.» سرهنگ فکوری فرمانده نیروی هوایی نیز در پایان این جلسه گفت: «ما برای مقابله با هرگونه تهاجمی آماده هستیم.» این خبر به نقل از فرمانده نیروی دریایی و ستاد مشترک ارتش می‌افزاید: «گشتی‌های نیروی دریایی و هوایی جمهوری اسلامی مراقبت‌های لازم را دارند و در آماده‌باش به سر می‌برند.»(2)
1
اظهارات و مواضع امروز مقامات امریکایی و ایرانی دربارة گروگان‌ها، هرچند راه عاجلی برای حل قضیه نگشود، اما اهمیت آن را مجدداً یادآوری کرد. طرف امریکایی که طبعاً خواستار سرعت‌بخشیدن به حل مسئله با روش‌های مرسوم نظیر مذاکره مستقیم و... بود، اقدام به ارسال نامه ای ازطریق ادموند ماسکی وزیر امور خارجة خود، کرد. این درحالی است که در آستانة ارسال این نامه، طرف ایرانی عجله برای این کار را ضروری نمی‌دانست و آن را به‌نوعی به بعد احاله می‌داد.
دراین‌میان، با انتصاب رسمی محمدعلی رجایی به‌عنوان اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، امیدهای تازه‌ای در مسئولان رسمی دولت امریکا برای آزادی گروگانهای امریکایی و حل مشکلات میان دو کشور ابراز می‌شود. امروز ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، با ارسال نامهای خطاب به محمدعلی رجایی، خواستار مذاکرة مستقیم برای حل مسائل بین دو کشور شد. متن این نامه چنین است:
«آقای نخست‌وزیر! این نامه را به‌عنوان وزیر خارجة امریکا که به‌تازگی با مسائل جاری در روابط دو کشور روبه‌رو شده‌ام می‌نویسم. می‌دانم که این مسائل جزء مسئولیت‌های سنگینی است که شما به‌عنوان اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران پذیرفته‌اید. امیدوارم من و وزیر خارجة منتخب شما بتوانیم برای رسیدن به راه‌حل‌های سازنده دربارة مشکلات بین دو کشور با یکدیگر کار کنیم. یقیناً با مرگ شاه سابق، اینک فصلی از تاریخ ایران بسته شده و با استقرار دولت شما فصل جدیدی باز شده است. به عقیدة من زمان آن رسیده که نگاهی تازه به مسائل بین ایران و امریکا بیفکنیم. ایالات متحده واقعیت انقلاب ایران و قانونی‌بودن جمهوری اسلامی را درک می‌کند. مردم ایران با اقدامات جدی پیگیر خود فرصت یافتند در مراحل ایجاد نهادهای جدید شرکت کنند. من به شما اطمینان می‌دهم ایالات متحده مایل به مداخله در آن مراحل نبوده است. ما معتقدیم که هیچ نیروی خارجی نباید در حق تصمیم‌گیری‌های سیاسی مداخله کند.
52 نفر از امریکایی‌های هم‌وطن من مدت 9 ماه است در ایران در اسارت به سر می‌برند. من با خانواده‌های آنان ملاقات کرده‌ام، من قادر نیستم برای شما توصیف کنم که این اشخاص بی‌گناه چه رنج عمیق و یأس‌آوری را تجربه کرده‌اند. همة امریکایی‌ها با هر عقیده خواستار آزادی سریع گروگان‌ها هستند. من امیدوارم شما بپذیرید وقت آن رسیده است که به رنج آنان شرافتمندانه پایان داده شود و گروگان‌ها به خانه‌هایشان نزد خانواده‌هایشان فرستاده شوند. من می‌پذیرم که ایرانی‌ها هم رنج برده‌اند، ادامة بن‌بست تنها می‌تواند تلخی و رنج دو طرف را افزایش دهد. کاسة صبر و تحمل رنج پر شده است، بگذارید این رنج را به پایان برسانیم.
من به شما اطمینان می‌دهم که ما حداکثر احترام را برای استقلال تمامیت ارضی شما و رعایت اصل عدم مداخله نشان خواهیم داد. ما می‌دانیم که تصمیم‌گیری دربارة بحران گروگان‌ها به پارلمان ایران به‌عنوان نمایندگان مردم ایران واگذار شده است. ما همچنین می‌دانیم که در ایران مانند امریکا احساسات تندی دربارة تظلمات گذشته وجود دارد. مسائل مورد اختلاف بین دو کشور فراوان است. ما به سهم خود مایلیم که این مسائل به‌طور منصفانه بررسی شود و دربارة آنها به راه‌حل‌هایی براساس احترام متقابل و برابر برسیم. فکر می‌کنم در
آغاز مرحلة تفاهم بیشتر، ایجاد کانال ارتباطی منظم مفید باشد. من شخصاً ترجیح می‌دهم اگر شما هم موافق باشید، این ارتباط به‌طور مستقیم با حسن‌ظن بین نمایندگان دو دولت ما برقرار شود. مذاکرة مستقیم و صریح بهترین راه‌حل برای برطرف ساختن دشمنی و سوءتفاهم است. اگر موافق باشید ما می‌توانیم ازطریق یک گروه ثالث که پیام‌های بین ما را به‌طور منظم ردوبدل کنند عمل کنیم. سفارتخانه‌های سوئیس و الجزایر که حافظ منافع دو کشورند می‌توانند این نقش را بازی کنند. اشخاص دیگر هم به‌عنوان میانجی رسمی یا خصوصی می‌توانند همین وظیفه را انجام دهند. امیدوارم آمادگی داشته باشید که نقطه‌نظرهای خود را برای بحث دربارة چنان مبادلة افکاری که مفید باشد به ما ارائه دهید. من منتظرم که به‌خاطر منافع مردم دو کشورمان پاسخ را دریافت دارم. ارادتمند - ادموند ماسکی، 20 اوت 1980.»(1)
نامه فوق و درخواست تعجیل در حل مسئله گروگان‌ها، درحالی مطرح شده است که تصمیم‌گیران جمهوری اسلامی ایران باتوجهبه شرایط داخلی کشور تأنی در این مسئله را برای دستیابی به یک راه‌حل مناسب لازم می‌دانند. برای مثال امروز آیت‌الله دکتر بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، در مصاحبة هفتگی خود با خبرنگاران داخلی و خارجی، به مسائل گوناگونی ازجمله وضعیت آزادی گروگانهای امریکایی پرداخت. وی درمورد حل بحران گروگان‌ها گفت: «این مسئله باید بههرحال حل شود و تصمیم روشنی درمورد آن گرفته شود؛ منتها باتوجهبه مسائل مختلف کشور، این مسئله نمی‌تواند مسئلة درجه اولی باشد؛ هنوز نخستین دولت جمهوری اسلامی سر کار نیامده و استقرار نیافته است و طبیعی است پرداختن به مسئلة گروگان‌ها باتوجهبه این اولویت، نمی‌تواند منطقی و توجیه‌کننده باشد. من فکر می‌کنم طرح این مسائل بههرحال پس از روی کار آمدن دولت جدید و استقرار نسبی آن است.»
وی در پاسخ به سؤال خبرنگاری که پرسید: «باتوجهبه اینکه امام تأکید فرمودند سرنوشت گروگان‌ها درعهدة مجلس می‌باشد و با درنظرگرفتن اینکه گفته می‌شود مجلس آمادة محاکمة گروگان‌هاست، تصمیم قطعی چه خواهد
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص14؛ و - روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری رویتر از واشنگتن.
بود؟» گفت: «اینکه مجلس باید تصمیم بگیرد طبیعی است که درعهدة مجلس است و این تصمیم را خواهد گرفت، البته پس از اینکه وضع دولت جدید و برنامه‌ها مشخص شود. و اما اینکه مجلس تصمیم به محاکمه گرفته است، باید بگویم که مجلس تابه‌حال تصمیم به محاکمه نگرفته و این مسئله را مجلس باید بعداً اعلام بنماید.»(1)
همچنین در جلسة علنی امروز مجلس شورای اسلامی، طرح کمیسیون خارجة مجلس مبنی‌بر جواب‌دادن به نامة 185 نمایندة کنگرة امریکا تصویب و قرار شد که این جواب در قالب ادعانامه‌ای ازطرف جمهوری اسلامی ایران علیه دولت امریکا باشد. دراین‌مورد، سیدمحمد خاتمی نمایندة اردکان و مخبر کمیسیون خارجه گفت: «پس از طرح نامة 185 نفر از نمایندگان کنگرة امریکا، در این موقعیت به دلایل چندی به این نتیجه رسیدیم که لازم است به این نامه پاسخ داده شود.» وی در بخش دیگری از سخنانش اظهار کرد: «... ما الآن موقعیتی برایمان پیش آمده تا بتوانیم بخشی از آرمان‌ها و خواستهای خودمان را درمعرض افکار عمومی جهان قرار دهیم، می‌توانیم جواب خودمان را به‌صورت ادعانامه‌ای علیه جهان غرب در بیاوریم؛ هرچند که رسانه‌ها این کار را نمی‌کنند. این جواب به 185 نمایندة امریکاست. این جواب که به‌صورت ادعانامه‌ای درخواهد آمد به‌صورت یک سند رسمی در اسناد دشمن ما ثبت خواهد شد. ...» وی سپس متن نامة کمیسیون خارجه را قرائت کرد. بعد از پایان‌یافتن سخنان مخبر کمیسیون خارجه، عدهای از نمایندگان به‌عنوان مخالف و موافق صحبت کردند. بعد از سخنان مخالف و موافق، رأی‌گیری به‌صورت قیام انجام شد و درنتیجه طرح کمیسیون خارجه مبنی‌بر جواب‌دادن به نامه نمایندگان کنگرة امریکا به تصویب رسید.(2)-(3)
1
در ادامة تنش و سردی روابط و مناسبات میان ایران و شوروی، امروز وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که در یک اخطار 24 ساعته از دولت شوروی خواسته شده است که یکی از دو کنسولگری خود را در رشت تعطیل کند. متن اطلاعیة وزارت امور خارجه بدین شرح است: «به‌دنبال تعطیل کنسولگری ایران در لنینگراد و ابراز تمایل وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران برای تأسیس کنسولگری در شهر "دوشنبه" و مخالفت شوروی با این امر، وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی به دولت شوروی اطلاع داد که می‌بایست در مدت 24 ساعت، یکی از دو کنسولگری خود را در رشت تعطیل نماید. پس از پایان مهلت مقرر، کاردار سفارت روسیة شوروی در وزارت امور خارجة
1) روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص16؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 30/5/1359، ص10.
2) نامة نمایندگان نخستین دورة مجلس شورای اسلامی در پاسخ به نامه 185 تن از نمایندگان کنگرة امریکا و خطاب به رئیس این کنگره، در تاریخ 10/6/1359 در جلسة علنی مجلس قرائت گردید. دراین‌باره رجوع کنید به روزشمار 10/6/1359.
3) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص500.
جمهوری اسلامی ایران حاضر شد و اعلام داشت که دولت مطبوع وی سرکنسولگری خود را در اصفهان تعطیل نموده و کنسولگری خود را در رشت به سرکنسولگری تبدیل می‌نماید.»(1)
همچنین، در تماس خبرنگار سیاسی روزنامة کیهان با یک مقام وزارت خارجه، وی در پاسخ به این سؤال که چرا ایران اصرار دارد در شهر دوشنبة تاجیکستان کنسولگری داشته باشد، گفت: «شهر دوشنبه مسلمان‌نشین است و ما می‌توانیم در آنجا تبلیغات اسلامی داشته باشیم و به مردم آنجا اجازه دهیم تا از نشریات سفارت درصورت تمایل بهره‌مند شوند. درضمن، افراد ایرانی در تاجیکستان زیاد هستند، اما در لنینگراد ایرانی وجود ندارد و کنسولگری در آنجا هیچ کاری برای انجام‌دادن ندارد.» این مقام وزارت خارجه افزود: «دولت شوروی با انتقال کنسولگری جمهوری اسلامی ایران از لنینگراد به شهر دوشنبه مخالفت کرده است و دلیل مخالفت خود را چنین ذکر کرده است که در شهر دوشنبه هیچ کنسولگری خارجی وجود ندارد.» وی همچنین گفت: «ما انتظار داشتیم که این دولت یکی از کنسولگری‌های خود را در رشت تعطیل کند، اما با کمال تعجب این دولت کنسولگری خود در اصفهان را تعطیل کرد. در اصفهان حدود 500 خانوادة روسی که تقریباً 2000 نفر می‌شوند به سر می‌برند؛ به‌علاوه، چون ذوب آهن در آنجا وجود دارد تعداد افراد دولت روسیه شوروی رو به افزون است، اما در رشت فقط 78 خانوار حدود 250 نفر وجود دارند. دولت شوروی باید کنسولگری خود را در اصفهان باز نگه‌دارد و یکی از کنسولگری‌های خود را در رشت تعطیل کند.» وی در خاتمه دربارة دلیل اصرار شوروی به داشتن کنسولگری در رشت، گفت: «این منطقه ازلحاظ سوق‌الجیشی برای شوروی خیلی مهم است؛ به‌علاوه، کنسولگری شوروی در رشت در نزدیکی سپاه پاسداران و ستاد نیروی دریایی قرار دارد.»(2)
ضمیمه گزارش314: وضعیت امنیتی بیجار، دیواندره، تکاب و اطراف آن و موقعیت سپاه و نیروهای این شهرها
گروه تحقیقات دفتر هماهنگی مناطق سپاه مرکز اعزامی به بیجار، دیواندره و تکاب در گزارش مفصل خود دربارة این مناطق و وضعیت سپاه و نیروهای آن به مطالب قابل‌توجهی اشاره کرده است. در این گزارش دربارة تکاب آمده است:
«وضعیت شهرستان تکاب: تکاب در جنوبی‌ترین قسمت آذربایجان‌غربی قرار دارد. در اینجا چون مردم طرفدار جمهوری اسلامی می‌باشند، توطئة شرق و غرب با دیکتاتوری حزبی به‌خصوصی در منطقه پیاده شده است. در روستاها به این صورت عمل شده است که چند نفر از افراد ترسویی که برای حزب دمکرات جاسوسی می‌نمودند انتخاب و مسلح نموده‌اند سپس یک نفر از حزب را مسئول این افراد کرده‌اند و چون سطح آگاهی فرهنگی پایین می‌باشد خودبه‌خود زورگو می‌شوند. بعد اسلحه به ده آورده و مردم را مجبور می‌کنند که اسلحه بخرند. روستایی چون پول ندارد لذا گاو و گوسفندشان را می‌گیرند و اسلحه می‌دهند و گاو و گوسفندها را از مرز خارج می‌نمایند. و حتی گندمشان را به [حزب دمکرات] مهاباد [باید بدهند] و از آنجا به کجا می‌رود معلوم نیست. برای نمونه در روز 29/5/59 پیرمردی به نام باقر بهادری از روستای امین‌آباد که زنش به نام زینب خزری براثر 11 تیری که یکی از پیشمرگه‌های دمکرات به پایش زده، یک پایش فلج شده است، به نمایندگی ازطرف 50 خانوار روستای امین‌آباد به سپاه مراجعه نموده بود و اعلام
همبستگی می‌کرد و می‌گفت: "ما را نجات بدهید. من 12 بچه دارم؛ مگر بچه‌های ما می‌توانند گندم نخورند که اینها ما را مجبور کرده‌اند که گندم‌ها را تمیز کنیم و به مهاباد منتقل نماییم؟"
همان‌طورکه آیت‌الله‌العظمی منتظری هم اشاره به این جریان نموده‌اند (که گندم را از مرز خارج می‌نمایند.) عملاً زندگی را از روستایی می‌گیرند و جنگ و کینه را می‌کارند و سپس شروع به آبیاری می‌کنند؛ حال با تبلیغات، با زور و با هرچه باشد. و روستایی مسلح هم خودبه‌خود در اختیار حزب می‌باشد. هر که هم مخالفت نماید خانه‌اش را آتش می‌زنند یا منفجر می‌کنند؛ بقیه دیگر مطیع می‌مانند.
شرق و غرب و صهیونیسم به‌وسیلة عمالشان، حزب بعث، پول‌های کلان در کردستان ریخته‌اند و عملاً اقتصاد را خود فلج نموده‌اند و وقتی مردم به احزاب منحله مراجعه می‌نمایند که "ما پول داریم ولی ارزاق عمومی نداریم" به مردم می‌گویند "دولت ارتجاع محاصرة اقتصادی نموده است و چیزی نمی‌گذارد به کردستان وارد شود." و وقتی [مردم را] متوجه دولت نمودند بعضی مردم اصرار می‌نمایند که "خوب، ما چه کنیم؟" می‌گویند "حالا این پول را بگیر ببینیم با دولت چه‌کار می‌توانیم بکنیم". با این شگردهای سیا، موساد و کا.گ.ب در کردستان عمل می‌نمایند.
گروه‌های امریکایی می‌خواهند حاکمیت خود را اعمال نمایند و گروه‌های روسی هم حاکمیت خود را؛ نمونه، ترور رهبر اتحادیة کمونیست‌های ایران در کردستان [است] که به‌وسیلة گروه‌های امریکایی انجام گرفته است. دراین‌رابطه یک نفر مذهبی را گرفته، به‌جرم ترور شخص مذکور در مهاباد اعدام می‌نمایند. بعد از ملاقات وزیر امور خارجة امریکا و روسیه باهم، تمام احزاب منحله و کفار منطقه در روستایی به نام خانقاه در نزدیکی مهاباد اجتماع نموده و عملیات خود را هماهنگ می‌نمایند. در آن جلسه، شیخ گمراه(1)و برادرش شیخ جلال و قاسملو، طالبانی، پالیزبان، نمایندة بختیار و گروه‌های به‌اصطلاح سیاسی باهم ملاقات و هماهنگی می‌نمایند.»
در ادامة این گزارش آمده است: «در کردستان مخصوصاً تکاب، مردم بیشتر صنفی هستند تا سیاسی؛ این است که باید با قاطعیت عمل نمود تا این غدة سرطانی را ریشه‌کن نمود و این کار امکان ندارد مگر بعد از عملیات نظامی. باید برای ایجاد امنیت سریع، در روستاها شوراهای اسلامی تشکیل داده و زمین‌ها را تقسیم و سریع ایجاد کار نمود و الا داستان سال گذشته به‌نوعی دیگر تکرار خواهد شد. ...
وضعیت تدارکات تکاب: تدارکات تکاب هم شرایط بیجار و خیلی بدتر از آنجا را دارد چون زمستان در راه است و بیشتر مواقع جادة بیجار - تکاب بهطورکلی مسدود می‌باشد و زمستان‌های بسیار سردی دارد و باید هرچه سریع‌تر ازلحاظ تدارکاتی برای شش ماه تدارک شوند؛ مخصوصاً بی‌سیم که شدیداً در کل غرب و مناطقی مانند تکاب، کمبودش محسوس می‌باشد.
وضعیت پاسداران در منطقة تکاب: پاسداران در حدود 60 - 50 کیلومتری تکاب در کوه‌ها مستقر می‌باشند و ازلحاظ ماشین و سلاح سنگین مثل خمپارة120 در مضیقه می‌باشند و مخصوصاً ماشین؛ چون بهطورکلی این مسئله محسوس می‌باشد. برادران پاسدار در 4 نقطه مستقر می‌باشند. در یک محل فقط با ارتش می‌باشند و در بقیة مناطق فقط پاسدار می‌باشد. ... و اگر تا هوا سرد نشده اقدام نشود، بهطورکلی دیگر نمی‌شود در آن مناطق رفت‌وآمد نمود.
وضعیت ارتش در منطقة تکاب: ارتش که دو گروهان رزمی در منطقه دارد بعد از بیش از یک ماه و نیم، 5 الی 7 کیلومتر جلو رفته است، درصورتی‌که 8 نفر پاسدار روستای پهلوان که در 5 کیلومتری می‌باشد از اول [این روستا] را نگه داشته است. در اینجا هم توپخانه را برده‌اند. اگر یک توپ 155 کششی بود، بالای پل ساروخ را که صخره‌ای و دارای غارهای متعدد می‌باشد، کوبیده و راه برای پاسداران و پیشروی ارتش باز می‌شد. الآن فقط دارند وقت می‌کشند و جلو [پیشروی] ارتش گرفته شده است. اگر قبل از سردشدن هوا تا ماینبلاق که پاسگاهی در آنجا هست پیشروی شود، خیلی از مسائل حل خواهد شد و می‌شود
1) منظور شیخ عزالدین حسینی است.
عملیات خلع‌سلاح را سریع‌تر اجرا کرد. فرماندة واحد ارتشی در منطقة عملیات، سرگردی است که به مرخصی رفته و یا به‌بهانة دیدن فرمانده تیپ، منطقة عملیات را رها کرده است. فقط ستوان دومی آنجا بود که فکر می‌کنم فرمانده گروهان یک می‌باشد که کاملاً همکاری می‌نماید و سروان عبدالمجید جمشیدی که ازطرف برادر سرهنگ [صیاد] شیرازی در منطقه می‌باشند. ...»(1)
در گزارش، علاوه‌بر تکاب به بیجار و دیواندره نیز پرداخته شده و دربارة موقعیت سپاه بیجار نوشته است: «سپاه پاسداران بیجار در سه نقطه قرار دارد: نجف‌آباد در 30 کیلومتری جادة بیجار - دیواندره؛ جعفرآباد در 50 کیلومتری جادة بیجار - تکاب و بقیة افراد در ستاد سپاه در بیجار مستقر می‌باشند. درنتیجه، منطقة وسیعی در حدود 70 کیلومتر را پاسداران بومی کنترل می‌کنند، که براثر کار زیاد رو به کسالت و فرسایش گذاشته‌اند. بیجار تنها شهر شیعة کردستان می‌باشد و از اول انقلاب هم‌دوش شهرهای دیگر همگام انقلاب اسلامی حرکت نموده‌اند. این شهر می‌تواند بهترین پشتوانه از هر لحاظ برای منطقة دیواندره، تکاب و سنندج باشد و لذا باید از همه لحاظ تقویت گردد؛ مخصوصاً ازلحاظ تدارکات؛ چون زمستان‌های بسیار سختی بر این منطقه حکم‌فرماست و همیشه یا بیشتر اوقات جادة زنجان - بیجار یا بیجار - دیواندره و تکاب بسته و یا رفت‌وآمد به‌سختی صورت می‌گیرد، به‌طوری‌که از زنجان تا بیجار که دو ساعت بیشتر راه نیست، شش ساعت طول می‌کشد و بعضی مواقع هفته‌ها بسته می‌شود و لذا تا هوا سرد نشده، حتی‌المقدور تدارک کافی باید نمود. جادة سنندج - بیجار امنیت کافی ندارد و نمی‌شود مهمات حمل نمود؛ پس، از سنندج نمی‌شود تدارکات اینجا صورت بگیرد. باید یا از کرمانشاه ترتیب تدارکات و مهمات و وسایل موردنیاز سپاه تأمین شود و یا از زنجان و یا از تهران. از تبریز نمی‌شود چون مشکلاتی در آنجا وجود دارد و نمی‌شود منتظر ماند.»
درمورد دیواندره آمده است: «ارتش بیشتر نیروهای خود را عقب کشیده است و فقط یک گردان رزمی از دیواندره تا سقز مستقر می‌باشد و این مسئله باعث تلاقی این فکر در تودة مردم مخصوصاً دیواندره و سقز گشته است که "داستان سال گذشته دارد تکرار می‌شود و ما چه تضمینی داریم که شما فردا همه از منطقه خارج نشوید؟ اگر مطمئن شویم که برای همیشه امنیت ما را تأمین می‌کنید ما با شما هستیم." و دراین‌مورد بایستی هرچه سریع‌تر پیگیری شود. دراین‌مورد پیشنهاد این است که اولاً، درمورد سازمان پیشمرگة مسلمان که قبلاً در دیواندره مستقر بوده، تجدیدنظر اساسی شود و رأی برحق را در نظر داشت؛ با این حساب که منطقة دیواندره عشایری می‌باشد؛ مثلاً ایل تیله‌کوه تا آن‌طرف مرز هم از افراد ایل پراکنده بودند و قبلاً دمکرات و کومه‌له از ترس اینکه "اگر یک نفر از افراد سازمان پیشمرگة قبلی را بکشیم یک ایل برعلیه ما برخواهند خاست" خیلی به دست و پا افتاده بودند و حتی برای نمونه حزب دمکرات به غلام‌خان و عبدالله‌خان نامه داده بود با مهر و امضا و دعوت به همکاری با خلق کرد کرده بود و اینها اشخاصی بودند که روی آنها ازطرف مسلمانان فشار می‌آمد که نباید در سازمان پیشمرگة مسلمان باشند. [بههرحال] مسئلة سازمان پیشمرگة دیواندره اگر تجزیه و تحلیل شود و دقیق کار شود می‌تواند حتی بدون ارتش از سنندج تا سقز امنیت را حاکم کند. ولیکن درحالت فعلی، در شهر دیواندره به سازمان پیشمرگة مسلمان با آر.پی.جی حمله می‌کنند و نباید به این مسائل کم بها داد. ثانیاً، گروه‌های گشت کوهستان از افراد داوطلب ارتش، سپاه، سازمان پیشمرگة مسلمان (که به منطقه خوب وارد هستند) به مدت دو ماه عملیات در کوهستان به‌طور مستمر و با قدرت به وجود آمده و اگر سازماندهی شوند، مطمئناً مسائل حل خواهد شد. ...
روحانیت (تشیع و تسنن): بایستی مسئلة روحانیت را در منطقه جدی گرفت و بودجه و نیروی مؤمن و مطمئن از حوزه‌ها جهت تشکیل اتحادیه یا حوزة روحانیت مبارز تشیع و تسنن اقدامات لازم صورت گیرد... البته در فکر ترتیب ملاقات روحانیون اهل سنت دیواندره با امام نیز می‌باشیم که اگر صورت پذیرد امکان تأثیر سخنان امام و خودِ زیارت امام شاید این برادران را متوجه مسئولیت سنگین و رهاشدن از دست شیخ گمراه شود.
سپاه دیواندره: آیا در دیواندره سپاه تشکیل می‌شود یا نه؟ تا به دنبال کادر بود و آیا دولت برنامه‌هایش را با سپاه و ارتش که به منطقه آمده‌اند هماهنگ نموده است یا نه؟ و اکنون جهاد سازندگی دیواندره براثر نداشتن بودجه رو به تعطیلی می‌رود و این خطرناک می‌باشد و اگر در بودجة جهاد کارشکنی شود، در
1) سند شماره 38820 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بیجار)، صص190 تا 183، گزارش گروه تحقیقات دفتر هماهنگی مناطق مرکز، 2/6/1359.
منطقه زحمات برادران بیشتر خواهد شد و چه‌بسا این مسئله قوت بگیرد که دوباره براثر فشار اقتصادی، مردم به دولت جمهوری اسلامی شک نمایند. درست است که در کل مملکت مشکلات زیادی به چشم می‌خورد و لیکن کردستان غدة چرکین است و بایستی ریشه‌ای و با برنامه در درازمدت حل شود و بودجة هرکجا قطع شد، [بودجة] کردستان قطع نگردد؛ چون دقیقاً امریکا - انگلیس و صهیونیسم و روس‌ها فعالانه مشغول توطئه می‌باشند و ما نباید بگذاریم تودة مردم در دامن اینها افتاده و جنگ به درازمدت کشیده شود. ... یک تیم هوابرد به منطقه آمده و برادران پاسدار را آموزش نظامی می‌دهند.
مسئلة زمین: هرچه سریع‌تر مسئلة تقسیم زمین با جدیت و پشتکار دنبال شود تا زمینة تبلیغاتی از گروه‌های امریکایی و روسی گرفته شود.»(1)
1) همان.
1
در ادامة بحران روزافزون در روابط و مناسبات سیاسی ایران و عراق، نمایندگی دائمی عراق در سازمان ملل، در نامهای به دبیرکل این سازمان، در پاسخ به نامة وزیر امور خارجة ایران،(1)بار دیگر ادعای عربی‌بودن جزایر سه‌گانة ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را تکرار کرد و اظهارات وزیر امور خارجة ایران را مبنی‌بر صحت اسناد تاریخی مالکیت ایران بر این سه جزیره، مردود و نادرست شمرد. در بخشی از این نامه که امروز به‌عنوان یک سند تاریخی در سازمان ملل به ثبت رسید، آمده است: «اگر نظری اجمالی به دلایل قانونی بیفکنیم می‌توان خاطرنشان ساخت که در هیچ مقطعی از تاریخ هیچ‌یک از این جزایر تحت حکومت ایران نبوده است. واقعیت این است که بریتانیا جزایر مذکور را به‌طور جداگانه اشغال نکرده است. آنها در سال 1819 وقتی که از جزایر کواسیم (Kwassims) دفاع می‌کردند، رأس‌الخیمه را نیز اشغال کردند. این سه جزیره از سال 1750 بخشی از سرزمین رأس‌الخیمه بوده و تا سال 1866 بدون هیچ انقطاعی به همین صورت باقی ماند تاوقتی‌که میان امارات شارجه و رأس‌الخیمه تقسیم گردید و حکومت بر آن ادامه یافت تا اینکه به‌دست نیروهای نظامی ایران در 30 نوامبر 1971 [1350] اشغال غیرقانونی شد.» در بخش دیگری از این سند آمده است: «بدیهی است روشی که رژیم فعلی ایران اتخاذ کرده است، خودداری از تخلیة جزایر اشغال‌شده است و آن چیزی جز رؤیای امپراتوری شاه نیست. این تعصب نژادپرستی با تفوق فارس‌های آریایی همراه شده است.»(2)
از سوی دیگر، امروز "رشید عبدالله" وزیر امور خارجة امارات متحدة عربی نیز در اقدامی مشابه عراق، ضمن طرح ادعای اشغال سه جزیرة مزبور در خلیج‌فارس به‌وسیلة ایران، به دبیرکل سازمان ملل اعتراض کرد. وی در پاسخ به نامهای که صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، در
1) این نامه قبلاً (در خرداد 1359 (ژوئن 1980)) خطاب به دبیرکل سازمان ملل ارسال و به‌عنوان یک سند رسمی ثبت و منتشر شده است.
2) جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل متحد، مترجم محمدعلی خرم، تهران: مرکز اسناد دفاع مقدس، 1387، صص43 - 41، شماره سند شورای امنیت: S/14117، شماره سند مجمع عمومی: A/35/404، 21 اگوست 1980 (30 مرداد 1359).
خردادماه گذشته، برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرده بود، گفته است که امارات متحدة عربی امیدوار است مسئلة این سه جزیره از راه‌های معمولی سیاسی حل‌وفصل شود و از اعمال تحریک‌آمیز اجتناب شود. وی از حکومت جدید ایران دعوت کرده است تا مشکلات ناشی از جاه‌طلبی‌های توسعه‌طلبانة رژیم شاه سابق را حل کند و این سه جزیره را به امارات متحدة عربی مسترد دارد.(1)
رشید عبدالله در پایان این نامه - که به‌عنوان سند رسمی در سازمان ملل به ثبت رسیده است - با تأکید مجدد بر علاقه‌مندی امارات متحدة عربی به این سه جزیره، از ایران دعوت کرده است به‌منظور نشان‌دادن صداقت خود برای داشتن روابط حسنه با همسایگان، در یک گفت‌وگوی جدی دوجانبه شرکت کند تا بدین طریق با تحویل جزایر به صاحبان اصلی‌شان به این مشکل خاتمه دهد.(2)*(3)
1
درحالیکه تیرگی روابط عراق و سوریه تشدید می‌شود، همکاری‌های جدی و نزدیکی فوق‌العادة عراق و فرانسه ادامه دارد. دراینزمینه منابعی که نشریة معتبر وال استریت ژورنال به قول آنها استناد کرده است، یادآوری کردند که فرانسه، بی‌اعتنا به موضع تند غرب و انتقاد رژیم اشغالگر قدس، اخیراً اعلام کرده است در کمک خود به عراق برای رسیدن به فناوری هسته‌ای فرانسوی مصمم است(4)البته رابطة فرانسه و عراق منحصر به این مورد نیست. نشریة مزبور همچنین خبر داد که: شرکت‌های فرانسوی "تامسون سی. اس. اف" و "سی. تی. آی. کاتل" در انتظار دستیابی به قراردادی معادل 960 میلیون دلار در آینده‌ای نزدیک می‌باشند که براساس آن این شرکت‌ها یک کارخانة صنایع الکترونیکی برای عراق ایجاد خواهند کرد. منابع می‌گویند این پروژه مستلزم ایجاد امکانات تولید محصولات مصرفی برقی و همچنین تولید رادار برای دفاع ساحلی، کشتی‌ها و هواپیماهای جنگی می‌باشد. این منابع افزودند که انعقاد این قرارداد بر روابط فزایندة نزدیک سیاسی و تجاری میان فرانسه و عراق تأکید می‌ورزد.(5)
1) تقریباً همة مورخان و جغرافی‌دانان عرب و مسلمان صدر اسلام مثل طبری، مسعودی و یعقوبی تصدیق کرده‌اند که تمامی نواحی خلیج‌فارس، در دوران قبل و بعد از اسلام به ایران تعلق داشته است. (امنیت و مسائل سرزمینی در خلیج‌فارس: جغرافیای سیاسی دریایی، پیروز مجهتدزاده، ترجمة امیر مسعود اجتهادی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 16/7/1380، ص210.)
2) * لازم به یادآوری است که قبل از امارات متحدة عربی، مسئلة سه جزیرة تنب بزرگ، و کوچک و ابوموسی را، دولت بعثی عراق مطرح و درخواست کرده بود که جمهوری اسلامی ایران این سه جزیره را بازگرداند. در خردادماه گذشته، وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران پاسخ لازم را به این درخواست داد و اینک بار دیگر مسئلة بازگرداندن این جزایر ازجانب امارات متحدة عربی مطرح می‌شود. صرف‌نظر از خواست غیرمنطقی عراق و امارات متحدة عربی، به نظر می‌رسد که طرح این مسئله در اوضاع و احوال کنونی در منطقه و موقعیت جمهوری اسلامی ایران، نمی‌تواند تصادفی باشد.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 30/5/1359، ص12؛ و - روزنامه کیهان، 30/5/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص12، همه به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از خبرگزاری فرانسه از نیویورک - سازمان ملل؛ همچنین ر. ک: جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، ص261، روزنامه الشرق‌الاوسط، انگلستان - سازمان ملل، 22/8/1980، 31/5/1359، مترجم نعمت‌الله سلیمانی‌خواه.
4) جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص256 و 257، وال‌استریت‌ژورنال، از پاریس، 21/8/1980، 30/5/1359، مترجم مهدی رنجبران.
5) همان.
روند چرخش عراق و نزدیکی این رژیم به غرب منحصر به نزدیکی به فرانسه نیست. «صدام حسین رئیس‌جمهور عراق امروز، "گاستون تورن" معاون نخست‌وزیر لوگزامبورک و رئیس شورای وزرای جامعة اروپا را به حضور پذیرفت. طی این دیدار مهم‌ترین مسائل عربی و بین‌المللی، به‌ویژه درگیری اعراب و اسرائیل و روابط اروپا و اعراب مورد بحث و بررسی قرار گرفت. معاون نخست‌وزیر لوگزامبورک درپی این دیدار اظهار کرد که عراق با رضایت‌خاطر هرگونه ابتکار عمل صلح‌آمیز ازسوی جامعة اروپا در قبال خاورمیانه را می‌پذیرد. وی افزود که عراقی‌ها خواستار پیش‌شرط‌های سرسختانه برای شرکت در هرگونه مذاکرات احتمالی نیستند. ...»(1)
این درحالی است که تقریباً به‌طور هم‌زمان، رژیم بعثی عراق، سفارت سوریه در این کشور را متهم به عملیات پنهانی علیه خود کرد و درپی آن، نوعی لشکرکشی در مرزهای خود با سوریه را آغاز کرد. بنا به برخی گزارش‌های رسیده از دمشق، بیش از 53 هزار سرباز مصری برای حمله به سوریه و مقابله با انقلاب اسلامی، در خاک عراق مستقر شدند.(2)
دراینحال، امروز رادیو بغداد گزارش داد که «آقای "اسماعیل حمود حسین" سفیر عراق در دمشق، عصر امروز با 9 نفر از کارکنان سفارت عراق در سوریه، از این کشور اخراج و وارد بغداد شدند.» رادیو بغداد افزود: «این اقدام سوریه، زشت‌ترین نوع رفتار یک کشور نسبت به کشور دیگر است که تاکنون نظیر آن ازلحاظ نحوه اخراج سفیر و اعضای سفارت عراق در عرف و اصول بین‌المللی به چشم نخورده است. ...»(3)
1
درزمینة حملات، تحرکات و نقلوانتقالات نیرو و ادوات نظامی عراق، امروز در منطقة عمومی مرزی قصرشیرین، حمله آتشباری سنگین ارتش عراق به پاسداران مستقر در تپه‌های زیدیحیایی، تنگ‌هوان و تنگ توچاله گزارش شده است، این درگیری در ساعت 23 شروع و با آتش متقابل پاسداران، حدود 4 ساعت ادامه یافت.(4)
مشاهدات دیدبانهای پاسگاه هدایت تابع گروهان قصرشیرین نیز حاکی است: «در ساعت 21:45 دقیقه امروز، یک ستون زرهی ارتش عراق که ازطرف پرویزخان به‌طرف ناحیة خانقین [حرکت می‌کرده] در روی جادة آسفالته مشاهده شده است.»(5)این پاسگاه همچنین خبر از حرکت یک ستون تانک زرهی ارتش عراق می‌دهد که «در ساعت 23 امروز، ازطرف چهارکلا به‌طرف خانقین، درحال حرکت بر روی جادة آسفالته مشاهده شده‌اند.»(6)یک گزارش مشابه دیگر از پاسگاه قلعه‌سفید تابع هنگ قصرشیرین حاکی است: «یک ستون زرهی ارتش عراق که تعداد آنها زیاد می‌باشد در جادة عراق به‌طرف یدخان در حرکت بوده و امکان دارد قصد حمله و تجاوز به خاک ایران را داشته باشند.»(7)
از سوی دیگر، در ادامة اخراج عراقی‌های ایرانی‌الاصل از عراق، امروز دولت این کشور 5
1) همان، ج1، ص262، روزنامه الشرق‌الاوسط - انگلستان، به نقل از خبرگزاری عراق از بغداد، 22/8/1980، 31/5/1359، مترجم نعمت‌الله سلیمانی‌خواه؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره156، تاریخ 31/5/1359، ص45، رادیو ریاض، 30/5/1359.
2) روزنامه اطلاعات، 30/5/1359، ص16؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص3، به نقل از خبرنگار جمهوری اسلامی از دمشق.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 156، تاریخ 31/5/1359، ص40، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 20:30، 30/5/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
5) سند شماره 276722 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 30/5/1359؛ و - سند شماره 56079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مرکز عملیات)، 31/5/1359.
6) سند شماره 276946 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 31/5/1359؛ و - سند شماره 276723 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به ت - ف - ژاجا (رکن3 عملیات)، 1/6/1359.
7) سند شماره 276737 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، 30/5/1359.
نفر دیگر را اخراج کرد. با ورود این عده به مرز خسروی در کرمانشاه، جمع رانده‌شدگان تا امروز به 39201 نفر رسیده است.(1)
در منطقة ایلام به گزارش ژاندارمری: «باتوجهبه مشاهدات روزانه و دیدبانهای مرزی، نیروهای عراقی در خط مرز مهران و صالح‌آباد مشغول تجدید سازمان و تجدید استحکامات و مواضع خود هستند و به‌احتمال‌قوی خود را برای یک یورش دیگر به پاسگاههای مرزی مهیا می‌نمایند.»(2)همچنین، از همین منطقه خبر می‌رسد که در ساعت 2 بامداد امروز، یک فروند هواپیمای جنگنده عراقی به حریم هوایی مهران تجاوز کرد که با آتش پدافندهای خودی متواری گردید.(3)گزارش پاسگاه شوروشیرین تابع یگان صالح‌آباد نیز حاکی است: «در ساعت 20 امروز، 4 دستگاه تانک همراه با 6 دستگاه کامیون گاز همراه با پرسنل نظامی وارد پاسگاه پلکانه عراق شده و موضع گرفته‌اند.»(4)
همچنین، در منطقة مرزی خرمشهر، در گزارش دیدبانهای سپاه پاسداران آمده است: «ارتش عراق طی دو روز گذشته، اقدام به احداث 12 سنگر جدید به شکل هلالی و به طول دو متر و عرض یک کیسة شنی و ارتفاع نیم متر در منطقه مرزی خین تا شلمچه نموده است.»(5)
1
به‌دنبال جمعآوری دکه‌های هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، گروه پیکار، رزمندگان راه آزادی طبقة کارگر و دیگر گروه‌های چپ در شب گذشته توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان و درپی تشنج‌ها و تحریکاتی که این گروه‌ها از هفته‌های پیش در سطح شهر علیه سپاه پاسداران و دادگاه ویژة رسیدگی به فاجعة سینما رکس آبادان به راه انداخته بودند، امروز نیز بخش‌هایی از آبادان، به صحنة زدوخورد میان طرف‌داران این گروه‌ها و مردم انقلابی تبدیل شده بود. علاوه‌بر آبادان در خرمشهر نیز در روزهای اخیر تحرکات و درگیری میان این گروه‌ها و مردم مؤمن به انقلاب رو به افزایش گذاشته است. این درحالی است که تحرکات و تحریکات مرزی عراق در منطقۀ جزیرۀ آبادان و خرمشهر نیز به اوج خود رسیده و نیروهای نظامی و انتظامی منطقه را با بحران مضاعف در داخل هر دو شهر و مناطق مرزی مواجه ساخته است.
در آبادان، این درگیری‌ها ابتدا با راه‌پیمایی طرف‌داران گروه‌های مزبور در اعتراض به جمعآوری دکه‌های فروش نشریات آنان در حدود ساعت 5 بعدازظهر آغاز و سپس به میدان طیب و روبه‌روی کلانتری3 در ایستگاه یک بهار کشیده شد و تا ساعت 12 شب ادامه یافت. با حملة طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های چپ به ستاد فدائیان امام خمینی واقع در روبه‌روی کلانتری3، گروهی از مردم نیز به حمایت از فدائیان امام خمینی با گروه‌های سیاسی مزبور درگیر شدند.(6)
گزارش خبرگزاری پارس دراینزمینه حاکی است که گروهی از طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) شاخة آبادان شامگاه امروز، در اعتراض به جمعآوری دکه‌های کتاب‌فروشی آنان،
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) سند شماره 282913 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن3) و ر2، 30/5/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه، به نقل از روابط عمومی ناحیه ژاندارمری کرمانشاه.
4) سند شماره 282932 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن2) و (رکن3)، 30/5/1359؛ و - سند شماره 56079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 70881 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دیدبانهای مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر، 30/5/1359.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 1/6/1359، ص15، خبرنگار انقلاب اسلامی از آبادان؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از آبادان.
در میدان طیب اجتماع و به ایراد سخنرانی پرداختند. این اقدام موجب عکس‌العمل و اعتراض شدید گروهی از مردم شد که در آن محل اجتماع کرده بودند. به‌دنبال این اقدام، درگیری روی داد که در آن عدهای زخمی شدند. همین گزارش حاکی است درگیری سرانجام پس از چند ساعت با دخالت سپاه پاسداران و تیراندازی هوایی پایان یافت. در این درگیری شخصی به نام "جاسم بنی‌رشید" براثر شدت جراحات در بیمارستان شرکت نفت به شهادت رسیده است. همچنین در این واقعه، 29 نفر مجروح شدند که در بیمارستان‌های هلال‌احمر و شرکت نفت بستری هستند. این گزارش می‌افزاید: 2 تن از مجروحان از افراد سپاه پاسداران هستند.(1)
گزارش ستاد مشترک ارتش نیز دراین‌مورد حاکی است: «در درگیری که [میان] حدود 5000 نفر از گروه‌های موافق و مخالف سازمان مجاهدین خلق [منافقین] از ساعت 12 الی 23 تاریخ 30/5/59 در آبادان رخ داد، یک نفر کشته و 30 نفر زخمی گشته است، که با تیراندازی هوایی پرسنل سپاه پاسداران و دخالت مأمورین انتظامی، آرامش نسبی فعلاً برقرار گردیده است.»(2)
از سوی دیگر، درپی درگیریهایی که در سطح شهرهای مرزی آبادان و خرمشهر، رخ داده است، دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر با صدور اطلاعیه‌ای فعالیت چند گروه و سازمان ازجمله مجاهدین خلق (منافقین)، فدائیان خلق، پیکار و حزب توده را در این دو شهر تا تعیین تکلیف آنان ازجانب مجلس شورای اسلامی، ممنوع اعلام کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است:
«این چه دستی است که دقیقاً هم‌زمان با لشکرکشی مزدوران بعثی در نوار مرزی کشورمان و بسیج‌شدن 53 هزار مسلح مصری، اسرائیلی و اردنی در مرزهای کشور تازه از بند رسته‌مان آشوب به‌پا می‌کنند. لذا از این تاریخ به بعد هرگونه فعالیت گروه‌های فوق‌الذکر تا تعیین تکلیف آنان ازسوی مجلس شورای اسلامی ممنوع اعلام می‌شود و مردم و قوای انتظامی مکلف‌اند از فعالیت این گروه‌ها به هر نحو و به هر شکل، به‌طورجدی و سریع ممانعت به عمل آورند.»(3)
لازم به یادآوری است که درگیری امروز آبادان و نیز حکم دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر در رسانه‌های غربی ازجمله رادیو لندن بازتاب داشت. دراینزمینه، رادیو لندن ضمن بازگویی وقایع، از قول رسانه‌های داخلی ایران افزود: «گفته می‌شود که در این درگیری یکی از طرف‌داران آیت‌الله خمینی کشته شده است.»(4)
1
تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام به‌صورت نقلوانتقال نیرو و تجهیزات با حمایت و پشتیبانی تدارکاتی عراق امروز نیز ادامه داشت.
در ادامة تحرکات وسیع این عوامل در اطراف اشنویه و پیرانشهر، گزارش تأییدشدة ستاد عملیات غرب کشور حاکی است: «افراد مهاجم [ضدانقلاب] در حدود 2000 نفر ازطریق پیرانشهر وارد ایران شده و دارای خمپاره و تفنگ 106 و ضدهوایی بوده و وسیلة انتقال آنها
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره157، 1/6/1359، ص3، خبرگزاری پارس از آبادان.
2) سند شماره 56083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات عملیات)، 31/5/1359.
3) روزنامه کیهان، 1/6/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره158، تاریخ 2/6/1359، ص29، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 1/6/1359.
لندرور، جیپ آهو بیابانی بی‌شماره و خودروهایی است که از عراق و یا پادگان‌های ایران گرفته‌اند.»(1)فرماندهی سپاه نیز ضمن تأیید این خبر در گزارش خود آورده است: «حدود 2000 نفر نیروی خارجی در اطراف شهر پیرانشهر پیاده شده و با هماهنگی‌های نیروهای مهاجم [ضدانقلاب] مستقر در بین پیرانشهر، مهاباد و بوکان، به‌طرف نقده در حرکت می‌باشند و به‌زودی قصد حمله به نقده و اشنویه و ارومیه را دارند.»(2)در بخش دیگری از این گزارش، با اشاره به گزارش منابع اطلاعاتی ستاد عملیات غرب کشور آمده است: «جلسة هماهنگی با حضور پالیزبان، بختیار، صدام حسین و دیگران امروز در عراق تشکیل شده و طرح کودتای قبلی در شرف انجام می‌باشد؛ با این فرق که در کودتای قبلی از پایگاه‌های داخلی برای حملات هوایی استفاده شده، ولی در این کودتا از پایگاه‌های عراق حمله می‌شود.»(3)
منابع اطلاعاتی ارتش نیز گزارش دادند که امروز «نمایندگان "شیخ جلال حسینی" و "عبدالرحمن ذیبی" مشهور به "علما" تعداد 400 قبضه خمپاره‌انداز، آر.پی.جی11 و چندین توپ که بر روی قاطر حمل می‌شوند ازطریق مرز پنجوین عراق به ایران وارد و به منطقة مهاباد برده‌اند.» در ادامة این گزارش آمده است: «اسلحه‌های مذکور همگی ساخت شوروی بوده و هم‌اکنون مشغول توزیع آن بین گروه‌های مسلح مستقر در مناطق مهاباد، سردشت و مریوان می‌باشند. مقدار زیادی از اسلحه‌های مورد بحث برای صدیق کمانگر ارسال شده است. ضمناً با هر گروه و جماعتی که این اسلحه‌ها را دریافت نموده‌اند، 4 نفر از کسانی را که قبلاً در عراق توسط افسران ارتش عراق کار با آنها را یاد گرفته‌اند، همراه نموده‌اند.»(4)
یک گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است که در منطقة سردشت، «هر شب حدود 15 بار الاغ کلاشینکف و برنو به ایران وارد می‌شود و بدون [دریافت] پول، بین مردم تقسیم می‌گردد و هیچ‌کس جلو این کار را نمی‌گیرد.» این گزارش می‌افزاید: «سردشت احتیاج به [نیروهای] پاسدار دارد.»(5)
گزارش مشابهی از مریوان حاکی است که امروز «تعداد 6 دستگاه تراکتور حامل مهمات خمپاره و کلاشینکف از مرز "بایوه‌ستوه" عراق تحویل پیشمرگ‌های کرد مستقر در "سیاه‌فاوهه" جهت حمله به پادگان مریوان گردیده است.»(6)
1
افزایش تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام از یک‌سو و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات و مهمات به مناطق مهاباد، سردشت و اطراف آن از سوی دیگر،(7)حاکی‌از تحولات و درگیری‌های تازه‌ای در این مناطق است. در مقابل عملیات پاکسازی نیروهای خودی نیز ادامه
1) سند شماره 56085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص39، از ستاد عملیات غرب کشور به سپاه (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
2) سند شماره 56069 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص230، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3، 30/5/1359.
3) همان، ص232.
4) سند شماره 50713 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص131، از ستاد مشترک ارتش (اداره دوم، حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
5) سند شماره 114963 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص77، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 30/5/1359، مستند به گزارش سماجا.
6) سند شماره 43182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه سنندج، 2/6/1359؛ و - سند شماره 43257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص166، از سماجا3 (مرکزفرماندهی) به ژاجا، 2/6/1359، برابر اعلام نزاجا به استناد گزارش لشکر28؛ و - سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص170، به نقل از بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص1.
7) بخشی از این تحرکات و نقلوانتقالات در گزارش قبلی آمده است.
دارد. آنچه از این تحرکات آشکار می‌شود این است که هم گروه‌های مسلح معاند با نظام و هم ارتش و سپاه پاسداران خود را برای یک عملیات متقابل و عمده آماده می‌کنند. این مناطق حساس در استان آذربایجان‌غربی، همچنان جولانگاه گروه‌های مسلح ضدانقلاب است و افراد این گروه‌ها تقریباً به‌طور روزمره عملیات‌های ایذایی علیه پادگان‌ها و محل‌های استقرار نیروهای مسلح ارتش و سپاه، اجرا کرده، یا به تأسیسات دولتی حمله می‌کنند. به نظر بعضی ناظران، یکی از اهداف آنها از چنین اقداماتی محک‌زدن استعداد و توان نیروهای خودی است.
دراینزمینه، گزارش سپاه ارومیه حاکی است: «در ساعت 2 نیمه‌شب امروز، مهاجمین [ضدانقلاب]، پادگان لشکر64 ارومیه و خانه‌های مسکونی اطراف پادگان را با خمپاره 60 م.م مورد حمله قرار دادند که یک سرباز زخمی گردید و یک خانه هم ویران شد و به پادگان هیچ خسارتی وارد نیامد.»(1)این درگیری در ساعت 2:30 بامداد خاتمه یافت.(2)همچنین یک مقام آگاه در شهربانی ارومیه نیز اعلام کرد در این حمله چند خمپاره به ایستگاه برق اصابت کرد و موجب آتش‌سوزی شد که با تلاش آتش‌نشانی به‌سرعت حریق خاموش گردید.(3)
همچنین، امروز مهاجمان (ضدانقلاب) با خمپاره به شاهین‌دژ حمله کرده، به خانه‌های مسکونی اهالی خساراتی وارد کردند. این حمله توسط افراد سپاه دفع شد.(4)یک گزارش دیگر از مرکز فرماندهی سپاه نیز حاکی است: «ضدانقلاب می‌کوشد مخزن نفت آن شهرستان [میاندوآب] را به آتش بکشد، لذا درصورت امکان در امر تأسیسات وزارت نفت، حراست بیشتری به عمل آید.»(5)
از سوی دیگر، با پایان‌یافتن مهلتی که لشکر64 ارومیه برای تحویل سلاح به عناصر مسلح غیرقانونی در منطقة مهاباد داده بود، نیروهای مسلح سپاه و ارتش در فکر هماهنگی‌های بیشتر، تجهیز نیرو و امکانات به‌منظور پاکسازی این مناطق، به‌ویژه منطقة مهاباد از دست گروه‌های مسلح ضدانقلاب هستند. دراینزمینه درخواست فرمانده سپاه مهاباد از شورای فرماندهی سپاه مرکز چنین است: «به‌منظور پاکسازی، لازم است مسئول طرح و عملیات به منطقه اعزام و بررسی و هماهنگی‌های لازم را با ارتش به وجود آوریم. باتوجهبه پایان مهلت داده‌شده ازطرف لشکر64 ارومیه برای تحویل سلاح‌ها، جهت پاکسازی شهر و کنترل جاده‌ها به 600 نفر نیاز است، درحالیکه نیروی موجود در مهاباد 115 نفر می‌باشد.»(6)
در همین حال، پاک‌سازی‌ها نیز در مناطق غرب کشور ادامه دارد:
از مریوان خبر می‌رسد که درپی پاکسازی روستاهای اطراف مریوان، 4 نفر از مهاجمان مسلح (ضدانقلاب) کشته، 9 تن زخمی و 6 تن دیگر دستگیر شدند. در این درگیری شبانه، صادق نوبخت سرابی، مسئول اطلاعات سپاه کردستان نیز به شهادت رسید.(7)این گزارش همچنین حاکی است: «بعدازظهر امروز، به یگان‌های لشکر در اطراف اشنویه حمله شد و یک
1) سند شماره 425552 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص154، از سپاه ارومیه به سپاه مرکز، 30/5/1359؛ و - سند شماره 56057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 30/5/1359.
2) روزنامه کیهان، 30/5/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
4) سند شماره 56077 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه مرکز، 31/5/1359.
5) سند شماره 56051 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص60، از مرکز فرماندهی به سپاه میاندوآب، 30/5/1359.
6) سند شماره 56056 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص152، از فرمانده سپاه مهاباد (سنندج) به شورای فرماندهی سپاه مرکز، 30/5/1359؛ و - سند شماره 56058 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه مرکز، 30/5/1359.
7) سند شماره 56085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
درجه‌دار و یک جوانمرد مجروح و جوانمرد دیگر توسط ضدانقلاب زیر ماشین گرفته و شهید شد.» در این پیام وضع درجه‌دار ارتش نیز وخیم گزارش شده است.(1)
همچنین در گزارش امروز روزنامة جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج، آمده است: «در ادامة عملیات پاکسازی در حومة کامیاران، 50 تن از عناصر ضدانقلاب توسط نیروهای مشترک ارتش و سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد در قریة الک دستگیر شدند.»(2)
در ادامة مقابله با تحرکات نیروهای مهاجم ضدانقلاب، از بانه خبر می‌رسد که شامگاه امروز، دهکده‌های نجمه، بوئین پایین، کانی سود، صدبار و دوراهی بکره با توپ 155 میلی‌متری توسط ارتش کوبیده شده است. این گزارش همچنین می‌افزاید: «اکثر شب‌ها به شعاع 15 کیلومتری، اطراف بانه به‌وسیلة خمپاره و توپ 155 میلی‌متری توسط ارتش کوبیده می‌شود.»(3)
1
یکی از مسائل عمده در مقابله با گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین، وضعیت آموزش‌های نظامی و پارتیزانی نیروهای سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد، باتوجهبه موقعیت سوق‌الجیشی مناطق مزبور و مقابلة صحیح با نحوة جنگ‌ها و حملات چریکی گروه‌های مسلح معاند با نظام است.
دراین‌باره خبرنگار کیهان از کرمانشاه گزارش داد: «برای پاکسازی مناطق متشنج و درگیر در کردستان، سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد آموزش چریکی و پارتیزانی می‌بینند.» براساس این گزارش، «ناصر کاظمی، فرماندار و مسئول پاسداران اورامانات، ضمن بیان این مطلب، دلایل انجام چنین آموزشی را تسریع در پاکسازی منطقه از عوامل عراقی و مزدور دانست و دراین‌باره گفت: با چنین شیوه‌هایی ما خواهیم توانست به‌سرعت به مواضع مهاجمان و مزدوران نزدیک شویم و با همان سلاح آنها؛ یعنی جنگ و گریز و واردکردن ضربات شبانه و قاطع، پاکسازی مناطق نوسود و بخشی از اطراف آن را انجام دهیم.» وی افزود: «برای آموزش‌های جنگ‌های چریکی و پارتیزانی، تعدادی از [افراد] سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان توسط گروهی از کارشناسان جنگ‌های چریکی وابسته به تیپ نوهد، تعلیم و تخصص می‌یابند.» وی همچنین گفت: «پاکسازی منطقة نوسود به‌زودی آغاز می‌شود.» کاظمی در پایان به نقل از منابع اطلاعاتی مستقر در نواحی مرزی ایران و عراق، افزود: «عراقی‌ها که به‌تدریج مواضع و پایگاه‌های خود را در داخل خاک‌ها از دست می‌دهند، اخیراً شروع به تقسیم پول برای تطمیع روستانشینان مرزی کرده‌اند و به مزدوران و کارگزاران خود در نواحی مرزی پاوه پول و اسلحه زیاد داده‌اند.»(4)
1) سند شماره 56085 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 30/5/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
3) سند شماره 56089 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه غرب کشور به سپاه (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
4) روزنامه کیهان، 30/5/1359، ص15، خبرنگار کیهان از کرمانشاه در مصاحبه با فرماندار و مسئول پاسداران اورامانات.
1
با کشف یک خانة تیمی و مخفیگاه عوامل کودتای نافرجام اخیر در منطقه شمیران تهران، یکی از رابطان شبکه‌های کودتاچیان و تکثیرکنندة پیام‌های سری و نوارهای سخنرانی‌های بختیار، شناسایی شد. گزارش امروز روزنامة اطلاعات دراین‌مورد حاکی است:
«امیرهوشنگ نور، سرهنگ بازنشسته شهربانی از اعضای کادر مرکزی شبکة کودتای نافرجام اخیر و طراح و مغز متفکر توطئة کودتا درحالحاضر متواری است و کلیة قوای انتظامی و پاسداران در تعقیب نامبرده می‌باشند. ...
بنا به اظهار سخنگوی کمیتة منطقة یک شمیران، خانة مذکور ابتدا به‌سبب رفت‌وآمدهای مشکوکی که به اینجا می‌شد مورد سوءظن قرار گرفت و تصور می‌شد که این خانه تبدیل به عشرتکده شده باشد، اما هنگامی‌که گروه ضربت پاسداران کمیتة منطقة یک این خانه را که در زعفرانیة شمیران است، زیر نظر گرفتند متوجه شدند که رفت‌وآمدکنندگان آن نمی‌توانند افرادی فقط خوش‌گذران باشند. پاسداران پس از دریافت حکم دادستانی وارد خانه شدند و هنگام بازرسی‌های اولیه، ناگهان سگی که در آن خانه بود به یکی از پاسداران حمله کرد. پاسدار مزبور برای آنکه از حملة سگ مصون بماند خود را به‌طرف زیرزمین خانه کشانید و متوجه شد که در آنجا مقادیر زیادی اسلحه و مهمات و وسایل نظامی انبار شده است. بلافاصله پاسداران خانه را محاصره کردند و در بازرسی‌های اولیه یک عدة بیست نفری را که در یکی از اتاق‌های خلوت و دورافتادة آن خانه جلسة محرمانه داشتند، دستگیر کردند. ...» وی اضافه کرد: «... این خانه مرکز تصمیم‌گیری و تشکیل جلسات محرمانه بوده که امیرهوشنگ نور تصمیمات جلسات را به سایر شبکه‌ها و عوامل توطئه‌گر و کودتاچی ابلاغ می‌کرده است.» این گزارش در پایان می‌افزاید در این خانه علاوه‌بر کشف تعداد زیادی اسلحه و مهمات، اعلامیه‌هایی با امضای شورای نظامی کشور ایران و چندین دستگاه تکثیر نوار و ضبط صوت و دیگر وسایل تبلیغاتی به دست آمد.
اطلاعات همچنین یک نمونه از اعلامیه‌های این شبکه را - که چندین هزار نسخه از آن از این مخفیگاه به‌دست آمده است - منتشر ساخت. در این اعلامیة کوتاه آمده است: «هم‌قطاران عزیز ساعت موعود فرارسید؛ ارتش وطن‌پرست ایران حکومت پوسیدة آخوندها را برچید. کلیة واحدهای ارتش، ژاندارمری و شهربانی اعلام همبستگی نمودند. هرگونه مقاومت به‌شدت سرکوب خواهد شد. آمادة اخذ دستورات باشید. شورای نظامی کشور.»(1)
یادآوری می‌شود که دو روز پیش نیز، «روابط عمومی سپاه پاسداران ساری اطلاع داد که رضا حبیبی یکی دیگر از همکاران شبکة کودتا که از عوامل دربار و رژیم منفور پیشین بوده است، دستگیر شده است.» براساس این گزارش، «حبیبی در سیاه کلا از توابع بابل، به توطئه‌گری و استخدام مزدور برای اعزام به مناطق غرب کشور مشغول بوده است.»(2)
1
با گذشت تنها یک شب از صدور حکم نخست‌وزیری محمدعلی رجایی توسط رئیس‌جمهور، روزنامة انقلاب اسلامی در سرمقالة امروز خود به مطالبی اشاره کرده است که به نظر می‌رسد هم حاکی‌از بالابردن توقعات از دولت جدید و هم تصویری کوتاه از چشم‌انداز مقابل؛ یعنی مشکلات و بحران‌های پیش روی دولت رجایی است. در بخشی از این سرمقاله که به قلم اسماعیل رضائی نوشته شده، آمده است:
«... با رسمیت‌یافتن مقام نخست‌وزیری، تمام نهادهایی که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌منظور اجرای این قانون پیش‌بینی شده است کامل و هیچ بهانه‌ای دیگر به‌علت عدم ارگان‌های رسمی وجود ندارد. لذا از این پس، هر سه قوة قضائیه، مجریه و مقننه مسئولیت کامل و تمام‌عیار رعایت و اجرای قانون اساسی را به عهده دارند و این درحالی است که بی‌قانونی و عدم امنیت و احترام به‌طور روزافزونی جامعه را در خطر قرار داده است و آن چیزی که رئیس‌جمهور نیز به آن اولویت داده، خاتمه‌دادن به همین بی‌نظمی‌ها و قانون‌شکنی‌هاست. تابه‌حال، یک روز ادعا می‌شد مجلس استقرار نیافته، یک روز می‌گفتند رئیس‌جمهور وجود ندارد و یا اینکه دولتی در کار نیست، اما از امروز دیگر هیچ‌یک از این بهانه‌ها برای ملتی که با اکثریت مطلق به این نهادها رأی داده و مشروعیت اسلامی آنها هم ازطریق رأی ملت و هم ازطریق حکم امام تثبیت شده است، نمی‌تواند وجود داشته باشد. لذا مخالفت با قانون اساسی و اشکال‌تراشی و عدم اجرای آن ازطرف هر سازمان و گروه و فردی، ضدانقلابی بودن آنها را محرز می‌نماید.»
نویسندة سرمقاله، آن‌گاه می‌افزاید: «علاوه‌براین، در زمینه‌های اقتصادی، احتکار و گران‌فروشی و تقسیم زمین و مسکن و غیره و غیره... به همین نسبت که در رعایت آزادی‌های اجتماعی قانون‌شکنی شده است، بی‌توجهی و خودسری وجود دارد. و اگر از همین ابتدا که دولت کار خود را شروع می‌کند، قاطع و استوار بدون توجه به رعایت مصلحت این دسته و آن دسته و یا این صنف و آن صنف، رعایت دقیق و کامل قانون اساسی را مورد توجه قرار ندهد، به‌یقین عواقب خطرناکی در پیش خواهد بود و مطمئناً در مرحلة اول، اجرای دقیق قانون اساسی به‌زعم خیلی از خودی‌ها و بیگانه‌ها که بیش از یک سال و نیم است فعال مایشاء بوده‌اند و هیچ حدومرزی برای اعمال خود قائل نبوده‌اند، گران تمام خواهد شد. علاوه‌براین، امروز نخست‌وزیر وارث هزاران مشکل پیچ‌در‌پیچ و آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های جورواجوری است که مقداری از آنها از رژیم قبل باقی مانده و تعدادی از آنها را دولت موقت و شورای انقلاب تصویب نموده‌اند. و همان‌طورکه خود اشاره کردند سیستم اداری کشور را به‌حالت فلج درآورده‌اند. ...»
در بخش دیگری از این سرمقاله آمده است: «موضوعی که ظرف یک سال و نیم گذشته به آن توجهی نشده و یا اگر هم شده بسیار محدود، نداشتن برنامه‌های مشخص در سیستم
صنعتی و کشاورزی کشور است. کوششی که تابه‌حال شده فقط تا آنجا بوده که توانسته است از تعطیل و ایستایی آنها ازطریق بالا و پایین بردن بودجه‌های فوری، جلوگیری کند. و حال آنکه حفظ این‌گونه روش‌های کج‌دار و مریز نه آنکه قابل دوام نیست، بلکه به‌سرعت کشور را به ورطة نابودی خواهد کشاند. ...»(1)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، صص1 و آخر.
1
در ادامة تجاوزات و حملات عراق به پاسگاههای مرزی ایران، امروز در منطقة عمومی قصرشیرین، ارتش عراق و مهاجمان ضدانقلاب داخلی در یک عملیات مشترک، با نیروهای ایرانی درگیر شدند. گزارش خبرنگار کیهان در قصرشیرین از جزئیات این درگیری‌ها چنین است:
«مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] با پشتیبانی ارتش بعث امروز از ساعت 5/6 تا 5/7 عصر، تنگ‌هوان را زیر آتش خود قرار دادند و پس از یک ساعت درگیری شدید با سپاه پاسداران مستقر در این منطقه، با دادن تعدادی زخمی عقب‌نشینی کردند و 2 نفر از دیدبانان ایرانی را مجروح ساختند که یکی از آنها یک افسر ارتش و دیگری از پاسداران مستقر در منطقه بود.» بنا به همین گزارش: «مهاجمین این درگیری را در ساعت 9 شب به تیله‌کوه کشانیدند و با خمپاره 120 میلی‌متری و پشتیبانی توپخانة ارتش بعث مستقر در چارکلاو [عراق] این منطقه را زیر آتش قرار دادند که تا ساعت 12 شب ادامه داشت. مهاجمین در این منطقه با به‌جای‌گذاشتن مقدار زیادی گلوله‌های خمپاره، آر.پی.جی7 و خشاب اسلحه‌های مختلف، سنگرهای خود را ترک کردند.»(1)
همچنین، یک خبر از استانداری سنندج حاکی است که «تعدادی هواپیما و هلیکوپتر در ارتفاع بالا در غرب کشور (سنندج - کرمانشاه) مشاهده شده.» در این گزارش دستور داده شده اقدامات لازم دراین‌مورد انجام شود.(2)از سوی دیگر، باتوجهبه تحرکات اخیر عراق و عوامل داخلی وابسته به آن، فرماندهی سپاه از کلیة واحدهای تابعة خود در مناطق غرب و نیز استان خوزستان خواسته است که نیروهای خود را درحالت آماده‌باش درجه یک قرار دهند.(3)
2
هم‌زمان با تحرکات و حملات مرزی عراق، عوامل داخلی وابسته به این رژیم، هنوز به فعالیت‌های خود در قالب جاسوسی، تخریب و انفجار خطوط لوله‌های نفت و گاز و حمل سلاح از عراق به شهرهای مرزی خوزستان ادامه می‌دهند.
1) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص2، گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) سند شماره 56071 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه کرمانشاه و سنندج، 31/5/1359، برابر خبر واصله از استاندار سنندج.
3) سند شماره 56074 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه کرمانشاه، 31/5/1359؛ و - سند شماره 38807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 31/5/1359.
بنا به گزارش پاسگاه ژاندارمری بهمنشیر آبادان ساعت 24 امروز، صدای انفجاری در فاصلة ده کیلومتری پاسگاه مزبور شنیده شده است؛ پس از ورود مأموران به محل، معلوم شد که 2 الی 3 رشته از خطوط لولة گاز در مسیر جادة آبادان - ماهشهر براثر انفجار بمب دچار آتش‌سوزی شدیدی شده است.(1)
همچنین، ساعت 4 بعدازظهر امروز، دو نفر از اعضای گروه تحقیق ستاد عشایر - که از مأموریت خرمشهر برمی‌گشتند - در طول بازار سپه به موتورسیکلتی با دو سرنشین مشکوک می‌شوند. این افراد پس از درگیری با اعضای گروه تحقیق، 3 قبضه اسلحة کلاشینکف با 7 خشاب پر و 108 فشنگ کلاشینکف بدون خشاب را به زمین پرتاب کرده، متواری می‌شوند. این گزارش حاکی است که روی یکی از اسلحه‌ها شمارة ارتش عراق موجود است.(2)
از سوی دیگر، در ادامة مبارزه با عوامل داخلی مسلح وابسته به عراق، دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر امروز اطلاعیه‌ای دربارة خلع‌سلاح عمومی مناطق همجوار مرزی صادر کرد. در این اطلاعیه آمده است: «به کلیة دارندگان اسلحه در آبادان و حومة خرمشهر، ماهشهر، شادگان، جزیرة مینو، اروندکنار، دارخوین و کلیة روستاهای تابعه اعلام می‌شود که از تاریخ شنبه اول شهریور تا دوشنبه 10 شهریورماه، می‌توانند اسلحة خود را به دادگاه انقلاب اسلامی آبادان تحویل دهند و دراین‌صورت مورد عفو قرار خواهند گرفت. ضمناً درصورتی‌که پس از انقضای مهلت تعیین‌شده از کسی اسلحة غیرمجاز کشف شود به شدیدترین وجه مجازات خواهد شد.»(3)
1
درپی درگیری‌های هفته‌های گذشته، به‌ویژه درگیری شدید دیشب هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های چپ با گروهی از مردم در آبادان و نیز حوادث امروز خرمشهر، این دو شهر در وضعیتی ملتهب به سر می‌برند.
امروز در خطبة اول نمازجمعة آبادان - که در محل دانشکدة نفت این شهر برگزار شد - حجت‌الاسلام غلامحسین جمی با اشاره به درگیری شب گذشته که به شهادت یک تن و زخمی‌شدن عدهای انجامید، گفت: «باید دید این درگیری‌ها علتش در کجاست. آنهایی که اعلامیه به نام خدا و به نام خلق صادر می‌کنند، دروغ است؛ اینها نه به خدا کاری دارند نه به خلق. اگر اعتقاد داشتند، این درگیری‌ها به وجود نمی‌آمد. این درگیری‌ها مجرد نیست و استقلال ندارد؛ دررابطه‌با مسائلی است که باید دقت شود؛ اینها دررابطه‌با شیطان بزرگ امریکاست.»
جمی در همین خطبه افزود: «هم‌زمان با توسعه‌های دشمن خارجی که باید پاسداران ما برای حفاظت از مرزها آماده باشند عوامل آنها این مسائل را در آبادان و خرمشهر به وجود میآورند تا پاسداران ما را مشغول درگیری داخلی کنند، تا دشمن خارجی نفوذ کند.»
1) سند شماره 43271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 1/6/1359، برابر اعلام ژاندارمری آبادان مستند به گزارش پاسگاه بهمنشیر، 31/5/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 4/6/1359، ص2، خبرنگار انقلاب اسلامی از آبادان.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از آبادان، 31/5/1359.
امام‌جمعة آبادان سپس خطاب به مردم گفت: «شما نباید اجازه بدهید اینها به نام خلق دکه بگذارند؛ موظف هستید دفترهای آنها را برچینید و آنها را به سوراخ‌هایشان بفرستید تا دیگر سر در نیاورند. ...»(1)
امام‌جمعة آبادان همچنین در دومین خطبة نماز دربارة موضع‌گیری‌های غلط دولت عراق دربرابر انقلاب صحبت کرد.(2)
همچنین، خبرگزاری پارس در گزارشی از درگیری امروز هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با اعضای انجمن اسلامی در خرمشهر خبر داد. بنا به این گزارش: «سازمان مجاهدین خلق ایران [منافقین] بار دیگر دست به تحریکات تازه‌ای زدند و 10 تن از هواداران این سازمان براثر مشاجره با گروهی از اعضای انجمن اسلامی خرمشهر به‌وسیلة سپاه پاسداران دستگیر شدند. سخنگوی سپاه پاسداران خرمشهر امروز گزارش داد که مشاجرة لفظی میان دستگیرشدگان و اعضای انجمن اسلامی خرمشهر هنگامی روی داد که دو طرف هم‌زمان نمایشگاهی از عکس و پوستر در جوار هم برپا کردند. اعضای انجمن اسلامی عکسی از امام خمینی رهبر انقلاب و بنیانگزار [بنیانگذار] جمهوری اسلامی ایران را بر روی یکی از پایه‌های برق بین دو نمایشگاه نصب کردند که این عمل با اعتراض طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] روبه‌رو شد و آنها با اعضای انجمن اسلامی به‌طور لفظی درگیر شدند.» سخنگوی سپاه پاسداران خرمشهر افزود: «به‌رغم ممنوعیت فعالیت‌های گروه‌های سیاسی، طرف‌داران سازمان مجاهدین [منافقین] علاوه‌بر این تحریکات، به عدهای از دختران عضو این سازمان مأموریت دادند که به‌عنوان اعتراض نسبت به دستگیری دو تن از اعضای سازمان، دربرابر مقر سپاه پاسداران در خرمشهر متحصن بشوند.» وی همچنین گفت: «چون سپاه پاسداران مستقیماً مایل نبود با اعضای سازمان مجاهدین [منافقین] درگیر شود، از مردم خرمشهر استمداد کرد و قبل از رسیدن مردم، متحصنین محل تجمع خود را ترک گفتند.»(3)
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی نیز درمورد ماجراهای امروز خرمشهر، در گزارش خود چنین آورده است: «در روز جمعه 31/5/1359، تعدادی زن و مرد و دختر و پسر از چریک‌های فدایی خلق و گروه‌های دیگر ساختمان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر را محاصره و قصد تسخیر محل را داشتند که رادیو مرتباً با پخش اعلامیه از مردم جهت متفرق‌کردن این گروه‌ها کمک می‌خواست. که جریان بدون درگیری خاتمه یافت.» در پایان
1) این‌گونه موضع‌گیری ریشه در شناخت قبلی و اساسی امام‌جمعة آبادان از وضعیت و فضای سیاسی شهر و نیز چگونگی و میزان مشروعیت رفتارهای جاری دارد. برای درک بهتر فضای آن دوران مطالعة ضمیمة این گزارش با پاورقی‌ها و توضیحات می‌تواند مفید باشد. این ضمیمه گزارشی از خبرگزاری پارس است دربارة مرور وضعیت گروه‌های سیاسی در آبادان بعد از انقلاب تا چند ماه پس از آغاز جنگ.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 157، تاریخ 1/6/1359، ص2، اهواز - خبرگزاری پارس، 31/5/1359.
3) همان، ص1، اهواز - خبرگزاری پارس، 31/5/1359.
این گزارش آمده است: «درحالحاضر کلیة شهرهای خوزستان و خصوصاً آبادان و خرمشهر به یک حالت خطرناکی رسیده و هر آن احتمال درگیری سختی پیش‌بینی می‌شود.»(1)
از سوی دیگر، به‌دنبال اعلامیة دیروز دادستان انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر مبنی‌بر ممنوع‌بودن فعالیت چند گروه و سازمان سیاسی ازجمله حزب توده، شاخة این حزب در آبادان در نامهای خطاب به ریاست دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر، ضمن تأسف‌بار خواندن حوادث شب گذشته و امروز در آبادان و خرمشهر، هواداران حزب توده را از دست‌داشتن در این حوادث مبرا دانست و به این حکم درمورد سازمان خود شدیداً اعتراض کرد.(2)
حزب توده - سازمان شهرستان خرمشهر نیز، در نامهای به ریاست دادگاه انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر، به تصرف و تخریب اموال موجود در دفتر این حزب در خرمشهر، شدیداً اعتراض کرده و خواستار رسیدگی به این مسئله و دستگیری عوامل آن شده است.(3)
1
علاوه‌بر تیرباران 3 تن از پاسداران به‌دست افراد گروه ضدانقلابی کومه‌له، درگیری و زدوخورد در مناطق کردنشین، به‌خصوص در نقده، مهاباد، اشنویه، اطراف میاندوآب و نیز جوانرود، چشمگیر و با خسارت‌هایی همراه بود.
بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش، همچون شب‌های گذشته: «در ساعت 2 بامداد امروز نیز پاسگاه شیطان‌آباد نقده مورد حملة ضدانقلابیون قرار گرفت که بلافاصله به‌وسیلة مأموران به آتش آنان پاسخ داده شد و مهاجمین متواری گردیدند.» این گزارش در پایان می‌افزاید: «مهاجمین با استقرار پایگاه در "دره قاسملو" و کنترل ارتفاعات و راه عبوری "ناناس" همه‌شب به پاسگاه یادشده تیراندازی می‌نمایند.»(4)
در بخش تکاب نیز بعدازظهر امروز در درگیری بین پاسداران و افراد مسلح غیرقانونی درحوالی گردنه (پل)"ساروق"، واقع در ده کیلومتری غرب تکاب، 2 نفر از پاسداران به نام "بهزاد اسدی" و "تبریزی" به شهادت رسیدند.(5)
دراینحال، باتوجهبه وضعیت عمومی مناطق اطراف ارومیه، به‌ویژه مهاباد، به دستور فرمانده سپاه مرکز، کلیة نیروهای تابع سپاه در غرب کشور به‌حالت آماده‌باش درآمده‌اند. ضمناً در این حکم، از سپاه مهاباد خواسته شده که سریعاً به پادگان مهاباد انتقال یابد.(6)در همین خصوص، فرمانده سپاه ارومیه نیز در تلفنگرامی از سپاه مرکز برای شروع عملیات در مهاباد درخواست 400 نفر نیروی پاسدار کرده است.(7)
1) سند شماره 43272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا (مد اطلاعات)، 1/6/1359.
2) نامه مردم، شماره 324، 12/6/1359، ص5.
3) نامه مردم، شماره 325، 13/6/1359، ص3.
4) سند شماره 56073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص84، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 31/5/1359.
5) سند شماره 43255 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص92، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 2/6/1359؛ و - سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص93، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص1.
6) سند شماره 56074 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه (کرمانشاه)، 31/5/1359.
7) سند شماره 56039 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه مرکز، 31/5/1359.
از منطقة مریوان نیز خبر می‌رسد که امروز در ده "درزیان"(1)درگیری دیگری با مهاجمان ضدانقلاب روی داد که در آن 2 نفر از مهاجمان کشته، 5 نفر زخمی و 8 نفر اسیر شدند. یک پاسدار نیز به شهادت رسید.(2)
اما خونین‌ترین حادثه، که نبود امکانات در آن مؤثر شمرده شد، ساعت 9 صبح امروز در عملیات کمین افراد کومه‌له، در منطقة جوانرود رخ داد. گزارش ستاد عملیات غرب کشور دراین‌مورد حاکی است: «در بین راه خانشور به وانی‌سر بین برادران [پاسدار] و ضدانقلابیون درگیری به‌وجود آمد. دراثر حملة مهاجمین به آمبولانس حامل افراد سپاه، 8 تن از برادران پاسدار به شهادت رسیدند. یکی از پاسداران نیز که به اسارات مهاجمین درآمده بود، موفق به فرار شد. ضمناً یک پاسدار دیگر نیز به اسارت مهاجمین درآمد.»(3)ناصر کاظمی، فرماندار اورامانات و مسئول سپاه پاسداران پاوه، مسئولیت شهادت این افراد را به‌عهدة مسئولان دانست و گفت: «اگر مسئولین امکانات لازم را در اختیار پاسداران بگذارند چنین اتفاقی هرگز نمی‌افتاد.» وی همچنین افزود: «افرادی که شهید شدند در یک آمبولانس از مأموریت بازمی‌گشتند که در بین راه مورد هجوم مهاجمین قرار گرفتند و ناجوانمردانه شهید شدند.» کاظمی ادامه داد: «اگر یک اتومبیل جیپ روباز در اختیار برادران پاسدار بود آنها می‌توانستند بلافاصله از ماشین پایین آمده و از خود دفاع کنند، ولی داخل آمبولانس این امکان وجود نداشت و به‌محض برخورد آر.پی.جی7 آمبولانس آتش گرفت.»(4)
همچنین، امروز افراد کومه‌له 3 تن از پاسداران به نامهای فرهاد هژبری، خلیل باکو و بهادران شهرستانی را که در اسارت این گروه بودند، تیرباران کردند.(5)
1
در کنار عملیات و درگیری‌های پراکنده و جنگ‌وگریز گروه‌های مسلح معارض با نظام، تحرکات این گروه‌ها در مناطق مختلف کردنشین، با حمایت بیشتر و آشکارتر دولت عراق همچنان ادامه دارد.
دراینزمینه گزارش امروز مرکز فرماندهی سپاه حاکی است: «لشکر عراق آماده‌باش داده. درضمن خبر 30 هواپیمایی که می‌خواهند به ایران حمله کنند، مجدداً تأیید می‌شود.» این گزارش می‌افزاید: «عدة زیادی در اطراف نوسود و دوآب، ضمن سنگرگیری در کوه‌ها خمپاره نیز کار گذاشته‌اند و هواپیماهای عراقی مهمات و آذوقه به آنها می‌رسانند و نیروهای عراقی قصد پیاده‌شدن در پنگانه را دارند.»(6)حتی وضعیت عمومی مناطق غرب کشور نگرانی
1) Darziyan، درزیان: دهی از دهستان بالک بخش مریوان شهرستان سنندج، واقع در 11 کیلومتری دژ شاهپور و 3 کیلومتری شرق راه اتومبیل‌رو مریوان به رزاب. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) سند شماره 43257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص166، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 2/6/1359، برابر اعلام نزاجا به استناد گزارش لشکر28؛ و - سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص170، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص1.
3) سند شماره 56090 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (جوانرود)، ص63، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
4) روزنامه کیهان 2/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان در مصاحبه با فرماندار اورامانات.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359 ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از کرمانشاه.
6) سند شماره 56091 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
فرماندهی سپاه مرکز را بیش از این برانگیخته، به‌طوری‌که امروز در پیام دیگری آورده است: «گروه‌های سیاسی به پشتیبانی نیروهای خارجی قصد یک حملة وسیع علیه ایران را دارند و ازطریق مناطق ماکو، سلماس، شاهین‌دژ، تکاب، سراب، زنجان تا قصرشیرین و ایلام این کار را می‌خواهند عملی کنند. موقع این طرح در اواخر مرداد و اوایل شهریورماه می‌باشد.»(1)
دراین‌میان، سپاه غرب کشور در پیام امروز خود به فرماندهی مرکز سپاه، وضعیت تحرکات و اقدامات کلی گروه‌های مسلح ضدانقلاب با حمایت عراق را چنین بیان کرده است: «عراق نقاط ضعف ما را بیشتر در نقاط سردشت و پیرانشهر یافته است. اخبار رسیده حاکی است حرکت نیروهای مهاجم از پیرانشهر به‌سمت نقده و ارومیه و اشنویه، و نیز از سردشت به‌طرف بانه می‌باشد.» در ادامة همین گزارش با اشاره به حملات و درگیری‌های شب گذشته و امروز در مناطق مریوان، پادگان سردشت و نیز منطقة جوانرود آمده است: «این اخبار حاکی‌از حملة وسیع عراق با همراهی نیروهای مهاجم می‌باشد و اگر با بسیج مردم و نیروهای ذخیرة ارتش به کمک نشتابید وضع از این هم بدتر خواهد شد.»(2)ستاد مشترک ارتش نیز در پاسخ به این درخواست مقرر داشت: «یک دوره احضار و دوره‌های بعدی آمادة احضار باشند و مراتب به وزارت دفاع ملی اعلام گردد.»(3)
ستاد مشترک ارتش نیز خطاب به کلیة نیروهای تابعة خود، با اشاره به تحرکات ارتش عراق، وضعیت مناطق غرب و جنوب‌غرب را چنین توصیف کرده است: «ارتش عراق اقدام به تعرض محلی یا محدود یا گسترده در مرزهای کشور می‌نماید. باتوجهبه تجمع 2000 نفر مسلح از متواریان و ضدانقلابیون در منطقة پیرانشهر، ممکن است به‌طورهم‌زمان ازطریق اشنویه به نقده حمله و پس از قطع راه ارتباطی ارومیه به جلدیان، نوسود و پیرانشهر، به نیروهای مزبور حمله نمایند.» در ادامة این گزارش آمده است: «عملیاتی نظیر بندهای فوق در استان‌های کرمانشاه، ایلام، خوزستان و کردستان محتمل است. [لذا] دستور فرمایید: الف) یگان‌های تابعه آمادة اجرای طرح‌های پدافند بوده تا ضمن دردست‌داشتن ابتکار عملیات، از غافلگیری جلوگیری و امکان واکنش سریع در مقابل هرنوع عملیات احتمالی فراهم گردد. ب) درمورد حفاظت انبار مهمات، اماکن و تأسیسات مهم و حساس پیش‌بینی لازم معمول گردد.»(4)همچنین، گزارش لشکر28 به نقل از یکی از منابع قابل‌اعتماد خود، حاکی است: «ضدانقلابیون از آبادی‌های سقز سلاح‌های سنگین جهت حمله در یکی از روزهای آینده به پاسگاههای این پادگان، کار گذاشته‌اند و قرار است تعدادی از افراد خود را وارد شهر نموده که به پادگان سقز حمله نمایند.»(5)
از سوی دیگر، امروز اخبار متعددی از تجمعات این گروه‌ها و نیز ملاقات‌هایی میان مسئولان گروه‌های ضدانقلاب گزارش شده که حاکی‌از طرح‌ریزی توطئه‌های تازه و مشترک سران فراری ارتش، رژیم عراق و مسئولان این گروه‌ها در مناطق حساس مهاباد و شهرها و بخش‌های اطراف آن است. ازجمله، گزارش ستاد مشترک ارتش حاکی است که امروز «در
1) سند شماره 43277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
2) سند شماره 56087 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 31/5/1359.
3) سند شماره 436265 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص241، از سماجا3 (عملیات) به سماجا5 (بسیج و آمادگی ملی)، 1/6/1359.
4) سند شماره 436262 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص156، از سماجا3 (عملیات) به گیرندگان...، 31/5/1359.
5) سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ازگله)، ص209، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، ص1، 31/5/1359.
ساعت 18 الی 19، سپهبد فراری صیادیان با نمایندة دکتر بقایی و آرشام، رئیس سابق [ساواک] کرمان، در منطقة حاجی عمران (عراق) ملاقات داشته است.» همین گزارش می‌افزاید: امروز دکتر افشار با سنار مامدی ملاقات داشته است.(1)یک گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی ارتش نیز حاکی است امروز «تعداد 700 نفر مسلح به سلاح‌های مختلف سبک و سنگین ازجمله خمپاره‌انداز و چند توپ که به‌وسیلة قاطر حمل می‌شده از برده رشه پشت کردستان به‌سمت منطقة قروه حرکت نموده‌اند. این عده قصد دارند در نقاط حساس و مرتفع قروه مستقر گردند. گروه مسلح مزبور قصد دارند پس از خاتمة جمعآوری محصول گندم وسیله کشاورزان محل، نیروهای نظامی و پاسدار را مورد تهاجم قرار دهند.»(2)همچنین، مشاهدة حدود 60 نفر از پیشمرگان جلال طالبانی در آبادی‌های بایوه و باشماق و حدود 30 نفر دیگر از افراد مسلح در آبادی‌های قلعه‌جی و قلعه‌گاه در روی محور پادگان مریوان به سنندج گزارش شده است.(3)
1
درحالیکه خبرها و گزارش‌های چند روز اخیر حاکی‌از آماده‌شدن سپاه و ارتش برای حمله به شهر مهاباد و پاکسازی آن از گروه‌های مسلح ضدانقلاب است و از سوی دیگر گروه‌های مسلح غیرقانونی نیز در روزهای اخیر مبادرت به انتقال افراد و تجهیزات به این شهر کرده‌اند تا در مقابل حملة نیروهای خودی مقاومت کنند، امروز مسئولان شهر مهاباد و سران گروه‌های نظامی معارض با نظام هریک به‌نوبة خود سعی در حفظ و کنترل شهر و به تعویق‌انداختن بحران پیش رو دارند.
دراین‌مورد گزارش نیروی زمینی ارتش حاکی است امروز «اطلاعیة مشترکی توسط حزب دمکرات و چریک‌های فدایی خلق در شهرستان مهاباد منتشر شد و در آن آمده است که هیچ‌یک از گروه‌های سیاسی با اسلحه حق ورود به شهر را ندارند و درصورت مشاهده، بلافاصله توسط مقامات مسئول (شهربانی و اهالی) بازداشت و برابر مقررات با آنان رفتار خواهد شد. ضمناً اضافه گردیده که گروه‌های سیاسی موقع ورود به شهر اسلحة خود را به نزدیک‌ترین قرارگاهی که در خارج شهر می‌باشد، تحویل دهند.»
در این گزارش همچنین آمده است امروز «اطلاعیه‌ای توسط شورای شهر [مهاباد] منتشر شد و در آن چنین آمده است: الف) ارتش و پاسداران در شهر دخالت نخواهند کرد. ب) هیچ‌یک از افراد، گروه‌ها و اهالی حق تردد در شهر را با اسلحه ندارند. ج) امنیت شهر به‌عهدة شهربانی می‌باشد. د) وضع شهر آرام است و مردم به زندگی عادی خود ادامه می‌دهند.»(4)
امروز همچنین 14 نفر از نمایندگان مردم مهاباد دربارة مسائل مختلف این شهر با حسین طاهری استاندار آذربایجان‌غربی، ملاقات و گفت‌وگو کردند. طاهری درخصوص این ملاقات گفت: «قرار بود در 31 مردادماه، یگان‌های ارتش در داخل شهر مهاباد شروع به گشت کرده و کنترل شهر را برعهده بگیرند و نیز باتوجهبه محدودیت‌هایی که اخیراً ایجاد شده، و اطلاعیه‌هایی
1) سند شماره 43258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص247، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 2/6/1359.
2) سند شماره 50707 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (قروه)، ص372، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت عملیات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
3) سند شماره 43257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص170، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص1؛ و - سند شماره 43182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص171، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه سنندج، 3/6/1359.
4) سند شماره 43280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 1/6/1359، برابر اعلام نزاجا؛ و - سند شماره 409288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص243، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 1/6/1359، ص1.
که استانداری صادر کرده بود، گفت‌وگوهایی با نمایندگان اعزامی مهاباد به عمل آمد و آنها خواستار تمدید این مهلت شدند.» وی افزود: «در این ملاقات با درخواست نمایندگان مردم مهاباد موافقت شد و قرار شد این مهلت تا روز دوشنبه سوم شهریورماه جاری، تمدید شود.»(1)
در همین حال، حجت‌الاسلام حسنی، امام‌جمعة ارومیه، در خطبه‌های امروز نمازجمعة این شهر دربارة وضعیت امنیتی منطقه و گروه‌های مسلح ضدانقلاب چنین گفت: «از زمانی که در حزب دمکرات کردستان انشعاب به وجود آمده، قاسملو عامل سیای امریکا و [غنی] بلوریان عامل شوروی در منطقه شده‌اند.» وی افزود: «عوامل مسلح طالبانی، قاضیه [قاضی شیخ] عزالدین و قاسملو و بلوریان در داخل و خارج مرز علیه انقلاب اسلامی توطئه می‌کنند.» وی آن‌گاه با اشاره به کمک‌های مالی عربستان سعودی، روسیه و عراق برای ایجاد بلوا در ایران، از مردم خواست که با قاطعیت در مقابل ضدانقلاب بایستند.(2)
1
تقریباً همه‌روزه گزارش‌هایی از برخوردهای خیابانی و درگیری‌های هواداران گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با مردم، که اغلب ناشی از تحریک، تندروی، زیاده‌خواهی و سهم‌طلبی گروه‌های مزبور بوده و با هدف زمینه‌چینی برای ایجاد هرجومرج و نهایتاً براندازی یا تغییر نظام صورت می‌گیرد و بالتبع خشم مردم از این مواضع را در پی دارد، در مطبوعات رسمی و نشریات گروه‌های مزبور به چشم می‌خورد. ازجملة این موارد - که تاحدودی منبعث از شرایط گذار از انقلاب به نظام پایداری سیاسی است - حادثه مربوط به صومعه‌سرا است؛ به گزارش خبرنگار روزنامه انقلاب اسلامی:
«به‌دنبال پاکسازی کامل شهر صومعه‌سرا از پرده‌ها و پوسترهای سازمان‌ها و گروه‌ها و نصب دوبارة این پرده‌ها توسط هواداران مجاهدین خلق [منافقین]، امروز عدهای از مردم صومعه‌سرا پس از اقامة نمازجماعت در مسجد جعفری این شهر با راه‌پیمایی و دادن شعارهایی نظیر "حزب فقط حزب‌الله، رهبر فقط روح‌الله" و "مرگ بر منافقین" به‌سوی میدان شهر به حرکت درآمدند. راه‌پیمایان پس از گذشتن از چند خیابان و با شعار "سکوت هر مسلمان خیانت است به قرآن"، به‌طرف تنها پردة نصب‌شده در شهر که متعلق به سازمان مجاهدین خلق [منافقین] بود، رفته و علی‌رغم مقاومت هواداران این سازمان که با شعار "مرگ بر ارتجاع" نیز همراه بود، این پرده را پاره و آن را پایین کشیدند.»(3)
لازم به یادآوری است که روز گذشته نیز یکی از اعضای این سازمان با کیفی حاوی پول و مدارک در ایست بازرسی اراک - قم دستگیر شد. گزارش روزنامة جمهوری اسلامی دراینزمینه چنین است: «روز پنجشنبه در جادة اراک - قم، تشکیل‌دهندة سازمان مجاهدین خلق شاخة اراک و عامل درگیری شدید اراک که 200 زخمی به جای گذاشت، توسط برادران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قم دستگیر شد. ...»(4)گزارش خبرنگار کیهان نیز در همین مورد حاکی است: «ابوالقاسم توکلی عضو سازمان
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/6/1359، ص11؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه، مصاحبه خبرگزاری پارس با استاندار آذربایجان‌غربی.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص5.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 1/6/1359، ص14، خبرنگار انقلاب اسلامی از صومعه‌سرا.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص1، خبرنگار جمهوری اسلامی از قم.
مجاهدین خلق [منافقین] در بازرسی اتومبیل‌های جادة قم - اراک توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قم دستگیر شد. از وی مبلغ 8 میلیون ریال وجه نقد و برگ اعانة کمک به مجاهدین خلق به دست آمد. پس از انتقال به مقر سپاه در بازرسی از کیف دستی او در جاسازی کیف، اسناد و مدارک زیادی درمورد سپاه پاسداران، انجمن اسلامی دانشگاه علوم اراک و انجمن اسلامی بازار کشف شد. ...»(1)
ضمیمه گزارش333: گزارش خبرگزاری پارس از تاریخچة وضعیت گروه‌های سیاسی در آبادان بعد از انقلاب تا حدود چهار ماه و نیم پس از شروع جنگ تحمیلی
«کشف توطئه‌های ضدانقلاب - با کشف شبکه‌ای از هواداران سازمان پیکار در آبادان که به فعالیت‌های غیرقانونی و احتمالاً دادن اطلاعات نظامی به مزدوران بعثی مشغول بودند، به‌گفتة مقامات مسئول ابعاد توطئة ضدخلقی این گروه‌ها آشکار شد. گروهی از هواداران پیکار که متأسفانه در میان آنان پزشک و کارمند ارشد شرکت نفت نیز وجود دارد با بهره‌گیری از مدرن‌ترین تجهیزات مخابراتی، اطلاعات نظامی جبهه‌های جنگ را دریافت و در اختیار دشمن قرار می‌دادند. کشف چنین شبکه‌ای آن هم در شرایط خاص فعلی که اگر کوچک‌ترین گزارش نظامی از این کانال به دشمن برسد می‌تواند در سرنوشت یک ملتی تأثیر بگذارد و برای نظام نوپای جمهوری اسلامی فاجعه‌ای دردناک‌تر از تهاجم همه‌جانبة دشمنان باشد، بسیار قابل‌توجه است. عظمت فاجعه از این جهت است که دشمن بیرونی به مرزهای خاکیمان تجاوز می‌کند و چون دشمن است بنابراین حرجی متوجه او نیست؛ لیکن حضور چنین گروه‌هایی در میان جامعه که از تنعمات و آزادی‌های فردی و اجتماعی آن برخوردارند و در یک برهه‌ای از زمان صرف‌نظر از تضاد عقیدتی باید به‌حال آن جامعه مفید باشند، علیه آن به توطئه‌گری مشغول می‌شوند، قهراً از دشمن اصلی خطرناک‌ترند. با بررسی شرایط اجتماعی و سیاسی آبادان بعد از پیروزی انقلاب متوجه می‌شویم که این گروه‌ها در هر زمان برای این شهر و مردم آن مسئله‌ساز بوده‌اند. نخستین برخورد این گروه با مردم در شهر آبادان درست در شرایطی بود که تنها کمتر از دو ماه از پیروزی انقلاب می‌گذشت. در آن زمان نه مجلسی بود، نه دولت ثابت، نه قانون اساسی و نه رئیس‌جمهوری. کشور در شرایط انتزاع از یک نظام فاسد و ریشه‌دار به‌سوی یک نظام عدل بود. در چنین شرایطی که تنها پیام‌های رهبر انقلاب مشعر بر ضرورت حفظ وحدت و اجتناب از تفرقه‌افکنی بود که جامعة از بند استبداد رستة ما را رهنمود می‌ساخت، گروه‌های سیاسی توطئه‌های خود را در آبادان آغاز کردند. در اوایل فروردین 57 بود که گروهی از هواداران سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران با دردست‌داشتن پلاکاردهایی و دادن شعارهایی تحت‌عنوان بیکاری [حمایت از دیپلمه‌های بیکار]، نخست سازمان آموزش‌وپرورش و سپس ساختمان شهرداری را به اشغال خود درآوردند. حدود 12 روز از تحصن این گروه گذشت.(2)درخلال این مدت چه بسیار مقامات مسئول، معتمدین محل و مردم مسلمان با آنان برای برآوردن خواسته‌هایشان به گفت‌وگو نشستند، لیکن مؤثر واقع نشد و به تحصن و اشغال ساختمان شهرداری ادامه دادند. سرانجام مردم از تحریکات و اطلاعیه‌های آن‌چنانی آنان به تنگ آمدند و با توسل به قوة قهریه آنان را از شهرداری بیرون راندند که در جریان آن، چند نفری از هر دو طرف مجروح شدند. دراین‌میان 44 تن دیگر از هواداران این سازمان کتابخانة عمومی شهر را به تصرف درآورده و مبادرت به فعالیت سیاسی - نظامی کردند. اخطارهای مکرر دادگاه انقلاب و مقامات ذی‌صلاح مؤثر واقع نشد و مردم رأساً اقدام کردند و ساختمان را از اشغال آنان درآوردند که درجریان منازعة دو گروه عدهای از مردم براثر پرتاب سنگ اینان مجروح شدند. از این 44 نفر، تعدادی اسلحه و نارنجک دستی به دست آمد و پس از مدتی بازداشت، آزاد شدند. این وضع ادامه داشت. هرروز به‌بهانه‌ای، تحصن، راه‌پیمایی و اعتصاب می‌کردند و جایی را به اشغال خود
1) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص13، خبرنگار کیهان از قم.
2) تحصن این گروه حدود چندصد نفری، در ساختمان شهرداری آبادان همراه با اعتصاب غذا بود. اما در بررسی امر توسط نگارنده، اغذیه‌فروشی روبه‌روی شهرداری در آن زمان، به اینجانب گفت که آنها روزی 2000 ساندویچ از مغازة من خریداری می‌کنند. (براساس حضور میدانی و اطلاعات نگارنده)
در‌می‌آوردند. جالب اینجا بود که این گروه‌ها از عدم‌قاطعیت مسئولین سوءاستفاده کرده و به نصب شعارهای پارچه‌ای در معابر و نام‌گذاری شهر آبادان به نام "مسکو" و "جمهوری دمکراتیک خلق آبادان"(1)پرداختند. فعالیت این گروه‌ها و تبلیغات مسموم‌کنندة آنان رفته‌رفته گسترش یافت به‌گونه‌ای‌که هر شخصی که وارد آبادان می‌شد با خواندن شعارهایی که بر دیوارهای شهر نوشته شده بود، تصور می‌کرد به شهری در کشورهای آهنین وارد شده
1) در آبادان گروه‌های چپ بسیاری ازجمله سازمان چریک‌های فدایی خلق، پیکار در راه آزادی طبقة کارگر موسوم به "پیکار"، اتحادیة کمونیست‌ها، حزب توده و رنجبران (مائوئیست‌ها) و چند گروه کوچک دیگر فعالیت می‌کردند، اما برخلاف گزارش خبرگزاری پارس، هیچ‌گاه این گروه‌ها به خود جرئت ندادند که شهر آبادان را "مسکو" یا "جمهوری دمکراتیک خلق آبادان" بنامند. ماجرا از این قرار بود که فعالیت این گروه‌ها فوق تصور بود؛ یعنی تقریباً اکثر در و دیوارهای شهر و حتی کوچه‌ها و خیابان‌ها و حتی کفِ خیابان‌ها پر بود از شعارهای جورواجور کمونیستی و پلاکاردها و آرم‌های گوناگون؛ به‌طوری‌که اگر یک ناظر بیرونی، که خبر از وضعیت آبادان نداشت، وارد این شهر می‌شد تصور می‌کرد که به یکی از شهرهای بلوک شرق مثل لنینگراد یا مسکو قدم گذاشته است. نکتة جالب و درخور تأمل این است که وقتی گروه تحقیقات و اطلاعات سپاه به کمک برخی عوامل نفوذی خود به داخل این گروه‌ها راه یافت، به نکات جالب و تعجب‌برانگیزی رسید؛ ازجمله اینکه تعداد افراد فعال و اصلی برخی از این گروه‌ها از تعداد انگشتان یک یا دو دست تجاوز نمی‌کرد، اما با فعالیت شبانه‌روزی (و بیشتر شبانه) و بسیار زیاد موفق شدند جو شهر را دگرگون جلوه دهند. مثلاً تعداد افراد اصلی اتحادیة کمونیست‌ها حدود 11 نفر بود، افراد اصلی چریک‌های فدایی خلق نیز بیشتر از 10 نفر نبودند، حزب رنجبران 5 نفر بیشتر نبودند، پیکاری‌ها هم همین تعداد بودند، اما امکانات وسیعی در دست داشتند و از بهترین و گران قیمت‌ترین رنگ‌ها و پارچه‌ها برای شعارنویسی استفاده می‌کردند. بهترین و گران‌ترین کاغذ را برای اعلامیه‌ها و نشریات خود استفاده می‌کردند. البته گروه‌های مذهبی شهر هم بیکار نبودند، و بخش زیادی از توان خود را صرف پاک‌کردن و یا خراب‌نمودن شعارهای این گروه‌ها می‌کردند. گروه‌های مزبور، شبانه می‌نوشتند و پلاکارد نصب می‌کردند، و افراد حزب‌اللهی صبح همه را خراب می‌کردند. مثلاً اگر روی دیوار نوشته شده بود: «هفته‌نامه کار را بخوانید» توصیة ما به بچه‌های مذهبی شهر این بود که شعار آنها را با رنگ پاک نکنید، چراکه به مظلوم‌نمایی آنها کمک می‌کند، بلکه در کنار «هفته‌نامه کار را بخوانید» بنویسید: «و بخندید» و یا اگر می‌نوشتند: «برقرار باد جمهوری دمکراتیک خلق ایران» به‌جای پاک‌کردن، تنها یک آرم بزرگ "صلیب شکسته" که علامت "فاشیسم" است، رویش می‌کشیدند. این نوع از مقابلة تبلیغاتی بسیار هم تأثیرگذار بود و رفته‌رفته تعداد شعارنویسی‌ها کاهش محسوسی یافت. حزب توده هم به‌دلیل خیانت‌های خود در دوران دکتر مصدق، جایگاه چندان مقبولی در میان مردم نداشت و تنها برخی توده‌نفتی‌های قدیمی شرکت نفت، هنوز سنگ آن را به سینه می‌زدند، معمولاً یکی از شعارهای رایج حزب توده این بود: «حزب توده در خط امام» که به نیروهای مذهبی توصیه می‌شد به جای کندن پلاکاردهای آنها، پلاکارد دیگری در کنارش بگذارند و رویش بنویسند: «حزب توده، 50 متر جلوتر از خط امام». بههرحال، این‌گونه برخوردهای مقابله‌ای و تبلیغاتی طنزآمیز و هجوگونه کم‌کم در میان جوانان و نیروهای مذهبی، که بعضاً راه و چاه مقابله را نمی‌دانستند و به برخوردهای قهرآمیز و درگیری فیزیکی و لفظی متوسل می‌شدند، جا افتاد و بسیار تأثیرگذار بود. همچنین، در مقابله با تبلیغات شفاهی این گروه‌ها و به‌ویژه جنبش مجاهدین خلق (منافقین)، بچه‌های مذهبی شهر شروع کردند به آموزش عقیدتی و حتی خواندن کتاب‌های آنها؛ ازجمله خواندن خط به خط "مانیفست جورج پولیتزر" و "کاپیتال" "مارکس" و کتاب‌های انگلس و لنین و دیگر ایدئولوگ‌های مارکسیست، گوش‌دادن نوارهای "شناخت مارکسیسم" استاد مطهری و نوارهای "شناخت" دکتر بهشتی و بهزاد نبوی و خواندن کتاب سه جلدی درس‌هایی درباره مارکسیسم جلال‌الدین فارسی، تا بتوانند با عوامل باسواد این گروه‌ها که اغلب از دانشجویان کنفدراسیون اروپا و امریکا بودند که به آبادان آمده بودند، مقابله کنند. مشکل اصلی بچه‌های مذهبی در خط انقلاب، رویارویی با هواداران مجاهدین خلق (منافقین) بود؛ چراکه آنها خیلی اهل مباحثه نبودند و به‌جای آن به تحریک و ایجاد درگیری و بعد هم مظلوم‌نمایی و جذب هواداران بیشتر مبادرت می‌ورزیدند. جلوگیری از این درگیری‌ها نیز اغلب اجتناب‌ناپذیر بود. (براساس حضور میدانی و اطلاعات نگارنده)
است. برخوردهای این گروه‌ها با مردم ابعاد وسیع‌تری می‌یافت و اخطارهای مکرر امام‌جمعة این شهر، روحانیون و ارگان‌های انقلابی بی‌اثر بود. شهر آبادان حداقل هرهفته شاهد یک درگیری خیابانی بین مردم و این گروه‌ها بود. به‌عنوان‌مثال، تحصن 105 روزة بازماندگان سینما رکس در محل ادارة دارایی، بهانة خوبی به دست این گروه‌ها برای به‌اصطلاح پشتیبانی از بازماندگان متحصنین در ادارة دارایی داد. هرروز به‌عنوان پشتیبانی از بازماندگان سینما رکس راه‌پیمایی می‌کردند و در جریان برخوردهایی که پیش می‌آمد تعدادی مجروح می‌شدند و در یک مورد جوان 18 سالهای به نام جاسم بنی‌رشید [در روز 30/5/1359] شهید شد. این وضع ادامه داشت. این گروه‌ها کار را به آنجا رساندند که دو نوجوان آبادانی را که یک شب شعارهای کمونیستی را از دیوارها پاک می‌کردند، گرفته و مدت 24 ساعت در توالت یکی از خانه‌های تیمی خود حبس کردند. از این نوع و نمونه‌ها زیاد می‌توان ذکر کرد.(1)
به هر تقدیر، فعالیت گروه‌ها به‌علت نبودن ضابطة خاصی برای تعیین میزان آزادی احزاب و گروه‌ها ادامه یافت تا آغاز جنگ تحمیلی عراق به ایران. در این شرایط خاص که شهر آبادان یکباره ازسوی دشمن از زمین و هوا مورد حمله قرار گرفت، دست از فعالیت ضدمردمی خود برنداشتند. نخستین گروهی که در اوایل جنگ در جبهة خرمشهر به‌اتهام دادن اطلاعات نظامی به مزدوران عراقی دستگیر شدند، 9 تن از گروه‌های مارکسیستی بودند که هریک دو تا ده سال به زندان محکوم شدند. دومین گروه 68 تن از هواداران مجاهدین خلق [منافقین] بودند که گویا در همین زمینه فعالیت‌هایی در آبادان داشته، دستگیر و تحویل دادگاه شدند. سومین دسته در جبهة آبادان مرکب از 15 نفر از هواداران سازمان‌های مارکسیستی بودند که تعدادی سلاح را که توسط رزمندگان دلاور از ارتش عراق به غنیمت گرفته شده بود، سرقت کردند که دستگیر و تحویل دادگاه انقلاب شدند و سرانجام گروه 7 نفرة "پیشگام" که با تعدادی سلاح قصد خروج از آبادان را داشتند که دستگیر [شدند] و آخرین مورد هفته گذشته [اوایل دی‌ماه 1359] بود که گروهی مرکب از 17 تن از هواداران "پیکار" بودند که با مقداری وسایل مخابراتی و اسلحه و اعلامیه دستگیر شدند.(2)هرچند که کشف و دستگیری این گروه‌ها حکایت از هوشیاری و حضور بالقوة مردم در صحنة سیاسی دارد، لیکن رسیدگی عاجل به وضعیت این عده و ادامه یا عدم ادامة فعالیت این گروه‌ها، خاصه در آبادان ضرورت تام دارد. سخن آخر اینکه در نمازجمعة دیروز آبادان، فرمانده سپاه و امام‌جمعة آبادان از دولت مصرانه خواستند که نسبت به روشن‌کردن وضعیت این گروه‌ها هرچه زودتر اقدام کنند.»(3)
1) ازجمله در موارد مشابه دیگری، با برس رنگ روی صورت افرادی را که مبادرت به پاک‌کردن شعارها می‌کردند، رنگ‌آمیزی کرده و پس از زدن کتک مفصل، آنها را رها می‌ساختند.
2) در همان ایام (اوایل دی‌ماه 1359) زمانی‌که نگارنده با دو تن دیگر از نیروها، از خط مقدم برای آوردن غذا به داخل شهر آمده بودیم، در راه بازگشت با دخترخانمی مواجه شدیم که کنار لوله‌های نفت ظاهراً به‌دنبال چیزی می‌گشت. پس از پرس‌وجو از وی، اظهار کرد که همراه مادرش برای بردن اسباب و اثاثیه خانه‌شان از ماهشهر به آبادان آمده است. حکم ورود به آبادان با مهر ستاد فرمانداری آبادان مستقر در ماهشهر را نیز نشانمان داد. وقتی که از وی خواستیم که کیف دستی‌اش را به ما نشان دهد، ترسید و ناگهان شروع کرد به دویدن. من هم بدون اسلحه به دنبالش دویدم و درحالیکه نمی‌دانستم چگونه او را بگیرم، به او پشت پا زدم و او بر زمین افتاد. در بازدید از کیف دستی این دختر خانم - که حجاب درستی هم نداشت - یک نقشة کالک از آبادان با نقاطی که روی آنها علامت ضربدر خورده بود و یک بی‌سیم دستی و یک کلت کمری پیدا کردم. وقتی که به بررسی دقیق نقشه پرداختم، با نگاهی به اطراف، چشمم به پدافند روی استادیوم افتاد. به نقشه که نگاه کردم دیدم همان‌جا و جاهای دیگری که مقر پدافندهای ارتش بوده، همگی علامت‌گذاری شده است. دخترک را به مقر سپاه بردیم و تحویل نیروهای تحقیقات سپاه آبادان دادیم. بعداً فهمیدم آن بی‌سیمی که در کیف دستی وی یافت شد، برد بسیار زیادی داشته و وی بدین طریق با نیروهای عراقی در ارتباط بوده است. وی عضو یکی از گروه‌های مارکسیستی بود.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 290، تاریخ 14/10/1359، صص5 - 2، آبادان - خبرگزاری پارس، 13/10/1359.
1
در بررسی امروز روابط خارجی عراق، مهم‌تر از همه، ادامة بحران در روابط و مناسبات با ایران، جلب توجه می‌کند.(1)امروز یک عضو رهبری حزب بعث عراق، به نمایندگی از صدام حسین، سخنان شدیداللحنی علیه جمهوری اسلامی ایران ایراد کرد. گزارش بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد دراین‌مورد حاکی است:
«"توفیق" عضو رهبریت حزب بعث و مسئول امور کارگران حزب، صبح امروز کنفرانس ششم اتحادیة سندیکاهای کارگری را با [ابراز] سخنان [ی به نیابت از] پرزیدنت صدام حسین افتتاح کرد. "توفیق" طی این سخنان که به نیابت پرزیدنت صدام حسین ایراد کرد، گفت: "رژیم نژادپرست فارسی که بر ملت‌های ایران مسلط و با زور اسلحه حکومت می‌کند و هرروز جنایت‌های قتل را در حق فرزندان غیرفارسی ایران مرتکب می‌شود تا بتواند بدین‌طریق انقلاب عراق را از مأموریت‌های قومی خود مشغول [منحرف] سازد و به تجاوزهای مکرر بر مرزهای کشور دست می‌زند و مزدوران خود را برای انجام عملیات خرابکارانه و ارتکاب جنایت‌ها می‌فرستد. تمام اینها با برنامه مشکوکی که برخی آن را رهبری می‌کنند و در سلسلة ترورهای مبارزین عرب چون "صلاح‌الدین بیطار"، "موسی شعیب" و "ریاظ طه" [ریاض طه] و غیره از مبارزین نمایان می‌شود، هم‌زمان می‌آید." وی در پایان سخنانش کارگران را به فعالیت درجهت تحقق هدف امت عرب در راه آزادی فلسطین و سه جزیرة عربی دعوت کرد.»(2)-(3)
در کنار شعار رسمی آزادی فلسطین، برخورد ویژة گزینشی عراق با مقاومت فلسطین نیز مطرح است. در یک گزارش از نیروی زمینی ارتش ایران با ارزیابی "صحت دارد"، دربارة وضعیت تبلیغات سیاسی فرماندهان گارد مرزی عراق چنین آمده است: «اخیراً مقامات
فرماندهی نیروهای گارد مرزی کشور عراق به کلیة یگان‌های تابعه ابلاغ نموده است که نسبت به جمعآوری کتاب‌های مقاومت فلسطین و رژیم اردن در یگان‌ها سریعاً اقدام و پس از جمعآوری به دایرة توجیه سیاسی تحویل گردد.»(1)
در همین حال، به‌دنبال نزدیکی روزافزون دیپلماسی دو کشور عراق و امارات متحدة عربی؛ ازجمله درمورد تکرار ادعاهای مالکیت بر سه جزیرة ایرانی در خلیج‌فارس در اواخر هفتة گذشته، امروز «شیخ سرور بن محمد، رئیس دربار امارات متحدة عربی عازم بغداد شد. وی به‌هنگام عزیمت گفت که پیامی شفاهی ازسوی شیخ زاید بن سلطان آل‌نحیان [نهیان] رئیس امارات متحدة عربی برای صدام حسین دارد که دربارة روابط دوجانبة کشورها و اوضاع جاری کشورهای عربی می‌باشد.»(2)
1
به‌دنبال تشدید تحرکات و نقلوانتقالات نیرو و تجهیزات ارتش عراق در روزهای اخیر و نیز حملات مشترک دیروز عراق و عناصر ضدانقلاب داخلی وابسته، در منطقة عمومی قصرشیرین، امروز نیز ارتش عراق در این منطقه، در اقدام مشترک دیگری با مهاجمان مسلح غیرقانونی، به نیروهای مرزی ایران حمله کرد. گزارش مرکز فرماندهی سپاه غرب کشور دراین‌مورد حاکی است: «از ساعت 6 بامداد، درگیری شدیدی بین مهاجمین [ضدانقلاب] و نیروهای عراقی از یک‌طرف و ارتش و سپاه پاسداران در تنگة تورشابه [ترشابه] در شمال قصرشیرین در مرز عراق زیر تنگ‌هوان رخ داد که یکی از فدائیان امام شهید و یک نفر زخمی شدند.»(3)
همچنین بنا به گزارش شهربانی قصرشیرین، در ساعت 8 صبح امروز، عدهای با سلاح‌های سنگین به پاسگاههای تنگ‌تورس، منطقة تپه‌رش و پل‌ذهاب حمله کردند که نیروهای مستقر در محل به مقابله با آنان پرداختند. در این درگیری یک پاسدار شهید و یک پاسدار زخمی شد.(4)در ساعت 7 بعدازظهر، درگیری به تنگ‌هوان و تپه‌رش کشیده شد.(5)-(6)
فرماندار قصرشیرین در یک گفت‌وگوی خبری اظهار کرده است: «حکومت بعث عراق در ادامة فعالیت تبلیغاتی خود علیه جمهوری اسلامی ایران، گروگانهای ایرانی را به شدیدترین وجه شکنجه می‌دهد تا در برنامة رادیو تلویزیونی بغداد شرکت کنند و علیه ایران سخنرانی کنند. ...»(7)
امروز همچنین در ساعت 2 بعدازظهر، دو فروند هواپیمای میگ عراقی به روی قصرشیرین پرواز(8)و اقدام به عملیات شناسایی از قصرشیرین تا سومار کردند.(9)شامگاه امروز نیز در همین منطقه دو بار هواپیماهای میگ عراقی در آسمان ایران دیده شدند.(10)
1) سند شماره 287303 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت سیاسی انتظامی)، 1/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس از ابوظبی.
3) سند شماره 409288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص182، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، ص2، 1/6/1359.
4) سند شماره 43197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 3/6/1359؛ و - سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص163، بولتن خبری فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص2، هر دو سند به نقل از شهربانی قصرشیرین.
5) در ادامة این درگیری که تا ساعت 4 صبح روز بعد ادامه یافت، یکی از افراد سپاه پاسداران به اسارت ارتش عراق درآمد، 2 نفر مجروح شدند و یک نفر هم به شهادت رسید.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
7) روزنامه کیهان، 1/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین در مصاحبه با فرماندار قصرشیرین.
8) سند شماره 43243 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه غرب کشور به سپاه (مرکز فرماندهی)، 2/6/1359.
9) سند شماره 43238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران قصرشیرین به فرمانده سپاه مرکز، 2/6/1359.
10) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین به نقل از فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصرشیرین.
از سوی دیگر، گزارش ژاندارمری حاکی است که «در ساعت 11 امروز، حدود 200 نفر از نیروهای عراقی مشغول کندن سنگر در فاصلة پاسگاه نی‌کنه و مانگاهول عراق بوده و احتمال حمله به پاسگاههای خسروآباد و حیدرآباد از گروهان خان‌لیلی وجود دارد.»(1)دراینحال، گزارش صبح امروز خبرگزاری پارس از کرمانشاه نیز حاکی‌از واردکردن نیروهای رزمی و تانک‌ها و نفربرهای جدید به مناطق مرزی کشور است.(2)-(3)همچنین، برابر اعلام بی‌سیمی امروز تیپ3 ابوذر، «نیروی هوایی عراق قصد حملة هوایی به منطقة قصرشیرین را دارد.» در پایان این گزارش درخواست پشتیبانی هوایی شده است.(4)به‌دنبال این اعلام و نیز درپی انتشار اطلاعیه‌های ستاد عملیات مشترک غرب کشور مبنی‌بر احتمال حملة هوایی عراق، در سه استان کرمانشاهان، کردستان و ایلام حالت فوق‌العاده اعلام شد و برق این مناطق را قطع کردند.(5)
1
هم‌زمان با تحرکات و درگیری‌های مرزی در غرب کشور، تحرکات امروز عراق در منطقة مرزی خوزستان نیز محسوس بود. در برخی گزارش‌های ارسالی از این تحرکات، نگرانی‌هایی به چشم می‌خورد که حاکی‌از آمادگی‌نداشتن نیروهای مسلح خودی برای مقابله با حوادث احتمالی آتی است.
گزارش ادارة مرزبانی کشور به نقل از مرزبان خرمشهر، گویاست: «در ساعت 20 امروز، در نوار مرز حوزة پاسگاه خرمان از روبه‌روی قریة سعیدان، از خاک عراق به‌سوی مأمورین و برادران پاسدار که درحال گشت‌زنی بوده‌اند تیراندازی و به آتش آنان توسط مأمورین پاسگاه خرمان پاسخ داده می‌شود. این درگیری خسارات جانی و مالی نداشته است. دستور داده شد به عمل عناصر عراقی شدیداً اعتراض گردد.»(6)
در ساعت 23:05 دقیقة امروز نیز در مقابل پاسگاه شلمچه، ارتش عراق مبادرت به شلیک گلوله‌های منور کرد که این تیراندازی‌ها تا ساعت 8 صبح روز بعد (ساعت مخابرة گزارش)، همچنان ادامه داشته و نیروهای خودی نیز به تیراندازی‌ها جواب داده‌اند.(7)
از سوی دیگر، گزارش‌های خودی بیانگر وخامت وضعیت در منطقه مرزی خرمشهر است. ازجمله، امروز نیروی زمینی ارتش به لشکر92 زرهی اهواز دستور داد با مراقبت کامل، هرگونه نقلوانتقال نیروهای عراقی را در منطقة خرمشهر تحت نظر قرار دهد و وضعیت این منطقه را هر یک ساعت یک بار، مثبت یا منفی به نیروی زمینی گزارش کند.(8)
گزارش دیگری از ناحیة ژاندارمری خوزستان به فرماندهی لشکر92 زرهی، وخامت کلی اوضاع دفاعی خودی را مطرح می‌سازد: «باتوجهبه عملیاتی که دولت بعث عراق در نوار مرز غرب انجام داده و طبق اطلاعات موثق، دولت عراق در نظر دارد تمام نقاطی را که از سال‌ها
1) سند شماره 276935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه رکن3 - رکن2، 1/6/1359؛ و - سند شماره 141666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 2/6/1359.
2) ضمیمه دارد؛ گزارش خبرگزاری پارس از کرمانشاه درباره اوضاع غرب کشور.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
4) سند شماره 276718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 1/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین به نقل از مسئول روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور.
6) سند شماره 34656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی (اداره مرزبانی) به وزارت کشور، 2/6/1359؛ و - سند شماره 43283 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) مرکز فرماندهی به دفتر ریاست‌جمهوری (دفتر امور انقلاب)، 1/6/1359.
7) سند شماره 3882 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی به سپاه اهواز)، 4/6/1359، برابر اعلام لشکر92 زرهی.
8) سیدیعقوب حسینی و محمد جوادی‌پور، ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، جلد سوم، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، معاونت تبلیغات و روابط عمومی (دفتر سیاسی)، 1373، فصل اول، ص46.
پیش ادعای مالکیت روی آنها دارد و در توافق رژیم گذشته در الجزیره، جزء خاک عراق تلقی شده، با یک حملة هماهنگ و استفاده از نیروهای زرهی و پشتیبانی جنگنده‌های میگ به تصرف درآورد؛ لذا نظر آن فرماندهی را به موارد زیر جلب می‌نماییم: 1. پاسگاههای ژاندارمری در شرایط فعلی دارای آنچنان نیرویی نیست که بتواند دربرابر حملات زرهی حتی یک ساعت مقاومت کند. 2. برابر دستورالعمل‌های رسیده، منطقة خوزستان جنگی و ناحیه [ژاندارمری خوزستان] زیر امر لشکر قرار دارد. 3. تاجایی‌که اطلاع رسیده، نقاط مورد خطر: الف) پاسگاه طلائیة قدیم و زمینهای اطراف آن؛ ب) چاه نفت بیات و زمینهای اطراف آن؛ پ) چاه نفت شماره60 و زمینهای اطراف آن؛ ت) پاسگاه کوشک و زمینهای اطراف آن، در معرض خطر جدی قرار دارد. بنابراین تا حمله آغاز نشده، استدعا دارد هر اقدامی که لازم است معمول فرمایند و به هر شکلی که صلاح می‌دانید نیروهای ژاندارمری جابه‌جا و مورد استفاده قرار گیرند.»(1)
گزارش اطلاعات سپاه اهواز نیز حاکی‌از آماده‌باش کامل یگان‌های زرهی عراق در استان بصره است، به‌طوری‌که مرخصی نیروهای عراقی لغو شده و یگان‌ها در تمرینات آمادگی شرکت می‌کنند.(2)همچنین، باتوجهبه تحرکات و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات ازسوی عراق در مناطق البدره و زرباطیه، گردان گارد ساحلی ژاندارمری خسروآباد آبادان، اقدامات حفاظتی و مراقبتی خود را شدت بخشید.(3)از سوی دیگر، در ساعت 20:45 دقیقه امروز، 10 فروند هواپیمای جنگندة عراقی ازطرف تپه 343 به‌طرف دزفول با شعاع پرواز بالا خاک ایران را مورد تجاوز قرار دادند.(4)
1
هم‌زمان با شدت‌یافتن تحرکات ایذایی و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات ارتش عراق در مرزهای خوزستان، عوامل داخلی وابسته به این رژیم نیز بر شدت فعالیت‌های خود در قالب عملیات بمب‌گذاری، خرابکاری، جاسوسی و عبور غیرقانونی از مرزهای این منطقه افزوده‌اند.
دراین‌خصوص، گزارش خبرگزاری پارس حاکی است: انفجاری که در ساعت 24 روز گذشته در لوله‌های گاز ایستگاه 7 آبادان - ماهشهر براثر بمب‌گذاری روی داد و موجب آتش‌سوزی مهیبی به طول صد متر در خطوط لوله‌های گازرسانی شد، ساعت 1:55 دقیقه بامداد امروز، کاملاً مهار گردید.(5)
همچنین، دو بمب که در نزدیکی فلکه شهدای اهواز در کنار دفتر روزنامة جمهوری اسلامی کار گذاشته شده بود، با هشیاری مأموران شهربانی کشف و خنثی شد.(6)سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دشت آزادگان نیز بمب نیرومندی به وزن چهار کیلوگرم را در نزدیکی روستای فنیخی از توابع بستان، کشف و خنثی کرد.(7)در شهرستان دزفول نیز بامداد امروز، براثر انفجار بمب در یک خانة مسکونی که در اتومبیل صاحب‌خانه کار گذاشته شده بود، شخص مذکور کشته و یک پسربچه مجروح شد.(8)
1) سند شماره 343519 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن سوم) به فرماندهی لشکر92 زرهی، 1/6/1359.
2) سند شماره 43275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه اهواز به اطلاعات سپاه مرکز، 1/6/1359.
3) سند شماره 294 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گردان گارد ساحلی ژاندارمری خسروآباد به فرمانده گارد ساحلی (رکن سوم)، 1/6/1359.
4) سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بوکان)، ص43، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص3.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/6/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از اهواز.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4.
8) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص13، خبرنگار کیهان از اهواز؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص5، به نقل ازخبرگزاری پارس از اهواز.
دراینحال، گزارش واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه خرمشهر دربارة عبور افراد وابسته به عراق از نوار مرزی طویحات حاکی است: «اخیراً گزارش‌های متعددی رسیده که عدهای در اوایل شب (ساعت 5/9 تا 11) و در سپیده‌دم (ساعت 4 تا 5/5) در روزهای متناوب به‌وسیلة تیوپ‌های اتومبیل و یا قایق‌های کوچک [از مرز آبی اروند] عبور کرده و مواد منفجره وارد می‌نمایند.»(1)
از سوی دیگر، در ادامة مبارزه با عوامل داخلی و نیز پیشگیری از نفوذهای مکرر جاسوسان عراقی، گزارش دایرة تحقیقات سپاه دشت آزادگان حاکی‌از نفوذ افراد بومی همکار با سپاه این شهر در 1 شهریور 1359 به آن‌سوی مرز و کسب اطلاعات از اقوام و وابستگان جاسوسان عراقی دربارة تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق می‌باشد.(2)همچنین، در مبارزه با جاسوسان وابسته به عراق، یک عراقی به نام شیخ حسن شیخ عبدالله که در لباس روحانیت به‌منظور جاسوسی و ترور به ایران فرستاده شده بود، توسط پاسداران دستگیر و به دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان (مرکز اهواز) تحویل شد.(3)
1
تحرکات و درگیری‌های خونین گروه‌های مسلح معارض با نظام در غرب کشور و نیز مقابلة نیروهای خودی با این گروه‌ها همچنان ادامه دارد.
در ادامة عملیات پاکسازی منطقة شمال‌غربی کامیاران - که از روز پنجشنبة گذشته آغاز شده است - امروز یک ستون ارتشی که به‌همراه سپاه پاسداران برای پاکسازی به این منطقه رفته بودند، در ساعت 7 صبح، با مهاجمان ضدانقلاب درگیر شدند. این درگیری تا ساعت 16:50 دقیقه (ساعت مخابرة خبر)، همچنان ادامه داشته است و تا این ساعت، 3 پاسدار شهید و 10 تن مجروح شده‌اند.(4)گزارش‌های تکمیلی دربارة این حادثه حاکی است 4 نفر از نیروهای ارتشی شهید و چند نفر مجروح شده‌اند و یک عراده توپ و یک دستگاه نفربر خودی نیز منهدم شده است. از مهاجمان ضدانقلاب نیز 3 نفر دستگیر شدند، اما از میزان دقیق تلفات آنها اطلاعی در دست نیست.(5)
اما در آخرین گزارش که روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور درمورد این عملیات در منطقة کامیاران صادر کرده، آمده است: «به‌دنبال پاکسازی روزهای قبل در شمال‌غربی کامیاران، امروز در حوالی دهکده‌های ماویان، قره‌گل، تیانه، کوبِگار، تخته‌سنگی و چشمه سفید، درگیری شدیدی بین مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] که جهت منهدم‌ساختن واحد اعزامی کمین کرده بودند، رخ داد که طی آن 133 تن از مهاجمین [ضدانقلاب] به هلاکت رسیدند و 40 نفر از آنها با سلاح‌های سبک و سنگین خود تسلیم شدند. ...»(6)دراین‌باره اطلاعیه‌ای نیز در ساعت 11:55 دقیقة امروز، ازسوی ستاد عملیات غرب کشور خطاب به اهالی شمال‌غرب کامیاران و دهات و روستاهای اطراف این منطقه منتشر و چندین‌بار از رادیو صدای کرمانشاه قرائت شد؛ در این
1) سند شماره 43263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مسئول امور انتظامی استانداری خوزستان به فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان، 1/6/1359.
2) سند شماره 296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دایره تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دشت آزادگان به واحد تحقیقات سپاه اهواز، 2/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص3، خبرنگار کیهان از اهواز؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص11؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
4) سند شماره 43264 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه غرب به مرکز فرماندهی سپاه مرکز، 1/6/1359.
5) سند شماره 43213 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 3/6/1359؛ و - سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1، 4/6/1359، برابر اعلام ژاندارمری مستند به گزارش پاسگاه کامیاران.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/6/1359، صص 1 و 2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4، هر دو به نقل از روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور.
اطلاعیه از مردم خواسته شده است «باتوجهبه اینکه منطقه به‌شدت تحت محاصرة نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران درآمده و برای ازمیان‌بردن ضدانقلاب درصورت لزوم از زمین و هوا به مناطق یادشده حمله خواهد شد، مناطق مورد بحث را تخلیه کنند.»(1)که درنتیجه، بسیاری از اهالی روستاهای مذکور با نشان‌دادن پرچم سفید، همبستگی خود را اعلام داشتند و تعدادی از مهاجمان را تحویل نیروهای انقلاب دادند.(2)
دراینحال، همراه با این‌گونه درگیری‌های شدید در مناطق کردنشین، تحرکات گروه‌های سیاسی مسلح غیرقانونی با همکاری و هدایت مستقیم رژیم عراق امروز نیز ادامه داشت. دراینزمینه، یک گزارش از منابع اطلاعاتی ارتش جمهوری اسلامی حاکی است که امروز «رئیس استخبارات شمال عراق و فرمانده اطلاعاتی خانقین به نام سرهنگ صالح به اتفاق نمایندة حزب دمکرات کردستان ایران از پایگاه‌های عراقی چهارکلا، قوره‌تو، پرویزخان، چیارفا و بردعلی بازدید نموده‌اند. قصد این عده از سرکشی به پایگاه‌های مذکور، مذاکره با مسئولین گروه‌های مسلح ایرانی وابسته به عراق به‌منظور اعزام آنان به مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی مانند سردشت و کردستان بوده است و دستور داده‌اند هرچه زودتر با افراد تحت فرمان خود به این نقاط بروند.» این گزارش می‌افزاید: «سرپرستان و نیز افراد مسلح تحت فرمانشان عنوان داشته‌اند به‌علت ناآشنایی با این مناطق، قادر به مقابلة مفید با نیروهای ایرانی نخواهند بود و درخواست نموده‌اند کماکان در مناطق مربوط به خود مانند پاوه و نوسود اقدامات خود را علیه نیروهای نظامی ایران دنبال نمایند، لکن مقامات مسئول عراقی زیر بار نرفته و تأکید نموده‌اند حتماً بایستی به محل‌های یادشده بروند.»(3)-(4)
یک گزارش دیگر دربارة همدستی و حمایت عراق از این گروه‌ها حاکی است: «اخیراً دولت عراق مقادیر زیادی مهمات و تجهیزات برای گروه‌های ضدانقلاب از منطقة پنجوین به بانه ارسال داشته که برای تقسیم آن بین گروه‌های غیرمسئول نزاع درگرفته و اکنون مهمات در منطقة بانه می‌باشد.»(5)خبر دیگر اینکه: «تعداد زیادی در حدود 400 نفر از ضدانقلابیون در جاده مابین مریوان به بانه (در محلی به نام قیچیان یا قیجان از دوآب به‌طرف بانه)، سنگر گرفته و قصد حمله به سپاه را دارند.»(6)گزارش دیگری از همین نوع حاکی است: «تعداد 200 نفر از عناصر مهاجم از مهاباد به سنندج وارد و در اطراف سیلو مستقر گردیده‌اند.»(7)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 2/6/1359، ص2، هر دو به نقل از روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور.
3) در ذیل همین گزارش در بخش ملاحظات، آمده است: «اکثریت قریب به اتفاق افراد مسلح وابسته به سردار جاف و پالیزبان و نیز گروه‌های مسلح دیگر را ایرانیان متواری به مناطق مرزی کرمانشاه تشکیل می‌دهند. این افراد به‌لحاظ مسائلی ازقبیل خویشاوندی نزدیک با پیشمرگان کرد وابسته به دولت ایران و ساکنین روستاهای مرزی، در درگیری‌ها جدیت نداشته و از شدت عمل‌های لازم احتراز می‌نمایند. اینچنین روشی از دید مقامات عراقی مخفی نمانده و بدین‌ترتیب که متواریان قلخانی و مناطق مرزی کرمانشاه را به مناطق مرزی آذربایجان‌غربی و کردستان اعزام و جای آنان [را] با افراد مسلح آن مناطق پر می‌نمایند.»
4) سند شماره 409241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص336، از ستاد مشترک ارتش (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359؛ و - سند شماره 50714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص277 و همان (سردشت)، ص130.
5) سند شماره 409288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص243، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 1/6/1359، ص1، برابر اعلام لشکر28.
6) سند شماره 43282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص165، از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه سنندج - بانه - مریوان، 1/6/1359.
7) سند شماره 43266 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکز فرماندهی سپاه به سپاه سنندج، 1/6/1359.
1
درحالیکه دو روز بیشتر به آخرین مهلت ارتش(1)برای ورود به شهر مهاباد باقی نمانده است، امروز یک عملیات ویژه علیه برخی رهبران نظامی حزب دمکرات کردستان به وقوع پیوست. در اطلاعیه‌ای که سپاه پاسداران ارومیه در توضیح این عملیات انتشار داده، آمده است: ساعت 20 بعدازظهر امروز، در عملیات ویژه‌ای توسط گروه شهید "چغند" از واحد ضربت سپاه ارومیه، در شهرستان مهاباد، سرگرد عباسی مسئول عملیات نظامی حزب دمکرات کردستان و عامل خلع‌سلاح پادگان مهاباد در اسفندماه 1357 و طراح عملیاتی که چهل روز پیش موجب شهادت 15 نفر از نیروهای سپاه پاسداران در روستای "بند" ارومیه گردید، به‌همراه 2 سروان فراری، چلبی و محمود صالحی کشته و تعدادی از پیشمرگان حزب دمکرات زخمی شدند. احتمالاً سرهنگ فراری قادری از سران حزب دمکرات کردستان نیز جزء زخمی‌ها باشد. در این عملیات یکی از رزمندگان پاسدار شهید و دیگری سالم به پایگاه خود بازگشت. جنازة پاسدار شهید در دست حزب دمکرات می‌باشد.(2)
از سوی دیگر، باتوجهبه اینکه نیروهای سپاه و ارتش خود را برای یک حملة گسترده به مهاباد و شهرها و روستاهای اطراف آن آماده می‌سازند، سپاه ارومیه در فکر تمهیدات خاصی برای حضور نیروهای خود در شهر مهاباد است. در گزارش سپاه ارومیه آمده است: «درپی شروع عملیات در مهاباد، قرار شده افراد سپاه با لباس ارتشی وارد و بعد از مدتی به لباس سپاه درآیند؛ چون هیئتی از مهاباد در ملاقات [دیروز خود] با استاندار [آذربایجان‌غربی در] ارومیه اصرار داشتند که سپاه وارد شهر نشود و تنها ارتش، شهربانی و ژاندارمری عمل نمایند. با استاندار و فرمانده لشکر [توافق] و قرار شد [نیروهای] سپاه [پاسداران] لباس ارتشی بپوشد.»(3)
همچنین، ژاندارمری ارومیه خبر از یک درگیری میان اکیپ گشتی پاسگاه "آغ‌بلاغ" در قریة "سنگر" از توابع اشنویه، با مهاجمان مسلح معارض با نظام می‌دهد. در این درگیری که از ساعت 15:40 دقیقة امروز به مدت دو ساعت ادامه داشت، به نیروهای خودی تلفاتی وارد نشد و 5 نفر از مهاجمان ضدانقلاب مجروح شدند.(4)
همچنین به گزارش خبرگزاری پارس، ساعت 22:15 دقیقة امروز، تعدادی سارق مسلح در گردنة "قوشچی" در مسیر راه سلماس - ارومیه، راه را بر چند اتومبیل بسته و قصد غارت اموال مسافران را داشتند، اما با اقدام و دخالت به‌موقع نیروهای ژاندارمری موفق به این کار نشده و گریختند.(5)
1) مهلت خلع‌سلاح عمومی ازسوی لشکر64 ارومیه که تا 31 مرداد 1359 بود، بنا به درخواست 14 تن از نمایندگان اعزامی مهاباد به ارومیه و موافقت استاندار آذربایجان‌غربی، حسین طاهری، تا روز 3 شهریور 1359 تمدید شد. ر.ک: روزشمارهای 30/5/1359 و 31/5/1359.
2) سند شماره 425528 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص169، از سپاه ارومیه به سپاه (مرکز فرماندهی - عملیات)، 2/6/1359؛ و - سند شماره 43204 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب کشور به مرکز فرماندهی سپاه، 3/6/1359؛ و - سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص162، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص1؛ و - سند شماره 43240 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه و اطلاعات مرکز، 2/6/1359؛ همچنین ر. ک: روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از ارومیه به نقل از اطلاعیه سپاه پاسداران ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از ارومیه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4.
3) سند شماره 101567 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه مرکز، 1/6/1359.
4) سند شماره 43259 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 3/6/1359، برابر اعلام ناحیه ژاندارمری ارومیه مستند به گزارش پاسگاه ژاندارمری آغ‌بلاغ.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
در عملیات پاکسازی هفت روستای تابع شهرستان سلماس نیز که از 24 مرداد گذشته با تلاش سپاه پاسداران آغاز و امروز پایان یافت، 145 قبضه سلاح از انواع مختلف کشف و ضبط شد.(1)همچنین باتوجهبه اینکه در ماکو آخرین مهلت خلع‌سلاح 31 مرداد 1359 بوده است، اهالی در حدود 70 قبضه اسلحه به سپاه این شهر تحویل دادند.(2)
دراینحال، تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی همچنان ادامه دارد. بخشی از این تحرکات را می‌توان درارتباط‌با وضعیت خاص و بحرانی مهاباد و شهرهای اطراف آن تحلیل کرد. دراینزمینه، گزارش ستاد مشترک ارتش حاکی است: امروز «دمکرات‌ها و کومه‌له پرسنل خود را از شهرهای پیرانشهر، مهاباد و بوکان جمعآوری [کردند] و فقط عناصر انتظامات در داخل شهر گذاشته‌اند و احتمال می‌رود به منطقه دولتو و کوشه یا به نقطة نامعلومی رفته باشند.»(3)گزارش دیگری نیز از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «حزب دمکرات کردستان اخیراً عدة زیادی از افراد خود را در درة قاسملو جمع نموده و قصد دارند این منطقه را مرکز عملیات خود قرار داده و به واحدهای مستقر در اشنویه و نقده و احیاناً پاسگاههای ژاندارمری ضربه وارد سازند.»(4)
بخش دیگری از تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب نیز در قالب بمب‌گذاری و کاشت مین در نقاط حساس یا آتش‌زدن خرمن‌ها به وقوع می‌پیوندد. سپاه ارومیه در گزارشی به نقل از منابع اطلاعاتی خود، ضمن توجه‌دادن به لزوم هوشیاری و مراقبت بیشتر، اعلام کرد: «ضدانقلاب قصد دارد ماشین‌های محتوی مواد منفجره را در نقاط حساس کشور منفجر کند.»(5)امروز همچنین درحوالی اشنویه براثر انفجار مین، یک خودرو ارتشی آسیب دید و سرنشینان آن زخمی شدند.(6)از زنجان نیز خبر می‌رسد که گروهی ناشناس دو خرمن متعلق به روستای قفس‌آباد از توابع شهرستان ابهر را به آتش کشیدند. دراین‌خصوص دو نفر نیز دستگیر شدند.(7)
1
امروز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان اطلاعیه‌ای دربارة کشف یک شبکة جاسوسی در دایرة اسقفی ایران در اصفهان و دستگیری اکثر عوامل و عناصر این شبکه انتشار داد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است:
«یکی از این سازمان‌ها تحت‌عنوان اسقفی اعظم معروف است که مجموعه‌ای از جاسوسان بین‌المللی و ورزیده در آن تشکل یافته‌اند و مرکزیت آن به نام کلیسای اسقفی در اورشلیم و خاورمیانه مشهور است و دوایر مختلف آن در کشورهای منطقه گسترش دارد. ... دایرة اسقفی ایران واقع در اصفهان به سرپرستی اسقف "حسن دهقانی" که سمت اسقفی اعظم اورشلیم و خاورمیانه را نیز عهده‌دار است، با بهره‌گیری از جاسوسان بسیار کارکشته و پرسابقه همچون کشیش "ایرج متحده" (یهودی که سر از کشیشی کلیسای اسقفی درآورده) و اکنون در بازداشت به سر می‌برد و به مدت 30 سال است که پس از طی دوره‌های ویژه در انگلستان و اسرائیل به خدمت دایرة اسقفی
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص4، به نقل از مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارومیه.
2) سند شماره 425532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، ص32، از فرمانده سپاه مرکز به فرمانده سپاه ارومیه، 1/6/1359.
3) سند شماره 43258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص247، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 2/6/1359.
4) سند شماره 43269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص160، از سماجا (رکن2) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 1/6/1359.
5) سند شماره 43239 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 1/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص4، خبرنگار کیهان از ارومیه، به نقل از حسین طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه، در تماس با استاندار آذربایجان‌غربی.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس از زنجان.
درآمده و در شهرهای تهران، اصفهان، شیراز فعالیت داشته و یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های جاسوسی وابسته به اینتلیجنت سرویس محسوب می‌شود. ...» در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است:
«دایرة اسقفی دارای شعباتی در مراکز استان‌های شیراز، کرمان، یزد، تهران و خوزستان بوده که هرکدام از این شعب خود مؤسسات مختلفی در اختیار و زیر نفوذ داشته‌اند. در یکی از صدها سندی که از دایره اسقفی به‌دست‌آمده و دررابطه‌با کودتای اخیر در ایران می‌باشد ذکر شده است که مبلغ 500 میلیون دلار امریکایی از یک منبع "سیا" برای دایره اسقفی رسیده که بایستی این مبلغ بین بعضی از پرسنل ارتش ایران، رهبران بهائی و ضدانقلابیون توزیع شود و همچنین از تحویل 300 کیلوگرم تی. ان. تی و مقداری فیوز انفجاری به عناصر و گروه‌های مخالف در ایران صحبت شده است. و این سند بیانگر این امر است که طراحی بمباران بیت امام و سایر نقاط استراتژیکی در تهران و قم به‌صورت هماهنگ بین دو سرویس جاسوسی فوق‌الذکر مورد مطالعه قرار گرفته است. و در همان سند از قول طراحان "سیا" اظهار شده که ما نقشه‌های مختلفی داریم: اولین نقشه، تشکیل‌دادن یک گروه کوچک است و تأسیس گروه‌های مقاومت در ایران به‌عنوان یک ضرورت؛ و گفته‌اند که ما نمی‌توانیم ساکت بنشینیم و مجاز نیستیم، رژیم فعلی و رهبران مذهبی ما را از ایران بیرون می‌رانند و اگر ما ساکت بنشینیم همة دوستانمان را در ایران از دست خواهیم داد. و اضافه شده که رهبران مذهبی چیزی نیستند، ولی یک گروه قاتل و تروریست هستند که باید بی‌درنگ آنها را بکشیم.» در پایان گزارش سپاه آمده است که درحالحاضر اکثر اعضای خارجی و داخلی این شبکه مرموز دستگیر شده‌اند و در بازداشت به سر می‌برند.(1)
1
درحالیکه کمتر از دو ماه و نیم به انتخابات ریاست‌جمهوری در امریکا باقی مانده است و مطبوعات داخلی و خارجی، به‌ویژه رسانه‌های وابسته به شرق همچنان دربارة توطئه‌های امریکا در ایران، به تفسیر و تحلیل می‌پردازند، امروز روزنامة انقلاب اسلامی در سرمقالة خود به قلم اسماعیل رضایی از یک‌سو با اشاره به تأثیر تعیین‌کنندة ماجرای گروگان‌ها بر سرنوشت انتخابات در امریکا و از سوی دیگر، با محتمل‌دانستن توطئه‌ای که جک اندرسون آن را در هفتة پیش مطرح کرد، چنین نوشت:
«... قرائن و شواهدی که نشانة احتمال طراحی چنین توطئه‌هایی می‌تواند باشد عبارت است از: 1. اعزام 1800 تفنگ‌دار دریایی امریکا به پایگاهی در دریای عمان که انتقال آنها به آب‌های خلیج‌فارس به‌سرعت امکان‌پذیر است. 2. تا انتخابات ریاست‌جمهوری امریکا کمتر از دو ماه و نیم باقی مانده است و از آنجا که مسئلة گروگان‌ها اثری تعیین‌کننده در انتخابات رئیس‌جمهور دارد، کارتر باید قبل از اتمام این مدت دست به عمل شود. برای کارتر این مسئله که طرح کاملاً اجرا شود و یا آنکه شکست بخورد اثر چندانی ندارد؛ مهم آن است که وی طرحی را اجرا کند که ازطریق تبلیغات بتواند فعال‌بودن خود و اینکه مسئلة گروگان‌ها برایش اهمیت دارد را به رأی‌دهندگان امریکایی تفهیم کند. 3. با کنار رفتن "کندی" به نفع کارتر، شانس وی در انتخابات افزایش بیشتری یافته است و باتوجهبه اینکه احتمال بردن انتخابات را دارد، برای
1) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از اصفهان.
افزایش این شانس احتمال انجام هر توطئه‌ای نمی‌تواند بعید باشد. 4. اگرچه سخنگوی کاخ سفید اظهارات جک اندرسون را تکذیب کرده، اما [با] سابقه‌ای که از وی درمورد [افشای] واترگیت [و سقوط نیکسون] وجود دارد، باید به اظهارات وی دقت بیشتری شود. ...»
در بخش دیگری از سرمقالة روزنامة انقلاب اسلامی آمده است: «نامزد دیگر ریاست‌جمهوری رونالد ریگان از حزب جمهوری‌خواه به‌مراتب از کارتر افراطی‌تر و فاشیست‌تر می‌باشد. وی اعلام کرده است که برای حل مسئله گروگان‌ها باید دست از راه‌های مسالمت‌آمیز برداشت و با یک اقدام نظامی 24 ساعته جان گروگان‌ها را نجات داد!!... جالب‌توجه است که معاون ریگان، جورج بوش، یکی از رؤسای سابق "سیا" می‌باشد. بوش یکی از خطرناک‌ترین مهره‌های "سیا"ست که در آغاز ریاست‌جمهوری کارتر قرار بر محاکمة وی بود و حال آنکه اوضاع آنچنان به نفع نیروهای افراطی مساعد شده که فردی مثل بوش ازطرف نامزد حزب جمهوری‌خواه به‌عنوان معاون انتخاب شده است. ...»(1)
1
تحرکات و نقل‌وانتقال‌های ناوگان‌های امریکایی در خلیج‌فارس و دریای عمان از یک‌سو و وضعیت بی‌ثبات کشور از سوی دیگر، به‌ویژه در مناطق مرزی غرب و شرق کشور و تشدید تحرکات و فعالیت‌های ضدنظام در این مناطق، نگرانی‌هایی در مسئولان نظامی و انتظامی کشور برانگیخته است که در قالب گزارش‌های مختلف بروز می‌کند. ازجمله دراین‌مورد امروز ستاد مشترک ارتش در گزارشی وضعیت تحرکات مناطق مرزی، به‌ویژه شرق کشور را چنین بیان می‌کند:
«1. چندین لشکر ارتش سرخ در هرات متمرکز شده‌اند تا درصورت تجاوز امریکا، به ایران وارد شوند. 2. یک لشکر 1000 نفری صهیونیست‌ها [نیروهای متجاوز بعث عراق] در نوار مرزی ایران و عراق متمرکز و قصد حمله به ایران را دارند. 3. افراد نواحی هشتاران افغانستان ازطریق رود هیرمند به مرز ایران وارد و احتمال نفوذ افراد خرابکار حزب پرچم و خلق افغانستان از این راه وجود دارد. 4. در بین مردم این نگرانی به وجود آمده که تقریباً امریکا قصد حمله به ایران را دارد.»(2)همچنین گزارش دیگری از منابع اطلاعاتی خودی از منطقة شرق کشور حاکی است: «عدة کثیری از چریک‌های آموزش‌دیدة بلوچ ایرانی، افغانی و پاکستانی در منطقه وارد پایگاه چریکی اتحادیة بلوچستان واقع در نظرآباد گردیده‌اند. گفته می‌شود هدف آنها حمله به پاسگاه‌ها و سپاه پاسداران و ترور روحانیون و طرف‌داران آنان و انجام خرابکاری می‌باشد.»(3)
2
شامگاه امروز، کمیسیون بررسی علت شکست نظامی امریکا در حمله به طبس و نجات جان گروگانهای امریکایی، نتیجة بررسی‌های خود را اعلام کرد. در گزارش کمیسیون تحقیقاتی ایالات متحدة امریکا آمده است: «به‌احتمال‌قوی علت شکست عملیات نظامی امریکا برای
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 1/6/1359، صص1 و آخر.
2) سند شماره 432274 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (رکن3) مرکز فرماندهی به نزاجا (اطلاعات)، 1/6/1359، برابر اعلام شاجا مستند به گزارش شهربانی مشهد.
3) سند شماره 409288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص244، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 1/6/1359، ص3.
نجات گروگان‌ها در ایران، تلاش اغراق‌آمیز و سری نگه‌داشتن برنامة عملیات بود.» رئیس این کمیسیون تحقیقاتی در نشستی مطبوعاتی گفت: «علل دیگر شکست این عملیات، شتاب زیاد در تهیه‌کردن برنامة آن بود، و به‌علت تلاش فوق‌العاده و سری نگه‌داشتن این برنامه، با کارشناسان مربوط پیرامون جزئیات آن مشورت لازم به عمل نیامده بود و تمرینات کافی برای تعلیم‌دادن سربازان شرکت‌کننده در عملیات صورت نگرفته بود.» وی افزود: «درصورتی‌که این اشکالات وجود نداشت، عملیات طرح‌ریزی‌شده می‌توانست با موفقیت انجام گیرد.»(1)
1
وضعیت درآمد ارزی ایران از محل صادرات نفت، باتوجهبه مشکلات تحریم اقتصادی غرب علیه ایران، در مصاحبة امروز علی‌اکبر معین‌فر، وزیر نفت کشور، اعلام شد.
وی در گفت‌وگو با خبرگزاری پارس گفت: «درآمد جمهوری اسلامی ایران در مردادماه سال جاری بابت فروش نفت به خارج از کشور معادل 808 میلیون و یک‌صد هزار دلار یعنی برابر 5 میلیارد و 685 میلیون ریال بوده است و به‌طور متوسط در مردادماه سال جاری، ما روزانه معادل 26 میلیون دلار درآمد نفتی بابت فروش نفت به خارج از کشور داشته‌ایم که این فروش کلاً با ارز آزاد بوده است و صورت معاملة تهاتری ندارد. به این ترتیب و با جمع مبالغی که در چهارماهة اول سال عاید ایران گردیده است مجموع درآمد نفتی ایران در پنج‌ماهة اول سال 1359 معادل 6 میلیارد و 13 میلیون و 530 هزار دلار می‌گردد.»
وزیر نفت سپس افزود: «میزان تولید ما درحالحاضر 000,700,1 بشکه در روز است که از این میزان رقمی بیش از یک میلیون بشکه در پالایشگاه‌های داخلی تصفیه می‌شود و بقیه به‌صورت نفت خام به خارج صادر می‌گردد. به‌علاوه، قسمتی از فرآورده‌های پالایشگاه‌ها در حدود 300 هزار بشکه در روز به‌صورت نفت کوره و سایر فرآورده‌ها به خارج صادر می‌شود و با این ترتیب، صادرات ما درحالحاضر اعم از نفت خام و فرآورده‌ها حدود یک میلیون بشکه در روز است.»
وی افزود: «با جو سیاسی و محاصرة اقتصادی موجود، پیش‌بینی می‌شود که در ماه‌های دیگر سال نیز درآمد ما از جهت فروش نفت به خارج از کشور حدود 30 میلیون دلار در روز باشد و به این ترتیب، در هفت ماه دیگر سال حدود 7 میلیارد [دلار] درآمد نفتی خواهیم داشت و جمع درآمد نفتی سال 1359 ایران حدود 13 میلیارد دلار خواهد شد که از مبلغ پیش‌بینی‌شده در بودجة کشور 10 میلیارد کمتر است؛ لکن باتوجهبه اینکه دراثر فشارهای اقتصادی و مشکلاتی که برای ورود کالا به ایران موجود است، واردات کالا نیز به ایران محدود شده است، مبلغ 13 میلیارد ارز حاصله از صدور نفت، بیش از میزان ارزی است که اینک کشور برای ورود کالا به آن نیازمند است و سازمان برنامه‌وبودجه در تهیة بودجة اضطراری سال جاری همین مبلغ 13 میلیارد دلار را ملاک قرار داده است.»(2)
ضمیمه گزارش338: مروری بر سابقة روابط ایران و عراق در بیان وزیر خارجة دولت موقت
روزنامة کیهان در شمارة امروز خود متن سخنرانی ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه دولت موقت را - که در شرایط کنونی سرپرست و نماینده امام در مؤسسه فرهنگی کیهان می‌باشد - درج کرد. یزدی این سخنان را در دانشگاه دفاع ملی ارتش تحت‌عنوان "دکترین امنیت ملی؛ دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در منطقه" ایراد کرده بود. وی در این سخنرانی ضمن مروری بر سیاست عراق به توضیح برخی برخوردها و اقدامات دیپلماتیک مؤثر در مقابله با سیاست خارجی عراق پرداخته و گفته است:
«عراق درجهت دشمنی با ما درصدد آن بوده که تمامی منطقه را علیه ما بسیج کند و به همین دلیل دیپلماسی ما در این جهت باید حرکت کند که عراق را در منطقه منزوی کنیم. خوب، چگونه منزوی کنیم؟ آمدیم و وضع عراق را در منطقه دررابطه‌با دولت‌های دیگر عربی بررسی کردیم. عراق با کشورهای عربی منطقه روابط عمیق دوستانه‌ای ندارد. به‌عنوان نمونه، کویت یک کشوری است که ما می‌توانیم نقطة حرکتمان از آنجا باشد. چرا؟ برای اینکه درست است که کویت رابطه دوستانه‌ای با عربستان سعودی و با عراق و با بقیه دولت‌های عربی دارد، اما کویت کشوری است که هم با عراق و هم با عربستان سعودی درگیری داشته و دارد؛ هر دوی این کشورها بر قسمتی از خاک کویت نظر دارند. در چند مورد حتی درگیری نظامی به وجود آمده است. کویت همیشه از عراق نگران بوده است. باتوجهبه این ملاحظات و ملاحظات دیگری، ما به این نتیجه رسیدیم که کویت از آن کشورهایی است در منطقه که ما سریع‌تر از همه می‌توانیم با او کنار بیاییم. در ابتدای انقلاب و بعد از انقلاب، عراق شروع کرد برعلیه ما فحش‌دادن و تحریک‌کردن و خرابکاری در خوزستان و خوزستان را "عربستان" گفتن و اعراب خوزستان را "مواطنین" یا "هموطنان عرب" خود خواندن. آن اوایل اگر خاطرتان باشد، مطبوعات کویت هم، هم‌صدا با عراق همین حرف‌ها را می‌زدند. براساس تحلیلی که ما داشتیم به کویت نزدیک شدیم و برای کویت یک حساب جدیدی باز کردیم. سفیر جدیدی که مکتبی و وارد به کارش بود به کویت فرستادیم. وزیر امور خارجه کویت هم آمد به ایران. آنها به‌صراحت نگرانی‌های خود را بیان کردند. ما هم به‌صراحت مواضع خود را توضیح دادیم و روشن کردیم. آنها گفتند که اگر شما بخواهید شیعیان عراق را تحریک بکنید ما نگرانیم؛ برای اینکه ما هم شیعه داریم و می‌دانیم اگر امروز نوبت شیعیان عراق است فردا نوبت شیعیان ما هم می‌رسد. اگر شما بخواهید شیعیان عراق و کویت را تحریک بکنید در بحرین هم شیعیان هستند، در شیخ‌نشین‌ها هم هستند، پاکستانی‌ها هم می‌آیند می‌گویند ما هم شیعه‌ایم. قشر بزرگی از جامعة آنها شیعه است. در هند هم هست. در جاهای دیگر هم هست. دیدیم اگر بخواهیم روی این مطلب فشار بیاوریم که چون انقلاب ما اسلامی است و منبعث از تشیع، پس علناً می‌گوییم که از شیعیان عراق پشتیبانی می‌کنیم [و] این بسط پیدا می‌کند به تمام منطقه؛ لذا گفتیم که چنین چیزی فعلاً مطرح نیست؛ اگر عراق دست از این تحریکاتش بردارد. الآن ما کاری به عراق نداریم. ما نمی‌خواهیم آرامش تمام منطقه را برهم بزنیم. فقط باید عراق دست بردارد. [و] به جای متمرکزکردن نیروها و توجهات و امکاناتش در مرزهای ایران و علیه انقلاب اسلامی ایران، برود خود را علیه اسرائیل مجهز کند؛ مرز جنگ آنجاست نه در مرزهای عراق با ایران، مگر آنکه عراق عامل اسرائیل باشد و در خط امریکا و اسرائیل بخواهد عمل کند. بههرحال، ما مواضع خود را برای کویتی‌ها روشن کردیم و به آنها اطمینان دادیم. آنها قول همه‌گونه همکاری را دادند. بلافاصله بعد از برگشت وزیر خارجه کویت، تمام مطالب تحریک‌کننده علیه ایران در مطبوعات و رادیوی کویت قطع شد. حتی دولت کویت برای جلوگیری از قاچاق از کویت به مرزهای ایران اقداماتی را آغاز کرد. دیپلماسی ما کویت را از عراق جدا کرد.»(1)
ضمیمه گزارش339: گزارش خبرگزاری پارس از کرمانشاه دربارة اوضاع غرب کشور
«[افراد] ضدانقلاب [وابسته به] حکومت بعث عراق، عوامل مزدور داخلی به‌دنبال درگیری‌های دو هفته پیش در مناطق مرزی، دست به نقلوانتقالات وسیعی زده‌اند. براساس اظهارات گروهی از پیشمرگان "قیاده موقت" که به سرپرستی "ادریس بارزانی" در مناطقی بین مرز باویسی و عراق از مرزهای ایران پاسداری می‌کنند، این نقلوانتقالات وسیع است و اخیراً تعدادی سرباز با هویت مصری در این مناطق با پیشمرگان مذکور درگیر شده‌اند. و همین خود نشانه‌ای است از دخالت ارتش مصر در مناطق مرزی. از سوی دیگر در مقابل پاسگاههای هدایت، پرویز، دارخور، برادرعزیز [برار عزیز]، سه‌تپان و سلمان‌کشته، نیروهای زرهی شامل تانک‌ها و نفربرهای جدید مشاهده شده‌اند که ظرف یک هفتة اخیر، در رفت‌وآمد بودند. آخرین‌بار هنگام نقلوانتقالات نیروهای زرهی در مسیر راه آسفالته مرزی عراق ازسوی نیروهای ارتش جمهوری اسلامی [به‌تلافی حملات توپخانه‌ای مکرر عراق به‌خصوص در چند روز
1) روزنامه کیهان، 1/6/1359، ص6.
اخیر] 4 گلوله توپ به‌سوی نیروهای بعث عراق که در حرکت بودند شلیک شد، لیکن درگیری شدیدی اتفاق نیفتاد. همین گزارش حاکی است در بعضی پاسگاه‌ها در 48 ساعت گذشته، تیراندازی‌های پراکنده‌ای صورت گرفته است. از طرف دیگر، بین ارتش بعث عراق در کردستان این کشور با پیشمرگان کرد که سال‌هاست برای خودمختاری کردستان عراق با دولت مرکزی می‌جنگند، درگیری‌های پراکنده روی داده است. در این گزارش گفته شده است عوامل مزدور از مناطق عشایرنشین غرب کشور برای استخدام مزدور دست به فعالیت‌های تازه‌ای زده‌اند. همچنین، باتوجهبه کمبود برخی مواد غذایی و مصرفی، ازطرف رژیم بعث عراق درمورد قاچاق برنج، انواع روغن نباتی، سیگار و پودر رختشویی به داخل خاک ایران اقدامات گسترده‌ای جریان دارد. ... یک اقدام دیگر عوامل مزدور خرید مازاد بر مصرف گندم از کشاورزان منطقه و خارج‌کردن آن از دسترس مردم انقلابی است. ...»
در این گزارش همچنین آمده است: «هفته‌ای که گذشت، مهاجمین مزدور که از گذرگاه‌های مرزی بین ایران و عراق در رفت‌وآمد هستند، چند بار دست به تجاوزاتی زدند. ازجمله می‌توان به حملات آنها از ارتفاعات کرند به‌سوی پاسگاه ژاندارمری و قرارگاه سپاه پاسداران، از دهکده نوریاب به‌سوی شهر پاوه، درگیری خانه‌شور قلقله و درگیری کامیاران و اخیراً درگیری "ده شیخ" اشاره کرد. ... شایعاتی نیز در منطقه پراکنده شده که عوامل ضدانقلاب در داخل و مزدوران بعث عراق و عوامل سردار جاف و پالیزبان برای پاییز امسال حملاتی انجام خواهند داد.»(1)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 158، تاریخ 2/6/1359، صص 2 و 3، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 1/6/1359.
1
در ادامة درگیری‌های مرزی ایران و عراق در غرب کشور، گزارش‌ها و خبرهای امروز حاکی‌از تداوم وضعیت بحرانی و فوق‌العاده در این مناطق است.
گزارش لشکر81 حاکی است: «در ساعتهای اولیة امروز در منطقة "هوان" و "گرده‌نو" بین نیروهای خودی و دشمن درگیری حاصل و با فعالیت نیروهای خودی، دشمن به عقب رانده شد. در این درگیری یک جوانمرد شهید و 2 جوانمرد دیگر مجروح شدند.» بنا به همین گزارش، «در ساعت 11 امروز نیز در تیله‌کوه، مجدداً درگیری حاصل و فعلاً (ساعت مخابره پیام: 21:10 دقیقه 2/6/59) ادامه دارد و تا این لحظه یک درجه‌دار شهید و 2 نفر مجروح گردیدند.»(1)
همچنین آتشباری متقابل در گرده‌نو، که از ساعت 10 شب گذشته شروع شده بود، حدود 20 ساعت طول کشید.(2)
درپی نقل‌وانتقال‌های نظامی وسیع عراق در هفتة گذشته در مقابل مرزهای غرب ایران؛ ازجمله نقلوانتقال یک لشکر عراقی در مرز قصرشیرین(3)و اعلام آن کشور مبنی‌بر حملة هوایی به ایران،(4)رادارهای مرزی ایران نیز اوایل بامداد امروز، خطر حملة هوایی را اعلام کردند، که درنتیجه ستاد عملیات غرب کشور ضمن آماده‌باش به کلیة واحدهای خود در این مناطق، دستور داد در غرب کشور خاموشی برقرار گردد.(5)ستاد عملیات غرب کشور همچنین در دو اطلاعیة جداگانه از مردم استان‌های کرمانشاهان، کردستان و ایلام و نیز سازمان‌ها و اداره‌های این استان‌ها خواست تا ضمن رعایت کامل دستور خاموشی، آمادگی مقابله با حوادث احتمالی را داشته باشند.(6)
دراینحال، یک گزارش از سپاه غرب کشور، ضمن اشاره به بحرانی‌بودن اوضاع این مناطق، وضعیت پدافندی آن را ضعیف توصیف کرده است: «عراق با میگ‌های خود سراسر منطقه را شناسایی می‌کند، ولی متأسفانه بااینکه هم [هواپیماهای عراقی] دیده می‌شوند و هم رادار [آنها را] نشان می‌دهد، به علل ضعیف‌بودن توپ‌های ضدهوایی23 میلی‌متری و ضعف پایگاه هوایی، به‌طوری‌که از فرمانده پایگاه درخواست پشتیبانی هوایی می‌شود و ایشان اظهار می‌دارد
1) سند شماره 43244 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 2/6/1359؛ و - سند شماره 43215 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مرکز فرماندهی به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 3/6/1359؛ و - سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ازگله)، ص209، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 3/6/1359، ص1.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
3) روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه به نقل از ستاد عملیات غرب کشور.
4) همان، خبرنگار کیهان از کرمانشاه به نقل از نظری زاده فرماندار قصرشیرین.
5) سند شماره 43247 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد عملیات غرب کشور به سپاه (مرکز فرماندهی)، 2/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص15.
باید به اطلاع ستاد مشترک برساند، و تا آنها بتوانند با تهران تماس بگیرند و از آنجا تصمیم‌گیری شود، میگ‌ها وقت دارند تمام منطقه را بکوبند، چه برسد به شناسایی.»
این گزارش می‌افزاید: «عراق به کلیة نیروهای خود آماده‌باش درجه یک داده و شدیداً تقویت کرده‌اند. در روز 2/6/59 صدام حسین به پاسگاه روبه‌روی باویسی آمده و شخصاً دستور حمله را صادر کرد. باتوجهبه موارد بالا، اخطار می‌شود به‌احتمال‌قوی یک جنگ تمام‌عیار خواهیم داشت. ارتش ما شدیداً در منطقه ضعیف می‌باشد و توپ‌های ضدهواییِ ضعیف دارند. از آن همه تجهیزات قوی ضدهوایی استفاده نمی‌شود. کلیة بچه‌ها اخطار کرده‌اند که اگر تا آخر این هفته اقدام لازم نشود، همگی به خانة امام خواهیم رفت.»(1)
همچنین فرمانده سپاه پاسداران قصرشیرین اعلام کرد باآنکه در سفر هفتة پیش ریاست‌جمهور به منطقة مرزی قصرشیرین و در جلسة وی با فرماندهان ارتش مقرر شد مشکلات موجود در این منطقه هرچه زودتر برطرف شود، اما تا این تاریخ هیچ اقدامی برای رفع آنها به عمل نیامده است. وی در ادامة گزارش خود به برخی از این نواقص و ایرادات که 24 مورد بوده‌اند، اشاره کرده است، ازجمله: تقویت‌نشدن ضدهوایی در منطقه؛ عدم‌تقویت واحدهای زرهی و پیاده در منطقه، به‌طوری‌که واحدهای فعلی جوابگوی حملة احتمالی دشمن نیست؛ بازسازی نکردن سنگرها و پاسگاههای مرزی؛ انجام‌نشدن مرمت و بازسازی جاده‌های مرزی؛ تأمین‌نشدن مهمات منطقة قصرشیرین توسط ارتش. در پایان این گزارش نیز به احتمال حملة سراسری عراق تا یک هفتة آینده اشاره شده است.(2)
از دیگر تحرکات امروز عراق در مناطق مرزی غرب کشور، همچنین می‌توان به تجاوز هوایی یک فروند هواپیمای شکاری عراق در ساعت 4 صبح امروز برای شناسایی منطقة سومار و نفت‌شهر(3)اشاره کرد. یک گزارش از مرزبان مهران نیز حاکی است: در ساعت 15:10 دقیقة امروز، در هفت کیلومتری شمال‌غربی پاسگاه هلالة ایران 14 دستگاه زیل (حامل) نفربر و تانک که یک ستون نظامی به همراه داشته‌اند در این ناحیه مستقر شده‌اند.(4)گزارش امروز ادارة دوم ستاد مشترک ارتش نیز حاکی است: «عراق نیروهای خود را در محورهای گرده‌پهن، حاجی‌ابراهیم و کلاشین به عقب کشیده. ظاهراً این نیروها در مرز سوریه و [مرز] ایران (خانقین) به کار خواهد رفت.»(5)
1
تحرکات امروز عراق در جنوب، شامل نقلوانتقال و تقویت نیرو و تجهیزات نظامی، ادامة شناسایی در مناطق مرزی خرمشهر و آبادان و مرز آبی این منطقه و نیز اعزام جاسوس به داخل شهرهای همجوار مرزی بود.
«در ساعت 11 امروز، یک کشتی عراقی به نام "الخلیج" در ساحل ایران مقابل پاسگاه فرختی، لنگر انداخته [و] یک فروند قایق موتوری به سرنشینی دو نفر نظامی و چند غیرنظامی - که مسلح بوده‌اند - به‌طرف کشتی [مزبور] حرکت که غیرنظامیان به کشتی وارد و قایق به
1) سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص255، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص2، برابر گزارش رسیده از سپاه غرب کشور.
2) سند شماره 43238 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه پاسداران قصرشیرین به فرمانده سپاه مرکز، 2/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
4) سند شماره 282935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به ناحیه کرمانشاه (رکن2 و رکن3)، 3/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد مستند به اعلام پاسگاه هلاله، 2/6/1359.
5) سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص96، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص1.
اسکلة مقابل مراجعت کرده است. سرنشینان کشتی مزبور با دوربین، ساحل ایران را دیدبانی می‌نمودند.» این گزارش در ادامه می‌افزاید: «همچنین یک کامیون نظامی حامل مأمورین از مقابل ساختمان واقع در فاو که روی پشت‌بام آن اسلحة سنگین کار گذاشته شده، به‌طرف جنوب بندر فاو حرکت نموده است.»
در این گزارش سپس به تحرکات عراق در منطقة شلمچه پرداخته شده و برابر اعلام ادارة دوم ارتش، آمده است: «در ساعت 16 امروز، تعداد 8 دستگاه خودرو حامل سربازان عراقی در پاسگاه شلمچة عراق مستقر گردیدند. ضمناً در ساعت 21:50 دقیقة امروز، تعدادی خودرو در 4 کیلومتری پاسگاه مذکور مشاهده شده‌اند. افراد عراقی در نوار مرزی دو برابر شده و جلو پاسگاههای آنها سنگرهای جدید احداث شده است.»(1)
دراینحال، یک منبع موثق که با واحد اطلاعات سپاه خوزستان همکاری می‌کند و از بستگان عوامل داخلی وابسته به عراق می‌باشد، خبر از اعزام نظامیان عراقی به داخل برخی شهرهای همجوار مرزی می‌دهد. گزارش امروز واحد اطلاعات سپاه اهواز به نقل از این منبع موثق، حاکی است: «150 نظامی عراقی در خوزستان وارد شده‌اند و به‌ترتیب در آبادان 40 نفر و در خرمشهر 50 نفر و در اهواز 60 نفر می‌باشند. این افراد با منطقة زرگان [از توابع اهواز] رابطه دارند.»(2)
1
هم‌زمان و همگام با تجاوزات و حملات مرزی عراق و درحالیکه تنها یک روز به پایان مهلت مجدد ارتش برای ورود به شهر مهاباد باقی مانده است، حملات و تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام جمهوری اسلامی نیز در مناطق مختلف کردنشین ادامه دارد و اوضاع این مناطق همچنان بحرانی به نظر می‌رسد؛ در ادامه به برخی گزارش‌ها از زدوخورد و تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در این مناطق اشاره می‌شود.
گزارش سپاه جوانرود حاکی است: «در ساعت 13 روز 2/6/59، خودرو حامل مهمات سپاه جوانرود که به "ده‌شیخ" می‌رفت، با کمین مهاجمین مواجه و درگیری شروع می‌شود. در این درگیری یک نفر از نیروهای سپاه زخمی شده که بلافاصله درخواست هلیکوپتر می‌شود. در ساعت 19 جواب داده می‌شود به‌علت تاریکی هوا امکان پرواز نیست.»(3)-(4)
در منطقة کرند نیز امروز بین نیروهای ارتشی مستقر در بیونیج و افراد مسلح ضدانقلاب درگیری روی داد که در جریان آن یک نفر از مهاجمان ضدانقلاب کشته و یک نفر دیگر دستگیر شد.(5)فرمانده
1) سند شماره 38894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 4/6/1359، پیرو گزارش‌های 2/6 و 3/6/1359.
2) سند شماره 43194 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه اهواز به اطلاعات سپاه مرکز، 2/6/1359.
3) این درگیری به روز بعد نیز کشیده شده، چراکه در ادامة همین گزارش آمده است: «روز بعد، از جوانرود درخواست هلیکوپتر جهت کوبیدن جوانرود و حمل زخمی نمودیم. دراثر نرسیدن هلیکوپتر، مجروح شهید می‌شود، خودرو حامل جسد شهید نیز در ساعت 12:10 دقیقه روی مین رفته و رانندة آن نیز شهید شد.»
4) سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص162، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص1.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص11.
پاسداران انقلاب اسلامی کرند به خبرنگاران اعزامی به این منطقه گفت که «4 نفر از اهالی کرند که با ضدانقلابیون در تماس بودند، بازداشت و تحویل دادگاه انقلاب اسلامی اسلام‌آباد شدند.»(1)
از منطقة پاوه نیز خبر می‌رسد که در ساعت 21 امروز، چند نفر از افراد ضدانقلاب در ارتفاعات نوریاب مشاهده شدند که مأموران مستقر در پاوه به‌سوی آنان تیراندازی کردند.(2)
اطلاعیة ستاد عملیات مشترک غرب کشور نیز که در ساعت 11:45 دقیقه امروز، خطاب به اهالی چهار روستای منطقة شمال‌غرب کامیاران منتشر شد، نشان می‌دهد که پاکسازی این منطقه همچنان ادامه دارد. در این اطلاعیه از اهالی روستاهای این منطقه خواسته شده «هرچه زودتر محل سکونت خود را ترک کنند تا سرکوبی افراد ضدانقلاب آسیبی به آنها وارد نیاورد.» در این اطلاعیه همچنین آمده است: «قسمتی از دهات و قصبات این منطقه از ضدانقلابیون پاکسازی شد و اکنون مناطق چشمه‌سفید، گاوانه، تخته‌زنگی، گرکل تا گازارخانی و دهات حدفاصل آنها در محاصرة شدید نیروهای ارتش و پاسداران جمهوری اسلامی است. ...»(3)
گزارش منابع اطلاعاتی لشکر28 کردستان حاکی است: «ضدانقلابیون از آبادی‌های سقز سلاح‌های سنگین جهت حمله در یکی از روزهای آینده به پاسگاههای این پادگان کار گذاشته‌اند و قرار است تعدادی از افراد خود را وارد شهر نموده که با سلاح‌های آر.پی.جی7 و نارنجک تفنگی شبانه به پادگان [سقز] حمله نمایند.»(4)
از سوی دیگر، گزارش‌ها همچنان حاکی‌از پشتیبانی عراق از گروه‌های مسلح غیرقانونی در این مناطق است. یک گزارش نیروی زمینی ارتش حاکی است: «سلاح‌هایی که از کشور عراق وارد ایران می‌شود در ده واوان [از توابع سنندج] بین گروه‌ها تقسیم می‌شود.»(5)
همچنین، بنا به گزارش امروز ستاد مشترک ارتش، «عوامل دشمن 14 کیلو سیانور از عراق آورده و تا حدود برده‌پهن آمده‌اند. گفته شده قصد دارند سیانور مزبور را در آب‌های جاری در منطقه ریخته و به این ترتیب موجبات کشتار پرسنل ارتش و سپاه پاسداران انقلاب را فراهم آورند.» در این گزارش همچنین از قول منابع اطلاعاتی خودی آمده است: «گروگان‌هایی که در دولتو بوده‌اند [را] به عراق برده‌اند و چند نفر نظامی و پاسدار را از میان آنان در مقابل [به‌تلافی] 4 نفر اعدامی در تبریز اعدام کرده‌اند.» در ادامة همین گزارش بازهم به استناد خبر یکی از افراد جمعی ضداطلاعات سابق ستاد مشترک که به عراق رفت‌وآمد دارد، آمده است: «احتمال هست که آقای اسداللهی نمایندة ریاست‌جمهوری را در منطقة سرو به گروگان گرفته‌اند.» در این گزارش به کلیة یگان‌های تابع نیز هشدار داده شده که بر مراقبت خود از منابع آب و انبارهای مهمات بیفزایند.(6)
دراینحال حملة مهاجمان مسلح ضدانقلاب به شاهین‌دژ و محل استقرار سپاه این شهر که در ساعت 22:13 دقیقة دیشب با شلیک خمپاره آغاز شده بود، به درگیری سختی میان ضدانقلابیون مسلح و مدافعان شهر تبدیل گردید. در این درگیری که تا ساعت 13:22 دقیقة
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 4/6/1359، ص13، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین، ج1، ص245، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص2.
3) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
4) سند شماره 43257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص166، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 2/6/1359؛ و - سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص170، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص1.
5) سند شماره 43325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص93، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 9/6/1359، برابر اعلام نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 2/6/1359.
6) سند شماره 43258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص247، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 2/6/1359.
امروز همچنان ادامه داشت، خانه‌های زیادی ویران و چند نفر از اهالی زخمی شدند.(1)
به‌گفتة بهرنگی، فرماندار میاندوآب، مهاجمان مسلح ضدانقلاب 9 خمپاره به داخل شهر شلیک کرده‌اند و در این حمله خسارات مالی بسیاری به بار آمده است.(2)وی همچنین مشکلات و مسائل میاندوآب را نتیجة نفوذ عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در روستاهای منطقه دانست و اضافه کرد: «طرح‌های مهم را در استان به پیمانکاران غیربومی واگذار می‌کنند و این عده هم به بهانه‌های مختلف طرح‌ها را نیمه‌تمام گذارده‌اند.» وی در پایان گفت: «240 خانوار آواره از روستاها کوچ کرده‌اند و باید فکر سریعی برای بازگرداندن این گروه به روستاهایشان بشود.»(3)
از سوی دیگر، اطلاعات سپاه ارومیه امروز اعلام کرد: «به اطلاع حزب تودة ارومیه، توطئة بزرگی امروز و یا فردا در شرف تکوین است و به اقرار ایشان ستاد مرکزی آنها اطلاعات بیشتری در اختیار سپاه و بسیج مرکز گذاشته است.»(4)
همچنین، بنا به گزارش سپاه میاندوآب، «در سه‌راهی نقده به‌طرف ارومیه، اطراف یکی از کافه‌های مخروبه، توسط عناصر حزب دمکرات سنگربندی شده و در جاده، افراد حزب دمکرات دورتادور پل‌ها را سنگر کنده‌اند و در ساختمان‌های پیکار با بی‌سوادی، افراد مسلح مستقر هستند و اطرافش را مین‌گذاری کرده‌اند و در ساختمان‌های شرکت زراعی نیز مستقر هستند.»(5)
یک گزارش دیگر از لشکر28 کردستان حاکی است: «توسط گروه‌های غیرقانونی در مسیر بانه و سردشت سنگربندی شده و ضمناً ارتفاعات کوه‌خان و گردنه‌خان توسط این گروه‌ها سنگربندی شده است.» در این گزارش همچنین آمده است: «یک تریلر سیمان که توسط آنان قبلاً مصادره شده بود اکنون در منطقة نوسود جهت ایجاد سنگر به کار می‌رود.»(6)
در همین حال، امروز یکی از مسئولان سپاه پاسداران تکاب اعلام کرد که 8 روستای اطراف تکاب از وجود عناصر مسلح غیرقانونی پاکسازی شد. در این گزارش آمده است: «پس از چند روز مبارزه و درگیری با ضدانقلاب، بالاخره روستاهای چراغ‌تپه، ذره‌شوران، یارازی، جندی‌کندی، آق‌درة علیا، آق‌درة سفلی، انگوت و شیرمرد که حدود پنج ماه در اختیار ضدانقلاب بود با رشادت کامل پاسداران، تصرف شد و عناصر ضدانقلاب روستاهای فوق را تخلیه و پا به فرار نهادند.»(7)
همچنین یک فرمانده عملیاتی سازمان پیشمرگان مسلمان کرد در مصاحبه‌ای که در شمارة امروز روزنامة انقلاب اسلامی منتشر شد، هشدار داد(8): «اکنون با نزدیک‌شدن فصل زمستان، برای خاتمه‌دادن به درگیری‌ها باید هرچه زودتر تمام مناطق کوهستانی کناره‌های شهر که اکثراً پناهگاه گروه‌های ضدانقلاب است، پاکسازی شود؛ زیرا اینها اکنون نمی‌توانند داخل شهر بشوند و مردم اینها را می‌شناسند و اطلاع می‌دهند. اما مسئلة مهم این است که چون اینها در زمستان نمی‌توانند در کوه بمانند، درنتیجه قصد دارند اسلحه‌هایشان را پنهان کنند و زمستان به
1) سند شماره 43185 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سپاه شاهین‌دژ به عملیات سپاه مرکز، 3/6/1359؛ و - سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص163، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص1.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص11؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
3) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص13، خبرنگار کیهان از ارومیه در مصاحبه با فرماندار میاندوآب.
4) سند شماره 4341 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 2/6/1359.
5) سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص162، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص1، برابر اعلام سپاه ارومیه.
6) سند شماره 141668 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص169، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران غرب، 2/6/1359، برابر اعلام نیروی زمینی ارتش مستند به گزارش لشکر28 کردستان.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 2/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تکاب.
8) ضمیمه دارد؛ بخش‌هایی از مصاحبة یکی از فرماندهان سازمان پیشمرگان مسلمان کرد.
شهر بیایند، در شهر شروع به تبلیغ و شایعه‌سازی بکنند و باز برای تابستان نیرو جمع کنند. بنابراین، دولت باید هرچه سریع‌تر کار را یکسره کند و دیگر اینکه مرزها را ببندند و ارتش در آنجا مستقر شود، زیرا وقتی مرز باز است آنها از کشورهای بیگانه کمک می‌گیرند.»(1)
1
امروز احمد مفتی‌زاده در نامهای در پاسخ به درخواست مردم کردستان مسئولیت "مفتی کردستان" بودن را پذیرفت. وی در این نامه نوشت:
«... در گذشته - همان‌طورکه می‌دانید - حتی‌المقدور احکام الهی را، در انواع آداب و رسوم و مسائل فردی و خانوادگی و اجتماعی، بیان کرده‌ام. منتها، نپذیرفتن مسئولیت رسمی، به‌خاطر محظوراتی بوده که پیروزی انقلاب باعظمت ملت مسلمان ایران بر نظام ضداسلامی شاهنشاهی، آن محظورات را از میان برداشته است و اکنون، با امید پیروزی هرچه بیشتر انقلاب، بر دشمنان آشکار بزرگ و کوچک و بر انواع گرایش‌های مخفی منحرف از اصول کلی خط رهبر انقلاب، ازجمله: اصل "نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی" و اصل "نه تشیع، نه تسنن، بلکه اسلام"، و اصل "حکومت امت و مستضعفان، نه گروه‌گرایی و حزب‌بازی"، در جواب محبت و اعتمادی که نسبت به این برادر خدمتگزار خود ابراز داشته‌اید و خواسته‌اید تا وظیفه‌ای را که مرحوم عمو و پدر و جدم با عنوان "مفتی کردستان" ایفا کرده‌اند به عهده بگیرم، بدین‌وسیله اعلام می دارم: به همان ترتیب که در گذشته این وظیفه را عملاً و معناً تعهد کرده‌ام، از این به بعد، رسماً نیز آن را می‌پذیرم. ...»(2)
گفتنی است که درخواست مردم کردستان از مفتی‌زاده برای پذیرش این مسئولیت در رسانه‌ها نیز، هرچند با تأخیر، انعکاس یافت. ازجمله خبرنگار خبرگزاری پارس، چهار روز بعد، خبر داد که طرف‌داران مفتی‌زاده در طوماری از وی خواسته‌اند که سمت مفتی کردستان را قبول کند. بنا به این گزارش، «مردم در طوماری ضمن تأیید کامل جمهوری اسلامی خواستار شده‌اند که چون عموی علامه [احمد] مفتی‌زاده به رحمت ایزدی پیوسته و کردستان فاقد مفتی است، ایشان به سنندج مراجعت و این سمت را بپذیرد.»(3)
1
درگیری‌ها و مناقشات پراکنده میان طرف‌داران گروه‌های سیاسی و مخالفان آنها در شهرهای مختلف کشور ادامه دارد. این برخوردها و مناقشات بعضاً غیرسیاسی و مربوط به مسائل صنفی محلی است، ازجمله:
عصر روز گذشته در آمل، به‌هنگام جمعآوری روزنامه‌های ممنوع‌الانتشار وابسته به گروه‌های چپ در این شهر - که با حکم فرماندار و دادستان انقلاب و سپاه پاسداران آمل صورت می‌گرفت - بین سپاه پاسداران و گروهی از مردم از یک‌طرف و هواداران گروه‌های چپ از سوی دیگر، درگیری شدیدی رخ داد که دو ساعت به طول انجامید.(1)
همچنین امروز به دستور حاکم شرع بابل، کلیة دفاتر گروه‌های سیاسی ازجمله دفاتر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و سازمان چریک‌های فدایی خلق و سایر گروه‌های سیاسی در این شهر تعطیل و فعالیت‌های آنان تا اعلام نظر قطعی مجلس شورای اسلامی دربارة فعالیت گروه‌های سیاسی ممنوع اعلام شد. این حکم به‌دنبال اعتصاب بازاریان و کسبة بابل و تعطیل یکپارچه این شهر در صبح امروز، صادر شد.(2)
در شهرستان نور نیز امروز «در درگیری که بین مردم این شهر و هواداران مجاهدین خلق [منافقین] رخ داد، چند نفر زخمی شدند.» خبرنگار روزنامة انقلاب اسلامی از شهرستان نور ضمن اعلام این خبر افزود: «... پس از خاتمة درگیری، مردم با برپایی یک راه‌پیمایی، پس از طی خیابان‌های شهر و اجتماع در یک خیابان قطعنامه‌ای در چند ماده صادر کردند که در بخشی از آن خواستار تصفیة افراد غیرمسئول در شهربانی و جلوگیری از هرجومرج که هرروز به صورت‌های مختلف روی می‌دهد، شدند. همچنین بازاریان این شهرستان که روز گذشته مغازه‌های خود را تعطیل کرده بودند امروز برای رسیدگی به این امر در جلو فرمانداری اجتماع کردند.»(3)
در محلة عباس‌آباد تهران هم، عصر امروز یک خانة تیمی متعلق به چریک‌های فدایی خلق با تلاش افراد کمیتة منطقه3 شهید مفتح کشف شد. کشف چنین مخفیگاه‌هایی حاکی‌از آمادگی گروه‌های تندروی چپ برای ورود به فاز نظامی است. به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی: «در این خانة تیمی مقادیر زیادی دارو، اسلحه، مهر لشکر28 کردستان و مهرهای ارگان‌های نظامی و انتظامی دیگر و اعلامیه‌های سازمان چریک‌های فدایی خلق کشف شد.» این گزارش همچنین افزود: «این خانه متعلق به یکی از افسران فعال در کودتای ننگین 28 مرداد به نام سرهنگ "نابت" که فعلاً فراری است، می‌باشد.»(4)
دراینحال، امروز نیز سازمان مجاهدین خلق (منافقین) درحالیکه خود محور اصلی تحریک با هدف مظلوم‌نمایی و جذب هواداران بیشتر است، در اقدامی هماهنگ با دیگر گروه‌های چپ در اعتراض به اشغال مراکز و دفاتر گروه‌های سیاسی چپ ازجمله دفاتر و مراکزی که از بدو انقلاب به‌طور غیرقانونی در تصرف این سازمان قرار داشتند، «طی نامهای خطاب به آیت‌الله
1) روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص15.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص11، به نقل از خبرگزاری پارس از بابل؛ و - روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از بابل.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص10، خبرنگار انقلاب اسلامی از نور، 2/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/6/1359، ص15، خبرنگار سیار جمهوری اسلامی.
موسوی اردبیلی، دادستان کل کشور، ضمن محکوم‌کردن اشغال مراکز و دفاتر سازمان مذکور در سطح کشور، از ایشان خواست باتوجهبه اینکه دفاتر و مراکز رسمی سازمان از روز پنجم تیرماه سال جاری رسماً و عملاً تعطیل بوده است، دستور تخلیة دفاتر مذکور را صادر و ترتیبی دهند که از تهمت‌زدن‌های بی‌اساس به این سازمان جلوگیری شود.»(1)
در همین خصوص، حزب توده نیز امروز اعلام کرد: «نزدیک سه هفته است که دادستان کل کشور اطلاعیه‌ای دررابطه‌با اشغال دفاتر سازمان‌ها و گروه‌ها صادر کرده و با آنکه مسئولیت جلوگیری از تخطی و قانون‌شکنی همة افراد و سازمان‌ها طبق قانون اساسی به‌عهدة دادستان کل می‌باشد، هیچ‌یک از آنهایی که مشمول این اطلاعیه می‌شدند کمتر توجهی به آن نکرده و حتی در روزهای اخیر در بعضی از مراکز نظیر کتاب‌فروشی‌های مقابل دانشگاه تهران، این اعمال شدت و حدت بیشتری داشته است.»(2)
از سوی دیگر، در هم‌اندیشی سالم‌سازی ادارة کل آموزش‌وپرورش خوزستان که امروز با حضور مدیرکل ادارة آموزش‌وپرورش استان و امام‌جمعة اهواز و استاندار خوزستان در اهواز برگزار شد، اعلام گردید که «معلمین وابسته به رژیم گذشته، چپی، انحرافی و التقاطی از آموزش‌وپرورش خوزستان اخراج می‌شوند.»(3)
اما امروز در همدان اتفاقی از نوع دیگر رخ داد که مربوط به درگیری‌های گروه‌های سیاسی و مخالفان آنها نیست، اما مثل دیگر حوادث مزبور، فضای سیاسی و اجتماعی کشور را ملتهب کرده، بر ناامنی می‌افزاید. به گزارش خبرنگار کیهان: «درپی اشغال دو روزة استانداری همدان و گروگانگیری استاندار و کارکنان استانداری توسط گروهی از روستایاران، طرح روستایاری همدان منحل و متحصنین دستگیر و به زندان انتقال یافتند.» این گزارش می‌افزاید: «گروهی از روستایاران همدان به‌دنبال خودداری استاندار از پرداخت حقوق به آنان، در استانداری همدان تحصن کردند و مانع از خروج استاندار و کارکنان استانداری شدند. از ساعت 6 بعدازظهر امروز، هزاران نفر از مردم همدان ضمن اجتماع مقابل استانداری، از متحصنین خواستند که محل استانداری را ترک کنند و شعارهایی به طرف‌داری از استاندار دادند. ...» طبق این گزارش، متحصنین از استاندار جدید همدان انتظار داشتند که همچون استاندار سابق به آنان حقوق روستایاری بدهد، اما استاندار جدید اذعان داشته است که زیر بار این زور نخواهد رفت، چراکه اغلب روستایاران با داشتن شغل دوم، بازهم انتظار دریافت حقوق از استانداری را دارند. در پایان این گزارش آمده است: «حدود ساعت 11:30 دقیقه شب، نمایندة دادگاه انقلاب اسلامی همدان اعلام کرد که کلیة متحصنین که حاضر به ترک استانداری نشده‌اند در اختیار دادگاه قرار گرفته‌اند و برای بازجویی و محاکمه به زندان انتقال خواهند یافت. سرانجام عدة زیادی از متحصنین پس از متفرق‌شدن مردم، با تعدادی مینی‌بوس به زندان انتقال یافتند و بازجویی از این گروه آغاز شد.»(4)
1
گزارش‌های منابع اطلاعاتی خودی از مناطق شرقی و جنوبی ایران، از نگرانی‌های موجود در این مناطق حکایت دارد.
از سیستان و بلوچستان خبر می‌رسد که «در شهری کوچک نزدیک چاه‌بهار به نام سیرگان یا سیرجاه، پایگاه مخفی ساخته شده که به کلیه وسایل و تجهیزات برای پیاده‌نمودن نیروهای ضدانقلاب ایرانی که در مصر دوره دیده‌اند، [مجهز] می‌باشد.»(1)همچنین، «برابر اعلام سپاه زاهدان، تعداد 8 شیء نورانی در آسمان [منطقۀ] چاه‌بهار با فاصله‌های معین دیده شده، [که] سپاه چاه‌بهار امکان فرستادن نیرو برای آنجا [به این منطقه] را ندارد.»(2)
فرمانده سپاه پاسداران مشهد نیز امروز اعلام کرد: «هر شب هواپیماها و هلیکوپترهای مشکوک غیرایرانی در منطقة کویری طبس گلشن مشاهده می‌گردد. عدم امکانات سپاه و بی‌توجهی مسئولین منجر به فاجعة بزرگی خواهد شد. بارها به ارتش گفته شده است که جواب داده‌اند رادارهای نیروی هوایی ندیده‌اند.»(3)
دراینحال، از جنوب کشور و پایگاه دریایی بوشهر و یگان هوادریای این منطقه نیز خبر می‌رسد که امروز «2 ناو امریکایی در منطقه راسل حدود 50 مایلی ساحل کنگان، دیده شده و دستورات مراقبتی به یگان‌های ساحلی داده شده است.»(4)از همین منطقه یک گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «سران عشایر قشقایی با عدهای از سران عشایر جنوب تماس حاصل نموده و حتی جلسه با یکدیگر داشته‌اند و قرار است از [منطقۀ تحت مأموریتِ] حوزه گروهان علویه و بوشهر 2 کشتی مهمات برای آنان [عوامل ضدانقلاب] ارسال گردد.»(5)
2
درحالیکه امروز محاکمة چهار تن دیگر از متهمان به شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته، (یک سرهنگ تمام، یک ستوانیار سوم تیپ نوهد و دو درجه‌دار) در دادگاه ویژة ارتش در تهران آغاز شد،(6)گروهی از اعضای یک شبکة مربوط به کودتای اخیر نیز در سازمان رادیو تلویزیون جمهوری اسلامی ایران دستگیر شدند.
دراینزمینه، گزارش امروز روزنامة کیهان حاکی است: «... فعالیت گروهی از عوامل سرسپردة رژیم سابق در رادیو تلویزیون از چندی پیش تحت نظر بوده است و گفته می‌شود که همکاران عاملان کودتا و سرسپردگان رژیم سابق تاکنون چند نوار تلویزیونی مهم را از این سازمان خارج کرده‌اند. همچنین گفته می‌شود همکاران کودتاگران در تلویزیون درارتباط‌با کودتا نزدیک به 30 ساعت برنامة تلویزیونی تهیه کرده‌اند.» در ادامة این گزارش آمده است: «انجمن اسلامی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران دیروز ضمن تأیید خبر دستگیری چند تن از اعضای این شبکه گفت که شناسایی عوامل کودتا در رادیو تلویزیون با پیگیری منظم ادامه دارد و دراینزمینه
1) سند شماره 43251 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 2/6/1359.
2) سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ص35، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 2/6/1359، ص4.
3) سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص2.
4) همان.
5) سند شماره 409273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص4، برابر گزارش ژاندارمری کل کشور.
6) روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص1.
"کمیتة خنثی‌سازی کودتا" با همکاری دیگر نهادهای انقلابی، فعالیت گسترده‌ای را در شناسایی و دستگیری خودفروختگان کودتاچی آغاز کرده است.» خبرنگار کیهان در ادامة گزارش خود می‌افزاید: «به‌احتمال‌زیاد، بین 3 تا 6 نفر درارتباط‌با کودتای نافرجام 18 تیر در سازمان رادیو تلویزیون دستگیر شده‌اند. براساس اطلاعات تأییدنشده‌ای، تاکنون حدود 30 نفر شناسایی شده‌اند و انتظار می‌رود که این رقم تا 100 نفر افزایش یابد. ...»(1)
یادآوری می‌شود باآنکه بی‌ثمربودن تحرکاتی نظیر کودتای 18 تیر گذشته قطعی شده است، اخبار مربوط به طرح‌ریزی اقدامات مشابه، کم‌وبیش وجود دارد. ازجمله: هفته‌نامة ساندی‌تایمز چاپ لندن، در شمارة امروز خود به موضوع ملاقات اخیر بختیار و اویسی پرداخت و نوشت: «اخیراً ملاقاتی میان شاپور بختیار آخرین نخست‌وزیر دوران شاهنشاهی و سرلشکر اویسی، آخرین فرمانده نیروهای مسلح ارتش رژیم گذشته، در ورسای صورت گرفته و این دو نفر با هم گفت‌وگوهایی به عمل آورده‌اند.» براساس گزارش این هفته‌نامه، «مذاکرات این دو نفر پیرامون یک استراتژی نظامی برای سرنگونی آیت‌الله خمینی و تشکیل یک دولت جدید، برقراری سلطنت و به‌تخت‌نشاندن رضا پسر شاه مخلوع صورت گرفته است.»(2)ساندی‌تایمز همچنین افزوده است که «ماه اکتبر آینده، تاریخ انجام کودتا تعیین شده است.»(3)
1
بحث و رایزنی از یک‌سو و رواج گمانه‌زنی‌ها درمورد ترکیب اعضای کابینة محمدعلی رجایی از سوی دیگر در میان محافل رسمی و نیز رسانه‌ای همچنان ادامه دارد.
در پایان جلسة امروز مجلس شورای اسلامی، رئیس مجلس با اشاره به اینکه «انشاءالله کابینه اگر به یک نقطه‌ای برسیم، تا سه‌شنبه معرفی خواهد شد»، دربارة علل تأخیر در معرفی کابینة آقای رجایی چنین گفت: «طبق آیین‌نامة مجلس، باید ظرف 10 روز نخست‌وزیر کابینه‌اش را معرفی کند. آقای رجایی در تاریخ 29/5/59؛ یعنی یک روز پیش از انقضای مدت فوق، حکم نخست‌وزیری‌شان را از دست جناب آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهور گرفتند.»
هاشمی رفسنجانی سپس به قرائت نامة نخست‌وزیر پرداخت که صبح روز بعد (از گرفتن حکم نخست‌وزیری) به مجلس رسیده بود. در این نامه، آقای رجایی آمادگی خود را برای معرفی کابینه اعلام کرده بود. آقای هاشمی سپس افزود: «برطبق قانون اساسی قبل از اینکه کابینه به مجلس
1) همان، ص‌آخر.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 163، تاریخ 7/6/1359، صص3 و 4، لندن - خبرگزاری فرانسه، 24 اوت، 2/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 2/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری فرانسه از لندن.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 159، تاریخ 3/6/1359، ص28، رادیو مسکو (بخش عربی)، ساعت 20، 2/6/1359، به نقل از ساندی تایمز.
بیاید باید به تصویب ریاست‌جمهوری برسد. روز پنجشنبه آقای رجایی تلفنی با آقای بنی‌صدر صحبت کردند. آقای بنی‌صدر گفتند شما اسامی اعضای کابینه‌تان را بدهید، من از مسافرت که برگشتم نظرم را می‌دهم. آقای بنی‌صدر دیشب تشریف آوردند و امروز آقای بنی‌صدر و آقای رجایی ملاقات داشتند و مقداری هم روی مسائل کابینه صحبت کردند. بنابراین ایشان نمی‌توانستند امروز کابینة خود را معرفی کنند و انشاءالله روز سه‌شنبه کابینه معرفی خواهد شد.»(1)
همچنین پیش‌ازظهر امروز، محمدعلی رجایی با بنی‌صدر دیدار و گفت‌وگو کرد. در این جلسه درمورد تعیین وزرای کابینة رجایی و اسامی وزرایی که نخست‌وزیر قرار است به مجلس معرفی کند بحث و تبادل‌نظر شد.(2)نکتة درخور تأمل در پایان این دیدار، سکوت رجایی و مصاحبة بنی‌صدر است. «رجایی در یک کلام در پاسخ نتیجة این ملاقات اعلام کرد که حاضر به اظهارنظر نیست و درمورد اینکه کابینه چه‌وقت معرفی خواهد شد، گفته است "معلوم نیست و حالا هیچ صحبتی ندارم."»(3)
بنی‌صدر نیز در پایان این دیدار در مصاحبه با خبرگزاری پارس و روزنامة انقلاب اسلامی در پاسخ به این سؤال که آیا شما کابینه را تأیید کرده‌اید یا نه؟ گفت: «این برمی‌گردد به اصل قضیه» وی در توضیح اصل قضیه گفت: «بناست من راجع به این قضیه سکوت کنم تا ببینیم که بعد چه می‌شود.» وی آن‌گاه افزود: «اگر من سکوت کردم، سکوت هم معنایی دارد. یعنی انسان یک مصالح عمومی را می‌بیند و فکر می‌کند که مصلحت جامعه در این است که در یک زمینهای سکوت کند.» بنی‌صدر درمورد تعیین وزیر دفاع و وزیر کشور(4)گفت: «من وزیر کشور را نپذیرفتم.» وی تأکید کرد: «می‌خواستم وزیری باشد که بی‌طرف باشد و عامل اجرایی یک گروه معین و یک حزب معین نباشد.» بنی‌صدر راجع به گفت‌وگوی تلفنی آقای رجایی با وی هنگام سفر به کناره‌های کویر، گفت: «ایشان در آن تلفن گفتند که من این وزرا را بیاورم پیش شما یا نه؟ و من گفتم که اول اسامی آنها را بیاورید.»
وی سپس دربارة مادة آیین‌نامة مجلس شورای اسلامی که گفته است "نخست‌وزیر باید پس از 10 روز از تاریخ رأی تمایل مجلس، وزرا را تعیین کند"، گفت: «آن مادة آیین‌نامه با قانون اساسی سازگار نیست، برای
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص6.
2) روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص‌آخر.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص12؛ و - روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص‌آخر؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص2.
4) یکی از روزنامه‌های صبح (انقلاب اسلامی) از حجت‌الاسلام ناطق نوری به‌عنوان وزیر کشور نام برده است. (ر.ک: روزنامة انقلاب اسلامی، 3/6/1359، صص 1 و 3.)
اینکه تنها مجلس نیست که باید تصویب کند و یک طرفش هم رئیس‌جمهور است که باید وزرا را تصویب کند؛ رئیس‌جمهور هم مقید نمی‌شود که موافقت یک‌روزه بدهد؛ همان حقی که من دارم، مجلس هم دارد.» بنی‌صدر در بخش دیگری از این مصاحبه اظهار کرد: «البته اگر بخواهیم قانون اساسی اجرا بشود، این‌طور است اما اگر بنا بر این باشد که شکل قانون اساسی باشد و محتوا چیز دیگری، خوب، که آن امر غلطی است.»
وی همچنین تأکید کرد که «درحالحاضر کشور باید از حاکمیت گروه‌ها بیرون باشد و باید قانون بر کشور حکومت کند. ...» بنی‌صدر در بخشی از سخنان خود گفت: «اگر دیدم که این دولت، خط مرا ندارد و مردم هم از من خواستند خوب، من باید به مردم بگویم که این دولت، دولت من نیست. ... اگر ببینم که تمام توقع مردم از من است و امکانات در اختیار من نیست، تردیدی در اینکه مسئله را به مردم بگویم نخواهم کرد. ...»(1)
1
در ادامة تشدید جناح‌بندی‌های حکومتی، امروز تصویب اعتبارنامة علی‌اکبر معین‌فر، نمایندة مردم تهران و وزیر سابق نفت، در جلسة علنی مجلس شورای اسلامی، با اعتراض شدید نمایندگان برخی شهرها ازجمله آبادان مواجه شد؛ اما نهایتاً با اکثریت آرا؛ یعنی با 153 رأی موافق، 25 رأی مخالف و 17 رأی ممتنع به تصویب نمایندگان مجلس رسید.
به نوشتة روزنامة انقلاب اسلامی، محمد نصراللهی نمایندة آبادان به‌عنوان مخالف، با بیان اینکه مجلس شورای اسلامی جای فئودال‌ها، سرمایه‌دارها و وابستگان به سیاست گام‌به‌گام به‌سوی غرب نیست و نمایندگان باید مکتبی بوده و در راه پیروزی انقلاب رنج برده باشند، اظهار کرد: «آقای معین‌فر از سال 42 به بعد کجا رنج برده‌اند و کجا محرومیت کشیده‌اند؟ نه‌تنها رنج نبرده‌اند بلکه با رژیم همکاری نیز داشته‌اند.» آن‌گاه وی سندی را به امضای عبدالمجید مجیدی قرائت کرد که در آن معین‌فر به‌عنوان نمایندة سازمان برنامه‌وبودجه برای ساختن یک ساختمان در نظر گرفته شده بود، و گفت: «این سند نشان می‌دهد که معین‌فر مورد عنایت خاص رژیم بوده است.» سپس نصراللهی گفتة معین‌فر مبنی‌بر اینکه این اسناد ساختة کمونیست‌ها می‌باشد را با ذکر چهار دلیل رد کرد. ازجمله اتهاماتی که نصراللهی بر معین‌فر وارد ساخت، روی‌کارگماردن افراد توده‌ای در صنعت نفت بوده است. وی سپس اسامی این اشخاص را با ذکر سمت‌های آنان در شرکت نفت، ذکر کرد.
پس از آن فومنی نمایندة فومنات نیز به‌عنوان مخالف، درمورد عملکرد و مدیریت معین‌فر در صنعت نفت مطالبی را بیان کرد. مخالف بعدی هادی غفاری، نمایندة مردم تهران، بود که در سه مورد به معین‌فر اعتراض کرد: «1. اشرافیت به تمام معنا در شرکت نفت تبلور داشته و بعد از دولت موقت و کنار رفتن نزیه این مسئله کاملاً حفظ شده است. 2. برخوردهای نادرست با انجمن‌های اسلامی، درحالیکه از چپ و راست آنها را می‌کوبند. 3. عدم‌تصفیه در پرسنل شرکت نفت و دخالت‌دادن چپی‌ها در امور مهم این شرکت.»(2)
دراینحال، درخصوص تصویب اعتبارنامة علی‌اکبر معین‌فر، امروز ازسوی انجمن اسلامی صنایع نفت آبادان، سپاه پاسداران، جهاد سازندگی، انجمن اسلامی بهداری و بهداشت شرکت ملی نفت آبادان، ستاد یک کمیتة انقلاب اسلامی، انجمن اسلامی دانشکدة نفت، ستاد عشایر عرب آبادان و حومه، جامعة اسلامی معلمان، ستاد هماهنگی انجمن‌های اسلامی دبیرستان‌های آبادان، مرکز الثقافی الاسلامی و دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر تلگرامی به مجلس شورای اسلامی مخابره و رونوشت آن به دفتر امام خمینی و ریاست‌جمهوری ارسال شد. در قسمتی از این پیام آمده است: «ازجمله جریان‌های انحرافی که بیم نشستن گرد به دامن پاک مجلس است، موضوع اعتبارنامة علی‌اکبر معین‌فر می‌باشد. انتظار می‌رفت که کمیسیون تحقیق باتوجهبه اسناد و مدارک ارائه‌شده به کمیسیون تحقیق و اعتراض برخی نمایندگان به اعتبارنامة ایشان و همچنین عملکردهای نامبرده از هنگام تصدی وزارت نفت تاکنون، به استناد شواهد و مدارک، برخورد مکتبی نموده و از نفوذ عوامل وابسته به مجلس جلوگیری نماید.» در پایان این تلگرام، نهادهای انقلابی شهر آبادان خواستار رسیدگی به پروندة علی‌اکبر معین‌فر شدند. همچنین در همین خصوص، بعدازظهر دیروز در آبادان، عدهای در اعتراض به معین‌فر، از مسجد نو آبادان با شعار "در پیشگاه ملت، پروندة معین‌فر افشا باید گردد" در خیابان‌های این شهر به راه‌پیمایی پرداختند.(1)
1
صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، امروز در یک مصاحبة تلویزیونی که از کانال 2 پخش شد، به تشریح دیدگاه‌های خود دربارة مسائل مختلف ازجمله سیاست خارجی و مسئلة گروگانهای امریکایی پرداخت.
وی در ابتدای سخنانش گفت: «من 8 ماه است که مسئول وزارت امور خارجه هستم و کارهایی که در مدت بعد از انقلاب در وزارت امور خارجه صورت گرفته است، باید مورد مطالعه قرار داد. رابطة ما با کشورها در درجة اهم اهمیت قرار دارد. علمای سیاسی دنیا به این نتیجه رسیدند که حتی در حالت جنگ هم حداقل روابط سیاسی بهتر است که وجود داشته باشد که اگر حرفی بود اینها بتوانند مستقیماً با همدیگر بزنند؛ این اصلی است که از آن پیروی می‌شود. قطع رابطة سیاسی کردن، یک مقدار شعار است.»
قطب‌زاده آن‌گاه با اشاره به حملاتی که ازسوی رسانه‌ها و برخی گروه‌های سیاسی به وی می‌شود، به ماجرای گروگانهای امریکایی پرداخت و گفت: «همة کشورها به ما می‌گویند درمورد گروگانگیری شما دارید چه‌کار می‌کنید؟ الآن یک کشور بر روی کره زمین نیست که بگوید ادامة این گروگانگیری به نفع شماست. اینها یک واقعیتی است که ما ایجاد کردیم و توجه به این است که ما در سطح بین‌المللی می‌توانیم جلو برویم و باید جلو برویم و اگر وضع داخلی‌مان مرتب نشود نمی‌تواند وضع خارجی‌مان مرتب بشود. سیاست خارجی ما می‌تواند ضعف‌های داخلی‌مان را تاحدودی بپوشاند و به‌صورت مسکّن عمل بکند، ولی نمی‌تواند حلال مشکلات و علاج مشکلات داخلی باشد.»(2)
وزیر امور خارجة ایران همچنین امروز در مصاحبه با مجله امریکایی تایم، مخالفت شدید خود را با محاکمة گروگانهای امریکایی اعلام کرد و گفت: «از پارلمان ایران خواسته است از طرح خود مبنی‌بر محاکمة گروگانهای امریکایی صرف‌نظر کند.» وی در این مصاحبه همچنین اظهار کرد: «یک چنین محاکمه‌ای به نفع ایران تمام نخواهد شد.» وی درعین‌حال تأکید کرد: «تا وقتی سپرده‌ها و اموال ایران از امریکا بازگردانده نشود، گروگانهای امریکایی آزاد نخواهند شد.»(1)
قطب‌زاده مؤکداً گفت: «امریکا باید 5/8 میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را برگرداند و این کار را بایستی بدون مذاکره انجام دهد و نیز کمپانی‌های امریکایی که به ایران کارخانه‌های صنعتی فروخته‌اند باید طبق قرارداد، وظایف خود را برای تهیة وسایل موردنیاز و مواد خام به انجام برسانند.» درمورد این مصاحبه، خبرگزاری پارس اعلام کرد که «در تماس با وزارت امور خارجه، سخنگوی این وزارتخانه ضمن تأیید این گزارش اعلام کرد که هفتة پیش، پیشنهاد مفصلی مبنی‌بر عدم محاکمة گروگانهای جاسوس به مجلس شورای اسلامی داده شده است.»(2)
ضمیمه گزارش351: بخش‌هایی از مصاحبة یکی از فرماندهان سازمان پیشمرگان مسلمان کرد
فردی که روزنامة انقلاب اسلامی وی را یکی از فرماندهان عملیاتی سازمان پیشمرگان مسلمان کرد معرفی کرد، در مصاحبه‌ای که در روزنامة انقلاب اسلامی امروز منتشر شد، دربارة تاریخچة این سازمان، آخرین تحولات منطقة غرب کشور، نقش گروه‌ها و مردم و نیز عملکرد هیئت اعزامی دولت موقت موسوم به "هیئت حسن‌نیت" مطالبی را بیان کرد که می‌تواند در توضیح وضعیت گذشته و امروز مسلمانان کرد، مفید باشد. در بخشی از این مصاحبه آمده است:
«پیش از اینکه این سازمان به وجود آید، ما در سنندج مشغول فعالیت بودیم تا اینکه با آمدن هیئت حسن‌نیت مجبور شدیم از سنندج مهاجرت کنیم و به کرمانشاه برویم. زیرا وقتی این هیئت به کردستان آمد، شروع به مذاکره با گروه‌های مخالف و غیرمسئول کرد؛ همین موضوع باعث شد که آنها پایشان به این شهر باز شود و شروع به فعالیت و ایجاد دفتر و سازمان نمایند و ما چون این وضع را دیدیم احساس کردیم باید به کرمانشاه برویم که اگر مسئله‌ای پیش آمد، نگویند گروه‌ها و افراد خودی نگذاشتند ما موفق شویم. ازاین‌رو به کرمانشاه آمدیم و بعد چون دیدیم وضع سیاسی در سنندج به مرز انفجار رسیده، اگر ما حرکتی نکنیم به ضرر مردم کرد است، سازمان پیشمرگان مسلمان کرد را تشکیل دادیم؛ البته با نظر سپاه پاسداران کرمانشاه و ازلحاظ اسلحه هم مقداری از قبل داشتیم و افرادی هم که اسلحه نداشتند سپاه پاسداران کرمانشاه برایشان تهیه کرد. ...»
وی آن‌گاه به عملکردهای دولت موقت در کردستان اشاره کرد و گفت: «دولت موقت نظر خوبی نسبت به ما نداشت، امکاناتی که ما از آنها می‌خواستیم هیچ‌وقت در اختیارمان قرار ندادند. قبل از آنکه سپاه پاسداران به سنندج بیاید ما خودمان در آنجا کمیته‌ای داشتیم و فعالیت می‌کردیم، ولی کمبودهایی داشتیم و بارها و بارها از دولت موقت تقاضای کمک کردیم، پیش استاندار کردستان رفتیم و مسائل حساس را در میان گذاشتیم، ولی کوچک‌ترین توجهی به ما نشد. به آقای طالقانی و چمران گفتیم و بارها برای آقای بازرگان نامه نوشتیم که ضدانقلاب و ساواکی‌ها در شهر ریخته‌اند و سنندج را پایگاه خود کرده‌اند و اگر مسلمانی در شهر پیدا شود او را قتل‌عام می‌کنند. و گفتیم آقای بازرگان ما فقط مقداری مهمات می‌خواهیم نه چیز دیگری و این‌درحالی بود که پول‌هایی که دولت برای عمران و آبادی کردستان می‌فرستاد و آقای یونسی [استاندار وقت کردستان] به گروه‌های مخالف مانند دمکرات و کومه‌له و سایرین می‌داد و آنها هم در آبادی‌ها می‌رفتند و تبلیغ می‌کردند. کومه‌له با پول دولت جاده و بیمارستان می‌ساخت و شروع به انتقاد از دولت می‌کرد. آنها مدعی بودند این پول مال خلق کرد و مردم کرد است که در اختیار شما قرار داده؛ درنتیجه مردم ساده‌لوح ما هم گول این حرف‌ها را خوردند، زیرا که این گروه‌ها نمی‌گفتند که مرام و ایدئولوژی ما چیست؛ فقط از دولت بد می‌گفتند. اینها آذوقه‌هایی را که دولت به سنندج و شهرهای دیگر می‌فرستاد مصادره می‌کردند و با قیمت خیلی کم در بین مردم توزیع می‌نمودند. مثلاً یک بار 22 تن برنج به دست آوردند و با قیمت هر کیلو 6 تومان به مردم فروختند، درحالیکه در سنندج قیمت آن هرکیلو 25 تومان بود؛ درحقیقت، هم پولی به جیب
می‌زدند و هم اینکه تبلیغ وسیعی برای خود می‌کردند. ما تمام این مسائل را بازگو کردیم و گفتیم گروه‌های غیرمسئول چه می‌کنند، حتی پیش آقای بنی‌صدر رفتیم و برنامه‌ای را طرح‌ریزی کردند. ما به دولت موقت گفتیم که این مردم سنندج همان‌هایی هستند که در سنندج تحصن کردند و گفتند ارتش برادر ماست و پاسدار باید از شهر خارج شود، که دولت هم به حرف اینها گوش کرد و پاسداران را از شهر بیرون آورد. ولی بعد اینها گفتند ارتش باید خلقی باشد؛ این ارتش خلقی نیست. ... اینها دستگاه‌های رادار و تانک و حتی برادران پاسدار و پیشمرگان را به عراق تحویل می‌دادند و به‌جایش اسلحه‌های سبک می‌گرفتند. اما مسئله مهمی که باید بگویم این است که وقتی دولت اعلام کرد: "اگر کسی قتل نکرده باشد و تقاضای عفو از دولت بکند بخشیده می‌شود"، خیلی‌ها از افراد این گروه‌ها بازگشتند. زیرا اکثر این جوانان فریب خورده بودند، زیرا زمانی‌که شهر در دست این گروه‌ها بود اینها به درِ خانه‌ها می‌رفتند و می‌گفتند یا جوانانتان را برای فعالیت به دفاتر ما بفرستید یا آنها را می‌کشیم. درضمن، باید اضافه کنم با بازگشت برادرِ شیخ عثمان نقشبندی ضربة محکمی به حزب رزگاری که یکی از گروه‌های مخالف است خورده و باعث شده که خیلی از افراد این حزب بیدار شده و به جمهوری اسلامی بپیوندند.»
فرمانده عملیاتی پیشمرگان مسلمان کرد در ادامة سخنانش دربارة رفتار گروه‌ها با گروگان‌ها چنین گفت: «اینها رفتاری با گروگان‌ها دارند که ساواک نداشت؛ آنچنان اینها را شکنجه می‌دهند که بسیاری جان می‌سپارند. من سؤال می‌کنم: قاسملو، آقای عزالدین حسینی، آقایان فدایی خلق کرد که مرتب از خلق کرد صحبت می‌کنید و شعار می‌دهید، آیا صدیقه جماران، آیا شهید عبدالله جماران از مردم کرد نبودند؟ آیا اسماعیل‌زاده و برادران دیگر؛ همین‌هایی که در زمان شاه مدت‌ها در زندان زیر بدترین شکنجه‌ها بودند، خلق کرد نبودند؟ که شما مدت 9 تا 11 ماه زیر بدترین شکنجه‌ها قرار دادید. شما حامی که هستید؟ حامی خلق کرد؟ شما کرد هستید؟ درحالیکه ما می‌دانیم تنها 20 درصد از افراد این گروه‌ها کرد هستند؛ بقیه یا لر هستند یا عراقی یا فارس یا ترک. ...» وی آن‌گاه به عملکردهای هیئت حسن‌نیت اشاره کرد و گفت: «این هیئت هیچ‌گونه قدمی برای مشکل کردستان برنداشت، بلکه کار را خراب‌تر کرد. آقای فروهر آمدند و با گروه‌های غیرمسئول و احزاب چپی و آقای قاسملو و عزالدین حسینی به صحبت نشستند و باعث تقویت آنها شدند و رفتند. این بود که آنها جری شدند و مسلح شدند و هرکدام دفتری باز کردند. من آقای فروهر را در مسلح‌شدن و نیروگرفتن این افراد خیلی مقصر می‌دانم و حاضرم با ایشان هرکجا که بخواهند به بحث و گفت‌وگو بپردازم.»
فرمانده عملیاتی پیشمرگان مسلمان کرد در پایان اظهار کرد: «من از دولت می‌خواهم که نسبت به "قیاده موقت" توجه نمایند، زیرا تا آنجا که من می‌دانم اینها اسلامی هستند و افراد مسلح مرحوم مصطفی بارزانی که مدت 19 سال با رژیم عراق مبارزه کرد و الآن دراثر ظلمی که رژیم شاه به آنها کرد پراکنده هستند. اینها نیروهای خوبی برای ما هستند زیرا که می‌خواهند به مرز بروند و با آشنایی که به مناطق مرزی طی 19 سال مبارزه به دست آورده‌اند می‌توانند با رژیم مزدور عراق بجنگند. پس هیچ اشکالی ندارد که دولت امکانات کافی در اختیار اینها بگذارد.»(1)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 2/6/1359، ص11.
1
در دیپلماسی جاری عراق، علاوه‌بر تشدید دشمنی با ایران، تلاش برای بهبود روابط و مناسبات عراق با کشورهای عربی، ازجمله عربستان سعودی و مصر، قابل‌توجه است. در همین حال عراق می‌کوشد همچنان نقش "چپ" و انقلابی خود را در تداوم نشان بدهد. اظهارات وزیر کشور عراق نمود بارزی از این دیپلماسی است.
سعدون شاکر، وزیر کشور عراق، برای شرکت در اجلاس وزیران کشور دولت‌های عربی که در طائف تشکیل می‌شود، امروز وارد عربستان شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه از بغداد، وی پیش از عزیمت به عربستان سعودی اظهار کرد: «در جوامع عرب دو نیروی مخالف روبه‌روی یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ یکی سلطه‌جویی امپریالیست‌ها و صهیونیست‌ها و دیگری نهضت آزادیبخش خلق.» سعدون شاکر افزود: «کشورهای عرب فقط درصورت همکاری می‌توانند در مقابل، امنیت و صلح خود را حفظ کنند.» وی همچنین گفت: «هیئت عراقی پیشنهادهای خود را درمورد رفع مشکلات ملت عرب در کنفرانس وزیران کشورهای عرب که از فردا در طائف عربستان سعودی آغاز خواهد شد، مطرح خواهد کرد.»(1)
دراینحال، خبرگزاری پارس اعلام کرد: «... به‌دنبال حضور ده‌ها هزار سرباز مصری در عراق و افزایش درگیری‌ها و نارضایتی‌ها و همچنین اخراج پیدرپی مسلمانان از کشور عراق، خبرگزاری پارس با سفارت عراق در ایران تماس گرفته و نظر آنها را جویا شد. دیپلمات عراقی علت حضور ده‌ها سرباز مصری در خاک عراق را چنین بیان داشت: مصری‌هایی که در کشور عراق هستند ده‌ها هزار نفر نیستند، بلکه یک میلیون مصری‌ای هستند که عراق را در رسیدن به تمدن بزرگ یاری می‌دهند؛ زیرا ما می‌خواهیم تا سال 1985 به‌هرصورت به تمدن بزرگ دست یافته و به کشوری پیشرفته و درجه یک تبدیل شویم. خبرنگار ما پرسید: آیا اخراج بیش از 40 هزار نفر از عراق را که عدهای از آنها حتی در عراق متولد شده‌اند و در این کشور خدمت نظام انجام داده‌اند توطئه‌ای برعلیه انقلاب اسلامی ایران نمی‌دانید؟ وی پاسخ داد اخراج عدهای بی‌سلاح هیچ‌گونه توطئه‌ای نمی‌تواند باشد؛ اینها را به‌خاطر کفران نعمت از عراق اخراج می‌کنند. ...»(2)
از سوی دیگر، عراق که ماه‌های متوالی همچنان موضوع جزایر سه‌گانۀ ایرانی خلیج‌فارس را دستاویزی برای دشمنی با ایران و نشان‌دادن تفوق و آقایی خود بر کشورهای عربی منطقه قرار داده است، «امروز یادداشت اعتراض‌آمیزی نسبت به ادامة اشغال جزایر سه‌گانة ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک توسط ایران، تسلیم این کشور [ایران] کرد که در پایان آن چنین آمده است: "موضع‌گیری رژیم نژادپرست ایران در ادامة اشغال جزایر سه‌گانة عربی، مخالفت آشکاری با قوانین بین‌المللی است که گرفتن زمینهای دیگران را با توسل به زور نفی می‌کند."»(1)
1
امروز در رم اعلامیه‌ای ازطرف گروهی به نام "کمیتة حراست از انقلاب اسلامی" منتشر شد که ضمن آن، شرکت‌های ایتالیایی و فرانسوی که وسایل علمی و اطلاعات اتمی در اختیار دولت عراق می‌گذارند، مورد تهدید قرار گرفتند. گزارش خبرگزاری رویتر از رم دراین‌باره حاکی است:
«این کمیته در بیانیة تایپ‌شده‌ای که برای خبرگزاری رویتر در رم ارسال داشتند، متذکر شد که دولت‌های فرانسه و ایتالیا با مجهزکردن رژیم غیرمسئول و دیکتاتور عراق به سلاح‌های هسته‌ای راه خطرناکی را در پیش گرفته‌اند. یک لیست شامل اسامی 6 شرکت فرانسوی و 5 شرکت ایتالیایی نیز ضمیمه این بیانیه بود و گروه در نامة خود نوشته است شرکت‌های مذکور با دولت عراق همکاری می‌کند.» رویتر افزود: «چندی پیش در دفتر کار و خانة یکی از مدیران مؤسسة تحقیقات هسته‌ای ایتالیا بمب‌هایی منفجر شد و کمیتة حراست از انقلاب اسلامی مسئولیت این بمب‌گذاری و حملة مشابهی را که در پاریس انجام‌شده، به عهده گرفت. ... در این بیانیه همچنین اعلام شده که انقلاب اسلامی مصمم است به مداخلات امپریالیسم در امور داخلی ایران پایان دهد. ...»(2)
درحالیکه در تبلیغات ایران، برای پرهیز از تشابه و تداعی عنوان "سپاه پاسداران انقلاب اسلامی" از عبارت "کمیتة حراست از انقلاب اسلامی" استفاده می‌شود، رادیو اسرائیل در بخش فارسی امروز خود اعلام کرد که برخی آگاهان سیاسی در اروپا عقیده دارند که این کمیته توسط هواخواهان آیت‌الله خمینی اداره می‌شود.(3)
2
تجاوز مرزی، درگیری و نقلوانتقالات ارتش عراق، امروز در هر سه جبهة غرب، میانی و جنوب ادامه یافت.
از ساعت 22:20 دقیقه امروز در غرب قصرشیرین، اجرای آتش توپخانه و تانک نیروهای عراقی روی منطقة باویسی موجب وقوع درگیری در این منطقه شد. گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس که در صحنه نبرد حضور داشته، حاکی است: «از ساعت 21:50 دقیقه، دو فروند جنگندة نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران وارد صحنة عملیات شده‌اند.» این گزارش
به نقل از عوامل اطلاعاتی خودی، افزوده است: «حملة گستردة متجاوزان عراقی بعدازظهر امروز، 24 ساعت پس از بازدید صدام حسین از پایگاه هوایی زمینی دربندیخان عراق انجام گرفته است. حاکم بعثی بغداد پس از بازدید از این پایگاه عراقی که در نزدیک مرز ایران است دستور حمله به منطقة باویسی در خاک ایران را صادر کرد.» گزارش پایانی خبرگزاری پارس در آخرین ساعات امروز حاکی است: «نیروهای بعث عراق مناطق مربوط به تنگ توشاوه [ترشابه]، تنگ‌هوان و تپه‌رش را به محاصره درآورده‌اند و نیروهای خودی با حملات متقابل خود، ارتش بعث عراق را در چند موضع به عقب رانده‌اند.»(1)
از ساعت 11 نیز ارتش عراق با توپخانة سنگین خود پاسداران مستقر در دربندجوق را هدف حمله قرار داد. با آتش متقابل نیروهای سپاه و ارتش مستقر در منطقه، این درگیری تا ساعت 2 نیمه‌شب ادامه یافت.(2)
نیروهای عراقی همچنین در ادامة حملات خود به مناطق مرزی قصرشیرین، امروز در یک عملیات مشترک و هماهنگ با مهاجمان مسلح ضدانقلاب داخلی، مناطق مرزی تنگ ترشابه، تیله‌کوه، برارعزیز و بیشگان را مورد حمله قرار دادند. در این درگیری که تا بامداد روز بعد ادامه داشت، مهاجمان حدود 500 نفر بوده و با آتش توپخانة عراق حمایت می‌شدند. لازم به ذکر است که این سومین روزی است که مهاجمان مسلح ضدانقلاب با حمایت آتشباری ارتش عراق به این مناطق حمله می‌کنند.(3)
همچنین، تحرکات مرزی ارتش عراق در قالب نقلوانتقالات سلاح‌های سنگین و ادوات مهندسی و راه‌سازی و ایجاد خطوط ارتباطی نزدیک به مرز ایران، امروز افزایش چشمگیری داشته است. گزارش منابع آگاه مرزی حاکی است: «عراق نیروهای خود را در مرز نوسود، متمرکز کرده است و تسلیحات سنگینی در این منطقه دارد.» این گزارش به نقل از کاظمی فرماندار اورامانات و مسئول سپاه پاسداران پاوه، افزوده است: «نقلوانتقال ارتش بعث عراق در نواحی مرزی نوسود عجیب است، ولی ما نیز متقابلاً در این منطقه امکانات پوششی خود را افزایش داده‌ایم.» وی افزود: «این عمل ارتش بعث درارتباط‌با پاکسازی شهر نوسود توسط نیروهای انتظامی ایران است.»(4)
هم‌زمان با حملات عراق به مناطق مرزی قصرشیرین، تحرکات ارتش این کشور نیز در قالب تقویت یگان‌های پیاده و زرهی و ساخت استحکامات و راه‌های مواصلاتی در این منطقه و نیز مناطق مرزی ایلام ادامه دارد.
گزارش هنگ ایلام حاکی است: «باتوجهبه مشاهدات روزانه [به] وسیله دیدبانهای مرزی، نیروهای عراقی در خط مرز گروهان‌های مهران و صالح‌آباد مشغول تجدید سازمان و استحکامات و مواضع خود هستند و به‌احتمال‌قوی خود را برای یک یورش به پاسگاههای مرزی ایران آماده می‌نمایند.»(5)
1) همان، ص1، خبرگزاری پارس از قصرشیرین، 3/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
3) روزنامه کیهان، 4/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) همان، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
5) سند شماره 22923 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3، عملیات)، 3/6/1359.
گزارش دیگری از همین منطقه به نقل از مرزبانی مهران، حاکی است: «به استناد اعلام گروهان صالح‌آباد، در ساعت 15:10 دقیقه امروز، در هفت کیلومتری شمال‌غربی پاسگاه مزبور، به تعداد 14 دستگاه زیل، نفربر و تانک که یک ستون نظامی [را تشکیل داده بودند] همراه داشته‌اند [مستقر شدند.]»(1)
هنگ قصرشیرین نیز در گزارش خود از تقویت مجدد پاسگاه منگاهول عراق خبر می‌دهد: «ساعت 2 امروز، تعداد 5 دستگاه [خودرو] گاز و تعدادی پرسنل نظامی در حدود 200 الی 300 نفر مسلح و یک نفربر به پاسگاه مزبور وارد و در اطراف پاسگاه مشغول تهیة سنگر می‌باشند. بهطورکلی مشاهده می‌گردد که سلاح‌های سنگین خود را در سنگرها مستقر نموده‌اند و گویا قصد حمله به پاسگاه خسروآباد را دارند.»(2)
همچنین گزارش بی‌سیمی تیپ3 ابوذر مستقر در سرپل‌ذهاب، امروز مجدداً از قصد حملة هوایی عراق به قصرشیرین خبر داد و خواستار پشتیبانی هوایی و اقدام به‌موقع شد.(3)
دراینحال، باتوجهبه تشدید تحرکات عراق در مناطق قصرشیرین و ایلام، به‌ویژه در امر ایجاد و استحکام خطوط ارتباطی و جاده‌سازی در مناطق مرزی همجوار، گزارش هشداردهندة امروز رکن دوم ستاد مشترک ارتش حاکی است: «مدت‌هاست دولت عراق دست به یک‌سری اقدامات وسیع درزمینة ایجاد جاده در نوار مرزی زده است که با استفاده از این جاده‌ها احتمالاً قادر خواهد بود در هرزمان در نقاط ضعیف مرز کشور ایران مانند دو محور مندلی - تنگه بیجار - صالح‌آباد - ایلام، و بدره - مهران - ایلام کاملاً نفوذ نموده و با بهره‌گیری از اصل غافلگیری، بدون هیچ‌گونه مانعی تا ایلام پیشرفت نموده و درصورت لزوم راه ارتباطی خوزستان را نیز تهدید و یا قطع نماید.» در ادامة این گزارش آمده است که باتوجهبه اهمیت موضوع، ادارة دوم در نامهای در تاریخ 29/3/1358، لزوم ایجاد راه‌های ارتباطی و عملیاتی و پاسگاههای مرزی را به مبادی ذیربط و مقامات مسئول اعلام کرده، اما تاکنون اقدام عاجلی انجام نشده است.(4)
تحرکات مرزی امروز عراق در مناطق مرزی همجوار خوزستان، به‌ویژه در مرز آبی خرمشهر و آبادان نسبت به روزهای قبل افزایش چشمگیری داشت. دراینزمینه، گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است: «امروز کادر نگهبانی و گشتی‌های عراقی در نوار مرزی ایران، مقابل آبادان و خرمشهر به دو برابر افزایش یافته است.»(5)
گزارش دیگری خبر از تقویت بیشتر استحکامات و نیروها مقابل پاسگاه شلمچة ایران می‌دهد. بنا به این گزارش، «از صبح امروز در 2 کیلومتری شمال پاسگاه شلمچه، به فاصله 200 متری سیم‌خاردار نوار مرزی، در خاک عراق، خاکریزی به طول تقریباً 500 متر و ارتفاع 5/1 متر توسط
1) سند شماره 282920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3، عملیات)، 4/6/1359.
2) سند شماره 288348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3 و رکن2)، 3/6/1359؛ و - سند شماره 276979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 عملیات)، 4/6/1359، هر دو به نقل از پاسگاه خسروآباد خان‌لیلی.
3) سند شماره 43188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، برابر گزارش ژاجا مستند به هنگ ژاجا قصرشیرین، 3/6/1359؛ و - سند شماره 141660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه غرب، 5/6/1359، برابر همان گزارش.
4) سند شماره 260946 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره دوم (مدیریت اطلاعات - 153 م) به دفتر ریاست‌جمهوری، 3/6/1359.
5) سند شماره 43183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا - معاونت عملیات و اطلاعات، 3/6/1359؛ و - سند شماره 43177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی درجه یک خرمشهر به فرماندهی گارد ساحلی خسروآباد، 4/6/1359، برابر اعلام مرکز مستند به گزارش گروهان ژاندارمری خرمشهر، 3/6/1359؛ و - سند شماره 340 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گارد ساحلی ژاندارمری (رکن3) به فرماندهی گردان گارد ساحلی خسروآباد، 10/6/1359، برابر اعلام مرزبان درجه یک خرمشهر مستند به اعلامیه گروهان ژاندارمری خرمشهر.
6 دستگاه لودر آغاز نموده‌اند و همچنین 2 دستگاه لودر خاکبرداری و تعدادی افراد مسلح در منطقة موردنظر دیده شده است.»(1)منابع اطلاعاتی خودی در گزارش دیگری اعلام کردند در ساعت 16 امروز، تعداد 8 دستگاه خودرو نظامی حامل سربازان مسلح در پشت گمرک شلمچة عراق مستقر گردیده‌اند. بنا به این گزارش، امروز 8 دستگاه خودرو نظامی حامل سربازان مسلح به سرپرستی افسری به نام شادعبدالرحیم کریم از صویره به ابوغریب نقل‌مکان نموده است.(2)
گزارش دیگری از نقلوانتقالات در منطقة عمومی بصره خبر می‌دهد براساس این گزارش، امروز مقدار زیادی مهمات جنگنده‌های عراقی به‌وسیلة 9 کامیون سنگین ارتش از اتی‌جی (بغداد) به پایگاه هوایی شعیبیه در بصره ارسال شده است که فردا به آنجا خواهد رسید.(3)یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی از همین منطقه حاکی است که «به‌علت عدم کارایی سازمان امنیت و افراد ارتش ملی عراق در مقابله با عملیات مجاهدین اسلامی، در تاریخ 3/6/59، تعداد 75 نفر از پرسنل نیروهای ویژه به‌منظور خنثی‌نمودن عملیات آنان از بغداد به بصره وارد و در قرارگاه لشکر5 مستقر گردیده‌اند.»(4)
از سوی دیگر، قایق‌های گشتی عراق مزاحمت‌هایی را برای لنج‌های ایرانی ایجاد کرده‌اند. گزارش واحد اطلاعات سپاه پاسداران خرمشهر حاکی است: «برابر اطلاعات عدهای از لنج‌داران ایرانی، اخیراً مأموران قایق‌های گشتی عراقی در رودخانة اروند مزاحم لنج‌های ایرانی شده و به‌زور از آنان اجناس مختلف را اخذ می‌نمایند.» در پایان این گزارش از مرزبان درجه یک خرمشهر خواسته شده که ضمن اعتراض به مرزبان عراق و نیز با اقدامات گارد ساحلی، از این‌گونه اعمال جلوگیری به عمل آورد.(5)
1
با گذشت دو سال از فاجعه آتش‌سوزش سینما رکس آبادان که تأثیر عمیقی بر مردم و شتاب‌گیری نهضت انقلاب اسلامی داشت و پس از ماجراهای جنجال‌برانگیزی که با تحریک و حمایت گروه‌های سیاسی چپ در آبادان صورت می‌گیرد و همچنان ادامه دارد، در ساعت 10 صبح امروز اولین جلسه دادگاه ویژه رسیدگی به فاجعه سینما رکس آبادان در محل سینما نفت به ریاست حجت‌الاسلام موسوی تبریزی آغاز به کار کرد. دادستانی این دادگاه را نیز سیدحسین نقیبی به عهده داشت، که از چند هفته پیش برای رسیدگی به این پرونده، در آبادان مستقر شده بود. در این دادگاه، 21 نفر به‌طور حضوری و 8 نفر از متهمان فراری ازجمله عامل اصلی آتش‌سوزی، تیمسار رزمی رئیس سابق شهربانی آبادان و عامل کشتار در قم، به‌طور غیابی محاکمه خواهند شد.(6)
1) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص276، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 10/6/1359، ص2.
2) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن استانداری خوزستان، ص6، 20/6/1359، به نقل از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 3/6/1359.
3) سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص96، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 5/6/1359، ص1.
4) سند شماره 287205 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 10/6/1359.
5) سند شماره 228 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر به مرزبانی درجه یک خرمشهر، 3/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از آبادان.
1
درگیری‌ها در مناطق کردنشین به‌ویژه محور کامیاران، به‌منظور پاکسازی این مناطق از نیروهای مسلح ضدانقلاب با شدت هرچه تمام‌تر ادامه دارد.
گزارش مرکز فرماندهی غرب کشور دراین‌باره حاکی است در جریان پاکسازی محور کامیاران - گازرخانی، شامگاه امروز، نیروهای خودی در جادة توبره‌ریز از بالای کوره‌دره پیشروی کرده‌اند و تا بالای قلة بلندده توربانه به تصرف سپاه و ارتش درآمده است. در این درگیری یک نفر از ارتش شهید و یک نفر از سپاه زخمی شد و تلفات سنگینی به کومه‌له و چریک‌های فدایی وارد آمد و یک نفر دمکرات نیز اعدام شد.(1)در ادامة این درگیری، «نیروهای پیادة خودی به پشتیبانی هوانیروز وارد روستای زیوه و کشتی و گازرخانی شدند و مهاجمین که تعداد آنها 200 نفر بود و مجهز به سلاح‌های سنگین بودند، متحمل تلفات سنگین شده و با برجای‌گذاشتن بیش از 100 جسد، مجبور به فرار شدند. همچنین، 10 نفر از افراد کومه‌له، فدایی، دمکرات و رزگاری دستگیر شدند.» بنا به همین گزارش، «براثر حملة مهاجمین با آر.پی.جی7، یک تانک منهدم شد که 3 تن از نیروهای ارتشی شهید شدند. براثر برخورد یک خودرو با مین نیز 3 نفر زخمی شدند. گفته می‌شود که صدیق کمانگر، مزدور شماره یک بعث عراق، در درگیری امروز رهبری مهاجمین را بر عهده داشته است.»(2)
صبح امروز همچنین «در جریان پاکسازی در مسیر گرده نو - ازگله، بین فداییان امام خمینی و گروهی از مهاجمان مسلح ضدانقلاب درگیری روی داد که 2 تن از نیروهای فداییان امام خمینی مجروح [شدند] و یک گروهبان [راننده] نفربر ارتش نیز که برای کمک به آنان به منطقه رفته بود به شهادت می‌رسد.»(3)
ساعت 16:30 بعدازظهر امروز، همچنین در آبادی گورمیله از توابع قصرشیرین، یک دستگاه نیسان در نزدیکی قبرستان شهر با یک یا دو مین ضدتانک برخورد کرد که درنتیجه، یک نفر از اهالی شهید و 2 نفر دیگر زخمی شدند.(4)
دراینحال، تحرکات و نقل‌وانتقال‌های گروه‌های مزبور با حمایت دولت عراق همچنان ادامه دارد. منابع خودی از سنندج گزارش دادند: «600 نفر به‌اتفاق قاسملو به مناسبت سالگرد جوادمصطفی سلطانی، که سال پیش در درگیری‌های قوچان کشته شد، فردا در آلمانه جمع می‌شوند.» این گزارش می‌افزاید: «تعدادی از گروگان‌ها در آنجا هستند و قرار است عملیاتی در آنجا انجام دهیم.»(5)گزارش مشابه دیگری گویاست که امروز «64 نفر ایرانی که در عراق دورة [کار با] سلاح‌های سنگین و چریکی می‌بینند و فعلاً برای گذراندن یک هفته مرخصی به ایران آمده‌اند هم‌اکنون در منطقة چم سیاودانه قلخانی به سر می‌برند.» بنا به این گزارش: «این افراد قرار است جهت مسلح‌شدن به عراق رفته و سپس با سلاح‌های سنگینی که دورة آن را می‌بینند به‌قصد خرابکاری و حمله و دستبرد به ایران بازگردند.»(6)
1) سند شماره 43171 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به ستاد مرکز فرماندهی سپاه، 4/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از سنندج.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 5/6/1359، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
5) سند شماره 432208 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، جلد1، ص173، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 3/6/1359.
6) سند شماره 43346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص268، از مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی غرب کشور به مرکز اطلاعات و بررسی‌های سیاسی مرکز، 9/6/1359.
گزارش منابع اطلاعاتی لشکر28 کردستان نیز از تجمع 100 نفر چریک عراقی در آبادی گاتینا و در نزدیکی بانه حکایت دارد که هرروز به کوه بامت می‌روند و بعضی مواقع در شهر بانه نیز رفت‌وآمد دارند.(1)
همچنین به گزارش نیروی زمینی ارتش، امروز 5 نفر از اهالی سرشناس سردشت به‌وسیلة گروه‌های غیرقانونی به گروگان گرفته شده‌اند.(2)
از سوی دیگر، در یک حرکت تبلیغاتی، «رادیو صدای کردستان ایران که از ساعت 13 الی 18 هرروز روی موج کوتاه ردیف 41 متر [مگاهرتز] به زبان فارسی برنامه پخش می‌کند، امروز سخنرانی مسعود رجوی را پخش [کرد] و [سپس] از [هواداران] سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و فدایی خلق خواست که در تشکیل جبهة متحد ضدامپریالیستی خلق، حزب دمکرات کردستان ایران را یاری کنند.»(3)
1
درحالیکه حوادث و گزارش‌های چند روز گذشته گویای تدارک حمله‌ای گسترده ازسوی سپاه و ارتش علیه گروه‌های مسلح معارض با نظام در مهاباد و اطراف آن است، امروز اعلام شد که در جلسة مشترک فرماندهان سپاه و ارتش مشخص شده که هنوز آمادگی برای اجرای این عملیات مهم وجود ندارد. در گزارش مربوط به نتایج این جلسة مهم آمده است:
«برابر گزارش مرکز فرماندهی غرب، در جلسه‌ای [که] در ستاد مشترک ارتش و سپاه و [با حضور] سعید بختیاری و سرهنگ شیرازی و مسئول سازمان پیشمرگان مسلمان و برادر بروجردی و مسئول اطلاعات غرب و تعدادی از برادران برگزار شد، اعلام گردید که تظاهرات مسلحانة [افراد و هواداران حزب دمکرات کردستان] در مهاباد فقط برای روحیه‌دادن به افراد بعد از ترور سرگرد عباسی(4)بوده و عملیات فوری در مهاباد باتوجهبه ضعف لشکر64 ارومیه و عدم‌هماهنگی آن با سپاه، بی‌نتیجه است. بعد از بررسی نتیجه گرفته شد که: 1. دیدن مهاباد و تشکیل جلسة هماهنگی عملیات با حضور لشکر64، سپاه ارومیه، تبریز، مهاباد [و] مسئول عملیات غرب [و] مسئول عملیات ارتش در تاریخ 5/6/59. 2. اولویت‌دادن به عملیات نوسود - سردشت، مهاباد. 3. تشکیل هیئت 5 نفره برای تدارکات تسلیحاتی غرب متشکل از 3 نماینده از سپاه غرب و 2 نمایندة منطقة عملیاتی ارتش. 4. تشکیل هیئت 5 نفرة خلع‌سلاح منطقة دالاهو و قلخانی باتوجهبه مصوبات قبلی. 5. قرار پرداخت 15 میلیون تومان بودجة سازمان [پیشمرگان مسلمان کرد] ازطرف ارتش.»(5)
دراینحال، از مهاباد و بوکان خبر می‌رسد که وضعیت این دو شهر همچنان بحرانی و ناآرام است. گزارش مرکز فرماندهی غرب دراین‌مورد حاکی است: «به‌علت متشنج‌بودن اوضاع در مهاباد
1) سند شماره 43187 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (رکن2) به سپاه پاسداران انقلاب، 3/6/1359، برابر گزارش لشکر28 کردستان؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 42979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص208، از سماجا2 (ح - ع) به ف -ژاجا2 (ح - ع)، 19/6/1359.
3) سند شماره 43208 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 3/6/1359؛ و - سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص163، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 4/6/1359، ص2.
4) چگونگی ترور سرگرد عباسی در گزارش روزشمار 1/6/1359 آمده است.
5) سند شماره 43201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد1، ص251، از سپاه مرکز فرماندهی غرب به سپاه مرکز فرماندهی، 3/6/1359؛ و - سند شماره 425524 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص87، از فرمانده سپاه مرکز به فرمانده سپاه ارومیه، 3/6/1359.
مردم به‌سوی بوکان رفته و در شهر بوکان نیز کنترل شهر از دست پیشمرگان خارج شده و مردم با عصبانیت با آنها روبه‌رو می‌شوند.» این گزارش می‌افزاید: امروز «به مناسبت کشته‌شدن سرگرد عباسی و سروان دیلمی، ازسوی حزب دمکرات عزای عمومی اعلام شده که درپی آن درگیری بین گروه‌های مخالف نیز بالا گرفته و حدود 20 نفر زخمی شده‌اند. این تشنج هنوز ادامه دارد.»(1)یک گزارش دیگر از همین منطقه حاکی است که «در مهاباد، کومه‌له شهر را ترک کرده است و اعتصاب عمومی در بوکان وجود دارد.»(2)در گزارش تأیید‌شده‌ای از سپاه زنجان نیز به استناد گروهان ژاندارمری بیجار، آمده است «در شب گذشته، تیراندازی‌های شدیدی به‌وسیلة مهاجمین در سطح شهر با سلاح‌های مختلف از ساعت 00:50 شروع و تا ساعت 02:30 امروز ادامه داشت که ازسوی سپاه پاسداران و مأمورین انتظامی ژاندارمری مستقر در محل به آتش آنها پاسخ داده شد.»(3)
1
وضعیت امنیتی مناطق کردنشین استان‌های غربی به‌گونه‌ای است که باوجود آزادسازی بخش‌های عمده‌ای از شهرها و روستاها توسط نیروهای مسلح خودی، بازهم رسیدگی به مسائل عمران و آبادی و شروع یا ادامة طرح‌های عمرانی این مناطق، به‌ویژه باوجود و رواج شایعات عناصر وابسته به گروه‌های مسلح معاند با نظام، با مشکلات عدیده‌ای روبه‌روست. دراینزمینه، گزارش خبرگزاری پارس از سنندج حاکی است:
«امروز خاکپور، یکی از مسئولان مخابرات سنندج، درمورد دکل مخابراتی هل توژان که در یکی از ارتفاعات بخش کامیاران واقع است، گفت این دکل پس از خاتمة درگیری‌های اردیبهشت‌ماه سنندج، با تی.ان.تی. و سایر مواد منفجره توسط ضدانقلابیون منهدم شد؛ البته خود دکل آسیبی ندیده، ولی سایر تأسیسات آن منهدم شد و 2 دیزل مربوط به این دکل از بین رفته [است]. خاکپور یادآور شد که ما سه بار برادران خود را برای مرمت این دکل اعزام داشتیم که هر سه بار با ضدانقلابیون درگیری پیدا کردند و حتی یک بار، 2 تن از همکاران ما زخمی شدند.» وی افزود: «در چند روز آینده ازطریق شبکة مخابراتی راه دور کشور گروهی اعزام می‌شوند و با همکاری برادران در جهاد مخابرات این دکل را تعمیر خواهند کرد. هم‌اکنون 60 تن از خواهران و برادران عضو انجمن‌های اسلامی مخابرات از شهرهای مختلف کشور ازجمله کرمان، تهران و اهواز در جهاد سازندگی مخابرات در سنندج فعالیت دارند.»(4)
دراینحال، باتوجهبه شایعات اخیر عناصر ضدانقلاب مبنی‌بر کمبود مواد غذایی و عدم استحکام ساختمان‌های سنندج، امروز اطلاعیه‌ای ازطرف ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران صادر شد: «برابر اعلام شهردار سنندج، اخیراً ضدانقلاب چنین شایعه پراکنده است که در سنندج تأمین جانی نیست و ساختمان‌ها خراب و شهر با کمبود مواد غذایی روبه‌رو است. شهردار سنندج ضمن رد این‌گونه شایعات مغرضانه که هدفی جز تخریب روحیة مردم ندارد،
1) سند شماره 43392 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بوکان و شاهین‌دژ)، ص39، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 5/6/1359، ساعت 11:15 دقیقه.
2) سند شماره 43186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه تبریز به اطلاعات سپاه مرکز، 3/6/1359.
3) سند شماره 43191 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بیجار)، ص192، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 3/6/1359، برابر گزارش ژاجا مستند به گروهان ژاجا بیجار؛ و - سند شماره 409290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص164، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 4/6/1359، ص2.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
به آگاهی ملت مسلمان انقلابی ایران می‌رساند که در شهر سنندج ارزاق عمومی فراوان و حتی ارزان‌تر از سایر شهرستان‌ها است. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با بررسی ازطریق ستاد لشکر سنندج و اظهارنظر این لشکر، شایعات ضدانقلاب را تکذیب می‌نماید.»(1)
1
درحالیکه در غرب و جنوب‌غربی کشور، درگیری با ارتش بعث عراق و نیز گروه‌های مسلح ضدانقلاب هرروز با افزایش و شدت بیشتری همراه است، تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در شرق و جنوب کشور نیز قابل‌تأمل و نگران‌کننده به نظر می‌رسد. گزارش وزارت کشور از تحرکات برون‌مرزی شرق کشور حاکی است:
«تعداد حدود 43 نفر از اهالی ازبکستان شوروی به‌همراه حدود 30 نفر از کمونیست‌های افغانی که همگی به زبان فارسی تسلط کامل دارند، برای انجام مقاصد جاسوسی ازطرف دولت شوروی و افغانستان در پوشش مجاهدین فراری از مرزهای استان سیستان و بلوچستان و خراسان [به] ایران اعزام و اکثر این عده در استان‌های شمالی کشور مشغول فعالیت و جاسوسی هستند. همچنین حزب دمکرات بلوچستان، فدائیان و گروه‌های چریکی ائتلاف نموده و در اطراف بلوچستان و مرزهای ایران و پاکستان مشغول فعالیت علیه جمهوری اسلامی ایران بوده و مشغول اجرای طرح وسیعی به‌منظور مقابله با حکومت و ترور شخصیت‌های سیاسی ایران هستند. ...»(2)
از منطقة بوشهر و شهرهای همجوار استان خوزستان نیز خبر می‌رسد که سران و خوانین قشقایی تحرکات خود را به این نواحی بسط داده و دست به ارتباطات و تحرکات تازه‌ای در این مناطق زده‌اند. دراینزمینه گزارش منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «روستاهای شول، بهمن‌یاری و گناوه طرفدار خسروخان هستند. خسروخان فعلاً در منطقة دوگنبدان در ییلاق باباکلان نزد جعفرخان کشکولی است.» این گزارش به نقل از منبع اطلاعاتی خود که با رابطان خسرو قشقایی در منطقة بوشهر در تماس است، می‌افزاید: «سه‌شنبه یا چهارشنبة هفتة گذشته؛ یعنی حدود 28 و 29 [مردادماه]، رابط ما با رابط خسروخان تماس گرفته و فردای آن روز با خسروخان ملاقاتی داشته‌اند که در این ملاقات مدنی هم حضور داشته است.» بنا به همین گزارش: «حدود 28 و 29 خردادماه، یک هلیکوپتر سلاح در طین گچساران در شیراز در یک دشت معروف [به] یاردنگ پیاده و توسط بلیزر جهت خسروخان حمل شده است. چند تن از سران عشایر گچساران نیز نزد خسروخان رفته‌اند و مقداری هدیه برده‌اند.» در پایان این گزارش از انتشار شایعة قوی یک درگیری قریب‌الوقوع در منطقه، میان مردم گناوه سخن به میان آمده است.(3)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 3/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس؛ و - روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص15.
2) سند شماره 94621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 3/6/1359.
3) سند شماره 43205 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه اهواز به اطلاعات سپاه مرکز، 3/6/1359.
1
امروز مسئول سپاه اصفهان درخصوص افشای شبکة جاسوسی کلیسای اسقفی اصفهان مطالب تازه‌ای را بیان و به بخشی از اسناد آن، که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان افشا شده است، اشاره کرد.
وی درمورد تاریخ آگاهی سپاه از این توطئه گفت: «پس از به‌ثمررسیدن انقلاب اسلامی ایران، سازمان‌های سیا و اینتلیجنت سرویس و موساد همیشه درپی ایجاد هرجومرج در ایران بوده‌اند و طی تحقیقات وسیعی که در یک سال و نیم پیش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان دراینزمینه به عمل آورد، به این نتیجه رسید که این سازمان‌های جاسوسی به‌ویژه اینتلیجنت سرویس انگلستان تحت‌عنوان دایرة اسقفی فعالیت گسترده‌ای در شهرهای مختلف کشور ازقبیل اصفهان، یزد، کرمان، شیراز و اهواز به عمل می‌آورد و از همان زمان کار تحقیق پیرامون دایرة اسقفی را شروع نمود و اولین نتیجة این تحقیقات، کشف شبکه‌های گستردة جاسوسی و مخابراتی در بیمارستان مسیحی اصفهان بود.»
وی افزود: «تاکنون اعضای خارجی شبکه که 4 نفر بوده‌اند و همچنین همکاران ایرانی آنها دستگیر شده‌اند. البته هنوز تعدادی خارجی چون کشیش پول هندی و باربارا میچل و چند نفر ایرانی مانند اسقف دهقانی و خلیل رزم‌آرا فراری هستند.»
وی درمورد نقش واتیکان در این شبکة جاسوسی گفت: «بدون تردید واتیکان از آنچه در ایران می‌گذشته است، مطلع بوده است و نیز پس از تعطیل پایگاه‌های جاسوسی دایرة اسقفی در ایران، مرکز میسیونری لندن سی.ام.سی. و نیز مرکز اسقفی نیکوزیا اسقف الیاخوری که اسقف اعظم اورشلیم بوده است را جهت بازپسگرفتن این مراکز به ایران اعزام داشته است.»
مسئول سپاه اصفهان دربارة فردی به نام ایرج متحده - که نام او در اطلاعیة دیروز سپاه اصفهان نیز آمده است - گفت: «ایرج متحده یهودی‌الاصل، دوره‌های جاسوسی را تحت‌عنوان "الهیات" در اسرائیل، انگلستان و پاکستان دیده است. وی سال قبل همراه کشیش اکسل و پول هندی به اسرائیل رفت و طی ملاقات‌هایی با پسر موشه دایان اطلاعاتی را ردوبدل کرده است. قابل‌ذکر است که این ملاقات‌ها در یک ساختمان امنیتی در تل‌آویو صورت گرفته است.»
وی همچنین درمورد شایعاتی مبنی‌بر نقش سفارت انگلستان در این شبکة جاسوسی، گفت: «اسناد جدیدی که به دست آمده نشان می‌دهد که این شبکه مستقیماً با سفیر انگلستان در ایران، جان گراهام در تماس بوده است.» وی افزود: «یکی از دستگیرشدگان به نام خانم مارگریت جین وادل گفته است در آبان 58 در کنفرانسی که در قدس تشکیل شده بود، شرکت کرد و سپس محرمانه به اسرائیل سفر می‌کند. همچنین وی اعتراف می‌کند 11 ماه و نیم در اسرائیل مشغول کار بوده است. در سندی که به دست آمده است دایرة اسقفی تحت پوشش‌های مختلف با سه گروه بانفوذ و رهبران قبایل و گروه‌های قومی، با افراد بی‌بضاعت و یا مقامات ناراضی و رده‌بالای ارتش تماس‌های مستمر می‌گرفته است.
همچنین در سند دیگری سولیوان، رئیس سیا در خاورمیانه، رسماً از این دایره تشکر کرده است و در سندهای دیگر یکی از افسران پنتاگون از کشیش رزم‌آرا تشکر کرده و به وی گفته است که اسلحه‌ها و طرح‌های ما کاملاً آماده‌اند و اضافه کرده: پیش‌بینی می‌شود که کردستان در آیندة نزدیک تبدیل به میدان جنگ خواهد شد. در سند دیگری گفته شده است دکتر پون - که قبلاً پزشک بیمارستان مسیحی بوده است - از پاکستان و رزم‌آرا از استرالیا رهبری این توطئه را بر عهده داشته و نیز خانم باربارا میچل به دستور سفیر انگلستان به عمان می‌رود و یک شاخة جاسوسی دیگری در این کشور ایجاد می‌کند. همچنین اسقف دهقانی ضمن رفت‌وآمد بین لندن و قبرس به توطئه‌های جدیدی مشغول است و لازم به یادآوری است که اکثر اسناد به‌دست‌آمده به زبان رمز نوشته شده است. ...»(1)
1
دادگاه ویژة انقلاب اسلامی اصفهان پس از سه جلسه رسیدگی به اتهام 14 نفر از متهمان غیرنظامی این دادگاه که درارتباط‌با کودتای نافرجام اخیر محاکمه می‌شدند، 10 تن از آنان را به اعدام محکوم کرد؛ این حکم شامگاه امروز اجرا شد. اسامی معدومان عبارت است از: دکتر مجید وصالی؛ سیاوش همتی؛ سفرالله وردی؛ سیاوش موم‌زایی؛ محمد هارونی؛ محمد رونی؛ منوچهر کریمی؛ ابراهیم کریمی؛ جلیل سلطانی و علی‌رحم صالحی.(2)
از سوی دیگر، در ادامة دستگیری افراد دیگری از شبکة کودتای نافرجام تیرماه گذشته، امروز سرهنگ کوچک‌زاده، معاون لشکر77 خراسان و دبیر بسیج ملی خراسان، اعلام کرد که یک سرتیپ و 5 افسر کودتاگر از افراد لشکر خراسان مأمور خدمت در سنندج دررابطه‌با کودتای امریکایی دستگیر و به تهران اعزام شده‌اند.(3)
2
بحث و مناقشه بر سر تعیین وزرای کابینه، میان بنی‌صدر و محمدعلی رجایی که هرکدام نمایندة یکی از دو جناح رقیب حاکم بر نظام هستند، هنوز به نتیجة قطعی نرسیده است و وزرای کابینه به مجلس شورای اسلامی معرفی نشده‌اند. دیدار دو ساعت و نیمه امروز بنی‌صدر و رجایی و نیز دیدار سیداحمد خمینی با بنی‌صدر از یک‌سو و نامه‌نگاری‌های بنی‌صدر به رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر و نیز به مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد که بر سر تعیین وزرا هنوز توافق نهایی میان این دو حاصل نشده است. مطالب عنوان‌شده در مصاحبة رئیس مجلس نیز مؤید همین مطلب است. بنی‌صدر دراین‌مورد در یادداشت‌های روزانة خود نوشته است:
«امروز صبح نامهای را نوشتم خطاب به آقای رجایی؛ نامة مفصلی است و در موقع خود به اطلاع مردم خواهد رسید. بله، حین نوشتن نامه، حاج‌احمدآقا آمد، دربارة ترکیب دولت
1) روزنامه کیهان، 4/6/1359، ص3؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 4/6/1359، ص15؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص10، همه به نقل از خبرگزاری پارس از اصفهان؛ همچنین ر.ک: مصاحبه دکتر بهزادنیا، معاون وزارت ارشاد ملی که در آن به بخش‌هایی از این اسناد اشاره شده است. ر.ک: روزنامه انقلاب اسلامی، 5/6/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 5/6/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 5/6/1359، صص1 و 10، همه به نقل از خبرگزاری پارس.
2) روزنامه کیهان، 4/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از اصفهان.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 160، تاریخ 4/6/1359، ص2، خبرگزاری پارس از مشهد، 3/6/1359.
صحبت شد و بعد از رفتن او آقای رجایی آمد. من نامه را به او دادم. دو ساعت و نیم اینجا بود. صحبت‌های بسیاری شد و کوشیدم برای او روشن کنم، انسان وقتی بخواهد براساس عقیده کار کند نمی‌تواند روحیة اغماض و مسامحه داشته باشد. ...»(1)
دراینحال بنی‌صدر امروز در نامهای کوتاه و رسمی خطاب به محمدعلی رجایی نخست‌وزیر، نوشت: «با وزرایی که فهرست آنها را برای اینجانب آورده‌اید همان‌طورکه روز اول گفتم، کاری ندارم؛ خود می‌دانید. دربارة وزراء دفاع و کشور به‌لحاظ حساسیت وضع کشور تصویب خود را لازم دیده‌ام.»(2)
بنی‌صدر همچنین امروز در نامهای خطاب به مجلس شورای اسلامی نوشت: «به آقای محمدعلی رجایی نخست‌وزیر، گفته بودم جز وزرای کشور و دفاع دربارة دیگر وزیران نظر نمی‌دهم؛ ازبابت رویة سکوت که بنا گذاشته بودم در پیش بگیرم. در فهرستی که ایشان در اختیار من گذاشته‌اند کسانی هستند که دربارة بعضی [از] آنها نظر موافق دارم، دربارة چند تن نمی‌توانم حتی بی‌نظر باشم. بااین‌همه، کار را به نظر آن مجلس محترم می‌گذارم. نظر خودم این است که اجرای تام و تمام قانون اساسی در این موقعیت حساس از هرکار دیگر به صواب نزدیک‌تر بلکه عین صواب است.»(3)
از سوی دیگر، رئیس مجلس شورای اسلامی، هاشمی رفسنجانی، در مصاحبة هفتگی امروز عصر خود در حضور خبرنگاران داخلی و خارجی در پاسخ به سؤالی دربارة اینکه «آقای بنی‌صدر گفته است وزیر کشور(4)نباید حزبی باشد»، گفت: «من چنین شرطی در هیچ سمتی از سمت‌های کشور نمی‌بینم؛ افراد صالح می‌توانند هریک از سمت‌ها را از ریاست‌جمهوری گرفته یا سمت‌های پایین داشته باشند، حالا می‌خواهند حزبی باشند یا نباشند.» وی درخصوص زمان معرفی کابینه گفت: «ما انتظار داشتیم که دیروز کابینه به مجلس معرفی شود که مذاکرات آقای
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 10/6/1359، ص1، کارنامه دوشنبه 3 شهریور 1359.
2) روابط عمومی نخست‌وزیری، مکاتبات رجایی با بنی‌صدر، تهران: دفتر تحقیقات و انتشارات، 1360، ص99.
3) همان، ص118.
4) فردی که نخست‌وزیر به‌عنوان وزیر کشور معرفی کرده بود حجت‌الاسلام ناطق نوری یکی از اعضای برجستة حزب جمهوری اسلامی و نمایندة امام در جهاد سازندگی بود. جهاد سازندگی ازجمله نهادهای انقلابی بود که میانة چندان خوبی با بنی‌صدر نداشت.
رجایی با آقای بنی‌صدر هنوز به‌طورکامل پایان نیافته. آقای رجایی از روز پنجشنبه گذشته نامهای به مجلس نوشته و اعلام کرده‌اند که آماده‌اند تا کابینه را به مجلس معرفی کنند. قانون اساسی تصویب ریاست‌جمهوری را قبل از معرفی کابینه به مجلس پیش‌بینی کرده است. بنابراین ایشان باید اول کابینة خود را به تصویب ریاست‌جمهوری برسانند و تا امروز بعدازظهر، که آقای رجایی با ریاست‌جمهوری ملاقات داشتند، توافق کامل حاصل نشده است و آقای رئیس‌جمهور درمورد بعضی از افراد کابینه نظر دارند. درمورد وزیر کشور نظر ایشان دیشب پخش شد و ایشان با وزیر کشور پیشنهادی آقای رجایی موافق نبودند و درمورد بعضی وزیران دیگر هم بعضی مسائل برای ایشان مطرح است که هنوز دارند صحبت می‌کنند.» رئیس مجلس سپس درمورد موعد معرفی کابینه گفت: «تاوقتی‌که نخست‌وزیر موافقت آقای بنی‌صدر را نگیرد، نمی‌تواند کابینه را به مجلس معرفی کند و تا حالا موافقت کامل ایشان جلب نشده و شاید تا آخر وقت امشب موافقت ایشان را بگیرند. ...»(1)
1
تنش و سردی در روابط دیپلماتیک ایران و شوروی همچنان ادامه دارد. دراین‌خصوص سفارت جمهوری اسلامی ایران در شوروی با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که شوروی باید نسبت به انحلال کنسولگری خود در رشت اقدام کند. در این اطلاعیه آمده است:
«سفارت جمهوری اسلامی ایران در شوروی قویاً معتقد است نظر به اینکه دولت ایران اکنون کنسولگری خود را در لنینگراد منحل ساخته است، دولت شوروی نیز نسبت به انحلال کنسولگری خود در رشت اقدام نماید؛ زیرا: 1. از نقطه‌نظر نمایندگی‌های دو کشور، شوروی فقط یک کنسولگری در شهر رشت دارد که باید متقابلاً تعطیل شود و سرکنسولگری شوروی در اصفهان که با سرکنسولگری ایران در باکو ازلحاظ درجه‌بندی سیاسی مورد توافق طرفین می‌باشد، می‌تواند به کار خود کماکان ادامه دهد. 2. تعداد نسبتاً زیادی از اتباع و کارشناسان شوروی در نیروگاه و ذوب‌آهن اصفهان و سایر نقاط مرکزی ایران به خدمت مشغول‌اند و خدمات کنسولی شوروی در این منطقه به‌مراتب بیشتر از خدمات کنسولی شوروی در شهر رشت است که تعداد قلیلی از اتباع شوروی در این شهر سکونت دارند. 3. باتوجهبه موقعیت
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/6/1359، ص16؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 4/6/1359، ص3؛ و - روزنامه کیهان، 4/6/1359، ص آخر.
حساس رشت در مجاورت مرزهای آبی و زمینی دو کشور، انحلال کنسولگری شوروی در رشت هرگونه سوءظنی را که احیاناً مردم ایران نسبت به نقشه‌های احتمالی شوروی در منطقه دارند کاهش خواهد داد و از تعبیرات مختلف جلوگیری خواهد نمود.»(1)
دراینحال، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران صادق قطب‌زاده، در مصاحبه با روزنامة واشنگتن استار گفته است: «مسکو سعی می‌کند ایران را در صحنة بین‌المللی منزوی کند.» وی خاطرنشان کرده است: «سیاست شوروی نسبت به ایران این است که ایران را به زانو درآورد و سپس شرایط خود را به آن تحمیل کند.» وی همچنین افزوده است: «ایران در شرق و غرب خود کشورهایی چون عراق و افغانستان دارد که سیاستشان نسبت به ایران خصومت‌آمیز است و روسیه شوروی نهایت سعی خود را به عمل آورده است تا روابط ایران با ترکیه، پاکستان و کشورهای حوزة خلیج‌فارس را شکرآب سازد تا پس از آنکه درمانده شد به دامن روسیة شوروی پناه برد.» قطب‌زاده گفته است: «انزوای ایران در صحنة بین‌المللی ناشی‌از افراط‌گرایی جوانان ایرانی است.»(2)
1
درحالیکه نظام نوپای جمهوری اسلامی در داخل کشور با انواع منازعات حکومتی و مناقشات و درگیری‌های متعدد در مرزهای غرب، جنوب‌غرب و حتی تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در شرق و سواحل جنوبی کشور روبه‌روست، در خارج از مرزهای خود نیز هرروز با مخالفت گروه‌های مختلف و تشکل‌های تازه‌تری مواجه است. دراینزمینه، گزارش دیلی اکسپرس چاپ لندن حاکی است: «سلطنت‌طلبان ایرانی سخت سرگرم طرح‌ریزی برای بازگرداندن قدرت شاه در ایران‌اند. دراین‌رابطه، رضا پهلوی در نظر دارد خود را به‌عنوان پادشاه تازة ایران معرفی کند و یک به‌اصطلاح "دولت ایران" در تبعید تشکیل دهد. این اتفاقی نیست که کشور مصر به‌عنوان محل گردهمایی حامیان شاه انتخاب شده است. قرار است در این گردهمایی، رضا رسماً خود را به عنوان رهبر مخالفین انقلاب ایران معرفی کند.»(3)
در همین حال، از آلمان‌غربی نیز خبر می‌رسد که «نمایندگان دسته‌جات مخالف رژیم ایران تصمیم گرفته‌اند یک جبهة ایرانی آزاد تشکیل دهند. یک سازمان که خود را "آژانس مطبوعاتی بین‌المللی ایران" می‌نامد و با دولت ایران مخالف است به نقل از نمایندگان مزبور گفت که آنها برای ایجاد یک دولت ملی در ایران که متکی بر اصول دمکراتیک باشد فعالیت خواهند کرد.»(4)این جبهه همچنین «در بیانیة خود اعلام داشته است که با شاپور بختیار نخست‌وزیر سابق ایران و با "جنبش ارتش نجات‌بخش ایران" درجهت تشکیل یک دولت دمکرات ملی در کشور در تماس است.»(5)
1) روزنامه کیهان، 3/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 3/6/1359، ص6، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 160، تاریخ 4/6/1359، ص22، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت: 21:30 دقیقه، 3/6/1359.
3) همان، صص2 و 3، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری تاس از لندن، 25 اوت 1980، 3/6/1359.
4) همان، ص7، رادیو بیبیسی (فارسی)، ساعت 20:45 دقیقه، 3/6/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 161، تاریخ 5/6/1359، ص39، بخش عربی رادیو قاهره، ساعت 9:30 دقیقه، 4/6/1359.
1
در ادامة بحران در روابط سیاسی ایران و عراق، امروز وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران علیه تعدیات و تجاوزات دولت عراق درزمینة اخراج اتباع عراقی ایرانی‌الاصل از آن کشور و گسیل آنان به‌سوی مرزهای ایران، در اطلاعیه‌ای خطاب به مراجع بین‌المللی، اعلام‌جرم کرد.
وزارت کشور در این اطلاعیه «دولت دست‌نشاندة صدام حسین را که پس از اخراج حدود 40 هزار تن [از] خواهران و برادران مسلمان ایرانی، هم‌اکنون شروع به راندن مسلمانان افغانی به داخل مرزهای ایران کرده» به‌شدت مورد نکوهش و انتقاد قرار داده است. در بخشی از این اطلاعیة شدیداللحن آمده است:
«دولت متجاوز عراق اخیراً 20 تن از برادران افغانی را نیز ناجوانمردانه به مرزهای کشور جمهوری اسلامی ایران گسیل داشته و خود را مهیای راندن گروه‌های بیشتری از این خواهران و برادران نموده است. باتوجهبه اینکه این‌گونه اعمال و روش‌های ضدانسانی حکومت بعث و گزینش احمقانه‌ترین نوع تبعیض و سیستم نژادپرستی در تابعیت که موجب سرگردانی و آوارگی مسلمانان بی‌گناه شده مغایر و معارض قوانین جاری مربوط به تابعیت و اقامتگاه افراد انسانی و نفی آشکار کلیة موازین و مقررات بین‌المللی است، لذا بدین‌وسیله علیه اعمال این رژیم فاشیست شدیداً اعلام‌جرم و از جمیع مراجع بین‌المللی و مردم متعهد و مسلمان کلیة کشورهای جهان تقاضا می‌شود بیش‌ازاین در قبال رفتار ناهنجار و سبعانة رژیم بعث عراق سکوت نکنند...»(1)
2
امروز صدام حسین در یک حرکت تبلیغاتی درجهت القای ذهنی رهبری جهان عرب، ضمن یک مانور نمایش قدرت، طبل‌های ناسیونالیزم عربی را مجدداً به صدا درآورد. صدام در جلسة پایانی ششمین اجلاس ملی اتحادیة سندیکاهای کارگری در عراق گفت: «از آغاز انقلاب عظیم ژوئیه در سال 1968، پیشرفتهای زیادی در همة سطوح در عراق حاصل شده است. ... اکنون
1) روزنامه کیهان، 5/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 5/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 5/6/1359، ص12.
نام عراق مقرون با پیشرفت و شکوفایی و ترقی می‌باشد. همه درمورد اتحاد میهن‌پرستان و ملی‌گرایان سخن می‌گویند. وقتی نام عراق ذکر می‌شود، نام امت عرب را در آن می‌بینیم و زمانی‌که نام امت عرب یاد می‌شود، یاد عراق به میان می‌آید. این چیزی نیست که ما بخواهیم عراق را بزرگ جلوه دهیم، زیرا مردم کشورهای عربی همه معتقدند که جزو امت عرب هستند، لذا می‌بینیم اتحادی میان میهن‌پرستان و ملی‌گرایان وجود دارد. ما امنیت سوریه را امنیت عراق می‌دانیم، ما امنیت الجزایر را امنیت عراق به حساب می‌آوریم. ...»
وی در بخش دیگری از سخنرانی خود گفت: «ما برای رسیدن به اتحاد اعراب بعضی اوقات ناچار می‌شویم با رژیم‌های دست راستی کنار بیاییم. ما می‌دانیم بعضی از این رژیم‌ها با امریکا مرتبط هستند مع‌ذالک با آنها به گفت‌وگو می‌نشینیم، ... ما با رژیم‌های ارتجاعی علیه خارجیان متحد می‌شویم زیراکه سرزمین‌های اعراب متعلق به حکام عرب نیست، بلکه ملک اعراب است. به‌طور مثال، چنانچه به سرزمین‌های عمان حمله شود، ما با سلطان‌نشین عمان متحد می‌شویم و از این سرزمین دفاع می‌کنیم. ...» صدام حسین در پایان اظهار کرد:
«اکنون ملت عراق آماده است تا نظیر یک بعثی سازمان‌یافته برای دفاع از انقلاب بمیرد و این را ما امتحان کرده‌ایم و این نیروی حقیقی ما هست و نیروی حقیقی ما در ایمان تمام ملت است. لذا خودپسند نخواهیم بود اگر بگویم بزرگ‌ترین قدرت نظامی روی زمین نمی‌تواند عراق را اشغال کند مگر درحالیکه عراق از سکنه خالی باشد. امریکا می‌تواند با یک بمب اتمی عراقی‌ها را نابود سازد، لیکن بدون ازبین‌بردن عراقی‌ها توسط بمب اتمی، قادر نخواهد بود؛ یعنی با ارتش معمولی امریکا نخواهد توانست عراق را اشغال کند. وقتی‌که ملت تا این سطح باشد، حتماً به روش سوسیالیسم خود ایمان دارد. ...»(1)
مسلماً یکی از پشتوانه‌های صدام برای ایراد چنین سخنانی، حمایت کشورهای ثروتمندِ عربی منطقه است. برای نمونه، سخنگوی وزارت امور خارجة کویت امروز حمایت کامل خود را از تلاش جمهوری عراق برای دستیابی به رآکتور اتمی جهت استفاده از آن در اهداف مسالمت‌آمیز اعلام کرد. به گزارش رادیو کویت: «پیرو حملة تبلیغاتی ساختگی اسرائیل و نیروهای صهیونیسم
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 161، تاریخ 5/6/1359، صص40 و 41، رادیو صوت‌الجماهیر بغداد (بخش عربی)، ساعت 16:30، 4/6/1359.
علیه جمهوری عراق، سخنگوی رسمی وزارت خارجة کویت اظهار کرد: هدف از این حملة تبلیغاتی ساختگی، منحرف‌کردن افکار عمومی نسبت به حملات مداوم صهیونیسم علیه امت عرب و اقدامات خشونت‌آمیز اسرائیل در سرزمین‌های اشغال‌شده و جنوب لبنان است.»(1)
1
آثار وقوع انقلاب اسلامی ایران و تأثیراتی که این انقلاب بر مردم کشورهای حوزة خلیج‌فارس گذاشته است، ازجمله مواردی است که امروز در شهر طائف عربستان در اجلاس امنیتی گروهی از وزیران کشور دولت‌های عربی بروز داشت. گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس دراینزمینه حاکی است:
«وزرای کشورهای عرب درحالیکه نسبت به افزایش بی‌ثباتی در منطقة نفت‌خیز خلیج‌فارس احساس نگرانی می‌کنند، در عربستان سعودی گرد آمده‌اند تا راه‌های تحکیم کنترل مردم کشورهای خود را با همکاری یکدیگر مورد بحث و بررسی قرار دهند. این کنفرانس سه‌روزه که از امروز در طائف گشایش یافت، سومین کنفرانس ظرف چهار سال گذشته است. لکن کنفرانس حاضر از ضرورت زیادی برخوردار است. دلایل این اهمیت را باید در: اشغال مسجدالحرام مکه در آذرماه گذشته؛ تظاهرات مسلمانان شیعة طرفدار ایران و دیگر مسائل امنیتی و نیز عدم اعتماد و حساسیت زیادی که در میان این کشورهای پرجمعیت به وجود آمده، جست‌وجو کرد.» این گزارش می‌افزاید:
«درخواست آیت‌الله خمینی برای صادرشدن انقلاب ایران، تجاوز روسیه به خاک افغانستان و حضور نامعقول نظامی امریکا در اقیانوس هند، درمجموع کشورهایی را که قسمت زیادی از نفت جهان غرب را تأمین می‌کنند، تحت فشار قرار داده است. کویت و بسیاری از کشورهای حوزة خلیج‌فارس برای ایجاد همکاری میان سازمان‌های پلیس عرب فشار میآورند و وزیر کشور عربستان اعلام می‌کند کشورش سرگرم ساختن یک مؤسسة عربی برای تربیت پلیس است که هزینه‌اش بالغ بر 130 میلیون دلار است. به گفتة یک دیپلمات کویتی، شایعات زیاد دربارة وجود بی‌ثباتی، مشکلات فراوانی را برای کشور متبوعش در حوزة خلیج‌فارس به وجود آورده است. وی می‌گوید نمی‌توانیم بگوییم که [چه] کسی این شایعات را به راه انداخته، این عامل می‌تواند ایران باشد، می‌تواند دیگر کشورهای عربی باشد، می‌تواند امریکا باشد، لکن این کار دعوت به حضور و مداخله یک نیروی خارجی در منطقه به‌بهانة وجود مشکلات است. در سال گذشته، کشورهای حوزة خلیج‌فارس مقررات سخت روادید را برای ده‌ها هزار کارگر خارجی ساکن در این کشور به اجرا گذاردند.»
آسوشیتدپرس می‌افزاید: «عراق دومین کشور تأمین‌کنندة نفت غرب بعد از عربستان سعودی، حدود 30000 عراقی ایرانی‌الاصل را به‌دنبال بمباران متعدد نقاط حساس [مرزی ایران]، از عراق اخراج کرد. سال گذشته تظاهرات شیعیان در چندین کشور حوزة خلیج‌فارس ترتیب یافت. کویت با بزرگ‌ترین مشکلات دست‌به‌گریبان بود؛ دو فلسطینی یک جت کویتی را ربودند. سپس انفجار در دفتر روزنامة الرأی العام منجر به کشته‌شدن دو نفر شد. در خردادماه به سفارت ایران
1) همان، ص37، رادیو کویت (بخش عربی)، ساعت 13، 4/6/1359.
در لندن حمله شد و در دفاتر هواپیمایی ملی ایران بمب منفجر شد. مردان ناشناس مسلح سعی کردند صادق قطب‌زاده را که از کویت دیدن می‌کرد ترور کنند. درنتیجة این بی‌نظمی‌ها وزیر کشور کویت اوایل ماه جاری بیش از 30 تن از مقامات برجستة پلیس را برکنار کرد. ...»
در پایان این گزارش آمده است: «به عقیدة ناظران سیاسی، کارگردانان اصلی این کنفرانس، عراق و عربستان سعودی و مصر می‌باشند. و این سه کشور از هم‌اکنون درپی ایجاد یک پیمان امنیتی گسترده در بین دولت‌های خویش می‌باشند.»(1)
1
دربارة تحرکات مرزی عراق یکی از مسئولان سپاه قصرشیرین گفت: «در نوار مرزی تجمع و آرایش جنگی نیروهای عراقی کاملاً مشهود است و به نظر می‌رسد که ارتش بعث عراق درحال فراهم‌کردن مقدمات یک درگیری گسترده است.» اما یک گزارش به نقل از منابع آگاه مرزی، حاکی است: «احتمال دارد که پخش شایعات مربوط به حملة هوایی و زمینی عراق و فعل‌وانفعالات آشکار عراقی‌ها در آن‌سوی مرز که ازسوی عوامل اطلاعاتی و دیدبانی ایران گزارش شده است، بخشی از یک توطئه برای سرگرم‌کردن و تجمع نیروهای ایران در نوار مرزی، برای انجام عملیات دیگری باشد.»(2)
در همین حال، به گزارش هنگ ژاندارمری ایلام: «به اعلام پاسگاه صالح‌آباد در ساعت 12:45 دقیقة امروز، تعداد 2 دستگاه نفربر به پاسگاه صالح‌آباد وارد و از سوی دیگر خودروهای سنگین در تردد و در داخل سیم‌خاردار پاسگاه الشهداء عراق [به] وسیلة تانک‌ها محاصره و افراد در داخل سنگرها جا گرفته‌اند.» هنگ ایلام در گزارش خود افزوده است که به‌احتمال‌قوی قصد حمله دارند.(3)
مشاهدات عینی نیروهای اطلاعاتی خودی از تحرکات امروز عراق در نواحی مرزی بستان نیز حاکی‌از «فعالیت چشمگیر ارتش عراق در نوار مرزی» است. بنا به همین گزارش، «در ارتفاعات مشرف به پاسگاه سمیده، در 6 محل کشور عراق سنگر کنده و نفراتی در آنها دیده می‌شود. واحد توپخانه [نیز] در شمال پایگاه ام‌الظهیر برابر پیچ‌انگیزه مستقر [شده] و خودروهای آنها با دوربین قابل‌رؤیت است. روبه‌روی پاسگاه طاوسیه و صفریه نیز سنگرهایی مشاهده شد.»(4)
در منطقة مرزی آبادان و خرمشهر نیز تحرکات عراق همچون روزهای گذشته ادامه داشت. امروز 3 هواپیمای عراقی درحال اجرای مأموریت شناسایی هوایی در منطقة پاسگاه خیّن خرمشهر و به موازات اروندرود بودند که با تیراندازی نیروهای خودی متواری شدند.(5)مرزبان جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر بلافاصله و به‌طور رسمی به همتای عراقی خود درخصوص این تجاوز هوایی اعتراض کرد.(6)همچنین، تعداد 8 دستگاه خودرو نظامی حامل نیرو در ساعت 16 امروز در پاسگاه شلمچة عراق مستقر شدند.(7)یک گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی خودی نیز حاکی‌از انتقال تیپ19 پیادة عراق از شمال این کشور به منطقة بصره می‌باشد.(8)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس.
2) روزنامه کیهان، 5/6/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص271، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص6.
4) سند شماره 378491 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 9/6/1359.
5) فیش سیاسی شماره 51484 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 4/6/1359.
6) سند شماره 378455 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی درجه1 جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر به مرزبان دولت جمهوری عراق در بصره، 8/6/1359، بازگشت به شماره 1/12/80/246 مورخ 26/8/1980 (4/6/1359).
7) فیش سیاسی شماره 50812 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مورخ 5/6/1359؛ و - سند شماره 43196 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/6/1359.
8) سند شماره 70883 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 3/6/1359.
1
وضعیت مهاباد و شهرها و روستاهای اطراف آن به‌خصوص با معدوم‌شدن سرگرد عباسی از فرماندهان نظامی حزب دمکرات کردستان ایران و برخی دیگر از رهبران نظامی ضدانقلاب، به‌دست نیروهای عملیات سپاه ارومیه بحرانی‌تر به نظر می‌رسد.
حزب دمکرات امروز با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که به‌خاطر ترور سرگرد عباسی و یارانش، تا شب چهلم آنها با خرابکاری و ترور شخصیت‌ها و انفجار نقاط حساس، انتقام سختی از پاسداران و نیروهای ارتش مستقر در سقز و دیگر نقاط کردستان خواهد گرفت.(1)دراین‌باره، گزارش ستاد مشترک ارتش حاکی است که امروز «تظاهراتی برعلیه دولت در بوکان، پیرانشهر و سردشت به‌خاطر کشته‌شدن سرگرد عباسی برپا شد.» همین گزارش می‌افزاید: شامگاه امروز نزدیک به 60 فرد مسلح از دهکدة بلاغ گذشته و به‌سوی بوکان در حرکت بوده‌اند.(2)
دراینحال، بنا به گزارش ژاندارمری، در ساعت 23 دقیقة بامداد امروز، مهاجمان با سلاح سبک و تیربار، ساختمان گروهان ژاندارمری مهاباد را زیر آتش گرفتند که مأموران متقابلاً به آتش آنها پاسخ دادند.(3)-(4)
در گزارش اطلاعات سپاه ارومیه نیز دربارة وضعیت میاندوآب و مهاباد آمده است امروز «تعدادی از پاسداران مهاباد به میاندوآب اعزام شدند تا همراه ستون وارد شهر شوند.» همین گزارش دربارة وضعیت مهاباد می‌افزاید: «ضمناً در مهاباد 1000 نفر پارتیزان به‌عنوان چریک مخفی آموزش دیده‌اند تا پس از ورود ارتش و سپاه به داخل شهر، با لباس شخصی به آنها ضربه وارد سازند.»(5)
خبرگزاری پارس از مهاباد نیز گزارش داد که امروز «500 نفر که اکثراً زن و کودک و مسافر هستند توسط مهاجمین مسلح در مهاباد و بوکان به گروگان گرفته شدند. گزارش‌های رسیده حاکی است مهاجمین افراد گروگان را تحت آزار و اذیت قرار داده‌اند و فرماندار میاندوآب نیز 24 ساعت به عاملان گروگان‌گیر مهلت داده است که مسافران را بدون قیدوشرط آزاد کنند.»(6)
2
درگیری و زدوخورد میان نیروهای مسلح انقلاب و گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق مختلف کردنشین ازجمله اطراف مریوان، کامیاران و پاوه و نیز مناطقی در آذربایجان‌غربی ادامه دارد.
به گزارش مرکز فرماندهی غرب: «3 اتومبیل حامل دمکرات‌ها که از مریوان جهت آموزش مواد منفجره عازم روستای بنی‌کنه‌لی [بنی‌کندی] بودند به‌وسیلة ارتش و سپاه پاسداران مورد حمله قرار گرفتند و براثر انفجار مین‌ها [یی که حمل می‌کردند] و مواد منفجرة خودشان 17 نفر [از دمکرات‌ها] کشته و 29 نفر زخمی شدند.»(7)
1) سند شماره 43387 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 5/6/1359؛ و - سند شماره 409285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص99، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 6/6/1359، ص1.
2) سند شماره 43387 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص173، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص5.
3) این تیراندازی تا ساعت 14:10 روز بعد همچنان ادامه داشته است.
4) سند شماره 43383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 5/6/1359، برابر اعلام ژاندارمری؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص256، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص4.
5) سند شماره 425496 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص68، از اطلاعات و عملیات سپاه ارومیه به عملیات سپاه کرمانشاه، 11/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 5/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
7) سند شماره 43172 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص174، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 4/6/1359؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص96، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص1.
در ادامة پاکسازی منطقة کامیاران نیز امروز مرکز فرماندهی سپاه به سپاه کرمانشاه دستور داد که ضمن هماهنگی با ارتش به پیشروی خود ادامه داده و در مسیر کامیاران - روانسر، دو پایگاه برپا کنند که یکی از آن دو ازطرف کامیاران و دیگری ازطرف روانسر (در روستای الک) باشد و یک پایگاه نیز در ارتفاعات درویان ایجاد کنند.(1)
همچنین 85 نفر از نیروهای سپاه که دیروز دستور ترابری آنها با هواپیما به سنندج صادر شده بود، قرار است امروز عازم سنندج شوند.(2)گزارش ژاندارمری نیز حاکی است که امروز «در خود شهر پاوه بین افراد سپاه پاسداران و مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] درگیری ایجاد شد که در آن یک نفر پاسدار اهل باینگان شهید گردید.»(3)
در همین حال و درپی انتشار اطلاعیة ستاد عملیات غرب کشور مبنی‌بر دستگیری برخی از سران فراری و وابستگان به حکومت بعث عراق، گروهی مهاجم مسلح ضدانقلاب به بخش باینگان حمله و این منطقه را محاصره کردند. گزارش رسیده از فرمانداری پاوه دراین‌مورد حاکی است: «این حمله در ساعت 11:30 دقیقة شامگاه امروز، شروع شد و طی آن مزدوران بعث عراق - که تعداد آنان زیاد بود - تا ساعت 2 بامداد روز بعد، به شلیک خمپاره و مسلسل پرداختند. ولی در این ساعت نیروهای مسلح ایران محاصرة باینگان را شکستند و مهاجمین را با تلفات سنگین مجبور به عقب‌نشینی ساختند. در این درگیری، یک پاسدار شهید و یک پاسدار دیگر مجروح شدند.» بنا به همین گزارش، شاهین، معاون فرمانداری پاوه، درمورد اخبار منطقه گفت: «زنان و کودکان مهاجمین(4)نوسود امروز به مقر حزب دمکرات نوسود حمله کردند و با دست خالی قصد تخریب آن را داشتند.» وی افزود: «در دو روز گذشته [دیروز و امروز]، تظاهرات وسیعی در نوسود صورت گرفت و مردم این بخش حمایت خود را از مهاجرین اعلام کردند و خواستار خروج افراد مسلح غیرقانونی [معاند با نظام] شدند.»(5)
دراینحال، خبرگزاری پارس از سنندج از رواج یک شایعة قوی در این شهر خبر می‌دهد: «در این شهر به‌شدت شایع شده است 30 تن از اعضای کومه‌له که قصد داشته‌اند خود را به نیروهای جمهوری اسلامی معرفی کنند در یک کیلومتری روستای افریان واقع در منطقة کامیاران، به‌وسیلة عوامل و ایادی صدیق کمانگر، یکی از گردانندگان کومه‌له، از پشت به رگبار مسلسل بسته شده‌اند.» این گزارش همچنین حاکی است که «تعدادی از اعضای مسلح حزب منحلة دمکرات، کومه‌له و دیگر ضدانقلابیون در سه روز اخیر، خود را به نیروهای انقلابی تسلیم کرده‌اند.»(6)
خبرنگار جمهوری اسلامی نیز از منطقة تکاب چنین گزارش داد: «به‌همت پاسداران انقلاب اسلامی تکاب و پاسداران اعزامی از تبریز و کرمان، بعد از 45 روز تلاش، روز سه‌شنبه 4/6/59 ساعت 11 صبح، بعد از درگیری کوتاهی، پاسداران توانستند مواضع عظیم حزب دمکرات و دیگر گروه‌های مهاجم را در قریة حسن‌آباد واقع در بین جادة تکاب - شاهین‌دژ، درهم کوبند و جادة تکاب
1) سند شماره 43164 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص79، از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه کرمانشاه، 4/6/1359.
2) سند شماره 43190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا (پ - ف)، 3/6/1359.
3) سند شماره 43385 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 5/6/1359 برابر گزارش ژاجا؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص173، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص5.
4) در متن خبر، کلمه مهاجمین آمده است که مهاجرین درست است.
5) روزنامه کیهان، 5/6/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
6) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
به‌طرف تخت سلیمان‌افشار را بعد از 6 ماه که مسدود بود، بازنمایند و همچنین در این مدت برادران پاسدار با دادن 12 شهید توانستند بیش از 100 نفر از ضدانقلابیون منطقه را به هلاکت برسانند و تعدادی را دستگیر کرده و جمعاً حدود 15 روستا را آزاد و مهاجمین آنها را خلع‌سلاح نمایند.»(1)
همچنین، در ادامة تحرکات ایذایی و مین‌گذاری توسط گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق نقده و اشنویه، «ساعت 8 صبح امروز، براثر انفجار مین در جادة نقده - اشنویه نزدیک روستای سلکان، یک دستگاه کمباین از دو چرخ عقب خسارت دید. به‌دنبال این جریان، بعد از یک ساعت [در نزدیکی] پاسگاه بکی‌لو بین نقده و اشنویه، یک جیپ حامل رئیس پاسگاه و 2 تن از جوانمردان و یک نفر سرباز، که برای بازدید به محل حادثه رفته بودند، در ده متری [محل] حادثه، مین دیگری در سمت چپ جاده منفجر و منجر به زخمی‌شدن 2 تن از جوانمردان و یک تن سرباز شدند.»(2)
در گزارش سپاه ارومیه نیز علاوه‌بر موارد فوق، اضافه شده است: «در همین روز ساعت 9 الی 5/9 صبح در جادة نقده - پیرانشهر، گردنة دوآب یک ماشین مسافربری اطمینان براثر انفجار مین خسارت دید و 4 تن زخمی شدند. در ساعت 1 بامداد امروز، همچنین مهاجمین با سلاح‌های تفنگ57 و خمپارة 6 میلی‌متری به پاسگاه خانلر حمله کردند که خسارات جانی و مالی برای افراد پاسگاه در بر نداشت.»(3)
هم‌زمان با درگیری‌های خونین میان نیروهای خودی و گروه‌های مسلح مزبور، تحرکات و نقلوانتقالات این گروه‌ها در مناطق مختلف کردنشین نیز پیگیری و گزارش می‌شود. ازجمله، به گزارش نیروی زمینی ارتش: «نیروهای ضدانقلاب بیشتر در آویهنگ و بیساران و هوسه و توریور و حلوان فعالیت دارند.» بنا به همین گزارش، «چند قبضه توپ و خمپاره در محل‌های فوق مستقر نموده و به مردم گفته‌اند که محصولات را جمعآوری کنید که می‌خواهیم آمادة جنگ شویم. و در کره‌جو در 20 کیلومتری سنندج، تعداد زیادی از ضدانقلابیون تجمع نموده‌اند.»(4)
یک گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است که امروز «تعداد 600 نفر از اکراد مسلح عراقی منطقة دربندبازیان (نقطه‌ای بین سلیمانیه و کرکوک) که چریک دولتی عراق می‌باشند با همراه‌داشتن انواع و اقسام سلاح سبک و سنگین به مرز نوسود اعزام و در این نقطه مستقر گردیده‌اند.» در بخش ملاحظات این گزارش همچنین آمده است: «دولت عراق با اعزام افراد مسلح به نوار مرز مشترک خود در نوسود قصد دارد درصورت درگیری نیروهای نظامی ایران با گروه‌های مخالف در این منطقه، به نفع گروه‌های مخالف وارد عمل شود.»(5)
گزارش نیروی زمینی ارتش از منطقة بانه نیز حاکی است تحرکات و تجمع عناصر و گروه‌های مسلح غیرقانونی ازجمله کومه‌له با همراهی و حمایت تسلیحاتی دکتر شاکری در آبادی‌های سفیدکوه، ساوان و کوه کلوره (واقع در پشت آبادی نیزه‌رود) درحال انجام است و افراد و سلاح‌های نیمه‌سنگینی در این مناطق مستقر کرده‌اند.(6)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تکاب.
2) سند شماره 43402 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 5/6/1359.
3) سند شماره 43401 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص171، از سپاه ارومیه به سپاه (مرکز فرماندهی)، 5/6/1359.
4) سند شماره 43304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف ژاجا (رکن2)، 4/6/1359.
5) سند شماره 478 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص274، از ستاد مشترک (اداره دوم، حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
6) سند شماره 43305 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص191، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 4/6/1359.
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری پارس از سنندج عصر امروز، «پیشمرگان مسلمان کرد در جریان بازدید از اتومبیل‌های راه سنندج - کامیاران به دختری به نام سوسن اردلان مظنون شده و پس از جست‌وجوی وسایل وی، مقداری اعلامیه علیه حکومت جمهوری اسلامی ایران و تعدادی کتاب متعلق به سازمان چریک‌های فدایی خلق از نامبرده کشف شد. ...»(1)
1
مشکل راه‌های ارتباطی و ساخت و ترمیم آنها در نوار مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور، همواره از دغدغه‌های اساسی نیروهای درگیر در این مناطق بوده است و در گزارش‌های متعدد به مرکز بارها بر لزوم ترمیم و ساخت راه‌ها و نیز پاسگاههای مرزی تأکید شده است. بر همین اساس، امروز در جلسة علنی مجلس شورای اسلامی، دو فوریت طرح ترمیم نواقص پاسگاه‌ها و جاده‌های مرزی به تصویب رسید.
در این طرح آمده است: «به‌منظور ایجاد امنیت بیشتر در مرزهای غربی و جلوگیری از خطراتی که برای پاسداران و افراد ارتش در مرز پیش می‌آید، دولت مکلف است ظرف 15 روز موضوع مرمت جاده‌ها و پاسگاههای منهدم‌شدة جادة قصرشیرین را مورد توجه قرار داده و اعتبار لازم جهت انجام این امر اختصاص و به مجلس اعلام دارد.» پس از آن، چند تن از نمایندگان در موافقت و مخالفت با فوریت طرح صحبت کردند و در پایان، فوریت آن به تصویب رسید تا در جلسة آینده مورد بررسی قرار گیرد.(2)
از سوی دیگر، معاون عملیاتی غرب کشور صبح امروز، بعد از دیدار و گفت‌وگو با بنی‌صدر در یک مصاحبه اظهار کرد: «حملات مجدد ضدانقلاب در بعضی از نقاط پیش‌بینی شده است؛ چون این نقاط هنوز آلودة وجود آنهاست و آنها کمین می‌کنند و ما باید با آسفالت جاده‌ها اولاً مسیر عبورومرور نیروهای مسلح اسلامی را آسان‌تر کنیم تا بتوانند زودتر به رفع حملات آنها بشتابند و امکانات به‌راحتی برسد و درثانی، امکانات دیگری نظیر ماشین و نظایر آن در اختیار برادران پاسدار بگذاریم. ...»(3)
2
علاوه‌بر تحرکات و فعالیت‌های گروه‌های مسلح معاند با نظام در غرب کشور، در شرق و جنوب کشور نیز برخی گزارش‌ها از وجود درگیری و ایجاد ناامنی در این مناطق حکایت دارد. ازجمله «بنا به گزارش لشکر88 زاهدان، ساعت 10 امروز در 70 کیلومتری جادة خاش - ایرانشهر، تعدادی از افراد سپاه پاسداران ایرانشهر با اشرار درگیر می‌شوند و بنا به خبر تأییدشده، یک پاسدار در این درگیری به شهادت می‌رسد. در این درگیری با کمک گروهان ژاندارمری خاش، اشرار متواری و درگیری خاتمه می‌یابد.»(4)
در اطراف طبس نیز، گزارشی از پرواز مشکوک یک بالگرد مخابره شده است: «برابر اطلاع سپاه مشهد، یک فروند هلیکوپتر با چراغ ثابت در کوه‌های مشرق طبس فرود آمده و تابه‌حال از محل پرواز نکرده است. برابر اعلام ستاد مشترک، یک فروند هواپیمای اف14 جهت شناسایی هلیکوپتر مذکور به منطقة طبس اعزام شده است.»(1)
اما در استان فارس، بازهم طرف‌داران خسرو قشقایی به ایجاد راهبندان و کمین برای پاسداران دست زدند و به‌سوی ماشین‌های عبوری تیراندازی کردند. گزارش خبرنگار روزنامة جمهوری اسلامی دراین‌مورد حاکی است: «ساعت حدود 11:30 شامگاه امروز، گروهی از عمال خسرو قشقایی با بستن جادة شیراز - کازرون در نزدیکی روستای خان‌زینان به یکی از روستاها حمله کرده و دست به ایجاد رعب و وحشت بین مردم زدند و عدهای دیگر جاده را بسته و حدود 28 اتومبیل را به غارت می‌برند. روابط عمومی سپاه پاسداران شیراز اعلام کرده بعد از وقوع این حادثه طی تماس‌های تلفنی مکرر عدهای، از ما خواسته شد به محل حادثه برویم. چون هویت این عده برای ما مشخص نبود و چون دراین‌رابطه کسی مستقیماً به سپاه مراجعه ننموده بود؛ لذا برای کسب تکلیف با ستاد مشترک تماس گرفتیم که به‌علت مشکوک‌بودن خبر، موافقت نشد و با هوشیاری متوجه شدیم که دامی ازطرف خوانین امریکایی برای قتل‌عام برادران پاسدار گسترده شده بود و بدین‌وسیله خنثی شد.»(2)
همچنین به گزارش خبرگزاری پارس، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شیراز ضمن تأیید این خبر اعلام کرد: «مهاجمین از طرف‌داران خسرو قشقایی بودند و گفته می‌شود با نقشة قبلی قصد کشاندن پاسداران به منطقه و گروگانگیری آنها را داشتند که طرح آنها عقیم ماند.»(3)
1
امروز نیز تشنج و درگیریهایی میان هواداران سازمان‌ها و گروه‌های چپ به‌ویژه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و مردم در شهرهای مختلف رخ داد.
در شهرستان کازرون، در بازرسی از محل ستاد مجاهدین خلق (منافقین) در این شهر، مقدار زیادی مواد منفجرة آماده و درحال ساخت و نیز اعلامیه‌های سازمان مذکور به دست آمد، اما اعضای این ستاد موفق به فرار شدند.(4)
در آمل، نیز میان طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) و اعضای انجمن اسلامی استه‌کلا درگیری شدیدی رخ داد. بنا بر اطلاعیة اتحادیة انجمن‌های اسلامی شهرستان آمل، این درگیری با حملة بی‌مقدمة طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) به دفتر انجمن اسلامی جوانان استه‌کلا به وقوع پیوست و موجب زخمی‌شدن تعدادی از افراد این انجمن شد.(5)درپی این حادثه، دادستان انقلاب اسلامی آمل امروز با صدور اطلاعیه‌ای بار دیگر از هواداران گروه‌های سیاسی خواست که دست از توطئه و تحریک بردارند. در این اطلاعیه همچنین اخطار شده است که درصورت ادامة این تحریکات، فعالیت این گروه‌ها تا تعیین‌تکلیف قطعی آنها ازسوی مجلس شورای اسلامی ممنوع خواهد شد.(6)
1) سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، صص1 و 2.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از شیراز.
3) همان، به نقل از خبرگزاری پارس از شیراز.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 4/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از کازرون.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از آمل.
6) روزنامه کیهان، 4/6/1359، ص آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از ساری.
همچنین در تهران، به‌دنبال راه‌پیمایی اعتراضآمیز گروهی از مردم از محل مسجد الزهراء شهرآرا به‌طرف پارک شهرآرا، همة کتاب‌فروشی‌ها و روزنامه‌فروشی‌های اطراف این پارک که متعلق به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های سیاسی بودند، مجبور به تعطیل شدند. خبرنگار کیهان ضمن نقل این خبر، از قول امام‌جماعت مسجد الزهراء افزوده است: «این راه‌پیمایی به‌منظور اخطار به گروه‌های سیاسی برای جمعآوری بساطشان انجام شد، اما به‌محض اینکه ما از مسجد حرکت کردیم، آنها خود بساطشان را جمع کردند و رفتند.»(1)
1
ساعت 12 امروز، شمار زیادی از علما و روحانیون کردستان (سنندج) در حسینیة جماران با امام خمینی دیدار کردند. در این دیدار ابتدا امام‌جمعة سنندج در سخنانی، ضمن گزارش وضعیت مردم آن سامان، نیازهای منطقه را برشمرد.(2)سپس امام خمینی، با آنکه پزشکان او را از صحبت‌کردن منع کرده‌اند، امروز برای دومین‌بار به سخنرانی پرداخت و گفت:
«من بااینکه ازطرف اطبا محدود هستم به اینکه صحبت زیاد نکنم و امروز هم یک دفعه برای گروه‌های مختلفی صحبت کردم، لکن نتوانستم که حرف اطبا را قبول کنم درصورتی‌که برادرهای ما از کردستان، از محلی که همه در زحمت بودند و خصوصاً، روحانیون بزرگ کردستان اینجا تشریف آورده‌اند، با آنها بعض صحبت‌ها را نکنم. شما می‌دانید که همان‌طورکه کردستان بر آن ظلم شده بود - منتها شما که در کردستان بودید لمس می‌کردید ظلم‌های زمان طاغوت را - در همه‌جا این ظلم بود، اختصاص به کردستان نداشت، در بلوچستان هم ظلم بود، در کرمان هم ظلم بود، در فارس هم ظلم بود، در خراسان هم ظلم بود. در همه‌جای این کشور ظلم بود و اساس سلطنت طاغوتی سابق بر ظلم به ملت و چاپیدن منافع کشور و ریختن در جیب مخالفین اسلام و مخالفین کشور بود. بحمدالله با همت والای همة ملت، از کردستان گرفته تا همه‌جای مملکت، با همت آنها دست آن ظلم و ظالم قطع شد و امروز اگر ظالمی باشد، از ریشه‌های همان ظلم است و در بعض مناطق هم هست و خصوصاً در مناطق شما برادران کردستانی. ما از بعض دسیسه‌هایی که الآن هم در شرف تکوین است بی‌اطلاع نیستیم و من به آن اشخاصی که ادعای اسلام می‌کنند و مشغول توطئه هستند برضد اسلام، به آنها می‌گویم که شمایی که به مردم، پیش کردها، پیش کردستانی‌ها ادعای اسلام می‌کنید و مع‌ذالک، مشغول توطئه هستید بر ضد همین ملت محروم کردستان و غیرکردستان، چطور ادعای اسلام می‌کنید؟ این اسلامی که شما ادعا می‌کنید که نتیجه این باشد که توطئه بکنید با دشمنان اسلام و بر ضداسلام و ضدمسلمان‌ها و ضدملت اسلام اقدام بخواهید بکنید، این اسلام، اسلام پیغمبر اکرم نیست، ... چطور یک کسی که ادعای اسلام می‌کند و می‌گوید که من مسلم هستم و ادعای این می‌کند که من با ملت خوب هستم، آن‌وقت در یک مرکزی بنشیند و اشخاصی را دور خودش جمع بکند از این اشخاص منحرف؛ از اینهایی که هیچ اعتقاد به اسلام ندارند، با آنها رفت‌وآمد کند، با آنها
بست‌وبند کند که اجنبی را وارد کند در ایران و مسلط کند بر همین مسلمان‌هایی که هستند، چه کردستانی و چه غیرکردستانی.
اینهایی که درصدد این معانی هستند، بدانند که اگر همة قدرت‌های خودشان را هم جمع بکنند نمی‌توانند به یک ملتی که همه با هم فریاد الله‌اکبر می‌زنند، نمی‌توانند اینها با آنها مقاومت کنند؛ بیخود درصدد تفرقه‌اندازی هستند. مسلمان‌ها برادرند و تفرقه پیدا نمی‌کنند با تبلیغات سوء بعض عناصر فاسد. اصل این مسئله که شیعه و سنی، شیعه یک طرف و سنی یک طرف، این از روی جهالت و از روی تبلیغاتی که اجانب کردند پیش آمده است. چنانچه بین خود شیعه هم اشخاص مختلفی را با هم به مبارزه وامی‌دارند، و بین خود برادرهای سنی هم یک طایفه‌ای را به طایفة دیگر، در مقابل هم قرار می‌دهند. ...
برادرها، متوجه باشید که با اسم‌های مختلف، با چیزهایی که پخش می‌کنند و تبلیغ می‌کنند، می‌خواهند بین برادرها را جدایی بیندازند که اثر این جدایی‌افکندن بین برادرها، سلطة اجانب است بر همه و برگشتن همان اوضاع سابق است که به همة شما، به همة ما از مرکز گرفته تا هرجا بروید ظلم شده است و همه را آزار داده‌اند.
باید بیدار باشید شما برادرها. روحانیون محترم کردستان باید متوجه باشند؛ در مساجد خودشان، در جمعه خودشان، در جماعات خودشان، مردم محل خودشان را بیدار کنند که گول نخورند از این اجانب‌پرست‌ها، از اینهایی که می‌خواهند تفرقه بیندازند و بعد از اینکه تفرقه انداختند باز ما را برگردانند به آن حال اول و سلطة اجانب مستقر بشود. ...
تمام این مطالبی را که این آقای محترم گفتند، تمام این مطالب پذیرفته است و ما هم می‌دانیم که آن‌طوری که باید، تا حالا نشده است که رفع این مشکلات بشود، لکن مجال ندادند که رفع مشکلات بشود. رفع مشکلات محتاج به این است که یک محلّی درست، امن بشود. بعد از اینکه امن شد مشغول بشوند. اینها مجال ندادند که باز یک [محلّی] درست امن
بشود. الآن هم می‌بینید که بااینکه بحمدالله کردستان باز آرام است فی‌الجمله، لکن اشخاص و گروه‌ها و مفسده‌جوها بازهم مشغول به فعالیت و آدمکشی هستند. شما بدانید که اولًا نظر به این است که امنیت در همة کشور تحقق پیدا بکند، خصوصاً، در سرحدات که باید امنیت بیشتر پیدا بشود و خصوصاً در مناطقی که مفسده‌جوها بیشتر هستند، بیشتر مورد توجه واقع باید بشود. امنیت انشاءالله حاصل می‌شود و پس از امنیت تمام این مطالبی که آقا فرمودند، تمام مطالب در نظر است و انشاءالله تحقق پیدا می‌کند. و از کشور اسلامی و از قانون اسلام همین متوقع است که ما بین طایفه‌ای با طایفة دیگر اصلاً فرق نداشته باشد.
همه با هم برادرند و همه با هم شریک‌اند؛ هم در غم با هم شریک‌اند هم در شادی با هم شریک‌اند.»(1)
1
معرفی اولین کابینة نظام جمهوری اسلامی پس از افتتاح مجلس شورای اسلامی، که می‌بایست هفتة گذشته انجام می‌شد، بار دیگر به تأخیر افتاد. پیش از این، قرار بود که کابینه محمدعلی رجایی در چند روز گذشته به مجلس معرفی شود، اما پس از ملاقات نخست‌وزیر با ریاست‌جمهوری و مخالفت صریح بنی‌صدر با یک یا چند تن از وزرا، این امر به تعویق افتاد و انتظار نمی‌رود که امروز نیز کابینه به مجلس معرفی شود. این موضوع در میان رسانه‌های گروهی داخل و خارج بازتاب وسیعی داشته است. ازجمله کیهان با اشاره به اعلام آمادگی رجایی در روز پنجشنبة گذشته برای معرفی کابینة خود و نیز ملاقات روز یکشنبة وی با بنی‌صدر و عدم تفاهم بر سر وزیر کشور و برخی وزرای دیگر، نوشت:
«اکنون باتوجهبه مصاحبة ریاست‌جمهوری و همچنین خبری که ارگان حزب جمهوری اسلامی صبح امروز انتشار داد، مشخص شده است که یکی از وزیرانی که بنی‌صدر با انتخاب وی مخالفت کرده، وزیر کشور بوده است. رجایی برای این پست به نوشتة ارگان حزب جمهوری اسلامی، حجت‌الاسلام ناطق نوری را کاندیدا کرده بود که با مخالفت روبه‌رو شد. بنی‌صدر در گفت‌وگوی خود علت مخالفت با وزیر کشور را - بدون اینکه از وی نامی به میان آورد - وابستگی حزبی وی اعلام داشته و گفته بود که وزیر کشور می‌بایست تعلقات حزبی و گروهی نداشته باشد. به این ترتیب انتظار می‌رود که شانس دیگر این پست؛ یعنی مهندس مصطفی میرسلیم، به وزارت کشور منصوب شود.» کیهان از قول یک مقام مطلع افزوده است:
«مخالفت دیگر رئیس‌جمهوری با انتصاب وزیر خارجه بوده است. گفته می‌شود رجایی برای این پست [میر] حسین موسوی سردبیر روزنامه ارگان حزب جمهوری اسلامی را پیشنهاد کرده بود که با مخالفت بنی‌صدر روبه‌رو شد. ... بههرحال، ملاقات حجت‌الاسلام سیداحمد خمینی، فرزند امام، با ریاست‌جمهوری که به گفتة آگاهان در اطراف مسائل مربوط به
1) صحیفه نور، جلد13، صص 155 - 151.
نخست‌وزیری و هیئت وزیران دور می‌زده است، حکایت از تلاشی وسیع برای معرفی هرچه زودتر کابینه به مجلس شورای اسلامی دارد. ...»(1)
روزنامة جمهوری اسلامی نیز درمورد حذف نام وزیر کشور از لیست هیئت دولت نوشته است:
«طبق اطلاعات واصله، نام حجت‌الاسلام ناطق نوری، نمایندة امام در جهاد سازندگی، از لیست اعضای دولت حذف شده است. ... حجت‌الاسلام ناطق نوری ازسوی نخست‌وزیر برای پست وزارت کشور در نظر گرفته شده بود. از قرار معلوم، نام حجت‌الاسلام ناطق نوری طبق دستور آقای دکتر بنی‌صدر از لیست اعضای دولت حذف شده است، و هنوز سرنوشت وزارت کشور نامعلوم است. حجت‌الاسلام ناطق نوری تنها روحانی عضو کابینة آقای رجایی بوده‌اند. ...»(2)
دراینحال، امروز 7 تن از وزرا استعفا کردند. به نوشتة کیهان: «وزرایی که به‌طور مشترک استعفانامة خود را به رئیس‌جمهوری داده‌اند، وزرای ارشاد ملی، صنایع و معادن، کار، راه، مسکن و شهرسازی، پست و تلگراف، و دارایی می‌باشند. دکتر میناچی وزیر ارشاد ملی درزمینة علت این استعفای دسته‌جمعی گفت: روز چهارشنبه 29 مردادماه با صدور حکم نخست‌وزیری رجایی ازطرف رئیس‌جمهور، قانوناً کار ما تمام شد و می‌بایستی که استعفا می‌دادیم. زیرا تا قبل از تشکیل مجلس و انتخاب نخست‌وزیر، دکتر بنی‌صدر بنا به تصویب شورای انقلاب، هم ریاست این شورا را داشت و هم سرپرستی نخست‌وزیر و وزرا را. پس وقتی که مجلس رسماً شروع به کار کرد، شورای انقلاب منحل شد و رئیس‌جمهوری فقط سرپرستی وزرا را داشت و حالا با صدور حکم نخست‌وزیر، سمت سرپرستی وزرا نیز قانوناً به نخست‌وزیر می‌رسد و از آنجا که ما وزرای رئیس‌جمهور بودیم، قانوناً دیگر سمتی نداریم و باید استعفا می‌دادیم.»(3)اما پیش‌ازظهر امروز؛ یعنی بلافاصله پس از این استعفای دسته‌جمعی، بنی‌صدر در اطلاعیه‌ای از وزرای مستعفی و نیز دیگر وزرای کنونی خواست تا شروع کار هیئت دولت جدید، همچنان به مسئولیت‌های قبلی خویش ادامه دهند. در این اطلاعیه همچنین از کارمندان دولت در هر سطحی خواسته شده است تا آغاز کار دولت جدید در انجام وظایف قانونی خود کوتاهی ننمایند.(4)
1
صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، در مصاحبه‌ای که در شمارة امروز روزنامة انقلاب اسلامی منتشر شد، دربارة مشکلات و بحران‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی که نظام نوپای اسلامی با آنها روبه‌روست، مطالبی را به تفصیل بیان کرده است، که این مطالب به مسئولیت وی به‌عنوان سرپرست دستگاه دیپلماسی کشور، چندان مرتبط نیست و بیشتر به خاستگاه جناحی وی بازمی‌گردد. قطب‌زاده از موضع یک منتقد به طرح مسائلی پرداخته که به‌خصوص در شرایط جناح‌بندی کنونی، قابل‌توجه و تأمل است و علامتی است از اینکه جهت‌گیری سیاسی وی، علی‌رغم اختلافات سیاسی او با بنی‌صدر بیشتر به نفع جریان بنی‌صدر می‌باشد.
وی با اشاره به بحران اقتصادی در کشور گفت:
«واقعیت قضیه این است که اقتصاد ما خوابیده یا در حداقل وضعیت خودش دارد تولید می‌کند. تولید ما پایین آمده. الآن که داشتم با نمایندة کارخانه سیمان صحبت می‌کردم [گفت] که داریم کاغذ سیمان از خارج وارد می‌کنیم. ... تقریباً سازماندهی اقتصاد مملکت و سازمان‌های دیگر به‌هم‌ریخته و درحال اضمحلال است. خیلی صریح بخواهیم صحبت کنیم ما ناظر به‌هم‌ریختگی سازمانی هستیم. این ازلحاظ اقتصادی که وضع خیلی خراب و درهم‌وبرهم و ناراحت‌کننده است.
ازلحاظ امنیتی وضع از این هم بدتر است. تقریباً هیچ‌یک از مرزهای ما ساکت نیست؛ کردستان، خوزستان، حتی آذربایجان‌غربی سلول‌هایی که در آنجا درست کردند و نیروهای کمونیستی شدیداً در آنجا مشغول فعالیت هستند و ناظر انفجارهایی در آنجا خواهیم بود. ترکمنستان ساکت نیست، بلوچستان هم سر بلند کرده. وضع ما با کشورهای هم‌مرزمان مشخص است. وضع افغانستان معلوم است، که یکی وابسته به ابرقدرت روس است و دیگری وابسته به ابرقدرت امریکاست و آنچه که مربوط به پاکستان و ترکیه داشتیم، پاکستان هم که کمونیست‌ها به‌شدت تهدید کردند و بالاخره روابط سرد می‌گذرد و با ترکیه هم به همچنین. با کشورهای خلیج‌فارس هم متأسفانه مثل اینکه اصرار داریم که تبلیغاتمان را چنان بکنیم که با ما اختلاف پیدا بکنند؛... متأسفانه دست امپریالیسم امریکا و روس در تبلیغات ما خیلی صریح است و آنها هستند که دارند هدایت می‌کنند.»
قطب‌زاده سپس به وضعیت امنیت داخلی پرداخته و ادامه داد:
«... مقدار زیادی ما ثروت از ثروتمندان جنایتکار گذشته مصادره کرده به‌حق، ولی برای مستضعفان و برای محرومین اصلاً نتیجه‌ای نداشته، بلکه آنها را هم که گرفتیم و کار می‌کرده، خرابش کردیم، آنهایی هم که آنجا کار می‌کردند آنها را بیکار کردیم. ازلحاظ حزب‌بازی و دسته‌بازی ما بدترین و مبتذل‌ترین نوع فرنگی‌اش را وارد کردیم؛ تعداد زیادی حزب و دسته و روزنامه به وجود آمده و راه افتادند و با خودشان غنائم را تقسیم می‌کنند. مطالب امام برای همه لازم‌الاجراست؛ آن قسمتی را که بخواهیم بزرگ می‌کنیم و آن قسمتی که نخواهیم از بین می‌بریم و هر قسمتی که مربوط به دستة خودمان باشد تقویت می‌کنیم. ...»
وزیر امور خارجه آن‌گاه دربارة علل و ریشة این مشکلات و بحران‌ها چنین گفت: «تشتت، قدرت‌طلبی، انحصارطلبی، عدم آگاهی از وظیفه است. ما در سیاست خارجی هر تلاشی کردیم که جلو برویم از داخل آن‌قدر ضربه زدند که ما را فلج کردند. این واقعیتی که شما نگاه می‌کنید، ما الآن در حدود یک میلیون ایرانی در خارج از کشور داریم و این، رقم کمی نیست. دولت کانادا اعلام کرده است که بعد از انقلاب 17 هزار دکتر و مهندس ایرانی به آنجا مهاجرت کرده‌اند. ...»
وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «نیروهای خارجی؛ امریکا و روس به‌احتمال‌زیاد دارند روی ایران توافق می‌کنند. الآن نگاه بکنید، سه ماه است که وزارت نیرو اجازه می‌خواهد که نیروگاه‌هایی که از اروپا خریداری کرده‌ایم از رودخانه ولگا حمل بشود و به ایران بیاید، روسیه اجازه نمی‌دهد، یک ماه دیگر هم رودخانة ولگا بسته می‌شود. اجناس ما را نمی‌گذارند به ایران بیاید، آنهایی را که می‌خریم به دفع‌الوقت می‌گذرانند. چرا این کارها را می‌کنند؟ خیلی روشن است چون می‌خواهند که وقت بگذرانند. روشن است که مشغول تقسیم دنیا هستند. امریکایی‌ها هم به همچنین و کشورهای خلیج‌فارس هم دارند منافعشان را می‌برند. ما از هفت هشت ماه قبل، از موقع محاصرة اقتصادی، درمجموع جنس را 5/2 میلیارد دلار گران‌تر خریدیم که مملکتمان را پیش ببریم، نه با برنامه‌ریزی. اینها را چگونه می‌توانیم جواب بدهیم؟...»(1)
1) همان، 4/6/1359، ص6.
1
در ادامة تحرکات مرزی عراق در غرب و جنوب کشور، امروز از ساعت 6:20 دقیقه بامداد در پاسگاههای برارعزیز، دارخور، بندباریکه، پله‌چفت، باباهادی و تنگ ترشابه بین نیروهای مسلح ایران و نیروهای ارتش عراق درگیری آغاز شد در این زدوخورد که تا عصر ادامه یافت، به نیروهای خودی تلفاتی وارد نیامد.(1)در ساعت 11، درگیری به پاسگاه یکه‌شان نیز کشیده شد و عراق با توپخانة سنگین خود این پاسگاه را هدف قرار داد که با آتش متقابل نیروهای مستقر در پاسگاه مواجه گردید. این درگیری نیز تا عصر امروز همچنان ادامه داشته است.(2)
نیروهای مسلح خودی نیز در یک اقدام متقابل، در ساعت 15 امروز، با توپخانه به مواضع و سنگرهای یگان‌های لشکر6 عراق در منطقة بنی‌دان تیراندازی کردند که درنتیجه چند نفر از افراد آن لشکر کشته و یک ستوان و یک سرباز عراقی نیز زخمی شدند.(3)
دراینحال، خبرگزاری پارس در ساعت 22 امروز از مرز قصرشیرین گزارش داد: «درگیری بین نیروهای مهاجم ارتش بعث عراق و نیروهای جمهوری اسلامی ابعاد گسترده‌تری یافت و تمام پاسگاههای مرزی را فراگرفت.» بنا به همین گزارش: «اینک نبرد با ابعاد گسترده‌اش در پاسگاههای پرویز، هدایت، تنگاب‌نو، یکه‌شان، برج احمدی، خان‌لیلی، برارعزیز، دارخور، دربندجوق، بیشگان، باباهادی، تنگ توشابه [ترشابه]، تنگ کوان و تپه‌رش جریان دارد.»(4)
در ادامة اقدامات خرابکارانة عوامل داخلی عراق، برابر اعلام ژاندارمری، ساعت 23 امروز، مهاجمان ضدانقلاب در هفت کیلومتری پاسگاه بالاتاق - کرند، جلو اتومبیل‌های عبوری را گرفته و مبادرت به تیراندازی کرده‌اند که درنتیجه 2 نفر از اهالی کشته شده‌اند و یک نفر زخمی شده است.(5)در این درگیری، همچنین مهاجمان ضدانقلاب رانندة یک کمپرسی را به گروگان برده‌اند.(6)
در نقاط مرزی خوزستان نیز ساعت 23 امروز، مأموران عراقی که در منطقة مرزی پاسگاه طلائیة قدیم (تابع گروهان هوزگان) قصد آسیب‌رساندن به تأسیسات نفتی منطقه را داشتند، با افراد پاسگاه مواجه و درگیر شدند. این درگیری تا ساعت 2:20 دقیقه بامداد روز بعد، با
1) سند شماره 43398 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 5/6/1359؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص127، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص1.
2) سند شماره 34350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری (دفتر امور انقلاب)، 5/6/1359؛ و - سند شماره 276947 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به ت - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی) برابر اعلام هنگ قصرشیرین مستند به گزارش گروهان قصرشیرین، 5/6/1359.
3) سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص256، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص1.
4) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
5) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص273، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 10/6/1359، ص3؛ و - سند شماره 409285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص271، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 10/6/1359، ص3.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
تیراندازی و شلیک گلولة منور توسط نیروهای عراقی و پاسخ متقابل نیروهای ایرانی ادامه داشت و سپس عراقی‌ها متواری شدند.(1)
گزارش منابع اطلاعاتی ارتش نیز حاکی است که امروز «یک واحد توپخانه متشکل از 6 توپ گروهان یکم از گردان25 تابع لشکر5 بصره به فاصلة 5 کیلومتری پاسگاه النطعه (مقابل پاسگاه دیریفارم، جمعی گروهان آبادان) اعزام و مستقر گردیده است.»(2)در گزارش مشابه دیگری آمده است: «دولت عراق در 3 کیلومتری جنوب ابوالخصیب، یک پست کنترل هوایی به شماره 899 که مجهز به رادارهای متحرک می‌باشد تشکیل داده است. استعداد پرسنل این پست 38 نفر که شامل 3 نفر افسریار، 7 نفر درجه‌دار، 28 سرباز و 5 دستگاه خودرو روسی می‌باشد.»(3)
1
منابع اطلاعاتی ارتش از تشکیل یک شبکة جاسوسی در آبادان توسط سازمان استخبارات عراق خبر می‌دهند. بنا به این گزارش: «سازمان استخبارات کشور هدف مبادرت به تشکیل یک شبکة جاسوسی در شهر آبادان نموده که این شبکه زیر نظر شاپور بختیار، نخست‌وزیر پیشین ایران، فعالیت می‌کند.» این گزارش در ادامه می‌افزاید: «سازمان امنیت عراق تعدادی از افسران ورزیدة خود را جهت همکاری با شبکة مزبور و نخست‌وزیر سابق ایران، مأمور نموده است.» براساس این گزارش، شبکة مزبور در تاریخ 13 تیر 1359 در آبادان تشکیل شده است.(4)
یک گزارش دیگر از همین منبع حاکی است که دولت امارات متحدة عربی مبادرت به صدور گذرنامه برای ایرانیان متواری به عراق می‌کند.(5)
دراینحال، «مأمورین سفارت عراق در کشور امارات عربی متحده سرگرم فعالیت‌های زیادی درجهت پشتیبانی از ایرانیان اهل تسنن و ایجاد اختلاف بین شیعیان و سنی‌های ایران در منطقه می‌باشند و همچنین سعی دارند اخبار مربوط به وقایع کردستان را برعکس جلوه داده و از این طریق به عناوین مختلف بهره‌برداری سیاسی نمایند. ضمناً دولت امارات نیز از سنیان ایران حمایت و پشتیبانی می‌کند.»(6)
علاوه‌براین تحرکات اخیر و تجاوزات مرزی عراق در مناطق مرزی خوزستان از یک‌سو و تشدید فعالیت عوامل داخلی وابسته به عراق از سوی دیگر وضعیت این مناطق را بحرانی نشان می‌دهد و باعث نگرانی‌هایی در مسئولان نظامی کشور شده است. ازاین‌رو امروز ناحیة ژاندارمری خوزستان، "دستورالعمل برقراری امنیت و مراقبت از مرزهای خوزستان" را که در تاریخ 28/5/1359 ازسوی فرمانده کل ژاندارمری جمهوری اسلامی تهیه و صادر شده، به استانداری خوزستان و واحدهای نظامی و انتظامی این استان ابلاغ کرد. در این دستورالعمل از نیروهای مسلح مستقر در خوزستان و مرزهای خشکی و آبی این استان خواسته شده است تا بر مراقبت‌های خود افزوده و هرگونه تحرکات و تجاوزات دشمن و عوامل وابسته به آن را سرکوب کنند. در این دستورالعمل کلی که در سه بند به
1) سند شماره 34663 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (امور انتظامی) به وزارت کشور (اداره کل امور انتظامی)، 12/6/1359، برابر گزارش مورخ 5/6/1359 هنگ ژاندارمری سوسنگرد مستند به اعلام گروهان هوزگان و پاسگاه طلائیه قدیم.
2) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال2، ص2، به نقل از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 5/6/1359.
3) سند شماره 423463 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز، 10/6/1359، برابر خبر ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، 5/6/1359.
4) سند شماره 43367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به استانداری خوزستان، 5/6/1359.
5) سند شماره 287304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به استانداری خوزستان، 5/6/1359.
6) سند شماره 287297 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به تیمسار فرماندهی ژاندارمری کل کشور (رکن2)، 5/6/1359.
"وضعیت" دشمن و خودی و نیز "مأموریت" و "اجرا" پرداخته شده، از همة نیروهای مسلح جمهوری اسلامی درخواست هماهنگی بیشتر با یکدیگر شده است.(1)
1
مهم‌ترین درگیری‌های امروز مناطق کردنشین مربوط به کامیاران است. گزارش‌های رسیده از عملیات پاکسازی منطقة کامیاران حاکی است که «ازسوی ارتش جمهوری اسلامی ایران با کمک هلیکوپترهای کبرا و نیروهای پیاده به حملات مهاجمین [ضدانقلاب] پاسخ داده می‌شود و در این درگیری‌ها صدها تن از مهاجمین [ضدانقلاب] کشته و 10 تن از آنها ازجمله 2 دختر زخمی شدند. در این درگیری‌ها همچنین 3 افسر و درجه‌دار ارتش به شهادت رسیدند و 4 ارتشی دیگر به‌علت انفجار مین مجروح شدند.»(2)یادآوری می‌شود ستاد عملیات غرب کشور، قبلاً اخطار کرده بود که افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی بایستی سلاح‌های خود را زمین بگذارند وگرنه سرکوب خواهند شد.(3)
مرکز فرماندهی غرب کشور در گزارش دیگری آخرین وضعیت نیروهای خودی و درگیری‌های امروز در پاکسازی منطقة کامیاران را بدین‌شرح بیان کرده است: «بعد از گرفتن مرتفع‌ترین تپة اطراف گازرخانی واقع در 35 کیلومتری غرب کامیاران (مقر سوم)، حدود 50 نفر پاسدار از کرمانشاه و 30 نفر از کمیتة تهران [روی تپه] مستقر شدند و ارتش 5 تانک هرکدام با 4 خدمه در پایین تپه و در شرق آن قرار داد و کلیة افراد ارتش به مقر دوم و اول که به‌ترتیب در 7 و 15 کیلومتری کامیاران می‌باشد، نقل‌مکان کرده‌اند که در بازدید امروز مشاهده شد که محل استقرار تانک‌ها بسیار نامناسب و امکان عمل برایشان نمی‌باشد و افرادی از ارتش برای حفاظت از تانک‌ها نیز نبود.»
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «در ساعت 18 امروز، حمله به تپه از غرب با خمپاره شروع شد که تانک‌ها به‌علت اینکه در پشت تپه قرار داشتند نه‌تنها امکان تیراندازی برایشان نبود، بلکه در محاصره نیز افتادند و پاسداران مستقر در تپه به‌علل زیر روحیة خود را از دست دادند: 1. خالی‌کردن ارتش و در همین رابطه تضعیف روحیة افراد سپاه. 2. عدم هماهنگی بین افراد سپاه و کمیته. 3. تضعیف روحیة شدید افراد به‌وسیلة افراد کمیته. 4. عدم فرماندهی خوب و عدم تاکتیک. 5. استقرار بسیار بد خمپاره‌اندازها و تیربارها. 6. ضعف روحیه ناشی از درگیری که قبل از آن بین افراد ارتش و سپاه پیش آمده بود. 7. عدم اجرای برنامه‌هایی که از قبل در ستاد مشترک طرح‌ریزی و توافق شده بود.» در ادامة این گزارش دربارة درگیری امروز آمده است: «درگیری با خمپاره تا ساعت 20، ادامه داشت و بعد قطع شد و بعد بنا به اظهار یکی از پاسداران، 2 خدمة کالیبر50 به‌وسیلة افراد مهاجم [ضدانقلاب] شهید و کالیبر50 به تصرف [مهاجمین] درمی‌آید. بعد از آن، سروان قادری به 6 نفر ارتشی مستقر در بالای تپه و بچه‌ها می‌گوید عقب‌نشینی کنید. عدهای از
افراد عقب‌نشینی کرده و به پایین تپه می‌آیند و بقیه نیز تا ساعت 3 بعد از نیمه‌شب [روز بعد]، به مبارزه ادامه می‌دهند که بعد از آن، به دستور فرمانده توپ ارتش، [منطقه] به توپ بسته می‌شود که علت آن را کشته‌شدن افراد روی تپه ذکر می‌کنند. در این موقع بقیة افراد با هر زحمتی که شده تپه را ترک می‌کنند. دراین‌بین، 9 نفر شهید و 3 نفر مجروح می‌شوند. ...»(1)-(2)
دراینحال، منابع عراقی مشاهدات و اطلاعات خود را از درگیری امروز منطقة کامیاران بدین‌شرح گزارش کرده‌اند: «در تاریخ 5/6/59 بین ارتش ایران و حزب رزگاری و دمکرات کردستان درگیری شدیدی روی داده که در این درگیری هلیکوپترهای مسلح ایران نیز شرکت داشتند که درنتیجه 16 سرباز ایرانی اسیر که 9 نفر آنها نزد حزب رزگاری و 7 نفر نزد دمکرات می‌باشند و 3 هلیکوپتر سقوط و یک تانک و تعدادی خودرو نظامی به آتش کشیده شده است.»(3)
در ادامة درگیری‌ها و نبردهای خونین امروز غرب کشور علاوه‌بر کامیاران، اوضاع مناطق نوسود، نودشه، محورهای مواصلاتی سنندج و سقز و نیز نقاطی در مریوان، بانه و شاهین‌دژ ناآرام گزارش شده است.
گزارش خبرنگار کیهان از کرمانشاه حاکی است: «ستاد عملیات غرب کشور در سه اطلاعیة پیدرپی به افراد [وابسته به گروه‌های] مسلح غیرقانونی در منطقة کامیاران، نوسود و نودشه شدیداً اخطار کرد که هرچه زودتر اسلحه‌های خود را زمین بگذارند، در غیر این صورت از راه هوا و زمین مناطق آلوده به ضدانقلاب سرکوب خواهد شد.» کیهان می‌افزاید: «عملیات شدید هوایی و زمینی واحدهای ستاد غرب کشور، گروه‌های مسلح و وابستگان و مزدوران منطقة کردستان و نوار مرزی را به‌سوی مرز عراق کشانیده است.» در این گزارش همچنین آمده است: «با تجمع گروه‌های مسلح در نوار مرزی نوسود، این نقطه به‌صورت پایگاه بزرگ این گروه‌ها درآمده است.»
کیهان در ادامه، به نقل از فرماندار مریوان، افزوده است: «مخابرات مریوان که در جریان حملات اخیر ضدانقلابیون از کار افتاده بود و به‌علت عدم ارتباط با شهرهای دیگر مشکلاتی برای اهالی شهر ایجاد کرده بود براثر فعالیت کارکنان مخابرات مریوان امروز به کار افتاد و ارتباط تلفنی این شهر با سنندج و دیگر نقاط ایران برقرار شد. وی افزود: همچنین به‌علت نبودن مواد سوختنی، مردم در مضیقه به سر می‌بردند، دراین‌مورد نیز با فروش نفت، گازوئیل و بنزین توسط شرکت نفت، این مشکل نیز رفع شد.»(4)
در امر پاکسازی محور دیواندره - سنندج نیز گزارش نیروی زمینی ارتش حاکی است که «در ساعت 20:30 دقیقة امروز در موقع گشت، گروه رزمی و سپاه در جادة دیواندره - سنندج، (در 10 کیلومتری دیواندره) با حملة مهاجمین [ضدانقلاب] که حدود 30 نفر بودند روبه‌رو و سریعاً به آتش آنان با کمک‌های نفربرهای زرهی پاسخ داده شد و مهاجمین با برجای‌گذاشتن
1) ضمیمه دارد؛ گزارش مبسوط ستاد سپاه پاسداران غرب کشور از عملیات کامیاران - گازرخانی.
2) سند شماره 43406 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، صص81 و 82، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 6/6/1359، ساعت 10:50؛ و - سند شماره 409285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، صص 271 - 269، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 6/6/1359، صص 3 - 1.
3) سند شماره 57321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 26/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص4، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
یک نفر اسیر و 4 زخمی، از تاریکی هوا استفاده و از محل درگیری عقب‌نشینی کردند و ضمناً یک نفر پاسدار و یک گروهبان ارتش مفقود شدند.»(1)
همچنین، «در درگیری که عصر امروز بین پیشمرگان مسلمان کرد و پاسداران انقلاب اسلامی از یک‌سو و مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] از سوی دیگر در جادة موجش واقع در دهگلان سنندج درگرفت، 4 تن از پیشمرگان مسلمان کرد و برادران پاسدار ازجمله فرمانده پیشمرگان مسلمان کرد شاخة پیرچغای سرش‌آباد به شهادت رسیدند.»(2)
یک گزارش دیگر حاکی است که امروز عناصر ضدانقلاب چهار خمپاره به‌سوی مقر پیشمرگان مسلمان کرد در محمودآباد سقز پرتاب کردند. علاوه‌براین، در یک حملة پنج‌ساعته نیز براثر شلیک خمپاره به منزلی مسکونی، یک نفر زخمی شده است.(3)از همین منطقه خبر می‌رسد که در ساعت 14:30 دقیقة امروز، تیراندازی شدیدی در اطراف سپاه سقز و هنگ ژاندارمری برینال‌گام صورت گرفته است.(4)شامگاه امروز نیز تعدادی از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در دسته‌های 3 و 4 نفری وارد شهر سقز شده و قرار گذاشته‌اند که به سپاه پاسداران و ارتش حمله کنند.(5)همچنین امروز یک نفر از اعضای مهم حزب دمکرات در سقز، در جادة خاکی صالح‌آباد، دستگیر و تحویل سپاه سقز گردید.(6)
علاوه‌بر موارد مذکور، گزارش‌هایی از تحرکات و اقدامات گروه‌های مسلح غیرقانونی درزمینة تقویت، جابه‌جایی و تجمع نیرو و تجهیزات در مناطق مختلفی ازجمله قریة شیخ بوکان، بانه، کوه‌های برستم در مریوان (ساخت باند بالگرد در ارتفاعات این منطقه)، اورامانات - مریوان، دزلی و اورامانات تخت و اطراف هانی‌گرمله مخابره شده است.(7)
1
اوضاع در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی، به‌ویژه درپی کشته‌شدن سرگرد عباسی فرمانده نظامی و عملیاتی حزب دمکرات کردستان در مهاباد و نیز اقدام گروه‌های مسلح معاند با نظام در به‌گروگان‌گرفتن حدود 500 نفر از مسافران در جادة میاندوآب - مهاباد و مهاباد به سه‌راهی محمدیار، به‌شدت بحرانی به نظر می‌رسد؛ به‌خصوص که گفته می‌شود مهاجمان وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی قصد دارند از گروگان‌ها به‌عنوان سنگر برای جلوگیری از ورود ارتش به مهاباد بهره گیرند.
درپی این گروگانگیری، سرهنگ زکیانی، فرمانده لشکر64 پیاده ارومیه، با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «در اجرای اوامر نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، مقرر است کلیة گروگان‌ها که در مسیر میاندوآب - مهاباد و مهاباد به سه‌راهی محمدیار و بالعکس به‌وسیلة گروه‌های مسلح غیرقانونی دستگیر شده‌اند، بدون هیچ‌گونه قیدوشرطی در اسرع‌وقت آزاد و در غیر این صورت تصمیمات شدیدتری به مرحلة اجرا گذاشته خواهد شد.» گزارش خبرنگار روزنامة انقلاب اسلامی حاکی است که این اطلاعیه به‌وسیلة بالگرد بر فراز مناطق مذکور
1) سند شماره 43428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص272، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 6/6/1359؛ و - سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص4، به نقل از خبرنگار اعزامی خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
3) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 43407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359، برابر خبر واصله از ستاد عملیات غرب کشور.
5) سند شماره 43408 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص131، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359.
6) سند شماره 43407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) سند شماره 43396 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص176، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 5/6/1359.
پخش شده است. این گزارش با اشاره به حملات روزهای گذشته گروه‌های مسلح معاند با نظام به مقر سپاه پاسداران و ژاندارمری در مهاباد، می‌افزاید: «در ساعت 13:30 دقیقة امروز نیز یک خودرو ارتشی حامل خواربار که به‌طرف نقده درحال حرکت بود در مسیر جاده در محل جبرئیل‌آباد دراثر برخورد با مین منفجر شد و 3 تن از برادران سرباز زخمی شدند که حال یکی از آنها که از ناحیة سر به‌شدت آسیب دیده، وخیم است.»
در ادامة این گزارش مصاحبه با فرمانده لشکر64 ارومیه انتشار یافته؛ وی دربارة وضعیت راه‌های منطقه گفته است: «در جاده‌های اشنویه به نقده و پیرانشهر به نقده و ارومیه رفت‌وآمد آزاد است و این جاده‌ها تحت کنترل شدید ارتش قرار دارد.» زکیانی افزود: «نیروهای مستقر در شهرستان مهاباد در ارتفاعات مشرف به شهر استقرار یافته و از مهاباد تا سه‌راهی نقده رفت‌وآمد با احتیاط صورت می‌گیرد. همچنین در میاندوآب نیروهای ارتش استقرار دارند و رفت‌وآمد در این شهر و مهاباد با احتیاط انجام می‌پذیرد و بعضی از اوقات با اشکال صورت می‌گیرد.»
سرهنگ زکیانی در پاسخ به این سؤال که در چه شهرهایی از منطقه، نیروهای ارتش مستقر هستند، اظهار کرد: «در پادگان‌های نظامی شهرهای ارومیه، قوشچی، سلماس و خوی، یگان‌های ارتش درحالحاضر مستقرند و از نزدیک مراقب اوضاع هستند.» وی همچنین گفت: «در منطقة نزدیک اشنویه مقر ضدانقلابیون رو به اضمحلال است و نیروهای ضدانقلاب درحالحاضر نیروهای خود را در پیرانشهر، مهاباد و قسمتی از اشنویه متمرکز کرده‌اند.» بنا به همین گزارش، «نیروهای ارتش در شهرهای مهاباد، بوکان، پیرانشهر و اشنویه در پادگان‌ها مستقر است و بهطورکلی شهرهای فوق در تسلط نیروهای مسلح غیرقانونی قرار دارد.»(1)یک گزارش از منابع خودی نیز حاکی است: «درحالحاضر مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] در قرای مرزی ارومیه مستقر هستند و هر چندوقت یک‌بار، حملاتی به پاره‌ای نقاط استان انجام می‌دهند، ولی آنچه که حائز اهمیت می‌باشد این است که پس از درگیری روستای "بند" که بین پاسداران انقلاب و گروه‌های مهاجم [ضدانقلاب] انجام گرفت، مهاجمین [ضدانقلاب] مترصد هستند که دامنة درگیری را به داخل شهر بکشانند و خود را برای جنگ شهری آماده می‌کنند.»(2)
از میاندوآب نیز خبر می‌رسد که «ازطرف میاندوآب به مهاباد 30 کیلومتر مانده، افراد دمکرات در کافه امیرآباد تقویت شده‌اند و با کوچک‌ترین شک، گروگان می‌گیرند. شهر به‌طور کامل تعطیل، مغازه‌ها بسته و افراد دمکرات در کوچه و خیابان‌ها کمین کرده‌اند.» این گزارش به نقل از برخی اکراد منطقة سومای ارومیه افزوده است: «چهار نفر از افراد دولت را گروگان و به قریة شمیران از توابع سومای برادوست، محل سکونت "سنار مامدی" برده‌اند. حزب دمکرات به‌طور مستقیم دخالت دارد و افراد را جریمه و دادگاهی می‌کند، اسلحه نیز به‌طور مداوم [بین مردم پخش] و اجناس ایرانی و ماشین از منطقه خارج می‌شود.»(3)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 6/6/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از ارومیه.
2) سند شماره 310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص176، از سماجا (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به نزاجا (مع. اطلاعات)، 5/6/1359.
3) سند شماره 43373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه میاندوآب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 5/6/1359؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص61، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص4.
از سوی دیگر، درپی اعلام ژاندارمری مبنی‌بر خروج نیروهایش از شهر اشنویه در تاریخ 21/5/1359 و درخواست سپاه برای توضیح ماجرا باتوجهبه مسائل غرب، امروز ستاد مشترک ارتش پاسخی بدین‌شرح صادر کرد: «در نظر گرفته شد که به‌منظور پس‌گرفتن تانک مسروقه به اهالی شهر اشنویه و حومه با پخش اعلامیه و مذاکرة تلفنی ازطریق آقای استاندار با انجمن شهر [هشدار داده شود]، چنانکه تا ساعت مقرر گروه‌های مسلح غیرقانونی از دادن تانک خودداری نمایند، ارتش با تمام قدرت به سرکوبی و انهدام شهر و نقاط مظنون اقدام خواهد کرد. به همین منظور برای اینکه به یگان‌های ژاندارمری مستقر در شهر ازطرف خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی آسیبی وارد نیاید، دستور داده شد فوراً به پایگاه نلیوان در 2 کیلومتری شمال اشنویه، تغییرمکان یابد [تا] بدان‌وسیله لشکر فوق [لشکر64 ارومیه] به دستگیری اعضای انجمن شهر و تانک مسروقه [اقدام] کند.»(1)
دراینحال، به‌دنبال گزارش نیروهای اطلاعاتی خودی از وجود 2000 نفر از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق و ارتفاعات سردشت و پیرانشهر، نیروی هوایی ارتش اعلام کرد که امروز «از منطقة سردشت و پیرانشهر [گشت هوایی] انجام و هیچ‌گونه مورد مشکوکی مشاهده نگردید.» در هامش این گزارش آمده است: «این تلفنگرام پیرو تلفنگرامی است که سپاه جهت بررسی اخبار مربوط به وجود 2000 نفر از ضدانقلابیون در اطراف سردشت و پیرانشهر به سماجا داده شده بود و این چندمین‌بار است که هواپیماهای گشتی سماجا چیزی نمی‌بینند.»(2)
1
خبرها و گزارش‌های متعدد و بعضاً ناهمگون از مناطق مختلف، بهطورکلی ناآرامی‌ها را در نقاط دیگری علاوه‌بر مناطق غرب و جنوب‌غربی نشان می‌دهد.
در ساعت 6:38 دقیقة امروز، یک شیئ پرنده در صفحة رادار فرودگاه زاهدان ظاهر شد که بلافاصله مراتب به پایگاه هوایی بندرعباس گزارش و ازطریق این پایگاه، یک جت شکاری برای انهدام آن اعزام شد، ولی در نیمه راه، شیء مذکور از صفحة رادار محو گردید. طبق این گزارش، «از این خبرها بارها به ستاد مشترک ارتش داده شده که برادران نیروی هوایی آن را ندیده‌اند.»(3)
از یزد نیز خبر رسیده است که ساعت 20 امروز، بمبی در حجرة دو تن از طلاب مدرسة مصلای یزد منفجر شده است. طبق این گزارش، «این دومین‌بار است که ضدانقلاب در این مدرسه دست به فعالیت زده و چند ماه قبل نیز در این مدرسه حضرت آیت‌الله صدوقی مورد سوءقصد قرار گرفتند.»(4)
1) سند شماره 43400 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص283، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 5/6/1359؛ و - سند شماره 94263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص172، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 5/6/1359، ص4.
2) سند شماره 43384 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص47، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 5/6/1359.
3) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 10/6/1359، ص8.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از یزد.
1
امروز خبرگزاری پارس از وضعیت فعالیت و تحرکات گروه‌های سیاسی در شهرهای مختلف مازندران گزارشی ارائه داد که در تحلیل وضع کنونی، ازنظر موازنة قدرت جریان‌های مختلف مذهبی - سیاسی منطقه قابل‌توجه است. در این گزارش آمده است:
«بهطورکلی مازندران را ازنظر جو سیاسی به سه منطقه می‌توان تقسیم کرد: قسمت اول، شامل آمل، بابل، قائمشهر و بابلسر که فعالیت هواداران گروه‌های سیاسی به‌خصوص جنبشی‌ها [طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین)] در این مناطق گسترده‌تر است و شهرهای بهشهر، بندرگز، نور، ساری و گلوگاه از این نظر در مرحلة دوم قرار دارد. اما در شهرهای قائمشهر در وهلة اول و سپس گنبدکاووس، هواداران چریک‌های فدایی فعالیت بیشتری دارند و می‌توان گفت که مرکزیت آنها در قائمشهر است و دلیل آن هم این است که قائمشهر مرکز فعالیت کارخانه‌های تولیدی ازجمله نساجی مازندران است و کمونیست‌ها بیشتر در محیط‌های کارگری نفوذ می‌کنند تا سایر مناطق. در گنبد نیز فعالیت تبلیغاتی و توطئه‌گری این گروه تقریباً زیاد است و آنجا را به‌سبب وجود فقر و تنگدستی در بین زابلی‌هایی که از مدت‌ها قبل به کارگری در مزارع مشغول بوده‌اند انتخاب کرده‌اند و بارها مشاهده شده که تحریکاتی در بین این قشر از ساکنین گنبد صورت گرفته است. این به‌اصطلاح فدائیان خلق، گنبد را همچنین به‌خاطر سکونت شیعه و سنی انتخاب کرده‌اند که بتوانند با ایجاد اختلاف بین تسنن و تشیع موجبات برهم‌زدن نظم عمومی و ناراحتی مردم را فراهم کنند.
در گرگان نیز فعالیت چپی‌ها تقریباً زیاد است. درگیری‌های گروهی در مازندران بیشتر در شهرهای بابلسر، قائمشهر، آمل و تنکابن صورت می‌گیرد و افراد مذهبی بیشتر دراین‌زمینه‌ها فعالیت دارند، به‌طوری‌که در بعضی موارد مشاهده شده که برای برچیدن بساط هواداران گروهک‌ها به شهرهای دیگر سفر کرده‌اند. در ساری، آمل، بابل و تنکابن نیز فعالیت جوانان مذهبی چشمگیر است و توطئه‌گران کمتر فرصت عرض‌اندام پیدا می‌کنند. صرف‌نظر از برخوردهای گاه‌وبی‌گاه بین جنبشی‌ها و افراد مذهبی در سطح مازندران، درحالحاضر مسئله‌ای وجود ندارد و شکایت مردم بیشتر به‌خاطر کمبودها، اجحاف‌ها، گران‌فروشی‌ها و نارسایی‌های موجود در ارگان‌های اداری و انقلابی است. از سوی دیگر، تفرقه گروه‌های مذهبی، نبودن روحانیون متعهد و طراز اول در منطقه و اختلاف بین نهادهای انقلابی و دادستانی انقلاب موجبات نگرانی مردم منطقه را فراهم کرده است.
بهطورکلی برخوردهای سیاسی یکی از عمده‌ترین ویژگی‌های استان مازندران است. می‌توان گفت لااقل روزی چندین درگیری بین هواداران جنبش [مجاهدین خلق] و افراد مخالف آنان (که اغلب تودة مردم و جوانان عضو انجمن اسلامی و فدائیان اسلام و دیگر جوانان مسلمان هستند) روی می‌دهد. تبلیغات هواداران جنبش [مجاهدین خلق] مازندران بسیار وسیع است، به‌طوری‌که
همه‌جا را از عکس‌های شهدای گذشتة سازمان و رهبران کنونی پر کرده‌اند و در پای هر پوستر و پلاکارد نصب‌شده چند عدد کتاب (5 تا 6 عدد) چیده شده است و یک یا دو نفر بر آن نظارت دارند. در اغلب پلاکاردها به پاسداران حمله شده و به آنان چماق‌داران ارتجاع لقب داده‌اند. اغلب درگیری‌ها در قائمشهر و ساری است که غالباً با زخمی‌شدن عدهای که اکثراً باهم آشنا هستند ختم می‌شود. بهطورکلی می‌توان از گروه‌های چپ پیکار، فدایی و توده‌ای به‌عنوان مدافعان جنبش [مجاهدین خلق] و بالعکس نام برد. در اغلب شب‌نامه‌هایی که در شهرهای این استان به‌خصوص در قائمشهر که یک منطقة کارگری است منتشر می‌شود، به رهبران انقلاب ازجمله امام و آیت‌الله منتظری و نخست‌وزیر، همچنین رئیس‌جمهوری و دیگر دست‌اندرکاران انقلاب توهین و تهمت وارد می‌شود. اکثر هواداران این سازمان در ساری در قسمت‌های اعیان‌نشین شهر زندگی می‌کنند و غالباً جوانان کم‌سن‌وسال در بین هواداران جنبش دیده می‌شود.
... نبودن روحانی انقلابی در این منطقه و وجود شرایط خاص (فقر فرهنگی و اقتصادی، و وجود شیعه و سنی) باعث شده است که افراد مذهبی به چند دسته ازجمله جوانان شورای انجمن اسلامی و جوانان انجمن‌های اسلامی و طرف‌داران فدائیان اسلام تقسیم شوند. اگر در بین این نیروها وحدت ایجاد شود و خط مکتبی به آنها داده شود نیروهای قابل‌توجهی را تشکیل می‌دهند.»(1)
1
در بازتاب رسانه‌ای مسائل عراق، دوری از سوریه و نیز نزدیکی به کشورهای غربی، همچنان به چشم می‌خورد.
به گزارش امروز روزنامة ایتالیایی ایل تمپو (لیبرال): «کارخانه‌های کشتی‌سازی اتوملار ایتالیا مشغول مذاکره با دولت عراق برای مسلح‌کردن 12 ناو جنگی این کشور است. قراردادی که قرار است ظرف چند روز آینده در بغداد به امضا برسد چند شرکت غربی را شامل می‌شود.» این روزنامه افزود: «مبلغ قرارداد به حدود 400 میلیون فرانک (700 میلیون تومان) بالغ می‌شود که از این مقدار، نصف آن به اتوملار می‌رسد.» به نوشتة ایل تمپو، «شرکت‌های امریکایی این ناوها را ازلحاظ وسایل استراتژیکی مجهز می‌کنند، درحالیکه اتوملار بر روی آنها توپ‌های76 میلی‌متری که 45 تیر در دقیقه شلیک می‌کنند نصب خواهد کرد. کارخانه‌های اتوملار همچنین موشک‌های خودکار دریابه‌دریا که با پرواز در نزدیکی امواج دریا، رادارها را خنثی می‌کنند، تحویل خواهد داد.»(2)
از سوی دیگر، امروز رادیو دمشق اعلام کرد: «عزیز رشید عقراوی وزیر مشاور عراق که دیروز به دمشق پناهنده شده و استعفای خود را از دولت عراق اعلام کرد، امروز با عبدالله الاحمر، دبیرکل حزب بعث سوریه، ملاقات کرد. عقراوی - که کرد است - در جریان یک مصاحبة مطبوعاتی، که در دمشق انجام شد، همبستگی خود را با "نهضت ملی کرد" اعلام کرد و گفت قصد دارد برای ایجاد یک نظام دمکراتیک در عراق و یک خودمختاری واقعی برای
کردستان مبارزه کند. وی همچنین "اعمال سرکوبگرانه رژیم دیکتاتوری صدام حسین مستبد" را محکوم کرد.»(1)رادیو دمشق افزود: «عقراوی اظهار کرد که وی از عراق فرار کرده، چون دیگر نمی‌تواند بیش از این در دولت عراق باقی بماند.»(2)
یادآوری می‌شود درپی پناهنده‌شدن عزیز رشید عقراوی، وزیر مشاور دولت بعث عراق، به سوریه وی در یک نشست مطبوعاتی در دمشق اعلام کرد که «رژیم خون‌آشام صدام‌حسین، خلق عراق را مورد ارعاب و تهدید قرار داده و مبارزان را سرکوب می‌کند.» عقراوی - که یک کرد است - در این نشست با ارائة اسناد و شواهد فاش کرد که «ارتش رژیم صدام حسین 1200 روستای کردنشین را با خاک یکسان کرده و منابع آب را خشکانیده و محصولات کشاورزان کرد را آتش زده است. درنتیجه 60 هزار کرد از خانه و کاشانه خود فرار کرده‌اند.» وی گفت که به جنبش مقاومت کردها در عراق علیه رژیم صدام می‌پیوندد. عقراوی تأکید کرد: «رژیم صدام حسین هزاران تن از مخالفان را اعدام کرده و در چند شهر تظاهرات را به خاک و خون کشیده است.» وی از تبانی دولت صدام با حکومت سادات و امریکا پرده برداشت و گفت: «عراق روزانه صد هزار بشکه نفت به امریکا تحویل می‌دهد و تاکنون میلیون‌ها دینار (عراقی) در اختیار سادات قرار داده است.» عقراوی ضمن اشاره به توطئه‌های رژیم بعث عراق علیه ایران گفت: «صدام به ساواکی‌ها و افسران فراری ایران پناه داده و به این فراریان در توطئه علیه ایران کمک می‌کند.»(3)دراینحال، مسئولان حزب بعث عراق در واکنش به فرار و سخنان عقراوی اعلام کردند که مایل به پاسخ‌دادن به دروغ‌ها و بددهنی‌های عزیز عقراوی وزیر مشاور عراقی که سه‌شنبة گذشته به دمشق پناهنده شد، نیستند. دراینزمینه، الثوره روزنامة رسمی حزب بعث عراق از عزیز عقراوی (معروف به رشید عزیز در عراق) به‌عنوان بی‌لیاقت و خائن یاد کرد و نوشت: «عزیز عقراوی پس از درک این مطلب که نمی‌تواند یک رهبر سیاسی شود، خیانت را ترجیح داد. ...»(4)
1
به‌دنبال بالاگرفتن اختلاف بنی‌صدر و رجایی دربارة تفاهم بر سر اعضای کابینة جدید و نیز رواج شایعاتی درمورد استعفای نخست‌وزیر، امروز رجایی به مدت نیم‌ساعت با امام خمینی ملاقات کرد. گزارش کیهان دراین‌باره حاکی است: امروز «هنگامی‌که شایعه‌سازان حرفهای با استفاده از تمام امکانات و با شدت تمام در سطح شهر شایعة استعفای نخست‌وزیر را پخش می‌کردند، محمدعلی رجایی با رهبر انقلاب اسلامی ایران ملاقات بسیار مهمی انجام داد که به‌خودی‌خود به تمام این شایعات پایان داد.» کیهان می‌افزاید:
«ملاقات رهبر انقلاب اسلامی ایران و نخست‌وزیر از اهمیت زیادی برخوردار است، چراکه نشان می‌دهد که تلاش‌های حاج سیداحمد خمینی، فرزند رهبر انقلاب اسلامی ایران، نتایج بسیار مثبت به بار آورده است و نظرات طرف‌های مختلف جلب شده است. این ملاقات که ظهر امروز
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 162، تاریخ 6/6/1359، ص3، دمشق - خبرگزاری فرانسه به نقل از رادیو دمشق، 27 اوت 1980 (5/6/1359).
2) همان، ص19، رادیو کلن آلمان‌غربی (بخش عربی)، ساعت 9:30، 5/6/1359.
3) روزنامه نامه مردم، شماره 320، 8/6/1359، ص8؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 13/6/1359، ص16؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/6/1359، ص32، و - روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص18؛ به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از روزنامه ایتالیایی کوریره دلاسرا، 28 اوت 1980 (6/6/1359).
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 8/6/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص16، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از بغداد.
پس از جلسة شب گذشته در منزل رئیس‌جمهوری صورت گرفت، همچنین نشانگر رفع اختلاف‌نظرها - حداقل - در سطح معرفی کابینه است. جلسة دیشب که در منزل دکتر بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، با حضور نخست‌وزیر، محمدعلی رجایی، حجت‌الاسلام حاج سیداحمد خمینی و حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و آیت‌الله موسوی اردبیلی، دادستان کل کشور (که ضمناً از سران حزب جمهوری اسلامی هستند)، همراه با آیت‌الله مهدوی‌کنی وزیر کشور و عضو شورای نگهبان و مهندس بازرگان و مهندس معین‌فر و مهندس عزتالله سحابی تشکیل شد و خبر آن ساعتی پیش‌ازظهر امروز، انتشار یافت، بیشتر جلسه‌ای برای نزدیک‌کردن آرا و عقاید رئیس‌جمهوری، سران حزب جمهوری اسلامی و نخست‌وزیر بوده است. ملاقات امروز رجایی با رهبر انقلاب نشان داد که این جلسه نتایج بسیار مثبتی به بار آورده است و باید این موفقیت - تا همین‌جا - را مدیون فعالیت‌های وسیع و مثبت حاج سیداحمد دانست. ...»(1)
از سوی دیگر، نخست‌وزیر در پایان دیدار امروز خود با امام خمینی دربارة موضوعات مطرح‌شده در این ملاقات گفت: «صحبت از مشکلاتی بود که بر سر راه است و امام به‌طور جدی فرمودند من روی هیچ شخص خاصی نظر ندارم و تأکید داشتند به اینکه مکتب و اعتقادات را در درجة اول اهمیت قرار بدهید و براین‌اساس توصیه کردند که هرچه بیشتر ممکن است تفاهم کنید تا انشاءالله بتوانید کابینه را تشکیل و معرفی کنید.»
رجایی همچنین تأکید کرد که «کابینه امروز معرفی نخواهد شد.» وی دربارة نتایج جلسة شب گذشته با بنی‌صدر اظهار کرد: «ملاقات با آقای بنی‌صدر بسیار مفصل بود، بحث هم تمامش روی افراد نبود بلکه روی معیارها بحث می‌کردیم و قسمت عمدة وقت را توضیح معیارها که برای انتخاب لازم است، گرفته بود و این دیدار 8 ساعت به طول انجامید.» رجایی همچنین گفت: «تشکیل کابینه در این شرایط که به‌دنبال افراد صددرصد مکتبیِ وارد به امور می‌گردیم، خوب کار مشکلی است. من فکر می‌کنم که برای داشتن یک کابینة صددرصد مکتبی فرصت خیلی بیشتری لازم بوده که در آیین‌نامة مجلس برای وضع عادی 10 روز پیش‌بینی شده است.» وی درمورد حزبی‌بودن تعدادی از وزرا گفت: «لیستی که نزد من است فقط دو نفر از آنها رسماً عضو حزب جمهوری اسلامی هستند.»(2)
1
باتوجهبه انتخاب رسمی نخست‌وزیر، فشار دیپلماسی برای حل بحران گروگانهای امریکایی ازسوی برخی کشورهای غربی همسو با امریکا، افزایش یافته است.
هلموت اشمیت، صدراعظم جمهوری فدرال آلمان، در تلگرامی به محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر ایران، ضمن تبریک انتصاب وی به نخست‌وزیری، ابراز امیدواری کرد که به ماجرای گروگانگیری کارمندان سفارت امریکا در تهران که ازطرف کلیة کشورهای جهان
محکوم می‌شود، پایان داده شود تا از این طریق سدی که بر سر راه همکاری میان ایران و دیگر کشورهای جهان وجود دارد از میان برداشته شود.»(1)
همچنین «وزیر خارجة انگلستان اظهار امیدواری کرده است که در مذاکراتش با مقامات عربستان سعودی بتواند درمورد مشکلات گروگانهای امریکایی در ایران و حملة نظامی شوروی به افغانستان تبادل‌نظر کند.»(2)
دراینحال، «وزارت خارجة امریکا رسماً اعلام کرد درحالیکه حدود 300 روز از دستگیری 52 گروگان امریکایی می‌گذرد، امید کمی به آزادی آنان می‌رود. جان تراتنر، سخنگوی وزارت خارجه، گفت واشنگتن همچنان کانال‌های مساعد برای آزادی هرچه زودتر گروگان‌ها را دنبال می‌کند. وی افزود: ما تلاش‌های دولت‌های دوست را تمجید می‌کنیم و امیدواریم که مقامات ایران به ناظران بی‌طرف اجازة ملاقات با گروگان‌ها را بدهند. تراتنر گفت ما همچنان دولت ایران را مسئول سلامت جان گروگان‌ها می‌دانیم.»(3)
ضمیمه گزارش386: گزارش مبسوط ستاد سپاه پاسداران غرب کشور از عملیات کامیاران - گازرخانی
«بعد از گرفتن تپه مشرف به گازرخانی به‌وسیلة ارتش و سپاه، حدود 50 نفر پاسداران کرمانشاه و 30 نفر از کمیتة تهران و 6 نفر از ارتش روی تپه مستقر و 5 تانک نیز هرکدام با چهار خدمه در جلو تپه در جنب چشمه مستقر شدند و بقیه افراد ارتش به مقر دوم و اول، نوهد نیز به کرمانشاه برگشتند. در بازدید روز 5/6/59 به نظر آمد که محل استقرار تانک‌ها نامناسب انتخاب شده است که گزارش آن در بعدازظهر همان روز به ستاد مشترک اطلاع داده شد.
درگیری از ساعت 6 بعدازظهر با شلیک خمپاره ازطرف مهاجمین [ضدانقلاب] شروع شد و دقیقاً محل استقرار افراد، مورد حمله قرار گرفت و بعد از بررسی معلوم شد، افراد بومی که برای بردن دوغ و آب به تپه آمده و محل را شناسایی کرده بودند که در همان موقع به‌وسیلة سپاه به مسئلة افراد بومی اعتراض شد که فرمانده ارتش جواب داد که مسئله‌ای نیست. شلیک خمپاره‌ها تا ساعت 5/8 [بعدازظهر] ادامه داشت که تلفاتی نداشت. در ساعت 5/9 شب، مهاجمین [ضدانقلاب] تپه را به محاصره درآورده و از تپه بالا آمدند و به گفتة پاسداران، 2 نفر خدمة کالیبر50 را شهید کردند و کسی متوجه نشد و وقتی‌که یکی از پاسداران می‌خواست به آنها سرکشی کند مشاهده می‌کند که چند نفر درحال رقص هستند و می‌گویند "جاش‌ها را کشتیم" و در همین موقع تیراندازی شدید شروع شد که به گفته پاسداران، سروان قادری دستور عقب‌نشینی می‌دهد که عدهای عقب‌نشینی می‌کنند. و عدهای می‌مانند و به جنگ ادامه می‌دهند. افراد باقیمانده که از پاسداران و کمیتة تهران بودند جنگ را ادامه می‌دهند تا در ساعت 3 بعد از نیمه‌شب، فرمانده توپخانه به‌خیال اینکه تپه به دست مهاجمین [ضدانقلاب] افتاده است، تپه را به توپ می‌بندد که بقیة افراد مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند. در این درگیری 10 نفر شهید (6 نفر از کرمانشاه و 3 نفر از کمیتة تهران و یک نفر از ارتش) و 3 نفر مفقود می‌شود، که بعد پیدا می‌شوند. علل بروز این حادثه به‌طور خلاصه به قرار زیر است:
محل استقرار مقر، به‌طوری‌که قبلاً برنامه‌ریزی شده بود، قرار بود که مقر در گازرخانی و تپه‌های اطراف آن زده شود و مقر اصلی مهاجمین ضدانقلاب برای حمله به تپه، همین چهار دهات گازرخانی بوده است.
دستور عقب‌نشینی به‌وسیلة سروان قادری که موجب دودستگی شده و عدهای عقب‌نشینی و عدهای ماندند.
خالی‌کردن ارتش، که خیلی زود انجام گرفت و موجب تضعیف روحیة افراد گردید.
استقرار نامناسب تانک‌ها.
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 162، تاریخ 6/6/1359، ص19، رادیو کلن (بخش فارسی)، ساعت 21، 5/6/1359؛ و - پیتر سالینجر، گروگانگیری در ایران، ترجمه دکتر جعفر ثقه‌الاسلام، تهران: نشر نوین، 1362، ص26.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 162، تاریخ 6/6/1359، ص28، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 8، 5/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس از واشنگتن.
عدم فرماندهی، به‌طوری‌که محل استقرار افراد و تیربار کالیبر50 نامناسب انتخاب شده بود. همان‌طوری‌که در گزارش آمده است، اولین سنگری که گرفته شد محل استقرار کالیبر50 بوده است.
ضعف روحیة افراد از درگیری‌های لفظی که قبلاً بین افراد سپاه و ارتش پیش آمده بود.
عدم آموزش کامل افراد سپاه و کمیته.»(1)
1) سند شماره 43234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه پاسداران غرب کشور به ستاد مشترک منطقه غرب، 10/6/1359.
1
به‌دنبال پناهنده‌شدن چهار خلبان نظامی ایرانی با یک هواپیمای فراندشیب(1)به عراق در 14 مردادماه گذشته، امروز اعلام شد که قرار است هواپیمای مذکور به دولت ایران بازپس داده شود.
امروز ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که برای بازپسگرفتن هواپیمای فراندشیب که با چهار خلبان به عراق فرار کرده بود اقداماتی انجام شده است و به‌زودی برای استرداد آن یک خلبان ایرانی به بغداد اعزام می‌شود تا هواپیما را به ایران بیاورد.(2)در این اطلاعیه آمده است: «با اقداماتی که ازطریق وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران به عمل آمد، یک فروند هواپیمای فراندشیبی که در تاریخ 14 مردادماه گذشته از مرز ایران خارج شده و در خاک عراق به زمین نشسته بود، حکومت بعث عراق به سرنشینان آن پناهندگی سیاسی داده، ولی هواپیما بازپس گرفته می‌شود.»(3)همچنین «دولت عراق به ایران اطلاع داده که برای بازگرداندن این هواپیما به خاک خود می‌تواند خلبانی را به عراق بفرستد.»(4)
2
درپی یک آرامش چندساعته در نوار مرزی قصرشیرین، مجدداً از ساعت 4 بامداد امروز، مواضع و پاسگاههای مرزی این منطقه مورد هجوم ارتش عراق و آتشبارهای عراقی قرار گرفت. سپاه پاسداران قصرشیرین ضمن تأیید این خبر اعلام کرد: «در این حمله درحالیکه ارتش عراق از آتش توپخانه و سلاح‌های سبک استفاده می‌کرده، حملة خود را متوجه شهر قصرشیرین ساخته و دراثر گلولة توپ عراقی‌ها که به یک خانه در منطقة نصرت‌آباد اصابت کرد، یک دختر چهارده‌ساله، یک کارگر و یک زن مجروح شدند.»(5)این حملات درحالی رخ می‌دهد که شهر به‌تدریج حالت جنگ‌زده به خود می‌گیرد. در گزارش امروز خبرنگار خبرگزاری پارس نیز آمده است:
«تا قبل از درگیری‌های اخیر، مردم قصرشیرین و نفت‌شهر که شهر و محل خود را ترک کرده بودند،
1) Friendship
2) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص2.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 8/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 163، 7/6/1359، ص21، رادیو اسرائیل (بخش فارسی)، ساعت 19، 6/6/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تهران.
به‌تدریج به قصرشیرین و نفت‌شهر بازمی‌گشتند، ولی پس از درگیری‌های اخیر و به‌ویژه روز گذشته، اتومبیل‌های شخصی و مینی‌بوس‌ها مملو از اهالی راهی شهرهای دیگر استان کرمانشاهان شدند. شهر قصرشیرین ازلحاظ تبلیغات اسلامی با کمبود بسیار مواجه است و زمینة نامساعدی را فراهم آورده که گروه‌های مختلف در این منطقه فعالیت می‌کنند. این موضوع را مسئولان سپاه پاسداران و فرماندهان ارتشی به خبرگزاری پارس گفتند و اظهار شد در 5 مسجد موجود در قصرشیرین حتی نماز جماعت اقامه نمی‌شود. اکثر مردم در گفت‌وگوهایی که به عمل می‌آمد، خواهان قاطعیت برای حل مسئلة مرزی و جلوگیری از درگیری‌ها بودند و می‌گفتند زندگی ما ازهم پاشیده شده و نمی‌توانیم تصمیم بگیریم که آیا در قصرشیرین بمانیم و یا کوچ کنیم؛ زیرا ارتش بعث عراق برخلاف تمام رویه‌ها و قراردادهای اجتماعی و بین‌المللی داخل شهرها را مورد هدف قرار می‌دهد، درحالیکه نیروهای جمهوری اسلامی فقط حملات خود را متوجه پاسگاه‌ها و نیروهای نظامی عراق کرده است.»(1)
این درگیری‌ها تا شامگاه امروز و بامداد روز بعد ادامه یافت. خبرنگار اعزامی خبرگزاری پارس دراین‌باره گزارش داد: «در درگیری‌های امروز که از ساعت 19 [مجدداً] آغاز شد، نیروهای ایران مواضع و پایگاه‌های ارتش مزدور بعث عراق را درهم کوبیدند.» بنا به همین گزارش: «پایگاه [پاسگاه] پرویز عراق که ازسوی آن به مواضع نیروهای ایران آتش گشوده می‌شد، در یک حملة شجاعانة متقابل به‌وسیلة نیروهای ایران درهم کوبیده شد و دستگاه ترانس مخابراتی پایگاه از کار افتاد. همچنین پایگاه مجیدقادر عراق با یک دستگاه تانک و با یک قبضه خمپاره‌انداز و یک واحد توپخانة عراقی در منطقة بردعلی عراق توسط نیروهای انتظامی و سپاه پاسداران از کار افتاد.»(2)
درمورد درگیری‌های امروز این منطقه، گزارش خبرنگار کیهان حاکی است: «پنجشنبه شب، تنگ ترشابه با مزدوران و نیروهای بعثی درگیری شدیدی داشت که یکی از سنگرهای نوار مرزی نزدیک هوان به‌دست افراد سپاه پاسداران تصرف شد.» این گزارش به نقل از فرمانده سپاه قصرشیرین، افزوده است: «مزدوران بعثی با تلفات زیادی در این سنگر به عقب رانده شدند. طبق اطلاعات رسیده و دقیق از منابع بعث عراق، در درگیری‌های یک هفتة اخیر، 43 نفر از نیروهای نظامی بعثی کشته [اند] که اجساد کشته‌شدگان به سردخانة بیمارستان ارتش در پادگان رمادیة خانقین منتقل شده است.» در ادامة گزارش کیهان آمده است: «در درگیری پنجشنبه شب که بین مزدوران بعث و پاسگاه ژاندارمری پاطاق صورت گرفت، مزدوران بعث یک کامیون به شمارة کرمانشاه و یک نیسان‌بار را که در جاده عبور می‌کردند با آر.پی.جی7 به آتش کشیده و 2 نفر از سرنشینان نیسان‌بار در دم کشته و رانندة کامیون توسط مهاجمین به گروگان برده شد.» بنا به همین گزارش: «هوان و تنگ ترشابه از ساعت 9 تا 12 شب جمعه، درگیری شدیدی داشت که نیروهای خودی در این درگیری تلفاتی نداشتند.»(3)
یک گزارش که امروز از خبرگزاری پارس ارسال شد، جنبه‌هایی از وضعیت مناطق درگیر غرب کشور را نشان می‌دهد. در گزارش امروز خبرنگار خبرگزاری پارس از منطقة مرزی قصرشیرین، سومار، نفت‌شهر و سرپل ذهاب درمورد وضعیت راه‌ها و سنگرهای مرزی ایران و عراق چنین آمده است:
«اکثر راه‌های منتهی به پاسگاههای مرزی از نوع خاکی هستند و [لذا] ازنظر مین‌گذاری آسیب‌پذیرترند. به همین دلیل، ازلحاظ سرعت‌عمل در رساندن تدارکات مشکلاتی وجود دارد. چند نفر از جوانمردانی که در صف مقدم در پاسگاههای ایران با دشمنان انقلاب اسلامی در ستیز هستند طی نامهای که به خبرنگار خبرگزاری دادند، گفتند ما از شما که به مرز میان ما آمده‌اید تقاضا داریم خواستهای ما را به مقامات مسئول برسانید. آنها مدعی شدند که حدود سه تا پنج ماه است حقوق دریافت نکرده‌اند. به گفتة جوانمردان، وضع پاسگاههای مرزی ما با پاسگاههای عراق قابل‌مقایسه نیست. پاسگاههای آنها محکم و ساخته‌شده از بتون آرمه مسلح و اکثراً در مقابل حملات مقاوم است و علاوه‌برآن پاسگاههای عراق کاملاً پنهان از دید دیدبان‌ها است. راه‌های منتهی به پاسگاههای عراقی آسفالت است و طبق اظهارات فرماندهان پاسگاههای ایرانی، زمینة این تدارکات عراقی‌ها از ده سال پیش فراهم شده است. خبرنگار خبرگزاری پارس کسب خبر کرد یکی از موارد اختلاف قراردادهای مرزی رژیم گذشته با عراق روی چهار پاسگاه در منطقة قصرشیرین - نفت‌شهر است و آنها ادعا دارند که باید نیروهای ایران این پاسگاه‌ها را تخلیه کنند و حدود 3 کیلومتر به داخل خاک ایران عقب‌نشینی کنند.»
در این گزارش همچنین درمورد وضع راه‌ها تأکید شده است: «وضع راه‌ها حائز اهمیت فراوان است و چنانچه این درگیری‌ها به فصل سرما کشیده شود این راه‌ها غیرقابل عبور خواهد شد. ...»(1)
1
علاوه‌برآنچه در منطقة قصرشیرین می‌گذرد تحرکات عراق در جنبه‌های دیگر نیز ادامه دارد. ازجمله گزارش امروز ستاد نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است: «حدود 25 نفر از چریک‌های عراقی مجهز به اسلحه و بمب‌های آتشزا جهت خرابکاری در خوزستان و سایر نقاط ایران، وارد و اکثراً دارای شناسنامة ایرانی بوده، به‌طوری‌که شایع است خرابکاری‌های اخیر در لوله‌های نفتی کرمانشاه به‌وسیلة این گروه‌ها انجام گرفته است.»(2)
دراینحال، «گزارش واصله از شهربانی آبادان حاکی است دولت عراق اخیراً افراد نظامی شیعه‌مذهب را به‌بهانة اینکه اجدادشان ایرانی بوده از ارتش عراق اخراج نموده است.»(3)
ازسوی دیگر، باتوجهبه افزایش شدید تحرکات و درگیری‌های مرزی عراق در غرب و جنوب کشور و نیز تحرکات گروه‌های مسلح داخلی معارض با نظام و وضعیت خاص و بحرانی کشور ازلحاظ امنیتی، امروز مرکز فرماندهی سپاه مرکز به کلیة واحدهای تابعة خود بر لزوم جدی‌گرفتن آماده‌باش تأکید و شهرهای مختلف ایران را از این لحاظ به دو بخش تقسیم کرد: الف) شامل شهرهای مرزی و توابع آنها چون مشهد، زاهدان، بندرعباس، بوشهر، اهواز، ایلام، کرمانشاه، همدان، رضائیه، رشت و ساری دارای آماده‌باش درجه‌یک و ب) شامل شهرهای داخلی و استان‌های مرکزی نظیر زنجان، قم، اراک، اصفهان، یزد، کرمان، شیراز، سمنان، تبریز، شهرکرد، یاسوج و شهرهای تابعة آنها دارای آماده‌باش درجه‌دو اعلام گردید.(4)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 163، 7/6/1359، صص 1 و 2، خبرگزاری پارس از تهران، 6/6/1359.
2) سند شماره 345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 1، 11/6/1359، ص1، برابر اطلاع رسیده از ستاد نزاجا، 6/6/1359.
3) سند شماره 287218 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار استان خوزستان، 6/6/1359.
4) سند شماره 43411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به کلیه واحدها، 6/6/1359.
در همین حال، براساس گزارش واصله به استانداری خوزستان، «پایگاه هوایی الخلیج که در ام‌القصر واقع است، امروز به‌وسیلة هلیکوپتر و هواپیماهای میگ اکتشافی و هواپیماهای سوخو تقویت گردید. این هواپیماها تمرینات خود را فقط شب‌ها انجام می‌دهند.»(1)
1
درگیری نیروهای مسلح انقلاب با گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین به‌ویژه منطقة کامیاران همچنان ادامه دارد. بنا به گزارش فرماندهی سپاه مرکز، «درگیری شدیدی که از ساعت 22 روز گذشته در 35 کیلومتری جادة کامیاران در دهی به نام گازرخانی شروع شد، تا ساعت 8:55 صبح امروز، همچنان ادامه دارد.» براساس این گزارش: «عدة تلفات خیلی زیاد است، ولی امکان تخلیه نمی‌باشد و تاکنون 3 شهید تخلیه شده است. ازقرارمعلوم یک تانک ارتش به تصرف نیروهای ضدانقلاب درآمده است.» در پایان این گزارش درخواست تقویت و پشتیبانی نیروهای خودی درگیر در این منطقه شده است.(2)
همچنین، ستاد مشترک ارتش - که از نیروی زمینی درخواست اخبار تکمیلی دربارة درگیری‌های امروز کامیاران و آمار دقیق‌تر تلفات خودی را داشته است -(3)به نقل از ژاندارمری اعلام کرد: «واحدهای مستقر در گازرخانی از ساعت 11 امروز، زیر آتش شدید افراد مهاجم قرار گرفته و نیروهای خودی دراثر فشار مهاجمین حدود 20 کیلومتر عقب‌نشینی کرده‌اند که در جریان عقب‌نشینی، پاسداران در محاصره قرار گرفته و تعدادی در حدود 30 الی 35 نفر از برادران پاسدار شهید شده‌اند. همچنین برابر اعلام تلفنی ستاد عملیات مشترک غرب، سروان نصراللهی، کلیة ارتباطات منطقة کامیاران در دست نیروهای خودی (ارتش و سپاه) می‌باشد و گزارش ژاندارمری مبنی‌بر شهادت 30 الی 35 نفر پاسدار تأیید نمی‌شود. تلفات وجود دارد، ولی نه به‌صورتی‌که ژاجا گزارش داده است.» در پایان این گزارش نیز آخرین وضعیت منطقة درگیری و میزان دقیق تلفات درخواست شده است.(4)
دراینحال، گزارش شهربانی جمهوری اسلامی حاکی است: «به‌دنبال درگیری‌های اخیر در کامیاران، شاهپور فیروزی، فرمانده دستة دمکرات، امروز با حضور دکتر مادح نقشبندی فرزند شیخ عثمان نقشبندی و حدود 5 نفر از افراد دمکرات جلسه‌ای در پایگاه خود در فاصلة بین روستای گازرخانی و کاشتر در سی کیلومتری شمال‌شرق کامیاران، تشکیل و تصمیم گرفتند که در این هفته به عوامل ارتشی و سپاه پاسداران در کاووشان حدود ده کیلومتری پاسگاه خود، حمله نموده و پلی را که در ده کیلومتری جادة کامیاران - کرمانشاه می‌باشد، منهدم سازند.»(5)همچنین یک گزارش دیگر خبر از تجمع 200 فرد مسلح در آبادی‌های شمزیران و دوپل ورهر و نیز تجمع همین تعداد در شمال‌شرقی مریوان می‌دهد. طبق این گزارش: «احتمالاً این افراد از مهاباد به مناطق یادشده آمده و به‌سمت کامیاران در حرکت‌اند.»(6)
1) سند شماره 409319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 13/6/1359، بنا به گزارش لشکر92 زرهی اهواز، 9/6/1359، مستند به گزارش رکن2 ناحیه ژاندارمری.
2) سند شماره 43418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359.
3) سند شماره 43422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 6/6/1359.
4) سند شماره 43429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359؛ و - سند شماره 409285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 6/6/1359، صص 3 - 1، اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص83.
5) سند شماره 94585 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از وزارت کشور به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 9/6/1359، برابر تلفنگرام 9/6/1359 شهربانی جمهوری اسلامی ایران، اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص93؛ و - سند شماره 141654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 10/6/1359، اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص97.
6) سند شماره 43408 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359، اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص87.
1
علاوه‌بر کامیاران، برخی از دیگر مناطق کردنشین نیز امروز دچار درگیری و ناامنی بود.
براساس گزارش روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور: «ساعت 10 صبح امروز، هنگامی‌که اتومبیل حامل آذوقه جهت رساندن محمولة خود به نیروهای مستقر در منطقة گاران مریوان [عازم این منطقه] بود با ضدانقلابیون - که در محل کمین کرده بودند - روبه‌رو شد.» براساس همین گزارش، «ضدانقلابیون که قصد تصرف اتومبیل را داشتند به این خودرو حمله‌ور شدند که با دفاع متقابل افراد ارتشی، سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلح روبه‌رو شدند و حملة آنها خنثی شد.» در ادامة این گزارش آمده است: «مهاجمین که از این حملة ناگهانی غافلگیر شده بودند، از محل درگیری گریختند و نیروهای جمهوری اسلامی ایران به تعقیب آنها پرداختند که درنتیجه 35 تن از ضدانقلابیون دستگیر و 10 قبضه سلاح مختلف به غنیمت گرفته شد.» روابط عمومی این ستاد همچنین گزارش داد که «از اهالی روستاهای "سیه سیه" توسط مأموران انتظامی تعداد زیادی اسلحه جمعآوری شد و 8 تن از اشرار منطقه نیز دستگیر شدند.» همچنین طبق گزارش‌های رسیده، در درگیری‌های دیواندره نیز 10 تن از مهاجمان مسلح کشته، مجروح یا دستگیر شدند.(1)
گزارش پاسگاه مستقر در سیلوی سنندج نیز حاکی است درگیری شدیدی که از ساعت 23:45 دقیقة شب پیش درپی حملة مهاجمان با سلاح‌های سبک و سنگین به این پاسگاه آغاز شده بود، تا ساعت 13 امروز ادامه داشت و نیروهای پاسگاه به آتش مهاجمان پاسخ دادند. این درگیری تلفات و خساراتی برای نیروهای خودی درپی نداشت.(2)
واحد اطلاعات سپاه کرمانشاهان نیز گزارش داد که یکی از افراد حزب دمکرات امروز با یک قبضه کلاشینکف خود را به پاسداران انقلاب اسلامی باینگان معرفی و امان‌نامه دریافت کرد.(3)
نیروی زمینی نیز در گزارشی خبر از یک درگیری دیگر در منطقة سقز می‌دهد. بنا به این گزارش، امروز «خودرو حامل غذای پایگاه سه‌راهی سقز در بین راه مورد کمین واقع شد که با اعزام کمک به محل، درگیری خاتمه پیدا کرد و نیروهای خودی پس از پاکسازی آبادی کماره و دستگیرنمودن 42 نفر بدون هیچ تلفاتی مراجعت نمودند.»(4)
دراینحال، «حزب کومه‌له در بانه مدعی است که در مورخه 6/6/59، دو دسته از پیشمرگان کومه‌له با استقبال گرم مردم بانه وارد این شهر شدند و در ساعت 9:30 دقیقه به کمیتة انقلاب اسلامی محل استقرار جاش‌ها با آر.پی.جی7 و نارنجک‌انداز و سلاح‌های سبک دیگر حمله و مدت یک ساعت آن محل را زیر آتش گرفتند. درنتیجه قسمتی از ساختمان منهدم ولی از میزان دقیق تلفات خبری در دست نیست. ضمناً در موقع بازگشت به منازل، 2 تن از جاش‌ها را محاصره و آنان را دستگیر و خلع‌سلاح نموده و یک یوزی به غنیمت گرفته شد و وقتی یکی از جاش‌ها از محل محاصره فرار می‌کرد با رگبار پیشمرگان کومه‌له به‌شدت زخمی و احتمالاً کشته شده است. حزب کومه‌له همچنین مدعی است که: این عمل پیشمرگان به‌خاطر ایجاد وحشت و هراس عمیق در میان پاسداران و اکراد طرف دولت بوده و درعوض روحیة توده‌های مردم شهر و روستا را جهت مقابله با آنها بالا برده است.»(5)
اما در کنار عملیات‌ها و درگیری‌های خونین در مناطق کردنشین، تحرکات و اقدامات تأمینی
1) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2، به نقل از روابط عمومی ستاد مشترک غرب کشور.
2) سند شماره 34353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) مرکز فرماندهی به دفتر ریاست‌جمهوری (دفتر امور انقلاب)، 6/6/1359.
3) سند شماره 56383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات کرمانشاهان (مرکز بررسی مناطق ایران) منطقه7 به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/5/1359، اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص192.
4) سند شماره 94548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 22/6/1359، اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص141.
5) سند شماره 42976 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح ع) به ت - ف - نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات - مد اطلاعات)، 19/6/1359، اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص207.
و تقویتی گروه‌های ضدانقلاب نیز در سایة کمک‌ها و حمایت‌های تدارکاتی دولت عراق، افزایش چشمگیری داشته است. دراینزمینه، گزارش منابع اطلاعاتی مرکز فرماندهی غرب کشور حاکی است: «حدود 910 نفر در مزارع حوالی منطقة پنجوین واقع در خاک عراق، چادر زده‌اند و تجهیزات نظامی ازقبیل تانک، توپ، ماشین‌آلات، و وسایل جنگی زیادی در اختیار دارند.» این گزارش به نقل از منبع اطلاعاتی خود افزوده است: «اشرف پهلوی به کمیتة حزب دمکرات رفته و قرار گذاشته‌اند که با همکاری یکدیگر دست به عملیات بزنند و همچنین نیرویی حدود 600 نفر در اردوگاه بغداد پیاده شده‌اند تا به گروه فوق بپیوندند و قرار است تعداد زیادی نفرات از کشور مصر جهت امداد به گروه‌های ذکرشده، اعزام گردند.»(1)
همچنین، خبرگزاری پارس به نقل از منابع آگاه مرزی از منطقة اورامانات، گزارش داد: «نیروهای مهاجم بعث عراق و مزدوران ضدانقلاب با نیروهای زیادی در نزدیکی‌های منطقة مقابل نوسود متمرکز شده‌اند. این نیروها برای مردم پاوه پیام فرستاده‌اند که شهر را تخلیه کنید که ما به‌زودی قصد حمله به پاوه را داریم.»(2)
در یک گزارش منابع اطلاعاتی خودی نیز آمده است: «14 تن از افراد شیخ جلال حسینی در درگیری با افراد بارزانی [قیاده موقت] کشته و خودِ شیخ جلال سه گلوله خورده که با تمام نفرات به پنجوین عراق رفته‌اند.» بنا به همین گزارش: «6 نفر از معتمدان بوکان نیز جهت کسب اطلاع و اخبار به حضور شیخ عزالدین حسینی رسیده‌اند.» در پایان این گزارش آمده است: «اسلحه‌های زیادی به‌وسیلة دکتر شاکری در دهات بوکان و یا زرلاب سلمان‌کندی بین کشاورزان تقسیم شده است.»(3)
1
دربارة مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی یک گزارش که امروز در روزنامة جمهوری اسلامی درج شد، حاکی‌از شدت تشنج در این مناطق است. این گزارش نشان می‌دهد که از سه روز پیش با گروگان گرفته‌شدن حدود 500 نفر - که اغلب از مسافران بین راه مهاباد - بوکان بوده‌اند، به‌دست افراد مسلح، منطقة مهاباد و اطراف آن با بحران تازه‌ای روبه‌رو شده است. شورای تأمین شهرستان میاندوآب پس از کسب اطلاع از واقعیت امر، 24 ساعت به گروگان‌گیران مهلت داده که گروگان‌ها را بدون قیدوشرط آزاد کنند، در غیر این صورت ارگان‌های نظامی منطقه به وظایف خود عمل خواهند کرد و مسئولیت هر نوع پیشامد ناگواری به‌عهدة افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و گروگان‌گیران خواهد بود.(4)
علاوه‌براین، گزارش‌های متعدد دیگر از درگیری‌ها و تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی، خبر از ادامة ناآرامی‌ها و ناامنی در این مناطق می‌دهد. ازجمله، در ساعت 8:30 دقیقة امروز، یک گلولة توپ 105 و بعدازظهر نیز 2 گلوله توپ ازسمت مهاباد به‌سوی سه‌راهی محمدیار شلیک شد که با آتش متقابل نیروهای خودی به آن پاسخ داده شد.(5)
همچنین، گزارش پاسگاه ژاندارمری ارومیه حاکی است: «اکیپ گشتی پاسگاه در قریة سکلر در
1) سند شماره 409285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 163، 7/6/1359، ص4، خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
3) سند شماره 43407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359، برابر خبر واصله از ستاد عملیات غرب.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
5) سند شماره 43365 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد اطلاعات)، 7/6/1359.
ساعت 15:40 دقیقة امروز، با ضدانقلابیون برخورد نمود که این درگیری تا ساعت 17:40 ادامه داشت و در این درگیری به نیروهای خودی تلفاتی وارد نشد و 5 نفر از ضدانقلابیون مجروح شدند.»(1)
از زنجان نیز خبر می‌رسد که «در منطقة تکاب به‌علت درگیری، برق شهر در محور تکاب - شاهین‌دژ قطع و مردم این نواحی ازلحاظ آب و برق در مضیقه هستند.»(2)
از سوی دیگر، بنا به گزارش منابع اطلاعاتی سپاه میاندوآب: «گرچه افراد حزب دمکرات تا ده کیلومتر مانده به مهاباد، عقب‌نشینی کرده‌اند، ولی راه‌های خروجی و ورودی مهاباد توسط حزب دمکرات به‌شدت کنترل می‌شود.» براساس همین گزارش: «بین جلدیان و نقده در جادة آسفالت، یک مین منفجر و مین دیگری خنثی شده و به‌تازگی در جاده آسفالت نیز مین‌گذاری می‌کنند.»(3)گزارش شهربانی ارومیه نیز حاکی است: «صبح امروز در جادة قریه بیگم‌قلعه به نقده، دراثر انفجار مین، 2 نفر کشته و 4 نفر زخمی شدند. ...»(4)
1
در ادامة محاکمه و محکومیت عوامل دخیل در کودتای نافرجام تیرماه گذشته، به‌حکم دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان، 7 تن ازجمله 5 افسر و درجه‌دار لشکر92 زرهی اهواز امروز در این شهر تیرباران شدند. دراین‌باره در بخشی از اطلاعیة دادگاه انقلاب خوزستان آمده است:
«دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان پس از برگزاری جلسات مکرر جهت محاکمة کودتاچیان، نهایتاً حکم خود را درمورد 7 تن از متهمین کودتا در تاریخ 5/6/59 به شرح زیر صادر کرد: 1. سرگرد زرهی سیروس ستوده، فرمانده گردان221 تانک، به‌جرم شرکت در طرح برنامه‌های کودتا و ارتباط با شاخة اصلی در تهران و داشتن مسئولیت در انهدام نهادهای انقلابی من‌جمله سپاه پاسداران. 2. سروان زرهی محمد براتی، رئیس رکن سوم گردان 264 تانک، به‌جرم شرکت در طراحی برنامه‌های کودتا و داشتن مسئولیت مستقیم سرکوبی مردم در روز کودتای نافرجام و ارتباط با شاخة شیراز. 3. استوار یکم محمدعلی محرابی کپورچال، مکانیک عمومی و مسئول آب آشامیدنی پادگان، به‌جرم شرکت مستقیم در طراحی و اجرای کودتا ازطریق عضوگیری و تحریک عدهای از عناصر فریب‌خورده. 4. استوار یکم ایرج مرودشتی، تعمیرکار، به‌جرم شرکت مستقیم در طرح و اجرای کودتا ازطریق عضوگیری از عناصر فریب‌خورده. 5. ستوانیار رسول یحیی‌پسند کبوجانی، درجه‌دار بهداری بیمارستان لشکر، به‌جرم شرکت در طرح و اجرای کودتا ازطریق عضوگیری و تحریک عدهای از عناصر فریب‌خورده. 6. امیدوار آتش‌برو، از شرکت نفت، به‌جرم شرکت در برنامة کودتا و تحریک برای ایجاد زمینهای مساعد جهت کودتا. 7 داریوش آتش‌برو، غیرنظامی، به‌جرم شرکت در طرح و برنامة کودتا و رازداری عوامل کودتا.» در ادامة این حکم آمده است: «اشخاص فوق‌الذکر مفسدفی‌الارض و محارب با خدا تشخیص داده شدند و محکوم به اعدام گردیدند.»(5)همچنین برای جلوگیری از ورود اسلحه یا فرار کودتاچیان، امروز به دستور استاندار بوشهر تا اطلاع ثانوی، خروج موتورلنج‌های باری
1) سند شماره 425511 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 6/6/1359، اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص181.
2) سند شماره 43426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به وزارت نیرو، 6/6/1359.
3) سند شماره 43417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 6/6/1359.
4) سند شماره 43420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 6/6/1359، برابر گزارش شهربانی ارومیه.
5) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرنگار کیهان از اهواز.
و مسافربری از بوشهر و مناطق تابع این استانداری ممنوع شد.(1)-(2)
یادآوری می‌شود، در ادامة دستگیری و محاکمة عوامل شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته، از بعدازظهر دیروز نیز محاکمة 3 تن دیگر از متهمان شرکت در کودتا در دادگاه ویژة انقلاب اسلامی مرکز آغاز شده است.(3)از اصفهان نیز خبر می‌رسد که روز گذشته 6 تن از بازاریان سرشناس اصفهان به‌اتهام رابطه با کودتای مزبور دستگیر شدند. مسئول واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان ضمن تأیید دستگیری این عده اظهار کرد: چون هنوز از آنها بازجویی نشده و اتهام آنها ثابت نشده، ازنظر اصول اسلامی افشای نام آنها صحیح نیست. به گزارش خبرنگار کیهان از اصفهان، «یک گزارش تأییدنشده حاکی است که مجرمینی که تاکنون در دادگاه انقلاب اسلامی ایران دررابطه‌با کودتای نافرجام امریکایی دستگیر و محاکمه شده‌اند، در بازجویی‌های دادگاه، نامی از افراد دستگیرشده در بازار اصفهان آورده‌اند.»(4)
1
پس از اظهارنظر روز یکشنبة گذشتة صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه، درمورد مسئلة گروگانهای امریکایی و لزوم آزادسازی آنها - که در مصاحبه با مجلة تایم بیان شده بود، و در داخل مخالفت‌هایی را به‌ویژه درمیان گروه‌های چپ و مخصوصاً حزب توده برانگیخته بود -(5)امروز نیز بنی‌صدر در مصاحبه با روزنامة انگلیسی‌زبان تهران‌تایمز ضمن بحث درخصوص مسائل مختلف، دربارة گروگانهای امریکایی گفت: «پس از گروگانگیری امریکایی‌ها، درحقیقت ایران خود به‌صورت گروگان امریکا درآمد.»
روزنامة جمهوری اسلامی ضمن درج بخش‌هایی از این مصاحبه، از قول تهران‌تایمز افزوده است: «او در صحبت‌هایش قبول نکرد تا دربارة آیندة 53 گروگان امریکایی صحبت بکند، ولی تأکید کرد که نسل کنونی باید واقعیات عریان را ببیند، نه سراب‌ها را. او گفت اشتغالات غلط ذهن، مانع از رسیدن به استقلال واقعی و متقابل با امریکا خواهد شد. بنی‌صدر افزود: برای احقاق این امر باید درمورد امکانات بین‌المللی رسیدگی و تفکر کرده و از آنها به نفع خودمان استفاده کنیم. کارهای زیادی هست که ما می‌توانیم برای رسیدن به استقلال واقعی انجام دهیم، ولی تصورات غلط ذهنی به‌جای پرداختن به واقعیات، مانع می‌شود تا به آنها عمل کنیم. آقای بنی‌صدر از اظهارات آقای صادق قطب‌زاده درمورد آزادی 53 گروگان امریکایی که از اواخر نوامبر (آبان) در ایران نگهداری می‌شوند، پشتیبانی کرد و گفت که ای‌کاش قطب‌زاده از اول این حرف‌ها را می‌زد و نه درحالحاضر که لطمات زیادی را متحمل شده‌ایم. ...»(6)
1) بنا برگزارش‌های استانداری خوزستان، ممانعت از خروج لنج‌ها از بنادر بوشهر همچنین به‌دلیل تحرکات اخیر عشایر فارس و وابسته به خسرو و ناصر قشقایی مبنی‌بر حمل‌ونقل قاچاق اسلحه ازطریق بنادر خلیج‌فارس، به‌ویژه بندر دیلم بوده است. بنا به گزارش سپاه اهواز، سپاه دیلم تقویت شده و حرکت لنج‌دارها به‌شدت تحت کنترل است. (سند شماره 432725 مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس: گزارش استانداری خوزستان، 13/6/1359، برابر اعلام نزاجا، 6/6/1359.)
2) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از شیراز.
3) روزنامه کیهان، 6/6/1359، ص آخر.
4) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از اصفهان.
5) روزنامه نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، مقاله "قطب‌زاده علیه خط امام"، شماره 319، صص 1 و 8.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص12، به نقل از تهران‌تایمز، 6/6/1359.
امروز همچنین، عبدالحسین جلالی، نمایندة مردم نیشابور در مجلس شورای اسلامی، طی سخنانی در مجلس اظهار کرد: «مسئلة اول دررابطه‌با گروگان‌هاست. اصل قضیة جاسوس‌های گروگان در زمان و شرایطی، مسلماً ثمرات بسیار مثبت داشت، کمااینکه مورد استقبال امام و امت نیز واقع گردید، ولی ادامة وضع گروگان‌ها به‌صورت فعلی به نظر من به نفع ما نیست و فقط امریکا از آن بهره‌برداری می‌کند و با استفاده از آن در دنیا حالتی مظلوم‌مآبانه به خود گرفته است... من درخواست می‌کنم همان‌طور که امام حل این قضیه را به‌عهدة مجلس گذاشته‌اند، ریاست محترم مجلس این مسئله را هرچه زودتر در دستور کار مجلس قرار بدهند.»(1)
از سوی دیگر، امروز دکتر بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، در یک مصاحبة مطبوعاتی درمورد اظهارات قطب‌زاده درخصوص گروگانهای امریکایی، گفت: «اظهارات وزیر خارجه دربارة گروگان‌ها، تنها نظر شخصی اوست.»(2)
رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در یک مصاحبه اختصاصی با خبرگزاری پارس دربارة مسائل گوناگون ازجمله گروگانهای امریکایی سخن گفت. بنا به این گزارش: «حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی درمورد رسیدگی به کار تعیین سرنوشت گروگانهای امریکایی گفت: این کار را در اولین فرصت باید شروع کرد؛ البته پس از انجام کارهای فوری و بسیار ضروری مجلس مثل تصویب اعتبارنامه‌ها و مسئله کابینه که قاعدتاً در این هفته از اهم مسائل مجلس است. ...»(3)
در همین حال، امروز دانشجویان پیرو خط امام مستقر در شیراز، دربارة انتقال گروگانهای امریکایی در شیراز پیامی منتشر کردند که در بخشی از آن آمده است: «... در شرایطی‌که شیطان بزرگ هرروز و هرلحظه برعلیه انقلاب اسلامی ما دست به توطئة جدیدی می‌زند و بر آن است تا با ازبین‌بردن جاسوسان گروگان مانع از افشای جاسوسان پلید و عملکرد شوم و ضدانسانی‌شان در پیشگاه مستضعفین جهان بشود، تصمیم گرفتیم جاسوسان گروگان مستقر در شیراز را به نقطه‌ای نامعلوم منتقل کنیم. ...»(4)
1
درپی افزایش تنش و سردی در روابط ایران و اتحاد شوروی و در پاسخ به نامة شدیداللحن بیستم مردادماه گذشتة صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، امروز سفارت شوروی در تهران، متن نامة جوابیة آندره گرومیکو وزیر امور خارجة اتحاد جماهیر شوروی را تسلیم وزارت امور خارجة ایران کرد. در این نامه خطاب به صادق قطب‌زاده آمده است:
«جناب آقای وزیر امور خارجه، نامة مورخة یازدهم اوت شما به‌عنوان اینجانب دریافت شد. اگر با سخن بسیار نرم حرف بزنیم، باید تذکر بدهیم که این نامه ما را دچار حیرت ساخت. رفتار بی‌مسئولیت درمورد تعبیر حقایق و دعاوی کاملاً بی‌پایه و بی‌اساس، و سرانجام لحن نامة شما که برای مناسبات دو کشور دارای حق حاکمیت ملی به‌هیچ‌وجه مناسب نیست، همة این عوامل را نمی‌توان با استناد به شیوه‌های تازة مکاتبة دیپلماتیک و صداقت انقلابی استتار کرد. در نامة شما که شامل حملات به اتحاد شوروی است، هیچ فکر تازه‌ای بیان نشده، تا چه رسد
به افکار انقلابی. بدیهی است که ممکن بود ادعای غیردوستانة شما را درمورد اتحاد شوروی، که سیاست کشور ما را وارونه نشان می‌دهد، نادیده گرفت، ولی چون شما مضمون نامة خود را علنی کردید، صلاح می‌دانم به این نامه پاسخ مختصری بدهیم، تا اشخاص بی‌اطلاع را در ایران، که ما نسبت به مردم آن احساسات دوستانه داریم، گمراه نکند.
شما در نامة خود تلاش کردید خط مشی اصولی کشور ما را در امور بین‌المللی بدنام کنید و اتحاد شوروی را در یک ردیف با ایالات متحدة امریکا قرار بدهید، ولی از تاریخ نمی‌توان این حقیقت را حذف کرد که اتحاد شوروی در تمام سالهای موجودیت، علیه امپریالیسم مبارزه کرده و می‌کند و از مبارزة عادلانة ملت‌ها در راه آزادی و استقلال پیگیرانه پشتیبانی می‌کند. ده‌ها کشوری که به راه پیشرفت مستقل گام گذاشته‌اند، به تجربة خود می‌دانند که اتحاد شوروی آنها را در این مبارزه یاری کرده و می‌کند. در میان این کشورها تعداد زیادی کشورهای اسلامی هم دیده می‌شوند.
آیا می‌توان این حقیقت را، که لغو قراردادهای نابرابر منعقده میان روسیه و ایران یکی از نخستین اقدام‌های جمهوری نوبنیاد شوروی در رشتة سیاست خارجی بوده، نادیده گرفت و از حقیقت سر نزد؟ اما راجع به قرارداد 1921 شوروی و ایران، باید گفت که این قرارداد اصولاً جنبة کاملاً دیگری دارد و چند ده سالی که از روز امضای آن گذشته، نشان داد که این پیمان به سود طرفین است. شما دررابطه‌با قرارداد سال 1921 و حوادث جنگ جهانی دوم اشاره کردید، ولی نحوة تعبیر این حوادث نمایشگر آن است که از حقایق تاریخ یا بی‌خبر هستید و یا عمداً آن را نادیده می‌گیرید. حقیقت این است که اگر اتحاد شوروی اقداماتی را که به عمل آورده بود، به عمل نمی‌آورد، ایران ناگزیر به دام آلمان هیتلری می‌افتاد و درنتیجه دچار همان سرنوشتی می‌شد که نصیب آلمان هیتلری گردید. آیا می‌توان جدی گمان کرد که اگر اتحاد شوروی نبود و جمهوری اسلامی ایران از پشتیبانی مجدانه آن برخوردار نبود،
امپریالیسم امریکا تلاش نمی‌کرد انقلاب ایران را به‌زور مختل سازد؟
درعین‌حال، اصل عدم دخالت در امور داخلی، جزء لاینفک سیاست شوروی، هم نسبت به ایران و هم نسبت به دیگر کشورها بوده و هست. ادعای اینکه گویا اتحاد شوروی در رویدادهای داخلی ایران دست دارد، گرچه با ساخته‌های ذهنی فانتاستیکی، ازقبیل دعاوی دربارة تحویل موهوم عکس‌هایی از ماهواره‌های شوروی و عناصر ضدانقلابی درآمیخته می‌شود، دراین‌صورت هم قانع‌کننده‌تر به نظر نمیآید. حتی مشکل بتوان گفت که آیا این امر بیشتر از عدم شناخت واقعیت و ناتوانی در تشخیص آنچه که عمداً ازسوی دشمنان اتحاد شوروی و ایران، به‌منظور انداختن جدایی میان دو کشور در اختیار رهبری ایران گذاشته می‌شود، ناشی می‌گردد و یا نتیجة سرهم‌بندی عمدی بی‌بندوبار ادعاهای پوچ و باطل برای ایجاد سوءظن درمورد اتحاد شوروی است.
در نامة شما همچنین به مسئلة افغانستان اشاره شده است. روش ما دراین‌مورد به‌کلی معلوم است و جزئیات آن را به‌تفصیل تکرار نخواهیم کرد. فقط می‌خواهم یک بار دیگر خاطرنشان سازم که خود مردم افغانستان و دولت آنها مسائل مربوط به امور داخلی افغانستان را می‌توانند حل کنند و حل خواهند کرد، و بجز آنها، هیچ‌کس دیگری این کار را نمی‌تواند بکند و نخواهد کرد. و اما ایران، با اعلام رضایت خود برای انجام مذاکرات با دولت قانونی این کشور پیرامون مسئلة عادی‌کردن مناسبات جمهوری اسلامی ایران و جمهوری دمکراتیک افغانستان، خواهد توانست سهمی از خود در امر رفع تشنج ناشی‌از مسائل افغانستان ادا کند. ما جداً معتقدیم که این امر با مصالح اصلی ملل دو کشور و با هدف حفظ صلح و ثبات این حوزة جهان وفق خواهد داد [داشت]. تکرار می‌کنیم، اتحاد شوروی می‌خواهد با جمهوری اسلامی ایران مناسبات خوب و حسن هم‌جواری، مبتنی‌بر اصل احترام به استقلال، حق حاکمیت، تمامیت ارضی و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر داشته باشد. شما نیز در پایان نامة خود به‌شکل کلی بر له این امر اظهارنظر کردید. اگر سخنان به‌صورت کارهای مشخصی متجلی شود، این جریان البته فقط مورد حسن استقبال ما قرار خواهد گرفت. و اما دربارة مسائل عملی مناسبات شوروی و ایران، من‌جمله مسئلة تعداد پرسنل مؤسسات مربوطة دو کشور و کنسولگری‌های آنها، باید گفت این مسائل هم‌اکنون مورد بررسی وزارتخانههای دو کشور قرار گرفته است و درصورت ابراز حسن‌نیت و تمایل طرفین به یافتن راه‌حل قابل‌قبول می‌تواند کاملاً حل شود.»(1)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 163، 7/6/1359، صص 18 و 19، رادیو مسکو (بخش فارسی)، ساعت 15:30، 6/6/1359؛ و - روزنامه نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، شماره 323، 11/6/1359، ص7؛ و - روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص آخر، به نقل از رادیو مسکو؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص11.
1
از ساعت 6 صبح امروز، شهر قصرشیرین و پاسگاههای تابع آن: هدایت، برج احمدی، یکه‌شان، برارعزیز و پرویز شدیداً زیر آتش حملات ارتش بعث عراق مستقر در کوه‌های آق‌داغ و روبه‌روی پاسگاه برارعزیز قرار گرفت.(1)
بنا به گزارش هنگ قصرشیرین، در ساعت 9 صبح، براثر اصابت گلولة توپخانة ارتش عراق به روستای محمودآباد و غفورآباد، 2 نفر از اهالی مجروح و به بیمارستان قرنطینة قصرشیرین منتقل شدند.(2)ضمناً شیشه‌های چند ساختمان در داخل شهر قصرشیرین براثر ترکش گلوله‌های توپ شکست و در محمودآباد و غفورآباد نیز ساختمان چند خانه آسیب دید.(3)
همچنین از ساعت 9:30 تا 10:30، توپخانة ارتش عراق پاسگاه برج احمدی(4)و در ساعت 10 صبح، پاسگاه یکه‌شان را گلوله‌باران کرد که این حملات با آتش متقابل نیروهای خودی پاسخ داده شد.(5)
شهربانی قصرشیرین نیز گزارش داد: «در تیراندازی نیروهای بعث عراق، پاسگاه ژاندارمری پرویز زیر آتش توپخانه قرار داده شد که با حملة متقابل مأمورین مستقر در پاسگاه روبه‌رو، طرفین به نبرد پرداختند.» براساس همین گزارش، در این درگیری 2 نفر از نیروهای خودی مجروح شدند.(6)
یک گزارش دیگر از هنگ قصرشیرین حاکی است که یک غیرنظامی ساکن آغ‌بلاغ که در 5 کیلومتری پاسگاه هدایت در سرکوره، مشغول کار بوده، ساعت 3 امروز، براثر ترکش گلولة خمپارة ارتش عراق مجروح و به کرمانشاه اعزام می‌شود.(7)
این درگیری‌ها که در ساعت 11:30 دقیقه فروکش کرده بود،(8)از ساعت 4 بعدازظهر، مجدداً با آتشباری عراق روی پاسگاههای مزبور و نیز حمله به تنگ ترشابه آغاز شد و تا ساعت 1:30 نیمه‌شب ادامه یافت. در این درگیری‌ها براثر آتش متقابل نیروهای خودی، 3 تانک عراقی منهدم شد.(9)دراین‌باره، در اطلاعیة روابط عمومی ستاد مشترک غرب کشور آمده است: «طی یک درگیری که ساعت 6:45 دقیقه بعدازظهر امروز، در مرز قصرشیرین روی داد، در پاسخ به حملة دشمنان انقلاب
1) سند شماره 277138 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری ناحیه کرمانشاه به ت - ف - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 7/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین؛ و - سند شماره 43371 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاون عملیات و اطلاعات)، 7/6/1359؛ و - سند شماره 34355 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری (دفتر امور انقلاب)، 7/6/1359.
2) سند شماره 277137 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران ت - ف - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 7/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) سند شماره 34363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 8/6/1359.
5) سند شماره 276728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 7/6/1359، برابر گزارش پاسگاه یکه‌شان؛ و - سند شماره 34363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 43458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور، 7/6/1359.
7) سند شماره 43306 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 7/6/1359؛ و - سند شماره 34363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی به نقل از یکی از مسئولان سپاه قصرشیرین.
اسلامی، به پاسگاه پرویزخان عراق حمله شد که درنتیجه چندین نفر از متجاوزین به هلاکت رسیده و چند تانک عراقی نیز منهدم شدند و خسارت‌هایی نیز به این پاسگاه وارد آمد.»(1)
در همین حال، گزارشی حاکی است که امروز در یک درگیری که در دلیرصیان، بالای آردا تنگ‌هوان رخ داد، 2 نفر از نیروهای گروه ضربت سپاه قصرشیرین شهید و 2 نفر زخمی شدند که جنازة شهدا به‌علت حملة تانک در محل باقی ماند.(2)
از سوی دیگر، براساس گزارش پاسگاه رضاآباد مهران، ساعت 21 امروز، 3 فروند هواپیمای جنگندة عراقی ازطرف تپة ارتفاع 343 به فضای ایران تجاوز کردند و یک الی دو دقیقه بعد، تعداد آنها به 6 فروند رسید.(3)در گزارش تکمیلی هنگ ایلام دراین‌باره آمده است که 2 فروند از 6 هواپیمای متجاوز عراقی به‌سوی تپة 343 و 3 فروند آنها به‌طرف عراق و تعداد دیگری به گشت در آسمان مهران و سد و رضاآباد و فرخ‌آباد پرداختند که با آتش پدافند هوایی خودی یکی از هواپیماها آسیب دید و همگی به‌طرف عراق متواری شدند.(4)گزارش ژاندارمری ناحیة کرمانشاه نیز حاکی است که امروز عراق همچنین 46 دستگاه تانک خود را در نوار مرزی نوسود روبه‌روی شهر "شمن" مستقر ساخته است.(5)
1
در مناطق مختلف کردنشین ازجمله: محورهای کامیاران - سنندج، قروه و جوانرود، درگیری‌ها و حوادث مربوط به گروه‌های مسلح معارض با نظام همچنان ادامه دارد.
دراینزمینه، خبرگزاری پارس به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران سنندج، گزارش داد: «یک ستون نظامی که ساعت 11 امروز جمعه، برای تقویت نیروهای مستقر در نزدیکی کامیاران عازم این منطقه بود در مسیر راه (گردنة مروارید) با مهاجمین [ضدانقلاب] که از قبل در کمین نشسته بودند، درگیر شد. نیروهای انقلاب اسلامی که از قبل از این نقشه آگاه بودند، با هوشیاری خاص مهاجمین را محاصره کردند و طی یک برخورد شدید 15 تن از آنان را کشته و عدة زیادی را مجروح کردند.» بنا به همین گزارش، بقیة مهاجمان متواری شدند و در این درگیری تعدادی از پاسداران نیز جراحات جزئی برداشتند. این گزارش همچنین حاکی است که «ضدانقلابیون با زور اسلحه و تهدید و ارعاب، تعدادی از گوسفندان روستاییان برخی از دهات دورافتادة اطراف سنندج را به غارت بردند.»(6)
به گزارش منابع اطلاعاتی خودی، نمایندة حزب کومه‌له شاخة سنندج، درمورد درگیری‌های امروز در محور کامیاران - سنندج مدعی شده است که: «در مورخه 7/6/59، یک خودرو سیمرغ و 3 مینی‌بوس و یک اتوبوس پر از ارتشی و پاسدار و جاش در بین جادة کامیاران - سنندج
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص4، به نقل ازخبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) سند شماره 43311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 8/6/1359؛ و - سند شماره 43236 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 9/6/1359.
3) سند شماره 298333 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران (اداره مرزبانی)، 8/6/1359.
4) سند شماره 298354 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به کرمانشاه (ناحیه رکن3)، 8/6/1359؛ و - سند شماره 298353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 - عملیات)، 8/6/1359.
5) سند شماره 43220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 10/6/1359، برابر اعلام ژاجا به‌استناد ناحیه ژاندارمری کرمانشاه؛ و - سند شماره 141652 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکز فرماندهی سپاه به ستاد عملیات غرب، 11/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از سنندج؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4، به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران سنندج.
نزدیک آبادی "کچله"(1)مورد حملة پیشمرگان کومه‌له از دستة شهید شاه‌بخش قرار گرفتند که درنتیجه یک خودرو همراه 14 نفر سرنشین آن منهدم و کلیة سرنشینان کشته و 10 نفر دیگر موقع سنگرگرفتن در منطقه کشته و زخمی شدند. ...»(2)
همچنین به گزارش سپاه مرکز غرب، امروز مهاجمان مسلح ضدانقلاب خودرو حامل پاسداران قروه را در بین راه لاموزه و قلقون‌آباد محاصره کرده و به رگبار بستند که در این زدوخورد 4 تن از نیروهای خودی شهید شدند و یک نفر نیز زخمی شد.(3)
امروز همچنین سازمان پیشمرگان مسلمان کرد با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «بار دیگر 13 نفر از افراد فریب‌خورده در منطقة جوانرود به آغوش جمهوری اسلامی ایران بازگشتند. این افراد خود را به سازمان پیشمرگان مسلمان کرد شاخة جوانرود معرفی و امان‌نامه دریافت داشتند.» در این اطلاعیه همچنین آمده است که افراد مزبور تعدادی سلاح و مقداری مهمات با خود داشتند که آنها را تسلیم این سازمان کردند.(4)
1
به‌دنبال کشته‌شدن سرگرد عباسی، رهبر نظامی حزب دمکرات کردستان، اوضاع در منطقة مهاباد و اطراف آن همچنان متشنج است و درگیری‌های پراکنده‌ای که با حملات پیدرپی مهاجمان ضدانقلاب به پادگان ژاندارمری و مقر سپاه مهاباد از روز سه‌شنبة گذشته آغاز شده بود، امروز نیز با شدت بیشتری ادامه داشت.(5)از سردشت و نقده نیز گزارش ناآرامی می‌رسد.
در اطلاعیة روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور دراین‌باره آمده است: «این درگیری‌های پراکنده امروز در اطراف ارومیه و در مناطق جادة خلیفه و شهر مهاباد جریان داشت. در فاصلة جادة خلیفه - نقده همچنین یک بمب ساعتی که در داخل یک سطل کار گذاشته شده بود توسط سپاه پاسداران ارومیه کشف و خنثی شد. در اطراف همین جاده درگیری‌های شدیدی نیز بین سپاه و ضدانقلابیون روی داد که تا ساعت 5/12 شب ادامه داشت.»(6)
گزارش ناحیة ژاندارمری آذربایجان‌غربی نیز دراین‌خصوص حاکی است: «تیراندازی در مهاباد در ساعت 12:30 امروز، بدون تلفات جانی قطع و مجدداً از ساعت 15:10 دقیقه، تیراندازی شدید با سلاح‌های سبک و سنگین ازطرف مهاجمین به‌سمت گروهان ژاندارمری مهاباد شروع و هم‌اکنون [ساعت 2:10 دقیقة بامداد روز بعد] ادامه دارد.»(7)
در همین حال، بنا به گزارش لشکر64 ارومیه و پادگان مهاباد: «در بین گروه‌های مسلح غیرقانونی موجود در منطقه، افراد ناشناسی که گفته می‌شود از اهالی مناطق کردنشین و سایر
1) Kachale، کچله: ده از دهستان سورسور بخش کامیاران شهرستان سنندج، واقع در 24 کیلومتری شمال کامیاران و یک کیلومتری شرق جاده کرمانشاه - سنندج. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) سند شماره 42975 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص108، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات - مد اطلاعات)، 19/6/1359، گزارش واصله به نقل از نماینده حزب کومه‌له شاخه سنندج در تاریخ 9/6/1359.
3) سند شماره 43360 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (قروه)، ص366، از سپاه (مرکز فرماندهی) غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 7/6/1359.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه، 8/6/1359.
5) سند شماره 43317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 8/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان، از کرمانشاه به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور.
7) سند شماره 43317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 10/6/1359، ص7، برابر گزارش و اعلام ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
شهرستان‌ها هستند و نیز بعثی‌های عراقی مشاهده گردیده است.»(1)
در گزارش دیگر این لشکر آمده است که «امروز از ساعت 10:30 دقیقه در حین تعویض تانک‌های گروه رزمی مستقر در تپه تلویزیون مهاباد، درگیری بین تانک‌ها و افراد مهاجم به وقوع پیوست که تا ساعت 11:30 دقیقه ادامه داشت. این درگیری تلفاتی نداشت و تانک‌ها در تپه تلویزیون مستقر گردیدند.»(2)
بنا به گزارش واحد اطلاعات سپاه ارومیه: «پیش‌ازظهر امروز همچنین افراد مسلح غیرقانونی به خودرو ارتشی که حامل غذا بود تیراندازی کردند که یک سرباز از ناحیة دست زخمی شد.»(3)دراینحال، وضعیت درگیری و شدت آن در مهاباد و اطراف آن باعث شده که امروز سپاه مهاباد درخواست فوری 60 نفر نیرو داشته باشد.(4)
در ساعت 19:45 دقیقة امروز، 2 دستگاه خودرو ارتشی سردشت که از پایگاه عازم پادگان سردشت بودند، مورد حملة مهاجمان مسلح ضدانقلاب قرار گرفتند که در این درگیری 5 نفر از افراد ارتش زخمی شدند.(5)
از سوی دیگر، یک گزارش از شهربانی نقده نیز دربارة تلفات نیروهای خودی در پنج روز گذشته در این شهر، حاکی است که تعداد تلفات 2 کشته و 20 مجروح بوده است.(6)
1
در سیصدمین روز گروگانگیری در ایران، مسئلة گروگانهای امریکایی همچنان در داخل و خارج از ایران و میان مسئولان و رسانه‌های دو کشور ایران و امریکا به‌عنوان یک بحران پیشِ رو که باید هرچه زودتر دربارة آن اقدام کرد، مطرح و مورد بحث است.
دراینزمینه، «امروز یک سخنگوی وزارت امور خارجة امریکا گفت که ایران در خودداری از رهاساختن گروگان‌ها، به معیارهای رفتاری دنیای متمدن تجاوز کرده است. وی اظهار داشت که امریکا از هر وسیله‌ای برای فراهم‌آوردن موجبات آزادی گروگان‌ها استفاده خواهد کرد؛ ازجملة این وسایل قانع‌کردن اعضای مجلس اسلامی ایران به این واقعیت است که ادامه اسارت گروگان‌ها به منافع ایران و امریکا زیان وارد خواهد ساخت. ...»(7)
همچنین، روز گذشته، نمایندة ایران در سازمان ملل از ایالات متحده خواست که به‌عنوان یک ژست سمبلیک 8 میلیارد دلار دارایی بلوکه‌شدة ایران را آزاد کند، زیرا به اعتقاد وی درنتیجة این اقدام امریکا احتمال دارد پارلمان ایران بر آن شود تا بحث دربارة سرنوشت 52 گروگان امریکایی را سریع‌تر انجام دهد. جمال شمیرانی، نمایندة ایران در سازمان ملل، دیروز به آسوشیتدپرس گفت: «آنچه که امریکا تاکنون انجام داده درجهت تشدید بحران بین امریکا و ایران بوده است.» وی افزود: «به اعتقاد من این به‌عهدة امریکاست که اولین گام را بردارد و نشان دهد خواستار پیدایش یک راه‌حل مسالمت‌آمیز برای حل بحران بین ایران و امریکاست.»(8)
دراینحال، بنی‌صدر در مصاحبه با روزنامة فرانسوی لوماتن - که امروز انتشار یافت - گفت:
1) سند شماره 43358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 7/6/1359.
2) سند شماره 43353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 7/6/1359.
3) سند شماره 43366 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 7/6/1359.
4) سند شماره 43356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات سپاه ارومیه به عملیات سپاه مرکز، 7/6/1359.
5) سند شماره 43315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص92، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاون عملیات و اطلاعات)، 8/6/1359؛ و - سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 10/6/1359، ص2، هر دو برابر گزارش ژاندارمری مستند به اعلام ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
6) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 8/6/1359، ص1، برابر خبر واصله از شهربانی نقده.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 164، تاریخ 8/6/1359، ص20، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 21:30، 7/6/1359.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از آسوشیتدپرس از سازمان ملل.
«وی با محاکمة گروگانهای امریکایی مخالف است، زیرا این اقدام بهانه‌ای به دست ایالات متحده خواهد داد تا در ایران دخالت کند.» وی همچنین گفت: «ایالات متحده علاقه‌ای به پس‌گرفتن گروگانهای خود ندارد و پرزیدنت کارتر اکنون حاضر است برای پیروزی در انتخابات جمهوری، گروگان‌ها را قربانی سازد. رئیس‌جمهور ایران درضمن ادعا کرد دو رزم‌ناو امریکایی که به سلاح‌های اتمی مجهز هستند، هم‌اکنون به آهستگی به‌سوی سواحل ایران نزدیک می‌شوند. آقای بنی‌صدر در همین مصاحبه به دولت فرانسه نیز حمله کرد و حکومت پرزیدنت ژیسکار دستن را متهم ساخت که می‌کوشد رژیم آیت‌الله خمینی را در ایران سرنگون سازد. آقای بنی‌صدر ادعا کرد که فرانسه در خاک خود پایگاه‌هایی برای تعلیم‌دادن تروریست‌هایی برضد رژیم آیت‌الله خمینی برپا ساخته و درضمن به سیاستمداران تبعیدی که علیه حکومت انقلابی در ایران مبارزه می‌کنند، آزادی عمل کامل اعطا کرده است.» این گزارش می‌افزاید: «سخنگوی وزارت خارجة فرانسه امروز این اتهامات رئیس‌جمهوری ایران را به‌شدت تکذیب کرد.»(1)
1
به‌دنبال تحرکات نظامی اخیر امریکا در خلیج‌فارس و دریای عمان، امروز خطیبان جمعة سراسر کشور ازجمله قم و تهران شدیداً به امریکا حمله کردند.
گزارش روزنامة جمهوری اسلامی دربارة مراسم نمازجمعة قم حاکی است: «در مراسم نمازجمعة قم که با شرکت مردم مسلمان قم برگزار شد، حجت‌الاسلام سعیدی، فرمانده سپاه قم، سخنرانی کرد. وی در قسمتی از سخنان خود چنین گفت: "اگر ما پاسدار هستیم فقط پاسدار داخل مرزها نیستیم. ما باید محاصره را بشکنیم و بختیارها و پالیزبان‌ها و ضدانقلاب‌ها را از بین ببریم. سیاستمدار می‌گوید ما نباید قوانین بین‌المللی را بشکنیم، ما می‌گوییم این قوانینی را که سرمایه‌داران به نفع خود تصویب کرده‌اند، نباید رعایت کنیم. شکستن مرزها یکی از اصولی‌ترین مراحل یک انقلاب است. ازنظر خارجی تعقیب ضدانقلاب را در همه جهان، ما سپاهیان وظیفة خود می‌دانیم. ...»
فرمانده سپاه قم در بخش دیگری از سخنانش گفت: «سپاه یک ارگان عقیدتی است، ما چماق نیستیم که در دست هرکسی قرار گیریم، ما "المأمور معذور" نمی‌شناسیم و از ولایت فقیه اطاعت آگاهانه می‌کنیم و اطاعت ناآگاهانه را به‌هیچ‌وجه قبول نداریم.» جمهوری اسلامی در ادامة گزارش خود به خطبه‌های نماز پرداخته و نوشته است: «آیت‌الله منتظری در خطبة اول نمازجمعه گفت: "... اخیراً دولت امریکا بعد از آنکه چند مرتبه خواسته است به ایران یورش بیاورد، شکست خورده، باز شروع به نشان‌دادن چنگ و دندان کرده است، نیرو به اطراف ایران می‌آورد، عراق و مصر و کشورهای دست‌نشانده را تحریک می‌کند که به ایران حمله کنند، یورش بیاورند. من ازطرف همة ملت ایران به دولت امریکا اخطار می‌کنم که این‌قدر چنگ و دندان نشان ندهد. چه کسی را می‌خواهی بترسانی؟ ملتی که آمادة شهادت است از چه باک دارد؟ دولت امریکا، خیال نکن که اگر به ایران حمله کردی طرف تو فقط ارتش ایران و پاسداران ایران‌اند؛ طرف تو همة ایران است.»
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 164، تاریخ 8/6/1359، ص1، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت 19، 7/6/1359، به نقل از روزنامه لوماتن چاپ پاریس، 29 اوت 1980 (7/6/1359)؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 164، تاریخ 8/6/1359، ص16، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 16:15، 7/6/1359.
امام‌جمعة قم آن‌گاه به مسئلة گروگانهای امریکایی پرداخت و گفت: «امریکا [یی‌ها] هیچ‌وقت به فکر گروگان‌ها نیستند، ولی اگر راست می‌گویند و دلشان سوخته که 50 نفر در اینجا در گرو هستند، ملت ایران اول خواسته‌هایش را گفته، خواسته‌های ملت ایران را برآورده کن، گروگان‌ها آزاد خواهند شد. پس معلوم می‌شود که امریکا که به این خواسته‌های مشروع ملت ایران ترتیب اثر نمی‌دهد، معلوم می‌شود که هدفش گروگان‌ها نیست، بلکه گروگان‌ها بهانه است. هدف این است که جمهوری اسلامی نباشد؛ برای اینکه اگر جمهوری اسلامی مستقل باشد کم‌کم این نهضت، این انقلاب به کشورهای اسلامی دیگر هم سرایت خواهد کرد، آن‌وقت کلاه ابرقدرت‌ها پس معرکه است. آنها به فکر گروگان‌ها نیستند. و این را هم بگوییم که ای دولت امریکا، اگر یک وقتی به ایران حمله شد ما می‌دانیم که آنها در پنهان با ابرقدرت شوروی توافق کرده‌اند. تا در سطح بین‌الملل ساخت‌وپاخت نشود و توافق نشود، به کشور [ایران] حمله نخواهند کرد. ...»(1)
در گزارش روزنامة کیهان نیز دربارة مراسم نمازجمعة امروز تهران آمده است: «در مراسم نمازجمعة این هفته که امامت آن را [آیت‌الله] سیدعلی خامنه‌ای به عهده داشت، امام‌جمعة تهران با اشاره به تهدیدات اخیر امریکا در منطقه گفت: اگر امریکا حمله بکند، اگر مزدورانش حمله بکنند، منطقه منفجر خواهد شد، خلیج‌فارس به آتش کشیده خواهد شد. انبارها و لوله‌های نفت منفجر خواهد شد، غرب و تکنولوژی عظیم غرب بر زمین خواهد خوابید. این ملت اینجا را گورستان استکبار جهان خواهد ساخت. بنابراین، کار آسانی نیست چه بکنند؟ سعی می‌کنند یک جنگ روانی و تبلیغاتی راه بیندازند، ایجاد پایگاه می‌کنند و ناوگان و نیرو زیاد می‌کنند. ناوگان امریکا در اقیانوس هند زیاد می‌شود، در دریای سرخ آن کشورهای مظلوم و محروم و بدبختی را که از زمامداران فاسد رنج می‌برند، مورد استثمار قرار می‌دهند. عراق را مثل سگ زنجیری (البته حکام آن را) به جان مرزهای ایران می‌اندازند، مصر، سادات و مراکش و سلطان حسن و... را باهم همدست می‌کنند. از آن طرف، روزنامه‌های جهان، رادیوها فریاد بلند می‌کنند
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص6.
که قصد حمله به ایران وجود دارد، چرا؟ برای اینکه روحیة مردم ایران ضعیف بشود. اما خوشبختانه آنچه در داخل ایران ما می‌بینیم علی‌رغم آن همه تبلیغات، روزبه‌روز قدرتمندی و همت و سلاح آماده‌تر است که به میدان می‌آید. امروز مردم همتشان و همچنین سلاحشان را آماده کرده‌اند و خودم به‌عنوان یک فرد، همت و سلاحم آماده است. ...»(1)
1
لئونید برژنف، دبیرکل کمیتة مرکزی حزب کمونیست و صدر هیئت‌رئیسة شورای عالی اتحاد شوروی، در جلسه‌ای رسمی که دیروز به مناسبت شصتمین سالگرد تأسیس جمهوری قزاقستان شوروی در آلماآتا برگزار شد دربارة مسائل جهانی ازجمله توطئه‌های ابرقدرت امریکا درمورد ایران سخن گفت. بخش‌هایی از سخنان وی دربارة موضوعات مختلف جهانی ازجمله ایران، امروز از رادیو مسکو پخش شد.
در بخشی از سخنان برژنف آمده است: «امریکا از اوضاع ایران نیز به‌عنوان بهانه‌ای برای متشنج‌ساختن اوضاع جهان و تشدید مسابقة تسلیحاتی استفاده می‌کند.» برژنف گفت: «محاصرة اقتصادی ایران قطع نمی‌شود. ناوهای دریایی امریکا حامل هواپیما و تفنگ‌داران دریایی همچنان در نزدیکی این کشور رفت‌وآمد می‌کنند.» برژنف افزود: «ما این‌گونه عملیات را غیرمجاز می‌شماریم و جداً برآنیم که فقط خود مردم ایران می‌توانند راه پیشرفت خود را تعیین کنند. فکر می‌کنم دیگر کشورها و مقدم بر همه، همسایگان ایران نیز حق دارند انتخاب چنین برخوردی را ازسوی رهبران ایران انتظار داشته باشند. ...»(2)
این درحالی است که به دلایلی ازجمله مسئلة افغانستان، رابطة خوبی بین ایران و شوروی نیز وجود ندارد. بنا بر گزارش مرزبانی زابل: «در ساعت 18 امروز، دو فروند جت جنگی که به‌علت ارتفاع زیاد رنگ و مشخصات آن مشخص نبوده، در حوزة گروهان دوست‌محمد حدود 12 کیلومتر به خاک ایران تجاوز و پس از ده دقیقه مجدداً به خاک افغانستان عزیمت نمودند.»(3)
2
امروز دکتر سیف‌الله اهدایی، کاردار سفارت ایران در لندن، آخرین وضعیت نتایج دادگاه‌های انگلستان را که درحال رسیدگی به محاکمات دانشجویان ایرانی هستند، اعلام کرد. این دانشجویان سه هفته پیش در مقابل سفارت امریکا در لندن، به تظاهرات پرداخته بودند.
کاردار ایران در لندن ضمن اعلام این مطلب که «صبح امروز جمعه، حکم اخراج خواهر و برادر دیگری صادر شد»، افزود: «محاکمه در شرایطی تشکیل شد که خواهر متعهد و مبارز ما با شرایط جسمانی نامناسب در دادگاه حضور می‌یافت. این خواهر آزاده قبل از اخراج، محکوم به شش ماه زندان نیز شده است.» اهدایی آن‌گاه گفت: «از جمع 71 نفر دانشجویان مسلمان که سه هفته پیش به‌جرم تظاهرات ضدامریکایی دربرابر سفارت امریکا در لندن دستگیر شدند،
1) روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص15.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 164، تاریخ 8/6/1359، ص17، رادیو مسکو (فارسی)، ساعت 0:21 دقیقه بامداد، 7/6/1359؛ و - روزنامه نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، شماره 321، 9/6/1359، صص1 و 2.
3) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 10/6/1359، ص3، برابر اعلام مرزبانی زابل.
تاکنون به وضعیت 54 نفر رسیدگی شده که ازاین‌میان، حکم اخراج و زندان از یک هفته تا شش ماهِ 41 نفر صادر شده است. 12 نفر از دانشجویان نیز آزاد شده‌اند. براساس ادعای مقامات قضایی انگلستان، دادگاه 17 نفر دیگر از خواهران و برادران مسلمان از 10 شهریور (دوشنبه آینده) تا 19 آبان متناوباً تشکیل خواهد شد.»
کاردار ایران در لندن در ادامة سخنانش گفت: «خواهران و برادران در بند که حکم اخراج آنها ازطرف دادگاه‌های فرمایشی انگلستان صادر شده است، خواهان بازگشت دسته‌جمعی به ایران هستند.» وی با اشاره به اینکه دانشجویان محکوم‌شده، هرگونه تقاضای فرجام‌خواهی را نیز محکوم کرده‌اند، افزود: «طبق قوانین انگلستان در این‌گونه موارد، چنانچه محکوم به اخراج تقاضای فرجام‌خواهی نکند و خود داوطلب به برگشت به وطنش شود، اخراج او فوراً صورت خواهد گرفت و در غیر این صورت سه هفته طول خواهد کشید تا مقامات وزارت امور خارجه ترتیب اخراج او را فراهم سازند. علی‌رغم این خواست برحق خواهران و برادران، مقامات انگلیس یک بار دیگر به تعارض با قوانین خود برخاسته‌اند و اعلام کرده‌اند خواهران و برادران بایستی درهرحال، سه هفته در بازداشت باشند و پس از طی این دوره اخراج شوند.»(1)
1
درحالیکه در مرزهای شرقی، غربی و جنوبی ایران، کشور هرروز با توطئه‌ها و بحران‌های متعدد نظامی - امنیتی روبه‌روست و ازطرفی، با تحریم شدید اقتصادی و تحریک کشورهای عربی منطقه ازجمله حکومت بعثی عراق رودرروست، فشارهای مجامع حقوقی، سیاسی و تبلیغاتی بین‌المللی نیز به این وضعیت دامن می‌زند. دراینزمینه سازمان عفو بین‌الملل پس از انتشار آماری دربارة تعداد محکومان به اعدام در ایران، در روز گذشته، امروز نیز اعلام کرد که از نخست‌وزیر تازة ایران درخواست کرده است که به اعدام و زندانی‌کردن افراد به‌خاطر باورها یا اصالتشان پایان دهد.
خبرگزاری فرانسه از لندن ضمن بیان این مطلب افزود: «سازمان حقوق بشر وابسته به عفو بین‌المللی در نامهای خطاب به محمدعلی رجایی یادآور می‌شود که ما قبل از انقلاب ایران بارها و بارها از شاه سابق خواستیم تا به اعدام‌ها، شکنجه‌ها و زندانی‌کردن زندانی‌ها، درارتباط‌با باورهایشان پایان دهد. این سازمان همچنین دربارة سوءرفتارها اطلاعاتی در اختیار افکار عمومی قرار داد. در این نامه آمده است: مرحوم آیت‌الله طالقانی و آیت‌الله منتظری در میان زندانی‌هایی بودند که به‌هنگام بازداشت در زمان رژیم شاه مخلوع مورد ملاقات سازمان عفو بین‌المللی قرار گرفتند.» این گزارش می‌افزاید:
«سازمان عفو بین‌الملل از اینکه از هنگام انقلاب همچنان شاهد نقض مکرر حقوق بشر و به‌ویژه اعدام‌های متعدد بوده، متأثر است. به‌موجب این نامه، افرادی که در مقابل دادگاه‌های انقلاب قرار می‌گیرند به‌نحو صحیحی محاکمه نمی‌شوند. همراه این نامه نسخه‌ای از گزارش مفصل سازمان عفو بین‌المللی درمورد قانون و حقوق بشر در ایران نیز ارسال شده است. این گزارش که براساس شواهد هیئت حقیقت‌یاب در سال 1979 و نیز بررسی صدها محاکمه تهیه شده است، می‌گوید که بسیاری از
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران در تماس با کاردار ایران در لندن.
مردم بدون انجام محاکمه‌های صحیح اعدام شده‌اند. اصل این گزارش در ماه ژانویة گذشته برای مقامات صلاحیت‌دار ایران ارسال شد، لیکن به ادعای سخنگوی سازمان عفو بین‌المللی آنها هنوز پاسخی به موارد منعکس‌شده در این گزارش دریافت نداشته‌اند. در این نامه که در تاریخ 19 اوت (28 مردادماه) برای محمدعلی رجایی فرستاده شد، همچنین ابراز نگرانی شده است که مقامات صلاحیت‌دار ایرانی به‌نحو فزاینده‌ای افرادی را که از دید آنها با آنها (مقامات صلاحیت‌دار) ازجمله اعضای پارلمان مخالف‌اند، زندانی می‌کنند. در این نامه آمده است: در بسیاری از موارد برای ما معلوم شده است که افراد زندانی از مخالفین سرسخت شاه و دولت او بوده و حتی در آن موقع نیز به‌خاطر باورهای سیاسی‌شان مزة زندان را چشیده‌اند.»
در ادامة این گزارش، بدون اشاره به اتهاماتی ازقبیل جاسوسی یا شرکت در کودتا، که مسئولان نظام به چنین افرادی وارد کرده‌اند، بنا بر محتویات این نامه آمده است: «زندانی‌کردن بهائی‌ها، یهودیان و اخیراً مسیحیان، روح بردباری مذهبی را که به‌زعم ما بعد از انقلاب وجود داشته و در قانون اساسی تازة ایران نیز منعکس است، مورد سؤال قرار می‌دهد. برابر محتوی این نامه، برخی از این مردم مدت‌ها بدون آنکه اتهامی به آنها وارد شده و یا محاکمه شوند در زندان به سر می‌برند و برخی نیز اعدام می‌شوند. ...»(1)
رادیو دولتی انگلیس نیز با اشاره به بخش‌هایی از نامة مذکور، به قلم مفسر امور بین‌الملل خود کریستوفر سارتر، به تحلیل اوضاع حقوق بشر از بدو انقلاب اسلامی در ایران پرداخت و اعلام کرد:
«انقلاب ایران که سال گذشته به سرنگونی رژیم ظالمانة شاه منجر گردید، در بدو امر با استقبال جهانیان روبه‌رو شد و آیت‌الله خمینی، رهبر کهن‌سال انقلاب، احترام و تحسین همگان را به خود جلب نمود، ولی از فوریة 1979 به بعد، همدردی جهانیان نسبت به انقلاب ایران تدریجاً رو به کاهش نهاد. از بدو انقلاب تاکنون، مجازات اعدام درمورد بیش از هزار نفر در ایران به مرحلة اجرا درآمده و از این عده، گروهی به‌خاطر همکاری با رژیم خودکامة شاه سابق اعدام شده‌اند، ولی بسیاری دیگر به‌خاطر ارتکاب جرائم عادی ازقبیل قاچاق مواد مخدر و یا فحشا به مجازات سنگین اعدام محکوم گردیده‌اند. اتهام شرکت در کودتای نظامی نیروی هوایی ایران در ماه گذشته نیز بسیاری دیگر را در مقابل جوخة اعدام قرار داد. از چندی قبل، نمایندگان مستقل سازمان عفو بین‌المللی به بررسی مراحل قضایی منتهی به اعدام‌های مزبور پرداختند و از تحقیقات خود چنین نتیجه گرفتند که حداقل چند صد نفر از محکومان تحت شرایط عادلانه محاکمه نشده‌اند. نتایج تحقیقات مزبور طی گزارشی در ماه ژانویة گذشته، جهت مقامات ایران ارسال گردید، ولی از آنجایی که پاسخی دربرابر آن دریافت نشد، سازمان عفو بین‌المللی اکنون ضمن ارسال نامهای به نخست‌وزیر جدید ایران خواهان پایان‌بخشیدن به مجازات‌های اعدام و انجام محاکمات عادلانه گردیده است، ولی در این نامه همچنین علیه اقدامات رژیم انقلابی ایران مبنی‌بر بازداشت خودسرانة مخالفان سیاسی و اعضای اقلیت‌های مذهبی، که مشابه روش‌های معمول در دوران حکومت شاه است، اعتراض به عمل آمده است. ...»(2)
دراینحال، هم‌زمان با انتشار نامة حقوق بشر سازمان عفو بین‌المللی در رسانه‌های گروهی غرب، بنا به گزارش خبرگزاری فرانسه: «امروز نیز براساس انتشار بیانیة نمایندگان جامعة بهائیت فرانسه در
پاریس، انجمن روحانیت ملی بهائیان این کشور ضمن ارسال تلگرام‌هایی به ابوالحسن بنی‌صدر و محمدعلی رجایی، رئیس‌جمهوری و نخست‌وزیر ایران، آزادی 9 تن از اعضای این جامعه را که در تاریخ 21 اوت (30 مرداد) گذشته در ایران دستگیر شده‌اند، خواستار شده‌اند. جامعة بهائیان فرانسه در این تلگرام‌ها اتهام شرکت در توطئه علیه کشور را که منجر به دستگیری 9 تن از رهبران بهائی ایرانی شده است را بدون اساس خوانده و یادآور شده که "مطابق اصول مذهبی خود، بهائیان در هیچ‌گونه فعالیت سیاسی و یا تخریبی دخالت نمی‌کنند". در این نامه همچنین از رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر ایران خواسته شده است تا به انواع گوناگون آزار و مزاحمت‌هایی که به همکیشان اعضای این جامعه در ایران اعمال می‌شود، پایان داده شود.»(1)
1
در میان مسائل مورد توجه ایران، تحرکات نظامی امریکا و شوروی در اقیانوس هند و خلیج‌فارس، موافقت امریکا با فروش تجهیزات جدید نظامی به عربستان سعودی، گسترش روابط عراق و مراکش و میانجیگری رهبر لیبی میان دو کشور عراق و سوریه در رسانه‌های جهان بیش از همه بازتاب داشته است. ازجمله:
خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع پنتاگون، وزارت دفاع امریکا، گزارش می‌دهد: «ناو هواپیمابر شوروی به نام مینسک - که دیروز در آب‌های ژاپن دیده شده - راهی اقیانوس هند شده است. این ناو هواپیمابر 409000 تنی یکی از مجهزترین ناوهای جهان است که دارای موشک‌های دورپرواز می‌باشد. این ناو 40 هواپیما حمل می‌کند و هلیکوپترهای ک 1 - 25 این ناو مخصوص جنگ با زیردریایی‌ها تأسیس شده است.» بنا به این گزارش: «سال گذشته این ناو مدت دو ماه در اقیانوس هند به سر برد. از سوی دیگر، دو ناو امریکایی به نامهای "میدوی" و "آیزنهاور" و 20 کشتی دیگر متعلق به نیروی دریایی امریکا نیز درحالحاضر در دریای عمان هستند و اتحاد شوروی نیز 26 کشتی در آب‌های استراتژیک اقیانوس هند مستقر کرده است.»(2)
در همین حال، به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از ریاض، «سلطان‌بن‌عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان، امروز تلویحاً گفت که ایالات متحده تقاضای این کشور را برای تجهیزات اضافی به‌منظور افزایش برد و قدرت آتش 60 فروند جنگندة اف15 که قبلاً به عربستان فروخته شده بود، تصویب کرده است. ...»(3)
از سوی دیگر، گزارش خبرنگار روزنامة جمهوری اسلامی از بیروت درمورد روابط تازة عراق و مراکش حاکی است: «روابط عراق و مراکش در روزهای اخیر ابعاد تازه‌تری یافته است. به نظر می‌رسد عراق و مراکش - که هر دو با مشکلات جدی در امور داخلی روبه‌رو هستند - برنامة مشترکی علیه انقلاب اسلامی ایران را تعقیب می‌کنند.» در ادامة این گزارش با اشاره به اینکه امروز صدام حسین نامهای از سلطان حسن دوم، شاه مراکش، دریافت کرده، آمده است: «خبرگزاری عراق دربارة مطالب این نامه گفته است در این نامه روابط برادرانة دو کشور و راه‌های تحکیم مصالح این دو کشور مطرح شده است. خبرگزاری عراق اضافه می‌کند این نامه توسط عبدالواحد بلقریز، وزیر
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 165، تاریخ 9/6/1359، صص1 و 2، خبرگزاری فرانسه از پاریس، 8/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 165، تاریخ 9/6/1359، ص33، بخش عربی رادیو کویت، ساعت 8:30، 8/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری فرانسه از پنتاگون.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از ریاض.
تبلیغات و ارشاد ملی مراکش که دیروز وارد بغداد شده است، تسلیم میشل عفلق و صدام حسین گردیده است.» خبرنگار جمهوری اسلامی از بیروت می‌افزاید: «خبرگزاری عراق دربارة محتویات این نامه توضیح بیشتری نداده، ولی یک دیپلمات عرب در بیروت به خبرنگار ما اذعان داشت که محتویات نامة فوق به‌احتمال قوی دربارة گسترش روابط امنیتی عراق و مراکش بوده است.»(1)
همچنین، گزارش خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری لیبی از تریپولی حاکی است: «معمرالقذافی، رئیس‌جمهوری لیبی، از سوریه و عراق درخواست کرد که به اختلافات خود پایان داده، روابط عادی را از سر بگیرند. قذافی در تلگرامی به صدام حسین رئیس‌جمهور عراق و حافظ اسد، رئیس‌جمهور سوریه، اظهار کرد که بحران روابط بین عراق و سوریه منجر به تضعیف موضع اعراب دربرابر اسرائیل خواهد شد.» خبرگزاری پارس در گزارش خود افزود: «از سوی دیگر، روزنامة کویتی الوطن در شمارة امروز خود از قول یک مقام ناشناس کویتی نوشت که این کشور احساس می‌کند اینک زمان آن فرارسیده است که کشورهای عربی برای حل‌وفصل اختلافات دو کشور همسایة عراق و لیبی میانجیگری کنند. ...»(2)
1
به‌دنبال حملات نیروهای امنیتی کشور سوریه به مخفیگاه‌های گروه اسلامی اخوان‌المسلمین در این کشور در دو روز گذشته، که با پایان‌یافتن مهلت دولت سوریه به اعضای این گروه برای تسلیم‌شدن و دریافت عفو تا روز چهارشنبة گذشته انجام شد، امروز نیز در سومین روز متوالی 3 تن از اعضای جمعیت اخوان‌المسلمین در شهر حلب واقع در شمال کشور سوریه کشته و 3 تن دیگر دستگیر شدند.
این حادثه در حمله‌ای که توسط نیروهای امنیتی سوری به مخفیگاه‌های اعضای این جمعیت صورت گرفت، روی داده است. خبرگزاری فرانسه از دمشق با بیان این مطالب از قول مطبوعات سوریه افزوده است: «از این مخفیگاه‌ها مقادیری سلاح‌های خودکار، طپانچه و مهمات و همچنین اعلامیه‌هایی که ثابت می‌کند این جمعیت با دشمنان داخلی و خارجی سوریه و جهان عرب در رابطه بوده‌اند، به دست نیروهای امنیتی افتاده است.»(3)
1
در ادامة روند نزدیکی و تقویت مناسبات عراق با رژیم‌های عرب همسو با غرب، این کشور روابط خود را با اردن روز به روز مستحکم‌تر کرده است. برخی اخبار منتشرشده دراینزمینه نشان می‌دهد دو رژیم در آستانة انعقاد قراردادی جهت تأسیس یک شرکت حمل‌ونقل با سرمایه 5/7 میلیون دلار هستند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس از امان پایتخت اردن، ضمن بیان این مطلب، از قول منابع رسمی در اردن افزود: «قرار بود که موافقت‌نامة مزبور پس از دیدار سعدون قیدان وزیر ترابری عراق و علی شعیمات، همتای اردنی وی، در ظرف 48 ساعت به امضا برسد. قیدان روز دوشنبة گذشته برای یک دیدار رسمی سه‌روزه وارد امان شد و هدف از این سفر برطرف‌ساختن آخرین موانع در قرارداد مزبور بود.» این گزارش به نقل از منابع مزبور می‌افزاید: «قیدان و شعیمات درمورد انعقاد قرارداد دیگری که برطبق آن عراق بتواند از بندر عقبه برای ورود کالا به این کشور استفاده نماید، مذاکره کردند. این قرارداد همچنین شامل 430 کیلومتر بزرگراه می‌باشد. بزرگراه مزبور که 5/100 میلیون دلار هزینه در بر خواهد داشت، بندر عقبه را به مرز عراق مرتبط می‌سازد.(1)عراق قبلاً برای ورود کالاهای خود به بنادر دریایی سوریه در مدیترانه متکی بود، ولی از زمان تیرگی روابط سوریه و عراق که براثر اختلافات ایدئولوژیکی این دو جناح مخالف از حزب حاکم بعث در دو کشور صورت گرفته و همچنین به‌خاطر اخراج
1) بندر عقبه و بزرگراه مذکور، بعدها در زمان جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، زمانی‌که نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی نیروی دریایی عراق را نابود ساخت و آبراه خلیج‌فارس و تنگة هرمز را بر روی کشتی‌های وابسته به عراق بست، در حمل‌ونقل ملزومات و تدارکات جنگی عراق نقش بسیار بااهمیت و حیاتی را برای حکومت و ارتش عراق ایفا کرد، به‌طوری‌که نیروی هوایی ایران بارها مجبور شد که به این بزرگراه و محموله‌های آن یورش ببرد و حمل‌ونقل از این شاهراه مهم و راهبردی را مختل سازد.
دیپلمات‌های سوری از عراق، این کشور به اردن نزدیک‌تر شده و روابط خود را با آن توسعه داده است. روابط سوریه و اردن نیز تیره است. منابع مزبور اضافه کردند که قیدان و شعیمات همچنین دربارة امکان ایجاد راه‌آهن جهت مرتبط‌ساختن بندر عقبه به عراق و افزایش پرواز هواپیماهای دو کشور بین بغداد و امان نیز بحث و گفت‌وگو کرده‌اند.»(1)
دراینحال، سفیر عراق در اردن امروز اعلام کرد این کشور 100 میلیون دلار وام به اردن داده است. مقامات رسمی اردن می‌گویند این مبلغ در طرح‌های توسعة اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.(2)
1
برای هشتمین روز متوالی، درگیری‌های مرزی در مناطق تنگ ترشابه و تنگ‌هوان امروز نیز ادامه داشت. دراین‌باره، گزارش خبرگزاری پارس از قصرشیرین حاکی است: «از ساعت 16 امروز یک بار دیگر ارتش بعث عراق و عناصر ضدانقلاب با سلاح‌های سنگین و سبک و آتش توپخانه تنگ توشابه [ترشابه] را مورد حمله قرار دادند که این درگیری تا ساعت 19 امروز همچنان ادامه داشت.»(3)
در ساعت 10 صبح امروز نیز، یکی از مواضع فرعی نیروهای بعث عراق در تنگ‌هوان، طعمة گلوله‌های خمپارة پاسداران مستقر در این منطقه شد. خبرنگار کیهان در منطقه از قول یکی از مسئولان سپاه پاسداران قصرشیرین ضمن بیان این خبر افزود: «طبق اطلاعات واصله، این موضع که به‌شدت درحال سوختن است، دارای زاغه‌های مهمات بوده است.» همچنین در ساعت 6 صبح امروز، یکی از پاسداران مستقر در تنگ‌هوان که مأمور پاکسازی جاده‌های فرعی این منطقه بود براثر برخورد با مین ضدنفر به‌سختی مجروح شد و یک پای خود را از دست داد.(4)
گزارش دیگری از خبرگزاری پارس نیز حاکی است که امروز براثر واژگون‌شدن یک دستگاه اتومبیل استیشن نیروهای بعث عراق، 4 افسر عراقی کشته شدند. بنا به این گزارش، در جریان درگیری‌های 48 ساعت گذشته، 9 نفر از نیروهای ارتش بعث عراق کشته و تعداد زیادی نیز مجروح گردیده‌اند. همچنین، تعدادی از مواضع و سنگرهای نیروهای بعث عراق به‌کلی منهدم شده و به تأسیسات برق و سیستم ارتباطی مرزی عراق خساراتی وارد آمده است.(5)یک تانک عراقی نیز امروز صبح در برخورد با مینی که توسط خود نیروهای عراقی در مسیر یکی از پاسگاههای مرزی این منطقه کار گذاشته شده بود، منفجر شد و همة خدمة آن کشته شدند.(6)
از سوی دیگر، نظری‌زاده فرماندار قصرشیرین، امروز درمورد آخرین اقدامات مأموران نفتی در ترمیم و بازسازی لوله‌های آسیب‌دیدة نفت در منطقة نفت‌شهر، گفت: «ترمیم و بهبود لوله‌های نفتی برای انجام عملیات مجدد و نفت‌رسانی چاه‌های نفت این منطقه به‌سوی پالایشگاه کرمانشاه پایان یافته و به‌زودی پالایشگاه کرمانشاه به کار خواهد افتاد.»(7)
دراینحال، تجاوزات مکرر هواپیماهای عراق به مناطق غرب کشور در روزهای اخیر باعث
1) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از امان.
2) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از امان.
3) سند شماره 43311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 8/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی در تماس با یکی از مسئولان سپاه قصرشیرین.
7) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
نگرانی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی شده است به‌طوری‌که دستورالعمل این ستاد به یگان‌های مستقر در غرب گویای وخامت وضعیت سازمان رزم پدافند هوایی در این مناطق است. در این دستورالعمل آمده است: «برابر اطلاع واصله از ستاد عملیات غرب کشور و با بررسی گزارشات مکرر یگان‌های تابعه، روزانه میگ‌های عراقی بدون هیچ‌گونه رادع و مانعی سراسر منطقة غرب کشور را شناسایی نموده و علی‌رغم مشاهدة عینی پرسنل نیروهای مسلح و تأیید رادارهای منطقه، بدون هیچ‌گونه عکس‌العملی به پایگاه‌های خود مراجعت می‌نمایند. و فرماندهان رده‌های مختلف به دلایل و به عناوین کسب دستور از رده‌های بالا یا ستاد مشترک، فرصت را از دست داده، درنتیجه هواپیماهای متجاوز فرصت کافی برای درهم‌کوبیدن یگان‌های مرزی یا شناسایی از مناطق را به دست میآورند.» در ادامة این گزارش آمده است: «بدین‌وسیله به کلیة یگان‌های نیروهای مسلح ابلاغ می‌گردد که به‌محض تجاوز هواپیماهای عراقی به خاک ایران، هر عنصر مسلحی با هر نوع اسلحه‌ای در داخل خاک جمهوری اسلامی ایران اعم از ارتشی، ژاندارمری، پاسدار مکلف به تیراندازی می‌باشند و مستلزم دریافت اجازه از رده‌های بالاتر نخواهد بود. درصورتی‌که متعذر به عذر عدم دریافت دستور از بالا به هواپیماهای متجاوز تیراندازی نکنند، متخلفین ارتشی تسلیم دادگاه ویژة انقلاب ارتش خواهند شد.»(1)
اما در منطقة مرزی آبادان و خرمشهر نیز تحرکات عراق همچون روزهای گذشته ادامه داشت. یک گزارش از منابع خودی حاکی است: «دولت عراق بعد از پیروزی انقلاب مبادرت به احداث جاده و تأسیسات نظامی در کنار شط اروندرود نموده است.»(2)گارد ساحلی ژاندارمری آبادان نیز گزارش داد: در ساعت 16 امروز، ارتش عراق چند راکت به نخلستان‌های بهمنشیر شلیک کرد.(3)همچنین باتوجهبه تهدیدی که در منطقة پاسگاه کیلومتر 25 خرمشهر به‌دلیل افزایش چشمگیر تحرکات عراق احساس می‌شد، امروز لشکر92 زرهی، یک دسته پیاده مکانیزه برای تقویت این پاسگاه اعزام کرد.(4)
دراینحال، به گزارش گروهان خسروآباد آبادان، بنا به اعلام پاسگاه بهمنیار، ساعت 05:00 امروز، یک هواپیمای عراقی که به آسمان ایران تجاوز کرده بود با تیراندازی مأموران مستقر در این پاسگاه به‌سمت عراق متواری شد.(5)
1
درگیری‌ها و اقدام‌های گروه‌های مهاجم مسلح ضدانقلاب با حمایت و پشتیبانی رژیم عراق علیه نیروهای مسلح انقلاب در مناطق کردنشین، به‌ویژه در محورهای باینگان، جوانرود، نوسود، پاوه، دیواندره و مریوان با شدت و حدت بیشتری نسبت به روزهای گذشته ادامه دارد.
یک گزارش از منطقة باینگان حاکی است: «تعداد 600 نفر از مهاجمین [ضدانقلاب] با انواع سلاح‌های سبک و سنگین ازقبیل انواع خمپاره‌انداز، کالیبر5 و آر.پی.جی7 ازطریق "رزمرمیل"
1) سند شماره 43302 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به گیرندگان: نزاجا، نهاجا، نداجا، ژاجا، شهربانی، سپاه پاسداران، 8/6/1359.
2) سند شماره 409312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، ص2، 8/6/1359، بنا به گزارش ژاندارمری خوزستان (رکن2).
3) سند شماره 43316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 8/6/1359، برابر گزارش گارد ساحلی ژاندارمری آبادان.
4) سیدیعقوب حسینی و محمد جوادی‌پور، ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، جلد 3، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران معاونت تبلیغات و روابط عمومی (دفتر سیاسی)، 1373، ص47.
5) سند شماره 378441 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری آبادان به ت - ف - ژاجا و سماجا (رکن2) و مرزبانی جمهوری اسلامی ایران، 9/6/1359.
وارد خاک ایران شده و در محلی به نام "مله رمرو" مستقر می‌باشند و قصد حمله به باینگان و پست پاسداران جوانرود مستقر در "کانی‌دوزان" را دارند و طبق همین گزارش، قسم خورده‌اند که تا تصرف باینگان به عراق مراجعت ننمایند.» در پایان این گزارش قید شده که «این گروه تعداد 46 بار مهمات همراه دارند و ضمناً سپاه باینگان به سلاح‌های سنگین احتیاج دارد.»(1)
در یک خبر تکمیلی از همین منطقه نیز آمده است: «افراد مهاجم [ضدانقلاب] و مزدوران عراقی در اطراف گردنة "رنه‌رو" و "ذره" مستقر و ازطرف کوه "ایراش" و "وزه توج"، افراد مهاجم با گروه ضربت باینگان درگیر شده [اند] و [نیروهای سپاه باینگان] احتیاج شدید به اسلحة سنگین دارند.»(2)باز در همین منطقه، امروز «درگیری شدیدی در خانشور [خانه‌شور] بین گروهی از فدائیان امام خمینی که برای پاکسازی منطقة ده شیخ در حوالی خانشور از توابع جوانرود، عازم این محل بودند با سه گروه از افراد مسلح مزدور که در حدود 400 نفر بودند به وجود آمد که این درگیری یک ساعت به طول انجامید و مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] با حملة متقابل فدائیان امام که به‌وسیلة خمپاره و مسلسل صورت گرفت، با به‌جای‌گذاشتن 3 کشته از محل درگیری گریختند. در این درگیری یکی از فدائیان امام مورد اصابت گلوله قرار گرفت و شهید شد.»(3)
همچنین به گزارش منابع خودی از غرب کشور، «روز به روز نیروهای دشمن در منطقه [غرب، به‌ویژه اطراف سنندج] اضافه می‌شود.» در ادامة این گزارش درمورد پاکسازی هرچه سریع‌تر منطقة اطراف سنندج، هشدار داده شده و در پایان آن آمده است: «ستون نظامی در ساعت 12 ظهر امروز در جاده سنندج - کرمانشاه، درگیر شده و از نیروهای پاسدار 3 نفر مجروح شده‌اند.» این درگیری ساعتی بعد با دخالت نیروهای کمکی خودی به پایان رسیده است.(4)
امروز همچنین 8 ژاندارم که هنگام بازگشت از مرخصی، از دیواندره عازم سنندج بودند، به‌دست مهاجمان مسلح ضدانقلاب به گروگان گرفته شدند.(5)دراینحال، گزارش امروز مرکز فرماندهی غرب حاکی است که «در جلسة تأمین استان دربارة لزوم پاکسازی اطراف سنندج گفت‌وگو شد که مسئول رکن2 و دیگر مسئولان، [دلیل] عدم پاکسازی [منطقة اطراف سنندج] را کمبود پرسنل لشکر اعلام نمودند.» در پایان این گزارش برای چندمین‌بار دربارة پاکسازی اطراف سنندج هشدار داده شده و آمده است که روز به روز بر تعداد نیروهای دشمن در این منطقه افزوده می‌شود.(6)
گزارش ژاندارمری کرمانشاه نیز خبر از حمله مهاجمان مسلح ضدانقلاب به نیروهای مستقر در ملان‌دره تابع حوزة پاوه می‌دهد. بنا به این گزارش: «در این درگیری که از ساعت 1:30 دقیقة بامداد امروز، در گردنة رشکا و ملان‌دره از توابع نوسود، که چندی پیش به تصرف نیروهای انتظامی درآمده بود بین پاسداران انقلاب اسلامی و پیشمرگان مسلمان کرد با پشتیبانی ارتش جمهوری اسلامی مستقر در پاوه از یک‌طرف و عوامل مزدور بعث عراق، دمکرات و کومه‌له که از پنج قسمت حمله کرده بودند از سوی دیگر روی داد و تا ساعت 5:30 دقیقة
1) سند شماره 43307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 8/6/1359.
2) سند شماره 43311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص2.
4) سند شماره 43301 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 8/6/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص16.
6) سند شماره 43311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
بامداد به طول انجامید، 2 نفر پاسدار به شهادت می‌رسند. از مهاجمین [ضدانقلاب] نیز تنها از یک گروه 5 نفر کشته و تعدادی زخمی می‌شوند.»(1)
از منطقة مریوان نیز خبر می‌رسد که پاکسازی در این منطقه همچنان ادامه دارد. به گفتة فرمانده سپاه پاسداران مریوان، «صبح امروز در جریان یک درگیری بین سپاه پاسداران و ضدانقلابیون در محل [ده] جانوران(2)واقع در گردنة گاران، یک پاسدار زخمی شد.»(3)امروز همچنین یک دستگاه خودرو سپاه پاسداران در سه‌راهی مریوان - سقز - سنندج، مورد حملة مهاجمان مسلح ضدانقلاب قرار گرفت و به‌دنبال آن روستای "عمرآباد"(4)از توابع مریوان به‌وسیلة سپاه پاسداران پاکسازی شد و تلفاتی به مهاجمان وارد آمد. در این گزارش، به نقل از فرمانده سپاه مریوان، اوضاع منطقه نسبتاً آرام توصیف شده و آمده است: «ما به یاری خدا به عملیات خود ادامه خواهیم داد و تا فصل سرما کار پاکسازی را یکسره خواهیم کرد.» وی همچنین گفت: «در چند روز گذشته، 6 تن از اعضای کومه‌له و رزگاری اسلحه‌های خود را تحویل داده و 3 عضو کومه‌له نیز دستگیر شده‌اند.»(5)
سپاه پاسداران غرب کشور نیز گزارش داد: «سپاه پاسداران شاخة گیلانغرب با مجوز دادگاه انقلاب اسلامی قصرشیرین، جهت خلع‌سلاح چندین روستای ایوان‌غرب به این منطقه اعزام شد و روستاهای منطقه را در محاصرة خود قرار داد.» بنا به این گزارش، «یکی از افرادی که در اغتشاشات سال گذشته نقش مؤثری داشت درحالیکه قصد فرار داشت مورد اصابت گلوله قرار گرفت و مجروح شد.»(6)
1
در کنار درگیری‌های خونین میان قوای مسلح انقلاب و گروه‌های مسلح معارض با نظام، تحرکات و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات توسط گروه‌های مسلح غیرقانونی با حمایت رژیم عراق در مناطق مختلف کردنشین همچنان با شدت ادامه دارد.
دراینزمینه گزارش منابع اطلاعاتی ارتش حاکی است: «گروه‌های سیاسی مسلح مخالف دولت جمهوری اسلامی ایران و نیز گروه‌های مزدور وابسته به عراق در چند روز اخیر به منطقة پاوه، به‌ویژه نوسود روی آورده و دولت عراق هم نیروهای خود را در نوار مرز مقابل این منطقه تقویت
1) سند شماره 43345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص221، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 9/6/1359؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، صص1 و آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه مستند به اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور.
2) Janavare، جانوره: ده کوچکی است از دهستان سرشیوه بخش مریوان شهرستان سنندج، واقع در 57 کیلومتری شرق دژ شاهپور و 12 کیلومتری قطوند. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
4) در سند عمرآباد آمده، ولی عصرآباد صحیح است. دهی از دهستان سرشیو بخش مریوان شهرستان سنندج، واقع در 12 کیلومتری شمال‌شرقی دژ شاهپور و 3 کیلومتری شمال شوسه مریوان - سنندج. ر.ک: همان.
5) همان.
6) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
نموده است. دامنة این فعل‌وانفعالات تا حوالی منطقة مریوان در دو سوی مرز ادامه دارد.»(1)
یک گزارش مشابه دیگر حاکی است که «عراق عدهای از نیروهای خود را به‌صورت مخفی وارد مرز ایران کرده که درحالحاضر در شمال دزلی به سر می‌برند.» بنا به همین گزارش، «در اطراف غرب باشماق، حدود 50 الی 60 ماشین دولتی موجود است و هرروز یکی از آنها وارد کشور عراق شده و دیگر برنمی‌گردد. در اطراف باشماق و دزلی و سیف بالا و پایین، گروه‌های مسلح مستقر می‌باشند.» در پایان این گزارش آمده است که «محمدامین مشهور به محمدامین عبدالله و محمد سیف افراد گروه‌های مسلح [مزبور] را رهبری می‌کنند.»(2)
گزارش دیگری از همکاری و مساعدت پیشمرگ‌های اتحادیه میهنی کردستان با گروه‌های مسلح معارض با نظام خبر می‌دهد. براساس این گزارش «به‌علت درگیری بین قوای نظامی و انتظامی دولت جمهوری اسلامی ایران با گروه‌های مخالف مسلح [ضدانقلاب] در منطقة دوآب، فرمانده دمکرات‌ها در این منطقه به نام هدایتی از گروه مسلح جلال طالبانی مستقر در مرز درولة عراق، روبه‌روی درولة پاوه درخواست نموده به آنان کمک نماید و جلالی‌ها به درخواست هدایتی جواب مثبت داده‌اند.» بنا به همین گزارش: «یک گردان زرهی از تیپ28 سلیمانیه مورخه 30/4/59 با تجهیزات کامل به مرز دروله پاوه آمده و مستقر گردیده‌اند.»(3)
در گزارش لشکر81 کرمانشاه نیز دربارة خسارات واردشده بر اهالی دشت بیونیج(4)و مین‌گذاری در این منطقه توسط عوامل مسلح ضدانقلاب آمده است: «ضدانقلاب گندم دروکرده و درونکرده محله بیونیک را آتش زده است و به‌احتمال‌قوی مهاجمین در جاده تنوره و قوشچی‌باشی را مین‌گذاری کرده‌اند.»(5)همچنین، منابع اطلاعاتی خودی امروز اطلاع دادند که «اخیراً حدود 50 نفر از اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق به نفت‌شهر رفته و با عوامل پالیزبان و دولت بعث عراق همکاری می‌نمایند.»(6)
1
در ادامة مبارزة تبلیغاتی و اخطار به عوامل وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و به‌دنبال پاکسازی مناطقی از غرب کشور، امروز ستاد عملیات غرب کشور اطلاعیه‌ای خطاب به مردم مناطق مزبور صادر کرد که در بخشی از آن ضمن اشاره به توطئه‌های مشترک امریکا، شوروی و رژیم‌های مرتجع منطقه ازجمله عراق و عربستان سعودی و اخیراً اردن و مراکش، آمده است:
1) سند شماره 332 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص218، از سماجا اداره دوم (حفاظت اطلاعات) به نزاجا (مد اطلاعات)، 8/6/1359.
2) سند شماره 333 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا اداره دوم (حفاظت اطلاعات) به نزاجا (مد اطلاعات)، 8/6/1359.
3) سند شماره 326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص217، از سماجا اداره دوم (حفاظت اطلاعات) به نزاجا (مد اطلاعات)، 8/6/1359.
4) Bivanij، بیونیج: یکی از دهستان‌های بخش کرند شهرستان اسلام‌آباد غرب. این دهستان در شمال بخش واقع شده و محصور به ارتفاعات صعب‌العبور است. دشت بیونیج تقریباً به عرض 4 الی 6 کیلومتر و طول 10 الی 15 کیلومتر بوده و 11 آبادی بزرگ و کوچک آن در این دشت به فاصله 1 الی 3 کیلومتر از هم قرار گرفته‌اند. روستاهای مهم آن کنهر، ده جامی، و قوشچی‌باشی هستند. ر.ک: همان.
5) سند شماره 43285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 8/6/1359؛ و - سند شماره 43325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص93، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 9/6/1359، برابر اعلام لشکر81 کرمانشاه.
6) سند شماره 63786 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح - ع) به تیمسار فرماندهی نزاجا (مد اطلاعات و عملیات)، 24/6/1359.
«چه کسی باید امنیت را به منطقه بازگرداند؟ آیا وظیفة تک‌تک شما دراین‌خصوص چیست که ساکت نشسته‌اید؟ آیا هنوز مصممید از امثال شیخ عزالدین حسینی‌ها و قاسملوها که مستقیماً با جلسات معامله اشرف با اویسی‌ها و پالیزبان‌ها شرکت می‌کنند، پیروی کنید و آیا هنوز [از] فلسفه‌های غیرمنطقی تفرقه‌آمیز بعضی دیگر از افراد که خود را رهبر اسلامی می‌دانند پیروی می‌نمایید؟ آیا تکلیف جمهوری اسلامی با کسانی که با خمپارة اسرائیلی، پول عراقی، آر.پی.جی7 روسی، ضدهوایی چینی و برنامه‌ریزی امپریالیست‌ها برعلیه انقلاب شهیدپرور ایران قیام می‌کنند چیست؟ آیا اگر مسلمانید و در خفقان این عوامل مزدورید نباید مهاجرت کنید و به یاری مستضعفین بشتابید. شما یا پاسخ‌گوی مطالب ذکرشده هستید و یا با اسلام مخالفید؛ پس خود قیام کنید و این پس‌مانده‌های رژیم شاهنشاهی و متحدان امپریالیسم را خود سربه‌نیست کنید و باتوجهبه اطلاعیة قبلی و مهلت تعیین‌شده، اسلحه‌های خود را تحویل دهید که بنای ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران در منطقه تأمین امنیت است به هر قیمتی که باشد.»(1)
1
دکتر مهرآسا، استاندار کردستان، پس از شرکت در هم‌اندیشی سه‌روزة مسئولان سازمان‌های مملکتی، ارگان‌های نظامی، انتظامی و نهادهای انقلابی که در تهران تشکیل شده بود، امروز به سنندج بازگشت. وی پس از بازگشت به سنندج، در گفت‌وگویی اظهار کرد: «در این سمینار مسائل جاری و نیز گذشتة کردستان را برای شرکت‌کنندگان تشریح کردم.» وی افزود: «در پایان جلسات این سمینار که سه روز ادامه داشت، شرکت‌کنندگان اعلام داشتند برای اعتلای جمهوری اسلامی کوشش خواهند کرد و موجباتی فراهم خواهند نمود تا ناهماهنگی‌ها به صفر برسد.»
دکتر مهرآسا افزود: «اعضای سازمان پیشمرگان مسلمان کرد در تهران آموزش‌های لازم را فراخواهند گرفت و این سازمان به‌طورکامل توسعه پیدا خواهد کرد.» وی اظهار کرد: «در سفرش به تهران درمورد مسائل امنیتی و عمرانی و نارسایی‌های استان کردستان با آقای بنی‌صدر رئیس‌جمهوری، گفت‌وگو کرده و نتایج مثبتی از این گفت‌وگوها حاصل گردیده است.» وی همچنین گفت: «در جلسة مشترکی نیز با حضور رئیس‌جمهوری و هیئت دولت شرکت کرده است. در این جلسه قول‌های مساعدی درمورد پیشرفت امور کردستان و بازسازی آن داده شده است.» استاندار کردستان درمورد رادیو سنندج و تبدیل فرستندة فعلی آن به یک فرستندة یک‌صد کیلوواتی گفت: «دراینزمینه رئیس‌جمهور دستورات لازم را داده است.» وی در پایان افزود: «وزرا قول داده‌اند برای انجام امور عمرانی، اقتصادی و درمانی استان کردستان به هر تخصصی که نیاز داشته باشیم به این استان اعزام دارند.»(2)
1
درگیری‌های پراکنده‌ای که از روز سه‌شنبة هفتة گذشته در داخل و اطراف مهاباد آغاز شده بود، در تمام طول دیشب و امروز با شدت بیشتری ادامه یافت.
این درگیری‌ها که از ساعت 23 شب گذشته تا ساعت 4:30 بامداد امروز، با حملة مهاجمان ضدانقلاب به مقر ژاندارمری و سپاه مهاباد به وقوع پیوست، هیچ‌گونه خسارات جانی و مالی نداشت.(1)زدوخوردها در ساعت 2 بعدازظهر شدت بیشتری یافت(2)و مهاجمان ضدانقلاب با سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین به مقر ژاندارمری و سپاه در مهاباد حمله کردند که با دفاع متقابل نیروهای خودی مواجه شدند و درنتیجه یک نفر از افراد ژاندارمری شهید و 2 سرباز زخمی شدند.(3)در درگیری‌های دیروز 2 نفر و امروز 5 نفر از مهاجمان مسلح غیرقانونی کشته و 5 نفر نیز زخمی شدند.(4)به گفتة طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، درگیری‌های امروز و حمله و تیراندازی افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی و شلیک خمپاره به پادگان، باعث تشنج در شهرستان مهاباد شده و براثر این تیراندازی 2 نفر از سربازان که درحال حمل موادغذایی بودند، زخمی شدند و یک نفر به شهادت رسید. طاهری افزود: این حملات باعث شده که ارتش نیز دست به تیراندازی‌های متقابل بزند و درنتیجه از افراد مسلح ضدانقلاب 6 نفر کشته و 27 نفر زخمی شدند.(5)
یک ستون از نیروهای سپاه نیز ازسمت میاندوآب به‌طرف مهاباد پیشروی کرده و با الحاق به پاسداران مستقر در مهاباد، به پاکسازی این شهر ادامه دادند.(6)دربارة نتایج درگیری‌های امروز در مهاباد و اطراف آن، گزارش خبرنگار روزنامة انقلاب اسلامی حاکی است: «شهر مهاباد که از ماه‌ها قبل در اشغال کامل گروه‌های مسلح غیرقانونی بود و تا روز گذشته ارتش فقط در پادگان‌ها و برخی ارتفاعات مشرف به شهر مستقر بود، آزاد گردید. امروز درپی اخطار لشکر64 ارومیه مبنی‌بر آزادکردن 500 نفر مسافری که توسط ضدانقلاب به گروگان گرفته شده بودند و عدم توجه به این اخطار، نیروهای نظامی همراه با ژاندارمری و سپاه پاسداران طی یک درگیری به شهر مهاباد وارد و در خیابان‌های شهر مستقر شدند.» این گزارش حاکی است: «در هنگام شب، تمام جاده‌های زمینی غرب کشور در دست مهاجمین است و به واحدهای نظامی یورش برده می‌شود.» بنا به این گزارش، «درحالحاضر تنها شهرهای بوکان و مهاباد محل تمرکز ضدانقلاب است که با اقدامات اخیر لشکر64 ارومیه و تیپ مهاباد، مهاباد آزاد شده است.»(7)
آخرین نتایج از تلفات تیراندازی‌ها و درگیری‌های مهاباد در ساعت 24 امروز بوده است که طبق گزارش ستاد مشترک ارتش، 40 تا 50 نفر از اهالی در داخل شهر مجروح و 5 نفر کشته شده‌اند. همین گزارش حاکی است که از گروگانهای میاندوآب تاکنون فقط 150 نفر آزاد گردیده‌اند.(8)گفتنی است که تعداد گروگانهای مهاباد و بوکان نیز حدود 250 نفر بوده که از این عده، 150 نفر آزاد شده‌اند و تلاش مسئولان محلی برای آزادی بقیة آنها ادامه دارد.(9)استاندار آذربایجان‌غربی نیز دراین‌باره گفت: «جلسه‌ای با حضور فرماندهی ژاندارمری و سپاه پاسداران و سایر مسئولان در استانداری تشکیل شد و دررابطه‌با اوضاع منطقه و گروگانگیری 500 نفر به‌وسیلة مهاجمین مسلح تصمیماتی اتخاذ شد که به‌زودی اقداماتی انجام خواهد شد.»(10)
1) سند شماره 425507 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه (مرکز فرماندهی)، 8/6/1359.
2) سند شماره 425508 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه غرب و مرکز، 8/6/1359؛ و - سند شماره 43295 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده سپاه مرکز، 8/6/1359.
3) سند شماره 43321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مرکز فرماندهی)، 9/6/1359.
4) سند شماره 43336 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 9/6/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4.
6) سند شماره 43290 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه میاندوآب، 8/6/1359.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص16.
8) سند شماره 43321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
9) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
10) همان، ص13.
1
درحالیکه تا آخرین ساعات شامگاه امروز در مهاباد و اطراف آن درگیری‌های شدید میان ارتش و سپاه پاسداران با گروه‌های مهاجم ضدانقلاب همچنان ادامه داشته و نیروهای خودی رفته‌رفته بر شهر مهاباد مسلط شده‌اند، تحرکات و فعالیت‌های ایذایی گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق مختلف کردنشین آذربایجان‌غربی نیز در قالب جابه‌جایی و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات با حمایت و پشتیبانی عراق و نیز بمب‌گذاری و مین‌گذاری توسط این عناصر همچون روزهای گذشته ادامه دارد. دراینزمینه، به گزارش منابع اطلاعاتی ارتش، «گروه‌های مسلح موجود در منطقه ازجمله کومه‌له ازطریق راه‌های کوهستانی و خصوصاً از ناحیة کلوشین از توابع ارومیه، از عراق پول و اسلحه وارد خاک ایران می‌کنند و کسانی که با این گروه‌ها در رابطه هستند دو نفر به اسامی مراد علیپور و سلیم سلیمی می‌باشند که با افراد جلال طالبانی در رابطه هستند.» در حاشیة این گزارش آمده است که «برابر گزارشات واصلة قبلی، مراد علیپور، مشهور به مراد شکره از عوامل مسلح وابسته به سردار جاف و پالیزبان بوده و در مناطق کرمانشاهان نیز فعالیت خرابکارانه دارد.»(1)
یک گزارش نیز حاکی است «بیک‌زادگان جوانرود به اسامی حسن بیک، داود بیک، توفیق بیک و عزت بیک به‌همراه 800 نفر مسلح و چند تن افسر عراقی و عدهای درجه‌دار عراقی که خدمة توپ‌ها و خمپاره‌اندازها می‌باشند با تجهیزات کامل به کمک افراد مهاجم مستقر در منطقة نوسود آمده‌اند.»(2)
مهاجمان مسلح ضدانقلاب همچنین شامگاه امروز در جبرئیل‌آباد نقده پایگاه ارتش را زیر آتش گرفتند که با پاسخ شدید افراد پایگاه، عقب نشستند.(3)
از سوی دیگر، در ادامة عملیات مین‌گذاری گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مسیرهای مختلف، «یک دستگاه خودرو ارتشی که از نقده به اشنویه می‌رفت بین روستای جبرئیل‌آباد و "تپه نام" به یک مین ضدتانک برخورد کرد که براثر انفجار مین، 3 سرباز مجروح شدند که یکی از آنها که ضربه مغزی شده بود جهت معالجه به تبریز اعزام شد.»(4)همچنین، «بامداد امروز بین روستای بگون‌قلعه به خلیفان نقده، براثر انفجار یک اتوبوس مسافربری در برخورد با مین، صدماتی به آن وارد شد و 2 تن از مسافرین کشته و 2 نفر دیگر زخمی شدند.»(5)در همین منطقه؛ یعنی در جاده نقده - خلیفان، نیز یک بمب دستی توسط افراد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقده کشف و خنثی گردید.(6)
همچنین امروز روزنامة جمهوری اسلامی گزارش داد: «درپی پاکسازی روستای محمودآباد واقع در درة قاسملو که مرکز تجمع حزب دمکرات و کومه‌له بود، چند قبضه اسلحه کشف و یک روحانی به نام صالح باوند که سرپرست حزب دمکرات در این منطقه بود نیز دستگیر شد. وی بعد از تکمیل پرونده به زندان اوین تحویل و پس از بررسی پرونده‌اش محکوم به اعدام شد. حکم اعدام نامبرده توسط دادگاه انقلاب اسلامی صادر و به مورد اجرا درآمد.»(7)
1) سند شماره 331 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص183، از سماجا اداره دوم(حفاظت اطلاعات) به نزاجا (مد اطلاعات)، 8/6/1359.
2) سند شماره 255785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا اداره دوم (حفاظت اطلاعات) به نزاجا (مد اطلاعات)، 8/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
4) همان، ص14.
5) همان، ص13.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص4.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص6.
1
درگیری میان هواداران گروه‌های چپ و مجاهدین خلق (منافقین) با مردم انقلابی مخالف این گروه‌ها امروز نیز در شهرهای مختلف، ازجمله در بوشهر، بندر ریگ، مسجدسلیمان، صومعه‌سرا، کردکوی، کسماء، قائمشهر و تهران روی داد.
گزارش خبرنگار روزنامة انقلاب اسلامی از بوشهر دربارة تشنجات و درگیری‌های دیروز و امروز این شهر حاکی است: «عصر روز جمعه، در درگیری‌ای که بین هواداران مجاهدین خلق [منافقین] و گروهی از مردم بوشهر روی داد، یکی از برادران پاسدار به نام فریدون پورمحمدی به‌شدت مضروب و بیهوش شد. دراین‌رابطه مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوشهر در گفت‌وگویی اظهار داشت: روز جمعه یکی از طرف‌داران مجاهدین به‌هنگام پخش اعلامیه دستگیر شد و بعدازظهر عدهای از هواداران این سازمان با اجتماع مقابل کلانتری به دادن شعارهای تحریک‌آمیز پرداختند. هنگامی‌که پاسداران برای متفرق‌کردن این عده وارد عمل شدند، یکی از پاسداران به نام فریدون پورمحمدی به‌شدت مجروح شد. به‌دنبال این اقدام، [امروز نیز] مردم بوشهر دو کتاب‌فروشی متعلق به مجاهدین خلق [منافقین] و چریک‌های فدایی خلق را مورد حمله قرار داده و به آتش کشیدند. این عده همچنین ساختمان محل فعالیت مجاهدین خلق را به آتش کشیدند و حسین بارانی شهردار سابق شهرستان گناوه یکی از افراد مؤثر سازمان و کاندیدای مجاهدین خلق در انتخابات مجلس شورای اسلامی را در این محل دستگیر کردند.» وی افزود: «دررابطه‌با این درگیری‌ها 9 تن از اعضای سازمان مجاهدین خلق بوشهر بازداشت شده‌اند.»(1)
روزنامة انقلاب اسلامی در گزارش دیگری به نقل از خبرگزاری پارس دربارة حوادث امروز در بندر ریگ نیز آورده است: بعدازظهر امروز در این بندر، میان هواداران مجاهدین خلق (منافقین)، حزب توده و چریک‌های فدایی خلق از یک‌سو و جوانان مسلمان از سوی دیگر زدوخورد شدیدی روی داد. این درگیری که طی آن چند تن سنگ و چماق و چاقو مجروح شدند، عصر امروز با کوشش پاسداران انقلاب و مأموران ژاندارمری پایان یافت.(2)-(3)
گزارش امروز ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خوزستان نیز حاکی‌از نوعی حرکات مشکوک در برخی از این درگیری‌ها در شهرستان مسجدسلیمان است. بنا به این گزارش، «اخیراً در مسجدسلیمان عدهای که با لهجة کردی تکلم می‌نمایند با شعار "حزب‌الله" عصرها در خیابان ظاهر و به دکه‌های گروه‌های چپی حمله می‌نمایند، به‌طوری‌که روز 8/6/59 طرفین با یکدیگر درگیر که با دخالت مأمورین شهربانی متفرق و چند نفر از آنان دستگیر و به سپاه برده می‌شوند.»(4)
اما در دو روز گذشته و امروز شهرهای شمالی کشور نیز صحنة درگیری‌ها و زدوخوردهای مشابهی میان هواداران سازمان‌ها و گروه‌های سیاسی با مردم مخالف آنان بود. دربارة حوادث روز
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 10/6/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از بوشهر.
2) صبح روز بعد مجدداً در بازار بندر ریگ زدوخورد پراکنده آغاز شد.
3) همان، به نقل از خبرگزاری پارس از بندر ریگ.
4) سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی (استانداری خوزستان)، 13/6/1359، ص7.
پنجشنبه و دیروز در صومعه‌سرا، امروز سپاه پاسداران این شهر اطلاعیه‌ای صادر کرد که در بخشی از آن آمده است: «در جریان درگیری مجاهدین خلق [منافقین] با مردم مسلمان صومعه‌سرا 15 تن از مجاهدین به‌وسیلة سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز رشت دستگیر شده‌اند. یک نفر از دستگیرشدگان قبلاً در جریان خونین دانشگاه گیلان دست داشت و به دو سال حبس تعلیقی محکوم شده بود و یکی دیگر از آنان یک سرباز فراری است.» براساس بیانیة سپاه پاسداران رشت، «دو هفته پیش، مردم صومعه‌سرا در جریان پاکسازی [شهر]، مقر جنبش مجاهدین را در این شهر به تصرف خود درآوردند و این مرکز را جهت تبلیغات در اختیار جوانان انجمن‌های اسلامی صومعه‌سرا قرار دادند. روز پنجشنبه حدود 30 تن از هواداران مجاهدین خلق [منافقین] در صومعه‌سرا به این ساختمان حمله کردند و وارد آن شدند. درپی این عمل، مردم صومعه‌سرا در جلو این ساختمان تجمع کردند و خواستار خروج هواداران مجاهدین خلق شدند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گیلان مرکز رشت به‌محض اطلاع از این درگیری با اعزام نیرو به صومعه‌سرا و همکاری با برادران سپاه این شهر وارد عمل شد و برای جلوگیری از درگیری بین مردم و هواداران مجاهدین خلق مبادرت به تیراندازی هوایی کرد. درپی این عملیات، محلی که به انجمن اسلامی صومعه‌سرا اختصاص یافته بود از اشغال خارج شد و موقتاً در اختیار سپاه پاسداران قرار گرفت. در این جریان 15 تن از افراد مجاهدین خلق [منافقین] دستگیر و ازسوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گیلان مرکز رشت بازداشت شدند.»(1)
از ساری نیز خبر می‌رسد که روز سه‌شنبة هفتة گذشته، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کردکوی در اطلاعیه‌ای به هواداران گروه‌های سیاسی مهلت داده بود که تا روز پنجشنبه کلیة نشریات، پوسترها و اعلامیه‌های خود را از خیابان‌ها و معابر عمومی جمعآوری کنند.(2)اما به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی «روز پنجشنبه عدهای مشغول فروش نشریه و توطئه‌چینی جهت درگیری بودند که سپاه پاسداران دخالت نموده و نشریات آنها را جمعآوری کرد و اعلام داشت هرگونه فعالیت گروه‌ها تا اعلام نتیجة نهایی مجلس ممنوع می‌باشد.»(3)
روز گذشته در کسما(4)نیز گروهی به مقر دفتر حزب تودة این شهرستان حمله کرده و ضمن شکستن تابلو اعلانات جلو دفتر، پوسترهای موجود را پاره کرده و مقداری از روزنامه‌ها و نشریات موجود در دفتر را با خود بردند. نامة مردم ارگان مرکزی حزب توده، ضمن اعلام این خبر افزود: «ما ضمن اعتراض شدید به این اشغال غیرقانونی دفتر حزب تودة ایران در کسما، از مسئولان امر می‌خواهیم که با قاطعیت جلو این‌گونه اعمال را بگیرند. ...»(5)
1) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص5، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از رشت؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص12، خبرنگار انقلاب اسلامی از صومعه‌سرا.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 6/6/1359، به نقل از خبرگزاری پارس از ساری.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از کردکوی.
4) دهستان کسما در مرکز شهرستان صومعه‌سرا و در میان دهستان‌های مرکبه، طاهرگوراب، ضیابر، هندخاله، تولمات و شهرستان‌های بندر انزلی و فومن و در منطقه‌ای جلگه‌ای قرار گرفته است. در دوران مبارزات میرزاکوچک‌خان جنگلی، مهم‌ترین مرکز جنگلیان و درحقیقت پایگاه سیاست‌گذاران این نهضت بوده است.
5) روزنامه نامه مردم، شماره 327، 16/6/1359، ص8.
اما صبح امروز در قائمشهر، در درگیری میان هواداران مجاهدین خلق (منافقین) با گروهی از جوانان معترض به فعالیت آنان، یکی از طرف‌داران این سازمان با ضربات سلاح سرد کشته شد. این درگیری، به‌دنبال ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی در این شهر و اعتراض گروهی از جوانان به فعالیت هواداران مجاهدین خلق (منافقین) روی داد.(1)گزارش کیهان دراینزمینه حاکی است: «درگیری زمانی آغاز شد که عدهای جوان به بساط کتاب‌فروشی در کنار خیابان بابل که نشریات مختلف ازجمله کتاب‌های مجاهدین خلق را می‌فروخت حمله کردند و به‌دنبال آن با هواداران مجاهدین خلق [منافقین] درگیر شدند. در این درگیری عدهای مجروح شدند و به بیمارستان هلال‌احمر قائمشهر انتقال یافتند، ولی یکی از مجروحان در بیمارستان درگذشت. علت مرگ این جوان واردشدن ضربات اسلحة سرد ذکر شده است. درپی مرگ این جوان، گروه‌های وابسته به او دربرابر بیمارستان اجتماع کردند و خواستار جنازة وی شدند. ولی مسئولان بیمارستان از تحویل جنازه خودداری کردند.»(2)
از سوی دیگر، در تهران نیز یک خانه تیمی که به ستاد عملیاتی و تبلیغاتی شیخ عزالدین حسینی تبدیل شده بود، امروز با تلاش پاسداران ستاد عملیاتی یک وابسته به منطقه 8 تهران، در محلة دریان‌نو واقع در غرب تهران کشف شد. کیهان ضمن اعلام این خبر از قول مسئول ستاد یک منطقة 8 افزوده است: «در این خانه دستگاه‌های فرستنده، گیرنده و وسایل چاپ و تکثیر ازجمله اشیای کشف‌شده بودند. همچنین، 2 نفر از اعضای حزب دمکرات در این خانه دستگیر شدند. همچنین اسناد و مدارک مهمی دررابطه‌با شرکت نفت، اعتصابات و به‌تعطیل‌کشاندن کارخانه‌ها و صدها هزار اعلامیه‌های مختلف که آماده توزیع بود، در این خانه به دست آمد.»(3)
1
در چارچوب دوران گذار و وضعیت "انقلابی - نهادی" حاکم بر کشور، علاوه‌بر درگیری‌های گروه‌های سیاسی با گروه‌هایی از مردم مسلمان و انقلابی، دیگر گرفتاری‌های نظام نیز قابل‌توجه است که ازجمله به تبعات کودتای اخیر، مسائل مربوط به کلیسای اسقفی اصفهان و نیز بعضاً کشمکش و اختلاف میان نهادهای انقلابی می‌توان اشاره کرد.
سحرگاه امروز، حکم 11 نفر از عوامل کودتای نقاب که با رأی دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شده بودند، در محوطة زندان اوین اجرا شد.(4)درارتباط‌با کودتای اخیر همچنین 10 کودتاچی در نجف‌آباد اصفهان دستگیر شدند. دراین‌مورد، روابط عمومی سپاه پاسداران نجف‌آباد اعلام کرد: «به‌منظور تعقیب و دستگیری شرکت‌کنندگان در کودتای نافرجام اخیر ستادی مرکب از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان، نجف‌آباد و داران در نجف‌آباد تشکیل شده است. این ستاد تاکنون با تلاش پیگیر خود توانسته است، 10 نفر را دستگیر کند. این عده پس از تکمیل پرونده تحویل دادگاه ویژة انقلاب ارتش اصفهان شده‌اند.»(5)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قائمشهر.
2) روزنامه کیهان، 9/6/1359، ص آخر، خبرنگار کیهان از قائمشهر.
3) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص13، خبرنگار کیهان از تهران.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 8/6/1359، ص12.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص12؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص5.
از سوی دیگر، درپی دستگیری کشیش‌های دایرة اسقفی اصفهان به‌اتهام جاسوسی، روزنامة کیهان امروز به نقل از خبرگزاری پارس اعلام کرد: «به حکم دادستان انقلاب، نصرالله شریفیان، فرزند مسیح، کشیش کلیسای آندریاس کرمان به‌جرم همکاری با این شبکه توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کرمان دستگیر و بلافاصله با مدارک مکشوفه به تهران اعزام گردید. وی سومین مقام کلیسای اسقفی است که دررابطه‌با کشف شبکة جاسوسی کلیسای اسقفی اصفهان در ایران دستگیر می‌شود.»(1)
دراینحال، گزارش امروز خبرگزاری پارس از ساری حاکی است: «دفتر دادستانی کل انقلاب اسلامی استان مازندران در ساری موقتاً تعطیل شد. حجت‌الاسلام سیدمهدی طباطبایی، دادستان کل انقلاب اسلامی مازندران، امروز طی نامهای که به خبرگزاری پارس ارسال داشت خاطرنشان ساخت که به‌سبب اشتغالات متعددی که در تهران دارد و به‌خاطر مسائل و مشکلاتی که بعضی از افراد ارگان‌های انقلابی در راه اجرای صحیح قوانین شرع و ضوابط دادستانی در استان به وجود آورده است، از مدت‌ها قبل استعفا کرده ولی ازسوی مقامات مسئول پاسخی به وی داده نشده است. آقای طباطبایی در این نامه توجه مقامات مرکز را به ضرورت حل مسائل موجود در منطقه جلب کرده است.»(2)
1
تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری پارس درمورد نقلوانتقالات جدید امریکا در خلیج‌فارس و دریای عمان و نیز تحرکات و تجاوزات مرزی عراق علیه ایران مطالبی را بیان کرد. وی در این مصاحبه که در شمارة امروز روزنامة کیهان منتشر شد، تصریح کرد استقرار ارتش عراق در مرزهای کشورمان هیچ خطری برای جمهوری اسلامی ایران ندارد.
تیمسار فلاحی ابتدا دربارة نقل‌وانتقال‌های نظامی امریکا در اقیانوس هند و دریای عمان و خلیج‌فارس گفت: «این کار دلایل متعددی می‌تواند داشته باشد؛ زیرا می‌دانیم امریکا سعی دارد از گسترش انقلاب اسلامی ایران جلوگیری کند و اکنون هم اقدامات متعددی ازقبیل محاصرة اقتصادی، اعمال فشار سیاسی، حمایت از عملیات روانی و ایجاد جوهای نامناسب روانی انجام داده است.» وی افزود: «آنچه برای امریکا مهم است توازن قدرت دریایی در آب‌های خلیج‌فارس است زیرا امریکا با شوروی رقیب دریایی یکدیگر هستند و این دو رقیب همیشه سعی دارند تأمین راه‌های دریایی را به نفع خود در اختیار داشته باشند.»
فلاحی همچنین دربارة امکان حملة نظامی امریکا به ایران گفت: «من فکر می‌کنم ملت امریکا با تجربة تلخی که از ویتنام دارد به امریکا اجازة یک چنین کاری را نخواهد داد، ولی ما باید فرض کنیم که این تهدید به هر ترتیب و کیفیتی که باشد متصور است. لذا ارتش و ملت مسلمان ایران باید آمادگی لازم درزمینة عکس‌العمل را داشته باشند.»
در ادامة این مصاحبه، تیمسار فلاحی دربارة نقل‌وانتقال‌های اخیر دولت بعثی عراق در سراسر نوار مرزی ایران و همچنین اعزام تعداد زیادی از سربازان مصری به عراق، اظهار کرد: «آنچه برای ما مهم است حضور نیروهای مصری و یا استقرار نیروهای عراقی در نوار مرزی کشور ما نیست، بلکه مهم این است که این ارتش عراق که در مرز مستقر شده است چه می‌تواند بکند. وقتی که می‌دانیم کاری نمی‌تواند بکند، خطری نخواهد داشت.» وی افزود: «ما خطر عراق را نادیده نگرفته و تأمین لازم را ایجاد کرده‌ایم، ولی درزمینة میل رزمی ارتش عراق دربرابر استعداد او، می‌بینیم که میل زیادی دارد بدون اینکه استعداد لازم را داشته باشد و این میل است که برای او ایجاد خطر می‌کند.» رئیس ستاد مشترک ارتش در ادامة سخنان خود گفت: «ما در محاسبات ریاضی ازلحاظ استعداد گسترش ترکیبات و ابعاد ظاهری، ارتش عراق را مورد بررسی قرار می‌دهیم و اقدامات تأمین متناسب با تهدیدات نظامی آن در مرز انجام می‌دهیم، ولی نگرانی از ارتش عراق نداریم.»
وی در ادامة سخنان خود به ادعای امارات عربی متحده مبنی‌بر تملک سه جزیرة ایران اشاره کرد و گفت: «پس از پیروزی انقلاب یک جنگ وسیع روانی علیه انقلاب اسلامی ایران ترتیب داده شده بود که یکی از بعدهای آن ادعای امارات عربی متحده است. دشمن با این کار خود قصد دارد با ایجاد فضاهای قابل‌نفوذ، از آمادگی روحی ملت مبارز ایران بکاهد؛ لذا این ادعاها گوشه‌ای از جنگ‌های وسیع دشمن است و الا با ادعای مالکیت، کسی مالک نمی‌شود.»(1)
1
رایزنی‌ها و رفت‌وآمدها در سطوح بالای مسئولان نظام جمهوری اسلامی، در روزهای جاری، ازجمله دیدار امروز بنی‌صدر با امام خمینی نشان می‌دهد که بر سر موضوع انتخاب اعضای هیئت دولت جدید، میان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر هنوز توافق نهایی صورت نگرفته است.
دراینزمینه، در گزارش کیهان ضمن اشاره به ملاقات پیش‌ازظهر امروز بنی‌صدر با امام خمینی، آمده است: «تا ساعت 11:30 دقیقة امروز آخرین تماس حاکی بود که ملاقات رئیس‌جمهور با امام ادامه دارد.» کیهان افزود: «آگاهان سیاسی باتوجهبه ملاقات‌های چند روز اخیر سیداحمد خمینی و محمدعلی رجایی با رئیس‌جمهور و دیدار اخیر نخست‌وزیر با امام و مسائلی که درزمینة انتخاب و معرفی دولت جدید وجود دارد این ملاقات را بسیار بااهمیت تلقی کرده‌اند و معتقدند که این مسائل در ملاقات بنی‌صدر با امام مطرح و دربارة آنها تصمیم‌گیری شده است.»(2)
بنی‌صدر دربارة ملاقات امروز خود با امام اظهار کرد: «در این ملاقات دربارة امنیت قضائی، ترکیب دولت و امنیت کشور بحث و تبادل‌نظر شد.» بنی‌صدر همچنین گفت: «امام تأکید داشتند که اعضای دولت باید اعتقاد، تخصص و لیاقت داشته باشند.» وی در پایان درباره زمان معرفی اعضای دولت، متذکر شد «این کار زیاد طول نخواهد کشید، ولی باید انتخاب اعضای آن با سنجیدگی باشد.»(3)
از سوی دیگر، پیش‌ازظهر امروز، روابط عمومی نخست‌وزیری با صدور اطلاعیه‌ای رسماً اعلام کرد که فردا هیئت جدید دولت توسط رئیس‌جمهور به مجلس شورای اسلامی معرفی می‌شود.
کیهان ضمن اعلام این خبر، افزود: «درپی انتشار این خبر، یک مقام بلندپایه و نزدیک به نخست‌وزیر اعلام کرد که اسامی کابینه [به] وسیلة رئیس‌جمهور قرائت می‌شود. اما پیداست که نخست‌وزیر علاوه‌بر "انتخاب یکم" که [به] وسیله بنی‌صدر اعلام خواهد شد، "انتخابی دوم" نیز برای بعضی از پست‌ها در نظر گرفته است.» بنا به این گزارش، این مقام در توجیه این اقدام رجایی گفت: «نخست‌وزیر لیستی به رئیس‌جمهوری ارائه داده است که این لیست فردا ازسوی رئیس‌جمهوری به مجلس ارائه خواهد شد. لیست دومی به‌عنوان احتمال در نزد نخست‌وزیر محفوظ است.» در پایان این گزارش آمده است: «امروز دکتر بنی‌صدر با رهبر انقلاب اسلامی ایران ملاقات داشت و درپی این دیدار مشخص شد که کابینه و ترکیب آن - بههرحال - مورد تأیید بنی‌صدر قرار گرفته است. ملاقات امروز عصر بنی‌صدر و نخست‌وزیر نیز بر این امر تأکید داشت. ...»(1)
1
در شمارة امروز روزنامة جمهوری اسلامی بیانیه‌ای درج شد که در آستانة انتخاب و معرفی وزرای کابینه و کشمکش بر سر اسامی، میان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر که هریک درحقیقت، نمایندة یکی از جناح‌های حاکم رقیب محسوب می‌شوند، معنی‌دار است. این بیانیه‌ای است که دو روز پیش، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی با شمارة 75 با عنوان "ضرورت افشای موانع استقرار کابینة خط امام" منتشر کرده و در آن شدیداً به جریان بنی‌صدر و گروه‌های طرفدار آن حمله کرده است. در بخشی از این بیانیه که خطاب به نمایندگان مجلس منتشر شده، آمده است:(2)«در این مدت کوتاه تشکیل و حرکت خوش‌آهنگ و پربرکت مجلس شورای اسلامی، ضرورت‌ها ما را بر آن داشته است که سه بار مستقیم و بی‌پرده مطالبی حساس را با شما در میان بگذاریم. ... بههرحال اکنون بیش از بیست روز از رأی تمایل مجلس به نخست‌وزیری که ازسوی رئیس‌جمهور معرفی شد می‌گذرد و بااینکه برادر محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، در موعد مقرر؛ یعنی ده روز پس از رأی تمایل، طی نامهای به مجلس اعلام آمادگی برای معرفی کابینه نموده است، هنوز این مهم تحقق نیافته و مردم مسلمان پیرو خط امام را که مشتاقانه در انتظار واقعی "استقرار حاکمیت بی‌تزلزل خط امام"، لحظه‌شماری می‌کنند، بی‌پاسخ گذارده است!... شما به‌عنوان برگزیدگان منتخب این ملت و کسانی که پاسدار خط امام و مسئول تداوم انقلاب اسلامی هستید، بی‌تردید به اهمیت فوق‌العاده و حیاتی نفی هرگونه ائتلاف، نفی هرگونه غرب‌گرایی، طرد هر شکل ضعف، حذف هر عنصر غیرمکتبی و مقابلة قاطعانه با انواع
کارشکنی‌های خارجی و داخلی پیدا و نهان درمورد دولت جدید، ایمان دارید. ... اکنون براساس مشاهدات عینی و اطلاعات واصله می‌بینیم و می‌شنویم که از یک‌سو اژدهای پلید تبلیغاتی غرب از همه سرهای آدم‌خوار مشخصش، زهر توطئه و تخریب و تضعیف و تحریک و تهمت علیه دولت آقای رجایی را به همة نقاط می‌پراکند و چه اصرار و حساسیت و سرعتی که در این امر از خود نشان می‌دهد و از سوی دیگر همة عناصر ضد خط امام در داخل از فدایی و منافق و ته‌مانده‌های جبهة ملی گرفته تا عناصر مسلمان غیرخط امام که به‌گونه‌ای تجلی ائتلاف آنها را در مجلس شورای اسلامی طی بیانیة شماره 69 تحلیل نمودیم، همه با هم مؤتلف شده‌اند. ... در یک نگاه سریع و کوتاه می‌بینیم که از آغاز تاکنون، چگونه برای جلوگیری از استقرار کابینه‌ای که بتواند تداوم‌بخش انقلاب اسلامی بوده و به‌راستی پیرو خط امام باشد، کارشکنی و توطئه‌های پیدرپی صورت گرفته است: 1. همة مخالفت‌هایی که با مجلس و قدرت و اعتبار آن شده و می‌شود (پیش از تشکیل آن، در جریان انتخابات و هم‌اکنون) بی‌تردید یکی از اهدافش نیز ناتوان‌کردن مجلس در امر مهم تأیید کاندیدای صددرصد اسلامی و انقلابی بوده است و همان‌طورکه دیدیم مجلس دراین‌مورد نقش تاریخی خویش را علی‌رغم خواست آنها و همان‌طورکه پیش‌بینی می‌شد تاکنون با دقت و قدرت انجام داده است. ... اصرار در معرفی اشخاص غیرخط امامی، چون سلامتیان، نوبری، طباطبائی و حتی زمزمة معرفی اشخاصی چون مدنی و فروهر و... به‌عنوان نخست‌وزیر. مخالفت‌ها و تضعیف‌ها و حتی توهین به نخست‌وزیر خط امام از قبل و در جریان انتخاب و معرفی به مجلس. تلاش سازمان‌یافته و هماهنگ دفتر هماهنگی و به کمک عناصر سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و دیگر عناصر ضد خط امام و نوشتن شعارهایی چون "رجایی، نخست‌وزیر ارتجاعی" بر در و دیوار و یا برپاکردن سخنرانی‌های تحریک‌کننده‌ای که در پایانش به شکل حساب‌شده شعارهایی علیه نخست‌وزیر و به حمایت از رئیس‌جمهور داده می‌شود. مطرح‌کردن جنجالی مسئلة تحریم اقتصادی و توطئة نظامی امریکا، به‌عنوان حربه‌ای برای فشار علیه کابینة خط امام، بدین‌طریق که با تکیه زیاد و بزرگ‌کردن مشکلات و کوچک نشان‌دادن توان و ایمان مردم، درصدد می‌آیند که افراد ساده را تحت‌تأثیر قرار دهند و مطرح کنند که "در چنین شرایطی مگر می‌شود مملکت را به دست یک عده افراد مؤمن، ولی ساده و نامتخصص سپرد؟ اوضاع به‌کلی ویران می‌شود"! و با استفاده از این اضطراب، دولت را مجبور به پذیرفتن ائتلاف با همان عناصر از غرب آمدۀ غرب‌گرا نمایند. ... تکرارکردن دوبارۀ حدیث مفتضح‌شدة تقدم "تخصص" بر "تقوی" که هرچند نتایج درخشانی!! چون جریانات ارتش (از باقری و مدنی و علوی گرفته تا جریان پادگان نوژه و فرار اخیر دو متخصص ارتشی با یک هواپیما) و همچنین عملکرد متخصص امور خارجه و وزارت ارشاد! و نخست‌وزیری! و متخصص اقتصادی حذف
بهرة بانکی! و متخصص کشاورزی (ایزدی) را به بار آورده است. ... البته تردید نیست این‌گونه تکرارها و اصرارهای مشخص، صرفاً برای خسته‌کردن خط امامی‌ها و به‌اصطلاح ترساندن آنها از کار و مشکلات آن است تا بلکه بتواند توافق آنها را برای به‌دست‌گرفتن گوشه‌ای "قدرت" و "میراث" به دست آورند. طرح‌ریزی برنامه‌های توطئة گسترده‌ای که از سخنرانی‌های تضعیف‌کننده و ایجاد مراکز کارشکنی تا پخش به‌اصطلاح نتایج سنجش آمار آن‌چنانی! و اشکال‌تراشی‌های بنی‌اسرائیلی و هماهنگی با همه عناصر "ضدارتجاع"! برای اینکه حداکثر تا سه ماه کابینة رجایی را به سقوط بکشانند. ... مطرح‌کردن "خط من" و سعی در تخطئه و لوث‌کردن "خط امام" که از مدت‌ها قبل آغاز شده و اکنون به روشنی اعلام شده است. ... تبلیغات گسترده‌ای که اینک از هرسوی درجهت "رفاه" مردم آغاز شده است و به‌طورمشخص اعمال وزرایی که در تمام طول وزارت خود یا خواب بوده‌اند یا شریک ضدانقلاب و اکنون در آستانة تشکیل کابینة جدید، انقلابی شده و طرح‌های انقلابی می‌دهند (؟) بلافاصله انسان را به یاد کابینة "شریف امامی" می‌اندازد و آن همه تکیه روی مسائل رفاهی و اعمال انقلابی یک‌شبه... بههرحال این نوع انقلابی‌شدن‌ها، تردیدی نیست جز سنگ‌اندازی و مشکل‌تراشی برای کابینة خط امامی آینده، هیچ هدف دیگری را دنبال نمی‌کند. ... در همین رابطه توطئة استعفادادن برنامه‌ریزی‌شدة 8 وزیر که قصدی جز تحت فشار قراردادن آقای رجایی برای پذیرفتن عناصر لیبرال و شکستن مقاومت او نبود، قابل‌تأمل است. ... استعفای هماهنگ آنها و آن تیتر درشت غلط‌اندازی که همکار و همفکرشان وزیر محروم سابق، در روزنامة کیهان (ارگان نهضت آزادی) درج نمود، همه از یک توطئة مشخص برای ایجاد جو فشار بر نخست‌وزیر حکایت می‌کرد؛ زیرا می‌دانیم درست در همین زمان صحبت‌های متعددی با آقای رجایی می‌شود که با تکیه و جنجال فراوان بر "اوضاع خراب مملکت"، "نارضایتی مردم"، "خواستهای رفاهی آنان"، "انزوای ایران در جهان"، "حمله نظامی"، "محاصرة اقتصادی" و... به‌شدت مانور و اصرار می‌شود و اینها همه ناشی از همان هجوم هماهنگ و گسترده برای تحمیل وزرای سابق (یا از همان نوع) بر خواسته‌های خط امامی آقای رجایی است. باتوجهبه موارد فوق و موارد دیگری که وجود دارد، به‌سادگی ضرورت افشای کارشکنی‌ها و موانعی که در راه استقرار کابینه خط امام وجود دارد، روشن می‌شود. به‌ویژه آنکه می‌دانیم این همه هجوم همه‌جانبه نه‌فقط برای کارشکنی در کار یک کابینه، بلکه مقابله مستقیم و نبرد نهایی با خط امام و استمرار اصیل انقلاب اسلامی است. کابینه آقای رجایی را اگر بتوانند با شکست روبه‌رو کنند، بنا بر تحلیل‌های خودشان که آقای قطب‌زاده از تلویزیون نیز اعلام کرده‌اند، "دیگر باید مردم امیدشان را به‌کلی از این جناح" یعنی از این طرز تفکر قطع کنند و یکسره خود را در اختیار حضرات آن‌چنانی قرار دهند. ...»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 8/6/1359، ص12.
1
امروز دفتر ریاست‌جمهوری اعلام کرد که بنی‌صدر در روز هفده شهریور در میدان شهدا، سخنرانی خواهد کرد. موسوی گرمارودی مشاور مطبوعاتی بنی‌صدر، اطلاعیة دفتر ریاست‌جمهوری را در اختیار خبرگزاری پارس قرار داد.
در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «نظر به اینکه بیش از 28 انجمن و مجمع و محل و گروه از ریاست‌جمهوری برای شرکت یادروز 17 شهریور جهت سخنرانی دعوت به عمل آوردند و پاسخ‌گویی به هریک در همان روز ممکن نبود، بدین‌وسیله از همه تشکیل‌دهندگان اجتماعات و نیز خواهران و برادران در تهران دعوت به عمل می‌آید به مناسبت بزرگداشت شهدا و یادروز خون و حماسه جمعة سرخ، ساعت پنج‌ونیم بعدازظهر دوشنبه 17 شهریور، در محل کربلای انقلاب (میدان شهدا) حضور به‌هم رسانند تا آقای ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، با ایراد یک سخنرانی در اطراف مسائل امروز انقلاب، خواسته‌های همگان را یک‌جا برآورده باشند و دستاورد دیگران، وحدت انقلابی است که این روزها نیاز به آن چشمگیر است. گروه‌های سیاسی به نشان علاقه‌مندی به وحدت و یگانگی که در آن روز جلوه کرد، از حمل پلاکاردهایی که بیانگر تفاوت‌های گروهی است خودداری فرمایند.»(1)
2
علی‌اکبر معین‌فر، وزیر نفت، شایعات مربوط به کمبود نفت و انرژی در زمستان آینده را به‌شدت تکذیب و اعلام کرد ایران به‌هیچ‌عنوان با کمبود سوخت روبه‌رو نخواهد شد.
معین‌فر گفت: «درحالحاضر یک میلیارد و 145 میلیون لیتر نفت سفید، 600 میلیون لیتر گازوئیل و 210 میلیون لیتر بنزین و بنزین سوپر در انبارهای کشور وجود دارد و این مقدار به مراتب بیشتر از ذخیرة این مواد در سال گذشته است.» وی همچنین گفت: «قسمت دوم پالایشگاه اصفهان تا پایان همین هفته با ظرفیت روزانه 80 هزار بشکه که پس از ده روز به 125 هزار بشکه افزایش خواهد یافت، فعالیت خود را آغاز خواهد کرد.»
وزیر نفت ضمن اشاره به اجلاس آیندة وزیران اوپک در وین گفت: «در این کنفرانس جمهوری اسلامی تلاش خواهد کرد تا عراق و عربستان به‌منظور کاهش تولید نفت تحت فشار قرار گیرند.» وی درمورد اجلاس عالی سران اوپک در بغداد گفت: «باتوجهبه خصومت‌های دولت عراق علیه کشور ما، جمهوری اسلامی ایران در نظر ندارد در سطح عالی در این کنفرانس شرکت کند و اگر نماینده‌ای به کنفرانس بغداد اعزام شود، این نماینده در سطح پایین‌تری خواهد بود.» وی در پایان گفت: «در تماسی که با آقای بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، گرفته است، اطلاع یافتیم ایشان در نظر ندارند در کنفرانس بغداد شرکت کنند.»(2)
1
پس از چندین روز درگیری مرزی در منطقة عمومی قصرشیرین، امروز این نواحی روز نسبتاً آرامی را پشت سر گذاشتند. در این منطقه مهم‌ترین خبر این بود: صبح امروز یک خودرو عراقی که همراه یک کاروان حامل کمک، برای پاسگاه مرزی اسماعیل کشور عراق مهمات حمل می‌کرد، منفجر شد و همة سرنشینان آن از بین رفتند.(1)
اما تحرکات عراق در قالب تقویت و جابه‌جایی نیرو و حفر سنگرها و استحکامات تازه در بخشی از مرزهای همجوار غرب و جنوب، به‌ویژه آبادان و خرمشهر، قابل‌توجه و چشمگیر بود.
در آذربایجان‌غربی یک هواپیمای جنگندة عراقی در ساعت 23 امروز، به حریم فضایی پیرانشهر تجاوز کرد که با آتش شدید پدافند خودی مجبور به ترک فضای ایران شد.(2)
گزارش پایگاه دهلران نیز حاکی است: «دولت عراق تعداد 4 قبضه ضدهوایی 23 م.م از گردان ضدهوایی عطره را در دو طرف پل میمه قرار داده و حفاظت آن را به عهده گرفته است.» در حاشیة این گزارش آمده است که «دولت عراق برای اکثر تأسیسات و پل‌های مهم که در شعاع 50 تا 60 کیلومتری مرز قرار دارند یگان ضدهوایی برای محافظت آنها گمارده است.»(3)
دراینحال، هرچه به مرزهای خوزستان نزدیک‌تر می‌شویم تحرکات عراق را با افزایش بیشتری مشاهده می‌کنیم. گزارش امروز منابع خودی حاکی، از تقویت و توزیع جنگ‌افزارهای تازه ازجمله آر.پی.جی7 بین پاسگاههای نوار مرزی منطقة سوسنگرد، به‌ترتیب شیب، صفریه، رشیده، طاوسیه، عماش، فکه، صدام حسین، العیله و شرهانی است و نیروهای این پاسگاه‌ها نحوة استفاده از این جنگ‌افزارها را فراگرفته‌اند. بنا به همین گزارش، ارتش عراق بدین‌وسیله قصد دارد با گماردن کمین در فاصلة نزدیک جادة مرزی، به خودروها و افراد نظامی ژاندارمری و سپاه پاسداران ضربه بزند.(4)
اما در منطقة مرزی آبادان و خرمشهر، تحرکات امروز عراق نسبت به روزهای پیش شدیدتر بود. بنا به گزارش سخنگوی سپاه خرمشهر، در ساعت 2:30 سحرگاه امروز و نیز در ساعت 7 بامداد، 3 هواپیمای عراقی که مأمور فیلمبرداری و عکس‌برداری از تأسیسات مرزی و یگان‌های
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 12/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
3) سند شماره 378492 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 9/6/1359.
4) سند شماره 378511 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به استانداری خوزستان، 9/6/1359؛ و - سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار برون‌مرزی، استانداری خوزستان، شماره سریال 2، ص4، 26/6/1359، بنا به گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 9/6/1359.
مستقر در مرز ایران و عراق بودند، در آسمان خرمشهر به‌طور متناوب دیده شدند. درپی مشاهدة هواپیماها، آتشبارهای سنگین پایگاه دریایی و دیگر یگان‌های مستقر در خرمشهر وارد عمل شدند و هواپیماها را مجبور به ترک آسمان کردند.(1)از ساعت 21 تا 22 امروز نیز، عوامل خودی مستقر در خرمشهر با مشاهدة پرواز هواپیمای غیرخودی در مرز هوایی ایران، به‌طرف آن شلیک می‌کنند و مانع از ورود آن به آسمان ایران می‌گردند.(2)
واحدهای مهندسی ارتش عراق نیز در این روز تحرک بیشتری داشتند، به‌طوری‌که عراق هرروز نسبت به روزهای قبل بر تعداد سنگرها و استحکامات نظامی خود می‌افزاید که این امر کاملاً محسوس و قابل‌تأمل است. دراینزمینه، گزارش امروز لشکر92 زرهی حاکی است: «از چندی قبل، دولت بعث عراق از حدفاصل پاسگاه شلمچه تا حدود 50 یا 60 متری نوار مرزی، مبادرت به کندن نهر و خندق جهت ایجاد موانع برای عبور خودروهای سنگین کرده است.»(3)بنا به یک گزارش دیگر «از تاریخ 9/6/59، تعداد 15 لودر مشغول حفاری خندق‌هایی در ضلع شمال‌غربی پاسگاه شلمچه واقع در کشور عراق هستند.»(4)
در منطقة مرزی آبادان نیز گزارش‌ها حاکی است که نقلوانتقالات ارتش عراق در این منطقه در مقایسه با روزهای قبل شدت بیشتری دارد، به‌طوری‌که احتمال هرگونه خطر و حمله ازسوی دشمن افزایش یافته است.(5)دادستان انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر که دارای گشت‌های دریایی منظمی در رودخانة اروند است، ضمن نقل این خبر، در ادامه آورده است که «باتوجهبه وضع حساس منطقه (مراکز صنعتی، به‌خصوص پالایشگاه) مراتب را به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرمانده کل قوا (بنی‌صدر) اعلام تا سریعاً اقدامات و کمک‌ها و اختیارات لازم به ژاندارمری و ارتش و سپاه موجود در منطقه اعطا شود. ضمناً به‌علت نبودن اسلحه‌های سنگین در اختیار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر دستور داده شود که ازطریق ستاد فرماندهی و یا ستاد مشترک، اسلحه‌های موردنیاز ارگان‌های مذکور در اختیار آنها قرار گیرد.»(6)-(7)
دراینحال، در مرز آبی اروندرود تجاوزات مرزی و مزاحمت‌های عراق امروز نیز ادامه داشت. دراین‌مورد گزارش فرمانداری خرمشهر حاکی است که در ساعت 16 امروز، یک فروند کشتی عراقی متعلق به ادارة بندر بصره، به آب‌های ایران تجاوز کرده و شروع به عکس‌برداری
1) دفتر حقوقی وزارت امور خارجه، تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، جلد 1، وزارت امور خارجه، بهمن 1361، ص170؛ و - روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص2، به نقل از سخنگوی سپاه خرمشهر.
2) سند شماره 378523 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار استان خوزستان، 10/6/1359؛ و - سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، ستاد هماهنگی نیروی انتظامی، 13/6/1359، ص2.
3) سند شماره 423454 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان، 9/6/1359؛ و - سند شماره 409317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 9/6/1359، برابر اعلام لشکر92 زرهی.
4) سند شماره 141654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 10/6/1359؛ و - سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص3.
5) سند شماره 43340 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 9/6/1359، برابر اطلاع دادستانی خرمشهر و آبادان.
6) در آن ایام، وضعیت سلاح و مهمات در دو سپاه آبادان و خرمشهر بسیار اسف‌انگیز بود و این درحالی بود که در انبارهای پادگان دژ متعلق به نیروی دریایی خرمشهر انواع سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین نو و دست‌نخورده ازجمله مسلسل‌های ژ3 و خمپاره‌اندازهای120 و 81 میلی‌متری و ده‌ها قبضه تفنگ106 میلی‌متری به میزان زیاد انبار شده بود و فرمانده وقت پایگاه سوم دریایی خرمشهر، با وجود مراجعات و نامه‌نگاری‌های مکرر [ازجمله مراجعة نگارنده] از تحویل بخشی از آنها به سپاه آبادان و خرمشهر، به دلایل واهی خودداری می‌کرد؛ به‌طوری‌که با شروع حملة سراسری عراق به خرمشهر، بخش عظیمی از این سلاح‌ها در بمباران دشمن بعثی از بین رفت. (سند شمار 1559 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه)
7) سند شماره 94586 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دادستان کل انقلاب اسلامی ایران به فرماندهی سپاه، 9/6/1359، برابر گزارش دادستانی انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر به دادستان کل انقلاب جناب آقای حجت‌الاسلام قدوسی.
می‌کند که با اعتراض قایق پاسگاه هرطه روبه‌رو می‌شود. در این گزارش از ادارة مرزبانی خرمشهر خواسته شده که در اولین تماس با مرزبانی دولت عراق، مراتب اعتراض خود را دراین‌مورد اعلام کرده و توضیح بخواهد.(1)امروز همچنین «دو فروند قایق گشتی ایرانی برای واحد عمق‌یاب عراقی که مشغول تهیة آمار عمق‌یاب [رودخانه] کارون بوده، مزاحمت‌هایی ایجاد کرده و درنتیجه عملیات واحد عراقی متوقف گردیده است.»(2)
از سوی دیگر، ارتش عراق امروز دست به یک اقدام بی‌سابقه زد. بنا به گزارش منابع خودی: «فرماندهی گارد مرزی بصره به یگان‌های تابعه دستور داده است کلیة مین‌هایی که در جاده‌های خاکی و نوار مرزی بین ایران و عراق به‌منظور جلوگیری از نفوذ نیروهای ایرانی و عناصر خرابکار کار گذاشته شده و تاکنون منفجر و یا خنثی نگردیده، به وسیلة مین‌یاب کشف و خنثی نمایند، زیرا ممکن است هنگام عبورومرور نیروهای خودی [عراقی] منفجر و تلفاتی به بار آورد.» در سابقه و حاشیة این گزارش آمده است: «اخیراً تیپ34 زرهی لشکر1 مکانیزة ارتش عراق از "سویره" به مناطق مرزی عماره منتقل گردیده است. باتوجهبه اقدام فوق، چنین به نظر می‌رسد که دولت عراق در نظر دارد نیروهای جدیدی را به مناطق مرزی منتقل و مستقر نماید. احتمالاً دولت عراق تصمیم دارد ضمن جایگزین‌نمودن یگان‌های جدید در مناطق مرزی بصره و آزادنمودن احتمالی یگان‌های لشکر5 و جایگزین‌ساختن یگان‌های دیگر در مناطق مرزی مانند استقرار تیپ34 عماره، این لشکر را برای عملیات بعدی از درگیری فعلی رها سازد.»(3)
یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی نیز حاکی‌از اقدام دیگر عراق برای جاسوسی در شهرهای مناطق جنوبی ایران است. بنا به این گزارش: «6 نفر عراقی که تعدادی از آنها دوره‌های خرابکاری و تخریب را طی نموده‌اند قرار است ازطرف سازمان اطلاعات عراق و ازطریق مناطق جنوبی کشور به ایران نفوذ داده شوند.» در پایان این گزارش اسامی این شش نفر قید شده است.(4)
1
امروز نیز در مناطق مختلف کردنشین ازجمله سنندج، سقز، مریوان و پاوه درگیری‌های پراکنده‌ای میان نیروهای خودی و گروه‌های مسلح معارض با نظام در جریان بود.
بنا به گزارش سپاه مرکز، در ساعت 20 امروز، مهاجمان ضدانقلاب با خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری به‌سوی تیپ و ژاندارمری سقز تیراندازی کردند که درنتیجه 3 سرباز وظیفه از تیپ سقز و یک نفر غیرنظامی که راننده تاکسی بوده، مجروح می‌شوند. نیروهای خودی نیز در مقابله با حملة مهاجمان، با سلاح‌های سنگین و بالگرد مواضع آنها را منهدم و سرکوب کردند.(5)
همچنین در درگیری شامگاه امروز در پاوه که بین افراد ضدانقلاب و سپاه پاسداران رخ داد، یک پاسدار شهید و 3 نفر نیز زخمی شدند.(6)
گزارش روابط عمومی سپاه سنندج نیز حاکی است امروز «طی عملیات پاکسازی حوالی
1) سند شماره 347699 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به اداره مرزبانی خرمشهر، 11/6/1359؛ و - سند شماره 347704 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری)، 11/6/1359.
2) سند شماره 43233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گارد ساحلی ژاندارمری (رکن3) به فرماندهی گردان گارد ساحلی خسروآباد، 10/6/1359.
3) سند شماره 378490 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت سیاسی و انتظامی)، 9/6/1359.
4) سند شماره 378512 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به استانداری خوزستان، 9/6/1359.
5) سند شماره 43224 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 10/6/1359، اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص135، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش هنگ ژاندارمری سقز؛ و - سند شماره 141651 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 11/6/1359.
6) سند شماره 43229 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 10/6/1359.
"کانی سانان" و قراء اطراف از توابع مریوان توسط ستون اعزامی ارتش، این مناطق به‌کلی از وجود اشرار و عناصر ضدانقلاب پاکسازی شد. این عملیات با درگیری‌های پراکنده‌ای همراه بود.»(1)در اطراف سنندج نیز یک کمین مهاجمان ضدانقلاب با هوشیاری نیروهای سپاه خنثی و به ضدکمین تبدیل گردید. دراین‌باره، بنا به گزارش دفتر روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران: «صبح امروز درحالیکه ماشین حامل غذا جهت نیروهای مستقر در گاران عازم این منطقه بود، مورد هجوم ضدانقلابیون قرار گرفت که با هوشیاری و فداکاری برادران پاسدار حملة آنها خنثی و 35 نفر از ضدانقلابیون دستگیر و 10 قبضه اسلحه نیز به دست آمد.»(2)
همچنین اعلام شد که «در چند روز اخیر از چند ضدانقلاب در سنندج، 6 قبضه سلاح کمری از نوع شورش و لاما، یک قبضه سلاح شکاری، 3 بمب دستی و مقداری وسایل تخریبی دیگر توسط پیشمرگان مسلمان کرد کشف و ضبط شده است. همچنین صبح دیروز از یک خانة تیمی در سنندج تعداد 3 دستگاه پلی‌کپی و وسایل چاپ، چند کیسه نشریات مربوط به سازمان‌های کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق [منافقین] و چند نوار کشف و ضبط گردید.»(3)
همچنین، بنا به گزارش هنگ ژاندارمری کرمانشاه، ساعت 22:55 دقیقة امروز یک بمب ساعتی که در نزدیکی سیم‌خاردار پادگان سراب نیلوفر(4)این شهر کار گذاشته شده بود، منفجر شد که براثر این انفجار یک غیرنظامی در نزدیکی پادگان کشته شد.(5)یک گزارش از منابع اطلاعاتی سپاه نیز حاکی‌از همکاری یک مهندس ساکن آبادان با گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین است که در پتروشیمی این شهر در قسمت کارگزینی کار می‌کند و اخیراً مقدار فراوانی سلاح به کردستان حمل کرده است.(6)
1
در آذربایجان‌غربی، مهم‌ترین مسئله هنوز مهاباد است، بااین‌حال، در دیگر مناطق نیز بعضاً ناآرامی‌هایی وجود دارد.
از دیروز عصر تا امروز، وضع مهاباد آرام گزارش شده است(7)اما درگیری‌های پراکنده‌ای در اطراف مهاباد و شهرهای همجوار ادامه داشته و ارتش و سپاه مشغول پاکسازی مسیرها و روستاهای اطراف مهاباد هستند. دراین‌خصوص، یک ستون ارتشی از لشکر64 ارومیه، درحال رسیدن به میاندوآب است و قرار است در آنجا با نیروهای سپاه الحاق کرده و سپس مسیر میاندوآب - مهاباد را پاکسازی کنند.(8)
امروز همچنین براثر تیراندازی مهاجمان ضدانقلاب با سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین و
1) روزنامه کیهان، 11/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از سنندج به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سنندج.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4، به نقل از دفتر روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه پاسداران.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص4.
4) سراب نیلوفر: دهی از دهستان خالصه بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه، واقع در 21 کیلومتری شمال‌غربی کرمانشاه، کنار راه فرعی کرمانشاه به سنجابی. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
6) سند شماره 43322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد 1، از اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی به واحد اطلاعات سپاه آبادان، 9/6/1359، ص266.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه در گفت‌وگو با هاشمی، معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی، 9/6/1359.
8) سند شماره 43330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه میاندوآب، 9/6/1359، ص65.
اصابت گلوله به ژاندارمری مهاباد یک سرباز شهید و برق ساختمان قطع شد. ارتباط ژاندارمری مهاباد با ناحیه قطع گردید که تا آخرین ساعات امشب نیز برقرار نشد.(1)
دراینحال، یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است که امروز «تعدادی نامعلوم از افراد مسلح گروه‌های غیرقانونی ازطریق راه پیرانشهر - سردشت به‌طرف آبادی میرآباد در حرکت بوده و قصد داشته‌اند به مهاباد بروند.»(2)امروز همچنین 3 برادر مجروح که 8 ماه پیش در اطراف مهاباد توسط افراد گروه کومه‌له به گروگان گرفته شده بودند، پس از آزادی به بیمارستان سنندج منتقل شدند که 2 نفر از آنان براثر شدت جراحات وارده، به شهادت رسیدند.(3)
همچنین، مهاجمان ضدانقلاب نیمه‌شب به پایگاه ارتش در اطراف اشنویه، حمله کردند که درنتیجه یکی از افراد ارتش به شهادت رسید.(4)
از نخستین ساعات شامگاه امروز نیز، برخورد شدیدی بین مأموران ناحیة ژاندارمری آذربایجان‌غربی و افراد مسلح ضدانقلاب در اطراف سلماس روی داد. معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی ضمن تأیید این خبر گفت در این درگیری یک جوانمرد ژاندارم شهید و یک استوار ژاندارمری زخمی شد. وی افزود مهاجمان ضدانقلاب اکنون تحت‌تعقیب مأموران انتظامی هستند.(5)
از نقده نیز خبر می‌رسد که شامگاه امروز، «پایگاه عملیاتی ژاندارمری مستقر در روستای شیانه از توابع نقده ازسوی نیروهای مهاجمان مسلح غیرقانونی با سلاح‌های سنگین و سبک مورد حمله قرار گرفت. در این حمله به افراد روستای مذکور و پایگاه شیانه آسیبی نرسید و مأمورین مستقر در پایگاه به آتش گروه‌های ضدانقلاب پاسخ دادند و آنان را مجبور به عقب‌نشینی کردند.»(6)
همچنین، در ادامة خلع‌سلاح مناطقی از آذربایجان‌غربی، سرهنگ تاج‌الدینی، سرپرست ناحیة ژاندارمری آذربایجان‌غربی، اعلام کرد که «تا آخرین ساعات امروز 4 هزار و 88 قبضه جنگ‌افزار مختلف و 13 هزار و 747 تیر فشنگ در جریان عملیات پاکسازی در مناطق قطور، سلماس، سیه چشمه، ماکو، کلیسا کندی جمعآوری شده است. وی با اشاره به این نکته که پاکسازی از دهم خردادماه سال جاری در مناطق مذکور آغاز شده است گفت در این مدت با عنایت خداوند پاکسازی منطقه از عناصر وابسته به اجنبی، بازگشایی راه‌آهن قطور و جمعآوری اسلحه و مهمات غیرمجاز با موفقیت انجام شده و هم‌اکنون واگن‌های حامل کالاهای ایرانی شامل مواد غذایی، دارویی و ماشین‌آلات ازطریق راه‌آهن قطور وارد ایران می‌شود.»(7)
از سوی دیگر، به گزارش امروز خبرگزاری پارس از ارومیه، «اخیراً یک فرستندة رادیویی غیرقانونی به‌وسیلة حزب دمکرات در نزدیکی شهرستان مهاباد آغاز به کار کرده است. این رادیو چند ساعت برنامه به زبان فارسی و کردی پخش می‌کند. این خبر مورد تأیید ضمنی سرپرست ناحیة ژاندارمری و معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی قرار گرفت و گفته می‌شود این رادیو در حدود 40 کیلومتری جنوب مهاباد، فعالیت دارد.»(8)
1) سند شماره 43324 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مرکز فرماندهی)، 9/6/1359.
2) سند شماره 57316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، از ستاد مشترک (اداره دوم - ح - ع) به وزارت کشور و نخست‌وزیری، 26/6/1359، ص66.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از سنندج.
4) سند شماره 43332 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه تهران (مرکز فرماندهی)، 9/6/1359؛ و - سند شماره 425502 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه (مرکز فرماندهی)، 9/6/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 12/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
7) همان.
8) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 166، 10/6/1359، صص3 و 4، خبرگزاری پارس از ارومیه.
1
با اینکه درگیری مسلحانه و تحرکات ایذایی گروه‌های مخالف نظام در اطراف شهرها و مناطق عمدة کردستان همچنان ادامه دارد، امور عمرانی نیز در این استان البته با سختی درحال انجام است. معاون استاندار کردستان گزارش فعالیت‌های عمرانی انجام‌شده در این استان را در هفته‌های اخیر به این شرح اعلام کرد:
ایجاد یک کارخانة نان ماشینی؛ ایجاد کارخانة کالباس‌سازی؛ به‌کاراندازی یک کورة آجرپزی که مدت‌ها راکد بود؛ آسفالت و بازسازی محورهای سنندج، سقز و مریوان؛ همچنین دو طرح مرغداری و تولید کلید و پریز برق که ازسوی بیکاران به استانداری ارائه شده بود، مورد قبول واقع شد و طرح تریکوبافی نیز بعد از تصویب، حداقل 200 الی 300 بیکار را به کار می‌گیرد. ازسوی استانداری یک‌صد میلیون تومان از بودجة جاری استان به کارهای عمرانی تعلق گرفت.»
فرماندار سنندج نیز اعلام کرد ازسوی فرمانداری مقدار 000,134 لیتر گازوئیل و 1400 لیتر نفت سفید و 1400 لیتر بنزین به مریوان ارسال شده و نیز 10 تن قند، 10 تن شکر و حدود 6 فقره حواله آرد به میزان 146 تن از کرمانشاه و همدان جهت استفادة مردم سنندج خریداری شده است. همچنین هیئت ویژة هفت‌نفری که ازسوی دولت به منطقه اعزام شده‌اند، با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کردند که کار تقسیم اراضی را در مناطق بیجار، قروه، دهگلان، دیواندره آغاز کردند و در دیگر مناطق نیز به‌زودی کار خود را آغاز خواهند کرد. همچنین به مالکان اخطار کردند که تحت‌تأثیر گروه‌ها قرار نگیرند و کشاورزان را تحت فشار قرار ندهند.(1)
2
به‌دنبال درگیری‌های سیاسی دیروز در شهرهای جنوبی و شمالی کشور، امروز نیز بندر ریگ در جنوب و کردکوی در شمال کشور بازهم صحنة این‌گونه برخوردها بود، اما مهم‌ترین درگیری در قائمشهر روی داد.
درگیری دیروز بعدازظهر بندر ریگ، مجدداً صبح امروز از بازار این شهر آغاز شد و تلاش مأموران تا ساعت 13 امروز برای آرام‌کردن اوضاع متشنج شهر ادامه داشت.(2)
از طرف دیگر، به‌دنبال حوادث روز گذشتة کردکوی، دادستان انقلاب اسلامی گرگان امروز در حکمی که برای سپاه پاسداران کردکوی ارسال داشته، فعالیت گروه‌های سیاسی در این شهر را ممنوع اعلام کرد. در این حکم آمده است: «طی گزارشات متعدد کتبی و شفاهی و طومارهای مفصل که تابه‌حال به دادستانی انقلاب گرگان مبنی‌بر تحریکات و حرکات ضدانقلابی گروه‌های سیاسی از مجاهدین خلق [منافقین] گرفته تا فدایی خلق و حزب توده، توفان و غیره رسیده است؛ لذا تحت [چنین] شرایطی تا زمانی‌که مجلس شورای اسلامی چهارچوب فعالیت آنان را در کشور مشخص نکرده است، به‌خاطر جلوگیری از خونریزی و
درگیری‌ها و مفسده‌ها که تابه‌حال بارها اتفاق افتاده، ممنوع اعلام می‌گردد. ...»(1)
اما در قائمشهر نیز وضعیت کاملاً متشنج است. درگیری قائمشهر که از ساعت 9 صبح روز گذشته، با اعتراض برخی از مردم به پخش و فروش نشریات مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های کمونیستی آغاز شده بود، تا پاسی از شب به‌طورپراکنده و با شدت و ضعف ادامه داشت، چراکه هواداران گروه‌های سیاسی از شهرهای دیگر استان نیز به جمع آنان در قائمشهر می‌پیوستند. خبرنگار جمهوری اسلامی از قائمشهر ضمن ارائة این گزارش، آورده است: «به‌دنبال این درگیری‌ها و این مطلب که مردم در نقاط مختلف شهر مورد ضربوشتم قرار می‌گرفتند، شورای تأمین شهر با صدور اطلاعیه‌ای به گروه‌ها هشدار داد از هرگونه ایجاد تشنج و درگیری جلوگیری نمایند و در غیر این صورت طبق قانون شورای تأمین شهر دستگیر و محاکمه خواهند شد. انتشار این اطلاعیه موجب پایان‌یافتن درگیری نشد تا اینکه کارگران کارخانجات ازجمله کارخانجات نساجی قائمشهر با تعطیل کارخانه‌ها در مقابل ساختمان فرمانداری اجتماع کرده و خواستار رسیدگی به وضع آشفتة شهر و پایان‌یافتن درگیری و دستگیری عاملین ایجاد آن شدند. در این مکان برادر شادنوش، فرماندار قائمشهر، ضمن سخنرانی برای مردم از آنها دعوت کرد که به ایجاد تحریک ازطرف گروه‌ها اهمیت نداده و با این عمل، وحدت و یکپارچگی خود را نیز حفظ کنند.»(2)
به گزارش کیهان: «صبح امروز، به دستور جامعة روحانیت مبارز قائمشهر، بازار این شهر تعطیل شد تا تکلیف گروه‌های سیاسی روشن شود. از سوی دیگر، امروز مجدداً هواداران مجاهدین خلق [منافقین] دربرابر بیمارستان هلال‌احمر اجتماع کردند و خواستار جنازة مقتول وقایع دیروز شدند. فرماندار قائمشهر نیز اعلام کرد که جنازة مقتول شب گذشته [ساعت 1 بامداد امروز] به بستگان او تحویل شده و گروه‌های سیاسی به‌خاطر برهم‌زدن نظم دربرابر بیمارستان اجتماع کرده‌اند.»(3)کیهان در گزارش دیگری از حوادث امروز قائمشهر آورده است: امروز «به‌دنبال درگیری که از دیروز بین هواداران و مخالفان سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در قائمشهر رخ داد و منجر به کشته‌شدن یکی از هواداران سازمان مجاهدین خلق و زخمی‌شدن چند تن دیگر شد، بازار و مغازه‌های این شهر به دستور روحانیت مبارز تعطیل شد. درپی تعطیل بازار قائمشهر روحانیون، بازاری‌ها و گروهی از مردم این شهر دست به راه‌پیمایی زدند و سپس مقابل انجمن تبلیغات اسلامی اجتماع کردند. در این اجتماع یکی از روحانیون و فرماندار قائمشهر سخنانی پیرامون لزوم اتحاد و همبستگی ایراد کردند و در پایان، قطعنامه‌ای خوانده شد که طی آن از مسئولان شهر خواسته شده بود که جلوی فعالیت سیاسی گروه‌ها گرفته شود.»(4)
روزنامة انقلاب اسلامی نیز ضمن گزارش از وضعیت دیروز و امروز این شهر می‌نویسد: «در ساعت یک بامداد پس از تحویل جنازه به خانوادة مقتول، تعهد گرفته می‌شود که جنازه
بلافاصله دفن شود تا تشنج ایجاد نگردد، ولی تاکنون، ساعت مخابره خبر، هنوز جنازه دفن نگردیده و مردم شهر و کارگران کارخانجات قائمشهر در مقابل فرمانداری اجتماع کرده و ضمن اعلام پشتیبانی از مقامات شهری خواستار پیدانمودن سریع عامل این قتل می‌باشند. دادستان انقلاب اسلامی قائمشهر درپی یک سخنرانی اعلام کرده است درصورت حمله ازطرف گروه‌ها، مردم مجازند با سلاح گرم و سرد از خود دفاع کنند.» این گزارش می‌افزاید: «در این مدت به‌هیچ‌عنوان تاکنون سپاه پاسداران دخالت ننموده است.»(1)
1
به‌دنبال ملاقاتی که ساعت 3 بعدازظهر دیروز، بین بنی‌صدر و رجایی انجام گرفت، قرار شد اعضای کابینه امروز یکشنبه، توسط ریاست‌جمهوری به مجلس معرفی شوند.(2)اما برخلاف انتظار، امروز اعضای کابینه نه توسط بنی‌صدر بلکه در نامهای توسط نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی اعلام گردید و همین امر باعث تنش مجدد میان دو جناح و روزنامه‌های وابسته به آنها شد.
به گزارش مطبوعات داخلی، مجلس شورای اسلامی امروز جلسة علنی داشت. در این جلسه نامة محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، دایر بر معرفی اعضای کابینه و ارائة برنامة دولت به مجلس، توسط هاشمی رفسنجانی قرائت گردید. در لیست معرفی اعضای کابینه، وزیر دفاع (به‌علت اینکه رئیس‌جمهور نسبت به آن نظر خاص دارند) معرفی نشده است. در نامة محمدعلی رجایی خطاب به ریاست مجلس آمده است: «به‌دنبال مذاکراتی که با ریاست‌جمهوری به عمل آمد، قرار شد هیئت دولت را به مجلس معرفی کند، براین‌اساس، صورت اسامی همکاران خود را به پیوست به آگاهی می‌رساند. ...»(3)
دراین‌میان، از وزرای قبلی آقایان عباسپور، مهدوی کنی، موسی کلانتری، رضا صدر، نعمت‌زاده و رجایی، در کابینة جدید نیز عضویت دارند. وزرای جدید نیز عبارت‌اند از: محمد نوربخش وزیر اقتصاد و دارایی و سرپرست سازمان امور اداری و استخدامی؛ سیداسماعیل داودی وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه‌وبودجه؛ دکتر منافی وزیر بهداری؛ محمدعلی فیض‌بخش وزیر مشاور و سرپرست بهزیستی؛ محمد قندی وزیر پست‌وتلگراف؛ [میر] حسین موسوی وزیر امور خارجه؛ دکتر حسن عارفی وزیر علوم و فرهنگ و هنر؛ محمد
سلامتی وزیر کشاورزی؛ احمد توکلی وزیر کار؛ بهزاد نبوی وزیر مشاور در امور اجرایی؛ محمدشهاب گنابادی وزیر مشاور و سرپرست مسکن‌وشهرسازی؛ حسن عباسپور وزیر نیرو؛ عباس دوزدوزانی وزیر ارشاد ملی؛ اصغر ابراهیمی وزیر نفت.
گزارش کیهان ضمن نقل این اسامی حاکی است که در جلسة امروز مجلس شورای اسلامی، خلخالی و سلامتیان به معرفی کابینه به‌دلیل عدم‌تصویب رئیس‌جمهوری اعتراض کردند. درپی این اعتراض حجت‌الاسلام رفسنجانی توضیح داد که دراین‌مورد نخست‌وزیر در جلسة بعدی توضیحات لازم را به نمایندگان خواهد داد.(1)
دراینحال، روزنامة انقلاب اسلامی وابسته به جناح بنی‌صدر در صفحة اول خود با تیتر درشت از قول بنی‌صدر نوشت: «اسامی وزرای اعلام‌شده در مجلس به تصویب من نرسیده است.» در تیتر دیگر این روزنامه به نقل از بنی‌صدر آمده است: «قرار نبود من به مجلس بروم. با چند تن از اعضای کابینه موافق هستم، ولی بقیه را تصویب نمی‌کنم.» این روزنامه سپس با تیتر "آخرین خبر" نوشته است: «طبق آخرین خبر رسیده از دفتر ریاست‌جمهوری، رئیس‌جمهور اعلام نمود که اعضای کابینة معرفی‌شده ازطرف نخست‌وزیر، به تصویب ایشان نرسیده است.» «رئیس‌جمهور ضمن تکذیب خبر دیشب رادیو تلویزیون و امروز صبح در ارگان حزب جمهوری اسلامی، رفتن خودش به مجلس را تکذیب کرد و گفت چنین چیزی نبوده و نامهای به مجلس نوشته است.»(2)
محمدعلی رجایی نخست‌وزیر، شامگاه امروز در یک مصاحبة رادیو تلویزیونی مفصل ضمن توضیح کامل روند انتخاب خود به‌عنوان نخست‌وزیر، به گلایه و انتقاد از برخی مطبوعات پرداخت که توافقات بین وی و بنی‌صدر را به‌منزلة کاری خلاف قانون جلوه داده و به‌صورت تیتر در روزنامه‌هایشان درآورده‌اند. وی دربارة این توافقات بر سر انتخاب اعضای کابینه گفت: «... رئیس‌جمهوری نامه برای من نوشته، نوشته که "آقای محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، با وزرایی که فهرست آنها را برای انتخاب آورده‌اید همان‌طورکه روز اول گفتم کاری ندارم، خود میدانی؛ دربارة وزرای کشور و دفاع به‌لحاظ حساسیت وضع کشور، تصویب خود را لازم دیده‌ام." خوب، رئیس‌جمهوری تصویب سایر وزرا را لازم ندیده است؛ چه دلیلی داشته، خودشان می‌دانند. حالا فلان روزنامه چطور شده آنچه که بین من و رئیس‌جمهور که خود قسم یاد کرده که قانون اساسی را رعایت بکند، [به‌شکل وارونه‌ای جلوه بدهد] قطعاً حرکتی که [رئیس‌جمهوری] تاحال کرده براساس قانون اساسی بوده. به نظر من، این [خلاف قانونی جلوه‌دادن مطالب] یک حرکتی است که قابل‌دفاع برای آن روزنامه‌ها و هرکسی که می‌خواهد مطرح بکند نیست. ... رئیس‌جمهوری تا حالا هر کاری کرده، براساس قانون اساسی بوده، اگر جایی براساس قانون اساسی خواسته از حق خودش بگذرد، خوب، همان‌طوری‌که نوشته "من تصویب خود را لازم دیدم در دو جا، در بقیة
جاها لازم ندیده‌ام" و اگر تصویب خودش را خودِ رئیس‌جمهوری لازم نمی‌بیند حالا دیگه فلان روزنامه به نظر من کم‌لطفی است که این مسئله را از بین من و برادرم رئیس‌جمهور بکشد بیاورد جامعة این‌چنینی را در چنین وضعی قرار بدهد. ...»(1)
از سوی دیگر، بنی‌صدر در یادداشت‌های روزانه خود دربارة سخنرانی امروز نخست‌وزیر نوشته است: «ساعت 10 شب، صحبت‌های آقای رجایی را در تلویزیون گوش کردم؛ در 12 مورد از بیانات ایشان یا نتیجه بدفهمیدن بیان بوده است و یا تمام حقیقت نبود. من یک مورد را می‌گویم تا ببینیم و آن یک مورد این است که من به او نوشته بودم که نباید اخلاق و رویة ملوک را در پیش گرفت؛ اعزّه را فرود آورد و اذلّه را برکشید. ایشان این‌طور فهمیدند که هرکه گمنام است، هرکه نام و نشان ندارد، سابقة وزارت ندارد، درجات بالا ندارد، این اذلّه است و هرکه اینها را دارد اعزّه و بزرگ است. من این‌طور نمی‌فهمم. ...»(2)
1
انتشار بیانیة شماره 75 سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در روزنامه‌های جمهوری اسلامی، صبح آزادگان و اطلاعات و پخش متن آن از صدای جمهوری اسلامی، واکنش و خشم جناح مقابل و شخص بنی‌صدر را برانگیخت. بنی‌صدر در مصاحبه‌ای که امروز با روزنامة انقلاب اسلامی انجام داد، ضمن حملة شدید به جناح مقابل، نسبت به مفاد بیانیة سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی واکنش شدیدی نشان داد. وی در شروع این مصاحبه گفت: «قاعده این نیست که رئیس‌جمهور به نامه‌هایی که گروه‌هایی می‌نویسند پاسخ بدهد، اما روش علمی شناخت به آدم می‌گوید که بسیاری علائم از یک هدف‌هایی پرده برمی‌دارند که دقت در آن علائم انسان را از عمق خطر مطلع می‌کند. مسئلة اول این است که رادیو کشور متنی را از یک گروه بسیار کوچک برضد رئیس‌جمهور با طول و تفصیل و تفسیر می‌خواند. دروغ اول اینکه وقتی که ما می‌گوییم اینها خطشان، خط خاص خودشان است و حاکمیت زور را می‌خواهند برقرار کنند، همین بهترین دلیل است، به‌لحاظ اینکه جمهوری یک مجموعه است و کسانی که در مقام حمله به رئیس‌جمهوری با ده دروغ شروع می‌کنند، چگونه می‌توانند مؤثر [مدعی] باشند که قصدشان از تضعیف رئیس‌جمهوری که رئیس قوة مجریه است، تقویت دولت خط امام است؟ اینها قصدشان تقویت خودشان است و همة ارکان جمهوری را وسیلة کار خودشان می‌دانند. هر مقامی تمکین کرد این گروه زورپرست حاکم باشد، او خوب است و هر کس این کار را نکرد، او باید کوبیده شود.»
بنی‌صدر با حمله به رادیو گفت: «وقتی‌که می‌گفتم این رادیو، رادیو تحریک است و در دست همین‌هاست، اشتباه نمی‌کردم، حالا تا چه روزی باشد که من با مردم راجع به رادیو صحبت کنم و تکلیف رادیو را معین کنم.»
وی سپس دربارة این مسئله که مجلس را تضعیف کرده است، پاسخ داد: «تضعیف مجلس به این
است که انتخابات آن آزاد نباشد و وکلایش کاملاً آزاد انتخاب نشده باشند و بعد از تشکیل مجلس هم دائم او را تحت فشار جوهای مصنوعی قرار دهند.» وی درمورد اتهام اصرار در معرفی اشخاص غیرخط امام چون سلامتیان، نوبری، طباطبایی و حتی زمزمة معرفی اشخاصی چون مدنی و فروهر به‌عنوان نخست‌وزیر، گفت: «اولاً، این آقایان که این همه دروغ گفتند در خط امام‌اند؟ امام هروقت حرفی بزنند که باب طبع آقایان باشد یا اینها بتوانند از آن حرف آن‌طور که دلشان می‌خواهد بهره‌برداری بکنند "خط"، "خط امام" است، ولی اگر هروقت بنویسند "موافقت شد" آن‌وقت موافقت با ضد خط امام کرده‌اند. پس تشخیص در خط بودن اعمال امام هم با "آقایان" است. اما اینکه اصرار در نوبری و سلامتیان و طباطبایی و اینها در خط امام هستند یا نیستند، باز تشخیص با "آقایان" است. و تازه این هم دروغ است چون من اصرار در معرفی آنها هیچ نداشتم. ...»
بنی‌صدر در بخش دیگری از سخنانش دربارة "مخالفت‌ها و تضعیف‌ها و حتی توهین به نخست‌وزیر خط امام از قبل و در جریان انتخابات و معرفی به مجلس" گفت: «خوب، یکی از اینها بپرسد که "شما که این‌قدر متوجه هستید که تضعیف و توهین به نخست‌وزیر خوب نیست چطور همین رویه را که دربارة ایشان می‌پسندید دربارة رئیس‌جمهور نمی‌پسندید؟! چه کسی باور می‌کند که شما بر حقیقت هستید و راست می‌گویید؟"» وی افزود: «من که رئیس‌جمهور هستم تا آنجا پیش رفتم که انتخاب نخست‌وزیر را به تمایل مجلس و تشخیص آنها را به هیئتی واگذار کردم که از خود مجلس است.» وی همچنین گفت: «هروقت شعارهای انبوه مردم به نفع "آقایان" نبود، "مجاهد خلق" و "ضد خط امام" اند و وقتی شعار اقلیتی باب طبع "آقایان" بود، اینها می‌شوند خط امام! این درست همان فسادی است که ما باید از آن پرهیز کنیم و این بدترین فسادهاست.»
وی همچنین خطاب به نویسندگان بیانیة سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی گفت: «چطور شما به دولتی که 18 ماه بر کار بوده و اینها را امام به این کار گذاشته، می‌گویید که ارشادات "سولیوان" را اجرا کرده‌اند؟!... من این خط (خط مدنی) را خط خطرناکی برای ایران می‌دانستم و با قاطعیت با نخست‌وزیری او مخالفت کردم. ... ما تقدم را به عقیده داده‌ایم و در این مسئله هیچ تردیدی نداشته و نداریم. اینها نمی‌دانند. چون از "مکتب" بی‌اطلاع هستند و از "ایدئولوژی" و ربط آن به "تخصص" هم اطلاعی ندارند.»
بنی‌صدر در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: «اگر بتوانیم با کسانی که با اصرار از تفاهم سر باز می‌زنند تفاهم بکنیم، ثابت کرده‌ایم که "بینش توحیدی"، بینش صحیح‌تر و عین صواب است.» وی در پاسخ به مطلب بیانیه درمورد «مطرح‌کردن "خط من" و سعی در تخطئه و لوث‌کردن خط امام و...» گفت: «یک وقت اینجا و آنجا می‌رفتند و می‌گفتند که رئیس‌جمهوری می‌گوید: "من"! و امام فرموده‌اند که بگویید: "مکتب من"، حالا که گفته‌ایم "خط من"، می‌گویند که چرا گفته‌اید "خط من" و اینکه شما این جمله را در قبال "خط امام" مطرح کرده‌اید. ... اگر دولتی آمد و گفت که نمی‌خواهم
قانون را اجرا کنم، خوب، خط او با خط رئیس‌جمهور (که اجرای قانون است) فرق می‌کند.»
و بالاخره دربارة مطلب آخر بیانیه: «می‌گوید تبلیغات گسترده‌ای که اینک از هر سو درجهت رفاه مردم آغاز شده است و به‌طورمشخص اعمال وزرایی که در طول مدت وزارت خود یا خواب بوده‌اند یا شریک ضدانقلاب» بنی‌صدر چنین گفت: «این وزرایی را که یا خوب بودند یا شریک ضدانقلاب همان کسانی سر کار آوردند و حاکم کردند و اکثریت شورای انقلاب بودند. من آنها را روی کار نیاورده بودم. اما اینکه صحبت از رفاه می‌کند، چه کسی صحبت رفاه کرده است؟ رفاه به چه معنا؟ دیروز با امام صحبت می‌کردیم، ایشان فرمودند که من به آقای رجایی گفته‌ام "نه اینکه اقتصاد در اسلام نیست. یک بعد اسلام هم اقتصاد است و کسی که معاش ندارد معاد ندارد". این را دیروز امام فرمودند. خوب، پس شما از پیش می‌دانید که بیشتر از 90% مردم ما می‌خواهند نه اینکه رفاه داشته باشند، بلکه حداقل زندگی را داشته باشند تا بتوانند این فقر معنوی را از بین ببرند. به اکثریت نزدیک به 90% مردم که در محرومیت کامل هستند چه معنویتی ما می‌توانیم آموزش بدهیم؟!»
وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «من به ایشان (آقای رجایی) گفتم که اگر شما بنا را بر تفاهم بگذارید، خواهید دید که مسائل خیلی خوب و زود حل می‌شود.» بنی‌صدر همچنین گفت: «عقیده من این است که این دروغ‌ها و این‌گونه نتیجه‌گیری‌ها همان "القای ایدئولوژی" است که ابرقدرت‌ها در القای آنها بعد از انقلاب‌ها ماهر هستند؛ به این صورت که گروه‌هایی را با جوسازی و ایجاد محیط ترور بیاورند و این‌گونه القائات را به جامعه‌ای تزریق کنند و چنان ضعفی بر جامعه حاکم کنند که حاضر بشود هر وضعیتی را بپذیرد و دقیقاً آن خطر دوطرفه از اینجا است به این ترتیب که ازسویی این‌طوری جبهة داخلی را تضعیف کنند و همه را متقاعد بکنند به اینکه این حکومت حکومتی نیست که بتواند کشور را اداره کند و از سوی دیگر ضدانقلاب را تقویت کنند و در موقعش به ما ضربه وارد کنند.» بنی‌صدر در پاسخ به این سؤال که نکات مهمی که در نامهای که شما به امام نوشتید و ایشان پاسخ دادند چیست؟ گفت: «نامه را به مجلس دادم و وقتی که خواندند شما آگاه می‌شوید، ولی نکتة مهم آن این بود که من به ایشان نوشتم که "ما بنا را بر تفاهم گذاشته‌ایم، اما مثل اینکه وزرا لایتغیر هستند، باید همان‌ها که بودند باشند". ایشان هم جواب دادند که دخالت نمی‌کنند، ولی نظرشان این است که باید مؤمن به انقلاب باشند، مدیر باشند، مدبر باشند، فعال باشند، و با هم تفاهم هم بکنند."»(1)
1
در سیصدودومین روز گروگانگیری در ایران، رایزنی‌ها و میانجیگری برخی محافل خارجی، ازجمله الجزایر و آلمان‌غربی برای آزادی گروگانهای امریکایی، ابعاد تازه‌تری به خود گرفته است. دراینزمینه، شامگاه امروز کاردار سفارت الجزایر در ایران با حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در محل این مجلس ملاقات کرد و متن نامة سفارت الجزایر و نامة یکی از اساتید دانشگاه هاروارد امریکا را - که دربارة حل مسئلة گروگان‌ها به
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 10/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص آخر؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص6، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
سفارت الجزایر در امریکا داده شده بود - به رئیس مجلس تقدیم کرد. کاردار سفارت الجزایر گفت: شما می‌دانید که امریکا خواهان حل فوری مسئلة گروگان‌هاست.(1)
روزنامة کویتی الوطن نیز امروز گزارش داد: «یک کشور عربی که دارای مناسبات نزدیک با آیت‌الله خمینی رهبر ایران است، برای آزادی گروگانهای امریکایی دست به میانجیگری زده است.» الوطن در گزارشی از واشنگتن به نقل از منابع دیپلماتیک "قابل‌اعتماد" نوشت: «میانجیگری این کشور عربی هماهنگ با یک کشور اروپایی نامشخص هفتة گذشته آغاز شده است. ناظران در کویت گفتند که این کشور عربی می‌تواند الجزایر باشد که دارای روابط حسنه با ایران و ایالات متحده است.»(2)
در همین حال، «هنس یورگن ویشنسکی، نایب‌رئیس حزب سوسیال دمکرات آلمان، اعلام داشت که حاضر است تا آنجایی که امکان برای او وجود دارد، سهمی در حل مسئلة گروگانگیری ایران ایفا نماید. ویشنسکی در مصاحبه‌ای با یکی از رادیوهای آلمانی اعلام داشت که او باید نخست منتظر آن بماند که اعضای دولت جدید تهران چه فکری دربارة آزادی گروگانهای امریکایی می‌کنند. به نظر این سیاستمدار آلمانی، مسئلة گروگانگیری تهران نه‌تنها برای مناسبات امریکا و ایران بلکه برای سیاست جهانی درمجموع عامل مزاحمی است. ویشنسکی مضافاً این پرسش مصاحبه‌کننده را که آیا او چندی پیش با داماد آیت‌الله خمینی [صادق طباطبایی(3)] ملاقات کرده است یا نه، تکذیب نکرده است.»(4)
ازطرف دیگر تلویزیون ای.بی.اس. امریکا اعلام کرد که امروز یکشنبه، نامة ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، به محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر جدید ایران، تسلیم شده است. در این نامه، ماسکی دربارة گروگان‌ها گفته است که اگر آنها آزاد بشوند، امریکا رسماً رژیم انقلابی ایران را به رسمیت خواهد شناخت و در امور داخلی آن کشور مداخله نخواهد کرد.(5)
1
از جنگ تبلیغاتی کنونی بین ایران و عراق، دو نمونه از مطبوعات دو کشور ذکر می‌شود.
روزنامة جمهوری اسلامی در شمارة امروز خود خبر داد که در ادامة تحرکات ضد رژیم بعثی عراق در لبنان، بازهم یک روزنامه‌نگار وابسته به عراق در بیروت به‌دست افراد ناشناس به قتل رسید. این روزنامه دراین‌باره نوشت: «بنا به اظهارات منابع خبری لبنان، یک روزنامه‌نگار چپ‌گرای لبنانی که در روزنامة اللواء کار می‌کرده است در نزدیکی خانة خود توسط افراد ناشناسی به قتل رسید و افراد مهاجم موفق به فرار شدند. یحیی حضوری از طرف‌داران حزب بعث عراق، سومین روزنامه‌نگاری است که در سال جاری در لبنان کشته می‌شود. دو خبرنگار دیگر نیز طی این مدت به ضرب گلوله زخمی شده بودند. یادآوری می‌شود که یحیی حضوری در سالهای 75 - 1974 سردبیری روزنامة اللواء را به عهده داشت.»(6)
1) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص10.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 9/6/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از کویت.
3) سیدمحمدصادق طباطبایی (زاده 1322) برادرِ همسر حجت‌الاسلام سیداحمدخمینی است.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 166، 10/6/1359، رادیو کلن آلمان‌غربی (بخش فارسی)، ساعت 21، 9/6/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از یونایتدپرس از واشنگتن.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری رویتر از بیروت.
در عراق نیز تبلیغات رسانه‌های رسمی و دولتی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران و رهبران آن به‌طور روزمره و با شدت در جریان است و معمولاً در این تبلیغات روانی، به‌طرز ناشیانه‌ای از ادبیات گروه‌های چپ نیز استفاده می‌شود. ازجمله آخرین شمارة هفته‌نامه الیرموک چاپ بغداد - که امروز منتشر شد - در مقاله‌ای با عنوان "این نابسامانی داخلی در ایران چه چیزی را درپی خواهد داشت؟" نوشت:
«مدتی است که ایران در وضعیتی از نابسامانی‌های داخلی به سر می‌برد که کلیة زمینه‌های زندگی را در بر گرفته است و نبرد و کشمکش بر سر قدرت که بین مراکز گوناگون قدرت در جریان است، روزبه‌روز شدیدتر می‌گردد و هریک از اطراف این نزاع سعی می‌کند که قدرت را در دستان خود قرار دهد و مهره‌های دیگر را از سر راه خود دور سازد. این کشمکش‌ها از لابه‌لای بیانات و حملات لفظی که بین آنان به‌طوردائم ردوبدل می‌شود، نمایان می‌گردد. و بدون تردید این حال و وضع، نمایی آشکار از نابسامانی همه‌جانبه‌ای است که به نهایتی ناگوار و ناخوشایند خواهد انجامید و بیانگر واقعیتی است که رژیم حاکم بر ایران با آن روبه‌روست.»
الیرموک در بخش دیگری از مقالة خود سران ایران را سرسپردة امپریالیسم می‌خواند و می‌نویسد: «در سایة این سرسپردگان است که اوضاع اقتصادی روزبه‌روز وامانده‌تر و بخش‌های صنعتی و کشاورزی دچار سردرگمی و رکود قابل‌ملاحظه‌ای گردیده است. که این امر مآلاً اثرات منفی مستقیم و خطرناکی را بر خلق‌های ستمدیدة ایران به بار آورده، به‌خصوص که این عملیات ویرانگری که کلیة بخش‌ها را در بر گرفته با بحران‌های سیاسی و اقتصادی توأم بوده است. ... لذا ایران در سایه این رژیم نامسلمان از ناامنی و بی‌ثباتی بیداد می‌کند و در همین گیرودار است که رژیم دچار ضعف و ناتوانی گردیده و تنها به دستور اربابان امپریالیستی خود عمل می‌کند. ... و این امر، رویارویی خلق‌های مبارز ایران علیه رژیم و پاسداران خمینی را به اثبات می‌رساند، ... و چهرة واقعی این رژیم مرتجع سلطه‌گر را برای همة جهانیان آشکار نموده است و مخالفت‌های توده‌ای که این رژیم با آن روبه‌رو می‌گردد، درواقع گویای آن است که خلق‌های ایران از این رژیم کاملاً بیزار گردیده و قاطعانه درصدد آن است که این رژیم را سرنگون نماید و خود را از چنگ خون‌آلود این رژیم سفاک نجات دهد. این خود دلیل قاطعی است بر اینکه مرحلة سقوط این رژیم هم‌اکنون آغاز گردیده است.»(1)
1
با اعزام کشتی‌های جنگی، توپخانه‌ها، تانک‌ها و چند گردان پیاده‌نظام و تکاور، رژیم صهیونیستی آمادة اشغال جنوب لبنان شده است. دراینزمینه، گزارش خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری تاس از بیروت، حاکی است: «نیروهای اشغالگر قدس مشغول تمرکز قوا در مرزهای جنوب لبنان می‌باشند. لازم به ذکر است که نیروهای تجزیه‌طلب [سرگرد سعد] حداد - که این منطقه را در
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 166، 10/6/1359، ص24، رادیو بغداد (بخش فارسی)، ساعت 13، 9/6/1359، به نقل از هفته‌نامه الیرموک.
تصرف خود دارند - توسط رژیم اشغالگر قدس حمایت می‌شوند.» براساس این گزارش‌ها: «3 لشکر توپخانه، 100 تانک و چندین گردان پیاده‌نظام به‌اضافة یک گردان (سر ببرها) که با نام رسمی کماندو شناخته می‌شوند، وارد این منطقه شده‌اند. کلیة شواهد حاکی‌از همکاری امریکا و دولت اشغالگر قدس برای یک حملة گستردة نظامی برعلیه لبنان و به‌قصد تصرف سرزمین‌های تازه می‌باشد. آنچه که مورد توجه است تمرکز وسیع کشتی‌های نظامی به‌اضافة دیگر سلاح‌های جنگی در این منطقه است. لازم به تذکر است از مدتی پیش نیروهای مزدور اسرائیل به‌وسیلة سرگرد سعد حداد عملاً بخش بزرگی از جنوب لبنان را اشغال کرده است.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری تاس از بیروت.
1
از اولین ساعات بامداد امروز، پاسگاههای مرزی قصرشیرین و سپس خرمشهر مجدداً زیر آتش شدید توپخانة عراق قرار گرفت. گزارش‌ها حاکی است ارتش عراق از ساعت 3 بامداد امروز، تمامی پاسگاههای مرزی این منطقه ازجمله تنگاب‌نو، یکه‌شان و خان‌لیلی را هدف آتشبارهای خود قرار داده است. در این درگیری‌ها یک جوانمرد ژاندارمری در تنگاب مجروح شد.(1)دراین‌خصوص، «به گزارش گروهان قصرشیرین در ساعت 3 بامداد، دراثر درگیری بین پاسگاه قلعه‌سفید و پاسگاههای عراقی مقابل پاسگاه مزبور یک گروهبان دوم ژاندارمری از ناحیة شکم زخمی و بلافاصله به شهادت می‌رسد. این درگیری تا ساعت 7 بامداد ادامه داشته است.»(2)همچنین، «به گزارش پاسگاه زینل‌کش و گروهان خان‌لیلی، در ساعت 8:30 دقیقة بامداد امروز، این پاسگاه ازطرف کشور عراق مورد حمله قرار گرفت که مأمورین به آتش آنها پاسخ دادند. این درگیری تا ساعت 11:30 دقیقه ادامه داشته است و نیروهای خودی تلفاتی نداشتند.»(3)
این درگیری‌ها همچنین در تنگ ترشابه به اوج خود رسید و تا ساعت 17 همچنان ادامه داشت. مسئول روابط عمومی سپاه قصرشیرین ضمن نقل این خبر، دلیل شدت درگیری در این منطقه را حساس‌بودن آن دانست و گفت به‌دلیل آنکه پاسگاه ترشابه ازنظر سوق‌الجیشی به اکثر پایگاه‌ها و پاسگاههای عراق مسلط است، بعثی‌ها بیشتر حملات خود را با هدف تصرف این پایگاه متوجه این منطقه کرده‌اند.(4)
روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور نیز در آخرین اطلاعیة خود از اوضاع مرزی قصرشیرین گزارش داد: «در ساعت 11 صبح امروز، درحالیکه تعدادی از افراد ارتش و مزدوران عراق جهت انجام مأموریت‌های تخریبی عازم مرز بودند در منطقة دربندجوق خسروی مین‌های آماده‌شدة آنها منفجر و تعداد 20 نفر از افراد ارتش بعث به هلاکت رسیدند و یک تانک، و یک دستگاه خودرو زیل آنها منهدم شد.»(5)
امروز همچنین از ساعت 6 بامداد، حملات مستقیم عراق به قصرشیرین آغاز شد و چندین توپ
1) روزنامه کیهان، 11/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) سند شماره 276729 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 10/6/1359؛ و - سند شماره 432219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (پست فرماندهی)، 10/6/1359، برابر اعلام ژاجا.
3) سند شماره 276731 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (رکن3)، 11/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تهران درارتباط‌با مسئول روابط عمومی سپاه قصرشیرین.
5) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص آخر، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور.
به نقاط مختلف شهر ازجمله خیابان خسرو سابق و چهارراه آبشار اصابت کرد. براثر این حملات تا ساعت 8 بامداد، 3 نفر کشته و 19 نفر از اهالی شهر مجروح شدند.(1)آتشباری عراق بر روی شهر قصرشیرین در ساعت 8 صبح با آتش متقابل نیروهای خودی برای ساعتی متوقف شد.(2)اما یک ساعت بعد، مجدداً از سر گرفته شد و در ساعت 10:40 دقیقه براثر اصابت گلوله‌های توپ به خانه‌های سازمانی چهل‌دستگاه این شهر، به چندین خانه خساراتی وارد آمد.(3)
حملات آتشباری عراق تا نزدیک ظهر همچنان ادامه داشت. در این حملات همچنین ساختمان‌های شرکت نفت مورد هجوم واقع شد که درنتیجه انبار آن منطقه تعطیل شد و عوامل شرکت نفت ساختمان‌های مزبور را ترک کردند.(4)
این درحالی است که هم‌زمان، اقدامات عوامل داخلی عراق نیز کم‌وبیش ادامه دارد. ازجمله شهربانی جمهوری اسلامی اعلام کرد که «در ساعت 6 بامداد امروز، به‌وسیلة عدهای مهاجم در نزدیکی این شهر واقع در حوزة استحفاظی ژاندارمری، راه بر اتومبیلی که به‌طرف قصرشیرین درحال حرکت بود، بسته و به‌سوی آن تیراندازی می‌کنند. درنتیجه یکی از افراد جمعی تیپ اباذر از ناحیة پا مجروح می‌شود.»(5)
در یک حادثة دیگر، در منطقة سرپل ذهاب، یک کمپرسی حامل 6 سرنشین، در بیست کیلومتری این شهر با مینی که مهاجمان کار گذاشته بودند، برخورد کرد و منفجر شد. براثر این انفجار 2 سرنشین کمپرسی شهید شدند. درپی این حادثه، گروه 7 نفری پاسداران سرپل ذهاب به محل رفتند و موفق شدند یک مین را در تنگ حمام کشف و خنثی کنند.(6)
از سوی دیگر، به گزارش مسئول روابط عمومی سپاه مرکز: «حدود 50 نفر از اهالی قلخانی که فریب رژیم بعثی عراق را خورده بودند با تحویل‌دادن سلاح‌های خود به دامن جمهوری اسلامی پناهنده شدند.» وی دراین‌مورد افزود: «نخست سرکردگان این گروه سلاح‌های خود را تحویل دادند و قرار است 600 تن از عشایر ایل مزبور خود را به مقامات مسئول معرفی کنند.»(7)
1
تحرکات و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات و ساخت سنگرها و استحکامات مختلف، همچنین پروازهای شناسایی و تجاوز هوایی ازسوی عراق، امروز ادامه یافت تا جایی که گزارش شد: «اخیراً نقلوانتقالات جالب‌توجهی از ارتش عراق در منطقة نوار مرزی آبادان و خرمشهر مشاهده گردیده و احتمال هرگونه خطر و حمله هوایی وجود دارد.»(8)همچنین، «برابر گزارش امروز ستاد اروند، نیروهای عراقی در منطقه مرزی شلمچه با کندن سنگر و پیاده‌نمودن نفرات و گشت‌زنی خودروها، به فعالیت پرداخته و سنگرهایی احداث [کرده‌اند] که 30 الی 40 نفره می‌باشد و در هر سنگر خمپاره‌انداز نصب نموده‌اند.»(9)یک خبر مشابه دیگر حاکی است که «دولت عراق روبه‌روی [پاسگاه] فعلیه در خرمشهر و روبه‌روی پاسگاه اروندکنار مشغول فعالیت و احتمالاً ساختن استحکامات می‌باشد.»(10)
1) سند شماره 277148 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 10/6/1359؛ و - سند شماره 276730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، 10/6/1359؛ و - سند شماره 34371 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) مرکز فرماندهی به وزارت کشور (دفتر امور انقلاب)، 10/6/1359، برابر گزارش مجدد ناحیه ژاندارمری کرمانشاه.
2) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 94556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره کل امور انتظامی وزارت کشور به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، 19/6/1359، برابر گزارش شهربانی جمهوری اسلامی، 10/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 11/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) سند شماره 94584 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس کل حراست صنعت نفت به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، 10/6/1359؛ و - سند شماره 141651 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، جلد 1، ص278، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 11/6/1359.
5) سند شماره 43227 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 10/6/1359، برابر اعلام شاجا.
6) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
7) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
8) سند شماره 276754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن2 و رکن3)، 10/6/1359، رونوشت به گروهان خان‌لیلی و سومار.
9) سند شماره 378487 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 10/6/1359؛ و - سند شماره 423637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان به واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر، 11/6/1359، ص1، برابر خبر لشکر92 زرهی خوزستان مستند به گزارش ستاد اروند.
10) سند شماره 343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه سوم دریایی خرمشهر (عملیات و اطلاعات) به فرماندهی هنگ ژاندارمری آبادان (رکن2)، 10/6/1359.
اما جدی‌ترین تهدید و اقدام خصمانة امروز عراق در این منطقه صورت گرفت. به گزارش مرکز فرماندهی لشکر92 زرهی، «در ساعت 20 امروز، تعداد 2 هزار نفر از افراد عراقی با تعدادی تانک در نزدیکی آخرین پاسگاه ژاندارمری خرمشهر بین بصره و گرمک‌علی درحال حرکت به‌سوی خرمشهر مشاهده شده و قصد حمله به خرمشهر را دارند.»(1)در همین حال، عراق به نیروهای گارد مرزی خود در بصره دستور داده که هرگونه تجاوز علیه عراق را در نوار مرزی با آتش توپخانه شدیداً سرکوب کنند.(2)
تمهیدات و تحرکات اخیر و به‌خصوص امروز عراق در نوار مرزی خوزستان، به‌ویژه آبادان و خرمشهر، باعث شد که امروز ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خوزستان خواستار ایجاد تغییر و تحول و تقویت مواضع و استحکامات مرزی توسط لشکر92 زرهی در مقابل این تقویت محرز و قابل‌توجه عراق در این مناطق، به‌ویژه منطقة مرزی شلمچه گردد.(3)در یک اقدام دیگر، امروز گروهان سوم مهندسی از لشکر92 زرهی با 2 افسر، 15 درجه‌دار و 16 سرباز به تیپ3 دشت آزادگان اعزام گردید تا از منطقة سوبله تا طلائیه، اقدام به ایجاد سنگر و مواضع برای این تیپ کند.(4)
همچنین از آذربایجان‌غربی خبر می‌رسد که ساعت 22:30 امروز، یک فروند هواپیمای عراقی ازطریق پیرانشهر به حریم هوایی ایران حمله کرد که با آتش پدافند مستقر در منطقه متواری شد.(5)
1
همراه با تحرکات و اقدامات تأمینی و ایذایی عراق در مرزهای خوزستان، به‌ویژه منطقة خرمشهر و آبادان، عوامل داخلی وابسته به عراق، موسوم به خلق عرب در مرزهای مجاور مناطق مختلف خوزستان ازجمله از حدود شعیب (شویب) تا سعلف به فعالیت و تحرکات خود به نفع عراق و علیه جمهوری اسلامی ایران ادامه می‌دهند. دراینزمینه گزارش منابع اطلاعاتی ژاندارمری خوزستان حاکی است: «وضعیت جبهه [عوامل داخلی وابسته به] عراق از سه گروه به شرح زیر تشکیل و از حدود شعیب [شویب] تا سعلف ادامه دارد: 1. گروه اول تعداد آن 40 نفر و سرپرست گروه شخصی به نام "شیخ مکی" بوده که در حدود 10 روز پیش، شیخ مکی به‌اتفاق 20 نفر از اعضای گروه خود را تسلیم مقامات ایرانی نموده [است] که اطلاع پیدا نموده عراقی‌ها 20 نفر دیگر گروه [وی] را دستگیر نموده‌اند. 2. گروه دوم، سرپرست گروه شخصی به نام کریم واغی (ایرانی) ساکن "ابوجاموسی" [ابوجاموسه است که] مدار [فعالیت] گروه برحسب موقعیت و مأموریت کم و زیاد می‌شود و فعالیت آنان در حدود هورالعظیم می‌باشد. درضمن این گروه وظیفه دارد ازطریق آب20 "کاوزن" و "جراحیه" و عشیره‌های اطراف و همچنین ابوجاموسی که سرپرست گروه بیشتر در آنجا فامیل و آشنا دارد و کار آنها تخریب تأسیسات و حمله به پاسگاههای این مناطق و استخدام عامل برای عراق می‌باشد [، اقدام نماید]. 3. گروه سوم، سرپرست آن "خلف یعقوب" است که این شخص در حدود 5 ماه پیش بازنشسته شد و سرپرست گروه را برادر "خلف"، "حمید" عهده‌دار است.»(6)
1) سند شماره 409053 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به فرماندهی گردان221 سوار زرهی، 11/6/1359؛ و - سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خوزستان، 13/6/1359، ص3، به نقل از فرماندهی لشکر92 زرهی خوزستان؛ و - سند شماره 42880 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز و کلیه واحدهای تابعه، 11/6/1359.
2) سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2، 10/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
3) سند شماره 423637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ریاست رکن سوم ستاد لشکر92 زرهی، ص2، 11/6/1359.
4) سند شماره 409317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 13/6/1359، برابر خبر رسیده از لشکر92 زرهی، 10/6/1359.
5) سند شماره 425498 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 11/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 12/6/1359، ص4.
6) سند شماره 287196 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان به واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر، آبادان و دشت آزادگان، 15/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن2)، 10/6/1359.
1
درحالیکه در مرزهای آبادان و خرمشهر تحرکات عراق هرروز نسبت به روزهای گذشته افزایش بیشتری می‌یابد، در داخل شهر آبادان جریان دادگاه رسیدگی به پروندة متهمان فاجعة آتش‌سوزی سینما رکس، از یک‌سو و تبلیغات شدید گروه‌های چپ و هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای نمایشی جلوه‌دادن دادگاه و نیز تحریک خانواده‌های داغدار قربانیان این فاجعه از سوی دیگر، اذهان عمومی را به خود معطوف داشته و فضای ملتهب شهر تحت‌تأثیر این جریان‌ها از اوضاع مرزی بی‌خبر مانده است.
درخصوص پخش‌نشدن فیلم دادگاه مزبور از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران که بهانة خوبی برای سوءاستفاده، به دست گروه‌های سیاسی شهر داده است، امروز اعلام شد که «حجت‌الاسلام علی قدوسی، دادستان کل انقلاب اسلامی، در یک گفت‌وگوی کوتاه درزمینة جریان دادگاه متهمین سینما رکس آبادان، در پاسخ به این سؤال که چرا محاکمة این دادگاه مهم در تهران انجام نشده و نیز چرا خبرهای کامل و گویاتری از این محاکمه در اختیار مردم قرار نمی‌گیرد، گفت: البته اینکه چرا متهمان حادثة سینما رکس در تهران محاکمه نمی‌شوند روشن است؛ زیرا جرم در آبادان واقع شده و شواهد و آثاری که در محل هست همیشه گویاتر است برای اثبات جرم تا شواهدی که از دور، آن هم با فاصلة زمانی دو سال و اندی که از این مسئله گذشته است. می‌دانید که در آنجا گروه‌های مخالف تبلیغاتی می‌کردند که به‌اصطلاح بگویند که دستگاه فعلی خودش تعمد دارد که این محاکمه را به عقب بیندازد و لذا به همین دلایل مدتی تحصن کردند و طبق اطلاعی که ما داشتیم اکثر متحصنین از اعضای خانوادة شهدا نبودند بلکه اکثراً از گروه‌های دیگری بودند که به آنها ملحق شده بودند و این مسئله را درپی هدف‌های خود دامن می‌زدند. البته ما قبلاً چندین‌بار بازپرس فرستاده بودیم و همه اینها معتقد بودند که محاکمات در تهران انجام بگیرد، ولی ما صلاح ندانستیم، زیرا این حربه‌ای [است] برای آن گروه که ثابت کند حرف آنها درست است و ما می‌خواهیم محاکمه [را] دور از چشم شواهد و گواهان انجام دهیم و به این جهت بود که تصمیم گرفتیم محاکمه را در آبادان انجام دهیم.» قدوسی افزود: «فکر می‌کنم در اینجا لازم باشد از رادیو تلویزیون گله کنم که اکثر محاکمات را ضبط می‌کند، لیکن به‌موقع مردم را از آنها مطلع نمی‌نماید. ...»(1)
2
تحرکات، درگیری‌ها و اقدامات ایذایی گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق مختلف کردنشین امروز نیز ادامه داشت.
در یک درگیری بین مهاجمان ضدانقلاب و نیروهای ژاندارمری در منطقۀ سنندج در ساعت 9 شب، یک جوانمرد شهید و یک استوار زخمی شد.(2)
سخنگوی سازمان پیشمرگان مسلمان کرد شاخة سنندج نیز اعلام کرد: «در درگیری امروز بین ضدانقلابیون و نیروهای انقلابی در منطقة آویهنگ، یکی از برادران سرباز شهید و یک تن دیگر از سازمان پیشمرگان مسلمان کرد به گروگان گرفته شد. در این درگیری به مهاجمان نیز تلفات سنگینی وارد آمد.»(1)
همچنین به گزارش شهربانی پاوه در ساعت 1 بامداد امروز، در گردنة رشکا و نوسود بین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پاوه و مهاجمان مسلح ضدانقلاب درگیری رخ داد که درنتیجه یک نفر از افراد سپاه پاسداران به شهادت رسید(2)و 2 نفر مجروح شدند.(3)
گزارش امروز یک منبع اطلاعاتی خودی حاکی است: «اخیراً نمایندة شیخ عثمان [نقشبندی] در روستاهای نوسود برای مردم سخنرانی کرده و به آنها گفته است که در حدود 2 هزار نفر از افراد مسلح دمکرات، کومه‌له، فدائیان خلق و سربازان عراقی و عناصر حزب رستگاری آماده‌اند با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مقابله کنند و نخواهند گذاشت که نوسود به تصرف افراد دولتی درآید.»(4)
اطلاعیة سپاه پاسداران غرب کشور نیز حاکی است: «براثر شلیک آر.پی.جی7 مزدوران وابسته به بعث عراق در نوار مرزی پاوه، یک پاسدار شهید و 3 نفر دیگر زخمی شدند.»(5)
دراینحال، طولانی‌ترین درگیری از ساعت 19 امروز تا ساعت 8 صبح روز بعد، بین مهاجمان ضدانقلاب و پاسداران و پیشمرگان مسلمان و نیروهای ارتش در منطقة باینگان رخ داد. این درگیری با حملة عوامل وابسته به رژیم عراق ازطریق کوه ماکوان و روستای زردوئی از توابع پاوه، به‌وسیلة خمپاره و سلاح‌های سنگین به شهر باینگان آغاز شد و با مقابلة 12 ساعتة نیروهای خودی، مهاجمان ضدانقلاب پس از تحمل تلفات سنگین مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری یک پاسدار محلی شهید و یک نفر دیگر زخمی شد. طبق این گزارش، سپاه باینگان نیاز شدیدی به مهمات سلاح سنگین دارد.(6)
دربارة نقلوانتقالات و تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین، یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است که در اطراف جادة بانه - سردشت، مقدار زیادی سنگربندی شده است و ضمناً صبح امروز تعدادی لندرور افراد مسلح ضدانقلاب را اطراف پل کولپه پیاده کرده و افراد مزبور ازطریق ارتفاعات به‌سمت بانه سرازیر شده‌اند.(7)گزارش نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی نیز حاکی است: «امروز حدود 50 نفر از مزدوران عراقی که به زبان عربی تکلم می‌نموده‌اند ازطریق شیلر وارد ایران شده و پس از شناسایی، منطقه را ترک نموده‌اند.»(8)
دراینحال، در بازرسی از محل یک دفتر آموزش رانندگی در سنندج که متعلق به یک استوار بازنشستة ارتش است، مدارک متعددی علیه نظام جمهوری اسلامی به دست آمد. گزارش خبرگزاری پارس از سنندج دراین‌مورد حاکی است: «امروز دفتر آموزش رانندگی "شهریار" متعلق
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4.
2) نام آن شهید حسین کتوئی و سومین فرزند شهید از این خانواده تهرانی است. (روزنامة جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4.)
3) سند شماره 43226 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاون عملیات و اطلاعات)، 10/6/1359، بنا به گزارش شهربانی پاوه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4.
4) سند شماره 34367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص260، از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن2) به دفتر ریاست جمهوری اسلامی ایران، 10/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص‌آخر، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران غرب.
6) سند شماره 42887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) سند شماره 141650 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی غرب)، 13/6/1359؛ و - سند شماره 141646 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص201، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 13/6/1359؛ و - سند شماره 43101 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص199، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 12/6/1359.
8) سند شماره 94549 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص215، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 22/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
به ابراهیم محمدی یکی از وابستگان رژیم منفور پهلوی به‌وسیلة پیشمرگان مسلمان کرد مورد بازرسی قرار گرفت و مدارک زیر کشف شد: پرونده‌های کانون شماره 1086 حزب منحله رستاخیز، نشریه‌ها، دعوت‌نامه‌ها و تراکت‌های حزب، مقدار زیادی کتاب کمونیستی، نشریه و اعلامیه‌های گروه‌های سیاسی که بیشتر آنها متعلق به کومه‌له است، عکس‌هایی از قاسملو، عزالدین و جلال‌الدین حسینی، عکس و پوسترهای بسیار زیادی از خاندان منحوس پهلوی؛ نوشته‌ها و اشعار سروده‌شده در وصف شاه معدوم، نوار سخنرانی در جریان تحصن اسفندماه استانداری سنندج علیه جمهوری اسلامی و تعداد زیادی دسته چک متعلق به بانک‌های مختلف. دراین‌مورد یکی از مسئولان سازمان پیشمرگان مسلمان کرد گفت: ابراهیم محمدی استوار بازنشسته، رئیس کانون 1086 حزب رستاخیز و به‌احتمال‌زیاد یکی از ساواکی‌های فعال سنندج همان کسی است که در تحصن استانداری که در اسفندماه گذشته ازسوی کومه‌له جهت اخراج پاسداران از سنندج ترتیب یافته بود نقش فعالی داشت و نوار یکی از سخنرانی‌هایش به زبان کردی علیه پاسداران و رژیم جمهوری اسلامی موجود است. وی اضافه کرد که ابراهیم محمدی - که درحالحاضر متواری است - خود را برای شورای شهر سنندج کاندید کرده بود که با مدارک به‌دست‌آمده به نظر می‌رسد کاندیدشدن این فرد نیز به‌وسیلة کومه‌له طرح‌ریزی شده بود. ...»(1)
از سوی دیگر، در ادامة اعزام نیرو به منطقة غرب کشور، گزارش خبرگزاری پارس حاکی است: «یک ستون ارتشی مرکب از 36 درجه‌دار و سرباز هنگ ژاندارمری سمنان امروز در میان بدرقة گرم استاندار، مقامات محلی و اقشار مختلف مردم برای مقابله با ضدانقلاب عازم غرب کشور شدند.»(2)
1
در آذربایجان‌غربی، امروز علاوه‌بر مهاباد، مناطقی در شاهین‌دژ، تکاب، میاندوآب، ارومیه، سلماس و قطور براثر اقدامات ایذایی گروه‌های مسلح غیرقانونی ناآرام بود.
وضعیت شهر مهاباد و اطراف آن همچنان بحرانی و متشنج است و گروه‌های مسلح معاند با نظام مدام به مقرهای سپاه و ژاندارمری این شهر حمله می‌کنند. امروز نیز مجدداً و برای چندمین روز متوالی مهاجمان مسلح ضدانقلاب به مقر سپاه مهاباد حمله کردند که براثر اصابت گلولة خمپاره، به ساختمان سپاه آسیب وارد شد.(3)دراین‌باره، همچنین گزارش خبرگزاری پارس از ارومیه به نقل از استاندار آذربایجان‌غربی، حاکی است: «دراثر تیراندازی مهاجمان مسلح غیرقانونی به پادگان مهاباد یک سرباز شهید و سرباز دیگری زخمی شد.» استاندار آذربایجان‌غربی افزود: «پس از حملة مهاجمان، پادگان نیز شروع به تیراندازی متقابل کرد و درنتیجه 6 تن از مهاجمان کشته و 27 تن زخمی شدند.» این گزارش در ادامه می‌افزاید: «خبرنگار خبرگزاری پارس از ارومیه، کسب اطلاع کرد گروه‌های ضدانقلاب کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق در مهاباد درصددند این شهر را صحنة برادر کشی تازه‌ای کنند و فعل‌وانفعالات و تهیة مقدماتی که برای ایجاد سنگربندی و
1) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص13؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 167، تاریخ 11/6/1359، ص4، سمنان - خبرگزاری پارس، 10/6/1359.
3) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 10/6/1359، ص7.
استحکامات ازسوی این گروه‌ها انجام می‌گیرد مؤید این قصد سوء به شمار می‌رود.»(1)
دراینحال، خبرگزاری پارس به نقل از فرماندار میاندوآب، دربارة پاکسازی روستاهای اطراف شاهین‌دژ و تکاب گزارش داد: «برادران ارتشی و سپاه پاسداران گردنه پل ساروق و 24 روستای دیگر را در این منطقه از وجود عناصر مسلح غیرقانونی پاکسازی کردند و در چند روز اخیر واحدهای ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران 20 کیلومتر در محور شاهین‌دژ و تکاب پیشروی کردند.» فرماندار میاندوآب امروز همچنین گفت: «مهاجمان مسلح غیرقانونی که مجهز به سلاح‌های سنگین و سبک بودند با دادن تلفات سنگین، در درگیری گردنة ساروق مجبور به عقب‌نشینی شدند و در این درگیری که حدود 15 روز ادامه داشت، 2 تن از برادران سرباز و یک پاسدار شهید [شدند] و یکی از اهالی روستای پهلوانی نقص عضو پیدا کرد.» بنا به این گزارش، «برادران ارتشی و پاسداران در پیشروی خود روستاهای بادمحمود، فیض‌آباد، قره‌قر، اغسقل، ترمستی، یحرلو، قزقاپان‌ترک، باشباواق، کریم‌آباد، پل و دره ساروق، چهارقلعه، حسن‌آباد، شیرمحمد، آنقود، احمدآبادِ علیا و سفلی، چراغ‌تپه‌ها، یارعزیز، زره‌سوران، الوچلی، تازه‌کند، آغ‌دره‌ها، امین‌آباد و تمام ارتفاعات مشرقی [مشرف] به روستاها را از وجود عناصر ضدانقلاب پاکسازی کردند. پس از عملیات پاکسازی، اهالی روستای یارعزیز که از خانه و کاشانة خود کوچ کرده بودند به محل سکونتشان بازگشتند.» فرماندار میاندوآب با اشاره به پاکسازی روستاهای احمدآباد علیا و سفلی خطاب به اهالی این روستاها که در بخشداری بوکان به سر می‌برند یادآور شد اهالی این روستاها می‌توانند جهت رسیدگی به کار و زندگی خود، به روستاهایشان بازگردند.(2)
همچنین در ساعت 2:30 بامداد امروز، بمبی مقابل گاراژ شخصی به نام مصطفی کرد در کوچة تنورچی‌های ارومیه، منفجر شد که تلفات جانی نداشت، ولی به در گاراژ و اتومبیل داخل آن خساراتی وارد آمد.(3)
از منطقة سلماس نیز خبر می‌رسد که «ساعت 21 امروز، به‌هنگام مراجعت فرمانده هنگ ژاندارمری ارومیه، از سلماس به ارومیه با اکیپ همراه خود، در بین راه سنجی به تازه‌شهر، مورد حملة مهاجمان [ضدانقلاب منطقۀ] سنجی قرار می‌گیرند که یک نفر جوانمرد از گروهان ژاندارمری سنجی شهید و یک استوار ژاندارمری نیز به‌شدت زخمی می‌شود.»(4)
همچنین، یک گزارش حاکی است: «تعداد 20 نفر مسلح به سلاح‌های مختلف به قریه دیشوان وارد و ساعت 20 امروز ازطریق چهارستون گردنه رویان به‌سمت قطور حرکت کرده‌اند و قصد خرابکاری در خط‌آهن و جاده‌ها و یا حمله به پایگاه‌ها و یا کمین در جاده و گروگانگیری از پرسنل نظامی را دارند.»(5)
1) روزنامه کیهان، 11/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 12/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 12/6/1359، ص4؛ و - روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص1، همگی به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 11/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
4) سند شماره 42891 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 11/6/1359، برابر اعلام لشکر64 ارومیه مستند به گزارش ژاندارمری سلماس؛ و - سند شماره 425503 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 10/6/1359.
5) سند شماره 94790 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (خوی)، ص125، گزارش ژاجا (رکن2) دایره اطلاعات، 2/7/1359.
1
باتوجهبه درگیری‌های مناطق کوهستانی غرب کشور، موضوع آموزش پاسداران انقلاب برای افزایش بازدهی در این مناطق، مورد توجه مسئولان سپاه قرار گرفته است و اجرای دوره‌های چتربازی برای چند استان کشور، با همکاری نیروهای زبدة ارتش در شیراز آغاز شده است.
دراینزمینه، مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران شیراز اعلام کرد که چندی پیش، اولین دورة آموزش‌های رزمی و چتربازی افراد سپاه پاسداران فارس که در شیراز تشکیل شده بود به پایان رسید. هم‌اکنون لزوم برگزاری این دوره‌های آموزشی به‌لحاظ اهمیتی که در وضعیت فعلی و به‌منظور جلوگیری از پیشامدهای احتمالی دارد، هرچه بیشتر احساس می‌شود. وی همچنین درمورد مدت زمان این دوره‌ها گفت: «این دوره‌ها یک ماه و نیم طول می‌کشد و دورة جدید متشکل از گروه کثیری از برادران سپاه پاسداران از شهرهای مختلف کشور ازجمله تهران، مشهد، اصفهان از دیروز شروع به یادگیری آموزش‌های فوق کردند.» وی افزود: «تصمیم داریم این دوره‌ها را مرتب ادامه دهیم تا انشاءالله بتوانیم به یک سطح جالبی در سپاه برسانیم.»(1)
2
اخبار و گزارش‌های حوادث مربوط به فعالیت‌های هواداران گروه‌های چپ در شهرهای مختلف ایران، تقریباً به‌طور روزانه در رسانه‌های مختلف کشور و نیز نشریات خود این گروه‌ها منعکس می‌شود.
به گزارش روابط عمومی سپاه بوشهر، «درپی کشف یک خانة تیمی متعلق به سازمان پیکار در راه آزادی طبقة کارگر در محلی به نام بمنانع توسط واحد تحقیقات سپاه پاسداران بوشهر، مقداری وسایل چاپ و تکثیر و چندین هزار اعلامیه و کتاب علیه جمهوری اسلامی و مقداری پول و وسایل دیگر به دست آمد.»(2)
از زاهدان نیز خبر می‌رسد که «به‌دنبال درخواست معلمین اخراجی آموزش‌وپرورش ایرانشهر مبنی‌بر اجازة تظاهرات از شورای تأمین شهرستان ایرانشهر این اطلاعیه منتشر شد: اجازة تظاهرات که در تاریخ دهم شهریور توسط معلمین درخواست گردیده بود بدین‌وسیله و باتوجهبه اوضاع منطقه و جلوگیری از تشنج بیشتر و برابر مقررات، اجازة تظاهرات به هیچ گروه و دستهای داده نمی‌شود و از مردم مسلمان ایرانشهر نیز خواسته می‌شود در تظاهرات شرکت نکنند.»(3)
در تهران، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی در گزارشی اعلام کرد: «برابر خبر واصله از صبح امروز، تعداد قابل‌توجهی از هواداران و اعضای سازمان چریک‌های فدایی در فلکة دوم و چهارم خزانة فرح‌آباد تهران اجتماع کرده و ضمن پخش اعلامیه‌ها و نشریات مختلف سازمان که عمدتآً حمله به دولت آقای رجایی و حزب جمهوری اسلامی است، مبادرت به شروع بحث‌های جنجال‌انگیز و تحریک‌کننده می‌نمایند تا جایی که احتمال درگیری است. مثلاً در بحث‌های خود عنوان می‌کنند که حزب جمهوری اسلامی قصد بمباران تمام مناطق کردنشین و
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 10/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از شیراز.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 10/6/1359، ص11، خبرنگار انقلاب اسلامی از بوشهر به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوشهر.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 167، 11/6/1359، ص4، زاهدان - خبرگزاری پارس، 10/6/1359.
سرکوبی خلق کرد را دارد؛ دولت آقای رجایی تماماً از حزب جمهوری اسلامی و ارتجاعی است. نامبردگان روی سوابق و عملکرد اعضا و رهبران سرشناس حزب تبلیغات مغرضانه و مسموم می‌کنند و مردم عادی از این موضوع ناراحت هستند.»(1)
یک گزارش دیگر از ستاد مشترک ارتش خبر از تحرکات گروه‌های به‌ظاهر سیاسی در جنگل‌های آمل می‌دهد. بنا به این گزارش، «در جنگل‌های اطراف آمل حرکت‌های مشکوک دیده شده که اقداماتی ازطریق گروه‌های مخالف درزمینة حمل‌ونقل اسلحه و همچنین استقرار و تعلیمات افراد در جنگل انجام می‌شود.»(2)
دراینحال، امروز روابط عمومی دادستانی انقلاب با صدور اطلاعیه‌ای از مسئولان حزب توده خواست خود را ظرف مدت 48 ساعت برای توضیح مطالبی درخصوص روزنامة نامة مردم (ارگان حزب توده)، معرفی کنند. در غیر این صورت، دادستانی مکلف به تعقیب قانونی مسئولان می‌باشد.(3)
1
امروز بخش فارسی رادیو صدای امریکا در برنامة صبحگاهی خود اعلام کرد: «دریادار مدنی، فرمانده پیشین نیروی دریایی ایران، که نامزد احراز مقام ریاست‌جمهوری نیز بود، از ایران خارج شده است.» این رادیو افزود: «مدنی به عضویت مجلس اسلامی نیز برگزیده شد، ولی اعتبارنامه‌اش به تصویب نرسید و برخی از عناصر تندرو مجلس نیز خواستار دستگیری و محاکمة وی شدند. گفته می‌شود که مدنی با هواپیما و از جنوب ایران برای پیوستن به دکتر شاپور بختیار، نخست‌وزیر پیشین ایران، به پاریس رفته است.»(4)
2
به‌دنبال دستگیری چند تن از اعضای دایرة اسقفی اصفهان و کرمان، امروز علی‌اکبر پرورش نمایندة اصفهان و نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی، اسنادی را دربارة دایرة اسقفی اصفهان در اختیار خبرگزاری پارس قرار داد.
پرورش در گفت‌وگو با این خبرگزاری اظهار کرد: «میسیونرهای مذهبی در ایران که به ابتکار انگلستان پایه‌گذاری شده است، ازجانب انگلستان و امریکا مشترکاً در تحت حمایت قرار می‌گیرند و ثمرة جاسوسی خود را در اختیار این دو کشور قرار می‌دهند.» وی افزود: «اسناد و مدارک افشاشده ازسوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اصفهان وابستگی این گروه را به امریکا و انگلیس و رژیم اشغالگر قدس به‌خوبی مشخص می‌کند. به‌عنوان‌نمونه، در یکی از اسناد که در تاریخ 30 دسامبر 1960 از سفارت انگلیس به دایرة اسقفی اصفهان نوشته شده است، از ملکه الیزابت به‌عنوان مادر کلیساهای اسقفی یاد شده و تأکید می‌شود که پس از مراسم نماز برای رئیس‌جمهور امریکا دعا کنند. در سند دیگری دررابطه‌با توطئة کودتای
1) سند شماره 43223 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران و کمیته مرکزی انقلاب اسلامی، 10/6/1359.
2) سند شماره 409284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص4، برابر اعلام سماجا3 (مرکز فرماندهی).
3) روزنامه کیهان، 10/6/1359، ص2، به نقل از روابط عمومی دادستانی انقلاب اسلامی.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 167، تاریخ 11/6/1359، ص32، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 8، 10/6/1359.
نافرجام در ایران ذکر شده که 000,000,500 دلار امریکایی [به] وسیله سازمان سیا برای دایرة اسقفی فرستاده شده که بین ضدانقلابیون توزیع نماید.» پرورش دربارة اسقف حسن دهقانی نیز گفت: «وی کشیش کلیسای لوقا بوده که با استفاده از احساسات مذهبی جوانان و تبلیغات سوء سعی در فریب جوانان داشت. چون مسئله مشکوک به نظر می‌رسید، گروهی اعمال و رفتار دایره اسقفی را تحت نظر گرفته و متوجه شدند که مسئلة تبلیغات مذهبی فریبی بیش نیست و در پس تبلیغات مذهبی، حرکت‌های مشکوک سیاسی است که به مسائل شکل می‌دهد.»
وی در پایان اسناد دیگری درمورد جاسوسی دایرة اسقفی در اختیار خبرنگار خبرگزاری پارس قرار داد و گفت: «اسناد بسیاری دررابطه‌با حقوق‌های ثابت و فوق‌العاده‌هایی که سفارت امریکا برای میسیونرهای شاغل در دایره اسقفی اصفهان می‌فرستاد به دست آمده است. همچنین اسنادی که مربوط به اسرار نظامی ایران ازقبیل پایگاه‌های هوایی و دریایی و اسامی پرسنل نیروی هوایی و نقشه‌های فنی پالایشگاه اصفهان و پایگاه هوایی منجیل به‌وسیلة دایرة اسقفی تهیه و برای مأموران سیا فرستاده شده است.» پرورش افزود: «اسناد به‌دست‌آمده به‌روشنی بیانگر ارتباط مستقیم دایرة اسقفی با شبکة رادیو و تلویزیونی امریکا و انگلیس که درواقع بنگاه‌های خبرپراکنی امپریالیسم و صهیونیسم بین‌الملل هستند، می‌باشد.» این نمایندة مجلس شورای اسلامی دربارة روابط جمهوری اسلامی ایران با انگلیس گفت: «این مسئله مستلزم ترجمة اسناد فاش‌شده ازسوی سپاه پاسداران اصفهان است و اگر بیش از این مطلب روشن شود طبیعی است که دولت و مجلس باید درمورد آنها تصمیم قاطع بگیرند.»(1)
1
رایزنی‌ها و گفت‌وگوها درباره انتخاب و گزینش وزرای کابینة دولت جدید، میان دو جناح حاکم بر کشور، در چند روز اخیر ادامه یافته و اکنون بیشتر به مجادله و مناقشه بدل گشته است. امروز باوجود توصیة حجت‌الاسلام انواری و برخی دیگر از نمایندگان همسو با بنی‌صدر به وی، مبنی‌بر عدم قرائت نامه‌های او (بنی‌صدر) به مجلس شورای اسلامی و نیز به امام خمینی،(2)متن این نامه‌ها و پاسخ امام به بنی‌صدر در مجلس قرائت شد و نهایتاً شبانگاه جلسه‌ای دراین‌باره با شرکت بنی‌صدر، رجایی، هاشمی رفسنجانی و دیگران تشکیل شد که تکلیف نهایی بازهم چندان روشن نشد.
در نامة بنی‌صدر به مجلس شورای اسلامی که امروز در مجلس قرائت شد، آمده است: «به آقای محمدعلی رجایی نخست‌وزیر، گفته بودم جز وزرای کشور و دفاع دربارة دیگر وزیران نظر نمی‌دهم. از بابت رویة سکوت که بنا گذاشته بودم در پیش بگیرم از فهرستی که ایشان در اختیار من گذاشته‌اند کسانی هستند که دربارة بعضی [از] آنها نظر موافق دارم، دربارة تنی چند نمی‌توانم حتی بی‌نظر باشم. بااین‌همه، کار را به نظر آن مجلس محترم می‌گذارم. نظر خودم این است که اجرای تام و تمام قانون اساسی در این موقعیت حساس، از هر کار دیگر به صواب نزدیک‌تر، بلکه عین صواب است.»
سپس متن نامة رئیس‌جمهور به امام به این شرح خوانده شد:
«بسمه‌تعالی، به عرض می‌رساند، امروز بعدازظهر آقای رجایی آمد فهرست وزرا را آورد. غیر از یکی دو تغییر غیراساسی، همان فهرست قبلی است، حتی دو مورد وزارت بازرگانی و کشور را نیز دو نفر گذاشته که مجلس رأی بدهد. نامهای هم نوشته است که به نظر می‌رسانم. به این ترتیب بنا بر همان فهرست است و در آن فهرست اسامی که در جلو آنها علامت گذاشته‌ام همان‌ها هستند که صلاحیتشان برای انتخاب محرز نیست. برای اینکه نمونه‌ای معروض کرده باشم به‌عنوان وزیر همان کسی معرفی شده است که گزارش کذایی را دربارة اطرافیان من تهیه و به خدمت شما آورده است و تقاضای مصرانه کرده بودم رسیدگی و دروغ و راستش معلوم شود. با آقای رجایی بسیار صحبت کردم و فرمایشات صبح شما را که باید با هم تفاهم کنید و همه خدمتگزار اسلام باشید و تضعیف هیچ ارگانی، نه رئیس‌جمهوری و نه مجلس، سود کشور نیست، را گفتم. معلوم شد اعضای هیئت وزیران مثل خود نخست‌وزیر لایتغیرند. با هم در متن نامة ضمیمه موافقت کردیم که به مجلس بنویسم. می‌فرستم، هرطور می‌فرمایید عمل می‌کنم. خود مصلحت کشور و ثبات حکومت را در اجراشدن تام و تمام قانون اساسی می‌دانم، اما همان‌طورکه صبح عرض کردم و همواره نشان داده‌ام تصمیم شما هرچه باشد اجرا می‌کنم.
ابوالحسن بنی‌صدر، 8/6/59»
سپس پاسخ امام به رئیس‌جمهور به این شرح قرائت شد:
«بسمه‌تعالی، اینجانب دخالت در این امور نمی‌کنم. موازین همان‌طورکه کراراً گفته‌ام و سفارش کرده‌ام آن است که آقایان تفاهم کنند و اشخاص مؤمن به انقلاب و مدیر و مدبر و فعال انتخاب نمایند. والسلام علیکم. روح‌الله الموسوی الخمینی.»
اما نامة دیگر بنی‌صدر به مجلس درحقیقت توضیحاتی دربارة نامة سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی خطاب به مجلس بود، بنی‌صدر در این نامه نوشته است: «مجلس محترم شورای اسلامی، نامهای را که در زیر آمده دیروز تهیه شده است، دیشب آن را همراه عریضه‌ای خدمت امام فرستادم و امام پاسخی مرقوم فرمودند که فتوکپی آن دو را می‌فرستم و نیز به ساعت 12 شب پس از آنکه مطلع شدم دستگاه تبلیغاتی نامهای خطاب به مجلس محترم را با سروصدای زیاد پخش
کرده است، آن نامه را خواندم و ناگزیر این نامه را به‌عنوان توضیح می‌نویسم:
نمایندگان محترم، به شما و همة مردم کشور هشدار می‌دهم این نامه با ده دروغ، شروع می‌شود و مرا از هرگونه توضیحی دربارة مطلبی که در نامة قبلی به هیئت تشخیص صلاحیت تذکر داده بودم، دایر به اصرار به تشکیل هیئت وزیران خط تضاد بی‌نیاز می‌کند. ضابطة اصلی، مخالفت با رئیس‌جمهوری است و من تنها محض روشن‌شدن ذهن‌ها درباره یک موضوع توضیح می‌دهم.(1)تشخیص این امر که چه عمل و چه حرفی در خط امام است با آقایان است. هر وقت که اینها بگویند "خط، خط امام است"؛ وگرنه وقتی‌که مرقوم می‌فرمایند "موافقت شد" دیگر خط امام نیست. اما مسئله آنجا نیست؛ مسئله اینجاست که نامة من به امام مسبوق به طرحی است برای دردست‌گرفتن دولت به‌وسیلة یک نیروی مسلح، تحت این عنوان که شرایط قبل از 28 مرداد است. اگر هم طرح اجرا می‌شد قانون اساسی تعطیل می‌شد. این طرح در شورای انقلاب نیز عنوان شده است و اثر آن در صورت‌جلسة شورا برجاست و به گمان من طراحان آن طرح درپی عملی‌کردن آن هستند و می‌خواهند امور کشور را، تحت قبضه آوردند و بدین کار توانا نیستند. این وسوسه‌ها و فریب و القا و ایدئولوژی قدرت ازسوی دشمنان اسلام و ایران است و درصورت اجرا دیر یا زود دشمن را بر ما چیره می‌سازد.
نمایندگان محترم! چه کسی باور می‌کند که کسانی باشند که این دروغ‌ها و این توهین‌ها و افتراها را بنویسد، برای قبولاندن دولتی و دولتی که بدین‌ترتیب تحمیل شد به راه همکاری و تفاهم برود؟ بنابراین به حکم وظایف قانونی و خطیربودن وضع، به اجرای قانون اساسی اصرار تمام می‌دارم. همان‌طورکه امام فرمودند دولت باید دولت تفاهم و وزیران باید پاک و مؤمن به انقلاب، مدیر، مدبر و فعال باشند.»(2)-(3)
بنی‌صدر دربارة نحوة قرائت نامه‌ها در مجلس، در یادداشت روزانه خود آورده است: «... به منزل آمدم. از مجلس به من تلفن کردند و دو تن از کسانی که نامه را خطاب به آنها نوشته بودم [دو تن از نمایندگان مجلس] از من خواستند که نامه‌هایی که به مجلس نوشته بودم در مجلس خوانده نشود. من استنکار داشتم و آنها اصرار داشتند. من گفتم "عیب ندارد و اگر می‌خواهید گفت‌وگو بشود، بعد این مسئله در مجلس عنوان بشود، حرفی نیست، ولی من موافق نیستم". بعد شنیدم که رئیس مجلس گفته است که من خواستم نامه‌ها در مجلس خوانده نشود و خوشبختانه آقای انواری توضیح داده است که "نه، ما از رئیس‌جمهور خواسته‌ایم که نامه‌ها خوانده نشود".»(4)
بههرحال، شامگاه امروز برای رفع مشکلات و مناقشات پیشِ رو میان دو جناح، «جلسه‌ای با حضور آقای دکتر ابوالحسن بنی‌صدر، ریاست‌جمهور، آقای محمدعلی رجایی نخست‌وزیر، حجت‌الاسلام
1) روزنامه کیهان دراین‌باره توضیح داده است: «اشاره به نامة سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی می‌باشد که در کیهان چاپ نشد.»
2) روزنامة کیهان در توضیح صحبت‌های بنی‌صدر درمورد اجرای طرح مزبور آورده است: «اشارة رئیس‌جمهور به وقایع پس از جریان طبس است. در آن زمان، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی طی طرحی که به شورای انقلاب ارائه داد عنوان کرد که به‌علت شرایط اضطراری، کشور باید به‌وسیلة یک هیئت سه نفری اداره شود.» (ر.ک: روزنامة کیهان، 11/6/1359، ص3.)
3) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص605.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 25/6/1359، صص1 و 2.
هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، آیت‌الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور و همچنین اعضای هیئت انتخاب نخست‌وزیر مرکب از حجج‌الاسلام امامی کاشانی، محمد یزدی، محی‌الدین انواری و آقای علی‌اکبر پرورش نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی در منزل ریاست‌جمهوری تشکیل شد. در این جلسه که از ساعت 20 آغاز شد، مسائل مربوط به اعضای کابینه و مسائل جاری و مهم کشور مورد بحث و تبادل‌نظر قرار گرفت.»(1)بنی‌صدر درمورد این جلسه در یادداشت روزانه‌اش در روزنامة انقلاب اسلامی نوشته است: «بعد آقای رجایی و آقای هاشمی و چند تن از نمایندگان مجلس آمدند و تا یک بعد از نیمه‌شب، دربارة دولت صحبت شد. من گفتم نسبت به وزرا می‌توان بی‌نظر بود؛ یعنی نظر مخالف نداشت، یا نظر مخالف داشت. ضابطه‌ام برای نظر مخالف نسبت به بعضی از وزرا این است که اگر عدهای روش‌های تخریبی را اساس کار قرار داده باشند و من وزارت آنها را تصویب بکنم معنایش این است که به نسل امروز می‌گوییم در جمهوری اسلامی اصل این است که هر حزبی بیشتر ناسزا بگوید، هرکه بیشتر تهمت بزند، هر که بیشتر مخالف درست کند، هرکه بیشتر اذهان را مشوش کند او احتمال به دولت رسیدنش بیشتر است و این نفی همة تفکر و عمل من است. این نفی معنویتی است که براساس آن، مردم رأی داده‌اند. ... بنابراین با کسانی که در این روش‌ها بوده‌اند، نمی‌توانم موافقت کنم و این موافقت را سازش‌کاری می‌دانم. ... و راجع به ده یازده نفر از وزرا گفتم که مخالفتی ندارم. اینکه چقدر توانا به کار هستند و آیا بهترین کسان است، مسئلة دیگری است؛ مسئلة فعلی ما این نیست، مسئلة ما فعلاً این است که ما وزرایی نداشته باشیم که با آنها هرروز مجبور به مجادله باشیم و در رادیو و تلویزیون و روزنامه‌ها یک در میان در مخالفت و ستیز با هم حرف بزنیم. ... مقداری هم راجع به مطالب شب پیش آقای رجایی صحبت شد و ایشان قبول کردند مواردی را که به نظرم نادرست بیان شده است به ایشان یادآور بشوم و وی این موارد را تصحیح کرد.»(2)
1
در جلسة علنی امروز مجلس شورای اسلامی، متن پاسخ نمایندگان نخستین دورة مجلس شورای اسلامی به نامه 185 تن از نمایندگان کنگرة امریکا،(3)خطاب به رئیس این کنگره، قرائت شد. در بخشی از این نامة مفصل آمده است:
«... نامة مورخة دوم جولای 1980، 185 نفر از نمایندگان کنگرة امریکا خطاب به مجلس شورای اسلامی واصل گردید. ما لازم می‌دانیم برای روشن‌شدن واقعیت‌های دردناکی که وضعیت غم‌انگیز بخش بزرگی از مردم جهان را پدید آورده است، این نامه را به‌وسیلة جنابعالی در پاسخ به آنان ارسال داریم. ... پس از جنگ جهانی دوم، ملت ما فرسوده از حضور نیروهای اشغالگر و دخالت‌های بی‌حساب قدرت‌های بیگانه برای کسب آزادی و استقلال و پایان‌دادن به سلطة اجانب و مخصوصاً دخالت‌های استعمار انگلیس همانند سایر ملل
مستضعف جهان مبارزة خود را آغاز کرد و درجهت نیل به چنین اهداف و آرمان‌هایی با دولت‌های دست‌نشاندة اجنبی، خصوصاً شاه و دربارش که مرکز تمامی توطئه‌های ضدملی و ضداسلامی و وسیله اجرای سیاست‌های خارجی بود به جنگ و ستیز برخاست. اما در این صحنة نبرد میان حق و باطل دولت امریکا نه‌تنها در کنار باطل علیه ملت ایران قرار گرفت بلکه خود به‌عنوان یک شیطان بزرگ مرکز و محور تمامی توطئه‌ها علیه ملت ایران شد و با تمام نیرو به پشتیبانی و حمایت از کثیف‌ترین عناصر علیه ملت ایران پرداخت. دولت شما با حمایت از شاه و دربار پهلوی و کنترل ارتش نقشی همانند بریتانیا در کشور ما در پیش گرفت و به دخالت‌های واضح و آشکار در شئون داخلی ایران مبادرت ورزید. اوج دخالت‌های ناروای امریکا در ایران در 28 مرداد 1332، حکومت قانونی دکتر مصدق را که متکی به رأی و ارادة ملت ایران بود سرنگون ساخته و شاه جنایتکار را که از ترس انتقام ملت به خارج از کشور فرار کرده بود به ایران بازگردانید و یک رژیم کودتایی را بر ما تحمیل کرد. دخالت واضح و صریح امریکا در ایران و تحمیل رژیم ننگین شاه نه‌تنها نقض آشکار تمامی قوانین و مقررات بین‌المللی که نقض قوانین و مقررات خود امریکا نیز بود. قوانین امریکا هرگز به دولت‌های شما و سازمان سیا اجازه نمی‌دهد که در امور داخلی هیچ کشوری دخالت نمایید. ...
آقایان! اسناد را در اختیار مردم امریکا بگذارید و بگذارید که آنها خود قاضی باشند. به موجب اقاریر و اعترافات مقامات رسمی امریکایی و طراحی و گردانندگی امریکا در کودتای ننگین و بی‌شرمانة 28 مرداد 1332 و تحمیل رژیم شاه فاسد فراری بر ملت ایران واضح و انکارناپذیر است و این بزرگ‌ترین جنایت امریکا در ایران است. این امر، امریکا را مسئول و شریک تمامی جنایات رژیم شاه در ایران می‌نماید. این جنایات و خیانت‌ها شامل: کشتار ده‌ها هزار تن مردم ایران، (ازجمله کشتار بزرگ 15 خرداد 42 که حدود 15 هزار نفر مردم بی‌دفاع و مظلوم را به خاک و خون کشید)، زندانی و شکنجه‌کردن صدها هزار نفر از مردم ایران توسط ساواک که به‌دست سیای امریکا تربیت شده بود، تصویب کاپیتولاسیون، ازبین‌بردن اقتصاد ایران و وابسته‌کردن آن به سرمایه‌داری خارجی، غارت منابع طبیعی ایران و به‌خصوص نفت، نابودی کشاورزی ایران، طرح ازبین‌بردن فرهنگ اصیل اسلامی، فاسدکردن نسل جوان و آلوده‌ساختن آنان به مواد مخدره، تبدیل ارتش ایران به یک ارتش وابسته به امریکا و انجام نقش ژاندارم در منطقه و شرکت در سرکوبی آزادی‌خواهان در ظفا، در اردن (سپتامبر 1970) و یا لبنان در جنگ‌های داخلی (حمایت از فالانژیست‌ها)... است. ...
حضور آقای هویزر در ایران در آخرین روزهای قبل از پیروزی انقلاب و طرح‌هایی که اجرای آنها در دستورکارخود قرارداده بودند نشانة تلاش مستمر دولت امریکاست، اسناد و مدارک دخالت‌های ناروا و غیرقانونی مقامات رسمی امریکایی در امور داخلی ایران در مدارک به‌دست‌آمده از سفارت امریکا و همچنین از مرکز هیئت مستشاران نظامی امریکا در ایران همه نشان می‌دهند که امریکا دائماً و بدون وقفه در امور داخلی ایران دخالت می‌کرده است و هرگز
لحظه‌ای را از توطئه علیه ملت ایران غافل نبوده است. ... دولت امریکا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تمامی تعهدات خود را به زیر پا گذاشت و به بهانه‌های واهی میلیاردها دلار اموال ایران را در بانک‌های امریکایی توقیف نمود. کالاهای سفارشی را که تمامی بهای آنها را قبل از انقلاب نقداً دریافت نموده بود حاضر به تحویل نگردید. مقامات دولت امریکا حتی حاضر نشدند صورت‌حساب میلیاردها سپرده‌های ایران را در حساب‌های بانکی وابسته به دولت امریکا به ایران بدهند و میلیاردها دلار سرمایة ایران توسط عناصر ذی‌نفع از مقامات رسمی امریکایی حیف‌ومیل گردیده است. ما تعجب می‌کنیم که چگونه و چرا نمایندگان کنگره به این حیف‌ومیل‌ها هرگز رسیدگی نکرده و نمی‌کنند؟ و نمی‌پرسند که سرنوشت میلیاردها دلار سرمایة ایران در حساب‌های بانکی وابسته به مقامات رسمی امریکا چه شده است؟ علاوه‌بر اینها، دولت امریکا، به عناصر جنایتکاری که در گوشه و کنار ایران علیه انقلاب ایران توطئه می‌کنند، کمک‌های مستقیم و غیرمستقیم نموده و می‌نماید. دولت امریکا مستقیم و یا غیرمستقیم، ازطریق دولت بعثی عراق، در حوادث کردستان و خوزستان و خلیج‌فارس توطئه‌های مداوم علیه جمهوری اسلامی ایران دخالت و مشارکت دارد. دولت امریکا عناصر ضدانقلاب را که سالهای سال عامل اجرای جنایات شاه و همچنین عوامل اجرای برنامه‌های سیاسی امریکا در ایران بوده‌اند، در امریکا پناه داده است. علی‌رغم درخواست رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران از تحویل مجرمینی نظیر سرتیپ رزمی، مسئول آتش‌سوزی سینما رکس آبادان، خودداری نموده است و این خودداری امریکا علی‌رغم توافقی است که دراینزمینه به عمل آورده است. آقای سایروس ونس در ملاقات با وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران در زمان شرکت در سی‌وچهارمین اجلاسیة سازمان ملل در نیویورک، صریحاً وعده داد که ترتیب انتقال و تحویل این مجرمین را به دولت ایران خواهد داد و پیرو همان توافق وزارت خارجة امریکا از دولت ایران رسماً اسامی این اشخاص را دریافت نمود. اما نه‌تنها دولت امریکا به تعهدات خود عمل ننمود و این مجرمین را تحویل دولت ایران نداد بلکه شاه جانی را نیز به امریکا پناه داد. ... پناه‌دادن به شاه به‌منزلة اعلان جنگ مستقیم امریکا به ملت ایران محسوب می‌شود و به‌دنبال آن حملة مردم عصبانی و خسته از جنایات امریکا در ایران به لانة جاسوسی و توطئة امریکا در ایران و اشغال آن، یک عکس‌العمل طبیعی بوده است. ممکن است به تصور شما اشغال سفارت یک کشور خارجی و گروگانگیری کارمندان آن سفارتخانه ولو مرکز جاسوسی و توطئه، خلاف مقررات بین‌المللی محسوب گردد، اما چه کسانی متجاوزین دائمی با این مقررات بین‌المللی بوده‌اند و هستند؟ چرا امریکا و سایر ابرقدرت‌ها حق دارند و می‌توانند در هرکجا و در هر زمان که اراده کنند، تمامی قوانین و مقررات بین‌المللی را به زیر پا بگذارند و هیچ‌کس هم حق اعتراض نباید داشته باشد؟! اما اگر دربرابر خودسری‌ها و تجاوزات، ملتی برپاخاسته و عکس‌العمل نشان بدهد فوری فریاد همین ابرقدرت‌ها بلند می‌شود که قوانین بین‌المللی زیر پا گذاشته شده است! آیا حفظ حرمت این
قوانین فقط برعهدة ملل مستضعف است و ابرقدرت‌ها از رعایت قوانین و مقررات بین‌المللی معاف هستند؟ این چه منطقی است؟ دولت امریکا بر طبق کدام‌یک از اصول انسانی، یا قوانین بین‌المللی حق داشته است که نیروهای نظامی خود را بسیج کرده و به مرزهای ایران تجاوز نماید و هواپیماها و هلیکوپترها و نفرات خود را به خاک ایران (در طبس) سرازیر نماید؟! آیا اینها تخطی آشکار از تمامی مقررات بین‌المللی نیست؟! آیا محاصرة اقتصادی ملتی و جلوگیری از حتی صدور مواد غذایی و دارویی با موازین حقوق‌بشرِ مورد ادعای شما هیچ تناسبی دارد؟ در این محاصرة اقتصادی علاوه‌بر شرکت خودتان، کشورهای بازار مشترک اروپایی و سایر همدستان خود را نیز دخالت دادید. آیا تصور می‌کنید ملتی که قیام کرده است از این محاصره‌ها وحشتی دارد و یا می‌توانید با این محاصره ما را از پا درآورید؟ بدانید که محاصرة اقتصادی شما نمی‌تواند در ارادة ملت ما اثر بگذارد و کارایی ندارد. ...
آقایان! چگونه می‌توان از درک و تفاهم بهتر آرمان‌ها و اهداف دو ملت سخن گفت درحالیکه محافل حاکمة امریکا و تمامی رسانه‌های گروهی شما در یک توطئة دائم، انقلاب اسلامی ایران را تحریف می‌کنند، اخبار دروغ جعل می‌کنند و به خورد مردم امریکا می‌دهند. شما نگرانی عمیق خود را درمورد انحطاط روابط فیمابین و گسستن آن ابراز نمودید و آن را معلول گروگانگیری دانسته‌اید. آقایان، شما، به‌عنوان دولت امریکا، هرگز با ملت ایران روابط نداشته‌اید. روابط شما در طی سی و چند سال گذشته کلاً و عمدتاً با رژیم شاه بوده است؛ بله این رابطه گسسته شده است و دیگر وجود ندارد و دولت امریکا حق دارد از قطع این روابط احساس نگرانی نماید. ... گسستن روابط میان دولت امریکا با جمهوری اسلامی ایران نتیجة گروگانگیری نیست، بلکه نتیجة اجتناب‌ناپذیر عملکرد دولت شما در ایران علیه مصالح و منافع ملت ایران می‌باشد. ما نگران گسستن آن‌گونه روابط نیستیم آنچه که شما باید نگران آن باشید ادامة سیاست تجاوزگرانة دولت امریکاست. ... شما نوشته‌اید که ادامة وضع کنونی، یک بحران در سطح جهانی خلق کرده است. این بحران سال‌هاست که وجود دارد و حاصل عملکرد ملت ایران نیست، بلکه محصول روابط غلط بین‌المللی است که نتیجة جهان‌خوارگی ابرقدرت‌هاست که هرکدام برای خود، میدان نفوذی قائل شده‌اند که دیگری حق تجاوز به آن را ندارد. بحران جهانی نتیجة تنازع میان ابرقدرت‌های تجاوزگر و توسعه‌طلب شرق و غرب است. ...
اما درمورد گروگان‌ها؛ آقایان! ما از تأثیرات گروگانگیری در وضعیت شما مستحضر هستیم. ما از بحرانی که هم‌اکنون دولت امریکا در درون امریکا و در دورة انتخابات ریاست‌جمهوری با آن دست‌به‌گریبان است مطلع می‌باشیم. ما همچنین از بحران جهانی که دولت امریکا بعد از شکست در ایران و سقوط رژیم شاه با آن روبه‌روست و به‌مراتب عظیم‌تر و عمیق‌تر از بحران امریکا بعد از شکست در ویتنام می‌باشد، آگاهی داریم، ما همچنین از مشکلاتی که بحران روابط فیمابین برای دولت امریکا در کشورهای اسلامی به وجود آورده است باخبریم. ... اما حل همة اینها را تنها در دست و در اختیار دولت امریکا می‌دانیم، اما چگونه می‌توان به تقلیل بحران خوش‌بین بود،
درحالیکه دولت امریکا به توطئه‌های خود هنوز هم ادامه می‌دهد. تمامی اخبار و شواهد حاکی‌از آن است که دولت امریکا دخالت نظامی جدیدی را در ایران تدارک می‌بیند. ما همین‌جا اعلام می‌کنیم که دولت امریکا باید بداند که دخالت نظامی در ایران سراسر منطقة خاورمیانه و دنیای اسلام را با یک انفجار عظیمی روبه‌رو خواهد کرد و ما مسئولیت و عواقب هر نوع ماجراجویی‌های نظامی را مستقیماً متوجه دولت امریکا می‌دانیم. دولت امریکا می‌تواند با قبول مسئولیت و مشارکت در عملکردهای رژیم شاه و خسارت‌های جانی و مالی و مادی وارده بر ملت ایران، اولین قدم را برای تقلیل خطرات و مشکلات بحران کنونی بردارد. آقایان! شما می‌توانید در این راه به‌طور مثبت قدم بردارید. و علی‌رغم تمامی گرفتاری‌هایتان بررسی خسارت‌های ناشی از عملکردهای گذشتة دولت امریکا، و مطالبات حقة ایران، بازگردانیدن اموال شاه و بستگانش را در دستور کار فوری خود قرار بدهید و برای آن سریع‌ترین و بالاترین اولویت‌ها را قائل شوید. در این صورت است که راه‌حل بحران باز خواهد شد. والسلام علی من اتبع الهدی.»(1)
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، صص 600 - 596.
1
در ادامة دیپلماسی فعال عراق برای بهبود و تقویت روابط با کشورهای حوزة خلیج‌فارس، به گزارش رادیو کویت، از امروز شیخ خلیفه‌بن‌سلیمان آل‌خلیفه، نخست‌وزیر بحرین، دیدار رسمی سه‌روزة خود را از عراق آغاز کرد. در این دیدار یک هیئت تبلیغاتی نیز وی را همراهی می‌کرد. یادآوری می‌شود این خبر روز گذشته، رسماً در منامه اعلام شد با این توضیح که این دیدار به دعوت عزت ابراهیم، معاون شورای انقلاب عراق، انجام می‌شود.
بخش عربی رادیو کویت ضمن اعلام این خبر، به نقل از خبرگزاری خلیج افزود: «شیخ خلیفه با مقامات عراق نحوة تقویت روابط دو کشور و مهم‌ترین مسائل منطقة عربی و خلیج [فارس] را در میان خواهد گذاشت. نخست‌وزیر بحرین در سال 1975 و 1979 از عراق دیدار کرده بود.»(1)
این درحالی است که رژیم صدام در داخل با جریان کمونیستی وابسته به شرق شکافی روزافزون دارد، تا جایی که حزب کمونیست عراق، در یک نشست عمومی با اعضای اصلی خود، ضمن محکوم‌کردن رژیم حاکم بر عراق، از همه گروه‌های معارض و مبارز عراقی خواست تا در جبهه‌ای واحد برای سرنگونی رژیم صدام حسین تلاش کنند. دراین‌مورد نامة مردم، ارگان حزب تودة ایران، امروز نوشت: «چندی پیش پلنوم وسیع کمیتة مرکزی حزب کمونیست عراق، با شرکت رهبران و بسیاری از مسئولان بلندپایة آن حزب، تشکیل جلسه داد. این جلسه به بررسی اوضاع کنونی عراق و فعالیت ارگان‌های رهبری حزب پس از مرداد 1358 اختصاص داده شده بود. پلنوم کمیتة مرکزی حزب کمونیست عراق همچنین به مسائل مربوط به ضرورت تلاش پیگیر برای تشکیل یک جبهة دمکراتیک ملی، سازماندهی حزبی و گروه‌های پارتیزانی، که چندی پیش ازسوی حزب تشکیل گردید، پرداخت. درزمینة داخلی، پلنوم ضرورت مبارزة مشترک و متحد همة نیروهای ملی و دمکراتیک مخالف رژیم را برای واژگون‌ساختن بساط دیکتاتوری صدام حسین و استقرار حکومتی دمکراتیک و خلقی در آن کشور خاطرنشان ساخت. کمیتة مرکزی حزب کمونیست عراق، در پیامی به گروه‌های پارتیزانی ملی در کردستان عراق، همبستگی خود را با پیکار مسلحانة آنها علیه رژیم
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 167، تاریخ 11/6/1359، ص44، رادیو عربی کویت، ساعت 14:30، 10/6/1359.
خونخوار عراق اعلام داشت. در گسترة مسائل خارجی، پلنوم در دو قطعنامة جداگانه پشتیبانی بی‌دریغ خود را از انقلاب‌های ایران و افغانستان ابراز کرد و در سندی دیگر، از دولت‌های منطقه خواست تا علیه حضور ناوگروه و هواپیمابرهای امریکایی در خلیج‌فارس به اقدام جدی بپردازند. ...»(1)
1
تحرکات و جابه‌جایی نیرو و تجهیزات عراق در حجم وسیعی ادامه دارد و این، علاوه‌بر تجاوزات مکرر هوایی جهت شناسایی و حملات آتشباری روزمره، به‌ویژه در مناطق مرزی قصرشیرین است. درمورد این جابه‌جایی وسیع، گزارش امروز اطلاعات سپاه ارومیه با عنوان "جابه‌جایی نیروی دشمن در مرز آذربایجان‌غربی" حاکی است: «دولت عراق تمام پایگاه‌ها و پاسگاههای نظامی و مرزی خود را در منطقة مرگور و ترگور و آذربایجان‌غربی تا شعاع 20 کیلومتری در داخل خاک عراق به‌سرعت تخلیه و سپس آنها را بمباران و منهدم کرده و نیروهای ارتش بعث به‌طرف کرمانشاهان و خوزستان و خلیج‌فارس گسیل شده‌اند. احتمال حمله به مناطق نفتی ایران خیلی زیاد است. ضمناً گزارش کامل توسط پیک به تهران ارسال خواهد شد»(2)
در کنار این‌گونه گزارش‌های کلی، گزارش‌هایی مبنی‌بر جزئیات نقلوانتقال نیرو و تجهیزات عراق نیز می‌رسد. ازجمله امروز «یک ستون نظامی عراقی شامل حدود 8 دستگاه تانک، 24 دستگاه خودرو ایفا، 4 دستگاه نفربر، 4 دستگاه جیپ گاز از تیپ18 مستقر در "میدان" [عراق] به منطقة "توت‌خشکه" مقابل "قیطول"(3)اعزام و مستقر گردیده است.»(4)
از سوی دیگر، یک گزارش خودی در بازدید از وضعیت پاسگاههای مرزی ایلام که همجوار خوزستان نیز محسوب می‌شود، حاکی‌از وضعیت نابسامان پدافندی واحدهای نظامی مستقر در این مناطق است. بنا به این گزارش، مناطق مزبور با مشکلاتی به این شرح دست‌به‌گریبان است: «ضعف فرماندهی و مراعات‌نکردن اصول و ضوابط نظامی حاکم بر پرسنل و ابزار جنگی و نداشتن اطلاعات کافی از منطقة مرزی؛ نامنظم‌بودن تانک‌ها و توپخانه، به‌طوری‌که در بازدید مورخه 11/6/59 که از کلیة واحدهای مستقر در نوار مرزی (عین‌خوش، بیات، موسیان و سمیده) به عمل آمد، مکانی که تانک‌های چیفتن در آن مستقر شده بودند، به‌خصوص در نزدیکی سمیده، برای تقویت پاسگاه سمیده هیچ کارآمدی و استفاده‌ای نداشتند. [همچنین] نفربرهایی که در حومة پاسگاه بیات مستقر بودند، طبق گفتة فرمانده مربوطه هیچ‌گونه بازده و کارآمدی جهت دفع نیروهای عراقی ندارند [و] فقط به‌خاطر چاه نفت و کارکنان آن مستقر شده‌اند.» در این گزارش دربارة دیگر مشاهدات و کمبودهای موجود در پاسگاههای مزبور آمده است: «کمبود پرسنل در پاسگاه‌ها؛ ناآشنایی پرسنل نسبت به منطقة استحفاظی
1) نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، شماره 323، 11/6/1359، ص6.
2) سند شماره 425497 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد تحقیقات و اطلاعات سپاه ارومیه به عملیات غرب و اطلاعات مرکز، 11/6/1359.
3) قیطول: دهی از دهستان ازگله (گرمسیر قبادی) بخش ثلاث شهرستان کرمانشاهان، واقع در 11 کیلومتری شمال ازگله و 1 کیلومتری مرز ایران و عراق. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، ج 5، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
4) سند شماره 41954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به ژاجا، 27/6/1359.
و بی‌تفاوتی بعضی از پرسنل پاسگاه‌ها تا جایی که در 300 متری پاسگاه "واوی" توسط مزدوران عراقی مین‌گذاری می‌شود و تانکر آبی که برای استفادة پرسنل از جادة اصلی وارد جادة فرعی می‌شود، منفجر و لاستیک [آن] متلاشی می‌گردد.» در پایان این گزارش، تقاضای اقدام سریع و انقلابی جهت رفع کمبودها و تقویت پاسگاههای مرزی، از مسئولان امر شده است.(1)
درزمینة فعالیت‌های هوایی امروز عراق، سرهنگ کریمی، فرمانده ناحیة ژاندارمری کرمانشاه، دربارة تجاوزات مکرر هوایی عراق به حریم فضایی ایران گفت: «دو هواپیمای عراقی امروز در آسمان مهران و دهلران به حریم هوایی ما تجاوز کردند که با آتش نیروهای مرزی ما عقب رانده شدند. بهطورکلی این نوع تجاوزات هوایی بیشتر برای شناسایی و نه بمباران این مناطق است.»(2)
در آبادان نیز ساعت 21:30 دقیقه امروز، یک فروند بالگرد عراقی به منطقة آبادان در نزدیکی پالایشگاه تجاوز کرد که پس از تیراندازی به آن، فوراً به‌سوی عراق متواری شد.(3)همچنین، در ساعت 21:45 دقیقه امروز، توپخانه‌های ضدهوایی مستقر در فرودگاه آبادان به‌طرف یک هواپیمای دشمن که بر فراز آسمان ایران مشاهده شده بود تیراندازی کردند که هواپیمای مذکور محل را ترک کرد.(4)
گزارش امروز شهربانی آبادان همچنین حاکی‌از تحرکات ناوهای عراقی در اروندکنار است.
بنا به این گزارش: «حرکت ناوهای بیگانه - عراقی و مصری - در اروندکنار تا نزدیکی [اسکله] نمره 4 [آبادان] نزدیک گردیده است.»(5)عراق همچنین عدهای از نیروهای ممتاز شرطة خود را که در یک دورة اطلاعاتی در بصره شرکت کرده بودند پس از پایان دوره، جهت کارهای اطلاعاتی به نوار مرزی مقابل ایران اعزام کرده است.(6)
1
در ادامة حملات عراق در منطقة عمومی قصرشیرین، گزارش صبح امروز خبرگزاری پارس از قصرشیرین دربارة درگیری‌های این منطقه حاکی است: «دیشب تنگ توشاوه [ترشابه] همچنان صحنة درگیری‌های ایران و عراق بود و مهاجمین مسلح با برخورداری از آتش توپخانه عراق به‌سوی مواضع پاسداران انقلاب اسلامی مستقر در اطراف این گذرگاه آتش گشودند، که پاسداران انقلاب اسلامی، فدائیان امام خمینی و پیشمرگان مسلمان کرد با دلاوری و شجاعت و برخورداری از پشتیبانی آتشبارهای ارتش جمهوری اسلامی مواضع مهاجمین را درهم کوبیدند و یک تپه را از تصرف آنها خارج ساختند.» در این گزارش همچنین آمده است: «نیروهای بعث عراق در 24 ساعت گذشته، از مواضع خود در پله‌چفت به‌سوی منطقة مرزی قصرشیرین آتش گشودند و تیراندازی‌های آنها تا صبح امروز ادامه داشت.» بنا به همین گزارش، «تنها در درگیری‌های مرزی قصرشیرین 46 تن از نیروهای بعث عراق کشته شدند و 4 دستگاه تانک و یک خودرو عراقی از بین رفت و پاسگاههای مرزی "علی‌میر"، سرپاسگاه "سیاه دارخور" و منطقة "بانمیل" عراق که از مواضع مهم و انبار مهمات این کشور بود، به‌کلی منهدم و متحمل
1) سند شماره 409032 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی دزفول به ستاد مرکزی هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 13/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص‌آخر.
3) سند شماره 391760 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 20/6/1359، ص6.
4) سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری، ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خوزستان، 13/6/1359، ص4؛ و - سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال9، ص7، برابر گزارش شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان، 23/6/1359، برابر اعلام شهربانی آبادان.
5) سند شماره 345074 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گزارش استانداری خوزستان، 11/6/1359.
6) سند شماره 345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 1، ص2، برابر اطلاع پایگاه دریایی خرمشهر، 11/6/1359.
تلفات زیادی شدند. ...»(1)در درگیری‌های چند روز اخیر همچنین 3 آتشبار ضدهوایی، 2 جیپ مخابرات سیار و 2 آشیانة توپخانه عراق نابود شدند.(2)
همچنین، گزارش پاسگاه هدایت تابع گروهان قصرشیرین حاکی است که در ساعت 7:50 دقیقة بامداد امروز، از سمت پاسگاه پله‌چفت عراق 5 گلوله توپ به‌طرف آق‌داغ و کوره گچ‌های اطراف پاسگاه هدایت شلیک شد که خسارات جانی و مالی در بر نداشته است.(3)
از طرف دیگر، به‌دنبال حملات پیدرپی عراق در چند روز اخیر در این مناطق و پاسخ متقابل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، که موجب انهدام چند پایگاه و انبار مهمات عراق شده، ارتش عراق دورتادور شهر خانقین را حصار کشیده و در همین حال، علاوه‌بر ایجاد یک ستاد جنگی در شهر خانقین، که نزدیک‌ترین شهر به قصرشیرین و مرز خسروی ایران است، مبادرت به تعبیة سنگر و استقرار تانک‌ها و استحکامات نظامی در محیط این شهر کردند، به‌طوری‌که در هر سنگر که فاصلة کمی با هم دارند چهار تانک و چندین نیروی عراقی مستقر هستند.(4)
1
درحالیکه در نوار مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور عراق به‌طور روزافزونی مشغول تقویت، آماده‌سازی و انتقال نیرو و تجهیزات و استحکامات است، تحرکات و تحریکات گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در برخی شهرهای خوزستان ازجمله اندیمشک، آبادان و خرمشهر ادامه دارد.
امروز اندیمشک، در واکنش به تحریکات و تبلیغات ضدانقلابی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) صحنة برخوردهای عمومی با این سازمان بود. به گزارش مسئولان امنیتی: «از ساعت 9:20 الی 14:40 دقیقه، به حکم دادستان انقلاب اسلامی خوزستان کلیة کتاب‌فروشی‌ها و احزاب و گروه‌های چپ در اندیمشک توسط سپاه پاسداران و عدهای از مردم در حضور بخشدار آن شهرستان مصادره شد.» در بولتن خبری ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی دراین‌باره اضافه شده است: «این کار بدون هیچ‌گونه درگیری پایان پذیرفته و بعد از این جریان، مردم اندیمشک ضمن یک راه‌پیمایی باشکوه این عمل را تأیید کردند.»(5)
دراینحال، درپی اعلام دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر مبنی‌بر ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی در این دو شهر، که باتوجهبه وضعیت رو به وخامت مرزی و تحرکات عراق از یک‌سو و برگزاری دادگاه رسیدگی به فاجعة سینما رکس از سوی دیگر انجام گرفت، امروز سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) که با رویکرد برپایی انقلاب علیه نظام موجود نقش بسیار فعالی در برهم‌زدن فضای این دو شهر و اغلب شهرها به‌ویژه در خطة شمالی کشور برعهده داشته است، ضمن مقالة مفصلی به این‌گونه احکام دادگاه‌های انقلاب در شهرهای مختلف اعتراض کرد.(6)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 12/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین؛ و - روزنامه کیهان، 11/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان، از قصرشیرین.
2) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
3) سند شماره 276715 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (رکن سوم - عملیات)، برابر گزارش گروهان قصرشیرین، 11/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 12/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
5) سند شماره 432728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص7.
6) هفته‌نامه کار (اقلیت)، شماره 74، مورخ 11/6/1359، صص1 و5.
1
در آذربایجان‌غربی، محدودة وسیعی از تکاب تا ارومیه شامل شاهین‌دژ و نقده، امروز عرصة درگیری‌های نیروهای خودی و عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی بود.
درحالیکه وضع مهاباد دیروز و دیشب کاملاً آرام توصیف شده است،(1)در ارومیه نیروهای کمکی خودی بیشتری از راه رسیده‌اند و 83 نفر در انتظار ملحق‌شدن به نیروهای مهاباد هستند.(2)دراینحال، در شهرها و روستاهای اطراف مهاباد، درگیری‌های پراکنده همچنان وجود دارد.
امروز درگیری در محور تکاب - ماهنشان با طول تقریبی 100 کیلومتر، پس از 15 روز نبرد سخت، با تلاش نیروهای سپاه و ارتش و پاکسازی روستاهای این محور، به پایان رسید. درنتیجة این عملیات، گردنة پل ساروق و 24 روستا در ماهنشان (استان زنجان) و تکاب ازجمله مناطق بادمحمود، فیض‌آباد، آلاسقل، ترمکچی، بهرلو، قزقاپان‌ترک، داش‌بلاغ، کریم‌آباد، پهلوان، ساروق، چهارقلعه، حسن‌آباد، شیرمرد، انگورد، احمدآباد علیا و سفلی، چراغ‌تپة بالا و پایین، یارعزیز، رزه‌شوان، آلوچة علیا و سفلی، تازه‌کند، آغ‌درة بالا و پایین، امین‌آباد و تمام ارتفاعات مشرف به آنها از وجود عناصر مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی پاکسازی گردید. درمجموع این درگیری‌ها، 3 نفر از رزمندگان شهید و 5 نفر مجروح شدند. از افراد مسلح ضدانقلاب نیز 17 نفر به اسارت نیروهای خودی درآمدند.(3)
همچنین، با تلاش پیشمرگان مسلمان کرد شاخة شاهین‌دژ با همیاری سپاه پاسداران و کمیتة انقلاب اسلامی منطقه، عملیات پاکسازی در روستاهای بی‌بی‌کن، داش‌گسن، قره‌تپه، مستان‌آباد، حاجی‌آباد، آق‌جوان، احمدآباد و موشان‌دره با موفقیت به انجام رسید. در جریان این درگیری‌ها که با گروه‌های مسلح غیرقانونی و افراد مسلح حزب دمکرات روی داد یکی از پیشمرگان مسلمان کرد از ناحیة پا مجروح شد و 9 تن از افراد دمکرات کشته و عدة زیادی از آنها مجروح شدند و تعدادی سلاح به دست نیروهای خودی افتاد.(4)
در همین منطقه بازهم خبر می‌رسد که در روستای چوپلو(5)از توابع شاهین‌دژ، درگیری میان قوای خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی، که از دیشب آغاز شده تا صبح امروز همچنان ادامه داشته و از سپاه تکاب درخواست یک فروند بالگرد کبری شده است.(6)اما گزارش تکمیلی دربارة همین حادثه حاکی است: «درپی صحبت با استاندار آذربایجان‌شرقی و تماس با ظهیرنژاد [فرمانده نیروی زمینی ارتش]، ایشان قول دادند هلیکوپتر تا ساعت 11 به تکاب برسد، ولی طبق اطلاع واصله یک هلیکوپتر دررابطه‌با کار دیگری به تکاب رفته، ولی در عملیات شرکت نکرده [است].»(7)
در گزارش دیگری از همین منطقه آمده است: «در درگیری بین پاسداران و مهاجمین [ضدانقلاب]
1) سند شماره 425496 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص68، از اطلاعات سپاه ارومیه به عملیات سپاه کرمانشاه، 11/6/1359.
2) سند شماره 425506 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه غرب، 11/6/1359.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 12/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 12/6/1359، ص4؛ و - روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص1، همگی به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه در مصاحبه با فرماندار میاندوآب.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4.
5) Choplu، چوپلو: دهی از دهستان گوی‌آغاج بخش شاهین‌دژ شهرستان مراغه، واقع در 43 کیلومتری جنوب‌شرقی شاهین‌دژ و 5 کیلومتری شمال راه ارابه‌رو شاهین‌دژ به تکاب. ر.ک: همان، جلد 4.
6) سند شماره 42876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص98، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 11/6/1359.
7) سند شماره 42864 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص99، از مسئول ستاد تبریز به عملیات سپاه مرکز، 11/6/1359.
در حین پاکسازی منطقة بنی‌کندی تکاب، 1 [تا] 2 کیلومتری بنی‌کندی، یک پاسدار شهید و 4 مهاجم کشته شدند.»(1)طبق گزارش ناحیه ژاندارمری ارومیه نیز در ساعت 22:05 دقیقه امروز، از سمت جنوب‌شرقی ایستگاه راه‌آهن قره‌تپه و تپه‌های مجاور، ازطرف اشرار به نیروهای ژاندارمری پایگاه تیراندازی شده است که بلافاصله به آتش مهاجمان پاسخ داده شده و درگیری تا ساعت 4:50 دقیقه بامداد روز بعد، ادامه داشته است. در این درگیری به افراد خودی آسیبی وارد نشده است.(2)
در همین حال، در اطراف نقده نیز درگیری‌های پراکنده‌ای میان قوای مسلح خودی و گروه‌های مسلح معارض با نظام در جریان است. دراینزمینه، گزارش فرمانده ناحیة ژاندارمری آذربایجان‌غربی حاکی است: «پایگاه عملیاتی ژاندارمری مستقر در روستای چیانه(3)نقده در ساعت 1:45 دقیقه مورد حمله با سلاح‌های سنگین و سبک مهاجمین قرار گرفت و افراد پاسگاه تا ساعت 3:15 دقیقه بامداد، به آتش مهاجمان پاسخ دادند و آنها را مجبور به عقب‌نشینی کردند.»(4)همچنین، «در درگیری امروز بین نیروهای سپاه نقده و مهاجمین در منطقه دشتگوره(5)و شَوَله، یک نفر از مهاجمین کشته و عدهای زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز یک نفر زخمی شد.»(6)از سوی دیگر، در ادامة عملیات بمب‌گذاری و مین‌گذاری توسط عوامل مزبور، به‌ویژه در جاده‌های مواصلاتی که اغلب خاکی هستند، در همین منطقه در ساعت 10 بامداد امروز، براثر انفجار یک مین در 3 کیلومتری نقده، 2 سرنشین یک وانت‌بار کشته و 9 تن دیگر از اهالیِ محل مجروح شدند.(7)
1
امروز تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در برخی مناطق کردنشین همچنان با حمایت و پشتیبانی رژیم عراق ادامه یافت.
دراینزمینه، نیروی زمینی ارتش از جمعآوری گندم توسط این عوامل از قریة شیخ بوکان و ارسال آن از راه بانه برای شیخ جلال حسینی؛ صاف‌کردن منطقه‌ای در کوه‌های برستم در مریوان و اورامانات برای فرود بالگرد، ورود سلاح‌های سنگین از اورامانات به مریوان، مخفی‌کردن تعداد زیادی سلاح و مهمات در باغی‌خان، نزدیک دزلی؛ تجمع افراد مسلح غیرقانونی در دزلی و اورامانات تخت و اطراف هانی‌گرمله خبر می‌دهد.(8)
یک گزارش دیگر از نیروهای اطلاعاتی خودی حاکی است: «عناصر عراقی به گروه‌های گوناگون مهاجم ابلاغ کرده‌اند که در مناطق مختلف گروگانگیری کرده و در مقابل پاداش دریافت نمایند.»(9)
1) سند شماره 42887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص100، از ستاد مرکز فرماندهی سپاه به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 11/6/1359؛ و - سند شماره 94567 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص103، از ژاجا (رکن3 - عملیات) به سماجا3، 13/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌شرقی، 11/6/1359.
2) سند شماره 43013 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 14/6/1359، برابر گزارش ژاندارمری ارومیه.
3) Chiyane، چیانه: دهی از دهستان حومة بخش سلدوز شهرستان ارومیه، واقع در 3 کیلومتری غرب نقده و 15 کیلومتری شمال جادة شوسه خانه به نقده. ر.ک: همان، جلد 4.
4) روزنامه کیهان، 11/6/1359، ص3، خبرنگار کیهان از ارومیه، به نقل از فرمانده ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
5) دشت قوری: دهی از دهستان لاهیجان بخش حومه شهرستان مهاباد، واقع در 5/28 کیلومتری شمال‌غربی مهاباد و 5/24 کیلومتری شرق راه شوسه خانه به نقده. ر.ک: همان، جلد 4.
6) سند شماره 425505 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه غرب (کرمانشاه)، 11/6/1359.
7) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
8) سند شماره 42884 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص198، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 11/6/1359.
9) سند شماره 42887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص280، از ستاد مرکز فرماندهی سپاه به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 11/6/1359.
این درحالی است که با انفجار یک مین دیگر در جادة روستای "نشور" سنندج، 3 سرنشین یک لندرور به شهادت رسیدند و یک نفر دیگر به‌شدت مجروح شد و خودرو مزبور نیز به‌کلی از بین رفت.(1)همچنین، براثر انفجار یک بمب در گاراژ "امیدوار" کرمانشاه که در ساعت 10:40 دقیقه امروز رخ داد، 5 نفر مجروح شدند.(2)
1
با انشعاب در حزب دمکرات کردستان که به نام "حزب دمکرات کردستان (پیرو کنگره چهارم)" معروف شده، حزب توده نیز همسو با گروه منشعبین، مدام به افشاگری علیه قاسملو و گروه وابسته به او دست می‌زند. ازجمله نامة مردم ارگان مرکزی حزب توده، در شماره امروز خود دو نامه منتشر کرد که نشان‌دهندة وابستگی قاسملو به دولت عراق است. در گزارش این نشریه آمده است:
«دو نامهای که ذیلاً آنها را منتشر می‌سازیم درواقع بیان اعتراض نیروهای صدیق خلق کرد در مقابل روش خائنانه قاسملو و همفکرانش در تهی‌ساختن محتوی مردمی "حزب دمکرات کردستان" و تبدیل‌کردن آن به گروهی دزد، اوباش و مزدور بعث است. نامة نخست، که در تاریخ 27 خرداد 59 نوشته شده است، خواست واقعی پیشمرگان صدیق خلق کرد را می‌نمایاند و نشان می‌دهد که فرزندان واقعی خلق کرد، چگونه دشمنان منافع خویش را می‌شناسند. ... نامة دوم بیان به‌شدت اعتراضآمیز به وضعی است که قاسملو و همفکرانش در حزب دمکرات کردستان پدید آورده‌اند و این حزب را به وسیله‌ای در دست مزدوران دشمن بدل کرده‌اند.»
نامة اول اعتراضیه‌ای از نیروهای این حزب است و در آن آمده است: «از مفرضة شاهو و داوطلبان به حزب دمکرات کردستان ایران، محترماً به عرض می‌رساند که پیشمرگان جانبرکف مفرضة شاهو و عدهای دیگر از پیشمرگان داوطلب از حزب دمکرات کردستان ایران تقاضا می‌نماییم با پشتیبانی کامل حزب دمکرات، که نامبردگان آمادگی خود را برای مبارزه در مناطق کردنشین بانه، مریوان، قصرشیرین، پاوه، نوسود، جوانرود، نفت‌شهر و اطراف کرمانشاه با افراد پالیزبان، اویسی و سپاه رزگاری و ایادی و سرسپردگان حزب فاشیست بعث عراق شیخ محمد کربچنه، عثمان نقشبندی، سردار جاف و شیخ جلال حسینی و سایر ضدانقلابیون... اعلام می‌داریم. لذا تقاضا داریم امکانات لازم را در منطقه در اختیار داوطلبان قرار دهید تا به این عمل انقلابی خود جامة عمل بپوشانیم. ...»
در بخشی از نامه دوم که گزارشی از فرمانده مرز و فرماندهان شاخة مریوان به یکی از فرماندهان حزب دمکرات است، چنین آمده است: «قابل توضیح است که ح. د. ک. ا. در مریوان قبل از جنگ تابستان 58، نه‌تنها هیچ فعالیتی نداشت، بلکه حتی عضوی نیز نداشت. دفتری در خیابان بیمارستان و تجمع 3 نفر حسین ژاندارم، محمود آشتیانی و توفیق محمودیان در این دفتر، حزب بود و بس. همان‌طورکه آگاه هستید، جنگ باعث تقویت و نفوذ حزب در میان مردم کردستان، به‌علت جانبازی پیشمرگان در منطقة کردستان شد. این روند بر حزب دمکرات مریوان اثر
گذاشت و عدة زیادی به‌عنوان پیشمرگ به حزب پیوستند که متأسفانه بیشتر بر دو قسم بودند: یک دسته برای چپاول (به‌هنگام خلع‌سلاح پاسگاه‌ها) مانند توفیق قادرزاده و اطرافیانش، حسین ژاندارم، کریم حاجی، علی‌حمه شکوفه و... دستة دوم جوانمردان محلی که از ترس جان و اسلحه خود به‌هنگام خلع‌سلاح پاسگاه‌ها به صفوف پیشمرگان حزب پیوستند. خوب می‌دانید که بعد از آمدن حزب به داخل شهر، نه‌تنها تنظیمات حزبی برای تشکیل حوزه و تشکیلات در سطح شهر و روستا به عمل نیامد، بلکه به‌علت وجود شخصی معلوم‌الحال چون محمود آشتیانی در سمت مسئولیت تشکیلات که در اذهان عمومی به ساواکی معروف بود، باعث دلسردی مردم از حزب شد. ...»
در بخش دیگری از نامة دوم ضمن نام‌بردن از برخی افراد و فرماندهان شرور که درارتباط‌با حزب بعث عراق نیز می‌باشند، آمده است: «دیدار آنها (سیدرسول و سروان شاهد) با سران رزگاری، جلوگیری نکردن از اقدامات بعث در منطقه، برکنارنکردن عوامل مشخص بعث در حزب، جلوگیری‌نکردن از رفتن خانوادة پیشمرگان برای پناهندگی به عراق، موضع‌گیری نکردن در مقابل رزگاری، شیخ محمد کربچنه که هر دو در منطقه ما عمل می‌کنند، عدم تصفیه عناصر دزد و اوباش از صفوف حزب و... که حتماً از آنها آگاه هستید، به‌راستی دیگر زمینهای برای فعالیت سالم برای من و امثال من نگذاشته است. لذا با حفظ عضویت، از کلیه مسئولیت‌های حزبی در منطقه که برعهدة حقیر بود تازمانی‌که حزب اقدام به موضع‌گیری قاطع در مقابل مسائل فوق ننماید، سلب مسئولیت می‌کنم و هیچ‌گونه تعهدی را بر عهده نخواهم گرفت. مسئول مرز و عضو تشکیلات مریوان؛ رحمت عطری، 15/4/59.»(1)
1
سپاه نوظهور پاسداران انقلاب اسلامی علاوه‌بر مقابله با تجاوزات مرزی عراق و حملات و درگیری‌های گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین، در دیگر مناطق و شهرهای کشور نیز مأموریت‌های بسیار متنوعی دارد که باتوجهبه ضعف نیروهای انتظامی چون شهربانی و ژاندارمری، قابل‌توجه است، به‌ویژه که گاه براثر ناهماهنگی بین نیروهای انتظامی مزبور و افراد سپاه پاسداران در شهرها، برخوردها و مشکلاتی نیز میان این نیروها، که اکنون رسماً در خدمت انقلاب اسلامی هستند، بروز می‌کند.
نامۀ امروز روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز یک نمونۀ قابل‌توجیه و تأمل دراینزمینه است. در این نامه، که به‌عنوان "نامة شکایت‌آمیز، روشنگرانه و هشداردهندة سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نسبت به پاره‌ای از رویدادها و مسائل و مشکلات پیش‌آمده" منتشر شده، ضمن اشاره به ماجرای اهانت عدهای از مأموران کلانتری هجده به یک پاسدار و سپس درگیری آنان با گروه تحقیق سپاه پاسداران، مواردی چند از این نوع برخوردها در گوشه و کنار کشور یادآوری شده و آمده است:
1) نامه مردم، شماره 323، مورخ 11/6/1359، ص3.
«اگر در کوهدشت چندی پیش مسئولین معلوم‌الحال ژاندارمری، فرمانده سپاه و مسئول تحقیقات و اطلاعات سپاه را به اتهامی واهی و پوچ (درحالیکه اصولاً در صلاحیت آنان نبود) دستگیر و بازداشت می‌کنند، اگر در کرج در ماه گذشته ژاندارمری، پاسدار سپاه را به‌جرم تیراندازی به‌سوی اتومبیلی که به ایست پاسدار در شب توجه نکرده، بدون اطلاع سپاه دستگیر و با زدن دستبند به مدت 24 روز به زندان می‌افکنند، اگر در الیگودرز 2 تن از پاسداران توسط شهربانی دستگیر و بدون اطلاع سپاه زندانی می‌شوند (مورد جرم پاک‌کردن شعارهای کمونیستی در شب و شکایت یکی از چپی‌ها بوده است)، اگر در تهران خسروخان قشقایی به‌جهت والای ملی‌گرایان پس از شلیک گلوله به گردن برادر پاسدارمان آزاد و از مقام ایشان اعادة حیثیت می‌شود (ایشان از سرداران ملی و رهروان خط... هستند) اگر در جریان معروف امجدیه، سپاه اینچنین به ناحق آماج حملات بی‌رحمانه ازسوی مسئولان مملکتی قرار می‌گیرد، بالاخره اگر در تهران شهربانی به‌کرات پاسداران را بدون اطلاع سپاه دستگیر و با پشتوانه دادسرای عادی [عمومی] زندانی می‌کند و حتی مورد اذیت و آزار و بی‌حرمتی قرار می‌دهد و پس از مدت زیادی سردواندن با سرِ تراشیده رها می‌سازد و ده‌ها نمونة دیگر، این همه نمودهای جزئی از همان جریان کلی است که درجهت محو و نابودی نیروهای انقلاب و درنتیجه استقرار حاکمیت مجدد نیروهای ضدانقلاب بر دوش محرومین این جامعه گام برمی‌دارد. اگر این جریان سریعاً از ریشه خشک نشود و رشد آن در تمامی سطوح متوقف نگردد، نیروهای انقلاب اسلامی با خشمی عظیم به آوردگاه این جریان مخرب تاخته، بنیاد آن را به دست طوفان خواهد سپرد و آن زمان هرگز بازوان فلج مزبور، ازقبیل شهربانی، ژاندارمری که به یاری همین نیروهای انقلاب اسلامی اندکی قوت و قدرت مجدد گرفته‌اند، هرگز مجال عرض اندام و یارای مقاومت نخواهند داشت.»(1)
1
به‌دنبال تحرکات اخیر عوامل وابسته به خسرو و ناصر قشقایی در مناطق فارس و خوزستان، به‌ویژه هفته گذشته «در شهرستان ایذه و تحریک و دعوت افراد برای خرابکاری و مقابله با جمهوری اسلامی»،(2)و نیز درپی تحرکات اخیر آنها در فیروزآباد فارس و اطراف شیراز، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فیروزآباد فارس در اطلاعیه‌ای خطاب به عشایر فارس اعلام کرد: «روحانیت مبارز و پاسداران انقلاب اسلامی حامیان مستضعفان می‌باشند، فریب تبلیغات شوم خوانین مزدور امریکا را نخورید، بیدار باشید و برعلیه فئودال و خوانین، به‌خصوص ناصر و خسرو و ایادی معلوم‌الحالش متحد شوید و نگذارید توده غیرتمند عشایر و کسانی که عشق به اسلام و جمهوری اسلامی دارند دوباره گرفتار ظلم و ستم خوانین شوند. البته به یاری خدا حساب این ستمگران به‌زودی رسیده خواهد شد. ...»(3)
از سوی دیگر، درخصوص حوادث و جریاناتی که امروز در شیراز اتفاق افتاد، که در آن هواداران مجاهدین خلق (منافقین) نقش بارزی داشتند، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب
اسلامی شیراز اطلاعیه‌ای منتشر کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «از چند روز قبل مردم آزادة فارس را در جریان توطئه‌هایی که در منطقه در شرف تکوین است گذاشتیم و گفتیم که اشرار و خوانین امریکایی به کمک گروهک‌های وابسته به بیگانه قصد دارند در فارس ایجاد بلوا و هرجومرج نمایند تا بدین‌وسیله حاکمیت خود را بر مردم و توده‌های عشایر زحمت‌کش به دست آورده و زمینه را برای حمله‌های امریکا فراهم سازند. در حدود ده روز است که مرتباً ایادی این اشرار و خوانین مزدور جاده‌ها را بسته و اموال مردم را غارت می‌کنند. ضمن تحقیقات گسترده‌ای که در منطقه به عمل آمده، گزارشاتی مبنی‌بر همکاری گروهک‌های چپ و چپ‌نما خصوصاً سازمان مجاهدین خلق [منافقین] به سپاه می‌رسید. تا اینکه در تاریخ سه‌شنبه 11/6/59 مشاهده کردیم که اعلامیه‌ای به‌صورت بسیار گسترده در سطح شهر پخش شد که در آن از قول یکی از خانواده‌های مجاهدین خلق [منافقین] اعلام کرده بودند که به دستور دفتر حضرت آیت‌الله دستغیب و دفتر تحکیم وحدت، عدهای قصد حمله به خانة آنها را دارند و با گزارشاتی که از قبل به ما رسیده بود باتوجهبه جریاناتی از قبیل "درگیری امجدیه که توسط مجاهدین خلق برنامه‌ریزی شده بود و زمینه‌ساز کودتای امریکایی بود" بلافاصله دست به کار شده و ازطریق رادیو به مردم هشدار دادیم و حضرت آیت‌الله دستغیب امام‌جمعة مبارز شیراز نیز اعلامیة فوق را تکذیب نمودند. وقتی که به محل رفتیم همان‌طورکه پیش‌بینی می‌کردیم میلیشیای قهرمان را دیدیم که به‌صورت منظم و مجهز آمادة هجوم چماق‌داران و اراذل و اوباش و... بودند! ولی با کمال تعجب مشاهده کردند که مردم آگاه‌تر از آن‌اند که با یک اعلامیه ساختگی و تحریک‌آمیز آلت دست قرار بگیرند. این یک فرمول کهنه و روشده مجاهدین خلق [منافقین] است که چون مرگ خود را می‌بینند، با یک درگیری ساختگی عوامل و ایادی آگاه و ناآگاه خود را جمعآوری کرده و می‌کوشند تا با مظلوم‌نمایی و کشته‌سازی، بازار کساد خود را رونق بخشند. این جریانات در ارتباط مستقیم با توطئه‌های اشرار و خوانین امریکایی در منطقه می‌باشد که هریک زمینه‌ساز دیگری و نهایتاً آسان‌سازی دخالت مستقیم امریکا در ایران می‌باشد. ...»(1)
روابط عمومی سپاه شیراز همچنین دربارة حادثة امروز در بیمارستان نمازی شیراز که منجر به زخمی‌شدن یکی از کارکنان این بیمارستان شده است، در اطلاعیة جداگانه‌ای اعلام کرد: «در تاریخ سه‌شنبه 11/6/59 چند نفر از برادران پاسدار که مورد اصابت گلوله قرار گرفته بودند به بیمارستان نمازی منتقل می‌گردند. در آنجا یکی از برادران به انتظامات بیمارستان که به بیماران اهانت می‌نموده و با وضعی غیرانسانی با آنها برخورد کرده است اعتراض می‌نماید، که یکی از حسابدارهای بیمارستان از موضع غیرمسئولانه با هتاکی به پاسداران به آنها حمله‌ور می‌شود و وقتی پاسداران ایشان را دعوت می‌نمایند تا با صحبت‌کردن مسئله را حل نمایند، مجدداً عدهای از پزشک‌نماهای پاک‌سازی‌شده با ایجاد جو سروصدا مبادرت به درگیری با پاسداران می‌نمایند. در همین وقت صدای تیر شلیک‌شده‌ای به گوش می‌رسد و تیر به پای یکی از حسابدارهای بیمارستان اصابت می‌نماید. طبق اظهارات دقیق یکی از مسئولین بیمارستان، که با
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص4.
مشخصات کامل به دادستانی انقلاب معرفی شده، از قول یکی از رزیدنت‌ها نقل می‌نماید که پزشکی را مشاهده کرده است که کلتی را در کاغذ پیچیده و رد می‌نماید. علاوه‌براین، چند نفر از شهودی که در اطراف بودند کتباً با ذکر مشخصات کامل خود اظهار داشته‌اند پزشکی را دیده‌اند که اسلحه‌ای را در کیف گذاشته و از محوطة بیمارستان فرار کرده است. ...»
در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: «عدهای از پزشک‌نماهای وابسته به بیگانه و در خط امریکا در جریان اعدام یکی از همپالگی‌هایشان، بیمارستان‌های شیراز را به‌حالت اعتصاب کشانده و از معالجه بیمارانی که بعضی از آنها از راه‌های بسیار دور به امید شفا و درمان به شهر آمده بودند خودداری کردند... و در روز سه‌شنبه نیز همین قماش پزشک‌نماهای مزدور از داخل بیمارستان به‌طرف مردم و پاسداران تیراندازی می‌نمایند. ...»(1)
1
به‌دنبال تشدید فعالیت‌های تحریک‌آمیز و ضدانقلابی هواداران گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرهای مختلف کشور و ایجاد درگیری لفظی و فیزیکی با گروه‌هایی از مردم و نیز درپی ممنوعیت فعالیت این گروه‌ها در برخی شهرها در هفتة پیش، امروز نیز در گرگان اعلام شد که دادستان انقلاب اسلامی گرگان فعالیت مجاهدین خلق (منافقین)، فدائیان خلق، پیکار و حزب توده را تا تعیین تکلیف آنها ازسوی مجلس شورای اسلامی در گرگان ممنوع اعلام کرده است.(2)
امروز همچنین در اطلاعیه‌ای که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مازندران (مرکز علی‌آباد) گرگان درمورد کشف یک شبکة گستردة اطلاعاتی سازمان چریک‌های فدایی خلق در شمال کشور، منتشر کرد، آمده است: «طی تحقیقاتی که توسط سپاه پاسداران با همکاری مردم به عمل آمد، یک ساختمان که متعلق به چریک‌های فدایی خلق بود و از مدت‌ها قبل در آن رفت‌وآمدهای مشکوک صورت می‌گرفت زیر نظر قرار گرفت. سپاه پاسداران بعد از اخذ حکم کتبی دادستانی شهرستان گرگان از منزل مذکور بازرسی به عمل آورد که طی این بازرسی وسایل و مدارک زیر کشف شد: 1. تهیة گزارشات مختلف از منطقه که حاکی‌از فعالیت‌های چشمگیر این سازمان در منطقة ترکمن‌صحرا جهت توطئه‌چینی و آشوب است. 2. شناسایی نیروهای در خط امام تحت‌عنوان فالانژها و ارتجاع. 3. زیرنظرداشتن نیروهای نظامی. 4. تهیة نقشه و کروکی از برخی نقاط منطقه. 5. شناسایی و تهیة گزارش از پاسدارانی که در درگیری گنبد شرکت داشته و ارسال این گزارشات و مشخصات پاسداران به شبکه و نیز مقدار زیادی گزارشات مختلف با دستخط افراد این شبکه از شهرهای گرگان، گنبد، آق‌قلا، بندر ترکمن، و دیگر نقاط منطقه که این گزارشات ارتباط آنها را در درگیری‌های گنبد و کردستان نشان می‌دهد.» در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: «دراین‌رابطه مدارک اطلاعاتی و وسایل به‌دست‌آمده عبارت‌اند از مقداری باروت، دستگاه فرستنده، دستگاه تقویتی، وسایل درمانی در
زمان اضطراری (وسایل جراحی)، چند برگ تقاضای گذرنامه، انواع و اقسام نشریات سازمان از کردستان و گنبد و سایر نقاط که تکثیر و بسته‌بندی شده بود. ...»(1)
دراینحال، از بابل نیز خبر می‌رسد که جلسات دادگاه انقلاب اسلامی این شهر پس از محاکمة 28 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که در ایجاد تشنج روز عید فطر در بابلسر و ایجاد بی‌نظمی در شهر دخالت داشتند، با صدور حکمی آنها را به 40 روز تا 4 ماه حبس تأدیبی، با احتساب مدت بازداشت، محکوم کرد.(2)
از سوی دیگر، در تهران نیز به حکم دادستان کل انقلاب، انتشارات "نوپا" و "رزم" وابسته به حزب توده در خیابان فخر رازی تعطیل شد. در اطلاعیة روابط عمومی دادستانی کل انقلاب درمورد تعطیلی این دو انتشارات آمده است که هر دو از پایگاه‌های حزب توده بوده و در لوای انتشارات، از این محل به‌عنوان خانة تیمی نیز استفاده می‌شده است. طبق این گزارش، «همچنین از این محل دوربین‌های عکس‌برداری، اعلامیه‌های فدائیان خلق، وسایل فیلمبرداری و وسایل چاپ و عکس‌های مختلفی از هواداران این سازمان درحال درست‌کردن پلاکارد کشف و ازطرف دادستانی مصادره گردید.»(3)
1
بحث، گفت‌وگو و مناقشه بر سر تعیین هیئت وزیران و توافق دراین‌باره میان بنی‌صدر و محمدعلی رجایی هنوز به نقطة مشخص و واحدی نرسیده است و به‌دنبال جلسة طولانی شب گذشته میان سران دو جناح حاکم، امروز نیز دراین‌مورد بحث و گفت‌وگو ادامه داشت.
امروز صبح محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر در جلسة علنی مجلس شورای اسلامی شرکت کرد تا گزارشی از روند تعیین هیئت وزیران و مباحث مطرح‌شده با بنی‌صدر را بیان کند، که البته باتوجهبه قرار جلسه ساعت 11 صبح امروز با بنی‌صدر، موفق به ارائة گزارش کامل به نمایندگان مجلس نشد. وی در جلسة امروز مجلس شورای اسلامی گفت: «دیروز صبح رئیس‌جمهور در نامهای به هیئت سه نفری تعیین نخست‌وزیر از آنها دعوت می‌کند که با هم جلسه‌ای داشته باشند. از من و چند تن از نمایندگان مجلس هم دعوت شده بود که در این جلسه شرکت کنیم؛ که البته لازم به تذکر است که این نمایندگان فقط به‌عنوان کسانی که می‌توانستند در حل مسئله کمک کنند، دعوت شده بودند نه به‌عنوان نمایندة مجلس. به این ترتیب جلسة دیشب تشکیل شد و پس از بحث‌های زیاد، معلوم شد که نکات ابهامی وجود داشته که خوشبختانه آن ابهامات در حضور برادران رفع شد و جلسه با موضع محکمی وارد بحث کابینه شد و نتیجه این شد که آقای رئیس‌جمهور درمورد برخی از اعضای کابینه بررسی‌های بیشتری انجام دهد.» رجایی افزود: «که در جلسة دیشب مقرر شد که جلسة مشابهی در ساعت 11 امروز تشکیل شود. ...»(4)
جلسة موردنظر امروز از ساعت 11 با حضور حجت‌الاسلام محیی‌الدین انواری، محمد یزدی و همچنین چند تن از وزرای پیشنهادی چون دکتر نوربخش، بهزاد نبوی، احمد توکلی و میرحسین
موسوی آغاز شد و حدود چهار ساعت و سی دقیقه به طول انجامید. خبرگزاری پارس ضمن نقل این خبر، در مصاحبه با حجت‌الاسلام انواری و از قول وی گفت: «در این جلسه مسئلة کابینه مورد بررسی قرار گرفت و من نمی‌توانم جزئیات این مذاکرات را بگویم چون قرار است در مجلس مطرح شود، ولی درجمع، از این ملاقات‌ها راضی هستیم، در کلیات توافق هست، همه در خط اسلام و تثبیت و استقرار نظام جمهوری اسلامی هستند، ولی یک موارد جزئی هست که انشاءالله در آیندة نزدیکی حل خواهد شد.» بنا به همین گزارش، «آقای رجایی، نخست‌وزیر، نیز در پایان این جلسه در مصاحبه با خبرگزاری پارس گفت: "از نظر من مسئله‌ای نمانده است." وی در پاسخ به این سؤال که آیا تمامی وزرا مورد توافق قرار گرفته‌اند؟ گفت: "نه، هنوز آقای بنی‌صدر به مقداری تحقیق نیاز دارند." وی درمورد زمان مشخص‌شدن ترکیب کابینه نیز گفت: "آقای بنی‌صدر مشخص می‌کنند. ازنظر من مسئله تمام است و ایشان باید جواب بدهند."»(1)
بنی‌صدر نیز در کارنامة امروز خود دربارة این جلسه چنین نوشته است: «من در گفت‌وگوها تأکید داشتم که به‌کاربردن روش‌های تخریبی و اینکه یک گروهی از راه این روش‌ها بخواهند استعدادها را از بین ببرند دور از اخلاق است و همه در این اصل با من موافق بودند و می‌گفتند زیبندة رئیس‌جمهوری نیست که تسلیم فشار روش‌هایی بشود که تمام نوشته‌ها و گفتارهایش در افشای آن روش‌ها و در مبارزه با آن روش‌ها بوده است. ...» وی سپس با اشاره به نامة شدیداللحن سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی خطاب به مجلس شورای اسلامی، افزود: «... من گفتم این متنی که نوشته شده بود و با ده دروغ شروع کرده بود، ولو آنها دروغ نبودند و راست بودند، وقتی در این موقعیتی که وزرا باید به تصویب رئیس‌جمهوری برسند چنین متنی منتشر می‌شود، معلوم است که مراد تحت فشار قراردادن رئیس‌جمهوری است برای امضاکردن و این همان کلام علی است که فرمود "کلمه الحق یراد به الباطل". اگر راست بود، کلمة حقی بود که مراد از نوشتن آن باطل بود و در آغاز حکومت جمهوری اسلامی نمی‌بایستی که رئیس‌جمهور را با این روش‌ها تحت فشار گذاشت. یک رادیویی در خدمت این خط تخریبی قرار بگیرد و این نوشته را چند بار بازگو کند و حال اینکه بیان رئیس‌جمهوری یا اصلاً منتشر نمی‌شود و یا حداکثر یک بار. مخاطبان من گفتند: نامه خطاب به رئیس‌جمهوری نبوده. که البته من این را نپذیرفتم و کار درستی نبوده و اگر مطالبش بعضاً مورد قبول باشد، اما موافقت داشتند که این کار درست نبود. ...»(2)
از سوی دیگر، هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در مصاحبة هفتگی خود با خبرنگاران داخلی و خارجی دربارة مناقشه و مجادله بر سر تعیین وزرای کابینه گفت: «... خوب روشن بود که نخست‌وزیری آقای رجایی برای آقای بنی‌صدر یک چیز ایده‌آل نبود و ایشان با صراحت گفته بودند که من آقای رجایی را به‌دلیل اینکه در مجلس پایگاه دارد معرفی می‌کنم. همان حالتی که درمورد شخص آقای رجایی بین آقای رجایی و آقای بنی‌صدر بود، همان حالت در کابینه هم منعکس است. یعنی آقای رجایی طبعاً به مقتضای روحیه خودشان و فکر خودشان و منش خودشان، همکاران خودشان را انتخاب می‌کنند. آقای بنی‌صدر هم که منش و روحیه‌شان
عوض نشده همان حالتی که در انتخاب نخست‌وزیر دیدید باید انتظار داشته باشید که درمورد اعضای کابینه هم پیش بیاید؛ چراکه طبق قانون اساسی باید نخست‌وزیر وزرا را پیشنهاد بدهد و به تصویب ریاست‌جمهوری برسد و بعد به مجلس معرفی شود. ... روزهای اولی که آقای رجایی منصوب شدند نگرانی از این جهت بود که این کابینه نتواند مورد توافق آقای بنی‌صدر قرار گیرد. راه‌حلی که خودشان در مذاکرات دو نفره انتخاب کرده بودند این بود که آقای بنی‌صدر انتخاب وزرا را به‌عهدة آقای رجایی بگذارند و دخالتی نکنند و سکوت کنند و فقط درمورد وزیر دفاع و وزیر کشور، ایشان علاقه داشتند نظر بدهند و تصویب بکنند. برای اینکه بیشتر با آنها کار داشتند و این مسئله در نامهای که ایشان برای آقای رجایی نوشته بودند منعکس بود. آقای رجایی هم براساس آن نامه خیال کردند که کار تمام است و وزرایشان را به مجلس پیشنهاد کردند. دیروز ازطرف آقای بنی‌صدر دو نامه به من رسید در اواخر وقت علنی؛ یعنی حدود ساعت 12، نامة ایشان را به من دادند که فرصت نشد من بخوانم بعد نامه ایشان را خواندم و دیدم که ایشان در این نامه‌ها اظهار نارضایتی از بعضی افراد عوض‌شده کرده‌اند. ...»(1)
هاشمی رفسنجانی همچنین امروز پس از این مصاحبه، در یک مصاحبة رادیو تلویزیونی درخصوص این مسئله توضیحات بیشتری داد و گفت: «مسائلی که حالا مطرح است و کمی در روزنامه‌ها و رادیو تلویزیون هم منعکس شده یک ریشه دارد که باید به آن رسید و ظواهری هم هست که معلول همان ریشه است. ریشة قضیه این است که ضمن اینکه آقای رئیس‌جمهور و آقای رجایی نخست‌وزیر هر دو مسلمان‌اند و هر دو علاقه‌مند به انقلاب اسلامی هستند... از یک بینش مساوی و کاملاً منسجم و مثل هم برخوردار نیستند. یعنی صلاحیت‌ها و لیاقت‌ها در نظر هریک از آقایان مفهوم خاص خودش را دارد. ...»
وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «آقای بنی‌صدر با صراحت گفته‌اند که آقای رجایی را نخست‌وزیر صالح نمی‌دانند. آقای رجایی هم با صراحت گفته‌اند که من ازلحاظ فکری و بینش با آقای بنی‌صدر اختلافاتی دارم. ... آقای بنی‌صدر چون می‌دانستند که چنین مشکلی هست ابتدا قضیه را منهای وزارت دفاع و وزارت کشور به خودِ آقای رجایی واگذار کرده بودند و گفته بودند نظری نمی‌دهم و سکوت می‌کنم؛ بعد، حالا چه مسائلی پیش آمده که ایشان فکر کردند یک مقدار باید بیشتر روی قضیه بایستند و اینکه اظهاراتی کردند و نامه‌هایی نوشتند که این بحث‌های دیروز و امروز و شاید روزهای آینده را به وجود آورد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی دربارة تکلیف نهایی وزرای کابینه گفت: «فردا که این مسئله در مجلس مطرح شود در دو مرحله بحث خواهد بود؛ یک مرحله این است که آیا باتوجهبه اظهارات بعدی آقای بنی‌صدر و نامه‌هایی که به مجلس نوشته‌اند، مجلس می‌تواند باتوجهبه قانون اساسی بحث روی افراد کابینه و برنامة دولت را شروع کند و ادامه دهد یا اینکه این کیفیت را ازلحاظ قانونی کافی نمی‌دانند. اگر پذیرفته شد که با قانون اساسی منافاتی ندارد بعد بحث روی اعضای کابینه و صلاحیت آنها و برنامة دولت شروع می‌شود.»(2)
1
بحران ناشی از گروگانگیری در روابط و مناسبات میان ایران و امریکا همچنان در محافل رسمی و مطبوعاتی دو کشور انعکاس دارد. دراینزمینه امروز رادیو صدای امریکا گفت: «دیروز مجلس شورای اسلامی نامة بیش از یک‌صد عضو کنگرة امریکا را که در آن حل فوری مسئلة گروگان‌ها قرار داده شده بود، مورد بحث قرار داد. وزرات خارجة امریکا اعلام کرده است که ادموند ماسکی نیز در نامهای که به مناسبت انتصاب رجایی برای نخست‌وزیری او فرستاده، تقاضای مشابهی را مطرح کرده است. سخنگوی وزارت امور خارجة امریکا گفته است نامة ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، به محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر ایران، تلاش دیگری برای حل بحران گروگان‌ها بوده است، اما نمایانگر هیچ سیاست جدیدی ازجانب امریکا نیست. ... سخنگوی وزارت امور خارجة امریکا از ذکر جزئیات بیشتری دراین‌مورد خودداری کرد. این سخنگو بار دیگر گفت: واشنگتن مایل به بحث درمورد شکایات ایران علیه امریکاست، اما باید این امر در چارچوب رهایی گروگانهای امریکایی قرار گیرد. وی همچنین دربارة تقاضای ایران برای استرداد دارایی شاه فقید در ایالات متحدة امریکا گفت: ایران می‌تواند تقاضایش را ازطریق دادگاه‌های امریکا تعقیب کند.»(1)
یادآوری می‌شود، روز گذشته، خبرگزاری پارس از قول خبرگزاری فرانسه از واشنگتن اعلام کرده بود که «وزارت دادگستری امریکا از دادگاه‌های این کشور خواست هرگونه محاکمه علیه دولت ایران تا موقعی که 52 گروگان امریکایی در زندان به سر می‌برند، به تعویق اندازند.» بنا به این گزارش: «منابع نزدیک به وزارت دادگستری امریکا اضافه کردند بیش از 200 پرونده ازطرف کارخانه‌ها و مؤسسات امریکایی علیه دولت ایران وجود دارد که اغلب آنها به‌علت قطع قراردادها مطرح شده‌اند. وزارت دادگستری امریکا دراینزمینه خاطرنشان می‌سازد: تصمیم‌گیری دادگاه‌های امریکایی در موقعیت کنونی علیه ایران به نفع ایالات متحده نیست و هرگونه قضاوت علیه ایران می‌تواند حل بحران میان دو کشور را دشوارتر سازد. ...»(2)
1
باتوجهبه افزایش چشمگیر تحرکات و نقلوانتقالات نیرو و تجهیزات زرهی، توپخانه و پدافند هوایی عراق که از اوایل شهریورماه جاری، به‌ویژه در دو روز گذشته در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور صورت گرفته است، برای ارتش جمهوری اسلامی ایران مسجل شد که عراق به‌راستی قصد تعرض به خاک ایران را دارد؛ ازاین‌رو، امروز ستاد مشترک ارتش با ارائة بررسی ستادی خود از آخرین وضعیت عراق در 5 استان همجوار مرزی، معبرهای احتمالی نفوذ نیروهای عراقی را برشمرد و به نیروی زمینی دستور داد تا ضمن انجام‌دادن احتیاطات تأمینی و آمادگی و مراقبت شدید و در سطح وسیع برای جلوگیری از تعرض غافلگیرانه، آخرین تغییرات نیروهای دشمن را، به‌دقت و بلافاصله، در مرزهای همجوار گزارش کند. متن کامل ابلاغیة امروز ستاد مشترک ارتش که با عنوان "بررسی ستادی از آخرین وضعیت عراق" به نیروی زمینی و رونوشت آن جهت آگاهی و اقدام مقتضی به ژاجا، نهاجا، نداجا، سماجا3 (مرکز فرماندهی) و سپاه پاسداران ارسال شد، به شرح زیر است:
«در آخرین بررسی که روی گسترش یگان‌های عراقی در مرز به عمل آمد، قرائن تعرض ارتش عراق در مناطق یادشدة زیرین مشهود است. محتمل‌ترین معبر تعرضی ارتش عراق به خاک جمهوری اسلامی ایران عبارت‌اند از:
عماره - بستان - سوسنگرد - اهواز به استعداد یک لشکر، 2 تیپ مکانیزه و یک تیپ زرهی.
کوت - موسیان - عین‌خوش - اندیمشک - دزفول به استعداد یک لشکر.
بصره - تنومه - کوشک - اهواز به استعداد یک لشکر، 2 تیپ پیادة مکانیزه و یک تیپ زرهی.
عملیات بصره - خرمشهر به‌وسیله عناصر نیروهای ویژه با عبور از سیبه به آبادان و کوت‌زین به خرمشهر پشتیبانی می‌شود. ضمناً عملیات عبور از رودخانه [اروند] به‌وسیلة آتش توپخانه از ساحل دور حمایت می‌گردد.
معبر بعقوبه - المنصور - جلولا - خانقین با یک لشکر زرهی و یک لشکر پیاده مکانیزه به‌اضافة یک تیپ پیادة مکانیزه برای هدف‌های خسروی - قصرشیرین و سرپل‌ذهاب. همین تعرض احتمالاً از معبر مندلی - سومار - گیلانغرب - قلاجه و اسلام‌آباد.
نیروهای عراقی مستقر در حلبچه - چناره - پنجوین - چوارتا - قلعه‌دیزه و مرگه‌سور، تعرض را به‌صورت تک پشتیبانی با فریب و یا نمایش نیرو و یا تظاهر به‌منظور تثبیت نیروهای ایران در منطقة کردستان و آذربایجان‌غربی اجرا خواهند کرد.
احتیاطات تأمینی و آمادگی و مراقبت برای خنثی‌کردن یک تعرض غافلگیرانه در جبهة وسیع را برابر طرح‌های مصوبه داشته باشید.
جابه‌جایی نیروهای عراقی را در مناطق بلافصل مرز و یا تقویت‌های احتمالی را تاحدّ امکان اعلام دارند.
جانشین ستاد مشترک - سرتیپ فلاحی
ازطرف سرهنگ ستاد هاشمی‌روان»(1)
1
تحرکات عراق در قالب موارد تأمینی و نیز ایجاد استحکامات و سنگرهای تازه در مرز خوزستان، به‌ویژه خرمشهر، امروز نیز قابل‌توجه است.
در یک گزارش واصله به استانداری خوزستان با اشاره به علائمی که امروز مشاهده شده از احتمال آمادگی عراق برای حمله سخن رفته است. متن گزارش چنین است:
«برابر گزارش گروهان ژاندارمری هوزگان مستند به اعلام پاسگاه طلائیة قدیم، در ساعت 22:45 روز 12/6/59، چراغ‌های کشورِ مقابل واقع در غرب پاسگاه...(2)خاموش شده و علت خاموش‌شدن چراغ‌ها به نظر می‌رسد استتار تأسیسات نفتی عراق واقع در نوار مرز باشد. این عمل ممکن است طرح یک حمله یا ترس از حملة ایران باشد.»(3)
در منطقة مرزی خرمشهر نیز گزارش ژاندارمری خوزستان حاکی‌از ایجاد استحکامات تازه ازجمله سیم‌خاردار و فعالیت بلدوزرهای عراقی برای احداث سنگرهای بزرگ در فاصلة 4 کیلومتری پاسگاه کیلومتر 25 شلمچه است. طبق همین گزارش، تا ساعت 17 امروز، تعداد 20 سنگر بزرگ آماده شده و حدود 25 الی 30 سرباز عراقی در منطقه پیاده شده و حفر کانال و سنگر در طول نوار مرز از جنوب به شمال به‌وسیلة بلدوزرها ادامه دارد. همچنین نیروهای عراقی، پاسگاه مقابل پاسگاه مؤمنی را در همین منطقه تقویت کرده‌اند. در پایان این گزارش، پاسگاه کیلومتر 25 شمال شلمچه از اقدامات پیگیر و جدی عراق برای ایجاد جاده در سراسر مرز مزبور خبر داده و
افزوده است: ماشین‌های مهندسی عراق به‌سختی مشغول ایجاد جاده‌های مرزی هستند.(1)
دراینحال، امروز مقامات نظامی عراق در یک حرکت تشکیلاتی و تبلیغاتی و «در یک گردهمایی حزبی در بصره به افراد ارتش خلقی [جیش‌الشعبی] هشدار داده‌اند که ایران قصد حمله به عراق را دارد؛ بنابراین آماده باشید که هرلحظه به جبهة جنگ اعزام شوید و هرکس از انجام مأموریت از خود سستی نشان دهد بلادرنگ اعدام خواهد شد.» بنا به همین گزارش، «ارتش ملی عراق درحالحاضر در آماده‌باش جیم به سر می‌برد.»(2)
ازطرفی، در ادامة مقابله با فعالیت‌های تخریبی عوامل داخلی وابسته به عراق در خوزستان، «هنگ ژاندارمری دشت آزادگان اعلام کرد که در هفتة گذشته، بمبی در نزدیکی یکی از نیروهای [نیروگاه‌های] برق این منطقه کار گذاشته شده بود که توسط مأمورین ژاندارمری دشت آزادگان کشف و خنثی گردید.»(3)
1
پس از چند ساعت آرامش، بار دیگر درگیری مرزی با آتشباری عراق روی شهر قصرشیرین از ساعت 12:10 دقیقة امروز، آغاز شد که با آتش متقابل نیروهای خودی مواجه گردید.(4)«عراقی‌ها شهر قصرشیرین را از منطقة پله‌چفت زیر آتشباری گرفتند و چندین گلولة توپ خمسه خمسه(5)در اطراف شهر، به‌خصوص حوالی سپاه پاسداران، هنگ ژاندارمری و کوره‌های گچ به زمین اصابت کرد و منفجر شد.»(6)در تبلیغات روزنامه‌های داخل دربارة تبعات این حمله از آتش متقابل نیروهای خودی سخن رفته است که باعث شد: «پایگاه میه‌خاص عراق مستقر در نوار مرزی قصرشیرین و خسروی به‌کلی منهدم شود. در این آتشباری که تا ساعت 6 بعدازظهر امروز ادامه داشت، به نیروهای خودی آسیبی وارد نشد، اما 2 مقر ارتش عراق مستقر در ده براربرار نابود گردید و نیروهای بعث عراق با تحمل تلفات سنگین تا روستای امام عباس عقب‌نشینی کردند.»(7)
شهربانی قصرشیرین گزارش داد که درگیری‌ها مجدداً از ساعت 22 امروز، با آتشباری سلاح‌های سنگین عراق روی پاسگاههای نوار مرزی باباهادی، دارخور، پرویز، هدایت و مجیدخان از سر گرفته شد که با آتش متقابل نیروهای خودی مواجه گشت.(8)دراینحال، گزارش‌های منابع اطلاعاتی خودی از اخبار برون‌مرزی حاکی است: «اخیراً دولت عراق پاسگاههای مرزی خود را تقویت نموده و در هر پاسگاه چندین تانک دورزن مستقر نموده است.»(9)و نیز: «اخیراً در قلعه قره‌جغ کشور عراق در نزدیکی شهر مندلی و روبه‌روی منطقة سومار ایران، 2 گردان نظامی با تجهیزات کافی مستقر شده‌اند.» بنا به همین گزارش: «شهر مندلی عراق نیز از سکنه خالی شده و
1) سند شماره 141644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی غرب، 14/6/1359.
2) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص4، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 12/6/1359، برابر خبر واصله.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 12/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از اهواز.
4) سند شماره 283221 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از 05 - رکن3 به فرماندهی ژاجا (رکن3 عملیات)، 13/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین، 12/6/1359.
5) خمسه خمسه یک نوع توپ فرانسوی بود با پنج لوله که باهم شلیک می‌شد. این اصطلاح را رسانه‌های عراقی به کار می‌بردند که به رسانه‌های ایرانی نیز سرایت کرد.
6) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
8) سند شماره 43064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 13/6/1359.
9) سند شماره 141646 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از سپاه - مرکز فرماندهی به مرکز فرماندهی غرب، 13/6/1359، پیرو شماره 2688/05/29/1701/13، مورخ 12/6/1359.
حدود یک تیپ نظامی مجهز به آتشبارهای 130 میلی‌متری در تمام نقاط شهر مستقر می‌باشند.» این گزارش دربارة تبلیغات روزنامه‌های عراقی آورده است: «در جراید و روزنامه‌های عراق دربارة تورم، بیکاری و نارضایتی در ایران تبلیغات زیادی انجام می‌گیرد.»(1)
1
همکاری عراق با گروه‌های مسلح ضدانقلاب، همچنان ادامه دارد.
یک گزارش دراینزمینه حاکی است: «هلیکوپترهای عراقی از پیررستم (حول‌وحوش سنندج) که در روی کوهی فرودگاه ایجاد کرده‌اند، پیدرپی اسلحه به سنندج وارد می‌کنند.»(2)روابط عمومی سپاه پاسداران غرب نیز گزارش داد: «ازطرف دولت بعث عراق به اهالی روستای دزلی که با گروه‌های رزگاری و دمکرات در رابطه هستند، کمک‌های زیادی داده می‌شود.»(3)
نیروی هوایی جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد در گشت هوایی در ساعت 10 امروز از اشنویه تا بانه، نقل‌وانتقال‌هایی در اطراف سیاه‌گل(4)مشاهده شده است.(5)
در همین حال، نوع ارتباطات گروه‌های مسلح معارض با نظام جمهوری اسلامی با معارضین دولت عراق نیز به‌گونه‌ای است که وضعیت را پیچیده‌تر می‌کند. طبق یک گزارش، در منطقة مرزی مریوان، در دو کیلومتری مرز ایران و عراق، یکی از اهالی روستای ساوِجی، 200 نفر از افراد جلال طالبانی و کومه‌له را به این روستا آورده تا پاسداران را سرکوب کنند. همین گزارش می‌افزاید در شامگاه امروز، سرپرست پیشمرگ‌های جلال طالبانی با برخی سران محلی در روستای ساوِجی جلسه داشته‌اند.(6)
همچنین در ادامة تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام و همکاری ارتشیان فراری و نیز برخی از کارکنان محلی با آنها، یک گزارش تکان‌دهنده از رکن دوم ارتش جمهوری اسلامی ایران حاکی است: «درحدود 300 نفر از پرسنل فراری ارتش نزدیک پایگاه حبانیه (40 کیلومتری جنوب‌غربی بغداد) مستقر می‌باشند که ارتباط آنان با ایران از دو راه زمینی به مرز تمرچین منتهی می‌شود و در خاک ایران با شخصی به نام کسروی که از اعضای حزب دمکرات شاخة قاسملو و از معتمدین پیرانشهر می‌باشد، صورت می‌گیرد.» در ادامة این گزارش با قید "خبر قابل‌تحقیق و بررسی است" آمده است: «پرسنل ارتش (با گرفتن مرخصی) و [نیز] ضدانقلابیون ازطریق بوکان - سردشت و یا پیرانشهر به عراق رفته و با عناصر بختیار تماس و گزارشات خود را تحویل آنان داده و برگشت می‌نمایند.»(7)
ازسوی دیگر خبرهای متفاوتی نیز وجود دارد ازجمله: «مقامات امنیتی و انتظامی لشکر7 پیاده عراق نیز مدعی‌اند که در ساعت 15:30 دقیقه امروز، یک گروه 45 نفری از اکراد شورشی وابسته به حزب جبهة ملی عراق وارد قریة چیارا از توابع مریوان ایران شده و قصد دارند در فرصت‌های مناسب ازطریق چوارتا اقدام به خرابکاری نمایند.»(8)
1) سند شماره 94573 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از وزارت کشور به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 12/6/1359.
2) سند شماره 141646 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 13/6/1359، پیرو تلفنگرام2567/01/29/14 مورخ 12/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 169، 13/6/1359، ص6، خبرگزاری پارس از سنندج، 12/6/1359.
4) در هامش سند راجع به سیاه‌گل قید شده که: «از توابع اشنویه عراق می‌باشد.»
5) سند شماره 43094 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اسناد مناطق کردنشین (اشنویه)، ص288، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 12/6/1359.
6) سند شماره 907 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص135، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 3/7/1359.
7) سند شماره 349 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اسناد مناطق کردنشین، ص54، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا (مد حفاظت اطلاعات)، 12/6/1359.
8) سند شماره 42898 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص192، از سماجا2 (م132) به نزاجا، 20/6/1359.
1
پیشروی نیروهای مسلح انقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور با درگیری‌های شدید و گاهی پراکنده همراه است، اما پاک‌سازی‌ها نیز با تلاش افراد سپاه پاسداران، ارتش و پیشمرگان مسلمان کرد و نیروهای کمیته‌ها ادامه دارد. دراینزمینه، گزارش لشکر64 پیادة ارومیه حاکی است: «در ساعت 19 امروز، پیشمرگان کرد مسلمان در ارتفاعات داشت‌کرسن و مستان‌آباد شاهین‌دژ با مهاجمین درگیر شده و با تحمل 2 نفر زخمی به‌طرف بوکان درحال پیشروی هستند و زدوخورد تا آخرین ساعت امشب همچنان ادامه داشته است.»(1)«در این درگیری‌ها یک پاسدار شهید و 2 پیشمرگ مسلمان کرد و 2 غیرنظامی مجروح شدند. از مهاجمین حزب دمکرات نیز 12 تن به هلاکت رسیدند.» بنا به همین گزارش، فرماندار میاندوآب درمورد این عملیات گفته است: «براساس گزارش‌های رسیده از پاسگاه ژاندارمری بوکان و بخشداری شاهین‌دژ، پیشمرگان مسلمان کرد در محور شاهین‌دژ - بوکان درحال پیشروی هستند و در جریان حمله به شاهین‌دژ براثر اصابت چند گلولة خمپاره به مرکز این بخش، به چند واحد مسکونی آسیب‌هایی وارد شده است.» در ادامة این گزارش آمده است: «روابط عمومی سپاه ارومیه درمورد آخرین اخبار از شاهین‌دژ اعلام کرد: در درگیریهایی که بین مهاجمین [ضدانقلاب] و افراد کمیتة شاهین‌دژ در کنار پیشمرگان مسلمان کرد روی داده، 12 نفر از مهاجمین کشته شدند که اجساد آنها در اختیار پیشمرگان مسلمان کرد است.» همین گزارش حاکی است: «در درگیری شدیدی که بین سپاه پاسداران و مهاجمین مسلح غیرقانونی در منطقة تکاب روی داد، یکی از برادران پاسدار به شهادت رسید. همچنین در درگیری دیگری که بین مهاجمین [ضدانقلاب] در حوالی قریة چولوب به وقوع پیوست، تلفات جانی و مالی نداشته است، ولی تلفات سنگینی به مهاجمین وارد شد.»(2)
ازسوی دیگر، در ادامة پاکسازی مناطق مختلف کردنشین آذربایجان‌غربی، امروز اطلاعیه‌ای ازسوی استاندار این استان در پاسخ به تلگرام مردم اشنویه صادر شد. در قسمتی از این اطلاعیه آمده است: «چنانچه اهالی محترم اشنویه خواهان آرامش و امنیت می‌باشد، باید بدانند که خود به‌عنوان اولین تأمین کنندة این امنیت و آرامش باید گروه‌های ضدانقلاب را از خود رانده و اسلحه و مهمات افراد غیرمسئول را جمعآوری و بدون هیچ قیدوشرطی تحویل نیروهای انتظامی مستقر در منطقه نموده و جلو افراد خرابکار و ضدانقلاب را که قصد مین‌گذاری در جاده‌ها را دارند بگیرند و نیز بدین‌منظور سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به اشنویه اعزام و ارتش نسبت به تأمین امنیت و آسایش اقدام خواهد نمود. بدیهی است هرگونه همکاری با ضدانقلابیون و پناه‌دادن به آنان به‌منزلة جنگ مسلحانه برعلیه جمهوری اسلامی ایران تلقی خواهد شد.»(3)
درزمینة تدارکات و اقدامات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در یک گزارش آمده است: «برابر اطلاع [از منابع خودی] از روستای شاهینی [شاهنی] (دهی در پایین کامیاران)، کلیة نیروهای
دشمن دمکرات، کومه‌له، فدایی، رزگاری در آبادی‌های نجف‌آباد، گل‌حصار، فرجی، به‌ویژه گل‌حصار و آفریان علیا مستقر می‌باشند و قصد حمله دارند و نیروهای رزگاری در شاه‌آباد، گازرخانی، بَزوَش، [و] زمان گریوه متحرک [بوده] و قصد حمله دارند.»(1)
دراینحال، در ادامة اقدامات ایذایی گروه‌های مسلح معارض با نظام در قالب مین‌گذاری و نیز ترور رزمندگان انقلابی، «سازمان پیشمرگان مسلمان کرد اعلام کرد که امروز [در حومة سنندج] براثر برخورد یکی از پیشمرگان مسلمان کرد و یک برادر خردسال همراه وی، با مین، هر دو کشته شدند.»(2)همچنین بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش: «امروز در منطقة سقز یکی از پیشمرگان مسلمان کرد که درحال مرخصی بود، به‌دست ضدانقلاب به درجة شهادت رسیده است.» بنا به این گزارش: «دراین‌رابطه 4 نفر از افراد مشکوک بازداشت شده‌اند.»(3)
مقابله با مین‌گذاری عوامل مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی در جاده‌ها که اغلب خاکی هستند، ادامه دارد. ازجمله امروز یک مین در 5 کیلومتری نقده در راه دیزج به نقده، کشف و خنثی شد.(4)
1
اختلافات میان احزاب و گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق کردنشین علاوه‌بر اینکه اغلب به شکل تبلیغات و درج تحلیل‌ها و افشاگری‌ها علیه یکدیگر در نشریات وابسته به آنها ظاهر می‌شود، گاهی نیز به زدوخوردهای خونین میان طرفین می‌انجامد. ازجملة این موارد دو گزارش خبرگزاری پارس از سنندج است: «طبق اخبار واصله، بین حزب کومه‌له و دمکرات در بوکان، اختلاف شدیدی وجود دارد که از کم‌وکیف آن اطلاع دقیقی در دست نیست.»(5)این خبرگزاری همچنین در گزارش دیگری، از قول روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سنندج آورده است: «در جریان درگیری روز دوازدهم شهریور بین دمکرات‌ها و افراد سپاه رزگاری در روستاهای اطراف مریوان، 4 تن از افراد رزگاری کشته و یک تن زخمی شد. در این درگیری 2 تن از افراد حزب دمکرات نیز زخمی شدند. ناظران عینی اظهار می‌دارند در این درگیری‌ها تلفات دمکرات‌ها بیشتر بوده است.»(6)
2
انشعاب خردادماه گذشته در حزب دمکرات کردستان ایران که با عنوان "کنگرة چهارمی‌ها" مشخص شده است و نیز تقریباً همین نوع انشعاب در سازمان چریک‌های فدایی خلق که با عنوان اکثریت و اقلیت معروف گردید، اهمیت بسیاری دارد؛ اما پاره‌ای نیروهای هوادار نظام علاوه‌برآنکه آن را تاکتیکی ازسوی این گروه‌ها بنا به تصمیم حزب توده و شوروی برای فرار از شکست و نیز خطری برای نظام دانسته‌اند، درصدد برآمدند تا اثرات تبلیغاتی و روانی آن را خنثی کنند. ازجمله امروز در مقالة مفصلی در روزنامة کیهان به قلم مستعار "کاک رسول" با
1) سند شماره 43068 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص105، از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه تبریز، 12/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
3) سند شماره 109171 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص287، از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد غرب - عملیات، 15/6/1359، برابر خبر واصله از سماجا.
4) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 169، 13/6/1359، از سنندج، 12/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
عنوان "انشعاب، به‌مثابة تاکتیک مارکسیستی گریز از شکست!" انشعاب حزب دمکرات با همین رویکرد، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و نویسنده آن را زیر نفوذ سیاست خارجی شوروی و حزب توده دانسته است. در بخشی از این مقاله آمده است:
«با استقرار نهادهای اساسی حکومت جمهوری اسلامی به‌خصوص مجلس جمهوری اسلامی، باز شاهد توطئة جدیدی ازطرف مارکسیست‌های مدافع خلق! می‌گردیم که آن استفاده از تاکتیک کهنة "انشعاب" است تا به این وسیله، مانع مرگ تدریجی خود شده و بتوانند با جان‌گرفتن دوباره به نوکری اربابان خود ادامه بدهند. رهبری این تاکتیک را تاکنون حزب خائن توده عهده‌دار بوده و توانسته است با شیوه‌های خاصی، ابتدا در سازمان چریک‌های فدایی و سپس در حزب دمکرات کردستان علی‌الظاهر انشعاب ایجاد نماید؛ یعنی انشعاب در منفور‌ترین گروه‌های سیاسی... آن‌هم دو گروهی که دراثر عملکردهای جنایت‌آمیزشان رفته‌رفته در شرف نابودی بوده‌اند. در این بررسی، انشعاب در حزب دمکرات کردستان و نقش منافقانه و سالوس‌مآبانة حزب توده و چریک‌های فدایی را مورد بررسی قرار داده‌ایم.
حزب دمکرات کردستان، یکی از احزاب مارکسیست و وابسته بوده که در منطقة کردستان ایران از سال‌ها قبل با فرازونشیب‌های زیادی فعالیت کرده و خود را در منطقه تحمیل نموده است. بررسی مواد تصویبی کنگره‌های مختلف این حزب و نیز عملکرد و سابقة گردانندگان آن چون عبدالرحمن قاسملو و غنی بلوریان و... بیانگر مارکسیست و وابسته‌بودن کامل این حزب و رهبران آن می‌باشد. با اوج‌گیری انقلاب ایران، از آنجا که بسیاری از سردمداران این حزب در خارج، به‌خصوص در کشور عراق بودند، مانند دیگر فرصت‌طلبان مارکسیست نظیر گردانندگان حزب توده، منتظر نتیجة انقلاب شکوهمند مردم مسلمان ایران بودند... حرکت و جان‌فشانی مردم مسلمان سرانجام به پیروزی رسید و پایه‌های طاغوت فروریخت و فرصت‌طلبان با برنامه‌های تعیین‌شده ازطرف اربابان خود به ایران سرازیر می‌گردند و فعالیت علنی حزب را در منطقه اعلام نموده و باتوجهبه سابقة خود در محل، می‌توانند در آن شرایط حساس و بحرانی بعد از انقلاب، مردم مبارز و مسلمان کرد را بار دیگر به خود جلب نمایند. ... مشاهده می‌کنیم در شرایطی که دولت اسلامی نخستین ماه‌های عمر خود را می‌گذراند و ارتش و تمام قوای نظامی و انتظامی با پشتیبانی کامل مشغول کار می‌باشند، به تحریک مهره‌های وابسته داخلی چون گردانندگان مزدور حزب دمکرات، مردم فریب خورده و به پادگان مهاباد حمله‌ور می‌شوند و تمام مهمات و وسایل پادگان را به غارت می‌برند. همین عمل سرآغاز تمام درگیری‌های بعد از انقلاب می‌باشد و همین حرکت سبب شد تا تمام گروه‌های ضدخلقی که با یکدیگر تضاد اساسی در ابعاد مختلف ایدئولوژی - تاکتیک و... داشتند، دست در دست یکدیگر به‌طور آشکار و پنهان مردم مسلمان کرد را سپر بلای خود نموده و با
پوشاندن چهرة مارکسیست خود، انواع و اقسام جنایات را مرتکب گردند. ...»
در ادامة مقاله به برخی جنایات حزب دمکرات در مناطق کردنشین اشاره شده است: «1. حمله به پادگان مهاباد. 2. حمله به پادگان سنندج. 3. ایجاد جنگ برادرکشی در نقده. 4. طرح توطئة عظیم پاوه و کشتار بی‌رحمانه برادران پاسدار. 5. حمله‌های ناجوانمردانه مرتب به ستون‌های ارتشی و سپاه پاسداران و اعضای جهاد سازندگی به طرق مختلف. 6. ایجاد جو ترور و وحشت به‌اصطلاح خلقی در منطقه. 8. آواره‌نمودن ساکنان بسیاری از شهرها جهت پیاده‌نمودن اهداف پلید خود. 9. همکاری وسیع با دولت مزدور بعث عراق و اسرائیل، امریکا، مصر، روسیه و... 10. تبلیغات وسیع برعلیه تمام ارگان‌های مملکتی در منطقه و ایجاد جو شدید سانسور. 11. شرکت در هیئت نمایندگی خلق کرد متشکل از کومه‌له، چریک‌های فدایی، و عزالدین حسینی. 12. غارت کامیون‌های آذوقه و دارو. 13. همکاری وسیع با تمام ضدانقلابیون، ساواکی‌ها، فراریان رژیم طاغوت، فئودال‌ها، مجاهدین خلق و حزب توده و... 14. سپر بلا قراردادن مردم بی‌گناه جهت برآورده‌شدن خواستهای پلید خود. 15. ممانعت از حرکت ستون‌های ارتشی به‌سوی مرز برای مقابله با رژیم وابسته و مزدور عراق و...»(1)-(2)
1
به‌دنبال درگیریهایی که در چند روز گذشته، میان هواداران گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌هایی از مردم مؤمن به انقلاب در برخی شهرها ازجمله بوشهر و بابلسر رخ داد، سپاه پاسداران بوشهر در یک افشاگری کوشید تلویحاً نشان دهد که برخی طرف‌داران سازمان‌های درگیر، سابقة هواداری از رژیم گذشته را دارند و صرفاً برای مخالفت با نظام اسلامی، در قالب انقلابی‌گری از نوع چپ فرو رفته‌اند.
در اعلامیة روابط عمومی سپاه بوشهر آمده است: «ساعت 23 امروز واحد تحقیقات سپاه بوشهر در بازدید از خانة مشکوکی که متعلق به یکی از پرسنل شهربانی بوشهر می‌باشد، مقداری وسایل ازقبیل تعداد 11 عدد کوله‌پشتی، ده‌ها عدد رنگ فشاری، مقادیری دارو و پلاکاردهای مختلف تبلیغاتی مجاهدین خلق [منافقین] و تعداد زیادی نوار و نشریه و پوسترهای متعلق به این سازمان و نیز اعلامیه‌های چریک‌های فدایی خلق و کتاب‌ها و مجلات مصور و عکس‌های زیادی از خاندان منفور پهلوی و نیز مدارکی دال بر جانبازی ایشان برای شاه مخلوع قبل و بعد از انقلاب به دست آمده است و دراین‌رابطه فرزند ایشان بازداشت گردید.»(3)
دراینحال، درپی درگیری‌های چند روز گذشته در بابل و بابلسر که به ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی - که پا را از فعالیت‌های صرفاً سیاسی فراتر گذاشته‌اند - تا تعیین تکلیف
فعالیت قانونی این گروه‌ها ازسوی مجلس شورای اسلامی انجامید، به حکم دادگاه انقلاب اسلامی بابل، 24 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین)به‌اتهام برهم‌زدن نظم عمومی در بابلسر به یک تا شش ماه حبس تأدیبی محکوم شدند.(1)
همچنین، گزارش امروز روزنامة جمهوری اسلامی دربارة مراسم چهلم تقی شهرام حاکی است: «اعضای گروهک کمونیستی پیکار در راه آزادی طبقة کارگر، گروه‌های کمونیستی خط سوم که مابین گرایشات روسی (حزب توده) و چینی (مائوئیست‌ها) به سر می‌برند و همچنین از گروه‌های منشعب از مجاهدین خلق [منافقین] به رهبری رجوی و خیابانی می‌باشند، برای یکی از اعضای سابق معدوم گروهک مجاهدین خلق در بهشت زهرا عزاداری کردند. عزاداری فوق برای چهلم آدمکش معدوم محمدتقی شهرام عضو سابق مجاهدین خلق بود که به‌جرم شرکت در قتل و سوزاندن اجساد مجید شریف‌واقفی، صمدیه لباف و ده‌ها مسلمان دیگر، در دادگاه انقلاب اسلامی ایران به اعدام محکوم شده بود. ...» در پایان این گزارش آمده است: «درضمن، گروه کثیری از مردم شهرری و روستاهای اطراف با شعارهایی چون مرگ بر پیکاری، ساواکی دیروزی، مرگ بر کمونیست، اسلام پیروز است، چپ و راست نابود است، به عزاداری پیکاری‌ها و چریک‌های فدایی برای عضو سابق و معدوم مجاهدین خلق معترض بودند.»(2)
از سوی دیگر، به‌دنبال نامة افشاگرانه و شدیداللحن سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به مجلس شورای اسلامی، که با واکنش شدید بنی‌صدر در روزنامة انقلاب اسلامی مواجه شد و نیز در آن افشا شده بود که هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های سیاسی دیگر در شهرهای مختلف علیه رجایی به شعارنویسی می‌پردازند، سخنگوی مجاهدین خلق (منافقین) به همان شیوۀ مظلوم‌نمایانۀ معمول خود، اعلام داشت: «اخیراً یک گروه فاشیستی - ارتجاعی که در جنگ‌افروزی و فتنه‌انگیزی ید طولایی دارد، ضمن نوشته‌ای تحت‌عنوان "ضرورت افشای مواضع استقرار کابینة خط امام"، مجاهدین خلق [منافقین] را متهم به شعارنویسی علیه آقای رجایی کرده [است]. مجاهدین خلق ضمن محکوم‌کردن این دروغ‌پردازی‌ها اعلام می‌دارد که تاکنون هیچ موضعی در قبال آقای رجایی و کابینه ایشان نگرفته‌اند.»(3)
1
درحالیکه امروز در شهر اهواز، حکم اعدام 4 نظامی دیگر از لشکر92 زرهی به‌جرم مشارکت در کودتای نافرجام تیرماه گذشته به اجرا درآمد،(4)هنوز هم گزارش‌های متناوبی از دستگیری افراد وابسته به این شبکه وسیع کودتا و نیز رفتارهای مشکوک مرتبط با آن مشاهده می‌شود.
دادستان انقلاب اسلامی آمل اعلام کرد که یکی دیگر از عوامل کودتای نافرجام اخیر که یک گروهبان یکم و مسئول مهمات پایگاه هشتم شکاری اصفهان و مأمور بمب‌گذاری در هواپیماهای پایگاه مذکور بوده است، هنگام فرار در یکی از روستاهای آمل دستگیر شد.(5)
1) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از ساری.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 12/6/1359، ص2.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 169، 13/6/1359، صص3 و 4، از تهران، 12/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از اهواز.
5) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از آمل.
از سوی دیگر، باتوجهبه این نکته که شبکة متلاشی‌شدة کودتای اخیر، هنوز هم افرادی را در گوشه‌وکنار کشور دارد که درحالحاضر مخفی شده یا به فعالیت‌های سیاسی درارتباط‌با شبکة مزبور مشغول‌اند، گاه گزارش‌های مشکوکی نیز مشاهده می‌شود که در قالب همین فعالیت‌ها قابل‌توجیه است. ازجمله، خبرگزاری پارس اعلام کرد: «حدود ساعت 21:15 دقیقة چهارشنبه شب، هنگام پخش اخبار از صدای جمهوری اسلامی ایران، بین سه تا پنج دقیقه پیامی از رادیو پخش شد که ضمن آن مردم برای قیام علیه انقلاب دعوت می‌شدند. گویندة پیام که اخبار صدای جمهوری اسلامی ایران را قطع کرده بود، ضمن توهین به امام خمینی از مردم می‌خواست که علیه سلطه دیکتاتوری که به کمک ساواما ایجاد شده است اقدام کنند. ...»(1)
1
اختلاف دو جناح حاکم بر نظام بر سر تبیین نتایج و دستاوردهای گروگانگیری؛ ازجمله مصاحبه‌های اخیر بنی‌صدر و قطب‌زاده با رسانه‌های خارجی و نیز نامة اخیر وزیر امور خارجه به مجلس شورای اسلامی و درخواست محاکمه‌نشدن گروگان‌ها، در کنار مسئلة اختلاف بر سر تعیین وزیران کابینة جدید میان دو جناح مزبور، جزء موضوعات بحث‌انگیز این روزهاست.
مصاحبة رادیو تلویزیونی امروز آیت‌الله دکتر بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، نمودی است از آنچه ذکر شد. وی در این مصاحبه دیدگاه‌های خود را درمورد مسائل مختلف ازجمله اشغال سفارت امریکا و کابینة رجایی بیان کرد. بهشتی در پاسخ به این سؤال که «نظر شما راجع به استرداد ثروت‌های شاه مخلوع و نگهداری گروگانهای جاسوس امریکا چیست؟ باتوجهبه اینکه یکی از روزنامه‌ها از قول شما نوشته بود "گروگانگیری به نفع ایران نیست"؟» چنین گفت: «این عبارت که "گروگانگیری به نفع ایران نیست"، عبارت من نبوده است. من گفته‌ام ما در
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره169، 13/6/1359، صص1 و 2، از تهران، 12/6/1359.
گروگانگیری دنبال سود و نفع اقتصادی نبوده‌ایم. مسئلة اشغال لانة جاسوسی و نگهداری کسانی که در آنجا بوده‌اند دررابطه‌با سرعت‌بخشیدن به سیاست قطع کامل وابستگی سیاسی اقتصادی، نظامی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در غرب و شرق صورت گرفته است. بنابراین، آن عبارتی که نقل کردید اصولاً در حرفهای من نبوده و نمی‌دانم در ترجمة فارسی متن انگلیسی چه نقصی بوده که چنین استنباطی را به وجود آورده است. به نظر من، مسئلة انقلاب برای ما مسئله اساسی است [و] همة مسائل سیاسی و اقتصادی و اجتماعی دیگر باید دررابطه‌با حفظ انقلاب و حفظ استقلال کامل ما و حفظ هویت کامل اسلامی انقلاب مورد بررسی و تصمیم‌گیری قرار گیرد.»
دکتر بهشتی در بخش دیگری از این مصاحبه دربارة کابینة رجایی چنین گفت: «درجمع، آن را یک کابینة مناسب با آرمان انقلاب می‌بینم. هرچند عدة زیادی از آنها سابقة وزارت ندارند تا بتوانیم دربارة کاربرد قطعی آنها از حالا نظر بدهیم و طبیعی است که در هر انقلابی چنین است. کسانی که به‌عنوان وزیر، رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، نمایندة مجلس، مسئولیت قضایی، شورای نگهبان سر کار می‌آیند هیچ‌کدامشان سابقة کار در این میدان‌ها را نداشته‌اند؛ این طبیعت انقلاب است.» وی همچنین باتوجهبه بیانیة اخیر سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی که در آن به عوامل اخلال در تشکیل کابینة رجایی اشاره شده، دراین‌باره اظهار کرد: «من این بیانیه را خواندم و پاسخ آقای بنی‌صدر را خواندم؛ بههرحال، اصل مسئله این است که رئیس‌جمهور، مجلس، احزاب و سازمان‌ها، روحانیت متعهد و مبارز، انجمن‌ها و کانون‌های اسلامی متعهد و همة ملت باید در حفظ ایجاد زمینهای برای همکاری بیشتر مسئولان تلاش کنند و بهتر است همة این بحث‌ها به‌سمت روشن‌کردن دقیق مسائل و مشکلات از یک‌سو و گشودن راه برای هماهنگی بیشتر ازسوی دیگر به کار افتد.» دکتر بهشتی همچنین دربارة همسویی برخی مطبوعات داخلی با رسانه‌های خارجی در حمله به دولت نوپای رجایی، فقط گفت: «باید به مطبوعات داخلی سفارش کنید که با دشمن هم‌صدا نشوند.»
وی درمورد تصویب‌نشدن کابینه توسط رئیس‌جمهور و اینکه اقدام نخست‌وزیر در معرفی آن به مجلس شورای اسلامی کار درستی بوده یا نه؟ گفت: «شما می‌دانید که در هفتة پیش نخست‌وزیر گزارش کابینة خود را به مجلس داده است. این به این معنی نیست که این معرفی رسمی بوده است. به‌علاوه، آقای بنی‌صدر نامهای نوشته‌اند درارتباط‌با همین موضوع. در این نامه نوشته شده که او تنها درمورد دو وزیر کشور و دفاع تصمیم خواهد گرفت. شاید مجلس فکر می‌کرده است که باتوجهبه این نامه، مقدمات معرفی کابینه کافی به نظر می‌رسد.» وی در پایان دربارة نقش حزب جمهوری اسلامی در تعیین کابینه گفت: «همان‌طوری‌که حزب بارها اعلام کرده است، هیچ دخالتی در تعیین کابینه نداشته است، ولی وقتی نخست‌وزیر عدهای از افراد را دعوت می‌کند آنها هم می‌پذیرند، حزب آمادة همکاری و حمایت از نخست‌وزیر است؛ به این دلیل که گرچه او عضو حزب نیست، ولی دارای شایستگی‌های مورد توجه حزب است.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 13/6/1359، ص32؛ و - روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص‌آخر.
1
تلاش مقامات امریکایی ازطریق برخی کشورهای میانجی اسلامی و اروپایی مثل الجزایر و آلمان‌غربی گرچه با امید چندانی همراه نیست، همچنان برای رهایی گروگانهای امریکایی ادامه دارد. دراین‌باره رادیو صدای امریکا به نقل از مصاحبة تلویزیونی امروز جیمی کارتر، رئیس‌جمهوری امریکا، دربارة گروگان‌ها اعلام کرد: «خبر خوب و قابل‌ذکری درمورد آزادی سریع گروگان‌ها که از نوامبر گذشته در اسارت افراطیون ایرانی هستند ندارد.» این رادیو افزود: «رئیس‌جمهوری امریکا چندین بار این نکته را تکرار کرد که کوشش‌هایی ازطریق مجاری عمومی، کانال‌های دیپلماتیک خصوصی و هیئت‌های غیردولتی برای حل این وضعیت در جریان است.» وی اشاره کرد که «مآلاً ممکن است امریکا با دولت ایران که اینک در مراحل تشکیل و تدوین است طرف معامله گردد.» رادیو امریکا از قول رئیس‌جمهور امریکا افزود: «ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، این هفته طرحی به تهران فرستاده که در آن ضمن ابراز امیدهای امریکا برای آزادی گروگان‌ها، شرایطی را که درصورت آزادی گروگانهای امریکایی به همکاری با ایران رهنمون خواهد گردید، خاطرنشان شده است.»(1)رادیو کلن نیز دربارة این مصاحبه گزارش داد: «کارتر، رئیس‌جمهوری ایالات متحدة امریکا، در موقعیت کنونی امید چندانی به آزادی 52 گروگان امریکایی ندارد. ... وی اظهار امیدواری کرد به‌وسیلة نخست‌وزیر جدید ایران و شروع کار پارلمان این کشور، پیشرفت‌هایی دراینزمینه حاصل گردد.» به گزارش رادیو کلن: «ضمناً در واشنگتن شنیده می‌شود که دولت امریکا سعی می‌کند احکام صادره به‌وسیلة دادگاه‌های امریکا برعلیه ایران را موقتاً به مورد اجرا نگذارد.»(2)
ازسوی دیگر، بنی‌صدر در کارنامة روزانه خود دربارة ملاقات امروزش با سفیر آلمان‌غربی در تهران، چنین آورده است: «صبح ساعت 8، سفیر آلمان آمد و چند مسئله داشت. ... و دست آخر نیز مسئلة گروگان‌ها را مطرح کرد و متنی را که امریکایی‌ها به او داده بودند به من داد، که آماده‌اند شرایطی را بپذیرند و گفت‌وگو چه ازطریق رسمی و چه ازطریق غیررسمی را خواهان‌اند. من گفتم باید صبر کنند تا تصمیم مجلس [دربارة رسیدگی به سرنوشت گروگان‌ها] مشخص بشود.»(3)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره170، 14/6/1359، ص14، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7 بامداد، 13/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 170 (ضمیه)، 14/6/1359، ص21، رادیو کلن (فارسی)، ساعت 14:30 13/6/1359.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، ص1، "روزها بر رئیس‌جمهور چه می‌گذرد؟"
1
سفارت ایران در مسکو امروز با صدور بیانیه‌ای بار دیگر از دولت شوروی خواست که با متوقف‌کردن ارسال اسلحه به عراق به تعهد خویش درمورد صلح خاورمیانه عمل کند. در بیانیة مطبوعاتی سفارت جمهوری اسلامی ایران گفته شده است ایران از اظهارات هفتة پیش لئونید برژنف، رهبر شوروی، درمورد رفع تشنجات و کاهش مسابقة تسلیحاتی در خاورمیانه و خاور نزدیک استقبال می‌کند. در بخشی از این بیانیه آمده: محمد مکری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو، بارها از شوروی خواسته است با تجدیدنظر در سیاست تحویل اسلحه به رژیم عراق تعهد خود را به صلح و ثبات در منطقه ثابت کند. سفارت جمهوری اسلامی ایران در مسکو اعلام کرده است، ایران قصد ندارد نقش ژاندارم منطقه را به عهده بگیرد و ایفای چنین نقشی به‌وسیلة کشورهای دیگر را هم نخواهد پذیرفت. در این بیانیه اضافه شده است ایران از تمام کشورهایی که خود را دوست این کشور می‌دانند انتظار دارد از تحویل اسلحه به رژیم‌های دست‌نشانده که رویای ژاندارمی منطقه را در سر می‌پرورند خودداری کنند.(1)
لازم به یادآوری است که «آقای مکری ماه گذشته افشا کرد شوروی که به‌وسیلة یک معاهدة دوستی با عراق پیوند دارد، پیشنهاد فروش اسلحه به ایران را نیز مطرح کرده است، ولی دولت جمهوری اسلامی ایران این پیشنهاد را رد کرده است.»(2)
ضمیمه گزارش467: بخش‌های دیگری از گزارش انشعاب در حزب دمکرات کردستان و نقش حزب توده و شوروی در این انشعاب
«... لازم به تذکر است که انشعابیون حزب دمکرات در اعترافات خود (صفحه 16 جزوة 28 صفحه‌ای) می‌نویسند:" از همان اوایل انقلاب و آغاز مبارزة مجدد حزب، تکیه بر سلاح، حزب ما را از مسیر اصولی کار تشکیلاتی و تبلیغاتی و آموزش سیاسی و ایدئولوژیکی منحرف ساخت و..."»
در ادامه، نویسنده به مسئله انشعاب در حزب دمکرات کردستان می‌پردازد و می‌نویسد: «در تاریخ 25/3/59، شاهد یک گردش کامل در بخشی از کادر رهبری حزب دمکرات به سرکردگی غنی بلوریان، فرد دوم حزب، می‌شویم. گروه جدید با انتشار یک جزوه 28 صفحه‌ای به نام" نظریات و مواضع بخشی از کادر مرکزی، حزب دمکرات کردستان ایران دربارة وضع کنونی کشور و انقلاب ایران و مسئله کردستان" دست به افشای پاره‌ای از مطالب و حوادث می‌زنند که تا دیروز منکر سرسخت آنها بودند. در این جزوة مختصر، گناه تمام جنایات را به‌عهدة "کمیته مرکزی" حزب دمکرات کردستان دانسته و گروه خود را وفاداران به مشی انقلابی! حزب دمکرات کردستان ایران و به‌عنوان افراد صدیق! و انقلابی! قلمداد می‌نمایند و اعتراف می‌کنند که در افشای حقایق برای رفقا و توده‌های حزبی و هواداران کوتاهی کرده‌اند (صفحه 26) و چون کاسة صبرشان برای افشای حقایق لبریز گردیده و دیگر نمی‌توانند انحراف رهبری اعضای کمیتة مرکزی، به‌خصوص قاسملوی مزدور و به‌استثنای خود، را از مسیر تعیین‌شده در کنگره چهارم ببینند! لذا اعلام جدایی و انشعاب پس از گذشت یک سال و نیم از پیروزی انقلاب را می‌نمایند! این جزوه مدرک زنده و مستندی است مبنی‌بر اینکه حزب دمکرات کردستان، به‌همراه تمام ضدانقلابیون در خدمت مستقیم اربابان امریکایی و روسی و دولت‌های وابسته و مزدور بوده و عمل می‌نموده است. بیان پاره‌ای از فرازهای آن، روشنگر مطالب مهمی خواهد بود به‌خصوص که معتقدیم روند انقلاب اسلامی ما ضدانقلابیون را وادار به چنین اعترافات صریح و افشای همپالگیهای خود نموده است.»
نویسندة گزارش کیهان، با انتخاب صفحاتی از بیانیه به ذکر مطالب و سپس نقد آن می‌پردازد و ازجمله چنین می‌نویسد:
«در صفحة 4 و 5 جزوه، انشعابیون جبهة نیروهایی که در کردستان می‌جنگند و نیز جبهة مقامات و نیروهای دولتی مقابل آنان را یکدست نمی‌داند و هریک را متشکل از دو جبهة متضاد معرفی می‌کند و می‌نویسد: "... در کردستان نیز بی‌کم‌و‌کاست همین دو جبهه وجود دارد؛ نخست جبهة سالم و انقلابی است که می‌داند و می‌فهمد که حفظ انقلاب ایران از خطر توطئه‌های امپریالیستی مقدم است و...! جبهه دوم از آنِ نیروهای ناسالم و ضدانقلابی است، بخشی از آنها آلت دست بختیارها و اویسی‌ها، پالیزبان‌ها و وابستگان سیا، بقایای ساواک و فرستادگان رژیم بعث عراق‌اند که اگرچه خود را در صفوف کردها جا زده‌اند و ادعای دفاع از خلق کرد را دارند، ولی یگانه هدف آنها استفاده از مسئله کردستان برای سرنگونی رژیم موجود و بازگرداندن سلطة امریکا به ایران است. مزدورانی چون سپاه رزگاری، شیخ عثمان [نقشبندی]، دارودسته حامدبیک و شیخ جلال حسینی و. ... از این قبیل‌اند. بخشی دیگر، محافل ناآگاه خلق کرد هستند که با حسن‌نیت و صداقت کامل در گرداب ناسیونالیسم کرد غرق شده‌اند و جز مسئلة ملی، مسئلة دیگری برایشان مطرح نیست. عدة دیگر چپ‌نمایانی هستند که... (ص6 و 7 جزوه) واقعاً معجون عجیبی است و جالب اینکه ضدانقلابیون بالا همگی خود را نیروهای انقلابی، صادق، مترقی و... می‌دانند. البته، باند غنی بلوریان فراموش نموده که از سلطة تجاوزگر روسیه در کنار امریکای جنایتکار نام ببرد زیرا باید احترام ارباب را به هر ترتیب نگاه داشت!»
نویسنده در ادامه، صفحة دیگری را انتخاب و نقد می‌کند: «در صفحه 8 جزوه می‌خوانیم: "به‌طور قاطع و بی‌هیچ تردید باید گفت که این جنگ برادرکشی دست‌پخت نیروهای ناسالم و ضدخلقی و ضدانقلابی [است] که در هر دو سو، هم در جبهة دولت و هم در جبهة کردستان عمل می‌کنند. در حوادث نوروز پارسال سنندج، مردم به چشم خود شخصی را دیدند که در کنار میدان جنگ قایم شده و به‌نوبت تیری به پادگان و تیری به‌سوی کردها شلیک می‌کرد". باید پرسید آیا مردم کرد جز به‌وسیلة حزب دمکرات کردستان تحریک شده و ناآگاهانه به پادگان سنندج حمله‌ور گردیده بودند؟ و آیا حزب دمکرات کردستان به‌خاطر منافع مردم کرد دست به این توطئة شوم زده بود! آیا حزب که آن هنگام باند قاسملو - باند غنی بلوریان عهده‌دار رهبری آن بودند نمی‌خواستند که تجربة پادگان مهاباد را در سنندج و بعد در سایر پادگان‌های منطقه که درحال دفاع بودند تکرار نمایند؟ درصورت موفقیت در توطئة پادگان سنندج آیا اکنون به چنین اعترافاتی متوسل می‌گشتند؟ یا اکنون به خیال خود مهمان‌نواز اربابان داخل و خارج می‌بودند. پس از گذشت یک سال و نیم از ماجرای پادگان سنندج اکنون از خواب بیدار شده‌اند!...»
نویسنده در بخش دیگری از این گزارش، درباره تحولات پس از انشعاب چنین می‌نویسد: «بعد از اعلام انشعاب، همان‌طورکه انتظار می‌رفت، عدهای از سازمان‌های وابسته به حزب نظیر سازمان جوانان حزب دمکرات کردستان، بخشی از کادر سازمان زنان حزب دمکرات و... در شهرهای مختلف استان کردستان و نیز حزب توده به‌طورعلنی و پیوسته و چریک‌های فدایی خلق شاخة کردستان (اکثریت) با ژست خاصی ضمن صدور اعلامیه‌های جداگانه‌ای ازطریق بلندگوی روزنامة نامه مردم وابسته به حزب توده از انشعابیون اعلام پشتیبانی نمودند و متقابلاً گروه باقیمانده در حزب "گروه و دارودسته قاسملو" بیکار نبوده، ضمن اعلام اخراج باند غنی بلوریان از حزب، با حمله به دفاتر گروه جدید و ربودن طرف‌داران این گروه و سایر اقدامات تلافی‌جویانه کینة ظاهری خود را نسبت به ایشان ابراز داشتند.»
نویسنده آن‌گاه به پشتیبانی چریک‌های فدایی از حزب دمکرات پرداخته و چنین ادامه می‌دهد: «پشتیبانی گروه اکثریت سازمان چریک‌های فدایی از حزب دمکرات جای تعجب نداشت، زیرا قبل از حزب دمکرات کردستان، این سازمان که پابه‌پای حزب دمکرات کردستان در اکثر جنایات کردستان و نیز در سایر نقاط ایران دست داشته، برای لوث‌نمودن جنایات و خیانت‌های سازمان و نیز جهت کسب قدرت روبه‌زوال با تحلیل‌ها و توجیهات آبکی به فکر انشعاب می‌افتد و عملاً جذب حزب توده می‌شود تا این‌بار خود را پیرو خط امام جا بزند! این سازمان در "خبر" شماره25 و روزنامة مردم شماره 265 بعد از انشعاب در حزب می‌نویسد: "... رابطة ما با حزب دمکرات و هر جریان دیگر در منطقه مربوط است به مواضع آن در قبال نیروهای وابسته به رژیم بعث و سایر ایادی امپریالیسم جنایتکار امریکا. برای ما هیچ‌گونه وابستگی به بعث و رابطه با عمال امپریالیسم نه‌تنها قابل‌پذیرش نیست، بلکه ما شدیداً با چنین روابطی مبارزه خواهیم کرد." گویی که قبلاً این حزب هیچ‌گونه وابستگی نداشته و یا برای آقایان مبهم است. و عجیب‌تر آنکه ایشان همان‌طور که در طول یک سال و نیم با وابستگی مبارزه نموده‌اند این‌بار نیز می‌خواهند مبارزه نمایند! و نیز
اگر وابستگی به شرق تجاوزگر باشد اشکال نداشته و اقدامات بعدی قابل‌توجیه است. ...»
نویسنده آن‌گاه به موضع حزب توده دربرابر انشعابیون پرداخته و می‌نویسد: «حزب توده نیز که همواره مواضعش با کلی‌گویی و ابهام همراه می‌باشد، تا قبل از انشعاب در حزب دمکرات از این حزب با آن ماهیت رسوا، حمایت می‌نمود، لیکن پس از کسب موفقیت در ایجاد انشعاب در حزب دمکرات کردستان، از یک‌طرف حامی سرسخت انشعابیون و سازمان‌هایی که اعلام پشتیبانی نموده‌اند گردیده و حرکت آنها را به‌عنوان یک قدم سازنده و انقلابی! تلقی می‌نماید؛ گویی که گروه هفت‌نفری همراه سایر رهبران حزب دمکرات اصلاً در جنایات کردستان دخالت نداشته‌اند و از طرف دیگر، چون در مقابل کادر باقیمانده نمی‌تواند موضعی نداشته باشد تنها فرد قاسملوی خیانتکار و وابسته را می‌کوبد تا ضمن بیان موضع خود در آیندة نزدیک یا دور در شرایط مناسب موفق شود به‌طور دربست حزب دمکرات را علناً تحت کنترل خود درآورده و فرقه دمکرات دیگری آن‌هم در کردستان به خیال خود زنده نماید! حزب توده در نامه مردم، ارگان کمیتة مرکزی حزب، شماره 211، مورخ 26/1/59، در مقالة "تاکتیک انقلاب و ضدانقلاب در کردستان" می‌نویسد: "بختیار و پالیزبان در عراق، اویسی در رابطة نزدیک با این خائنین و سرهنگ علیار از عوامل رژیم سرنگون‌شدة ایران برای توطئه علیه انقلاب جلسات متعدد تشکیل داده و می‌دهند و عوامل رژیم بعث عراق چون شیخ عثمان [نقشبندی]، سیدجلال حسینی و گروهک مائوئیستی کومه‌له با تمام قوا می‌کوشند تا جهت اصلی مبارزه علیه امپریالیسم امریکا را منحرف سازند و... در کردستان نیز، نیروهای مترقی و انقلابی خلق کرد در مجموع خویش با شور فراوان دست اتحاد ضدامپریالیستی خلق‌های ایران را علیه امپریالیسم امریکا و رژیم بعث عراق فشردند و قاطعانه آن را محکوم کردند. ... نیروهای مترقی و انقلابی علی‌رغم کاستی‌هایی که در مذاکرات صلح کردستان پدید آمده... در این اتحاد و رزم ضدامپریالیستی شریک هستند و در سنندج به مناسبت قطع رابطه با امریکا و دعوت وحدت ازجانب امام خمینی و... تظاهرات پرشوری به دعوت حزب دمکرات کردستان ایران، تشکیلات سنندج برگزار شد و... و آمادگی خود را جهت جانبازی در راه حفظ مرزهای ایران بیان کردند! (یکی از بندهای قطعنامه) بنابراین، حزب دمکرات کردستان ازنظر رهبران خائن حزب توده، قبل از انشعاب جزو نیروهای مترقی و انقلابی و ضدامپریالیسم امریکا می‌باشند! که آماده شده‌اند در حفظ مرزها جانبازی کنند! کمیتة مرکزی حزب توده در اظهاریة خود به تاریخ 13/3/59 (12 روز قبل از انشعاب در حزب دمکرات) - که در نامة مردم شماره 250 چاپ گردیده - در معرفی ضدانقلاب در کردستان از تمام گروه‌های ضدانقلاب جز خود و حزب دمکرات کردستان و بعضی منافقان دیگر نام می‌برد و حزب دمکرات را به‌عنوان نیروهای انقلابی هوادار راستین سوسیالیسم علمی "مارکسیستی"! و مبارزان اصیل نیروهای ضدامپریالیستی! معرفی نموده و... آقای کیانوری برخلاف افشاگری دوستانش در حزب دمکرات معتقد است که حزب دمکرات اولاً جزو نیروهای خرابکار، محرک و حادثه‌جو نبوده و ثانیاً به‌کشتن‌دادن بسیاری از مردم کرد با انواع تحریکات و حادثه‌جویی‌های حزب دمکرات و سایر هم‌پالگی‌هایش ازجمله حزب توده و مجاهدین خلق [منافقین] و نیز ایجاد روابط نزدیک با تمام عناصر ضدانقلابی و خائن به مردم کرد و... خیانت به خلق کرد محسوب نمی‌شود. ...
حزب توده پس از اعلام انشعاب توسط گروه هفت‌نفری، به‌طرق مختلف، مدافع سرسخت این گروه می‌گردد و در مقابل باند قاسملو موضع گرفته، دست به افشاگری و تبلیغات می‌زند؛ گویی باند غنی بلوریان در طول بعد از انقلاب جز خدمت به مردم کرد و انقلاب اسلامی کاری و جنایت و خیانتی همراه سایر ضدانقلابیون مرتکب نشده‌اند. روزنامة مردم، ارگان مرکزی حزب توده، در مقاله‌ای تحت‌عنوان "قاسملو و همفکرانش در سراشیب انفراد و شکست" شماره 268 مورخ 5/4/59، مدعی است که هیچ‌گاه با جریانات و مسائل کردستان برخورد یک‌طرفه نداشته است! و در تحلیل‌های خود در یک سال اخیر، همواره همه عوامل ارتجاعی و ضدانقلابی را به‌طور یکسان افشا نموده است و گروه قاسملو و دیگر مدعیان ضدامپریالیستی را هیچ‌گاه به‌عنوان یک نیروی ضدامپریالیستی نشناخته و علی‌رغم ادعاهای مکرر آنها از "دفاع از حقوق حق خلق کرد" آنها را جزو نیروهای راستین مدافع حقوق این خلق محسوب نکرده است! معلوم نیست چگونه باید دروغ‌های شاخدار حزب توده را باور نمود. این حزب تا زمانی‌که حزب دمکرات به‌عنوان شاخه نظامی حزب توده فرمانبردار بوده و عمل می‌نماید، به‌عنوان نیروهای انقلاب هوادار راستین سوسیالیسم علمی و مبارزان اصیل نبرد ضدامپریالیستی خلق ایران و... معرفی و پشتیبانی می‌گردد، ولی در شرایط خاص سیاسی، منکر همه چیز می‌شود و این حرکت، یکی از خصوصیات منافقان است. ...»(1)
1) روزنامه کیهان، 12/6/1359، ص6.
1
باتوجهبه آنچه در طول روزهای اخیر، در مرزهای ایران و عراق رخ داده و حملات ایذایی و نیز تحرکات و نقلوانتقالات ارتش عراق که تقریباً دائمی شده است، خطر تحمیل یک جنگ ازطرف عراق به ایران و آماده‌شدن آن کشور برای اجرای یک تهاجم عمومی، هرروز احتمال بیشتری می‌یابد، تا جایی که امروز ژاندارمری کل کشور براساس گزارش‌های یگان‌های مرزی خود، این موضوع را به ستاد مشترک متذکر شد.(1)ستاد مشترک ارتش نیز امروز به نیروهای سه‌گانة ارتش، ژاندارمری و نیز سپاه پاسداران متن زیر را "جهت آگاهی و اقدام لازم عملی" اعلام کرد:
«برابر اطلاعات رسیده از تاریخ 15/6/59 به بعد، حملة ارتش عراق به ایران محتمل است. لذا دستور فرمایند از هم‌اکنون پیش‌بینی‌های لازم ازنظر آماده‌بودن پرسنل و وسایل برای جلوگیری از غافلگیری و پدافند از مرزهای آبی، خاکی و هوایی کشور به عمل آورده و نتیجة اقدامات معموله را اعلام دارند. ضمناً آماده‌باش مورد لزوم برای یگان‌های مختلف آن نیرو باتوجهبه گسترش فعلی و برای اجرای طرح‌های پدافندی را تعیین و اعلام دارند.
جانشین رئیس ستاد مشترک - سرتیپ ولی فلاحی»(2)
در صحنة عمل امروز، درحالیکه در نواحی عمومی قصرشیرین، سومار و مهران و پاسگاههای تابع آنها درگیری‌های سختی درحال وقوع است، نیروهای ارتش عراق در مناطق مرزی خوزستان نیز مشغول ایجاد استحکامات جدید و تقویت بیشتر نیرو و تجهیزات هستند. گزارش ناحیة ژاندارمری خوزستان حاکی‌از گسترش نیروهای عراقی در نوار مرزی از پاسگاه خیّن تا کوشک به شرح زیر می‌باشد:
«1. برابر گزارش پاسگاه کیلومتر 25 در ساعت 12 روز جاری، تعداد 8 دستگاه خودرو عراقی داخل خاک آن کشور به‌طرف شلمچه در عمق 6 کیلومتری در حرکت بوده‌اند. ضمناً 2 دستگاه لودر در 2 کیلومتری شمال‌غربی پاسگاه کیلومتر 25 مشغول کندن سنگر می‌باشند.
1) سیدیعقوب حسینی و محمد جوادی‌پور، ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، معاونت تبلیغات و روابط عمومی (دفتر سیاسی)، 1373، ج3، فصل اول، ص47.
2) سند شماره 43079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (عملیات) به گیرندگان: نزاجا، نهاجا، نداجا، ژاجا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (مرکز فرماندهی)، 13/6/1359.
نظامی و 4 دستگاه وانت تویوتا سفیدرنگ که حامل افراد نظامی و غیرنظامی بوده‌اند، در نزدیکی سیم‌خاردار مشغول حفر سنگر و علامت‌گذاری بوده‌اند.
گزارش پاسگاه شلمچه در ساعت 13، حاکی است که 15 دستگاه خودرو و بلدوزر در 4 کیلومتری شمال‌غربی پاسگاه مشغول کار بوده‌اند.
پاسگاه شلمچه گزارش نموده که در ساعت 14 تا 16 روز جاری، 4 دستگاه گاز روسی داخل کشور عراق از شمال‌غربی پاسگاه درحال حرکت بوده‌اند.»(1)
یک گزارش مشابه دیگر از همین منطقه حاکی است که در فاصلة سه کیلومتری اطراف پاسگاه شلمچة کشور عراق، 6 دستگاه لودر مشغول حفاری بوده و تعدادی کامیون نظامی با اسلحه و مهمات در همان محل مستقر شده‌اند.(2)باتوجهبه تحرکات و نقل‌وانتقال‌های اخیر عراق در این منطقه، «در ساعت 16 امروز، سرپرست گروهان ژاندارمری خرمشهر در معیت نمایندة فرماندار و نیروی دریایی از محل عملیات دیدن و مشاهدات خود را به شرح زیر بیان نموده است:
در حدود 4 کیلومتری جنوب پاسگاه کیلومتر 25، به فاصلة 50 متری سیم‌خاردار، تعداد 5 دستگاه لودر و یک دستگاه گریدر مشغول حفاری بودند و 2 دستگاه وانت و یک دستگاه پیکاب نیز موجود بود. یک ماشین ارتشی 66 نیز حامل تعدادی نظامی که ظاهراً برای این عملیات تأمین برق می‌کنند، دیده شده است. با تماسی که به‌وسیلة پرسنل گرفته می‌شود اظهار می‌دارند به‌منظور برق‌رسانی، جاده‌کشی می‌نمایند و قصد دارند که آسفالت کنند.» در پایان این گزارش اضافه شده که سرپرست گروهان ژاندارمری خرمشهر صحت اظهارات عراقی‌ها را مورد تردید قرار داده است.(3)
همچنین در گزارش دیگری از لشکر92 زرهی اهواز، آمده است: «دولت عراق مشغول حفر سنگر و بتون‌آرمه نمودن آن در جنوب‌شرقی روبه‌روی پاسگاه صفریه ایران می‌باشد و امروز نیز مقداری سیمان در این محل تخلیه کرده است.»(4)
در منطقة مقابل پاسگاه کوشک نیز تحرکات عراق قابل‌ملاحظه می‌باشد. ازجمله در ساعت 9:10 دقیقه صبح امروز، یک یگان مرزی عراق درحال استقرار در جنوب پاسگاههای قدیم و جدید بوده است. در ساعت 11 نیز، تعدادی از عوامل عراقی در مجاور پاسگاه طلائیة جدید مستقر شده‌اند. در ساعت 11:30، حدود 9 دستگاه خودرو عراقی با تجهیزات کامل در پاسگاه مقابل پاسگاه کوشک مستقر گردیده‌اند. در پایان این گزارش ستاد مشترک به نیروی زمینی دستور داده است که تحرکات نیروهای عراقی را در منطقه هر 6 ساعت یک بار، به‌دقت گزارش کند.(5)یک گزارش دیگر از همین منطقه خبر از استقرار تانک‌ها و تجهیزات بیشتری از عراق در فاصلة 4 کیلومتری پاسگاه کوشک می‌دهد.(6)
در حوالی پاسگاه فکة عراق نیز ارتش این کشور مبادرت به ایجاد سنگرهای بتونی نموده و کارگران مشغول کار روی سنگرهای مزبور هستند.(7)
1) سند شماره 358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، به نقل از لشکر92 زرهی 0رکن2)، 13/6/1359.
2) سند شماره 347677 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ت - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی)، 13/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان مستند به گزارش گروهان ژاندارمری خرمشهر و پاسگاه کیلومتر 25.
3) سند شماره 347685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مسئول امور انتظامی فرمانداری شهرستان خرمشهر به دفتر امور انتظامی استانداری خوزستان، 13/6/1359.
4) سند شماره 423443 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، برابر گزارش گروه رزمی 37.
5) سند شماره 43080 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات)، 13/6/1359.
6) سند شماره 43061 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 13/6/1359.
7) سند شماره 358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2، بنا به گزارش ف - تی372 مستند به گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد.
درحالیکه در شهرهای آبادان و خرمشهر وضعیت به‌ظاهر عادی جلوه می‌کند و مردم از تحولات مرزی عراق تقریباً ناآگاه هستند، نکتة قابل‌توجهی در گزارش هنگ ژاندارمری خوزستان وجود دارد مبنی‌بر اینکه: «کلیة چراغ‌های پاسگاهی و پالایشگاه‌های پتروشیمی و شعله‌های گاز کشور عراق و همچنین چراغ‌های شهر بصره به‌کلی خاموش و در تاریکی مطلق فرو رفته است.»(1)ازطرف دیگر، باتوجهبه تحرکات و نقل‌وانتقال‌های وسیع عراق در مرزهای خوزستان، به‌ویژه منطقة عمومی خرمشهر و آبادان، امروز فرمانده لشکر92 زرهی به فرماندهی گردان 151 دژ خرمشهر دستور داده است که «تعداد 3 قبضه تیربار 7/14 بدون مهمات و 6 قبضه تفنگ 106 م.م با یک‌سوم مهمات بار نسب [نصب] در اختیار هنگ ژاندارمری آبادان ([آن‌هم] به‌طور امانی) واگذار گردد.»(2)
یادآوری می‌شود رکن دوم ستاد مشترک ارتش گزارش داد که: «اخیراً چند افسر و درجه‌دار ایرانی به عراق وارد شده و اطلاعات خود را درمورد یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران در اختیار آن کشور قرار داده‌اند.»(3)
دراینحال، یک گزارش حاکی است امروز «به‌خاطر اهانت یکی از فرماندهان ارتش عراق به یکی از نیروهای جیش‌الشعبی یا همان ارتش ملی، زدوخورد شدیدی بین پرسنل ارتش و افراد ارتش ملی در منطقة الحسین در بصره روی داد که منجر به کشته‌شدن 5 نفر و زخمی‌شدن 20 نفر ازطرفین گردید.»(4)این ماجرا باتوجهبه هشدار دیروز ارتش عراق به نیروهای ارتش ملی این کشور، قابل‌توجه است.
1
درحالیکه نقلوانتقالات ارتش عراق در جنوب اهمیت بیشتری دارد، اما شدیدترین درگیری‌های مرزی و حملات عراق در مناطق عمومی قصرشیرین، سومار، مهران و تمام پاسگاههای تابع آنها رخ می‌دهد، به‌طوری‌که ارتش عراق نه‌تنها از آتشبارهای سنگین و دوربرد و موشک، بلکه از واحدهای زرهی خود نیز در حملة زمینی استفاده می‌کند. علاوه‌بر شهر قصرشیرین و توابع آن که مهم‌ترین کانون درگیری‌های امروز بود، درگیری‌های غرب کشور نیز وسعت و شدت زیادی داشت.
از مهران خبر رسید که نیروهای عراقی از ساعت 6:30 دقیقه بامداد امروز، با سلاح‌های سنگین کلیة پاسگاههای گروهان صالح‌آباد را زیر آتش گرفتند که با آتش متقابل نیروهای ایران مواجه شده و در مرحلة اول شهرک پله‌کانه، پاسگاه پله‌کانه و پایگاه تک‌تک مشکی عراق با خاک یکسان شده و براثر آتش کشور هدف، پاسگاههای نی‌خزر و نخجیر نیز آسیب دیده‌اند و عملیات و به‌خصوص درگیری در نی‌خزر تا ظهر امروز همچنان ادامه یافت.(5)
گزارش خبرنگار کیهان دراین‌باره حاکی است: «عراقی‌ها در آتشباری امروز از موشک‌های با گلوله‌های سنگین و قوی‌ترین واحدهای توپخانه خود که دارای برد بسیار زیاد و انفجار گسترده‌ای است، استفاده کردند و بیشترین هدف‌های خود را روی مناطق مسکونی شهر مهران
1) سند شماره 43060 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 13/6/1359.
2) سند شماره 347681 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3) به فرماندهی گردان151 دژ، 13/6/1359.
3) سند شماره 41954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به ژاجا، 27/6/1359.
4) سند شماره 432739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 27/6/1359، ص3؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص3، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2).
5) سند شماره 283118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران - مرزبانی کل کشور، 13/6/1359؛ و - سند شماره 282943 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ صالح‌آباد به تهران - رکن سوم دایره عملیات ژاجا، 13/6/1359.
و نیز پاسگاههای مرزی آن ازجمله گمرک، بهرام‌آباد، فرخ‌آباد، رضاآباد، تپه‌غلامی، تپه‌نادر، تپة 343، سرکنجانچم، پاسگاه صالح‌آباد و نیز شهر قصرشیرین متمرکز کردند.»(1)
اما صحنة اصلی درگیری در مناطق شمالی‌تر مهران بود، به‌طوری‌که خبرنگار کیهان در گزارش دیگری آورده است: «درگیری‌های مرزی ایران و عراق که از ساعت 7 صبح پنجشنبه شدت پیدا کرده بود منطقه ازگله تا نفت‌شهر را پوشاند.»(2)در ادامه به موارد مهم این محدوده اشاره می‌شود.
از ساعت 13 درگیری در نفت‌شهر، میان نیروهای عراقی و ایرانی شروع شد که تا ساعت 15:40 دقیقه، ادامه یافت. تا این ساعت یک بالگرد عراقی هدف قرار گرفت و در داخل مقر سپاه نفت‌شهر سقوط کرد.(3)
بنا بر گزارش واصله به سپاه در ساعت 17، «در نفت‌شهر و اطراف آن درگیری شدیدتر شده و تمام پاسگاههای مرزی این منطقه، ازجمله چقاشیرگه، سلمان‌کشته، سانواپا و به‌خصوص سه‌تپان و سلمان‌کشته درگیر می‌باشد و نیروهای زرهی عراق به نزدیکی این دو پاسگاه رسیده‌اند.»(4)گزارش دیگری حاکی است این درگیری‌ها تا ساعت 18 امروز ادامه داشته است.(5)
این درحالی است که گزارش‌های متعدد حاکی‌از فقدان آتش و واحدهای پشتیبانی برای پاسگاههای گروهان سومار ازجمله پاسگاههای تلخاب، بازرگان و گیسکه می‌باشد،(6)ازجمله گزارش ستاد مشترک ارتش در ساعت 16:35 دقیقه امروز، ضمن اشاره به وقوع درگیری در سرتاسر نوار مرزی ازجمله پاسگاه قلعه‌سفید و تلخاب، می‌افزاید: «مسئلة مهم این است که در پشت پاسگاههای گروهان‌های خان‌لیلی و سومار یگان ارتش پشتیبانی‌کننده قادر به انجام پشتیبانی اعم از مانور یا پشتیبانی آتش وجود ندارد و ضمن تماسی که فرمانده ناحیه با لشکر81 کرمانشاه برقرار نموده است، لشکر مزبور اظهار نموده که ازطریق نیروی زمینی درخواست پشتیبانی شده است.» در پایان این گزارش مجدداً هشدار داده شده که پاسگاههای مزبور بدون پشتیبانی هستند.(7)
از سوی دیگر، هم‌زمان با شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی در این مناطق، ارتش عراق بازهم نیروهای زرهی بیشتری را به این نواحی مرزی گسیل داشته است. ازجمله «در ساعت 24 امروز، یک ستون از ارتش عراق [که] در حدود 90 دستگاه تانک و خودرو و نفربر بوده وارد مندلی و به‌طرف پاسگاههای مرزی در حرکت و روبه‌روی پاسگاههای تلخاب و بازرگان و کانی‌شیخ مستقر شده‌اند.»(8)
1
قصرشیرین مهم‌ترین کانون درگیری‌های امروز بود. از اولین ساعات بامداد امروز؛ یعنی از ساعت 1:10 دقیقه، عراق با سلاح‌های سنگین تپه‌های اطراف قصرشیرین را هدف قرار داد که با آتش متقابل ایران مواجه شد.(9)این درگیری‌ها ادامه یافت تا اینکه در ساعت 6:50 دقیقة بامداد، به کلیة پاسگاههای مرزی قصرشیرین و هنگ قصرشیرین کشیده شد.(10)
1) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) همان.
3) سند شماره 43057 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 13/6/1359.
4) سند شماره 43056 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 13/6/1359؛ و - سند شماره 283439 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی)، 13/6/1359؛ و - سند شماره 283219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سومار به تهران - رکن سوم ژاجا (دایره عملیاتی)، 13/6/1359؛ و - سند شماره 283220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - ناحیه کرمانشاه به ت - ف - ژاجا - رکن یکم عملیات، 13/6/1359.
5) سند شماره 283218 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سومار به تهران (دایره عملیات - رکن2 و رکن3)، 14/6/1359.
6) سند شماره 276741 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا رکن3 (دایره عملیات)، 13/6/1359؛ و - سند شماره 283385 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 13/6/1359.
7) سند شماره 43055 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیاتی)، 13/6/1359.
8) سند شماره 277216 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سومار به تهران - ت - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی)، 14/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار مستند به اعلام پاسگاه گیسکه.
9) سند شماره 43064 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 13/6/1359، برابر اعلام شاجا.
10) سند شماره 43059 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (عملیات)، 13/6/1359، برابر اعلام ژاجا.
گزارش خبرنگار کیهان حاکی است: نیروهای عراقی امروز شهر قصرشیرین را از منطقة بندباریکه زیر آتش توپخانة سنگین خود قرار دادند. در ساعت 8 صبح، به‌علت اصابت گلولة توپ به خط انتقال نیروی برق سرپل‌ذهاب - قصرشیرین، برق شهر قطع شد، ولی با تلاش مأموران ادارة برق، بلافاصله روشنایی نیمی از شهر تأمین شد.(1)
ساعت 11 صبح، شهر قصرشیرین هدف حملات سنگین توپخانه‌ای قرار گرفت. این حملات تا شب ادامه داشت و در آخرین ساعات غروب رفته‌رفته متوقف شد. ارتش بعث در این حمله از کوه‌های آق‌داغ بیش از 30 نقطه قصرشیرین را گلوله‌باران کرد. مهم‌ترین نقاط گلوله‌باران‌شده عبارت‌اند از: منبع آب خیابان قرنطینه، کارخانة یخ تازه‌آباد، پمپ‌بنزین سابق، اطراف سپاه پاسداران، گاراژ حاتم، محمودآباد، نصرآباد، غفورآباد، هنگ ژاندارمری، کوچة بیمه ایران، گاراژ طلوعی، تپه‌های روبه‌روی قرنطینه، اطراف بیمارستان و باغ‌های بیمارستان. در این حملات بیش از 100 خانه نیز آسیب دید. در این حملات همچنین بیش از 100 زن و مرد و کودک و نیروهای انتظامی زخمی شدند و 5 نفر نیز به شهادت رسیدند. «شهر کوچک خسروی نیز از ساعت 11 پنجشنبه، همچنان زیر آتش توپخانه ارتش بعث بود و حدود 20 نفر نیز در این منطقه مجروح شدند و به ده‌ها خانه خسارت وارد آمده است. بیمارستان مهدی رضایی قصرشیرین نیز که برق آن قطع شده بود آخرین امید مجروحین حوادث بود.»(2)
گزارش‌های بعدی درمورد درگیری‌های مزبور حاکی است که تا ساعت 17:05 دقیقة امروز، 22 گلوله توپ عراقی به وسط شهر و اطراف سپاه قصرشیرین و نیز اطراف ستاد هنگ و در داخل محمودآباد (پشت منازل سازمانی ژاندارمری) و منبع آب اصابت کرده و خساراتی به بار آورده و تا این ساعت، 3 نفر ازجمله 2 درجه‌دار ارتش و یک پاسدار شهید و حدود 40 نفر زخمی شده‌اند. درگیری‌های مرزی این منطقه نیز شدت بیشتری یافته و ارتباط نیز قطع شده است.(3)
گلوله‌باران امروز شهر قصرشیرین به‌وسیلة توپخانه عراق، سرانجام ساعت 8 شب قطع شد.
یادآوری می‌شود برخی منابع اطلاعاتی ارتش گزارش دادند: «در درگیری‌های امروز در منطقة قصرشیرین، تعدادی از عناصر کمونیست برای توپخانه عراق دیدبانی می‌کردند و دولت شوروی توسط عراق به کمونیست‌های ایران کمک می‌کند.»(4)
باتوجهبه شدت درگیری در مناطق یادشد و نیز محاصرة یک دسته از نیروهای ارتشی در نزدیکی امام‌زاده‌حسن قصرشیرین،(5)فرماندهی ژاندارمری کل دستور تقویت، مراقبت و هوشیاری بیشتر را برای یگان‌های درگیر به ناحیة کرمانشاه صادر کرد.(6)ناحیة کرمانشاه نیز به تیپ ابوذر دستور داد تا به کمک دستة ارتشی محاصره‌شده شتافته و آن را از محاصره خارج سازند.(7)
1) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص2.
2) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 276741 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 34373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شاجا به وزارت کشور، 13/6/1359، برابر اعلام شهربانی قصرشیرین؛ و - سند شماره 43056 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 283439 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران، - ت - ف - ژاجا - مرکز فرماندهی، 13/6/1359؛ سند شماره 283219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 283220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 41954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 276714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از سوی ف - 05 به اسلام‌آباد غرب، 13/6/1359.
6) سند شماره 277143 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به ف - 05 - ر3، 13/6/1359.
7) سند شماره 276714 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
در پاسخ به حملات عراق، نیروهای خودی نیز تلفاتی به مهاجمان وارد می‌کنند. از آن میان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد که البته از جنبه‌های تبلیغاتی رسانه‌ای یا ابراز حمیت صنفی گزارش‌دهندگان آن خالی نیست.
درمورد پایان گلوله‌باران امروز شهر قصرشیرین، گزارش خبرنگار کیهان حاکی است: «آتش توپخانه ارتش بعث عراق که به‌طور بی‌امان شهر قصرشیرین را زیر بمباران گرفته بود، در ساعت 8 بعدازظهر پنجشنبه به‌دنبال انهدام 6 تانک و چند خودرو به‌وسیلة نیروهای جمهوری اسلامی ایران خاموش شد.»(1)و نیز به گزارش روزنامة جمهوری اسلامی: در حملات متقابل نیروهای مسلح ایران همچنین مواضع نظامی عراق در اطراف شهرهای منظریه و خانقین زیر آتش توپخانه قرار گرفت و 3 پاسگاه مرزی عراق، 3 تانک و یک هواپیمای متجاوز عراقی منهدم شدند.(2)
دربارة درگیری‌های امروز مهران نیز یک گزارش تکمیلی ارتش حاکی است:
«برابر گزارش واصله از گروهان مهران، دراثر آتش شدید قوای خودی 2 پاسگاه و 3 موضع توپخانه و یک موضع تانک و مرکز گروه رزمی و تعدادی هدف‌های کوچک دشمن منهدم و به آتش کشیده شده و هم‌اکنون نیز...(3)زرباطیه شعله‌ور و صدای انفجار از محل آتش‌سوزی شنیده می‌شود. ضمناً تپه‌های 41 و 303 دشمن به‌سختی کوبیده شده و مواضع آنها منهدم و افراد دشمن پا به فرار و وسیله آتش تعاقبی تعقیب و چند دستگاه تانک دشمن به‌صورت هجومی حمله را آغاز که با آتش خودی متوقف و یک دستگاه به‌کلی منهدم و تلفات و ضایعات سنگین به دشمن وارد گردیده که به‌دلیل تاریکی شب آمار دقیق به دست نیامده. در این درگیری به پرسنل پاسگاه‌ها و ارتش جمهوری اسلامی هیچ‌گونه تلفاتی وارد نگردیده تابه‌حال دراثر آتش موشک دشمن جمعاً 5 نفر غیرنظامی در قریه زرگوش و مهران شهید و 6 نفر مجروح گردیده است. درگیری فوق تا 23:00 ادامه داشته است.»(4)
در گزارش مشابهی از ستاد مشترک دراین‌باره اضافه شده است: «به نظر می‌رسد مواضع خالی از پرسنل رزمنده گردیده، تلفات دشمن از 200 نفر بیشتر است و تلفات خودی 4 نفر غیرنظامی شهید و 50 نفر غیرنظامی مجروح.»(5)
2
گرچه کنترل بیش از 60 کیلومتر مرز آبی باتوجهبه کمبود نیرو و امکانات حاضر بسیار مشکل است، با تمهیدات نیروهای انتظامی و سپاه پاسداران در مرزهای مشترک مناطق خرمشهر و آبادان، از تحرکات و رفت‌وآمدهای عوامل داخلی وابسته به عراق ازطریق مرزهای مزبور اندکی کاسته شده
1) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
3) در سند ناخوانا است، ولی در روزنامة کیهان مورخ 15/6/1359 در خبری که ظاهراً از همان منبع اخذ شده است چنین آمده است: «انبار بزرگ مهمات بعثی‌ها در شهر مرزی زرباطیه که از سکنه خالی شده و تماماً نظامی است منفجر شد.» (روزنامة کیهان، 15/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از قصرشیرین)
4) سند شماره 283141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه - رکن سوم، 14/6/1359.
5) سند شماره 43016 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 14/6/1359.
است. بااین‌حال، هنوز هم این تحرکات در قالب رفت‌وآمدهای غیرقانونی و حمل اسلحه و مهمات قاچاق به‌منظور اجرای عملیات ایذایی و نیز جاسوسی به نفع کشور عراق، ادامه دارد.
دراینزمینه گزارش امروز واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه خرمشهر به نقل از نیروهای سپاه مستقر در پاسگاه خیّن، حاکی است که «در ساعت 16 امروز، تعدادی خشاب و 90 تیر کلاشینکف در مسیر گشت نیروهای مزبور کشف شده و در ساعت 18 همین روز نیز در همان مسیر یک قبضه کلت و تعدادی تیر فشنگ پیدا شده است.»(1)
همچنین در ادامة مبارزه و مقابله با عوامل داخلی وابسته به عراق، «به اطلاع سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دزفول، پیش‌ازظهر امروز، پروندة جبار چنانی به‌اتهام تردد مکرر غیرمجاز به عراق، واردکردن بیش از 250 قبضه اسلحة کلاشینکف، توزیع و پخش مقادیر زیادی سلاح بین افراد ضدانقلاب، برقراری روابط غیرمجاز با عوامل دولت مزدور عراق، اقدام مسلحانه برعلیه امنیت کشور جمهوری اسلامی ایران باتوجهبه محتویات پرونده و قرائن موجود و اقرار صریح وی، توسط حاکم شرع استان خوزستان مفسدفی‌الارض و محارب با خدا و رسول شناخته و محکوم به اعدام شد. حکم اعدام، پیش‌ازظهر امروز در دزفول به اجرا درآمد.»(2)
1
پس از برگزاری هجده جلسه از دادگاه رسیدگی به پروندة متهمان و عاملان فاجعة سینما رکس آبادان، در فضایی مملو از تبلیغات وسیع و تحریکات گروه‌های سیاسی کمونیستی و نیز سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آبادان، دادگاه رسیدگی به این فاجعه سرانجام رأی نهایی خود را امروز صادر کرد. براساس رأی دادگاه ویژه، 10 تن از عاملان این فاجعه به اعدام محکوم شدند؛ حکم اعدام 6 تن از این عده سحرگاه امروز اجرا شد، 4 محکوم به اعدام نیز فراری هستند. دادگاه همچنین رأی به برائت 5 تن از متهمان داد و 15 نفر را به زندان محکوم کرد.
آخرین جلسة دادگاه ویژة رسیدگی به فاجعة سینما رکس آبادان صبح دیروز تشکیل شد و متهمان به آخرین دفاعیات خود پرداختند. در پایان این جلسه، ختم دادرسی اعلام و دادگاه وارد شور شد. رأی اعضای دادگاه پس از چندین ساعت مشورت، اوایل نیمه‌شب گذشته اعلام گردید.
محکومان به اعدام عبارت بودند از: 1. حسین تکبعلی‌زاده 2. ستوان یکم منوچهر بهمنی 3. علی نادری صاحب سینما 4. اسفندیار رمضانی دهاقانی مدیر داخلی سینما 5. سیدفرج‌الله مجتهدی، بازجو و شکنجه‌گر ساواک 6. سرهنگ سیاوش امینی آل آقا، رئیس سابق ادارة اطلاعات شهربانی و افسر به‌اصطلاح ضدخرابکاری. ... چهار نفر غایبی که به اعدام محکوم شدند نیز عبارت‌اند از: 1. علی‌اصغر ودیعی رئیس سازمان امنیت 2. سرتیپ رضا رزمی، رئیس شهربانی وقت آبادان 3. سرهنگ محمدعلی امینی، رئیس شهربانی آبادان بعد از فاجعه 4. سرهنگ اردشیر بیات، رئیس پلیس آبادان.(3)
1) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 23/6/1359، شماره سریال 9، ص2، برابر اعلام مرزبانی خرمشهر.
2) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
3) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از آبادان؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 15/6/1359، ص10، خبرنگار انقلاب اسلامی از آبادان؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
1
در ادامة تحرکات ایذایی و درگیری‌های گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین گزارش لشکر64 پیادة ارومیه حاکی است: از ساعت 01:00 امروز ضدانقلابیون از آبادی‌های خانلو و جبرئیل‌آباد حمله کرده و وارد پایگاه مجاهدین مستقر در جبرئیل‌آباد می‌شوند؛ مهاجمان 2 قبضه خمپاره‌انداز 60 میلی‌متری و 3 قبضه تیربار ژ3 و 3 دستگاه تلفن و 2 دستگاه بی‌سیم را به غارت می‌برند. ضمناً یک درجه‌دار ژاندارمری و یک جوانمرد پس از آن، مفقودالاثر شده‌اند.(1)گزارش تکمیلی سپاه ارومیه نیز درمورد این حادثه حاکی است: «یک نفر گروهبان3 ژاندارمری را به گروگان گرفته‌اند. ...» این گزارش نیز ضمن تأیید گزارش قبلی افزوده است: «در این درگیری پسر یکی از افراد بانفوذ ضدانقلاب محل به نام حاج بایزیدی کشته شد.»(2)
همچنین در درگیری ساعت 22:30 دقیقه دیشب با مهاجمان ضدانقلاب در بخش شاهین‌دژ، یک پاسدار شهید و 2 پاسدار دیگر زخمی شدند، در ادامة این درگیری که تا پاسی از ساعات اولیة امروز نیز ادامه داشت، یکی از اعضای جهاد سازندگی نیز به شهادت رسید و یک جهادگر دیگر و 2 نفر از پیشمرگان مسلمان کرد مجروح شدند.(3)در همین محور، مهاجمان مسلح معاند با نظام توانستند با استفاده از تفنگ 106 میلی‌متری و تیربار کالیبر50 و خمپاره در نقاط مختلف اطراف تکاب مستقر شوند و منطقه‌ای به طول دو کیلومتر از محور شاهین‌دژ - تکاب را در دست بگیرند.(4)
یادآوری می‌شود که در بازدید دیروز فرماندار میاندوآب از سپاه تکاب، وضعیت و مشکلات سپاه و ارتش ازنظر امکانات در این منطقه مورد بررسی قرار گرفت و قرار شد اقدامات لازم جهت تأمین خودرو و اعزام نیرو با تجهیزات برای سپاه تکاب و ارسال یک دستگاه تانکر بنزین و تانکر آب برای تأمین سوخت یگان ارتش مستقر در تکاب صورت گیرد.(5)
همچنین شامگاه امروز حدود 50 نفر از افراد مسلح ایل قلخانی با اسلحه و مهمات، از منطقه چهارکلا (عراق) به ایران وارد شده و خود را به سپاه پاسداران قصرشیرین معرفی کردند.(6)
2
انشعاب در سازمان چریک‌های فدایی خلق و دورشدن شاخة "اکثریت" از مشی مسلحانه، در نظر برخی جناح‌های نظام و هواداران آن چندان واقعی محسوب نشده و با بدبینی و سرزنش همراه گردیده است؛ چراکه قراین متعددی دال بر باقی‌بودن "اکثریت" بر مشی مسلحانه در مناطق کردنشین و نیز آماده‌سازی این گروه برای مبارزه مسلحانه با نظام در آینده‌ای نه‌چندان دور وجود دارد. یک گزارش که امروز در کیهان و جمهوری اسلامی درج شد و سپس تحلیل و توضیح روزنامة جمهوری اسلامی راجع به آن، نشانه‌ای از این دریافت است.
گزارش کیهان به نقل از خبرگزاری پارس در سنندج، حاکی است که امروز در سنندج یک خانه تیمی مربوط به "اکثریت"، کشف شده است. مطابق این گزارش، «درپی آگاهی سازمان
1) سند شماره 43073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص191، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 13/6/1359.
2) سند شماره 79122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص197، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 16/6/1359، برابر اعلام سپاه ارومیه، 13/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4.
4) سند شماره 141648 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص102، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 13/6/1359.
5) سند شماره 43098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص101، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 12/6/1359.
6) سند شماره 41954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
پیشمرگان مسلمان کرد از رفت‌وآمدهای مشکوک در خانه‌ای واقع در محلة خسروآباد، منزل مذکور توسط افراد این سازمان محاصره و ضمن بازرسی از آن متوجه می‌شوند که این محل یکی از خانه‌های تیمی سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) است.»
خبرگزاری پارس از سنندج ضمن نقل این خبر افزود: «در جریان بازرسی از خانة یادشده تعدادی دستگاه چاپ زیراکس، ماشین فتوکپی، حدود یک وانت اعلامیه برعلیه حکومت جمهوری اسلامی، تعدادی وسایل جراحی که از بیمارستان‌های دولتی به سرقت رفته است، دارو و قرص‌های ضدحاملگی، وسایل صوت‌گیر که از سازمان‌های انتظامی سرقت شده است، در حدود 50 تخته پتوی ارتشی و تعدادی کتاب‌های کمونیستی که برعلیه رژیم جمهوری اسلامی ایران نوشته شده‌اند، کشف و ضبط شد و به دادگاه انقلاب اسلامی سنندج انتقال یافت. افرادی نیز شناسایی شده‌اند که پس از دستگیری اسامی آنان فاش خواهد شد.»(1)
روزنامة جمهوری اسلامی ارگان حزب جمهوری اسلامی نیز پس از نقل همین خبر در ادامة گزارش خود نوشت: «لازم به تذکر است که چریک‌های فدایی خلق اخیراً درپی شکست "سیاسی - نظامی" در کردستان، به‌طور تاکتیکی خود را به سه جناح "اکثریت"، "اقلیت" و "مستقل" تبدیل کردند و به‌دستور ارباب روسیه، جناح اکثریت مأموریت یافته تا خود را به حزب توده نزدیک کند و جناح اقلیت مسئولیت یافت که با "جمهوری اسلامی" به‌صورت خصمانه مبارزه کند. در اوایل انقلاب نیز اشرف دهقانی که از چند صد نفر عضو و کمی بیشتر هوادار سازمانی برخوردار است "چریک‌های فدایی خلق" را رسماً منتسب به خود دانست و رهبری چریک‌های فدایی که هم‌اکنون به سه شاخه تبدیل شده‌اند را غاصب نام و آرم سازمان دانست. لازم به تذکر است که چریک‌های فدایی شاخة اکثریت پس از انشعابات و درگیری‌های ظاهری، 2 تن از کادر مرکزی خود را جهت کسب حیثیت! و آبرو! و برای "التماس" نزد آیت‌الله دکتر بهشتی جهت مذاکره فرستادند و به آیت‌الله دکتر بهشتی قول دادند که از روش‌های مزورانة خود در کردستان عدول کنند. کشف خانة تیمی فوق و به‌دست‌آمدن مقدار زیادی وسایل بهداری، بیمارستانی، ارتشی، قرص ضدحاملگی و... نشانه دروغین بودن شاخه‌شاخه شدن‌های چریک‌های فدایی خلق و تصریح وابستگی گروهک‌های کمونیستی فوق به ابرقدرت‌هاست.»(2)
1
درحالیکه در شهرها و نقاط مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور، تحرکات عراق و گروه‌های مسلح برانداز علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران هرروز ابعاد وسیع‌تری می‌یابد، ادامة جریان وضعیت دوگانة انقلابی - نهادی و سوءاستفادۀ گروه‌های چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) از این وضعیت - که اغلب در قالب مشاجرات و درگیری‌های سازمان‌یافته طرف‌داران آنها با مردم عاشق انقلاب بروز می‌کند - همچنان برخی شهرها و روستاها را با ناامنی و گاه ایجاد
بلوا و آشوب مواجه ساخته است. با نزدیک‌تر شدن به روزهای پایانی شهریور، تحریکات و تحرکات این گروه‌ها به‌طرز مشکوکی رو به افزایش می‌باشد و پیگیری هرروز موارد درگیری‌ها، این نکته را به اثبات می‌رساند.
به‌دنبال برخوردهای پراکندة چند روز اخیر در بوشهر، 14 تن از هواداران مجاهدین و چریک‌های فدایی خلق در این شهر به حکم دادسرای انقلاب اسلامی بوشهر بازداشت شدند.(1)
همچنین، درپی کشف یک خانة تیمی متعلق به سازمان رزمندگان راه آزادی طبقة کارگر در شهرستان مسجدسلیمان، افراد سپاه پاسداران این شهر 2 تن از فعالان این سازمان را نیز در این خانه دستگیر کردند و اسنادی مربوط به تشکیل هسته‌های مقاومت در شهر مسجدسلیمان توسط این گروه به دست آمد.(2)
علاوه‌براین، سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) مدعی است که در شهرستان رشت در محله صمد بهرنگی این شهر، در ساعت 6 بعدازظهر امروز، افراد ناشناس یکی از اعضای فعال این سازمان را به رگبار گلوله بسته و کشته‌اند. این سازمان در اطلاعیه‌ای که در همین مورد منتشر کرده، ضمن درج این خبر، تلویحاً کوشیده است افراد سپاه پاسداران رشت را مسئول این حادثه معرفی کند.(3)
در تهران، امروز عدهای از مردم مؤمن به انقلاب که از تحریکات فزایندۀ گروه‌های سیاسی چپ علیه نظام به ستوه آمده بودند دفتر نشریة اتحاد مردم، ارگان سازمان اتحاد دمکراتیک مردم ایران را، که دارای مشی همسو با حزب توده است، اشغال کردند. نامه مردم ضمن درج این خبر نوشت: «اشغال دفتر نشریه اتحاد مردم به‌دنبال اشغال دفاتر سایر احزاب و سازمان‌ها و گروه‌های سیاسی ازجمله و به‌ویژه حزب تودة ایران، نشان‌دهندة این امر است که توطئة ضدانقلاب برای ایجاد جو تشنج و درگیری در جامعه، که زمینة کودتای امریکا را فراهم می‌کند، ادامه دارد. ...»(4)
دراینحال، محمود اعتمادزاده معروف به م. به‌آذین، صاحب امتیاز و مدیر روزنامة اتحاد مردم امروز در نامهای خطاب به دادستان کل انقلاب، علی قدوسی، ضمن اعتراض به اشغال دفتر این نشریه، از وی خواست تا به این "هرج‌ومرج‌طلبی" پایان داده و دفتر مزبور را از اشغال‌کنندگان بازپس بگیرد.(5)
1
باآنکه چندین روز از بحث و مشاجره بین دو جناح حاکم رقیب بر سر تعیین اعضای کابینة جدید می‌گذرد، امروز هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس، ضمن ارائة گزارشی به مجلس از اقدامات چند روز گذشتة دو جناح مزبور برای انتخاب افراد کابینه و رسیدن به نقاط مشترک بیشتر، درخصوص حل‌وفصل نهایی این مسئله اظهار خوش‌بینی کرد و گفت: «جناب آقای رئیس‌جمهور و جناب آقای نخست‌وزیر بعد از روز سه‌شنبه، دو ملاقات طولانی داشتند. اولین ملاقات در همان روز سه‌شنبه ساعت 11 صبح، با حضور جمعی از افراد پیشنهادی کابینه و
1) روزنامه کیهان، 13/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از بوشهر.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص16؛ و - روزنامه کیهان، 16/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
3) هفته‌نامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، 19/6/1359، ص18.
4) نامه مردم، شماره 326، 15/6/1359، صص1 و 8.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص6؛ و - روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص3.
آقای رئیس‌جمهور و آقای نخست‌وزیر بود و دراین‌رابطه آقای رجایی گفتند که این ملاقات خیلی مفید بود و بسیاری از مشکلاتی که در راه ایجاد تفاهم وجود داشت حل شد. دیشب (چهارشنبه) مجدداً بنا به دعوت جامعة روحانیت مبارز جلسه با حضور این دو نفر تشکیل شد که تا نیمه‌شب ادامه یافت و تقریباً به تفاهم کامل نزدیک شدند و حداکثر 4 مورد از مجموع 20 مورد باقی مانده است و آقای بنی‌صدر گفته‌اند که تا یکی دو روز آینده تحقیقات من درمورد این افراد تمام خواهد شد. امیدوارم که انشاءالله تحقیقات آقای بنی‌صدر به‌زودی تمام شود و ما هرچه زودتر در کشور دارای کابینه و دولت شویم.»
آقای هاشمی سپس دربارة شایعة دخالت مجلس در امر تعیین وزرای کابینه اظهار کرد: «الآن به‌هیچ‌نحوی مجلس حتی در مذاکرات آقایان هم دخالت ندارد و این نگرانی که مجلس یعنی قوة مقننه در تشکیل کابینه دخالت می‌کند کاملاً بیجاست. بنده هم به‌اتفاق 21 نفر از اعضای جامعه روحانیت مبارز در جلسه دیشب به‌عنوان عضوی از اعضای شورای روحانیت مبارز تهران شرکت داشتیم. ...»(1)
1
فضای حاکم بر رسانه‌های هر دو جناح رقیب حاکم بر کشور این روزها به‌نحوی است که نشان می‌دهد هر دو گروه همراه هواداران و منسوبین و وابستگان سیاسی‌شان، خود را برای مراسم روز هفدهم شهریورماه یعنی دومین سالگرد شهیدان میدان شهدا آماده می‌کنند. به‌دنبال اطلاعیة دفتر رئیس‌جمهوری در هفتة گذشته مبنی‌بر دریافت اطلاعیه‌ها و نامه‌های فراوان از گروه‌های مختلف برای دعوت از بنی‌صدر جهت سخنرانی در روز هفده شهریور، امروز نیز اطلاعیه‌ای در همین مورد ازسوی "دفتر هماهنگی همکاری‌های مردم با رئیس‌جمهور" منتشر شد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «... هنوز نیز غائله‌آفرینان اسارت‌طلب اجنبی‌پرست در گوشه‌وکنار این مملکت خون عزیزان ما را می‌ریزند و توطئه‌گران زورگو از پی ایجاد شرایطی هستند که بار دیگر استبداد به‌جای استقلال و تزویر به‌جای اسلام راستین را برای این
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص622.
امت شهیدپرور حاکم گردانند. دفتر هماهنگی همکاری‌های مردم با رئیس‌جمهوری به دعوت دفتر ریاست‌جمهوری در تجدید میثاق شهادت با شهدا پاسخ مثبت گفته و بعدازظهر روز دوشنبه 17 شهریورماه ساعت 5:20 دقیقه، از عموم مردم می‌خواهد در این مراسم که با حضور ریاست‌جمهوری در میدان شهدا برگزار می‌شود شرکت نمایند. ...»(1)
1
در طول هفته‌ای که گذشت، مسئلة حقوق بشر در ایران به خصوص باتوجهبه بحران گروگانهای امریکایی، مورد توجه ویژه رسانه‌های تبلیغاتی غربی و نیز مسئولان و کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل قرار گرفته است. دراینزمینه، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از ژنو گزارش می‌دهد که «اکثریت کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل برای آزادی گروگانهای امریکایی که از 10 ماه پیش تاکنون، در ایران به سر می‌برند درخواستی را به امضا رسانیده‌اند. این سند 177 کلمه‌ای توسط "جان کاری" یک متخصص حقوق بین‌المللی و کارشناس امریکایی به کمیسیون فرعی سازمان ملل برای جلوگیری از تبعیض و حراست از اقلیت‌ها ارائه شده. جان کاری گفت که وی انتظار دارد این قطعنامه که منعکس‌کنندة تصمیم ماه مه گذشته دیوان داوری لاهه، مبنی‌بر آزادی گروگان‌هاست، روز جمعه به رأی گذارده خواهد شد. وی گفت تمام سعی خود را خواهم کرد تا در روز مذکور رأی به این قطعنامه را که پیش‌بینی می‌کنم با اکثریت زیادی تصویب شود، به دست آورم. جان کاری افزود: 3 تن از اعضای کمیسیون فرعی ازجمله کارشناسان ایرانی، از هنگام بررسی این ماجرا در ماه گذشته غایب بودند.» بنا به این گزارش، «این قطعنامه که درصورت تصویب لازم‌الاجراست می‌خواهد که گروگان‌ها آزاد شوند به‌نحوی‌که بتوانند نزد خانواده‌های خود در کشورشان بازگشته و زندگی عادی خود را مطابق با اصول بشردوستانه از سر بگیرند. در این قطعنامه آمده است که گروگان‌ها طی 300 روز با خارج ارتباط نداشته‌اند و اگر ارتباطی وجود داشته بسیار مختصر بوده است و به همین لحاظ باید رحم و شفقت را درمورد آنان رعایت کرد.»(2)
1
اقدامات عراق امروز در غرب کشور همچنان به‌صورت درگیری‌های موضعی و اجرای آتش پاسگاهی ادامه یافت.
در قصرشیرین آب شهر قطع شده و ارتباط هنگ ژاندارمری قصرشیرین با کرمانشاه به‌علت قطع سیم‌های مخابرات مختل گردیده و ارتباط فقط ازطریق بی‌سیم 610 برقرار می‌باشد.(1)بااین‌حال به‌دلیل توقف حملات توپخانه‌ای عراق، این شهر و پاسگاههای تابع آن در طول شب گذشته تا نیمة امروز به‌طور نسبی اوضاع آرامی داشت. اما این آرامش دیری نپایید و در ساعت 13 امروز، ارتش بعث عراق با آتش سنگین توپخانه به پاسگاه تپه‌رش حمله‌ور شد و میان قوای مهاجم عراقی و مدافعان ایران زدوخورد شدیدی رخ داد که در این درگیری یک نفر درجه‌دار شهید و 5 نفر از مأموران مجروح شدند.(2)
در منطقة سومار نیز گروهان سومار گزارش می‌دهد که «در ساعت 8:30 دقیقه بامداد امروز، مجدداً ارتش عراق پاسگاههای سه‌تپان، چقاشیرگه، سلمان‌کشته و سانواپا و نفت‌شهر را زیر آتش شدید توپخانة خود گرفت. این درگیری تا ساعت 18 امروز ادامه داشت که خساراتی به پاسگاه سه‌تپان وارد آمد، ولی تلفات جانی در بر نداشت. به دشمن نیز خسارات جانی و مالی قابل‌توجهی وارد آمده است.»(3)
در منطقة مرزی مهران، در ساعت 8:50 دقیقه بامداد، افسر رابط پایگاه چهارم شکاری در مهران در یک تماس تلفنی از علائم وقوع حمله خبر داد و برای اطمینان بیشتر درخواست شناسایی هوایی کرد. با انجام دو پرواز، حملة گسترده عراق به مرزهای مهران مورد تأیید قرار گرفت؛ اما گروهان‌های تابع هنگ ایلام این حمله را تأیید نکردند.(4)
به این ترتیب، به نظر می‌رسد که حالت حمله یا زدوخورد پراکنده یا مانور قابل‌توجه در نیروهای زرهی و پیادة عراق وجود داشته؛ چراکه حمله اصلی طبق گزارش‌های بعدی، از ساعت 13 امروز آغاز شده و ادامه یافته است. خلاصه‌ای از گزارش‌های درگیری‌های امروز در مناطق مختلف مرزی ایلام بدین شرح است:
1) سند شماره 43014 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 14/6/1359.
2) سند شماره 34377 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شاجا به وزارت کشور، 15/6/1359، برابر گزارش شاجا قصرشیرین، 14/6/1359.
3) سند شماره 277144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب، 14/6/1359؛ و - سند شماره 79159 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 15/6/1359، برابر اعلام ژاجا؛ و - سند شماره 141641 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 15/6/1359، ص101.
4) سند شماره 43015 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات)، 14/6/1359؛ و - سند شماره 282921 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرمانده هنگ ایلام، 14/6/1359؛ و - سند شماره 282938 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران تیمسار فرماندهی ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 14/6/1359؛ و - سند شماره 298337 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به فرماندهی ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 14/6/1359، برابر اعلام سماجا.
الف) گروهان مهران
در ساعت 13، درگیری مجدد بین کلیه پاسگاههای گروهان مهران و پاسگاههای کشور عراق شروع شد که براثر آتش توپخانة عراق تعدادی از غیرنظامیان مجروح و به بیمارستان محل تخلیه شدند. نیروهای خودی به آتش آنها پاسخ دادند.(1)این درگیری‌ها در ساعت 16 با آتشباری سنگین عراق به شهر مهران نیز کشیده شد و علاوه‌بر پاسگاههای مرزی درگیر، این شهر نیز زیر آتش شدید عراق گرفت.(2)براثر حملات متقابل نیروهای مسلح خودی، دو موضع زرباطیة عراق و باغ‌های حسن‌مشهدی و توپخانه و تانک‌های دشمن به‌شدت زیر آتش قرار گرفت و 5 دستگاه تانک در زرباطیه و 4 دستگاه تانک دیگر منهدم گردید و پاسگاه زرباطیه در سه نقطه دچار آتش‌سوزی شد. به پاسگاه زالوآب و دراجی و مغان عراق خسارات سنگینی وارد آمد و افراد دشمن نیز متحمل تلفات بسیاری شدند. پاسگاه بهرام‌آباد هم خسارات جزئی دید و دو سه نفر از اهالی رستم‌آباد و مهران مجروح شدند، ولی به نیروهای مسلح خودی تلفاتی وارد نیامد و درگیری تا غروب هنوز ادامه داشته است.
نیروهای پاسگاه رضاآباد (ایران) به پاسگاه زالوآب عراق خسارات سنگین وارد آورده و براثر آتش سلاح‌های سنگین ارتش خودی مستقر در پاسگاه گمرک، به پاسگاه مقابل از سه طرف خسارات زیادی وارد شد.(3)
ب) گروهان دهلران
در ساعت 7:30 دقیقه بامداد امروز، مجدداً چند واحد توپخانة عراق ازطرف علی‌غربی به مرز چلات وارد و ضمن تجاوز مرزی، شروع به تیراندازی با سلاح‌های سنگین به نیروهای خودی کردند که نیروها به مقابله پرداخته و به آتش مهاجمان به‌شدت پاسخ دادند و آنها را مجبور به عقب‌نشینی کرده و پاسگاه شرطه و چند پایگاه و انبار مهمات و شرکت ماشین‌آلات و تانکرهای نفت و بنزین و محوطة شرکت شن و ماسه و کلیة متعلقات که به‌تازگی تأسیس شده بود را منهدم کردند.(4)
با ارزیابی اینکه نیروهای عراق در ساعت 20 امروز، مجهز به توپخانه و تانک و افراد پیاده، قصد حمله به پاسگاه چلات را دارند، برای مقابله از نیروهای ارتش مستقر در موسیان و مهران درخواست کمک گردید.(5)در پاسخ به قرارگاه هنگ دستور داده شد دستة ضربت را ظرف امشب به مهران اعزام دارد و به ستوان یکم پزشک آب‌خضر دستور داده شد تا برای رسیدگی به مجروحان به شهر مهران برود و ازطریق ناحیه نیز تقاضا شده است تا ظرف امشب ازطریق ارتش (مستقر در) اهواز به قوای ارتش مستقر در موسیان، کمک کرده و برای مقابله با مهاجمان، نیروی کمکی به پاسگاه چلات دهلران اعزام کنند.(6)
1) سند شماره 34376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری ایلام و پشتکوه به وزارت کشور (معاونت امور سیاسی و اجتماعی)، 15/6/1359، به نقل از هنگ ژاندارمری ایلام.
2) سند شماره 282939 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران (اداره مرزبانی)، 14/6/1359؛ و - سند شماره 283142 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب، 14/6/1359.
3) سند شماره 283146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به کرمانشاه (رکن3)، 14/6/1359؛ و - سند شماره 34376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 283153 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پاسگاه چلات به ناحیه (رکن3) و هنگ ایلام (رکن3)، 14/6/1359.
5) سند شماره 282931 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش هنگ موسیان، 14/6/1359، براساس بی‌سیم گروهان موسیان؛ و - سند شماره 283151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (ژاندارمری) به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب، 14/6/1359.
6) سند شماره 283146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 43021 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 14/6/1359، ساعت 12:30.
پ) گروهان صالح‌آباد
در ساعت 13 امروز، درگیری بین پاسگاههای شوروشیرین، انجیره، نی‌خزر و هلاله با پاسگاههای کشور مجاور شروع و تا غروب ادامه یافت. نیروهای خودی با سلاح‌های سنگین ارتش به آتش دشمن پاسخ داده و به مقاومت پرداختند. در این درگیری یک دستگاه تانک عراق منهدم شد و براثر ترکش خمپارة دشمن یک جوانمرد مجروح و به بیمارستان ایلام منتقل گردید.(1)
در ساعت 22:15 دقیقة امروز نیز 2 دستگاه تانک به پاسگاه منظریة عراق وارد شد.(2)به گزارش مرزبانی دهلران، در منطقة مقابل پاسگاه چلات ایران نیز که نیروهای عراقی امروز متحمل تلفات شدند، مجدداً عراق اقدام به تقویت بیشتر نیرو و زرهی کرد.(3)همچنین مقابل پاسگاه تلخاب تابع هنگ ژاندارمری ایلام، 3 دستگاه تانک و 8 دستگاه نفربر موضع گرفتند. این تانک‌ها و نفربرها در ساعت 22:40 دقیقة امروز وارد خاک ایران شدند.(4)
1
علاوه‌بر حملات مکرر و روزافزون عراق به مرزهای ایلام و قصرشیرین، تحرکات روزمرة عراق در نواحی مرزی استان خوزستان هرروز بیشتر از روز پیش و قابل‌توجه، خطرآفرین و بسیار تهدیدآمیز شده است و این امر خطرِ حملة عراق به شهرها و مناطق مرزی این استان را نیز جدی و قریب‌الوقوع کرده است.
درزمینة این‌گونه تحرکات عراق در نزدیکی مرزهای خوزستان، گزارش امروز واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران اهواز حاکی است: «از مدتی پیش، دولت بعثی عراق جادة مرزی خود را به یک جادة دیگر که از میان هور می‌گذرد وصل نموده. این جاده طوری ساخته شده که ارتفاع آن از دو متر تا یازده متر می‌رسد و به‌صورت یک سد به عرض 9 متر درآمده و چنانچه باعث شود آب هور در دو طرف جاده جریان نیابد برای ایران خطر برگشت آن به داخل خاک و نتیجتاً روستاهای مرزی و مقداری از زمینهای ایران به زیر آب خواهد رفت و به‌علت شیب خاک به داخل کشور، این مسئله بسیار حائز اهمیت می‌باشد. ...»(5)
عراق امروز همچنین برای چندمین روز متوالی، در منطقة پاسگاه طلائیة قدیم اقدام به تقویت نیرو، تجهیزات اقامتی برای نیروها و استقرار زرهی در غرب پاسگاه مزبور کرده است. در همین منطقه، اخیراً یک کانال سرتاسری در مجاورت چاه‌های نفت خود حفر و در پشت کانال مذکور نیرو مستقر کرده است.(6)در منطقة مرزی خرمشهر نیز عراق بازهم درحال تقویت نیرو بوده و بلدوزرهای عراقی همچنان مشغول حفر سنگر و ایجاد خاکریز در سه کیلومتری پاسگاه شلمچه(7)و نیز مقابل پاسگاه کیلومتر 25 این منطقه می‌باشند.(8)
باتوجهبه خطرهای مزبور، مسئولان نظامی، انتظامی و سیاسی استان خوزستان امروز دستورهای مراقبتی را به کلیة شهرهای استان و واحدهای نظامی و انتظامی تابع خود صادر کردند. ازجمله:
1) سند شماره 283144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به فرمانده ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 14/6/1359؛ و - سند شماره 34376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 141638 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکز فرماندهی سپاه به ستاد عملیات غرب، 15/6/1359، برابر اعلام ژاجا؛ و - سند شماره 79157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 15/6/1359.
3) سند شماره 283137 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی دهلران به تهران (مرزبانی)، 14/6/1359.
4) سند شماره 43006 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 14/6/1359، ساعت 8:55 دقیقه بامداد.
5) سند شماره 352 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران اهواز به اطلاعات و بررسی‌های سیاسی مرکز (تهران)، 14/6/1359.
6) سند شماره 43108 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 18/6/1359، طبق خبر رسیده از ژاندارمری خوزستان، 14/6/1359.
7) سند شماره 347629 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر 92 زرهی (رکن2) به ت - ف - ژاجا (مد اطلاعات)، 14/6/1359، برابر گزارش ستاد عملیات اروند مستند به اعلام گروهان ژاندارمری خرمشهر.
8) سند شماره 347630 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - ژاجا (مد اطلاعات)، 14/6/1359، برابر گزارش ستاد عملیات اروند مستند به اعلام گروهان ژاندارمری خرمشهر.
ناحیة ژاندارمری خوزستان به فرماندهی گردان امداد بهبهان ابلاغ کرد: «چون امکان یک درگیری نظامی در مرزهای خوزستان وجود دارد، به [محض] وصول امر، کلیة افسران موجود آن یگان را احضار و نسبت به وظیفه خطیری که در این شرایط حساس باید به عهده بگیرند آشنا نموده و سپس تمام امکانات خود را برآورد و آماده‌به‌کار کرده و منتظر دستور بعدی باشید.» در این ابلاغیه همچنین دستور داده شده به خودروها، آمبولانس‌ها، مهمات و سلاح‌ها رسیدگی شود و بر بازآموزی افراد تحت امر و بالارفتن کارایی آنان نیز تأکید شده است.(1)
معاونت امور سیاسی و اداری استانداری خوزستان نیز از تمام فرمانداری‌های خوزستان خواسته است که «در هر شهرستان شورای تأمین شهر را فوراً تشکیل داده و طرح آماده‌باش عمومی را برای زمان جنگ و نحوة اعلام خاموشی دربرابر حملات هوایی را تهیه و به استانداری ارسال دارند.»(2)
این معاونت همچنین در نامهای به مدیرکل بهداری و بهزیستی استان خوزستان نوشته است که «اخبار واصله حاکی است دولت عراق ممکن است دست به یک تعرض مرزی بزند. لذا از لحظة وصول این نامه تا دستور ثانوی تمام پزشکان، پرستاران و مسئولین بیمارستان‌ها و آمبولانس‌ها و اتاق عمل و غیره را به‌صورت آماده‌باش نگهداشته و از دادن مرخصی و مأموریت به آنان خودداری فرمایید. ...»(3)
معاونت امور سیاسی استانداری خوزستان در نامة دیگری به سازمان بسیج مستضعفین این استان، با اشاره به اینکه احتمال درگیری مرزی با عراق زیاد است، درخواست کرده که «نسبت به آمادگی کامل درزمینة بسیج نیروهای تعلیم‌یافتة نظامی، کمک‌های اولیه، اعلان خاموشی در زمان حملة هوایی و جلوگیری از نشر اکاذیب به‌وسیلة ستون پنجم و مقابله با جنگ‌های روانی دشمن و ایادی ضدانقلاب و نیز بسیج عمومی اقدام نمایند.»(4)
همچنین، معاونت مزبور در نامه‌های جداگانه‌ای به فرمانده سپاه خوزستان و نیز شهربانی استان خواسته است که «ضمن آمادگی نیروهای اصلی و نیروهای ذخیره، طرح حراست از نقاط و مراکز حساس و حیاتی مثل پمپ‌بنزین‌ها و... را در لحظات حساس تهیه نمایند.»(5)
این معاونت در نامة دیگری از مدیرکل مخابرات استان خوزستان خواسته است که «خطوط مختلف تلفن‌های لشکر92، ناحیة ژاندارمری، سپاه پاسداران، شهربانی و استانداری را دقیقاً بازرسی و اطمینان حاصل نمایید که روی این خطوط استراق‌سمع نمی‌شود.» همچنین در این نامه آمده است که «درصورت بروز یک حملة هوایی و یا زمینی، تقدم مکالمات بین‌شهری با سازمان‌های مورد بحث و فرمانداری‌ها و واحدهای نظامی شهرستان‌هاست. ضمناً درخواست‌های تلفنی ارگان‌های نظامی و استاندار و فرمانداری‌های سراسر استان باید بلافاصله و خارج از نوبت و با اولین اعلام درخواست، صورت گیرد و تمامی ابزار تعمیراتی باید درحالت آماده‌باش باشند.»(6)
1) سند شماره 292619 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن3) به فرماندهی گردان امداد بهبهان و مرکز آموزش خسروآباد و مرکز آموزش کوت‌عبدالله، 14/6/1359.
2) سند شماره 347688 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به فرمانداری آبادان، اهواز، دشت‌آزادگان، خرمشهر، شادگان، دزفول، ایذه، رامهرمز، بهبهان، شوشتر، مسجدسلیمان، ماهشهر، 14/6/1359.
3) سند شماره 347690 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به مدیرکل بهداری و بهزیستی استان خوزستان آقای دکتر وزیریان، 14/6/1359.
4) سند شماره 347691 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به سازمان بسیج مستضعفین خوزستان، 14/6/1359.
5) سند شماره 347692 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خوزستان، 14/6/1359؛ و - سند شماره 347695 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به شهربانی استان خوزستان، 14/6/1359.
6) سند شماره 347694 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به مدیرکل مخابرات استان خوزستان، 14/6/1359.
معاونت امور سیاسی و اداری استانداری خوزستان از فرمانداران مناطق مرزی هم درخواست کرده که ماشین‌آلات سنگین موجود در حوزة خود را به پاسگاههای مرزی اعزام و با نظر فرماندهان پاسگاههای مرزی و سایر برادران نظامی مبادرت به کندن سنگر، کانال و زاغه برای مهمات کنند. ضمناً جهت تهیة سوخت لازم و امکانات کار برای ماشین‌آلات مزبور اقدام لازم را انجام دهند.(1)
علاوه‌براین، از هلال‌احمر استان نیز درخواست شده که «سریعاً کلیة امکانات آن سازمان را آماده ساخته و مراتب را با تعیین نوع کمک‌هایی که آن سازمان در مواقع بحرانی می‌تواند انجام دهد به استانداری منعکس نماید. ...»(2)
1
برخورد عراق در تبلیغات، به‌گونه‌ای است که هرچند دخالت خود را در درگیری‌های اخیر در غرب کشور تأیید می‌کند، اما درمورد خوزستان بیشتر با تظاهر به بی‌تفاوتی، درگیری با ایران را در محدودة عناصر تجزیه‌طلب خلق عرب وانمود می‌کند. ازجمله امروز «یکی از سخنگویان وزارت اطلاعات عراق گفت که گزارشات دولت ایران از برخوردهای مرزی ایران و عراق حقیقی نیستند و مسئولیت این درگیری‌ها با ایران می‌باشد. این سخنگو به خبرنگار خبرگزاری فرانسه بیان داشته است عراق هر چند وقت یک بار نقطه‌نظرهای خود را انتشار می‌دهد، زیرا ایرانیان اغراق می‌کنند و مقاومت [و حملات] اعراب [خوزستان] را تهاجمات عراق بیان می‌کنند.»(3)
همچنین بخش عربی رادیو اسرائیل از مفاد یک اعلامیة عراق خبر داد با این توضیح که: «در اعلامیة عراق خاطرنشان شده است که زدوخوردهایی که در منطقة خوزستان رخ داده جز درگیری میان انقلابیون استان خوزستان و نیروهای ایرانی نبوده است.»(4)
این درحالی است که درگیری‌های روز گذشته و اجرای آتش توپخانة عراقی‌ها، انکار نمی‌شود، اما این‌گونه بازگو می‌گردد؛ به گزارش یونایتدپرس از بغداد: «برابر اطلاعِ امروز وزارت کشور عراق، در مرز مشترک جنگ‌زدة ایران و عراق، سربازان دو کشور با توپ مواضع یکدیگر را زیر آتش گرفتند. یک سخنگوی وزارت کشور عراق به نقل از خبرگزاری دولتی این کشور، گفت نبرد توپخانه که از سحرگاه روز پنجشنبه آغاز شده بود تا صبح ادامه داشت. همین سخنگو گفت مشاهده گردید که نیروهای نژادپرست رژیم ایران پس از آنکه مورد ضربات متعدد مستقیم توپخانة ما قرار گرفتند مبادرت به انتقال تلفات خود کردند. دراثر این حملات خسارات سنگینی به تجهیزات نیروهای ایرانی وارد آمد. وی گفت: گزارشی دربارة تلفات نیروهای ما نرسیده است.»(5)
1) سند شماره 347687 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به فرمانداران مناطق مرزی (دشت‌آزادگان، آبادان، خرمشهر، شادگان، دزفول، ماهشهر)، 14/6/1359.
2) سند شماره 347684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به مدیرکل هلال‌احمر استان خوزستان، 14/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 171، تاریخ 15/6/1359، صص6 و 7، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 14/6/1359.
4) همان، ص40، بخش عربی رادیو اسرائیل، ساعت: 19، 14/6/1359.
5) همان، ص3، بغداد - خبرگزاری یونایتدپرس، 14/6/1359.
1
هم‌زمان با افزایش اقدامات نظامی عراق در غرب کشور، تحرکات عوامل داخلی عراق در این منطقه نیز مورد توجه است؛ گروه‌هایی غیرسیاسی مزدور و ضدانقلاب که با هدایت برخی رهبران محلی برای عراق و درجهت تحقق و نقشه‌ها و برنامه‌های آن فعالیت می‌کنند. بنا به گزارش منابع اطلاعاتی خودی، تعدادی از رهبران و فرماندهان گروه‌های مزبور ازجمله «مراد شکره، علی‌اکبر شاهمراد، جهانگیر تاجاری، محمدکریم حاج‌احد، طلاعلی تاجرزی و اعظم‌علی حیدر و عبدالله بابایی در منطقه چهارکلاو عراق رفته و با سردار جاف درحدود 5 ساعت دیدار کرده و پشتیبانی خود را از سردار جاف اعلام نموده‌اند. ضمناً تعداد 10 توپ خمسه خمسه و تعدادی توپ فوز و تعداد 50 مین ضدتانک به آنها می‌دهد که احتمال حملة مرزی دارند.» در ادامة همین گزارش آمده است: «یک عده از افراد عراقی در منطقة کوه ساراون - ریزه صلوت و باباخانی هستند و سرپرست این گروه فتاح‌بیگ و سعید برارشی هستند که ازطرف حامدبیگ کلاشی اسلحه و مهمات برای آنها آمده است. این گروه قصد حمله به پایگاه سپاه مستقر در قلعه زیرآباد را دارند.»(1)
2
درکنار درگیری‌های مرزی با عراق در مناطق قصرشیرین و ایلام، در مناطق کردنشین نیز، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی همچنان درحال پاکسازی و پیشروی به‌سمت اهداف ازجمله مهاباد هستند.
درپی درگیری‌های سختی که در محور شاهین‌دژ - بوکان از روز گذشته در جریان بوده است، «امروز نیز نیروهای سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد در این محور در حین پاکسازی، درگیری سختی با افراد مسلح حزب دمکرات داشتند که طی آن 11 نفر از دمکرات‌ها کشته و تعدادی نیز از آنها زخمی شدند. 2 نفر پیشمرگ مسلمان کرد نیز زخمی شدند و مواضع زیادی در این محور به تصرف نیروهای خودی درآمد و افراد خودی درحالحاضر [12:30 دقیقه] نزدیک بوکان می‌باشند.» در پایان این گزارش آمده است که «نیروهای زیر برای ورود آنها به بوکان موردنیاز است: یک گردان زرهی، یک گردان پیاده و یک گردان مهندسی.»(2)
دراین‌باره، بهرنگی، فرماندار میاندوآب، که امروز از این منطقه بازدید کرده بود، اظهار کرد: «هفت روستای دیگر به نامهای مستان‌آباد، خاتون‌آباد، حاجی‌آباد، داش‌کسن، توشان‌دره، کانی‌سوره و آغ‌تپه نیز از وجود افراد مسلح غیرقانونی پاکسازی شد.» وی افزود: «در درگیری روز جمعه، یکی از افراد کمیتة انقلاب اسلامی شاهین‌دژ شهید و 2 تن دیگر زخمی شدند و یکی از پیشمرگان مسلمان کرد نیز زخمی شد.» بهرنگی افزود: «در این درگیری‌ها 12 تن از افراد حزب دمکرات کشته شدند. [اسامی 5 تن از آنها ذکر شده است]...»(3)
دراینحال، سپاه پاسداران اعزامی از مهاباد به میاندوآب امروز ساعت 16، منطقة عملیاتی
میاندوآب را به‌طرف مهاباد ترک کردند که البته بنا به اعلام گروه 11 مراغه و منطقة عملیات میاندوآب، این حرکت بدون هماهنگی با ارتش بوده است.(1)
امروز همچنین اولین مرحلة پاکسازی محور بانه - سردشت با طول تقریبی 63 کیلومتر و اطراف آن توسط نیروهای سپاه و ارتش آغاز گردید. بنا به گزارش ستاد مشترک عملیاتی غرب کشور، ستون اعزامی بانه و سردشت درپی درگیری‌های شدید امروز با قدرت کامل و قاطعیت هرچه تمام‌تر جهت پاکسازی همچنان به پیش می‌رود. در اطلاعیة این ستاد همچنین آمده است: «یک ستون متشکل از افراد ارتش، سپاه پاسداران، پیشمرگان مسلمان کرد و ژاندارمری امروز از بانه عازم سردشت بودند. این ستون مورد حملات پیدرپی مهاجمین مسلح غیرقانونی در این مسیر قرار گرفتند که این حملات تا شب ادامه داشت.» بنا به این گزارش، «ستون یادشده که برای پاکسازی منطقه و استقرار در سردشت عازم سردشت بود شب را در این مسیر توقف کرد.»(2)
همچنین یک گزارش دیگر از منابع اطلاعاتی خودی از منطقة مریوان حاکی است که «تعدادی از افراد کومه‌له در تاریخ 14/6/59 به سرپرستی عثمان خالدی چند قبضه خمپاره‌انداز در پشتکوه سیاش بزرگ بین سیف‌بالا و پایین مستقر نموده و قصد حمله به پادگان [مریوان] را دارند.»(3)
خبرگزاری پارس نیز از قول یکی از اهالی روستای صوفیان سنندج، گزارش داد: «عدهای از افراد حزب رزگاری که قصد داشتند در این روستا مقری ایجاد کنند با مقاومت مردم روبه‌رو می‌شوند و به‌سوی آنان تیراندازی می‌کنند. درپی این تیراندازی، روستاییان متواری می‌شوند و سپس ضدانقلابیون خرمن‌های کشاورزان را به آتش می‌کشند.»(4)
1
در ادامة درگیری‌های مربوط به گروه‌های چپ، امروز نیز برخوردهایی رخ داد که نتیجه بهره‌برداری سازمان چریک‌های فدایی خلق از وضعیت دوگانة دوران گذار و با هدف ابتدایی تضعیف قدرت حاکمیت نظام بود.
بعدازظهر روز گذشته، شخصی به نام حسن صالحی، از اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق، به‌دست افراد سپاه رشت در حین فرار کشته شد، درپی این حادثه سازمان مزبور اطلاعیة شدیداللحنی را علیه سپاه پاسداران رشت صادر کرد،(5)امروز به نوشتة روزنامة جمهوری اسلامی، فرمانده عملیات سپاه رشت در گزارش تلفنی خود به مرکز فرماندهی سپاه مطالب تازه‌ای را دربارة این شخص افشا کرد. در این گزارش آمده است: «حسن صالحی معروف به
1) سند شماره 43051 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص73 از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 17/6/1359، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش گروه11 مراغه و منطقه عملیات میاندوآب، 14/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تهران، در تماس تلفنی با ستاد مشترک عملیات غرب کشور.
3) سند شماره 907 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص135، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 3/7/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
5) سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) مدعی است که در شهرستان رشت در محلة صمد بهرنگی این شهر، در ساعت 6 بعدازظهر 13/6/1359، یکی از اعضای فعال این سازمان به‌دست افراد ناشناس با شلیک چند رگبار گلوله کشته می‌شود. (هفته‌نامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، 19/6/1359، ص18)، همچنین، ر.ک: روزشمار 13/6/1359.
"شَل‌حسن"، مجرم به 1. چندین فقره زنا و لواط بوده، 2. همچنین در درگیری‌های سپاه و گروه‌های چپی شرکت فعالانه داشته و 3. در درگیری دانشگاه رشت که منجر به شهادت 12 نفر گردید شرکت داشته و تحت‌تعقیب سپاه بوده و چندین‌بار که برای دستگیری به محل مراجعه کرده بودیم با استفاده از جو محل فرار کرده بود. 4. ضمناً سابقة باج‌گیری نیز داشته؛ مثلاً یک بار اسلحه را روی پیشانی سرهنگ رقابی، رئیس اسبق شهربانی رشت، گذاشته و تقاضای پول نموده است. ضمناً دستور دستگیری ازطرف حاکم شرع مخصوصِ درگیری دانشگاه آقای بروجردی شفاهاً به سپاه داده شده بود و دادستان رشت آقای کریمی نیز دستور پیگیری را داده بودند. ضمناً عکسی از او با چماق در درگیری دانشگاه وجود دارد.»(1)
دراینحال، از اوایل صبح امروز، حدود 500 نفر از اعضا و هواداران چریک‌های فدایی خلق و دیگر گروه‌های چپ در قبرستان رشت برای به‌خاک‌سپردن شخص مذکور گرد آمده بودند.(2)گزارش تکمیلی خبرگزاری پارس درمورد این مراسم حاکی است: «صبح جمعه، یک راه‌پیمایی با شرکت بیش از یک‌هزار تن از هواداران چریک‌های فدایی خلق، راه کارگر، و پیکار در راه آزادی طبقة کارگر جهت به‌خاک‌سپردن حسن صالحی برپا شد. به گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس از رشت، حسن صالحی که از مدت‌ها قبل تحت‌تعقیب دادگاه‌های انقلاب بود، اواخر شب گذشته (پنجشنبه) بدون توجه به دستور [ایست] افراد سپاه [در] حین فرار کشته شد. اطلاعیة سپاه پاسداران دراین‌مورد حاکی است این شخص به‌جرم ارتکاب لواط، تجاوز به دختران معلول در آسایشگاه معلولین، چاقوکشی، اهانت به مقدسات توده‌های میلیونی، فعالیت‌های ضدانقلابی براندازی جمهوری اسلامی، فحاشی علنی علیه رهبر انقلاب، شرکت و رهبری توطئة ضدانقلاب در دانشگاه گیلان، از مدت‌ها قبل تحت‌تعقیب دادگاه‌های انقلاب و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بوده است. خبرنگار خبرگزاری پارس یادآور می‌شود به‌دلیل اعتراض و راه‌پیمایی نمازگزاران جمعه در رشت، از دفن جسد در گورستان مسلمانان شهر رشت جلوگیری و جنازه به سپاه پاسداران تحویل داده شد تا به بستگانش تحویل داده شود.»(3)
1
سخنان کوتاه امروز رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان در بین خطبه‌های نمازجمعة اهل تسنن در شهر زاهدان، بخشی از سرمایه‌گذاری عراق را در منطقۀ سیستان و بلوچستان نشان می‌دهد. عراق با تحریک و دامن‌زدن به جریان تجزیه‌طلبی قومی زیر پرچم حزب "جنبش مسلمانان بلوچ" معروف به "جمبا"، از ماه‌ها پیش از این، زمینه‌های اغتشاش و جنگ در این منطقه را برنامه‌ریزی کرده است. سخنان امروز رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان در این قالب می‌گنجد؛ ضمن اینکه پاره‌ای از مشکلات موجود در استان را نیز بازگو می‌کند. گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس دراین‌مورد حاکی است: «نمازجمعة برادران اهل تسنن امروز در
1) سند شماره 43008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رشت به سپاه (مرکز فرماندهی)، 14/6/1359، و - سند شماره 43007 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 43007 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 171، تاریخ 15/6/1359، ص2، رشت - خبرگزاری پارس، 14/6/1359.
مسجد جامع این شهر برگزار گردید و دکتر گمشاد زهی، رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان در بین خطبه به بلوچی شروع به صحبت کرد. او ضمن برشمردن کمبودهای مردم بلوچ ازجمله فقر و بی‌سوادی، گفت: دولت باید کار ایجاد کند و به خواسته‌ها و مشکلات اینها رسیدگی نماید؛ ولی افرادی که در این منطقه ازطرف دولت کار می‌کنند به بلوچ توجهی ندارند، بودجة مملکت می‌آید، ولی برمی‌گردد. مردم انقلاب کردند تا این قوانین طاغوتی از بین برود. در دانشگاه کسانی که رکیک‌ترین فحش‌ها را به بلوچ می‌دادند همه‌کاره شده‌اند. ... قاضی شرع ما یک نفر اصفهانی است، چرا نباید از بلوچ قاضی داشته باشیم. ما تصمیم داریم با مرتجعینی که به‌عنوان دولت در این منطقه کار می‌کنند مبارزه کنیم. ای مردم، هوشیار باشید هر موقع روحانیت دستور داد دست از کار بکشید و مغازه‌ها را تعطیل کنید.» به گزارش خبرگزاری پارس: «این صحبت‌ها با تکبیر افراد نمازگزار همراه بود. و درضمن، گمشاد زهی تأکید کرد که از این هفته به بعد برای دادن آگاهی سیاسی به مردم به مسجد خواهد آمد و تا زمانی‌که او را دستگیر و یا نکشته‌اند، به این کار ادامه خواهد داد.»(1)
1
مسئلة توافق بر سر اعضای کابینة دولت جدید همچنان درمرحله رایزنی، بحث و جدل است. دراین‌میان بنی‌صدر بیشتر روی چهار نفر از افراد معرفی‌شده برای وزارت حساسیت نشان می‌دهد. امروز بنی‌صدر ساعت 6 بعدازظهر، بازهم با امام خمینی به‌مدت 20 دقیقه ملاقات داشت. گزارش کیهان از این ملاقات چنین است: «در این دیدار آخرین تحولات و رویدادهای مملکتی و جریان مسافرت بنی‌صدر به خوزستان و مسائلی درمورد نیروهای مسلح و امنیت کشور در غرب به استحضار رهبر انقلاب اسلامی رسید. رئیس‌جمهوری پس از ملاقات با رهبر انقلاب اسلامی ایران امام خمینی در گفت‌وگویی با خبرگزاری پارس اعلام داشت که امام فرموده‌اند: "وزرایی که تصویب شده‌اند معرفی بشوند و چند نفری که مانده‌اند به‌تدریج که اشخاص قابلی پیدا شد معرفی شوند." باتوجهبه اظهارات رئیس‌جمهوری انتظار می‌رود که کابینة معرفی‌شدة رجایی منهای چهار نفر در مجلس حضور یافته و تصویب‌نامة رئیس‌جمهوری نیز به مجلس ارائه شود.» مفسر سیاسی کیهان درمورد اشخاصی که درحالحاضر به تصویب رئیس‌جمهوری نرسیده‌اند، می‌نویسد: «باتوجهبه سخنان نخست‌وزیر در مجلس و اینکه قرار بود وی جلسه‌ای با رئیس‌جمهوری و وزرایی که مورد سؤال رئیس‌جمهوری هستند شرکت کند و سپس اعلام شد که در این ملاقات چهار نفر از اعضای کابینه شرکت داشته‌اند، اکنون مشخص است که این چهار تن چه کسانی می‌توانند باشند.» به نوشتة مفسر سیاسی کیهان: «اگر بنی‌صدر نظر خود را درمورد این چهار تن تغییر نداده باشد، کابینة رجایی به‌احتمال‌زیاد و باتوجهبه فرمودة امام، فردا یا روز سه‌شنبه، منهای این چهار تن به
1) همان، زاهدان - خبرگزاری پارس، 14/6/1359.
مجلس معرفی خواهد شد.» وی همچنین می‌افزاید: «احتمال دارد در میان این چهار تن، یک یا دو تن پس از این ملاقات به تصویب رسیده باشند وگرنه هر چهار تن درحالحاضر مورد بحث، در کابینه قرار نخواهند گرفت.» مفسر سیاسی کیهان باتوجهبه اسامی وزرایی که در ملاقات و جلسة تفاهم رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر حضور داشتند اسامی کسانی را که مورد سؤال قرار دارند به این شرح اعلام کرد: «نوربخش، نامزد وزارت دارایی و اقتصاد، مهندس حسین موسوی، سردبیر ارگان حزب جمهوری [اسلامی] و کاندیدای وزارت امور خارجه، [احمد] توکلی نامزد وزارت کار و [بهزاد] نبوی وزیر مشاور در امور اجرایی در کابینة پیشنهادی محمدعلی رجایی. ضمناً گفته می‌شود که یک سرهنگ ارتش عنوان وزارت دفاع را خواهد داشت که از فرمانده ستاد عملیات غرب کشور نام برده می‌شود.»
در ادامة گزارش کیهان آمده است: «بنی‌صدر در پایان ملاقات خود با امام به مسائل دیگر و مسئلة دولت اشاره داشته است. بنی‌صدر در پاسخ سؤال خبرنگار خبرگزاری پارس که "مردم انتظار دارند هرچه زودتر کابینه معرفی شود؛ آیا اعضای کابینه قطعاً به تصویب شما رسیده و چه‌وقت به مجلس معرفی می‌شود؟" گفت: " من درمورد تعدادی از وزرا حرفی نداشتم، راجع به آنها چند نفری را حالا تصویب نشده‌اند، آن‌مقداری که تصویب شده‌اند حالا همین مطلب را هم با امام صحبت شد. ایشان فرمودند همان مقداری که تصویب شده، آنها معرفی بشوند تا آن چند نفری که مانده‌اند آنها به‌تدریج یک اشخاص قابلی پیدا بشوند و معرفی شوند." بنی‌صدر در پایان افزود: "مطالب دیگری هم درزمینة مسائل عمومی کشور دارم که انشاءالله در روز هفده شهریور در میدان شهدا(1)خواهم گفت."»(2)
بنی‌صدر همچنین در گزارش روزانه خود دربارة ملاقات امروز با امام چنین می‌نویسد: «حدود ساعت 6، به نزد امام رفتم در آنجا دربارة سه موضوع به‌اختصار صحبت شدکه عبارت‌اند از مسئلة امنیت ما در غرب کشور از آذربایجان‌غربی تا خوزستان، آنچه گفتنی بود به عرض ایشان رساندم و مطلب دوم دولت بود که گفتم من درپی بهترین استعدادها و لیاقت‌ها نیستم، همین مقدار قانعم که بعضی ضوابط اصلی رعایت شود و وزارتخانه‌هایی که با کارگر سروکار دارند، با اقتصاد کشور سروکار دارند، اینها به دست کسانی نیفتد که وضعیتی غیرقابل جبران به وجود بیاورد؛ یکی هم اینکه کسانی که روش‌های تخریبی را رویه کرده‌اند و بخواهند به این ترتیب خود را تحمیل بکنند
1) نکتة مورد اشارة بنی‌صدر، حادثۀ سخنرانی جنجالی روز هفده شهریور ایشان است که درحقیقت نوعی همسویی و شاید اولین برداشت سازمان مجاهدین خلق (منافقین) از عملیات روانی پیوسته از ماه‌ها پیش، روی شخص رئیس‌جمهوری باشد. حوادث روزهای بعد، به‌خصوص حادثة پرتنش 17 شهریور، نشان می‌دهد که نوعی هماهنگی میان هواداران و اعضای اصلی سازمان مزبور با هواداران بنی‌صدر برای زمینه‌سازی تنش‌های روی داده در این روز وجود داشته است.
2) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص‌آخر.
اینها با همین وسایل کارهای دیگر را هم در قبضه خواهند آورد و چون توانایی این بار سنگین را ندارند، خودبه‌خود عامل رشد ضدانقلاب می‌شوند و انقلاب ما را به خطر می‌افکنند؛ این است که معنویت اخلاق اسلامی را ما ناچار باید به‌جد، اساس قرار دهیم تا خطر رشد ضدانقلاب به حداقل برسد؛ مطالبی را که فکر کردم بعد تکمیل آن را در روز هفده شهریور بگویم. بعد ایشان هم فرمودند بله، عیب ندارد آنهایی که معین شده‌اند به مجلس معرفی بشوند، بحث و کارها بشود و بقیه را هم به‌تدریج بعداً اشخاص لایق پیدا شدند و به کار گمارده شوند. ...» بنی‌صدر در ادامة گزارش امروز خود افزود: «یادم می‌آید از آنجا که آمدم آقای رجایی تلفن کردند و پرسیدند. نظر امام را گفتم. ایشان [رجایی] گفتند "ترجیح می‌دهم بماند تا همه را باهم معرفی کنم." و من گفتم "پس باید منتظر نتیجه تحقیق من دربارة دو سه تن از وزرا شد".»(1)
1
حساسیت مسئلة کابینه و جوانب آن امروز در نمازجمعة قم و نیز تهران، محسوس بود. در خطبه‌های امروز نمازجمعه قم آیت‌الله منتظری علاوه‌بر اشاره به ضرورت بازگشایی سریع‌تر دانشگاه‌ها به‌دلیل نیاز کشور به افراد متخصص و لزوم تجدیدنظر در برخی پاک‌سازی‌ها، به امکان ایجاد توطئه در مراسم سالگرد هفده شهریور در تهران و نیز مسئلة لزوم تسریع در معرفی کابینه پرداخت. گزارش روزنامة جمهوری اسلامی دراین‌مورد حاکی است:
«... روز دوشنبة آینده روز هفده شهریور است که توجه دارند آن روزی که فاجعه بود برای ملت مسلمان در تهران و بیش از چهار هزار برادران و خواهران ما را شهید کردند در میدان شهدا. شنیده شده است که گروهک‌هایی تصمیم دارند در روز هفده شهریور شعارهای نفاق‌افکنانه‌ای بین ملت ذکر بکنند و ملت را به اختلاف و جنگ و دعوا بکشانند. بنابراین با این درک انقلابی که همه‌تان دارید مواظب باشید اگر چنانچه شعارهایی خلاصه، ضدانقلاب شنیدید در نطفه خفه بشود و آنها می‌خواهند درگیری درست بشود، سعی بکنید درگیری درست نشود. انشاءالله...
موضوع دیگر این مسئله تأخیر کابینه است که واقعاً جای نگرانی است. ما انتظار داشتیم، بازهم انتظار داریم که بیایند طرفین گذشت بکنند و با آن روحیة گذشتی که ما در آنها سراغ داریم زودتر ختم بکنند. الآن به حیثیت انقلابی ما دارد لطمه می‌خورد. من عرض کردم یک موضوع کوچک در خارج انعکاسش خیلی زیاد خواهد شد. دشمن‌های ما زیادند و منتظر این هستند که سوژه بگیرند. بنابراین لازم است هم آقای رئیس‌جمهور و هم آقای نخست‌وزیر زودتر با هم توافق کنند و کارهایشان را هماهنگ کنند و کابینه زودتر معرفی بشود به مجلس و مشغول کار بشود. صرف معرفی کابینه دردی دوا نمی‌کند، کابینه هم باشد انشاءالله انقلابی، تند، سریع مشغول کار بشود و خلأ‌ها انشاءالله پر شود. ...»(2)
این درحالی است که در نمازجمعة این هفتة تهران در سخنرانی قبل از اقامة نماز، مهندس میرحسین موسوی سردبیر روزنامة جمهوری اسلامی، ارگان حزب جمهوری اسلامی و وزیر خارجة پیشنهادی کابینة آقای رجایی دربارة ملی‌گرایی و خطرهای آن برای جامعة امروز ما سخن گفت. به گزارش خبرگزاری پارس:
«سپس [آیت‌الله] خامنه‌ای، امام‌جمعة تهران، در نخستین خطبة نمازجمعه ضمن عرض تسلیت شهادت امام جعفر صادق(ع) به یکی از رهنمودهای آن امام بزرگوار اشاره کرد و سپس اظهار کرد: ... امروز خط امام امت با خطوط اموی که همان جناح‌های وابسته به رژیم غرب و حامیان بین‌المللی آن می‌باشند و هم با خط عباسی؛ یعنی همان کسانی که می‌خواهند از حرکت مردم به نفع اهداف سیاسی خود سوءاستفاده کنند، مبارزه می‌کند.» بنا به این گزارش، امام‌جمعة تهران در خطبة دوم در بخشی از سخنان خود اظهار کرد: «من می‌خواهم از بعضی از این روزنامه‌ها و مسئولین بخواهم که تسلیم افکار و نظریات غربی نشوند زیرا تبلیغات غربی در مواجهه با کابینة جدید جسورانه جبهه گرفته و برای کوبیدن آن تلاش وسیعی را آغاز نموده‌اند و این فقط به‌خاطر آن است که موضوع قابل‌اهمیت برای کابینة جدید، مکتب است و برای این کابینه مکتب اصالت دارد و تعلیم و تربیت، اقتصاد و امنیت را می‌خواهد در پرتو اسلام تأمین نماید. غربی‌ها از همین امر وحشت دارند.»(1)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 15/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
1
امروز آقای محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر جدید جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به پیام تبریک مارگارت تاچر، نخست‌وزیر انگلستان، ضمن هشدار به دولت انگلیس از آن دولت خواست به تحریکات خود علیه ایران پایان دهد.
در بخشی از جوابیة نخست‌وزیر ایران به نخست‌وزیر انگلستان آمده است: «... از پیام تبریک دولت شما به مناسبت انتخاب اینجانب به نخست‌وزیری جمهوری اسلامی ایران تشکر می‌نمایم. مردم ایران خواهان تجدیدنظر در نگرش دولت انگلستان نسبت به ماهیت انقلابی اسلامی دولت ایران و قطع فوری تحریکات مغرضانه علیه جمهوری اسلامی ایران می‌باشند. نتیجة این تجدیدنظر تغییر در کیفیت عملکرد آن دولت نسبت به جمهوری اسلامی ایران می‌باشد و زمانی آثار این تغییر جهت مشاهده می‌گردد که اولین اقدام درزمینة رفع ستم از دانشجویان متعهد مسلمان که به‌جرم طرف‌داری از انقلاب اسلامی تحت فشار هستند باشد. بدیهی است که اگر دولت انگلیس بدون توجه به واقعیت‌های انقلاب اسلامی به روش خصمانه خود کماکان ادامه دهد مجلس شورای اسلامی و دولت اینجانب بلادرنگ عکس‌العمل مناسبی نشان خواهند داد. امید است مبارزات مستضعفین جهان علیه مستکبران و سلطه‌گران به پیروزی نهایی رسیده و به کمال انسان به‌سوی "الله" برسد.»(1)
دراین‌باره، مفسر رادیو لندن ضمن بیان بخش‌هایی از نامة مذکور، به تحلیل روابط اخیر ایران و انگلستان که به سردی گراییده، پرداخته و می‌گوید: «حملة آقای رجایی در پاسخ به پیام تبریک دولت بریتانیا به مناسبت انتخاب وی به مقام نخست‌وزیری صورت گرفت. نخست‌وزیر ایران هشدار داد که اگر بریتانیا رویة خصمانة خود را تغییر ندهد دولت او دست به اقدامات مقتضی خواهد زد. وی گفت اولین قدم بریتانیا برای تغییر رویة خود باید خاتمه‌دادن به اقدامات اختناق‌آمیز علیه دانشجویان ایرانی باشد که در بریتانیا به حال بازداشت به سر می‌برند و بعد از تظاهرات دانشجویان ایرانی در خارج از ساختمان سفارت امریکا در لندن در چهارم ماه اوت، 67 نفر بازداشت شدند و به مناسبت اینکه هویت خود را برای دادگاه روشن نکردند این عده به زندان روانه شدند. از این 67 نفر، هنوز 45 نفر در بازداشت به سر می‌برند. ... روابط ایران با بریتانیا حتی قبل از این ماجرا حسنه نبود، ولی بعد از این وقایع روابط دو کشور تیره‌تر شده است. به غیر از مسئلة دانشجویان بازداشت‌شده، ایران شکایت دیگری نیز از بریتانیا دارد که به تیرگی روابط این دو کشور کمک کرده است. یک شکایت دائمی ایران رویة غرض‌آلود ادعاشدة منابع خبری بریتانیاست. در عرض دو ماه گذشته، سه خبرنگار انگلیسی من‌جمله خبرنگار بیبیسی از ایران اخراج شده‌اند و یک خبرنگار دیگر انگلیسی چندین روز بازداشت بود و اینک در انتظار تصمیم‌گیری مقامات دربارة آینده‌اش می‌باشد. ... اتهامات شدیدتری که علیه انگلیسی‌ها شده جاسوسی و دسیسه‌چینی علیه جمهوری اسلامی می‌باشد. این اتهامات اکثراً مربوط به کلیسای اسقفی می‌شود که یکی از اسقف‌های آن درحالحاضر در لندن به سر می‌برد. هفتة گذشته در تهران اعلام شد که مدارکی به دست آمده که ثابت می‌کند کلیسای اسقفی در ایران حزبی از یک شبکة جاسوسی است که با دستگاه‌های جاسوسی و اطلاعات بریتانیا، امریکا و اسرائیل رابطه داشته است. وزارت امور خارجة بریتانیا این اتهامات را رد کرد و آن را دروغ‌هایی خوانده که بر جعل مدارک،
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص10؛ و - روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
پایه‌ریزی شده است. ... بازداشت انگلیسی‌ها با بازداشت دانشجویان ایرانی در لندن ارتباط داده نشده است، ولی نظریه‌ای که منابع خبری ایران و عدة زیادی از مقامات رسمی ایران می‌دهند این است که بریتانیا در اقدامات خصمانه علیه ایران و اتباع ایرانی چه در داخل و چه در خارج از کشور دست دارد. البته بریتانیا این امر را تکذیب می‌کند. ولی درحالیکه اکثر وزرای کابینة جدید ایران ازنظر ایدئولوژی با غرب‌گرایی مخالف‌اند، محتمل است که بهبود روابط ایران و بریتانیا با مشکلات بسیاری روبه‌رو شود.»(1)
1
موضوع بحران گروگانهای امریکایی و تحولات تازه‌ای که در ایران و دررابطه‌با سرنوشت آنها روی داده است، این روزها در صدر اخبار و تحلیل‌های رسانه‌های گروهی امریکاست. بنا به گزارش رادیو صدای امریکا:
«روزنامه کریسچین‌ساینس‌مانیتور که معتقد است پرزیدنت کارتر با دست‌زدن به فعالیت‌های دوباره دربارة گروگان‌ها می‌خواهد ازنظر سیاسی به پیروزی‌هایی دست یابد، افکار تازه و احتیاط‌آمیز وزارت خارجة امریکا را نسبت به ایران عاقلانه می‌داند و بررسی خود را چنین ادامه می‌دهد: با تشکیل دولت تازه‌ای در تهران کاملاً منطقی بود که ادموند ماسکی، وزیر امور خارجه، نامهای به نخست‌وزیر ایران بنویسد و خواستار آن شود که مجلس شورای اسلامی اقدام لازم را برای آزادی 52 گروگان امریکایی به عمل آورد. این درخواست، مقامات رژیم ایران را به‌آرامی متوجه این نکته می‌سازد که امریکا خواهان حل بحران است و نیز افکار عمومی امریکا را از ادامة نگرانی واشنگتن نسبت به این موضوع مطمئن می‌سازد. ... ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهور ایران، که با استفاده از شیوه‌ها و اندیشه‌های نو برای ادارة کشور موافق است، قدرت خود را دربرابر حزب جمهوری اسلامی که با نظرهای بنیادگرایانة افراطی‌اش هم کابینه و هم مجلس اسلامی را زیر تسلط دارد، از دست داده است. این روزنامه که معتقد است این مسئله از اعتماد به کارایی دیپلماسی می‌کاهد در پایان تفسیر خود می‌نویسد برای امریکا بسیار دشوار است که می‌بیند نمی‌تواند از قدرت گسترده‌اش برای وادارکردن ایران به احترام‌گذاشتن به قوانین بین‌المللی استفاده کند. باوجوداین، در چنین شرایطی تنها سیاستی که می‌تواند ادامه یابد، سیاست صبر و بردباری و خودداری است. ...
شیکاگو تریبون به خودداری رژیم انقلابی ایران در پاسخ‌دادن به پیام‌های "سازمان بین‌المللی بخشودگی" اشاره می‌کند که در آن از رژیم ایران خواسته شده بود که به اعدام و زندانی‌کردن مردم به دلایل سیاسی، پایان دهد و می‌نویسد: اعتراف‌های پیدرپی این سازمان علیه ادامة اسارت گروگانهای امریکایی نیز پاسخی درپی نداشته است. ...
روزنامة واشنگتن‌پست نیز در سرمقاله‌اش زیر عنوان "آیا ایران برای گفت‌وگو آماده است" دربارة مجلس اسلامی و مسئولیتش دربرابر گروگان‌ها به اظهارنظر پرداخته و می‌نویسد: مجلس اسلامی ایران به‌تدریج گرفتار رسیدگی به مسئلة گروگان‌ها می‌شود. کمیسیون خارجة مجلس پیشنهاد کرده است که درخواست‌هایی در قبال آزادی گروگان‌ها به امریکا ارائه شود. تندروهایی که
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 171، تاریخ 15/6/1359، صص 27 و 28، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 14/6/1359.
گروگان‌ها را در اسارت دارند می‌گویند که تصمیم‌گیری دربارة سرنوشت آنها با مجلس است. باوجوداین باید محتاطانه گفت که پیش‌نویس تقاضاهای مجلس اسلامی ایران که می‌تواند آغاز گفت‌وگوها به شمار آید کمتر از چیزهایی است که ایران در گذشته می‌خواست. ... روزنامة واشنگتن‌پست از تفسیر خود چنین نتیجه می‌گیرد: باوجوداین، تردید نیست که بسیاری از ایرانی‌ها از آن می‌ترسند که امریکا از نیرو و اراده‌اش برای تحقیرکردن آنها در موضوع گروگان‌ها استفاده کند. این چیزی است که نه‌تنها بار دشواری بر روی دیپلماسی امریکا می‌گذارد، بلکه نامزدهای ریاست‌جمهوری را هم تحت فشار قرار می‌دهد تا بحث‌های مبارزاتی خود را بر سر مسائل ایران به‌طریقی انجام دهند که انجام گفت‌وگوها را از آنچه که هست دشوارتر نسازد. ...
روزنامة واشنگتن استار نیز... صلاح نامزدها را در این مرحله از مبارزات انتخاباتی آن می‌داند که صبر و شکیبایی خود را از دست ندهند. وجود یک جبهة یکپارچه در رویارویی با مسئله به ایرانی‌ها نشان خواهد داد که از ایجاد شکاف‌های سیاسی در امریکا چیزی عایدشان نخواهد شد. مسلماً شاید اجازه داد که مسئلة انتخابات در کار گفت‌وگوها دخالت کند.»(1)
یادآوری می‌شود درزمینة بازتاب مسئلة گروگان‌ها، از صادق قطب‌زاده نیز مواضعی متفاوت با جریان کلی سیاست ایران، بازگو می‌شود. ازجمله دراینزمینه، رادیو صدای امریکا با اشاره به مصاحبة صادق قطب‌زاده با تلویزیون بین‌المللی یونایتدپرس، چنین می‌گوید: «صادق قطب‌زاده، وزیر خارجة ایران، که اینک پست خود را ترک می‌کند، گفت: "ایران باید مسئلة گروگانهای امریکایی را حل کند و یا خود را با انزوای مداوم بین‌المللی روبه‌رو ببیند." قطب‌زاده در این مصاحبة تلویزیونی همچنین از محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر ایران، انتقاد کرد و گفت: "آقای رجایی صلاحیت و شایستگی لازم را برای این کار ندارد و مضافاً اینکه دارای هیچ سیاستی برای آینده نیست". ...»(2)
1
امروز تهاجم عراق در غرب کشور، در دو منطقة مرزی ادامه یافت؛ در منطقة مرزی قصرشیرین تا سومار این حملات سبک‌تر و حساسیت‌ها متوجه منطقة خان‌لیلی و پاسگاههای آن بود، اما برخوردها در منطقة مرزی ایلام شدت بیشتری داشت، به این ترتیب که جنوب سومار تا چیلات، با تمرکز روی منطقة مورد اختلاف میمک، عرصة دیگری از تهاجم امروز عراق بود.
دربارة محور اول که عراق قبلاً موفق شده بود بخشی از محدودة پاسگاه زینل‌کش(1)را تصرف کند، مهم‌ترین گزارش‌ها به قرار زیر است:
فرمانده ناحیة ژاندارمری کرمانشاه گفت: «5 پاسگاه مرزی سومار، سه‌تپان، سلمان‌کشته، ولدکشته و گروهان سومار از دیشب زیر آتش توپخانة بعث واقع شده»(2)نخستین بیانیة رسمی ستاد مشترک عملیات غرب کشور نیز حاکی‌از حملة بالگردهای عراقی در ساعت 15:30 امروز است. طبق این بیانیه: «5 فروند هلیکوپتر عراق به خاک ایران تجاوز کردند که با مقابلة هوایی نیروی هوایی جمهوری اسلامی روبه‌رو شدند. در این فاصله، یک فروند هلیکوپتر عراقی به‌وسیلة آتشبارهای جمهوری اسلامی ایران سرنگون شد.» در بیانیه همچنین آمده است: «در ساعت 16:25 دقیقه، هواپیماهای عراق "نصرآباد" و قصرشیرین را مورد هجوم هوایی قرار دادند.»(3)
یک گزارش واصله به سپاه از منطقة مرزی قصرشیرین نیز حاکی است: «امروز یک زیل و یک نفربر ارتش عراق روی مین رفته و تلفات سنگینی بر آنها وارد شده است.»(4)همچنین هنگ قصرشیرین گزارش داد: «برابر گزارش گروهان خان‌لیلی، مستند به اعلام پاسگاه زینل‌کش، در ساعت 19:30 یوم جاری، 2 فروند هواپیمای عراقی از حریم هوایی قصرشیرین وارد خاک کشور جمهوری اسلامی ایران شده، از مسیر پاسگاه خورشیدبگ به حوزة استحفاظ آن پاسگاه و روی پایگاه قلعه‌لان
1) در میان عراقی‌ها منطقة خان‌لیلی، زین‌القوس خوانده می‌شود. پاسگاه زینل‌کش درواقع نام این منطقه را با عبارتی دیگر نشان می‌دهد.
2) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4، به نقل از نخستین بیانیه رسمی ستاد مشترک عملیات غرب کشور، 16/6/1359.
4) سند شماره 79145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 15/6/1359.
وارد خاک عراق شدند که پرسنل پاسگاه زینل‌کش به‌سوی آن [ها] تیراندازی کردند.»(1)
همچنین، درپی اشغال برخی سنگرهای متعلق به پاسگاه زینل‌کش تابع گروهان خان‌لیلی توسط نیروهای عراقی در روزهای گذشته، امروز فرماندهی ژاندارمری کل کشور به ناحیة کرمانشاه دستور داد که «ضمن هماهنگی با واحد نظامی مستقر در منطقه، نسبت به بازپسگرفتن سنگرهای اشغالی پاسگاه زینل‌کش اقدام و نتیجه را اعلام دارند.»(2)
هم‌زمان با تهاجمات عراق در شمال سومار تا قصرشیرین، مهران و دهلران نیز زیر آتش توپخانه دشمن قرار دارد. در بیانیة ستاد مشترک عملیات غرب کشور دراین‌باره آمده است: «این نوع تجاوزات در سرتاسر مرز در یک زمان معینی، حاکی‌از یک طرح گسترده و پیش‌بینی‌شده است. ...»(3)
خبر ساعت 19:40 دقیقه امروز، حاکی است: «تانک‌های عراقی درحالحاضر در مهران مواضع سپاه و ارتش را می‌کوبند، ولی وارد خاک ایران نشده‌اند.»(4)بنا به همین گزارش، «درگیری هنوز ادامه دارد و براثر تیراندازی اشتباهی، [گلولة] تانک اسکورپین به هلیکوپتر [خودی] اصابت و هلیکوپتر سقوط می‌کند و سرنشینان آن شهید می‌شوند.»(5)
هنگ ژاندارمری ایلام نیز وضعیت امروز جبهه‌های مرزی منطقه را این‌طور گزارش کرده است: «1. گروهان‌های موسیان، مهران، دهلران تا این ساعت (20:30 دقیقه) درگیری نداشته‌اند و دستة ارتش مورد تقاضا(6)در پاسگاه چیلات گروهان دهلران مستقر گردیده است. 2. گروهان صالح‌آباد: در ساعت 9 صبح، درگیری در پاسگاههای انجیره و نی‌خضر و شوروشیرین شروع شده که به پاسگاه انجیره خساراتی وارد آمده و یک نفر از جوانمردان و یکی از افراد بسیج دراثر ترکش خمپاره به‌طورجزئی جراحتی برداشتند. دراثر آتش شدید ازطرف پاسگاههای انجیره و نی‌خضر با پشتیبانی نیروی ارتش مستقر در محل، خسارات فراوانی به نیروی دشمن وارد و درنتیجه یک تانک در پاسگاه الشهداء [عراق] منهدم و ساختمان 3 پاسگاه آنها منهدم شده و افراد دشمن عقب‌نشینی کرده و متواری شده‌اند. این درگیری‌ها تا این ساعت (20:30) همچنان ادامه دارد.»(7)اما گزارش تکمیلی از همین منطقة صالح‌آباد حاکی است که «دراثر آتش صحیح و فداکاری پرسنل مستقر در منطقة صالح‌آباد، پاسگاههای تک‌تک مشکی، پلکانه و تک‌سرخ [عراق] تخریب و منهدم و دستة تانک عراق وادار به عقب‌نشینی شده‌اند.» این گزارش می‌افزاید: «فرمانده گروهان صالح‌آباد، دستة پیادة ارتش، جوانمردان و افراد بسیج تقاضای پیشروی در پناه آتش توپخانه را دارند. ...»(8)
همچنین، در گزارش مرزبان دهلران آمده است: «نیروهای دشمن با تقویت و تجهیز قوای تانک و توپ و سلاح‌های مختلف و نفرات پیاده نظام و [حفر] سنگرهای عمیق و کانال‌کشی در چندین منطقة تقریباً دو کیلومتری و عرض هزار و پانصد متری، پراکنده و مستقر و سازماندهی
1) سند شماره 277199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 15/6/1359.
2) سند شماره 276950 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 عملیات) به فرماندهی (ناحیه ژاندارمری) کرمانشاه، 15/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4، به نقل از نخستین بیانیه رسمی ستاد مشترک عملیات غرب کشور، 16/6/1359.
4) سند شماره 79137 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 15/6/1359؛ و - سند شماره 282941 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروه رزمی182 مستقر در مهران به فرماندهی تیپ84 پایگاه وحدتی دزفول، رونوشت: هنگ ایلام (رکن3)، 15/6/1359.
5) سند شماره 79137 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 282944 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به ناحیه ژاندارمری خوزستان، 15/6/1359؛ و - سند شماره 282918 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه فرماندهی گروه رزمی مستقر در منطقه موسیان، 15/6/1359؛ و - سند شماره 282942 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده هنگ ایلام (رکن3) به فرمانده گروه رزمی مستقر در موسیان، 15/6/1359.
7) سند شماره 282984 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن سوم)، 15/6/1359؛ و - سند شماره 283133 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05(رکن3) به فرماندهی ژاجا (رکن3)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 34380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) عملیات به دفتر ریاست‌جمهوری، رونوشت: وزارت کشور، 16/6/1359.
8) سند شماره 282926 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 15/6/1359؛ و - سند شماره 298338 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3) به ت - ف - ژاجا (مرکز عملیات)، 15/6/1359.
عکس
نقشه
شده‌اند و عبورومرور آنها از بزرگراه علی‌غربی قطع شده است.» این گزارش می‌افزاید: «در ساعت 7 صبح امروز، یک دستگاه و از ساعت 16 تا 17 امروز، 20 دستگاه خودرو حامل نیرو و تدارکات به مواضع مزبور وارد و تخلیه شده‌اند.»(1)یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی نیز حاکی است: «در 24 ساعت آینده، نیروهای عراقی تصمیم به اجرای آتش پرحجم توپخانه علیه مواضع ایران از نفت‌شهر تا ارتفاعات نزدیک چلات [چیلات] را دارند.»(2)
از سوی دیگر، در ادامۀ ابلاغیۀ هشدارآمیز قبلی ستاد مشترک ارتش، امروز مرکز فرماندهی سپاه پاسداران نیز در ابلاغیة مشابهی خطاب به ستاد عملیات مشترک غرب کشور اعلام کرد: «بنا بر خبر واصله، ارتش عراق در مورخه 15/6/59 به بعد، در نظر دارد حملة همه‌جانبة خود را به ایران آغاز کند؛ لذا مقتضی است برای جلوگیری از غافلگیرشدن از [حمله] مرزهای هوایی، دریایی و زمینی کاملاً هشیار بوده و نسبت به تجهیزات افراد و آماده‌باش لازم توصیه نموده و حرکت دشمن را زیر نظر بگیرند.»(3)
1
وضعیت تحرکات و اقدامات اخیر و جاری عراق در مرزهای خوزستان ازلحاظ تقویت نیرو، استحکامات، تجهیزات آفندی و پدافندی به‌گونه‌ای بوده است که ناحیة ژاندارمری خوزستان امروز به استانداری خوزستان اطلاع داد: «به‌طوری‌که بارها در جلسات به استحضار رسیده، ژاندارمری باتوجهبه امکانات، حداکثر تلاش خود را برای تقویت پاسگاه‌ها به کار برده، ولی شرایط به‌شکلی است که باید ازطریق نیروهای ارتش اقدام شود.»(4)
تحرکات زمینی عراق در کنار تجاوزات هوایی هواپیماهای عراقی که برای مأموریت‌های شناسایی به‌طور مکرر در یک ماه گذشته، به حریم هوایی ایران، به‌ویژه خرمشهر، آبادان و ایلام تجاوز کرده‌اند، باعث شده که ستاد مشترک ارتش نیز دراین‌مورد به نیروهای تحت امر خود و نیز سپاه پاسداران هشدار دهد. در این گزارش آمده است: «در یک ماه گذشته، هواپیماهای ناشناس و مشکوک در مناطق مشروحة زیرین مشاهده شده است. دستور فرمایید مراقبت‌های ویژه‌ای در مناطق یادشده معمول فرمایند: آبادان 4 بار، ایلام 5 بار، سومار 3 بار، خرمشهر 9 بار، پاوه 3 بار، قصرشیرین 2 بار، طبس 2 بار، ایرانشهر 2 بار، یزد و سوسنگرد و زابل و چاه‌بهار و پیرانشهر و گنبدکاوس و بندرعباس هریک 2 بار.»(5)
در همین حال، امروز تحرکات عراق در قالب تقویت نیروها، استحکامات، زرهی و تجهیزات بیشتر از روزهای گذشته در مناطق مرزی خوزستان، به‌ویژه مناطق مرزی سوسنگرد، بستان، خرمشهر و آبادان ادامه داشت. ازجمله گزارش گروهان ژاندارمری بستان از حفر سنگرها و استحکامات تازه در قسمت شرقی پاسگاه فکة عراق در فاصله 250 متری مرز در خاک عراق و فعالیت شدید بلدوزرها و دیگر تجهیزات مهندسی رزمی عراق در این منطقه حکایت دارد.(6)یک
1) سند شماره 43028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 17/6/1359، برابر گزارش مرزبان دهلران، 16/6/1359؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص105، بولتن خبری فرماندهی - عملیات سپاه، 17/6/1359، ص1، برابر گزارش مرزبانی دهلران.
2) سند شماره 141642 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد عملیات غرب، 15/6/1359، برابر خبر واصله از سماجا.
3) سند شماره 79130 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکز فرماندهی به ستاد غرب، 15/6/1359.
4) سند شماره 304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 15/6/1359، به نقل از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 15/6/1359.
5) سند شماره 79128 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به گیرندگان (نیروی زمینی، دریایی، هوایی، ژاندارمری، شهربانی، سپاه پاسداران)، 15/6/1359.
6) سند شماره 304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 15/6/1359، به نقل از گزارش هنگ سوسنگرد مستند به گزارش گروهان ژاندارمری بستان مستند به گزارش پاسگاه فکه، 15/6/1359.
گزارش دیگر از پاسگاه فکه حاکی است که در ساعت 13:30 دقیقه امروز، ارتش عراق در پاسگاه فکة خود مبادرت به تمرین عبور تانک از روی پل کرده است. در این گزارش همچنین اضافه شده است که امروز 5 دستگاه جیپ حامل سلاح‌های سنگین در این منطقه استقرار یافته‌اند.(1)
در گزارش دیگری آمده است که در منطقه مرزی همجوار بستان و پاسگاه طاووسیة ایران، ارتش عراق در ساعت 12 امروز با 6 دستگاه تانک دیگر ازطریق پایگاه رشیدیه، بازهم پاسگاه دویرج را تقویت کرده است.(2)
عراق همچنین در منطقة مقابل کوشک تابع گروهان هوزگان در ساعت 15:30 دقیقه امروز، مبادرت به تقویت زرهی، نیرو، استحکامات نظامی و نیز تجهیزات مهندسی زرهی در این نقطه مرزی کرده و درحال ساخت و بازسازی استحکامات در سه کیلومتری پاسگاه کوشک است.(3)
اما در منطقه مرزی خرمشهر و آبادان، نیروهای ارتش عراق بازهم دست به تحرکات و تقویت نیرو و ایجاد استحکامات بیشتری زدند، به‌طوری‌که 6 بلدوزر عراقی امروز نیز حفر کانال و خندق را در اطراف پاسگاه شلمچة عراق از سر گرفتند.(4)
مشاهدات نیروهای سپاه پاسداران خرمشهر مستقر در پاسگاههای مؤمنی و خیّن حاکی است: «ظرف مدت دیروز و امروز 1. تعداد نفرات پاسگاه شلمچة عراق 30 تا 40 نفر افزایش یافته است. 2. تعداد 12 تا 14 سنگر در نزدیکی پاسگاه شلمچه (مقابل پاسگاه خین) بر روی جادة خاکی نوار مرزی عراق توسط کیسه‌های شنی احداث گردیده است. این سنگرها به طول 2 متر و به شکل هلالی و ارتفاع تقریبی نیم متر است که با یکدیگر 5 تا 6 متر فاصله دارند. پاسگاه شلمچة عراق همچنین مجهز به یک تیربار ضدهوایی شده که بر روی پاسگاه مزبور قرار گرفته و در اطراف این پاسگاه نیز سنگرهای بتونی ساخته شده است. 3. تعداد نفرات پاسگاه بارین نیز 30 تا 40 نفر افزایش یافته و تحرکات و رفت‌وآمدهای مکرر در قسمت جنوبی پل پاسگاه بارین مشاهده می‌شود. 4. پاسگاه خرنوبیه عراق (روبه‌روی پاسگاه حدود ایران) نیز ازلحاظ نیرو و تجهیزات ضدهوایی تقویت شده است.(5)گروهان151 دژ خرمشهر نیز گزارش داد: «در مقابل دژ 3 در خط و در حدود 2 کیلومتری شمال پاسگاه ژاندارمری شلمچه، نیروهای دشمن در کنار سیم‌خاردار نوار مرزی (فاصله 100 متری) با سه دستگاه لودر مشغول خاکبرداری و ایجاد سد و تهیة سنگرهای انفرادی می‌باشند.»(6)
اما در آبادان امروز تانک‌های بیشتری در مواضع مقابل این شهر مستقر شدند.(7)در ادامة تجاوزات مکرر هواپیماهای عراقی به حریم هوایی منطقة خرمشهر و آبادان برای شناسایی، امروز در ساعت 6 صبح، یک فروند هواپیمای عراقی از یک طرف مرز هوایی خرمشهر وارد حریم فضایی ایران شد که با آتش پدافند هوایی نیروهای خودی مواجه و متواری گشت.(8)در این روز همچنین تجاوز هوایی دیگری در منطقة خسروآباد آبادان، پاسگاه بهمنیار گزارش شده است.(9)
1) سند شماره 347631 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن2، دایره امنیت)، 15/6/1359.
2) سند شماره 347594 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به تهران ت - ف - ژاجا - رکن3 و رکن2)، 16/6/1359.
3) سند شماره 304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 15/6/1359، به نقل از گزارش گروهان هوزگان به‌استناد پاسگاه کوشک، 15/6/1359.
4) سند شماره 79149 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ستاد لشکر92 زرهی به استانداری خوزستان، 17/6/1359.
5) سند شماره 347621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر به اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز، 20/6/1359.
6) سند شماره 304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 15/6/1359، برابر گزارش ژاندارمری خوزستان مستند به اعلام گروهان151 دژ، 15/6/1359.
7) سند شماره 304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 15/6/1359، بنا به گزارش منطقه سوم دریایی خرمشهر، 15/6/1359.
8) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص15، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
9) سند شماره 409315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 16/6/1359، برابر اعلان گروهان ژاندارمری خسروآباد مستند به گزارش پاسگاه بهمنیار، 15/6/1359؛ و - دفتر حقوقی وزارت امور خارجه، تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، وزارت امور خارجه، بهمن 1361، ص170.
یادآوری می‌شود باتوجهبه تحرکات اخیر عراق و مشاهدات مکرر نیروهای خودی، در گزارش امروز ستاد مشترک ارتش به استانداری خوزستان به دو نکتة مهم اشاره شده است: اول اینکه حملة عراق به ایران حتمی است و نکتة مهم دیگر توجه به مسائل روحی - روانی نیروهای ارتش است. متن گزارش چنین است:
«از: ستاد مشترک مرکز فرماندهی
به: استانداری خوزستان
برابر اعلام نیروی هوایی مستند به گزارش استانداری خوزستان، ارتش عراق با آمادگی کامل در طول مرز خوزستان با عراق مستقر و باتوجهبه نقلوانتقالات اخیر و کلیة قرائن که حکایت از تعرض ارتش عراق دارد، باتوجهبه این امر، لشکر92 زرهی و پایگاه هوایی و دریایی نیاز به تقویت روانی دارند.
جانشین رئیس ستاد مشترک - سرتیپ فلاحی»(1)
1
در کنار تحرکات مرزی عراق در مناطق همجوار استان خوزستان، فعالیت و تحرکات عوامل داخلی وابسته به این کشور علاوه‌بر رفت‌وآمد به‌منظور قاچاق و حمل و انتقال سلاح و بمب‌های آماده، بیشتر معطوف به گردآوری اخبار و اطلاعات از مواضع نیروهای خودی و نیز آموزش و سازماندهی افراد وابسته به خود شده است. دراین‌مورد گزارش‌های متعددی از عوامل اطلاعاتی خودی از ارتباط برخی مرزنشینان عراقی با عوامل داخلی این رژیم در ایران و ایجاد پایگاه‌های آموزشی و جذب نیروها و عوامل بیشتر برای خدمت به رژیم عراق حکایت دارد. ازجمله:
گزارش منابع اطلاعاتی ناحیة ژاندارمری خوزستان حاکی است: «در کشور مقابل، نزدیک قلعه‌صالح عراق یک جبهة آموزش برای خرابکاری و جمعآوری اطلاعات وجود دارد که این جبهه تا قبل از درگیری اخیر ایران و عراق (پاسگاه سوبله ایران و پاسگاه سوبلة کشور مقابل در تاریخ 2/5/1359) فعالیتی نداشت، اما از آن تاریخ به بعد فعالیت این جبهه چشمگیر بوده. بدین‌منظور، به‌وسیلة اعلامیه و سفارش از عشیره‌های مرزی برای آموزش و دریافت اسلحه و پول دعوت می‌کنند که به جبهة مزبور رفته و دورة کوتاه‌مدت چریکی ببینند.»(2)
یک گزارش دیگر از نزدیکی همین منطقه حاکی است: «اشخاصی که جهت دیدن دوره‌های کوتاه‌مدت خرابکاری به جبهه‌های عراق (جبهة شیب، معلق المنظمه) می‌روند، بین یک هفته تا سه روز به‌طور فشرده دوره می‌بینند. به این افراد بعد از پایان دوره و در هنگام برگشتن، مقداری اسلحه و مهمات و پول به شرح زیر تحویل داده می‌شود: اسلحة جدیدی که به‌جای کلاشینکف می‌دهند به نام طرمه به اضافه 200 تیر فشنگ (یک قبضه)؛ یک قبضه کلت 9 تیر؛ و 150 دینار
عراقی، و مقداری تی.ان.تی. و وسایل برای ساخت بمب‌های ساعتی(1)(سبک و سنگین)»(2)
یک گزارش با تأکید «موثق و منبع قابل‌اعتماد» نیز از منابع اطلاعاتی سپاه پاسداران خرمشهر گویای این مطلب است که «مدتی است که ضدانقلابیون از منطقه‌ای به نام الصلیب که در نزدیکی منطقة العزیز در عراق و در مقابل بخش هویزه قرار دارد، به‌طور بسیار فعال تردد دارند و همراه خود سلاح‌های سنگین وارد می‌نمایند. برابر همین گزارشات، در منطقه الصلیب جنگلی وجود دارد که پایگاه ضدانقلابیون و مرکز آموزشی می‌باشد و اخیراً دولت بعثی عراق به‌علت اینکه راه استان عمارة عراق به این جنگل دور بوده است، لذا اقدام به احداث یک جاده از استان بصره به‌طرف جنگل فوق‌الذکر کرده است. لازم به تذکر است که وسیلة تردد ضدانقلابیون اسب می‌باشد، زیرا از مناطقی عبور می‌کنند که خودروهای پاسداران و ارتش نتوانند عبور کنند.»(3)
از سوی دیگر، باتوجهبه ارتباط عشیره‌های مرزی عراق با افراد و عوامل داخلی وابسته به رژیم عراق در ایران، یک گزارش موثق از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «افراد بعثی که در عشیره‌ها و نقاط مرزی ماهیانه 120 دینار از دولت عراق دریافت نموده، اخیراً مبلغ 30 دینار به حقوق این افراد اضافه شده است.» در ادامة این گزارش آمده است: «برابر گزارش گروه رزمی37 مستقر در جوار پاسگاه سفریه، عشیرة حاج‌خلف شنبل در نزدیکی پاسگاه سفریه به نظر آن گروه رزمی رفتاری مشکوک دارد.» گزارش مزبور می‌افزاید: «سازمان اطلاعات فرماندهی گارد مرزی کشور عراق به کلیة یگان‌های تابعه و عناصر وابسته به آن سازمان دستور داده است هر 15 روز یک بار، اقدام به جمعآوری کلیة شایعات و اطلاعات موجود در منطقة استحفاظی خود نموده و به سازمان مذکور ارسال دارند.»(4)-(5)
دراینحال، از آبادان خبر می‌رسد که در ساعت 21:50 دقیقه امروز، 2 نفر که درصدد تیراندازی به‌سوی شهربانی آبادان بودند، با هشیاری نگهبان متواری شدند. تیراندازی بعدی با سلاح کمری نیز بی‌اثر بود.(6)
1) این بمب‌های دست‌ساز گرچه شکل‌های ساده‌ای داشتند، اما معمولاً در عراق و توسط افسران عراقی ساخته می‌شدند، زیرا افرادی که این بمب‌ها را حمل می‌کردند و آن دوره‌های فشرده را می‌دیدند اغلب به‌خاطر سطح سواد و اطلاعات پایین خود، قادر به ساخت چنین بمب‌هایی نبودند. معمولاً این بمب‌ها ساعتی بودند، اما گاهی بمب‌هایی با ماسوره تأخیری حرارتی - که در دمای بالای 35 تا 40 درجة سانتی‌گراد منفجر می‌شدند - همراه یک چاشنی الکتریکی و فتیله تندسوز، و مقداری تی.ان.تی. قالبی همه یک مجموعه بمب را تشکیل می‌داد، طوری‌که از بیش از 50 بمبی که توسط نگارنده در شهرهای آبادان و خرمشهر خنثی گردید، تنها یک مورد بمب رله‌ای با سیستم فریب داشت که آن‌هم در خود عراق ساخته شده بود و خنثی گردید. یک مورد هم بمب گلابی‌شکل سیاه‌رنگ سیانوری بود که کار گروه‌های وابستة داخلی به عراق نبود، بلکه کار گروه‌های چپ مخالف با نظام بود که در روبه‌روی فروشگاه کارگری منطقه بهمنشیر آبادان کار گذاشته بودند که آن نیز بحمدالله خنثی گردید. (سند شماره 1559 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه)
2) سند شماره 409036 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن دوم) به فرمانده سپاه پاسداران اهواز، 15/6/1359.
3) سند شماره 409315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 16/6/1359، برابر گزارش واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر، 15/6/1359.
4) طبیعی است که مأموران اطلاعاتی عراق با کنارهم‌گذاشتن این شایعات و اطلاعات که از رابطهای خود در مرزها دریافت می‌کردند و با تحلیل محتوای آنها می‌توانستند به‌راحتی به بسیاری از اطلاعات مربوط به یگان‌های نظامی ما دست یابند.
5) سند شماره 304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 15/6/1359، برابر اعلام ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 15/6/1359.
6) سند شماره 391760 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان از شنبه 15/6/1359 الی پنجشنبه 20/6/1359.
شایان ذکر است که در ادامة مقابله با عوامل داخلی وابسته به عراق، روز گذشته نیز در دزفول، «دادگاه انقلاب اسلامی این شهرستان پس از رسیدگی به پرونده محمد کعب... وی را به‌جرم کشتن 2 تن روستایی در نزاع دسته‌جمعی، داشتن سلاح جنگی غیرمجاز کلاشینکف، قیام مسلحانه علیه حکومت جمهوری اسلامی ایران و به‌شهادت‌رساندن یکی از برادران پاسدار به نام محمدحسن احمدی مفسدفی‌الارض و محارب با خدا شناخت و به اعدام محکوم کرد. حکم صادره ساعت 13:30 دقیقة دیروز در محوطة زندان یونسکو دزفول به مورد اجرا درآمد.»(1)
1
نبردهای شدید در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور کردنشین میان قوای مسلح جمهوری اسلامی که درحال پاکسازی این مناطق هستند با گروه‌های مسلح معارض با نظام همچنان ادامه دارد.
در ادامة پاکسازی در محورهای بانه - سردشت، و بایوه - باشماق از یک‌سو و شاهین‌دژ - تکاب و شاهین‌دژ - بوکان از سوی دیگر، امروز نیز درگیری‌های خونینی در این مناطق روی داد. درپی انتشار اطلاعیة ستاد مشترک غرب کشور خطاب به مردم سردشت و توابع آن، مبنی‌بر اجرای پاکسازی مناطق آلوده، ستونی که دیروز از بانه عازم سردشت بود، پس از درگیری‌های شدیدِ روز و پاسی از شب گذشته، مجبور شد شب را در مسیر بانه - سردشت به سر ببرد. گزارش ستاد مشترک عملیات غرب کشور ضمن بیان این مطلب در ادامه آورده است: «صبح امروز، هنگام حرکت، ستون مزبور بار دیگر مورد حملة مهاجمین مسلح قرار گرفت. بنا به آخرین خبر از این ستاد: «درگیری میان ستون اعزامی به سردشت با مهاجمین تا ساعت مخابرة خبر؛ یعنی ساعت 13:45 دقیقه امروز، همچنان ادامه داشته و تلفات زیادی به‌وسیلة نیروهای انقلاب به دشمن وارد شده است.»(2)
آخرین خبر از این محور حاکی است که «در پاکسازی راه بانه - سردشت، 2 نفر از برادران ارتشی شهید و 43 نفر زخمی شدند.» بنا به همین گزارش، ستون نیروهای مشترک خودی «تا ساعت 19 امروز، با قدرت به‌طرف سردشت رفته و بعد از سه ساعت درگیری، در بوکان مستقر شده است. امشب [نیز] در بوکان به سر خواهد برد.»(3)
همچنین، دراین‌باره، روابط عمومی سپاه پاسداران سنندج اعلام کرد: «کلیة افراد ضدانقلاب شهر سردشت را تخلیه نموده، به‌سوی کوه‌ها متواری شدند و ستون اعزامی [متشکل] از نیروهای انقلاب همچنان با موفقیت به حرکت خود ادامه می‌دهند.»(4)
در محور بایوه - باشماق از توابع مریوان نیز امروز یک عملیات نامنظم توسط گروه متشکل از ارتش، سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد اجرا شد. «در درگیری یک‌ساعته میان نیروهای خودی و مهاجمین کومه‌له در این منطقه، 10 تن از افراد کومه‌له به هلاکت رسیدند و نیروهای خودی بدون هیچ‌گونه تلفاتی به پادگان مراجعه نمودند. در این عملیات، تعداد 14 قبضه
1) روزنامه کیهان، 15/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تهران در تماس تلفنی با ستاد مشترک عملیات غرب کشور؛ و - روزنامه کیهان، 16/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از کرمانشاه، به نقل از روابط عمومی ستاد مشترک عملیات غرب کشور.
3) سند شماره 79145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص202، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 15/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از سنندج؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سنندج.
اسلحه شکاری به غنیمت گرفته شد و ضمناً یک نفر از افراد کومه‌له و 24 نفر از افراد مشکوک و 2 نفر قاچاقچی نیز با وسایل مربوط دستگیر و تحویل سپاه پاسداران گردیدند و یکی از افراد بومی توسط مهاجمین [ضدانقلاب] زخمی شد.»(1)
اما ادامة پاکسازی در محور کامیاران به‌طرف گازرخانی به‌دلیل عقب‌نشینی روزهای گذشتة نیروهای خودی در این محور، با مشکل مواجه شده است. گزارش مرکز فرماندهی غرب حاکی است: «دراثر درگیری امروز ارتش و سپاه با مهاجمین ضدانقلاب در کامیاران، یک نفر شهید و 5 نفر از برادران ارتشی زخمی شدند.»(2)دراینحال، بنا به اطلاعات منابع خودی، قرار بوده است که امروز عراق به‌وسیلة 5 فروند هلیکوپتر تحت نام پاکسازی، مواضعی را در مرز ایران و عراق از ناحیة سردشت تا پیرانشهر، شناسایی و بمباران کند،(3)ازاین‌رو، ستاد مشترک ارتش پیش‌ازظهر امروز، از نیروی هوایی درخواست کرد که یک فروند هواپیما به‌مدت یک ساعت و نیم در منطقة موردنظر پرواز کرده و هدف‌های دشمن را بزند. ستاد مشترک همچنین از واحدهای نیروی زمینی در مناطق سردشت، گردنة خان، بانه، پیرانشهر، جلدیان، سده، و اردوگاه نلیوان خواست که به‌محض مشاهدة بالگردهای ناشناس در آسمان آنها را بزنند.(4)
در عملیات پاکسازی نیروهای خودی در استان آذربایجان‌غربی، امروز نیروهای سپاه پاسداران با همراهی ارتش، ژاندارمری و پیشمرگان مسلمان کرد از دو محور شاهین‌دژ - تکاب و شاهین‌دژ - بوکان به پیشروی خود ادامه دادند.(5)در محور شاهین‌دژ به‌طرف تکاب، امروز نیروهای سپاه توانستند از هلاسو که پایگاه اصلی آنان [نیروهای سپاه] بود، حدود 10 کیلومتر به‌سوی تکاب، پیشروی کنند که با مقاومت چندانی ازسوی مهاجمان مسلح غیرقانونی مواجه نشدند؛ چراکه مهاجمان پیش از رسیدن نیروهای سپاه، روستاهای اطراف را خالی کرده بودند.(6)درمورد پیشروی به‌سوی بوکان نیز، گزارش ژاندارمری حاکی است: «افراد ژاندارمری و سپاه پاسداران در ساعت 14 امروز، قریه ترگواران در 15 کیلومتری جنوب‌شرقی پاسگاه شاهین‌دژ را به تصرف درآورده و عدهای از مأمورین ژاندارمری نیز کماکان در قریة یاریم‌قلعه در 3 کیلومتری جنوب پاسگاه در جادة تکاب - شاهین‌دژ مستقر می‌باشند. افراد پیشمرگ کرد و سپاه پاسداران همچنین به‌سوی قراء بوکان پیشروی و در قراء قاضی‌اخوی و بی‌بی‌کندی، 18 کیلومتری غرب شاهین‌دژ با مهاجمین [ضدانقلاب] درگیر می‌باشند.»(7)
در همین منطقه، در یک درگیری دیگر، مهاجمان ضدانقلاب ضمن حمله به پایگاه جبرئیل‌آباد، یک گروهبان‌سوم ژاندارمری را به گروگان گرفتند.(8)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سنندج؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، ص10، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) سند شماره 79145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص99، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 15/6/1359.
3) سند شماره 79156 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص102، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 15/6/1359، برابر خبر واصله از سماجا2.
4) سند شماره 79160 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص103، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا، 15/6/1359، ساعت 10:40 دقیقه صبح.
5) ضمیمه دارد؛ گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شاهین‌دژ از پاکسازی در محورهای شاهین‌دژ- تکاب و شاهین‌دژ- بوکان.
6) سند شماره 79164 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش مسئول ستاد سپاه تبریز اعزامی به شاهین‌دژ، 15/6/1359.
7) سند شماره 79095 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بوکان)، ص57، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه تبریز، 15/6/1359.
8) سند شماره 94790 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ژاجا (رکن2 - دایره اطلاعات)، 2/7/1359.
1
در مناطق کردنشین، تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام و اقدامات ایذایی آنها با پشتیبانی عراق و بعضاً همکاری فراریان ارتش، درقالب‌های مختلف ترور، خرابکاری، بمب‌گذاری، مین‌گذاری و شایعه‌سازی صورت می‌گیرد. متقابلاً نیروهای خودی نیز به امر توانمندسازی نیروهای محلی مبادرت می‌کنند. دراینزمینه، یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی شهربانی جمهوری اسلامی حاکی است: «عدهای از افراد پاک‌سازی‌شدة ارتش جمهوری اسلامی ایران در نظر دارند با کمک نیروهای بعث عراق به مرزهای ایران حمله و مبادرت به خرابکاری نمایند.»(1)
در ادامة تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام درزمینة بمب گذاری، مین‌گذاری و ترور انفجار یک بمب امروز در مقابل بیمارستان عباسی میاندوآب خسارات مالی فراوان به بار آورد، اما تلفات جانی نداشت.(2)در سه‌راهی میاندوآب - شاهین‌دژ نیز بامداد امروز، براثر انفجار یک مین، یک اتومبیل سواری پیکان آسیب دید، ولی صدمه‌ای به سرنشینان آن نرسید. مسئول روابط عمومی سپاه ارومیه نیز اعلام کرد که در ساعت 4 بامداد امروز، براثر انفجار یک مین ضدنفر در جاده میاندوآب - شاهین‌دژ خساراتی به یک تراکتور وارد آمد. وی افزود: یک مین دیگر در همین جاده امروز به‌همت افراد سپاه پاسداران کشف و خنثی گردید.(3)
از سقز نیز خبر می‌رسد که امروز یکی دیگر از پیشمرگان مسلمان کرد به نام سیدکشف‌الدین در خیابان ساحلی این شهر به‌دست عوامل امپریالیست به شهادت رسید. به‌دنبال شهادت نامبرده، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی 60 نفر را دستگیر کرده است و تحقیقات دراینزمینه ادامه دارد.»(4)
از سوی دیگر، بخشی از مقابلة نیروهای مسلح خودی به‌صورت توانمندسازی و آموزش نیروهای بومی منطقه است؛ دراین‌خصوص می‌توان به متشکل‌ساختن این افراد در قالب سازمان پیشمرگان مسلمان کرد، اشاره کرد. نیروهای بومی باتوجهبه شناختی که از مناطق مختلف و کوهستان‌های صعب‌العبور این نواحی دارند، توان نیروهای مسلح خودی را افزایش می‌دهند. به همین منظور، امروز حدود 2 هزار نفر از عشایر کرمانشاه با سلاح و مهمات شخصی خود یک رزمایش نظامی و چریکی ترتیب دادند و در دشت ماهیدشت قابلیت رزمی و مهارت‌های فردی خود را به نمایش گذاشتند. گزارش خبرنگار کیهان دراینزمینه ضمن نقل این خبر، حاکی است: «امروز حدود 2 هزار نفر از عشایر مسلح ایلات کلهر، کاکاوند، جلالوند، عثمانوند، پالاوند، زردلان، هلیلان، سنجابی و چند عشیرة دیگر پس از ده روز تمرینات فشرده زیر نظر ستاد بسیج، بدون اخذ کوچک‌ترین کمک مالی از دستگاه‌های دولتی و نهادهای انقلابی... مانور نظامی باشکوهی در دشت ماهیدشت برپاکردند. ...»(5)
1) سند شماره 308 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح - ع) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 15/6/1359. ابلاغ به اطلاعات سپاه پاسداران در ایلام، کرمانشاهان و کردستان.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص4، به نقل از فرماندار میاندوآب.
3) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
5) روزنامه کیهان، 16/6/1359، ص3، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
1
با افزایش فعالیت‌ها و برخوردهای اغلب عمدی و تحریک‌آمیز هواداران گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با مردم وفادار به انقلاب در شهرهای مختلف کشور، اعلام شد: «به‌دنبال برخوردهای پراکندة چند روز گذشته در بوشهر، 14 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] و چریک‌های فدایی خلق بازداشت شدند. این عده به‌اتهام ایجاد درگیری و آشوب و زخمی‌ساختن یکی از پاسداران در دادگاه انقلاب اسلامی بوشهر محاکمه خواهند شد.»(1)در اهواز نیز در «ساعت 20 امروز، یکی از اعضای فعال سازمان پیکار که در تحریک مردم عرب منطقه کوت عبدالله نقش فعالی داشته است، به‌جرم پخش اعلامیة سازمان پیکار در داخل بهشت‌آباد شناسایی و توسط مأمورین پاسگاه کوت عبدالله دستگیر و با صورت‌جلسة تنظیمی، به سپاه اهواز تحویل گردید.»(2)
اما در شهرهای شمالی کشور، گزارش امروز خبرنگار روزنامة جمهوری اسلامی حاکی است: «مردم مسلمان قائمشهر شامل اصناف، پیشه‌وران، کشاورزان و کارگران کارخانه‌ها به‌عنوان اعتراض به عملکرد گروه‌های خلقی [چریک‌های فدایی خلق و دیگر هواداران کمونیست مدعی طرف‌داری از خلق]، هواداران مجاهدین خلق مبنی‌بر ایجاد مزاحمت به‌دفعات و پخش اعلامیه‌های سراپا کذب محض در سطح شهر و مورد ضربوشتم قراردادن گروه‌های زحمت‌کش، در مقابل شهربانی این شهر تحصن نموده و ضمن محکوم‌نمودن اعمال آنها، خواستار دستگیری رهبران این گروه‌های خلقی شدند. در این اجتماع، فرماندار قائمشهر حضور یافته و ضمن سخنانی، مردم را به آرامش دعوت نمود، در پایان از مأموران انتظامی خواست برای جلوگیری از ایجاد درگیری‌ها از نصب پوستر و پلاکاردهای گروه‌های مختلف در شهر ممانعت نمایند. سپس دادستان انقلاب اسلامی قائمشهر بعد از ایراد سخنانی پیرامون عملکرد دادگاه انقلاب، مردم را به نماز جماعت دعوت نمود.» خبرنگار جمهوری اسلامی می‌افزاید: «هواداران مجاهدین خلق دراین‌مورد، از ورود نمازگزاران به داخل مسجد که به پایگاه این گروه تبدیل شده است جلوگیری به عمل آوردند، لکن مردم مسلمان در مسجدی دیگر نماز جماعت را برپا داشتند.»(3)
در تبریز ظاهراً باتوجهبه درگیری‌های هفتة گذشته، مسئولان مشکلات دیگری پیش‌بینی می‌کنند. گزارش شهربانی جمهوری اسلامی دراین‌باره حاکی است: «عدهای از مجاهدین خلق [منافقین] شاخة تبریز، در نظر دارند که روز 17/6/59 دست به تظاهرات مسلحانه بزنند [و] امکان صحت خبر وجود دارد.»(4)
در خیابان مصدق (ولیعصر) تهران نیز تعدادی از دختران که به نظر می‌رسد از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) باشند، برای سومین روز متوالی دست به تظاهرات زدند و طبق شیوۀ معمول هواداران این سازمان که همان ایجاد درگیری، مظلوم‌نمایی و جذب هوادار بیشتر است، رفتار کردند. گزارش خبرگزاری پارس دراین‌مورد چنین است: «درپی تظاهرات
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 16/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری پارس از بوشهر.
2) سند شماره 391760 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، ص7، 20/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قائمشهر.
4) سند شماره 79144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکز فرماندهی سپاه به سپاه تبریز، 15/6/1359، برابر خبر واصله از شهربانی جمهوری اسلامی ایران.
پریروز و دیروز گروهی از دختران که ادعا می‌کردند دانشجوی مدرسة عالی علوم تغذیه در تهران هستند، ساعت 7 بعدازظهر امروز نیز عدهای که تعدادشان کمتر از یک‌صد نفر می‌باشد درحالیکه پلاکاردهایی در دست داشتند و شعارهایی می‌دادند، در خیابان مصدق تهران دست به راه‌پیمایی زدند. این افراد مدعی بودند که وادار به تخلیه خوابگاه شده‌اند.»(1)
1
شامگاه امروز، بنی‌صدر در یک مصاحبه با صداوسیمای جمهوری اسلامی، مطالب مهمی درمورد وضعیت امنیت کشور، درگیری‌های اخیر مرزی بین ایران و عراق و بسیج عمومی مردم بیان کرد. بنی‌صدر با تأکید بر این نکته که امنیت در درجة اول اهمیت برای ما قرار دارد گفت: «باتوجهبه موجودیت کشور، مسائلی مانند قضیة کردستان و سایر جاها است که ما بسیاری از آنها را خنثی کرده‌ایم و سرگرم خنثی‌کردن بقیه هستیم و ناگزیر باید اینها را به پایان برسانیم و حاکمیت دولت را کاملاً مستقر کنیم.»
وی درمورد چگونگی پاسخ ایران به حملات اخیر عراق گفت: «حمله یک زمینهای دارد؛ یعنی آنها فکر می‌کنند به اینکه با یک جنگ فرسایشی دو کار را باهم انجام دهند: یکی اینکه ما را به‌تدریج از پرداختن به کارهای اساسی در داخل بازمی‌دارند که این به‌تدریج زمینة نارضایتی را در داخل بالا می‌برد و حمایت از حکومت را کم می‌کند و توجه عمومی به ما کم می‌شود و دراین‌صورت قوة نظامی ما آسیب‌پذیر می‌شود و می‌تواند ضربة خودش را بزند. پس جنگ آنها تا این زمان جنگ فرسایشی بوده است تا این جمهوری را در داخل و خارج بی‌اعتبار کنند.»
بنی‌صدر با اشاره به سفر خود به کرمانشاه و اهواز گفت: «در این سفرها دستور یک طرح عمومی دادیم تا اگر حملات آنها در این حد باقی ماند ما چگونه عمل کنیم و اگر آنها طرح‌هایی که ما اطلاع داریم و ممکن است بعد به اجرا بگذارند، خواستند اجرا کنند، ما در سطح منطقه چگونه و به چه صورت منافع امریکا را بزنیم تا آنها نتوانند در خاورمیانه مقام و موقعی داشته باشند و بدانند که ما یک انقلابی نیستیم که مفت و مجانی حاضر بشویم خودمان را قربانی کنیم و نسبت به مرز هم هر ضربه‌ای که آنها زدند، نیروی ما باید دو برابر ضربه وارد کند.»(2)
وی همچنین دربارة بسیج مسلحانة مردم به‌هنگام ضرورت گفت: «... من دستور داده‌ام در همة پادگان‌ها و همة جاهایی که نیروهای مسلح ما مستقرند اسلحه به تعداد کافی نگهداری بشود تا موقعی که خطر پیش آمد، مردم و داوطلبان را برای دفاع از خودشان مسلح کنند. ... اگر بسیج عمومی انجام گرفت، ارتش یک دستگاه تعلیم‌دهنده و ضربه‌زننده می‌شود وقتی‌که دشمن از خارج حمله می‌کند. این ارتش ازطریق تعلیم، جامعه را دائم آمادة دفاع از خود می‌کند که دراین‌صورت ارتش دیگر ستون فقرات یک نیروی استبدادی نیست. ما باید ارتش و نیروهای مسلح را برای چنین هدف بزرگی آماده کنیم، پس باید ساخت آن را تغییر دهیم، روابط داخلی و خارجی ارتش و
نیروهای مسلح را به‌صورتی درآوریم که بتواند ایفای چنین نقشی را در جامعه بر عهده بگیرد.»(1)
بنی‌صدر همچنین در یادداشت روزانة امروز خود، دربارة این مصاحبه چنین می‌نویسد: «همین امروز هم مصاحبة مطبوعاتی انجام دادم؛ مصاحبه با تلویزیون برای امنیت غرب کشور و تقویت روحیة نظامیان، که این روزها سخت لطمه دیده است؛ یعنی متجاوز از یک ماه است که دربارة روش غلط با ارتش، درحال بحث و گفت‌وگو و هشداریم. و چه وقت این روش‌های غلط به پایان می‌رسد خدا می‌داند. ولی من خود می‌دانم که در لحظة خطر ما صدمات سخت این رفتار را خواهیم چشید.»(2)
1
با اینکه امروز ظهر، نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور باهم یک ملاقات دوساعته درخصوص تشکیل کابینه و حل‌وفصل اختلافات درباره برخی وزیران پیشنهادی نخست‌وزیر داشتند،(3)اما بازهم بنی‌صدر تصویب وزیران پیشنهادی را به تعویق انداخت. بنی‌صدر در یادداشت روزانه خود دربارة این ملاقات فقط به‌اختصار چنین نوشته است: «بعد آقای رجایی آمد با فهرست وزیران؛ همان فهرستی که روز اول بود. گفتم که این همان فهرست است. گفت آنهایی را که شما قبول ندارید، قبول نکنید و آنهایی را که قبول دارید به مجلس بنویسید. و من هم، چنین کردم.»(4)
از سوی دیگر، محمدعلی رجایی امروز در شهرک دولت‌آباد درمورد موضوعات مختلفی ازجمله معرفی کابینه، تلاش وی برای جلوگیری از ایجاد اختلاف و نیز شایعات و حملات تبلیغاتی داخلی و خارجی علیه خود، سخنرانی کرد. رجایی در بخشی از سخنان خود گفت: «آقای رئیس‌جمهوری به‌هنگام معرفی وزرا بر ایشان، گفته‌اند به‌غیراز وزیران دفاع و کشور با دیگر وزرا کاری ندارند، اما بعد از معرفی کابینه، آقای رئیس‌جمهوری درارتباط‌با چند وزیر نظراتی داشته‌اند که بعد از اظهارنظر ایشان، کابینه را به مجلس معرفی خواهد کرد.» رجایی سپس دربارة شایعاتی که به‌ویژه ازسوی گروه‌هایی مانند "فرقان" و نیز گروه‌های چپ دربارة وی منتشر شده است، گفت: «اکنون که جمهوری اسلامی پیروز شده، گروه‌هایی مانند فرقان شروع به ترور شخصیت‌ها کرده‌اند، البته نه ترور فردی، بلکه ترور اجتماعی؛ می‌گویند فلان شخصیت فئودال است، فلان شخصیت سرمایه‌دار است. گفته‌اند نخست‌وزیر یکی از سرمایه‌داران و بساز و بفروش‌هاست.» نخست‌وزیر برای آشنایی بیشتر مردم با ایشان، گوشه‌ای از سوابق مبارزاتی خود را در مدرسة رفاه و همکاری‌هایش با مرحوم آیت‌الله طالقانی و شخصیت‌های روز را بازگو کرد و سپس دربارة وجود اختلاف در میان مسئولان چنین گفت: «وجود اختلاف در میان افراد امری است طبیعی و چون من به‌شدت احساس مسئولیت می‌کنم از بیان سخنانی که باعث اختلاف و بهره‌برداری ضدانقلاب شود، خودداری می‌کنم.»(5)
1
امروز صادق قطب‌زاده، که این روزها به پایان کار خود در وزارت امور خارجه نزدیک می‌شود، برای دومین روز متوالی دربارة وضعیت و سرنوشت گروگانهای امریکایی در ایران، با خبرگزاری‌های خارجی مصاحبه کرد. به گزارش رادیو صدای امریکا: «قطب‌زاده در مصاحبة امروز خود با خبرگزاری فرانسه گفته است "درصورتی‌که ایالات متحدة امریکا شرایط ایران را قبول کند، گروگانهای امریکایی احتمالاً ظرف دو سه روز آزاد خواهند شد". اکثر شرایطی که قطب‌زاده نام برده است مربوط به بازگشت دارایی ایران است که در امریکا مسدود شده است. در مصاحبة امروز خود با خبرگزاری فرانسه، قطب‌زاده خواستار آزادشدن دارایی ایران از بانک‌های امریکا شده است. وی همچنین گفته است امریکا باید شکایات خود را علیه ایران در دادگاه‌های جهانی پس بگیرد و ضمناً به تحریم اقتصادی علیه ایران نیز پایان بدهد.» بنا به گزارش رادیو صدای امریکا: «سخنگوی وزارت امور خارجة امریکا چند روز قبل اظهار داشته بود ایران می‌تواند شکایات مالی خود را علیه امریکا ازطریق دادگاه‌های امریکا دنبال کند. قطب‌زاده خاطرنشان ساخته است که [این] اظهارات نظر نماینده دولت جدید ایران نیست و کاملاً نظر شخصی است. ...»(1)
از سوی دیگر، درحالیکه کمیسیون روابط خارجی مجلس امروز تشکیل جلسه داده است تا دربارة مشکل گروگانهای امریکایی و آماده‌شدن برای بحث در جلسة علنی مجلس مذاکره کند،(2)دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، امروز در اطلاعیة شماره 143 خود که به مناسبت سالروز 17 شهریور، منتشر شد، ضمن هشدار دربارة زمزمه‌ها و شایعاتی که دربارة آزادی گروگانهای امریکایی در محافل عمومی و خصوصی مطرح می‌شود، آورده‌اند: «... این روزها به‌طوری‌که از اخبار استفاده می‌شود مجلس در آستانة بحث و بررسی دربارة مسئلة گروگانهای امریکایی است، ولی هم‌زمان در خارج مجلس فعالیت‌ها و تبلیغات و نیز شایعه‌سازی‌ها و سم‌پاشی‌هایی شروع شده است که ممکن است خدای‌نخواسته قبل از آنکه نمایندگان محترم در یک بحث و بررسی آزاد در مجلس به نتیجه برسند، در خارج مجلس تصمیم دربارة آن گرفته شده باشد که اگر این شیوه ادامه یابد جامعه و ملت امید خود را نسبت به استقلال مجلس از دست خواهد داد. ما ضمن اینکه هیچ‌گونه اظهارنظری در امر تعیین سرنوشت جاسوسان نمی‌کنیم و همان‌گونه که حضرت امام خمینی فرمودند تصمیم را برعهدة مجلس می‌دانیم، امیدواریم که مجلس شورای اسلامی به تصمیمی درخور انقلاب اسلامی ایران برسد.»(3)
1
امروز وزارت خارجة جمهوری اسلامی ایران با انتشار اعلامیه‌ای، موضع این وزارتخانه را درباره موضوع جهاد علیه رژیم اشغالگر قدس و مستکبران جهان اعلام کرد. در بخشی از این اعلامیه آمده است: «ما اسرائیل و امریکا و هر دولتی را که در کنار آنان باشند و برعلیه ملل اسلامی و مصالح انسانی مستضعفین قدم بردارد دشمن خود می‌دانیم و آنان را نه در حرف، بلکه با عمل محکوم می‌کنیم.»
در قسمت دیگری از این اعلامیه چنین آمده است: «ملت ایران از سال‌ها قبل و دولت ایران از بعد از تشکیل جمهوری اسلامی، نشان داده‌اند که با تمام وجود حامی و مدافع آرمان‌های اسلام هستند و اصولاً انقلاب ایران درجهت برافراشتن پرچم اسلام در سراسر دنیا به وقوع پیوست. ما از اینکه می‌بینیم برادران مسلمان ما در سراسر دنیا نسبت به آنچه که در قدس عزیز می‌گذرد اهمیت قائل هستند به وجد می‌آییم و از اینکه می‌بینیم دول ممالک اسلامی می‌خواهند و مترصدند تا برعلیه اسرائیل غاصب اعلام جهاد کنند آرزوی دیرینة خود و ملتمان را شکل‌گرفته می‌بینیم، ... ملت و دولت ایران به شما برادران عرب و مسلمان اطمینان می‌دهند و هر آن تصمیمی جدی برای جهاد علیه اسرائیل غاصب گرفتند یقین داشته باشید که ما از زن و مرد با همة وجودمان در صف مقدم خواهیم بود.»
در قسمت دیگری از این اعلامیه به قطعنامة اجلاس عمان که ایران نیز در آن شرکت داشت، پرداخته شده و ضمن اشاره به تلاش ایران برای گنجاندن بندهایی در قطعنامه مبنی‌بر تحریم علیه کشورهایی که با رژیم اشغالگر قدس روابط حسنه داشته یا بیت‌المقدس را به‌عنوان پایتخت این رژیم به رسمیت بشناسند و نیز کاهش حجم مبادلات بازرگانی با این کشورها ازجمله قطع صدور نفت به آنها، آمده است: «به‌علت قرارگرفتن مصر در صف کشورهای دوست اسرائیل، این کشور مشمول تحریم خواهد گردید.»(1)
ضمیمه گزارش499: گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شاهین‌دژ از پاکسازی در محورهای شاهین‌دژ - تکاب و شاهین‌دژ - بوکان و مشکلات موجود در این نواحی
«سپاه پاسداران شاهین‌دژ دو سری عملیات پیشروی انجام داده است: 1. درجهت تکاب 2. درجهت بوکان.
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 15/6/1359، ص6؛ و - روزنامه کیهان، 16/6/1359، ص13.
مجموعاً صلاح این است که فعلاً برادران از "هلاسو" پیشروی نکنند. درصورتی‌که بخواهیم پیشروی کنیم، شرکت هلیکوپتر در عملیات بسیار ضروری است.
1) سند شماره 79164 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
درپی درگیری‌های اخیر در نوار مرزی قصرشیرین، امروز شدیدترین نبردها در طول چهار ماه گذشته، در این مناطق میان قوای مسلح ایران و عراق روی داد، چراکه برای نخستین‌بار عراق به‌طور هم‌زمان دست به عملیات مشترک زد و علاوه‌بر نیروهای زرهی و پیاده و نیز آتشباری توپخانة سنگین و خمپاره‌انداز، از هواپیماها و بالگردهای جنگنده و نیز هلی‌برد استفاده کرد. این درگیری‌ها به سقوط منطقة خان‌لیلی و پاسگاههای مربوطه انجامید و عراق اعلام کرد "زین‌القوس" را آزاد کرده است. دراینزمینه، گزارش‌های متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد با آنکه حملات از ابتدای روز آغاز شده بود، درگیری‌های تعیین‌کننده، بعدازظهر امروز رخ داده است. در یک گزارش واصله به تهران و ناحیة ژاندارمری کرمانشاه چنین آمده است:
«گزارش گروهان اعزامی از ناحیة مازندران به گروهان خان‌لیلی حاکی است که در ساعت 09:00 مورخه 16/6/59، خودرو گاز 66 شماره 18697 آن گروهان به رانندگی حسین حسینی [که] در جاده خان‌لیلی قصرشیرین در حرکت بوده‌اند مورد اصابت میگ‌های عراقی قرار گرفته درنتیجه 2 نفر از سرنشینان خودرو مذکور زخمی که به بیمارستان قرنطینه قصرشیرین اعزام و بستری [می‌شوند] و به خودرو مذکور نیز خساراتی وارد [می‌گردد]. گروهان [در] گزارش خود اسامی مجروحین و علت تأخیر گزارش را قید نکرده [است] که [درنتیجه] مشروح [گزارش این درگیری] از آنها خواستار [شده است و] نتیجه متعاقباً به عرض خواهد رسید.»(1)
یادآوری می‌شود حملات هوایی عراق نیز امروز چشمگیر بوده است به‌گونه‌ای که گزارش هنگ قصرشیرین دربارة حملة جنگنده‌های عراقی حاکی است: «برای دومین روز متوالی هواپیماهای عراقی با نهایت دقت و بی‌باکی به حریم هوایی ایران تجاوز و دیوار صوتی را شکسته و به خاک خود مراجعت می‌نمایند. به این کیفیت، دشمن برتری را ازنظر هوایی به دست می‌گیرد.» در این گزارش همچنین درخواست پشتیبانی هوایی شده است.(2)
اما همان‌گونه که ذکر شد، تهاجم عمده و تعیین‌کنندة زمینی عراق بعدازظهر رخ داد. برخی گزارش‌های مربوط به این حمله به قرار زیر است:
در ساعت 15 امروز، ارتش عراق نیروهای بیشتری را به‌سمت مرزهای ایران و نقاط درگیری روانه کرد. این نیروها بنا به گزارش پاسگاه خسروی، عبارت‌اند از 300 الی 400 تانک که ازسمت خانقین به‌طرف شرکت نفت بانمیل درحال حرکت می‌باشند و 4 فروند هواپیمای عراقی نیز آنها را پشتیبانی می‌کنند.(1)
یک گزارش از منطقه عملیاتی حاکی است: «از ساعت 15:30 دقیقه روز یکشنبه، به‌موازات حمله مجدد توپخانة عراق به نوار مرزی قصرشیرین و ایلام، هلیکوپترها و هواپیماهای عراقی نیز به‌عنوان پشتیبان از نیروهای خود وارد خاک ایران شدند و از راه هوا و زمین پاسگاههای خسروی، خان‌لیلی، تنگاب‌نو و تیله‌کوه از توابع قصرشیرین را زیر آتش قرار دادند.» در این گزارش به عملیات پشتیبانی بالگردهای جنگی عراق اشاره شده که: «برای نخستین‌بار با چنین تعدادی صورت می‌گرفت (10 هلیکوپتر و 3 فروند هواپیمای عراقی).» براساس این گزارش: «به‌محض شروع درگیری هوایی و زمینی ارتش بعث عراق علیه نیروهای ایرانی، لحظاتی بعد فانتوم‌های نیروی هوایی ایران وارد عمل شدند.» این گزارش می‌افزاید: «در درگیری‌های امروز یک فروند هلیکوپتر عراقی و خدمة آن نابود و حدود 12 بعثی مجروح شدند.»(2)
بنا به گزارش هنگ قصرشیرین: «از ساعت 15:14 دقیقة امروز، [مجدداً] تعداد 7 فروند هلیکوپتر عراقی در منطقة مرزی قصرشیرین وارد معرکه شدند و عراقی‌ها پاسگاههای دربندجوق و قصرشیرین و اغلب پاسگاههای خان‌لیلی را با توپخانه و حملة هوایی به‌شدت زیر آتش قرار دادند.»(3)دراینحال، نیروهای عراقی با تانک و آتش سلاح‌های سنگین به‌طرف گروهان خان‌لیلی درحال پیشروی بوده و گروهان مزبور تقاضای پشتیبانی هوایی و زمینی کرده است.(4)گزارش بعدی از همین منطقه حاکی است که «تانک‌های عراقی دورتادور پاسگاه تپه‌گل و گروهان خان‌لیلی و پاسگاه زینل‌کش را گرفته و درحال پیشروی به‌سوی پاسگاههای دیگر در این منطقه هستند.» هنگ قصرشیرین نیز برای مقابله با پیشروی دشمن در این منطقه تقاضای پشتیبانی هوایی کرده است.(5)
همچنین، «فرمانده پاسگاه تنگاب‌نو و ولدکشته اعلام کرده که ارتش عراق با تانک و ادوات زرهی، دو پاسگاه مزبور را به محاصره خود درآورده و تانک‌ها تا چند صدمتری پاسگاه نزدیک شده‌اند و چنانچه کمک فوری نشود صددرصد احتمال سقوط آنها می‌رود.» وی در این گزارش همچنین اعلام کرده که عراقی‌ها در اطراف این دو پاسگاه ایرانی با هلیکوپتر نیرو پیاده کرده‌اند.(6)
گزارش پاسگاه خسروی نیز خبر از سقوط قریب‌الوقوع این پاسگاه می‌دهد. بنا به این گزارش: «شهر خسروی کاملاً از سکنه خالی شده و افراد عراقی با ادوات زرهی روبه‌روی پاسگاه خسروی مستقر شده‌اند.» در گزارش آمده است: «چنانچه کمکی به آنها نرسد صددرصد احتمال سقوط پاسگاه می‌رود.»(7)
1) سند شماره 277200 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه فرماندهی (رکن2 و رکن3)، 16/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
3) سند شماره 276742 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب (رکن3)، 16/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین.
4) سند شماره 277201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3)، به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب کشور (رکن3)، 16/6/1359.
5) سند شماره 277218 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ت - ف - ژاجا)، 16/6/1359.
6) سند شماره 277135 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (فرماندهی ژاندارمری)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 34388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین.
7) سند شماره 277207 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ت - ف - ژاندارمری)، 16/6/1359.
عکس
نقشه
از ساعت 16 بعدازظهر، بازهم بر شدت تهاجمات ارتش عراق افزوده شد، به‌گونه‌ای که موجب عقب‌نشینی نیروهای خودی از خان‌لیلی گردید. در گزارش شهربانی کل کشور به وزارت کشور آمده است:
«برابر اعلام شهربانی کرمانشاه مستند به گزارش شهربانی قصرشیرین، مهاجمان از خاک عراق به پاسگاههای ژاندارمری خان‌لیلی، سه‌تپان و تنگاب‌نو با سلاح‌های سنگین و تانک حمله [کرده]، ضمن تخریب پاسگاه ژاندارمری تعدادی از مأمورین ژاندارمری را نیز کشته و تعدادی از مأمورین از محل متواری و به قصرشیرین مراجعه نموده‌اند.
معاون شهربانی سرهنگ وحید»(1)
در گزارش سرتیپ ولی فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش، به نیروی زمینی نیز آمده است: «برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ناحیة ژاندارمری کرمانشاه، در ساعت 16:00 روز 16/6/59، نیروهای عراقی [به] وسیلۀ توپخانه، هواپیما [و] تانک به گروهان خان‌لیلی حمله کرده و پرسنل مستقر در پاسگاه پس از مقاومت شدید در راه نیمه، عقب‌نشینی [کردند] که ازطریق ارتفاعات همجوار [عقب‌نشینی] نموده‌اند.»(2)
ج- ر سماجا سرتیپ فلاحی»
-(3)اما برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد لااقل عدهای از مدافعان پاسگاه‌ها، پیش از حمله‌ای که در ساعت 16 رخ داده، عقب‌نشینی کرده بودند. در یک گزارش از هنگ قصرشیرین به تهران و مقامات محلی چنین آمده است: «برابر گزارش پاسگاه مرزی قصرشیرین در ساعت 15:55 دقیقه امروز، تعدادی از نظامیان ارتش جمهوری اسلامی (به دلایل نامعلومی) ازسمت پاسگاه خان‌لیلی به‌سوی قصرشیرین در حرکت بودند که در حدود چهار کیلومتری شرق پاسگاه، اطراف رادیو و تلویزیون مورد اصابت گلوله توپ ارتش عراق قرار گرفته و درنتیجه 3 نفر از آنان شهید و 20 نفر مجروح شده‌اند.»(4)
و سرانجام، آخرین گزارش‌ها از مناطق نبرد حاکی است که پاسگاههای یگان خان‌لیلی در پایان امروز به شرح زیر سقوط کرده و به تصرف دشمن درآمدند: مرکز گروهان خان‌لیلی و پاسگاههای چقاحمام، خسروآباد، رضاآباد، حیدرآباد، امینه، زینل‌کش، تنگاب‌کهنه و تپه‌گل.(5)
تهاجم امروز عراق در منطقة قصرشیرین منحصر به سقوط خان‌لیلی یا به قول عراقی‌ها آزادسازی زین‌القوس نبود؛ در شمال و جنوب این جبهه نیز درگیری‌های شدیدی رخ داد که چه‌بسا برای کمک به پیروزی در خان‌لیلی بوده باشد. ازجمله:
1) سند شماره 34381 از شاجا به وزارت کشور، 16/6/1359، برابر اعلام شهربانی کرمانشاه مستند به گزارش شهربانی قصرشیرین
2) در ادامة گزارش ستاد مشترک دربارة نیروهایی که عقب‌نشینی کرده اند اضافه شده است: «در ساعت11:30روز 17/6/1359، خود را به یکی از توپخانه‌های ارتش جمهوری اسلامی معرفی و کلیة پاسگاههای گروهان خان‌لیلی به تصرف دشمن درآمده و تعداد 73 نفر از پرسنل پاسگاه‌ها خود را به یگان‌های عملیاتی معرفی و از بقیة پرسنل تاکنون اطلاعی در دست نیست. مراتب جهت آگاهی و اقدام لازم و هماهنگی با ژاجا اعلام می‌گردد.
3) سند شماره 43126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی9 به نزاجا، 18/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه
4) سند شماره 277186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف ژ)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 34388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359.
5) سند شماره 277134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 276932 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن3 - مرکز فرماندهی)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 277149 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن3 - مرکز فرماندهی)، 20/6/1359.
در شمال منطقة اصلی و در نوار مرزی شمال قصرشیرین، حدود ساعت 16، پاسگاه قلعه‌سفید(1)هدف آتشباری توپخانة عراق قرار گرفته و درنتیجه یک جوانمرد به شهادت رسید و یک استوار دوم که فرمانده پاسگاه بود و یک جوانمرد دیگر زخمی شدند.(2)در این درگیری، بالگردهای ارتش جمهوری اسلامی تلفاتی به نیروهای عراقی وارد آوردند.(3)
در همین ساعت، پاسگاه هدایت(4)تابع گروهان قصرشیرین، زیر آتش شدید پاسگاه محمدسالار عراق و یک پاسگاه دیگر عراقی - که در 5 کیلومتری این پاسگاه قرار دارد - قرار گرفت. این حمله با مقابلة آتشباری نیروهای خودی مواجه شد و پس از دو ساعت و نیم درگیری، در ساعت 18:30 دقیقه، آتش دشمن خاموش شد. این درگیری تلفات جانی نداشت و فقط خساراتی به ساختمان پاسگاه هدایت وارد آمد و جیپ فرمانده پاسگاه عراقی نیز منهدم شد.(5)
در جنوب منطقة خان‌لیلی نیز درگیری‌ها شدید بوده است؛ ازجمله در محدودة گروهان سومار و نفت‌شهر.
یک گزارش حاکی‌از دخالت بالگردهای عراقی است. طبق این گزارش، در ساعت 8:30 دقیقه صبح، 2 بالگرد کبری (جنگنده) عراقی در دو کیلومتری شرق پاسگاه سانواپا دیده شدند که با سرعت زیاد به‌سمت عراق رفتند.(6)
بنا به گزارش دیگری: «ارتش عراق با توپخانة سنگین پاسگاههای سانواپا، میان‌تنگ، سلمان‌کشته و نفت‌شهر را زیر آتش شدید خود قرار داده و تعداد زیادی تانک و پیاده‌نظام تا نزدیکی پاسگاه درویش‌کشته پیشروی کرده‌اند و هرلحظه امکان تصرف پاسگاه را دارند و توپخانه مستقر در نفت‌شهر توان پشتیبانی ندارد و گروهان مزبور، تقاضای اعزام واحد زرهی را نموده است.»(7)گزارش شهربانی نفت‌شهر نیز حاکی است که «به‌علت حملة مکرر ارتش عراق، نفت‌خانه دچار حریق شده و برق و آب شهر نیز قطع گردیده و اهالی، شهر را تخلیه نموده و 3 نفر از مأمورین شهربانی جراحات مختصری برداشته‌اند.»(8)
با فرارسیدن شب، خطر سقوط شهر قصرشیرین را نیز تهدید می‌کرد. این پیام به تهران و نیز به فرماندهی لشکر81 زرهی، نشانی از این تهدید است: برابر اعلام تلفنی سرگرد حریقی سرپرست هنگ قصرشیرین، «در ساعت 20:20 دقیقه روز جاری، وسیله عوامل عراقی با روشن‌کردن تعدادی نورافکن ازسمت ارتفاعات آق‌داغ و مقابل قصرشیرین، درحال پیشروی به‌سمت قصرشیرین می‌باشند.»(9)
1) قلعه سفید روستایی است واقع در شمال‌شرقی قصرشیرین کنار رودخانة قوره‌تو و مرز عراق که دارای پاسگاه مرزبانی و گمرک بوده است. (منبع: سازمان جغرافیایی کشور، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5 استان 5 کردستان، ص333.)
2) سند شماره 277198 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ت - ف - ژ)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 34388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
4) واقع در شمال‌غربی قصرشیرین کنار رودخانه قوره‌تو و مرز عراق (منبع: سازمان جغرافیایی کشور، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 5 استان 5 کردستان، ص474.)
5) سند شماره 277187 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف - ژ)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 283214 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 17/6/1359، برابر اعلام گروهان قصرشیرین مستند به گزارش پاسگاه هدایت.
6) سند شماره 277206 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن2 و رکن3)، 16/6/1359.
7) سند شماره 34388 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359؛ و - سند شماره 283217 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب (رکن3)، 17/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین.
8) سند شماره 34383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری (رکن3 - مرکز فرماندهی) به وزارت کشور، 16/6/1359، برابر اعلام شهربانی کرمانشاه مستند به گزارش شهربانی نفت‌شهر.
9) سند شماره 276743 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 16/6/1359.
نگرانی از حمله به قصرشیرین در گزارش ناحیة خوزستان به فرماندهی هنگ ایلام هم منعکس است. در این گزارش آمده است: باتوجهبه حملة هوایی عراق به شهر قصرشیرین، لازم است واحدهای تابعه آمادگی مقابله ازنظر پدافند عامل و غیرعامل را داشته باشند.(1)
1
ارتش عراق امروز علاوه‌بر تهاجم گسترده به محدودة مرزی قصرشیرین تا سومار که منجر به سقوط خان‌لیلی و پاسگاههای مربوط به آن شد، در منطقة مرزی ایلام (مهران و دهلران) نیز به تهاجم گسترده‌ای دست زد. عراق موفق به تصرف منطقة مورد ادعای خویش در ارتفاعات میمک نشد، اما به تهاجمات خود ادامه داد. گزارش تهاجم عراق در میمک چنین است:
با آغاز روشنایی صبحگاهی، عراقی‌ها از نقطة مقابل پاسگاههای نی‌خزر شروع به اجرای آتش پراکنده کرده و از ساعت 10 صبح این منطقه را با شدت تمام زیر آتش سنگین خود گرفتند.(2)
در ساعت 10 صبح، نیروهای عراقی تپه 343، هنگ ایلام و کلیة پاسگاههای مهران و نیروهای مستقر در مرز و خود شهر مهران را زیر آتش شدید قرار دادند(3)که موجب شهادت 3 غیرنظامی، مجروح‌شدن یک غیرنظامی دیگر در داخل شهر مهران و زخمی‌شدن 2 سرباز ارتش در پاسگاههای فرخ‌آباد و بهرام‌آباد شد.(4)ستاد مشترک ارتش از نیروی هوایی درخواست یک فروند هواپیمای جنگنده برای پشتیبانی هوایی و مقابله با دشمن کرده است.(5)
بنا به گزارش گروهان صالح‌آباد: «از ساعت 10 صبح، مجدداً پاسگاههای شوروشیرین و انجیره و هلاله و نی‌خزر با نیروهای عراقی شدیداً درگیر شدند. بهداری مهران نیز درخواست خون از گروه خونی "اُ مثبت" و "اُ منفی" نموده است.»(6)گزارش هنگ ایلام درمورد این درگیری حاکی است که در پاسگاههای انجیره و نی‌خزر به‌ترتیب یک جوانمرد و یک بسیجی مجروح شدند. 4 تانک عراقی نیز به‌شدت آسیب دیده و نیروهای عراقی در این مناطق مجبور به عقب‌نشینی شدند.(7)
در ساعت 15، شدت آتش دو طرف در منطقة پاسگاه نی‌خزر بالا گرفت و در این ساعت، شهرک مقابل پاسگاه مزبور که از سکنه خالی شده و محل آتش توپخانة کشور عراق بوده، به‌وسیلة نیروهای ژاندارمری خودی هدف قرار گرفته و درنتیجه انبار مهمات عراقی‌ها آتش گرفته و حملات توپخانة آنها نیز قطع گردید. این گزارش حاکی است که «درگیری در پاسگاههای نی‌خزر، انجیره، شوروشیرین و هلاله همچنان تا ساعت 21 امروز ادامه داشته است.»(8)
در ساعت 16، کلیة پاسگاههای مرزی و شهر مهران مجدداً با آتش سنگین توپخانه و موشک‌های عراقی بمباران شدند. بنا به این گزارش، در درگیری تپه 343، دو سرباز وظیفه و یک درجه‌دار ژاندارمری زخمی شدند.(9)
درنهایت، دربارة آخرین وضعیت امروز منطقة میمک این گزارش گروهان صالح‌آباد شایان توجه است که «در ساعت 21:50 دقیقه امروز، شدت آتش پرسنل عراقی روی پاسگاه انجیره فزونی یافته و یک نفر افسر و یک سرباز ارتش و چند نفر از بسیج ملی زخمی و شاید شهید
1) سند شماره 282983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرمانده هنگ ایلام، رونوشت به: مرزبان درجه 1 مهران و ناحیه ژاندارمری خوزستان جهت اقدام لازم.
2) سند شماره 277128 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه، رکن2، 17/6/1359، برابر اعلام تیپ 3 زرهی ابوذر مستند به اعلام لشکر81 زرهی.
3) سند شماره 283136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (ژاجا - دایره عملیات)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 282928 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب (رکن3)، 16/6/1359.
4) سند شماره 282945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (ژاجا - دایره عملیات)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 282928 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب (رکن3)، 16/6/1359.
5) سند شماره 282989 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) - مرکز فرماندهی به ف - 05 - رکن3، 16/6/1359، برابر اعلام سماجا مستند به گزارش استاندار ایلام.
6) سند شماره 283136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 282928 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب (رکن3)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 282927 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران (مرزبانی کشور)، 16/6/1359.
7) سند شماره 282978 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به کرمانشاه (ف - 05 - رکن3)، 16/6/1359؛ و - سند شماره 282979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن3 فرماندهی)، 16/6/1359.
8) سند شماره 283135 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه ژا کرمانشاه (رکن3 - فرماندهی)، 16/6/1359، مستند به گزارش گروهان صالح‌آباد؛ و - سند شماره 283134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب (رکن3)، 16/6/1359، مستند به گزارش هنگ ایلام برابر اعلام گروهان صالح‌آباد؛ و - سند شماره 34398 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به معاونت امور سیاسی و اجتماعی وزارت کشور، 18/6/1359، برابر گزارش هنگ ایلام مستند به اعلام گروهان صالح‌آباد.
9) سند شماره 283134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین. ؛ و - سند شماره 34389 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359.
شده باشند و تقاضای آمبولانس و پزشک و نان گردیده است که به‌وسیلة استانداری ایلام و بهداری محل، آمبولانس و پزشک اعزام و نان نیز فرستاده شد.»(1)
یادآوری می‌شود در جنوب این منطقه نیز تهاجم عراق وجود داشته، اما به‌شدت میمک نبوده است. طبق گزارش گروهان دهلران، تهاجم عراق با پشتیبانی آتش توپخانه در ساعت 14:30 شروع شد، ولی با مقاومت نیروهای خودی، قوای دشمن، در دو مرحله مغلوب و مجبور به عقب‌نشینی شدند. طبق این گزارش: «درنتیجه، 2 دستگاه خودرو مجهز به تیربار با خدمه مربوطه و یک دستگاه خودرو زردرنگ و یک دستگاه ساختمان سفید نظامی و یک پل و چندین چادر و انبار مهمات با مواضع جدید منهدم و خسارت‌های مالی و جانی به دشمن وارد آمد. این درگیری تا ساعت 24:50 دقیقه ادامه داشت و [تلفاتی] به قوای خودی وارد نشد فقط دراثر ترکش گلوله شیشه یک دستگاه گاز 66 خودی شکسته است و فعلاً تیراندازی [احتمالاًدر سند یک کلمه کم است که چاپ نشده] دشمن تجدید قوا نموده و هر آن قصد حمله را دارد.»(2)
1
نبردهای امروز میان قوای ایران و عراق در نواحی مرزی قصرشیرین و ایلام، در میان رسانه‌های غربی بازتاب داشت. ازجمله به گزارش خبرگزاری رویتر: «نیروهای ارتش ایران امروز برای درهم‌کوبیدن نیروهای عراقی که نواحی مرزی ایران را هدف آتشبارهای خود قرار داده بودند هواپیماهای نظامی ساخت امریکا از نوع فانتوم و هلیکوپترهای کبرا به کار بردند. با وخیم‌شدن بحران مرزی ایران و عراق، سرلشکر ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش [جمهوری] اسلامی ایران، گفت وی منتظر دستور آیت‌الله خمینی و یا آقای بنی‌صدر می‌باشد تا حملة وسیعی را علیه عراق آغاز کند.(3)به گزارش خبرگزاری پارس، در جریان نبرد هوایی امروز یک هلیکوپتر عراقی سرنگون شده و همة هواپیماهای ایرانی سالم به پایگاه‌های خود بازگشته‌اند. نبرد هوایی امروز هنگامی آغاز شد که آتشبارهای عراقی پاسگاههای مرزی ایران را زیر آتش گرفتند و هواپیماهای عراقی بر فراز شهرهای قصرشیرین و نصرآباد به پرواز درآمدند. سرلشکر فلاحی گفت در جریان نبردهای امروز به نیروهای عراق خسارات سنگینی وارد آمده است، ولی دربارة جزئیات آن توضیحی نداد. رادیو دولتی ایران گفت تعداد تلفات نظامی ایران اعلام نشده، ولی 5 نفر از افراد غیرنظامی به قتل رسیدند. سرلشکر فلاحی گفت: نیروهای عراقی امروز شهر مهران را در منطقة ایلام هدف آتشبار قرار دادند و نیروهای ایرانی شهرهای خانقین و زرباطیه را در خاک عراق متقابلاً زیر آتش گرفتند. به گفتة مقامات ارتش ایران، در جریان درگیری‌های امروز 5 تانک و یک آتشبار عراقی و تعدادی از تأسیسات نظامی آن کشور منهدم گردیده است.» به عقیدة رویتر: «حوادث امروز شدیدترین درگیری نیروهای ایران و عراق در ظرف چهار ماهة اخیر بوده است.»(4)
1) سند شماره 283132 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (ژاجا - رکن سوم)، 16/6/1359، بنا به گزارش گروهان صالح‌آباد مستند به گزارش پاسگاه انجیره. ؛ و - سند شماره 34389 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359.
2) سند شماره 282991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (ت - ف - ژاجا - رکن)3، 18/6/1359، برابر گزارش گروهان دهلران، 17/6/1359.
3) چنین جمله‌ای که رادیو اسرائیل به نقل از خبرگزاری رویتر، از سرلشکر ولی‌الله فلاحی آورده است در اسناد و منابع نظامی و رسانه‌های داخلی یافت نشد.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره174، 18/6/1359، صص3 و 4، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت 19، مورخ 17/6/1359، به نقل از خبرگزاری رویتر.
1
درحالیکه ظرف چند روز گذشته، به‌خصوص امروز نبردهای شدیدی میان قوای زمینی و هوایی ایران و عراق در مرزهای قصرشیرین و ایلام در جریان بوده است، در مرزهای همجوار خوزستان، عراقی‌ها با شدت هرچه تمام‌تر مشغول ساخت و تقویت استحکامات، سنگرها و کانال‌ها و افزایش نیروها و تجهیزات خود هستند. تحرکات عراق در یک مورد موجب درگیری مختصری میان گشتی‌های دو طرف در منطقة هورالعظیم شد که خسارتی همراه نداشت.(1)همچنین امروز، «تعرض هوایی عراق توسط یک فروند هواپیمای جنگنده به حریم فضایی خرمشهر و نیز تعرض زمینی جهت شناسایی و تیراندازی به‌سوی پاسگاه خسروآباد آبادان گزارش شده است.»(2)
گزارش‌های زیر از تجهیز و تقویت نیروهای عراقی در جنبه‌های مختلف مهندسی، زرهی، انسانی و... حکایت می‌کند.
گزارش پاسگاه کوشک حاکی‌از استقرار 2 دستگاه تانک، 4 دستگاه خودرو مجهز به سلاح سنگین و یک دستگاه لودر در ساعت 15:30 و 4 دستگاه لودر دیگر در ساعت 19 در سه کیلومتری شرق این پاسگاه داخل خاک عراق است.(3)
دراینحال، برابر گزارش گردان 151 دژ، دربارة تحرکات امروز عراق در مناطق مرزی خرمشهر و آبادان: «در مقابل دژ3 در خط و درحدود دو کیلومتری شمال پاسگاه ژاندارمری شلمچه، فعالیت نیروهای مهندسی عراقی در آن‌سوی سیم‌خاردار و ایاب‌وذهاب خودروهای این کشور ازقبیل وسایل مهندسی به‌شدت افزایش یافته و از قرائن و شواهد به نظر می‌رسد که اکیپ نقشه‌برداری مشغول تهیه نقشة جهت احداث تأسیسات و مواضع جدید دفاعی می‌باشند.»(4)
به گزارش فرمانداری خرمشهر: «در ساعت 16 امروز، در حین گشت در نوار مرز مشاهده گردید تعداد 16 دستگاه ماشین‌آلات سنگین راه‌سازی شامل لودر، گریدر، بلدوزر و غلطک که توسط پرسنل نظامی عراقی به‌شدت محافظت می‌گردیدند در شش کیلومتری ضلع شمال‌غربی شلمچه در فاصله 80 الی 100 متری سیم‌خاردار کشور مقابل مشغول احداث کانال و جاده‌سازی و [ایجاد] مکان برای تانک و نفربرها می‌باشند.»(5)
گروهان خرمشهر نیز گزارش داد: «برابر گزارش پاسگاه مؤمنی در ساعت 22:30 دقیقه امروز، ازطرف پاسگاه خین، نفربرهای عراق که تعداد آنها مشخص نیست، ازطرف مغرب به‌سمت مشرق در حرکت بودند. گزارش پاسگاه شلمچه نیز حاکی است در ساعت 23 امروز، مأمورین کمین، صدای وسایل و خودروها را که در پاسگاه مقابل [مشغول کار] می‌باشند شنیده‌اند.»(6)
در گزارش منطقة سوم دریایی خرمشهر آمده است: «تانک‌هایی درحال موضع‌گیری برای ضربه‌زدن به شهرهای آبادان در نوار مرزی می‌باشند و همچنین روبه‌روی پاسگاه کوشک، تعدادی چادر عراقی و در پشت چادرها قوای سنگینی موضع‌گیری نموده است.»(7)
گزارش هنگ ژاندارمری آبادان از تحرکات مهندسی نظامی در آن‌سوی مرز آبی و در دهانة
1) سند شماره 347604 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به ف - ژاجا (رکن3)، 16/6/1359، بنا به گزارش هنگ سوسنگرد به استناد گزارش گروهان هوزگان؛ و - سند شماره 409314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، ص3، 18/6/1359، به نقل از هنگ سوسنگرد، 16/6/1359.
2) دفتر حقوقی وزارت امور خارجه، تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، وزارت امور خارجه، بهمن 1361، تهران، ص171.
3) سند شماره 409314 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 18/6/1359، ص2، به نقل از هنگ سوسنگرد مستند به گزارش گروهان هوزگان به استناد گزارش پاسگاه کوشک، 16/6/1359.
4) سند شماره364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 16/6/1359، برابر گزارش گردان 151 دژ.
5) سند شماره 347595 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندار خرمشهر به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری)، 16/6/1359.
6) سند شماره 366 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 17/6/1359، ص1، برابر گزارش گروهان ژاندارمری خرمشهر مستند به گزارش پاسگاه مؤمنی، 16/6/1359.
7) سند شماره 347625 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه سوم دریایی خرمشهر (عملیات و اطلاعات) به فرماندهی نداجا (مدیریت اطلاعات)، 16/6/1359.
اروندرود خبر می‌دهد: «مهندسی دفاع ساحلی کشور هدف مبادرت به ایجاد سنگرهای توپخانة ساحلی نموده [است.] این سنگرها در مرز ایران و عراق در نزدیکی مرداب العمیه و خوری مردابی، که [در خاک عراق و در مجاورت ایران و] روبه‌روی الفاو است، می‌باشد. خور یادشده از مغرب به دهانة فاو، دهانة اروندرود و ازطرف مشرق به کشور کویت هم‌مرز است. لازم به یادآوری است این سنگرها جهت استفاده‌های آینده تهیه گردیده است.»(1)
گزارش امروز نیروی زمینی ارتش حاکی است: «اخیراً ارتش عراق با جابه‌جایی وسایل و تجهیزات و آذوقه بین شهرهای مختلف آن کشور به مناطق مرزی، نسبت به تقویت هرچه بیشتر پاسگاههای خود در طول نوار مرزی بین دو کشور ایران و عراق ازنظر پرسنل و تجهیزات مبادرت نموده است. ضمناً با استحکامات و مواضع بتونی، پناهگاه‌های پیشرفتهای برای پرسنل و تجهیزات ایجاد کرده است. علاوه‌بر موارد فوق، کلیة یگان‌های رزمی در طول نوار مرزی کمافی‌السابق در وضعیت آمادگی رزمی از نوع (ج) به سر می‌برند.»(2)
1
گزارش منابع اطلاعاتی خودی حاکی‌از اقدامات احتیاطی عراق به‌منظور نفوذ‌ها و خرابکاری‌های مخالفان رژیم بعث می‌باشد که آن را به ایران نسبت می‌دهد ازجمله:
یک گزارش حاکی است: «تیپ2 گارد مرزی مستقر در بصره به واحدهای تابعه دستور داده است که در موقع گزارش اتفاقات مرزی و درگیری‌ها با دشمن، دقت لازم را درمورد نکاتی چون نوع انفجار، تلفات وارده و نوع اسلحه‌ای که دشمن به‌کار می‌برد، داشته باشند.»(3)
طبق گزارش دیگر، مقامات دولت عراق مدعی‌اند که «گروهی از کارشناسان نفتی ایران در منطقه طبعدان واقع در حوزة استحفاظی پایگاه شرهانی در یک کیلومتری مرز عراق اقدام به حفر چاه‌های نفتی نموده که حفاظت گروه مذکور به‌عهدة تعداد زیادی از چریک‌های فلسطینی و پاسدار می‌باشد.» مقامات مذکور طی بخشنامه‌هایی به یگان‌های مرزی متذکر شدند که احتمالاً دولت ایران در پوشش اکتشاف نفت، قصد حمله و خرابکاری علیه نیروهای عراقی را دارد و به همین دلیل دستور آمادگی کامل و تدابیر امنیتی شدید را صادر کرده‌اند.(4)
در گزارش دیگری نیز آمده است: «در روبه‌روی پادگان آموزشی خسروآباد، در قرارگاه شرطه (ژاندارمری) الدویب انفجاری ایجاد گردید که منجر به ویرانی دیوار عقب قرارگاه شده است.» در این خبر اضافه شده که «بمب مذکور توسط عدهای ناشناس کار گذاشته شده بوده و مقامات امنیتی تمام پرسنل شرطه و گشتی‌های شب وقوع حادثه را بازداشت نموده است.»(5)
دراینحال، برخی اخبار متفاوت با سیطرة شدید دولت بعث بر ارتش عراق که بعضاً موثق هم خوانده می‌شود ازطریق منابع سپاه واصل می‌شود. نمونه‌ای از این‌گونه اخبار که در ساعت 23:30 شب گذشته، از سپاه غرب واصل و از مرکز فرماندهی سپاه برای رکن سوم ستاد مشترک ارتش ارسال شده چنین است:
1) سند شماره 427 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گارد ساحلی ژاندارمری (رکن3) به فرماندهی گردان گارد ساحلی خسروآباد، 25/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان، 16/6/1359.
2) . سند شماره 347593 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به گیرندگان، برابر اعلام نزاجا، 16/6/1359؛ و - سند شماره 423418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن)2 به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری)، برابر اعلام نزاجا، 16/6/1359.
3) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 2، ص1، به نقل از ستاد لشکر92 زرهی (رکن)2، 16/6/1359، برابر اعلام نزاجا.
4) سند شماره 356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م - 132) به نزاجا، 16/6/1359.
5) سند شماره 347673 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان، 21/6/1359، شماره سریال:1، ص1، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن)2، 16/6/1359.
«خبر واصله از غرب حاکی است که نیروهای ارتش عراق در بغداد شورش کرده و از پادگان فرار کرده‌اند و طبق اطلاع موثق، درحالحاضر در بغداد درگیری مسلحانه بین مردم و نیروهای شورشی ارتش با گارد ارتش عراق ادامه دارد.»(1)
1
بخش عمدة عملیات پاکسازی امروز مربوط به محور تکاب، شاهین‌دژ، بوکان، سردشت، بانه است. «گزارش ژاندارمری حاکی است که در محور شاهین‌دژ به‌طرف تکاب، نیروهای سپاه پاسداران تا قریه ساروجه پیشروی کرده و در آنجا مستقر شده‌اند.» بنا به همین گزارش: «ازطریق ضدانقلابیون به‌وسیلة خودروهای مینی‌بوس و لندرور و سیمرغ به مهاجمان کمک و مهمات رسانده می‌شود و سپاه پاسداران اعلام نموده که جهت سرکوبی مهاجمان درخواست یک فروند هلیکوپتر کبری نموده است.»(2)
در همین خصوص، گزارش ژاندارمری میاندوآب نیز حاکی است: «امروز افراد سپاه در قریه ساروجه تازه شاهین‌دژ با افراد حزب دمکرات درگیر شده‌اند و ازطریق ژاندارمری نیروی کمکی اعزام و تقاضای اعزام هلیکوپتر گردیده است.»(3)
درمورد پیشروی در دو محور شاهین‌دژ - تکاب و شاهین‌دژ - بوکان، گزارش امروز فرمانده سپاه تبریز حاکی است: «برادران شاهین‌دژ در دو جهت به‌سمت تکاب و بوکان پیشروی کرده‌اند و مواضعی از دشمن را به‌منظور دفاع بهتر از شهر فتح کرده‌اند و مستقر شده‌اند و روحیة برادران عالی و ضدانقلاب درحال فرار می‌باشد. برای پیشروی وسیع‌تر و فتح مواضع برتر دشمن [و] سد و پل قیزگورپی، احتیاج به پشتیبانی سریع و تجهیزات و مهمات می‌باشد. ...»(4)
دراینحال، استاندار آذربایجان‌غربی در آخرین ساعات امروز، درمورد درگیری‌های این دو محور گفت: «سه روز است در منطقة شاهین‌دژ درگیری قوای نظامی و انتظامی منطقه با افراد مسلح ادامه دارد که 3 نفر از افراد کمیته و یک نفر از پیشمرگان مسلمان کرد در درگیری‌های دیرور زخمی شده‌اند و به مهاجمان تلفاتی وارد شده است.»(5)اما پیام عملیات سپاه تبریز نشان می‌دهد که وضعیت نیرو در منطقة تکاب چندان رضایت‌بخش نیست: «نیروهای اعزامی از تبریز به تکاب در تاریخ 16/6/59 به تبریز بازگشتند و الآن منطقه تقریباً خالی می‌باشد؛ فقط تعدادی از نیروهای خرم‌آباد و گرگان در آنجا هستند و مسئول عملیات هم سلب مسئولیت کرده است. منطقه بسیار حساس و احتیاج ضروری به یک فرمانده عملیاتی و همچنین نیرو است.»(6)
از سوی دیگر، ستاد عملیات مشترک غرب کشور در ساعت 18:30 دقیقه امروز، دربارة درگیری‌های غرب کشور بیانیه‌ای صادر کرد که در بخشی از آن آمده است: «با تأییدات خداوند ستون اعزامی به سردشت همچنان درحال پیشروی و منهدم‌کردن پایگاه‌های ضدانقلاب است. واحدهای ما نیز در مرزها درحال سرکوب‌کردن شدید دشمن متجاوز عراق
1) سند شماره79134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مرکز فرماندهی به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 15/6/1359.
2) سند شماره 11679 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص289، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه، 16/6/1359.
3) سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص189، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359، ص2.
4) سند شماره 79126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص107، از فرمانده سپاه تبریز به فرمانده سپاه مرکز، 16/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 16/6/1359، ص3، خبرنگار کیهان از ارومیه.
6) سند شماره 79096 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص108، از طرح و برنامه عملیات سپاه تبریز به طرح و برنامه عملیات سپاه مرکز، 16/6/1359.
می‌باشد. ... اکنون که این امر بر ما مشهود است، فشار دشمن از داخل و خارج در این منطقه نه ضامن برای آزادی و استقلال خلق‌های کرد است و نه برای کنترل امنیت منطقه؛ چگونه می‌توانند ضامن آزادی خلق‌های کرد باشند درحالیکه مأموریت این عمل را بختیار و پالیزبان و اشرف و اویسی با همکاری دقیق عراق به عهده گرفته‌اند. چگونه می‌توانند ضامن استقلال خلق کرد باشند درحالیکه هم‌زمان با تجاوزات مرزی عراق به خاک ایران، احزاب چپ و راست منطقه فعالیت‌های مسلحانة خود را علیه جمهوری اسلامی گسترش می‌دهند، چگونه می‌توانند حافظ منافع کرد باشند؟ این گروه‌های پوسیده فدایی و کومه‌له و دمکرات درحالیکه سرانشان بودجة تسلیحاتی خود را مستقیماً از سیا و موساد دریافت می‌نمایند. مگر همین مزدوران وابسته نبودند که وقتی از مردم کرد در بعضی نقاط دربارة جنگ با رژیم جمهوری اسلامی نظرخواهی کردند، با مخالفت شدید همین مردمی که اکنون با زور سرنیزه به اختناق کشانیده‌اند روبه‌رو می‌شوند. برادر مسلمان و غیور کرد، فریب این ناپاکان دون‌صفت را که هرروز به شکر خدا درحال فرار می‌باشند نخورید، شما مرزدار اسلام باشید. اینان را خود بگیریدشان و تحویل جمهوری اسلامی دهید تا خدا از شما راضی شود. ...»(1)
1
امروز علاوه‌بر مسائل مربوط به پاکسازی محور تکاب تا سردشت، در برخی مناطق کردنشین در هر سه استان کرمانشاه، کردستان و آذربایجان‌غربی نیز درگیری‌ها و تحرکات ایذایی وجود داشته است. ازجمله:
در استان کرمانشاه شهربانی پاوه گزارش داده است که «ساعت 18:50 دقیقه امروز، در اطراف کوه‌های پاوه در حدود 10 خمپاره متوالی به‌وسیله افراد مهاجم به اطراف شهر پرتاب گردید.»(2)
در استان کردستان، قرار است ظرف یک ماه آینده، ایستگاه مخابراتی هارتوزان واقع در 60 کیلومتری کرمانشاه - سنندج، که چندی پیش به‌دست عوامل مهاجم غیرقانونی تخریب شده است، به‌سرعت تعمیر و راه‌اندازی شود چون در غیر این صورت ارتباط مخابراتی ایران با خارج از کشور قطع خواهد شد؛ به همین دلیل، ستاد مرکزی سپاه پاسداران از ستاد مشترک ارتش درخواست کرده است به نیروی زمینی ارتش مستقر در منطقه دستور داده شود تا محافظت و امنیت منطقة موردنظر را تأمین کند.(3)
در آذربایجان‌غربی بنا بر گزارش واصله در ساعت 1 بامداد امروز، در تپه ناصری این منطقه، درگیری شدیدی بین افراد کمیتة نقده و مهاجمان ضدانقلاب رخ داده است و درنتیجه 3 نفر از افراد کمیته به اسامی بنی‌قاسمی، حسن محمدی و حسن یوسفی شهید و 2 نفر دیگر مجروح شده‌اند.(4)در این درگیری همچنین یک تن از افراد کمیتة نقده به نام اکبر بزرگ به گروگان مهاجمان درآمد.(5)اهالی این شهرستان به‌علت درگیری که امروز در این منطقه رخ داد در مسجد
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه 16/6/1359.
2) سند شماره 357 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص227، از شاجا به وزارت کشور، 16/6/1359، برابر اعلام شهربانی پاوه.
3) سند شماره 358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 16/6/1359.
4) سند شماره 79117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص194، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات)، 16/6/1359، برابر اعلام شاجا؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص105، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه، در مصاحبه با استاندار آذربایجان‌غربی؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه، به نقل از استاندار آذربایجان‌غربی.
صاحب‌الزمان تجمع کردند و خواستار تعطیلی مغازه‌ها و بازار از امروز به‌مدت سه روز شدند.(1)
در آذربایجان‌غربی همچنین تحرکات گروه‌های مسلح سیاسی مخالف نظام، زیر نظر است، ازجمله برابر گزارش منابع اطلاعاتی خودی: «قرارگاه‌های حزب دمکرات در منطقه ارومیه عبارت‌اند از: روستاهای گیسیان، دستاره، ده بانی، گلی‌بانی، دزج، و دهنوی. ضمناً سرپرست حزب دمکرات منطقة مزبور سروان خلبان حاتم ملارسول می‌باشد که گفته می‌شود از افسران [عراقیِ] هواپیمایی [عراق] است.»(2)یک خبر مشابه دیگر در همین مورد، حاکی است که «سروان حاتمی [حاتم ملارسول] (خلبان عراقی) در ده دِزج ارومیه سکونت دارد و یک قرارگاه در منطقه ذکرشده تشکیل داده و در منطقه فوق‌الذکر جست‌وجو می‌نماید.»(3)
1
درمورد اوضاع ناآرام و پیچیدة مهاباد و شهرها و روستاهای اطراف آن که نه کاملاً ذیل حاکمیت نظام قرار دارد و نه به‌اصطلاح "آزادشده" محسوب می‌شود، گزارش خبرنگاران اعزامی کیهان به ارومیه و مهاباد حاوی اطلاعاتی است که در ترسیم آخرین وضعیت شهر مفید است. کیهان امروز چنین نوشت:
«براساس گزارش خبرنگاران اعزامی کیهان به مهاباد، این شهر در حالت متشنج به سر می‌برد و حالت قبل از جنگ را به خود گرفته است و هر آن بیم آن می‌رود که درگیری شدیدی نظیر آنچه که در شهر سنندج به‌وقوع پیوست، روی دهد. گروه‌های زیادی از مردم شهر را ترک کرده و به روستاها و شهرهای اطراف کوچ کرده و خانواده‌هایی که در مسیر سنگربندی سپاه پاسداران مستقر در خانة جوانان و پیشمرگان حزب دمکرات هستند، خانه‌های خود را تخلیه کرده‌اند. حزب دمکرات در رادیو خود که در کوه‌های اطراف نصب شده و شهر مهاباد را زیر پوشش رادیویی خود قرار داده، اعلام کرده است که در شهر نخواهد جنگید، ولی مسئولان سپاه پاسداران عنوان کرده‌اند که سه روز پیش، تانکی که برای تعویض با ستون ارتشی عازم ارتفاعات اطراف شهر بود با خمپاره مورد حمله قرار گرفت و درگیری شدیدی بین نیروهای انتظامی و پیشمرگان حزب دمکرات روی داد که درنتیجة اصابت گلولة خمپاره به داخل شهر، 8 تن کشته و بیش از 31 نفر زخمی شدند.
براساس گزارش خبرنگاران اعزامی کیهان که با چند تن از اهالی شهر گفت‌وگو به عمل آورده‌اند، حزب دمکرات انسجام و پایگاه خود را در میان مردم شهر از دست داده است و ارگان‌های حزبی به شکل خودمختار عمل می‌کنند و روز به روز بر تعداد مخالفان سیاسی - مذهبی حزب دمکرات اضافه می‌شود تا جایی که برای خاموش‌کردن مخالفان خود، درحالیکه شعار دمکراسی می‌دهند، 20 تن از مخالفان سیاسی را بازداشت و زندانی کرده‌اند و به گروه‌های سیاسی که از انقلاب ایران دفاع می‌کنند اجازة فعالیت نمی‌دهند.
1) سند شماره 907 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص135، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا - رکن2، 3/7/1359.
2) سند شماره 79097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص195، از اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی آذربایجان - ارومیه به مرکز اطلاعات سپاه، 16/6/1359.
3) سند شماره 43155 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص200، از سپاه - مرکز فرماندهی به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 18/6/1359.
براساس همین گزارش، کلیة مسئولان و من‌جمله عبدالرحمن قاسملو، دبیرکل این حزب، شهر را ترک کرده و فقط گروهی از پیشمرگان در شهر باقی مانده‌اند. بهطورکلی می‌توان گفت که شهر در آرامش قبل از جنگ به سر می‌برد و در انتظار حادثة ناگواری است. براساس شایعات موجود در داخل شهر، ارتش و سپاه پاسداران و ژاندارمری به‌زودی به داخل شهر خواهند آمد، زیرا مهلت خارج‌شدن گروه‌های مسلح از داخل شهر فرارسیده است، ولی هنوز افراد مسلح وابسته به گروه‌ها و احزاب در داخل شهر رفت‌وآمد می‌کنند. ...
خبرنگاران اعزامی کیهان همچنین در گزارش خود اضافه می‌کنند تمامی ادارات شهر مهاباد به‌علت عدم پرداخت حقوق به‌حالت تعطیل درآمده است و مدارس شهر امتحانات شهریورماه را به تعویق انداخته‌اند. فرماندار استعفا کرده است و امور شهر را بجز شهردار و معاون فرماندار که دارای پست اداری می‌باشند، یک شورای شهر اداره می‌کند. این شورا نیز به‌علت کشمکش سیاسی در درون شهر قدرت ندارد. ...
خبرنگاران اعزامی کیهان می‌نویسند: به‌علت سنگربندی در حوالی سپاه پاسداران و عدم امنیت و کنترل این منطقه، رفت‌وآمد به سپاه [مهاباد] غیرممکن است و لذا نتوانستیم با مسئولان سپاه پاسداران مستقر در مهاباد گفت‌وگو کنیم و دراینزمینه با فرمانده سپاه پاسداران ارومیه به گفت‌وگو نشستیم. حمید صداقت‌پیشه، فرمانده سپاه پاسداران ارومیه، درمورد وضعیت کردستان و نقش ضدانقلاب در منطقه توضیحاتی داد و گفت: طبق توافق‌هایی که سال گذشته صورت گرفت، تصمیم گرفته شد که عملیات پاکسازی توسط ژاندارمری انجام گیرد و سپاه نیز از مواضع خود دفاع کند و به همین منظور، ما از سال گذشته تاکنون، در پادگان مهاباد و اطراف آن مستقر هستیم. وی همچنین گفت: برطبق همین توافق، قرار بود که هیچ نیرویی مسلحانه در شهر رفت‌وآمد نکند، ولی متأسفانه این قرار رعایت نشد و گروه‌ها مسلحانه در شهر رفت‌وآمد کردند و ما مجبوریم قاطعانه منطقه را پاکسازی و مرزهای کشور را حفظ کنیم. ...
فرمانده سپاه پاسداران [ارومیه] اضافه کرد: نارضایتی مردم از حزب دمکرات هرروز بیشتر شده و گروه‌های بیشتری از مردم انزجار خود را از این حزب اعلام می‌کنند و به‌تازگی یک گروه مذهبی اهل تسنن نیز در مهاباد تشکیل شده است. وی افزود: ما حتی اطلاع یافتیم که شیخ عزالدین حسینی قصد آمدن به مهاباد را داشته است، ولی مردم مخالفت کرده و مانع ورود وی به شهر شده‌اند تا وضعیتی شبیه به سنندج پیش نیاید. نامبرده اضافه کرد: ما به‌زودی در پاسگاههای مرزی مستقر می‌شویم و مانع فعالیت ضدانقلاب خواهیم شد.»(1)
از سوی دیگر، درپی شایعاتی که درمورد ارتباط استانداری آذربایجان‌غربی با خوانین و فئودال‌های منطقه ازجمله منطقة منگور(2)رواج یافته است، امروز استاندار آذربایجان‌غربی
اطلاعیه‌ای خطاب به اهالی این استان منتشر کرد که در بخشی از آن آمده است: «گویا حزب دمکرات در منطقه چنین شایعه نموده است که چکی به مبلغ 5 میلیون تومان ازطریق این استانداری برای مالکین و خوانین منطقة منگور ارسال گردیده تا ضمن تطمیع، آنها را برعلیه حزب دمکرات بشوراند. لذا بدین‌وسیله به اطلاع می‌رساند که دولت جمهوری اسلامی به پیروی از خط سازش‌ناپذیر امام خمینی حامی منافع و بیت‌المال مسلمین بوده و به‌منظور داشتن معیارهای مکتبی و اسلامی به‌هیچ‌وجه من‌الوجوه دیناری از آن را در اختیار خوانین و مالکین و اشرار و ضدانقلابیون قرار نخواهد داد. لذا ضمن تکذیب شایعه فوق که هدفی جز تضعیف دولت جمهوری اسلامی ایران در منطقه ندارد، اشعار می‌دارد که ارتش و سپاه پاسداران و ژاندارمری... به‌خوبی توان آن را دارند که احزاب غیرقانونی و دارودستة هم‌سنگر آنها را درهم کوبیده و طومار حیات سیاسی و نظامی آنها را درهم پیچند. ...»(1)
1
حزب دمکرات کردستان، ازنظر خط مشی تنوع بسیاری دارد و برای دستیابی به اهداف خود با جریان‌های متفاوت و حتی متضاد، به همکاری و اتحاد عمل می‌پردازد. دامنۀ این تنوع، جریان‌های الحادی کمونیستی تا برخی مذهبی‌های اهل تسنن و حتی جریان‌های ضدانقلابی و سلطنت‌طلب را در بر می‌گیرد، ازجمله:
به گزارش امروز کیهان، یکی از مسئولان سابق حزب دمکرات که خود را از پیروان کنگرة چهارم معرفی می‌کرد در گفت‌وگویی با خبرنگاران اعزامی کیهان چنین گفته است: اویسی، پالیزبان و بختیار با همیاری و کمک تسلیحاتی کشور عراق، ضدانقلابیون را در مناطق اطراف پاوه، نوسود، مریوان، گوره‌شیر، بیوران، پل قطور و شکاک تجهیز کرده، به فعل‌وانفعالات نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران مشغول هستند. وی افزود: متأسفانه گروه‌هایی به نام کرد عامل حزب بعث عراق هستند که از آن جمله می‌توان گروه شیخ محمد کربچند و شیخ جلال حسینی را نام برد که با گروه‌های ضدانقلابی نظیر ارتش آزادیبخش، که از افسران ضدانقلابی تشکیل شده و نقش آن در کودتای اخیر مشاهده شد، همکاری می‌کنند و ازطریق کمک مستقیم عراق درزمینة تسلیحات، حمایت کامل می‌شوند. فرد مذکور درمورد سلاح‌هایی که عراق به‌تازگی در اختیار ضدانقلابیون قرار داده است گفت: سلاح‌هایی نظیر آر.پی.جی7، 9 و 11 و مسلسل "ج - شی" عراقی و توپ و خمپاره‌انداز و مواد غذایی و پوشاک از چهار راه نفوذی سردشت، پیرانشهر و نوسود و بیوران در اختیار گروه‌های ضدانقلابی قرار می‌گیرد. وی درمورد اینکه چگونه می‌توان باوجود این عناصر در منطقه آرامش و صلح را به منطقه بازگرداند، گفت: دولت با قبول ابتدایی‌ترین خواسته‌های مردم می‌تواند نیروهای اصیل خلق کرد را با خود همراه سازد و دوش‌به‌دوش یکدیگر مناطق را از وجود این عناصر وابسته به بعث و امریکا پاکسازی کند.(2)
این‌گونه دعاوی منحصر به پیروان کنگره چهارم نیست. صداقت‌پیشه فرمانده سپاه ارومیه نیز درمورد وجود ضدانقلابیون در مرزهای ایران و عراق چنین می‌گوید: طبق اخبار رسیده، اویسی و پالیزبان در داخل خاک عراق ارتشی را سازمان می‌دهند که عناصر آن از ساواکی‌ها و سرمایه‌داران فراری است و ازطرف بختیار نیز حمایت می‌شوند. این ارتش قرار است در مرزهای غرب کشور مستقر و در کردستان دولت آزاد اعلام کند.(1)
ارتباط عوامل حزب دمکرات کردستان با برخی جریان‌های مذهبی سنی نیز چشمگیر است و اتفاقاً دراین‌مورد تحرکات حزب دمکرات کردستان، تنها به مناطق کردنشین منحصر و محدود نمی‌شود، بلکه در مناطق سنی‌نشین شمال ایران نیز فعالیت‌هایی از این گروه سیاسی مسلح مشاهده شده است. گزارش منابع اطلاعاتی سپاه پاسداران دراین‌باره حاکی است: «در طوالش؛ بخش‌های ماسال، شاندرسی، رضوانشهر، بالاخص در کوه‌های طالش، طلاب چریک را حزب دمکرات پرورش می‌دهد. این تحرکات در منطقة سنی‌نشین زیاد است و رهبری آن را شخصی به نام خسرواُف یگانی و پسرانش که با حزب دمکرات در رابطه هستند و زمان انقلاب رهبر چماق‌به‌دستان بوده، بر عهده دارند. ...»(2)
1
درحالیکه شهر کرمانشاه حالتی فوق‌العاده به خود گرفته است و مردم مترصد شنیدن اخبار درگیری‌های مرزی بوده و با اعلام مکرر استمداد از صدای جمهوری اسلامی ایران مرکز کرمانشاه، عدهای نیز برای اعزام به مناطق مرزی، به مراکز نظامی و انتظامی مراجعه می‌کنند،(3)امروز در شهر کرمانشاه، هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که به‌طرف‌داری از این سازمان دست به تظاهرات زده بودند، با مردم درگیر شدند و درنتیجه، شهر به تشنج کشیده شد.
گزارش شهربانی کرمانشاه دراین‌مورد حاکی است: «ساعت 19 امروز، بین دختران [هوادار] سازمان مجاهدین خلق ایران [منافقین] که درحال نصب تعدادی پلاکارد و عکس به دیوارهای شهر بودند، با عدهای که به آنها اعتراض نمودند مشاجرة لفظی به وجود آمد، که کلانتری محل از درگیری جلوگیری می‌نماید. ...»(4)
خبرگزاری پارس نیز دراین‌باره گزارش داد: «بعدازظهر امروز، گروهی درحدود 300 تا 400 تن از هواداران مجاهدین خلق [منافقین] در مسیر خیابان افشار طوس کرمانشاه هم‌زمان با گروهی دیگر از هواداران این سازمان در میدان وزیری درحالیکه عکس‌هایی از آیت‌الله طالقانی و مسعود رجوی در دست داشتند و شعارهایی به‌طرف‌داری سازمان مجاهدین خلق می‌دادند، در چهارراه افشار طوس با گروه‌های دیگر مردم درگیر شدند. در جریان این درگیری 2 نفر مجروح شدند که معلوم نیست از کدام طرف بودند.»
در گزارش خبرگزاری پارس همچنین آمده است: «در ساعت 19 امروز، دفتر نشریة امت
1) همان.
2) سند شماره 43035 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص290، 16/6/1359؛ و - همان، 17/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
4) سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص189، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359، به نقل از شهربانی کرمانشاه، 16/6/1359.
وابسته به جنبش مسلمانان مبارز در خیابان چهل‌متری مطهری کرمانشاه، به آتش کشیده شد. به‌دنبال این واقعه، دفتر نشریه امت طی نامهای به خبرگزاری پارس مرکز کرمانشاه، حمله به دفتر مذکور را به گروه‌های حزب‌اللهی نسبت داد. ...»(1)
1
امروز آیت‌الله سیدعبدالحسین دستغیب، نماینده امام در استان فارس و امام‌جمعه شیراز، پس از دیدار با امام خمینی در محل جماران، در یک مصاحبة مطبوعاتی شرکت کرد و دربارة موضوعات مختلف ازجمله: اولیای امر و مسئولان، لزوم تصویب هرچه زودتر اعضای کابینه، دادگاه انقلاب اسلامی فارس و برخی مسائل امنیتی و اختلاف‌برانگیز در استان فارس سخن گفت.
به نوشتة روزنامة جمهوری اسلامی، وی سخن خود را درمورد کابینة آقای رجایی چنین آغاز کرد: «... حکومت اسلامی که قانون اساسی آن تصویب شد، مقرر گردید که تمام موازین زیر نظر نایب امام و ولی امر باشد. یکی از موازین این است که در هر مشاجره‌ای که بین مقامات رخ می‌دهد اولاً باید تفاهم حاصل شود و اگر تفاهم حاصل نشد لازم است که رجوع شود به امام امت. و هرچه که امام امت فرمود بدون چون‌وچرا اطاعت کنند. چون در اوامرش نظری جز نظر خدا و مصلحت عامه نیست. درمورد آقای بنی‌صدر، رئیس‌جمهور که فرمانده کل قوا هستند، این پست را امام به ایشان سپرده‌اند و باید ایشان در تمام کارها مطیع امام و اسلام باشند و بر آقای بنی‌صدر واجب است که تا بتوانند درمورد اعضای کابینه با آقای رجایی تفاهم کنند و اگر نظرشان طوری است که نمی‌توانند با اینها همکاری کنند، بر ایشان واجب است که رجوع کنند به امام و ایشان حق ندارند که بگویند من تأیید نمی‌کنم، چون موافق نظر من نیست و اگر آقای بنی‌صدر ذره انحرافی داشته باشند ما هم بر ایشان تأییدی نخواهیم گذاشت و ایشان باید طبق حکم الهی عمل کنند، نه اینکه نظر خودشان را اعمال کنند و کابینه را معطل نگه دارند. این پیغام من است به آقای بنی‌صدر و تمام ارگان‌ها هم همین‌طور باید اختلافات را با امام یا نمایندة امام حل نمایند. نظر شخص خود بنده نسبت به کابینة آقای رجایی (سامحه‌الله) [که] تعیین فرموده‌اند این است که بزرگ‌ترین دلیل بر خوب‌بودن اعضای این کابینه "مخالف دشمنان انقلاب و کشورهایی که با جنگ با انقلاب هستند می‌باشد." و این آقایان به‌راستی به کار این انقلاب می‌خورند و امیدواریم که نظر آقای بنی‌صدر هم با کابینه موافق شود.»
آیت‌الله دستغیب در پاسخ به این سؤال که در دیدار با امام چه مسائلی مطرح شد، گفت: «در دیدار با امام مسائل کلی مطرح شد و از امام خواستم که به‌خاطر جلوگیری از اختلافات، مدتی از نمازجمعه کناره‌گیری کنم، ولی ایشان نهی صریح فرمودند و گفتند که سنگر را نباید خالی گذاشت. و درمورد عشایر هم مطالبی به عرض رسید که ایشان آقای سیداحمد را مأمور رسیدگی به این موضوع کردند.»
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
درمورد دادگاه انقلاب، آیت‌الله دستغیب اظهار کردند: «شکایت‌های بسیاری با مدرک به من رجوع شد و تماماً دال‌بر این بود که آقای عندلیب در قضاوت صلاحیت ندارند؛ قرآن را پرت کرده‌اند و سیلی زده‌اند و بسیاری کارهای دیگر، که خود پاسداران هم ناراحت بودند و از بنده کسب تکلیف کردند و بنده هم چون ایشان را صالح نمی‌دیدم، به سپاه گفتم که حکم ایشان را اجرا نکنند. اصولاً کارهای ایشان، ضدانقلاب درست می‌کرد.»
درمورد خوانین منطقه، آیت‌الله دستغیب اظهار کرد: «آنچه را که از چند ماه قبل از منابع موثق به بنده گزارش داده‌اند ارتباط آنها را با خارج و ارتباط مدنی را روزهای اواخری که می‌خواسته از ایران خارج شود گزارش داده‌اند و اینها از چند ماه قبل در مقام توطئه بوده‌اند. و یکی از بهترین دلایل ما تجمع آنها می‌باشد و یکی دیگر از دلایل، مثل کردستان، اینها سخت مخالف پاسداران هستند. بنده اخیراً به آقای بنی‌صدر پیغام داده‌ام که گویا آقای خسرو قشقایی به شما اطمینان داده است که هروقت شما بخواهید حاضر می‌شوم، شما او را حاضر کنید و به او تأمین بدهید و اگر حاضر نشد، کار را یکسره کنید و با آنها صریح وارد عمل شوید و مذاکره را کنار بگذارید و به سران و خوانین عشایر اعلام می‌دارم که این ملت بعد از سرنگون‌کردن رژیم شاهی، هر نوع خانی را هم می‌تواند سرنگون کند. و آقای بنی‌صدر باید کار را یکسره کند، اینها باید متفرق شوند و اسلحه‌ها را تحویل دهند. ...»
آیت‌الله دستغیب درمورد اختلاف با آیت‌الله محلاتی گفت: «عدهای اطراف آقای محلاتی هستند که گزارشات خلاف واقع به عرض ایشان می‌رسانند. چندی قبل در نمازجمعه اطلاعیه‌ای برعلیه آقازادة ایشان پخش شده بود که ایشان بنا به گزارشات غیرصحیح مرا متهم به این کار کرده‌اند که باید بگویم به‌طور کلی بنده در جریان نبوده‌ام. چند هفته قبل هم اطلاعیه‌ای ازطرف مجاهدین خلق برعلیه من در نماز جماعت خودِ من پخش کردند.» ایشان افزود: «نمازجمعه یک پشتیبانی عظیمی است برای وحدت مسلمین، تضعیف نمازجمعه تضعیف اسلام است و در مواردی که [آیت‌الله محلاتی] فرموده‌اند "نمازجمعه مکان فساد است"، باید بگویم این حرف براساس گزارشات خلافی است که به ایشان رسانیده‌اند، می‌باشد و ما امیدواریم که ایشان جبران کنند. ...»(1)
1) همان.
1
وضعیت کنونی ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیز مشکلاتی که این نهاد دارد، در یک مصاحبة چهارساعته با تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش، که امروز در روزنامة کیهان منتشر شد، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. وی در آغاز دربارة اینکه آیا در کار نیروهای مسلح دخالت می‌شود یا نه؟ گفت:
«درحالحاضر در کار نیروهای انتظامی و نیروهای مسلح دخالت‌هایی می‌شود. نیروهای مسلح که می‌گوییم شامل ارتش، شهربانی، ژاندارمری و سپاهیان پاسدار انقلاب می‌شود. من می‌پردازم به بیان آن قسمت که در کار ارتش بیشتر دخالت می‌شود. این دخالت‌ها می‌تواند سه کانون داشته باشد: یک کانون خارجی که از آن کانون طرح‌ریزی می‌شود و این دخالت‌ها مهم است از آن کانون مثل امریکا و وقتی که این دخالت در ارتش اعمال می‌شود به‌صورتی است که کسی نمی‌تواند باور کند ناشی از کانون سیاسی و روانی امریکا باشد. عملیات روانی هدایتش بسیار ظریف است؛ دوم یک‌سری کانون‌های سیاسی در داخل هستند که آگاهانه و غیرمستقیم در کار ارتش دخالت می‌کنند. اینها بیشتر گروه‌های سیاسی غیرقانونی هستند و در پاره‌ای موارد دست اینها از آستین تعدادی پرسنل ناآگاه ارتش درمی‌آید، و سرانجام منتهی به دخالت می‌شود. و یک‌سری دخالت‌ها هم ناآگاهانه در داخل کشور است به‌وسیلة گروه‌های قانونی مشروع، چه در درون ارتش و چه در بیرون ارتش. ظاهراً همة این دخالت‌ها رنگ دلسوزی دارد، ولی در عمل می‌بینیم که موجب کاهش انسجام ارتش و تضعیف ارتش می‌شود. من مطالب را به عرض امام خمینی رهبر انقلاب و دکتر بنی‌صدر فرمانده کل قوا، رساندم و سایر مسئولان نیروهای مسلح نیز این مطلب را به عرض امام رسانده‌اند. و سرانجام هم تأکید امام را به‌صورت یک اعلامیه در همین زمینه؛ یعنی منع مسئولان و غیرمسئولان درزمینة دخالت در ارتش، منتشر کردیم. امام تأکید فرمودند هیچ نهادی حق ندارد نهاد دیگری را تضعیف کند و یا در کار نهاد دیگری دخالت کند.»
فلاحی افزود: «اشکال عمده این است که حد و مرز مأموریت و وظایف پاره‌ای از نهادها به‌طور دقیق مشخص نیست و درنتیجه این دوگانگی و بی‌نظمی ناشی می‌شود از مشخص‌نبودن مرز وظایف. این مسئله یک‌مقدار کاهش پیدا کرده است، ولی به‌این‌زودی هم این کار تمام نمی‌شود و تنها عاملی که به‌عنوان یک سد می‌تواند جلو مداخلات عناصر رسمی و غیررسمی را بگیرد، فرمان امام است و نمی‌شود نام برد که اینها چه گروهی هستند.»
فلاحی درمورد موانعی که بر سر راه اتحاد ارتش و سپاه پاسداران وجود دارد، گفت: «ارتش با برادران پاسدار در چهار مورد می‌تواند هماهنگ و یا ناهماهنگ باشد. به‌عنوان
مثال، ما در رده‌های تصمیم‌گیری ناهماهنگی نداریم. ژاندارمری، پاسداران و ارتش هر سه باهم کار می‌کنند، چون مأموریت مشترک دارند و در مقابل یک تهدید خارجی، به‌خصوص وسیلة حکومت غاصب بعثی با آتش توپخانه‌ها، ما مواجه هستیم. ما ناهماهنگی نداریم چراکه مأموریت مشترک داریم، مقصد مشترک و منافع مشترک داریم و اگر محرومیتی نیز وجود دارد یک محرومیت مشترک است. در مناطق ناامن داخلی که درگیر عملیات هستیم، ظرف چند روز اول، ناهماهنگی‌هایی داریم، ولی خیلی سریع - که بیشتر از یک هفته طول نمی‌کشد - پرسنل نظامی با برادران پاسدار و حتی ژاندارمری به تفاهم کامل می‌رسند؛ یعنی خودبه‌خود و طبیعی هماهنگی پیدا می‌کنند. ... و ناهماهنگی در این مناطق هم معلول فرهنگ انقلابی سپاه پاسداران و فرهنگ سنتی ارتش است. به‌عبارت‌دیگر، این خلأ باعث این ناهماهنگی شده است و به‌عنوان مثال، اگر مأموریتی در پیش باشد سپاه پاسدار بلادرنگ حتی تعداد کمی هم که شده، به استقبال حادثه می‌روند، ولی از زمانی‌که اعلام کنند حادثه‌ای در شرف وقوع است و یا اتفاق افتاده است ارتش با طبیعتی که دارد تا آماده شود و طرح‌ریزی کند، آشپزخانه و خبازخانة خود را ببرد و آن شناسایی لازم را بنماید، خودبه‌خود یک مدتی زمان صرف می‌شود. اما پاسدار بلافاصله حرکت می‌کند و ارتش پس از چند ساعت حرکت می‌کند و سوءتفاهم در اینجا پیدا می‌شود که ارتش آن میل و رغبتی را که باید به استقبال حادثه و به‌دنبال ناامنی‌های داخلی برود ندارد، درحالیکه چنین نیست و این ناشی از فرهنگ سنتی و طبیعت ارتش است.»
فلاحی درمورد وقوع احتمالی یک جنگ ناگهانی میان ارتش ایران و یک ارتش متوسط خارجی و اینکه پیروزی از آن کدام ارتش خواهد شد، چنین اظهارنظر کرد: «در روزهای اول جنگ با ارتشی که شما توصیف کردید ممکن است در کار ما نارضایتی وجود داشته باشد. احتمال دارد که در قسمتی از مرز، ارتش مهاجم وارد مرز شود و در قسمتی دیگر ما وارد خاک مهاجم شویم، ولی هرچه که از طول مدت جنگ بگذرد انسجام و روحیة ارتش ما بالا می‌رود و می‌تواند آنچه را که از دست داده است پس بگیرد و جبران کند و مرز را ترمیم کند. ... و این ارتش‌های متوسطی که همجوار ما هستند از چنان مکتبی که ما الهام می‌گیریم آنها نمی‌گیرند و قشری و سطحی هستند و در روزهای اول جنگ ممکن است که توفیق‌های محدود و محلی داشته باشند، ولی دراثر مداومت عملیات با اعتقاد کامل می‌توانم بگویم که ما موفق می‌شویم. ...»(1)-(2)
1
امروز امام خمینی دستوری به این شرح خطاب به دادگاه‌های ارتش صادر کرد که در وضعیت کنونی ارتش، از اهمیت ویژه و تأمل برانگیزی برخوردار است:
«بسم الله الرحمن الرحیم. به تمام دادگاه‌های ارتش اخطار می‌شود:
نباید در بازداشت ارتشی‌ها اقدام نمایند. و چنانچه مورد اتهام یکی از فرماندهان ارتش باشد باید به‌وسیله فرمانده کل قوا احضار شود.
فرمانده شخص متهم موظف است در مهلتی که دادگاه‌های ارتش معین می‌نمایند متهم را به دادگاه‌ها تسلیم نماید.
درصورتی‌که شخص متهم در مدت مقرر در دادگاه حاضر نشد، دادگاه خود مستقیماً اقدام می‌نماید.
برای خدشه‌دار نشدن حیثیت افراد متهم قبل از اثبات جرم اقدام دادگاه باید به‌صورت غیرعلنی باشد و نشر و پخش آن ازطرف دادگاه و غیره ممنوع اعلام می‌گردد.
دادگاه‌های غیرارتشی عموماً و افراد غیرمسئول به‌هیچ‌وجه حق دخالت در این امور را ندارند و دخالت‌کنندگان تعقیب خواهند شد.»(1)
1
سرانجام پس از گذشت روزهای متوالی کشمکش بر سر تعیین وزیران کابینة جدید بین دو جناح حاکم بر کشور، در جلسة علنی امروز مجلس، نامه بنی‌صدر مبنی‌بر تصویب فقط 14 وزیر از 21 وزیر معرفی‌شده ازجانب نخست‌وزیر، مطرح گردید. سپس نخست‌وزیر دربارة معرفی اعضای کابینه توضیحاتی داد و در پایان با تصویب مجلس، مقرر گردید رجایی در نامهای خطاب به مجلس بیش از نصف اعضای کابینه را تا روز سه‌شنبه معرفی کند و جلسه سه‌شنبه نیز به بحث درمورد برنامة دولت اختصاص یابد.
ابتدا رئیس مجلس نامة رئیس‌جمهور به مجلس شورای اسلامی را قرائت کرد. در این نامه که شامل اسامی افراد مورد تصویب بنی‌صدر است، آمده است: «رئیس محترم مجلس شورای اسلامی، نسبت به وزرای زیر که آقای محمدعلی رجایی نخست‌وزیر پیشنهاد کرده‌اند، نظر مخالف ندارم و طبق اصل 133 قانون اساسی قابل‌معرفی به آن مجلس محترم هستند. 1. آموزش عالی و فرهنگ، دکتر حسن عارفی. 2. ارشاد ملی، عباس دوزدوزانی. 3. بهداری، دکتر هادی منافی. 4. بهزیستی، دکتر محمدعلی فیاض‌بخش. 5. پست و تلگراف و تلفن، محمود قندی. 6. دفاع، سرهنگ جواد فکوری. 7. راه، موسی کلانتری. 8. صنایع، محمدرضا نعمت‌زاده. 9. شهرسازی و مسکن، محمدشهاب گنابادی. 10. کشاورزی، محمد سلامتی. 11. کشور، حجت‌الاسلام محمدرضا مهدوی‌کنی. 12. مشاور سرپرست شرکت ملی فولاد، محمود احمدزاده. 13. نیرو، حسن عباسپور. 14. مشاور در امور اجرایی، بهزاد نبوی.»
سپس نامة نخست‌وزیر خطاب به مجلس قرائت شد که در آن آمده است: «ریاست محترم مجلس شورای اسلامی، صورت اسامی ضمیمه را به‌عنوان اعضای همکاران در دولت به خدمت آقای رئیس‌جمهوری فرستاده‌ام. ایشان موافقت خود را با بعضی از آنها اعلام داشته‌اند با امید به اینکه هرچه زودتر ایشان در موارد تحقیق به نتیجه برسند و نیز اینجانب در موارد حذف‌شده اقدام نمایم تا بقیة اعضای هیئت دولت در آینده نزدیک به مجلس معرفی شوند. لذا اینجانب برای معرفی و توضیح لازم برای نمایندگان محترم آمادگی خود را اعلام می‌دارم.»
1) صحیفه نور، ج13، ص61.
رئیس مجلس سپس نامهای را که نخست‌وزیر برای رئیس‌جمهوری فرستاده است به این شرح خواند: «برادر دکتر ابوالحسن بنی‌صدر، ریاست‌جمهوری، بدین‌وسیله آخرین صورتی که در جلسات مختلف مطرح شده و بسیاری مورد توافق و بعضی هم هنوز در گرو اظهارنظر نهایی شما می‌باشد، به خدمت تسلیم می‌دارد تا هرطور مصلحت می‌دانید اقدام فرمایید.»(1)
در ادامه، لیست وزیران پیشنهادی ذکر شده است که علاوه‌بر 14 نفری که در نامة بنی‌صدر نامشان آمده بود، اسامی دیگری به شرح زیر درج شده، درواقع اسامی وزرایی که بنی‌صدر با آنها موافقت نکرده بود، به قرار زیر است:
آموزش‌وپرورش، علی‌اکبر پرورش؛ اقتصاد و دارایی، دکتر محسن نوربخش؛ برنامه‌وبودجه، سیداسماعیل داوودی؛ خارجه، مهندس میرحسین موسوی؛ کار، احمد توکلی؛ نفت، اصغر ابراهیمی.(2)
در این جلسه عدة زیادی از نمایندگان، بسته به جهت‌گیری جناحی یا نظر کارشناسی خود به نقد وضعیت و اینکه اصلاً این‌گونه معرفی قابل‌طرح در مجلس هست یا نه پرداختند.
سپس محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، به دعوت هاشمی رفسنجانی برای توضیح درمورد اعضای کابینه و ایرادات نمایندگان پشت تریبون قرار گرفت و گفت: «... قسمت عمده بحث امروز این بود که آیا رئیس‌جمهور باید به مجلس نامه بنویسد یا نخست‌وزیر، درحالیکه فاعل معرفی کننده در آنجا معلوم نیست. آیا شما اکثراً همان‌هایی نبودید که از کیفیت کاغذبازی در ادارات گله می‌کردید و انقلاب نمودید که به چنین وضعی خاتمه دهید.» رجایی افزود: «درمورد کیفیت انشای نامه برادرمان رئیس‌جمهور، زمانی‌که من خدمت ایشان بودم و گفتند برایت نامهای نوشتم، من به‌عنوان نخست‌وزیر به ایشان گفتم: "آنچه که به من مربوط می‌شود، به‌هیچ‌وجه
حاضر نیستم شما برخلاف میلتان حرکت کنید. شما در یک مقام خاصی در کشور هستید، آنچه که گفتنی است بگویید و اگر ملاحظه می‌کنید و تشخیص می‌دهید که باید ملاحظه کرد، نگویید."» سپس رجایی اظهار کرد: «من تکرار می‌کنم نخست‌وزیری را هیچ‌گاه اصرار نداشته‌ام و اگر کوچک‌ترین حرفی یکی از برادران یا خواهران دررابطه‌با نخست‌وزیر بزنند، من به‌عنوان فردی باید از شخصیت نخست‌وزیر دفاع کنم؛ اگر حرفی داشته باشیم بی‌تردید باید مطرح شود، اگر مطلبی هست که بنا به دلایلی شما پذیرفتید ازجمله اصل نخست‌وزیرشدن من، کدام‌یک از ما معتقدیم که در جامعه، صالح‌تر از من وجود ندارد، من کجا چنین ادعایی کردم که صالح‌ترین فرد برای نخست‌وزیری هستم.»
دربارة برنامه دولت، نخست‌وزیر گفت: «این برنامه نه وحی منزل است و نه یک چیز منسجمی است که سالهای سال گروه‌های مختلف روی آن بحث کرده باشند و آورده باشند و نه چیزی که بخواهیم بگوییم منحصراً همین باید کار دولت باشد. برنامة آینده دولت هم اگر مجلس بخواهد تغییر خواهد کرد و یا برنامه‌ای را تصویب و به دولت ابلاغ می‌کند و دولت نیز تاحد توانایی خود به آن عمل خواهد کرد.» رجایی در قسمت دیگری از سخنان خود گفت: «چون من وزرایی را که انتخاب کرده‌ام صددرصد مطمئن هستم که نمایندگان به صلاحیت آنان درحدی که من معرفی خواهم کرد رأی خواهند داد، پیشنهاد و تقاضای من آن است که قبل از اینکه بحث دربارة وزرا در مجلس مطرح شود، یک جلسة غیرعلنی داشته باشیم تا نمایندگان هر مطلبی که نسبت به همکاران من دارند مطرح کنند و جواب آن را بشنوند. پس از آن در جلسة علنی اگر همچنان انتقاد وجود داشت و دفاع به اندازة کافی نشده بود، آن‌وقت برای رد یک وزیر، مسئله مطرح خواهد شد تا مردم نیز از آن نقطه‌ضعف مطلع باشند.» نخست‌وزیر افزود: «... درمورد مجموع هیئت وزرا، به نظر من، این برداشت که هیئت وزرا در کل باشد، صحیح نیست و آن را من در جایی ندیده‌ام و فکر می‌کنم که مخصوصاً باتوجهبه مسئله تصویب نخست‌وزیر، می‌شود چند نفر از وزرا نباشند. من خودم به‌هیچ‌وجه این وضع را جالب نمی‌بینم و جداً معتقدم که برادرمان رئیس‌جمهور هرچه زودتر دربارة چند نفری که احتیاج به تحقیق دیگری داشتند نظر خودشان را بدهند، منتها فکر می‌کنم که این کار را می‌شود در این فاصله انجام داد؛ اگرچه به نظر من تمام برنامه دولت قابل‌طرح است. و ضمناً آقای رئیس‌جمهور نیز بقیة وزرا را اعلام و من نیز آنها را معرفی خواهم کرد.»
پس از سخنان نخست‌وزیر، بحث درمورد اینکه آیا معرفی 12 یا 11 نفر از اعضای کابینه صحیح است و آیا می‌توان به این تعداد کابینه و هیئت‌وزیران اطلاق کرد تا مطابق قانون اساسی قابل‌معرفی
به مجلس باشند، بقیة وقت مجلس را به خود اختصاص داد. عدة زیادی از نمایندگان معتقد بودند که مطابق اصل 136 قانون اساسی که می‌گوید: «درصورت تغییر نیمی از اعضای کابینه، دولت باید مجدداً از مجلس تقاضای رأی اعتماد کند»، اگر تعداد وزرای معرفی‌شده بیش از نصف باشد به این تعداد نیز اطلاق هیئت دولت می‌شود و مطابق قانون اساسی، معرفی آنها فاقد اشکال خواهد بود. عدة کمی از نمایندگان نیز عقیده داشتند از آنجا که کابینه باید یکدست و منسجم باشد، معرفی چند وزیر بعد از تشکیل هیئت دولت، خلاف این یکدستی و انسجام خواهد بود. سرانجام، پس از اظهارنظر نمایندگان درخصوص این مسئله، با قیام و قعود نمایندگان، تصویب شد که نخست‌وزیر بیش از نصف وزیران را باتوجهبه نامة رئیس‌جمهور، در نامهای به مجلس معرفی کرده و این معرفی‌نامه همراه با برنامه‌ای که ایشان به مجلس داده‌اند در دستور روز سه‌شنبه قرار گیرد.»(1)
1
سردی و تنش در روابط سیاسی ایران و شوروی، به‌خصوص بر سر ماجرای نقلوانتقال کنسولگری‌های دو کشور، نه‌تنها بر روابط اقتصادی و تجاری دو کشور نیز تأثیرات سوئی داشته است، اخیراً باعث شده که هم در مطبوعات چپ داخلی و هم در مطبوعات داخلی اتحاد شوروی، حملات سختی بر مسئولان جمهوری اسلامی وارد شود. این مسئله اعتراض رسمی جمهوری اسلامی را درپی داشت، به‌طوری‌که «سفارت جمهوری اسلامی در مسکو ضمن انتقاد از عملکرد رسانه‌های گروهی شوروی که درمورد تهمت‌زدن به شخصیت‌های جمهوری اسلامی پای خود را در جای پای رسانه‌های گروهی صهیونیستی و امپریالیستی گذاشته است، در بیانیه‌ای اعلام کرد ادامة این‌گونه اعمال موجب خدشه‌دارشدن روابط حسن هم‌جواری میان دو کشور می‌شود.»(2)
از سوی دیگر، این سردی و تنش در روابط اقتصادی و تجاری دو کشور نیز وجود دارد و این امر در اظهارات امروز علی‌اکبر معین‌فر، وزیر سابق نفت و رئیس کمیسیون نفت مجلس شورای اسلامی، محسوس است. وی درمورد صادرات گاز به شوروی که چندی پیش ایران آن را متوقف کرده است، گفت: «ایران چندی پیش درخواست کرد قیمت گاز صادراتی ایران به شوروی با قیمتی که معادل حرارتی نفت خام در بازار جهانی نفت دارد برابر شود و قیمت گاز برمبنای انرژی که از آن تولید می‌شود تعیین و سنجیده شود، ولی دولت شوروی با قبول‌نکردن این اصل ما را وادار کرد تا صدور گاز به آن کشور را متوقف کنیم. دولت ایران دراین‌مورد از تصمیم اوپک پیروی می‌کند و به خریداران گاز طبیعی خود اعلام کرده که قیمت گاز صادراتی ایران برمبنای معادل حرارتی نفت خام تعیین می‌شود.»
معین‌فر افزود: «نکتة قابل‌توجه این است که اقدام دولت جمهوری اسلامی ایران به نفع دولت شوروی هم هست، زیرا پس از درخواست ایران، شوروی نیز با خریداران اروپایی خود مسئلة تعادل قیمت گاز صادراتی با نفت خام را مطرح کرد. امید ما این است که دولت شوروی حقانیت خواست ایران را به‌طور عمقی درک نماید.»
وی دربارة صدور مجدد گاز ایران به شوروی گفت: «همان‌طور که قبلاً هم اعلام شده، هنگامی‌که شوروی سیستم جدید قیمت‌گذاری گاز طبیعی ما را بپذیرد، ما حاضر هستیم مجدداً صدور گاز به آن کشور را از سر بگیریم و قیمت جدید گاز صادراتی با احتساب معادل حرارتی نفت خام آن هر هزار فوت مکعب 4 دلار می‌باشد. قیمت گاز صادراتی به شوروی در مقایسه با قیمت آن در رژیم گذشته که حدود 80 سنت برای هر هزار فوت مکعب بود، افزایش درآمد چشمگیری را به نفع دولت جمهوری اسلامی ایران به دنبال دارد.»
وی همچنین درمورد درخواست اخیر شوروی برای خرید نفت خام از ایران، گفت: «وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران پس از کسب نظر وزارت خارجة کشورمان دراین‌مورد به دولت شوروی اعلام نمود درصورتی‌که شرایط معامله ازجهت قیمت و نحوه عمل عیناً مثل شرایط فروش نفت ایران به سایر خریداران باشد، انجام معامله فروش نفت ازطرف ما بلامانع است.»(1)
1
امروز اعلام شد که امریکا تحت پوشش یک شرکت اندونزیایی، برای عراق فرودگاه می‌سازد. دراینزمینه، گزارش روزنامة جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری ملی اندونزی، حاکی است: «این کشور به‌منظور ساختن یک فرودگاه بین‌المللی در بصره دومین شهر بزرگ عراق، کمک‌هایی در اختیار این کشور قرار خواهد داد. اندونزی از یک سیستم آرشیتکتی که مخصوص احداث ساختمان در اراضی باتلاقی می‌باشد، استفاده خواهد کرد. احداث ساختمان فرودگاه در ماه اکتبر (مهرماه) آغاز خواهد شد. عراق و اندونزی ماه گذشته یک موافقتنامه همکاری اقتصادی در جاکارتا امضا کردند.» جمهوری اسلامی در پایان این گزارش آورده است: «یادآوری می‌شود امریکا با اندونزی قراردادی امضا کرده که طبق آن تمام نیازهای تسلیحاتی و نظامی اندونزی را تأمین کند و اکنون امریکا تحت نام یک شرکت اندونزی قصد دارد یک فرودگاه بین‌المللی در شهر بصره عراق بسازد.»(2)
ضمیمه گزارش517: بخش‌هایی از قسمت دوم مصاحبه با تیمسار ولی‌الله فلاحی دربارة میزان آمادگی رزمی و سازمان فعلی ارتش جمهوری اسلامی ایران که 8 روز بعد در کیهان مورخ 24/6/1359 درج شد.
کیهان قسمت دوم مصاحبه با فلاحی دربارة میزان آمادگی رزمی و سازمان فعلی ارتش جمهوری اسلامی ایران را، به دلیل تراکم مطالب، در روز 24/6/1359؛ یعنی 8 روز بعد، درج کرد. در این بخش، تیمسار ولی‌الله فلاحی ضمن رد این مطلب که لوازم یدکی ارتش به‌طور غیرمستقیم از امریکا به ایران می‌رسد، خاطرنشان کرد که از امریکا به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم خرید نمی‌کنیم. وی درمورد مسئلة قطعات یدکی جنگ‌افزارها چنین گفت: «برخی از قطعات تندمصرف را که مشکل داریم در داخل تولید می‌کنیم، اما اگر درگیر یک جنگ شدیم یک مقدار باید طبیعت جنگ را باید تغییر دهیم. یعنی این ملت است که می‌جنگد نه‌تنها ارتش. به همین دلیل هم سازمان بسیج تشکیل شده است و کارش را آغاز کرده است و ارتش هم تجهیز و هم آموزش سازمان بسیج را که همان ارتش بیست میلیونی است پشتیبانی می‌کند که سرانجام اگر جنگی در منطقه درگیر شود و طولانی بشود، از این نیروهای بسیج و همة مردم کمک می‌گیریم و اینکه طبیعت جنگ را تغییر می‌دهیم؛ یعنی بیشتر تأکید کنیم به جنگ در شب و درحال حاضر آموزش شبانه را شروع کرده‌ایم تا عملیات را به شب بکشانیم تا از شر هواپیماهای متجاوز راحت باشیم یا جنگ را به‌صورت نامنظم به‌وسیلة ملت و ارتش؛ یعنی جنگ را به‌وسیلة عملیات ممانعتی و به‌صورت تخریبات، طبیعت جنگ را از این شکل منظم و هندسی
خارج کنیم و اگر جنگ چندین ماه طول بکشد، بابت قطعات یدکی ما مشکل نداشته باشیم، ولی اگر ترسیم این سازمان بسیج را به پایان برسانیم و تشکیل دهیم و اگر به‌این‌زودی درگیر جنگ منطقه‌ای شویم که ناچاریم از هواپیما و ناوها و تانک‌ها و توپخانه استفاده کنیم، مسلماً با مشکل قطعات یدکی مواجه خواهیم شد. ...»
سرلشکر فلاحی درمورد اوضاع و احوال مناطق کردنشین و گروه‌های مسلح گفت: «این گروه‌های مسلح سیاسی و غیرقانونی معتقد هستند که تا زمانی‌که تفنگ در دستشان هست ممکن است جمهوری اسلامی ایران حاضر به مذاکره با آنها باشد و اگر روزی تفنگ را زمین بگذارند دیگر جمهوری اسلامی با آنها مذاکره نخواهد کرد؛ درحالیکه این تصور باطلی است؛ اگر اسلحه را زمین بگذارند و جمهوری اسلامی ایران و انقلاب ایران را بپذیرند و تأیید کنند، مسلماً جمهوری اسلامی ایران با این گروه صحبت خواهد کرد، ولی مادامی که اسلحه دست اینها است جمهوری اسلامی ایران مذاکره نمی‌کند و اسلحة اینها را با اسلحه سنگین‌تری پاسخ‌گو خواهد بود.»
فلاحی درمورد درگیری‌های مهاباد و آخرین وضعیت این شهر چنین گفت: «درمورد حوادث مهاباد، مردم مهاباد تجربه‌ای که از سنندج به دست آوردند چند بار غیرمستقیم اعلام کردند که به هیچ قیمتی حادثة سنندج در مهاباد تکرار نمی‌شود. مردم گفتند اجازه نمی‌دهیم که گروه‌های مسلح غیرقانونی با ارتش در داخل مهاباد درگیر شود، خود مردم مهاباد گفتند با ارتش درگیر نمی‌شویم و به گروه‌های سیاسی مسلح هم اجازه نمی‌دهیم با ارتش درگیر شود که بخواهد جنگ را به داخل مهاباد ببرد. درحالحاضر، بعد از سنندج ما می‌توانیم بگوییم که پایگاه مردمی در قسمت اعظم کردستان داریم و از حمایت مردم نیز برخورداریم و دلیل روشن من این پیشمرگان کرد مسلمان هستند که از خود همان مردم کردستان برخاستند و خودشان هستند که می‌خواهند امنیت را برقرار کنند و این طبیعی‌ترین طریق استقرار امنیت است که خودشان می‌خواهند این ناامنی‌ها را ریشه‌کن کنند. در این پاک‌سازی‌های اخیر ما با استقبال نسبی مردم روبه‌رو شدیم و از مردم هم کمک گرفتیم و به آنها کمک می‌کنیم در این راه. در مهاباد گروه‌های مسلح سیاسی غیرقانونی سعی می‌کنند از داخل شهر و خانه‌های مختلف به‌طرف پادگان تیراندازی کنند و تحریک کنند پادگان را که پادگان هم متقابلاً به‌طرف شهر تیراندازی کند و این گروه‌های سیاسی مسلح بگویند مردم اگر شما به پادگان تیراندازی نکنید، پادگان به شما تیراندازی می‌کند و تحریک و وادار کنند مردم را که به پادگان تیراندازی کنند. این نقش را دو سه بار گروه‌های مسلح سیاسی غیرقانونی در داخل مهاباد ایفا کرده‌اند، ولی خوشبختانه به‌علت آگاهی و بیداری مردم همین چند خانه‌ای که در داخل شهر گروه‌های سیاسی مسلح غیرقانونی به آنها تیراندازی کردند خودشان مانع تیراندازی اینها شدند. و درمورد مرز، برنامه‌ای تنظیم شده است و آمادگی نسبی داریم که مرز از بالا و پایین بسته بشود، البته مشکلاتی هم دراینزمینه داریم و امروز می‌بندیم و باید هم ببندیم و بالاخره نیرویی باید مستقر کنیم در آنجا. ...»(1)
1) روزنامه کیهان، 24/6/1359، ص آخر، قسمت دوم مصاحبه.
1
به‌دنبال حملات اخیر ارتش عراق به نواحی مرزی قصرشیرین و ایلام و سقوط منطقة خان‌لیلی در روز گذشته، امروز دولت عراق(1)یادداشتی را درخصوص مناطقی که تعلق ملی آنها براساس عهدنامة 1975 الجزایر تغییر یافته است، به کاردار سفارت ایران در بغداد تحویل داد. در این یادداشت اعلام شده بود: ارتش عراق در اجرای حقوق قانونی خود برای دفاع از خویش ناگزیر شده است که زین‌القوس و سایر اراضی عراق را که ایران در تصرف داشت، اشغال کند.(2)-(3)
1) عراق در روزهای 17، 19 و 26 شهریور 1359 کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد را به وزارت امور خارجة عراق احضار و سرانجام نیز طی دو یادداشت اعلام کرد که «نیروهای مسلح عراق ناگزیر از دفع تجاوز ایران به منطقة زین‌القوس - حوض میمک گردیده‌اند.» (ر.ک: محمد جوادی‌پور، علی نیکفرد و سیدیعقوب حسینی، ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، جلد اول، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 1373، ص44.)
2) وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از گذشت یک هفته در شهریور 1359، در یادداشتی به سفارت جمهوری عراق، ادعای این دولت را مردود و آن را بهانه‌ای برای تجاوز بیشتر به خاک ایران دانست؛ در بخشی از این یادداشت آمده است: دولت عراق حتی قبل از اینکه انقلاب اسلامی ایران پیروز شود، دشمنی خود را نسبت به حرکت ملت ایران نشان داده، همگام با ابرقدرت‌ها و دولت‌های مرتجع منطقه تا آخرین لحظات در کنار شاه جانی ایستاد و او را یاری نمود... بعد از پیروزی انقلاب که برخلاف انتظار و خواستة تمام دشمنان ما بود، آغاز به تحریک و دشمنی کرده کردستانی‌ها و خوزستانی‌ها را به‌بهانة اقلیم‌گرایی تحریک نمود و اسلحه‌های ساخت دولت‌های ابرقدرت را از حدود ایران عبور داده، با تطمیع عدهای خودفروخته، آنان را برعلیه دولت مرکزی شوراند. متن کامل این یادداشت در ضمیمه گزارش درج شده است. ضمیمه دارد؛ متن کامل یادداشت وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران به سفارت جمهوری عراق دربارة ادعای ارضی این کشور براساس قرارداد 1975 الجزایر و مردود دانستن این ادعا.
3) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص10، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
عکس
نقشه
1
پس از درگیری‌های شدید مرزی روز گذشته، میان قوای زمینی، هوایی و آتشبارهای سنگین ایران و عراق در مناطق مرزی قصرشیرین تا سومار که به سقور منطقة خان‌لیلی و 8 پاسگاه آن انجامید، امروز نیز درگیری‌ها در این مناطق ادامه یافت و ازجمله پاسگاه برج‌احمدی از ساعت 7 صبح تا 17 امروز، زیر آتش تو÷خانه عراق قرار گرفت.(1)
در گزارش گروهان قصرشیرین مواردی از درگیری‌های امروز این منطقه آمده است. بنا بر این گزارش: «یک جت فانتوم اف14 به شماره 591 در ساعت 13:20 دقیقه که ازطرف قصرشیرین به‌طرف خانقین در حرکت بود به‌محض ورود به آسمان عراق توسط پدافند عراقی مورد اصابت قرار گرفت و سقوط کرد. خلبان آن سرگرد محمد اسکندری بااینکه با شلیک پدافندهای عراقی، به‌شدت مجروح شده بود، میان قوای دو طرف با چتر به زمین نشست و تلاش عراقی‌ها برای دستگیری وی به‌خاطر حملة متقابل قوای خودی مستقر در پاسگاه خسروی به این سمت، به نتیجه نرسید و خلبان مزبور نجات یافت. اما چتر نجات کمک‌خلبان وی، ستوان خلبان ستوان یکم علی ایلخانی، براثر اصابت گلوله پدافندهای دشمن، پاره می‌شود و وی در نزدیکی گمرک خسروی سقوط کرد و به شهادت رسید.»(2)گزارش خبرنگار کیهان به نقل از فرماندار قصرشیرین، نیز حاکی است که یک فروند بالگرد خودی نیز در منطقة مرزی سرپل‌ذهاب سقوط کرده است.(3)
در همین حال افراد گروهان خان‌لیلی و پاسگاههای هشت‌گانة تابع آن، که دیروز شدیدترین درگیری را شاهد بودند و تا ظهر امروز در تصرف نیروهای عراقی قرار داشتند، امروز ازطریق ارتفاعات همجوار اقدام به عقب‌نشینی کرده، 23 نفر از آنان حدود ظهر به یکی از واحدهای توپخانة ارتش رسیدند. ساعاتی بعد تعدادشان به 75 نفر رسید.(4)اما بعدازظهر امروز، با تقویت مرزی، نیروهای خودی برای بازپسگیری پاسگاههای گروهان خان‌لیلی که در تصرف عراقی‌ها بود، دست به حملاتی زدند که در آن 8 تن از نیروهای خودی مجروح شدند.(5)
در ساعت 17:50 دقیقه، اعلام شد که پاسگاههای تنگاب‌نو، خسروی و ولدکشته نیز همچنان با مهاجمان عراقی درگیر بوده و زیر آتش شدید آنان قرار دارند و پاسگاه قلعه‌سفید نیز تقاضای کمک دارد.(6)
در جنوب این منطقه، نفت‌شهر و سومار، نیز درگیری‌ها ادامه یافت ازجمله:
پاسگاه نفت‌شهر اعلام کرد که در ساعت 17:40 دقیقه امروز، 4 فروند هواپیمای عراقی به آسمان نفت‌شهر تجاوز کردند که براثر تیراندازی مأموران پاسگاه به‌وسیلة کالیبر50، دو فروند از هواپیماهای عراقی، یکی در روبه‌روی پاسگاه سه‌تپان و دیگری در نزدیکی چقاشیرگه سقوط کرده، آتش گرفتند. درپی این تجاوز هوایی مرزبان ایران رسماً به مرزبان عراق اعتراض کرد.(7)
1) سند شماره 34400 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) مرکز عملیات به دفتر ریاست‌جمهوری، 19/6/1359.
2) سند شماره 283215 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرمانده عملیات غرب، 17/6/1359؛ و - سند شماره 277231 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05(رکن3) به فرمانده منطقه عملیات غرب، 18/6/1359؛ و - سند شماره 277232 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی قصرشرین به تهران - ر مرزبانی کشور، 18/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 175، 19/6/1359، ص2، از قصرشیرین، 18/6/1359، به نقل از فرماندار قصرشیرین؛ و - روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2.
3) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین به نقل از فرماندار قصرشیرین.
4) سند شماره 283232 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 17/6/1359؛ و - سند شماره 43126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/6/1359، ساعت 1:45، 18/6/1359؛ و - سند شماره 283211 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 17/6/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، ص11؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس در مصاحبه با بهروز ماکوئی استاندار کرمانشاه.
6) سند شماره 34387 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 17/6/1359؛ و - سند شماره 277163 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 17/6/1359.
7) سند شماره 277249 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبان سومار به تهران (اداره مرزبانی) دایره عملیات (رکن2)، 17/6/1359؛ و - سند شماره 277228 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرمانده عملیات غرب، 18/6/1359.
عکس
نقشه
در ساعت 19 نیز 7 فروند بالگرد عراقی در نوار مرزی کشور جمهوری اسلامی پرواز و به حریم هوایی ایران تجاوز کردند. بر اثر تیراندازی نیروهای پاسگاه ژاله‌پناه به‌سوی آنها یکی از بالگردها در خاک عراق سقوط کرد. گروهان سومار ضمن اعلام این خبر افزوده است که هر آن احتمال حمله نیروهای عراقی به پاسگاه ژاله‌پناه می‌رود.(1)
آخرین خبر از قصرشیرین نیز حاکی است که از ساعت 21 امروز، شهر قصرشیرین و خسروی زیر آتش شدید توپخانه سنگین عراق قرار گرفت که براثر این حملات 7 نفر از اهالی زخمی شدند. این آتشباری نیم‌ساعت به طول انجامید که با پاسخ‌گویی متقابل آتشبارهای ایران، حملات عراقی‌ها قطع شد.(2)به گزارش سپاه در این حملة آتشباری، علاوه‌بر مجروح‌شدن افراد مزبور، تعدادی از مغازه‌های شهر قصرشیرین نیز خسارت دیدند. این گزارش می‌افزاید: «عکس‌العمل نیروهای مسلح ارتش در مقابل حملة شدید توپخانه عراق، ناچیز می‌باشد و امکان حملة شدیدی توسط عراق و تصرف قصرشیرین زیاد است.»(3)ضمناً در تمام طول شب تا روشنایی صبح، آب و برق شهر قصرشیرین قطع می‌باشد.(4)
درگیری‌های امروز هرچند موجب بازپسگیری مناطق اشغالی روز قبل نشد، اما تلفاتی را به ارتش عراق وارد آورد؛ ازجمله عراق که هیچ‌گاه به تلفات خود اقرار نمی‌کند، به انهدام یک فروند جنگندة خویش اعتراف کرد. در گزارش ستاد لشکر92 زرهی ایران به استانداری آمده است که خبر این سقوط امروز از رادیو تلویزیون عراق پخش شده است. در گزارش آمده است: «[درمورد] هواپیمای نظامی که توسط ارتش جمهوری اسلامی ایران سرنگون شده بود مقامات عراقی جهت انحراف اذهان عمومی، وانمود کردند هواپیمای فوق نقص فنی داشته و [خلبان آن] به‌خاطر اینکه به مخازن نفتی خانقین و مردم شهر برخورد نکند حاضر به پرش نشده و درنتیجه خلبان کشته شده است و ازطرف صدام حسین به درجة سرهنگی ارتقا یافته است.»(5)
یادآوری می‌شود عراق که خود باعث وقوع درگیری‌های شدید مرزی چند روز گذشته، به‌ویژه دیروز و امروز میان قوای مسلح ایران و عراق بوده است، در یک حرکت سیاسی کوشید واقعیت را وارونه بازتاب دهد. خبرگزاری فرانسه از بغداد عنوان کرد که شامگاه امروز، «یک سخنگوی وزارت دفاع عراق به ایران هشدار داد و تهدید کرد هرگونه تجاوز به مرزهای این کشور با عکس‌العمل و پاسخ شدید همراه خواهد بود. این سخنگو سپس نیروهای مسلح ایران را متهم کرد که بانی حوادث و برخوردهای مرزی میان دو کشور می باشند. سخنگوی وزارت دفاع عراق ضمن اعلام این مطلب که نیروهای ایرانی با این تجاوزات اصول حقوق بین‌المللی را نقض کرده‌اند افزود کشورش هر جنگ‌طلبی را که با آتش بازی کند، به‌شدت تنبیه خواهد کرد.»(6)
1) سند شماره 277227 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرمانده منطقه عملیات غرب، 18/6/1359؛ و - سند شماره 277233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3)، 18/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 43047 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 17/6/1359، ساعت 22:45؛ و - سند شماره 276990 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تهران (رکن3) ژاجا به ناحیه کرمانشاه، 18/6/1359، برابر اعلام سماجا.
4) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
5) سند شماره 347673 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 21/6/1359، برابر اعلام لشکر92 زرهی (رکن2)، 21/6/1359، ص1؛ و - سند شماره 557 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 21/6/1359، برابر اعلام لشکر92 زرهی (رکن2).
6) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 175، تاریخ 19/6/1359، ص4، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 18/6/1359.
عکس
نقشه
1
تهاجم نیروهای عراقی در منطقة میانی - مناطق مرزی ایلام - که یکی از اهداف اصلی آنان، یعنی میمک در آنجا واقع است، مرتباً شدیدتر می‌شود. امروز نیز این تهاجمات ادامه یافت. درگیری‌ها در منطقة میمک، صالح‌آباد و مهران پراکنده بود و پاسگاههای هلاله، نی‌خزر، تلخاب و بازرگان، ضمن پرداختن به اقدام متقابل درخواست نیرو کردند.(1)
اما درگیری پاسگاه چیلات، یکی از شدیدترین درگیری‌های امروز بود. عراقی‌ها که از ساعت 14:30 دقیقة روز گذشته، این منطقه را زیر آتش گرفته و به‌سمت آن پیشروی کرده بودند، با مقاومت نیروهای خودی و بعد از تحمل تلفات سنگین، ساعت 50 دقیقه پس از نیمه‌شب، مجبور به عقب‌نشینی شدند. ولی امروز با طلوع خورشید مجدداً با تمرکز تعداد بیشتری از نیروهای زرهی و پیاده در این قسمت همراه آتشباری سنگین، خود را برای حمله گسترده در منطقه چیلات آماده کرده‌اند، به‌طوری‌که گروهان دهلران اعلام کرد، درصورتی‌که اقدام عاجلی برای مقابله با دشمن انجام نشود، احتمال دارد نیروهای خودی مواضعشان را ترک کنند. دراین‌مورد، میان قوای پشتیبانی و حدود وظایف آنها اختلافاتی بروز کرده است: لشکر92 زرهی خوزستان، ضمن اینکه تقویت گروهان دهلران را از وظایف هنگ ایلام و ناحیة کرمانشاه و نیز تیپ84 خرم‌آباد دانسته، اعلام کرده که در حد مقدورات خود به تقویت این منطقه کمک کرده است و درصورت نیاز به تقویت بیشتر، از تیپ84 خرم‌آباد تقاضا کنید.(2)
بههرحال، نیروهای زرهی عراقی امروز در این قسمت تجدیدقوا کرده و با گسیل نیروی زرهی و افراد پیاده و کندن کانال و حملات آتشباری خمسه خمسه از پشت پاسگاه چناره در یک کیلومتری غرب پاسگاه چیلات، این منطقه و اطراف آن را زیر آتش شدید خود گرفته‌اند.(3)نیروهای عراقی در یک اقدام تهاجمی سعی کردند با ایجاد پرده دود ازطریق پرتاب خمپاره‌های دودانگیز، ضمن حرکت به‌سوی تپه مشرف به پاسگاه چیلات، آن را به تصرف خود درآورند. نیروهای مستقر در این پاسگاه تقاضای کمک و پشتیبانی هوایی کردند.(4)در این حمله یک گروهبان سوم به نام رفیعی به اسارت عراقی‌ها درآمد و تعدادی سلاح و بی‌سیم نیز به دست آنها افتاد. همچنین، در این تهاجم که با مشارکت عوامل مسلح داخلی وابسته به عراق صورت می‌گرفت، پسر یکی از متنفذترین افراد ضدانقلاب محلی به نام حاج‌بایزیدی کشته شد.(5)
بااین‌حال، نیروهای ایران در پاسگاه چیلات، در یک اقدام متقابل در ساعت 13:30 دقیقه امروز، به پاسگاه مقابل؛ یعنی پاسگاه خزانه میزار عراق حمله کردند. در این درگیری شدید که تا ساعت 21:30 دقیقه شب، به طول انجامید نیروهای عراقی متحمل خسارات زیادی شدند؛ ازجمله 3 خودروی گاز، یک زیل، یک تانکر بنزین و 3 تانک زرهی عراق منهدم شد و خسارات شدیدی به مهمات و سنگرهای دشمن وارد آمد، به‌طوری‌که عراقی‌ها مجبور به ترک پاسگاه خود شده، بخشی از پاسگاه آنان نیز نابود و تعداد زیادی از قوای دشمن در حین عقب‌نشینی کشته شدند.(6)
«گزارش مرزبانی دهلران همچنین حاکی است که در منطقة مزبور از ساعت 14:30 دقیقه امروز، با همکاری مأمورین ارتشی و برادران پاسدار با مأمورین عراق درگیری [بود] و به کلیات عملیات آنان
1) سند شماره 283126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (رکن3 - مرکز عملیات)، 17/6/1359؛ و - سند شماره 141591 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی غرب)، 18/6/1359؛ و - سند شماره 283127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 - عملیات)، 17/6/1359؛ و - سند شماره 34397 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت امور سیاسی و اداری استانداری ایلام به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، 18/6/1359، برابر اعلام هنگ ژاندارمری ایلام.
2) سند شماره 347616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3 - عملیات) به تیمسار فرماندهی نزاجا (مد عملیات)، 19/6/1359.
3) سند شماره 282991 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ت - ف - ژاجا (رکن3 - عملیات)، 18/6/1359، برابر اعلام گروهان دهلران؛ و - سند شماره 368 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیات غرب کشور، 17/6/1359.
4) سند شماره 282948 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 17/6/1359؛ و - سند شماره 43042 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 17/6/1359.
5) سند شماره 43073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به نزاجا، 17/6/1359، برابر اظهار تلفنی آقای ضیائی استاندار ایلام، 17/6/1359.
6) سند شماره 42943 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 43117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3(مرکز فرماندهی) به نزاجا (عملیات و اطلاعات)، 18/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش مرزبانی دهلران.
پاسخ داده شد.»(1)اما عراقی‌ها مجدداً در این منطقه از ساعت 16 تا 17 امروز، با ارسال 20 دستگاه خودرو حامل تدارکات و نفرات و استقرار در مواضع خود، دست به تقویت نیرو و تدارکات زدند.(2)
درنهایت، هنگ ژاندارمری ایلام آخرین وضعیت گروهان‌های مرزی این منطقه را تا ساعت 20 امروز بدین شرح اعلام کرد: الف) گروهان دهلران: پاسگاه چیلات این گروهان همچنان درگیری شدیدی دارد. ب) گروهان صالح‌آباد: پاسگاههای انجیره، شوروشیرین، هلاله و نی‌خزر گاه‌گاهی درگیری دارند. ج) گروهان مهران: گروهان مذکور درگیری ندارد، اما گزارش پاسگاه فرخ‌آباد حاکی است که عراق در ساعت 18:30 دقیقه امروز، پاسگاههای کله‌شرقی و دراجی خود و مابین آن دو را با نیرو و تجهیزات دیگر تقویت کرده است. د) گروهان موسیان نیز امروز درگیری نداشته است.(3)
1
تحرکات عراق امروز نیز در مناطق مرزی خوزستان ازجمله مناطق همجوار سوسنگرد، بستان و نیز خرمشهر و آبادان در قالب تقویت نیرو، تجهیزات و ایجاد استحکامات و حفر سنگرها و کانال‌های جدید و شناسایی‌های هوایی و زمینی و نیز ازطریق عوامل داخلی ادامه داشته است.
دراینزمینه، گزارش گروهان هوزگان حاکی‌از جاده‌سازی و سدبندی و همچنین، نقشه‌برداری در جنوب‌شرقی پاسگاه کوشک است. گزارش گروهان بستان نیز حاکی است که: «در ساعت 14، تعداد 6 دستگاه جیپ حامل توپ106 ازطرف پاسگاه فکه عراق به‌طرف پاسگاه طاوسیه عراق درحال حرکت مشاهده شدند.»(4)یک گزارش دیگر از گروهان بستان حاکی‌از تقویت پاسگاههای دویرج، رشیدیه و طاوسیه عراق ازلحاظ نیرو و نیز با 7 خودرو مجهز به تفنگ106 میلی‌متری است.(5)
شناسایی هوایی عراق نیز ادامه یافت و برای چندمین روز متوالی، امروز نیز در ساعت 23:30 دقیقه، یک فروند هواپیمای عراقی روبه‌روی البوارین در منطقة پاسگاه مؤمنی، وارد حریم ایران شد. مرزبان درجة یک خرمشهر در یادداشتی رسمی به مرزبان بصره، مراتب اعتراض شدید ایران را به این تجاوز هوایی اعلام کرد.(6)
همچنین، آتشبار مستقر در فرودگاه آبادان اعلام کرد که امروز یک هواپیمای میگ عراقی را سرنگون کرده است.(7)این خبر را ساکنان جزیرة مینو که صدای انفجار آن را در خاک عراق شنیده‌اند و نیز رسانه‌های عراق ازجمله تلویزیون این کشور تأیید کردند.(8)
از سوی دیگر، عراق نه‌تنها ازطریق گشت‌های مکرر هواپیماهای خود اقدام به شناسایی مناطق مرزی، به‌خصوص خرمشهر و آبادان می‌کند، ازطریق اعزام نیروهای ایرانی وابسته به خود نیز، به این کار مبادرت می‌ورزد. دراینزمینه، گزارش منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «عراقی‌ها از راه شلمچه و کوت، 25 نفر خرابکار به ایران نفوذ داده‌اند که آنها از عناصر ساواک می‌باشند. منظور آنها نقشه‌برداری از راه‌های ایران است تا اینکه مناطق حساس را بمباران کنند؛ به‌طوری‌که شنیده شده عراق می‌خواهد زندان‌های ایران مخصوصاً در خوزستان را بمباران کند زیرا اکثر زندانیان از خرابکاران ایرانی و عراقی هستند.»(9)
1) سند شماره 43052 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا (م. ع و الف مد اطلاعات)، 17/6/1359، برابر گزارش مرزبانی دهلران.
2) سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص105، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359، ص1، برابر گزارش مرزبان دهلران.
3) سند شماره 34397 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 432732 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 17/6/1359، برابر گزارش گروهان هوزگان و گزارش گروهان بستان.
5) سند شماره 43107 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/6/1359، ساعت 1 بامداد؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359، ص2.
6) سند شماره 409323 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 19/6/1359، برابر اعلام گروهان ژاندارمری خرمشهر مستند به گزارش پاسگاه مؤمنی؛ و - سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص6، به نقل از مرزبانی درجه یک جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر به مرزبان درجه یک بصره، 18/6/1359.
7) سند شماره 432739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، بولتن خبری، 27/6/1359، ص2.
8) سند شماره 346086 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 26/6/1359.
9) سند شماره 423462 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و انتظامی)، 17/6/1359؛ و - همان، از ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان به واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر، 19/6/1359، برابر گزارش لشکر92 زرهی، 17/6/1359؛ و - سند شماره 409322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 19/6/1359، ص5، به نقل از ستاد لشکر92 زرهی، 17/6/1359.
یک گزارش دیگر، از تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق در منطقه سابله تابع بستان خبر می‌دهد. بنا به این گزارش، «شخصی به نام سیدخلف ساکن سوبله [سابله] اخیراً به استخدام جبهه عراق درآمده و مأموریت دارد که از اهالی مرزنشین جهت دیدن دوره خرابکاری دعوت به عمل بیاورد. ضمناً شخص مذکور هر بیست روز یک بار جهت آموزش کوتاه‌مدت به کشور هدف به‌طور غیرمجاز مسافرت می‌نماید.»(1)گزارش مشابه دیگری نیز حاکی است که «در ساعت 23:30 دقیقه امروز، صدای انفجار در ضلع شرقی گروهان هوزگان تابع هنگ سوسنگرد شنیده شد که پس از بررسی ازسوی مأمورین پاسگاه مشخص گردید که مربوط به انفجار یک بمب در ساختمانی مخروبه و متروکه بوده است. تحقیقات درمورد شناسایی عاملین ادامه دارد.»(2)
دراینحال «صدای امریکا نیز از قول رادیو اهواز، گزارش داد به‌علت وضع حساسی که در خوزستان پیش آمده، به کلیة واحدهای آن استان دستور آماده‌باش داده شده است. رادیو اهواز درضمن به کلیة افراد نظامی که آموزش دیده‌اند دستور داد تا با جمعیت اسلامی در لشکر شماره 92 اهواز تماس بگیرند.»(3)
1
در مناطق کردنشین، درگیری‌ها در محورهای بانه - سردشت و نقده - اشنویه و نیز در ارومیه، سلماس و شاهین‌دژ با شدت کمتری رخ داد. در سنندج نیز تحرکات تبلیغاتی گروه‌های سیاسی غیرقانونی به‌بهانۀ طرف‌داری از احمد مفتی‌زاده و نیز ادامة پاکسازی شهری خودی قابل‌ذکر است.
در محور بانه - سردشت، پیشروی ستون اعزامی از بانه به سردشت همچنان ادامه دارد و در چند روز گذشته و امروز تلفات سنگینی به مهاجمان مسلح ضدانقلاب وارد شده است.(4)این ستون که متشکل از ارتش و سپاه است صبح امروز در بیست کیلومتری سردشت بود و تا حدود ساعت 12 به ده کیلومتری سردشت رسید و پیشروی ادامه یافت.(5)
دراینحال، امروز پادگان و پایگاه ملاشیخ سردشت زیر آتش انواع سلاح‌های سبک و سنگین گروه‌های مسلح معارض با نظام قرار گرفت که با آتش متقابل نیروهای توپخانة پایگاه تلفات سنگینی به مهاجمان ضدانقلاب وارد آمد.(6)
در محور نقده - اشنویه، ستون ارتش که شامگاه امروز با هدف پاکسازی مسیر و گرفتن اشنویه، ازطرف نقده به‌سوی اشنویه حرکت کرده بود،(7)با طایفة زرین‌گلابی برخورد کرده و 2 کشته داد.(8)در این درگیری، یک ماشین ارتش حامل آرد به دست افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی افتاد و 2 سرباز وظیفه شهید و 4 نفر دیگر به گروگان گرفته شدند.(9)
در ارومیه گزارش ژاندارمری حاکی است: «40 تن از افراد حزب دمکرات در ساعت 20 امروز، مسلحانه به قریه حیدرلو واقع در حوزة ارومیه حمله کردند که درنتیجة تیراندازی مهاجمین، یک نفر از اهالی کشته و یک نفر مجروح و یک نفر به گروگان گرفته و پس از واردکردن خسارت به تراکتورهای اهالی و منزل مسکونی حاج سیف‌الله رحمتی، یک دستگاه
1) سند شماره 409322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص6، برابر گزارش ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، مستند به گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان، 17/6/1359.
2) سند شماره 347658 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3 - مرزبانی) به ت - ف - ژاجا (امور مرزی)، 19/6/1359، برابر گزارش هنگ سوسنگرد مستند به اعلام گروهان هوزگان.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 174، تاریخ 18/6/1359، ص5، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت 19، 17/6/1359، به نقل از رادیو صدای امریکا.
4) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از سنندج، در گفت‌وگو با سرهنگ کشاورز فرمانده پادگان سردشت.
5) سند شماره 43027 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه غرب (عملیات) به مرکز فرماندهی سپاه، 17/6/1359، ساعت 12؛ و - سند شماره 43032 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 17/6/1359.
6) سند شماره 43141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص106، از عملیات سپاه سنندج به عملیات سپاه مرکز، 18/6/1359؛ و - سند شماره 42954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص112، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359.
7) سند شماره 425478 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص112، از سپاه ارومیه به عملیات سپاه مرکز، 18/6/1359.
8) سند شماره 43145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص107، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه تبریز و ارومیه، 18/6/1359.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه به نقل از هاشمی معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی.
جیپ سیمرغ متعلق به یکی از اهالی را به سرقت برده و متواری می‌شوند.»(1)
در سلماس، درگیری اطراف این شهر که از شب پیش شروع شده بود تا ساعت 13 امروز به طول انجامید. این درگیری زمانی رخ داد که گروه ضربت متشکل از پیشمرگان مسلمان کرد به سرپرستی ظلمات مامدی و افراد کمیتة انقلاب اسلامی و جوانمردان ژاندارمری سلماس به‌منظور پاکسازی روستای کوزه‌رش، عازم این روستا بودند(2)که «در دو نقطه یعنی روستای کش‌کاویج و حاج‌جفان هدف حمله افراد سنار مامدی قرار گرفتند، که با پشتیبانی پایگاه کوزه‌رش و اعزام هلیکوپتر و کوبیدن مواضع اشرار، 4 نفر از اشرار کشته و 3 نفر زخمی و 4 اسب آنها سقط و 2 قبضه سلاح کشف و 2 نفر از افراد گروه ضربت و ظلمات مامدی مجروح گردیدند.»(3)
ژاندارمری ناحیه ارومیه؛ و - همان، اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص105، همان.
دربارة شاهین‌دژ، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی شامگاه امروز به نیروی زمینی ارتش اعلام کرد: «برابر خبر واصله از مراغه، در نزدیکی شاهین‌دژ، حدود 30 نفر از برادران پاسدار به‌همراه فرمانده سپاه شاهین‌دژ و تنی چند از شورای فرماندهی [سپاه] شاهین‌دژ و بخشدار این شهر در محاصره شدید مهاجمین قرار گرفته و تقاضای نیروی کمکی از نیروی زمینی نموده‌اند که با هماهنگی سپاه شاهین‌دژ به منطقه اعزام شوند. دستور فرمایید دراین‌مورد اقدام بایستی انجام گیرد.»(4)
همچنین به گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران ارومیه، «ساعت 4 بامداد امروز، براثر انفجار یک مین ضدنفر در جادة میاندوآب به شاهین‌دژ به یک تراکتور خساراتی وارد آمد.» بنا به همین گزارش، در ساعت 6 بامداد امروز نیز یک مین دیگر با هوشیاری افراد سپاه پاسداران در منطقة مذکور کشف و خنثی شد.(5)
از باینگان نیز خبر می‌رسد که «از ساعت 19 تا 22 امروز، مناطق وزرپوچ و سردانی واقع در بخش باینگان و نیز مقر سپاه پاسداران این بخش توسط نیروهای مهاجم وابسته به بعث عراق زیر آتش سلاح‌های سنگین قرار گرفت، که با هوشیاری برادران ارتشی و پیشمرگان مسلمان کرد و پاسداران انقلاب به این حملات شدیداً پاسخ داده شد. در این درگیری 4 تن از مهاجمین کشته و 6 تن از آنها مجروح شدند.»(6)
در سنندج، سازمان پیشمرگان مسلمان کرد اعلام کرد: «امروز در خیابان 17 شهریور سنندج، مغازه یکی از افراد ضدانقلاب که اینک متواری است مورد بازرسی قرار گرفت که طی این بازرسی چند دستگاه چاپ و فتوکپی و تکثیر از این مکان به دست آمد.»(7)دراینحال، در راه‌پیمایی امروز گروهی از عوامل وابسته به گروه‌های سیاسی غیرقانونی در سنندج، عدهای به طرف‌داری از احمد مفتی‌زاده چنین شعار می‌دادند: "خواست مفتی‌زاده، خواست خلق کرد است". در گزارش این تظاهرات آمده است که این طرف‌داران نمی‌خواهند ازطریق مفتی‌زاده، برنامة عزالدین حسینی را تکرار کنند.(8)
در کرمانشاه، بنا به اعلام روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور: «70 نفر از افراد فریب‌خورده که تاکنون در دامن حکومت متجاوز عراق بودند خود را تسلیم کردند.» براساس این گزارش، «این عده شامگاه امروز خود را در منطقه دالاهو به‌همراه 70 قبضه سلاح تسلیم فدائیان امام مستقر در پاسگاههای مرزی نمودند.»(9)
1) سند شماره 43146 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص188، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ژاندارمری ارومیه؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص189، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات) سپاه، 18/6/1359، ص2، برابر خبر واصله از ژاندارمری ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه به نقل از هنگ ژاندارمری ارومیه.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه، به نقل از هاشمی معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه به نقل از هاشمی معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی.
3) سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص69، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات) سپاه، 18/6/1359، ص1، برابر گزارش
4) سند شماره 43048 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 17/6/1359، ساعت 23:10.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، ص10.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص5؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، ص10، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، ص10، خبرنگار انقلاب اسلامی از سنندج.
8) سند شماره 907 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص135، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 3/7/1359.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359، ص3.
1
روزنامة فرانسوی لوموند در شمارة امروز خود مصاحبه‌ای با یکی از اعضای کمیتة مرکزی حزب دمکرات کردستان به نام هدی انجام داده و به نقل از وی آورده است: نیروهای دولتی (ارتش جمهوری اسلامی ایران) و پاسداران (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)، اکثر شهرهای کردنشین ازجمله سنندج، سقز، بانه، مریوان و... را تحت کنترل خود دارند. به گزارش لوموند: «آقای هدی حزب کومه‌له را مورد انتقاد و اتهام شدید قرار داده و گفته است "دستورات حزب کومه‌له مبنی‌بر مطرح‌کردن هرچه بیشتر شعار سرنگونی دولت تهران، خسارات جبران‌ناپذیری برای مردم کردستان به بار آورده است." آقای هدی همچنین به اعلامیه‌های حزب کومه‌له که در آوریل (فروردین و اردیبهشت‌ماه گذشته) مردم سنندج را دعوت می‌کرد تا شهر خود را به یک استالینگراد جدید تبدیل کنند، به‌شدت حمله کرد و گفته است "این دستور کومه‌له برای مردم محلی به بهای بسیار گزافی تمام شده است".»
عضو کمیتة مرکزی و سخنگوی حزب دمکرات کردستان در قسمت دیگری از مصاحبه با لوموند ضمن اعتراف به اینکه حزب دمکرات از حکومت جمهوری اسلامی حمایت نمی‌کند، افزود: «حزب دمکرات بدون جنگ مسلحانه نمی‌تواند به خواستة خود برسد.» در ادامة این مصاحبه آقای هدی به خبرنگار روزنامة لوموند، گفت: «بلوریان که از حزب دمکرات منشعب شد معتقد است حزب دمکرات کردستان با دولت بغداد روابط نزدیکی دارد.» سخنگوی حزب دمکرات همچنین به اظهارات یکی از سران انشعابی این حزب که قصد دارد به کمک یاران توده‌ای خود از حزب دمکرات کردستان یک شاخة کمونیستی پدید آورد اشاره کرد و افزود: «حزب دمکرات کردستان درزمینه همکاری با کمونیست‌ها مخالفتی ندارد.»(1)
2
درحالیکه در سرتاسر مرزهای غرب کشور روز به روز بر تحرکات ارتش عراق و عوامل ضدانقلاب و نیز درگیری‌ها افزوده می‌شود، در پایتخت، بنی‌صدر همان‌گونه‌که وعده داده بود درپی افشاگری و انتقام‌جویی از مخالفان و رقیبان خود است. در این راستا امروز در مراسم سالروز هفده شهریور در میدان شهدای تهران، در جمع صدها هزار نفر از مردم تهران، بنی‌صدر در یک سخنرانی نسبتاً طولانی، به‌طور بی‌سابقه‌ای به مخالفان خود ازجمله حزب جمهوری اسلامی و سران آن به‌شدت حمله کرد و آنان را "اقلیتی مستبد" خواند؛ این سخنان به نظر می‌رسد آغاز دور تازه‌ای از مبارزه با رقیبان حاکم بر نظام نوپای اسلامی است.
گزارش کیهان و اغلب روزنامه‌ها دراین‌مورد حاکی است: درپی دعوت قبلی ریاست‌جمهوری، امروز هزاران نفر از مردم مسلمان تهران به مناسبت سالروز شهدای هفده شهریور در مراسمی که در میدان شهدا تشکیل شده بود شرکت کردند. ...
بنی‌صدر در سخنانی به تشریح مشخصات جامعه شرک‌زده پرداخت و گفت: «شرک و کفر، انحصار و کوشش برای در قبضه درآوردن مقام‌های تعیین‌کنندة حکومتی از راه طرد و نفی دیگران، مشخصة
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، ص12؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از روزنامه فرانسوی لوموند، هشتم سپتامبر، 17/6/1359.
سیاسی این جامعه است.» وی در ادامة سخنان خود با اشاره به این نکته که نشانه‌های دیگر روش‌های جاهلی دروغ و بهتان بستن رویاروی است، گفت: «وقتی در جامعه‌ای بتوان رویاروی به رئیس‌جمهوری آن جامعه بهتان زد و دروغ گفت، طبیعی است که دیگران ترس و وحشت می‌کنند و توانایی اظهار عقیده را از دست می‌دهند، وقتی در جامعه‌ای بتوان ایجاد مسابقة ذهن کرد و حتی بتوان از راه تکرار، دروغی را در فکر مردم القا کرد البته می‌توان در جامعه حاکمیت اقلیتی را مستقر کرد، وقتی بتوان یک حرفی را به رئیس‌جمهوری نسبت داد و از زیادی تکرار حتی کاری کرد که خود او نتواند تکذیب کند، طبیعی است که مقدمات بازگشت و رجعت شرک و حکومت طاغوت فراهم می‌شود.»
وی با اشاره به این نکته که گفته‌اند که او با مجلس مخالف است، گفت: «آیا من تا این زمان به روشی بر ضد قانون پناه برده‌ام و خواسته‌ام قانون را زیر پا بگذارم؟ آیا کسی می‌تواند بگوید من در انتخابات در جایی از کشور دخالت کرده‌ام و وکیل قلابی به مجلس فرستاده‌ام و کسی می‌تواند بگوید که من با دروغ و تحریک برای مجلس جو درست کرده‌ام تا او را مجبور کنم چنین رأی بدهد؟ معنای تضعیف مجلس اینها است؛ آیا این کارها از من سر زده است؟ و جای خوشبختی برای من این است که جز دروغ نمی‌توانند بهانه حمله و تاخت‌وتاز قرار دهند.»
بنی‌صدر با اشاره به این نکته که عدهای این مطلب را که وی از نهادها خواسته است که با نظم و انضباط باشند، دلیل مخالفت رئیس‌جمهور با آنها دانسته‌اند، گفت: «من از جوانانی که قبل از انتخابات با من بودند و حالا مخالف شدند دعوت می‌کنم تا روز جمعه ساعت 5/8 تا 9 صبح، در جلو نخست‌وزیری جمع شوند تا من ببینم چرا موافق بودند و چرا مخالف شدند.»
وی با اشاره به این نکته که ما باید حقیقت را به مردم بگوییم، گفت: «یک نظریه‌ای وجود دارد که باید یک اقلیت منسجم در خطی حاکمیت کامل برقرار کند. این اقلیت برای استقرار حاکمیت خویش کوشیده است و می‌کوشد رهبری نهادهای انقلابی را در دست بگیرد. کوشیده است و می‌کوشد رادیو و تلویزیون و روزنامه‌ها را در دست بگیرد و نگذارد هیچ نشریه‌ای که مخالف باشد امکان حیات داشته باشد. می‌خواهد سپاه انقلاب و کمیته‌های انقلاب، انجمن‌های اسلامی و هر گروه و حزب اسلامی را در قبضه بیاورد و ازطریق حاکمیت، برنامه‌ای را به اجرا بگذارد. این اقلیت می‌خواهد حکومت را قبضه کند و مخالفان
حکومت را از راه همان روش‌هایی که گفتم، منکوب کند و از سر راه بردارد و درنتیجه بدون مزاحم و مانعی برنامه خود را به اجرا بگذارد.» رئیس‌جمهوری سپس درمورد بازتاب سیاسی این عمل گفت: «اگر ما یک گروه را حاکم کنیم و بگوییم تنها این گروه حق دارند حاکمیت کامل را داشته باشند، نخست مسلمان‌ها تجزیه می‌شوند؛ موافق و مخالف می‌شوند و درنتیجه روبه‌روی هم می‌ایستند و وقتی روبه‌روی هم ایستادند، نیروهایشان از بین می‌رود و ضعیف می‌شوند. روحانیت ما به حکم پایبندی مکتب و به حکم پایبندی به مردم نمی‌تواند اینچنین یکنواختی را بپذیرد و درنتیجه نزد آنها هم خدای‌ناکرده وحدت از بین می‌رود؛ تمام نیروهایی که در جامعة ما خود را رهاشده می‌بینند به مخالفت می‌گرایند و درنتیجه همان زمینه اجتماعی و سیاسی که برژینسکی به آن امید بسته است، به وجود می‌آید. پس این بازتاب سیاسی، بازتاب اختلاف و تجزیه و دشمنی و کینه است. ...»
بنی‌صدر افزود: «من می‌گویم مشکل را با زور نمی‌توان حل کرد، هیچ سازمانی نمی‌تواند با شیوة لنین و استالین و حزب معاویه در صدر اسلام بیاید و بخواهد حکومت کند و بتواند.»... وی سپس با تأکید بر اینکه حضور شما در صحنه ما را از به‌کاربردن زور و استقرار یک رژیم فاشیستی باز می‌دارد، گفت: «من در انتخاب وزیران و ترکیب دولت به دنبال حداکثر صلاحیت نرفتم برای اینکه نشان بدهم کمال علاقه را به همکاری با مجلس داشتم و معلوم بکنم در این جمهوری که جز از راه همکاری نمی‌خواهیم به هدف‌های انقلاب اسلامی ایران برسیم، براساس ضوابط زیر عمل کردم: یکی جلوگیری از حاکمیت همان گروه اقلیتی که در همه‌جا چنگ افکنده و می‌خواهند حکومت را در دست بگیرد و از راه برقرارکردن استبداد ایران را مناسب بکند. او نمی‌داند اما من می‌دانم که این خطرناک است و ممکن است کشور را برای حاکم‌کردن جناح‌های وابسته به امریکا مساعد بکند؛ این است که با وزیرانی که معرف آن خط باشند موافقت نمی‌کنم.» وی افزود: «دوم اینکه با وزیرانی که معرف روش‌های تخریبی بودند؛ کسانی که خواسته‌اند با جوسازی، نوشتن و تبلیغات دروغ و ناسزا خود را به کرسی بنشانند، موافقت نمی‌کنم.» بنی‌صدر اضافه کرد: «اگر سابقه است برای همه است، اگر نامه و نوشته ملاک رد اعتبارنامه این و آن می‌شود و یا ملاک توبیخ و تصفیه و پاکسازی می‌شود، این ملاک باید برای همه باشد، لذا با کسانی که از این‌گونه سوابق داشته باشند برای وزارت موافقت نمی‌کنم. بنابراین با آنهایی که موافقت کردم کسانی نیستند که من آنها را صددرصد در خط بدانم؛ به حداقل قانع بودم و خواسته‌ام حداکثر تفاهم را به وجود بیاورم. اینها گفته‌اند که به راه شور و تفاهم خواهند رفت؛ صمیمانه آرزو می‌کنم این‌طور باشد، اما اگر برخلاف وعده و نوشته‌ای که گفته و نوشته‌اند عمل کردند من یک لحظه درنگ در بیان آن به مردم به خود راه نخواهم داد.»(1)-(2)
1) یک شاهد صحنه به نگارنده یادآوری کرد: در این سخنرانی بنی‌صدر، آنجا که "لبه‌ای تیز" علیه رقیب داشت، با شعارهای قوی و حساب‌شدة افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) که به‌طور سازمان‌یافته در میدان شهدا و اطراف آن حاضر بودند، فضای پرهیجان و طالب افشاگری و رادیکالی علیه جریان خط امام ساخته می‌شد. عدهای از افراد عادی نیز هم‌صدا می‌شدند و عدهای هم مبهوت از این تقابل مسئولان نظام، نظاره‌گر بودند. اگر کسانی با دقت ملاحظه می‌کردند، خطر نزدیکی روزافزون جریان بنی‌صدر و سازمان مجاهدین (منافقین) را به‌خوبی احساس می‌کردند.
2) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص آخر؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 18/6/1359، صص1 و2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
1
مراسم امروز میدان شهدا و سخنرانی بنی‌صدر و وقایع قبل و پس از آن، که علامتی از افزایش رویارویی جناحی حکومتی محسوب می‌شد، در روزنامه‌های دو جناح حاکم بر نظام و نیز در برخی رسانه‌های گروهی غربی بازتاب چشمگیری داشته است که از عمق اختلافات دو جناح و رشد و جبهه‌گیری در مقابل یکدیگر حکایت می‌کند.
روزنامة جمهوری اسلامی، ارگان حزب جمهوری اسلامی، در مطلبی تحت‌عنوان "در حاشیه گردهمایی" نوشت: «بعد از پایان سخنرانی آقای بنی‌صدر، گروه‌هایی از مردم، آرام به‌طرف مقصد خود در حرکت بودند. گروهی معدود در میدان شهدا شروع به دادن شعارهای تفرقه‌انگیز با صدای بلند و تکرار آنها کردند. این مسئله باعث شد که مردم مسلمان که جهت فقط وحدت در مقابل دشمنان انقلاب اسلامی راهی میدان شهدا شده بودند، جهت پاسخ‌گویی به شعار انحرافی و تفرقه‌افکن این عده... که از اول نیز چنین قصدی داشتند و [می‌خواستند] باتوجهبه جوی که با سخنان آقای بنی‌صدر که در محیط ایجاد شده بود [چنین اوضاعی را] به پای گروهی خاص بگذارند، با شعار "منافق حیاکن - بنی‌صدر را رها کن"، "حزب فقط حزب‌الله، جنبشی ضدالله"، به پاسخ‌گویی برخاستند و در مدتی کوتاه دامنه این شعارها به تمام خیابان‌ها کشیده شد. در میدان، مقابل جایگاه به‌علت رودررو قرارگرفتن گروه‌ها، درگیریهایی به‌وجود آمد که با دخالت مردم و برادران پاسدار شدت پیدا نکرده و مردم از میدان عازم مسیرهای خود شدند، ولی چون دامنة موضوع به خیابان‌ها کشیده شده بود، تظاهرات گروه‌های مختلف، با شعارهای مختص به خود ادامه پیدا کرد و در بعضی نقاط (من‌جمله خیابان مجاهدین) گروه‌ها راه را به یکدیگر می‌بستند که این باعث به‌وجودآمدن درگیریهایی جزئی گردید.»(1)
روزنامة انقلاب اسلامی، ارگان رسمی وابسته به جناح بنی‌صدر نیز در بخشی از مطلب خود تحت‌عنوان "در حاشیه تظاهرات 17 شهریور در میدان هفده شهریور" چنین نوشته است: «... از نکات قابل‌توجه اینکه دیشب و امروز [18/6/1359] رادیو تلویزیون در اخبار خود به جای پرداختن به نکات مهم و اساسی بیانات رئیس‌جمهور، بیشتر به توضیح چگونگی برگزاری مراسم مثل خواندن سرود، پیام‌ها، هیاهوی مردم و... پرداخت. البته باتوجهبه اینکه در خلاصة اخبار دیشب [17/6/1359] تلویزیون حتی یک کلمه‌ای هم از تظاهرات میلیونی مردم در بعدازظهر دیروز [هفده شهریور] نگفت.»(2)
این روزنامه همچنین در بخش وقایع اتفاقیة خود دربارة برخی وقایع قبل از شروع مراسم نوشت: «... حدود ساعت 2 که عدهای از صحبت‌های امام‌جمعة تهران از بهشت زهرا دائر بر احتمال آشوب در اجتماع مردمی عصر و اطلاعیة روابط عمومی سپاه پاسداران مطلع شده بودند، گروهی دویست سیصد نفری وارد میدان [شهدا] شدند و به اصرار در مقابل جایگاه قرار گرفتند و مدعی بودند برای مقابله با آشوبگران احتمالی آمده‌اند و جالب اینکه تا آخر مراسم و سخنرانی رئیس‌جمهوری تشنج و آشوب در اطراف جایگاه از همان منطقه‌ای برمی‌خاست که این "حافظین امن" در آنجا مستقر شده بودند.»(3)
از سوی دیگر، خبر روزنامة کیهان به نقل از گزارش خبرگزاری پارس، حاکی است: به‌دنبال مطلبی که صدای جمهوری اسلامی ایران درمورد احتمال بمب‌گذاری در میدان شهدا پخش کرد، پیامی ازسوی بنی‌صدر به مردم تهران و حومه داده شد که در بخشی از آن آمده است: «... یک بار دیگر هوشیاری شما همه آنها را که گمان می‌کردند مردم آگاهی ندارند، احساسات دارند، حیرت‌زده کرد، امواج عظیم انسانی روی به میدان شهدا دارد چون می‌داند حضور شما در صحنه تا کجا تعیین‌کننده است. تبلیغ می‌کنند که به اینجا حمله خواهد شد، به آنجا حمله خواهد شد، بهتر است در خانه‌های خود بنشینید و سخنان رئیس‌جمهور را با آرامش گوش کنید و اینک رئیس‌جمهور به تو مادر، به تو پدر، به تو خواهر و به تو برادر هشدار می‌دهد که آرامش کامل خواهد بود، امروز روزی است که حضور تو در صحنه، تعیین‌کننده است، خانه‌ها را ترک کنید و به کوچه و خیابان‌ها درآیید و به‌سوی میدان شهدا روی آورید. ...»(1)
دراینحال، مراسم امروز در برخی رسانه‌های غربی ازجمله رادیو کلن آلمان و رادیو مونت‌کارلو همین امروز بازتاب داشت. در این بازتاب‌ها دشمن نتوانست شادمانی خود را از اوج‌گرفتن اختلافات میان دو جناح داخل ایران، پنهان کند. رادیو کلن اعلام کرد: «ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری ایران، بالاخره پس از حدود یک ماه کشمکش و مبارزه و درگیری با رجایی و طرف‌داری وی از حزب جمهوری اسلامی، درمورد تشکیل اعضای کابینه موفق شده است نظرات خود را به کرسی بنشاند. اضافه‌براین، بنی‌صدر در مانورها و مقاومت‌های خود دربرابر افراطیون مذهبی موفق شده است علاوه‌بر کسب پشتیبانی افکار عمومی مردم ایران، در میان جناح‌های مذهبی نیز اختلافاتی به‌وجود آورد.»(2)
رادیو عربی مونت‌کارلو هم دراین‌باره گفت: «... رئیس‌جمهور در سخنان بسیار مبسوط خود ضمن بررسی پاره‌ای از مسائل سیاسی و مهم روز، از مخالفین خود خواست که روز جمعه آینده و دربرابر ساختمان نخست‌وزیر جمع شوند و علیه وی شعار بدهند تا معلوم شود مخالف زیاد دارد یا هوادار؟»(3)
1
درحالیکه تهران امروز شاهد سخنرانی جنجالی بنی‌صدر بود، نخست‌وزیر محمدعلی رجایی، در یک مراسم نسبتاً آرام به مناسبت بزرگداشت مراسم شهدای هفده شهریور در دبیرستان حکیم نظامی قم سخنرانی مفصلی ایراد کرد و علاوه‌بر بزرگداشت یاد و خاطرة شهدای هفده
شهریور، نامة ادموند ماسکی(1)وزیر امور خارجه امریکا را قرائت و دربارة برنامه‌های دولت و سیاست خارجی و ترکیب کابینه مطالبی را بیان کرد.
نخست‌وزیر ضمن اشاره به تشکیل حکومت مکتبی براساس قانون اساسی در رابطة مردم با عدل ولایت فقیه تأکید کرد: «تمام وزیران از میان افرادی انتخاب شده‌اند که مسئول، متعهد و معتقد به انقلاب اسلامی در تمام جوانب آن هستند، تمام وزرای من تعهد نموده که مقلد امام باشند و من همان‌طورکه تا قبل از 22 بهمن، مقلد رسالة عملیة رهبر انقلاب بوده، امروز نیز پیرو رهنمودهای ایشان خواهم بود و در تمام مراحل انتخاب وزرا، مقلد امام بودن، معتقد و متعهد به انقلاب اسلامی بودن را ملاک قرار داده‌ایم و من بر آنم که وضعی به وجود آید که تمام متعهدین، خود را از کابینه بدانند.»
1) متن نامه وزیر امور خارجة امریکا که در تاریخ 29/5/1359 ارسال شده بود، چنین است: «آقای نخست‌وزیر! این نامه را به‌عنوان وزیر خارجة امریکا که به‌تازگی با مسائل جاری در روابط دو کشور روبه‌رو شده‌ام می‌نویسم. می‌دانم که این مسائل جزء مسئولیت‌های سنگینی است که شما به‌عنوان اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران پذیرفته‌اید. امیدوارم من و وزیر خارجة منتخب شما بتوانیم برای رسیدن به راه‌حل‌های سازنده دربارة مشکلات بین دو کشور با یکدیگر کار کنیم. یقیناً با مرگ شاه سابق، اینک فصلی از تاریخ ایران بسته شده و با استقرار دولت شما فصل جدیدی باز شده است. به‌عقیدة من زمان آن رسیده که نگاهی تازه به مسائل بین ایران و امریکا بیفکنیم. ایالات متحده واقعیت انقلاب ایران و قانونی‌بودن جمهوری اسلامی را درک می‌کند. مردم ایران با اقدامات جدی پیگیر خود فرصت یافتند در مراحل ایجاد نهادهای جدید شرکت کنند. من به شما اطمینان می‌دهم ایالات متحده مایل به مداخله در آن مراحل نبوده است. ما معتقدیم که هیچ نیروی خارجی نباید در حق تصمیم‌گیری‌های سیاسی مداخله کند. 52 نفر از امریکایی‌های هم‌وطن من مدت 9 ماه است در ایران در اسارت به سر می‌برند. من با خانواده‌های آنان ملاقات کرده‌ام، من قادر نیستم برای شما توصیف کنم که این اشخاص بی‌گناه چه رنج عمیق و یأس‌آوری را تجربه کرده‌اند. همة امریکایی‌ها با هر عقیده خواستار آزادی سریع گروگان‌ها هستند. من امیدوارم شما بپذیرید وقت آن رسیده است که به رنج آنان شرافتمندانه پایان داده شود و گروگان‌ها به خانه‌هایشان نزد خانواده‌هایشان فرستاده شوند. من می‌پذیرم که ایرانی‌ها هم رنج برده‌اند، ادامة بن‌بست تنها می‌تواند تلخی و رنج دو طرف را افزایش دهد. کاسة صبر و تحمل رنج پر شده است، بگذارید این رنج را به پایان برسانیم. من به شما اطمینان می‌دهم که ما حداکثر احترام را برای استقلال تمامیت ارضی شما و رعایت اصل عدم مداخله نشان خواهیم داد. ما می‌دانیم که تصمیم‌گیری دربارة بحران گروگان‌ها به پارلمان ایران به‌عنوان نمایندگان مردم ایران واگذار شده است. ما همچنین می‌دانیم که در ایران مانند امریکا احساسات تندی دربارة تظلمات گذشته وجود دارد. مسائل مورد اختلاف بین دو کشور فراوان است. ما به سهم خود مایلیم که این مسائل به‌طور منصفانه بررسی شود و دربارة آنها به راه‌حل‌هایی براساس احترام متقابل و برابر برسیم. فکر می‌کنم در آغاز مرحلة تفاهم بیشتر، ایجاد کانال ارتباطی منظم مفید باشد. من شخصاً ترجیح می‌دهم اگر شما هم موافق باشید، این ارتباط به‌طور مستقیم با حسن‌ظن بین نمایندگان دو دولت ما برقرار شود. مذاکرة مستقیم و صریح بهترین راه‌حل برای برطرف ساختن دشمنی و سوءتفاهم است. اگر موافق باشید ما می‌توانیم ازطریق یک گروه ثالث که پیام‌های بین ما را به‌طور منظم ردوبدل کنند عمل کنیم. سفارتخانه‌های سوئیس و الجزایر که حافظ منافع دو کشورند می‌توانند این نقش را بازی کنند. اشخاص دیگر هم به‌عنوان میانجی رسمی یا خصوصی می‌توانند همین وظیفه را انجام دهند. امیدوارم آمادگی داشته باشیم که نقطه‌نظرهای خود را برای بحث دربارة چنان مبادلة افکاری که مفید باشد به ما ارائه دهید. من منتظرم که به‌خاطر منافع مردم دو کشورمان پاسخ را دریافت دارم. ارادتمند- ادموند ماسکی، 20 اوت 1980.»
نخست‌وزیر سپس دو برنامه از برنامه‌های دولت خود را تشریح کرد. یکی تقسیم درآمد ملی به‌طور مساوی که دراین‌باره گفت: «تخصیص اعتبار برای تهران و شیراز و اصفهان و شهرهای بزرگ از اعتبار برای روستاها بیشتر نخواهد شد. چرا تهران مترو و مدرن‌ترین وسایل رفاه زندگی داشته باشد، اما روستاهای ما از داشتن حتی یک جاده برای رساندن آذوقه از شهر محروم باشند.»
وی سپس به سیاست خارجی ایران اشاره کرد و گفت: «ما براساس پیام و فریاد شهدای هفده شهریور، سیاست خارجی خود را بر پایة این شعار "نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی"تنظیم نموده و مسئول سیاست خارجی این دولت باید معتقد به این سه بعد باشد و تمام سفارتخانه‌ها رنگ شرقی و غربی را باید از خود پاک کنند.»
رجایی با اشاره به توطئه‌های امریکا و عامل آن یعنی حکومت بعث عراق اظهار کرد: «مگر ما به عراق چه کرده‌ایم که هرروز شهرهای مرزی ما را به گلوله می‌بندد، مگر عراق یک کشور مسلمان نیست؟ ما که شعار ملی خود را براساس خدا، قرآن، خمینی قرار داده‌ایم. پس چرا در مرزهای کشور ما مشغول توطئه است؟ به‌خاطر آنکه می‌داند اسلام همچنان می‌خروشد تا حکومت آنها و اربابانشان را مانند حکومت جبار رژیم گذشته ایران، به زباله‌دان تاریخ بیندازد. ...»(1)
1
درحالیکه مقامات امریکایی امیدوارانه در انتظار رسیدگی مجلس شورای اسلامی به وضعیت گروگانهای امریکایی هستند، مقاله ویلیام سولیوان، آخرین سفیر امریکا در ایران، که امروز منتشر شد از یک‌سو و مصاحبة ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، از سوی دیگر بیم و امیدهایی را در امر رسیدگی به وضعیت گروگان‌ها در میان محافل رسمی و مطبوعاتی امریکا برانگیخته است.
رادیو لندن اعلام کرد: «نامة ویلیام سولیوان آخرین سفیر امریکا در ایران که امروز انتشار یافت سؤالاتی را دربارة سیاست‌های سابق امریکا مطرح کرده است. ازآن‌رو که همة طرف‌های
1) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص4.
ذی‌نفع توافق کرده‌اند که امکان راه‌های [آزادی] گروگان‌ها را دچار مشکل نسازند، مسئلة گروگان‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری چندان مطرح نشده است. اما مقالة سولیوان می‌تواند انتخاب مجدد کارتر را به خطر اندازد. در این مقاله سولیوان که در آخرین لحظه‌های حکومت شاه در ایران بود شدیداً به مشاور امنیتی کارتر یعنی برژینسکی حمله کرده و او را متهم ساخته است که به سخنان کارشناسان مجرب گوش نداده و لذا مسئولیت عظیمی از برانگیختن مخاصمات رژیم انقلابی ایران نسبت به امریکا بر گردن اوست.»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از سولیوان آورده است: «دولت جیمی کارتر با بینش کم، عدم تصمیم‌گیری و تغییراتی بی‌موقع در سیاست خویش در زمانی که رژیم سلطنتی رو به نابودی می‌رفت سهواً در هرج‌ومرجی که در ایران بعد از انقلاب به وجود آمد، کمک کرد.» بنا به این گزارش، «سفیر پیشین امریکا می‌گوید: "دولت امریکا با سعی در سرکوبی انقلاب ایران در زمانی که پیروزی نیروها به رهبری آیت‌الله روح‌الله خمینی مشهود بود کاملاً درجهت خلاف منافع امریکا عمل کرد". ... سولیوان نوشت: "تا آنجا که من می‌توانم تشخیص دهم امریکا به‌دنبال عزیمت شاه مخلوع از ایران، سیاست مشخصی را در نظر نداشت."» گزارش آسوشیتدپرس می‌افزاید: «یکی از اهداف اصلی سولیوان در تجزیه و تحلیلش، سیاست برژینسکی مشاور امنیت ملی کارتر است. سخنگوی برژینسکی به نقل از وی، گفته است که این مقالة سولیوان، انعکاس نظرات خود او و کاملاً ناصحیح است. مع‌ذالک برژینسکی ضمن خودداری از رد نتایج تجزیه‌وتحلیل سولیوان، گفت: "درحالیکه 52 امریکایی به‌عنوان گروگان هنوز در ایران نگاهداری می‌شوند، این عمل مقتضی نیست". ... سولیوان تصمیم دولت امریکا را درمورد حمایت همه‌جانبه‌اش از شاپور بختیار آخرین نخست‌وزیر رژیم پادشاهی در ایران، شدیداً مورد انتقاد قرار داد. ... در همین حال، جودی پاول، سخنگوی جیمی کارتر، امروز درمورد گفته‌های سولیوان که برژینسکی، مشاور امنیتی کارتر، روش درستی در قبال گروگان‌ها نداشته، برخورد تندی نمود. جودی پاول، رئیس مطبوعاتی کاخ سفید، گفت:... درحالحاضر، واردشدن به جزئیات، کمکی به بهترشدن اوضاع [گروگان‌ها] در ایران نمی‌کند. ...»(2)
از سوی دیگر، در یک حرکت امیدوارانه، ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، در یک مصاحبة تلویزیونی گفته است: «بنا به شهادت شواهد موجود، تهران به حل این بحران ده‌ماهه علاقه‌مند می‌باشد.» وی افزود: «به‌هنگام طرح مسئلة گروگان‌ها در مجلس اسلامی ایران، احتمال دارد که گفت‌وگوهایی بین دو کشور نیز آغاز گردد.» وی همچنین گفت: «به‌دنبال آزادشدن 52 گروگان امریکایی، کنگرة ایالات متحده تحقیق دربارة نقش ایالات متحده در ایران را در زمان شاه فقید آغاز خواهد کرد.»(3)خبرنگار بیبیسی در نیویورک نیز درمورد اظهارات ادموند ماسکی گفت: «آقای ماسکی روش بسیار نرمی نسبت به این موضوع در پیش گرفت که
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 174، تاریخ 18/6/1359، صص4 و 5، رادیو لندن، 17/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص18، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 174، تاریخ 18/6/1359، صص14 و 15، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، مورخ 17/6/1359.
دلالت ضمنی بر این داشت که اگر در کنگره امریکا به سیاست امریکا در ایران رسیدگی شود، ممکن است در حل نهایی قضیه اثر داشته باشد. آقای ماسکی این نظر خود را تکرار کرد که با رسیدگی به اعمال گذشتة امریکا در ایران توسط کنگره مخالف نیست.»(1)
دراینحال، در ادامة رایزنی برخی کشورهای عربی و اروپایی برای حل بحران گروگانهای امریکایی، «شماری از کشورهای عربی و غربی و بی‌طرف مجدداً دست به ابتکاراتی جهت آزادی گروگانهای امریکایی زدند. سفرای کشورهای هلند، اسپانیا و ژاپن به نمایندگی ازطرف نوزده کشور دربارة این مسئله با ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری ایران، ملاقات و مذاکره کردند. این ملاقات که قرار بود در ماه اوت صورت گیرد به‌علت مشکلات مربوط به تشکیل کابینه، به تأخیر افتاده بود.»(2)
ضمیمه گزارش522: متن کامل یادداشت وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران به سفارت جمهوری عراق دربارة ادعای ارضی این کشور براساس قرارداد 1975 الجزایر و مردود دانستن این ادعا.
«وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران با اظهار تعارفات خود به سفارت جمهوری عراق، عطف به یادداشتی که در تاریخ 17/6/59 (8/9/1980) به کاردار سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد تسلیم شده است اشعار می‌دارد: دولت عراق حتی قبل از اینکه انقلاب اسلامی ایران پیروز شود، دشمنی خود را نسبت به حرکت ملت ایران نشان داده، همگام با ابرقدرت‌ها و دولت‌های مرتجع منطقه تا آخرین لحظات در کنار شاه جانی ایستاد و او را یاری نمود، در طی سی‌وسومین اجلاس سازمان ملل در سپتامبر 1978، چهار وزیر خارجة ایران، عراق، رژیم اشغالگر قدس و امریکا در خلال ملاقات‌های طولانی خود طرح توطئة مشترکی را برای خفه‌کردن انقلاب اسلامی ایران که درحال شکل‌گیری بود ریخته بودند و همگی از پیروزی آن توطئه چنان مطمئن بودند که هریک به نحوی در مصاحبه‌های خود از آن ذکری به میان می‌آوردند، ولی با اراده خدای متعال که همیشه یاور ما و انقلاب ما بوده است، این توطئه نیز همچون دیگر توطئه‌های دشمنان ما به نتیجه نرسید. بعد از پیروزی انقلاب که برخلاف انتظار و خواستة تمام دشمنان ما بود، آغاز به تحریک و دشمنی کرده کردستانی‌ها و خوزستانی‌ها را به‌بهانة اقلیم‌گرایی تحریک نمود و اسلحه‌های ساخت دولت‌های ابرقدرت را از حدود ایران عبور داده، با تطمیع عدهای خودفروخته، آنان را برعلیه دولت مرکزی شوراند. دلیل روشن بر عدم حسن‌نیت دولت عراق هنگامی بهتر آشکار می‌گردد که درحالیکه دولت انقلابی ایران با ابرقدرت‌ها و حامیان رژیم اشغالگر قدس در جریان جنگ روبه‌روست، دولت عراق به عوض آنکه دست در دست دولت نوپای جمهوری اسلامی ایران بگذارد تا به‌اتفاق یکدیگر بتوانند بهتر و تواناتر، دشمنان مشترک همة مستضعفین را سرکوب کنند، دست به تجاوزات آشکار خود زده و همچنین متجاوز از 40 هزار عراقی را فقط به‌دلیل اینکه شیعه و ایرانی‌الاصل هستند، با بدترین و غیرانسانی‌ترین وضعی از خاک عراق بیرون راند. دولت عراق مدت چند ماهی است که تحریکات و درگیری‌های مرزی را به نهایت حد رسانده است؛ در خلال چند روز گذشته، با دادن یادداشتی گنگ و نامفهوم می‌خواهد مستمسکی به دست آورد تا به قول خود سرزمین‌هایی را که بنا به قرارداد 1975 به عراق تعلق داشته، ولی موفق به تثبیت حاکمیتش بر آن نشده
است، بازپس بگیرد. البته دولت عراق انتظار دارد که وزارت خارجة ایران دربرابر دشمنی‌ها و ناآرامی‌هایی که تاکنون در حدود ایران و در منطقه به وجود آورده است سکوت کند و این ادعای نامفهوم را که فقط بهانه‌ای برای تجاوز است بپذیرد و به ادعاهای واهی عراق تسلیم شود و به قول او سرزمین‌های اشغالی را بازپس بدهد. دولت عراق خود به‌خوبی می‌داند و ما و دیگران نیز می‌دانیم که یکی از وجوه مشترک حکومت بغداد و حکومت تل‌آویو در این است که هر دو متجاوز و هر دو همگام شیطان بزرگ امریکا قدم برمی‌دارند و تمام دول منطقه می‌دانند که جمهوری اسلامی ایران نه قصد تجاوز به خاک همسایگان را داشته و نه ازلحاظ مکتبی، مجوزی برای آن دارد؛ علی‌الخصوص که درگیری با ابرقدرت‌ها و رژیم اشغالگر قدس فرصت چنین تجاوزی را به ایران نمی‌دهد. ما انتظار داشتیم که دولت‌های منطقه سرنگونی شاه جبار و ژاندارم منطقه را استقبال کنند و با دولت انقلابی ایران همگام شوند و تمام دشمنان انسانیت را از منطقه بیرون رانند، درحالیکه می‌بینیم عراق دست در دست دشمنان ما گذارده و در راه ایفای مصالح و هماهنگ با آنان با ایران می‌جنگد. ما انتظار داشتیم دولت عراق به‌جای اینکه اتحاد نامیمون خائنانه مصر و رژیم اشغالگر قدس را سرمشق خود قرار دهد و به‌طور غیرمستقیم از آن تبعیت کند، از اتحاد برادرانه و یکرنگی دو دولت برادر سوریه و لیبی درس می‌گرفت و به‌جای اینکه منطقه را به‌هم بریزد و زمینه را برای نشو و نمای عوامل ابرقدرت‌ها آماده کند با اتحاد و همکاری و پیوستگی با همسایگان محیطی آرام به وجود آورد تا بتوان در سایه آن دست دشمنان منطقه و در رأس آن امریکا و رژیم اشغالگر قدس را از منافع مشترکمان کوتاه کرد. یکی از افتخارات انقلاب اسلامی ما این بود که با دست خالی و با دادن خون و بدون کمک‌گرفتن از ابرقدرت‌های شرق و غرب و یا دول منطقه، توانستیم یکی از پابرجاترین دولت‌های منطقه را به زانو درآوریم. درحالیکه دولت عراق در همین درگیری‌های مرزی خود برای اینکه احتیاجی به نیروی مردمی خود نداشته باشد در تحت پوشش نیروی کار، از سربازان مصری کمک گرفته است و گویا در طول درگیری‌های اخیر 140 نفرشان کشته شده‌اند، که موجب آن دولت مصر شده است. ما ازطریق دولت‌هایی که با عراق در ارتباط هستند کوشش کرده‌ایم که دو مطلب را به آنان تفهیم کنیم: 1. اگر دولت عراق دست‌نشانده و فرمانبردار ابرقدرت‌ها نیست متوجه باشد که درگیری با دولت انقلابی و اسلامی ایران فقط و فقط به نفع دشمنان ملت‌های منطقه است و دولت عراق هر تیری را که به‌سمت ایران پرتاب می‌کند و یا یک سرباز مسلمان را شهید می‌کند، یکی از دشمنان رژیم اشغالگر قدس متجاوز را کشته است. 2. اگر دولت عراق نمی‌داند، خوب است متوجه باشد مردمی که با دست خالی و با نیروی ایمان توانستند شاهی را که همة قدرت‌ها یاری‌اش می‌دادند در خلال مدتی کوتاه و به‌آسانی خلع‌سلاح کند و از ایران بیرون براند، اکنون که مسلح هستند و ارتش باایمانی در اختیار دارند، توانا هستند هر دولت متجاوز جسوری را تأدیب کنند. علت آنکه دولت ایران فقط موضع دفاعی دربرابر حملات دولت بعث می‌گیرد این است که ما قصد عمل متقابل نداریم چون می‌دانیم که دشمنان ما در حدود بین عراق و ایران نیستند، بلکه دشمنان ما در کاخ‌های خود نشسته‌اند و ملت برادر و مبارز ما را استثمار کرده‌اند و آنها را به جنگ با ما واداشته‌اند. ما نسبت به برادران مسلمان عراقی احساس همدردی می‌کنیم و تا وقتی که مجبور نباشیم، به رویشان آتش نخواهیم گشود. ما یقین داریم که این حسن‌نیت ما در خلال این هیجده ماه گذشته بعد از انقلاب، به همه ثابت شده است. موقع را برای تجدید مراتب احترام مغتنم می‌شمارد.»(1)
1) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص10، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
1
درپی درگیری‌های شدید دو روز گذشته در نوار مرزی قصرشیرین، سومار و نفت‌شهر به‌خصوص در اطراف پاسگاههای تنگاب‌نو، خان‌لیلی، زینل‌کش و تیله‌کوه که موجب واردآمدن تلفات نسبتاً سنگینی، (ازجمله انهدام 6 تانک) به نیروهای عراقی شد، امروز نیز درگیری‌ها در این مناطق با همان شدت ادامه یافت.
بنا به یک گزارش، در ساعت 7:30 دقیقه بامداد امروز، مجدداً پاسگاههای مرزی تابع گروهان سومار زیر آتش شدید عراق قرار گرفت و در ساعت 8:30 نیز، 2 فروند میگ شکاری عراق با فاصله زیاد روی ارتفاعات پاسگاه‌ها پرواز و به‌طرف نیروهای ارتش مستقر در نفت‌شهر تیراندازی کردند. در این گزارش از تلفات احتمالی در نفت‌شهر اظهار بی‌اطلاعی شده است.(1)همچنین در ساعت 12 امروز، مرزبانی سومار اعلام کرد که پاسگاههای مرزی کانی‌شیخ، بازرگان و تلخاب مدت 24 است که در محاصره نیروهای ارتش عراق قرار دارند و باوجود درخواست‌های مکرر برای پشتیبانی، تاکنون اقدامی برای کمک به آنها نشده است. وضع پاسگاههای مزبور بسیار خطرناک است و عراقی‌ها از هوا و زمین پاسگاه‌ها را هدف حمله قرار داده‌اند. ضمناً راه پاسگاه تلخاب - سومار قطع شده است.(2)
دراینحال، در ساعت 14:30 دقیقه امروز، گروهان سومار اعلام خطر کرد که ارتش عراق پاسگاههای نفت‌شهر، سه‌تپان، سلمان‌کشته، سانواپا و چقاشیرگه را زیر آتش شدید توپخانه گرفته و تانک‌های آنها به‌طرف پاسگاه‌ها درحال پیشروی می‌باشند. در این گزارش اعلام شده که پاسگاه سانواپا بهطورکلی منهدم شده و اگر ازطریق ارتش به پاسگاههای دیگر کمک نشود، احتمال دارد پاسگاه‌ها به تصرف ارتش عراق درآیند.(3)در این درگیری‌ها در پاسگاه سانواپا در ساعت 14:30 دقیقه، 2 درجه‌دار ازجمله استوار یکم لطیفی، فرمانده پاسگاه سانواپا، به‌شدت زخمی شده‌اند و بقیه نیروها نیز به‌تلافی، پاسگاه ابوعبید عراق را با خمپاره 120 میلی‌متری منهدم ساختند.(4)
شهربانی کرمانشاه نیز در ساعت 16:18 دقیقه امروز، گزارش داد که «توپخانه سنگین و سبک و نیروی هوایی عراق مرتباً مناطق مرزی و پاسگاههای داخل نفت‌شهر را می‌کوبند.
1) سند شماره 276930 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان سومار به ریاست اداره مرزبانی ژاجا، 18/6/1359.
2) سند شماره 283170 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی سومار به تهران - ر2 در امور مرزی، 23/6/1359، برابر گزارش‌های گروهان سومار در 18/6/1359 و 19/6/1359.
3) سند شماره 277225 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ف - ژاندارمری، 18/6/1359؛ و - سند شماره 276928 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سومار به تهران - ف - مرزبانی، 18/6/1359؛ و - سند شماره 283374 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ف - ژاجا - ر3 - دایره عملیات، 18/6/1359.
4) سند شماره 34407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری و وزارت کشور و سماجا، 20/6/1359، برابر اعلام ناحیه ژاندارمری کرمانشاه؛ و - سند شماره 276995 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)،18/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار؛ و - سند شماره 283374 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
نیروهای عراقی نیز ازطریق پاسگاه اسموز [التموز] با تانک به‌طور مرتب درحال پیشروی هستند و پاسگاه درویش‌کشته مورد تجاوز می‌باشد [درحالیکه] نفت‌شهر در چهار کیلومتری این پاسگاه قرار دارد.» بنا به همین گزارش، گروهان خان‌لیلی به دست ارتش عراق افتاده و ارتباط آن به‌کلی قطع شده است.(1)گزارش سپاه مرکز فرماندهی غرب کشور نیز حاکی است که حدود ساعت 18 امروز، 8 هواپیمای عراقی مجدداً به نفت‌شهر حمله کردند.(2)همچنین، در ساعت 20 نیز، نیروهای عراقی به‌وسیله 12 بالگرد اقدام به هلی‌برد کرده و تعداد 300 نفر از نیروهای چترباز خود را درحوالی نفت‌شهر و پاسگاههای مرزی اطراف پیاده کردند. در پایان این گزارش آمده است: «دراین‌مورد اقدام مؤثر و عاجل به عمل آید چون وطن صددرصد در خطر است و بایستی هرچه زودتر کمک برسد. ...»(3)
اما در منطقه عمومی قصرشیرین نیز حملات نیروهای زرهی، پیاده، توپخانه و هوایی عراق جدی و وضعیت بحرانی است. دراین‌باره، گزارش هنگ قصرشیرین حاکی است که رئیس اداره آبیاری این شهر در ساعت 14 امروز اعلام کرد که تانک‌های عراقی که تعدادشان زیاد است، قصد تخریب منبع آب را دارند. در این گزارش درخواست پشتیبانی آتش و زرهی شده است.(4)آتشباری دشمن روی شهر قصرشیرین نیز از روز گذشته نه‌تنها باعث قطع برق شده، شهر را با بی‌آبی نیز مواجه ساخته است، به‌طوری‌که سپاه پاسداران ضمن درخواست تانکر آب از ارتش اعلام کرده است که هم‌اکنون در بیمارستان‌ها آب برای زخمی‌ها یافت نمی‌شود.(5)و «در ساعت 10 صبح امروز، مجدداً به پاسگاه سمیه [سمیده] و حافظیه حمله آغاز شد [که تا ساعاتی از روز بعد نیز ادامه یافت]. و ارتش به حملات آنان پاسخ داده [است.]» این گزارش می‌افزاید: «نیروهای خودی مهمات برای سلاح‌های سنگین ندارند و هنوز مهمات به آنها نرسیده است، به‌طوری‌که در حین درگیری، ارتش فاقد مهمات بوده است.»(6)از ساعت 12:50 دقیقه، عراقی‌ها به پاسگاه تنگاب‌نو تابع هنگ قصرشیرین حمله هوایی کردند گزارش هنگ مزبور نیز حاکی است که در همین زمان، تانک‌های دشمن در نزدیکی این پاسگاه بوده و قصد پیشروی دارند. در این گزارش درخواست کمک هوایی و پشتیبانی فوری شده است.(7)
وضعیت در منطقه خسروی نیز بحرانی است. به گزارش پاسگاه خسروی، ساعت 14:30 دقیقه امروز، 4 فروند میگ عراقی پاسگاههای تنگاب‌نو، منبع آب کناره پاسگاه و آبادی تنگاب‌نو و اطراف آن را بمباران کرده و در ساعت 15:30 دقیقه نیز مجدداً میگ‌های دشمن مناطق یادشده را بمباران کردند. این گزارش می‌افزاید نیروهای بعث عراق نیز درحال پیشروی به‌سوی پاسگاههای تنگاب‌نو و ولدکشته هستند و ضمناً یک ستون زرهی ارتش عراق از بانمیل به‌طرف پاسگاه قلعه‌یهودی عراق (روبه‌روی همین منطقه در ایران) در حرکت است.(8)هنگ قصرشیرین نیز در گزارش تکمیلی خود از این درگیری‌ها، اخطار کرده که باتوجهبه بمباران پاسگاههای تنگاب‌نو، ولدکشته و خسروی توسط میگ‌های عراقی و آتش تانک و توپخانه مهاجمان، چنانچه نیروی زرهی به پاسگاههای مزبور سریعاً اعزام نشود، احتمال سقوط
1) سند شماره 34391 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، ساعت16:18، برابر گزارش شهربانی کرمانشاه مستند به اعلام شهربانی نفت‌شهر.
2) سند شماره 43139 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 18/6/1359، 18:20.
3) سند شماره 277235 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - ر3 به ف - ع - غ، 18/6/1359، برابر گزارش کتبی سرهنگ صمدی معاون اداری ناحیه در قصرشیرین به استناد اعلام بی‌سیم پاسگاه نفت‌شهر.
4) سند شماره 277118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3)، 18/6/1359.
5) سند شماره 43114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3(مرکز فرماندهی)، 18/6/1359، ساعت 11 صبح؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص188، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359، ص4.
6) سند شماره 42943 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 19/6/1359، ساعت 21:10.
7) سند شماره 277117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - تیمسار فرماندهی (رکن3)، 18/6/1359.
8) سند شماره 277017 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/6/1359.
پاسگاه‌ها می‌رود،(1)چراکه تانک‌های عراقی درحال پیشروی به‌سوی پاسگاههای مزبور هستند.(2)در گزارش بعدی این هنگ نیز به نقل از گروهان قصرشیرین، آمده است: «پاسگاههای خسروی، تنگاب‌نو و ولدکشته نمی‌توانند در مقابل نیروهای عراق مقاومت داشته باشند و احتیاج به تقویت یک گروهان زرهی و ادوات سنگین دارند.»(3)حتی پاسگاه خسروی گزارش داده که چون این پاسگاه در ارتفاعات قرار دارد، با اعزام دیدبان توپخانه ارتش، می‌توان حرکات عوامل عراقی را زیر نظر داشت و به‌موقع اقدامات لازم را انجام داد.(4)
در ساعت 14:40 دقیقه، 3 فروند هواپیمای میگ عراقی، ایستگاه رادیو تلویزیون [قصرشیرین] را بمباران کرده و خساراتی به ایستگاه وارد آوردند.(5)گزارش ساعت 15:30 دقیقه سپاه قصرشیرین نیز حاکی است: نیروهای عراق اطراف رادیو تلویزیون را زیر آتش گرفته‌اند که این حملات تلفاتی نداشته است. تنگاب‌نو نیز هدف حمله قرار گرفته که خساراتی به نیروهای خودی وارد نیامده، اما عراق پاسگاه تنگاب‌کهنه را تسخیر کرده است. درضمن، تانک‌های عراقی به‌سوی قصرشیرین درحال پیشروی هستند و نیاز به پشتیبانی فوری می‌باشد.(6)
در ساعت 18:45 دقیقه، نیز خبر رسید که «پاسگاه تنگاب‌نو نیز به دست نیروهای عراقی افتاده و یک تانک ارتش نیز به‌وسیله میگ‌های عراقی منهدم شده و نیروهای عراقی به‌صورت گازانبری به‌طرف قصرشیرین درحال حرکت هستند.»(7)این درحالی است که وضعیت پدافندی منطقه قصرشیرین باتوجهبه حملات هوایی مکرر هواپیماهای عراقی بسیار وخیم است و تنها وسیله مقابله با میگ‌های جنگنده عراقی، مسلسل کالیبر50 می‌باشد. ازاین‌رو هنگ قصرشیرین از ناحیه کرمانشاه تقاضای ارسال 2 قبضه توپ ضدهوایی 23 میلی‌متری با خدمه مربوط به آنها را کرده است.(8)درخصوص حمله زرهی عراق نیز، هنگ قصرشیرین 150 عدد مین ضدتانک با 4 گروه متخصص و مین‌گذار درخواست کرده تا جلو پیشروی زرهی عراق را به‌طرف قصرشیرین بگیرد.(9)-(10)
فرماندهی هنگ قصرشیرین نیز از ناحیه کرمانشاه خواسته است تا با هماهنگی با نیروهای ارتش حاضر در منطقه، برای بازپسگیری سنگرهای اشغالی پاسگاه زینل‌کش - که از دو روز پیش به اشغال عراقی‌ها درآمده - اقدام کنند.(11)شدت درگیری‌های مرزی در مناطق یادشده به حدی است که مرکز فرماندهی غرب، عصر امروز از سپاه مرکز درخواست کرد یک گردان از نیروهای سپاه پاسداران را به کرمانشاه اعزام کند.(12)در حدود ساعت 18، دو فروند هواپیمای اف4 نیروی هوایی به پشتیبانی نیروهای درگیر در منطقه قصرشیرین شتافتند که ضمن شناسایی 20 تانک و تعدادی کامیون عراقی که در همان نزدیکی استتار شده بودند، با حمله از چند جهت، بسیاری از آنها را منهدم کردند.(13)در ساعت 18:39 دقیقه نیز، 2 فروند دیگر از
1) سند شماره 277131 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ف - ژاندارمری، 18/6/1359؛ و - سند شماره 277125 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 18/6/1359.
2) سند شماره 277120 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/6/1359؛ و - سند شماره 277113 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ت - ف - ژاجا - ر3 دایره عملیات، 18/6/1359.
3) سند شماره 276949 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه ژاندارمری (رکن3)، 18/6/1359.
4) سند شماره 276948 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به ف - ع - غ، 18/6/1359.
5) سند شماره 277119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پاسگاه 951 به ت - ف - ژاجا - ر2 - راوآج، 18/6/1359.
6) سند شماره 43116 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3(مرکز فرماندهی)، 18/6/1359؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) سند شماره 43121 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 18/6/1359، ساعت 17:45.
8) سند شماره 277164 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/6/1359؛ و - سند شماره 283374 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ف - ژاجا - ر3 - دایره عملیات، 18/6/1359.
9) لازم به یادآوری است که ما در این روزشمار درصدد پیگیری این نکته نیستیم که درخواست‌های هنگ‌ها، گروهان‌ها و واحدهای درگیر در مرز، برآورده می‌شده یا نه؛ اصولاً باتوجهبه وضعیت کند اداری و کاغذبازی و نوع سازمان اداری ارتش در آن زمان این درخواست‌ها یا اصلاً اجرا نمی‌شده یا با تأخیر و فوت وقت بسیار و در حد نامطلوب و غیرکافی به آن ترتیب اثر داده می‌شده است.
10) سند شماره 277122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تیپ ابوذر (رکن3 - فرماندهی)، 18/6/1359.
11) سند شماره 276993 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین (فرماندهی هنگ - رکن3) به ناحیه کرمانشاه، 18/6/1359.
12) سند شماره 43139 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
13) سند شماره 43131 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/6/1359، برابر اعلام نهاجا.
هواپیماهای اف4 به منطقه عملیاتی یورش آورده و تعداد زیادی از نیروهای پیاده، زرهی و کامیون‌های دشمن را نابود ساختند.(1)دراینحال، میگ‌های عراقی بر فراز مرزهای پاسگاههای ولدکشته، خسروی و تنگاب‌نو به پرواز درآمدند و با پرتاب راکت، این مناطق را زیر آتش گرفتند،(2)که در این هنگام، یک میگ عراقی توسط یک فروند هواپیمای اف14 ایران منهدم شد و در نصرآباد در خاک ایران سقوط کرد و خلبانان آن نیز کشته شدند. طبق این گزارش، این دومین میگ سرنگون‌شده عراقی در 48 ساعت گذشته می‌باشد.(3)یک میگ عراقی دیگر نیز با آتش پدافند هوایی منطقه سرنگون و منهدم شد.(4)در ساعت 20 امروز، توپخانه عراق در فاصله چهار الی پنج کیلومتری جنوب‌غربی پشت بانمیل شرکت نفت عراق، تانک‌های خودی را که در بین ولدکشته و خسروی هستند زیر آتش گرفت.(5)
1
در منطقۀ مرزی ایلام، امروز نیز مثل روز گذشته، نبض شدیدترین درگیری‌های خونین به‌خصوص در اطراف منطقۀ چیلات می‌تپید. گزارش‌های متعدد حاکی‌از وخامت اوضاع در این منطقه است.
«طبق اظهار تلفنی استاندار ایلام، آقای ضیائی، بعثی‌ها قصد دارند با ایجاد پرده دود، پاسگاه کلات [چیلات] را تصرف نمایند.» در این گزارش درخواست کمک و رعایت پیش‌بینی‌های لازم از سپاه غرب کشور شده است.(6)طبق آخرین گزارش‌های رسیده امروز از همین منطقه و از منطقه مرزی دهلران، «واحد توپخانه و واحد تانک و پیاده‌نظام دشمن در نوار مرزی به‌طور وسیع و گسترده‌ای مستقر شده و با به اهتزاز درآوردن پرچم‌های قرمز و گشت مرتب هواپیماهای گشتی شناسایی و مانورهای هلیکوپترهای جنگی، از طرح‌های حمله بزرگ در این مناطق خبر می‌دهد.» در این گزارش نیز از ارتش درخواست اعزام واحد توپخانه و تانک و نیروی پشتیبانی و هوایی شده است.(7)گزارش یگان دهلران هم از تقویت وسیع نیرو و تجهیزات توپخانه و تانک عراق در نوار مرزی چیلات حکایت دارد. در این گزارش نیز اخطار شده که اگر طبق درخواست‌های مکرر قبلی، اقدامی درمورد ارسال نیروی کمکی صورت نگیرد، افراد خودی مجبور به ترک مواضع خود خواهند شد.(8)گزارش‌های دیدبانهای پاسگاه چیلات نیز حاکی است: «دشمن مرتباً نیروهای تقویتی خود را به مرز چیلات گسیل و مشغول موضع‌گیری هستند و پرچم بزرگی برقرار نموده‌اند. حتی تعداد 13 دستگاه تانک سنگین در داخل کانال‌ها موضع‌گیری نموده‌اند و مشاهده استقرار توپخانه سنگین درحوالی پاسگاه جناح عراق، معلوم است که به‌زودی قصد حمله دارند.» در این گزارش نیز باتوجهبه الحاق‌نشدن توپخانه به واحدهای خودی، درخواست اعزام سریع نیروی تقویتی و تانک و توپخانه و پشتیبانی هوایی شده است.(9)
دراینحال، باوجود درخواست‌های مکرر هنگ و گروهان ایلام و ناحیه کرمانشاه و استانداری ایلام از روز 15/6/1359 جهت نجات پاسگاه چیلات و تقویت این نقطه مهم مرزی، کمک‌های
1) سند شماره 43115 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی)به نزاجا، 18/6/1359، برابر اعلام نهاجا.
2) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 43119 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 18/6/1359؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
5) سند شماره 277151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/6/1359.
6) سند شماره 43111 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب (مرکز کرمانشاه و ایلام)، 18/6/1359.
7) سند شماره 42955 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359.
8) سند شماره 283010 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (ژاندارمری) رکن سوم به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 18/6/1359؛ و - سند شماره 283163 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به تهران - ت - ف - ژاجا - مرکز عملیات، 18/6/1359؛ و - سند شماره 282292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 18/6/1359.
9) سند شماره 283162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 18/6/1359.
لشکر92 زرهی اهواز نیز به‌دلیل وسعت پوشش مأموریت این لشکر، کافی نبوده و از تیپ84 خرم‌آباد و گروه رزمی مستقر در عین‌خوش درخواست کمک فوری شده است.(1)اما بااینکه احتمال حمله زمینی و هوایی عراق به دهلران محرز شده است، تیپ84 خرم‌آباد به‌دلیل استقرار یگان‌هایش در پاوه و مهران قادر به تقویت گروهان دهلران و پاسگاه مرزی چیلات نیست. از سوی دیگر گزارش فرماندار دهلران حاکی است که گروه رزمی مستقر در عین‌خوش نیز همکاری لازم و جدی و پشتیبانی کافی از نیروهای پاسگاه چیلات را به عمل نیاورده است، لذا فرمانده ژاندارمری کل کشور از ستاد مشترک درخواست کرده که به لشکر81 زرهی کرمانشاه دستور دهد تا درمورد پشتیبانی گروهان دهلران و پاسگاه چیلات اقدام کند.(2)
دراینحال، آخرین اخبار از منطقه مهران نیز حاکی‌از بحرانی‌بودن وضعیت این مناطق است. به گزارش ستاد مشترک ارتش، «دولت عراق قصد دارد با یک حمله غافلگیرانه، ضربه سنگینی به یگان‌های مستقر در مهران وارد نماید.» بنا به این گزارش، «امروز تعداد نامعلومی تانک و توپ در رشته کانال واقع در جنوب‌شرقی زرباطیه که از گردان4 زرهی لشکر واسط می‌باشد، مستقر گردیده‌اند. کانال‌های شرق شهر زرباطیه که به‌وسیله نیروهای خودی منهدم شده بود، ترمیم گردیده است. کلیه جاده‌های عراق در مقابل مهران، کانال‌کشی و ایاب‌وذهاب در کانال‌ها انجام می‌شود. همچنین، تعداد نامعلومی تانک و توپ در بین کانال از "صدرالعرفات" تا "دوراجی" مستقر شده‌اند.»(3)
از سویی در ساعت 13:30 دقیقه امروز، یک درگیری میان پاسگاه سمیده جمعی گروهان موسیان با نیروهای عراقی رخ داد. مهاجمان با سلاح‌های سبک به‌طرف پاسگاه مزبور تیراندازی کردند که مأموران ایرانی مستقر در پاسگاه سمیده به آتش آنها پاسخ دادند. بنا به همین گزارش، تعدادی تانک و وسایل موتوری مقابل چاه نفت واقع در خاک عراق مستقر گردیده است.(4)گزارش بعدی لشکر92 زرهی دراین‌باره حاکی است که چاه‌های نفت شماره 2 و 7 در منطقه گروهان موسیان هدف حمله نیروهای عراقی قرار گرفته و نیاز به پشتیبانی دارد.(5)
به این ترتیب، باتوجهبه درگیری‌های شدید مرزی و حملات مکرر عراق به مناطق قصرشیرین و ایلام، بامداد امروز، سرتیپ ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش، به‌اتفاق تیمسار ظهیرنژاد فرمانده نیروی زمینی و سرهنگ فکوری، فرمانده نیروی هوایی، برای بازدید و رسیدگی به مناطق مزبور وارد کرمانشاه شدند و در دو جلسه طولانی صبح و عصر با حضور فرماندهان ارتش، سپاه و ژاندارمری در منطقه شرکت کردند.(6)
1
در درگیری‌های چند روز اخیر میان قوای مرزی ایران و عراق، مسئولان و رسانه‌های کشور عراق با همراهی رسانه‌های گروهی غربی چنان وانمود می‌کنند که گویی طرفِ مظلوم، کشور و مردم عراق هستند و این جمهوری اسلامی است که بانی و آغازگر این درگیری‌های خونین بوده است.
1) سند شماره 43150 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3(مرکز فرماندهی) به ژاجا، 18/6/1359، ساعت 16:30.
2) سند شماره 298331 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 عملیات) به ت - ر - سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 18/6/1359.
3) سند شماره 43127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 18/6/1359؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 34664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 18/6/1359، برابر گزارش هنگ سوسنگرد مستند به اعلام گروهان بوستان و پاسگاه فکه؛ و - سند شماره 283158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن3 عملیات) به ت - ف - ژاجا - عملیات، 19/6/1359.
5) سند شماره 409322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 19/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3) به گروه رزمی 37 - تیپ2 زرهی - تیپ3 زرهی - گروه رزمی عین‌خوش، 18/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359، ص4.
«خبرگزاری عراق اعلام کرد که در جریان حوادث اخیر میان ایران و عراق 2 فروند هواپیمای نیروی هوایی توسط آتش ضدهوایی عراق سرنگون و چندین سرباز ایرانی زندانی شده‌اند. برابر همین گزارش، سعدون حمادی، وزیر امور خارجه عراق، امروز با سفرای عرب مقیم بغداد ملاقات کرد تا آنها را از حوادث اخیر آگاه سازد. خبرگزاری عراق به نقل از سخنگوی وزارت دفاع این کشور، افزود: در جریان حوادث ناشی از تجاوز ایران به شهرهای خانقین، زرباطیه و نیز ایالات مسفه و نفت‌الخانه در هفته‌های گذشته، 9 تن از غیرنظامیان عراقی مجروح شده‌اند. همین سخنگو گفته است بغداد نسبت به هر تجاوزی ازسوی ایران به مرزهای عراق هشدار داده است.»(1)
گزارش خبرگزاری پارس از کرمانشاه نیز حاکی است: «شامگاه امروز تلویزیون عراق سه ژاندارم ایرانی از پاسگاه خان‌لیلی را در یک مصاحبه تلویزیونی که تصویرش در قصرشیرین مشاهده شد، نشان داد. این سه ژاندارم در این مصاحبه گفتند که حکومت ایران مدام ارتشیان را مورد اذیت قرار می‌دهد و از دست سپاه پاسداران شکوه داشتند.» در همین گزارش اضافه شده است: «تلویزیون عراق یکی از پاسگاههای خان‌لیلی که پرچم عراق روی آن برافراشته شده بود را نشان داد.»(2)
علاوه‌براین بخش عربی رادیو کویت ضمن اشاره به ملاقات وزیر امور خارجه عراق با سفرای کشورهای عربی در بغداد و ارائه گزارشی از نبردهای مرزی چند روز اخیر به آنان، درباره این نمایش تلویزیونی عراق در شامگاه امروز، گفت: «تلویزیون عراق فیلمی درباره اسیران ایرانی و سلاح‌های امریکایی که در زدوخوردهای نیروهای عراقی با نیروهای ایرانی در مرز دو کشور به دست نیروهای عراقی افتاده، به نمایش گذاشته است. ...»(3)
1
هرروز که می‌گذرد، عراق نیروها و تجهیزات بیشتری را در منطقه مرزی خوزستان، به‌خصوص مناطق همجوار سوسنگرد، بستان، خرمشهر و آبادان مستقر می‌کند و بر تعداد استحکامات، سنگرها و کانال‌های نظامی در این مناطق می‌افزاید. دراینزمینه گزارش‌های متعددی وجود دارد؛ ازجمله:
ناحیه ژاندارمری خوزستان خبر داد که لشکر پیاده مکانیزه ارتش عراق که قرارگاه آن در دیوانیه است، ساعت 6 صبح امروز، دستور گرفت که به منطقه العماره واقع در 90 کیلومتری مرز ایران انتقال یابد و در 2 کیلومتری العماره مستقر شود. بنا به همین گزارش، این لشکر دارای 3 تیپ از بهترین تجهیزات و برخوردار از تجربه‌های عملیاتی است.(4)
عراق همچنین امروز پاسگاه فکه خود (در مقابل فکه ایران) را تقویت و 6 دستگاه تانک و نفربر پی. ام. پی- یک و 5 دستگاه جیپ در این منطقه مستقر کرد. بنا به همین گزارش، در فاصله 250 متری نوار مرزی داخل خاک عراق، در مقابل پاسگاه فکه، بلدوزرهای عراقی همچنان مشغول ایجاد خاکریز و پیِ ساختمان و سنگر می‌باشند.(5)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره175، تاریخ 19/6/1359، صص3 و 4، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 18/6/1359، به نقل از خبرگزاری عراق.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176، تاریخ 20/6/1359، ص1، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 19/6/1359.
3) همان، ص43، بخش عربی رادیو کویت، 15:30، 19/6/1359.
4) سند شماره 384 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن3) به استاندار محترم خوزستان، 20/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ستاد عملیات غرب کشور.
5) سند شماره 370 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 18/6/1359.
در منطقه مرزی خرمشهر و آبادان نیز ارتش عراق علاوه‌بر فعالیت‌های روزمره مهندسی رزمی، امروز همچون روزهای گذشته، اقدام به شناسایی هوایی و زمینی کرد. دراین‌مورد، گزارش فرمانداری خرمشهر حاکی است که امروز یک یدک‌کش عراقی درحال عکس‌برداری از سواحل ایران مشاهده شده است.(1)
در ساعت 4 بامداد امروز، برای چندمین روز متوالی یک فروند هواپیمای میگ عراقی به حریم هوایی ایران در منطقه خرمشهر تجاوز کرد که با آتش پدافند خودی پس از گشت‌زنی در نوار مرزی و آسمان خرمشهر به‌سمت بصره بازگشت.(2)یک گزارش دیگر از فعالیت‌های حفاری و لایروبی بی‌سابقه عراق در اروندرود و از منطقه مقابل جزیره مینو تا روبه‌روی اسکله نیروی دریایی ایران به‌وسیله یک ناوچه عراقی حکایت دارد.(3)دراینحال، گشت شناسایی هوایی خودی نیز گزارش داد که در ساعت 7:50 دقیقه بامداد امروز، در 2 تا 3 مایلی غرب خرمشهر، نیروهای زرهی و خودروها و سنگرهای عراقی مشاهده شده‌اند.(4)
گزارش نیروهای پاسدار مستقر در پاسگاه مؤمنی نیز حاکی‌از تحرکات واحدهای زرهی عراق در ساعت 1:35 دقیقه بامداد امروز، در نزدیکی این منطقه بوده است.(5)همچنین، امروز واحد اطلاعات سپاه اهواز گزارش داد که عراق واحدهایی از توپخانه خود را در دهانه خلیج‌فارس در منطقه "فاو شمالی" و "المعجر الصحی" و "المعامر" مستقر کرده است. بنا به همین گزارش، «ارتش عراق قصد دارد دکل رادیو تلویزیون آبادان را به‌وسیله توپ مورد هدف قرار دهد.»(6)
1
پاکسازی مسیر بانه - سردشت همچنان ادامه دارد و ستون اعزامی به سردشت بااینکه مدام هدف حمله گروه‌های مهاجم ضدانقلاب و افراد حزب دمکرات، کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق قرار می‌گیرد، گرچه به‌کندی، به پیشروی خود به‌سوی سردشت ادامه می‌دهد. دکتر مهرآسا، استاندار کردستان، ضمن بیان این مطلب، افزود: «این ستون که شامل [یگان‌هایی از] لشکر16 قزوین، لشکر81 کرمانشاه، لشکر28 کردستان، پیشمرگان مسلمان کرد، پاسداران و دیگر نیروهای نظامی انقلاب است تاکنون موفق شده است که تلفات فوق‌العاده سنگینی به مهاجمین وارد آورد.» وی درمورد کمک‌هایی که به مهاجمان ضدانقلاب می‌شود، گفت: «همه کمکی که به مهاجمین می‌شود ازطرف حکومت بعث عراق است و کمک‌هایی به نسبت کمتر از مهاجمینی که در اطراف شهرهای کردنشین استان آذربایجان‌غربی مستقرند مانند مهاباد نیز به آنها می‌شود.» مهرآسا درباره مواضع و سنگرهای مهاجمان مسلح معاند با نظام گفت: «مکانی که مهاجمین در آن مستقرند در نزدیکی مرز عراق قرار دارد، ولی نیروهای نظامی موفق شده‌اند راه ارتباطی آنها با مرز عراق را تحت کنترل کامل خود درآورند.»(7)
استاندار کردستان خاطرنشان کرد: «توسط سپاه پاسداران سقز، محور بوکان - سقز بسته شد.» وی افزود: «به‌خاطر ممانعت از ارسال آذوقه و مواد سوختنی به مهاجمین مستقر در سردشت و
1) سند شماره 347576 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به فرمانده منطقه سوم دریایی خرمشهر، 18/6/1359.
2) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص5، به نقل از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 18/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2، به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر.
3) سند شماره 371 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناوچه 50135 به ف. گردان ساحلی خسروآباد، 22/6/1359، عطف به امریه مورخ 18/6/1359.
4) سند شماره 423563 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و انتظامی)، برابر اعلام پدافند هوایی نهاجا مستند به گزارش خلبان اعزامی به منطقه خرمشهر.
5) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص3، به نقل از واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر، 18/6/1359.
6) سند شماره 43106 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات سپاه اهواز به اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی، 18/6/1359.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 18/6/1359، ص5.
برای پیشروی قاطعانه‌تر ستون اعزامی به سردشت، این محور بسته شد.» مهرآسا درمورد دلیل کندی پیشروی ستون اعزامی چنین گفت: «پیشروی ستون با قاطعیت ادامه دارد و دلیل کندی این پیشروی، پیاده‌روی ستون و پاکسازی سنگر به سنگر مهاجمین است. با پاکسازی محور بانه - سردشت، ازطرف بانه انواع کمک‌ها برای ستون ارسال می‌شود و درگیری با مهاجمین فقط در مقابل ستون که به‌زودی به سردشت خواهد رسید ادامه دارد. ...» وی درباره تعداد تلفات مهاجمان ضدانقلاب و نیروهای خودی گفت: «تلفات مهاجمین فوق‌العاده زیاد است و دراین‌مورد گزارشات دقیقی از بانه و سقز رسیده است که حاکی‌از تلفات بی‌شمار مهاجمین است. تعداد شهدا نیز همان 5 تن است و آسیبی به برادران ستون وارد نشده است.»
استاندار کردستان درباره وضعیت دیگر مناطق کردنشین، با اشاره به موفقیت عملیات پاکسازی در مریوان اعلام کرد: «تاکنون اطراف شهر مریوان به شعاع 10 کیلومتری، پاکسازی شده و عملیات پاکسازی همچنان با قاطعیت ادامه دارد.» وی افزود: «حتی عده کثیری از مهاجمین نیز خواستار تسلیم خود شده‌اند من‌جمله "ارسلان پاشاخانی"، معاون حزب دمکرات شاخه سنندج، که طی ارسال نامهای به استانداری و اشاره به این مطلب که از پنجم خرداد از حزب دمکرات استعفا داده است، از اعمال خود اظهار ندامت کرده و برای تسلیم‌شدن، از استانداری استمداد طلبیده است. ...»(1)
دراینحال، «به‌دنبال حمله شب گذشته مهاجمین با سلاح‌های سنگین و سبک به پادگان سردشت، این حمله تا ساعت 7 بامداد، به طول انجامید که با پاسخ شدید پرسنل مستقر در پادگان مواجه شد. در این حمله فقط یک نفر از سربازان پادگان زخمی شد. بنا به همین گزارش، در ساعت 11:30 دقیقه بامداد امروز، حمله مهاجمین به پادگان سردشت از سر گرفته شد که در این درگیری سرباز وظیفه "ولی برفی‌پور" جراحت شدید برداشت و در بیمارستان درگذشت.»(2)
همچنین، برای دومین روز متوالی پایگاه و پاسگاه ملاشیخ سردشت زیر آتش خمپاره قرار گرفت که در این حملات، یک سرباز شهید شد.(3)
اما سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) که در درگیری‌های خونین مناطق مختلف کردنشین ازجمله محور بانه- سردشت، نقش مهمی داشته است، در هفته‌نامه کار، درباره درگیری‌های امروز در این محور چنین نوشته است: «در درگیری شدیدی که هیجدهم شهریور در راه سردشت بین ستون ارتشی و پیشمرگان کرد روی داد، رفیق فدائی به نامهای کاک قاسم معروفی و کاک ابوبکر آرمان، یک پیشمرگ دمکرات و 4 پیشمرگ کومه‌له شهید شدند. در این درگیری تلفات سنگینی به ستون ارتش وارد آمد، 2 تریلی هیجده‌چرخ حامل مهمات، 2 تانک و 28 خودروی نظامی منهدم شد، 2 هلیکوپتر سرنگون شد، 13 نفر از ارتشیان به گروگان گرفته شدند، یک مسلسل کالیبر50 و یک آر.پی.جی7 نیز مصادره شده است. میزان کشته‌ها و زخمی‌های ارتش حدود 300 نفر تخمین زده می‌شود. ...»(4)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359.
2) سند شماره 42952 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص110، از سماجا3 به نزاجا، 19/6/1359.
3) سند شماره 43141 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص106، از عملیات سپاه سنندج به عملیات سپاه مرکز، 18/6/1359، ساعت 9:3؛ و - سند شماره 42954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص112، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359.
4) هفته‌نامه کار (اقلیت)، 25/6/1359، ص12.
1
علاوه‌بر محور بانه - سردشت، درگیری‌های پراکنده‌ای نیز در دیگر مناطق کردنشین رخ داد.
در منطقه تکاب، «در ساعت 17 امروز، مأمورین ژاندارمری و پیشمرگان کرد مسلمان در پل ساروق با مهاجمین درگیر می‌شوند که درنتیجه یک پیشمرگ مسلمان کرد به نام اباذر عبادی شهید و در درگیری اطراف توپ کندی نیز 2 نفر از پیشمرگان کرد مسلمان به اسامی اسکندر فتاحی و بابابراتی مجروح شدند.»(1)
از شاهین‌دژ نیز خبر می‌رسد که درگیری شامگاه گذشته که در آن فرمانده سپاه شاهین‌دژ و بخشدار و تعدادی از افراد سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد به محاصره مهاجمان درآمده بودند، تا ساعت 16 امروز، همچنان ادامه داشت. بنا به این گزارش، «در ساعت 15:30 دقیقه امروز، در درگیری اطراف شاهین‌دژ با مهاجمین مسلح، 9 نفر از پیشمرگان مسلمان کرد شهید و یک نفر از افراد سپاه پاسداران به گروگان گرفته شده و 20 نفر در محاصره مهاجمین قرار دارند.» در این گزارش که ساعت 16 مخابره شده، از ستاد مشترک ارتش درخواست کمک ازطریق نیروی زمینی و شکستن حلقه محاصره شده است.(2)
در درگیری دیگری که بعدازظهر امروز، میان یگان‌های خودی و مهاجمان مسلح در منطقه اشنویه رخ داد، ستوان یکم حبیب‌الله پرویزی براثر اصابت گلوله از ناحیه بازو مجروح شد.(3)
دراینحال، در ادامه عملیات ایذایی مین‌گذاری توسط افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی، ساعت 9:20 دقیقه صبح امروز، در جاده نقده - پیرانشهر در نزدیکی پاسگاه دوآب براثر انفجار مین، 2 نفر کارمند اداره پست و تلگراف ارومیه مجروح شدند.(4)در ساعت 18 امروز نیز مینی در جاده نقده - اشنویه، نزدیک روستای نلیوان منفجر شد که درنتیجه یک نفر ستوان و 3 درجه‌دار شهید شدند و یک نفر زخمی گردید.(5)-(6)
از سوی دیگر، باتوجهبه درگیری‌های شدید مرزی با عراق و نیز گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق مختلف غرب کشور و نزدیک‌بودن فصل سرما در این مناطق، به‌ویژه نواحی کوهستانی همچون بانه، سقز و جوانرود، مرکز فرماندهی سپاه غرب کشور از یک‌سو نیاز شدید به لباس گرم و همچنین خودرو دارد(7)و از سوی دیگر فهرست بلندبالایی از ادوات و ملزومات نظامی و جنگی را از ارتش درخواست کرده است، که اداره چهارم ارتش دستور داده در حد مقدورات درخصوص تحویل آنها به سپاه اقدام شود.(8)-(9)
1) سند شماره 42956 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص11، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)196/1359، طبق اطلاع رسیده از سپاه غرب؛ و - سند شماره 50570 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص112، از سماجا2 به سپاه پاسداران، 21/6/1359، برابر گزارش ژاجا مستند به ناحیه آذربایجان‌غربی.
2) سند شماره 43144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 18/6/1359؛ و - سند شماره 21417 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص188، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 18/6/1359، پیشین.
3) سند شماره 43158 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به ژاجا، 18/6/1359.
4) سند شماره 43149 مرکز مطالعات تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص110، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 18/6/1359، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش قرارگاه عملیاتی نقده.
5) ضمیمه دارد؛ نامه شکوائیه با امضای 155 نفر از اهالی و معتمدین شهرستان نقده به رئیس‌جمهور، وزیر کشور، استاندار آذربایجان‌غربی و صداوسیمای مرکز ارومیه، درپی تشدید حملات و مین‌گذاری‌های مهاجمان مسلح ضدانقلاب در روزهای اخیر در این شهرستان و حوالی آن و درخواست کمک و رسیدگی به این مسئله.
6) سند شماره 42959 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، ص116، از سماجا3 (مرکز فرماندهی)به نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات)، 19/6/1359، ساعت 13:15.
7) سند شماره 43136 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسنادمناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص293، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 18/6/1359.
8) ضمیمه دارد؛ فهرست جنگ‌افزارهای درخواستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موردنیاز سپاه غرب کشور.
9) سند شماره 43148 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، صص291 و 292، از اداره چهارم (مدیریت منابع) به معاونت لوج نزاجا (مد - آماد)، 18/6/1359.
1
درگیری‌های مرزی و حملات عراق علیه ایران در نقاط مرزی، روزافزون است و احتمال گسترش و تداوم آن وجود دارد. از سوی دیگر در داخل کشور نیز وضعیت به‌لحاظ قواعد ظاهری مناسب نیست. علاوه‌بر اینکه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی با مهاجمان مسلح معارض با نظام در مناطق کردنشین غرب کشور درگیرند، آثار منفی کودتای 18 تیرماه گذشته نیز هنوز خود را نشان می‌دهد. یک جنبه مهم این مسئله محاکمات مربوط به عوامل شرکت در کودتا است که ناچار همچنان ادامه دارد و همین امروز نیز با حکم دادگاه انقلاب اسلامی اهواز 4 تن از متهمان ارتشی به‌جرم شرکت در توطئه کودتا اعدام شدند.(1)
افزون بر آنچه ذکر شد، برخی حوادث و رویدادهای داخلی به‌خصوص فعالیت‌ها و تحرکات عوامل ضدانقلاب در نواحی شرقی کشور از یک‌سو و ادامه تحریکات و توطئه‌چینی‌های گروه‌های چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در ایجاد درگیری‌های خیابانی با گروه‌هایی از مردم مؤمن به نظام از سوی دیگر، بر تشدید بحران‌های داخلی و درنتیجه ناآرامی و ناامنی در کشور افزوده و نیروهای سیاسی و نظامی و انتظامی را نیز به خود مشغول کرده است. به‌عنوان‌مثال، گزارش خبرگزاری پارس از زاهدان حاکی است که ساعت 14:30 دقیقه امروز، یک کامیون ارتشی که با 8 سرنشین به‌طرف ساربوک از توابع چاه‌بهار در حرکت بود مورد هجوم اشرار و مهاجمان مسلح ضدانقلاب قرار گرفت و همه سرنشینان آن که 7 نظامی و یک غیرنظامی بودند، به شهادت رسیدند.(2)
همچنین، بعدازظهر امروز، بمبی که زیر پل ستارخان (تاج سابق) کار گذاشته شده بود به‌همت پاسداران کمیته منطقه 2 تهران کشف و خنثی شد.(3)
از سوی دیگر، ادامه وضعیت دوگانه انقلابی - نهادی و نبود یک قانون صریح درمورد چگونگی فعالیت احزاب و گروه‌های سیاسی، بهانۀ مناسبی به دست گروه‌های فرصت‌طلب و زیاده‌خواه سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) داده است تا با سوءاستفاده از این وضعیت، اقدام به ایجاد نزاع‌های عمدی و سازمان‌دهی‌شده و برخوردهای خونین خیابانی با مردم در شهرها و روستاهای مختلف کشور کنند. این امر مسئولان قضایی برخی شهرها را بر آن داشت تا درصدد چاره‌اندیشی و برخورد با گروه‌های مزبور برآیند. درخصوص این برخوردهای خیابانی که تقریباً هرروز در گوشه‌وکنار کشور اتفاق می‌افتد، امروز نیز در کرمانشاه برای دومین روز متوالی دفتر روزنامه امت در این شهر به آتش کشیده شد و به‌کلی از بین رفت.(4)
خبرگزاری پارس از مشهد نیز گزارش داد: «در بازرسی از یک خانه تیمی متعلق به سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در سبزوار که به دستور دادستان انقلاب اسلامی این شهرستان صورت گرفت، گزارش‌هایی از اوضاع داخلی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر ارگان‌های انقلابی و شهربانی سبزوار کشف شد و دراین‌رابطه 5 تن دستگیر شدند و عدهای نیز تحت‌تعقیب قرار گرفتند. ...»(5)
1) . روزنامه کیهان، 18/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از اهواز.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از زاهدان؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از زاهدان.
3) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص4، خبرنگار کیهان.
4) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص4، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
5) همان، ص2.
دراینحال، مسائل اجتماعی و کاستی‌های این دوره نیز بعضاً رنگ سیاسی می‌گیرد. به‌عنوان‌مثال، بررسی و تحلیل وضعیت بیکاری در برخی شهرها و استان‌ها ازجمله همدان نشان می‌دهد که این معضل همواره دستاویز گروه‌های سیاسی علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی قرار گرفته است. گزارش خبرگزاری پارس ضمن برشمردن مسائل و مشکلات اجتماعی و اقتصادی استان همدان، حاکی است: «مهم‌ترین مسئله، وضع نابسامان اقتصادی اکثر مردم این منطقه است که به دستاویزی برای گروه‌های سیاسی تبدیل شده است. از اقداماتی که برای رفع بیکاری و درنتیجه سامان‌بخشیدن به وضع اقتصادی صورت گرفته، که چندان هم مؤثر واقع نشده است، استخدام دیپلمه‌های بیکار به‌عنوان روستایار به‌وسیله استاندار قبلی این استان بود که استاندار جدید آقای کی‌نژاد این طرح را غیرمفید و حیف‌ومیل در بیت‌المال تشخیص داد و انحلال این طرح را اعلام کرد. این اقدام به تحصن و ایجاد درگیری‌های مختلف بین خانواده‌های روستایاران و مردم در شهرهای مختلف منجر شد.» این گزارش در پایان می‌افزاید: «چنانچه چاره‌ای اساسی اندیشیده نشود باید در انتظار عواقب وخیم آن بود.»(1)
1
سخنرانی جنجالی دیروز بنی‌صدر در میدان شهدا، همان‌طورکه انتظار می‌رفت، واکنش جناح مقابل یعنی سران حزب جمهوری اسلامی را، هرچند نسبتاً ملایم و همراه با خویشتن‌داری، به دنبال دارد و این امر کمک می‌کند تا همان‌گونه‌که مخالفان می‌خواهند این کشمکش، دعوای بنی‌صدر - حزب جمهوری اسلامی تلقی شود. البته سخنان بنی‌صدر در تمام نهادهای انقلاب واکنش ایجاد کرد و به‌طور پراکنده و غیررسمی آنان را وادار به پاسخ‌گویی کرد، اما دراین‌ارتباط، واکنش سران حزب جمهوری اسلامی که مسئولیت‌های کلیدی نظام را هم دارند، طبعاً اهمیت بیشتری می‌یابد.
شامگاه امروز، دکتر آیت‌الله بهشتی دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور در یک گفتار تلویزیونی با تکیه بر موارد قانونی حاکم بر جمهوری اسلامی ایران، بخش عمده‌ای از سخنان بنی‌صدر را رد کرد و درعین‌حال خاطرنشان ساخت در موقعیت حساس فعلی هرگونه بیان و مطلبی که موجب نگرانی افکار عمومی شود به زیان انقلاب است. بهشتی در ابتدا گفت:
«آقای رئیس‌جمهور روز 17 شهریور، کراراً در سخنان خود از گروه اقلیتی که مانع کار ایشان می‌شوند یاد می‌کردند بدون آنکه به‌صراحت نام این گروه را ببرند. اگر منظورشان حزب جمهوری اسلامی بود که باید دراین‌مورد توضیح داد مواضع حزب در قبال رئیس‌جمهور، دولت، مجلس و انقلاب مشخص است و بیانیه‌های حزب گویای این مواضع است.»
بهشتی، که به گزارش روزنامه کیهان، برخلاف گفتارهای قبلی کمتر تبسم به چهره آورد و خیلی جدی در مقابل دوربین تلویزیون ظاهر شده بود درمورد آن بخش از سخنان
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 175، تاریخ 19/6/1359، ص3، از همدان، 18/6/1359.
رئیس‌جمهور که گفته بود "نمی‌گذارند من کار کنم"، خاطرنشان ساخت: «قانون وظیفه رئیس‌جمهور را روشن کرده است؛ کجا رئیس‌جمهور طرح و پیشنهادی به مجلس و یا دولت - حتی دولت فعلی که مجری شورای انقلاب است - ارائه کرده‌اند و این طرح و پیشنهاد مورد بحث و تبادل‌نظر قرار نگرفته که تصویب و یا رد و اصلاح شود. رئیس‌جمهور اگر بخواهد کار کند آن‌طوری‌که خودشان می‌گویند مطابق قانون، طرح خود را باید به هیئت دولت بدهند و ازطریق دولت این طرح به مجلس رفته و سپس در آنجا مورد بحث و بررسی قرار بگیرد، اگر مجلس با طرح ایشان موافق بودند تصویب شود و یا رد و یا اصلاح شود.»
وی در قسمت دیگری از سخنان خود گفت: «آقای رئیس‌جمهور بارها تأکید کرده‌اند که مردم به برنامه‌های من رأی داده‌اند. که دراین‌مورد باید گفت... مردم به برنامه‌های ایشان رأی نداده‌اند؛ مردم رأی داده‌اند و رئیس‌جمهور انتخاب کرده‌اند. چگونگی اداره کشور را هم قانون مشخص کرده است، نه اینکه هرچه که رئیس‌جمهور گفت باید اجرا شود. طبق قانون، کشور دولت دارد، مجلس دارد و برای اجرای هر برنامه‌ای دولت و مجلس وظایفی دارند. ...»
بهشتی همچنین با اشاره به سخنان رئیس‌جمهور درمورد علاقه نداشتن مردم به برنامه‌های رادیو و تلویزیون و نارضایتی آنها از این دو رسانه گروهی گفت: «اظهارات رئیس‌جمهور دراین‌مورد یک نظر است؛ همان‌طوری‌که ایشان از رادیو تلویزیون ناراضی هستند برادرمان آقای خامنه‌ای ضمن برشمردن مواردی از نارسایی رادیو، عملکرد این رسانه را مورد تأیید قرار دادند. خوب، این یک نظر است و آنچه هم که آقای بنی‌صدر گفتند یک نظر است. اما صحیح نیست که دراینزمینه افکار عمومی ساخت. تکلیف اداره رادیو تلویزیون را انشاءالله با شروع کار دولت و نمایندگان سه قوه مجریه، قضائیه و مقننه، تکلیف این سازمان روشن می‌شود و دیگر مسئله‌ای نمی‌ماند.»(1)
1) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2.
اما لحن و شیوه بیان و گفتار آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، به مراتب، شدیدتر بود و صراحت بیشتری درباره نقاط اختلاف با جناح بنی‌صدر داشت. وی عصر امروز در یک مصاحبه رادیو تلویزیونی گفت: «البته من مطلب دراینزمینه بسیار دارم، منتها همه مطالبم را الآن نمی‌خواهم عنوان کنم. یک مطالبی است که دررابطه‌با شخص آقای بنی‌صدر است و نقطه مقابل حرف‌هایی که ایشان زده‌اند، آنها را در فرصت دیگری خواهم گفت. اما یک مطالبی راجع به کیفیت اظهارات ایشان که به شخص خودشان مربوط نمی‌شود به‌طورخلاصه می‌گویم. به‌نظر من سخنرانی دیروز آقای بنی‌صدر هیچ قابل‌توجیه در این مقطع زمانی ما نیست و ازنظر شخص من، ایشان از مقام یک رئیس‌جمهوری که مورد قبول همه مردم باید باشد و به قول قانون اساسی دومین شخصیت کشور باید باشد، ایشان تنزل کردند در حد رهبری یک گروه مخالف دولت. بعضی اوقات در ایشان، نقاط ضعف خیلی بود و من دلم نمی‌خواست اینچنین باشند.
اولین مسئله این است که ایشان همان حرف‌هایی که مکرر زده بودند این بار هم به‌عنوان افشاگری، که هیچ به رئیس‌جمهوری نمی‌خورد که این‌گونه افشاگری کنند، آمدند برای مردم؛ مردمی که روی آسفالت گرم نشسته بودند و خون شهدا اینها را جمع کرده بود، به این عنوان یک افشاگری مطرح کنند که درواقع تکرار بود.
دوم یک اقلیتی را مورد نکوهش قرار می‌دادند که من دلم می‌خواست که ایشان آن‌قدر صداقت به خرج می‌دادند که صریح نام آن اقلیت را می‌بردند. آیا این اقلیت حزب جمهوری اسلامی است؟ آیا این اقلیت مجاهدین انقلاب اسلامی‌اند؟ یا دانشجویان پیرو خط امام‌اند؟ آیا انجمن‌های اسلامی‌اند؟ آیا مدرسین حوزه علمیه قم‌اند؟ کی هستند اینها! یا همه اینها هستند، یا افراد دیگری هستند. چه خوب بود این را به‌خوبی مشخص
می‌کردند و ذهن مردم را این‌طرف و آن‌طرف نمی‌کشاندند و این در شأن رئیس‌جمهور نبود.
ثالثاً، ایشان به مجلس اهانت کرد و با صراحت گفتند که یک عدهای هستند که خودشان را قیم مجلس می‌دانند و اگر اینها نباشند، مجلس راه خودش را می‌رود. ... مجلس مرکب از 230 نفر انسان است که عده زیادی از آنها شخصیت‌هایی مجتهد، دانشمند و باسابقه هستند. اینها آدم‌هایی نیستند که به حرف این و آن تصمیم بگیرند و قیم بخواهند، اینها کسانی هستند که شخصیتشان از بنده و رئیس‌جمهور و خیلی کسان دیگر بالاتر است. به نهادهای انقلابی هم اهانت کردند و گفتند که من نهادها را قبول دارم، ولی اینها تحت‌تأثیر احزاب و گروه‌ها عمل می‌کنند؛ یعنی اینها در وضع فعلی‌شان از خودشان اختیار ندارند. آیا این حق است که به کسانی که در روستاهای کشور که مشغول اداره‌کردن جهاد سازندگی هستند و در مرز عراق درحال جان‌دادن و شهیدشدن هستند و استقبال از شهادت می‌کنند بگوییم که اینها تحت‌تأثیر گروه‌هایی که ایشان آنها را مخرب و انحصارطلب معرفی کرده‌اند قرار گرفته‌اند؟!»
آقای هاشمی رفسنجانی در ادامه سخنانش افزود: «[ایشان] به کابینه [هم] اهانت کرده‌اند و گفتند که این افراد حداقل شرایط را ازنظر من دارند. دیگر چی می‌توانستند به کابینه بگویند!... بزرگ‌ترین اهانتی که رئیس‌جمهوری که خودشان کابینه را تصویب کرده‌اند این بود که بگویند کابینه از حداقل شرایط برخوردارند. خوب، کابینه‌ای که رئیس‌جمهور درباره‌اش این‌جور قضاوت بکند چگونه می‌توانند در شرایط موجود کشور یک کابینه فعال باشند؟!...»
رئیس مجلس درباره دعوت و فراخوانی بنی‌صدر از مخالفان خود برای تجمع در مقابل ساختمان ریاست‌جمهوری، گفت: «ایشان به شیوه مرحوم دکتر مصدق مخالفین خود را دعوت کردند که به کاخ ریاست‌جمهوری بروند و مخالفت خودشان را ابراز کنند. این تقلید ساده‌ای است که به نظر من اولاً من از مخالفین می‌خواهم که چنین کاری نکنند. ما نمی‌خواهیم در این شرایط هیاهو راه بیندازیم. اگر کسی با رئیس‌جمهور مخالف باشد در خودش نگه دارد و بگذارد رئیس‌جمهور کارش را انجام بدهد. چرا مردم در جلو کاخ جمع بشوند و بگویند ما مخالفیم. مردم مسلمان‌اند، امام گفتند رئیس‌جمهور و دولت و مجلس تأیید بشوند، اینها بیایند درست خلاف این گفته عمل کنند؟! من تقاضا می‌کنم از آنهایی که حداقل از من حرف‌شنوی دارند این دعوت را قبول نکنند. این فاجعه است.»
هاشمی رفسنجانی افزود: «ایشان به سبک خیلی غیرقابل قبول فرمودند که هروقت جهاد سازندگی خواست بیاید از من پول بگیرد. حالا که ما مجلس و قانون داریم، چطور و از چه حسابی رئیس‌جمهور می‌تواند پول بدهد؟ پول با حساب‌وکتاب داده می‌شود، دیگر مثل سابق نیست که ایشان مثل سابق یک چک بکشند و از حساب بردارند. ایشان در این لحظه خوب بود مراعات حال امام را می‌کرد. ایشان می‌دانند که امام بیش از هر چیز از این‌گونه مشاجرات رنج
می‌برد و اگر این را نمی‌دانستند من حرفی نداشتم، ولی ایشان می‌دانند که امام رنج می‌برند.»
رئیس مجلس با اشاره به این قسمت از سخنان بنی‌صدر که عدهای را به کاربرد روش‌های تخریبی و انحصارطلبی و قدرت‌گرایی متهم کرد، گفت: «به همین‌ها صفت کفر و شرک دادند و اینها هم حضور نداشتند که دفاع کنند. ... ایشان ازلحاظ مذهبی مطالبی را به قرآن نسبت دادند که در قرآن نبود، که اگر لازم بود من بعداً توضیح می‌دهم. من آماده‌ام تا دلایل خود را مبنی‌بر عدم توافق صددرصد با آقای بنی‌صدر اعلام کنم و بگویم که چرا ما نمی‌توانیم به‌طور همه‌جانبه با ایشان، مثل آقای رجایی، موافق باشیم. خلاصه، همان‌قدر که ایشان از حکومت مکتبی‌ها احساس وحشت می‌کنند، ما هم به همان اندازه از حکومت لیبرال‌ها وحشت داریم و نمی‌توانیم بعد از انقلاب تحمل بکنیم که یک لیبرالیسم بر کشور حکومت بکند، که انقلاب به‌کلی نابود بشود. ... از نقاط ضعف کار ایشان این بود که من در مواردی با رهبر مخالفم، اظهار نمی‌کنم و اظهارنظر نمی‌کنم و نظرم با ایشان موافق نیست، ولی مطیع هستم. شاید ایشان این را یک صفت خوب بدانند و بگویند که قوه‌ای است در یک شخص آزاده که در بعضی موارد اظهار کند که من با رهبر مخالفم. خوب، این هزار تفسیر می‌شود، شما در چی مخالف هستید؟ خوب است که روشن کنیم. ... چه لزومی دارد که شما این مسائل را در آنجا بگویید؟...»
آقای رفسنجانی در پایان اظهار کرد: «انتقاد اصلی من این است که جلسه 17 شهریور آن نقطه‌عطف تاریخ در کشور ما، جای این نبود که ما به این مسائل بپردازیم. ملت ما آماده شنیدن خیلی مطالب دیگری بود که آقای رئیس‌جمهور به‌عنوان فرمانده کل قوا، خوب بود یک مقدار از غرب [کشور] می‌گفتند و توضیح می‌دادند که بچه‌های مسلمان آن دارند شهید می‌شوند و خوب بود یک مقدار از مسئولیت تأمین اسلحه، نفرات و امکانات برای آنها صحبت می‌کردند، خوب بود از مسائل جاری کشور که مسئولیتش مستقیماً به‌عهده ایشان است می‌گفتند. ... و اما مسائل دیگری که ما با ایشان اختلاف داریم، چیزهای دیگری است، که همان‌طور ایشان شروع کردند و درواقع این یک اعلان جنگ بود که من به خودم حق می‌دهم با اجازه امام، آن مسائلی را که باید مردم بدانند بگویم. چرا ما با رئیس‌جمهور؛ شخصی که وقتی از فرانسه تشریف آوردند ما بودیم که ایشان را در شورای انقلاب دعوت کردیم و حمایت کردیم و دوستش هم می‌داشتیم و هنوز هم دوستش داریم، این اختلافاتمان را آن روز می‌گویم.»(1)
رئیس مجلس شورای اسلامی همچنین در مصاحبه مطبوعاتی هفتگی خود که امروز برگزار شد با اشاره به اختلاف سلیقه رئیس‌جمهوری، نخست‌وزیر و مجلس، بسیار صریح وجود یک دوگانگی آشتی‌ناپذیر را در قوه مجریه اعلام کرد. وی گفت: «بینش آقای بنی‌صدر و بینش آقای رجایی - ضمن آنکه هر دو مسلمان‌اند - باهم فرق دارد و طبعاً روششان هم درارتباط‌با مسائل کشور یکی نیست و ارزیابی‌شان هم درمورد افراد و همکارانشان یکی نیست. ...» آقای
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359، صص1 و 19؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2.
رفسنجانی ادامه داد: «من تا جلسه قبلی گفتم که آقای بنی‌صدر و آقای رجایی هر دو صدیق‌اند و حسن‌نیت دارند، ولی با سخنرانی روز 17 شهریور آقای بنی‌صدر، در یک طرف قضیه تردید دارم. بااین‌حال، راه‌حلی که برای این مسئله فکر می‌کنم زیاد مشکل نیست و ما دچار بحران نمی‌شویم زیرا اختیارات برای رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر مشخص است. ...»(1)
1
درحالیکه بنی‌صدر مخالفت خود را با انتخاب 7 وزیر از 21 وزیر کابینه که محمدعلی رجایی امروز به مجلس معرفی کرد، در یک نامه به مجلس شورای اسلامی اعلام کرده بود، در دو جلسه علنی صبح و عصر امروز مجلس شورای اسلامی، نخست‌وزیر، درباره چگونگی تشکیل کابینه و برنامه دولت خود سخن گفت و در پایان نیز از سخنان دیروز بنی‌صدر در مراسم هفده شهریور گله کرد و به برخی از آنها پاسخ داد.
رجایی ابتدا گفت: «من شخصاً تردیدی ندارم که چه‌بسا افراد صالح و شایسته‌ای وجود دارند که می‌توانند ازجهت تخصص و تبحر و اطلاع از بسیاری جهات دیگر نخست‌وزیر باشند. دراین‌مورد تردیدی ندارم و این یک تعارف معمولی نیست. ...» وی سپس افزود: «اعضای کابینه در حد مقدورات من و کسانی که با آنها کار می‌کنیم انتخاب شده‌اند. من درجریان انتخاب همکارانم با مسائل دیگری هم مواجه شده‌ام؛ معیارهایی که برای انتخاب همکارانم داشتم در همه ابعاد مورد قبول همه آنهایی که قبولشان داشتم بود و با تمام قوا سعی می‌کردم که در تشکیل کابینه خودم باعث ایجاد اختلاف جدید نباشم، بدون اینکه از اصول معتقداتم در انتخاب عدول کنم ناچار شدم که به‌جای یک نفر اصلی که به آن رسیده بودم افراد دیگری را هم معرفی کنم. حقیقت آن است که جامعه انقلابی ما از دو گروه نسبتاً مشخص تشکیل می‌شود که هر دو نیز در متن انقلاب بوده‌اند و هر دو هم دلسوز به حال انقلاب هستند ولی دارای دو فرهنگ و دو روان‌شناسی جداگانه می‌باشند. ...» رجایی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «مطلبی که در فاصله این چند روزه من احساس کردم این بوده که مسئله کابینه و اعضای هیئت دولت را طوری در جامعه جلوه می‌دهند که اگر دولت موفق شد کوهی از توقع و انتظار در مقابل او باشد تا از هدف اصلی خود که برگرداندن خط منحرف مادی‌گرایی به خط اصلی انقلاب است، باز دارند. ... اگر دولت فردا مشغول به کار شد و تا دو هفته دیگر چهار تا روستا برق نداشت، پشت تریبون نگویید که ما منتظر تشکیل دولت بودیم و حالا که دولت تشکیل شده است همچنان کشور آب و برق ندارد، همچنان بهداری و بهداشت مملکت کمبود دارد و امکان خدمتی آن همچنان ضعیف است. من اعلام می‌کنم، اگر چنانچه هر قدر پول بخواهیم باشد قطعاً هر چقدر هم که کار بخواهید هست. ...»
1) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص3؛ و - روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
رجایی آن‌گاه درمورد بحث‌های موافقان و مخالفان با اعضای کابینه گفت: «من یک بار دیگر تقاضا می‌کنم بحث درباره شخصیت و هویت اعضای کابینه به‌طور مقدماتی در جلسه غیرعلنی انجام شود و وقتی در آن جلسه حرف‌ها زده شد و به نتیجه رسیدیم بعداً به جلسه علنی بیاییم و نتیجه را به اطلاع عموم مردم برسانیم. من این مطلب را جدی می‌گویم.»
نخست‌وزیر سپس درباره برنامه دولت خود گفت: «از همه همکاران خود که قرار بود در هیئت دولت با من همکاری کنند تقاضا کردم و پرسیدم که شما اگر بخواهید وزیر شوید چه کارهایی حاضرید برای مملکت بکنید، آن را بنویسید. آنها هم نوشتند و بعد جلسه مشترک تشکیل دادند و در جلسه مشترک برنامه وزرا را اصلاح کردیم و در آن حد که تقدیم مجلس کردیم برنامه این دولت را تشکیل می‌دهد. ... اگر مجلس تشخیص داد که کل این برنامه قابل‌اجرا نیست آن را کنار می‌گذاریم و می‌رویم فکر می‌کنیم چون‌که ما به‌خاطر مردم هستیم و در خدمت مردم هستیم و هیچ‌گونه تعصبی هم دراینزمینه نداریم.»(1)
در ساعت 11:50 دقیقه، به‌دنبال یک جلسه خصوصی دوساعته که به پیشنهاد بیش از 30 تن از نمایندگان برای رسیدگی مقدماتی به صلاحیت وزرای معرفی‌شده به مجلس تشکیل شد، مجدداً جلسه علنی مجلس رسمیت یافت. در این جلسه که چند تن از اعضای کابینه نیز حضور داشتند، نمایندگانی به‌عنوان موافق و مخالف برنامه دولت سخنانی ایراد کردند که بخشی از این سخنان به جلسه بعدازظهر کشیده شد. سپس محمدعلی رجایی به پشت تریبون مجلس رفت و به ایرادات نمایندگان مخالف چنین پاسخ گفت:(2)«با فرصت کمی که در پیش داشتیم نمی‌توانستیم برنامه کاملی ارائه دهیم. اگر می‌خواستیم این کار را بکنیم مجبور بودیم از برنامه‌های غرب یا شرق و یا دولت‌های گذشته رونویسی کنیم و آن را به مجلس ارائه دهیم. ...» رجایی در بخش پایانی سخنان خود، درباره تضعیف کابینه در سخنان بنی‌صدر در مراسم دیروز میدان شهدا، اظهار کرد: «قرار نبود چنین صحبت‌هایی بشود، ایشان تعهد کرده بودند کابینه را تضعیف نکنند. این امر جزء تعهداتشان بود. وقتی از قم بازمی‌گشتم حرفهای ایشان را شنیدم، از حرف‌هایشان پیدا بود که نسبت به خیلی‌ها نظر دارند؛ ایشان بهترین وسیله را کابینه در نظر گرفتند. حقیقت این است که نسبت به برادران من که در کابینه
تصویب کرده‌اند حمله کردند و آنها را خراب کردند. در آخرین نامهای که به مجلس می‌نوشتم تلفنی پرسیدم تصویب می‌کنید؟ و ایشان گفت بله، تصویب می‌کنم.» رجایی افزود: «آنچه دررابطه‌با اعضای کابینه گفتند مرا به تعجب انداخت. اینکه ایشان گفتند من کسانی را نپذیرفته‌ام، بد جمله‌ای را گفته‌اند؛ من همکارانم را از کوچه و خیابان پیدا نکردم که آقای بنی‌صدر چنین جمله‌هایی درباره آنها بگوید، اخلاق اسلامی چنین چیزی را نمی‌پذیرد. ...» سپس رجایی با ناراحتی گفت: «2 نفر را کنار زدند، بعداً گفتند یک نفر را من کنار بزنم و یک نفر را ایشان، من قبول کردم. من این کار را فقط و فقط برای تفاهم کردم چون آن شخصی که کنار گذاشتم ازنظر تقوا و صلاحیت و فضیلت، بهترین بود. من نمی‌توانم تحمل کنم میکروفن را بدهم دست او هرچه می‌خواهد بگوید. از اول بنای من این بود که با بنی‌صدر روی مشترکات و با مردم کار کنیم، قول تفاهم دادم، دقیقاً هم به آن چیز معتقد هستم. ...»(1)
1
جلسۀ خصوصی دو ساعتۀ امروز مجلس مورد انتقاد شدید و صریح احمد سلامتیان، نماینده اصفهان و یکی از طرف‌داران سرسخت بنی‌صدر، قرار گرفت. بنا بر نقل مطبوعات، ماجرا از این قرار بود که بعد از پیشنهاد بیش از 30 نماینده مبنی‌بر تشکیل جلسه غیرعلنی غیررسمی برای رسیدگی مقدماتی به صلاحیت وزرای معرفی‌شده کابینه، احمد سلامتیان، نماینده اصفهان، با این موضوع مخالفت کرد و علت حضورنیافتن خویش را در این جلسه خصوصی در یک مصاحبه مطبوعاتی چنین اظهار کرد: «... اصل 69 قانون اساسی صراحت دارد که بجز در مواردی که مربوط به امنیت کشور و وضعیت خاص و فوق‌العاده‌ای نمی‌شود جلسات مجلس باید به‌صورت علنی برگزار شود و مذاکرات آن ازطریق رادیو و تلویزیون و روزنامه رسمی منتشر شود. ... علاوه‌براین، ما تجربه بدی داریم از دو جلسه خصوصی که در مجلس گذاشته شد. چون این فرمولی شده است برای فرار از ماده 69 قانون اساسی که عنوان رسمی و خصوصی روی جلسه گذاشته و مطالب این جلسات را از دید خبرنگاران و مردم پنهان کنند. در جلساتی خصوصی که تابه‌حال تشکیل شده، هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیری انتخاب شده است و بعد از آن رأی تمایل در جلسه‌ای که حتی به حدنصاب قانونی مجلس نبود (150 نماینده از 180 نماینده در این جلسه شرکت داشتند) گرفته می‌شود، فکر نمی‌کنم هیچ‌یک از شماها با من در این قول شریک نباشید که تأثیر این دو جلسه خصوصی در مشخص‌شدن آقای رجایی به نخست‌وزیری چقدر تعیین‌کننده بوده است. ...»(2)
1
تنش و سردی در روابط و مناسبات سیاسی ایران و انگلستان بازهم شدت بیشتری یافته است. مقامات رسمی دولت انگلیس که تا دو روز پیش، هیچ واکنشی درمورد نامه نخست‌وزیر ایران در پاسخ به نامه تبریک نخست‌وزیر انگلیس نشان نداده بودند،(1)باتوجهبه رأی دادگاه‌های انگلستان درباره اخراج دانشجویان ایرانی محاکمه‌شده در این کشور، امروز درمورد بستن سفارت خود در تهران سخن گفتند. دراین‌باره، گزارش رادیو لندن حاکی است: «امروز وزارت خارجه بریتانیا اعلام کرد که کارمندان سفارتخانه خود را از تهران فراخوانده است. اعلام فراخواندن دیپلمات‌های بریتانیا از ایران به‌دنبال تصمیم وزیر کشور بریتانیا مبنی‌بر آن بود که 3 تن از دانشجویان ایرانی باید به ایران بازگردند.» براساس این گزارش: «از میان 53 دیپلمات انگلیس که در تهران به سر می‌بردند، 3 نفر از آنها با هواپیما به انگلستان مراجعت کرده‌اند و نفر چهارم در سفارت سوئد در تهران خواهد ماند. سفارت سوئد موافقت کرده است که مسئولیت حفاظت از منافع بریتانیا و وظایف کنسولی این کشور را به عهده گیرد. ... تصمیم اخیر وزارت خارجه بریتانیا به‌دنبال تیرگی تدریجی روابط میان دو کشور، اعلام گردید. یک سخنگو [ی وزارت خارجه انگلستان] اظهار داشت که اظهارات اخیر مقامات ایران در اخذ این تصمیم مؤثر بوده است. اخیراً محمدعلی رجایی نخست‌وزیر ایران ضمن حمله شدیدی علیه بریتانیا اعلام کرده بود که دولت بریتانیا در روش خود نسبت به انقلاب اسلامی ایران تجدیدنظر نماید و از ایذا و اذیت دانشجویان ایرانی که به‌دنبال تظاهرات دربرابر سفارت امریکا در لندن دستگیر شده‌اند دست بردارد. وزیر کشور امروز حکم اخراج 3 تن از دانشجویان مزبور را از انگلستان امضا کرد. پیشنهاد اخراج 21 تن دیگر از دانشجویان به وزارت کشور ارائه شده است و انتظار می‌رود که وزیر کشور حکم اخراج این عده را نیز صادر نماید. ...»(2)
همچنین، به گزارش رویتر: «دولت انگلستان ادعا کرد: از بیم آنکه دیپلمات‌های آن کشور در تهران، احتمالاً به‌عنوان گروگان گرفته نشوند [امروز] مبادرت به بستن سفارت خود در ایران کرده است. داگلاس هرد همچنین مدعی شد: مقامات رسمی ایران به‌بهانه نادرست بدرفتاری با دانشجویان بازداشت‌شده ایرانی قبلاً تهدیداتی کرده بودند. هرد گفت ما تصور می‌کنیم مخاطرات ناشی از باقی‌ماندن چهار دیپلمات دیگر انگلیسی در ایران، بسیار عظیم است. ...»(3)
اما یکی دیگر از موارد اختلاف و تشدید بحران در روابط ایران و انگلستان، ماجرای خودداری دولت انگلیس از تحویل ناو 20 هزار تنی خارک به ایران است. گزارش رادیو لندن دراین‌مورد حاکی است: «دولت ایران برای تحویل‌گرفتن ناو 20 هزار تنی، دولت بریتانیا را به دادگاه عالی که عقیده بر آن است که تا یک هفته دیگر تشکیل می‌گردد، احضار خواهد کرد. ناو مزبور که خارک نامیده شده است توسط شرکت کشتی‌سازی بریتانیایی سوآن هانتر به قیمت 20 میلیون لیره استرلینگ ساخته شده است و درحالحاضر در بندر نیوکاسل واقع در
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 16/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از فرانس‌پرس از لندن.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 175، تاریخ 19/6/1359، صص17 و 18، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45 18/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359، ص20، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از رویتر.
شمال‌شرقی انگلستان لنگر انداخته است. ... دولت ایران گفته است که آخرین قسط خرید ناو را که 10 میلیون لیره استرلینگ بوده است در ماه آوریل به شرکت کشتی‌سازی با این شرط پرداخت کرده است که تحریم‌های اقتصادی شامل این ناو نگردد، ولی ایران می‌گوید بعد از اینکه سرنشینان کشتی آن را تحویل گرفتند، به آنها اطلاع داده شد که بدون اخذ پروانه خروج، آنها قادر نخواهند بود این ناو را حرکت دهند. وزارت بازرگانی بریتانیا گفته است تحت این شرایط، صدور پروانه خروج در آینده نزدیکی نامحتمل به نظر می‌رسد. ... عدم‌صدور پروانه خروج برای ناو خارک که یک کشتی حمل‌ونقل وسایل یدکی و مهمات برای نیروی دریایی ایران است و به سلاح‌های نظامی مجهز می‌باشد همگام با توافقی بوده که وزرای خارجه کشورهای اروپایی در آوریل گذشته در لوکزامبورک حاصل کردند، مبنی‌بر اینکه از فروش وسایل جنگی به ایران خودداری شود. ولی گفته مقامات ایران این خواهد بود که خارک یک کشتی حمل‌ونقل است و احتیاجی به پروانه خروج ندارد. ...»(1)
1
امروز محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به پیام تبریک همتای فرانسوی خود، ریموند بار، پیامی برای وی ارسال کرد که در آن آمده است: «پیام تبریک جنابعالی به مناسبت انتخاب اینجانب به نخست‌وزیری جمهوری اسلامی ایران موجب تشکر گردیده، ملت ما خواهان آن است که دولت فرانسه به ماهیت انقلاب اسلامی ایران بیشتر بیندیشد و در رفتارهای آینده خود آنچه را که در گذشته ازطرف آن کشور نسبت به آنان و آرمان‌های ایشان گذشته، جبران نماید و اصالت آن را در محاسبات خویش به‌طور جدی در نظر داشته باشد. ملت ما خواهان پایان‌یافتن همه تجاوزهای آشکار و نهان علیه جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. دراین‌رابطه دولت اینجانب بدون درنگ عکس‌العمل مناسب نشان خواهند داد. به امید آنکه با تحقق پیروزی روزافزون مستضعفین بر مستکبرین، راه برای کمال انسان به‌سوی الله هموار گردد.»(2)
2
خبرگزاری پارس به نقل از آسوشیتدپرس از نیویورک گزارش داد که «ایران داوطلبی خود را برای عضویت در شورای امنیت پس گرفت. بدین‌ترتیب ژاپن در پایان سال جاری فرنگی، کرسی آسیایی را در شورای امنیت برای مدت دو سال صاحب خواهد شد. دوران عضویت بنگلادش به‌عنوان یکی از نمایندگان آسیا در شورای امنیت نیز امسال پایان می‌پذیرد.» براساس این گزارش «این مطلب در پایان یک جلسه خصوصی بین دیپلمات‌های آسیایی که برای انتخابات اعضای شورای امنیت در اجلاس سالانه سازمان ملل آماده می‌شوند، اعلام شد.»(3)
ضمیمه اول گزارش537: نامه شکوائیه با امضای 155 نفر از اهالی و معتمدان شهرستان نقده به رئیس‌جمهور، وزیر کشور، استاندار آذربایجان‌غربی و صداوسیمای مرکز ارومیه، درپی تشدید حملات و مین‌گذاری‌های عناصر ضدانقلاب در روزهای اخیر در این شهرستان و درخواست کمک و رسیدگی به این مسئله
«... ما اهالی شهرستان نقده توجهات آن مقام را به عرایض ذیل معطوف داشته و به استحضار می‌رساند شهرستان نقده ازطرف غرب به منطقه اشنویه، از جنوب به پیرانشهر و از شرق به منطقه مهاباد که هر سه سمتِ مذکور، جولانگاه علنی مسلحین حزب دمکرات و کومه‌له بوده و ازطرف شمال به دریاچه ارومیه محدود [می‌شود] و از اول پیروزی انقلاب باران گلوله‌های ضدانقلابیون به‌سمت فوق بر سر اهالی نقده مدام می‌بارد و مردم این شهرستان مثل سد فولادین برای پیروزی انقلاب اسلامی با ایمان راسخ و عزم قاطع در مقابل مهاجمین مسلح به انواع سلاح‌های سبک و سنگین مقاومت نموده و درطول این مدت، جوان و پیر و زن و مرد قربانی این جهاد اکبر گردیده، ولی در این روزهای اخیر کشته‌ها به‌وسیله مین‌گذاری و انفجارات ناشی از آن و حمله مهاجمین در شب‌ها روزافزون شده و اهالی این شهرستان در تعجب و حیرت است از اینکه باوجود نیروهای شهربانی و پاسداران کمیته انقلاب و ارتش و ژاندارمری چرا جلو این‌گونه فجایع روزافزون گرفته نمی‌شود و هرروز از روز قبل وضع [بدتر از] این است، ما به خطر افتاده و از هر طرف مسلحین ضدانقلاب دایره امنیت را به ما تنگ نموده‌اند. چنین به نظر می‌رسد که اختلاف و ناهماهنگی فاحش بین ارگان‌های دولتی در منطقه و بی‌تفاوتی و بی‌توجهی آنها به مسائل جاری باعث جرئت و پیشروی ضدانقلابیون گردیده؛ لذا استدعای عاجزانه داریم دستور فرمایید قوای انتظامی با قاطعیت هرچه تمام‌تر جلو این‌گونه فجایع را بگیرد و قبل از آنکه ضدانقلاب، قوای انتظامی را در پایگاه خود غافلگیر نماید و به کشتار مردم بی‌گناه دست زند، ارگان‌های دولتی از غفلت بیدار شده و به وظایف انسانی و دینی و امنیتی خود عمل نمایند و لااقل اگر قوای مملکتی موانعی در پیش دارد، اجازه فرمایند اهالی شهرستان از خود دفاع نمایند. [در ادامه سند نام و نام‌خانوادگی 155نفر افرادی از اهالی شهرستان نقده ذکر شده است.]»(1)
ضمیمه دوم گزارش537: فهرست جنگ‌افزارهای درخواستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موردنیاز سپاه غرب کشور
فهرست اقلام و تجهیزات موردنیاز سپاه غرب کشور که تیمسار جانشین ریاست سماجا با تحویل آنها در حد مقدورات به سپاه موافقت کرده است بدین شرح است:
1
درپی حملات همه‌جانبه چند روز گذشته عراق به مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام که به تصرف بخش‌هایی از خاک جمهوری اسلامی ایران توسط نیروهای عراقی انجامید، 
امروز صدام حسین، رئیس‌جمهور و رهبر رژیم عراق در محل ساختمان مجلس ملی عراق، در جلسة هیئت دولت اعلام کرد: «ما نمی‌خواهیم با ایران بجنگیم و تصمیم ما جنگ نیست؛ ما تصمیم داریم هر قطعه‌ای از سرزمین عراقی که فارس‌ها آن را غصب کرده‌اند بازپس بگیریم. ما هیچ‌گونه طمعی به سرزمین‌های ایران نداریم.»(1)صدام حسین افزود: «ما تجاوزکار نیستیم، ما از سرزمین‌های خود دفاع می‌کنیم.» وی اضافه کرد: «ما دوستان جدی در میان خلق‌های ایران من‌جمله خلق فارس داریم، ولی آنان هیچ دوستی در میان ملت عراق ندارند. ما همیشه قدرت اتخاذ تصمیم مناسب را داریم. ...»(2)صدام حسین در توجیه اظهارات خود گفت: «این یک روش مبتنی‌بر قانون است و به‌منزلة تجاوز محسوب نمی‌شود.»(3)
دراینحال، دیپلماسی عراق نیز ضمن اینکه فعال‌تر شده، حالت خصمانه‌تری نیز در قبال جمهوری اسلامی ایران به خود گرفته است. یک مقام آگاه عراقی ضمن تکذیب اینکه عراق در خلال نبردهای اخیر با نیروهای ایران، هواپیماهایی از دست داده، به سخنان امروز صدام حسین اشاره کرد و گفت: «ایران با تهدید ملل منطقه، از پس‌دادن جزایر عربی در خلیج (فارس) ابوموسی، تنب بزرگ و
1) ضمیمه دارد؛ قراین تعرض وسیع ارتش عراق در مناطق غرب و جنوب‌غربی، برخلاف گفته‌های صدام حسین.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 176، 20/6/1359، ص45، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت17:30 دقیقه، 19/6/1359؛ و - همان، ص18، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، 19/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176، 20/6/1359، ص9، خبرگزاری فرانسه از بغداد به نقل از خبرگزاری عراق.
تنب کوچک که نیروهای شاه در سال 1971 آنها را اشغال کرده‌اند، خودداری می‌کند.»(1)
سعدون حمادی وزیر خارجه عراق نیز که روز گذشته جلسه‌ای با سفیران کشورهای عربی، شوروی، فرانسه، کوبا و یوگسلاوی درمورد تشریح اوضاع و حوادث مرزی ایران و عراق تشکیل داده بود، امروز هم جلسة دیگری در همین خصوص با سیاستمداران عراقی، داشت.(2)وی امروز همچنین در یک نشست خبری با خبرنگاران گفت: «وزارت امور خارجة عراق، دوشنبة گذشته، دست‌نوشته‌ای را به‌عنوان یادداشت، تقدیم کاردار سفارت ایران در بغداد کرده، ضمن آن اظهار داشته که نیروهای عراق، برای مقابله با موضع‌گیری ایران، ناچار از پاکسازی منطقة زین‌القوس از نیروهای ایران گشت.»(3)
گزارش امروز روزنامة الثوره ارگان حزب بعث حاکم عراق نیز حاکی است: «نیروهای نظامی عراق موفق شده‌اند 76 کیلومتر مربع از سرزمین‌های غصب‌شده توسط ایران را آزاد کنند. آزادساختن این اراضی در نبردهای شنبه گذشته که 45 ساعت به طول انجامید، صورت گرفت.» الثوره همچنین نوشت: «در تاریخ هفتم سپتامبر [یکشنبه]، عراق با ارسال یادداشتی از ایران خواست منطقة زین‌القوس را که 10 سال پیش از استان دیالی عراق منتزع کرده بود تخلیه کند. در این یادداشت سیاسی عراق متذکر شده است که شاه در موافقت‌نامة 1975 الجزایر حاضر شده بود این منطقه را به عراق بازگرداند.» الثوره افزود: «مقامات دولت تاریک‌اندیش ایران به‌جای اینکه درمورد اختلافات ارضی خود با عراق به گفت‌وگو بنشینند، به تقویت نیروهای نظامی خود در این منطقه مبادرت ورزیده است.»(4)
درحالیکه صدام امروز به هیئت دولت خود اعلام کرد: «تصمیم گرفته‌ایم زمینهای اشغال‌شدة خود را از ایران بازگیریم»، در بغداد سخن از آزادسازی زمینی به وسعت 120 کیلومتر مربع می‌رود.(5)به گزارش خبرگزاری پارس از اهواز، شامگاه امروز تلویزیون بصره با قطع برنامه‌های عادی خود اطلاعیة وزارت دفاع عراق را دایر بر آماده‌باش به افراد ارتش و ساکنان نوار مرزی این کشور قرائت کرد.(6)خبرگزاری عراق نیز اعلام کرد که دفاع ضدهوایی عراق امروز 2 فروند هواپیمای فانتوم متعلق به نیروی هوایی ایران را سرنگون کرده است. این خبرگزاری افزود: نیروی هوایی عراق همچنین 7 تانک، یک خودرو و نفربر و 5 سنگر ارتش ایران را منهدم کرده است.(7)
از سوی دیگر، بخش عربی رادیو مسکو، در تفسیر امروز خود درباره نبردهای اخیر ایران و عراق گفت: «... واقعیت این است که ادامه این برخوردها نتایج نامطلوبی دارد و به نفع هیچ‌کدام تمام نخواهد شد. اگرچه هریک از طرفین درگیر طرف دیگر را متهم به رخنه در داخل [خاک] یکدیگر می‌سازند و هرکدام از ایران و عراق حوادث مرزی را به گردن یکدیگر می‌اندازند، ولی درهرحال، این حوادث اکنون به‌صورت نبرد و درگیری شدید درآمده که طرفین، هواپیماها و سایر سازوبرگ‌های نظامی خود را علیه یکدیگر به کار می‌گیرند و درنتیجه به طرفین خسارت‌های مالی و نظامی و تلفات جانی زیادی وارد شده است. آنچه مسلم است ادامه این نبرد و برخوردها تنها به نفع دشمنانشان تمام می‌شود و بهتر است که هرچه زودتر این نگرانی‌ها برطرف گردد. ...»(8)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره177،21/6/1359، ص34، رادیو مونت کارلو (بخش عربی)، ساعت: 21:30 دقیقه، 20/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص16، به نقل از خبرگزاری فرانسه به نقل از خبرگزاری عراق، 19/6/1359، بغداد.
3) ستاد تبلیغات جنگ، ستیز با صلح، چاپ اول، تهران: ستاد تبلیغات جنگ، شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی ایران، 1369، ص82.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176، 20/6/1359، صص 8 و 9، خبرگزاری فرانسه از بغداد، به نقل از روزنامه الثوره، 19/6/1359.
5) ستیز با صلح، پیشین.
6) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره177، 21/6/1359، ص2، خبرگزاری پارس از اهواز، 20/6/1359.
7) همان، ص6، خبرگزاری فرانسه از بغداد، به نقل از اینا (خبرگزاری عراق)، 20/6/1359.
8) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176، 20/6/1359، ص42، بخش عربی رادیو مسکو، ساعت: 20، مورخ 19/6/1359.
1
در ادامة مبارزه و مقابلة گروه‌های معارض عراقی علیه رژیم عراق، امروز در دو تلمبه‌خانة نفت در استان کرکوک عراق براثر بمب‌گذاری انفجارهایی رخ داد. روزنامة السفیر با نقل این خبر اضافه کرد: «عاملین آن، اعضای حزب اسلامی الدعوه طرفدار انقلاب ایران می‌باشند.» براساس گزارش السفیر، «عاملان سوءقصد، ابتدا مرکز پخش نفت باباسرشیاه که روزانه یک میلیون بشکه نفت خام را ازطریق ترکیه صادر می‌کند، هدف قرار داده‌اند. دومین سوءقصد [به] تلمبه‌خانه گاز اسکای‌وان بود که روزانه چهارصد هزار مترمکعب گاز مایع تولید می‌کند.»(1)رادیو اسرائیل نیز ضمن نقل این خبر از دو روزنامة لبنانی السفیر و الشرق، این روزنامه‌ها را طرفدار دولت سوریه دانست و تأکید کرد که گروه مزبور که مسئولیت این دو انفجار را به عهده گرفته‌اند خود را "الدعوه" نامیده‌اند که به جانب‌داری از رژیم آیت‌الله خمینی شهرت دارد.(2)
دراینحال، امروز از منطقة قصرشیرین نیز خبر می‌رسد که «سازمانی تحت‌عنوان [سازمان] پیکار اسلامی(3)مجاهدین عراقی در منطقه قصرشیرین تشکیل شده است. بنا به این گزارش، هدف این سازمان، مبارزه با رژیم صدام حسین است و ناراضی‌های عراق که بیشتر طرفدار جمهوری اسلامی هستند و از مشی انقلاب ایران پیروی می‌کنند، در این سازمان عضویت دارند.»(4)
2
نبردهای شدیدی که از روز پنجشنبة گذشته با عملیات مشترک ارتش عراق در منطقه عمومی قصرشیرین آغاز شده است، امروز نیز با شدت بیشتری ادامه یافت.
به گزارش خبرگزاری پارس، «در ساعت 3:30 دقیقه بامداد امروز، 6 فروند هلیکوپتر عراقی وارد خاک ایران شدند و تا نزدیکی پاسگاه دربندجوق پیش آمدند. در این منطقه یکی از هلیکوپترها فرود آمد و به‌طرف پاسگاه دربندجوق تیراندازی کرد که خوشبختانه به برادران سازمان پیکار اسلامی عراق که در این منطقه موضع گرفته بودند، آسیبی وارد نیامد و براثر تیراندازی مأمورین پاسگاه، هلیکوپترهای مزبور که قصد پیاده‌کردن افراد نظامی را داشتند، مجبور به عقب‌نشینی شدند.»(5)
اما از اولین ساعت روشنایی صبحگاهی یعنی «از ساعت 6:30 دقیقه، نبرد سختی بین نیروهای توپخانة عراق و ایران روی داد که پس از نیم‌ساعت پایان یافت. اما نیروهای ایران مجدداً در ساعت 8 بامداد، مورد هجوم جنگنده‌های میگ عراقی قرار گرفتند که با ریختن مقدار زیادی بمب و راکت روی نیروهای ارتش، با مقاومت سرسختانة توپ‌های ضدهوایی، هواپیماهای عراقی متواری می‌شوند.»(6)
امروز همچنین در منطقة خسروی قصرشیرین، در ساعت 8:05 دقیقه بامداد، یک فروند میگ عراقی در نبرد با یک جنگندة ایرانی مغلوب شد و سقوط کرد. نیروهای ایرانی پاسگاه
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری بیروت، به نقل از روزنامه السفیر، 23/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره179، 23/6/1359، صص17 و 18، رادیو اسرائیل (فارسی)، ساعت 19، مورخ 22/6/1359.
3) المنظمة العمل الاسلامی (سازمان پیکار اسلامی)
4) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176، 20/6/1359، ص3، خبرگزاری پارس از قصرشیرین به نقل از سخنگوی سازمان پیکار اسلامی عراق.
6) سند شماره 34403 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور، 19/6/1359، برابر اعلام شهربانی کرمانشاه.
بازدار را هم کوبیدند که چندین تانک عراقی در آن منهدم گردید.
بااین‌حال، در ساعت 10:15 دقیقة بامداد، درگیری همچنان در تنگاب‌نو و پاسگاههای اطراف، از قصرشیرین به پایین ادامه دارد.(1)همچنین، با پناهنده‌شدن یک سرباز عراقی در این منطقه، مشخص شد که تیپ10 زرهی عراق تحت امر لشکر6 مأموریت یافته که به قصرشیرین حمله کند.(2)
بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، در ساعت 10 بامداد امروز، یک فروند بالگرد جنگی عراق که به حریم فضایی قصرشیرین تجاوز کرده بود توسط ضدهوایی مستقر در این شهر هدف قرار گرفته و در منطقة آق‌داغ قصرشیرین سقوط کرد.(3)در منطقة پاسگاه هدایت قصرشیرین نیز در ساعت 11:30 دقیقه یک فروند بالگرد 214 ایران با 6 سرنشین براثر آتش ضدهوایی عراق در ارتفاعات آق‌داغ قصرشیرین سرنگون شد که 2 تن از سرنشینان آن شهید و 4 نفر دیگر مفقود شده‌اند.(4)
گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس حاکی است: «ساعت 12:40 دقیقه امروز، حدود 17 تانک ارتش عراق از مسیر رودخانة قلعه‌یهودی تنگاب به‌طرف خاک ایران شروع به پیشروی کردند.» این گزارش به نقل از آگاهان مرزی افزود: «حدود 200 دستگاه تانک عراقی در فاصلة بین خسروی تا نفت‌شهر و ایلام موضع گرفته‌اند و در 48 ساعت گذشته، بیشتر حملات متوجه 8 پاسگاه منطقة خان‌لیلی بوده است. درگیری‌های بعدازظهر دیروز با حملة نیروی زمینی، تانک‌ها و هواپیماهای عراقی به‌سوی منطقة قصرشیرین، خان‌لیلی، سومار و نفت‌شهر شروع شد.»(5)
طبق گزارش شهربانی قصرشیرین: «درحدود ساعت 12:45 دقیقه امروز، نیروهای بعث عراق با سلاح‌های سنگین، هنگ ژاندارمری و پل شیرازی را که نیروی ارتش در آنجا مستقر بودند را زیر آتش توپخانه قرار داد که درنتیجه یک درجه‌دار کشته و 3 نفر دیگر مجروح و در بیمارستان شهر بستری شدند.»(6)در ساعت 13:10 دقیقه، سپاه غرب کشور اعلام کرد که «یک فروند میگ عراقی به‌وسیله نیروهای سپاه سقوط کرده و به‌خاطر اقدامات بعدی احتیاج به 2 فروند فانتوم برای کمک به سپاه می‌باشد.»(7)
همچنین خبرگزاری پارس گزارش داد که امروز بعدازظهر «اتومبیل جیپ استیشن حامل تیمسار ظهیرنژاد و گروهی از خبرنگاران و عکاسان رسانه‌های گروهی در منطقة تنگاب‌کهنه مورد حمله و اصابت گلوله نیروهای عراقی قرار گرفت. در این حمله، جیپ مزبور به‌کلی منهدم شد و وسایل خبرنگاران از بین رفت، اما سرنشینان آن که در زیر پلی پناه گرفته بودند سالم ماندند.»(8)
در درگیری‌های زمینی و هوایی امروز، همچنین، 2 میگ و یک بالگرد عراقی سرنگون شدند که با انهدام آنها، مجموع میگ‌ها و بالگردهای منهدم‌شدة عراقی در چند روز اخیر به 8 فروند رسید.(9)فانتوم‌های ایران همچنین توانستند ضمن شناسایی تانک‌های عراقی 20 تانک دشمن را در اطراف کوه‌های آق‌داغ قصرشیرین منهدم سازند و بقیه نیز مجبور به عقب‌نشینی شدند.(10)
در ساعت 20:45 دقیقه، شهر قصرشیرین مجدداً زیر آتش شدید توپخانة عراق قرار گرفت
1) سند شماره 42966 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 19/6/1359، ساعت 10:15 دقیقه بامداد؛ و - سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص118، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 23/6/1359، ص2.
2) سند شماره 42968 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 19/6/1359؛ و - سند شماره 42940 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی به مرکز فرماندهی غرب، 19/6/1359.
3) سند شماره 42958 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 مرکز فرماندهی به نزاجا، 19/6/1359؛ و - سند شماره 276931 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به هنگ قصرشیرین (فرمانده هنگ ژاندارمری)، 19/6/1359، برابر ابلاغ رکن3 ژاجا به استناد اعلام سماجا.
4) سند شماره 276929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف - ژاجا - رکن3)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 277230 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب، 19/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین، مستند به گزارش پاسگاه هدایت.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 176، 20/6/1359، ص2، خبرگزاری پارس از قصرشیرین، 19/6/1359.
6) سند شماره 34416 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شاجا به وزارت کشور، 20/6/1359، برابر اعلام شهربانی قصرشیرین، 19/6/1359.
7) سند شماره 42956 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص302، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359، ساعت 13:10 دقیقه.
8) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی در تماس با روابط عمومی ستاد عملیات مشترک غرب کشور.
10) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
که توپخانة ارتش ایران نیز متقابلاً پاسخ گفت. این آتشباری به خانه‌ها، مغازه‌ها و تأسیسات شهر آسیب زیادی وارد ساخت و آب و برق شهر همچنان قطع می‌باشد.(1)
در درگیری‌های امروز، علاوه‌بر کمبود آتش توپخانه، مهمات سنگین و زرهی، کمبود شدیدی نیز ازلحاظ موشک تاو و تفنگ 106 م.م برای مقابله با زرهی دشمن احساس می‌شود.(2)در ساعت 22، درگیری‌ها هنوز در مناطق مرزی قصرشیرین ادامه داشته و ضمن انهدام ده‌ها تانک دشمن توسط هواپیماهای جنگندة خودی، منبع آب خسروی نیز براثر تهاجم دشمن آسیب دیده است.(3)
ازطرفی، در ساعت 7 بامداد، عراق تعداد بیشتری از نیروهای زرهی و تجهیزات سنگین خود را از ارتفاعات زینل‌کش به‌سمت تنگاب‌کهنه در جاده نفت‌شهر - قصرشیرین انتقال داد.(4)عراق امروز همچنین منطقه مقابل باویسی، گرده‌نو و تپه‌رش را با زرهی و نیرو و یک ستون کامل تقویت کرد.(5)در ساعت 7:20 دقیقه بامداد، پاسگاههای مرزی منطقة سومار مجدداً زیر آتش سنگین عراق قرار گرفتند و در ساعت 8:30 دقیقه، 2 فروند میگ عراق با فاصله زیاد روی ارتفاعات پرواز و به‌طرف ارتش مستقر در نفت‌شهر تیراندازی کردند.(6)
1
با شدت‌گرفتن نبردها در اطراف شهر قصرشیرین، اوضاع عمومی در این شهر هرروز وخیم‌تر می‌شود. آخرین گزارش خبرنگار کیهان از وضعیت شهر قصرشیرین حاکی است: «شهر قصرشیرین به‌تدریج خالی از سکنه می‌شود و مقامات مسئول اظهار می‌دارند که حدود 80 درصد مردم شهر را ترک کرده‌اند و اکثر مغازه‌های قصرشیرین نیز بسته است. هجوم مردم قصرشیرین برای دریافت پول از بانک‌ها نیز به‌علت تعطیل اضطراری بانک‌ها بی‌نتیجه مانده است. تعداد زیادی از مردم قصرشیرین به کرمانشاه رفته‌اند و دربرابر استانداری اجتماع کرده‌اند و خواستار محلی برای سکونت در این شهر شدند و همچنین عده زیادی از مردم نیز به اسلام‌آباد و شهرهای دیگر رفته‌اند و بیشتر در مساجد و منازل اشخاص اسکان یافته‌اند.»(7)
2
در ادامۀ تلاش عراق برای تصرف بخش‌های مورد ادعای خود در منطقۀ مرزی ایلام، امروز نیز نبردهای شدیدی در این مناطق رخ داد.
حملات آتشباری و هوایی ارتش عراق در تمام پایگاه‌های مرزی ایلام از ساعت 7 صبح، آغاز شد که با مقابلة نیروهای مسلح خودی در منطقه مقابل مهران، 2 تانک عراقی، پاسگاه زالوآب و 2 پاسگاه دیگر عراق و یک انبار مهمات و یک نفربر و یک خودرو دشمن منهدم گردید. در این درگیری‌ها به پاسگاه انجیرة ایران نیز آسیب‌هایی وارد آمد. درگیری در این منطقه تا ساعت 19 امروز هنوز هم ادامه داشته است.
1) سند شماره 34395 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شاجا به وزارت کشور، 19/6/1359، برابر اعلام شهربانی قصرشیرین.
2) سند شماره 42987 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359، ساعت20:50 دقیقه.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
4) سند شماره 276938 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف - ژاجا - رکن3)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 42945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (عملیات)، 19/6/1359.
5) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 63 سپاه پاسداران، از 24/6/1359 تا 26/6/1359، ص1، مورخ 19/6/1359.
6) سند شماره 276930 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان سومار به ریاست اداره مرزبانی ژاجا، 19/6/1359؛ و -سند شماره 277230 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی عملیات منطقه غرب، 19/6/1359، برابر گزارش ژاندارمری قصرشیرین مستند به گزارش گروهان سومار.
7) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
برخی گزارش‌ها از محرزبودن وجود سربازان مصری در مرز ایلام حکایت داد؛ ازجمله(1)یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «اخیراً تعدادی از نیروهای ارتش مصر و اردن که در ظاهر برای کمک به ارتش عراق به آن کشور وارد شده‌اند، دارای تعدادی هواپیمای بدون مارک از نوع میراژ و سوخو می‌باشند که در پایگاه هوایی کرکوک مستقر شده‌اند.»(2)یادآوری می‌شود که از اوایل بامداد امروز، ارتش عراق نیروهای زیادی را - نزدیک به یک ستون همراه زرهی و توپخانة سنگین - در شهرک پلکانه الشهدا روبه‌روی پاسگاه انجیرة ایران مستقر کرده است. بنا به همین گزارش، در ساعت 8:30 دقیقه نیز یک ستون ارتش عراق شامل تانک و توپ و خودرو و بلدوزر در جنوب پاسگاه تک‌تک مشکی و همواری‌های پشت آن وارد و مستقر شدند.(3)ارتش عراق امروز همچنین تعداد 11 دستگاه تانک و 25 دستگاه خودرو حامل نیروهای تکاور از لشکر10 زرهی و 2 دستگاه کامیون مهمات را از پادگان التاجی به منطقه کوت، (روبه‌روی پاسگاه صالح‌آباد در مهران) اعزام کرده است.(4)علاوه‌براین، عراق بازهم منطقة مرزی کوت را امروز با 41 کامیون سرپوشیده مهمات از پایگاه ابوغریب و زرباطیه، تقویت کرد.(5)علاوه‌بر منطقة مرزی کوت، امروز همچنین مناطق فلوجه و دیوانیه، پادگان‌های ابوغریب و التاجی و نیز پایگاه خانقین عراق با 28 کامیون نظامی شامل نیروهای کماندو، سلاح‌های ضدهوایی، مهمات و تجهیزات مخابراتی تقویت شدند.(6)
شهر مهران نیز مجدداً از ساعت 8:30 دقیقه بامداد، زیر آتش شدید توپخانه عراق قرار گرفت و این درگیری تا روز بعد نیز ادامه یافت. در این نبرد، براثر پرتاب موشک ازسوی نیروهای خودی، پاسگاه زالوآب و قسمتی از زرباطیه آتش گرفت و عراقی‌ها نیز متقابلاً با پرتاب موشک، قسمتی از پاسگاه بهرام‌آباد را به آتش کشیدند. بنا به همین گزارش، در آخرین لحظات امشب اعلام شد که پاسگاه نی‌خزر ایران نیز به تصرف ارتش عراق درآمده است. عراق با 45 تانک به این پاسگاه حمله کرد و علت عقب‌نشینی جوانمردان ژاندارمری مستقر در این پاسگاه، کمبود سلاح مناسب ذکر شده است.(7)
در گزارش دیگری، باتوجهبه گلوله‌باران شدید شهر مهران و احتمال پیشروی تانک‌های دشمن به‌طرف این شهر، درخواست فوری موشک تاو شده است.(8)در ساعت 12:30 دقیقه، شهر مهران و مرزبانی و پاسگاههای مرزی آن همچنان زیر آتش سنگین توپخانه و بمباران هوایی عراق قرار داشتند.(9)در ساعت 20، پاسگاه رضاآباد مهران اطلاع داد که در این ساعت صدای انفجاری را از سمت عراق شنیده است که معلوم شد یک خودرو عراقی در دو کیلومتری جنوب‌غربی زالوآب با مین برخورد و منفجر شده است.(10)در ساعت 21:30 دقیقه امروز نیز اعلام شد که درگیری شدید در نوار مرزی ایلام همچنان با مهاجمان عراقی ادامه دارد و چند تن از نیروهای نظامی ایران زخمی شده‌اند.(11)لذا بنا به درخواست ناحیه ژاندارمری ایلام مبنی‌بر تقاضای کمک از ناحیة ژاندارمری خوزستان، امروز عدهای از نیروهای سپاه خوزستان عازم منطقة مرزی مهران شدند. درخواست مزبور شامل توپخانة سنگین و پشتیبانی هوایی نیز می‌باشد.(12)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی، در تماس با ابراهیمی استاندار ایلام در ساعت 19، مورخ 19/6/1359.
2) سند شماره 42950 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات)، 19/6/1359.
3) سند شماره 283159 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 19/6/1359.
4) سند شماره 42899 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات)، 20/6/1359، ساعت00:15 دقیقه؛ و - سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص213، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 23/6/1359، ص1؛ و - سند شماره 385 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن سوم) به استاندار خوزستان، 20/6/1359، برابر اعلام سماجا مستند به اطلاع واصله.
5) سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص120، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 24/6/1359، ص1.
6) سند شماره 65125 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359.
7) سند شماره 42918 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 20/6/1359، ساعت11:30 دقیقه؛ و - سند شماره 42895 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359، ساعت 12:50 دقیقه.
8) سند شماره 42944 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی، 19/6/1359، ساعت 19:30
9) سند شماره 276670 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 به اهواز (فرمانده لشکر92 زرهی)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 283873 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (فرماندهی ژاندارمری کل کشور، دایره عملیات، رکن3)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 34415 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری ایلام به آقای مهندس میرسلیم، معاونت امور سیاسی و اجتماعی وزارت کشور، 20/6/1359، برابر گزارش هنگ ایلام به‌استناد گزارش گروهان مهران، 19/6/1359.
10) سند شماره 21418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 20/6/1359، ص2، برابر گزارش پاسگاه رضاآباد مهران، 20/6/1359.
11) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی در تماس با استاندار ایلام، 19/6/1359، ساعت21:30 دقیقه.
12) سند شماره 347642 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن سوم) به استاندار خوزستان، 20/6/1359، برابر تلگراف ناحیه ژاندارمری کرمانشاه، برابر گزارش هنگ ژاندارمری ایلام مستند به درخواست فرمانده گروه زرهی مستقر در منطقه مهران، 19/6/1359.
عکس
نقشه
تلاش عراق برای تصرف منطقۀ میمک امروز هم ادامه داشت که با مقاومت نه‌چندان مستحکم قوای مرزی ایران روبه‌رو شد. دراین‌خصوص، مشاهدات عینی فرمانده گروهان صالح‌آباد از منطقة عملیاتی زیر نظر ستون عملیاتی در میمک حاکی است که در ساعت 14 امروز، حداقل200 تانک عراقی در مقابل پاسگاههای نی‌خزر، انجیره، هلاله و شوروشیرین شروع به تیراندازی کردند که آتش ضعیف نیروهای خودی قادر به پاسخ‌گویی به دشمن نبوده و ستون مزبور درخواست پشتیبانی و آتشبار 130 م.م، خمپاره 120 م.م، حداقل 2 دستگاه تانک، یک دسته موشک سهند، 20 قبضه موشک‌انداز آر.پی.جی7 و نیروهای کمکی کرده است که باید قبل از روشن‌شدن هوا و آغاز روز بیستم شهریور در اختیار این ستون و گروهان مزبور قرار گیرد. ضمناً طبق همین گزارش، پاسگاه نی‌خزر به تصرف عراق درآمده است.(1)گزارش‌های بعدی اوضاع را از این هم وخیم‌تر نشان می‌دهد: پاسگاه هلاله ایران در ساعت 19:05 دقیقه و متعاقب آن پاسگاه نخجیر نیز در مرز ایلام سقوط کرده و به دست قوای عراقی افتادند و یک هواپیمای اف5 زمانی‌که دیگر دیر شده بود برای پشتیبانی از آنها به پرواز درآمد.(2)
از سوی دیگر و درحالیکه گروهان صالح‌آباد خود به‌شدت با دشمن درگیر است، از هنگ ایلام خبر می‌رسد که پاسگاه تلخاب با پیک اطلاع داده که دشمن رأس ساعت 15:30 دقیقه، پاسگاه مزبور را به‌شدت زیر آتش تانک و توپخانه گرفته و پاسگاه تلخاب منهدم و ارتباط افراد آن با سایر پاسگاه‌ها قطع می‌باشد. در گزارش حاضر آمده است که 5 دستگاه تانک دشمن در تیررس قرار دارد و امکان حمله و پیشروی می‌رود. به همین دلیل، تقاضای کمک ازطریق ارتش مستقر در منطقه را دارد و از گروهان صالح‌آباد نیز درخواست کمک و مواد غذایی و متخصص مخابرات کرده است.(3)
اما باتوجهبه استقرار و تجمع نیروهای پیاده و زرهی عراق در مقابل پاسگاه چیلات ایران، امروز تیپ2 دزفول، این پاسگاه را با 3 دستگاه نفربر، 18 نفر کارکنان، 2 قبضه خمپاره‌انداز120 م.م، یک قبضه تفنگ106 م.م، 3 دستگاه زیل حامل مهمات بار مبنا، 2 عراده توپ 15 م.م با مهمات بار مبنا تقویت کرده است.(4)
همچنین در ساعت 7 بامداد، پاسگاه بیات تابع گروهان موسیان گزارش داد عراق در ادامة تقویت نیروهایش در روزهای گذشته، امروز نیز دست به تقویت بیشتری ازلحاظ نیرو و زرهی زده و امکان هرگونه حمله و درگیری می‌باشد.(5)
در ساعت 10 بامداد، نیروهای عراقی با توپخانه سنگین به دو پاسگاه حافظیه و سمیده در مرز ایلام حمله کردند که با آتش متقابل ارتش ایران مواجه شدند. این درگیری تا ساعت 15 امروز، هنوز ادامه داشته است. بنا به گزارش سپاه غرب کشور: «نیروهای خودی در این درگیری مهمات برای سلاح‌های سنگین ندارند و هنوز مهمات به آنها نرسیده است،»(6)
1) سند شماره 283157 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 20/6/1359، برابر گزارش 2 سیار، 19/6/1359، سرکار سرهنگ لکی از گروهان صالح‌آباد.
2) سند شماره 283006 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به فرماندهی - ناحیه ژاندارمری کرمانشاه، 20/6/1359، برابر اعلام سماجا مستند به گزارش ف - شاجا، 19/6/1359.
3) سند شماره 283024 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیات مشترک غرب کشور، 20/6/1359، برابر تلگراف واصله از هنگ ژاندارمری ایلام مستند به گزارش پاسگاه تلخاب، 19/6/1359؛ و - سند شماره 283180 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (ف - ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 20/6/1359، برابر گزارش پاسگاه تلخاب، 19/6/1359؛ و - سند شماره 141617 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی غرب، 20/6/1359، برابر اعلام ژاندارمری.
4) سند شماره 50577 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 21/6/1359، برابر گزارش لشکر92 زرهی، 19/6/1359.
5) سند شماره 298344 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی دهلران به تهران (ت - ف - ژاجا - دایره عملیات)، 19/6/1359؛ و - سند شماره 34413 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری ایلام به وزارت کشور، 20/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری ایلام، 19/6/1359.
6) سند شماره 42932 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)، 19/6/1359، ساعت 15.
1
در ادامة کمک‌رسانی و تقویت مناطق مرزی غرب کشور درپی درگیری‌های اخیر، شامگاه امروز، 2 گردان از سربازان مرکز توپخانه اصفهان، در میان بدرقة دیگر سربازان و مردم اصفهان، عازم این مناطق شدند.(1)دراینحال، باتوجهبه شدت درگیری‌ها و افزایش شمار مجروحان نظامی و غیرنظامی، امروز اعلام شد که به درخواست جمعیت هلال‌احمر کرمانشاه، هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، یک گروه امداد درمانی مرکب از یک جراح، متخصص بیهوشی، دو بهیار، چند امدادگر و یک تن داروهای مختلف را با هواپیما به کرمانشاه اعزام کرد.(2)
2
باتوجهبه درگیری‌های شدید روزهای گذشته در مناطق قصرشیرین و نقاط مرزی مهران و نیز با درنظرگرفتن تحرکات مرزی عراق و جابه‌جایی و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات زرهی و پدافندی ارتش این رژیم در مناطق مرزی خوزستان، امروز برای فرماندهی لشکر92 زرهی و ستاد عملیاتی اروند محرز شد که حملة ارتش عراق به خوزستان قطعی است؛ لذا به یگان‌های لشکر دستور داد که بدون غفلت و با تمام امکانات آمادة مقابله و مبارزه دربرابر نیروهای عراقی باشند.(3)
در کنار دستور لشکر92 زرهی، تکرار گزارش فرمانده ناحیه ژاندارمری خوزستان نیز قابل‌توجه است، زیرا در گزارش خود، برای چندمین‌بار نقاطی که به‌احتمال قوی، ارتش عراق قصد حمله به آنها را دارد را پیش‌بینی کرده و مورد تأکید قرار داده است. بنا به این گزارش: «طبق اطلاعات موثق، دولت عراق در نظر دارد تمام نقاطی را که طبق قرارداد 1975 الجزایر، ادعای ارضی دربارة آنها دارد را طی یک حمله همه‌جانبه و با استفاده از نیروهای زرهی و پشتیبانی هوایی به تصرف خود درآورد.» در این گزارش همچنین تأکید شده که «پاسگاههای ژاندارمری تابع ناحیه خوزستان که تحت امر لشکر92 زرهی هستند، در شرایط فعلی دارای آنچنان نیرو و امکاناتی نیستند که بتوانند دربرابر حملات عراق حتی یک ساعت هم مقاومت کنند.» در ادامه، نقاط مورد مناقشه که حملة عراق به آنها قطعی است، چنین گزارش شده است:
«1. پاسگاه طلائیه قدیم و زمینهای اطراف آن؛ 2. چاه نفت [بیات] و زمینهای اطراف آن؛ 3. چاه نفت شماره 100 و 4. پاسگاه کوشک و اطراف آن.»(4)به همین منظور، فرماندهی ژاندارمری کل کشور امروز دستورالعملی در 2 صفحه و 5 بند تحت‌عنوان "دستورالعمل برقراری امنیت و مراقبت از مرزهای خوزستان" به ناحیة ژاندارمری خوزستان ابلاغ کرد که در آن ضمن هماهنگی با ارتش و سپاه منطقه، دربارة چگونگی مبارزه با ضدانقلاب و تهاجم عراق و حفاظت از پاسگاه‌ها و هماهنگی بین نیروهای مستقر در منطقه مطالبی کلی عنوان شده است.(5)
بااین‌حال، در ساعت 11 صبح امروز، 2 دستگاه کامیون عراقی حامل 70 نفر نیروی نظامی، با نفوذ از غرب چاه نفت شماره 100، به داخل خاک ایران وارد شده و قصد تصرف این چاه
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از اصفهان به نقل از گزارش روابط عمومی مرکز توپخانه اصفهان.
2) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص19، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
3) سند شماره 409322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 19/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رمز ستاد عملیاتی اروند) به استانداری خوزستان، 19/6/1359، رونوشت: گروه رزمی 165، گردان 221، تیپ 2 و 3 گروه رزمی 37 (گروه رزمی عین‌خوش).
4) سند شماره 34414 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور و سماجا، 20/6/1359، برابر گزارش فرمانده ناحیه ژاندارمری خوزستان، 19/6/1359.
5) سند شماره 409322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، دستورالعمل ابلاغی از مرکز ژاجا به‌منظور برقراری امنیت و مراقبت از مرزهای خوزستان، 19/6/1359.
را داشتند که با تیراندازی و مقابلة مأموران مستقر در محل، مجبور به عقب‌نشینی شدند. هنگ ژاندارمری سوسنگرد ضمن ارسال این گزارش، اضافه کرده: «چون چاه نفت شماره 100 حائز اهمیت می‌باشد و با مرز یک کیلومتر بیشتر فاصله ندارد، 2 دستگاه نفربر و 2 دستگاه تانک برای حفاظت از تأسیسات آن اعزام شود.»(1)
امروز برای چاه نفت طلائیه نیز اتفاق مشابهی رخ داد؛ «در ساعت 12:25 دقیقه، ازسوی رئیس حفاظت نفت خبر رسید که ارتش مزدور عراق به چاه نفت شماره 60 واقع در 30 کیلومتری غرب محور اهواز - خرمشهر، حدود پاسگاه یزدنو حمله کرده و ارتباط به‌کلی قطع گردیده است.» بنا به همین گزارش، در ساعت 23:30 امروز، اعلام شد که دشمن عقب‌نشینی کرده(2)و دستور توبیخ فرمانده پاسگاه ژاندارمری مزبور صادر و نیروی کمکی ازطریق تیپ1 زرهی لشکر92 به محل اعزام گردیده است.(3)
دراینحال، تحرکات عراق در نواحی مرزی خوزستان امروز نیز ادامه داشت.
بنا به گزارش گروهان ژاندارمری سوسنگرد، بین ساعت 7 تا 20 امروز، در منطقة هورالعظیم، عوامل عراقی سه ماهیگیر محلی ایرانی به نامهای جاسب، قاسم و بویح سواری را که در داخل هور مشغول ماهیگیری بودند، دستگیر و به عراق بردند.(4)
در منطقة مرزی خرمشهر و آبادان نیز تحرکات چشمگیر عراق و شناسایی هوایی و زمینی ادامه داشت. دراین‌مورد، گزارش فرمانداری خرمشهر حاکی است: امروز «چند یگان نظامی که دارای ضدهوایی و خودروهای هورگرافت [هاورکرافت] می‌باشند از مقابل پاسگاه خین در بیابانی که یک کیلومتر تا مرز فاصله دارد تا روبه‌روی پاسگاه هرطه به طول تقریبی هفت کیلومتر مستقر گردیده‌اند.» در این خبر افزوده شده است: «مشابه یگان ذکرشده با سلاح‌های فوق مقابل جزیرة مینو واقع در سیحان به طول پنج کیلومتر مستقر گردیده‌اند.»(5)
مخبرین خودی گزارش دادند: «امروز تعداد زیادی سلاح‌های سنگین که در بین آنها تانک‌های لوله‌بلند دیده شده است، از بصره به‌سمت پادگان تنومه و از آنجا به‌سمت مرز [خرمشهر و آبادان] سرازیر شده‌اند.» در این گزارش آمده است که «احتمال می‌رود که قوای ذکرشده از لشکر5 بصره و احتمالاً از گردان7 توپخانه بصره که در کنار پایگاه هوایی شعیبیه قرار دارد، باشند.»(6)
در همین منطقة مرزی، ساعت 19:10 دقیقه امروز، یک فروند هواپیمای عراقی به حریم فضایی ایران تجاوز کرد. سخنگوی سپاه پاسداران خرمشهر ضمن نقل این خبر افزود: «دولت بعث عراق در یک ماه گذشته، ده‌ها هواپیما روانة مرزهای خرمشهر کرده است که اکثراً به‌دلیل اکتشافات مرزی بر روی مرزهای خرمشهر پرواز می‌کنند.»(7)
در منطقة مرزی آبادان نیز تجاوز هوایی برای شناسایی ادامه یافت و با تیراندازی پدافند نیروهای خودی یک میگ متجاوز عراقی در خاک عراق سقوط کرد.(8)امروز همچنین، 2 ناو جنگی عراق ازطریق اروندرود درحال حرکت به‌طرف خلیج‌فارس مشاهده شدند.(9)
1) سند شماره 34402 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی (رکن3)، به وزارت کشور و سماجا، 19/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد.
2) سند شماره 42948 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 19/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ناحیه خوزستان.
3) سند شماره 347619 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن سوم) به فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان، 19/6/1359.
4) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص3، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد مستند به اعلام گروهان ژاندارمری سوسنگرد، 19/6/1359.
5) سند شماره 403929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص11، برابر گزارش فرمانداری خرمشهر، 19/6/1359.
6) همان، صص10 و 11، برابر گزارش فرماندار خرمشهر، 19/6/1359.
7) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر به نقل از سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر.
8) سند شماره 51122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ژاندارمری خسروآباد، 19/6/1359.
9) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، گزارش مرزبانی آبادان، 19/6/1359.
1
درپی تشدید درگیری‌های مرزی در مناطق غربی کشور و تحرکات و نقلوانتقالات نظامی عراق در خوزستان و درحالیکه فعالیت گروه‌های سیاسی چپ و طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق [منافقین] در خوزستان نیز همچون شهرهای دیگر همچنان ادامه دارد، احتمال برخورد و درگیری آنها با مردم مؤمن به انقلاب و نظام افزایش یافته و وجود وضعیت جنگی، نوع ارتباط متقابل گروه‌های سیاسی مزبور را با توده‌های هوادار نظام حادتر کرده است.
برای مثال در کرمانشاه که حالت یک شهر جنگ‌زده را به خود گرفته شایعه‌پراکنی بیداد می‌کند که برخی از آنها مسلماً ریشه در واقعیت دارد. برخی از این شایعات چنین است:
احزاب کردستان در آذرماه که بارندگی شده و زمین گل‌ولای می‌شود، حملات شدید خود را به مراکز اصلی نیروهای خودی ازجمله پادگان سنندج آغاز می‌کنند؛ چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق مشترکاً گروه‌های ضربتی خود را به همین منظور تشکیل داده‌اند؛ درحالحاضر شاپور بختیار در عراق است و روی حمله به ایران مطالعه می‌کند و با همیاری رضا پهلوی و از سوی دیگر با عشایر سنجابی، قلخانی و باباخانی همکاری‌هایی داشته و پالیزبان نیز درحال تقویت خود در مرزهای غرب کشور می‌باشد.(1)
اما در خوزستان موقعیت حادتر است. حاکم شرع استان خوزستان امروز با صدور اطلاعیه‌ای، فعالیت گروه‌های سیاسی مزبور در خوزستان را ممنوع اعلام کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «باتوجهبه موقعیت حساس سوق‌الجیشی خوزستان که دشمنان داخلی و خارجی از همه طرف آمادة واردکردن ضربه به این استان زرخیز می‌باشند و باتوجهبه آماده‌باش کامل و خطر حملة هوایی ازطرف صدام حسین این عامل خودفروختة امریکا، به کلیة گروه‌های سیاسی اخطار می‌شود که تا تعیین تکلیف آنها ازطرف مجلس شورای اسلامی، حق هیچ‌گونه فعالیتی را ندارند و درصورت تخلف، از طرف این دادگاه تحت پیگرد قرار خواهند گرفت. ...»(2)
2
عمده‌ترین درگیری‌های مناطق کردنشین مربوط به محور بانه - سردشت و شاهین‌دژ - بوکان است. در سایر نقاط نیز بعضاً برخوردهای پراکنده و تحرکات چندی ازسوی افراد مسلح ضدانقلاب وجود دارد.
پاکسازی محور بانه - سردشت، به‌شدت ادامه دارد و تا ساعت 19:30 دقیقه امروز، ستون اعزامی نیروهای مسلح انقلاب به نزدیک سردشت رسیدند. در درگیری‌های این محور، یکی از سران مهم کومه‌له به نام دکتر شاکری کشته شد. بنا به این گزارش، در 24 ساعت گذشته، 2 تن از نیروهای ستون اعزامی شهید و حدود 15 نفر زخمی شده‌اند.(3)دراینحال، از خودِ سردشت خبر می‌رسد که امروز نیز مهاجمان با سلاح‌های سبک و سنگین به پادگان این شهر
حمله کردند، اما با تیراندازی متقابل افراد مستقر در پادگان، مجبور به فرار شدند. در این درگیری یک نفر از نیروهای خودی شهید و 3 نفر نیز زخمی شدند.(1)
نیروی زمینی ارتش گزارش داد که امروز «گروه‌های مسلح غیرقانونی جادة بانه را از بوئین به‌سمت سردشت و از منطقة کوه‌پیچ تا سردشت مین‌گذاری کرده‌اند.»(2)
دربارة محور شاهین‌دژ - بوکان که پاکسازی آن چند روزی است به‌سختی ادامه دارد، گزارش امروز نیروی انتظامی (ناجا) به نقل از فرماندار میاندوآب، حاکی است که نیروهای خودی از روز 17 شهریور تاکنون، همچنان در محاصرة افراد حزب دمکرات و کومه‌له هستند و بخشی از نیروهای درگیر نیز مجبور به عقب‌نشینی شده‌اند و تلاش برای شکستن محاصره و نجات محاصره‌شدگان و گروگان‌ها با ارسال 2 فروند بالگرد جهت کمک‌رسانی ادامه دارد.(3)فرماندار میاندوآب همچنین امروز اعلام کرد که حسن قمی فرمانده پیشمرگان مسلمان کرد مستقر در محمودآباد شاهین‌دژ و فتحعلی راستی (راثی) بخشدار این منطقه که در تاریخ 17/6/1359 به دست مهاجمان مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی به گروگان گرفته شده بودند، امروز 19 شهریور توسط افراد حزب کومه‌له به‌طرز فجیعی به شهادت رسیدند و تا ساعت 16 امروز، جنازه‌های آنها که در روستای قره‌موسی‌لو نگهداری می‌شود را کومه‌له تحویل نداده است.(4)اما در پایان امروز، جنازه‌های این دو شهید درحالی تحویل سپاه شاهین‌دژ شد که جنازه حسن قمی مغزش را با تبر درآورده بودند و زبان از حلقوم فتحعلی راستی بیرون کشیده بودند و در بدنشان آثار شکنجه به چشم می‌خورد.(5)
دراینحال، مسئول ستاد عملیاتی ژاندارمری خوی در اطلاعیه‌ای ضمن اخطار شدید به آشوبگران مناطق مختلف آذربایجان‌غربی، عاملان اصلی این کشتار و ناامنی‌های منطقه را معرفی کرد. بنا به این اطلاعیه که خطاب به مردم سلماس، سنجی، شیپران و صدمای صادر شده است، ضمن هشدار به این عوامل، آنها را به شرح زیر معرفی کرده است: 1. سنار مامدی 2. حکمت مامدی 3. نورالدین جلال‌پور 4. فیصل اطمانی 5. محمد بارگان (علیزاده) معروف به طالو 6. ملاداود 7. خالد مامدی 8. چنگیز مامدی.(6)همچنین، معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی امروز اعلام کرد که «در عرض 24 ساعت گذشته، دراثر تلاش مأموران ستون عملیات مستقر در خوی، تعداد 82 قبضه جنگ‌افزار مختلف همراه با مهمات مربوطه از منطقة مزبور جمعآوری شده است.»(7)
در سنندج نیز امروز صبح، خانة یک نفر از افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی که درحال ساخت بمب بود، به‌علت انفجار این مواد آتش گرفت و وی به‌شدت مجروح شد.(8)
دراینحال، به گزارش منابع خودی عزالدین حسینی و قاسملو نمایندگانی را نزد جلال طالبانی فرستاده و خواستار همکاری برای سرنگونی رژیم ایران شده‌اند.(9)مقامات عراق نیز
1) سند شماره 42909 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 20/6/1359؛ و - سند شماره 21418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 20/6/1359، ص1، طبق گزارش هنگ سردشت، 19/6/1359.
2) سند شماره 42979 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص208، از سماجا2 (ح - ع) به ف - ژاجا (رکن2)، 19/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
3) سند شماره 42990 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص75، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 19/6/1359، برابر اعلام ناجا مستند به گزارش فرماندار میاندوآب، 19/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه، 19/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از میاندوآب.
5) سند شماره 21418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 20/6/1359، ص2، برابر خبر واصله از شاهین‌دژ، 19/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از خوی.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از سنندج به نقل از روابط عمومی سپاه پاسداران سنندج.
9) سند شماره 42985 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص295، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات - مد اطلاعات)، 19/6/1359، برابر خبر واصله.
مدعی‌اند که مقامات حزب دمکرات کردستان ایران دکتر عبدالرحمن قاسملو و شیخ عزالدین حسینی، از جلال طالبانی تقاضا کرده‌اند که از دست‌زدن به عملیات تخریبی در نوار مرزی ایران و عراق خودداری و فعالیت‌های خود را در مناطق شمالی و دور از مرز گسترش دهد.(1)
1
علاوه‌بر حملات عراق در مرزهای غرب و جنوب‌غرب کشور و درگیری‌های شدید مناطق کردنشین، ادامة وضعیت دوگانه انقلابی - نهادی در سایر شهرهای ایران و سوءاستفادۀ گروه‌های سیاسی چپ و مجاهدین خلق (منافقین) از این وضعیت برای ایجاد تشنج بیشتر و بهره‌برداری برای آیندۀ نزدیک و محتمل، ناامنی در کشور را افزایش می‌دهد. نمونه‌های زیر گویای تداوم این وضعیت است.
«در سمنان، فارغ‌التحصیلان بیکار این شهر به‌منظور اعتراض به استخدام مخفیانة یک‌صد نفر از معلمان سمنان که در مرکز صورت گرفته است، بامداد امروز در ساختمان اداره کل آموزش‌وپرورش سمنان اجتماع کردند. این اجتماع که منجر به تعطیل ادارة آموزش‌وپرورش شده بود با حضور محمدحسن اصغرنیا، استاندار سمنان، در این محل و گفت‌وگو با آنان متفرق گردید.»(2)
اما بیشترین نمونه‌ها در مناطق شمالی کشور رخ می‌دهند. ازجمله، شامگاه امروز، «پس از برگزاری نماز مغرب و عشا در مسجد سردار جنگل رشت و سخنرانی حجت‌الاسلام هادی غفاری، نمایندة مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، گروهی از شرکت‌کنندگان در این آیین، دست به یک راه‌پیمایی زدند و در مسیر راه خود در خیابان طالقانی، محل کانون دانش‌آموزان [از شاخه‌های دانش‌آموزی گروه‌های سیاسی] و حزب ملت ایران شعبه رشت را به اشغال خود درآوردند.»(3)
در شهرستان تنکابن نیز امروز حجت‌الاسلام صادق خلخالی، سرپرست ستاد مبارزه با مواد مخدر، در یک سخنرانی در اجتماع مردم این شهر، به مجاهدین خلق (منافقین) و فداییان خلق اعلام کرد: «روزی فراخواهد رسید که او آنها را از میان خواهد برد.» وی افزود: «ارزش فدائیان خلق بیش از مجاهدین خلق [مجاهدین] است، زیرا آنها از آغاز نشان دادند چه رنگی دارند درحالیکه مجاهدین مخفیانه بازی می‌کنند.»(4)
در همین خطة شمال، «شهرک ساحلی دریاکنار صبح امروز به‌وسیلة گروهی که خود را جوانان مسلمان پیرو راه امام خوانده‌اند اشغال شد. در نخستین بیانیة صادره ازسوی این جوانان، هدف از این حرکت تأکید بر لزوم مبارزه با فساد و مستکبرینی که دسترنج مردم مستضعف را به غارت برده‌اند و نیز توجه‌دادن بیشتر مقامات مسئول دراین‌مورد عنوان شده است.»(5)
دراینحال، روابط عمومی شهربانی همدان امروز اعلام کرد: «در 48 ساعت گذشته، تعداد 9 بمب در کارخانة یخ‌سازی همدان کار گذاشته شده بود که قبل از رسیدن مأموران شهربانی به محل، 3 عدد از بمب‌ها منفجر و 6 عدد بقیه توسط مأمورین کشف و خنثی شد. انفجار این بمب‌ها تلفات و خسارات جانی و مالی در بر نداشته است.»(6)
1) سند شماره 42977 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص304، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات - مد اطلاعات)، 19/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176، 20/6/1359، ص5، خبرگزاری پارس از سمنان، 19/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره177 21/6/1359، ص4، خبرگزاری پارس از رشت، 20/6/1359.
4) همان، ص3، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از تهران، 20/6/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره176 20/6/1359، ص2، خبرگزاری پارس از ساری، 19/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از همدان.
1
سخنرانی شدیداللحن بنی‌صدر در مراسم هفده شهریور و پاسخ برخی سران حزب جمهوری اسلامی به آن در روز گذشته، ضمن اینکه در رسانه‌های داخلی و خارجی بازتاب وسیعی داشته و همچنان واکنش نیروها و تشکل‌های جناح موسوم به خط امام را درپی دارد، نگرانی‌هایی را نیز در میان برخی مراجع عظام تقلید برانگیخته است. آیات عظام گلپایگانی،(1)نجفی مرعشی(2)و شیرازی(3)هریک در تلگرام‌های جداگانه‌ای به حضور امام خمینی، ضمن ابراز نگرانی از وضعیت موجود، باتوجهبه خطرهایی که کشور و انقلاب را تهدید می‌کند، افزایش تنش و اختلاف در میان مسئولان کشور را به ضرر انقلاب و ایران دانسته و از امام خواسته‌اند که به هر شیوة مقتضی و مناسب، جلو این اختلافات را بگیرند.(4)دراینحال، «امروز 104 تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز در متنی که تقدیم رئیس مجلس کردند، طبق اصل 70 قانون اساسی و به‌خاطر توهماتی که بنی‌صدر در سخنرانی مراسم هفده شهریور در اذهان عمومی ایجاد کرده است، خواستار دعوت رئیس مجلس از وی برای ادای توضیحات شدند.»(5)
از سوی دیگر، بعدازظهر امروز، نمایندگان سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نیز در یک مصاحبة مطبوعاتی شرکت کرده و بهطورکلی به سخنرانی بنی‌صدر در روز هفده شهریور و همچنین به مصاحبة وی با روزنامة انقلاب اسلامی دربارة بیانیة 75 سازمان خود پاسخ دادند. نمایندگان مجاهدین انقلاب اسلامی در آغاز این نشست درمورد انگیزة تشکیل مصاحبة مطبوعاتی اظهار کردند: «ما به‌دلیل جو موجود در جامعه از جواب‌دادن به اتهاماتی که به سازمان ما زده می‌شد، خودداری کردیم، اما پس از سخنرانی 17 شهریور در میدان شهدا متوجه شدیم همان مطالب در قالب دیگر مطرح شد و ازآنجاکه احساس کردیم برنامه‌ای برای محو خط امام در جامعه جریان دارد، بر آن شدیم تا طی مصاحبه‌ای، ابهامات را مرتفع سازیم.»
آنان افزودند: «آنچه در 17 شهریور در میدان شهدا تحت‌عنوان "گروهک" عنوان شد نمی‌تواند گروه و یا سازمان خاصی باشد، بلکه خطی است که سازمان ما ازجمله گروه‌هایی است که آن خط را داراست و آن خط امام است.»
نمایندگان سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی درمورد اظهارات آقای بنی‌صدر مبنی‌بر کوشش برای تضعیف مقام ریاست‌جمهوری گفتند: «آیا دفاع‌کردن از یک‌سری مسائل سیاسی - ایدئولوژیکی و یا گفتن بعضی از انحرافات تضعیف است؟... ما با ریاست‌جمهوری هیچ‌گونه مشکلی نداریم، زیرا تمام تلاش ما برای استقرار قانون اساسی است و ریاست‌جمهوری هم یک اصل از اصول آن است، پس ما چطور می‌توانیم برعلیه آن توطئه کنیم؟ ما فقط اگر انحرافی ببینیم آن را گوشزد خواهیم کرد.»
آن‌گاه در پاسخ به این سؤال که شما قصد کودتا و به‌دست‌گرفتن قدرت را داشته‌اید،
1) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 22/6/1359، ص10؛ و - روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص1.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 22/6/1359، ص12، خبرنگار انقلاب اسلامی از مشهد.
4) ضمیمه دارد؛ متن تلگراف‌های آیات عظام قم و مشهد به حضور امام خمینی مبنی‌بر اظهار نگرانی از افزایش اختلافات میان دو جناح حاکم بر نظام و درخواست پادرمیانی امام برای رفع این اختلافات.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 19/6/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
افزودند: «پس از تجاوز نافرجام نظامی طبس، براساس اطلاعاتی که به دست آورده بودیم وجود توطئة دیگری را برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی محتمل دانسته و طی نامهای به شورای انقلاب هشدار داده و رهنمودهایی برای مقابله با این توطئه ذکر کردیم که ازطرف رئیس‌جمهوری با این عنوان که اینها به‌بهانة احتمال کودتا خود می‌خواهند کودتا کنند، ما را متهم به قدرت‌طلبی کردند؛ ولی در آن نامه چیزی جز هشدار و رهنمودهایی برای مقابله با کودتای احتمالی امریکا نبوده است و ما طی آن نامه، خواستار دستگیری فوری عوامل ساواک، فراماسونرها، طرف‌داران بختیار، [و] آماده‌باش کامل سپاه پاسداران و کمیته‌ها در تمام شهرها و مسلح‌کردن توده‌های مردم مسلمان زیر نظر کمیته‌ها و سپاه شده بودیم.»
نمایندگان مجاهدین انقلاب اسلامی سپس با اشاره به برخی بخش‌های جوابیة بنی‌صدر به بیانیه شماره 75 این سازمان، گفتند: «ما معتقدیم که در نظام جمهوری اسلامی انگیزة حرکت مردم نباید مسائل رفاهی باشد؛ نه اینکه ما اعتقادی به وجود رفاه در جامعه نداریم، بلکه می‌گوییم باید انگیزه، مسائل معنوی و الهی باشد.» آنان افزودند: «اگر لازم باشد دربارة این 10 مورد که گفته می‌شود دروغ است، توضیح بیشتری خواهیم داد.» نمایندة سازمان مزبور در قسمت بعدی سخنان خود، سؤالی از آقای بنی‌صدر کرد مبنی‌بر اینکه: «در این برهه از زمان که انقلاب ما در معرض شدیدترین حملات شرق و غرب است، در غرب کشور، عراق مسلحانه با انقلاب ما می‌جنگد، ناوگان دریایی امریکا در خلیج‌فارس آماده برای حمله به کشور ما هستند و ما با مشکلات اقتصادی، سیاسی، فرهنگی بسیار دست‌به‌گریبان هستیم، آیا باوجود این همه خطرات، بزرگ‌ترین خطر، وجود نیروهای در خط امام است؟ آیا لیبرالیسم خطرش بیشتر است یا نیروهای خط امام که در وجود همین گروهِ به قول شما اقلیت، تبلور پیدا کرده است؟»
نمایندگان مجاهدین انقلاب در آخرین قسمت این مصاحبة مطبوعاتی، به مسئلة وحدت گروه‌ها و تفاهم اشاره کرده و افزودند: «ما این مسئله را از مدت‌ها پیش تذکر داده بودیم برای اینکه در مقابل ضدانقلاب که وحدت دارد، نیروهای مدافع انقلاب و در خط امام نیز باید وحدت داشته و هماهنگ باشند. ما برای وحدت به همة گروه‌ها و افراد در حول سه محور خط امام، ولایت فقیه و قانون اساسی اعلام آمادگی می‌کنیم، ولی نمی‌توانیم با گروه‌هایی که معتقد به خط امام و ولایت فقیه نبوده و یا متکی به شرق و غرب باشند، وحدت داشته باشیم.»(1)
اما سخنرانی بنی‌صدر در روز هفده شهریور و پاسخ سران حزب جمهوری اسلامی به آن، امروز واکنش برخی هواداران دو طرف را در بعضی شهرها ازجمله مشهد، جهرم، مراغه و اصفهان به دنبال داشت. دراین‌میان نفس سازماندهی و حرکت تشکیلاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، هواداران خودجوش بنی‌صدر را در قالب مطلوب خود قرار می‌دهد و شعارها را مشخصاً علیه بهشتی با جهت‌گیری تندی دامن می‌زند ازجمله:
1) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص15، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص2.
در مشهد شامگاه امروز «تظاهراتی در این شهر روی داد که طی آن گروهی موافق بنی‌صدر و گروه دیگر در موافقت با بهشتی شعار می‌دادند.(1)در شهرهای جهرم، مراغه و اصفهان نیز طرف‌داران دو طرف دست به تظاهرات زده و شعارهایی بر له یا علیه بنی‌صدر و آیت‌الله بهشتی سر می‌دادند.»(2)
1
درحالیکه هنوز تکلیف وزیران وزارتخانههای نفت، دارایی، امور خارجه، کار و سازمان برنامه و بودجه مشخص نشده است،(3)مجلس شورای اسلامی امروز جلسه علنی داشت و پس از ساعت‌ها گفت‌وگو و بحث درمورد برنامه‌ها و اعضای کابینه و اظهارنظر نمایندگان مخالف و موافق، سرانجام دربارة هیئت دولت و برنامة آن رأی‌گیری به‌عمل آمد و با 169 رأی موافق، 14 رأی مخالف و 10 رأی ممتنع به دولت محمدعلی رجایی نخست‌وزیر، رأی اعتماد داده شد. از میان نمایندگان، احمد سلامتیان، یدالله سحابی، عزتالله سحابی، علی گلزاده غفوری، مهدی بازرگان، رمضانی، محمدمهدی جعفری، صدر حاج‌سیدجوادی، غضنفرپور، کاظم سامی، ابراهیم یزدی و اعظم طالقانی و علی‌اکبر معین‌فر و یک نفر دیگر به‌عنوان مخالفت، رأی کبود دادند.(4)
در این جلسه که محمدعلی رجایی و 9 تن از اعضای کابینة وی حضور داشتند،(5)نخست‌وزیر پس از پایان سخنان موافقان و مخالفان به پاسخ‌گویی پرداخت و درمورد اینکه آیا در تدوین برنامه با رئیس‌جمهوری نیز مشورت شده است؟ گفت: «درمورد کابینه همه می‌دانید که حتی وقتی می‌خواستم نامة جدیدی به مجلس بنویسم، به آقای رئیس‌جمهور تلفن کردم و گفتم از افرادی که مورد تحقیق شما
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره177، 21/6/1359، صص2 و 3، خبرگزاری پارس از مشهد، 20/6/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 25/6/1359، ص11.
3) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص1.
4) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص698.
5) شش نفر دیگر بنا به گفته محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، به علت مسافرت و بازدید دسته‌جمعی در مجلس حضور نداشتند.
بودند اگر کسی اضافه شده است من به مجلس بنویسم. ولی تاکنون ایشان مشغول تحقیق هستند و دربارة چهار نفری که قرار است به من جواب بدهند، جواب روشنی نداده‌اند. و طبیعی است که چنین وضعیتی اجازة اینکه انسان فرصت کند برود و بنشیند دربارة برنامه‌ها صحبت کند نمی‌دهد. و همان شب که برنامة دولت بین نمایندگان توزیع شد یک نسخه را نیز خدمت ایشان فرستادم، اما ایشان هنوز چیزی به من نگفته‌اند که نظر تازه‌ای دربارة برنامه دارند.»
نخست‌وزیر در پاسخ سؤال دیگر درمورد انسجام سه قوه و همکاری آنها با یکدیگر و اینکه با رئیس‌جمهوری چه خواهد کرد، گفت: «من تاآنجاکه در توان داشتم عمل کردم و در آینده نیز همان راه را خواهم رفت. من تفاهم و هماهنگی و یکپارچگی با رئیس‌جمهور را در خدمت به مردم می‌بینم و در جای دیگر من به این زودی امکان اینکه با رئیس‌جمهوری به تفاهم برسم ندارم، زیراکه ایشان متجاوز از بیست سال در محیطی با یک‌سری منابع مطالعه داشته و به نتایجی رسیده‌اند و من هم متجاوز از بیست سال در ایران و با شرایط و زندگی و معتقدات حاکم بر مردم ایران زندگی کرده‌ام و نتایجی به دست آورده‌ام. من وقتی می‌گویم مقلد امام هستم، آن روستایی دورافتاده‌ای که برق و آب و راه و حمام ندارد این کلمه را می‌شناسد و خوب می‌فهمد، خط امام یعنی چه. برادرم بنی‌صدر، لغت "خشک‌سر" را درمورد من به کار می‌برد که حتی خود من که قرار است نصیحت بشوم، به‌سختی آن را می‌فهمم. من قبلاً هم گفته‌ام که با رئیس‌جمهوری در عمل به تفاهم خواهم رسید. من اعلام می‌کنم که اتاق رئیس‌جمهور را صبح به صبح جارو خواهم کرد، من برای همین آمده‌ام، ما باید بنشینیم و باهم حرف بزنیم و در عمل و در خدمت به مردم به تفاهم خواهیم رسید. ...»(1)
1
سخنرانی بنی‌صدر و پاسخ سران حزب جمهوری اسلامی و نخست‌وزیر به وی، در مطبوعات و رسانه‌ها بازتاب وسیعی داشت و علاوه‌بر رسانه‌های داخلی طرفدار بنی‌صدر ازجمله روزنامة انقلاب اسلامی که در سرمقالة امروز خود به قلم احمد سلامتیان، نماینده اصفهان و از طرف‌داران سرسخت بنی‌صدر، با عنوان "مدعی یا قاضی!؟" شدیداً دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، آیت‌الله دکتر بهشتی را مورد حمله قرار داد.(2)رسانه‌های غربی نیز به تحلیل و تفسیر منازعات و اختلافات میان دو جناح رقیب حاکم پرداخته و ضمن حمایت از سخنان بنی‌صدر، آشکارا علیه حزب جمهوری اسلامی و سران آن موضع‌گیری کردند. ازجمله، رادیو کلن آلمان‌غربی در گزارشی گفت: «سخنرانی مهم ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران در روز 17 شهریورماه در تهران که در حضور ده‌ها هزار نفر ایراد گردید و در آن بنی‌صدر ضمن
تشریح علل مخالفت‌های خود با ترکیب کابینة محمدعلی رجایی، مذهبیون افراطی، انحصارطلبان و رهبران حزب جمهوری اسلامی را شدیداً مورد حمله قرار داد، با عکس‌العمل بسیار شدید و خشن رجایی نخست‌وزیر، رفسنجانی رئیس‌مجلس، آیت‌الله بهشتی رئیس دیوان عالی کشور و رهبر حزب جمهوری اسلامی، حدود 100 نفر از نمایندگان پارلمان وابسته به این حزب و از افراطیون مذهبی روبه‌رو شد.» رادیو کلن سپس به نقل بخش‌هایی از سخنان رجایی، بهشتی و رفسنجانی در پاسخ به بنی‌صدر پرداخت.(1)
رادیو لندن نیز اعلام کرد: «... جرقة آخرین و شدیدترین دور اختلافات داخلی سیاسی ایران توسط رئیس‌جمهوری این کشور افروخته شد و این ظاهراً آخرین تیر ترکش او است که تا قبل از اینکه کلیة اعضای اجزای دولت در اختیار مخالفانش به رهبری حزب جمهوری اسلامی قرار گیرد، تلاشی برای جلب پشتیبانی کرده باشد. کابینه‌ای که امروز از مجلس رأی اعتماد گرفت، 7 پست خالی دارد، من‌جمله پست وزیر خارجه و بیشتر وزارت‌های اقتصادی، چون آقای بنی‌صدر از تأیید کاندیداهای آقای رجایی برای این سمت‌ها خودداری کرده است. رئیس‌جمهوری ایران به‌دنبال مخالفت با کسانی که ازطرف نخست‌وزیر برای این پست‌ها در نظر گرفته شده بودند، در تظاهراتی که روز دوشنبة گذشته به‌منظور یادبود از تظاهرکنندگانی که دو سال پیش در روز جمعه سیاه منفور کشته شده‌اند، برپا شده بود، نطق شدیدی ایراد کرد. بعد از اینکه وی دشمنان خود را متهم کرد که درصددند جلوی دهان او را بگیرند، وی گفت: حتی او آن عده از وزرایی را که رسماً مورد تأیید قرار داده است، صددرصد قبول ندارد. وی اضافه کرد: که او هرگز وزرایی را که به یک گروه اقلیت وابسته هستند؛ گروهی را که کنترل خود را بر همه چیز توسعه داده و می‌خواهد که به‌طریق استبدادی امور را اداره کند، قبول ندارد. آن عدهای که به این سخنان گوش فرادادند، شکی ندارند که منظور رئیس‌جمهوری، حزب جمهوری اسلامی و متحدین آن است. ... همان‌طورکه آقای بنی‌صدر روز دوشنبه گفت او به‌روشنی مطمئن است که هنوز مورد اعتماد آیت‌الله خمینی است. آقای بنی‌صدر ظاهراً امیدوار است که با ایستادگی قاطع دربرابر مخالفان خود از پشتیبانی آن عده از کسانی که چه در داخل و چه در خارج مجلس که در نگرانی و هراس او شریک‌اند، برخوردار خواهد شد؛ نگرانی و هراس از اینکه اگر تندروهایی که در حزب جمهوری اسلامی گرد آمدند بیش از پیش، کلیة مقام‌های دولتی را در اختیار خود داشته باشند، بر سر ایران چه خواهد آمد، ولی در این مرحلة واپسین امکان اینکه آقای بنی‌صدر آن ابتکار سیاسی را که بعد از موفقیت انتخاباتی عظیمش در ژانویه گذشته از دست داد مجدداً به‌دست آورد، کم است.»(2)
1
صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، که چند روز بیشتر به پایان زمان وزارتش باقی نمانده است، در مصاحبه‌ای اختصاصی با خبرگزاری فرانسه که امروز در روزنامة کیهان منتشر شد، درخصوص مسئلة گروگانهای امریکایی که 10 ماه است در ایران به سر می‌برند و نیز روابط ایران با کشورهای روسیه و انگلیس و فرانسه مطالبی را در اختیار این خبرگزاری گذاشت. گزارش خبرگزاری فرانسه دربارة این مصاحبه چنین است:
«وی ابتدا گفت: "حل مسئلة گروگان‌ها بستگی به تأمین شرایطی دارد." وی این شرایط را لغو انسداد دارایی‌های ایران در امریکا و استرداد ثروت‌های شاه سابق و خانواده‌اش و عوامل وابسته به رژیم سابق، لغو تحریم اقتصادی، به‌ویژه درزمینة لوازم یدکی که ایران قبلاً از امریکا خریداری کرده بود، اعلام کرد. وی همچنین اظهار داشت: "نباید به ادعاهای شرکت‌های امریکایی ترتیب اثر داد، زیرا این شرکت‌ها با سوءاستفاده از اوضاع کنونی و مطرح‌کردن درخواست خسارت، درواقع حل مسئلة گروگان‌ها را مشکل‌تر می‌کنند. همچنین دراین‌رابطه امریکا باید از طرح ادعاهای خود در دیوان داوری لاهه صرف‌نظر کند."
قطب‌زاده گفت: "تنها با قبول این شرایط است که می‌توان به‌طور شرافتمندانه و عادلانه‌ای درمورد تضمین عدم مداخلة امریکا در امور داخلی ایران چه مستقیم و چه غیرمستقیم به مذاکره نشست. امریکا ضمناً باید بپذیرد که در امور داخلی ایران مداخله می‌کرده است."
قطب‌زاده درمورد روابط ایران و شوروی گفت: "این روابط خیلی حسنه نیست و هدف‌های شوروی و عاملینش بهره‌برداری از اوضاع و رخنه در همه‌جا است و باید با وضوح اعلام کرد که ما به‌دلیل خواست شوروی نیست که با امریکا مواجهیم و عکس این موضوع درمورد امریکا نیز صادق است". بااین‌وصف، قطب‌زاده تصور نمی‌کند که به‌زودی روابط ایران و شوروی قطع شود. وی معتقد است که این روابط کاهش خواهد یافت.
درمورد روابط ایران و انگلیس وی اظهار داشت: "علاوه‌بر مسئلة فعالیت‌های جاسوسان انگلیسی که دادگاه‌ها به آن رسیدگی خواهند کرد، مسئله بازداشت دانشجویان ایران در انگلستان نیز مطرح است". از وی درمورد نحوة تحت
فشارگذاردن دولت انگلیس سؤال شد، وی گفت: "چون انگلستان دیپلمات‌های خود را در ایران به حداقل کاهش داده است، منطقاً تنها راه چاره قطع روابط سیاسی است."
قطب‌زاده درمورد فرانسه گفت: "هنوز علایق شدیدی که با فرانسه داشتیم وجود دارد و ما از فرانسه نمی‌خواهیم که ایرانی‌های مخالف با دولت ما را از فرانسه اخراج کنند. ولی همان محدودیت‌هایی که درمورد ما اعمال می‌شد (منظور اقامت آیت‌الله خمینی رهبر کنونی ایران در فرانسه است) بایستی درمورد آنان نیز اعمال شود". وی افزود: "اینجا مسئله (اصول) مطرح است و ما از اینکه مخالفان ما در تبعید بتوانند در انجام توطئه‌های خود موفق شوند، واهمه‌ای نداریم."»(1)
ضمیمه گزارش545: قراین تعرض وسیع ارتش عراق به‌خصوص به مناطق جنوب‌غربی کشور، برخلاف گفته‌های صدام حسین
گزارش‌های متعدد ازجمله گزارش رکن دوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران درمورد تحرکات وسیع و نقلوانتقالات نیرو و تجهیزات سنگین ارتش عراق، به‌ویژه در دو روز گذشته و مخصوصاً در مناطق همجوار استان خوزستان، نشان می‌دهد که عراق خود را برای حمله‌ای وسیع به مرزهای ایران آماده می‌کند. این قراین عبارت‌اند از:
«1. تیپ1 لشکر1 ارتش عراق - که قبلاً در عملیات شمال علیه اکراد شرکت داشت - در هفته‌های اخیر به تیغاره انتقال یافته است. ساعت 16 روز 18/6/1359، به تیپ مزبور دستور داده شد که از مسیر تیغاره - شطی - لغمانیه - کوت - شیخ سعد - علی غربی [نزدیک دهلران] - علی شرقی و کمیت به عماره در حدود 90 کیلومتری ایران حرکت و در محل تعیین‌شده (5 کیلومتری شرق شهر عماره) مستقر گردد.
قرارگاه لشکر1 پیاده - مکانیزة ارتش عراق - که قرارگاه آن در دیوانیه مستقر است - به عماره در 90 کیلومتری مرز ایران مقابل فکه انتقال یابد. به همین مناسبت، در تاریخ 18/6/1359 یک گروه جهت تعیین قرارگاه لشکر از دیوانیه و بغداد به عماره اعزام گردیدند.
لشکر5 ارتش عراق، 3 گردان از گارد مرزی بصره را با اعزام چند دسته زرهی و یک گروهان ترابری و یک دسته خمپاره‌انداز ازجهت پاسخ به حملات احتمالی ایران تقویت خواهند نمود. در ساعت 22:30 دقیقه مورخة 17/6/1359، یک گروهان تانک [که] شامل 10 تانک ازنوع تی55 می‌باشد به آن واحد واگذار گردیده است. پاسگاه کوت‌الزین [نیز که نزدیک علی غربی در خاک عراق می‌باشد] خودروهایی از نوع بی.تی.آر60 دریافت داشته است. [همچنین] ساعت 10:30 دقیقه روز 18/6/1359، فرمانده گردان توپخانه گارد مرزی در گروهان چهار دوباره حضور یافت و دستور داد یک دسته توپخانه در آنجا مستقر شود.
در ساعت 15 مورخه 18/6/1359، هواپیماهای عراقی شهر قصرشیرین و واحدهای ارتش و ژاندارمری مستقر در منطقه را زیر آتش گرفته و رادیو تلویزیون را نیز هدف قرار داده‌اند.
در ساعت 8:40 دقیقه بامداد روز 17/6/1359، تعداد 7 فروند هلیکوپتر عراقی در نوار مرزی در پرواز و به خاک کشور جمهوری اسلامی ایران تجاوز [کردند] که پرسنل پاسگاه ژاله‌پناه سومار به‌سوی آنها تیراندازی و درنتیجه یک فروند از هلیکوپترهای مزبور مورد اصابت گلوله قرار گرفته و در خاک عراق سقوط کرده است.»
در هامش این گزارش، ضمن تصریح به این نکته که خبرهای مذکور همگی صحت دارند، درباره سوابق امر نکاتی ذکر شده است:
1) روزنامه کیهان، 19/6/1359، ص19، خبرگزاری فرانسه از تهران.
سابقه:
تیپ1 مکانیزه مستقر در عماره.
تیپ27 مکانیزه حدود 2 ماه پیش به کوت انتقال یافته است.
تیپ34 زرهی مستقر در عماره.
نظریه:
با نگرش به موارد فوق و باتوجهبه اینکه در چند روز گذشته قراین آفند ازجانب ارتش عراق علیه ارتش جمهوری اسلامی ایران به‌وضوح مشهود بوده است و نیز با نگرش به اعزام قرارگاه لشکر1 مکانیزه به عماره (منطقه مرزی) و انتقال قبلی تیپ34 زرهی لشکر10 زرهی از دیوانیه به آن منطقه، چنین برآورد می‌شود که عملیات تعرضی ارتش عراق نسبت به گذشته، قریب‌الوقوع گردیده و بعید به نظر نمی‌رسد که لشکرهای 9 و 10 زرهی نیز درجهت مناطق مرزی به‌عنوان یگان‌های پشتیبان و یا به‌منظور استفاده از موفقیت تغییر مکان دهند.»(1)
ضمیمه گزارش555: متن تلگراف‌های آیات عظام قم و مشهد به حضور امام خمینی مبنی‌بر اظهار نگرانی از افزایش اختلافات میان دو جناح حاکم بر نظام و درخواست پادرمیانی امام برای رفع این اختلافات
متن تلگرام حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی به محضر امام خمینی:
بسم الله الرحمن الرحیم. حضرت مستطاب آیت‌الله آقای خمینی دامت برکاته، به عرض عالی می‌رساند عواقب وخیم اختلافات مشهوده بین مصادر امور و مسئولین مملکتی را کراراً تذکر داده‌ام و خود حضرت مستطاب عالی هم چندی قبل نسبت به آن اظهارنگرانی فرمودید، اکنون به مرحله‌ای رسیده که انقلاب و حکومت جمهوری اسلامی را در مخاطرة شدید قرار داده، به نظر می‌رسد خاتمه‌دادن به بحران از عهدة هیچ‌کس جز شخص جنابعالی برنیاید. امید است قبل از وقوع حوادث ناگوار سریعاً اقدام و رفع اختلافات بفرمایید.
أدام الله تأییداتکم - الگلپایگانی. 19/6/1359.(2)
متن تلگرام حضرت آیت‌الله العظمی سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی به امام خمینی: تهران - جماران - فوری. حضور محترم رهبر عالی‌قدر انقلاب اسلامی حضرت مستطاب آیت‌الله آقای خمینی دامت برکاته، با سلام و اهدای تحیات، همان‌طورکه حضرت‌عالی کراراً عموم ملت به‌خصوص مسئولین امور مملکت را به وحدت و یگانگی دعوت فرموده‌اید و در این رهگذر تاکنون توصیه‌های مکرر سرکار دراین‌خصوص باعث پیشرفت کارها شده است، متأسفانه علی‌رغم این همه راهنمایی‌ها اخیراً کار به جایی رسیده که این‌گونه برخوردهای لفظی به مطبوعات و رادیو تلویزیون کشانده شده است. من نمی‌دانم چه کسی درحالحاضر از این موضوعات غیرقابل بحث سود می‌برد، آیا جز دشمنان اسلام و مسلمین و مملکت؟ حال که ما کشوری درحال جنگ با ابرقدرت‌ها هستیم، سزاوار است که خودمان را پیش آنان این‌طور جلوه دهیم؟ احیاناً اگر اختلافی هم در سر بعضی مسائل باشد نگذاریم عوامل بیگانه به‌عنوان حربه از آن سوءاستفاده نمایند. حقیر، فوق‌العاده از این پیشامد نگرانم. اینک بدین‌وسیله مستدعی هستم دراین‌خصوص اقدام فرموده، آقایان را مجدداً به وحدت دعوت نموده چه آنکه ملت ما در انتظار اقدام عاجل آن جناب می‌باشد. از خداوند متعال توفیقات آن جناب را در راه خدمت به اسلام و مذهب اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام مسئلت نموده و امیدوار است جزئی نقاهت که می‌دانم این
1) سند شماره 42936 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا و گیرندگان: نداجا، نهاجا، سماجا3 (مرکز فرماندهی)، ژاجا، سپاه پاسداران، شماره 22 - 1217 مورخ 19/6/1359، با عنوان: "قرائن تعرضی ارتش عراق در منطقه توسعه می‌یابد".
2) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
موضوعات باعث بر تشدید آن خواهد شد، هرچه زودتر برطرف گردد. بمحمد و اله الطاهرین.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته، 30 شوال 1400 ق. م - شهاب الدین الحسینی المرعشی النجفی.(1)
متن تلگرام آیت‌الله العظمی شیرازی به امام خمینی: بسم‌الله الرحمن الرحیم. تهران - حضرت مستطاب آیت‌الله آقای خمینی رهبر محترم انقلاب اسلامی ایران دامت برکاته الشریف. ضمن ابلاغ سلام و تهنیت، باتوجهبه اینکه چند روز قبل، طی پیامی به مصادر امور مسائلی را دررابطه‌با مختلف اوضاع مملکت تذکر دادم و درخصوص لزوم رفع اختلافات میان خودشان و نیز وحدت کلمه به بهترین شکلی که برای جهان اسلام نمونه باشد، نکاتی را یادآور شدم، ولی با کمال تأسف در روزهای اخیر مجدداً اختلافاتی مشاهده می‌شود که بر نگرانی نسبت به اوضاع می‌افزاید و مثل آن است که بیانات ارزنده و قاطعانة اخیر حضرت‌عالی را هم در لزوم رفع اختلافات مدنظر نگرفته‌اند. اینک باتوجهبه اوضاع حساس این کشور و آماده‌بودن دشمنان اسلام و انقلاب اسلامی برای صدمه‌زدن به اسلام و جمهوری اسلامی ایران و خوف ناامیدشدن ملت از انقلاب، ضرورت دارد هرچه سریع‌تر نظر قاطعانه و رهبرانه خود را در خاتمه‌دادن به این بحران اعلام فرمایید و این ملت ستمدیده و شهیدداده و مآلاً اسلام را از نتایج سوء این اختلافات رهایی بخشید. اینجانب با درنظرگرفتن اختلافات و اوضاع نامطلوب و حملات پیدرپی رژیم ننگین صدام و دیگر همفکرانش و اربابانشان، آینده خوبی را نمی‌بینم مگر آنکه اصلاحی اساسی در اوضاع کشور صورت بگیرد. سلامتی و دوام وجود حضرت‌عالی را از خداوند مسئلت می‌نمایم. والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته. مشهد مقدس - 30 شوال - 1400 - 19 شهریور 1359 - شیرازی.(2)
1
امروز نبرد شدید آتشبارها، تانک‌ها، زره‌پوش‌ها و جنگنده‌های ایران و عراق به‌خصوص در منطقة خان‌لیلی وارد مراحل سرنوشت‌سازی شده است و نیروهای مدافع ایران تمام تلاش خود را برای ایستادگی مقابل ارتش عراق به‌کار بسته‌اند. درپی شدت‌یافتن درگیری‌ها، امروز سازمان بسیج مستضعفین دستور احضار افراد بین 18 تا 40 سالة منطقۀ غرب کشور را صادر و اعلام کرد که این افراد تا ساعت 12 امروز خود را به این سازمان معرفی کنند.(1)
درگیری‌ها از ساعت 1 بامداد امروز، به منطقة نفت‌شهر کشیده شده بود و توپخانة سنگین عراق علاوه‌بر آتشباری روی نقاط مرزی این منطقه، خود شهر را هم به‌شدت می‌کوبید و با پرتاب منورهای متوالی همة شهر را روشن کرده بود. توپخانه ایران نیز در مقابل، به آتشباری پرداخت. این درگیری که تا صبح ادامه داشت پس از وقفه‌ای کوتاه، مجدداً از ساعت 16:30 دقیقه از سر گرفته شد.(2)
منابع خودی ساعت 9 صبح، وضع قصرشیرین را آرام توصیف کرده، خبر دادند که یک میگ عراقی به‌وسیلة نیروهای ایران سرنگون شده و لاشة آن درحوالی گیلانغرب، در آبادی امامزاده عباس به زمین افتاده است.(3)
امروز همچنین پاسگاه سانواپا تابع گروهان سومار زیر آتش عراق قرار گرفت که درنتیجه، یکی از سربازان ایرانی به نام جمال الناصر با اسلحه و مهمات مربوط به آن، مفقودالاثر شد.(4)از ساعت 9:15 دقیقة امروز، همچنین کلیة پاسگاههای مرزی گروهان سومار زیر آتش شدید عراق قرار گرفت که با پاسخ متقابل نیروهای ایرانی مواجه شد.(5)
در ساعت 9:50 دقیقة بامداد، براثر آتش متقابل ایران، انبار مهمات تله‌چفت عراق واقع در جنوب‌غربی کریم‌آباد در غرب آق‌داغ و پاسگاه دوراجی دشمن منهدم گردید.(6)طبق همین گزارش، گروهان سومار نیز اعلام کرده که 14 دستگاه تانک عراقی در پاسگاه بازرگان و 9 دستگاه در پاسگاه لجمه و 5 دستگاه نیز در پاسگاه قلعه‌یهودی عراق استقرار یافته و احتمالاً قصد حمله به پاسگاههای تلخاب و بازرگان ایران را دارند. این گروهان، تقاضای زرهی و سلاح سنگین کرده است.(7)گزارش بعدی گروهان سومار حاکی است: «نیروهای ارتش بعث عراق پاسگاههای سه‌تپان،
1) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
2) سند شماره 34431 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور و سماجا، 21/6/1359، برابر اطلاع شهربانی نفت‌شهر، 20/6/1359.
3) سند شماره 42902 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359.
4) سند شماره 283338 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تهران (رکن3 - ژاجا) به ناحیه05، 23/6/1359، برابر اعلام سماجا، 20/6/1359.
5) سند شماره 277183 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (رکن3)، 20/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار.
6) سند شماره 42912 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359.
7) سند شماره 298345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ف - 05 به تهران - ف - ژاجا - دایره عملیات، 20/6/1359.
بازرگان و کانی‌شیخ را زیر آتش شدید خود قرار داده و باتوجهبه اینکه نیروهای کمکی به‌سوی پاسگاههای مزبور حرکت نموده است، نیاز فوری به آتش توپخانه و تانک می‌باشد.»(1)
در ساعت 10:15 دقیقه بامداد، از پاسگاه خسروی خبر رسید که عراق با 6 تانک دیگر منطقة ارتفاعات زینل‌کش و پاسگاه تنگاب‌کهنه را تقویت کرده و تعداد یک ستون زرهی را نیز از ارتفاعات قلعه‌یهودی در مقابل زینل‌کش و تنگاب‌کهنه به‌سوی مرزهای ایران حرکت داده است.(2)همچنین، «در ساعت 10:30 صبح امروز، بین نیروهای عراق و برادران پاسدار مستقر در پاسگاههای دارخور، قلعه‌سفید و برارعزیز درگیری شدیدی رخ داد. در این درگیری که تا ساعت 3 نیمه‌شب ادامه داشت، تلفات سنگینی به دشمن وارد شد.»(3)
در ساعت 12 ظهر، عراق بازهم واحدهای زرهی و قوای پیادة خود را در شرکت نفت بانمیل و شهرک پوکه (واقع در روبه‌روی پاسگاه امینة ایران و ارتفاعات زینل‌کش قلعه‌یهودی) تقویت کرد. این اقدام عراق در ساعت 13:40 دقیقه افزایش چشمگیری داشت، به‌طوری‌که حدود 50 تا 70 تانک و خودرو سنگین عراق در سمت جنوب و غرب شرکت نفت بانمیل در فاصله سه چهار کیلومتری مرز ایران، استقرار یافتند و تیراندازی آنها به‌طرف پاسگاه خسروی افزایش یافت.(4)
آخرین گزارش پاسگاه خسروی نیز حاکی است: «در ساعت 17:40 دقیقة امروز، به‌وسیلة نیروهای بعث عراق مستقر در پاسگاه منظریه با سلاح‌های سبک، پاسگاه خسروی را زیر آتش قرار داده و در سه کیلومتری منظریه نیز تانک‌های عراقی مستقر شده و امکان حمله به پاسگاه خسروی و انهدام آن وجود دارد.»(5)دراینحال، «طبق گزارش تیپ1 زرهی [ارتش]، پاسگاههای کله‌جوب، اسماعیل‌خان و قلعه‌یزدانی فاقد نیرو هستند. فرمانده ژاندارمری که در محل حضور دارد دستور داده است که درخصوص به‌کارگیری نفرات در این پاسگاه‌ها اقدام شود تا بتوانند در مقابل نیروهای دشمن مقاومت کنند.»(6)
همچنین، در ساعت 20 امروز، توپخانة ایران پاسگاه صدام را زیر آتش خود قرار داد و درگیری همچنان ادامه دارد. دراین حال عراق امروز اقدامات زیادی درزمینة تقویت نیروهای خود انجام داد؛ ازجمله، نیروها و تجهیزات زرهی و آتشباری بیشتری را از پادگان التاجی ازطریق دیوانیه به مناطق مرزی اعزام کرده است.(7)
1
در کنار درگیری‌های شدید در مناطق مرزی استان کرمانشاه، نبردهای پرشدت و خونینی در مرزهای استان ایلام جریان دارد:
در منطقة مهران، نیروهای عراقی در خط مرز مهران و میمک - صالح‌آباد مشغول تجدید سازمان و تحکیم مواضع و استحکامات خود هستند و احتمال یورش به پاسگاههای مرزی ایران، زیاد است.(8)این درحالی است که «استعداد نیروهای عراقی در منطقة مرزی مهران، یک تیپ بوده و شهر مهران و کلیة مواضع توپخانه و پاسگاههای مرزی ایران زیر آتش شدید
1) سند شماره 277193 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 20/6/1359.
2) سند شماره 277181 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (رکن3)، 20/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین مستند به گزارش پاسگاه خسروی.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4.
4) سند شماره 277214 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 20/6/1359 برابر گزارش پاسگاه خسروی.
5) سند شماره 277215 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (رکن3)، 20/6/1359، برابر گزارش یگان قصرشیرین مستند به اعلام پاسگاه خسروی.
6) سند شماره 277152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به هنگ قصرشیرین (فرمانده هنگ)، 20/6/1359، برابر امریه واصله از ژاجا مستند به اعلام سماجا، طبق گزارش تیپ1 زرهی.
7) سند شماره 383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح - ع) به نزاجا، 20/6/1359.
8) سند شماره 347652 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و انتظامی)، 20/6/1359؛ و - سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، برابر اعلام ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 20/6/1359؛ و - سند شماره 423422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت سیاسی و انتظامی) و دفتر هماهنگی و ق. ناحیه ژاندارمری خوزستان و فرماندهی تیپ 2 زرهی و فرمانده تیپ 37، 20/6/1359.
دشمن است و گروهان رزمی مستقر در مهران نیز از مبادی مربوط، تقاضای اعزام 5 دستگاه تانک و 5 قبضه تفنگ106 م.م و آتشبار ضدهوایی را نموده که پس از 48 ساعت هنوز نرسیده است.»(1)-(2)سرانجام، این یورش در ساعت 8:45 دقیقه بامداد، با آتشباری شدیدتر عراق روی پاسگاههای مرزی گروهان مهران آغاز شد که با پاسخ آتشباری ایران مواجه گردید.(3)
در ساعت 10 صبح، گروهان صالح‌آباد اعلام کرد که ارتش عراق با یک تغییر موضع اساسی، نقلوانتقالات زیادی در مقابل پاسگاه انجیرة ایران انجام داده و قصد حمله به پاسگاه را دارد. گروهان مذکور تقاضای 5 فروند هواپیما و تانک جهت پشتیبانی و دفاع از این منطقه کرده است.(4)در همین خصوص، گزارش بعدی حاکی است نیروهای عراقی به دو کیلومتری پاسگاه انجیره رسیده و قصد حمله دارد و مقابله با آنها غیرممکن است.(5)
هنگ ژاندارمری ایلام نیز اعلام کرد: «پاسگاه نی‌خزر از داخل و خارج به‌وسیله هواپیماهای دشمن کوبیده می‌شود و دشمن در خارج پاسگاههای شوروشیرین، هلاله و انجیره درحال پیشروی است و هیچ‌گونه قوای تانک خودی در منطقه وجود ندارد و چنانچه پشتیبانی زمینی و هوایی نرسد، سقوط پاسگاههای مرزی گروهان صالح‌آباد حتمی خواهد بود.»(6)ضمناً در درگیری پاسگاه نی‌خزر با بالگردهای عراقی، یک بالگرد آنها توسط تیربار نیروهای خودی هدف قرار گرفت و سقوط کرد. در اطراف همین پاسگاه، 5 دستگاه تانک عراقی نیز منهدم شدند.(7)در این درگیری، 10 فروند بالگرد عراقی شرکت داشتند که خبر تکمیلی حاکی است که 2 فروند از آنها با آتش کالیبر50 نیروی خودی منهدم شدند. یک اتومبیل لندرور خودی نیز که حامل مهمات بود، به‌وسیلة موشک عراق منهدم شد و بالاخره، پاسگاه نی‌خزر به تصرف نیروهای عراقی درآمد و «نیروهای عراقی درحال پیشروی به‌سوی پاسگاه هلاله هستند. ضمناً تانک‌های ارتش عراق تا چشمه آقازیبای ایران پیشروی نموده‌اند. طبق این گزارش، برای چندمین‌بار است که هنگ ایلام تقاضای نیروی هوایی و زمینی می‌نماید، ولی تاکنون اقدامی به عمل نیامده است و گروهان رزمی ارتش مستقر [در این منطقه]، در پاسخ درخواست کمک گروهان صالح‌آباد، اعلام نموده که چون دشمن و تعداد تانک‌های آنها چندین برابر و فوق‌العاده زیاد است، از این بیشتر نمی‌تواند مقاومت کند.»(8)
1) پیام امروز بروجردی از "مرکز فرماندهی غرب" به "مرکز فرماندهی سپاه" و نقل اظهارات فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایلام دربارة وضعیت مرزی منطقه و عدم همکاری کامل و به‌موقع ارتش، گویای وضعیت وخیم دفاعی در این منطقه است. متن کامل پیام چنین است: «بنا به اظهار فرمانده سپاه ایلام، وضع مهران درحالحاضر خوب نیست و درگیری ادامه دارد. ارتش به‌هیچ‌وجه همکاری لازم را نمی‌کند. طبق اطلاع رسیده، عراق نیروی زیادی را در مرز مهران و دهلران متمرکز نموده و قصد حمله و تجاوز به خاک ایران را دارد. و دیروز از صبح تا شب، عراق با توپ و خمسه‌خمسه اکثر شهرهای ایلام را ازجمله مهران و بهرام‌آباد را کوبیده، ولی ارتش اصلاً جوابی نداده و ضمناً ستون نظامی خیلی بزرگی که مجهز به 800 الی 900 تانک و زره‌پوش و نفربر است که ما خود مشاهده کرده‌ایم، ازطرف استان پود به‌طرف مرز مهران و دهلران در حرکت است و طبق اطلاعات واصله، عراق خودش این‌قدر نیرو ندارد و اینها احتمالاً از اردن یا عربستان و یا مصر و یا از امریکا آورده شده‌اند. ... [امضاء] ف- بروجردی»
2) سند شماره 283295 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرمانده منطقه عملیاتی غرب، 20/6/1359.
3) سند شماره 283008 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 20/6/1359؛ و - سند شماره 283179 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران (دایره عملیات - رکن سوم)، 20/6/1359.
4) سند شماره 276771 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 20/6/1359.
5) سند شماره 34410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری و وزارت کشور، 20/6/1359، ساعت 10:15 دقیقه، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری کرمانشاه مستند به اعلام هنگ ژاندارمری ایلام.
6) سند شماره 283299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران - ف - ژاجا (رکن سوم - دایره عملیات)، 20/6/1359.
7) سند شماره 42906 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، برابر خبر واصله از سپاه غرب، ساعت 17:40.
8) سند شماره 283156 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - فرماندهی ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 20/6/1359.
در ساعت10 صبح، پاسگاههای گروهان صالح‌آباد زیر فشار شدید و آتشباری عراق قرار داشتند و در همین حال نیروهای پیاده و زرهی عراق به‌طرف پاسگاههای انجیره و تپه شینو پیشروی کردند.(1)آخرین گزارش از گروهان صالح‌آباد حاکی است که در ساعت 13:40 دقیقه، کلیة پاسگاههای صالح‌آباد از هوا و زمین مورد هجوم واقع شده و بجز پاسگاه نی‌خزر، بقیة پاسگاه‌ها به‌سختی درحال مقاومت می‌باشند.(2)
در گزارش بعدی دربارة پاسگاه انجیره آمده است که «پاسگاه انجیره سخت درگیر با آتش دشمن می‌باشد.» و «دو فروند هلیکوپتر عراقی درحال بمباران این منطقه‌اند و درخواست کمک فوری هوایی و زمینی شده است.» در این گزارش اخطار داده شده: «درصورتی‌که کمک به‌موقع نرسد این پاسگاه تا چند دقیقة دیگر سقوط خواهد کرد.»(3)
سرانجام، همان‌گونه‌که انتظار می‌رفت نیروهای خودی باتوجهبه کمبود شدید امکانات زرهی و پشتیبانی هوایی در این منطقه، تاب مقاومت نیاورده و دست به عقب‌نشینی زدند، چنانچه در گزارش ساعتی بعد، آمده است: «واحدهای مستقر در پاسگاه شوروشیرین و انجیره نیز درحال عقب‌نشینی می‌باشند.»(4)این واحدها همراه دیگر واحدهای مستقر در سایر پاسگاههای گروهان صالح‌آباد، خمپاره‌های خود را حدود 10 کیلومتر به عقب آورده و در تلخاب مستقر کردند. ضمناً تعدادی از تانک‌ها و توپ‌های نیروهای گروهان مزبور از کار افتاده و نیاز فوری به تقویت نیرو و زرهی دارد.(5)
همچنین در ساعت 15، اعلام شد نیروهای کمکی و تقویتی ارتش، پاسگاه شوروشیرین را ترک و عقب‌نشینی کرده‌اند و به اردوگاه خود برگشته‌اند و ازطرفی، تانک‌های عراقی در پایین رودخانة شوروشیرین در جنوب پاسگاه مستقر شده و قصد حمله به این پاسگاه را دارند. در این گزارش درخواست کمک مجدد شده تا پاسگاه شوروشیرین به سرنوشت پاسگاه نی‌خزر دچار نشود. گزارش سرهنگ لکی، فرمانده هنگ ژاندارمری ایلام نیز گویاست که افراد ارتشی به‌کلی در گیسکه و شوروشیرین عقب نشسته و به اردوگاه خود برگشته‌اند، فرمانده هنگ به گروهان صالح‌آباد و گروه رزمی مستقر در منطقه دستور داده ضمن تقویت بیشتر از سابق با تمام قدرت دفاع و با نیروی دشمن مقابله کنند چنانچه قصوری به‌عمل آید، مسئولان مربوط تسلیم دادگاه زمان جنگ خواهند شد.(6)
در ساعت 15:30 دقیقه، هنگ ژاندارمری ایلام اعلام کرد که «پاسگاه نخجیر توسط میگ‌های عراقی بمباران و احیاناً تعدادی کشته و زخمی شده‌اند که تقاضای هلیکوپتر برای تخلیة مجروحین گردیده است.»(7)«در این حملة هوایی که به مدت 5 دقیقه به طول انجامیده، جنگنده‌های عراقی پس از بمباران منطقة پاسگاه صالح‌آباد، به‌طرف دکل رادار پاسگاه نخجیر نیز تیراندازی کرده که درنتیجه، 3 تن از برادران نیروی هوایی شهید و 15 نفر زخمی شده‌اند.»(8)
در گزارش بعدی سپاه غرب کشور دراین‌باره آمده است: «پاسگاه نخجیرآباد و صالح‌آباد به‌وسیلة دو فروند میگ عراقی به‌مدت سه ربع ساعت است که کوبیده می‌شود و تابه‌حال 5 شهید و 4 زخمی داده‌ایم.» براساس همین گزارش، «در مهران نیز درگیری شدید بین نیروهای عراقی و خودی ادامه دارد که در این درگیری، فرمانده عملیات سپاه ایلام برادر روح‌الله شنبه‌ای شهید شده است.»(9)
1) سند شماره 283005 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران (رکن سوم - دایره عملیات)، 20/6/1359؛ و - سند شماره 283026 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 20/6/1359، برابر اعلام هنگ ژاندارمری ایلام مستند به گزارش گروهان ژاندارمری صالح‌آباد.
2) سند شماره 283353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف - ژاجا (رکن سوم - دایره عملیات)، 20/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری صالح‌آباد.
3) سند شماره 273025 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 20/6/1359.
4) سند شماره 276769 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی عملیات منطقه غرب، 20/6/1359؛ و - سند شماره 283296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرماندهی لشکر92 زرهی خوزستان، 20/6/1359.
5) سند شماره 283301 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف - ژاجا (رکن3)، 20/6/1359.
6) سند شماره 283418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به قصرشیرین - ف - ژاجا و ف - 05، 21/6/1359.
7) سند شماره 283004 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به ف - ژاجا (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359.
8) سند شماره 50580 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 21/6/1359، برابر خبر واصله از سپاه غرب، 20/6/1359.
9) سند شماره 42903 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359.
عکس
نقشه
آخرین گزارش از وضعیت پاسگاههای گروهان صالح‌آباد تا ساعت 17 امروز، حاکی است که پاسگاههای انجیره و هلاله به‌شدت درگیر می‌باشند و ارتش عراق درحال پیشروی به‌سوی پاسگاه انجیره است. پاسگاه شوروشیرین نیز به‌طور پراکنده درگیر است. عراق به‌شدت پاسگاه تلخاب را کوبیده و 3 تانک ارتش در نزدیکی پاسگاه تغییر مسیر داده و عقب‌نشینی کرده است و افراد پاسگاه با تفنگ در مقابل زرهی مهاجمان ایستادگی می‌کنند.(1)درمورد آخرین وضعیت پاسگاه تلخاب در ساعت 18 امروز، گزارش شده است که با عقب‌نشینی ارتش از این منطقه، فقط 2 درجه‌دار و یک جوانمرد در این پاسگاه بوده که درحال دفاع هستند و ازنظر مهمات و آذوقه شدیداً در مضیقه می‌باشند.(2)گزارش بعدی نیز حاکی است که نیروهای عراقی ضمن اینکه به‌شدت دشت لکه را، که بین دو پاسگاه نی‌خزر و هلاله قرار دارد، می‌کوبند، درحال پیشروی به‌طرف این دشت بوده و نیروهای خود را با بالگرد در کوه‌های میمک پیاده کرده‌اند و چون پاسگاه هلاله در میان دو پاسگاه سقوط‌کردة نی‌خزر و تلخاب می‌باشد، هر آن امکان سقوط این پاسگاه وجود دارد.» در پایان گزارش گروهان صالح‌آباد آمده است: «گروهان نمی‌داند با چه زبانی بگوید که تقاضای استمداد و کمک داریم.»(3)
در ساعت 19:30 دقیقه نیز، اعلام شد که پاسگاه ژاندارمری تلخاب تابع گروهان سومار مدت 24 ساعت است که زیر آتش شدید عراق قرار دارد و ارتباط این پاسگاه با مرکز گروهان سومار قطع شده و تقاضای پشتیبانی زمینی و هوایی کرده است.(4)گزارش بعدی نیز در همین خصوص حاکی است که پاسگاه تلخاب در محاصرة دشمن قرار گرفته است، در این گزارش تقاضای پشتیبانی فوری هوایی شده است.(5)فرمانده ژاندارمری نیز در پاسخ درخواست فوری آنها، نوشته است که گروهان سومار باید از کرمانشاه درخواست پشتیبانی هوایی کند. همچنین، هنگ ژاندارمری ایلام نیز باید از لشکر81 یا ستاد عملیاتی غرب تقاضای پشتیبانی کند.(6)
از سوی دیگر، به گزارش گروهان دهلران و پاسگاه چیلات، «در ساعت 16:30 دقیقه امروز، تعداد 9 دستگاه تانک دشمن ازطرف علی غربی وارد اطراف پاسگاه چیلات شده و در مواضع ساخته‌شده، استقرار یافته و به نظر می‌رسد که قصد حمله به پاسگاه چیلات را دارند.» دراین‌باره، گزارش بعدی حاکی است که پاسگاه چیلات شدیداً درگیر می‌باشد و تقاضای نیروی کمکی کرده است.
گروهان موسیان نیز گزارش داد که کشور عراق یک واحد از ارتش خود را در یک کیلومتری میلة مرزی 45 -42 مستقر کرده و درحال انتقال نیرو به مرز می‌باشد.(7)گروهان موسیان همچنین در ساعت 10 صبح، اعلام کرد که در این منطقه عراق درحال اجرای عملیات مهندسی و راه‌سازی و تقویت استحکامات است و به‌احتمال‌زیاد قصد حمله از این منطقه را دارد.
1) سند شماره 283298 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرمانده منطقه عملیات غرب؛ و - سند شماره 283302 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات).
2) سند شماره 283843 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن سوم)، 21/6/1359.
3) سند شماره 283307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران (ژاجا - رکن سوم)، 20/6/1359 سرهنگ لکی، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد مستند به گزارش مأموران گشتی این گروهان.
4) سند شماره 34409 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور و سماجا، 20/6/1359؛ و - سند شماره 277185 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ف - ژاجا، 20/6/1359.
5) سند شماره 277161 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (فرماندهی ژاندارمری)، 20/6/1359.
6) سند شماره 277160 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده ژاجا (سرهنگ ستاد کنزی) به ف - 05، 20/6/1359.
7) سند شماره 283300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 20/6/1359.
1
آخرین وضعیت و نتایج نبردهای امروز بین قوای مسلح ایران و عراق تا ساعت 23 امروز بنا به گزارش خبرنگار ویژة خبرگزاری پارس، چنین است: «1. قسمتی از محوطة پایگاه پرویز توسط نیروهای عراق به تصرف درآمد. 2. منطقة گروهان خان‌لیلی و پاسگاه‌هایش توسط نیروهای عراق تصرف شد. 3. عدم هماهنگی فعالیت‌های نیروی هوایی با عملیات زمینی و عدم تشخیص به‌موقع هواپیماها و هلیکوپترهای خودی از بیگانه به چشم می‌خورد. 4. حالت نگرانی و اضطراب بین عدهای از پرسنل ارتش و به‌ویژه ژاندارمری وجود دارد. 5. خانه‌های قصرشیرین ازسوی اهالی به‌دلیل عدم امنیت کافی، کاملاً تخلیه شده و شهر خالی است.»(1)
دراینحال، باتوجهبه اینکه ارتش عراق در مناطق قصرشیرین و به‌خصوص مرز ایلام، موفق به گرفتن چندین پاسگاه ایرانی شده است و نیروهای مدافع پاسگاه‌ها با کمترین امکانات درحال نبرد بوده یا بعضاً ناگزیر به عقب‌نشینی شده‌اند، امروز فرمانده ژاندارمری کل کشور، سرهنگ حسنعلی فروزان، که چند روزی است به این سمت منصوب شده و درحالحاضر در منطقة جنگی به‌سر می‌برد به نیروهای تحت امر در مناطق مرزی دستور داد تا آخرین نفس مقاومت کنند.(2)
یک گزارش دیگر خبر از ادامة کوچ مردم از شهر قصرشیرین می‌دهد: «در طول سه روز گذشته، جمع زیادی از مردم شهر قصرشیرین و روستاهای اطراف آن به کرمانشاه، سرپل‌ذهاب، کرند و اسلام‌آباد کوچ کرده‌اند و این کوچ همچنان ادامه دارد.» بنا به همین گزارش، «در سرپل‌ذهاب چند مسجد و همچنین یک مرکز آموزشی و محل‌هایی برای اقامت پناهندگان قصرشیرینی به‌وجود آمده است.»(3)خبرگزاری پارس تعداد کشته‌های اخیر نیروهای خودی و غیرنظامیان را در درگیری‌های چند روز اخیر، 37 نفر ذکر کرده است، که البته، بنا به همین گزارش، مقامات مسئول از تأیید یا تکذیب این رقم خودداری کرده‌اند.(4)
دراینحال، کمک‌های مردمی به مناطق درگیر با قوای عراقی در غرب کشور به‌ویژه قصرشیرین افزایش یافته است. دراینزمینه، امروز اعلام شد که «ازسوی مردم کرمانشاه، اسلام‌آباد، سرپل‌ذهاب و اسدآباد مقادیر زیادی میوه و خواربار و مایحتاج عمومی به منطقة جنگ‌زدة قصرشیرین ارسال شده است که ازجملة آنها مقدار 3 تن برنج است. ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی سرپل‌ذهاب نیز آب شیرین برای اهالی قصرشیرین و نان به تعداد 4000 نفر تهیه شده است. ...»(5)همچنین «دومین گروه پزشکی اعزامی از تهران به‌طور داوطلبانه وارد قصرشیرین شده و در بیمارستان مهدی رضایی این شهر مستقر شدند. دکتر فاضل، سرپرست این گروه، گفت: گروه ما به‌طور داوطلبانه وارد شهر شد و قرار است که هر هفته این گروه با یک تیم پزشکی دیگر تعویض شوند.»(6)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 177، تاریخ 21/6/1359، ص7، خبرگزاری پارس از کرمانشاه، 20/6/1359.
2) سند شماره 277212 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به‌وسیله کرمانشاه به کلیه واحدهای تابعه ژاندارمری، 20/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 177، تاریخ 21/6/1359، ص2، قصرشیرین - خبرگزاری پارس، 20/6/1359.
4) همان، ص1.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 20/6/1359، ص4.
6) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
1
درحالیکه درگیری‌های شدید میان قوای مدافع ایران و ارتش مهاجم عراق در مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام همچنان ادامه دارد و این نبردها به‌ویژه در مناطق مرزی ایلام شدت بیشتری یافته است، شامگاه امروز وزارت دفاع عراق در بیانیه‌ای رسمی، بر تهاجمات اخیر خود به مرزهای ایران و دلایل آن تأکید کرد.
در بخشی از این بیانیه آمده است: «نیروهای عراقی سرزمین‌های عراق را که به موجب قرارداد 1975 قرار بود ایران از آن عقب‌نشینی کند و این کار را نکرد، بازپس گرفته است.» به گفتة وزارت دفاع عراق، «طول منطقة بازپس‌گرفته‌شده 15 کیلومتر و عرض آن 8 کیلومتر است.» در بیانیة وزارت دفاع عراق آمده است که «نیروهای عراقی به مرزهای بین‌المللی عراق در منطقۀ دیالی رسیده‌اند.»(1)
روزنامة کویتی الانباء نیز امروز ضمن ستایش از نیروهای عراقی برای بازپسگیری (!) منطقه‌ای واقع در مرز ایران و عراق، نوشت: «نیروی نظامی تنها راه اعادة حقوق ازدست‌رفتة اعراب است.» این روزنامه افزود: «ما دیروز شاهد نخستین نشانة پیروزی اعراب بودیم زیرا که تنها از راه فشار و نه مجاری دیپلماتیک و فرستاده است که سرزمین غصب‌شده می‌تواند آزاد شود.» الانباء همچنین افزود: «اگر عربستان (خوزستان) و اسکندرون (ایالت سابق سوریه که اینک بخشی از خاک ترکیه است) غصب نشده بود، رژیم اشغالگر قدس نمی‌توانست فلسطین را غصب کند. ما ازطریق اشغال‌شدن سرزمین‌هایمان تحقیر شده‌ایم و دراین‌رابطه یک راه برای اعراب وجود دارد تا سرزمین‌های خود را آزاد کنند و یا همچنان در اسارت دیگران باقی مانند.»(2)
دراینحال، ساعت 3 بعدازظهر امروز، تیمسار ظهیرنژاد، فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، پس از بازگشت از مناطق مرزی قصرشیرین، در پادگان ابوذر اذعان کرد که عراقی‌ها توانسته‌اند بخش‌هایی از خاک ایران را به اشغال خود درآورند. وی دراین‌مورد گفت: «جنگ را عراق شروع [کرده] با طرح‌ریزی‌های قبلی و با پشتیبانی مادی و تسلیحاتی و پرسنلی کشورهای امپریالیستی جهان. این واضح است که هر نیرویی که طرح تجاوز را بریزد، هرچقدر هم نیروی ضعیف‌تری باشد، باز در آن مراحل اولیة نبرد، به موقعیت‌هایی کم‌وبیش نایل می‌شود. و چون مهاجم ماه‌ها قبل نیروهای خویش را متمرکز کرده و کمک‌های خارجی می‌گیرد، نقاطی که آسیب‌پذیر است انتخاب می‌کند، ولی برای نیروهای مدافع معمولاً مدت زمانی طول می‌کشد تا
نیروهای خود را نسبت به تهدیدی که انجام گرفته است آرایش دهد تا آثار تجاوز را از بین ببرد. ارتش عراق با پشتیبانی تمام قدرت‌های امپریالیستی جهان این عمل را انجام داده است و در نقاطی از مرز نسبت به پاسداری مرزی ما، عناصر ژاندارمری برتری و تفوق به‌دست آورده و مقداری از مناطق مرزی ما را اشغال کرده است. ...»(1)همچنین امروز تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش، اظهار کرد: «رژیم عراق به موجب قراردادی مدعی است که 6 پاسگاه مرزی متعلق به آنها است.» وی افزود: «کلیة پاسگاههای مرزی تخلیه شده است و ارتفاعات غربی پاسگاه‌ها به اشغال نیروهای ارتش مزدور عراق درآمده است.»(2)
1
به نظر می‌رسد که رژیم بعث عراق در عملیات و تهاجمات چند روز اخیر خود، ضمن اشغال بخش‌هایی از خاک ایران و پاسگاههای مورد ادعای خویش، اهداف دیگری را نیز در سر داشته که از نظر مسئولان نظامی ایران دور نمانده است؛ بدین‌گونه که عراق از چند روز قبل حملات خود را متوجه نوار مرزی قصرشیرین کرده بود و با حملات مستقیم زمینی و هوایی خود سعی در متمرکزکردن نیروهای جمهوری اسلامی در این محل داشت، اما امروز ناگاه شهرهای مرزی مهران، ایلام و نفت‌شهر را کانون حملات خود قرار داد تا بدین‌ترتیب جبهة وسیع‌تری را علیه نیروهای مسلح ایران باز کند.(3)
ازاین‌رو، بخشی از اهداف شناخته‌شدة عراق در گزارش نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران چنین آمده است: «1. انهدام استحکامات و تجهیزات نظامی و صنعتی و تولیدی در مرز و داخل ایران. 2. تضعیف روحیة پرسنل نظامی و غیرنظامی. 3. کشانیدن نیروهای نظامی ایران به مرز و فرسودگی تجهیزات نظامی و انهدام جنگ‌افزارهای سبک و سنگین و سایر وسایل نظامی. 4. مصرف مهمات جنگ‌افزارهای سبک و سنگین و 5. در نظر دارد این وضع ادامه یابد تا آمادگی رزمی نیروهای ایران تقلیل یافته و سپس عملیات آفندی خود را به داخل مرزهای ایران گسترش دهد.»(4)
از سوی دیگر، یک سند کاملاً سری عراق نیز حاکی است که نیروهای ارتش این کشور، قصد تهاجمی بزرگ در منطقة جنوب‌غربی را دارند. در این پیام سری، ازطرف فرمانده لشکر سوم زرهی، سرلشکر کامل جاسم حمید، به همة افسران تحت امر چنین ابلاغ شده است: «از همة افسران وابسته به [یگان] شما می‌خواهیم در روزهای پنجشنبه و جمعه در منازل خود باقی بمانند و درصورت ترک منزل که به هر دلیلی صورت گیرد، بستگان خود را از محل اقامتشان مطلع کنند و در شرایط کنونی بهتر است مناطق سکونت خود را ترک نکنند.»(5)-(6)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 23/6/1359، ص2، خبرنگار انقلاب اسلامی از پادگان ابوذر، 20/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان در مصاحبه با تیمسار فلاحی، 20/6/1359، منطقه عملیاتی قصرشیرین.
3) همان، ص2، خبرنگار کیهان از ایلام.
4) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص6، مستند به اعلام نزاجا.
5) لازم به یادآوری است که تیپ زرهی ابن‌الولید با شروع جنگ، ازطریق چزابه به‌طرف بستان حمله برد و این شهر را به اشغال خود درآورد. ر.ک: هامش سند شماره 35098، که نظریة نیروهای خودی را دربارة این سند مهم درج کرده است و نشان می‌دهد که ارتش عراق و سران این رژیم درحال آمادگی برای حمله گسترده به مناطق ایران بوده‌اند.
6) سند شماره 35098 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ زرهی ابن‌الولید، 11/9/1980 برابر با 20/6/1359 (بیانیه سری شماره ا س/1/1567) فرماندهی لشکر3 زرهی - ستاد کل عمومی (اطلاعات).
1
درپی تحرکات وسیع عراق و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات زرهی و عملیات مهندسی رزمی در چند روز گذشته در مناطق مرزی خوزستان، به‌ویژه در منطقه سوسنگرد و بستان، «ساعت 16:30 دقیقه امروز، پاسگاههای طاوسیه، صفریه، دویرج و رشیده از گروهان بستان هنگ سوسنگرد مورد هجوم ناگهانی ارتش بعث عراق قرار گرفت که با درخواست کمک ازسوی این هنگ، بلافاصله در ساعت 17:55 دقیقه، نیروهای کمکی ازسوی ژاندارمری خوزستان به محل اعزام شدند، ولی تاکنون از پشتیبانی هوایی و زمینی درخواستی هیچ‌گونه خبری نشده است.»
در منطقة چاه نفت شماره 60 و پاسگاه طلائیة قدیم نیز در ساعت 11:30 دقیقه امروز، تعداد 6 دستگاه وسیلة موتوری و زرهی همراه 70 نظامی عراقی به‌طرف چاه شماره 60 حرکت کرده و وارد خاک ایران شدند که افراد ژاندارمری و نیروهای مستقر در پاسگاه طلائیة قدیم بلافاصله با ادوات زرهی به‌سمت آنان رفته و پس از نیم‌ساعت درگیری با سلاح‌های سبک، آنان را وادار به ترک خاک ایران کردند.(1)بنا به همین گزارش، «ساختمان پاسگاههای صفریه و دویرج ایران منهدم شده و از تعداد تلفات پرسنل ژاندارمری اطلاعی در دست نیست و مأمورین ژاندارمری تاکنون موفق شده‌اند 3 دستگاه تانک دشمن را منهدم سازند.» این گزارش افزوده است که پاسگاههای مزبور مسلماً قادر به دفاع در مقابل حملات زرهی نیستند.(2)
دراینحال، به‌دلیل وخامت اوضاع در مناطق مرزی خوزستان، «نیروی زمینی ارتش در ساعت 24 امروز، به یگان‌های لشکر92 زرهی دستور داد که کلیة یگان‌های لشکر آماده باشند و طبق طرح پدافندی موجود، به مناطق عملیاتی تغییر مکان دهند و مواضع پدافندی را در امتداد خط مرز اشغال نمایند.»(3)-(4)ناحیة ژاندارمری خوزستان نیز مجدداً نقاط مورد ادعای عراق را به فرماندهی لشکر92 زرهی گوشزد کرد و باتوجهبه کمبود سلاح‌های سنگین و زرهی در پاسگاههای مرزی مورد ادعای عراق، دربارة تصرف این پاسگاه‌ها توسط عراق هشدار داد.(5)دراینزمینه، گزارش رسیده از غرب کشور حاکی است:
1) سند شماره 347654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 20/6/1359؛ و - سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص3، برابرگزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد مستند به اعلام گروهان هوزگان و مأموران مستقر در چاه نفت شماره 60 و پاسگاه طلائیه قدیم.
2) سند شماره 424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری و وزارت کشور و سماجا و وزارت امور خارجه، 25/6/1359.
3) اما این نیروها، تنها در مناطق مرزی اهواز، سوسنگرد و بستان مستقر شدند و در مناطق مرزی آبادان و خرمشهر بجز نیروهای اندک ژاندارمری، تکاوران نیروی دریایی و نیروهای سپاه آبادان و خرمشهر، نیروهای زمینی ارتش استقرار نداشتند. ضمناً باوجود حتمی‌بودن حملة همه‌جانبة عراق، به‌رغم تذکرات و گزارش‌های مکرر مسئولان سپاه آبادان و خرمشهر- از حدود هفت ماه پیش از این- مبنی‌بر آمادگی عراق برای حمله به مرزهای ایران، پالایشگاه آبادان همچنان به کار و فعالیت خود مشغول بود و هیچ‌کدام از مسئولان استان و کشور، به‌ویژه آقای استاندار وقت، در فکر خالی‌کردن تانک‌های عظیم سوخت آن نبودند. گمرک خرمشهر نیز دچار همین بی‌توجهی بود؛ چراکه باوجود لبریزبودن انبارها و محوطة گمرک از انواع و اقسام اجناس گران‌قیمت، ازجمله سه هزار اتومبیل تویوتا و مواد اولیه و لوازم یدکی کارخانه‌های داخلی، همچنان پروپیمان باقی ماند تا اینکه عراق به خرمشهر حمله کرد و تقریباً اغلب وسایل موجود در آن نابود شد؛ همچنان که پالایشگاه آبادان، ماه‌ها در آتش بیداد دشمن، شعله‌ور بود. (سند شماره 1559 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه.)
4) سند شماره 297767 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن سوم) به گیرندگان (کلیه یگان‌های لشکر و ارکان ستاد لشکر)، 20/6/1359، برابر امریه نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران.
5) سند شماره 297767 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن سوم) به فرماندهی لشکر92 زرهی خوزستان، 20/6/1359.
«به‌احتمال‌قوی ارتش عراق قصد دارد ظرف امروز یا فردا به یک حمله گسترده از محور طلائیه قدیم به خاک جمهوری اسلامی ایران دست بزند.» در این گزارش تأکید شده است: «نظر به اینکه یگان‌های مستقر در طلائیه قدیم و جدید و فکه قادر به دفع کامل دشمن نخواهند بود، استدعا دارد به هر طریق ممکن که مصلحت می‌دانند نسبت به تقویت و پشتیبانی مأمورین مستقر در محل اقدام لازم را معمول فرمایند. ...»(1)هنگ سوسنگرد همچنین در گزارش بعدی خود آورده است: «باتوجهبه امریة ابلاغی و دیگر قرائن و شواهد و گزارشات مشاهدات مرزی که تاکنون ازطریق این هنگ به ناحیه و دیگر مقامات منعکس گردیده، معلوم و ثابت گردیده که نقلوانتقالات وسیع نیروهای عراقی در آن‌سوی مرز انجام گرفته و هرروز نیروهای بیشتری را در مقابل پاسگاههای مرزی این هنگ مستقر می‌نماید و در وضعیت فعلی ایجاب می‌نماید که پاسگاه حوزة استحفاظی این هنگ توسط پرسنل و گروه رزمی6 و رزمی لشکر92 زرهی خوزستان با سلاح‌های مجهز، تقویت گردند. ...»(2)
دراینحال خبر می‌رسد که در همین منطقه، عراق تحرکات چشمگیری داشته است، ازجمله: «در ساعت 12 امروز، نیروهای دشمن در مقابل چاه نفت منطقه نیر کبیر حوزة پاسگاه کوشک متمرکز شده و احتمالاً قصد حمله دارند.»(3)در منطقة همجوار پاسگاه طاوسیه، در ساعت 9 صبح امروز، فعالیت‌های مهندسی و اقدامات نیروهای عراقی درزمینة احداث سنگرها و کانال‌های جدید ادامه داشته است.(4)پاسگاه فکه عراق نیز در ساعت 12 امروز با 27 دستگاه تانک و 6 نفربر تقویت شده است.(5)این پاسگاه در ساعت 13:30 و 13:50 دقیقة امروز، مجدداً با 9 دستگاه تانک و 6 نفربر و نیز 50 خودرو شنی‌دار و چرخ‌دار تقویت شده است.(6)یک گزارش دیگر از گروهان بستان، پاسگاه دویرج حاکی است که در ساعت 21 امروز، نیروهای عراقی مقابل یک اردوگاه نظامی در نزدیکی پاسگاه دویرج عراق درحال مانور بوده‌اند.(7)
1
پس از ماه‌ها تحرکات و فعالیت‌های ایذایی عراق در منطقة مرزی آبادان و خرمشهر، امروز درگیری‌های نه‌چندان شدیدی در مرزهای خشکی و آبی ایران و عراق روی داد.
در منطقة مرزی خرمشهر ساعت 20 امروز، نیروهای بعث عراق به‌طور ناگهانی پاسگاههای ایران را در مرز خیّن با سلاح‌های سنگین و سبک زیر آتش گرفتند که با مقاومت و آتش متقابل نیروهای خودی مواجه شده و 2 پاسگاه عراقی در این درگیری منهدم شدند.(8)همچنین یکی از افراد سپاه پاسداران خرمشهر به نام بیژن دست‌یاب (دستیار) به‌شدت مجروح شد.(9)لازم به ذکر است که 15 دقیقه پیش از حملة آتشباری عراق و این درگیری، 5 تن از افراد سپاه پاسداران خرمشهر در اطراف پاسگاه خیّن مشغول تله‌گذاری برای جلوگیری از تردد عناصر نفوذی وابسته به عراق بودند که براثر انفجار یکی از تله‌ها بیژن دست‌یاب به‌سختی مجروح می‌گردد.(10)
1) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص4، از هنگ ژاندارمری سوسنگرد، برابر خبر واصله از غرب کشور.
2) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص5، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد، 20/6/1359.
3) سند شماره 423564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا، 20/6/1359، برابر اطلاع تلفنی شرکت نفت.
4) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص2، برابر گزارش گروهان بستان، 20/6/1359، مستند به اعلام پاسگاه طاوسیه.
5) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص2، برابر گزارش گروهان بستان، 20/6/1359، مستند به اعلام پاسگاه فکه؛ و - سند شماره 38901 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه خوزستان (اهواز)، 20/6/1359، برابر اعلام ژاجا؛ و - سند شماره 42914 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 20/6/1359، برابر اعلام ژاجا.
6) سند شماره 391 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 21/6/1359، ص4، برابر گزارش گروه رزمی 37، 20/6/1359.
7) سند شماره 65113 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به مرکز فرماندهی نزاجا، 21/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش گروهان بستان پاسگاه دویرج، 20/6/1359؛ و - سند شماره 50599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان بستان، پاسگاه دویرج، 20/6/1359.
8) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص15، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی ناحیه ژاندارمری خوزستان، 21/6/1359.
9) سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 23/6/1359، ص1، برابر گزارش نیروی دریایی؛ و - سند شماره 65112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه (مرکز فرماندهی)، 21/6/1359، برابر گزارش نیروی دریایی، 20/6/1359.
10) سند شماره 94550 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری و وزارت کشور و سماجا و فرمانده سپاه پاسداران، 21/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری خرمشهر مستند به اعلام پاسگاه خین، 20/6/1359.
همچنین «نیروهای خودی از ساعت 18:45 دقیقه، با نیروهای عراقی در منطقة مرزی واصلیة خرمشهر که اقدام به تک محدود کرده بودند، به‌سختی درگیر شدند و آنان را مجبور به عقب‌نشینی کردند.»(1)و باز در همین خصوص، «یک فروند قایق ایرانی نیز که در اروندرود قصد انتقال مجروحین خودی از ناوچة شماره 65 واقع در جزیرة مینو را داشت، مورد حمله و اصابت گلولة توپخانة عراق قرار گرفت و غرق شد. در این حادثه 5 نفر نظامی ایرانی شهید و یک قایق غرق شد.»(2)
علاوه‌بر درگیری‌های امروز در پاسگاه خین و واصلیه در مرز خرمشهر، دیگر تحرکات نیروهای عراقی نیز در این منطقه و مرز آبی آبادان همچون روزهای گذشته چشمگیر بوده است. ازجمله در ساعت 14 امروز، یک ناوچة سفیدرنگ عراقی که متعلق به ادارة بندر بصره بوده و در روزهای اخیر به‌طور مکرر از سواحل ایران عکس‌برداری می‌کرده است، یک ایرانی را که در میانة رودخانة اروند درحال شنا بود، دستگیر کرده و پیش از آنکه گارد ساحلی ایران بتواند عکس‌العملی دراین‌باره نشان دهد، در مقابل چشمان آنها، با خود به عراق می‌برد.(3)
امروز همچنین تعداد 20 نفربر حامل نیرو از بصره حرکت کرده و در 4، 5 کیلومتری غرب پاسگاه شلمچة عراق مستقر شدند. این درحالی است که در این منطقه ارتش عراق همچنان مشغول احداث سنگرها و کانال‌ها و استحکامات است.(4)در همین منطقه و جادة همجوار آن در عراق، تعداد زیادی ضدهوایی و تانک عراقی مستقر شده است.(5)20 نفربر همراه با نیروهای سرباز نیز امروز درحال حرکت از بصره به‌سوی شلمچة عراق مشاهده شده‌اند.(6)همچنین، برابر اعلام پاسگاه خرمان تابع یگان خرمشهر، در ساعت 20:45 دقیقه امروز، 3 فروند ناو کشور عراق ازطریق مرز خرمشهر در حرکت بوده و روبه‌روی پاسگاه کشور عراق لنگر انداخته‌اند.(7)گزارش پاسداران سپاه خرمشهر مستقر در پاسگاه خین نیز حاکی است که «اخیراً دولت عراق در نزدیکی پاسگاه شلمچه مقابل پاسگاه خیّن توسط 5 چادر بزرگ، 5 نفربر را استتار کرده و یک تیربار ضدهوایی و چند قبضه خمپاره‌انداز در اطراف پاسگاه خود گذاشته‌اند و اضافه نموده که در پاسگاه خین فقط یک نفربر وجود دارد که فاقد توپچی آموزش‌دیده است.»(8)
دراینحال، بااینکه ظرف مدت دیروز و امروز، مرزبان ایران در خرمشهر از مرزبان بصره تقاضای ملاقات کرده تا مراتب اعتراض خود را درمورد تحرکات و تحریکات مرزی عراق به اطلاع وی برساند، مرزبان عراقی از حضور در محل ملاقات که پاسگاه شلمچة ایران بوده، امتناع ورزیده است.(9)نیروهای عراقی نیز باتوجهبه درگیری‌های روزهای گذشته در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی، درحالت آماده‌باش کامل و جنگی به سر می‌برند.(10)
امروز همچنین اعلام شد که عراق یک حلقه چاه نفت واقع در جنوب پاسگاه صدام حسین حفر کرده و هم‌اکنون نیز درحال حفاری در همان منطقه است.(11)
1) سند شماره 42893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش ستاد مشترک ارتش (رکن2) به نزاجا، 20/6/1359.
2) سند شماره 383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 20/6/1359،
3) سند شماره 347644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری خرمشهر به استانداری خوزستان، 20/6/1359؛ و - سند شماره 377 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناوچه 50139 به فرماندهی گارد ساحلی خسروآباد، 20/6/1359، ساعت 17.
4) سند شماره 133849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 22/6/1359، ص3، بنا به خبر رسیده از اداره مرزبانی خرمشهر.
5) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص2، برابر گزارش مرزبانی آبادان، 20/6/1359.
6) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص1، از مرزبانی آبادان، 20/6/1359، برابر گزارش گروهان خرمشهر.
7) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، به نقل از هنگ ژاندارمری آبادان، برابر گزارش یگان خرمشهر مستند به اعلام پاسگاه خرمان، 20/6/1359.
8) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 20/6/1359، ص1، از مرزبانی آبادان برابر اعلام واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر، 20/6/1359.
9) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، ص8، 20/6/1359، برابر گزارش مرزبانی خرمشهر، 20/6/1359.
10) سند شماره 432741 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و انتظامی)، 20/6/1359، برابر اعلام نزاجا؛ و - سند شماره 57308 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 26/6/1359، بازگشت به 20/6/1359.
11) سند شماره 347640 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (سرپرست دفتر سیاسی و انتظامی) به برادر تندگویان (سرپرست مناطق نفت‌خیز استان خوزستان)، 20/6/1359.
1
از آنجا که مجموعه تحرکات و فعالیت‌های ارتش عراق در مناطق مرزی استان خوزستان درحال شکل‌گیری کامل است، مسئولان استان، تا حدودی هوشیار شده و تمهیداتی را در نظر گرفته‌اند، ازجمله استانداری خوزستان مجدداً از کلیة فرمانداران شهرستان‌های مناطق مرزی خواسته است که سریعاً کلیة وسایل سنگین موجود خود را ازقبیل لودر، بلدوزر، گریدر و کمپرسی، به مرز فرستاده و در اختیار بالاترین مقام نظامی منطقه قرار دهند.(1)همچنین، بعدازظهر امروز از سیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز اهواز برنامة ویژه‌ای درزمینة آمادگی کامل مردم در مواجهه با حملات هوایی، به نمایش درآمد که در آن ضمن تشریح وضعیت حمله هوایی دشمن، چگونگی برخورد مردم با این‌گونه حملات، تشریح شد.(2)
2
فضای حاکم بر مطبوعات و رسانه‌های داخلی عراق ظاهراً با جو ملتهب مردم این کشور، به‌ویژه شیعیان جنوب عراق، متفاوت است. دراین‌باره، روزنامة جمهوری اسلامی از کویت به نقل از مسافرانی که از عراق وارد کویت شده‌اند، گزارش داد: «شب جمعه تظاهرات وسیعی در شهرهای نجف و کربلا و شهرک الثوره در حومة بغداد صورت گرفت. تظاهرات نجف از صحن حضرت علی(ع) آغاز شد، جمعیتی درحالیکه شعار "الله‌اکبر" و "لاالهالاالله" را فریاد می‌کردند، از صحن مطهر وارد خیابان شدند و در اوایل خیابان الصادق با نیروهای امنیتی و مزدوران رژیم بعث درگیر شدند. جمعیت درحالیکه طی شعارهایی، برخورد نظامی بعثی‌ها با انقلاب اسلامی را محکوم می‌کرد، به پیش می‌رفت. حضور زنان مسلمان در این تظاهرات بسیار چشمگیر بود. همچنین تظاهرات مشابهی در شهر کربلا صورت گرفت. در این شهر، مردم مسلمان پس از نماز مغرب و عشا دست به تظاهرات زدند و درحالیکه طول خیابان الحسین را طی می‌کردند، با مزدوران امنیتی برخورد کردند. در این تظاهرات چند تن از مسلمانان به‌شدت زخمی شدند. یک مأمور امنیتی نیز از ناحیة چشم آسیب دید. به‌دنبال این درگیری شدید، کامیون‌های حامل مأمورین گارد ملی وارد صحنه شده و ده‌ها تن از مسلمانان را با ضربوشتم دستگیر کرده و با خود بردند.»
همین گزارش حاکی است که «مردم انقلابی شهرک الثوره، که در حومة بغداد واقع است، در مقابل مسجد این شهرک تجمع کرده و به جنایات بعث و مقابلة آن با انقلاب اسلامی به‌شدت اعتراض کردند. این مسجد به‌خاطر فعال‌بودن جوانان آن و تبدیل آن به یک پایگاه ضدبعثی، تعطیل شده بود و روحانی این مسجد نیز قبلاً توسط جلادان حزب بعث زندانی و شهید شده است. جمعیت درحالیکه هرلحظه بر تعداد آن افزوده می‌شد، با شعار "الله‌اکبر"، انزجار و تنفر خود را نسبت به جنایات بعث عراق اعلام می‌کردند. جمعیت یکپارچه فریاد می‌زد: ایرانی! آنکه با تو می‌جنگد عراقی نیست بلکه مزدوران مصری هستند.» این گزارش می‌افزاید با رسیدن مأموران و برخورد میان آنان و تظاهرکنندگان، مردم متفرق شدند و گزارشی درمورد زخمی‌شدن کسی در شهرک الثوره نرسیده است.(3)
1
هم‌زمان با تحرکات ایذایی عراق در مرزهای خوزستان، عوامل داخلی وابسته به عراق نیز در شهرها دست به تحرکات و فعالیت‌هایی در قالب بمب‌گذاری، شایعه‌سازی، کسب اطلاعات و هر آنچه که به نفع دشمن است، می‌زنند. ساعت 1 بامداد امروز، پاسداران انقلاب اسلامی آبادان یک بمب بسیار قوی ازنوع خرج پلاستیکی را که برای انفجار در ساعت 1:30 بامداد تنظیم شده بود، زیر خطوط لوله‌های نفت در ایستگاه 5/4 کشف و خنثی کردند.(1)در ساعت 18:30 دقیقه امروز نیز یک نارنجک دستی روبه‌روی ستاد مبارزه با مواد مخدر اهواز کشف شد.(2)
یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی خودی نیز حاکی است: «اخیراً یک ستاد عملیاتی چریکی در داخل خاک عراق در محل شهرک کمیت در نزدیکی عماره تشکیل و افراد مستقر در این شهرک که تابع این ستاد عملیاتی است حدود 2000 نفر و از نژادهای کرد و عرب و ایرانی‌های فراری می‌باشند.» این گزارش افزوده است: «هر نفر ماهیانه مبلغ 90 دینار عراقی حقوق دریافت می‌دارند. ...»(3)
از سوی دیگر، در چنین فضایی، رواج شایعات مختلف نیز بر ناامنی و التهاب در میان مردم می‌افزاید. ازجمله به گزارش شهربانی خوزستان، «اخیراً بین مردم، به‌خصوص طبقة حقوق‌بگیر دولت شایع شده است که دولت فقط قادر است حقوق شهریورماه را به کارمندان بپردازد و از ماه آینده وضع حقوق‌ها دگرگون خواهد شد.»(4)
2
در غرب کشور، مهم‌ترین مسئله حرکت ستون اعزامی متشکل از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از بانه به‌سوی سردشت است که با مشکل مواجه شده است، البته در سایر موارد نیز درگیریهایی وجود دارد.
امروز در بانه درگیری‌های پراکنده میان گروه‌های مسلح معارض با نظام و نیروهای خودی وجود داشت؛(5)در حدود ساعت 00:30 بامداد امروز، اعلام شد که ستون اعزامی از بانه به سردشت، در محاصرة مهاجمان ضدانقلاب قرار گرفته و تلاش خلبان یک فروند بالگرد کبری برای شکستن محاصره و نجات مجروحان ادامه دارد.(6)
باتوجهبه محاصرة نیروهای خودی، سپاه درصدد اعزام نیرو به منطقه جهت رفع محاصره برآمد، اما به‌علت درگیری شدید در این منطقه و از آنجا که ارتش نیز کلیة امکانات هوایی خود را برای اعزام نیروها و امکانات تقویتی برای رهایی نیروها از محاصرة مهاجمان به کار گرفته بود، نتوانست با درخواست سپاه مبنی‌بر اعزام نیرو ازطریق هوا موافقت کند و آن را به وقت و روز دیگری موکول کرد.(7)
دراینحال، از منطقة مریوان نیز خبر می‌رسد که امروز هنگامی‌که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مشغول پاکسازی در روستای "کانی‌سانان" از توابع مریوان بودند، مورد حملة
1) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از اهواز؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4.
3) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال:0، ص7، گزارش ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 20/6/1359، برابر اعلام نزاجا، مستند به خبر واصله.
4) سند شماره 347662 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استاندار محترم استان خوزستان و ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی، 20/6/1359.
5) سند شماره 109167 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 21/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ژاندارمری، 20/6/1359؛ و - سند شماره 50572 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به مرکز فرماندهی نزاجا، 21/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ژاندارمری، 20/6/1359؛ و - سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص213، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 21/6/1359، ص1، برابر گزارش ژاندارمری بانه، 20/6/1359.
6) سند شماره 42901 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359، طبق خبر رسیده از سپاه بانه، مستند به تماس با مجروحان و خلبان کبری؛ و - سند شماره 42911 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 20/6/1359، ساعت: 00:55؛ و - سند شماره 21418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص114، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 20/6/1359، برابر خبر رسیده از غرب، 20/6/1359.
7) سند شماره 42910 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 20/6/1359.
مهاجمان مسلح معاند با نظام قرار گرفتند که در این درگیری، یک نفر عضو کومه‌له به نام امینی کشته شد و شخصی به نام شمس پهلووند و دخترش زخمی شدند. ضمناً در این درگیری، نیروهای مسلح نظام اتومبیل تویوتای جهاد سازندگی را که قبلاً به‌دست مهاجمان مسلح افتاده بود، بازپس‌گرفتند.(1)همچنین، شامگاه امروز، 68 نفر از افراد مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی در آبادی انجیران واقع در شمال‌غربی مریوان، مشاهده شدند.(2)
در منطقه کامیاران نیز امروز «تعداد 600 نفر از افراد مهاجم به کوه میش‌سُرخاب لَهُن بخش کامیاران آمده‌اند تا افراد مسلحی را که در منطقة مذکور درحال نبرد با پاسداران هستند، تقویت کنند.»(3)
در بیجار هم امروز 6 فرد مسلح با هجوم به روستای سلطان‌آباد از توابع این شهرستان، مبادرت به اخاذی از اهالی محل کردند که با اعتراض یکی از ساکنان محل مواجه شدند. درپی این اعتراض، مهاجمان شروع به تیراندازی کردند، اما با رسیدن کشاورزان، مجبور به فرار شدند.(4)
در ادامة مین‌گذاری‌های عوامل مسلح ضدانقلاب، در ساعت 16 امروز، یک مین در نزدیکی روستای جبرئیل‌آباد از توابع اشنویه، منفجر شد. این انفجار هنگامی روی داد که خودرو ژاندارمری از جلدیان عازم نلیوان بود و براثر این انفجار 3 درجه‌دار ژاندارمری زخمی شدند.(5)همچنین بعدازظهر امروز، «یک تانکر آب در جاده‌های خاکی تپه‌رش به گرده‌نو به یک مین ضدتانک اصابت کرد و رانندة آن پاسدار اکبر رستمی، از ناحیه دست و پا مجروح و به بیمارستان مهدی رضایی قصرشیرین منتقل شد.»(6)
از سوی دیگر، در ادامة مبارزه با گروه‌های مسلح غیرقانونی، به حکم دادگاه انقلاب اسلامی تبریز، 6 نفر از افراد حزب دمکرات و کومه‌له که در درگیری‌های خونین منطقه بند ارومیه در روز جمعه مورخ 27/4/1359 دست داشتند به‌جرم قیام مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ایران پس از محاکمه در جلسات متعدد، محکوم به اعدام شدند و حکم اعدام آنان شامگاه امروز اجرا شد. گفتنی است در درگیری‌های فوق 14 تن از پاسداران انقلاب به شهادت رسیدند. در همین رابطه، 4 نفر دیگر نیز به‌جرم همکاری با عوامل مسلح غیرقانونی به زندان محکوم شدند.(7)
1
درگیری و مناقشات سیاسی میان دو جناح حاکم بر نظام، در برخی مسائل مربوط به مناطق عملیاتی غرب کشور نیز بروز می‌کند. دو گزارش از خبرگزاری پارس به نقل از حجت‌الاسلام پرتوی، مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی غرب کشور، گویای این نکتة تأمل‌برانگیز است.
پرتوی در مصاحبه با خبرگزاری پارس و روزنامة اطلاعات، ضمن اشاره به تحریکاتی که در منطقه انجام می‌شود و با ارائة اطلاعیه‌ای اظهار کرد: «کسی را که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران از کار برکنار کرده است آقای پیرحسینی، مشاور رئیس‌جمهوری، است که ظاهراً به‌عنوان بازدید از منطقة غرب، ولی درواقع [برای] دفاع از خوانین به کرمانشاه آمده. او مأمور دستگیری 15 تن از افراد انقلابی شده بود.»(8)
1) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس در تماس با روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
2) سند شماره 907 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص135، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 3/7/1359.
3) سند شماره 50659 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کامیاران)، ص114، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 28/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12؛ و - روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس در تماس با روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
6) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
7) همان، ص1، خبرنگار کیهان از تبریز.
8) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 177، تاریخ 21/6/1359، ص6، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 20/6/1359.
مصاحبة دیگر گویای تأثیر درگیری‌های میان دو جناح است که گاه در ناهماهنگی میان ارتش و سپاه تبلور می‌یابد. گزارش خبرگزاری پارس حاکی است: حجت‌الاسلام پرتوی، مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران غرب کشور، در مصاحبه با خبرنگاران خبرگزاری پارس و روزنامة اطلاعات گفت: «سپاه ازلحاظ تدارکاتی کمبود دارد. این مسئله بارها تذکر داده شده است که باید کمبودها مرتفع شود تا افراد سپاه بتوانند با آسودگی به پاسداری از مرزها بپردازند.» وی افزود: «درگیری‌های دولتمردان ما در این چند روز در خارج از مرزها انعکاس وسیعی علیه انقلاب داشته است.» پرتوی همچنین تأکید کرد: «ما برای پاکسازی منطقه از ضدانقلابیون مصمم هستیم و دراین‌بین، بین برادران نظامی، ارتش و سپاه پاسداران هماهنگی وجود دارد، اما فرماندهان نظامی در رده‌های بالا تسهیلات در اختیار برادران ما قرار نمی‌دهند و اگر لازم باشد موارد را با ذکر نمونه ارائه خواهیم داد.»(1)
1
درحالیکه در شهرهای مختلف درگیری‌های سازمان‌یافتۀ مربوط به هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های مردمی ادامه دارد، این سازمان برای برون‌رفت از فشارهای مختلفی که ازسوی مردم وفادار به انقلاب و نظام به آن وارد می‌شود امروز در یک حرکت تاکتیکی حساب‌شده، با اعلام موضع جدید ضمن طرح مطالبات خویش به نوعی خاص، برای حضور در مناطق درگیری‌های اخیر غرب کشور اعلام آمادگی کرد.
سازمان دراین‌باره اطلاعیه‌ای با این عنوان صادر کرد: "سازمان مجاهدین خلق ایران ضمن محکوم‌کردن استبداد حاکم بر عراق، برای دفاع از مرزها، شهرها و مردم بی‌دفاع غرب کشور اعلام آمادگی می‌کند." در این اطلاعیه که با عبارت «به‌نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران» آغاز شده سازمان با درپیش‌گرفتن روشی مشابه خط مشی حزب توده و انشعابیون حزب دمکرات و شاخه‌های انشعابی چریک‌های فدایی (اکثریت) بدون اینکه از فعالیت‌های عوامل مسلح حزب دمکرات، کومه‌له، چریک‌های فدایی خلق و دیگر گروه‌های وابسته به جناح‌های کمونیستی نامی ببرد، تنها با اشاره به نقش گروه‌های ضدانقلابی پالیزبان و سرسپردگان رژیم سابق، آورده است: «سازمان مجاهدین خلق ایران ضمن ابراز تأسف شدید از همة خسارت جانی و مالی جنگ‌های غرب کشور و تسلیت به تمامی خلق قهرمان بدین‌وسیله اعلام آمادگی می‌کند تا چنانچه مقامات کشور مجاز نمایند در دفاع از مرزها و شهرها و هم‌وطنانی که تحت تهاجم استبداد بعثی حاکم بر عراق و یا مزدوران سابق شاه خائن (امثال پالیزبان) واقع شده‌اند شرکت کند. ...»
در بخش دیگری از این اطلاعیه آمده است: «از کلیه مسئولان رسمی کشور خودمان نیز درخواست می‌کنیم تا با گسترش شوراهای مردمی و قدم برداشتن به‌جانب حل ریشه‌ای مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی و قطع تضییقات مختلف نسبت به آزادی‌ها و حقوق قانونی
1) همان، صص5 و 6، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 20/6/1359.
نیروهای انقلابی ازقبیل "مجاهدین خلق ایران" و اعادة هرچه سریع‌تر حقوق عادلانة ملیت‌ها (به‌ویژه در کردستان) هرچه زودتر وسایل تحکیم وحدت و همکاری ملی علیه طمع‌های امپریالیستی را فراهم نموده و هیچ زمینهای را برای ضدانقلاب در خارج و یا داخل کشور مبنی‌بر تصور فروکش‌کردن شور و شوق انقلابی توده‌های مردم باقی نگذارند.»(1)
این درحالی است که این روزها هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در خیابان‌ها و کوچه‌های برخی شهرها و روستاهای کشور به‌بهانة دستگیری و تشکیل دادگاه محمدرضا سعادتی عضو مرکزی این سازمان، به‌اتهام جاسوسی به نفع کشور شوروی، دست به تظاهرات اعتراضآمیز و ایجاد درگیری و اغتشاش می‌زنند. دراین‌باره، امروز روابط عمومی دادستانی کل کشور با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: محاکمة آقای محمدرضا سعادتی روز شنبه 29/6/1359 ساعت 9 صبح در دادگاه انقلاب اسلامی مرکز جهت رسیدگی به پروندة اتهامی ایشان دررابطه‌با جاسوسی به نفع کشور بیگانة شوروی و حمل اسلحة غیرمجاز آغاز می‌شود. در این اطلاعیه همچنین از موسی خیابانی، به‌عنوان مسئول مستقیم سعادتی، خواسته شده که در دادگاه مزبور حاضر شود.(2)
از سوی دیگر، درگیری میان هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌هایی از مردم انقلابی همچنان در برخی شهرها ادامه دارد و به همین دلیل، امروز نیز همچون روزهای گذشته، فعالیت هواداران این سازمان در برخی شهرها تا اطلاع ثانوی ممنوع اعلام شد.(3)
هم‌زمان، در مراسمی که امروز به مناسبت سالگرد فوت آیت‌الله طالقانی در شهرستان کاشان برگزار شده بود، «حجت‌الاسلام ناظم‌زاده، حاکم شرع، طی سخنانی دربارة مجاهدت‌های مرحوم طالقانی، به روش منافقانة مجاهدین خلق اشاره کرد و به شهربانی و سپاه اخطار کرد که مسئول‌اند از پخش هرگونه کتاب و پوستر این سازمان تا اعلام تصمیم نمایندگان ملت، خودداری کنند.»(4)
1
درحالیکه خطر تهاجم عراق هرروز جدی‌تر خود را نشان می‌دهد، کشمکش بر سر انتخاب و معرفی وزرای کابینة نخست‌وزیر جدید، به‌خصوص مناقشه و اختلاف بنی‌صدر و رجایی بر سر 7 وزیر باقیمانده از یک‌سو و سخنرانی جنجالی بنی‌صدر در مراسم روز هفده شهریور، به‌صورت عمده‌ترین موضوعات و مهم‌ترین مشکلات نظام، فضای سیاسی ملتهبی را بر کشور حاکم ساخته است.
از میان واکنش‌هایی که همچنان شخصیت‌های حقیقی و حقوقی و نهادهای انقلاب در مقابل این سخنرانی و نیز اختلافات موجود میان دو جناح رقیب حاکم بر نظام، نشان می‌دهند، می‌توان به این موارد اشاره کرد: بیانیه شورای فرماندهی سپاه؛ اطلاعیة دفتر مرکزی جهاد سازندگی؛ نامة سرگشادة ستاد عملیات غرب کشور به امام؛ اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، یکی دیگر از بلندپایگان حزب جمهوری اسلامی و امام‌جمعة تهران و نیز مصاحبة رادیو تلویزیونی آیت‌الله منتظری.
در بیانیه‌ای که امروز شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتشر کرد، چنین
آمده است: «... مع‌الاسف از همان هفته‌های اول احساس نمودیم که آقای بنی‌صدر برای اصلاح ما روش حمله و به‌قول خودشان، تخریب را درپیش گرفتند. سازمان جوان سپاه پاسداران انقلاب که همواره مورد تهاجم دولت موقت در قبل از ایشان بود، با کمبودهای مختلف ازنظر بودجه و تدارکات نظامی قرار داشت. همواره به رهنمودها و حمایت‌های بی‌دریغ امام دلخوش کرده بود و سربلند و پرافتخار راه شهادت را می‌پیمود. ... باوجود همة اینها، فرمان امام بود که علی‌رغم حمله‌های آقای بنی‌صدر به سپاه، ما موظف بودیم که از ایشان اطاعت کنیم، ایشان بارها در سخنان خویش ازجمله سخنرانی 17 شهریور، یک بار دیگر عنوان نمودند که قدرت‌ها و گروه‌هایی در سپاه نفوذ نموده‌اند. تنها سؤالی که دراین‌باره مطرح است و ما از آقای بنی‌صدر مصراً می‌خواهیم به ما و امت اسلامی پاسخ دهند، این است که چرا می‌بایست تصور کنند قدرت‌هایی در سپاه نفوذ نموده‌اند. مگر رهبری قاطعانه امام و ولایت فقیه که فرمانده سپاه پاسداران می‌باشد، چه عیب و نقصی دارد که ما خود را در اختیار قدرت دیگر به‌زعم ایشان، قرار دهیم. ... آقای رئیس‌جمهور! به گمان ما در شرایط کنونی که ملت ما آزمایش مقاومت و صبر انقلابی در مقابل دسایس دشمنان را می‌دهد، همگی ما باید سعی کنیم اختلاف سلیقه‌ها و روش‌ها را در یک جو تفاهم حل نماییم، نه اینکه تنها راه خود را صحیح بدانیم و به اصیل‌ترین ارگان‌های انقلابی برچسب‌های ناچسبی بزنیم. ... ما گله‌های بسیاری دراین‌مورد از شما داریم که آن را حضوراً بارها ذکر نموده‌ایم و امیدواریم این گلة برادرانه سپاه پاسداران را جوشیده از صداقت انقلابی آنان تلقی نمایید. ...»(1)
در بخشی از اطلاعیة دفتر مرکزی جهاد سازندگی نیز که به همین منظور صادر شده، آمده است: «تقوا پیشه کنید ای دولتمردان، بر سر ارث که به دعوا نشسته‌اید. در روز خون، در روز عاشورای انقلاب اسلامی ایران در کربلای عشق به که می‌تازید، به که حمله می‌برید، سرنوشت چه کسانی را به بازی گرفته‌اید و حیثیت چه کسانی را جهت وجیه‌المله شدن خود به یدک می‌کشید؟ از پاسداران شرم کنید که در سنگرها کمین گرفته‌اند و در جنگ‌اند، از کودکان شهیدان شرم کنید که هنوز چشم به راه پدرند و از مجاهدان شرم کنید که در جنگ و گریز مشغول بازسازی ایران‌اند. ... شما را چه شده است که این‌گونه به جان هم افتاده‌اید؟... بس کنید ای دولتمردان، آخرین اخطار ما را بشنوید و به دامان مردم بازگردید که صلاح خلق و شما در آن است.»(2)
همچنین، ستاد عملیات مشترک غرب کشور در نامهای دردمندانه خطاب به امام خمینی، خواستار رفع این اختلافات شده است. در بخشی از این نامه آمده است: «درحالیکه آتش دشمنان اسلام از داخل و خارج یک لحظه قطع نمی‌گردد و شهرها و قصبات مرزی ایران پیوسته مورد هجوم مزدوران شرق و غرب است و درحالیکه دشمن همگام با جنگ تسلیحاتی، یک لحظه از آتش تبلیغاتی برای تضعیف روحیة جنگجویان و مرزداران اسلام فروگذار نمی‌کند، ... آری،
دراینحال، در این موقعیت حساس و سرنوشت‌ساز، در زمان جنگ با اجانب کفار، با تو ای رهبر کبیر انقلاب درد دل می‌کنیم و در نزد تو شکایت داریم. ... یا امام! شکایت از خویشان و آشنایان داریم؛ اعمال آنان چنان موجب تضعیف سربازان ما در درون سنگرهای این مرزوبوم شده که به خود گوییم نکند خون شهدایمان پایمال شود و تلاش و جانبازی ما به‌علت غفلت و اهمال‌کاری بعضی از مسئولین هدر رود. این آقایان را چه شده که همواره بر یکدیگر می‌تازند و هرکدام خود را محق می‌داند و به‌دنبال خود، عدهای را موافق و یا مخالف می‌گردانند؟... ای یاور مستضعفین! اکنون چشم به تو دوخته‌ایم تا از روح الهی خود بر پیکر دولتمردان بتابی و راهگشای اختلافاتشان باشی تا بار دیگر با عمل انقلابی، روحی تازه بر کالبد سربازان اسلامی بیفزایی. ...»(1)
گزارش خبرگزاری پارس نیز درمورد اظهارنظر امام‌جمعة تهران و نمایندة امام در شورای عالی دفاع، دربارة جلسات این شورا و نیز سخنرانی بنی‌صدر حاکی است: «[آیت‌الله] خامنه‌ای از عدم تشکیل جلسات شورای عالی دفاع انتقاد کرد و گفت: "متأسفانه جلسات شورای‌عالی دفاع تاکنون بجز جلسة معارفه تشکیل نشده است." امام‌جمعة تهران در پاسخ به این سؤال که برداشت شما از مجموع سخنان آقای بنی‌صدر در میدان شهدا چگونه بود، اظهار کرد: آنچه که من در شرایط کنونی به مصلحت انقلاب می‌دانم تنها یک جمله است که بگویم اطلاعاتی که به آقای بنی‌صدر می‌رسد از کانال‌های مطمئنی عبور نمی‌کند و این اطلاعات دقیق نیست؛ چراکه برای ایشان موهوماتی را ایجاد کرده است که اظهارنظرها در روز 17 شهریور بر همین اساس بود. وی اضافه کرد که توضیح تفصیلی نسبت به اظهارات آقای رئیس‌جمهور را در شرایط کنونی به مصلحت انقلاب نمی‌دانم و البته اگر روزی این کار به صلاح مملکت باشد از گفتن حقایق دریغ نخواهم کرد.»(2)
آیت‌الله منتظری نیز امروز در یک مصاحبه رادیو تلویزیونی با اشاره به این نکته که انقلاب اسلامی ما برای پیروزشدن بیش از 70 هزار شهید و حدود 100 هزار معلول و خسارت‌های بی‌شماری را داده است و با توجه‌دادن مسئولان نظام به وضعیت اقتصادی و اجتماعی داخلی و توطئه‌های داخلی و خارجی دشمنان اسلام و انقلاب، اظهار کرد: «من بااینکه نسبت به جناب آقای بنی‌صدر علاقه دارم و از دوستان ما هستند و ایشان از طرف‌داران انقلاب هستند و همین‌طور جناب آقای دکتر بهشتی و جناب آقای هاشمی رفسنجانی از دوستان قدیمی من هستند، ولی همان شب وقتی صحبت‌های جناب آقای بنی‌صدر را می‌شنیدم، بهت‌زده و متحیر شدم که الآن در چنین وقتی که ما درحال جنگ با دشمن هستیم و دشمنان ما را تحت فشار قرار داده‌اند، آیا صلاح است بیاییم و اختلافات جزئی که داریم در مجامع عمومی و در یک انجمنی که به مناسبت 17 شهریور و آن هم در میدان شهدا تشکیل شده بود دو ساعت مردم را معطل بکنیم و گله بکنیم به اینکه مثلاً بعضی گروه‌ها با من مخالف‌اند!...»
وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اینکه باید رعایت حال امام را کرد و ایشان از این‌گونه
اختلافات و مشاجرات، ناراحت و مکدر می‌شوند، افزود: «بااینکه من نسبت به آقای بنی‌صدر ایمان دارم، ولی این انتقاد را از ایشان دارم، زیرا ایشان اول شروع کردند و بایستی ایشان کاری را که انجام داده‌اند جبران بکنند و دنبال این نزاع را کشیدن؛ چه از ناحیة آقای بنی‌صدر و چه از ناحیة دوستان دیگر در شرایط فعلی جداً حرام است و به ضرر انقلاب تمام می‌شود.» وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به آیات وحدت‌آفرین قرآن گفت: «من بنا نداشتم که در این مسائل وارد بشویم ولی دیدیم که شاید وظیفه شرعی من باشد که از باب تذکر هم به جناب آقای بنی‌صدر و هم به دوستان خودمان که دنبال این مسائل را نکشند. و جناب آقای بنی‌صدر مثل اینکه یک حالت سوءظن در ایشان پیدا شده و این یک واقعیتی است که سخنرانی‌های ایشان نشان می‌دهد که فکر می‌کنند کسانی مخالف ایشان هستند و علیه ایشان فعالیت می‌کنند؛ لذا در سخنرانی‌هایشان می‌تازند به یک گروه مشکوکی که معلوم نیست مرادشان کی هست. اگر ایشان به حزب می‌خواهند بتازند، اصل حزب که گناه نیست. ... اگر به اشخاصی ایشان نظر دارند خوب بروند با خود آن اشخاص بنشینند و حسابشان را تصفیه کنند و ما نباید این نزاع را به مجالس عمومی و رادیو تلویزیون و روزنامه‌ها بکشیم. از طرف دیگر، روزنامه‌ها و رادیو تلویزیون هم نباید هر چیزی را منعکس بکنند و وقتی می‌بینند یک مطلبی به ضرر انقلاب و به ضرر کشور هست، آن را منعکس نکنند. من اصلاً تعجب می‌کنم زیرا آقای بنی‌صدر درضمن سخنرانی‌هایشان به رادیو تلویزیون هم حمله کردند و من تعجب کردم زیرا که رادیو تلویزیون در اختیار ایشان هست و هرکجا می‌روند رادیو تلویزیون دنبال ایشان هست و هم فیلم می‌گیرد و هم سخنرانی ایشان را پخش می‌کنند. ...»
آیت‌الله منتظری در پایان اظهار کرد: «دنبال این‌گونه مسائل این دو خط آقای بنی‌صدر و خط افراد مجلس و یا افراد دیگر بخواهند این خطوط اختلافاتشان را علنی بکنند، حرام است بالبداهه و به ضرر اسلام و مسلمین است. آقای بنی‌صدر بایستی سعی بکنند برای مجلس احترام قائل بشوند؛ اگر ایشان منتخب مردم‌اند، وکلای مجلس هم هرکدام منتخب مردم‌اند و از علما و دانشمندان در مجلس زیاد هستند و ایشان خیال نکنند که وکلای مجلس باید همه‌شان دنبال ایشان بروند، نخیر، هرکدام فکر دارند و قوه مجریه باید دنبال مجلس باشد؛ یعنی رئیس‌جمهور و دولت باید همیشه مجری دستورات مجلس باشند. ...»(1)
1
سخنرانی امروز بنی‌صدر در مزار آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، به مناسبت سالگرد درگذشت ایشان، نسبت به لحن شدید وی در روز 17 شهریور، با ملاحظۀ بیشتری توأم بود. وی در بخشی از سخنان خود در این مراسم که با حضور صدها هزار نفر در بهشت زهرا برگزار شد، اظهار کرد: «... بعد از هفده شهریور، از دو سر عکس‌العمل‌هایی بروز کرد. برای اینکه معلوم بشود عکس‌العمل‌های مخالف از کدام منشأ است، کافی است که خود شما درباره افرادی که موضع اتخاذ کرده‌اند تحقیق کنید و اگر
1) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص9.
دیدید که این افراد از یک گروه‌اند، آن‌وقت معلوم می‌شود که حق به جانب من بوده است. اما عکس‌العمل دوم که از ناحیه روحانیت گران‌قدر ما و امام عزیز و رهبر گرامی ما انجام گرفته است، عکس‌العمل و بیان دیگری است و من در اینجا از قضاوت صمیمانه و صریح مردم کشور سپاسگزارم و نسبت به تلگرافات مراجع عالی‌قدر و روحانیون عزیز و صمیمی از صمیم دل شکرگزارم به‌لحاظ اینکه من در هفده شهریور گفتم که روحانیت ما اختلاف را تحمل نخواهد کرد و همچنان پاسدار وحدت این امت خواهد ماند.»
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «امام که همواره نگران وحدت امت خویش است، دیشب آقای اشراقی و امروز بعدازظهر فرزند خود را به نزد من فرستادند و من به احترام نظر و خواست امام و با سپاس از روحانیت کشور، مراجع تقلید، روحانیون شهرها و خصوصاً روحانیت مبارز تهران در این معنی در آنچه که گفته شده است، سخنی نمی‌گویم و امیدوارم که امام خود دستور و سفارش و نصیحت لازم را به اینان خواهند فرمود تا کشور ما در راه وحدت استوار بماند و این معنا معلوم باشد که رأی یک ملتی در جمهوری اسلامی رأیی است که باید محترم شمرده شود و من به‌عنوان معتمد مردم کشور بر جا می‌مانم، استوار هم می‌مانم و پاسدار وحدت مردم خواهم بود. ...»(1)
از طرف دیگر، اختلاف میان دو جناح شناخته‌شدة حاکم بر نظام، که پیش‌تر در میان مردم هم راه یافته بود، به‌ویژه پس از سخنرانی بنی‌صدر در هفده شهریور، در برخی شهرها شدت بیشتری یافته است. ازجمله، به گزارش خبرگزاری پارس از مشهد، امروز پس از سخنرانی شیخ علی تهرانی در میدان ورزشگاه مهران این شهر و تأکید وی بر اختیارات رئیس‌جمهوری، شرکت‌کنندگان ضمن اعلام حمایت خود از بنی‌صدر، اقدام به راه‌پیمایی کردند. براساس این گزارش، گروهی دیگر از مردم مشهد نیز در مقابله با جمعیت مذکور دست به تظاهرات زدند.(2)
گزارش خبرگزاری پارس همچنین از اصفهان حاکی است که «امروز بازار این شهر به‌حالت تعطیل درآمد.» بنا به این گزارش، «برخی از بازاریان اصفهان ابراز کردند که چند موتورسوار بامداد امروز، وارد بازار شدند و با تهدید، بازاریان را به بستن مغازه‌ها واداشتند. بازاریان گفتند: بنابراین، تعطیل امروز بازار اجباری بوده است.» این گزارش می‌افزاید: «سخنگوی سپاه پاسداران اصفهان اظهار داشت این کار به پشتیبانی از آقای بنی‌صدر صورت گرفته، درحالیکه سخنگوی مدرسه صدر، که معمولاً بازگوکنندة نظریات آیت‌الله خادمی است، گفت: این اقدام در مخالفت با رئیس‌جمهور انجام شده است.»(3)
1
اولین جلسة رسمی کابینه دولت محمدعلی رجایی امروز درحالی کار خود را آغاز کرد که جای هفت وزیر کابینه خالی است. گزارش کیهان دراینزمینه حاکی است: «وزیران جدید طی امروز و فردا در وزارتخانه‌ها حضور یافته و ضمن معارفه با کارکنان بخش‌های خود، به‌طور رسمی کار را از دولت - بخش اجرایی شورای انقلاب - تحویل خواهند گرفت. همچنین صبح امروز اولین جلسه هیئت دولت با حضور رجایی تشکیل شد.» براساس این گزارش، «کار رسمی دولت در شرایطی آغاز می‌شود که تکلیف هفت وزیر دیگر کابینه که اغلب نیز از پست‌های مهمی محسوب می‌شوند، هنوز تعیین نشده و همچنان احتیاج به مذاکرة رئیس‌جمهوری با نخست‌وزیر دارد. ناظران سیاسی برای وزارتخانه‌هایی که هنوز وزیر آنها به تصویب رئیس‌جمهوری و تأیید مجلس نرسیده است، اهمیت فراوان قائل هستند. نگاهی به پست‌هایی که هنوز در دولت رجایی خالی است نیز نشانگر همین اهمیت است. هم‌اکنون پست‌های وزارت نفت، امور خارجه، کار، اقتصاد، دادگستری و دارایی، بازرگانی و سازمان برنامه‌وبودجه معلوم نیست. ... رجایی برای پست‌های مهم کابینة خود اغلب از جوانانی که در میان افراد جامعه نام و رسمی شناخته‌شده برای عامه ندارند، سود برده است و گویا عدم‌تصویب بنی‌صدر نیز ضمن مسائل دیگری که مطرح است، بازمی‌گردد به عدم‌شناخت از این جوانان.»
مفسر سیاسی کیهان می‌نویسد: «درحالحاضر، کشور ما با دو نوع دولت روبه‌روست؛ یک بخش از دولت قدیم که به گفته دکتر بهشتی می‌توان آن را بخش اجرایی شورای انقلاب دانست و دوم دولت رجایی که ازسوی مجلس شورای اسلامی با 14 وزیر تصویب شده است. بی‌گمان چنین دوگانگی در بخش اجرایی نمی‌تواند دوام چندانی داشته باشد. چراکه از یک‌سو وزیران قدیم - اعضای بخش اجرایی شورای انقلاب - نمی‌توانند برنامه‌های ویژه‌ای در نظر بگیرند؛ چون می‌دانند که به‌طورموقت انجام وظیفه می‌کنند. از سوی دیگر، دولت به‌علت اینکه کامل نشده، نمی‌تواند به‌طور همه‌جانبه فعالیت خود را شروع کند. این عدم هماهنگی باعث می‌شود که قوای مقننه و قضایی بکوشند تا دولت به‌زودی کامل شود و رجایی نیز در این تلاش خواهد بود. یک ناظر آگاه اظهارنظر کرده است که رجایی باتوجهبه جوی که پیش آمده تلاش خواهد کرد تا وزیرانی را که معرفی کرده، به تصویب رئیس‌جمهوری برساند و از سوی دیگر چنین برمی‌آید که رئیس‌جمهوری خواهان تغییرات در بقیة اعضای کابینه است، که تعداد آن هنوز مشخص نیست. اما گویا رئیس‌جمهوری بر وزارت خارجه، نفت و دارایی تأکید دارد و درمورد وزرای آن حاضر به مصالحه نیست. رجایی برای وزارت امور خارجه مهندس حسین موسوی، سردبیر ارگان حزب جمهوری اسلامی، برای وزارت دارایی نوربخش، برای وزارت کار توکلی نمایندة بهشهر و [برای] سازمان برنامه‌وبودجه داودی را معرفی کرده است. بههرحال ناظران آگاه پیش‌بینی می‌کنند که طی هفتة آینده تا حدودی - و نه به‌طور کامل - سرنوشت بقیة اعضای کابینه نیز مشخص شود. ...»(1)
1) روزنامه کیهان، 20/6/1359، ص2.
دراینحال، نخست‌وزیر امروز پس از ملاقات با امام خمینی، در مصاحبه‌ای کوتاه با خبرگزاری پارس، در پاسخ به این سؤال که بقیة اعضای کابینه را چه وقت به مجلس شورای اسلامی، معرفی خواهد کرد، گفت: «این بستگی به نظر برادرمان آقای بنی‌صدر دارد. انشاءالله ایشان هم زودتر جواب می‌دهند و ما هم سعی می‌کنیم وزرایی را که تعیین نشده‌اند معرفی کنیم.»(1)
1
صبح امروز محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، همراه 10 تن از وزرای کابینة خود که به تصویب مجلس رسیده‌اند، در حسینیة جماران با امام خمینی دیدار داشتند. در این ملاقات آقای رجایی از روند انتخاب وزرا گزارش مختصری داد. سپس امام خمینی در سخنان بسیار مبسوطی با اشارة مختصری به کردستان و برخی مسائل دیگر، بیشتر به اختلافات اخیر مسئولان دو جناح پرداخت و ضمن نصیحت آنان، ریشه‌های اخلاقی این اختلافات را شکافت و همه را بازهم به حفظ وحدت دعوت کرد. امام در بخشی از سخنان خود به موارد زیر پرداخت:
«ما هرچه داریم از این ملت است، البته ملت اسلامی که با فریاد الله‌اکبر این کار را انجام دادند، ما باید بگوییم که این ملتی که ماها را به این مقام‌ها رسانده‌اند از ما چه می‌خواهند و ما باید برای آنها چه بکنیم، از ما می‌خواهند که تمام این ارگان‌هایی که هستند، تمام این رؤسایی که هستند، از رئیس‌جمهور گرفته، نخست‌وزیر و وزرا تا وکلا و عرض می‌کنم که وزارتخانه‌ها و هرچه در آنها هست، اینها می‌خواهند که همه در راه اسلام که خواست ملت بود و همة کوشش‌شان برای اسلام بود و اسلام آنها را موفق کرده، اینها هم در همان طریق اسلامی راه بروند. طریق اسلامی این است که مستضعفین را حمایت کنند، بیشتر توجهشان به آنها باشد. ... حکومت اسلام که الآن شما مدعی هستید که نخست‌وزیر اسلام هستید و دولت اسلامی هستید و آقایان، وزرای اسلام هستند و آقای رئیس‌جمهور، رئیس‌جمهور یک کشور اسلامی هستند و وکلا وکلای یک کشور اسلامی هستند، باید از آنچه که در سابق گذشته است، نسیان کنید، دفع کنید از دیکتاتوری‌ها از چپاولگری‌ها از خودخواهی‌ها و خودپسندی‌ها، همة اینها را باید دفع کنید و وارد بشوند در یک مملکت تازه‌ای که از صدر اسلام که بگذریم، دیگر یک همچنین چیزی نبود.»
و نیز: «این را من کراراً گفته‌ام اگر همه انبیا جمع بشوند در تهران و بخواهند کار بکنند، بخواهند دخالت در امور بکنند، هیچ باهم اختلاف پیدا نمی‌کنند، امکان ندارد، برای چه؟ برای اینکه آنها نفس خودشان را کشته بودند و مبدأ اختلاف نداشتند. ... همان شیطانی که اغوا می‌کند آدم را اکثر اغوائش این است که انسان را بازی می‌دهد، وسوسه می‌کند، در انسان وسوسه‌های دامنه‌دار، از همه طرف وسوسه می‌کند که تو حالا صاحب قدرت هستی، تو حالا صاحب کذا هستی، دیگران چه‌کار می‌کنند، شما حالا وزیر هستید، دیگران باید اطاعت کنند، چشم‌بسته باید اطاعت کنند، شما وکیل هستید، دیگران باید از شما اطاعت بکنند و چشم‌بسته هم باشند، این همه برای این است که انسان
1) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص3.
خودش را نساخته است. اگر انسان خودش را ساخته بود، هیچ بدش نمی‌آمد که یک رعیتی هم به او انتقاد کند، از این بدش نمیآید، از انتقاد بدش نمیآید. ... الآن یک مملکت اسلامی به شما سپرده شده؛ یعنی این مردم با فریادهایشان سدها را شکستند و رأی به همة شماها دادند؛ به وکلا و به رئیس‌جمهور، بعد هم وکلای آنها به شما و اینها؛ این مردمی که به این زحمت به شما رأی دادند و شما را بر سر مسند نشاندند، حالا شما بخواهید سرِ مسند باهم اختلاف کنید. ببینید پیش خدا چی هست، یک دسته زحمت کشیدند و جوان‌هایشان را دادند. الآن هم شما کردستان را می‌بینید چه‌جور هست و این پاسدارها در کردستان، این ارتشی‌ها در آنجا هرروز دارند جان می‌دهند، هرروز دارند خون می‌دهند، مردم آنجا دارند بمباران می‌شوند، دشمن‌های ما مشغول فعالیت زیاد هستند، در این حالی که همه جوانب بر ضد ما هست، همه قدرت‌های بزرگ و کوچک بر ضد ما هست و این ملتی که با این زحمت به دست شما این مملکت را داده، شما حالا بنشینید سرِ اینکه من چطور و شما چطور و همه‌اش از شیطان است؛ هیچ شکی در این نکنید که هرکه گفت "من"، این "من" شیطان است. هرکه گفت باید به "من" اطاعت کنید، این شیطان است.»
همچنین: «این روزنامه‌هایی که من امروز دیدم و بعضی‌شان را دیروز دیدیم، این روزنامه‌ها ببینید درش چه مسائلی هست که مردم وقتی این روزنامه‌ها را بخوانند چه خواهند گفت. یک‌قدری توجه داشته باشند همه کسانی که متصدی امرند. اینها خیال نکنند که ما حکومت هستیم و ما رأس هستیم و ما وزیر هستیم و ما نخست‌وزیر هستیم و ما رئیس‌جمهور هستیم و ما باید هرچه دلمان بخواهد بکنیم، نه، مملکت اسلامی است نه طاغوتی. مملکت اسلامی را به طاغوت نکشید. ... شما فکر این ملت، فکر این زاغه‌نشین‌ها، فکر این مردمی که همه چیزشان را داده‌اند و شما را به مسند نشاندند، فکر آنها را بکنید. شب وقتی که خلوت می‌کنید فکر بکنید که من امروز کار کرده‌ام برای خودم کرده‌ام یا برای مردم؟ امروز که صحبت می‌کنم برای خودم صحبت
می‌کنم یا برای مصالح کشور؟... شما انصاف می‌دهید که یک مملکتی که خونش را داده و شما را به مسند نشانده، سرِ مسند جنگ بکنید، دعوا بکنید، هرروز صحبت بکنید، هرروز انتقاد بکنید، روزنامه‌ها هرروز انتقاد بکنند، همدیگر را بکوبند، به هم تهمت بزنند، به هم افترا بزنند، آخر این انصاف است؟ پیش خدا چی خواهد شد؟ این پیش ملت چه انعکاسی دارد؟ خارجی‌ها چه استفاده از آن می‌کنند؟... اگر حالا هم شما کارهایی بکنید توجه مردم را از مصالح و توجه خودتان را از مصالح دیگر به چیزهایی دیگر متوجه بشود، عوض اینکه فکر حل مشکل کردستان را بکند، بنشینید و باهم دعوا بکنید، عوض اینکه برای این پابرهنه‌ها و برای این ضعفا و اینهایی که زحمت کشیدند و شما را به اینجا رساندند و حالا هم از شما توقع خیلی ندارند، برای اینکه یک آب و یا نانی یک برقی یک چیزهای اولیه را به اینها برسانید، از این غفلت کنید، که بروید سراغ جنگ اعصاب و بحث‌ها؛ خوب، این همان است که آن‌وقت امریکا می‌کرد و حالا شما می‌کنید، آن‌وقت آن طاغوت می‌کرد، حالا شما می‌کنید، شما هم طاغوتید. آنها هم طاغوت‌اند؛ فرق نمی‌کند، یکی شیطان است و یکی شیطان کوچک‌تر. ... این همان است که قدرت‌های بزرگ می‌خواهند تا این مملکت خرابه بماند و صدای مردم بلند درآید، این همان است؛ شما هم عمال امریکایید، منتها ملتفت نیستید. ...»
و نیز: «اسلام حکومت به آن معنی ندارد، اسلام خدمتگزار دارد. ... شما خودتان را حاکم مردم ندانید، شما خودتان را خدمتگزار مردم بدانید؛ این پیش خدا ثوابش بیشتر از این است که حکومت بکنید. ... حالا ما عوض اینکه شکر نعمت را به جا بیاوریم و برای خدا قیام کنیم و برای ملت کار بکنیم، جایی برایشان درست بکنیم، آب و برق این مملکت را درست بکنیم، الآن شما می‌دانید که در بعضی دهات هیچ ندارند. ... برای این هیچ‌ندارها فکری بکنید. هی ننشینید و دعوا بکنید، ... وقتی که بنا شد به دعوا بگذرد، دیگر نمی‌رسد، انسان مجال ندارد دیگر بنشیند یک کاری بکند، طرحی بریزید برای این ملت، برای این بیچاره‌ها. من تقاضا می‌کنم از همه آقایانی که متصدی امری از امور هستند، چه آنهایی که در وزارتخانه‌ها، در طبقة پایین‌تر مشغول کارند و چه خود وزرا و نخست‌وزیر و چه رئیس‌جمهور و چه همه کسانی که در مرکز امور هستند. در شورای انقلاب بودند و حالا هستند، در جاهای دیگر بودند، من از همه‌شان تقاضا دارم که از این چیزی که برخلاف رضای خدا و برخلاف رضای اولیاء اسلام است و برخلاف رضای ملت است اجتناب کنند. ... اما افسوس این است که شما مشغول دعوا هستید و از مردم غافل؛ نه اقتصاد را توانسته‌اید درست کنید، نه امنیت را توانسته‌اید درست کنید نه هیچ‌چی؛ همه‌اش دعوا و همه‌اش باهم دعوا، همه در تهران نشسته‌اند دعوا می‌کنند، این صحیح نیست، خلاف اسلام، خلاف اخلاق اسلامی است و به همه آقایان هم می‌گویم باهم جنگ نکنید، روزنامه‌ها را پر نکنید دوباره از بدگویی از هم و انتقاد از هم. انتقاد غیرِ
انتقام‌جویی است. انتقاد صحیح باید بشود. هرکس از هرکس می‌تواند انتقاد صحیح بکند، اما اگر قلم که دستش گرفت انتقاد کند برای انتقام‌جویی، همان قلم شیطان است. ... این را باید انسان توجه بکند که این چند روز می‌گذرد و این ریاست‌ها می‌گذرد. شما هرچند هم بخواهید چیز کنید از محمدرضا نمی‌توانید بالا [تر] بروید و هرچند دست‌و‌پا بکنید به آنجا نمی‌رسید و... شما به‌طورضربتی کار بکنید، برای مردم کار بکنید. این غائلة کردستان را همه جمع بشوید باهم طرح بدهید، کار بکنید تا این غائله رفع بشود، نه اینکه در کردستان فرض کنید که یک جوان‌هایی می‌خواهند فداکاری کنند، یک هلیکوپتر هم به آنها ندهند، این کار [را] بکنند این نظارت می‌خواهند، باید این کار بشود، همه باید نظارت بشود، باید توبیخ بشوند، باید محاکمه بشوند آنهایی که نمی‌گذارند کارها انجام بگیرند. در هر صورت من از همه شما خواهان این برادری هستم که سفارش خدای تبارک و تعالی است و خدا شما مؤمنین را برادر قرار بدهد و باهم باید برادر باشید، برابر باشید و برای این مملکت کار بکنید و در رأس برنامه‌تان برای این بیچاره‌ها، این مستضعفین که هستند، برای اینها کار بکنید. امنیت کشور را جاری کنید. ...»(1)
1
در کنار کشمکش و منازعة دو جناح رقیب حاکم بر نظام بر سر انتخاب کابینه و سخنرانی اخیر بنی‌صدر و واکنش گروه رقیب، بحران گروگانهای امریکایی نیز همچنان خودنمایی می‌کند و واکنش مسئولان رسمی دو کشور ایران و امریکا را برمی‌انگیزد.
امروز وزارت امور خارجه امریکا به سخنان روز هفده شهریور نخست‌وزیر جدید جمهوری اسلامی ایران، محمدعلی رجایی، در شهر قم مبنی‌بر اینکه امریکا باید از ایران عذرخواهی کند، واکنش نشان داد. گزارش رادیو لندن دراین‌مورد حاکی است: «آقای "جون فوکنر"، سخنگوی وزارت خارجة امریکا، گفت: "ایالات متحده آماده است تا هر چیزی را که ایران بخواهد مورد بحث قرار دهد و ما آماده‌ایم تا دربارة عذرخواهی گفت‌وگو کنیم، ولی آمادة عذرخواهی نیستیم و باید میان آنچه که دست به آن می‌زنیم و آزادی صلح‌آمیز گروگان‌ها ارتباطی وجود داشته باشد". ...» بنا به این گزارش: «آقای ماسکی [وزیر امور خارجه امریکا نیز] اظهارات آقای محمدعلی رجایی را مخالفت با مذاکرات ندانسته است. در اظهارات گذشتة پرزیدنت کارتر همواره به این موضوع اشاره می‌شد که ایالات متحده چیزی که از آن عذرخواهی کند، ندارد.»(2)
رادیو صدای امریکا گزارش داد: «سخنگوی وزارت خارجة امریکا گفت: ما قصد پوزش نداریم، اما فکر می‌کنم نامة وزیر خارجه بیانگر حسن‌نیت امریکا در پذیرفتن واقعیت انقلاب ایران است.» براساس این گزارش: «سرانجام مجلس شورای اسلامی ایران از روز یکشنبه رسیدگی به سرنوشت گروگانهای امریکایی را که بیش از ده ماه از اسارتشان می‌گذرد، آغاز می‌کند. حجت‌الاسلام موسوی خوئینی [ها] به رسانه‌های گروهی ایران گفته است که آزادی
گروگان‌ها، تنها سبب این می‌شود که بر میزان توقعات امریکا افزوده شود.»(1)
از سوی دیگر، بنی‌صدر امروز در مصاحبه با شبکة رادیوی سراسری هند، دربارة نامة اخیر ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، گفت که «در این نامه چیز تازه‌ای دیده نشده است.» «رئیس‌جمهور ایران، امریکا را متهم ساخت که گفته‌های مقامات این کشور چیزی است و عملکردهایشان چیز دیگری که درست برخلاف گفته‌هایشان است و این روش دوچهره بازی کردن است که راه را بر روی حل مشکل گروگان‌ها پیچیده‌تر می‌کند.» رادیو صدای امریکا ضمن نقل این خبر افزوده است: «دراین‌میان، دانشجویان تندرو که گروگان‌ها را در اختیار دارند، بنی‌صدر را متهم به سازش‌کاری کرده و تأکید دارند تا زمانی که امریکا به تمام خواسته‌های آنان جامة عمل نپوشاند، گروگان‌ها را آزاد نخواهند کرد.»(2)
1
نبردی که از هشت روز پیش با تشدید حمله‌های عراق علیه مناطقی از ایلام آغاز شده بود، دیروز و امروز، به‌خصوص با حملات گستردة نیروهای بعثی به نقاط مختلف ایلام، مهران غرب و میمک وسعت بیشتری یافت. در این نبرد که به‌ویژه در طول دیروز و امروز یکی از شدیدترین درگیری‌های چند روز اخیر بین دو طرف بود، بخش‌هایی از خاک ایران به تصرف مهاجمان عراقی درآمد.
گزارش ژاندارمری ایران درمورد طرح حملة جاری عراق حاکی است: «دشمن قصد دارد ازطریق شوروشیرین به جادة جدید که ازطریق سد کنجانچم به پاسگاه جدید کانی‌سخت کشیده شده است، دست یابد تا به‌راحتی ارتفاعات "کولک" را متصرف و به‌طرف سد کنجانچم پیشروی نماید.» بنا به این گزارش، تقاضا شده که نیروهای خودی قبل از پیشروی نیروهای عراقی، در محل مزبور مستقر شوند، زیرا هم‌اکنون عراقی‌ها در مصب درة شوروشیرین هستند.(1)
در ساعت 13:25 دقیقه اعلام شد که پاسگاه شوروشیرین ایلام به محاصرة نیروهای عراقی درآمده و درصورت نرسیدن نیروهای کمکی و پشتیبانی هوایی، تا چند دقیقة دیگر سقوط خواهد کرد.(2)
ساعت 13:30 دقیقه، جنگنده‌های نیروی هوایی ایران، پاسگاه "عنبری" عراق واقع در چهار کیلومتری پاسگاه الشهدا این کشور در منطقة زرباطیه را بمباران کردند.(3)
بنا به گزارش استاندار ایلام: «در ساعت 14 امروز، 2 فروند میگ عراقی ایستگاه نخجیر را مورد حمله قرار دادند که در این تهاجم 3 درجه‌دار ارتش به شهادت رسیدند و 13 نفر دیگر زخمی شدند. در این درگیری‌ها که هم‌زمان با حمله به پاسگاه شوروشیرین رخ داد، نیروهای ارتش عراق حداقل با 200 تانک به پاسگاه نخجیر و شوروشیرین حمله‌ور شدند. در این درگیری‌ها فرمانده عملیات سپاه پاسداران مهران نیز به شهادت رسید.»(4)گزارش مسئول اطلاعات سپاه ایلام نیز دراینزمینه حاکی است که «در ساعت 14، درگیری در منطقة مرزی ایلام شروع شد و تانک‌های دشمن در ساعت 15 شروع به پیشروی کردند که نیروهای خودی به‌ناچار وسایل سنگین را روی ماشین گذاشتند و عقب‌نشینی کردند. دراینحال، 4 تانک ارتش
1) سند شماره 34423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) مرکز فرماندهی به دفتر ریاست‌جمهوری، 21/6/1359، بنا به گزارش رسیده از مرزبانی مهران.
2) سند شماره 34425 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور و سماجا، 21/6/1359، برابر گزارش مرزبان مهران؛ و - سند شماره 283563 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به هنگ قصرشیرین (دفتر فرماندهی ناحیه)، 21/6/1359، برابر گزارش مرزبان مهران؛ و - سند شماره 283715 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به اهواز (فرماندهی لشکر 92 زرهی)، 21/6/1359، برابر گزارش مرزبانی مهران مستند به اعلام گروهان صالح‌آباد؛و - سند شماره 283867 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران (رکن3 - دایره عملیات)، 21/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد.
3) سند شماره 65132 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 22/6/1359، برابر اطلاعات واصله از شنود مستند به گزارش مقامات اطلاعات نظامی عراق، 21/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4، در تماس با استاندار ایلام، بعدازظهر 21/6/1359.
جمهوری اسلامی با یک قبضه تفنگ 106 م.م به جلو آمده و به‌دنبال آن برادران پیشروی کردند که حدود 2 ساعت درگیری ادامه داشت، ولی متأسفانه تانک‌ها عقب‌نشینی کردند و تانک‌های دشمن جلو آمدند. در حین عقب‌نشینی با فرمانده ستون تماس گرفته شد و وی اظهار داشت فقط 2 تانک سالم داریم، درصورتی‌که پایین‌تر از موضع خودِ ما 15 تانک سنگین مستقر بودند. در حین عقب‌نشینی، یک تانک از جاده منحرف و رانندة آن بلافاصله بیرون آمد. بدین‌ترتیب، نیروهای عراقی تا آخر بلندی‌های "میمک" و "نمک" پیشروی کردند و فعلاً در خاک متصرفی می‌باشند. ساعت 23 امروز، ارتش ایران تغییر موضع داد و 2 کیلومتر عقب‌نشینی کرد و در "سرنی" مستقر شد. افراد سپاه نیز 500 متر جلوتر از ارتش رو به ایلام مستقر هستند. فرمانده ستون می‌گوید از اصفهان نیروی کمکی اعزام شده و موقعی می‌توانیم پیشروی کنیم که آنها برسند. سؤال این است که چرا در این درگیری، ارتش فقط 4 تانک وارد جنگ کرده درحالیکه 15 تانک دیگر در موضع داشت و بنا به گفتة ستاد ارتش، 100 تانک و تعدادی خودرو ارتش عراق در مناطق متصرف‌شده مستقر هستند.»(1)
دراینحال، جنگنده‌های عراقی وارد معرکه شده و شهر ایلام را به رگبار بستند، اما با آتش سپاه پاسداران ایلام و ارتش مجبور به عقب‌نشینی شدند و در برگشت چند راکت به‌طرف سایت نخجیر زدند که خساراتی به بار آورد. بنا به این گزارش: «ارتش عراق حدود 60 کیلومتر در خاک ایران پیشروی کرده و پاسگاه سرنی به‌دست ارتش عراق سقوط کرد و درحدود 10 الی 20 نفر از برادران پاسدار شهید و حدود 40 نفر نیز زخمی شده‌اند که به‌دلیل اینکه هنوز در محاصره قرار دارند، اجساد آنها به شهر منتقل نشده است.» در این گزارش همچنین آمده است: «پاسداران و افراد ژاندارمری در پاسگاه هلاله و شوروشیرین در محاصره‌اند و پیشروی ارتش عراق ادامه دارد و ایلام در آستانة سقوط است و تقاضای یک اسکادران هوایی شده است.»(2)
گزارش‌های بعدی حاکی‌از تصرف ارتفاعات میمک،(3)میمه و نی‌خضر و سقوط پاسگاههای همجوار پاسگاه انجیره(4)ازجمله پاسگاه تلخاب به‌دست نیروهای عراقی و محاصرة پاسگاههای انجیره و شوروشیرین توسط دشمن است.(5)
اما خبرگزاری پارس در آخرین گزارش از وضعیت منطقه، آورده است که شامگاه امروز «ارتش بعث عراق با تمام تجهیزات به منطقة مرزی مهران حمله کرد.» طبق این گزارش، «فرمانده عملیات نیروهای جمهوری اسلامی ایران در این منطقه که به منطقه آشنا نبوده، دستور عقب‌نشینی می‌دهد؛ درنتیجه 4 پاسگاه مرزی در منطقة نی‌خزر، هلاله، انجیره و شوروشیرین به تصرف نیروهای بعث عراق درمی‌آید و نیروهای بعث عراق به‌سوی صالح‌آباد شروع به پیشروی می‌کنند. در این عملیات، ارتش بعث عراق تعداد زیادی تانک داشته است.» بنا به همین گزارش: «برای رسیدگی به این مسئله، آقای رئیس‌جمهور و همراهان عازم ایلام شدند. در جریان عملیات امروز یک میگ عراقی سرنگون شد. قسمتی از این میگ در منطقة عشایری چگر باقی مانده و راکت‌های آن را به استانداری ایلام برده‌اند.»(6)
1) سند شماره 65128 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 22/6/1359؛ ساعت12:40 دقیقه؛ و - سند شماره 50605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359، برابر اطلاع واصله از سپاه غرب بنا به اظهار مسئول اطلاعات سپاه ایلام.
2) سند شماره 50588 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 21/6/1359، طبق خبر واصله از سپاه غرب و سپاه ایلام، ساعت 21:45.
3) سند شماره 283879 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران (ژاجا)، 21/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد.
4) سند شماره 283894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان صالح‌آباد به فرمانده هنگ ایلام، 21/6/1359.
5) سند شماره 283874 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به قصرشیرین، فرمانده عملیات مشترک غرب کشور، 21/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد.
6) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره179، 23/6/1359، از کرمانشاه، 22/6/1359.
عکس
نقشه
1
به‌دنبال درگیری‌های یک هفتة گذشته، امروز در منطقة عمومی قصرشیرین و نفت‌شهر یکی از شدیدترین نبردهای خونین در جریان بود و نیروهای مدافع ایرانی در نبردی نابرابر به دفاع از خاک میهن پرداختند. این درگیری‌ها که با تبادل آتش و تلاش ارتش عراق برای پیشروی زیر آتش بالگردها و زرهی خود ادامه داشت، هنگام ظهر به اوج خود رسید، به‌طوری‌که در ساعت 13:20 دقیقه، عراق با توپخانه و سلاح‌های دیگر همة پاسگاههای مرزی را زیر آتش شدید قرار داد و فرمانده یکی از گردان‌های ارتش با اکیپی کمکی به پاسگاههای نفت‌شهر و سه‌تپان عزیمت کرد.(1)همچنین، دو انبار مهمات در پله‌چفت عراق و نیز پاسگاه دوراجی این کشور منهدم شد.
در درگیری‌های منطقة تنگاب‌کهنه نیز 8 نفر از افراد نیروهای مسلح ایران مجروح شدند. 2 نفر دیگر نیز براثر انفجار یک تانک در قصرشیرین مجروح شدند.(2)
گزارش فرزام یکی از مسئولان تأسیسات نفتی نفت‌شهر نیز حاکی است: «ارتش مزدور بعث عراق امروز از ساعت 2 بعدازظهر، با توپخانه و سلاح‌های سنگین دیگر شهر نفت را زیر آتش گرفته که این حملات تا ساعت 5 بعدازظهر با شدت هرچه تمام‌تر ادامه داشت.» وی افزود: «در این درگیری به هیچ‌یک از تأسیسات نفتی و نظامی ما آسیب وارد نیامد.»(3)
گزارش‌ها حاکی است که این درگیری‌ها بعدازظهر امروز به اوج خود رسید، «به‌طوری‌که از ساعت 15:30 دقیقه، ارتش بعث عراق با توپخانه و سلاح‌های سنگین، کلیة پاسگاههای گروهان سومار ازجمله پاسگاههای نفت‌شهر، گیسکه، سلمان‌کشته، سه‌تپان، سانواپا، چقاشیرگه، کانی‌شیخ، تلخاب و بازرگان را زیر آتش شدید قرار داد و پاسگاههای مزبور نیز با سلاح‌های موجود به آتش آنها پاسخ دادند. در این درگیری یک نفر دلاور به نام سبیب یاری مجروح شد و ضایعات مالی نیز به بار آمد. درضمن، پاسگاه و سنگرهای الصمور عراق نیز توسط نیروهای ایران منهدم شدند.(4)گزارش بعدی گروهان سومار نیز خبر از محاصرة پاسگاه بازرگان از سه طرف و انهدام کامل این پاسگاه می‌دهد. این گزارش افزوده است که افراد پاسگاه مزبور با سلاح‌های سبک ازقبیل خمپاره قادر به سرکوبی توپخانة عراق نمی‌باشد و بااینکه چندین بار از ارتش مستقر در سومار خواسته شده تعدادی تانک به این منطقه گسیل دارند، ولی هیچ‌گونه کمک و پشتیبانی به‌عمل نیامده است.»(5)
در ساعت 20:40 دقیقة امروز، تحرکات زرهی ارتش عراق ازطرف قوره‌تو عراق به‌طرف حسین‌آباد نشان می‌دهد که درگیری هنوز خاتمه نیافته است. پاسگاه هدایت ضمن درج این گزارش افزوده است: «به نظر می‌رسد عراقی‌ها قصد حمله به گرمک که معبری است نفوذی بین پاسگاه یکه‌شان و پاسگاه هدایت را دارند و فاصلة پاسگاه تا این معبر زیاد است و تقاضا نموده قبل از اینکه عراقی‌ها آنجا را تصرف کنند، واحدی در گرمک مستقر گردد.»(6)
امروز همچنین، «در جادة نوار مرزی، ماشین تانکر آب سپاه پاسداران قصرشیرین با یک مین
1) سند شماره 277241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف - ژاجا)، 21/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار.
2) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) همان.
4) سند شماره 34424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 21/6/1359، بنا به گزارش هنگ قصرشیرین مستند به اعلام گروهان سومار؛ و - سند شماره 283176 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 رکن2 به فرماندهی عملیات مشترک غرب، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار، 21/6/1359؛ و - سند شماره 276825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف - ژاجا)، 21/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار.
5) سند شماره 277389 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان سومار به تهران (مرزبانی)، 21/6/1359.
6) سند شماره 298355 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 21/6/1359، برابر گزارش پاسگاه هدایت قصرشیرین.
ضدتانک برخورد کرد که آسیب دید و راننده آن نیز مجروح گردید.» بنا به این گزارش: «امروز یک گروهبان عراقی از یگان مربوطه فرار کرد و خود را تحویل سپاه پاسداران خسروی داد.»(1)
دراینحال، امروز نیز «طی ابلاغیه‌ای از مرکز فرماندهی ژاندارمری به کلیة رده‌های تابعه تا ردة پاسگاه دستور داده شده که هیچ‌کس، به هیچ عذر و بهانه‌ای حق عقب‌نشینی ندارد و باید تا آخرین نفس از مواضع خود دفاع نموده و ضمن اثبات وفاداری خود به نظام عدل الهی، در راه مملکت جانبازی کند.»(2)
1
در نبردهای خونین چند روز گذشته در نوار مرزی غرب کشور که با آتشباری و بمباران‌های وسیع ارتش عراق روی مناطق مسکونی و تأسیسات شهری همراه بوده است، زن‌ها، بچه‌ها و افراد مسن بیش از دیگران در معرض آسیب بوده‌اند. دراینزمینه از اسلام‌آباد غرب خبر می‌رسد که «با آغاز تهاجمات وسیع ارتش عراق به شهرهای قصرشیرین، خسروی، مهران و دهلران، نیمی از مردم مهاجر این شهرها و آبادی‌های اطراف که اغلب زن و بچه‌ها هستند به اسلام‌آباد غرب آمده‌اند و عدهای از آنها به‌علت عدم وابستگی به اهالی و یا نداشتن سرپرست، در معابر شهر سرگردان هستند.»(3)
دراینحال، در ادامة کمک‌های امدادی به مناطق جنگی، «صبح امروز نیز ازسوی هلال‌احمر کرمانشاه یک تن دارو به‌همراه 10 نفر از امدادگران ورزیده به‌منظور کمک و مراقبت‌های پزشکی به شهرستان قصرشیرین فرستاده شد.»(4)
2
هم‌زمان با حملات پیدرپی و شدید نیروهای عراق به مناطق قصرشیرین، خسروی، ایلام، مهران و دهلران، ارتش عراق در این مناطق تحرکات گسترده‌ای داشته و بخش وسیعی از نیروهایش را در مجاور مناطق مذکور تقویت و مستقر کرده است. دراینزمینه، براساس یک مکالمة شفاهی با رئیس ستاد مشترک ارتش عراق، همة بخش‌های این یگان به‌حالت آماده‌باش ازنوع "ج" درآمده‌اند.(5)
در گزارش لشکر81 نیز ضمن اذعان بر آماده‌باش نیروهای عراقی، آمده است که عراق علاوه‌برآن، «اطراف پاسگاههای مرزی توپ‌های ضدهوایی مستقر کرده و تانک‌های عراقی از سنگرهای زیرزمینی استفاده می‌کنند. همچنین، کشور عراق با تقویت نیروهای خود در منطقة نفت‌خانه، قصد تصرف یک الی چند حلقه چاه‌های نفت‌شهر را دارد.» بنا به همین گزارش: «در ارتفاعات زینل‌کش، اطراف پاسگاه خورشیدبیک، جمعاً 8 قبضه موشک‌انداز سام 5، 6، 7، 8، 9 و 12 مستقر شده که یک قبضة آن در اطراف کانی‌سبز می‌باشد. در منطقة مابین کانی‌سبز و زینل‌کش نیز نقاط آماد و مهمات عراق قرار دارد. [درضمن] نیروهای دشمن که در ارتفاعات زینل‌کش مستقر گردیده‌اند 4 گردان و هر گردان به استعداد 300 نفر مرکب از یگان‌های پیاده و رزمی تابع لشکر6 می‌باشند.»(6)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4.
2) سند شماره 277209 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 رکن3 به فرماندهان هنگ‌های ایلام، قصرشیرین و گردان امداد، 21/6/1359، برابر امریه واصله از مرکز فرماندهی ژاندارمری.
3) سند شماره 34427 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور، 21/6/1359، برابر اعلام شهربانی قصرشیرین.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4.
5) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، منبع عربی: مکالمه محرمانه، ترجمه زهرا محب احمدی، 12/9/1980 (21/6/1359).
6) سند شماره 283838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تهران (رکن3 ژاجا) به ناحیه 05، 21/6/1359.، برابر نامه واصله از سماجا، مستند به گزارش لشکر81 زرهی.
امروز همچنین، «دو لشکر سلیمانیه و کرکوک به کمک افراد ارتش عراق مستقر در مناطق قوره‌تو نفت‌شهر و نوار مرز خانقین اعزام شده و مابین پایگاه‌های مرزی منطقة قصرشیرین تقسیم گردیده‌اند.»(1)یک گزارش مشابه دیگر حاکی‌از انتقال قرارگاه گردان3 تیپ3 لشکر8 پیادة کوهستانی ارتش عراق از منطقة راوندوز به پادگان رزان واقع در 25 کیلومتری شرق راوندوز از توابع استان اربیل و تقریباً به فاصله 30 کیلومتری از مرز ایران است.(2)عراق همچنین مشغول جاده‌کشی بین پاسگاههای صدرالعرفات و گرمیشه و آبزیادی این کشور در خط مرز به‌طرف پاسگاههای مرزی دهلران می‌باشد که دراین‌مورد، چگونگی امر به پاسگاههای آبزیادی و چنگولة ایران ابلاغ شده است.(3)امروز همچنین عراق 40 دستگاه تانک خود را توسط کامیون‌های تانک‌بر جمعی تیپ10 زرهی به منطقة فلوجه منتقل ساخته است.(4)
1
درگیری‌های چند روز اخیر در مناطق مرزی کرمانشاه و ایلام میان قوای ایران و عراق و اقدام عراق در تصرف بخش‌هایی از خاک ایران، در میان مقامات رسمی و مطبوعاتی عراقی و رسانه‌های وابسته به این کشور قابل‌تأمل و حاکی‌از تأکیدهای مکرر عراق بر آغاز تهاجم‌ها و درگیری‌های خونین ازسوی این رژیم است.
دراینزمینه، «یک منبع رسمی عراق خاطرنشان ساخت که ارتش عراق 120 کیلومتر مربع از اراضی خود در مرزهای ایران را درپی شدیدترین درگیری از زمان شروع درگیری‌ها در شش ماه قبل، آزاد کرده است. ازطرفی عراق اعلام کرد که نیروهایش 3 فروند هواپیمای ایرانی و 29 دستگاه تانک را منهدم ساخته است. ... روزنامة الشرق‌الاوسط اطلاع حاصل نمود که عراق پس از بازپسگیری اراضی خود خواستار اصلاح توافقنامه شط‌العرب و تثبیت مرزها به‌صورت نهایی براساس توافقنامة الجزایر خواهد شد. این درگیری‌ها در هفتة جاری در منطقه "زین‌القوس" آغاز و طی پنج روز گذشته ادامه یافت. یک سخنگوی مطبوعاتی عراق در لندن اظهار داشت که این درگیری‌ها تنها حوادث مرزی نیست، بلکه اساساً درگیریهایی برای آزادسازی اراضی اشغالی عراق می‌تواند باشد. وی اظهار نمود عراق ده‌ها یادداشت برای دولت ایران و سازمان ملل متحد پیرامون این اراضی و ضرورت بازگشت آن به عراق با استفاده از تقسیم مرزهای بین‌المللی، به‌موجب توافقنامة قسطنطنیه در سال 1921 و نیز توافقنامة الجزایر [بین شاه و صدام حسین] در سال 1975 ارسال داشته است، اما ایران از پاسخ به خواسته‌های مشروع عراق سر باز زده است. وی تأکید نمود که نیروهای عراق پیشروی خود را 8 کیلومتر ادامه می‌دهد تا به مرزهای ثبت‌شده سازمان ملل به‌موجب توافقنامه مرزی دو کشور برسد. ... وی بیان داشت که شدیدترین درگیری‌ها در روز گذشته صورت گرفته که نیروهای عراقی در شرایطی سخت در مقابل ضدحملة ایران - که در بامداد دیروز به وقوع پیوست - پیشروی کردند. "حسن طوالبه" مدیرکل وزارت [فرهنگ و] اطلاعات عراق، اعلام کرد که این کشور 120 کیلومتر مربع از اراضی خود در
1) سند شماره 141628 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی غرب، 28/6/1359؛ و - سند شماره 283823 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی هنگ قصرشیرین (رکن دوم)، 28/6/1359، برابر گزارش ژاجا (مرکز فرماندهی) و به‌استناد اعلام نزاجا، 21/6/1359.
2) سند شماره 63773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 22/6/1359.
3) سند شماره 283870 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن سوم)، 21/6/1359، برابر اطلاع واصل.
4) سند شماره 63773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
منطقة دیاله واقع در منطقه مرزی شمال‌شرقی بغداد [را] از اشغال ایران آزاد کرده است. این اقدام درپی گلوله‌باران شهرهای خانقین و زرباطیه، واقع در این منطقه، صورت گرفته است. این سخنگو از ذکر سرنگونی هواپیماهای جنگی عراقی در خلال این درگیری‌ها سر باز زد.»(1)
دراینحال «روزنامة اللواء چاپ بیروت - که ازسوی عراقی‌ها حمایت می‌شود - گفت: "یاسر عرفات اخیراً طی پیام جداگانه‌ای برای صدام و آیت‌الله خمینی برای میانجیگری اعلام آمادگی کرده است."»(2)
روزنامة فایننشال تایمز نیز در گزارش امروز خود (به قلم پاتریک تاک‌بورن) دربارة درگیری‌های چند روز گذشته بین ایران و عراق با اشاره به اطلاعیه‌های وزارت دفاع عراق درمورد اشغال بخش‌هایی از اراضی ایران، از قول صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق، نوشته است: «صدام گفت که عراق خواهان جنگ گسترده با ایران نبوده و ادعای ارضی دیگری به غیر از اراضی که در قراردادهای قبلی از عراق گرفته شده، نسبت به ایران ندارد.» بنا به این گزارش: «اراضی که عراق ادعا می‌کند آزاد کرده ظاهراً آن قسمت از اراضی است که براساس قرارداد 1937 به ایران واگذار شده است. یک مقام وزارت دفاع عراق گفت: "سربازان عراقی، تمامی اراضی که ایرانی‌ها از استرداد آنها خودداری کرده بودند، آزاد کردند."»
پاتریک تاک‌بورن، نویسنده مقاله افزود: «عراقی‌ها از چریک‌های جدایی‌طلب استان نفت‌خیز خوزستان به‌شدت حمایت کرده و حمایت‌های مالی و نظامی‌ای را نیز در اختیار کردهای ایران قرار داده‌اند. ایران اشغال سفارت خود را در لندن به عراق نسبت داده است و متعاقباً از نیروهای ضددولتی در عراق حمایت کرده است. ایران و عراق مدت‌هاست درگیر حملات تبلیغاتی علیه یکدیگر هستند، ولی تاکنون از گسترش جنگ خودداری کرده‌اند.»(3)
سعدون حمادی وزیر امور خارجة عراق نیز امروز اعلام کرد که «عراق توانسته است کلیة زمینهای اشغال‌شده توسط ایران را آزاد سازد و زمینهای دیگر را نیز اشغال کند.» وی گفت: «دولت عراق به‌هیچ‌وجه قصد به‌وجودآوردن جنگ گسترده‌ای علیه ایران ندارد، بلکه می‌خواهد که صلح، در منطقه پایدار بماند.»(4)
از سوی دیگر، رادیو صوت‌الجماهیر بغداد در برنامة "بررسی مطبوعات" خود به تیترهای مهم روزنامه‌های صبح امروز چاپ بغداد پرداخت: «1. وسایل تبلیغاتی عرب و جهان گفته‌های اخیر صدام حسین را در جلسة هیئت دولت که تأکید کرد "عراق تا پس‌گرفتن تمام مناطق اشغالی عراق از فارس‌ها، راحت نخواهد نشست"، با توجه و اهمیت زیاد دنبال می‌کنند. 2. نیروهای قهرمان عراق همچنان به پاکسازی اراضی اشغال‌شدة این کشور ادامه می‌دهند. 3. سقوط دو فروند هواپیمای فانتوم دشمن و واردآوردن تلفات جانی و خسارات مالی فراوان به افراد آن. 4. سربازان دلیرمان قهرمانانه در نبرد سرنوشت‌ساز در راه پاسداری از استقلال میهنمان و حفظ کرامت خلیج (فارس) جانبازی می‌کنند و قربانی می‌دهند.»(5)
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص281 و 282، روزنامه عربی‌زبان الشرق‌الاوسط، چاپ انگلستان، از بغداد، 12/9/1980 (21/6/1359)، ترجمة مهتاب افضلی.
2) همان، ص285، روزنامه گاردین (چاپ انگلستان)، 12/9/1980 (21/6/1359)، به نقل از خبرگزاری رویتر از تهران، ترجمة مهدی رنجبران.
3) همان، ص283، فایننشال تایمز، پاتریک تاک‌بورن، 12/9/1980 (21/6/1359)، ترجمة مهدی رنجبران.
4) ستاد تبلیغات جنگ، ستیز با صلح، چاپ اول، تهران: ستاد تبلیغات جنگ، شورای عالی دفاع، 1366، ص84.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره178، 22/6/1359، ص33، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 8:30 دقیقه 21/6/1359.
1
به‌دنبال حملات دیروز عراق به پاسگاههای منطقة بستان و سوسنگرد، امروز ضمن فروکش‌کردن شدت درگیری‌ها در مناطق یادشده، درگیری‌ها در پاسگاههای مرزی خرمشهر شدت یافت.
طبق گزارش‌ها از ساعت 11 صبح امروز، در منطقة مرزی خرمشهر، ارتش عراق از سه طرف آتش شدید توپخانه و خمپاره‌انداز خود را متوجه پاسگاههای مؤمنی، خین و حدود و مقر پاسداران و مأموران این پاسگاه‌ها کرد که با مقاومت شجاعانة نیروهای ایرانی مواجه شد.(1)
تا ساعت 18:30 دقیقة امروز، که این درگیری‌ها همچنان ادامه داشته است، یک ارتشی شهید و 3 پاسدار و یک نفر از مأموران ژاندارمری زخمی شده‌اند. ضمناً برابر گزارش ژاندارمری مرکز، ازطریق لشکر92 زرهی درمورد تقویت پاسگاههای مزبور اقدام گردیده است.(2)این درگیری با اعزام نیروی تقویتی مرکب از افراد پایگاه دریایی، تکاوران و ژاندارمری خرمشهر به مرز، در ساعت 20 خاتمه یافت،(3)گفتنی است براثر حملة متقابل آتشباری نیروهای خودی، تنها پل ارتباطی عراق در مرز خیّن به‌کلی منهدم و یک پاسگاه عراقی در همان حوالی طعمة حریق شد.(4)
توپخانة ارتش ایران نیز در ساعت 16 امروز، پاسگاه الربیعه عراق را در استان عماره زیر آتش سلاح سنگین قرار داد.(5)
درپی حملات امروز نیروهای عراقی که منجر به حدود ده ساعت درگیری شدید بین دو طرف شد، مرزبان دولت جمهوری اسلامی ایران مراتب اعتراض شدید و رسمی ایران را به این اقدام عراق به اطلاع همتای خود در مرزبانی بصره رساند. در بخشی از نامة اعتراضآمیز مرزبان خرمشهر آمده است: «با کمال تأسف، مقارن ساعت 10 صبح جمعه 21/6/59، گزارش رسید که برخلاف تمام حقوق بین‌المللی و قرارداد انتظامات سرحدی و آرمان دولت مسلمان ایران و عراق، مأمورین پاسگاههای البوارین و شلحه و العقبات و خرنوبیه عراق با سلاح سنگین و توپخانه، پرسنل پاسگاههای خیّن و مؤمنی و [حدود] ایران را زیر آتش خمپاره و توپ قرار دادند. درنتیجه یکی از سربازان ما شهید و تعدادی مجروح شدند که هم‌اکنون بستری هستند.» در ادامة این نامه، ضمن اشاره به درخواست‌های قبلی مرزبان ایران مبنی‌بر مذاکرة مستقیم با همتای عراقی خود و نیز درخواست خون‌بهای سرباز شهید ایرانی، اشاره شده است که «دعوت ما را برای مذاکره دربارة این‌گونه نقلوانتقالات نیرو در مرز نپذیرفتید و مسلماً مسئول پاسخ‌گویی به هر دو حادثه خواهید بود. ...»(6)
همچنین، در ادامة تجاوزات هوایی هواپیماهای عراقی به حریم فضایی آبادان و خرمشهر، شامگاه امروز یک فروند هواپیمای عراقی در دو نوبت ازطریق آبادان به حریم فضایی ایران تجاوز کرد که هر دو بار با شلیک ضدهوایی مأموران مستقر در فرودگاه مواجه و ناچار به ترک آبادان شد. این، دومین تجاوز هوایی عراق در طول این هفته به فضای آبادان بوده است.(7)در
1) سند شماره 286833 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (اهواز) به استانداری خوزستان، 21/6/1359، ساعت 15:30 دقیقه؛ و - سند شماره 50567 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 21/6/1359، ساعت 17:05دقیقه؛ و - سند شماره 65114 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 21/6/1359، ساعت 15:57دقیقه؛ و - روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز در تماس تلفنی با فرماندار خرمشهر.
2) سند شماره 34430 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 21/6/1359، ساعت 18:30 دقیقه.
3) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 23/6/1359، شماره سریال: 9، ص4، به نقل از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3) برابر گزارش یگان مستقر در شلمچه و گزارش ستاد عملیات جنوب، 21/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز در تماس تلفنی با فرماندار خرمشهر.
5) سند شماره 65133 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ازسماجا2 (132م) به نزاجا، 22/6/1359.
6) سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال: 8، ص3، 23/6/1359، از مرزبانی آبادان به ف - ژاجا - رکن؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 179، 23/6/1359، ص1، خبرگزاری پارس از اهواز، 22/6/1359، مستند به متن اطلاعیه روابط عمومی ژاندارمری ناحیه خوزستان، شامگاه 22/6/1359.
7) فیش سیاسی شماره 51234 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مورخ 21/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4.
ساعت 1 بامداد نیز یک فروند و در ساعت 3:30 دقیقة بامداد نیز 2 فروند هواپیمای عراقی به حریم هوایی خرمشهر تجاوز کردند.(1)درخصوص کسب اطلاعات ازسوی عراق، گزارش فرمانداری خرمشهر حاکی است که «دولت عراق با همکاری امریکایی‌ها از چندی قبل اقدام به پخش پارازیت روی صدای [جمهوری] اسلامی ایران می‌نماید و در همین اواخر اقدام به تأسیس دستگاهی کرده که کلیة مکالمات هواپیماها و برج‌های مراقبت فرودگاه‌ها را ضبط و احتمال می‌رود که در دستگاه‌های رادار کشور جمهوری اسلامی ایران خرابکاری‌هایی انجام دهد.» در ادامة این خبر آمده است: «موضوع [موردنظر] به‌منظور تحقیق و بررسی به پایگاه چهارم شکاری دزفول و تیم کنترل فرکانس اهواز ارسال [شد]. پاسخ واصله از تیم مزبور حاکی است که فاقد دستگاه و یا آنتن لازم جهت شناسایی پخش پارازیت است.»(2)در گزارش مشابه دیگری نیز آمده است که «مراکز دیدبانی گارد ساحلی عراق حرکات یگان‌های شناور نیروی دریایی جمهوری اسلامی را زیر نظر گرفته و کیلة حرکات را با ذکر زمان و موقعیت فرماندهی گارد ساحلی نیروهای دریایی گزارش می‌نمایند.»(3)
بااین‌حال، عراقی‌ها در ساعت 20 امروز نیز پاسگاه دویرج را در منطقة مرزی بستان زیر آتش گرفتند و پاسگاه طاوسیه را نیز در معرض تک‌تیرهای پراکنده خود قرار دادند.(4)
از سوی دیگر، در ادامة تقویت و نقلوانتقالات نیرو و تجهیزات نظامی ازسوی عراق در مناطق همجوار مرز خوزستان، امروز نیز این تحرکات در حجم وسیعی ادامه داشت. دراینزمینه، بنا به گزارش عوامل اطلاعاتی خودی، عراق در منطقة کوت، یک تیپ کامل با تجهیزات و وسایل مربوطه متمرکز کرده است.(5)همچنین، گزارش ستاد عملیات جنوب حاکی است: «تعداد 20 دستگاه تانک و تعدادی نفربر و سلاح خمپاره‌انداز و ضدهوایی ارتش عراق در روبه‌روی دژ شماره 3 واقع در 6 کیلومتری شلمچه، در پشت دیوارة خاکریزی‌شده مستقر شده‌اند.»(6)در گزارشی از نیروی زمینی ارتش نیز آمده است: «یگان‌های نظامی عراق در محلی به نام "غرقل" در بالای شلمچه مستقر شده و تصمیم دارند ساعت 5 صبح روز بعد به یگان‌های ایرانی حمله کنند.»(7)همچنین، طبق گزارش گروهان بستان، علاوه‌بر اینکه تعداد 27 دستگاه تانک و 6 نفربر در مقابل پاسگاه فکه عراق موضع گرفته‌اند، در ساعت 21 امروز، یک ستون نظامی به‌طرف پاسگاه دویرج درحال مانور بوده و بالاتر از پاسگاه مزبور، یک اردوگاه نظامی مستقر گردید. در ادامة این گزارش آمده است که «عراق یک واحد ارتش خود را در یک کیلومتری میله مرزی مستقر و درحال انتقال نیرو می‌باشد.»(8)دراینحال، باتوجهبه تشدید تردد عوامل داخلی وابسته به عراق ازطریق مرزهای همجوار خوزستان، به‌خصوص مرز خرمشهر، نیروهای سپاه پاسداران خرمشهر مبادرت به تله‌گذاری در نقاط مختلف مرزی کرده‌اند، این امر باعث شد که در ساعت 20:45 دقیقه امروز، فردی که قصد گریز از مرز "سعیدان" را داشت در برخورد با تلة انفجاری که در نوار مرزی کار گذاشته شده بود مجروح و متواری گردد.(9)
1) فیش سیاسی شماره 51201 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مورخ 21/6/1359.
2) سند شماره 343524 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 21/6/1359.
3) سند شماره 343503 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان، 21/6/1359، برابر اعلام نزاجا.
4) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، به نقل از فرماندهی لشکر92 زرهی خوزستان (عملیات)، حسب اعلام گروهان ژاندارمری بستان، 21/6/1359.
5) سند شماره 50569 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 21/6/1359.
6) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:گزارش استانداری خوزستان، 23/6/1359، شماره سریال: 9، ص4، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، مورخ 21/6/1359.
7) سند شماره 432753 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 22/6/1359، ص4، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن سوم)، برابر اعلام نزاجا به رکن سوم لشکر، 21/6/1359.
8) سند شماره 133849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص116، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 22/6/1359، ص3، برابر گزارش گروهان بستان، 21/6/1359.
9) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص4، خبرنگار کیهان از خرمشهر به نقل از یک مقام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خرمشهر.
1
به‌دنبال تحرکات و حملات چند روز اخیر عراق، به‌ویژه دیروز و امروز در مرز خرمشهر و بستان و نیز تجاوزات مکرر هوایی عراق به حریم فضایی ایران در مناطق مرزی خوزستان، مقامات استان تمهیداتی برای مقابله با تجاوزات آتی و احتمالی عراق پیش‌بینی و در نظر گرفته‌اند. ازجمله:
شامگاه امروز به‌مدت 10 دقیقه برق قسمتی از شهر اهواز قطع شد و ازطریق رادیو اهواز برنامة ویژة مقابله با حملات هوایی و آشنایی مردم با آژیر خطر در هنگام حملة هوایی پخش شد.(1)همچنین، امروز استانداری خوزستان طی دستورالعملی که صادر کرد از شرکت ملی نفت ایران و مناطق نفت‌خیز خوزستان درخواست نمود تا «باتوجهبه شرایط حساس منطقه و درگیری نظامی در مرزهای خوزستان، کلیه امکانات موردنیاز لشکر92 زرهی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خوزستان را براساس تقاضای فرمانده لشکر و یا فرمانده سپاه منطقه خوزستان در اختیار این ارگان‌ها قرار دهند.» در پایان این ابلاغیه آمده است که «تخلف در اجرای این دستورالعمل موجب پیگرد قانونی زمان جنگ خواهد بود.»(2)استانداری خوزستان همچنین در دستورالعمل مشابهی به فرماندار خرمشهر ابلاغ کرد که تمام امکانات مؤسسات دولتی در اختیار تدارکات نیروهای نظامی درگیر در مرز قرار گیرد. در این ابلاغیه همچنین از فرماندار خواسته شده که با استفاده از روحانیون محل، مردم را بسیج کرده تا از تجاوز نیروهای عراقی به شهر جلوگیری کرده و ضمناً اطلاعات لازم را به‌طور مستمر ازطریق امکانات مخابراتی در اختیار مردم قرار دهند.(3)در چنین موقعیت و اوضاعی، مشکل اصلی سپاه پاسداران خوزستان علاوه‌بر آموزش‌های مناسب نظامی که ازسوی مرکز آموزشی سپاه واقع در منطقه پروکان‌دیلم اهواز توسط مربیان زبدة نظامی و سپاهی تاحدودی برطرف می‌گردد، وسایل و ادوات جنگی نیمه‌سنگین و سنگین است. دراین‌مورد برابر دستورالعمل امروز معاونت عملیات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی به فرماندهان نظامی در منطقة خوزستان، ازسوی لشکر92 زرهی اهواز به یگان‌های تابع لشکر ابلاغ شد «درصورتی‌که به آمادگی رزمی آن یگان لطمه‌ای وارد نمی‌شود، وسایل موردنیاز سپاه در اختیار آنان قرار داده شود.»(4)-(5)
1) همان، ص2، خبرنگار کیهان از اهواز.
2) سند شماره 343500 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استاندار خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به شرکت ملی نفت ایران (مناطق نفت‌خیز خوزستان)، 21/6/1359، ساعت17:15 دقیقه.
3) سند شماره 343509 و سند شماره 343535 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و اداری) به فرمانداری خرمشهر، برادر گلی، 21/6/1359.
4) شایان ذکر است که یگان‌های تابع لشکر92 زرهی، در آبادان و خرمشهر ازلحاظ کمی و کیفی بسیار ضعیف بودند، به‌طوری‌که عملاً هیچ‌کدام از درخواست‌های ملزومات و جنگ‌افزارهای سپاه آبادان و خرمشهر را نمی‌توانستند تأمین کنند. پایگاه دریایی خرمشهر و دژ نیروی دریایی نیز بااینکه در زمان جنگ، عملاً و قانوناً باید زیر نظر لشکر عمل می‌کرد و باوجوداینکه ازلحاظ سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین بسیار غنی بود، حاضر به همکاری با سپاه خرمشهر و آبادان نبود. وضعیت سلاح در دو سپاه مزبور به‌حدی وخیم بود که با شروع جنگ تحمیلی، سپاه آبادان و خرمشهر به‌طور مشترک فقط سه یا چهار قبضه آر.پی.جی7 و چند عدد مهمات آن را داشتند که آنها را نیز از عوامل ضدانقلاب به غنیمت گرفته بودند. سلاح‌های سبک نیز اغلب خراب بوده و مدام گیر می‌کردند. ژاندارمری خسروآباد نیز خودش ازلحاظ جنگ‌افزار در مضیقه بود و نمی‌توانست کمک زیادی به این دو سپاه کند؛ گرچه در امر آموزش همکاری خوبی با سپاه داشت. (سند شماره 1559/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه.)
5) سند شماره 375 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:گزارش استانداری خوزستان، 21/6/1359، ص7، از ستاد لشکر92 زرهی - رکن سوم (عملیات)، 21/6/1359.
1
در میان درگیریهایی که در مناطق مختلف کردنشین در جریان است، شدیدترین درگیری‌ها میان ستون اعزامی از بانه به‌سوی سردشت و مهاجمان در نزدیکی سردشت درحال وقوع است. در سایر نقاط نیز تحرکات و عملیات ایذایی پراکنده ادامه دارد.
دربارة ستون مزبور که از نیمه‌شب گذشته در محاصره است، متن پیام مرکز فرماندهی سپاه در ساعت 10:15 امروز به رکن3 ستاد مشترک ارتش چنین است:
«برابر آخرین خبر رسیده از غرب، ستون اعزامی به سردشت، شدیداً در محاصره بوده و تعداد 15 نفر شهید و 144 نفر از برادران ارتشی و پاسدار زخمی شده‌اند. مراتب جهت آگاهی و اقدامات لازم اعلام می‌گردد.»(1)این، شدیدترین درگیری‌ها و سنگین‌ترین تلفات نیروهای خودی در چند روز گذشته در مناطق کردنشین بوده است. دراینحال، در ساعت 14:00، رکن2 ستاد مشترک ارتش در پاسخ به پیگیری‌های رکن3، درخصوص پیام مزبور چنین نوشت: «هرگونه درخواستی که تاکنون از ستون مزبور، ازطریق دسک [احتمالاً منظور دفتر ستاد کل است!] کرمانشاه واصل گردیده، پشتیبانی شده است و بازهم پشتیبانی خواهد شد»(2)
از پاوه نیز خبر می‌رسد که در ساعت 18:30 دقیقه امروز، افراد مهاجم حدود 12 عدد گلوله خمپاره به‌طرف این شهر پرتاب کردند که تلفات جانی در بر نداشت.(3)
گزارش خبرگزاری پارس نیز حاکی است: «جمال کاوند، فرمانده عملیات سپاه پاسداران سرپل‌ذهاب، که دو ماه قبل توسط دمکرات‌ها به گروگان گرفته شده بود، امروز ازسوی آنها به‌طرز ناجوانمردانه‌ای به درجه شهادت نائل آمد.(4)...»(5)
در ارومیه، ساعت 22 امروز، بمبی در مقابل مسجد جعفرآباد معروف به مسجد چهاسو، که زیر یک ماشین سواری پارک‌شده کار گذاشته شده بود، منفجر شد که تلفات جانی نداشت و فقط شیشه‌های مسجد و خانه‌های مجاور خرد شدند.(6)
همچنین، در اولین ساعات بامداد امروز، یعنی «در ساعت 00:30 بامداد، یک دسته از گروه گشتی که در شهر سنندج با اتومبیل درحال گشت بودند، در خیابان وکیل سابق سنندج از سه جهت مورد حمله و تیراندازی غافلگیرانة مهاجمین مسلح قرار گرفتند که درنتیجه 2 تن از پیشمرگان مسلمان به نام منصور محمودی 24 ساله و سیدحسین حسینی 33 ساله به شهادت رسیدند و 2 نفر پاسدار و یک نفر از افراد شهربانی مجروح شدند. مهاجمین نیز در تاریکی شب موفق به فرار شدند.»(7)
امروز همچنین، در نمازجمعة سنندج یکی از پیشمرگان مسلمان کرد اعلام کرد که ابراهیم یونسی، استاندار اسبق کردستان، دستگیر و زندانی شده است. گزارش خبرگزاری پارس دراینزمینه
1) سند شماره 50568 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 21/6/1359، ساعت 10:15 دقیقه صبح.
2) سند شماره 50571 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سماجا2، 21/6/1359، ساعت 14.
3) سند شماره 390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور، 21/6/1359، ساعت20:10دقیقه.
4) پیکر این پاسدار شهید صبح روز 22/6/1359 از مسجد شیخ احمد بروجرد تشییع شد. وی تمام دوران خدمت پاسداری‌اش را در غرب کشور گذرانده بود.
5) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از خرم‌آباد.
6) . سند شماره 32520 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص229، از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن2، دایره اطلاعات) به دفتر ریاست‌جمهوری ایران، 3/7/1359؛ و - روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
7) سند شماره 133849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص116، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 22/6/1359، ص3، برابر گزارش شهربانی کردستان، 21/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
همچنین حاکی است که «مردم با امضاکردن طوماری خواستار مجازات وی به‌علت همکاری با ضدانقلابیون منطقه و به‌مصرف‌رسانیدن اعتبارات مالی کردستان در راه ضدانقلاب شدند.»(1)
از سوی دیگر، تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام در روزهای اخیر، به‌ویژه امروز چشمگیر گزارش شده است. دراینزمینه، منابع اطلاعاتی سپاه پاسداران از مناطق آذربایجان‌غربی گزارش دادند: «حدود 450 نفر خرابکار از نقاط کردنشین غرب کشور به دهات بازرگان و ماکو وارد شده‌اند و مشغول تعلیمات و استخدام مزدور هستند و قصد دارند در فرصت مناسب در مرز بازرگان دست به خرابکاری بزنند.» بنا به همین گزارش: «سرهنگ کامرانی، سرپرست حزب دمکرات، قصد دارد دست به اقدامات خرابکارانه در شهر ارومیه بزند.» این گزارش می‌افزاید: «درحالحاضر، تعدادی از افراد مسلح پیشمرگ حزب دمکرات و کومه‌له در درة قاسملو مستقر شده‌اند.»(2)یک گزارش دیگر از ژاندارمری مربوط به همین منطقه گویاست که تعداد 700 نفر از افراد پاک‌سازی‌شده از منطقة "قطور"، به درة "مصطفی قالاس" یا "آواجیق" وارد شده و قصد حمله به بازرگان را دارند.»(3)همچنین، تحرکات و تجمع نیروهای مسلح مزبور در آبادی‌های بزیلا و شینو از توابع سردشت(4)و نیز روستاهای طَوره و ملح‌ملو [ملحملی] از توابع خوی مشاهده شده است که همگی مجهز به سلاح‌های انفرادی و نیمه‌سنگین بوده‌اند.(5)
1
در درگیری‌های اخیر محور بانه - سردشت، چند تن از عناصر اصلی سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) کشته شدند. این سازمان در همان حالی که در شهرهای مختلف به شدیدترین جنگ تبلیغاتی علیه نظام پرداخته، در مناطق کردنشین نیز در کنار سایر نیروهای ضدانقلابی علیه نظام جمهوری اسلامی درحال جنگ مسلحانه است. امروز سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) پیامی به مناسبت کشته‌های اخیر خود در محور بانه - سردشت صادر کرد که سندی گویا از حرکت مسلحانۀ این سازمان علیه انقلاب اسلامی است. در بخشی از این پیام آمده است: «... در جنبش مقاومت خلق کرد نیز فداییان خلق همراه با سایر پیشمرگان نیروهای انقلابی و ترقی‌خواه شرکت نموده و فعالانه مبارزه کرده و شهید شدند. تا جایی که خاطرة شهدایی چون رفیق یوسف کشی‌زاده، هرمز گرجی بیانی، یعقوب تقدیری، در کنار شهدایی چون کاک فؤاد سلطانی همواره در خاطرة توده‌های محروم خلق کرد باقی مانده و باقی می‌ماند. شهادت رفقای فدایی در جنبش مقاومت خلق کرد که جزئی از جنبش ضدامپریالیستی دمکراتیک خلق‌های ایران است همچون برگ‌های زرینی خواهد بود که در تاریخ جنبش کمونیستی ایران ثبت خواهد گردید. دولت جمهوری اسلامی که مدعی دفاع از "مستضعفین" می‌باشد، در ماه‌های اخیر، تهاجمات گسترده‌ای را علیه خلق زحمت‌کش کردستان آغاز کرده و در این راه از هیچ جنایتی فروگذار نکرده است. ... در روزهای اخیر در جریان درگیری
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
2) سند شماره 425479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص205، از فرمانده سپاه تهران به سپاه ارومیه، 21/6/1359.
3) سند شماره 425479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، ص34، از فرمانده سپاه تهران به سپاه ارومیه، 21/6/1359؛ و - سند شماره 425469 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، ص35، از سپاه ماکو (اطلاعات) به سپاه ارومیه، 22/6/1359، برابر گزارش ژاندارمری ماکو، 21/6/1359.
4) سند شماره 63755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص118، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به شاجا، 23/6/1359، برابر اطلاع واصله، 21/6/1359.
5) سند شماره 32520 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (خوی)، ص128، از ژاندارمری جمهوری اسلامی (رکن2 - دایره اطلاعات) به دفتر ریاست‌جمهوری ایران، 3/7/1359.
پیشمرگان قهرمان خلق کرد با پاسداران و ارتش ضدخلقی در راه بانه - سردشت، 2 نفر از فداییان خلق؛ رفیق کاک قاسم معروفی و رفیق ابوبکر آرمان در راه آرمان طبقة کارگر و زحمتکشان جان باختند. ... در جریان انشعاب در درون سازمان، وی فعالانه علیه خط مشی سازش‌کارانه "کمیتة مرکزی" مبارزه نمود. وی بارها به مردم می‌گفت که "اینها که راه سازش در پیش گرفته‌اند، فدایی نیستند. اینها به دروغ نام فدایی بر خود نهاده‌اند." کاک قاسم همواره خط مشی اپورتونیستی "اکثریت کمیته مرکزی" را افشا می‌نمود و برای جبران عقب‌نشینی "اکثریت کمیته مرکزی" که به دروغ نام فدایی بر خود نهاده‌اند و برای نشان‌دادن خط مشی انقلابی فداییان واقعی، در بازسازی سازمان در کردستان به فعالیت چشمگیری می‌پرداخت. وی یکی از مسئولین نظامی سازمان در کردستان بود و سرانجام در ساعت 5/4 روز 18/6/59 دراثر اصابت گلوله خمپاره به سنگرش شهید شد. رفیق کاک ابوبکر آرمان از پیشمرگان قهرمان سازمان بود که در یکی از روستاهای حوالی بوکان متولد شد... وی از اولین پیشمرگانی بود که پس از انشعاب به جناح انقلابی سازمان پیوست. ... رفیق کاک ابوبکر همراه هم‌رزم قهرمانش در روز 18/6/59 در راه آرمان زحمتکشان سراسر ایران شهید شد. ...»(1)
1
عصر امروز محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر جدید جمهوری اسلامی ایران، در سخنانی که به مناسبت سالگرد رحلت آیت‌الله طالقانی در "کانون مالک اشتر" ایراد کرد، موضع دولت را در قبال گروه‌های سیاسی کشور اعلام نمود. رجایی در سخنرانی خود پس از تجلیل از مقام شامخ آیت‌الله طالقانی در به‌راه‌انداختن مبارزات ضداستعماری و استبدادی در ایران و نقش وی در گردهم‌آوردن تمام گروه‌های مذهبی و غیرمذهبی برای مبارزه علیه رژیم گذشتة شاهنشاهی، به موقعیت گروه‌های سیاسی در ایران اشاره کرد و گفت: «دولت باتوجهبه حرکت سیاسی گروه‌ها، برخوردی مناسب با حرکات آنان خواهد داشت.» رجایی سپس گروه‌های سیاسی فعال در ایران را به چهار گروه تقسیم کرد و موضع دولت را در قبال هریک از این گروه‌ها چنین اعلام کرد: «گروه اول که در خط امام هستند و انقلاب را با تمام نیرو درک کرده‌اند، آنهایی هستند که به فرمان امام گردن نهاده‌اند و به فرمان امام می‌جنگند. این گروه‌ها از شروع انقلاب با تمام قدرت پابه‌پای آن حرکت کردند و امروز نیز خود را طلبکار نمی‌دانند و همچنان در فکر پیروزی انقلاب هستند.
1) هفته‌نامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت)، شماره 77، مورخ 1/7/1359، ص16.
پس تمام امکانات دولت در اختیار این گروه است و آنها هستند که با عنوان وزیر و معاون تصمیم می‌گیرند. گروه دوم کسانی هستند که صددرصد و به‌طور همه‌جانبه در خط امام نیستند؛ یعنی در بعضی از موارد امام را قبول دارند و در بعضی از مواقع منکر آن می‌شوند. دولت اگرچه با این گروه رابطه نزدیک دارد و در کارهای اجرایی از وجود آنها استفاده می‌کند، اما در تصمیم‌گیری‌ها نمی‌توانند نقشی داشته باشند. گروه سوم کسانی هستند که انقلاب اسلامی را مطلقاً قبول ندارند و خود را شکست‌خورده می‌دانند. آنهایی که آرم داس و چکش و یا سندان چکش داشتند، می‌گویند جامعه باید از مراحل تاریخی خود بگذرد تا انقلاب به معنای علمی آن تحقق یابد و چون تصور ویژگی‌های انقلاب اسلامی را یک شیوه علمی صددرصد قبول کردند و وقتی هم که دیدند شیوة انقلاب اسلامی با معیارهای آنان مطابقت نمی‌کند، راه دیگری انتخاب کردند. اینها این انقلاب را قبول ندارند و برخورد دولت و همه نهادهای انقلابی با این گروه هشیارانه خواهد بود.» نخست‌وزیر افزود: «گروه چهارم کسانی هستند که به شکل‌های مختلف با انقلاب اسلامی در جنگ‌اند و دولت با این گروه همان‌طور عمل می‌کند که آنها عمل می‌کنند؛ یعنی تبلیغات ضدانقلابی آنها را افشا می‌کند و حرکاتشان را در نطفه خفه می‌سازد و در مقابل مسلسل‌هایی که از اربابان گرفته و یا از بیت‌المال به یغما برده‌اند، چه در کردستان و چه در گنبد و چه در نقاط دیگر کشور، مبارزه‌ای درخور مبارزة خودِ آنها خواهیم داشت، زیرا آنان را فتنه می‌دانیم و خداوند فرموده است که با آنها بجنگید که بسیاری از فتنه‌ها از قتل شدیدتر است.»(1)
1
نمازجمعة این هفتة تهران، امروز در بهشت زهرا و در کنار مزار گلگون‌کفنان انقلاب برگزار شد. در مراسم امروز که به یاد و در ایام سالگرد فوت آیت‌الله طالقانی در بهشت زهرا برگزار شد، محمدعلی رجایی نخست‌وزیر و اعضای هیئت دولت و چند تن از اعضای شورای نگهبان و گروهی از علمای اهل تسنن بلوچستان شرکت داشتند.
به گزارش خبرگزاری پارس: «[آیت‌الله] خامنه‌ای امام‌جمعة تهران در خطبة اول نماز به ویژگی‌های اخلاقی مرحوم طالقانی و نقش آن مرحوم در تداوم انقلاب اسلامی اشاره کرد و سپس درمورد بحث‌های پرمناقشه‌ای که در طول هفته‌ای که گذشت، گفت: "هفته شهیدان، هم سوز و داغ شهیدان را داشت و هم پیروزی هدرنرفتن خون آن شهیدان را. هفتة شهدای ما متأسفانه با مناقشات لفظی به تلخ‌کامی کشیده شد و از جمع‌های کوچک به میان توده‌های انبوه مردم برده شد." امام‌جمعة تهران خطاب به انبوه نمازگزاران گفت: "مردم ایران، اختلاف درک و فهم مسائل میان مسئولان نباید شما را مضطرب و نگران بکند. در میان مسئولان مملکت بر سر مسائل مختلف یک‌سری اختلافات هست. اختلافات بین مسئولان مملکت به‌لحاظ طرز تفکرهایشان طبیعی است، زیرا گروهی از مسئولین سالهای ترور و اختناق را در ایران دیده و از نزدیک لمس کرده‌اند و
1) روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص4.
عدهای سالهای طولانی را در محیط‌های دیگر گذرانده‌اند. مسئولین دو نوع فرهنگ در ذهنشان حاکم است. اما طبیعی است که هر دو گروه دلسوزند و اگرچه بر سر بعضی از مسائل باهم اختلاف داشته باشند، اما شما مردم نباید به خود اضطراب و نگرانی راه بدهید، زیرا قانون اساسی که خون‌بهای شهیدان است نقش حَکم را دارد. مردم باید از مسئولان بخواهند که طبق قانون اساسی عمل کنند. قانون اساسی حدود اختیارات رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و سایر مسئولان را معین کرده است.
مردم نباید اضطراب پیدا کنند و صحنه را ترک گویند، در غیر این صورت، خواست دشمن را اجابت کرده‌اند. اختلاف‌آفرینی فاجعه است. مردم باید بدانند که رهنمودهای امام امت اجازه نخواهد داد که اختلاف در ارگان‌های مختلف مملکتی ایجاد شود." [آیت‌الله] خامنه‌ای در ادامة سخنانش گفت: "امام مدت‌ها بود که می‌دانستند در میان مسئولین اختلاف‌نظر هست و این اختلاف‌نظرها بر سر همان مسائلی است که در رادیو تلویزیون مطرح کردند. امام وقتی دیدند که اختلاف‌نظرها ناشی از طرز تفکر مسئولان است، از آنان خواستند که اختلافات را پیش مردم علنی نکنند؛ چراکه مردم گناهی نکرده‌اند." امام‌جمعة تهران گفت: "چه مانعی داشت که رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر و سایر مسئولان اختلافاتشان را در اتاق‌های دربسته بین خودشان حل کنند. چه لزومی داشت که اختلافات به میان مردم کشیده شود. من به برادرمان آقای بنی‌صدر در این پایگاه الهی توصیه می‌کنم سعی کنند دم از اختلاف نزنند تا اعصاب مردم آرام بماند. رئیس‌جمهور هماهنگ‌کنندة نیروهاست. ما از رئیس‌جمهور انتظارمان این است که از یک موضع بالاتری به مسائل نگاه کنند. انتظار ما از رئیس‌جمهور این است که اختلافات را در وجود خود حل کند و اجازه ندهد این اختلافات باقی بماند." امام‌جمعة تهران سپس با انتقاد از سخنان بنی‌صدر در روز 17 شهریور اظهار کرد: "سخنرانی روز دوشنبة رئیس‌جمهور تند بود و صحیح نبود که ایشان این‌طور مردم را مضطرب و نگران بکند و اگر تصورات خود را حقیقت می‌دانند، حقایقی را باید گفت که مردم را وادار به حرکت و
امیدواری بکند، حقیقت این است که برای مردم باید حقایقی را گفت که آنها شاد و خوشحال بشوند و وادار به حرکت شوند."... [آیت‌الله] خامنه‌ای آن‌گاه به سخنان امام اشاره کرد و گفت: "همگان دیدیم که امام چگونه "من" را و "منیت" را کوبیدند و گفتند "من" نگویید و بگویید "ما". "... مسئلة دیگری که امام‌جمعة تهران اضافه کرد، دربارة چماق‌داری و چماق‌کشی است. وی دراین‌مورد گفت: "نامه‌ها و مراجعات بسیاری ازطرف افراد مورد اطمینان من، به من شده است که گاهی عدهای در شهرها و خیابان‌ها به مراکزی و کتاب‌فروشی‌ها حمله می‌کنند. بدانید این کار خطا و خلاف است. اگر این خرابکاری‌ها ازسوی مغرضین انجام بگیرد، من‌به صراحت می‌گویم که ملت را دربرابر آنان قرار خواهیم داد و اگر این کارها ازسوی خیرخواهان صورت بگیرد آنها باید بدانند که کار آنها اهداف مقدس جمهوری اسلامی را مخدوش می‌کند. امروز ما دولت و قانونگذاری داریم و اگر قرار بشود مراکز تعطیل بشود باید از کانال‌های قانونی انجام بشود.»(1)
1
در آستانه فرارسیدن ایام حج و برگزاری گردهمایی عظیم جهان اسلام در سرزمین وحی، امروز امام خمینی پیام مبسوطی خطاب به زائران بیت‌الله الحرام ارسال کرد که محورهای اساسی آن به قرار زیر است:
در آستانة هجوم ابرقدرت‌ها به کشورهای اسلامی همچون افغانستان و کشتار بی‌رحمانه و وحشیانة مسلمانان افغانی که نمی‌خواهند اجنبی در مقدرات آنان دخالت کند و یا امریکا که در فسادی دست دارد و هم‌زمان با هجوم همه‌جانبه اسرائیل جانی به مسلمین در فلسطین و لبنان عزیز و هم‌زمان با طرح جنایتکارانه اسرائیل برای انتقال پایتخت خود به بیت‌المقدس و
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص15؛ و - روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
از مسائلی که طراحان برای ایجاد اختلاف بین مسلمین طرح و عمال استثمارگران در تبلیغ آن به پا خاسته‌اند قومیت و ملیت است که دولت عراق سال‌هاست به آن دامن می‌زند و بعضی از طوایف هم همان راه را پیش گرفته‌اند تا مسلمانان را در مقابل هم قرار داده‌اند و حتی به دشمنی کشیده‌اند.
از ملی‌گرایی خطرناک‌تر و غم‌انگیزتر، ایجاد خلاف بین اهل سنت و جماعت با شیعیان است و القای تبلیغات فتنه‌انگیز و دشمنی‌ساز بین برادران اسلامی است. و بحمدالله تعالی در انقلاب اسلامی ایران هیچ اختلافی بین این دو طایفه وجود ندارد و همه با دوستی و اخوت در کنار هم زندگی می‌کنند و اهل سنت که در ایران جمعیتش بی‌شمارند و در اطراف و اکناف کشور زیست می‌کنند و دارای علما و مشایخ بسیار هستند با ما برادر و ما با آنها برادر و برابریم.
از تبلیغات دامنه‌داری که به‌ظاهر ضدایران و درحقیقت ضداسلام است آن است که انقلاب ایران نمی‌تواند کشور ما را اداره کند و یا دولت ایران درحال سقوط است؛ چون نه اقتصاد سالم و نه فرهنگ صحیح و نه ارتش منسجم و نه قوای مسلح آماده دارد. و این تبلیغات از همة رسانه‌های
گروهی امریکا و وابستگان به آن پخش می‌شود و مایه دلخوشی دشمنان ایران و اسلام است و درحقیقت این تبلیغات علیه اسلام است و می‌خواهند وانمود کنند که اسلام در این زمان قدرت اداره کشورها را ندارد.
بدانید که قدرت معنوی شما بر همه قدرت‌ها چیره خواهد شد و قریب یک میلیارد جمعیت شما با خزاین و ثروت بی‌پایان می‌تواند تمام قدرت‌ها را درهم شکند. نصرت کنید خدا را تا نصرت دهد شما را. ای اقیانوس بزرگ مسلمانان خروش برآورید و دشمنان انسانیت را درهم شکنید، که اگر به خدای بزرگ روی آورید و تعلیمات آسمانی را وجهه خود قرار دهید، خدای تعالی و جنود عظیم او با شماست.
امریکا دشمن شماره یک مردم محروم و مستضعف جهان است. امریکا برای سیطرة سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و نظامی خویش بر جهان زیر سلطه از هیچ جنایتی خودداری نمی‌نماید. او مردم مظلوم جهان را با تبلیغات وسیعش که به‌وسیله صهیونیسم بین‌الملل سازماندهی می‌گردد استثمار می‌نماید.
امریکا عراق را وادار نموده است خون جوانان ما را بریزد. او سایر کشورهای تحت نفوذش را وادار نموده است تا ما را با حصر اقتصادی از پای درآورد؛ مع‌الاسف اکثر کشورهای آسیایی هم با ما سر ستیز برداشته‌اند.
ملت‌های مسلمان باید بدانند که ایران کشوری است که رسماً با امریکا می‌جنگد و شهدای ما، این جوانان و دلاوران ارتش و سپاه از ایران و اسلام عزیز در مقابل امریکا دفاع می‌کنند. پس ذکر این مسئله ضروری است که درگیری‌های غرب کشور عزیز ما، درگیریهایی است ازجانب امریکا که گروه‌های ازخدا بی‌خبر وابسته هرروز ما را با آن مواجه کرده‌اند.
بدانید که ما با عراق جنگی نداریم و مردم عراق پشتیبان انقلاب اسلامی ما هستند. ما با امریکا در ستیزیم و امروز دست امریکا از آستین دولت عراق بیرون آمده است و به امید خدا این ستیز تا استقلال واقعی ادامه دارد، که بارها گفته‌ام ما مرد جنگیم و تسلیم برای مسلمانان معنا ندارد. ای کشورهای بی‌طرف، شما را به شهادت می‌طلبیم که امریکا قصد نابودی ما را دارد، کمی به خود آیید و ما را در هدفمان کمک کنید.
بارها گفته‌ام که گروگانگیری توسط دانشجویان مسلمان و مبارز و متعهد ما عکس‌العمل طبیعی صدماتی است که ملت ما از امریکا خورده است و این فعلاً با بازپسدادن اموال شاه معدوم و لغو تمام ادعاهای امریکا علیه ایران و ضمانت به عدم دخالت سیاسی و نظامی امریکا در ایران و آزادگذاشتن تمامی سرمایه‌های ما، آزاد می‌گردند. که البته این امر را محول به مجلس اسلامی نموده‌ام تا آنان به هر نحو که صلاح می‌دانند عمل نمایند.»(1)
1) صحیفه نور، ج13، ص80 تا 85، 21/6/1359.
1
وضعیت داخلی ایران، به‌ویژه بالاگرفتن اختلافات میان دو جناح رقیب حاکم بر نظام جمهوری اسلامی ایران، نگرانی‌هایی را در مقامات رسمی و رسانه‌ای امریکا و نیز سازمان ملل متحد دربارة امکان آزادی قریب‌الوقوع گروگانهای امریکایی برانگیخته است، به‌طوری‌که کورت والدهایم، دبیرکل سازمان ملل متحد، در مصاحبه‌ای با خبرنگاران در نیویورک اظهار کرد: «انتظار نمی‌رود که بحران گروگانهای امریکایی در ایران به‌زودی حل شود.» وی اضافه کرد: «بااین‌وجود، سازمان ملل تماس‌هایی را با نخست‌وزیر جدید ایران برقرار کرده و کمیسیون تحقیق سازمان ملل - که در زمستان گذشته تشکیل یافته - برای حل مسئله گروگان‌ها به‌حال آماده‌باش می‌باشد.» والدهایم اعلام کرد: «پارلمان ایران روز یکشنبه آینده دربارة نامه 186 تن از نمایندگان کنگرة امریکا که تقاضای آزادی فوری گروگان‌ها را نموده‌اند، به مذاکره خواهد نشست.»(1)
دراینحال، رادیو لندن امروز به نقل از روزنامة تایمز مالی آورده است: «درحالیکه دولت تهران دراثر منازعات فرقه‌ای فلج شده، چندان امیدی به آزادی فوری گروگانهای امریکایی نیست.» بنا به گزارش این رادیو: «در سرمقالة امروز روزنامة فایننشال تایمز آمده است که ایران به‌کلی فلج شده است. این سرمقاله دربارة اینکه به‌زودی گروگانهای امریکایی آزاد خواهند شد، خوش‌بین نیست.»(2)از سوی دیگر، «وزارت خارجة ایالات متحده تقاضا کرده است تا رسیدگی به ادعای خسارت دولت ایران از امریکا - به تقاضای دادگاه این کشور - علیه شاه سابق به مبلغ 56 و نیم میلیارد دلار، به تعویق بیفتد. معاون وزیر خارجه امریکا توضیح داد که رسیدگی به این ادعا احتمالاً آزادی گروگانهای امریکایی را مشکل خواهد ساخت.»(3)
2
امروز در ترکیه یک کودتای نظامی بدون خونریزی به وقوع پیوست و 118 تن از رهبران و مقامات سیاسی این کشور بازداشت شدند. دراینزمینه، رادیو دولتی ترکیه در ساعت 5:45 دقیقه بامداد امروز به وقت تهران، خبر کودتای نظامی در این کشور را اعلام کرد. به گزارش رادیو دولتی ترکیه، فرماندهی این کودتای نظامی را ژنرال چهارستاره "کنان اورن" به عهده دارد.
بنا به گزارش خبرگزاری‌ها، در بیانیة نیروهای مسلح ترکیه - که از رادیو آنکارا پخش گردید - آمده است: ارتش برای جلوگیری از وقوع جنگ داخلی میان چپ‌گرایان و راست‌گرایان افراطی دست به کودتا زده است. براساس
بیانیه فوق، مقررات منع عبورومرور در سراسر ترکیه اعلام گردید،
همچنین پارلمان و کلیة احزاب سیاسی و اتحادیه‌های حرفهای ترکیه منحل اعلام و تمام فعالیت‌های سیاسی ممنوع گردید. حکومت نظامی نیز که درپی اغتشاشات سیاسی در بیش از یک‌سوم استان‌های ترکیه برقرار شده بود، در سراسر ترکیه اعلام شد. به گزارش خبرگزاری‌ها، واحدهای گشتی ارتش ترکیه در خیابان‌های شهرهای مهم این کشور به حرکت درآمده‌اند و در مناطق راهبردی شهرها نظامیان راه‌بندهای موقت ایجاد کرده‌اند. به نظر می‌رسد کودتای امروز ترکیه بدون خونریزی بوده است. بلافاصله پس از وقوع کودتا ارتباط ترکیه با خارج قطع گردید و تمام فرودگاه‌های این کشور بسته شدند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، "سلیمان دمیرل" نخست‌وزیر، "بلند اجویت" رهبر حزب جمهوری‌خواه خلق و 118 تن دیگر از مقامات سیاسی ترکیه توسط نظامیان دستگیر شدند. ژنرال "کنان اورن" رهبر نظامی تازة ترکیه امروز در نطق رادیو تلویزیونی خود به‌شدت دولت "سلیمان دمیرل" نخست‌وزیر دولت سرنگون‌شدة ترکیه را مورد حمله قرار داد. ژنرال اورن اظهار کرد ترکیه در دوران حکومت سلیمان دمیرل کشوری بی‌صاحب بود. وی همچنین اختلافات سیاسی در جامعه ترکیه را که در سال جاری بیش از 5 هزار قربانی به جای گذاشته است تقبیح کرد و جناح‌های افراطی راست و چپ را شدیداً مورد حمله قرار داد. به گزارش یونایتدپرس، اورن همچنین به مسلمانانی که خواهان استقرار حکومت اسلامی در ترکیه هستند به‌شدت حمله کرد و آنها را متهم ساخت که از اصول میهن‌پرستی که کمال آتاتورک بنیانگذار آن بوده، منحرف شده‌اند.(1).
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 22/6/1359، صص 1 و4، به نقل از خبرگزاری‌ها از آنکارا.
1
درحالیکه از روز سه‌شنبة هفتة پیش، کلیة پاسگاه‌ها و مرکز گروهان خان‌لیلی به تصرف نیروهای مهاجم ارتش عراق درآمده است و نیروهای خودی همچنان درصدد اجرای عملیاتی برای بازپسگیری این منطقه هستند،(1)ارتش عراق از ساعت 7:30 دقیقه بامداد امروز، در جنوب منطقة خان‌لیلی، پاسگاههای سانواپا و سلمان‌کشته را زیر آتش شدید توپخانه خود قرار داد. در این آتشباری، 5 نفر درجه‌دار ارتش و ژاندارمری مجروح شدند و یک اکیپ از گروهان سومار به کمک پاسگاههای مزبور شتافته است.(2)دراین‌باره، گزارش‌های مکرر گروهان سومار حاکی است که درگیری با شدت تمام در پاسگاههای تابع این گروهان ادامه دارد و پاسگاههای گروهان مزبور زیر آتش سنگین توپخانة عراق قرار دارند. در گزارش‌های مزبور تقاضای پشتیبانی جهت جلوگیری از پیشروی تانک‌های دشمن و اعزام گروه امداد با داروی زیاد شده است.(3)
گزارش‌های بعدی گروهان سومار حاکی است که تانک‌های عراق به‌سوی پاسگاههای سلمان‌کشته، سانواپا و بازرگان درحال پیشروی هستند. در این گزارش همچنین آمده است: «باتوجهبه وضعیت فعلی چنانچه ازطریق مقتضی از ارتش کمک به پاسگاههای فوق نرسد و اقدام جدی نگردد پاسگاههای تابعه گروهان سومار به تصرف عراق در خواهد آمد و واحد ارتش مستقر در سومار قصد جابه‌جایی دارند؛ با این وضع امکان پشتیبانی از پاسگاههای سومار ضعیف و خطر جدی پاسگاه‌ها را تهدید می‌کند.»(4)
در این لحظات، پاسگاه تلخاب نیز وضعیت مشابهی داشته و همانند پاسگاه بازرگان، تقاضای کمک فوری کرده است.(5)دراینحال پیرو درخواست‌های مکرر یگان مستقر در سومار، دستور اعزام دو دستگاه تانک 6021 ازسوی هنگ قصرشیرین برای پشتیبانی یگان مذکور و جلوگیری از نفوذ تانک‌های عراقی به پاسگاه بازرگان صادر شده، اما برای بردن تانک‌ها درخواست وسیلة نقلیه شده است.(6)گزارش مرکز فرماندهی سپاه غرب نیز ضمن اشاره به درگیری‌های شدید در منطقه سومار و پاسگاههای تلخاب و بازرگان که از شب پیش
1) سند شماره 276885 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ر) مرز (ژاجا)، 22/6/1359.
2) سند شماره 276822 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان سومار به فرمانده ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 22/6/1359؛ و - سند شماره 283177 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار.
3) سند شماره 283174 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان سومار به تهران فرمانده ژاجا (دایره عملیات)، 22/6/1359؛ و - سند شماره 283173 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرمانده ژاجا، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار؛ و - سند شماره 34436 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا رکن3 (مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 22/6/1359؛ و - سند شماره 276896 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری سومار.
4) سند شماره 283172 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05- ژ (رکن3) به فرمانده ع - م - غ (رکن3)، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار؛ و - سند شماره 276887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرمانده ژ، 22/6/1359، برابر اعلام یگان سومار.
5) سند شماره 276820 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرمانده ژاجا (دایره عملیات)، 22/6/1359.
6) سند شماره 283336 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرمانده ژ، 22/6/1359، برابر اعلام یگان سومار.
آغاز شده بود و باتوجهبه ناهماهنگی بین نیروهای مدافع ایرانی، تنها راه بالابردن کیفیت کار در نفت‌شهر و مقابله با مهاجمان را تشکیل ستاد مشترک از ارتش و سپاه و ژاندارمری می‌داند.(1)
علاوه‌بر نواحی مختلف سومار، نفت‌شهر نیز زیر آتش سنگین عراق قرار گرفت و اوضاع شهر متشنج شد.(2)در درگیری شدید امروز عصر منطقه نفت‌شهر، با آتش متقابل نیروهای خودی مواضع و سنگرهای عراق درهم کوبیده شد و به دشمن تلفاتی وارد آمد. در این درگیری همچنین 4 نفر از پاسداران و افراد ارتش جمهوری اسلامی ایران به شهادت رسیدند، که به گزارش مرکز فرماندهی سپاه غرب، علت آن پشتیبانی‌نکردن نیروهای ارتش از سپاه بوده است.(3)
اوضاع قصرشیرین و اطراف آن نیز پس از چند روز آرامش نسبی، بار دیگر به‌هم ریخت و از ساعت 13 امروز، ارتش عراق با آتشباری روی مسیر جادة قصرشیرین به سرپل ذهاب به مدت دو ساعت این جاده را بند آورد(4)و از ساعت 6 بعدازظهر نیز شهر قصرشیرین و پاسگاه پرویز را با توپخانه سنگین خود تا بامداد روز بعد، زیر آتش شدید گرفت و نیروهای مستقر در این پاسگاه نیز به آتش توپخانة عراق پاسخ دادند.(5)
گزارش سپاه غرب کشور نیز حاکی است امروز یک افسر مسلح عراقی، خود را به نیروهای ایران واقع در منطقة قصرشیرین تسلیم کرده و سلاحش را تحویل داده است.(6)
از ساعت 16:30 دقیقه نیز موضع کلانتر و نصرآباد و مجدداً محور اصلی قصرشیرین به سرپل ذهاب زیر آتش عراق قرار گرفت که موجب آتش‌سوزی باغ‌های این مسیر شده است. در ساعت 19:10 دقیقه، علاوه‌بر مواضع فوق، ستاد و قرارگاه هنگ ژاندارمری قصرشیرین نیز زیر آتش سنگین توپخانة عراق قرار گرفت که با پاسخ نیروهای ارتشی مستقر در محل مواجه شد.(7)همچنین، «گزارش تلفنی گروهان قصرشیرین حاکی است در ساعت 19:30 دقیقه، تعدادی از تانک‌های ارتش بعث عراق از روبه‌روی پاسگاه تنگاب‌نو شروع به پیشروی نموده که بلافاصله از واحد ارتش مستقر در خرناصرخان تقاضای پشتیبانی گردیده که به آتش واحد موصوف، تانک‌های دشمن درهم کوبیده شده و مجبور به عقب‌نشینی شده‌اند.»(8)باوجوداین، درگیری سنگین میان قوای طرفین در منطقه بین تنگاب‌نو و تنگاب‌کهنه تا پاسی از شب ادامه داشته است.(9)بنا به گزارش بعدی این گروهان، «6 دستگاه تانک عراقی مجدداً با پشتیبانی 2 فروند میگ به پاسگاه تنگاب‌نو حمله [کردند] و درنتیجة رشادت پرسنل پاسگاه و با پشتیبانی آتش ارتش جمهوری اسلامی، تانک‌ها عقب‌نشینی و دراثر اصابت راکت هواپیماهای مذکور منبع آب و گازوئیل تلمبه‌خانة تنگاب‌نو آتش گرفته، لیکن تلفات جانی در بر نداشته است.»(10)سرانجام با فشار مهاجمان، نیروهای ژاندارمری پاسگاه را تخلیه کرده و این پاسگاه شامگاه امروز به تصرف عراق درآمد و 3 تانک عراقی در محل پاسگاه مستقر گردیدند، اما گروهی از تکاوران سپاه پاسداران با دشمن درگیر شدند و یکی از تانک‌های دشمن را از بین برده و بقیه نیز متواری شدند و پاسگاه و سلاح‌های موجود در آن مجدداً به دست نیروهای خودی افتاد.(11)
1) سند شماره 50607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 22/6/1359، ساعت 14:40 دقیقه.
2) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 65124 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه مرکز فرماندهی به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359،ساعت 15:30 دقیقه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس در گفت‌وگو با فرماندار قصرشیرین، 23/6/1359.
4) سند شماره 34444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور، 23/6/1359، برابر تلفنگرام واصله از شهربانی قصرشیرین، 22/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
6) سند شماره 50614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359، ساعت 16:25دقیقه، برابر اعلام سپاه غرب.
7) سند شماره 276840 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرمانده ع - م - غ (رکن3)، 23/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین؛ و - سند شماره 34438 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 23/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری.
8) سند شماره 276886 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرمانده ژاجا (دایره عملیات)، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس در گفت‌وگو با آذربان فرمانده سپاه قصرشیرین.
10) سند شماره 276897 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرمانده ژاجا (دایره عملیات)، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین.
11) سند شماره 50661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3، 29/6/1359.
در ساعت 20:30 دقیقه، 2 فروند میگ عراقی به حریم فضایی ایران در نوار مرزی قصرشیرین تجاوز کردند که بلافاصله با به پرواز درآمدن فانتوم‌های ایران و تعقیب میگ‌های دشمن، آنها متواری شده و در این نبرد هوایی، یکی از هواپیماهای عراقی به‌وسیله فانتوم‌ها هدف قرار گرفت و سرنگون شد. بنا به همین گزارش، در ساعت 10 شب، نیروهای عراقی مجدداً به پاسگاه پرویز حمله کردند که با مقاومت پاسداران مستقر در محل مواجه شده و تلفات سنگینی به دشمن وارد آمد.(1)
روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور به نقل از فرماندار قصرشیرین، اعلام کرد: «نیروهای مرزی تقویت شده‌اند و علاوه‌بر نیروهای نظامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از طلبه‌های حوزة علمیه قم، بسیج مستضعفین و داوطلبان شهرهای مختلف ازجمله اصفهان، قم، یزد و کرمان به این منطقه آمده‌اند.»(2)
از سوی دیگر، باتوجهبه نوع نبرد و دفاع در مقابل نیروهای زرهی، پیاده، مکانیزه و هوایی عراق، سپاه غرب کشور نیازهای خود را اعلام کرد؛ اغلب موارد درخواستی شامل مهمات و سلاح آر.پی.جی7، کالیبر50، تفنگ 106، مهمات تیربار ژ3 و فشنگ برنو، نارنجک تفنگی، نارنجک دستی، و فشنگ ام - یک می‌شود.(3)لازم به یادآوری است که گزارش مزبور حاکی‌از نوع سلاح‌هایی است که نیروهای سپاه و اغلب افراد ژاندارمری(4)در این وضعیت بغرنج در مقابل سلاح‌های سنگین دشمن به کار می‌بردند.
1
در بخش شمالی استان ایلام، گرچه تجاوز ارتش عراق در 19 شهریور به منطقة میمک با تصرف تعدادی از پاسگاههای این منطقه و گرفتن سرپل همراه بوده است، با تمهیدات و اقدامات دفاعی نیروهای مدافع در این بخش، عراق هنوز نتوانسته است موقعیت خود را در جنوب میمک تثبیت کند و پاسگاههای منطقه هنوز محل زدوخوردهای خونین میان قوای دو طرف است:
پاسگاه انجیره تابع گروهان صالح‌آباد از ساعت 9:45 دقیقه بامداد امروز، از سه طرف زیر آتش شدید و محاصرة نیروهای عراق قرار گرفت و راه عبوری پاسگاه به گروهان مسدود شد. طبق همین گزارش، به گروهان صالح‌آباد دستور داده شد تا رسیدن پشتیبانی زمینی و هوایی مقاومت کنند.(5)«نیروهای سپاه در این درگیری به پشتیبانی اکیپ ارتشی مستقر در ارتفاعات میمک شتافته و 6 تانک عراقی را منهدم کردند و اکیپ ارتش دست به عقب‌نشینی تاکتیکی زد
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
2) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان در نوار مرزی مهران به نقل از خبرگزاری پارس.
3) سند شماره 409243 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد عملیات سپاه پاسداران غرب کشور به ستاد عملیات مشترک غرب کشور، 22/6/1359؛ و - سند شماره 50556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب کشور به مرکز فرماندهی سپاه، 22/6/1359، ساعت 24؛ و - سند شماره 50618 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359، ساعت 00:15 برابر آخرین خبر رسیده از غرب کشور.
4) طبق مشاهدات نگارنده، اغلب نیروهای ژاندارمری در آن زمان هنوز از تفنگ نیمه‌خودکار ام - یک استفاده می‌کردند. سلاح برنو نیز اسلحة سازمانی نیروهای محلی بسیج بود. (سند شماره 1559/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه.)
5) سند شماره 283404 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به کرمانشاه (ن ر 376) و به قصرشیرین (فرماندهی) ستون عملیات غرب کشور، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد.
و خود را به دامنه ارتفاعات میمک کشاند و درگیری در صبح و بعدازظهر همچنان ادامه داشته است.»(1)در همین زمینه، هنگ ایلام درخواست کرد که ساعت 6 صبح فردا، مواضع و تانک‌های عراق در نی‌خزر و دامنة ارتفاعات اطراف توسط یک اسکادران از جنگنده‌های نیروی هوایی درهم کوبیده شود تا با همکاری نیروها بتوان به مواضع قبلی برگشت. براساس این گزارش، آخرین وضعیت پاسگاههای تابع گروهان صالح‌آباد حاکی است که پاسگاههای انجیره و شوروشیرین زیر آتش شدید توپخانه و تانک‌های عراقی قرار دارند و نیروهای خودی درحال مقاومت هستند. این گزارش می‌افزاید: افراد پاسگاه نی‌خزر و نیروهای گروهان صالح‌آباد که در ارتفاعات میمک مستقر بودند به‌علت آتش توپخانه مهاجمان و بی‌اثربودن سنگر و سلاح آنان، موضع خود را ترک کرده و تغییر داده و هم‌اکنون نیروها مشغول نبرد بوده و نیاز به توپ دورزن دارند.(2)
در یک گزارش تکمیلی دیگر آمده است که نیروهای عراقی پاسگاه انجیره و تپه شینو را محاصره کرده و نیروهای مستقر در محل، سنگرهای خود را ترک و عقب نشسته‌اند و همچنان درحال دفاع هستند.(3)دراینحال و باآنکه امروز 9 فروند جنگنده اف5 از پایگاه چهارم شکاری جهت پشتیبانی جبهه‌های غرب ایلام به پرواز درآمدند و مواضع و اهداف موردنظر را بمباران کردند،(4)گزارش تکمیلی گروهان صالح‌آباد گویای آن است که نیروهای عراقی در اکثر ارتفاعات میمک مستقر و کنترل راه‌های مشرف به پاسگاههای خودی را به دست گرفته‌اند و هر آن احتمال سقوط پاسگاههای انجیره و شوروشیرین می‌رود. این گروهان به‌طور مکرر درخواست پشتیبانی زمینی و هوایی دارد.(5)
هنگ ایلام نیز در گزارشی اعلام کرد که در ساعت 15 امروز، یک فروند هواپیمای عراقی به ایستگاه (سایت) نخجیر حمله کرد که براثر تیراندازی مأموران ایستگاه (سایت)، متواری شده و در حین فرار، کوه‌های اطراف ایلام را بمباران کرد، اما قبل از خروج از مرزهای کشور، در کوه‌ها در منطقه چمن‌بولی واقع در 65 کیلومتری غرب شهرستان ایلام سقوط کرد.(6)دراین‌خصوص، گزارش سپاه مرکز حاکی است که میگ مزبور براثر آتش جنگندة ایران مجبور به فرود اضطراری شده که در حین نشستن به زمین خورده، بدنه‌اش متلاشی می‌شود.(7)
دراینحال، گزارش روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور دربارة حملات شامگاه امروز ارتش عراق به منطقة ایلام حاکی است: «براثر حملات مجدد ارتش بعث عراق در منطقة ایلام این ارتش متجاوز توانست از تاریکی هوا استفاده کند و نقاط مرزی ایران را مورد تجاوز قرار دهد. در این حمله شامگاهی که از پشتیبانی هوایی برخوردار بود، چندین پایگاه مورد هجوم قرار گرفت و تعدادی از برادران سپاه پاسداران، ژاندارمری و ارتش جمهوری اسلامی مجروح شدند. ...»(8)
1) سند شماره 133849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص116، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 22/6/1359، ص3، طبق خبر واصله از ژاندارمری ایلام؛ و - سند شماره 65127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359، ساعت 9:50 دقیقه صبح.
2) سند شماره 283725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران، مرزبانی کشور، 22/6/1359، بنا به گزارش گروهان صالح‌آباد؛ و - سند شماره 298330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 22/6/1359؛ و - سند شماره 283403 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - ژ - رکن3 به ف - ع - م - غ، 22/6/1359، برابر گزارش تلفنی سرهنگ لکی فرمانده هنگ ایلام؛ و - سند شماره 283255 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ف - ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 23/6/1359، برابر گزارش مورخ 22/6/1359، فرمانده گروهان صالح‌آباد.
3) سند شماره 283306 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 22/6/1359، برابر اعلام گروهان صالح‌آباد؛ و - سند شماره 277357 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05(رکن3) به ناحیه کرمانشاه، 23/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد، 22/6/1359.
4) . سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال9، ص3، 23/6/1359، بنا به گزارش مرکز پشتیبانی هوایی مستقر در لشکر92 زرهی اهواز، 22/6/1359.
5) سند شماره 283871 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به هنگ قصرشیرین - فرماندهی ستون عملیات غرب، 22/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد.
6) سند شماره 283405 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به تهران - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری ایلام.
7) سند شماره 50614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
8) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان در نوار مرزی مهران، به نقل از خبرگزاری پارس.
1
درحالیکه در مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام نبردهای سختی میان قوای مهاجم عراق و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در جریان است، امروز بنی‌صدر، رجایی و هیئت همراه وارد کرمانشاه شدند و به‌مدت 13 ساعت، در دو جلسة صبح و عصر با فرماندهان قوای مسلح ارتش، سپاه و ژاندارمری در محل ستاد عملیات مشترک غرب کشور وارد شور و جلسه شدند. گزارش خبرنگار کیهان از کرمانشاه دراین‌مورد حاکی است: «این دو جلسه با تصمیمات مهمی همراه بود و آقایان بنی‌صدر و رجایی در پایان این جلسات وضع امنیتی غرب کشور را مطلوب اعلام کردند. رجایی، نخست‌وزیر، نیز با تأکید بر نقش هماهنگی نیروها اضافه کرد: یکی از تصمیمات مهم این دو جلسه امنیتی تشکیل یک ستاد عملیات مشترک در تهران است تا در رفع نارسایی‌ها و هماهنگی نیروها سرعت بیشتری به خرج داده شود. وی سپس درمورد تصمیمات دیگر گفت: برای ایجاد نظم در تهیه و گزارش اخبار منطقة جنگی نیز مقرر شد مرکزیتی ازنظر خبری در تهران تشکیل شود و رئیس‌جمهور اعلام کرد که در ساعت 10 صبح هرروز گزارش دقیق مناطق جنگی را در اختیار رسانه‌های گروهی قرار خواهد داد.» در پایان این گزارش آمده است که «بنی‌صدر، رجایی و فرماندهان ارتش در ساعت 3:35 دقیقه بعدازظهر، با هلیکوپتر عازم ایلام شدند و سپس به‌اتفاق ابراهیمی، استاندار ایلام، به نواحی مرزی صالح‌آباد که نقطة اوج درگیری‌های دیروز و امروز در منطقة ایلام بود، عزیمت کردند.»(1)
در گزارش دیگر کیهان آمده است: «رئیس‌جمهور سپس به‌همراه آقای رجایی نخست‌وزیر، تیمسار فلاحی جانشین رئیس ستاد مشترک، تیمسار سرتیپ ظهیرنژاد فرمانده نیروی زمینی، سرهنگ فکوری وزیر دفاع و فرمانده نیروی هوایی، استاندار ایلام و کرمانشاه و فرماندهان نظامی منطقه ساعت 17 امروز با هلیکوپتر از ایلام وارد روستای صالح‌آباد شدند و بلافاصله با اتومبیل به منطقه‌ای بین هلاله و سرنی در فاصلة بیست کیلومتری مرز ایران و عراق رفتند.»(2)یادآوری می‌شود منطقة یادشده در نزدیکی منطقة اشغالی میمک قرار دارد.
دراینحال، گزارش دیگری از خبرنگار کیهان حاکی‌از پرخطربودن سفر بالاترین مقامات کشور به منطقة جنگی است. در این گزارش که البته چاشنی تبلیغات با بازگوکردن اتفاقی عجیب (فرارکردن میگ از چنگ بالگرد!) در آن وجود دارد، آمده است: «هلیکوپتر حامل آقای بنی‌صدر و آقای رجایی و همراهان مورد حمله یک میگ عراقی قرار گرفت، که با حرکات تاکتیکی خلبان هلیکوپتر و رسیدن به‌موقع جنگنده‌های ایرانی، میگ عراقی مجبور به فرار شد و آسیبی به بنی‌صدر، رجایی و همراهان وی وارد نیامد.»(3)
1
این روزها که شهرها و پاسگاههای مرزی ایران در مناطق قصرشیرین و ایلام مورد هجوم شدید زمینی و هوایی عراق قرار گرفته، بررسی مطالب رسانه‌های گروهی داخلی عراق و برخی کشورهای عربی قابل‌تأمل و حاکی‌از توجیه تهاجم عراق علیه ایران براساس تفکرات ناسیونالیسم عربی و با هدف جذب دیگر کشورهای عربی منطقه به این درگیری تازه و اشاعة تقابل دیرینة قومیت‌هاست.
دراینزمینه، روزنامة الثوره ارگان رسمی حزب بعث اشتراکی عراق در شمارة امروز خود تحت‌عنوان "دست کوبندة انقلاب قادر به پس‌گرفتن سرزمین ما از فارس‌های غاصب و حفظ حیثیت و حاکمیت ملی و قومی است" چنین نوشته است: «نیروهای مسلح پیروز ما به نبردهای آزادسازی سرزمین غصب‌شده ازسوی تجاوزکاران فارس ادامه می‌دهند و در این راه بهترین نمونه‌های دلیری و کارایی و پافشاری برای جانبازی و قدرت رزمندگی و معنویت عالی که قدرت قاطع انقلاب پیشرو ما را در تأکید خط مشی انقلابی و مستقل و سعی مداوم برای حفظ حاکمیت ملی و قومی امت عرب و نشان‌دادن مقام لایق آن در صحنة عربی و جهانی منعکس می‌سازد را ارائه داده است. ...» در بخش دیگری از سرمقالة الثوره با اشاره به هشدارهای دیپلماتیک عراق به ایران مبنی‌بر بازپسدادن سرزمین‌های مورد ادعای عراق، آمده است: «آزادساختن منطقة "زین‌القوس" به‌مثابة آغاز عملیات جسورانه و مقدمه‌ای برای آزادی "سیف‌سعد" بود. ...»(1)
رادیو صوت‌الجماهیر نیز در برنامة عربی عصرگاهی خود به نقل از روزنامة لبنانی الجمهوریه اعلام کرد که این روزنامه «از کلیة رژیم‌های عربی خواست از عراق در جنگ خود برای بازگرداندن سرزمین عربی غصب‌شده پشتیبانی کنند.» بنا به این گزارش: «این روزنامه در سرمقالة خود نوشت: "جای تعجب نیست که عراق به زبان رئیس‌جمهوری خود اعلام کند که قصد دارد هر سرزمینی که غصب شده را بازپس بگیرد. و جای شگفتی نیست که پرزیدنت صدام حسین که به خود اطمینان دارد و به ملت خود اعتماد دارد بگوید که نمی‌خواهد با ایران بجنگد و طمعی به سرزمین‌های ایرانی ندارد."» این روزنامه در پایان سرمقالة خود نوشته است: «عراقی‌های مؤمن به عربیت بارها نشان دادند پیام جهاد را می‌پذیرند؛ لذا بایستی اعراب از عراق پشتیبانی کنند، زیرا عراق می‌جنگد و می‌خواهد سرزمین‌های عربی من‌جمله فلسطین را آزاد کند.»(2)
از سوی دیگر، «خبرگزاری عراق امروز گزارش داد: در جریان نبردهای شب گذشته و اوایل امروز در مرز ایران، 3 تن از نیروهای عراقی کشته و 8 تن مجروح شدند. خبرگزاری عراق به نقل از یک سخنگوی ارتش این کشور افزود که حدود ساعت 6 بامداد امروز (به وقت تهران) نیروی هوایی عراق، مواضع خان‌لیلی ایران در شهر قصرشیرین را بمباران کرد. همین سخنگو گفت: نیروهای عراقی همچنین به گلوله‌باران مناطق مرزی "بیلون" و "جبل بامو" واقع در جنوب کشور توسط نیروهای ایرانی، پاسخ دادند.»(3)
1
یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی خودی حاکی است که در ساعت 11 امروز، در جلسه‌ای که در پادگان سیدصادق عراق میان فرماندهان عراقی برگزار شد، مقرر شد که تیپ38 لشکر پیادة ارتش عراق و گردان‌های تابعة تکاور این تیپ ضمن آماده‌کردن کلیة توپ‌ها و خدمة خود، عازم مناطق مرزی درگیر شوند. درضمن، همین گزارش افزوده است که گروهان تکاور عقبه که در تابعیت تیپ116 گارد مرزی می‌باشد و در تاریخ 11/6/1359 جهت پاکسازی اکراد شورشی از پنجوین به توتمان واقع در مرز مشترک عراق و ایران انتقال یافته بود، پس از انجام مأموریت محوله، امروز به پنجوین مراجعت کرد.(1)
2
برای مرزهای خوزستان، به‌خصوص منطقة عمومی خرمشهر و آبادان، امروز روز پرحادثه‌ای بود؛ زیرا عراقی‌ها علاوه‌بر تعرضات مرزی، دست به تحکیم و تقویت بیشتر نیروها و تجهیزات خود زدند، طوری‌که گزارش ستاد مشترک ارتش حاکی است: «باتوجهبه گسترش اخیر یگان‌های عراقی در مرزهای خوزستان و طی تجاوزاتی که این کشور در منطقة لشکر81 انجام داده، چنین استنباط می‌شود که ممکن است عراق حملة اصلی خود را در منطقة خوزستان انجام دهد.» در پایین این دستورالعمل از کلیة یگان‌های نیروی زمینی مستقر در منطقة خوزستان خواسته شده که گسترش پدافندی خود و سایر اقدامات تأمینی ازجمله تجهیز پاسگاه‌ها ازنظر نیرو و تجهیزات را به عمل آورند.(2)
دراینحال، نیروهای اطلاعاتی ارتش ایران خبردار شدند که قرار است «نیروهای مهاجم عراقی با پشتیبانی گارد مرزی در ساعت 5 [بامداد] امروز به منطقه‌ای به نام غزیله (در خاک عراق) بین شلمچه تا 75 کیلومتری خاک ایران حمله و تجاوز نمایند.»(3)این احتمال قوی ازاین‌رو بود که «امروز نیروهای ارتش عراق از منطقه غزیله تا شلمچه آرایش جنگی کامل گرفتند.»(4)البته قراین دیگر نیز حملة عراق را برای امروز مسجل می‌ساخت، ازجمله حوادث دیگر امروز:
«پیاده‌شدن تعداد زیادی سرباز عراقی در مقابل مرز خرمشهر در خاک عراق»؛(5)«استقرار موشک‌های زمین‌به‌هوای سام در منطقه مقابل استان خوزستان در خاک عراق به وسعت 20 کیلومتر به‌همراه تعداد زیادی تانک و زره‌پوش در اطراف آنها.»؛(6)گزارش سپاه خوزستان مبنی‌بر اینکه عراق قصد دارد در روز 23/6/1359 یک حملة هوایی خیلی شدید به بوشهر و خرمشهر بنماید و در این حمله جزیره مینو و شلمچه و گارد ساحلی خسروآباد آبادان و ناوگان‌های ایران در معرض تهدید است.(7)و این مسئله که «از روز گذشته تا امروز در روبه‌روی دژ شماره 3 واقع در 6 کیلومتری شلمچه در خاک عراق تعداد 20 تانک و تعدادی نفربر و سلاح خمپاره‌انداز و ضدهوایی دشمن در پشت دیوارة خاکریزی‌شده مستقر شده‌اند و حالت تعرضی به خود گرفته‌اند.»(8)علاوه‌براین، «گزارش مرزبانی خرمشهر نیز حاکی است که
1) سند شماره 63773 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به نزاجا، 22/6/1359.
2) سند شماره 50589 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 22/6/1359؛ و - سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 8، ص3، 23/6/1359، بنا به گزارش لشکر92 زرهی (رکن3)، 22/6/1359.
3) سند شماره 65126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3(مرکز فرماندهی) به گیرندگان، 22/6/1359؛ و - سند شماره 38903 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 22/6/1359؛ و - سند شماره 133849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 65126 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 50599 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359.
6) سند شماره 51287 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359.
7) سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (جوانرود)، ص70، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص2، 23/6/1359.
8) سند شماره 418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نهاجا، 24/6/1359.
در 7 کیلومتری شلمچه واحد توپخانه و تعداد زیادی ادوات ضدهوایی به طول 10 کیلومتر استقرار یافته‌اند و در 4 کیلومتری شط‌العرب، روبه‌روی جزیرة مینو نیز واحد توپخانه و ضدهوایی به طول 5 کیلومتر مستقر شده‌اند.»(1)همچنین، به گزارش نیروهای اطلاعاتی ارتش: «در روز جاری علاوه‌بر نیروهایی که به گردان 5 گارد مرزی عراق مأمور و تقویت شده‌اند، یک آتشبار توپخانه از لشکر5 مکانیزه بصره مجهز به توپ 87 م.م و خمپاره‌انداز 60 م.م و نیز دو گردان از تیپ2 گارد مرزی مستقر در شلمچه نیز به گردان یادشده مأمور گردیده‌اند.»(2)
افزون‌براین، «اخبار مکتسبه از 3 نفر پناهندگان عراقی در پاسگاه سمیده حاکی است: یک سرگرد شیعه‌مذهب به نام عدنان، امروز بسیار نگران بوده و اظهار داشته قرار است امروز یا فردا عراق به ایران حمله کند.» طبق اظهارات این پناهندگان، «ارتش عراق حدود 3 لشکر از یگان‌های خود را به منطقة مرزی لشکر92 زرهی اعزام نموده است.» این افراد با اشاره به روحیة ضعیف ارتش عراق و ترس آنها از دقت توپخانة ارتش ایران، اظهار کردند که «تصفیة شدیدی در ارتش انجام گرفته و بهطورکلی پرسنل شیعه‌مذهب را اخراج و پرسنل مصری را جایگزین می‌کنند.»(3)و خبر دیگر اینکه «برابر اطلاع واصله ارتش عراق با جابه‌جایی نیروهای خود قصد داشته است که شب 22/6 و یا 23/6 به منطقه فکه - سوسنگرد حملاتی را آغاز کند.»(4)
اما در منطقة عمومی خرمشهر و آبادان، پیش از حملة صبحگاهی عراق که برای نیروهای نظامی ایران مسجل شده بود، نیروهای خودی برای جلوگیری از نفوذ دشمن، پیش‌دستی کرده و «بنا به گفتة یک مقام آگاه از سپاه خرمشهر در ساعت 3:15 دقیقه بامداد شنبه، افراد نظامی ایران توانستند از مرز عراق عبور کنند و پاسگاه بوارین عراق را که در مقابل منطقة جرگه ایران است، مین‌گذاری کنند که به‌دنبال آن، پاسگاه مزبور براثر تیراندازی‌های قوای نظامی ایران منهدم شد. وی افزود: درحالحاضر، تأسیسات مرزی عراق از ناحیة شلمچه، خرمشهر با خاک یکسان شده است.»(5)
بههرحال، طبق پیش‌بینی و انتظاری که می‌رفت، در ساعت 5:50 دقیقه بامداد امروز، ناوچه‌های کشور عراق، پاسگاه خین و گروهان خرمشهر را به محاصره درآورده و آتشباری خود را ازطریق دریا با دو ناوچه روی مناطق مزبور آغاز کردند که تا ساعت 7:20 دقیقه بامداد، این درگیری همچنان ادامه داشت.(6)در این درگیری، «قوای نظامی ایران با خمپاره یک ناوچه عراقی را در مرز شلمچه به آتش کشیدند و تعداد زیادی از نیروهای عراقی نیز مجروح شدند. نیروهای خودی همچنین کلیة پاسگاههای مرزی عراق را زیر آتش خمپاره قرار دادند.» دراین‌ارتباط، گزارش هنگ ژاندارمری آبادان حاکی است: «شروع تیراندازی روز جاری [در ساعت 5:50 دقیقه بامداد] ازسوی کشور عراق به‌تلافی انهدام پاسگاه آنها [بوارین] صورت گرفته است.»(7)
تا ساعت 10 صبح، در پاسگاه خین و مؤمنی هیچ‌گونه درگیری نبود، اما از این ساعت به بعد تیراندازی و درگیری بین یگان‌های پیادة عراقی و ایرانی شروع شد.(8)یک گزارش دیگر در همین
1) سند شماره 133849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 22/6/1359، ص3، برابر گزارش اداره مرزبانی خرمشهر.
2) سند شماره 50592 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 22/6/1359.
3) سند شماره 346077 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی، انتظامی)، 25/6/1359.
4) سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، ص2، 23/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 24/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
6) سند شماره 50595 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 22/6/1359؛ و - سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اخبار استانداری خوزستان، 23/6/1359، برابر گزارش هنگ آبادان - رکن دوم، 22/6/1359، برابر گزارش ستاد عملیات جنوب و گروهان خرمشهر.
7) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، گزارش هنگ ژاندارمری آبادان (رکن2)، 22/6/1359.
8) سند شماره 403929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، ص18، 22/6/1359، برابر گزارش فرمانداری خرمشهر، 22/6/1359؛ و - سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص4، 23/6/1359، برابر گزارش ستاد عملیات جنوب، 22/6/1359.
خصوص حاکی است که یگان‌های شناور مستقر در شلمچة عراق آتش هماهنگ خود را روی مواضع ایران ازجمله پاسگاه خین و مؤمنی ادامه داده‌اند، به‌طوری‌که صدای انفجارها تا خرمشهر به گوش می‌رسد.(1)نیروهای ایرانی نیز 2 فروند ناوچه‌های 85 تنی تیران و مهران را به منطقه اعزام کردند.(2)درگیری زمینی مزبور بین عوامل گردان یک از تیپ20 لشکر5 عراق درحوالی شلمچه با نیروهای خودی اتفاق افتاد که در این درگیری یک نفر از نیروهای عراقی کشته و 4 تا 6 نفر هم مجروح شدند.(3)گزارش خبرنگار کیهان دراین‌باره حاکی است: «از اولین روز درگیری ایران و عراق در مرز خوزستان، مردم غیور خرمشهر به مساجد رفته و از روحانیون این شهرستان خواستار دریافت اسلحه برای مقابله با مزدوران عراقی شدند.»(4)درگیری پاسگاههای خین و مؤمنی در منطقة شلمچه در ساعت 17 امروز، بدون هیچ‌گونه تلفاتی به نیروهای خودی پایان یافت و تا ساعت 19:30 دقیقه (ساعت مخابره خبر) اوضاع همچنان آرام توصیف شده است.(5)نتیجة این درگیری در پایان امروز انهدام کامل پاسگاه شلمچة عراق و پل رابط نزدیک البوارین بود. در این درگیری یک پزشکیار از نیروهای خودی نیز زخم سطحی برداشت.(6)
باتوجهبه درگیری‌های نظامی در مرز شلمچه و خین و استقرار نیروهای نظامی، از امروز مرز شلمچه به‌دنبال بازدید معاون سیاسی و امور انتظامی استانداری خوزستان ازسوی استانداری مسدود اعلام و تردد از آن ممنوع گردید.(7)
علاوه‌بر تحرکات و درگیریهایی که عراق امروز در مرز خرمشهر ایجاد کرده بود، در منطقة دریایی مابین گارد ساحلی به‌طرف آبادان، نیز در ساعت 12:30 دقیقه نیروهای عراقی از روی دکل مخابراتی مقابل منطقه شُطَیط در آبادان مشغول فیلمبرداری از ساحل ایران بوده‌اند.(8)
1
اخبار مربوط به درگیری‌های پراکندة روزهای اخیر، به‌خصوص نبردهای امروز در خرمشهر و آبادان منتشر شده است و صدای انفجارهای ناشی از آتشباری ناوچه‌های عراقی روی پاسگاههای مرزی خرمشهر در این شهر به گوش می‌رسد. دراینحال، مسئولان نظامی، انتظامی، شهری و مردم به تکاپو افتاده‌اند. گزارش ستاد عملیات مشترک جنوب دراین‌باره حاکی است: «به‌منظور در جریان امر گذاردن جامعه روحانیت خرمشهر و آبادان از درگیری‌های نوار مرزی، جلسه‌ای با حضور روحانیون و فرمانداری خرمشهر تشکیل گردیده... ضمناً تأکید گردید که روحانیون درمورد تشویق یگان‌های درگیر در سخنرانی‌ها اشاره‌هایی بنمایند و همچنین تودة مردم را برای معرفی به بسیج مستضعفین همراه با سایر برادران از خط مرزی تشویق بنمایند.»(9)
در میان مسئولان شهری آبادان نیز این تکاپو به چشم می‌خورد، چنانچه امروز فرماندار آبادان، "فریور باتمانقلیچ" در ابلاغیه‌ای به صداوسیمای مرکز آبادان خواسته است که «باتوجهبه احتمال زیاد حملات هوایی عراق علیه شهرهای مرزی ایران، با همکاری و هماهنگی سازمان
1) سند شماره 50597 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 22/6/1359.
2) سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2، گزارشات روز 22/6/1359، گزارش ستاد عملیات جنوب.
3) گزارش شماره 50596 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش سماجا2 (م132)، 22/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 24/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
5) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص15، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز، 22/6/1359، ساعت 19:30.
6) سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1، 23/6/1359، گزارش ستاد لشکر92 زرهی (رکن3 - عملیات)، 22/6/1359 و گزارش ژاندارمری آبادان.
7) سند شماره 399 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان (معاونت امور سیاسی و انتظامی) به ناحیه ژاندارمری خوزستان و گیرندگان دیگر، 22/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص4، به نقل از روابط عمومی استانداری خوزستان، 22/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص15، خبرگزاری پارس از آبادان.
8) سند شماره 401 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناوچه 50141 به گارد ساحلی (رکن3)، 22/6/1359، ساعت12:45.
9) سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 9، ص5، 23/6/1359، هر دو به نقل از ستاد عملیات مشترک جنوب، 22/6/1359.
بسیج مستضعفین و دیگر ارگان‌های مربوط، برنامه‌های رادیو و تلویزیونی ترتیب دهید تا مردم به‌طوری شایسته و بایسته آمادگی لازم جهت این‌گونه اتفاقات را داشته باشند.»(1)
فرماندار آبادان در نامة دیگری همچنین از کفیل پالایشگاه آبادان خواسته است که باتوجهبه اینکه «دولت عراق دست به یک‌سری نقلوانتقالات وسیع در مجاورت مرزهایش زده است که به‌احتمال‌زیاد قصد حمله به ایران را در این منطقه خواهد داشت، بنا به دستور استانداری و بنا به حساسیت منطقة مرزی آبادان و خرمشهر، تمام امکانات ارگان‌های انقلابی، ادارات، ارتش و نیروهای انتظامی باید در اختیار فرمانداری قرار گیرد تا طرح‌های امنیتی ضربتی ازجمله ساختن سنگر، برج‌های دیدبانی، جادة مرزی آبادان - اروندکنار، اسکلة دهانة اروندکنار و غیره هرچه سریع‌تر عملی گردد.» در این نامه برای اجرای ضربتی مقاصد موردنظر تقاضای فهرستی از ابزار و وسایل موردنیاز ازجمله ماشین‌آلات سنگین، طرح و نقشه برج‌های دیدبانی و مهندسان ماهر شده است.(2)
از سوی دیگر، باتوجهبه تشدید درگیری‌های مرزی و تحرکات وسیع عراق، مرکز فرماندهی سپاه پاسداران از ستاد مشترک ارتش درخواست کرده که «جهت ترابری یکی از برادران سپاه همراه با 10 تن بار مهمات و اسلحه از تهران به مقصد خرمشهر اقدام سریع انجام گیرد.»(3)
یک گزارش جالب و قابل‌تأمل نیز حاکی است باتوجهبه اینکه نیروهای دادسرای انقلاب اسلامی آبادان حفاظت و امنیت بخشی از مرز آبی را در این منطقه به عهده دارند، ستاد مشترک عملیات جنوب بنا به درخواست دادسرای مزبور، از نیروی زمینی ارتش «تقاضای واگذاری 20 قبضه تفنگ ام - یک با خشاب همراه و 3 خشاب اضافی برای هر قبضه نموده و تأکید کرده که باتوجهبه وضعیت حساس منطقه، اقدام لازم دراین‌مورد انجام پذیرد.»(4)
دراینحال، عوامل داخلی وابسته به عراق دست به تحرکات ایذایی در مناطق و شهرهای مرزی خوزستان می‌زنند. ازجمله، «در ساعت 23 امروز، بمبی در 5 متری پادگان آموزشی خسروآباد آبادان در کنار یک ساختمان درحال احداث تولید خوراک طیور منفجر شد که دیوار کنارة این ساختمان تخریب گردید. محل حادثه در 6 کیلومتری گروهان ژاندارمری خسروآباد بود.»(5)
1
در ادامة تحرکات نسبتاً وسیع گروه‌های مسلح معاند با نظام و ارتباطات تنگاتنگ و نزدیک‌تر آنان با عوامل ارتش عراق، از مرز کرمانشاه خبر می‌رسد که شب شنبه «یک مأمور ویژه عراقی در جلسه‌ای که با برخی از سران مهاجمین مزبور ازجمله فرد سرشناسی چون دکتر ثروت داشته، دکتر ثروت اوضاع ارتش ایران را برای وی تشریح کرده و گفته است که نیروی زمینی ازهم پاشیده شده و نیروی هوایی نیز قدرت کامل ندارد و سپاه پاسداران نیز به‌علت عدم‌آموزش، کارایی لازم را ندارد. ...»(6)همچنین، «برابر گزارش یگان جوانرود پاوه به استناد یگان قلقله و پاسداران مستقر در منطقه نیز یک فروند هلیکوپتر عراقی در شب 22/6/1359 در
1) سند شماره 343506 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران - آبادان، 22/6/1359؛ و - سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، ص4، 24/6/1359، از فرمانداری آبادان، 22/6/1359.
2) سند شماره 343527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری آبادان به کفیل پالایشگاه آبادان، 22/6/1359؛ و - سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 50590 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359.
4) سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2، 23/6/1359، از ستاد مشترک عملیات جنوب، 22/6/1359.
5) سند شماره 403929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص8، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان برابر گزارش گروهان خسروآباد مستند به اعلام پاسگاه حیر، 22/6/1359.
6) سند شماره 277369 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه، به قصرشیرین (ایلام - فرماندهی هنگ)، 28/6/1359، برابر اعلام سپاه پاسداران به استناد گزارش سپاه غرب کشور، 22/6/1359.
منطقه دالاهو پرواز نموده و به ضدانقلاب مهمات رسانیده است.»(1)یک گزارش دیگر از نیروهای اطلاعاتی خودی حاکی است علاوه‌بر تحرکات افراد گروه کومه‌له و همراهی نیروهای جلال طالبانی با آنها در شهر ربط و استقرار آنها در این محل، تحرکات عوامل مسلح بختیار و جابه‌جایی نیرو و تجهیزات آنان نیز توسط کامیون‌هایی که نام ارتش بختیار بر روی آنها حک شده بود، از منطقة پنجوین عراق به‌سوی شیلر مشاهده شده است.(2)دراینحال، گزارش ستاد مشترک ارتش حاکی است که امروز «تعداد 1000 نفر از افراد وابسته به عراق به کوه کانی‌دزدان آمده‌اند و قصد آنها حمله به پاسداران مستقر در این محل است.»(3)
1
در ادامة درگیری‌های مناطق کردنشین امروز، بانک ملی مهاباد مورد هجوم مسلحانه قرار گرفت. روزنامة جمهوری اسلامی نوشت: «نزدیک ظهر امروز، تعداد 15 الی 20 نفر از افراد حزب منحلة دمکرات کردستان مسلحانه وارد بانک ملی مهاباد شده و طی گروگان‌گرفتن 2 تن از کارمندان بانک، 80 میلیون تومان به سرقت بردند و با یک وانت متواری شدند.»(4)-(5)
این درحالی است که پیام امروز سپاه ارومیه به سپاه مرکز از عملیات قریب‌الوقوع در این شهر حکایت می‌کند. متن پیام چنین است: «از فردا، 23/6/1359 عملیات مهاباد شروع [می‌شود] هرچه سریع‌تر 300 نفر نیرو همراه یک فرمانده سپاه اعزام دارید. منتظر هستیم.»(6)
دراینحال، ستون اعزامی از بانه به‌سوی سردشت همچنان با دادن تلفات و درگیری‌های جنگ‌وگریز با گروه‌های دمکرات، کومه‌له، رزگاری و چریک‌های فدایی خلق، به‌سختی و کندی درحال نزدیک شدن به سردشت است.(7)بنا به گزارش‌های کیهان از غرب کشور، ستون اعزامی به سردشت در ادامة پاکسازی منطقه، تلفات سنگینی به مهاجمان وارد کرده است. در درگیری ها و برخوردهای پراکندة امروز در این منطقه، 6 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند. خبرنگار کیهان ضمن نقل خبر مذکور، دربارة درگیری منطقة تکاب نیز افزوده است: «در درگیری‌های اطراف پل ساروق و بنی‌کندی از توابع تکاب، بین واحدهای ژاندارمری و پیشمرگان مسلمان کرد با مهاجمان، یک پیشمرگ مسلمان به نام اباذر عبادی شهید و 2 تن دیگر به اسامی باب‌الله براتی و اسکندر فتاحی زخمی شدند. بهرنگی، فرماندار میاندوآب، ضمن بیان این مطلب اعلام کرد که برق بخش تکاب از 15 روز قبل ازسوی افراد مسلح قطع شده که هنوز هم خاموشی در این شهر ادامه دارد.»(8)
گزارش پاسگاه شاهین‌دژ نیز حاکی است: «در ساعت 23 امروز، مهاجمین مسلح بخش شاهین‌دژ را مورد حمله قرار داده و با سلاح‌های سنگین به‌طرف شهر تیراندازی و پاسگاه و سایر ارگان‌های انتظامی درحال دفاع می‌باشند و به‌شدت مقابله می‌کنند.»(9)
1) سند شماره 21419 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (جوانرود)، ص69، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 22/6/1359، ص2.
2) سند شماره 94549 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص215، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 22/6/1359، برابر گزارش ژاجا.
3) سند شماره 50658 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 28/6/1359؛ و - سند شماره 141623 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی سپاه غرب کشور، 28/6/1359.
4) ضمیمه دارد؛ اظهارات استاندار آذربایجان‌غربی درباره سرقت از بانک ملی شعبه مهاباد.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه در تماس با استاندار آذربایجان‌غربی؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 24/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
6) سند شماره 425471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه مرکز (مرکز فرماندهی)، 22/6/1359.
7) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
8) همان.
9) سند شماره 34455 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری کل کشور (مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری و وزارت کشور، 24/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری کرمانشاه مستند به گزارش پاسگاه شاهین‌دژ، 22/6/1359.
یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی نیروی زمینی نیز حاکی است: «چون سالروز فوت 22 نفر از ضدانقلابیون در سقز نزدیک است، گفته می‌شود که در نظر دارند به یگان‌های ارتش و سپاه پاسداران حمله نمایند. بنا به همین گزارش، «در درگیری مسیر سنندج - مریوان میان نیروهای خودی و مهاجمین مسلح نیز یک نفر پاسدار زخمی شد.»(1)
از سنقر نیز خبر می‌رسد که امروز صبح «تعدادی از مأمورین ژاندارمری پاسگاه سنقر برای دستگیری ضدانقلاب به قریة گرجی بیانی در 35 کیلومتری غرب پاسگاه عزیمت که بین مأمورین و ضدانقلاب درگیری و درنتیجه 5 نفر از مهاجمین کشته و 6 نفر از آنها زخمی و یک برادر پاسدار نیز شهید گردید.»(2)
1
درحالیکه تهدید عراق هرروز جدی‌تر می‌شود، در داخل نیز نظام جمهوری اسلامی که هنوز نهادهای قانونی آن به‌طور کامل شکل نگرفته، با مشکلات متعدد امنیتی و سیاسی روبه‌رو است. ازجمله اینکه درکنار درگیری‌های مربوط به گروه‌های سیاسی، تبعات مسئلة کودتای 18 تیر گذشته هنوز مبتلابه نظام است. از طرف دیگر، گروه‌های سیاسی همچون سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و سازمان چریک‌های فدایی خلق که رفته‌رفته ماهیت ضدانقلابی و برانداز آنها آشکارتر می‌شود، سعی در انکار دخالت خود در جریان کودتای نقاب دارند.
امروز بعدازظهر، محاکمة 6 تن دیگر از عوامل شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته، در دادگاه ویژة انقلاب اسلامی مرکز آغاز شد. «برابر محتویات پرونده، 3 نفر از آنها از عوامل اصلی و سرشاخه‌هایی هستند که افراد زیادی را فریب داده و پس از بازداشت تقریباً کلیة همکاران خود را معرفی نموده‌اند و یکی دیگر از آنها از عوامل ساواک بوده که مدت 2 سال مأمور تعقیب و مراقبت بوده و با سرشاخة کودتا سرهنگ احسان (سرهنگ بنی‌عامری) رابطه داشته و دررابطه‌با کودتا مبلغ 10000 تومان دریافت کرده است.»(3)
این درحالی است که سازمان چریک‌های فدایی خلق بار دیگر شرکت خود را در کودتای نافرجام امریکایی تکذیب کرد و این قسمت از اعترافات برخی کودتاچیان را مبنی‌بر شرکت سازمان مزبور دروغ محض و «توطئة انحصارطلبان سیاسی و تبلیغاتی بی‌شرمانه علیه نیروهای انقلابی و پیشرو» خواند. در بخشی از اطلاعیة این سازمان آمده است: «... انحصارطلبان سیاسی در شنبه شب (22 شهریور) برای چندمین‌بار کوشیدند با استفاده از یکی از عوامل کودتا، مردم میهن ما را بفریبند و کودتای امریکایی را به فدائیان خلق نسبت دهند؛ درحالیکه همة مردم ایران می‌دانند که کودتاگران و همه عوامل وابسته به امپریالیسم دشمنان سرسخت انقلابیون کمونیست‌اند. ... ما کسانی را که با بی‌شرمی تمام، کودتای امریکایی را به انقلابیون خلق نسبت می‌دهند، خدمتگزاران دانسته یا ندانسته امپریالیسم امریکا می‌دانیم و سیاست تبلیغاتی رادیو
1) سند شماره 94548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص194، از سماجا2 (ح. ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 22/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
2) سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص217، بولتن مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 22/6/1359، ص2.
3) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص3؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص10.
تلویزیون را که در خدمت این سیاست قرار دارد، قویاً محکوم می‌کنیم.»(1)
در همین حال باتوجهبه نزدیک‌شدن زمان برگزاری دادگاه محاکمه محمدرضا سعادتی از اعضای کادر مرکزی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌جرم جاسوسی برای کشور شوروی، هواداران این سازمان تقریباً به‌طور روزمره در برخی شهرهای کشور دست به تظاهرات اعتراضآمیز سازمان‌یافته می‌زنند تا در یک برنامۀ عملیات روانی فشرده، فشار بیشتری به مسئولان قضایی کشور وارد کنند. درخصوص تشکیل دادگاه سعادتی، امروز دادستانی کل انقلاب در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که هفتة آینده محاکمه محمدرضا سعادتی آغاز می‌شود. در این اطلاعیه آمده است: «محاکمه آقای سعادتی روز شنبه 29/6/1359 ساعت 9 صبح در دادگاه انقلاب اسلامی مرکز جهت رسیدگی به پروندة اتهامی ایشان دررابطه‌با جاسوسی به نفع کشور بیگانه (شوروی) و حمل اسلحة غیرمجاز آغاز می‌شود. لازم است آقای موسی خیابانی که بنا به گفتة سازمان مجاهدین خلق و اظهار متهم، مسئول آقای سعادتی می‌باشد در دادگاه حاضر شوند.»(2)در این ارتباط، امروز «دکتر عبدالکریم لاهیجی، وکیل محمدرضا سعادتی، در نامهای خطاب به آیت‌الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور، از ایشان تقاضای تعویق وقت محاکمه و دعوت نامبرده برای مطالعة پرونده و ملاقات با موکل خود به‌منظور تدارک دفاع و تعیین وقت جدید محاکمه با رعایت اصول و ضوابط شرعی و قانونی نموده‌اند.»(3)
دراینحال، درارتباط‌با درگیری‌های چند روز پیش هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های چپ با مخالفان آنها، از بوشهر خبر می‌رسد «افرادی که در جریان درگیری‌های اخیر در استان بوشهر بازداشت شده بودند آزاد شدند و تنها 2 الی 3 نفر هنوز در بازداشت به سر می‌برند که ممکن است آنها نیز قریباً آزاد شوند. انصاری، حاکم شرع دادگاه انقلاب بوشهر، ضمن اعلام این خبر، به افرادی که آزاد شده‌اند برادرانه توصیه نمود که با دقت بیشتری گروه‌ها و مکتب‌ها را بررسی کنند و بعد به‌سوی آنها بروند. ...»(4)
1
تیمسار باقری، فرمانده پیشین نیروی هوایی، که در زمان حملة نظامی تکاوران امریکایی به طبس به دستور بنی‌صدر حکم بمباران بقایای اجساد و لاشة هواپیما و بالگردهای امریکایی را صادر کرده بود، «ساعت 6 صبح امروز در حین خروج از کشور، توسط پاسداران انقلاب در فرودگاه مهرآباد دستگیر شد. لازم به یادآوری است که تیمسار باقری ازسوی حاکم شرع دادگاه‌های ویژة ارتش ممنوع‌الخروج شده بود.»(5)روزنامة کیهان نیز ضمن بیان این مطلب، از قول یکی از نزدیکان تیمسار باقری نوشته است: «سرلشکر امیربهمن باقری هنگام عزیمت به خارج از کشور برای شرکت در یک کنفرانس مربوط به هواپیمایی، توسط افراد غیرمسئول بازداشت شد. وی افزود: سرلشکر باقری به‌موجب حکمی ازسوی رئیس‌جمهور به‌همراه هیئتی برای شرکت در یک
1) هفته‌نامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، 26/6/1359، صص 13 و 20.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 22/6/1359، ص2.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 24/6/1359، ص3.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 22/6/1359، ص10، خبرنگار انقلاب اسلامی از بوشهر.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص10.
کنفرانس هواپیمایی عازم خارج از کشور بود. ... این شخص نزدیک به تیمسار باقری گفت: دفتر ریاست‌جمهوری و امام از جریان چگونگی بازداشت سرلشکر باقری بااطلاع شده‌اند و ما منتظر بازگشت دکتر بنی‌صدر ریاست‌جمهوری از غرب کشور به تهران هستیم.»(1)
دراین‌باره، محمدی ری‌شهری، رئیس دادگاه انقلاب ارتش، گفت: «حدود یک ماه قبل ایشان ممنوع‌الخروج گردید و این مطلب به تیمسار فلاحی گفته شد که به ایشان اعلام کنند.» وی افزود: «تیمسار باقری متهم به اختلاس و حیف‌ومیل بیت‌المال و نیز دست‌داشتن در جریان طبس و جمع‌کردن توپ‌های ضدهوایی در تهران و مشهد می‌باشد. البته موارد اتهام دیگری نیز درمورد ایشان مطرح است که فعلاً مطرح نمی‌کنیم.» رئیس دادگاه انقلاب ارتش افزود: «تقریباً سه هفته قبل بود که ایشان قصد داشت با ایرتاکسی از ایران خارج شود که از ایشان محترمانه خواسته شد تا از ایران خارج نشوند تا به پرونده‌شان رسیدگی بشود و آقای قدوسی هم با دفتر آقای بنی‌صدر ریاست‌جمهور تماس گرفته بودند تا اعلام کنند ایشان ممنوع‌الخروج است، ولی متأسفانه آن‌طوری‌که به من گزارش دادند، یک گذرنامه سیاسی برای ایشان درست شده است که برخلاف اجازة دادستانی کل و برخلاف حکمی است که ما قبلاً ایشان را ممنوع‌الخروج اعلام کرده بودیم، می‌باشد و از این نظر، ما نیز بنا به وظیفه‌ای که داریم ایشان را بازداشت کردیم تا بعداً بازجویی شوند.»(2)
1
پیام روز گذشتة امام خمینی خطاب به زائران بیت‌الله الحرام که در بخشی از آن مطالبی راجع به شرایط ایران برای آزادی گروگانهای امریکایی آمده است، بازتاب نسبتاً وسیعی در میان محافل رسانه‌ای غرب و مقامات ارشد امریکایی داشته است و عموماً آن را، درمورد گروگان‌ها نسبتاً ملایم‌تر و آشتی‌جویانه‌تر از قبل تحلیل کرده‌اند. البته سخنان وزیر خارجة ایران نیز به همین‌گونه تلقی شد.
تفسیر رادیو لندن دربارة شرایط امام خمینی برای آزادی گروگان‌ها چنین است: «در ظاهر امر، دخالت آیت‌الله خمینی؛ یعنی تنها شخصیتی که همه حرف او را در ایران گوش می‌دهند، دخالتی بسیار مهم به نظر می‌رسد. در فوریه گذشته آیت‌الله صریحاً اعلام کرده بود که سرنوشت گروگان‌ها می‌باید توسط مجلس تعیین شود درحالیکه وی اکنون خود شرایط آزادی 52 امریکایی باقیمانده را تعیین کرده است؛ گرچه باید توجه کرد که آیت‌الله هنوز قضیة گروگان‌ها را کاملاً از اختیار مجلس خارج نکرده است؛ [یعنی این] گفته آیت‌الله خمینی درمورد اینکه تصمیم نهایی با مجلس می‌باشد. ...»
این گزارش آن‌گاه به بیان و تفسیر شرایط امام خمینی دربارة آزادی گروگان‌ها می‌پردازد: «این شرایط به ترتیب اهمیت عبارت‌اند از: بازگردانیدن ثروت شاه، آزادکردن دارایی‌های ایران در امریکا که نزدیک به 8 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، بازپسگرفتن ادعاهای امریکا علیه
ایران و قول عدم مداخلة سیاسی و نظامی در ایران. ... در اینکه قسمت اعظم ثروت شاه در بانک‌ها و مؤسسات امریکایی است شکی نیست اما مقدار آن چقدر است، معلوم نیست. درصورتی‌که می‌شد بر سر این مهم‌ترین شرط و مشکل‌ترین ازجهت امریکا سازشی شود؛ مثلاً امریکا قولی می‌داد تا بر سر اقدام قانونی ایران جهت بازپسگرفتن ثروت شاه ازطریق دادگاه‌های امریکا مانعی ایجاد نکند، آن‌وقت شاید شرط مزبور می‌توانست آغاز حل مسئله باشد. ... خبرنگار بیبیسی در نیویورک می‌گوید: خواسته‌هایی که آیت‌الله خمینی مطرح کرده است از آنچه نخست‌وزیر ایران هفتة پیش مطرح کرد، ملایم‌تر است. ...»(1)
رادیو لندن در همین بخش و بخش صبحگاهی امروز خود نظر رئیس‌جمهور امریکا را دربارة پیام دیروز امام خمینی چنین بیان کرده است: «پرزیدنت کارتر در یک کنفرانس مطبوعاتی اظهار داشت که وی اظهارات آیت‌الله خمینی را با دقت تحت بررسی قرار داده است، ولی دولت امریکا در ارزیابی تحولات اخیر، جانب احتیاط کامل را رعایت می‌کند و اظهارات اخیر مقامات ایران را مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد داد. اظهارات محتاطانة پرزیدنت کارتر نه‌تنها از سابقة ممتد شکست در حل مسئلة گروگان‌هاست، بلکه از تردید امریکا دراین‌مورد که با کدام مقام ایرانی تماس بگیرد و مذاکره کند، سرچشمه می‌گیرد. ... شاید مهم‌ترین نکتة اظهارات اخیر آیت‌الله خمینی حذف دو نکته از نکات قبلی باشد. وی درمورد لزوم عذرخواهی امریکا و یا امکان محاکمة گروگانهای امریکایی مطلبی اظهار نداشته است. باتوجهبه این مسائل، به نظر می‌رسد که امریکا ازطریق یک مرجع ثالث بی‌طرف بکوشد که از نظرات مقامات ایران آگاه شود.»(2)
دراینحال، صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة جمهوری اسلامی ایران، که درحال ترک این وزارتخانه است امروز؛ یعنی در سیصد و پانزدهمین روز اشغال سفارت امریکا به‌دست دانشجویان پیرو خط امام، دربارة پیام دیروز امام اظهار کرد: «شروط چهارگانه‌ای که توسط امام خمینی عنوان و مطرح گردیده، وضع موجود را از بن‌بست خارج نموده و مفاد نامة مورخ 31 اوت ادموند ماسکی، وزیر امور خارجة امریکا، که در آن تقاضای حل‌وفصل بحران گروگان‌ها گردیده با "نظر مساعد" تهران روبه‌رو شده است.»(3)
1
تلاش مجامع بین‌المللی و شخصیت‌های سیاسی برای حل بحران گروگانهای امریکایی همچنان ادامه دارد. دراینزمینه، ازجمله «در پایان اجلاس سالانة کمیسیون فرعی حقوق بشر سازمان ملل متحد که در ژنو تشکیل شده بود، قطعنامه‌ای به تصویب رسید که طی آن از ایران مصراً تقاضا شده که گروگانهای امریکایی را آزاد سازد. ... یکی از مقامات دولت ایران که در این اجلاس به‌عنوان ناظر شرکت کرده بود با قطعنامة مزبور مخالفت کرد و گفت که مسئلة گروگان‌ها می‌بایستی در چارچوب روابط ایران و امریکا مورد بررسی قرار گیرد.»(4)دررابطه‌با حل مسئلة
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه (ضمیمه)، شماره 179، تاریخ 23/6/1359، صص13 و 14، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 20:45، 22/6/1359.
2) همان؛ و - همان، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 7:45، 22/6/1359.
3) پیر سالینجر، گروگانگیری در ایران، ترجمه دکتر جعفر ثقة‌الاسلام، نشر نوین، 1362، ص27.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه (ضمیمه)، شماره 179، تاریخ 23/6/1359، صص14 و 15، رادیو لندن (فارسی)، ساعت 7:45، 22/6/1359.
گروگانهای امریکایی امروز همچنین در ملاقات سفیر الجزایر با هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، نامهای که ازطرف خانواده‌های گروگانهای امریکایی به سفارت الجزایر در امریکا تحویل داده شده بود، به ریاست مجلس شورای اسلامی داده شد.(1)
1
کودتای دیروز در ترکیه توسط نظامیان این کشور، بازتاب وسیعی در رسانه‌های گروهی جهان داشت. ازجمله، روزنامة کویتی القبس، امروز امریکا را متهم به رهبری کودتای نظامی در ترکیه کرد. این روزنامه دلیل کودتا را ترس از امکان وقوع انقلابی اسلامی همچون انقلاب ایران در این کشور، توصیف کرد. القبس نوشت: «اوضاع ترکیه در شب کودتا بسیار شبیه به زمان شاه در ایران بود و درحالیکه امریکا از اوضاع ایران پند گرفته بود، ترتیب کودتای نظامی ترکیه را داد.»
الرأی‌العام، روزنامة دیگر کویتی از این موضوع ابراز نگرانی کرده است که کودتای ترکیه سرپوشی باشد جهت بی‌توجهی به برکناری وزیر امور خارجة این کشور که متهم به اعمال سیاست‌های طرفدار رژیم اشغالگر قدس شده بود. این روزنامه می‌افزاید: «اعلامیه نظامی درحالیکه اشاره به ادامه روابط با امریکا و جوامع بین‌المللی داشت، ذکری از روابط ترکیه و اسرائیل و یا مسئله بیت‌المقدس به میان نیاورد.»
روزنامة لوموند چاپ فرانسه نیز دراین‌مورد نوشت: «حقیقت این امر که نخست خبر کودتای ترکیه از واشنگتن شنیده شد این است که "امریکا مسئول عملیات و مشوق این امر بوده است".» نیویورک‌تایمز نیز در شمارة امروز خود نوشت: «اخیراً مقامات ترکیه اظهار داشته بودند که بدون تأیید امریکا مداخله‌ای در امور کشور نخواهند کرد.» دو روزنامة چپی لبنان نیز امریکا را متهم به دخالت در کودتای نظامی ترکیه کرده‌اند. روزنامة تایمز چاپ هند نیز نوشت: «باوجود بحران‌های ترکیه، دخالت ارتش حتمی بود ولی زمان آن قابل پیش‌بینی نبوده است.» این روزنامه افزود: «کودتای نظامی نمی‌تواند اوضاع کشور را به‌حال عادی بازگرداند و فقط سرپوشی موقت روی مسائل سیاسی و مذهبی ترکیه می‌باشند.» روزنامة عربی النهار نیز نوشت: «تنها ترکیه درصورت خارج‌شدن از دامن امریکا و الحاق به دنیای اسلام و عرب می‌تواند نجات یابد و درحالیکه این کشور نیاز به اعراب ثروتمند دارد، غیرعادی است اگر خود را به دست غرب بسپارد. ...»(2)
ضمیمه گزارش599: اظهارات استاندار آذربایجان‌غربی دربارة سرقت از بانک ملی شعبة مهاباد
«به‌دنبال سرقت پول از بانک ملی شعبة مهاباد، مهندس طاهری استاندار آذربایجان‌غربی در یک گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری پارس در ارومیه در پاسخ این سؤال که چگونه درحالیکه شما قبلاً اعلام کرده بودید، به‌علت عدم حاکمیت کامل دولت در مهاباد حتی به کارمندان حقوق پرداخت نشود، در بانک ملی شعبة
مهاباد 80 میلیون تومان پول نگهداری می‌شد؟ گفت: این سؤالی است که من هم مطرح کرده‌ام و هنوز کسی پاسخ بدان نداده است. وی افزود: مسئولان بانک در کشور باید به این سؤال پاسخ دهند. آقای طاهری در پاسخ این سؤال که آیا قبلاً ازطرف شما به بانک‌های منطقه درزمینة احتمال پیشامد چنین حوادثی هشدار یا اخطاری داده شده بود؟ گفت: وقتی در شهری، شهربانی وجود ندارد و اخطار شده است که به ادارات و افراد پول داده نشود، آیا مسئول بانک در مهاباد فکر نکرده است که چگونه می‌توانسته 80 میلیون تومان را نگهداری کند؟ استاندار آذربایجان‌غربی دربارة جزئیات جمع‌شدن پول در بانک ملی شعبة مهاباد و سرقت آن گفت: اولاً براساس اظهار رئیس بانک ملی شعبه ارومیه، شعب بانک مهاباد چند روزی بود که پول به مرکز استان منتقل نکرده بودند، ثانیاً رئیس بانک ملی شعبة مهاباد بدون اطلاع قبلی به مرخصی رفته است. ثالثاً مجموعة پول‌های چند بانک در مهاباد در شعبة بانک ملی جمع شده و سپس این حادثه روی داده است. رابعاً یکی از کارمندان بانک پس از جمع‌شدن پول‌ها در بانک، تلفنی دفتر حزب دمکرات را باخبر ساخته و حتی کسی که به تلفن وی جواب داده، گفته است که ما پس از جمع‌شدن همة پول‌ها اقدام خواهیم کرد. خامساً 6 مرد مسلحی که به بانک وارد شده‌اند از در پشت اقدام به این کار کرده‌اند و این درحالی است که در بانک 20 نفر کارمند مشغول کار بوده و حتی یکی از آنان نیز این مسئله را با مردم و اهل بازار در میان نگذاشته است. ضمناً اشخاصی که با خزانه یا وضع صندوق بانک آشنایی دارند، می‌دانند که دسترسی به صندوق بانک ملی به‌سادگی امکان ندارد، مگر اینکه افرادی که در آنجا کار می‌کنند، به این جریان تمایل نشان بدهند. زیرا کلید صندوق و خزانه در دست افراد مختلف است و اینها مسائلی بود که باید بیایند و بررسی کنند، که متأسفانه هنوز از آمدن کسی خبری نیست. و اگر هم بیایند امکان رفتن آنان به مهاباد مشکل است. آقای طاهری در پایان گفت: رئیس بانک ملی شعبه مهاباد از مرخصی به شهر مهاباد بازگشته و به پادگان اطلاع داده است که می‌خواهد با دمکرات‌ها دراینزمینه وارد مذاکره شود.»(1)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 180، تاریخ 24/6/1359، صص5 و 6، ارومیه - خبرگزاری پارس، 23/6/1359.
1
امروز نیز مناطق مرزی قصرشیرین، نفت‌شهر و سومار صحنه زدوخوردها و درگیری‌های خونینی میان مدافعان جمهوری اسلامی ایران و قوای مهاجم عراق بود. با استقرار توپخانه عراق همراه 6 دستگاه تانک به‌حالت آماده در سمت جنوب‌غربی شرکت نفت بانمیل (به فاصله 1000 متری)،(1)ارتش عراق از ساعت 9:40 دقیقه بامداد از منطقه بانمیل، پاسگاه ولدکشته تابع گروهان قصرشیرین را زیر آتشباری شدید توپخانه خود گرفت که با پاسخ نیروهای مدافع این پاسگاه مواجه شد. بنا به این گزارش، «تمام سنگرهای پاسگاه ولدکشته خراب شده و افراد جایی برای سکونت ندارند و در زیرزمین‌های اطراف پاسگاه مشغول انجام وظیفه هستند.»(2)در این آتشباری «قسمتی از پاسگاه ولدکشته نیز آسیب دیده است.»(3)
گزارش لشکر81 زرهی درمورد تحرکات عراق در منطقه عمومی قصرشیرین حاکی است: «یگان‌های دشمن درحال استحکام مواضع خود در زینل‌کش هستند. یگان‌های دشمن همچنین در هفت مایلی شمال قصرشیرین در خاک عراق مستقر شده‌اند.» براساس همین گزارش، «یگان‌های پدافندی دشمن نیز در 10 مایلی شمال‌غربی قصرشیرین قرار دارند. درضمن تعداد 47 دستگاه تانک در اطراف قلعه‌سفید مستقر شده‌اند.»(4)این درحالی است که هنگ قصرشیرین امروز استعداد گردان امداد خود را در حد 50 درصد اعلام کرد و باتوجهبه درگیری‌های منطقه این هنگ بارها خواستار تکمیل گردان امداد شده است.(5)
همچنین، در ساعت 24 امروز، 20 نفر از نیروهای قرارگاه هنگ قصرشیرین همراه 10 تن از تکاوران ارتش که جهت ضربه‌زدن به نیروهای عراقی اعزام شده بودند، در نزدیکی پل تنگاب‌کهنه مشاهده می‌کنند که مأموران عراقی با بولدوزر درحال تخریب پل هستند. نیروهای خودی با مأموران عراقی به‌مدت 2 ساعت درگیر شده و به آنها تلفاتی وارد میآورند و خود سالم به پایگاه برمی‌گردند.(6)
1) سند شماره 276838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی عملیات غرب، 23/6/1359، بنا به گزارش فرمانده هنگ قصرشیرین.
2) سند شماره 34439 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/6/1359.
3) سند شماره 276838 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 283184 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تهران (رکن3 - ژاجا) به کرمانشاه، اهواز، سنندج، ارومیه، 23/6/1359، برابر اعلام سماجا مستند به گزارش لشکر81 زرهی.
5) سند شماره 298332 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران فرماندهی - ژاجا (رکن3 - عملیات).
6) سند شماره 276859 از هنگ قصرشیرین به تهران - ژاجا(رکن3 - دایره عملیات)، 24/6/1359.
بههرحال، با استقرار بیشتر نیروهای عراقی در مناطق همجوار، درگیری‌ها از ظهر امروز بالا گرفت و به مناطق بیشگان، تنگ‌هوان، تنگاب و سومار نیز کشیده شد و در ساعت 14:40 دقیقه، 2 فروند میگ عراقی نیز وارد صحنه عملیات شدند. آتشبارهای ارتش جمهوری اسلامی ایران درپی حمله میگ‌های عراق در مناطق بیشگان و تنگ‌هوان به‌طرف آنها تیراندازی کردند و باعث سرنگونی یکی از آنها در منطقه تنگ ترشابه شدند. فانتوم‌های ارتش جمهوری اسلامی نیز میگ دیگر را که درحال فرار بود در آسمان بین بیشگان و زیدیحیایی به گلوله بستند و آن را منهدم ساختند.(1)این درگیری‌های هوایی هنگامی رخ داد که رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر و هیئت همراه درحال بازدید از خطوط مقدم جبهه در نوار مرزی بودند.(2)
در زدوخوردهای منطقه تنگاب، با انهدام 3 دستگاه تانک عراقی توسط نیروهای خودی، عراقی‌ها عقب نشستند، اما در درگیری‌های منطقه سومار 2 نفر از سربازان ارتش به نامهای حسین حبیبی و حسین رستمی و یک سرباز ژاندارمری به نام عباس الگوناصر به شهادت رسیدند. در همین منطقه 3 نظامی دیگر مجروح شدند.(3)
در ساعت 17:30 دقیقه، پاسگاه کانی‌شیخ از گروهان سومار زیر آتش سنگین عراق قرار گرفت که این آتشباری تا ساعت 20 با واکنش نیروهای ایرانی خاتمه یافت، اما دوباره از ساعت 23 تا 24 از سرگرفته شد.(4)این درحالی است که «گروهان سومار اعلام نموده که یک گروه رزمی خودی به استعداد 4 قبضه توپ 155 م.م با یک گروه پیاده و 9 دستگاه تانک و ضدهوایی در دو کیلومتری پاسگاههای گیسکه و نیز در قسمت سمت چپ "قلمی" و سنگرهای "اسماعیل‌خان" مستقر هستند، اما هیچ‌گونه پشتیبانی از پاسگاههای کانی‌شیخ، تلخاب و بازرگان به عمل نمی‌آورند.»(5)
دراینحال، «در درگیری امروز بعدازظهر در نوار مرزی بیشگان نیز 4 تانک عراقی منهدم و تعداد زیادی از قوای بعثی و مصری مستقر در مرز به هلاکت رسیدند که رفت‌وآمدهای آموبولانس‌ها [آمبولانس‌ها] حاکی‌از تلفات سنگینی است که به دشمن وارد آمده است.»(6)
1
بااینکه منطقه میمک به اشغال نیروهای عراق درآمده، اما ارتش عراق به‌دلیل مقاومت نیروهای ایرانی هنوز نتوانسته موقعیت خود را در این منطقه کاملاً تثبیت کند و زدوخوردهای خونین و نابرابر همچنان ادامه دارد. دراینزمینه، گزارش پاسگاه تلخاب حاکی‌از وضعیت بسیار اسفبار و وخیم این پاسگاه است؛ چراکه طبق این گزارش، «پاسگاه تلخاب از روز 19/6/59 از سه طرف زیر آتش شدید توپخانه عراق بوده و تعداد 2 دستگاه
1) سند شماره 276855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ت - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی - رکن3)، 23/6/1359، برابر اعلام گروهان قصرشیرین به استناد پاسگاه هدایت؛ و - سند شماره 283190 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 23/6/1359، گزارش هنگ قصرشیرین مستند به گزارش گروهان و پاسگاه هدایت؛ و - سند شماره 276856 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ف - ژاجا (مرکز فرماندهی - رکن3)، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص217، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 23/6/1359، ص2؛ و - روزنامه کیهان، 24/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص4.
2) روزنامه کیهان، 24/6/1359، ص2، به نقل از ستاد عملیات مشترک غرب کشور، 23/6/1359.
3) همان، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) سند شماره 276861 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به فرماندهی ناحیه کرمانشاه، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار، 24/6/1359، مستند به گزارش پاسگاه کانی‌شیخ، 23/6/1359.
5) سند شماره 283171 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (رکن3) مرکز فرماندهی ژاجا، 23/6/1359، بنا به گزارش گروهان سومار.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص4.
نفربر و 3 دستگاه تانک ارتش خودی که در پشت پاسگاه فوق مستقر بوده، به‌طرف ایلام عقب‌نشینی کرده‌اند و پاسگاه تلخاب به‌کلی منهدم و نابود شده و خودرو گاز پاسگاه نیز منهدم و قابل‌استفاده نمی‌باشد و درحالحاضر پرسنل در بدترین شرایط به سر می‌برند و ازطرف هنگ ایلام و گروهان هیچ‌گونه کمکی ازنظر خواروبار و پشتیبانی به آنها نمی‌شود و به‌محض اینکه خودرویی از پاسگاه هلاله یا گروهان صالح‌آباد به‌طرف پاسگاه مزبور بیاید، مورد هدف توپخانه دشمن قرار می‌گیرد و درحالحاضر فاقد آب آشامیدنی و خواروبار و حتی مهمات و وسایل خواب و غیره می‌باشد. ...»(1)
گزارش هنگ ایلام درباره همین منطقه حاکی است که 200 دستگاه تانک عراقی با پوشش کامل به‌طرف پاسگاه انجیره و ارتفاعات اطراف آن حرکت کرده و شروع به حمله شدید کرده‌اند و هنگ ایلام تقاضای تقویت هوایی نموده است.(2)در یک گزارش دیگر درمورد پاسگاه انجیره و اطراف آن آمده است که «امروز تعدادی از افراد خودی که برای کمک‌رسانی به پاسگاه انجیره عزیمت کرده بودند، مشاهده کردند که جاده انجیره به‌وسیله تعداد زیادی تانک عراقی تسخیر و ازطرف تپه شینو و پشت سر محاصره شده‌اند و هم‌اکنون در محاصره دشمن می‌باشند و پاسگاه تقاضای فوری دفاع هوایی دارد. ...»(3)
گزارش دیگری از «هنگ ایلام، آخرین وضعیت پاسگاههای تابع این هنگ را تا ساعت 19 امروز بدین شرح اعلام می‌دارد: 1. پاسگاه انجیره در محاصره مزدوران عراقی می‌باشد و نبرد همچنان ادامه دارد و چنانچه کمک هوایی نرسد هر آن احتمال سقوط دارد. 2. پاسگاه نی‌خزر و شوروشیرین با فداکاری و جانبازی با عراقی‌ها درحال نبرد هستند. ...»(4)در درگیری پاسگاه نی‌خزر و نمک 2 نفر از پاسداران و 3 یا 4 نفر از ارتش و 2 نفر از مأموران ژاندارمری مجروح شدند و یک تن به شهادت رسید.(5)
در منطقه مرزی ایلام، وضعیت پاسگاه چیلات نیز همچنان رو به وخامت است؛ بنا به گزارش این پاسگاه، «نیروهای مزدور دشمن [با] یک گردان مکانیزه با پشتیبانی یک گروهان کماندو از واحدهای خود در مقابل مرز چیلات گسترش یافته و شدیداً مواضع خود را محکم [کرده‌اند] و "سه‌گلال" و "عین‌منصور" که مناطق قابل‌نفوذ هستند، فاقد نیروی خودی می‌باشند و [معبر] "عین‌خلاه" [نیز] سبب می‌شود که دشمن به‌راحتی نفوذ کرده و عملیات محاصره و غافلگیری را انجام دهد.» در پایان این گزارش، جهت سدکردن راه نفوذ دشمن از معابر مزبور، تقاضای 15 نفر درجه‌دار و جوانمرد و مهمات کافی شده است.(6)
1) سند شماره 283411 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (رکن3)، 23/6/1359.
2) سند شماره 283722 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 - ژاجا به فرمانده عملیات غرب، 23/6/1359.
3) سند شماره 283413 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 23/6/1359، از هنگ ایلام به تهران (رکن3) دایره عملیات - مرکز فرماندهی، 23/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد.
4) سند شماره 283860 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به فرماندهی عملیات غرب، 23/6/1359.
5) سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 24/6/1359، ص1.
6) سند شماره 283409 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 23/6/1359.
1
در درگیری‌های کنونی، مقایسه دو نیروی زمینی و هوایی ایران و عراق با یکدیگر قابل‌تأمل است.
به گزارش خبرنگار کیهان و به گفته یک منبع مطلع نظامی، ارتش ایران ازلحاظ نیروی هوایی بر ارتش بعث تفوق کامل دارد، اما ازلحاظ نیروهای زمینی، ارتش بعث و پشتیبانی تجهیزات آنها از نیروهای ما بهتر است. این منبع همچنین گفته است: بیشترین مشکل ما تجمع و تمرکز واحدهای ما در جنگ داخلی کردستان است و دشمن با تحریک عوامل داخلی در منطقه کردستان و کشانیدن مقدار زیادی از نیروهای ایران در این قسمت، ما را در دو جبهه وسیع درگیر کرده است.» در همین گزارش، درمورد ادعاهای ارضی دولت عراق که مدعی است "پیشروی نیروهای بعثی و تصاحب چند پاسگاه تخلیه‌شده مرزی ایران در منطقه خان‌لیلی، انجام عملیاتی در خاک خود بوده است"، خبرنگار کیهان به نقل از یک مقام مطلع مرزی، که نامش در گزارش نیامده، می‌نویسد: «در معاهده 1975 که بین شاه معدوم و صدام حسین در الجزیره با وساطت هواری بومدین، رئیس‌جمهور فقید الجزایر، به امضا رسیده بود، شاه موافقت کرد که در نوار مرزی ایران و عراق میله‌گذاری جدید مرزی شود و قسمتی از خاک ایران به عراق داده شود، اما به‌دنبال پیروزی انقلاب ایران، این معاهده کان‌لم‌یکن و غیرقابل قبول تلقی شد و به همین جهت یکی از انگیزه‌های درگیری‌های مرزی ایران و عراق و نفوذ عراق در خاک ما همین موضوع بوده است.»(1)
2
درپی شدت‌یافتن درگیری‌ها در نوار مرزی خرمشهر و پاسگاههای تابع آن که از دیروز میان قوای نظامی ایران و عراق به اوج خود رسید، امروز نیز از ساعت 5:45 دقیقه بامداد، نیروهای عراقی با دو فروند ناوچه ازطریق شط‌العرب و نیز با قوای زمینی خود پاسگاه خیّن ایران و اطراف آن را مورد حمله قرار دادند که با مقاومت شدید مأموران خودی و ناوچه‌های نیروی دریایی ایران مواجه شدند. این درگیری‌ها در ساعت 10 صبح، به درگیری پراکنده در منطقه خین و مؤمنی تبدیل و یک ساعت بعد از آن به خاموشی گرایید. این درگیری موجب اعتراض شدید مرزبانی خرمشهر به مرزبان مقابل شد.(2)دراین‌خصوص، گزارش فرمانداری خرمشهر حاکی است: «... برق تمام نوار مرز قطع گردیده و دهکده ولیعصر آتش گرفته که به‌وسیله مأمورین آتش‌نشانی اطفاء حریق گردید. ...»(3)همچنین، «یک مقام آگاه در فرمانداری خرمشهر اطلاع داد که در این درگیری که به‌مدت 3 ساعت به‌طول انجامید، 4 نفر از مزدوران بعث به هلاکت رسیدند. وی افزود که هم‌اکنون (ساعت 6 بعدازظهر) نوار مرزی آرام است و تنها تک‌تیراندازی‌هایی صورت
1) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) سند شماره 34441 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، 23/6/1359، به نقل از هنگ ژاندارمری خوزستان، ساعت 11:30 دقیقه؛ و - سند شماره 21420 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 8، ص2، 23/6/1359، گزارش هنگ ژاندارمری خوزستان؛ و - سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 9، ص5، 23/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2).
3) سند شماره 43929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص18، از فرمانداری خرمشهر، 23/6/1359.
می‌گیرد.» در این گزارش همچنین آمده است که «بعدازظهر امروز، غرضی، استاندار خوزستان، به‌همراه معاون سیاسی و فرماندار خرمشهر و تنی چند به‌منظور بازدید از مناطق مرزی جنوب، به نوار مرزی عزیمت کردند. ضمناً طی امروز در منطقه شلمچه هیچ‌گونه درگیری رخ نداده است.»(1)در درگیری‌های امروز 5 نفر از افراد پایگاه 2 دریایی خرمشهر مجروح شدند.(2)
یک گزارش دیگر از نیروهای خودی حاکی است که نیروهای تکاور عراق با ورود به منطقه روبه‌روی پاسگاه دریایی خرمشهر در خاک عراق، مشغول عملیات بوده و خود را برای حمله احتمالی در ساعت 19 امروز آماده می‌سازند. این حمله به‌صورت پراکنده از این ساعت آغاز شده است.(3)
درباره درگیری‌های امروز مقامات کشور عراق ادعا می‌کنند که «براثر تیراندازی نیروهای عراقی به پاسگاه خیّن ایران، پاسگاه مزبور آتش گرفته و یک ناوچه جنگی ایران منهدم گردیده است.» بنا به این گزارش، «برج دیدبانی ام‌الرصاص در ساعت 11:40 دقیقه امروز، به گارد ساحلی بصره اطلاع داد که وضعیت در منطقه غیرعادی بوده و دراثر تیراندازی نیروهای ایرانی کابل برق قطع و چند عدد درخت آتش گرفته است. درضمن به نیروهای امداد پزشکی نیز آسیب رسیده و تقاضای کمک نموده‌اند.»(4)یک گزارش مشابه دیگر به نقل از مقامات نظامی عراقی حاکی است: «امروز ارتش ایران 4 دستگاه تانک و 3 دستگاه چادر و تعدادی توپ در مقابل برج های دیدبانی گارد ساحلی بصره مستقر نموده است.» در ادامه همین گزارش آمده است: «امروز نیروهای ایرانی مستقر در نوار مرزی با سلاح سبک و سنگین پایگاه‌ها و برجک‌های دیدبانی عراق را در شب هدف گلوله قرار داده و برج مراقبت شماره 1 (ام‌الرصاص) را منهدم نموده است.»(5)در همین حال، «تیپ2 گارد مرزی بصره که درحال نبرد با نیروهای ایرانی می‌باشد، ازجانب مقر تیپ در بصره به‌شدت تقویت می‌شود و این تیپ باتوجهبه درگیری‌های دیروز و امروز، بازهم تقاضای پشتیبانی و تقویت نیروهای خود را نموده است. فرماندهان این تیپ باتوجهبه آتشباری سنگین نیروهای ارتش ایران که امروز در پاسخ به حملات نیروهای تیپ2 گارد مرزی صورت گرفته، اوضاع خود و منطقه را خطرناک توصیف نموده‌اند. ...»(6)
1
درحالیکه امروز برای دومین روز متوالی، درگیری شدیدی در مرز خرمشهر و پاسگاههای تابع میان قوای زمینی و دریایی ایران و عراق در جریان بود، عراق در این منطقه و دیگر مناطق مرزی خوزستان بازهم دست به تحرکات و تقویت نیروهای خود زده است. دراین‌مورد، گزارش نوبه‌ای لشکر92 زرهی اهواز درباره حوادث و رخدادهای امروز در مناطق مرزی تابع یگان‌های این لشکر حاکی است: «1. برابر تحقیقات انجام‌شده، پلی نظامی و فلزی از ساحل عراق به
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، خبرنگار جمهوری اسلامی از تهران در تماس تلفنی با فرمانداری خرمشهر.
2) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 9، ص3، 23/6/1359، از هنگ ژاندارمری آبادان، برابر اعلام ستاد مشترک عملیات جنوب، 23/6/1359.
3) سند شماره 63781 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 24/6/1359، ساعت 00:40 دقیقه بعد از نیمه‌شب؛ و - سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 63772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا - رکن2 (م 132) به نزاجا، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، برابر خبر واصله از سماجا2، به نقل از مقامات نظامی عراق، 23/6/1359.
5) سند شماره 63776 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م - 132) به نزاجا، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص2، برابر خبر واصله از رکن2 ارتش به نقل از منابع عراقی، 23/6/1359.
6) سند شماره 63782 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به نزاجا، 24/6/1359.
جنوبی‌ترین قسمت جزیره ام‌الرصاص (روبه‌روی پایگاه دریایی خرمشهر) به‌طول 300 یارد(1)زده شده که تصور می‌رود به‌منظور انجام نقلوانتقالات از خاک عراق به جزیره مزبور باشد. 2. اعلام سماجا مبنی‌بر احتمال حمله شبانه عراق در مورخه 23/6/59 و دستور آمادگی به یگان‌های منطقه تابع لشکر. 3. حضور کماندوهای مصری در مرز جنوب و شرکت آنها در کلیه درگیری‌ها که رهبری عملیات را به‌عهده داشته‌اند. 4. ورود دو گروه نظامی عراق در ساعت 10 روز 23/6/59 در منطقه کیلومتر 25 و طلائیه قدیم و به عقب رانده‌شدن آنها با آتش 7/12 و ژ3 توسط یگان‌های خودی. 5. استقرار یک گردان توپخانه عراق در 17 کیلومتری مقابل ریگ حفاری شرکت نفت (چاه شماره 60 که دیدبانان خود را در پاسگاه کوشک عراق و پاسگاه عراق، مقابل طلائیه جدید مستقر نموده است). 6. تقویت نیروهای زرهی عراق در پاسگاه چیلات. 7. زیر آتش قرارگرفتن پاسگاه خین ایران به‌وسیله ناوچه‌های عراقی و 8. احتمال حمله شدید عراق به خرمشهر و بوشهر در مورخه 23/6/59 توسط هواپیماهای دشمن.»(2)
گزارش مربوط به احتمال حمله هوایی شدید عراق به مناطق بوشهر، خرمشهر و مورد تهدید واقع‌شدن جزیره مینو، شلمچه، گارد ساحلی و ناوگان دریایی ایران، امروز نیز تکرار شد؛ گرچه تا ساعت مخابره این گزارش یعنی ساعت 22:10 دقیقه، هنوز از این حمله هوایی هیچ خبری نشده است.(3)
همچنین، در ادامه تقویت نیروهای عراقی در منطقه مرزی خرمشهر، «یک گزارش از گروهان ژاندارمری خرمشهر نیز حاکی است که امروز عراق اقدام به اعزام 20 [دستگاه] نفربر پر از سرباز از بصره به‌طرف شلحه نموده است.»(4)
علاوه‌براین امروز عراق در مناطق تابع هنگ سوسنگرد و ژاندارمری بستان ازجمله در مناطق همجوار پاسگاه دویرج و رشیدیه عراق(5)و طاوسیه بازهم دست به تحرکات مهندسی رزمی ازجمله حفر تونل و احداث سنگر زده است.(6)دراینحال، باتوجهبه حوادث و درگیری‌های مرزی در مناطق تابع بستان و نیز مرز خرمشهر و تحرکات عراق در مقابل منطقه تابع هنگ آبادان، فرمانده ژاندارمری کل کشور امروز به هنگ‌های سوسنگرد و آبادان دستور داد تا نیروها و تجهیزات خود را جمعآوری کرده و به مرزها اعزام دارند و برای نگهداری پاسگاه‌ها از نیروهای مردمی و سپاه پاسداران کمک بخواهند.(7)
1) Yard؛ هر یارد برابر است با 44/91 سانتی‌متر.
2) سند شماره 346076 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به استانداری استان خوزستان (معاونت سیاسی، انتظامی)، 24/6/1359؛ و - سند شماره 403929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، صص15 و 16.
3) سند شماره 63740 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نداجا، 23/6/1359، ساعت 22:10.
4) سند شماره 63774 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 23/6/1359، ساعت 9:45.
5) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 9، ص2، 23/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد، مستند به گزارش گروهان ژاندارمری بستان، 23/6/1359، برابر اعلام پاسگاه دویرج.
6) سند شماره 297762 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری سوسنگرد به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 23/6/1359.
7) سند شماره 407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 9، ص5، 23/6/1359، از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن3)، 23/6/1359.
1
درگیری‌های اخیر مرزی میان قوای نظامی ایران و عراق، به‌ویژه در مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام، همچنان در محافل رسانه‌ای عراق و نیز رسانه‌های گروهی منطقه و غرب بازتاب وسیعی دارد.
به گزارش بخش عربی رادیو کویت: «یک فرمانده نظامی عراقی در مصاحبه‌ای با خبرگزاری عراق گفت: نیروهای عراق آزادی سرزمین‌های عراق را به پایان رسانده و نیروهای ایرانی را مجبور به بازگشت به مرزهای بین‌المللی کردند. فرمانده نیروهای نصر به روزنامه الثوره گفت: سرزمین‌هایی که در بین واسط و دیالی قرار دارد از هرگونه نیروی ایرانی خالی گردید. ...»(1)
خبرگزاری فرانسه از بغداد نیز به نقل از روزنامه الثوره، ارگان مرکزی حزب بعث عراق، آورده است: «به‌دنبال سه روز نبرد، نیروهای عراقی موفق شدند 210 کیلومتر از مناطق واقع در مرز ایران و عراق را متصرف شوند. نوار مرزی مورد بحث بین شهرهای الکوت و مندلی واقع است. ... این روزنامه تعداد تلفات نیروهای ایران را طی 4 روز گذشته در منطقه قصرشیرین 154 کشته و زخمی ذکر کرده است. ...»(2)
روزنامه الثوره همچنین در سرمقاله امروز خود تحت‌عنوان "یک مأموریت قومی شرافتمندانه و مجسم‌نمودن قدرت اعراب برای کسب پیروزی" نوشت: «... آنچه که در مرزهای شرقی ما گذشت و می‌گذرد به‌طور آشکار ثابت کرد آزادی هر قسمتی از سرزمین‌های اشغالی غصب‌شده امری است امکان‌پذیر و چنانچه تصمیم سیاسی با جرئت و قاطعیت وجود داشته باشد، پیروزی بر دشمن ممکن است.» الثوره همچنین افزود: «آزادی زین‌القوس و سیف‌سعد و هر سرزمین عراقی که مجوسیان جدید اشغال کرده‌اند، نتیجه توطئه رژیم‌های ارتجاعی و گذشتن این رژیم‌ها از حاکمیت ملی و قومی بوده است. این پیروزی تنها برای ملت عراق نبود بلکه آن پیروزی جدیدی برای امت عرب به‌شمار می‌رود. ...»(3)
بامداد امروز همچنین، «یک سخنگوی نظامی در وزارت دفاع عراق اعلام کرد: نیروهای ایرانی دشمن حملات خود را به مواضع و پاسگاههای ما ادامه دادند. شب گذشته و بامداد امروز توپخانه و اسلحه سنگین ایران پاسگاههای الشلحه و البوارین در منطقه البصره را بمباران کردند. نیروهای ما به‌شدت مراکز آتش آنها را بمباران و خسارت‌های فراوانی به آنها وارد کردند و 2 ماشین ایرانی در این بمباران آتش گرفت. در ساعت 5:30 دقیقه امروز، هواپیماهای ایرانی به مواضع ما در منطقه سیف‌سعد حمله کردند. اسلحه ضدهوایی ما با هواپیماهای ایرانی مقابله کرده و آنها را مجبور به فرار نمودند و هیچ‌گونه خسارتی به نیروهای ما وارد نشده است. ...»(4)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 180،تاریخ 24/6/1359، ص13، به نقل از رادیو کویت، 23/6/1359؛ و - همان (ضمیمه)، ص36، رادیو کویت (بخش عربی)، ساعت 15:30، 23/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 180، تاریخ 24/6/1359، صص3 و 4، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 23/6/1359، به نقل از روزنامه الثوره.
3) همان (ضمیمه)، صص37 و 38، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 17:30، 23/6/1359.
4) همان، ص36، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 17:30، 23/6/1359.
بخش عربی رادیو لندن نیز دراین‌باره چنین گزارش می‌دهد: «تیمسار سرتیپ فلاحی، جانشین رئیس ستاد فرماندهی مشترک نیروهای ایران، اعلام کرد نیروهای عراقی با تمام قدرت در طول مرزهای دو کشور متمرکز شده و هرروز بر میزان این نیروها و حجم سلاح‌های تهاجمی‌شان می‌افزایند. تیمسار فلاحی اضافه کرد که عراق تمام نیروهای خود را از مرزهای غربی و شمالی این کشور و همچنین در سایر مناطق دیگر به منطقه مرزی ایران گسیل داشته است.» در ادامه این گزارش آمده است: «رادیو تهران گزارش داد نیروهای این کشور چندین موقع استراتژیک را در مرز از نیروهای عراقی بازپس گرفته است و در این نبرد تلفات و خسارات سنگینی را به نیروهای مهاجم عراقی وارد کرده‌اند. ...»(1)یک گزارش مشابه دیگر از این رادیو ضمن اشاره به درگیری‌های دیروز و امروز در مرز خرمشهر حاکی است: «... به گفته خبرگزاری عراق نیروهای عراقی در پاسخ به آتشباری نیروهای ایرانی که دو پاسگاه مرزی را هدف قرار داده بودند تلفات سنگینی بر نیروهای ایران وارد آورده‌اند. به گفته رادیو اهواز در این برخوردها نیروهای عراقی از دو جنگنده و نیروهای ایرانی نیز از دو رزم‌ناو استفاده کردند. رادیو اهواز گفت که اواسط امروز این برخوردها خاتمه یافتند. ...»(2)رادیو لندن در همین بخش خبری درباره حمله جنگنده‌های عراقی به بالگرد حامل بنی‌صدر و رجایی و همراهان نظامی آن دو به نقل از خبرگزاری پارس چنین آورده است: «بنی‌صدر رئیس‌جمهور ایران و علی رجایی نخست‌وزیر این کشور از حادثه حمله جنگنده‌های عراقی به هلیکوپتر حامل آنان که شب گذشته در نزدیکی مرز دو کشور انجام گرفت جان سالم به در بردند. ...»(3)
1
باآنکه غرب و جنوب کشور هر دو درمعرض تهدید عراق است، اما در شرایط کنونی شهرهای مرزی غرب کشور به‌کلی حالت جنگ‌زده دارد، درحالیکه وضعیت شهرهای مرزی خوزستان چنین نیست. برای نمونه دو مطلب حاشیه‌ای درباره تهدید عراق در این دو منطقه، ذکر می‌شود که گویای نوع بازخورد خطر عراق در مناطق مذکور است.
در غرب کشور، در ادامه حرکت نیروهای مردمی به‌سوی جبهه‌های این منطقه و کمک‌رسانی به مناطق جنگ‌زده، سرپرست بسیج لرستان امروز اعلام کرد: «به دعوت بسیج مستضعفین خرم‌آباد، ظرف دو روز گذشته، 700 نفر، که 100 نفر آنها بعدازظهر دیروز با سلاح‌های شخصی خود و 600 نفر نیز امروز با سلاح‌ها و تجهیزاتی که بنیاد مستضعفین خرم‌آباد، استانداری لرستان و فرمانداری خرم‌آباد در اختیار آنها گذاشته است به‌صورت ستون به‌سوی مرزهای غرب کشور اعزام شدند.» سرپرست ستاد بسیج استان لرستان افزود: «در دو روز گذشته، بیش از چهار هزار نفر از عشایر غیور و جوانان پاکدامن لرستان با مراجعه به مرکز آموزش بسیج، آمادگی خود را برای شهادت در راه اسلام و اعزام به مرزهای کشور اعلام نموده‌اند. ...»(4)
درارتباط‌با کمک‌رسانی به مناطق جنگ‌زده قصرشیرین نیز امروز فرماندار این شهرستان اظهار
کرد: «در فرمانداری این شهرستان کمیته‌ای برای توزیع مواد غذایی و کالاهای ضروری تشکیل داده که مردم خیر می‌توانند کمک‌های خود را به آدرس فرمانداری قصرشیرین بفرستند.»(1)گزارش خبرنگار کیهان نیز دراین‌مورد حاکی است که «مردم دسته‌دسته به فرمانداری قصرشیرین مراجعه می‌کنند و سهمیه خواروبار خود را تحویل می‌گیرند.» بنا به گزارش کیهان، «اکثر مغازه‌ها تعطیل هستند و 80 درصد مردم از شهر خارج شده‌اند و فقط مردان برای مراقبت از اموال خود نتوانسته‌اند کوچ کنند، اما ادارات دولتی دیروز در اولین روز هفته، کار خود را آغاز کرده‌اند.»(2)لازم به ذکر است که دیروز نیز «ازسوی کمیته انقلاب اسلامی اسدآباد همدان کمک‌های جمع‌آوری‌شده غیرنقدی مردم اسدآباد و روستاهای اطراف آن که شامل 3 کامیون میوه، 2 کامیون نان و کمپوت، خرما و سایر مواد غذایی و 25 صندوق داروی ضروری می‌باشد به سپاه پاسداران قصرشیرین تحویل شد تا بین مردم قصرشیرین و مبارزین که در سنگرها می‌جنگند، توزیع شود.»(3)
در ادامه مبارزه با عوامل داخلی وابسته به عراق، ستاد خبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اهواز امروز اعلام کرد: «با کسب خبر از محل اختفای "احمد اسحاقی" فرزند "عبدالزهرا اسحاقی" که از افراد ضدانقلاب و خرابکار می‌باشد، گروهی از افراد عملیات سپاه پاسداران اهواز به محل اختفای وی که در "زرگان" واقع در سی کیلومتری اهواز بود، اعزام شدند، که با مقاومت مسلحانه نامبرده روبه‌رو شدند و پس از درگیری مسلحانه، احمد اسحاقی کشته شد.» ستاد خبری سپاه پاسداران اهواز اضافه کرد: «احمد اسحاقی که در قتل پاسدار شهید رسولی که در تیرماه سال قبل صورت گرفت، شرکت داشت جهت انجام دوره نظامی به عراق رفت و حدود دو ماه قبل توسط سپاه پاسداران انقلاب آبادان دستگیر و به زندان تحویل داده شد. وی پس از یک ماه بازداشت، موفق به فرار از زندان شد و بعد از آن به‌همراه دو نفر دیگر به عراق رفت. هنگام بازگشت از عراق مقادیری اسلحه ازقبیل آر.پی.جی7، نارنجک و کلاشینکف با خود به همراه آورد.» بنا به این گزارش، «هنگام بازرسی از منزل احمد اسحاقی یک قبضه کلاشینکف و 4 خشاب به دست آمد.»(4)
1
مهم‌ترین درگیری‌های امروز مناطق کردنشین، در محورهای بانه - سردشت، نقده - اشنویه و شاهین‌دژ - تکاب رخ داد. در دیگر مناطق نیز ناآرامی‌ها و تحرکات نیروهای مسلح وجود داشت.
امروز مهاباد روز نسبتاً آرامی را پشت سر گذاشت، اما در اطراف آن تحرکاتی گزارش شد ازجمله اینکه: در روستای قاضی‌آباد(5)و طرفِ غرب آن، افرادی با سلاح‌های سبک و سنگین
1) همان، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه در گفت‌وگو با فرماندار قصرشیرین، 23/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 22/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از همدان.
4) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از اهواز؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص5، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
5) قاضی‌آباد: ده از دهستان منگور بخش حومه شهرستان مهاباد، واقع در 49 کیلومتری جنوب‌غربی مهاباد و 5/3 کیلومتری شمال‌غربی جاده شوسه مهاباد به سردشت. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 4، آذربایجان‌غربی، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
مستقر شده و مهمات زیادی را در یکی از خانه‌های این روستا انبار کرده‌اند.(1)
در محور بانه - سردشت، به گزارش روابط عمومی سپاه سنندج، «ستون اعزامی [از بانه] به سردشت به نزدیکی‌های این منطقه رسیده و همچنان مشغول پاکسازی نقاط اطراف می‌باشد.» بنا به این گزارش: «در این پاکسازی، مهاجمین تلفات سنگینی را متحمل شده‌اند و مقاومت خود را از دست داده و درحال فرارند.»(2)همچنین، ارتفاعات منطقه سردشت به تصرف ستون اعزامی درآمده و در درگیری این ستون با گروه‌های مسلح مهاجم، 2 غیرنظامی مجروح شدند و خسارات زیادی به شهر سردشت وارد آمده است.(3)بااین‌همه، گزارش امروز ستاد مشترک ارتش حاکی است که «تعداد زیادی از ضدانقلابیون مسلح از مهاباد و پیرانشهر به منطقه سردشت وارد شده‌اند.» براساس این گزارش، «اهالی مستقر در دهات اطراف سردشت فعلاً دهات خود را ترک کرده و به سردشت کوچ نموده‌اند.»(4)اما شهر سردشت نیز همچنان ناآرام است و گروه‌های مهاجم مسلح معاند با نظام مدام شهر را گلوله‌باران می‌کنند. دراین‌باره «گزارش هنگ ژاندارمری سردشت حاکی است در ساعت 1:30 دقیقه بامداد امروز،(5)مهاجمین مسلح با سلاح‌های سبک و سنگین به پایگاه‌های اطراف و گروهان سردشت حمله کردند که به آتش آنها پاسخ قاطعانه داده شد. در این درگیری که تا نزدیک روشنایی صبح به طول انجامید، تلفاتی به نیروهای خودی وارد نیامد.»(6)
در محور نقده - اشنویه با طول تقریبی 32 کیلومتر و اطراف آن، از ساعت 10 صبح دیروز تا ساعت 4 صبح امروز، ستون اعزامی ارتش در مسیر خود به‌سوی اشنویه، از سه طرف مورد هجوم قرار گرفت و تلفاتی به نیروهای پیشمرگان مسلمان کرد همراه این ستون وارد آمد،(7)بااین‌حال، امروز نیروهای ارتش دومین عملیات جدی خود را برای پاکسازی محور نقده - اشنویه(8)آغاز کردند.(9)مهاجمان مسلح ضدانقلاب نیز به‌تلافی این عملیات، «در ساعت 21:30 دقیقه امروز از اطراف کولان علی‌آباد به داخل شهر نقده به‌وسیله توپخانه تیراندازی کردند که [تا روشنایی صبح ادامه داشت و] براثر آن 2 نفر از اهالی شهر شهید شدند.»(10)
در محور شاهین‌دژ - تکاب نیز امروز درگیری سختی میان نیروهای خودی و مهاجمان مسلح ضدانقلاب روی داد. دراینزمینه، گزارش ژاندارمری میاندوآب حاکی است امروز «حدود ساعت 14، ستون عملیات مستقر در بخش تکاب با همکاری سپاه پاسداران درحوالی بنی‌کندی یک گروه از مهاجمین مسلح را محاصره و تعداد 8 نفر از آنها را به قتل رساند و 2 نفر دیگر زنده دستگیر و تعداد زیادی مهمات و اسلحه به غنیمت گرفته شده است.»(11)در
1) سند شماره 63755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص60، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به شاجا، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص120، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 24/6/1359، ص1.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 23/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
3) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از سردشت.
4) سند شماره 63755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بیجار)، ص193، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به شاجا، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص120، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 24/6/1359، ص1، گزارش شماره 101981 مورخ، 23/6/1359.
5) در برخی منابع ساعت شروع درگیری 22:30 دقیقه 23/6/1359 اعلام شده که تا ساعت 4 صبح روز بعد همچنان ادامه داشته است. (سند شماره 34450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/6/1359.)
6) سند شماره 34440 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سردشت؛ و - سند شماره 34450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سردشت.
7) سند شماره 63754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 23/6/1359، ساعت 20:50، برابر اعلام ژاجا.
8) ضمیمه دارد؛ مراحل آزادسازی و پاکسازی محور نقده - اشنویه.
9) مصطفی ایزدی، تاریخ بیست ساله پاسداری از انقلاب اسلامی (ضدانقلاب و ضدانقلابیون)، تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، دانشکده فرماندهی و ستاد، 1386، ج4، ص251، آزادسازی و پاکسازی محورهای مواصلاتی.
10) سند شماره 63789 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 24/6/1359، ساعت 8:20، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش لشکر64 ارومیه؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص1، برابر گزارش لشکر64 ارومیه.
11) سند شماره 57255 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص123، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 25/6/1359، برابر اعلام فرمانداری میاندوآب مستند به گزارش گروهان ژاندارمری میاندوآب، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 26/6/1359، ص3، برابر گزارش ژاندارمری میاندوآب، 23/6/1359؛ و - سند شماره 63792 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص223، از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 24/6/1359، ساعت 00:25.
همین ارتباط، گزارش تکمیلی سپاه پاسداران مرکز، تعداد کشته‌های مهاجمان را 20 تن اعلام کرده و گفته است که اجساد 10 تن از آنها ازجمله فرمانده آنان به نام بایزید اهل تکاب و حبیب اهل عراق و سلیمان اهل للجان، اکنون در تکاب می‌باشد.(1)ازسمت شاهین‌دژ نیز خبر می‌رسد که «از ساعت 20:30 دقیقه امروز تا ساعت 3 بامداد روز بعد، مهاجمین بخش شاهین‌دژ را مورد حمله قرار داده و با سلاح‌های سنگین به‌طرف شهر تیراندازی می‌نمایند. ارگان‌های نظامی مستقر در شاهین‌دژ از مواضع خود به‌شدت دفاع می‌نمایند.»(2)در این حمله آتشباری مهاجمان، «3 نفر از اهالی شهید و 2 نفر نیز زخمی شدند. ضمناً در همین شب، مهاجمین مسلح به ده عباسی بلاغی در اطراف شاهین‌دژ، حمله کرده و یک فرد مسلح این روستا را شهید می‌کنند.»(3)از سوی دیگر، بهرنگی، فرماندار میاندوآب، ضمن تأیید ادامه پاکسازی در محور تکاب، اعلام کرد که برق این منطقه که از مدت‌ها قبل قطع بود با فعالیت مجدد مأموران تأمین شد.(4)
اما در دیگر مناطق کردنشین نیز درگیری‌های پراکنده میان قوای مسلح جمهوری اسلامی و گروه‌های مسلح معاند با نظام روی داد؛ ازجمله:
«در درگیری جوانرود بین سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد از یک‌سو و مهاجمین از سوی دیگر یک پاسدار زخمی شد.» بنا به همین گزارش، «در منطقه باینگان نیز در جریان پاکسازی کوه‌رنگ و خورموج یک پیشمرگ مسلمان کرد شهید شد.»(5)
«در پاکسازی منطقه وزیوج (ورزه‌پوش) [و] زردویی (زردویسی) واقع در جنوب‌غربی پاوه، فرماندار پاوه به‌همراه افراد سپاه پاسداران در ساعت 03:00 امروز، در ارتفاعات این منطقه با مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] درگیر شده که یک پاسدار محلی به نام محمود فرشیدی شهید و 2 نفر از افراد خودی مجروح می‌شوند. با اعلام اینکه یگان مستقر در پاوه با آتش توپخانه، افراد خودی را حمایت می‌نمایند، تقاضای پشتیبانی هوایی به عمل آمده است.»(6)همچنین «از ساعت 24 امروز، مهاجمین [ضدانقلاب] با سلاح‌های سنگین از داخل شهر سقز شروع به تیراندازی [به مقرهای نیروهای خودی] کردند که براثر آتش متقابل، مواضع مهاجمین منهدم [شد.]»(7)
علاوه‌بر درگیری‌ها و زدوخوردها در مناطق کردنشین، تحرکات و نقلوانتقالات نیروهای خودی و مهاجمان ضدانقلاب نیز قابل‌ذکر است؛ ازجمله: «براساس گزارش رسیده از ستاد مشترک ارتش، ستون تدارکاتی ارتش که صبح روز یکشنبه از سنندج به‌قصد مریوان حرکت کرده بود، غروب همین روز بدون هیچ‌گونه درگیری به سلامت وارد مریوان شد.»(8)
از سوی دیگر، یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی ارتش حاکی است: «گروه‌های مسلح مستقر در نوسود و مناطق اطراف، توسط کشور عراق تقویت گردیده‌اند و خود را آماده می‌نمایند به هر
1) سند شماره 63788 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص119، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 24/6/1359.
2) سند شماره 57255 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص123، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 25/6/1359، برابر اعلام فرمانداری میاندوآب مستند به گزارش گروهان ژاندارمری میاندوآب، 23/6/1359؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 26/6/1359، ص3، برابر گزارش ژاندارمری میاندوآب، 23/6/1359.
3) سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص2، طبق خبر واصله از شاهین‌دژ، به شماره 5783، 24/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه در تماس با فرماندار میاندوآب.
5) سند شماره 63792 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص118، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 23/6/1359، ص2.
6) سند شماره 416 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش شاجا برابر اعلام شهربانی پاوه، 24/6/1359؛ و - سند شماره 63790 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 24/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش گروهان پاوه؛ و - سند شماره 143604 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی سپاه غرب، 24/6/1359، برابر اعلام ژاندارمری مستند به گزارش گروهان پاوه؛ و - سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص120، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 24/6/1359، ص1؛ و - سند شماره 141605 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 25/6/1359، برابر اعلام شهربانی پاوه؛ و - روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، به نقل از روابط عمومی ستاد عملیاتی غرب کشور.
7) سند شماره 21422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص120، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 24/6/1359، ص1، برابر اطلاع واصله از سقز، ازجمله گزارش طلاعی فرماندار سقز، 23/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12؛ و - روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2.
قیمتی از تصرف و تأمین نوسود به‌وسیله قوای دولت جمهوری اسلامی ایران ممانعت به عمل آورند.» بنا به همین گزارش، «ضدانقلابیون در ارتفاعات اطراف نوسود مواضعی را تهیه و آماده نموده‌اند و به انواع سلاح‌های سبک و سنگین و تیربار ضدهوایی مجهز می‌باشند.» همچنین «دولت بعث عراق به‌منظور حمایت بیشتر، یک پایگاه به استعداد یک گردان همراه با بیمارستان صحرایی در منطقه سازان تشکیل داده است و از ضدانقلابیون حمایت می‌کند.»(1)
در یک گزارش مشابه دیگر به نقل از منابع اطلاعاتی ژاندارمری آمده است: «ضدانقلابیون در آبادی‌های آویهنگ، بیساران، هویه، کلوته، توریور و سروآباد درحوالی سنندج تقویت شده‌اند.» براساس این گزارش، «اخیراً دولت عراق به هر پاسگاه نوار مرزی در منطقه مریوان 50 الی 60 پرسنل اضافه نموده است.» همچنین، «تعداد 400 نفر از ضدانقلابیون درحوالی آبادی بندخوی واقع درحوالی بانه مستقر می‌باشند.»(2)
ناحیه ژاندارمری کرمانشاه نیز گزارش داد: «بیش از یک‌صد نفر به سرپرستی عبداله بابایی ساکن قریه دشتیله حلول(3)که به عراق متواری شده بودند ازطرف سردار جاف به ایران مراجعت و قصد خرابکاری در منطقه دارند.»(4)همچنین، بنا به گزارش شهربانی جمهوری اسلامی، «اکراد کومه‌له به سرپرستی قاسملو خائن... از ناحیه اکراد ترکیه و از راه‌های غیرمجاز به انواع سلاح‌های مختلف مجهز گردیده‌اند و قصد دارند پس از برداشت محصول گندم و جو و ذخیره‌نمودن آن و مناسب‌شدن اوضاع جوی، به نقاط حساس جهت خرابکاری [و] به پادگان‌های نظامی جهت خلع‌سلاح حمله نمایند.»(5)
1
درگیری و ایجاد تشنج میان هواداران گروه‌های سیاسی که با سوءاستفاده‌های تبلیغاتی از ادامه وضعیت انقلابی - نهادی مدام درپی دامن‌زدن به ناآرامی‌ها و ایجاد منازعات با گروه‌هایی از مردم وفادار به نظام هستند، شهرستان رشت را با مشکلات عدیده و هشداردهنده‌ای مواجه ساخته است. دراینزمینه، امروز نامه مردم (ارگان مرکزی حزب توده) در مطلبی تحت‌عنوان "اوضاع رشت متشنج است؛ ما هشدار می‌دهیم" از موضع خاص خود به بررسی اجمالی این وضعیت در شهرستان رشت پرداخته و چنین می‌نویسد: «خرابکاری گروهک‌های مائوئیستی - امریکایی و عناصر راست افراطی در رشت، جو متشنج و نگران‌کننده‌ای در این شهر به وجود آورده است. براساس اطلاعات رسیده، کوشش عوامل وابسته به امپریالیسم جهانی به سرکردگی امریکا و ارتجاع داخلی برای به‌آشوب‌کشاندن شهر رشت، این روزها بالا گرفته و با کمال تأسف زمینه
1) سند شماره 94544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص263، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 23/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
2) سند شماره 94543 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص195، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 23/6/1359، برابر گزارش ژاجا؛ و - سند شماره 57295 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به (مرکز فرماندهی) سنندج، 26/6/1359، پیرو 23/6/1359.
3) دشتیله حَلول: ده از دهستان ولدبیگی بخش ثلاث شهرستان کرمانشاهان، واقع در 16 کیلومتری جنوب‌شرقی نهرآب و 2 کیلومتری حلول.
4) سند شماره 21421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص217، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 23/6/1359، ص2، بنا به گزارش کرمانشاه، به شماره 104136، 23/6/1359.
5) سند شماره 63752 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص311، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا، 23/6/1359، برابر گزارش شاجا.
مساعدی برای ایجاد درگیری در این شهر به وجود آمده است. ...»(1)
از سوی دیگر امروز علی انصاری، استاندار گیلان نیز از موضع خاص خود، با اشاره به برخی مشکلات و نارسایی‌های اقتصادی و اجتماعی در این استان، به تشریح مشکلات فرهنگی و سیاسی و نحوه فعالیت و عملکرد گروه‌های سیاسی چپ و نقش شوروی در حمایت و پشتیبانی از این گروه‌ها در شهرهای استان گیلان پرداخت و اظهار کرد: «مردم گیلان ازنظر طرز تفکر خوش‌فهم هستند. البته این درصورتی است که کسی بتواند برایشان استدلال صحیحی بیاورد... و وقتی در یک منطقه فرهنگ درست پیاده نشد، دزدان ایدئولوژی، آن چیزی را که خودشان دارند به‌جای موارد اصیل و اصلی غالب می‌کنند و در مردم انحراف به وجود میآورند. ...»
استاندار گیلان سپس با اشاره به هماهنگی میان ارگان‌های انقلابی و استانداری گیلان برای حل مشکلات مختلف مردم، به بررسی اجمالی عملکرد گروه‌های سیاسی پرداخت و گفت: «در گیلان حدود 17 گروه سیاسی وجود دارد که برخی از این گروه‌های سیاسی مستقیماً با شوروی در ارتباط هستند و شاهد این حرف من، کاغذهایی است که از شوروی می‌رسد و این کاغذها با چهار دست به یک گروه سیاسی دیگر منتقل می‌شود یا اینکه کتاب‌هایی که در آن‌طرف به فارسی چاپ می‌شود و به ایران آورده می‌شود و معمولاً در مقابل اسلام، همه آنها باهم همدست می‌شوند؛ همان‌طورکه در شهرهای دیگر هم شما دیده‌اید، توطئه‌های زیادی هم می‌کنند. چند روز پیش بود که در میدان شهرداری رشت کسی به‌عنوان دفاع از حجاب اسلامی و مبارزه با بی‌حجابی، روسری سر می‌کند و بعد با چماق به سرِ دیگری می‌کوبد، وقتی او را دستگیر کردیم و پیگیری کردیم معلوم شد که مال فلان گروه سیاسی است. می‌خواهم بگویم که جنبه تخریبشان در منطقه به طریقی است که رنگ عوض می‌کنند. تمام اینها فقط درگیر شعارهاشان هستند و به شعور نرسیده‌اند و میل هم ندارند مردم را به شعور برسانند. ما به‌صورت "اشداء علی الکفار" با اینها رفتار خواهیم کرد.»
استاندار گیلان در پاسخ به این سؤال که «شنیده شده که گروه‌های سیاسی منحرف در استان گیلان بیش از سایر گروه‌ها فعالیت می‌کنند، علت چیست؟» اظهار کرد: «این منطقه، منطقه تفریحی است و کسانی که از مناطق دیگر رانده شده‌اند به این منطقه می‌آیند. البته آن چیزی هم که درمورد فعالیت این گروه‌ها می‌گویند، درست نیست؛ لااقل با چهار، پنج ماه پیش فرق می‌کند و ما با شعار کوبنده "الله اکبر" با آنها برخورد کرده‌ایم و به‌کرات هم آنها را برای مباحثه دعوت کرده‌ایم که جرئت نکرده‌اند، همان‌طورکه قبلاً هم جرئت نکرده بودند که بیایند و مشی خود را روشن کنند. این شایعه است که می‌گویند اینها فعالیت زیاد دارند؛ اینها کسانی نیستند که بتوانند در مقابل اسلام مقاومت کنند. ...»(2)
1
واکنش دربرابر سخنان بنی‌صدر در مراسم روز هفده شهریور و نیز پاسخ سران حزب جمهوری اسلامی به آن، در داخل و خارج از مجلس شورای اسلامی همچنان ادامه دارد؛ هرچند بیانات امام خمینی و آیت‌الله منتظری و نیز ابراز نگرانی آیات عظام قم و مشهد باعث شد که فضای ملتهب حاکم بر مجلس و نیز دو جناح رقیب حاکم بر نظام، اندکی فرونشیند و نامه نمایندگان مجلس برای احضار بنی‌صدر و بازخواست از وی، امروز با اکثریت آرای نمایندگان، مسکوت گذاشته شود.
درزمینه مسکوت‌گذاشتن طرح دعوت از رئیس‌جمهور، امروز آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس، در ابتدای جلسه علنی چنین گفت: «در جلسه قبل، نامهای با امضای 114 تن به امضا رسیده بود که رئیس‌جمهور به‌خاطر توضیح سخنان خود به مجلس بیاید. در مقابل، نامه دیگری با امضای 15 نماینده رسیده که به استناد بیانات امام و آیت‌الله منتظری خواسته‌اند که این مطلب از موضوع مجلس خارج شود.» سپس متن دو نامه را یکی از منشی‌های مجلس قرائت کرد و آن‌گاه تعدادی از نمایندگان موافق و مخالف دعوت بنی‌صدر به مجلس سخنانی ایراد کردند و سپس توسط عده دیگری از نمایندگان کفایت بحث به رأی گذاشته شد که با اکثریت آرا، نامه دعوت رئیس‌جمهور به مجلس، باتوجهبه شرایط کنونی مسکوت گذاشته شد.(1)
همچنین، جامعه روحانیت مبارز تهران نیز در تلگرامی به امام خمینی که امروز منتشر شد، از شخص امام درخواست کردند «ریاست‌جمهوری و سایر مسئولین را از مشاجرات لفظی نهی فرمایید»(2)
از سوی دیگر، امروز امام خمینی در پاسخ تلگرام‌های آیات عظام قم و مشهد که در آن از روند مشاجرات لفظی دو جناح حاکم ابراز نگرانی شده بود، چنین برخوردهایی را گله‌های لفظی که ریشه‌دار نیست، اختلافات جزئی و کوچک و البته مخالف مصالح اسلام و کشور اسلامی خواند که به نفع دشمنان اسلام است و با موازین عقلی و شرعی وفق نمی‌دهد. متن پاسخ امام خمینی به تلگرام‌های آیات عظام قم و مشهد به قرار زیر است:
پاسخ به آیت‌الله گلپایگانی: «بسم‌الله الرحمن الرحیم. حضرت آیت‌الله آقای گلپایگانی، دامت برکاته - قم. تلگراف شریف مبنی‌بر نگرانی اوضاع واصل گردید. انشاءالله تعالی ارشادات حضرت‌عالی و سایر مراجع و علماء اعلام موجب آرامش و عمل به موازین اخوت اسلامی گردد. معلوم است اختلاف ریشه‌داری در کار نیست و همه بحمدالله تعالی وفادار به جمهوری اسلامی و پیرو احکام آن هستند و گله‌های لفظی انشاءالله تعالی حل و موجب تفاهم خواهد شد. آقایان متذکر هستند که با مشکلات فراوان کشور و خطرهای متوقع برای اسلام و مسلمین این برخوردها که به نفع دشمنان است، با موازین عقلی و شرعی وفق نمی‌دهد. از خداوند تعالی اصلاح امور و عظمت اسلام و مسلمین را خواستارم. سلامت و سعادت جنابعالی را از خداوند تعالی خواستارم. والسلام علیکم و رحمه الله. روح‌الله الموسوی الخمینی.»(3)
پاسخ به آیت‌الله مرعشی نجفی: «بسم‌الله الرحمن الرحیم. حضرت آیت‌الله آقای نجفی مرعشی دامت برکاته - قم. به‌دنبال مذاکرات و مصاحبات چندروزه که اظهارتأسف و ناراحتی کرده بودید و وسیله مخابره تلگراف، اعلام آن را نموده بودید باید عرض کنم گرچه قشرهای مختلف نیز ناراحت شده‌اند لیکن آقایان متوجه هستند که در این وضع فعلی باید به این اختلافات جزئی پایان دهند و ملت را از نگرانی درآورند. امید است به دعای جنابعالی و سایر آقایان مسائل به‌خوبی حل شود. والسلام علیکم و رحمه الله. روح‌الله الموسوی الخمینی.»(1)
پاسخ به آیت‌الله سیدعبدالله شیرازی: «بسم‌الله الرحمن الرحیم. حضرت آیت‌الله آقای شیرازی دامت برکاته - مشهد مقدس. تلگرام شریف پیرو بعضی مباحثات و برخوردهای لفظی بین متصدیان امور واصل، امید است خواست خداوند تعالی و ارشاد علماء اعلام مسائلی که پایه‌های اساسی ندارد حل شود و واضح است که این نحو برخوردها گرچه کوچک و بی‌ریشه است، مخالف مصالح اسلام و کشور اسلامی است. از جنابعالی امید دعای خیر دارم. والسلام علیکم و رحمه الله. روح‌الله الموسوی الخمینی.»(2)
1
موضوع چگونگی رسیدگی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به مسئله گروگانهای امریکایی و حل‌وفصل آن، ازسوی کمیسیون امور خارجه در جلسه علنی امروز مجلس، مطرح شد و برخی نمایندگان دراین‌باره به اظهارنظر پرداختند.
دراینزمینه، سیدمحمد خاتمی، مخبر کمیسیون امور خارجه مجلس، درمورد نامه مجلس به کنگره امریکا گفت: «پیش‌نویس این نامه به کمیسیون‌ها ارائه شده است و خواهران و برادران نظرات خود را داده‌اند و این نامه باتوجهبه نظریات [کتبی نمایندگان، یعنی] بیش از 200 نامه تهیه شده است. تعداد زیادی از نمایندگان آن را تأیید مطلق کرده‌اند، تعدادی تأیید کرده‌اند و گفته‌اند که خلاصه شود و تعدادی تأیید کرده‌اند حتی اینکه نکاتی اضافه شود. نظریه‌های اعتراضی نیز وجود داشت که ازجمله درمورد یک نکته تاریخی کمیسیون معتقد نیست که بحث در این نامه وجود ندارد بلکه این نامه یک سند تاریخی است نه یک تاریخ‌نویسی. واردشدن در بحث تاریخی ایجاب می‌کرد که تفصیل بیشتری داده شود. بیشترین مواضع نامه روی مسئله جنایات امریکا از پانزده خرداد به بعد دور می‌خورد. ...»(3)
سپس برخی نمایندگان ازجمله محمد رشیدیان نماینده آبادان و دیالمه نماینده مشهد، نظرهایی درمورد برخی مطالب نامه داشتند و درخواست کردند که متن نامه به‌طور کامل در مجلس خوانده شود تا نمایندگان نظر نهایی خود را اعمال کنند. سپس هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، درمورد مطالب گفته‌شده، رأی‌گیری کرد که درنتیجه تصویب شد که نامه به کمیسیون امور خارجه برگردانده شود و کمیسیون باتوجهبه تذکرات جدید، نامه
را مورد بررسی قرار دهد و پس از تصویب آن را برای کنگره امریکا ارسال دارد.
بعد از بررسی نامه مجلس به کنگره امریکا، خاتمی گزارش خود را درمورد مسئله اشغال لانه جاسوسی و گروگان‌ها قرائت کرد. در بخشی از این گزارش با اشاره به سابقه این عمل آمده است: «... امام امت امر رسیدگی به مسئله گروگان‌ها را به مجلس شورای اسلامی محول فرمودند و کمیسیون امور خارجه این موضوع را که در رابطه مستقیم با سیاست خارجی جمهوری اسلامی است جزو اولین و نه مهم‌ترین موضوعاتی یافت که می‌بایست در جلسات این کمیسیون مطرح می‌کرد. به همین منظور طی چند جلسه درباره اصل موضوع و شیوه رسیدگی به آن به بحث و تبادل‌نظر پرداخت. ...»
مخبر کمیسیون امور خارجه مجلس در ادامه گزارش خود، افزود: «... در اینجا لازم است نظریه کمیسیون امور خارجه را دراینزمینه به اطلاع برسانیم. باتوجهبه موقعیت خطیری که انقلاب در آن به سر می‌برد و باتوجهبه اینکه اشغال لانه جاسوسی و گروگانگیری به کل انقلاب و تمامی مردمی که فداکارانه در صحنه پیکار گام نهاده‌اند مربوط می‌گردد و باتوجهبه اینکه در آستانه رسیدگی به امر گروگان‌ها ازسوی مجلس شورای اسلامی، در خارج و داخل ایران تلاش برای ایجاد جو ساختگی و تحمیل آن بر فضای رسیدگی به این مسئله به چشم می‌خورد و باتوجهبه نقطه‌نظرهای گوناگونی که نمایندگان محترم درزمینه اصل مسئله و شیوه رسیدگی به آن ابراز داشته‌اند، کمیسیون امور خارجه، جلسه علنی مجلس شورای اسلامی را شایسته‌ترین پایگاه طرح مسئله و رسیدگی به آن و تصمیم‌گیری درباره آن می‌داند. ... طبیعی است که مجلس می‌تواند اصول مستخرجه از نظریات نمایندگان را به‌عنوان چارچوب حل‌وفصل مسئله به‌وسیله هیئتی که ازسوی نمایندگان انتخاب می‌گردند، اجرا و پیاده نماید.» خاتمی در پایان گزارش خود گفت: «از ریاست محترم مجلس شورای اسلامی تقاضا داریم که بحث پیرامون گزارش کمیسیون خارجه را در دستور کار یکی از جلسات علنی مجلس شورای اسلامی قرار دهند تا طبق تصمیم و رأی نمایندگان دراینزمینه اقدام لازم به عمل آید.» پس از پایان قرائت نامه، بحث دراین‌مورد به جلسه فردا موکول شد.(1)
1) همان، صص 715 - 708.
1
در آستانه شروع رسیدگی به مسئله گروگانهای امریکایی در مجلس شورای اسلامی، عصر امروز حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، با کاردار سوئیس دیدار و گفت‌وگو کرد. در این ملاقات کاردار سوئیس پیرو نامه قبلی، نامه دو نفر از نمایندگان کنگره امریکا را به هاشمی رفسنجانی تحویل داد. رئیس مجلس درمورد جواب نامه کنگره امریکا اظهار کرد: «امروز مجلس درمورد جواب نامه کنگره امریکا تصمیم گرفت و اصل مذاکره درباره گروگان‌ها فردا آغاز خواهد شد و مجلس تصمیم را خواهد گرفت. اکنون نوبت امریکاست که اگر درمورد گروگان‌ها حسن‌نیت دارد، صداقت خود را در عمل نشان دهد.» هاشمی رفسنجانی افزود: «همان‌طورکه نامه کنگره امریکا در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی برای عموم خوانده شد - و حتی در مطبوعات هم منعکس گردید - ما نیز انتظار داریم دولت امریکا نیز متن جوابیه مجلس شورای اسلامی ایران را برای اطلاع مردم امریکا منتشر کند و اگر چنین نکند، عدم حسن‌نیت خود را نشان داده است و این تخلف، در مذاکرات ما هم اثر سوء خواهد گذاشت.» هاشمی رفسنجانی در پایان گفت: «بههرحال، مجلس تصمیم نهایی را خواهد گرفت.»(1)
2
آخرین پیشنهادهای امام خمینی درمورد آزادی گروگانهای امریکایی و اظهارنظرهای مقام‌های دولت امریکا دراین‌باره، مورد بحث رسانه‌های گروهی غرب، به‌ویژه مطبوعات امریکا قرار گرفته است.
«رونالد ریگان که ازطرف حزب جمهوری‌خواه امریکا نامزد مقام ریاست‌جمهوری آن کشور شده، گفته است: "وی فکر می‌کند که ایالات متحده می‌تواند با سه فقره از چهار شرطی که آیت‌الله خمینی رهبر ایران دو روز پیش برای آزادی گروگانهای امریکایی پیشنهاد کرد، موافقت کند." ریگان خطاب به گزارشگران افزود: "امریکا باید از دارایی‌ها و سپرده‌های ایران در امریکا رفع توقیف به عمل آورده و ضمانت بسپارد که در امور داخلی ایران مداخله نکند". آقای ریگان گفت: "کلیه ادعاهای امریکا علیه ایران نیز باید پس گرفته شود، " ولی درمورد تقاضای آیت‌الله خمینی مبنی‌بر استرداد ثروت شاه سابق، ریگان گفت که "به چنین اقدامی بدون مراجعه به محاکم قضایی امریکا نمی‌توان دست زد." ریگان متعهد شد که درمورد مسئله گروگان‌ها که یکی از موضوعات مطروحه در مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری امریکاست مذاکراتی در آینده انجام ندهد و درصورتی‌که به مقام ریاست‌جمهوری امریکا انتخاب شود به هر توافقی که صورت گیرد گردن خواهد نهاد، هرچند آقای ریگان به ایران هشدار داد که اگر به ریاست‌جمهوری برسد بیش از آنچه که درحالحاضر ایران از امریکا انتظار دارد، به آن کشور امتیاز نخواهد داد.»(2)
از سوی دیگر، امروز سناتور هوارد بیکر، رهبر اقلیت جمهوری‌خواه سنای امریکا، اظهار عقیده کرد: «آزادی گروگانهای امریکایی تهران قبل از انتخابات امریکا در نوامبر آینده (آبان‌ماه) ازلحاظ سیاسی می‌تواند به جیمی کارتر کمک کند، لیکن این امر نتیجه کلی را چندان تغییری نمی‌دهد. ...»(1)
مطبوعات امریکا نیز دراین‌مورد به اظهارنظر و تفسیر پرداخته‌اند: روزنامه نیویورک‌تایمز می‌نویسد: «ایالات متحده که می‌کوشد در پاسخ به شرایط ظاهراً متعادل‌تر خمینی برای آزادی گروگان‌ها جانب احتیاط را از دست ندهد، خواستار ازسرگیری گفت‌وگوهای مستقیم دو کشور برای حل بحرانی شده است که 314 روز از آغاز آن می‌گذرد. در بیانیه وزارت امور خارجه امریکا گفته شده است که "از سخنان دیروز آیت‌الله خمینی و یا گفته‌های تند محمدعلی رجایی نخست‌وزیر رژیم جمهوری اسلامی ایران که سه‌شنبه گذشته ایراد کرد، امکان نتیجه‌گیری مشخصی وجود ندارد". در این بیانیه ضمن تکرار پیشنهاد دو هفته پیش ادموند ماسکی وزیر امور خارجه امریکا با رجایی، گفته می‌شود که امریکا آماده است برای تضمین آزادی گروگان‌ها در زودترین زمان ممکن تقاضاهای دولت ایران را مورد بررسی قرار دهد. اظهارنظر پرزیدنت کارتر درباره شرایط پیشنهادی آیت‌الله خمینی نیز محتاطانه بود. وی گفت: "ما آموخته‌ایم نسبت به بیانیه‌ها و اظهارنظرهای مقامات ایرانی بسیار محتاط باشیم." نیویورک‌تایمز اضافه می‌کند، باوجوداین به گفته مقامات امریکایی در سخنان خمینی نکته قابل‌توجهی وجود دارد و آن اینکه وی برای نخستین‌بار نسبت به شرایط آزادی گروگان‌ها نرمش زیادی نشان داده است و درخواست قبلی ایران را که به محاکمه‌کشیدن گروگان‌ها و پوزش‌خواهی امریکا بوده، کنار گذاشته است. ... به گفته نیویورک‌تایمز، امریکا می‌تواند به بخشی از شرایط خمینی پاسخ دهد. پرزیدنت کارتر می‌تواند با یک دستور بیش از هشت میلیارد دلار پول‌های ایران را که در نوامبر گذشته و به دستور خود او توقیف شده بود آزاد کند، اما دولت در پاسخ‌دادن به درخواست دیگر ریاست‌جمهوری اسلامی ایران و بازگرداندن ثروت شاه پیشین، فاقد هرگونه قدرتی است. ...
واشنگتن‌پست نیز دراین‌مورد می‌نویسد: به گفته مقام‌های امریکایی بازگرداندن ثروت شاه پیشین ایران خارج از قدرت دولت امریکاست و از ژانویه سال 1979 که شاه ایران را ترک کرد، میزان
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از واشنگتن.
ثروت شاه و محل نگهداری آن در خارج از کشور همچنان در پرده اسرار باقی مانده است. ...»(1)
بنا به گزارش خبرگزاری رویتر: «پارلمان ایران امروز بحث درباره سرنوشت گروگانهای امریکایی را آغاز خواهد کرد. در نامهای خطاب به پارلمان ایران صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه خاطرنشان ساخت که تنها جرم جاسوسی تعداد انگشت‌شماری از 52 گروگان می‌تواند اثبات شود. وزارت امور خارجه امریکا در قبال بیانیه اخیر آیت‌الله خمینی بسیار محافظه‌کارانه رفتار کرده و گفته است بررسی‌های بیشتری دراینزمینه لازم است. ...»(2)
1
تنش و تیرگی روابط با ادامه جریان جابه‌جایی سفارتخانه‌ها میان ایران و شوروی همچنان روبه افزایش است. دراینزمینه، امروز، «روابط عمومی استانداری گیلان اعلام کرد که کلیه پرسنل کنسولگری شوروی در رشت باید تا پایان 29 شهریور از گیلان خارج شوند.» گزارش خبرگزاری پارس حاکی است که «این اخطار به این دلیل است که مهلت قبلی دولت جمهوری اسلامی ایران به کنسولگری شوروی در رشت پایان یافته است.»(3)
ضمیمه گزارش612: مراحل آزادسازی و پاکسازی محور نقده - اشنویه
«این جاده با طول تقریبی 32 کیلومتر و اطراف آن 4 بار به ترتیب زیر توسط رزمندگان اسلام پاکسازی گردید:
اولین عملیات مورخ 6/1/59 توسط نیروهای ارتش (لشکر64 ارومیه) اجرا شد که در جریان آن 4 نفر از نیروهای دشمن کشته و 8 نفر اسیر شدند.
دومین عملیات مورخ 23/6/59 توسط نیروهای ارتش انجام شد.
سومین عملیات مورخ 22/10/59 توسط نیروهای سپاه و بسیج اجرا گردید.
چهارمین عملیات مورخ 25/6/60 توسط نیروهای سپاه، بسیج و ژاندارمری به اجرا درآمد.
و پاکسازی نهایی این جاده سه روز پس از آزادسازی شهر اشنویه، یعنی بیست‌وسوم شهریورماه 1360، انجام شد. به این ترتیب، جاده نقده - اشنویه پس از مدت‌ها از اشغال نسبی گروهک کومه‌له و حزب منحله دمکرات آزاد گردید و به تصرف رزمندگان اسلام درآمد. تصرف این محور درپی پاکسازی ارتفاعات مشرف به روستای جبرئیل‌آباد توسط نیروهای سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد و با حرکت سریع یگان‌های ژاندارمری صورت گرفت. هم‌زمان با آن، مین‌های فراوانی نیز کشف و خنثی شد.»(4)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه (ضمیمه)، شماره 180، تاریخ 24/6/1359، صص 30 - 27، به نقل از رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 23/6/1359.
2) همان، صص30 و 31، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7، 23/6/1359، به نقل از خبرگزاری رویتر.
3) روزنامه کیهان، 23/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از رشت.
4) مصطفی ایزدی، تاریخ بیست ساله پاسداری از انقلاب اسلامی (ضدانقلاب و ضدانقلابیون)، تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، دانشکده فرماندهی و ستاد، 1386، ج4، ص251، آزادسازی و پاکسازی محورهای مواصلاتی.
1
با تشدید درگیری‌های نظامی در مرزهای ایران و عراق، به‌ویژه در مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام، تلاش دیپلماتیک مقامات عراقی نیز برای توجیه حملات خود و تصرف بخش‌هایی از اراضی ایران با استناد به قرارداد 1975 شاه - صدام در الجزیره، شدت یافته و واکنش مقامات ایرانی نیز به این حملات و فعالیت‌های سیاسی، وضوح بیشتری یافته است.
دراین‌خصوص و در ادامه تلاش‌های دیپلماتیک عراق، امروز «عزت ابراهیم الدوری، معاون ریاست شورای انقلاب عراق، در رم اعلام کرد: "عملیات جنگی این کشور در مرزهای ایران برای بازپس گرفتن 1300 کیلومتر مربع خاک متعلق به عراق تا پایان هفته جاری خاتمه خواهد یافت." وی سپس تصریح کرد: "تصمیم به انجام این عملیات 10 روز پیش توسط بغداد اتخاذ شد تا سرزمین‌های این کشور را که طبق قرارداد 1975 (1354) الجزایر باید به عراق عودت داده شود، بازپس بگیرد." عزت ابراهیم که در یک کنفرانس مطبوعاتی سخن می‌گفت، افزود: "قبل از انجام عملیات نظامی، عراق طی ارسال یادداشتی، به ایران یک هفته مهلت داد تا سرزمین‌های این کشور را بازپس دهد." وی خاطرنشان ساخت: "نیروهای عراقی تاکنون بخش‌های زین‌القوس و سیف‌سعد را تصرف کرده‌اند" و افزود: "ما درحالت جنگ با ایران به سر نمی‌بریم."... عزت ابراهیم سپس درمورد طرح‌های نفتی، مخالفت خود را با هرگونه
افزایش بهای تازه نفت و همچنین کاهش تولید اعلام کرده، افزود: "عراق این حق را دارد که نفت مورد احتیاج ایتالیا را تأمین کند، به‌شرطی که این کشور نیز موضع درستی دربرابر بغداد چه در طرح‌های سیاسی و چه در برنامه‌های فنی ازجمله بخش نظامی و اتمی اتخاذ کند".»(1)عزت ابراهیم همچنین در این مصاحبه گفت: «حکام فعلی ایران بیگانه از زمان معاصر هستند و با افکار قرون وسطی زندگی می‌کنند و هیچ رابطهای با رویدادهای روزانه جهان ندارند.»(2)
دراینحال، بنی‌صدر در اجتماع امروز نیروهای پادگان سرپل ذهاب اظهار کرد: «باید کاری بکنید که هم مرزهای خود را حفظ کنید و هم اینکه این بازی برای همیشه تمام شود و عراقی‌ها به خود جرئت ندهند تا هرروز قصد حمله کنند.»(3)
محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر نیز در ایلام در یک مصاحبه تلویزیونی شرکت کرد و درمورد حملات اخیر عراق به مرزهای ایران گفت: «مسئله بسیار مهم این است که این جنگ غرب کشور به‌هیچ‌وجه نباید جنگ بین دو کشور برای کشورگشایی تلقی شود بلکه یک جنگی است علیه انقلاب اسلامی. و خود دولت بعث عراق هم این را می‌داند که اکنون چه حرکتی را انجام می‌دهد و این عمل به دستور کدام ارباب است که حرکت کرده، ما سالهای سال زیر سلطه رژیم دست‌نشانده بوده‌ایم. ارباب سابق شاه همان ارباب دولت عراق است و او خوب می‌داند که هرگونه حرکتی برعلیه ایران، حرکتی است علیه انقلاب ما. و درحقیقت دولت عراق با این حرکت خودش ضدانقلاب بودن، ضدانسان بودن، ضدآزادی بودن و ضدشرافتمند بودن را احساس می‌کند. ...»(4)
اما مهم‌ترین و حساس‌ترین عکس‌العمل را امروز تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگو با خبرگزاری پارس نشان داد. وی نظر شخصی خود را درباره قرارداد الجزایر و ادعاهای مرزی عراق چنین بیان کرد: «ما قرارداد ایران و الجزایر را درمورد مرزهای ارضی قبول نداریم و یک میلی‌متر از خاک خود را به کسی نخواهیم داد. درمورد شط‌العرب و اروندرود هم که به‌گمان عراق امتیازی به ما داده است، ما آن را حق خود دانسته و امتیازی برای خود نمی‌دانیم. و اگر نیروهای بعث عراق در داخل خاک خود قسمتی از ارتفاعات مشرف و سرکوب و یا قسمتی از مرز مشترک را اشغال کرده است، به هر بهایی که شده آن را پس خواهیم گرفت.»(5)
1
درحالیکه نبرد میان قوای ایران و عراق در مرزهای غربی کشور و نیز به‌طور پراکنده در مرزهای استان خوزستان ادامه دارد، در میان برخی کشورهای عربی تلاش‌هایی نه‌چندان محکم و استوار برای جلوگیری از گسترش جنگ میان ایران و عراق، آغاز شده است، هرچند برخی
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 182، تاریخ 26/6/1359، ص1، خبرگزاری فرانسه از رم، 25/6/1359؛ و - ر.ک: خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 181، تاریخ 25/6/1359، ص1، خبرگزاری رویتر از رم، 24/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 181، تاریخ 25/6/1359، ص13، به نقل از بخش عربی رادیو اسرائیل، 24/6/1359.
3) روزنامه میزان، 24/6/1359، ص2، از کرمانشاه.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 24/6/1359، ص12.
5) همان، ص9، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
کشورهای عربی جبهه خود را در مقابل جمهوری اسلامی ایران با وضوح بیشتری نشان می‌دهند. درمورد تلاش برخی کشورهای عربی، گزارش روزنامه جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری سوریه حاکی است که شامگاه امروز کنگره خلق عرب(1)و اتحادیه کشورهای عرب تشکیل جلسه داد و تصمیم گرفت هیئتی به ریاست عمر الحمیدی دبیرکل این کنگره به عراق بفرستد تا دولت عراق را ترغیب به پایان‌دادن جنگ علیه انقلاب اسلامی ایران بکنند. لیکن تاریخ دقیق حرکت این هیئت مشخص نشده است. خبرگزاری سوریه افزود: «الحمیدی طی سخنانی در این کنگره اظهار داشت که حملات توطئه‌آمیز امپریالیسم و واکنش‌های اعراب علیه انقلاب ایران قسمتی از سلسله اقدامات خصومت‌آمیز علیه انقلاب اسلامی و جنبش‌های آزادیبخش عربی و جهانی می‌باشد.» بنا به این گزارش: «دبیرکل اتحادیه کشورهای عرب نیز درخواست کرده است برای درگیری‌های مرزی عراق با ایران، راه‌حلی دوستانه ارائه شود تا حسن همسایگی و وحدت اعراب و مسلمین حفظ شود. وی در پایان هفتادوچهارمین نشست عادی شورای اتحادیه اعراب اظهار داشت که اگر وحدت اعراب ما را مجبور به حمایت از عراق که یک کشور عربی است، بکند، ما آرزومندیم که یگانگی بر تمام خلق‌ها و کشورهای منطقه حکمروا گردد. ما اعلام می‌کنیم که ملت عرب با اظهار دوستی به مردم ایران نمی‌تواند از وضع موجود اظهار تأسف نکند. این ملت می‌ترسد که درگیری‌های عراق با ایران سبب سستی پیوستگی‌های متحدکننده اعراب با ایران شود و حمایت‌های انقلاب اسلامی ایران از مسئله فلسطین را کم‌اهمیت‌تر کند.» بنا به همین گزارش: «از سوی دیگر، خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری وفا از کویت، گزارش داد هانی الحسن، عضو کمیته مرکزی سازمان آزادیبخش فلسطین، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری کویت، ضمن تکذیب نقش میانجیگری ساف میان ایران و عراق، گفت: این ستیز مانع وحدت نیروهای رزمی مسلمانان برای آزادی فلسطین است. هانی الحسن همچنین از عموم مسلمانان خواست که شکیبایی پیشه کنند تا انقلاب ایران استوار بماند و همه به‌اتفاق هم برای آزادی قدس اقدام کرده و سپس روابط اعراب و ایران به‌طور منطقی حل‌وفصل شود. ...»(2)
دراینحال، شاه حسین، پادشاه اردن نیز در یک گفت‌وگوی تلفنی با صدام حسین، حمایت و پشتیبانی اردن را از عراق در مبارزه با ایران اعلام کرده و گفته است: «میل داریم موضع اردن را در پشتیبانی و حمایت از دولت عراق در دفاع از خاک خود اعلام کنیم. ...»(3)
1) کنگره خلق عرب در سال 1977 تشکیل شد و بیش از 150 حزب سیاسی و سازمان اجتماعی - حرفهای در آن عضو می‌باشند. (ر.ک: روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص6، به نقل از خبرگزاری سوریه از دمشق.)
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص6، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری سوریه و خبرگزاری وفا.
3) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص12، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از آسوشیتدپرس از امان.
1
از اولین ساعات بامداد امروز، آرامش نسبی و چندساعته منطقه قصرشیرین به‌هم خورد و پاسگاههای ولدکشته، هدایت، پرویز، تنگاب‌نو، خسروی، قلعه‌سفید و هنگ ژاندارمری قصرشیرین زیر آتش شدید و سنگین عراق قرار گرفت.(1)در ساعت 2:5 بامداد، نیروهای عراقی ازسمت بانمیل، با سلاح‌های سنگین پاسگاه ولدکشته را بازهم زیر آتش گرفتند که این آتشباری با پاسخ مدافعان پاسگاه بدون هیچ تلفاتی ازطرف نیروهای خودی، در ساعت 3 بامداد پایان یافت.(2)گزارش خبرنگار کیهان از قصرشیرین حاکی است: «شدت درگیری‌های مزبور در منطقه خسروی و تنگاب بیشتر از سایر مناطق بود.» بنا به این گزارش: «ارتش بعث مستقر در منطقه بانمیل به‌دنبال انهدام چند تانک و آتش‌گرفتن چند منبع نفتی بانمیل توسط قوای ایران، عقب‌نشینی کرد. این درگیری‌ها تا ساعت 5 بعدازظهر امروز در این مناطق ادامه داشت.»(3)در این درگیری‌ها که دامنه آن به پاسگاه خان‌لیلی(4)نیز کشیده شده است، نیروهای جمهوری اسلامی موفق شده‌اند از زمان پس گرفتن سه پاسگاه مرزی، بیش از 700 نفر از افراد ارتش عراق را کشته یا زخمی کنند و خسارات زیادی به تأسیسات، سلاح‌ها و آلات و ادوات جنگی عراق وارد سازند.(5)در ساعت 11 صبح نیز، بین ارتش بعث عراق و نیروهای جمهوری اسلامی در تنگاب‌نو درگیری شدیدی به وقوع پیوست که براثر اصابت موشک‌های دشمن، 3 تن از جوانمردان مستقر در پاسگاه مزبور زخمی شدند. این درگیری تا ساعت 22 امروز همچنان ادامه داشت.(6)همچنین، «در ساعت 11:45 دقیقه بامداد امروز، ارتش بعث عراق هنگ ژاندارمری قصرشیرین را زیر آتش توپخانه قرار داد که ازطرف نیروهای خودی به آتش آنها پاسخ داده شد. در این درگیری چندین گلوله به ارتفاعات نزدیک ستاد هنگ اصابت کرد، ولی ضایعات و تلفاتی در بر نداشت.»(7)
از نفت‌شهر نیز خبر می‌رسد که «از ساعت 13:50 دقیقه امروز، کشور عراق شهر نفت و منابع نفتی را زیر آتش توپخانه خود قرار داده و این یگان تقاضای کمک یک یگان زرهی برای حفاظت از شهر نفت را دارد.»(8)در ادامه آتشباری عراق بر این شهر نفتی، «در ساعت 16:50 دقیقه، نفت‌شهر و پاسگاههای مرزی و تأسیسات نفتی آن ازطرف منطقه نفت‌خانه عراق همچنان زیر آتش انواع سلاح‌های ارتش عراق قرار داشت که براثر این آتشباری، ساختمان بهداری و بهزیستی و چندین خانه مسکونی منهدم و ویران شده و برق شهر قطع گردیده است. مرزبانی سومار نیز از مرزبانی قصرشیرین درخواست نمود که نسبت به این مسئله به مرزبان خانقین اعتراض نماید.»(9)دراین‌مورد گزارش هنگ قصرشیرین حاکی است که «پاسگاه نفت‌شهر قادر به سرکوبی دشمن نیست و [توان] مقاومت دربرابر آتش توپخانه را
1) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) سند شماره 276831 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - رکن3 به ف - منطقه عملیات مشترک غرب، 24/6/1359، برابر گزارش مرزبانی قصرشیرین مستند به گزارش گروهان قصرشیرین به‌استناد گزارش پاسگاه ولدکشته؛ و - سند شماره 57282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 25/6/1359، برابر اعلام ژاجا، گزارش ناحیه کرمانشاه و هنگ قصرشیرین، 24/6/1359؛ و - سند شماره 34451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن3 - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری و وزارت کشور، 24/6/1359، برابر اعلام ژاندارمری ناحیه کرمانشاه و هنگ قصرشیرین.
3) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) ضمیمه دارد؛ شرح وضعیت حوزه استحفاظی گروهان خان‌لیلی که یک دسته از افراد این گروهان شناسایی آن را انجام دادند.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
6) همان.
7) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 63 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از تاریخ 24/6/1359 الی 26/6/1359، ص1، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین، 24/6/1359.
8) سند شماره 276830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف ژاجا)، 24/6/1359، برابر گزارش پاسگاه نفت‌شهر.
9) سند شماره 283186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی سومار به مرزبانی قصرشیرین به‌وسیله هنگ قصرشیرین، 24/6/1359، برابر گزارش پاسگاه نفت‌شهر؛ و - سند شماره 34476 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی به وزارت کشور، 25/6/1359، برابر تلفنگرام حاصله از نفت‌شهر، 24/6/1359.
ندارد و شهر در خطر فراوان قرار گرفته و ارتش مستقر در حوالی شهر نفت به آتش آنان پاسخ نداده، لذا تقاضای اعزام توپخانه سنگین و یک گروهان سوار زرهی را نموده و این درگیری تا ساعت 19:55 دقیقه امروز ادامه داشت.» هنگ مزبور در این گزارش افزوده است: «ستون ارتش مستقر در شهر نفت آنچنان که باید و شاید به آتش آنان پاسخ نمی‌دهد و باتوجهبه وضع حساس و نفت‌خیز، امکان هرگونه خطر برای نفت‌شهر در بردارد. ...»(1)
اما گزارش مرکز فرماندهی غرب حاکی است که به‌تلافی این حملات، «نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران نفت‌شهر در ساعت 5 بعدازظهر امروز برای اولین‌بار حالت تهاجمی به خود گرفته و مواضع ارتش عراق را زیر آتش توپخانه و خمپاره‌انداز خود قرار دادند که در این حمله متقابل، 2 پاسگاه عراق منهدم گردید و خسارات زیادی به دشمن وارد شد.»(2)در گزارش ستاد مشترک عملیات غرب کشور که در ساعت 6 بعدازظهر امروز منتشر شد، ضمن تأیید این حمله متقابل آمده است: «به‌دنبال حملات نیروهای ارتش و پاسداران و ژاندارمری، ارتش بعث عراق با هواپیمای جنگنده خود بر فراز نفت‌شهر به پرواز درآمدند. درپی این تجاوزات هوایی که به‌وسیله 2 فروند هواپیمای میگ در ساعت 5:45 و 6 بعدازظهر امروز روی داد، نیروهای پدافند ارتش جمهوری اسلامی ایران به‌شدت به مقابله برخاستند و متجاوزین را مجبور به عقب‌نشینی کردند.»(3)
ارتش عراق همچنین در ساعت 16 امروز، پاسگاههای ژاله‌پناه، گمرک‌نو، نفت‌شهر و چقاشیرگه را زیر آتش شدید توپخانه و سلاح‌های سنگین دیگر قرار داد که پاسگاههای مزبور به آتش دشمن پاسخ دادند.(4)در ساعت 19:45 دقیقه، ارتش عراق مجدداً اطراف هنگ ژاندارمری قصرشیرین را هدف آتشباری سنگین خود قرار داد که آسیبی به ساختمان هنگ و افراد آن وارد نشد. در ساعت 21:50 دقیقه، از شدت این آتشباری کاسته شد.(5)این درگیری‌ها در اطراف قصرشیرین تا بامداد روز بعد، همچنان ادامه داشت.(6)
ساعت 11 شب، درگیری بین ارتش عراق و افراد سپاه پاسداران مستقر در منطقه تنگ‌هوان شدت گرفت و با دفاع متقابل افراد سپاه پاسداران نیروهای متجاوز عراقی که قصد تجاوز به این منطقه را داشتند، مجبور شدند چند کیلومتر در خاک خود عقب‌نشینی کنند که در حین عقب‌نشینی تلفات سنگینی به نیروهای دشمن وارد آمد. از سوی دیگر، در همین شب، در تنگ ترشابه نیز بین افراد سپاه پاسداران و ارتش عراق درگیری شدیدی رخ داد که بازهم عراقی‌ها مجبور به عقب‌نشینی شدند. این درگیری‌ها تا روز بعد نیز ادامه داشت.(7)در همین منطقه، گزارش خبرگزاری پارس حاکی است که «در درگیری‌های اخیر مرزی، 5 افسر، استوار یکم، گروهبان، سرباز و یک نفر که درجه او مشخص نیست، ازطریق مرزهای قصرشیرین و هلاله خود را به ایران رسانده و تقاضای پناهندگی کردند. این 5 نفر هم‌اکنون در ستاد عملیات مشترک غرب به سر می‌برند.»(8)
1) سند شماره 283189 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف ژاجا)، 24/6/1359، برابر گزارش پاسگاه نفت‌شهر.
2) سند شماره 65150 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 24/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه، به نقل از ستاد عملیات مشترک غرب کشور، 24/6/1359.
4) سند شماره 276860 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05، رکن3 به تهران (ف ژاجا) (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار؛ و - سند شماره 57280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 25/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین.
5) سند شماره 276828 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ف ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 24/6/1359؛ و - سند شماره 57282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 25/6/1359، برابر اعلام ژاجا، گزارش ناحیه ژاجا کرمانشاه و هنگ ژاجا قصرشیرین.
6) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
1
هم‌زمان و همراه با حملات عراق به منطقه عمومی قصرشیرین، نیروهای ارتش جمهوری اسلامی در کنار پاسداران انقلاب و نیروهای ژاندارمری و بسیج روزها و لحظه‌های سخت‌تری را در مرزهای همجوار ایلام سپری می‌کنند. گروهان صالح‌آباد و پاسگاههای تابع آن همچنان درگیر نبردی سخت و نابرابر با ارتش عراق هستند.(1)دراین‌مورد، گزارش گروهان مذکور حاکی است براثر درگیری‌های بسیار شدیدی که از شب پیش در پاسگاههای انجیره و شوروشیرین در جریان بوده، راه‌های منتهی به این دو پاسگاه توسط ارتش عراق بسته شده و نیروهای کمکی نتوانسته‌اند تا ساعت 9:30 بامداد امروز، مهمات و خواربار به این دو پاسگاه برسانند. در این گزارش تقاضای بالگرد برای ارسال خواربار شده است.(2)در گزارش هنگ ایلام درمورد پاسگاههای گروهان صالح‌آباد آمده است که پاسگاههای هلاله و نی‌خزر در همان اوایل سقوط کردند، ولی دو پاسگاه انجیره و شوروشیرین همچنان درگیر نبردی سخت با قوای مسلح عراق هستند.(3)دراینحال، گزارش دیگر هنگ ایلام حاکی است که «استاندار ایلام دستور اکید داده که تیپ مزبور [ایلام] به‌هیچ‌وجه مواضع خود را ترک ننماید و تا آنجا که امکان دارد در حفظ مواضع و پشتیبانی از پاسگاههای شوروشیرین و انجیره بکوشند.» هنگ ایلام افزوده است: «ضمناً فرمانده تیپ اسلام‌آباد به منطقه مزبور عزیمت نموده و قول داده به‌زودی تانک و توپ جهت تقویت گروهان صالح‌آباد و مهران اعزام خواهد شد.»(4)آخرین گزارش ژاندارمری، غروب سخت منطقۀ صالح‌آباد را نشان می‌دهد و اینکه «برادران پاسدار که قرار شده از ایلام جهت تقویت به گروهان صالح‌آباد اعزام شوند تاکنون خود را به آن گروهان معرفی نکرده‌اند و درحالحاضر پاسگاه انجیره و شوروشیرین در حلقه محاصره دشمن قرار گرفته‌اند و اقدام از زمین مقدور نیست، مگر به‌وسیله هلیکوپتر آذوقه برای آنها فرستاده شود.»(5)
امروز همچنین ستاد مشترک ارتش یک بار دیگر با استناد به گزارش‌های قبلی اعلام کرد که «برابر آخرین اطلاعات به‌دست‌آمده، دشمن قصد دارد ازطریق شوروشیرین به جاده جدیدی که ازطریق جاده کنجانچم به پاسگاه جدید کانی‌سخت احداث گردیده، دست یابد تا به‌راحتی ارتفاعات کولک را تصرف و به‌طرف سد کنجانچم پیشروی نماید و هم‌اکنون دشمن در دره شوروشیرین و رودخانه شوروشیرین در انتهای جاده جدید کانی‌سخت مستقر است. ...»(6)دراینحال، گزارش پاسگاه شوروشیرین که به‌وسیله پیک دریافت شده، حاکی است که «امروز از ساعت 2 بعدازظهر تا 12 شب، پاسگاه شوروشیرین [مجدداً] درگیری سختی با دشمن داشته و توانسته به‌وسله [وسیله] خمپاره‌انداز 1 خودرو دشمن را منهدم و عدهای از افراد دشمن را مجروح نماید. ...»(7)
«در منطقه مهران نیز پاسگاه بازرگان مجدداً از سه طرف زیر آتش شدید دشمن قرار گرفته و هیچ‌گونه پشتیبانی ازطرف ارتش مستقر در سومار به عمل نیامده است و [ضمناً] مدت 48 ساعت است که ارتباط پاسگاه بازرگان قطع می‌باشد و اطلاعات درباره پاسگاه مزبور ازطریق
1) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 283252 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران (فرماندهی ژاندارمری - رکن سوم)، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد؛ و - نامه شماره 1359 - 2 - 3 - 501 مورخ 24/6/1359، از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد، 24/6/1359.
3) سند شماره 283564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن سوم)، 24/6/1359.
4) سند شماره 63806 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ایلام؛ و - سند شماره 109162 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی غرب، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ایلام.
5) سند شماره 63807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی غرب، 24/6/1359، ساعت 21:55 دقیقه و همین سند، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات)، 24/6/1359، هر دو برابر گزارش ژاجا.
6) سند شماره 276804 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رکن3 عملیات به ناحیه کرمانشاه، 24/6/1359، برابر اعلام سماجا مستند به نامه استانداری ایلام برابر اعلام سرگرد ناطق مرزبان مهران.
7) سند شماره 283271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ازهنگ ایلام به تهران (ف - ژ. ک. ج. 1 - دایره عملیات - رکن3)، 25/6/1359، برابر گزارش پاسگاه شوروشیرین.
پاسگاه‌کانی‌شیخ دریافت می‌گردد.»(1)از سوی دیگر، در مقابله با آتشباری دشمن در منطقه مهران، «توپخانه سنگین ایران مستقر در مهران، در ساعت 14 امروز، پاسگاههای منطقه بدره را زیر آتش خود گرفت و خساراتی به دشمن وارد ساخت. ضمناً خسارت عراقی‌ها در منطق عماره، تا ساعت 13:30 دقیقه امروز، انهدام 4 تانک و یک قبضه 106 و کشته‌شدن 3 نظامی بوده است.»(2)
درباره منطقه موسیان نیز گزارش هنگ ایلام حاکی است: «در ساعت 12 امروز، در یک کیلومتری پاسگاه بیات تابع گروهان موسیان، یک دستگاه خودرو ارتشی خودی که از موسیان به‌طرف پاسگاه ارتش در حرکت بود با مین برخورد کرده و درنتیجه خودرو مزبور دچار خسارت شده و یک سرباز نیز زخمی شده است.» بنا به همین گزارش: «پاسگاه سمیده و بیات از دو طرف زیر آتش نیروهای دشمن قرار گرفته‌اند و تقاضا شده که ازطریق تیپ دزفول نیروی لازم جهت کمک اعزام گردد.»(3)(4)آخرین وضعیت از این منطقه بنا به گزارش هنگ ایلام از این قرار است که «در ساعت 23 امروز، درگیری بین مأمورین پاسگاه و ارتش مستقر در سمیده با نیروهای عراقی با سلاح‌های سنگین و سبک شروع و ازطرف نیروهای خودی شدیداً به آتش دشمن پاسخ داده شده که احتمالاً تلفات سنگینی به آنها وارد شده است. ...» بنا به این گزارش، این درگیری در ساعت 2 بامداد روز بعد خاتمه یافته است.(5)
و آخرین خبر از منطقه موسیان حاکی است که «شامگاه امروز نیروهای ارتش عراق با آتش توپخانه و خمپاره‌انداز به شهر موسیان حمله کردند که به‌دنبال آن، نیروهای جمهوری اسلامی ایران به مقابله برخاستند و موفق شدند آتش توپخانه عراق را خاموش کنند.» بنا به همین گزارش: «یک شیء نورانی شامگاه امروز بر فراز پاسگاه صالح‌آباد به پرواز درآمد که با شلیک مسلسل‌های مرزداران ایلام، این شیء نورانی پس از مدتی از فراز پاسگاه دور شد.»(6)
1
هم‌زمان با حملات شدید عراق و مقابله نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در مرزها و مناطق همجوار غرب، عراق همچنان نیروها و تجهیزات بیشتری را به این مناطق گسیل داشته است. ازجمله: «یک آتشبار ضدهوایی در غرب زرباطیه گسترش دارد که توپ‌های خود را در نخلستان استتار نموده و رفت‌وآمدهای خودروهای این یگان ازطرف شمال زرباطیه از یک جاده خاکی صورت می‌گیرد.»(7)عراق همچنین در اطراف مناطقی که تصرف کرده درحال احداث جاده و استحکامات می‌باشد. دراین‌باره «گزارش پاسگاه ژاندارمری خسروی حاکی است: از ساعت 5:30 دقیقه امروز، عوامل مزدور عراقی در داخل خاک خودی در ارتفاعات پاسگاه قلعه‌یهودی و زینل‌کش و اطراف مقابل تنگاب‌کهنه مشغول احداث سنگر می‌باشند.»(8)
در منطقه چیلات نیز عراق بازهم دست به تقویت بیشتر نیروها و تجهیزات زده است، طوری‌که برابر اعلام پاسگاه چیلات، «آخرین وضعیت دشمن به شرح زیر است: 1. گردان مکانیزه که از
1) سند شماره 57280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 26/6/1359، ص1، برابر گزارش هنگ قصرشیرین.
2) سند شماره 65147 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (مد عملیات)، 24/6/1359، ساعت 2:20 دقیقه؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 26/6/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، به نقل از اطلاعیه ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران.
3) سند شماره 57284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 25/6/1359، ساعت 8:30 دقیقه بامداد، برابر گزارش ژاندارمری مستند به اعلام هنگ ژاندارمری ایلام.
4) سند شماره 57284 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 25/6/1359، ساعت 8:30 دقیقه بامداد، برابر گزارش ژاندارمری مستند به اعلام هنگ ژاندارمری ایلام.
5) سند شماره 283863 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به قصرشیرین (فرماندهی ستون عملیات غرب)، 25/6/1359، برابر گزارش بعدی گروهان موسیان.
6) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
7) سند شماره 418 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نهاجا، 24/6/1359.
8) سند شماره 276843 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به فرماندهی ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین مستند به گزارش پاسگاه ژاندارمری خسروی؛ و - سند شماره 276835 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - رکن3 به ت - ف ژاجا (رکن سوم - مرکز عملیات)، 24/6/1359، بنابه گزارش هنگ قصرشیرین مستند به گزارش گروهان و پاسگاه خسروی.
تیپ27 سماره عراق می‌باشد، در نوار مرز چلات [چیلات] با برخورداری از 6 قبضه توپخانه گسترش یافته. 2. در سه روز اخیر، دشمن مواضع خود را مستحکم‌تر [کرده] و [به‌حالت] آرایش تاکتیکی قرار گرفته. 3. آنچه به چشم می‌خورد نیروی دشمن دارای 9 دستگاه تانک زرهی و 12 دستگاه نفربر پی. ام. پی. مجهز به توپ و 7 قبضه خمپاره‌انداز سنگین و توپخانه فوق‌الذکر می‌باشد که در مواضع خود مستقر شده‌اند.»(1)این، درحالی است که امروز ستاد فرماندهی لشکر77 خراسان در "دستور آگهی شماره 2" به فرمانده تیپ3 این لشکر دستور داده که بخشی از نیروهای خود را آماده کنند تا در ساعت "س" روز "ر" به منطقه غرب کشور اعزام شوند.(2)
1
از اولین لحظات روشنایی امروز، ارتش عراق مجدداً حملات آتشباری خود را روی مناطق مرزی خرمشهر آغاز کرد و نیروهای مدافع جمهوری اسلامی به پاسخ‌گویی پرداختند. گزارش پایگاه دریایی خرمشهر دراین‌باره حاکی است که این «حملات از ساعت 5 صبح ازسوی مزدوران بعث عراق شروع گردید و در ساعت 5:15 دقیقه امروز، خاتمه یافت و تعداد 3 نفر از سربازان پاسگاه ژاندارمری خین و یک برادر پاسدار و 3 نفر از اهالی مجروح گردیدند.»(3)در گزارش هنگ آبادان ضمن ذکر نام مجروحان درگیری در پاسگاه خین، اضافه شده که یکی از سه غیرنظامی یادشده به نام "ابراهیم گونی‌زاده" به شهادت رسیده است.(4)این درگیری در ساعت 10:45 دقیقه ازطریق خشکی به منطقه جلگه نیز کشیده شد و در این زمان درگیری بین قوای ایرانی مستقر در خین و جلگه با قوای عراقی به اوج خود رسید.(5)در درگیری مزبور همچنین، «برابر اعلام نیروی دریایی، پاسگاه روبه‌روی خین به نام شلحه آتش گرفت و منهدم شد. و پل رابط دو جزیره کوچک مجاور به نامهای "رومایلا" و "ام‌الوابی" منهدم گردید. [ضمناً] خساراتی به پاسگاه خین وارد نگردیده.»(6)
اما در منطقه پاسگاه خین، مجدداً در ساعت 19 امروز، بین نیروهای عراقی و مأموران این پاسگاه درگیری شروع شد که با اصابت دو گلوله خمپاره به وسط پاسگاه، خسارات جزئی به پاسگاه و منازل اطراف آن وارد و 2 سرباز ارتش مجروح و عدهای از ساکنان روستاهای اطراف نیز زخمی شدند.(7)آخرین گزارش دراین‌مورد از ستاد عملیات اروند است که از آرامش در منطقه خین در ساعت 24 امروز حکایت می‌کند.(8)
همچنین، یک مقام آگاه در سپاه پاسداران خرمشهر اعلام کرد که صبح امروز یک فروند هواپیمای عراقی وارد حریم فضایی ایران شد که بلافاصله با سلاح‌های سنگین یگان‌های مستقر در مرز به این تجاوز پاسخ داده شد. برابر همین گزارش، اکثر تجاوزات به‌منظور اکتشافات مرزی صورت می‌گیرد و این چندمین‌بار است که دولت بعث عراق تجاوزاتی به این صورت در مرزهای ما انجام داده است. خبرنگار کیهان ضمن بیان گزارش فوق، افزوده است: «شورای شهر خرمشهر اطلاعیه‌ای دررابطه‌با جریانات مرزی شلمچه صادر کرد. در این اطلاعیه
1) سند شماره 283254 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (رکن سوم)، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری دهلران مستند به اعلام پاسگاه چیلات.
2) سند شماره 307242 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص312، از ستاد لشکر77 (رکن3) به فرماندهی تیپ3، 24/6/1359.
3) سند شماره 63778 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 24/6/1359، ساعت 22:40 دقیقه؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 25/6/1359، ص2، برابر گزارش پایگاه دریایی خرمشهر.
4) سند شماره 290930 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرماندهی لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 26/6/1359، پیرو گزارش هنگ آبادان، 24/6/1359.
5) سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، گزارش هنگ ژاندارمری آبادان، 24/6/1359.
6) سند شماره 63779 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات و اطلاعات)، 24/6/1359؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص2، برابر اعلام نیروی دریایی، 24/6/1359.
7) سند شماره 34448 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان.
8) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص5، برابر گزارش ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) مستند به گزارش واصله از ستاد عملیات اروند.
از مردم خرمشهر خواسته شده که اهالی مناطق مرزی را در منازل خود جای دهند.»(1)
فرماندار خرمشهر نیز با اشاره به درگیری‌های پیش‌ازظهر امروز در منطقه مرزی خرمشهر، از مردم خرمشهر خواست آمادگی رزمی خود را بیشتر کنند و اعلام کرد که کمیته‌های امداد در فرمانداری خرمشهر، هلال‌احمر و مساجد خرمشهر تشکیل شده و مردم می‌توانند کمک‌های نقدی و جنسی خود را به این اماکن تحویل دهند. وی همچنین از مردم خرمشهر خواست ضمن حفظ آمادگی رزمی، خونسردی خود را نیز از دست ندهند. درضمن، «درپی این درگیری‌ها، بعدازظهر امروز استاندار خوزستان به‌اتفاق چند تن از مسئولان سیاسی و انتظامی استان از پاسگاههای مرزی شلمچه، مؤمنی و خین در خرمشهر بازدید کرد و دستوراتی برای رفع کمبودهای موجود صادر نمود. استاندار خوزستان سپس در جلسه شورای تأمین استان در خرمشهر شرکت کرد و درخصوص مشکلات و مسائل مرزی و اتخاذ تدابیر لازم دراینزمینه، مذاکراتی صورت گرفت.» استاندار خوزستان همچنین در تلفنگرامی به وزارت کشور «باتوجهبه شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی در استان خوزستان و امکان واردشدن در یک جنگ گسترده و ادامه این درگیری‌ها»، درخواست کرد تا «ضمن در اولویت قراردادن آمادگی‌های پزشکی و امدادی، نسبت به احتیاجات اداره کل بهداری و بهزیستی استان خوزستان ازجمله اعزام آمبولانس‌ها، پرستار و بهیار، متخصص بیهوشی و اطاق عمل، داروهای لازم، رادیولوژی و کیسه‌های خون به‌مقدار زیاد و تخت‌ها و تشک‌های معمولی به‌مقدار لازم، اقدام مقتضی و سریع صورت پذیرد.»(2)
1
درگیری‌های مرزی امروز فقط در مرز خرمشهر نبود، بلکه در منطقه هورالعظیم نیز یک درگیری هفت‌ساعته رخ داد: «در ساعت 14:15 دقیقه امروز، پاسداران جهت کنترل نوار مرزی به هورالعظیم عزیمت نموده بودند که با عوامل نیروهای عراقی در قسمت زمینهای باز، درگیر شدند. بلافاصله پس از اطلاع به پاسگاه سعیدیه، فرمانده پاسگاه به‌همراه تعدادی از مأمورین با تجهیزات کافی جهت کمک به سپاه پاسداران به محل عزیمت و طی یک درگیری هفت‌ساعته که بین مأمورین و سپاه با نیروهای عراقی روی داده بود، مأمورین و پاسداران با شجاعت نیروی عراقی را سرکوب و آنان را به داخل خاک عراق رانده و در ساعت 20:20 دقیقه، درگیری خاتمه یافت و هیچ‌گونه خسارت مالی و جانی به مأمورین خودی وارد نشد، ولی از تلفات و خسارت به نیروهای عراقی اطلاعی در دست نیست.»(3)
همچنین، «نیروهای عراقی که از ساعت 11:30 دقیقه امروز، با هفت دستگاه بولدوزر و لودر در 3 کیلومتری پاسگاه کوشک ایران در خاک عراق مشغول حفر سنگر بودند»،(4)«در ساعت 14:50 دقیقه امروز، به پاسگاه صفریه ایران حمله کردند، ولی با آتش متقابل نیروهای نظامی ایران مواجه شدند. در این درگیری - که تا ساعت 21 ادامه داشت - با همکاری و هماهنگی برادران
1) روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
2) سند شماره 63822 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به وزارت کشور (برادر آیت‌الله مهدوی کنی)، 24/6/1359.
3) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص13، از فرمانداری دشت آزادگان، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان بستان؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 26/6/1359، ص2، برابر گزارش گروهان بستان، 24/6/1359.
4) سند شماره 57274 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 25/6/1359، ساعت: 17/9 دقیقه؛ و - سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص12، از فرمانداری دشت‌آزادگان، 24/6/1359؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص1، برابر گزارش گروهان بستان، 24/6/1359.
ژاندارمری، سپاه پاسداران، ارتش و نیروی هوایی، پنج پاسگاه صفریه، طاوسیه، شیب، فکه و رشیدیه عراق و یک واحد چاه نفت جنب پاسگاه شیب عراق منهدم گردیدند. بنا به گفته معاون سیاسی اداری استانداری خوزستان، در این درگیری همچنین انبار مهمات پاسگاه فکه عراق و 14 تانک عراقی منهدم شدند. ... بهداری و بهزیستی استان خوزستان اعلام کرد که در این درگیری‌ها 11 نفر از نیروهای خودی زخمی شده‌اند که حال همه آنها رو به بهبود است. ...»(1)
1
باتوجهبه استقرار سه لشکر عراق در منطقه مرزی حوزه مأموریت لشکر92 زرهی خوزستان،(2)ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز اعلام کرد: «امکان دارد یک لشکر زرهی و یک لشکر مکانیزه ارتش عراق در محور عماره - دوسلق - دزفول به خوزستان حمله نماید.» فرماندهی ژاندارمری کشور با اعلام این مطلب در ابلاغیه خود، از هنگ‌های ژاندارمری سوسنگرد و آبادان خواسته که نهایت دقت و هوشیاری و مراقبت و پیش‌بینی‌های لازم را معمول دارند.»(3)یک گزارش مشابه دیگر از لشکر92 زرهی اهواز حاکی است: «برابر اطلاع حاصله، دشمن در محور عماره - فکه قصد تجاوز به خاک کشور اسلامی ایران را دارد.» در این گزارش از یگان‌های تحت امر لشکر و نیروهای دیگر نظامی خواسته شده که هوشیاری صددرصد خود را به‌خصوص برای جلوگیری از غافلگیری حفظ کنند.(4)
امروز همچنین عراق به تحرکات خود در قالب جابه‌جایی و تقویت نیرو و تجهیزات زرهی و توپخانه و ایجاد استحکامات بیشتر در نواحی مرزی خوزستان ادامه داد. ازجمله دراین‌مورد، «گزارش گروهان ژاندارمری آبادان مستند به اعلام پاسگاه شُطَیط حاکی است در ساعت 8:30 دقیقه بامداد امروز، دیدبانهای این پاسگاه از برج دیدبانی مشاهده کردند که عراق در خاک خود در 12 کیلومتری لبه شط‌العرب [اروندرود] تعداد سه سنگر توپخانه هریک به فاصله تقریبی سه کیلومتر مستقر نموده، به‌طوری‌که اولین سنگر روبه‌روی پاسگاه شطیط و آخرین آن روبه‌روی پاسگاه هیر گروهان خسروآباد می‌باشد.»(5)در همین منطقه، «گزارش گروهان خسروآباد مستند به اعلام پاسگاه علی‌شیر برابر اعلام عوامل اطلاعاتی گشتی این پاسگاه، حاکی است: کشور عراق مابین انهار وسماوی و صافی خود، مقابل انهار شنوف و علم‌حوزه پاسگاه علی‌شیر گروهان خسروآباد، یک واحد نظامی زرهی استقرار داده است.»(6)
در همین منطقه، دو گزارش مختلف از واحد تحقیقات سپاه آبادان گویای اقدامات نیروهای اطلاعاتی سپاه پاسداران آبادان در شناسایی تحرکات نظامی عراق از یک‌سو و نیز ضربه‌زدن و جنگ پارتیزانی علیه ارتش بعثی به‌تلافی تجاوزات مکرر و تحرکات خصمانه ارتش عراق از دیگر سو است. یکی از این گزارش‌ها حاکی است که «در ساعت 17 امروز که ناوچه گشتی این سپاه مشغول گشت‌زنی بود، مشاهده گردید که یک واحد سنگین توپخانه عراقی شامل توپ و تیربار ضدهوایی
1) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص2، به نقل از معاون سیاسی اداری استانداری خوزستان.
2) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 343551 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری (رکن3 - مرکز فرماندهی) به فرماندهان هنگ‌های سوسنگرد و آبادان، 24/6/1359، برابر اعلام سماجا؛ و - سند شماره 65145 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 24/6/1359.
4) سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص2، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن سوم)، 24/6/1359.
5) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 25/6/1359، ص1، از هنگ ژاندارمری آبادان، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان آبادان مستند به اعلام پاسگاه شطیط؛ و - سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص1، گزارش هنگ ژاندارمری آبادان، مستند به اعلام پاسگاه شطیط، 24/6/1359.
6) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص10، از ا. ه. ن. ر 310 آبادان، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان خسروآباد مستند به اعلام پاسگاه علی‌شیر.
با نور استتار، مقابل گمرگ خرمشهر در ساحل عراق مستقر گردیده‌اند.»(1)گزارش بعدی واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه آبادان حاکی است: «در تاریخ 15/8/1980، به‌وسیله دو بمب که توسط این واحد برای یکی از برادران در عراق فرستاده شده بود، یک انبار خواروبار ارتش بعث عراق در ام‌القصر منفجر که درنتیجه 6 نفر کشته و 6 نفر ناپدید شدند که تحقیقات سازمان امنیت عراق به جایی نرسید و یکی از بمب‌ها در زیر جیپ متعلق به نیروی دریایی کار گذاشته شد که درنتیجه راننده جیپ و یک استوار کشته شدند.»(2)یک گزارش از گروهان ژاندارمری آبادان به نقل از پاسگاه دیریفارم گویای این مطلب است که «پاسگاه المطوع عراق در روبه‌روی شرکت شناوه با اسلحه و پرسنل تقویت شده و یک دستگاه تانک و دو قبضه خمپاره‌انداز نیز استتار شده‌اند و یک عدد دوربین چینی با سه‌پایه مربوطه در کنار ساحل مستقر شده و این پاسگاه عراقی با دوربین مزبور مشغول دیدبانی نوار مرزی و پاسگاه ایران می‌باشد.»(3)
از سوسنگرد نیز خبر می‌رسد که در ساعت 11:20 دقیقه امروز، پاسگاههای دویرج و طاوسیه عراق با نیروهای جدید تقویت شده‌اند.(4)گزارش دیگری از همین منطقه حاکی است که عراق امروز بازهم در پاسگاههای رشیدیه، سوبله، صفریه دست به تقویت نیرو و ادوات زده است.(5)«از همین منطقه یک خبر دیگر حاکی است که در ساعت 6:15 دقیقه بامداد امروز، 3 نفر از نظامیان پاسگاه شیب عراق با دردست‌داشتن پرچم سفید و درحالیکه مسلح بودند، خود را به پایگاه ژاندارمری سوبله جمعی بستان تسلیم نمودند.»(6)-(7)رماندار دشت‌آزادگان نیز امروز ضمن تأیید این خبر و چگونگی آن، گفت: «پناهنده‌شدگان خود را عضو حزب‌الدعوه که از طرف‌داران شهید آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر می‌باشد، معرفی کرده‌اند.»(8)
از سوی دیگر، نیروهای ارتش ایران در منطقه مرزی بستان خود را تاحدودی تقویت کرده‌اند: «برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد، تعداد 6 دستگاه تانک چیفتن و 2 دستگاه ب. ام. پ1 و یک دستگاه نفربر ام13 امروز به‌منظور تقویت پاسگاههای گروهان بستان در پشت تپه فکه مستقر گردیده‌اند.»(9)
1
گزارش‌های متعدد از وضعیت برون‌مرزی؛ چه اطلاعاتی که با تلاش نیروهای اطلاعاتی خودی از داخل عراق جمعآوری می‌شود، یا اطلاعاتی که ازطریق شنود نیروهای مسلح خودی از دستگاه‌های مخابراتی دشمن استراق‌سمع می‌گردد، در نوع خود جالب‌توجه و قابل‌تأمل است و نشان از دقت دستگاه‌های اطلاعاتی ایران و نیز دقت آتشباری توپخانه و خمپاره‌اندازهای
1) سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص12، گزارش واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان، 24/6/1359.
2) سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص12، گزارش واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان، 24/6/1359.
3) همان، ص13، برابر گزارش گروهان ژاندارمری آبادان مستند به اعلام پاسگاه دیریفارم، 24/6/1359.
4) سند شماره 79258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد و هنگ آبادان.
5) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص12، از فرمانداری دشت‌آزادگان، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان.
6) ضمیمه دارد؛ اطلاعات کسب‌شده از سه پناهنده عراقی - که جمعی گردان3 تیپ1 عراق هستند - درباره گسترش یگان‌های عراقی و استعداد نسبی آنها در منطقه مرزی ایلام و خوزستان.
7) سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، ص11، برابر گزارش گروهان بستان، 24/6/1359.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز در مصاحبه با فرماندار دشت آزادگان.
9) سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص11، از لشکر92 زرهی (رکن سوم)، 24/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد.
خودی و وضعیت روحی و روانی دشمن در داخل منطقه خود دارد و ضمناً قابل‌مقایسه با اخبار و گزارش‌های نیروهای خودی می‌باشد. دراینزمینه، یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی خودی که در ساعت 11 شامگاه امروز دریافت شد، حاکی است: «1. بیمارستان نظامی بصره در سه روز اخیر پر از زخمی‌های جنگ اخیر است و زخمی‌ها به‌شدت محافظت می‌شوند. 2. تقویت پادگان تنومه ادامه دارد و تانک‌ها و توپ‌ها و کامیون‌های پر از مهمات که از بصره می‌آیند در آنجا مستقر و سپس تقسیم می‌شوند. 3. اکثر مردم جزیره ام‌الرصاص از وحشت جنگ اخیر این جزیره را ترک کرده‌اند. 4. در جزیره ام‌الرصاص واحدهای پیاده‌نظام مستقر گردیده است. 5. پل جزیره ام‌الرصاص توسط متخصصین مورد ترمیم قرار گرفته است. 6. در جزیره البوارین، مردم، این جزیره را ترک کرده‌اند. خمپاره‌هایی در جزیره طویله و شمشاع که پشت جزیره البوارین می‌باشد، مستقر گردیده است. اکثر جنگ دیروز و امروز ازطریق این خمپاره‌اندازها هدایت می‌شده است. 7. طبق آخرین خبر واصله، یکی از هدف‌های دشمن سرگرم‌نمودن نیروهای نظامی مقابل (ایرانی) است تا بتوانند در یک محل دیگر با تمام قوا جنگ را شروع کند که احساس می‌شود محل دیگر مرز شلمچه است؛ زیرا گسترش نیروهای نظامی دشمن باتوجهبه اخبار داده‌شده قبلی در این مکان، برای هجوم است نه دفاع. ضمناً درگیری بین نیروهای متقابل در محل مذکور تا ساعت 14 امروز به‌شدت ادامه داشته است.»(1)گزارش مشابه دیگری از نیروهای اطلاعاتی خودی از تحرکات دیگر عراق در داخل خاک خود و نزدیک به مناطق مرزی ایران حکایت دارد: «لشکر2، [و] 3 گردان از تیپ 3 ارتش عراق امروز صبح به‌طرف خانقین حرکت نمودند؛... وضع پاسگاه ام‌الرصاص بحرانی است و تقاضای کمک نموده؛ عوامل اطلاعاتی عراق با استفاده از ارتفاع اطاق فرمان کشتی‌های تجارتی با دستگاه‌های مجهز اقدام به تهیه اطلاعات از نوار مرزی داخل ایران می‌نماید؛... عصر امروز تعداد زیادی مهمات به‌وسیله 20 دستگاه کامیون از تکریت به دیوانیه ارسال گردید؛ گروهان3 گردان5 گارد مرزی عراق در بوارین مستقر می‌باشد؛ امروز یک دسته خمپاره‌انداز به‌منظور سرکوبی نیروهای ایرانی مستقر در خین، به گارد مرزی مأمور گردید.»(2)
یک گزارش دیگر به نقل از شنود از وسایل مخابراتی ارتش عراق، اتفاقات مرزی بین ایران و عراق را به این شرح گزارش کرده است: «از ساعت 16:45 دقیقه، نبرد توپخانه‌های سنگین بین قوای مستقر در نفت‌شهر ایران و نفت‌خانه عراق شروع و ادامه یافته است و بنا به اظهار شعبه سازمان اطلاعات نفت‌خانه، نیروهای عراقی قادر به جواب‌گویی آتش توپخانه ایران نخواهند بود؛ نیروهای ایرانی مستقر در منطقه اروندرود (شط‌العرب) کلیه پاسگاههای عراقی را زیرنظر گرفته و پاسگاه ام‌الرصاص عراق را مورد حمله و زیر آتش توپخانه قرار داده‌اند؛ پاسگاه نعمان عراق زیر آتش شدید توپخانه سنگین ایران قرار گرفته و این درگیری تا ساعت 20 ادامه یافته است؛ حملات سنگین توپخانه و تانک‌های ایرانی
به پاسگاه الشهدای عراق باعث کشته‌شدن 4 نفر از افراد پاسگاه و واردکردن خسارات زیادی شده است؛ تا ساعت 20:30، درگیری بین ارتش ایران و نیروهای عراقی در منطقه پاسگاه خین ادامه داشته است؛ دولت ایران اعراب محلی منطقه خوزستان طرفدار رژیم خمینی را جهت حفاظت از مرزها و مناطق مسکونی خود با اسلحه‌های سبک مسلح نموده است؛ از ساعت 9:40، تیراندازی پراکنده بین پاسگاههای مرزی ایران و عراق در منطقه شلمچه شروع و پس از مدتی درگیری، نیروهای عراقی مستقر در منطقه با توپ 120 میلی‌متری مرز ایران را زیر آتش سنگین قرار داده‌اند؛ پاسگاههای عراقی منطقه کوت که مورد حمله هوایی هواپیماهای شکاری ایران قرار گرفته‌اند، فوراً با خمپاره‌انداز تقویت و زخمی‌ها را از منطقه خارج و افراد تازه‌نفس جایگزین نموده‌اند. ... کلیه سیم‌های خط تلفن یگان‌های عراقی مستقر در منطقه سیبه بصره به‌علت اصابت گلوله توپ و خمپاره قطع و تماس تلفنی آنها با سایر واحدها غیرممکن شده است. ...»(1)
1
هم‌زمان با تحرکات و حملات ایذایی عراق به مرزهای خوزستان، عوامل داخلی وابسته به این رژیم نیز در داخل شهرهای مرزی، به‌خصوص منطقه عمومی آبادان و خرمشهر دست به تحرکاتی ازجمله بمب‌گذاری در تأسیسات صنعتی و نفتی، جاسوسی و تبلیغ برای رژیم عراق و ورود اسلحه قاچاق می‌زنند. این تحرکات گرچه این روزها باتوجهبه درگیری‌های مرزی کمتر شده است، همچنان ادامه دارد.
دراین‌باره، گزارش شهربانی آبادان حاکی است: «اخیراً عوامل بعث عراق بین عشایر عرب جزیره مینو نفوذ کرده و فعالیت‌های گسترده‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران انجام می‌دهند.» بنا به این گزارش: «دررابطه‌با این مسئله، اعلامیه‌هایی به زبان عربی و همچنین عکس‌هایی از صدام حسین به دیوارهای بعضی مناطق جزیره مذکور نصب کرده‌اند. ...»(2)
از سوی دیگر، در مصاحبه‌ای که امروز منتشر شد، مهندس فریور باتمانقلیچ، فرماندار آبادان، درمورد مسائل امنیتی منطقه گفت: «موتورلنج‌ها عامل انتقال جاسوس و اسلحه به خوزستان هستند و با بستن مرزها در منطقه ازطریق بسیج نیروها و سنگرسازی در طول نوار مرزی، قادر به مقابله دربرابر حملات و توطئه‌ها خواهیم بود و بمب‌گذاری‌ها و ورود اسلحه به خوزستان کاهش خواهد یافت و همراه با بستن مرزها، ایجاد کار برای ملوانان و جاشوها ضروری است.»
فرماندار آبادان در ادامه درباره چگونگی برقراری امنیت در شرایط فعلی افزود: «در این منطقه طرح جامعی تهیه کرده‌ایم که مرزها را ببندیم و هم‌اکنون تمام بمب‌گذاری‌ها و اسلحه‌هایی که وارد می‌شود در این منطقه ازطریق مرز عراق است.» وی افزود: «چند روز عدهای را دستگیر کردند که حامل یک گونی پر از کلاشینکف بودند. ما باید مرز را ازطریق بسیج نیروها کاملاً ببندیم و برای مرز سنگر بسازیم که اگر احتمالاً حمله‌ای صورت گیرد، بتوانیم مقابله کنیم.»
وی با اشاره به مشکلات اساسی اجرای این طرح گفت: «اگر مرز را ببندید دیگر اجازه عبور قایق داده نمی‌شود و حدود 30 هزار نفر بیکار می‌شوند و باید برای آنها کار پیدا کرد و ما هم امکاناتی که بتوانیم 30 هزار نفر را سر کار بفرستیم نداریم.»
فرماندار آبادان در پایان افزود: «اقدام مهمی که در منطقه انجام گرفته، جلوگیری از جدایی خوزستان به‌عنوان "عربستان" بوده است؛ ما دست تمام شیخ‌های ساواکی را که در زمان شاه از ساواک پول می‌گرفتند و در این جدایی می‌توانستند نقشی اساسی ایفا کنند، کوتاه کردیم. ...»(1)
1
امروز «هزاران نفر از مردم کرمانشاه و سنقر کلیائی به‌منظور پشتیبانی از ارتش جمهوری اسلامی ایران علیه نیروهای متجاوز بعث عراق، در سطح خیابان‌های کرمانشاه و سنقر دست به راه‌پیمایی گسترده زدند و همبستگی خود را با برادران ارتشی اعلام کردند. درپی انتشار بیانیه‌هایی ازسوی جامعه روحانیت، حزب جمهوری اسلامی و نهضت اسلامی دانشجویان غرب کشور، هزاران تن از مردم کرمانشاه ساعت 17 امروز در مقابل مسجد معتضدی شهر کرمانشاه اجتماع کردند و سپس درحالیکه علما و جمع زیادی از پاسداران و درجه‌داران نیروهای مسلح جمهوری اسلامی آنها را همراهی می‌کردند از مسیر خیابان‌های شهر کرمانشاه گذشتند و درحالیکه شعار می‌دادند "صدام ناجوانمرد این آخرین پیام است، ارتش 20 میلیونی آماده قیام است"، وارد محوطه مقابل باشگاه سربازان کرمانشاه شدند. این تظاهرات و راه‌پیمایی به‌منظور اعلام پشتیبانی از نیروهای جمهوری اسلامی ایران در مرزها که با عوامل سرسپرده امپریالیسم جهان‌خوار امریکا و رژیم بعث عراق در ستیزند، انجام گرفت. ...»(2)از سوی دیگر، امروز «فرماندار قصرشیرین از نهادها و ارگان‌های مملکتی درخواست کرد که به‌منظور تأمین مایحتاج و ارزاق عمومی مردم قصرشیرین، هرچه سریع‌تر کمک‌های خود را عرضه کنند.»(3)
2
درگیری‌ها و برخوردهای مربوط به مهاباد، محورهای بانه - سردشت و سقز - بوکان و نیز جوانرود، مهم‌ترین درگیری‌های امروز مناطق کردنشین بوده است.
در مهاباد، سرانجام پس از هفته‌ها بحث و مذاکره میان معتمدان شهر و استاندار آذربایجان‌غربی و فرماندهان نظامی و انتظامی منطقه، امروز صبح دو ستون اعزامی ازسوی ارومیه و میاندوآب به‌طرف مهاباد حرکت کردند و نزدیک غروب وارد این شهر شدند. ستون اعزامی از ارومیه متشکل از نیروهای لشکر64 ارومیه، ژاندارمری و 300 نفر از سپاه پاسداران بود که در ساعت 19 امروز با موفقیت وارد ارومیه شده و در محل‌های تعیین‌شده ازجمله تلویزیون، استادیوم ورزشی، محل سابق گروهان ژاندارمری (دفتر حزب دمکرات)، خانه
پیشاهنگی و ارتفاعات مشرف بر شهر مهاباد استقرار یافت. ستون اعزامی از ارومیه در طول مسیر با مهاجمان مسلح ضدانقلاب درگیر شد که در این زدوخورد، 8 نفر از مهاجمان کشته شدند و سلاح‌های زیادی به‌دست نیروهای خودی افتاد.(1)
در اطلاعیه لشکر64 ارومیه - که به همین منظور صادر شده - آمده است: «روز دوشنبه 24 شهریورماه 59، هنگامی‌که ستون ارتشی به‌طرف مهاباد حرکت می‌کرد، یک گروه مسلح 9 نفری در اولین پل در دو کیلومتری شمال‌شرقی آبادی "کوسه‌کهریزه"(2)بین محمدیار و مهاباد، مجهز به آر.پی.جی7 و کلاشینکف و ژ3 به ستون نظامی تیراندازی نموده که بلافاصله با کشف محل کمین، مهاجمین با مقاومت نیروهای ارتشی روبه‌رو گردیده و هر 9 نفر ضدانقلابیون به هلاکت رسیدند.»(3)در این اطلاعیه همچنین از افراد مسلح در مهاباد خواسته شده که تا ساعت 12 ظهر فردا، جنگ‌افزار و مهمات خود را به اولین پایگاه ارتش یا ژاندارمری تحویل دهند، در غیر این صورت دستگیر و تحویل دادگاه خواهند شد.»(4)
درباره ستون اعزامی از بانه به‌سوی سردشت نیز گزارش سپاه بانه حاکی است: «امروز یک تپه که ازنظر سوق‌الجیشی دارای اهمیت زیادی بوده، به‌دست نیروهای اعزامی [افتاد] و با تسخیر این تپه، تمام منطقه تا سردشت زیر نظر ستون [قرار گرفته است] و در جریان تسخیر تپه، یک تانک دشمن منهدم و انبار مهمات دشمن با فانتوم منفجر و همچنین 7 پاسدار شهید و 2 ارتشی مجروح شدند.» بنا به همین گزارش: «ضدانقلابیون با گرفتن کانال بی‌سیم ارتش اعلام آتش‌بس دادند که مورد قبول واقع نشده است.»(5)
رادیو صدای آزاد ایران وابسته به سران فراری ارتش رژیم گذشته، ازجمله ارتشبد اویسی - که مقر اصلی آن در عراق است - امروز اعلام کرد:
«عزالدین حسینی رهبر مذهبی کردها از همه برادران مسلمان کرد خواسته است تا با مبارزان کرد مسلح همکاری کرده، به هر وسیله‌ای که شده از پیشروی و یا ادامه حرکت ستون اعزامی به سردشت جلوگیری کنند.»(6)
دراینحال، گزارش خبرگزاری پارس به نقل از فرماندار سقز نیز حاکی است که امروز «در جاده سقز - بوکان گروهی از برادران پاسدار با عدهای از اعضای حزب دمکرات که سوار یک ریوی ارتشی بودند، درگیر شدند که به‌دنبال آن یک فروند هلیکوپتر جهت کمک به پاسداران اعزام شد.» بنا به این گزارش: «در این درگیری حدود 15 تن از دمکرات‌ها به هلاکت رسیدند و هیچ‌گونه آسیبی به برادران پاسدار وارد نیامد.»(7)
1) سند شماره 425472 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به ستاد عملیاتی غرب، 24/6/1359؛ و - سند شماره 57270 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 25/6/1359، برابر خبر واصله از سپاه ارومیه؛ و - سند شماره 63787 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه (مرکز فرماندهی)، 24/6/1359؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 25/6/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه در مصاحبه با استاندار آذربایجان‌غربی.
2) کوسه‌کَهریزه: ده از دهستان شهر ویران بخش حومه شهرستان مهاباد، واقع در 19 کیلومتری شمال‌غربی مهاباد و 2 کیلومتری غرب جاده شوسه مهاباد به ارومیه. (ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد4، استان آذربایجان‌غربی، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.)
3) روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
4) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
5) سند شماره 5721359 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص222، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 25/6/1359، برابر اعلام سپاه بانه؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص317، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 25/6/1359، ص2، برابر اعلام سپاه بانه، 24/6/1359.
6) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 181، تاریخ 25/6/1359، ص6، رادیو صدای آزاد ایران، 24/6/1359.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 182، تاریخ 26/6/131359، صص14 و 15، از سنندج، 25/6/1359، به نقل از فرماندار سقز.
اما در اطراف جوانرود، ماجرا درست برعکس بود؛ دراین‌مورد، برابر گزارش گروهان پاوه: «در ساعت 19 امروز، واحد اسکورت پاسداران که از خانشور به بانی‌سر درحال بازگشت بودند، به کمین مهاجمین مسلح [ضدانقلاب] برخورد کردند که درنتیجه این حمله، هر 4 پاسدار شهید و خودرو متلاشی و اسلحه شهیدان را هم برده‌اند.»(1)
امروز همچنین «در جاده کهنه قورچی‌باشی [قوشچی‌باشی]:(2)یک دستگاه تراکتور غیرنظامی با مین برخورد [کرد] و یک نفر غیرنظامی شهید و 2 نفر غیرنظامی مجروح شده‌اند.»(3)
1
تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام با همکاری بیشتر عراق در مناطق کردنشین، مورد توجه و پیگیری نظام است.
دراینزمینه، یک خبر از منابع اطلاعاتی ارتش حاکی است: «برابر اطلاع، کومه‌له و دمکرات و چریک‌های فدایی ستادی در غرب تشکیل [داده] و 13 قبضه آر.پی.جی7 از عراق دریافت داشته و قصد حمله به پاسگاه گردنه بانه را دارند.» همین گزارش حاکی است: «سرهنگ دوم، "سنگ‌کوه" - که از اکراد ارتش است و در عراق قبلاً دوره‌هایی نیز طی کرده - به بوکان آمده و یک گروه چریکی تشکیل داده و با پادگان مهاباد در روزهای اخیر در تماس می‌باشد و ظاهراً عواملی در آن پادگاه [پادگان] دارد.» و باز بنا به همین گزارش: «در تهران، دکتر سیف‌الله فاتح - که کرد بانه‌ای است - مجروحین ضدانقلاب را در مطب خویش معالجه می‌کند. نامبرده چند شب پیش کشیک بیمارستان سینا بوده است.»(4)
گزارش مشابه دیگر با ارزیابی "صحت دارد" خبر از موقعیت سران گروه‌های مزبور دارد. بنا به این گزارش: «محل سکونت عبدالرحمن قاسملو قریه سیدآوه و لک‌بی و گاهاً ارتفاعات آبادی‌های مذکور می‌باشد و از آن محل، افراد مسلح را به جنگ پارتیزانی هدایت می‌نماید و بعضی از مشاورین مانند مهندس آریا و بابائی‌زاده نیز همراه قاسملو می‌باشند.» این گزارش می‌افزاید: «محل استقرار و سکونت دائمی عزالدین حسینی، رهبر کومه‌له، در دهات کولیجه، برهان حاج‌کند بوکان می‌باشد که دهات یادشده تقریباً در 30 کیلومتری غرب بوکان قرار دارند و تعداد 80 نفر از افراد مسلح کومه‌له مسئول حفاظت از جان عزالدین می‌باشند و این افراد با چند دستگاه لندرور او را اسکورت می‌نمایند. رفت‌وآمد عزالدین حسینی به شاهین‌دژ و
1) سند شماره 57263 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص242، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران (مرکز فرماندهی)، 25/6/1359، برابر گزارش ژاندارمری مستند به اعلام گروهان ژاندارمری پاوه؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 26/6/1359، ص209، طبق گزارش رسیده از جوانرود، 25/6/1359.
2) قوشچی‌باشی: ده از دهستان بیونیج بخش کرند شهرستان اسلام‌آباد، واقع در 86 کیلومتری جنوب‌شرقی قصبۀ رزن و 4 کیلومتری رودخانۀ قره‌چای. (ر.ک: همان، جلد5.)
3) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 63 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از تاریخ 24/6/1359 الی 26/6/1359، ص1.
4) سند شماره 63818 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص218، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا، 24/6/1359.
دیواندره و استان سنندج [کردستان] محرمانه صورت می‌گیرد و اخیراً مقادیری اسلحه و مهمات از عراق دریافت داشته‌اند. لیکن وی رفتن اهالی را به عراق منع کرده، زیرا بیم آن دارد خانواده‌ها در عراق گروگان گرفته شوند.»
این گزارش سپس درباره وضعیت اسرای خودی در اطراف مهاباد آورده است: «یک عده از نظامیان گروگان گرفته‌شده که در بین آنها چند افسر و درجه‌دار هوایی دیده می‌شوند، در کوهی به نام "شازوقاز" روبه‌روی قریه خرنج منطقه لیکبین مابین بسوه - مهاباد، زندانی هستند و برابر همین خبر، وضع روحی گروگانهای نظامی خوب نیست.»
در این گزارش درباره انبارکردن خواربار و سوخت و آماده‌شدن گروه‌های مزبور برای نبردهای آتی آمده است: «گروه‌های مسلح با عجله خواروبار و بنزین را به‌وسیله ریوهای ارتشی - که غارت نموده‌اند - به ارتفاعات و پناهگاه‌های نامعلوم برای روزهای مبادا و اضطراری احتکار می‌نمایند و بنزین موردنیاز را از جایگاه بنزین در پیرانشهر به ارتفاعات انتقال داده و مخفی می‌نمایند.»
در پایان این گزارش به مقر اصلی حزب کومه‌له اشاره شده است: «مقر اصلی حزب کومه‌له به استعداد 60 نفر در قریه نالوس مستقر می‌باشد.»(1)و باز یک گزارش مشابه دیگر خبر از وجود انبار سلاح‌های افراد کومه‌له در دامنه‌های کوه آبیدر در اطراف سنندج می‌دهد. در این گزارش همچنین از تصمیم اخیر سران حزب کومه‌له برای ترور سرهنگ صیاد شیرازی سخن به میان آمده و اینکه برای این کار مبلغ یک‌صد هزار تومان جایزه تعیین کرده‌اند.(2)
همچنین، برابر گزارش گروه رزمی در بیونیج،(3)«ضدانقلابیون در جاده‌ها و منطقه مذکور مین‌گذاری نموده و احتمال دارد که جاده کرند را [نیز] مین‌گذاری نمایند. ...» در این گزارش آمده است که به گروهان مهندسی ارتش جهت پاکسازی منطقه موردنظر، دستورات لازم داده شده است.(4)
یک گزارش از نیروی زمینی ارتش نیز حاکی است: «به‌علت فعالیت گروه ضربت [سازمان پیشمرگان] کرد مسلمان و وحشت پیشمرگان [مسلح مخالف نظام] از این گروه، تعدادی از پیشمرگان سنار مامدی گفته‌اند اگر دولت با ما کاری نداشته باشد و اعلامیه پخش نماید ما اسلحه خود را تسلیم دولت خواهیم کرد.»(5)
1) سند شماره 63820 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، صص61 و 62، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف ژاجا (رکن2)، 24/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
2) سند شماره 63819 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص314، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 24/6/1359.
3) Bivanij: یکی از دهستان‌های بخش کرند شهرستان اسلام‌آباد. این دهستان در شمال بخش واقع شده و محصور به ارتفاعات صعب‌العبور است. سرچشمۀ رودخانۀ زمکان بخش گوران از این دهستان بوده است. کوه‌های جنوبی بخش گوران در شمال این دهستان و ارتفاعات جنوبی آن مشهور به کوه‌نار و کوه جنوب‌غربی آن کوه‌سیاهان می‌باشد. دشت بیونیج تقریباً به عرض 4 الی 6 کیلومتر در طول 10 الی 15 کیلومتر 11 آبادی بزرگ و کوچک آن در این دشت به فاصلۀ 1 الی 3 کیلومتر از هم قرار گرفته‌اند. (همان)
4) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 63 سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از تاریخ 24/6/1359، الی 26/6/1359، ص1، برابر گزارش گروه رزمی در بیونیج.
5) سند شماره 94541 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سلماس)، ص167، از سماجا2 (ح - ع) به دفتر ریاست‌جمهوری، 24/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
1
درحالیکه بامداد امروز، پس از جلسات متعدد محاکمه، حکم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز، مبنی‌بر اعدام 9 تن دیگر از دست‌اندرکاران کودتای نقاب به اجرا درآمد،(1)سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی، با تبلیغات روانی خاصی(2)اتهام دست‌داشتن در کودتای نافرجام اخیر را بازهم به‌شدت تکذیب کردند. باوجوداین، تکذیبیه سران مجاهدین خلق (منافقین) حاوی نکاتی است که نه‌تنها آنان را از این اتهام مبرا نمی‌کند، بلکه سرنخ‌هایی از همدستی این سازمان با کودتاگران به دست می‌دهد.
ماجرا بنا به گزارش روزنامه انقلاب اسلامی از این قرار است که «به‌دنبال پخش برنامه تلویزیونی سروان رکنی، یکی از عوامل مؤثر کودتای نافرجام اخیر که گفته بود با رهبران مجاهدین خلق [منافقین] صحبت شده بود که در زمان انجام کودتا سکوت اختیار کنند و درحقیقت دال‌بر آگاهی مجاهدین و شرکت ضمنی آنها در این کودتا بود و پس از آن در مجلس شورای اسلامی حجت‌الاسلام هادی غفاری، نماینده تهران، اعلام داشت که بنا بر اخباری که به دست آوردم بنا بود پس از کودتا به رجوی پست نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد داده شود؛ و خبر امروز روزنامه صبح آزادگان مبنی‌بر اینکه مسعود رجوی، یکی از رهبران سازمان مجاهدین خلق [منافقین]، به پاریس فرار کرده و در آنجا با شاهپور بختیار دو بار ملاقات کرده و در کودتای 18 تیر دست داشته است، امروز در منزل شهید رضائی‌ها، مسعود رجوی و موسی خیابانی طی یک مصاحبه مطبوعاتی درمورد مسائل چند ماهه اخیر و شایعه ارتباط مجاهدین خلق در کودتای نافرجام اخیر توضیحاتی دادند.»(3)مضمون گفته‌های آن دو به‌اضافه ناگفته‌های دیگری در اطلاعیه این سازمان امروز در "نشریه مجاهدین خلق ایران، فوق‌العاده" تحت‌عنوان "پاسخ به اراجیف افسر ضدانقلابی" منتشر شد. در بخشی از این اطلاعیه که در روزهای نزدیک به محاکمه محمدرضا سعادتی، از اعضای مرکزی این سازمان، به‌اتهام جاسوسی برای شوروی منتشر شده، آمده است: «در نامهای که قبل از کودتای اخیر به رئیس‌جمهوری و دفتر امام داده شد، چنین می‌خوانیم: "... عملیات قرار است روز چهارشنبه (18/4) با اشغال پایگاه شاهرخی همدان آغاز شود. طبق... 30 فانتوم و 40 خلبان در این پایگاه طبق نقشه آماده پرواز هستند. نقطه آغاز عملیات محلی در چهار کیلومتری پایگاه است که محل تجمع... می‌باشد. فانتوم‌ها پس از پرواز قرار است صبح پنجشنبه چند نقطه حساس تهران را مورد حمله و بمباران قرار دهند. ازجمله این نقاط مقر امام، نخست‌وزیری و... می‌باشد. امید است که اطلاعات مزبور درجهت خنثی‌ساختن این توطئه به‌موقع مورد استفاده قرار گیرد و جمهوری اسلامی ایران از گزند این اقدام ضدانقلابی آسیبی نبیند."»(4)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص2.
2) ضمیمه دارد؛ کودتای نقاب و نقش سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آن.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 25/6/1359، ص12؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، صص1 و 11؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 182، تاریخ 26/6/131359، صص11 تا 14، از تهران، 25/6/1359.
4) سند شماره 222456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه مجاهدین خلق ایران (فوق‌العاده)، 24/6/1359.
از سوی دیگر و در همین خصوص، بنی‌صدر در کارنامه امروز خود درباره تماس تلفنی امروز مسعود رجوی، از رهبران سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، آورده است: «... بعد گفتند آقای رجوی می‌خواهد با شما صحبت کند، اجازه دادم که وصل کنند و صحبت بکند. گفت که با رئیس مجلس صحبت کرده درباره صحبت‌هایی که در مجلس شده درخصوص مشارکت مجاهدین خلق [منافقین] در کودتای نافرجام. و گفت که به رئیس مجلس گفته است که ما به‌موقع به رئیس‌جمهوری گزارش کتبی کرده‌ایم و این گزارش موجود است، چطور ما را متهم می‌کنند به اینکه ما در این کودتا دخالت یا دست داشتیم [؟] و گفت که رئیس مجلس گفته است که چرا به خودِ رئیس‌جمهوری مراجعه نمی‌کنید. و من گفتم: "بله، من تصدیق می‌کنم که شما گزارش فرستاده‌اید و لابد برای همین است که اگر من تصدیق می‌کردم بعد بوق و کرنا راه می‌اندازند [که] این هم دلیل دیگر بر همکاری". ...»(1)
1
اظهارات مقامات ایران و امریکا درباره گروگان‌ها حاکی‌از نوعی انتظار و درعین‌حال هنوز بلاتکلیفی دراین‌باره است. ولی چشم‌انداز حل مسئله، بههرحال نزدیک‌تر شده است؛ هرچند نه خیلی نزدیک.
در ایران، هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، طبق معمول هر هفته، صبح امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی با شرکت خبرنگاران داخلی و خارجی، به سؤالات مختلف آنها ازجمله درباره روابط ایران با سوریه و لیبی، کودتای اخیر ترکیه، ملاقات با برخی سفیران و نامه دو تن از نمایندگان کنگره امریکا و نیز نامه خانواده‌های گروگانهای امریکایی پاسخ گفت.(2)
رئیس مجلس درباره ملاقات‌های اخیر خود با نمایندگان سفارتخانه‌های خارجی و نامه‌هایی که ازطریق آنها از مقامات امریکایی دریافت کرده، اظهار کرد: «یک نامه ازطرف خانواده گروگان‌ها به امضای 52 خانواده به من رسیده است که لحنی التماس‌آمیز دارد و در آن از امام و مجلس تقاضای کمک شده است و همچنین با ملت ایران درمورد تجاوزات امریکا ابراز همدردی شده است و نامه دیگری ازطرف دو نفر از نمایندگان کنگره امریکا به دست من رسیده که در آن با اشاره به نامه قبلی این کنگره، خواستار جواب به آن نامه و رسیدگی به وضع گروگان‌ها شده است. ...»(3)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 7/7/1359، صص1 و آخر، کارنامه دوشنبه 24 شهریور 1359.
2) هاشمی رفسنجانی علاوه‌بر موارد فوق، درباره روابط ایران با سوریه و لیبی اظهار کرد: «روابط ما با سوریه از روز اول بسیار خوب بوده و درباره لیبی، مفقودشدن امام موسی صدر مانع آن بوده که روابط ما به سطح عالی برسد. ...» وی همچنین درمورد کودتای اخیر در ترکیه و نقش ابرقدرت‌ها در این کودتا گفت: «قراینی که تاکنون به دست ما رسیده و همچنین تحلیل سیاسی ما از جریان حاکی‌از آن است که این کودتا، کودتای امریکایی است. اینکه توافقی هم با ابرقدرت دیگر در کار بوده یا نه، من فعلاً دراین‌باره نمی‌توانم اظهارنظر کنم.» (روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12؛ و - همچنین ر.ک: روزنامه انقلاب اسلامی، 25/6/1359، ص2.)
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 25/6/1359، ص2.
هاشمی رفسنجانی در بخش دیگری از این مصاحبه درمورد زمان آغاز بحث اصلی درباره گروگان‌ها گفت: «در جلسه فردا بحث درباره گروگان‌ها شروع می‌شود. فردا کیفیت حرکت را مشخص می‌کنیم که آیا مجلس خودش مستقیماً به این مسئله بپردازد یا کمیسیون ویژه‌ای مأمور این کار خواهد شد.» رئیس مجلس در پاسخ اینکه آیا شرایط مجلس همان‌هایی که ازطرف امام خمینی بیان شد خواهد بود یا خیر، گفت: «نخیر، یقیناً بیشتر است، برای اینکه امام تمام شرایط را نگفتند. امام بهطورکلی مسئله را به مجلس واگذار کردند و به‌طور مختصر چیزهایی را اشاره کردند. مجلس وقتی وارد بحث شد شرایطی را ارائه خواهد داد که من فکر می‌کنم حداقل چیزی که قابل گذشت نیست، این است که امریکا باید سیاست گذشته‌اش را در ایران محکوم کند؛ این چیزی است که مجلس روی آن پافشاری خواهد کرد. ...»(1)
این درحالی است که امروز ادموند ماسکی، وزیر امور خارجه امریکا، در یک نشست مطبوعاتی درباره امید به حل قریب‌الوقوع بحران گروگانهای امریکایی گفت: «درحالیکه بیانیه‌ها و اظهارنظرهای رهبران ایران در خلال یک ماه گذشته ممکن است راهگشای حل مسئله گروگان‌ها باشد، ایالات متحده و ایران هنوز حتی در مراحل اولیه گفت‌وگوهای مربوط به بحرانی که 10 ماه از آغاز آن می‌گذرد، نیستند.» رادیو صدای امریکا ضمن بیان این مطلب، از قول ادموند ماسکی، "امیدوارشدن به اظهارنظرهای دولت ایران را اشتباه خواند."(2)
از سوی دیگر، در حاشیه نامه‌نگاری مقامات امریکایی با رهبران ایران، روزنامه فرانسوی‌زبان لاپرس به نکته تأمل‌برانگیزی اشاره کرده و در شماره امروز خود نوشته است: «موقعیت قطب‌زاده از ریشه و بن متزلزل است و از آنجا که نامه ادموند ماسکی، وزیر خارجه امریکا، خطاب به علی رجایی، نخست‌وزیر جدید ایران بوده، می‌تواند به‌عنوان توهینی به وزیر خارجه و رئیس‌جمهوری ایران تلقی شود.» بنا به همین گزارش: «رئیس‌جمهوری و وزیر خارجه ایران سعی کردند نسخه دوم نامه ماسکی را از سفارت سوئیس در تهران (حافظ منافع امریکا در
ایران) دریافت کنند، لکن موفق نشدند. کاردار سفارت سوئیس گفت: وی هیچ‌گونه دستوری از امریکا مبنی‌بر تحویل رونوشت نامه ماسکی، دریافت نکرده است.» مقاله مذکور در پایان می‌افزاید: «مذاکرات بین مقامات ایرانی و امریکایی که در معرض خطر قرار گرفته بود، پس از آنکه امریکا تصمیم گرفت بار دیگر کانال‌های سری اروپایی را مورد استفاده قرار دهد، این مذاکرات به‌حالت اولیه خود بازگشت. ...»(1)
ضمیمه گزارش621: شرح وضعیت حوزه استحفاظی گروهان خان‌لیلی که یک دسته از افراد شجاع این گروهان شناسایی آن را انجام دادند.
«برابر گزارش گروهان خان‌لیلی، 8 نفر از پرسنل آن گروهان جهت شناسایی حوزه استحفاظی در ساعت 11 مورخه 23/6/59 حرکت و در ساعت 6 صبح مورخه 24/6/59 بدون هیچ‌گونه تلفات و با موفقیت تمام ضمن شناسایی وضعیت نیروهای عراقی، به گروهان مراجعه و مشاهدات خود را به شرح زیر اعلام کردند: 1. از منطقه گرصدف(2)تا سرتاسر حوزه استحفاظی گروهان خان‌لیلی هیچ‌گونه اکیپ یا نفراتی جهت شناسایی و چه جهت ضربت مشاهده نشده. 2. گروه اعزامی پس از عبور از تنگه تنگاب مشاهده می‌نماید که بین پاسگاه تنگاب‌کهنه زینل‌کش مقداری آهک و گچ و سایر مصالح ساختمانی خالی شده و نیروهای عراقی سریعاً مشغول کار هستند. 3. پاسگاه آمنه وسیله بلدوزر صاف شده، ضمناً قبلاً نیز ساختمان گلی بوده. 4. تمام ماشین‌آلات وزارت راه و ماشین‌های ژاندارمری در سر جای خود باقی بوده‌اند. 5. در قسمت پشت گروهان خان‌لیلی درحدود 600 متری و در امتداد میله مرزی تانک و توپ‌های عراقی مستقر بودند و در سمت چپ گروهان به‌طرف پاسگاه رضاآباد یک واحد پیاده [عراق] مستقر بوده. 6. پشت پاسگاه زینل‌کش [عراقی‌ها] دو پاسگاه مهم تأمین کرده‌اند. 7. از پاسگاه تپه‌گل به رضاآباد و از پاسگاه محمدخدر عراق تا پشت گروهان خان‌لیلی و از پاسگاه زینل‌کش ایران به آمنه جاده درست شده بود و بلدزرها [بلدوزرها] درحال کندن سنگر بودند. 8. افراد پس از تاریک‌شدن هوا با شناسایی و پاکسازی محیط به داخل مرکز گروهان نفوذ کرده و توانستند با تعداد کمی که بودند تعداد سه قبضه تیربار ام.ژ [یک. آ]3، سه قبضه تفنگ ژ3، 2 قبضه یوزی، یک قبضه نارنجک‌انداز که در گروهان به جا مانده بوده با خود بیاورند که در این موقع دشمن ازطرف پاسگاه تپه‌گل شروع به پرتاب خمپاره منور نموده و با کالیبر50 شروع به تیراندازی کردند که از افراد گروه با جنگ‌وگریز خود را به رودخانه تنگاب رسانیده و سپس با سازماندهی مجدد از بین دو پاسگاه عراقی به پاسگاه تنگاب‌کهنه نفوذ [کردند] و پس از شناسایی، اسلحه‌های زیر را نیز از این پاسگاه تخلیه [کردند] که عبارت‌اند از 8 قبضه تفنگ برنو، 2 قبضه تفنگ ژ3، 2 قبضه یوزی، یک قبضه نارنج‌انداز [نارنجک‌انداز]، یک قبضه کلت کالیبر45. و گروه بعد از انجام عملیات با اسلحه‌های تخلیه‌شده با هوشیاری به‌طرف محل قبلی خود حرکت و به قصرشیرین مراجعت نمودند.» لازم به ذکر است که تمامی افراد فوق یعنی: 1. سرپرست ستوان یکم احمد رضیتپور 2. گروهبان یکم تیمور سوزنی 3. گروهبان یکم محمدمراد بخشی 4. جوانمرد امین یاری 5. جوانمرد سلمان عزیزی 6. جوانمرد شاهمراد بابایی 7. جوانمرد علی فاروق و 8. جوانمرد علی باپیری، توسط فرمانده کل ژاندارمری که در محل بود، مورد تشویق و ارتقا قرار گرفتند.(3)
1) همان، صص4 و 5، خبرگزاری یونایتدپرس از مونترال، 25/6/1359.
2) sadaf - Gar، گرصدف: ده از دهستان خالصه بخش مرکزی شهرستان قصرشیرین، واقع در 12 کیلومتری شرق خسروی و کنار رودخانه الوند. (همان)
3) سند شماره 283754 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 24/6/1359، برابر گزارش گروهان خان‌لیلی.
ضمیمه گزارش626: اطلاعات کسب‌شده از سه پناهنده عراقی که جمعی گردان3 تیپ1 عراق هستند، درباره گسترش یگان‌های عراقی و استعداد نسبی آنها در منطقه مرزی ایلام و خوزستان تا به امروز
«1. قرارگاه تیپ27 در بند بازرگان [تابع مهران] مستقر می‌باشد.
گردان تیپ27 از پاسگاه صدام حسین تا فکه در نوار مرز گسترش یافته.
گردان3 تیپ27 از فکه تا شیب گسترش یافته.
گردان3 تیپ27 در احتیاط تیپ در منطقه بند بازرگان.
گردان8 تانک در منطقه فرهانیه بین فکه و شیب.
گردان8 توپخانه صحرایی در منطقه پل خزیله.
قرارگاه سپاه 3 در منطقه حلفائیه به‌منظور کنترل عملیات آتی مستقر و قرار است ظرف امروز تا فردا با لشکرهای 1 و 9 به مرزهای ایران حمله کنند.
گردان شناسایی قدس از طیب تا چیلات در پشتیبانی پاسگاه‌ها.
تعداد تانک‌هایی که برای این عملیات در نظر گرفته شده 500 دستگاه می‌باشد.
تیپ1 مکانیزه لشکر1 از نجف به عماره تغییر مکان نموده و دیشب وارد عماره شده است.
نوع تانک‌هایی که این لشکرها در اختیار دارند تی55 روسی می‌باشند.
نوع نفربرهای پیاده زرهی بی.تی.آر60.
نوع تانک‌های شناسایی پانهارد فرانسوی می‌باشد.
یک آتشبار شلیکا در منطقه شیب به‌منظور حفاظت آسمان منطقه مستقر و در تابعیت سپاه 3 می‌باشد.
تیپ5 نیروی مخصوص تابع نیروی دریایی در بصره و ام‌القصر مستقر است.
نقطه تدارکات و آمار مهمات و سوخت یگان‌ها در فکه در روی کالک وضعیت، مشخص شده و از امروز یگان‌های در خط را پشتیبانی لجستیکی می‌کند.
نوع بی‌سیم‌های یگان‌های عراقی آر123، فرکانس 220 و فرکانس احتیاط 300.
نوع دیگر بی‌سیم‌ها 113 - 1 ژ روی نفربرهای پیاده و با فرکانس 21600 و فرکانس احتیاط 2330 می‌باشد.
فرکانس بی‌سیم‌های استخبارات سپاه 3، 8400 می‌باشد که در عماره مستقر و با بصره در تماس می‌باشد.
لشکر9 زرهی از دو تیپ زرهی و یک تیپ مکانیزه با یگان‌های توپخانه خود در عماره مستقر شده و به‌سوی مرز ایران درحال حرکت می‌باشد.
یک اسکادران میگ21 در فرودگاه المیمونه واقع در 20 کیلومتری جاده عماره به بصره در منطقه مسعیده مستقر است.
دیدبانان یگان‌های توپخانه عراقی پاسگاههای نوار مرزی ایران را برای توپخانه هدف‌یابی کرده‌اند.
تیپ34 زرهی در محور علی غربی به چیلات گسترش یافته و زیر امر سپاه 3 قرار گرفته است.
این عملیات وسیله نیروی هوایی عراق پشتیبانی می‌شود.
روحیه پرسنل ارتش در وضع فعلی در سطح پایین قرار گرفته و چندان علاقه و تمایل جنگیدن با نیروهای ارتش جمهوری اسلامی ایران را ندارند.»(1)
ضمیمه گزارش632: کودتای نقاب و نقش سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آن(2)
در 19 تیر 1359 خبر کشف یک کودتای نظامی منتشر شد. این کودتا که قرار بود در روز 18 تیر آغاز شود و بعدها به کودتای نوژه شهرت یافت، ازسوی سازمان جاسوسی امریکا برنامه‌ریزی و تدارک شده بود.
1) سند شماره 409329 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 24/6/1359، صص 14 و 15، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) برابر اطلاعات کسب‌شده از سه نفر پناهنده عراقی.
2) به‌کوشش جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام (1344 - 1384)، جلد 2، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، صص487 تا490، پاییز 1384،
مطابق برنامه کودتاچیان قرار بود عملیات از پایگاه هوایی شهید نوژه(1)همدان آغاز شود و هدف آن استقرار یک حکومت سوسیال دمکرات به ریاست شاهپور بختیار، آخرین نخست‌وزیر رژیم شاه و درصورت امکان، اعاده سلطنت پهلوی بود.
به نوشته کتاب کودتای نوژه: «این کودتا ازلحاظ تجهیزات نظامی که قرار بود از داخل و خارج در جریان آن به کار گرفته شود در تاریخ کودتاهای جهان بی‌سابقه بود و چنان دقیق طرح‌ریزی شده بود که سیا موفقیت آن را قطعی می‌دانست. ... و به جرئت می‌توان ادعا کرد که کودتای 28 مرداد 32 در مقایسه با آن، بازی کودکانه‌ای بیش نبود.»(2)
حجت‌الاسلام ری‌شهری، رئیس دادگاه ویژه انقلاب اسلامی ارتش، در پانزده مرداد 1359، در مصاحبه‌ای درمورد ارتباط چند گروه سیاسی با عاملان کودتا، به ارتباط آنان با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) اشاره کرد و چنین گفت:
«[براساس اعترافات گردانندگان کودتا]... سازمان‌ها و گروه‌هایی مانند پان‌ایرانیست‌ها، جبهه ملی، سازمان چریک‌های فدایی خلق و سازمان مجاهدین خلق ایران [منافقین] در جریان این طرح قرار داشته‌اند و مطالعات و بررسی‌هایی نیز درزمینه همکاری یا موافقت [با] هریک از این گروه‌ها صورت گرفته بوده است. ... ضمن بررسی‌های انجام‌شده توسط چند تن از افراد شرکت‌کننده در این طرح [کودتا]، قدرت رزمی سازمان مجاهدین در تهران 800 نفر و سازمان چریک‌های فدایی خلق، 300 نفر اعلام گردید. پس از این بررسی‌ها تصمیم گرفته شده است که با این دو سازمان صحبت شود و از آنها قول گرفته شود که علیه یا له عاملان این طرح وارد عمل نشوند و درعوض، پس از پیروزی [کودتا] و اجرای کامل طرح، امتیازات خوبی به آنها داده شود.»(3)
در همین مصاحبه، آقای ری‌شهری برای تسهیل تحقیقات بعدی و جلوگیری از فشارهای سیاسی تأکید کرد: «هیچ‌گونه تضمینی بر اینکه مطالب عنوان‌شده توسط این افراد صحت داشته باشد، وجود ندارد. ما صرفاً به این دلیل که ملت مسلمان را در جریان وقایع آنچه که در دادگاه‌های ویژه ارتش می‌گذرد قرار داده باشیم، این مطالب را بازگو می‌کنیم.»(4)
از متن بازجویی یکی از سران کودتا به نقل از مسئولان سیاسی کودتا، آمده است که مذاکره با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به نتیجه رسیده بود: «می‌گفت که ما این قول را از مجاهدین خلق گرفته‌ایم که آن روز [روز کودتا] بی‌طرف بمانند. درعوض اینکه آن روز بی‌طرف می‌مانند، بهشان قول داده‌ایم که آزادی فعالیت سیاسی داشته باشند.»(5)
به نوشته کتاب کودتای نوژه: «از سوی دیگر، سازمان منافقین به‌واسطه قدرت اطلاعاتی خود که ناشی از وجود عناصر نفوذی‌اش ازجمله میان کودتاچیان و همچنین ستاد خنثی‌سازی کودتا بود، به ارزیابی احتمالات و سرانجام کودتا پرداختند. اطلاعاتی که عناصر نفوذی سازمان در میان کودتاگران از روند و حجم وسیع کودتا در اختیار سازمان قرار می‌دادند، سازمان را متقاعد ساخت تا رضایت خود را از وقوع کودتا و همکاری در خفا اعلام نمایند. ... تحلیل سران سازمان منافقین این‌گونه بود که سرنگونی حکومت کودتا به‌دلیل فقدان اعتقادات اصولی و مناسبات تشکیلاتی پیچیده، آسان‌تر از نظام جمهوری اسلامی است و براساس این تحلیل، سازمان تصمیم گرفت با طرحی بسیار پیچیده ضمن شرکت در کودتا و تقویت کودتاچیان، برنامه مناسبی را نیز برای مواجهۀ بی‌خطر با وجه عدم موفقیت کودتا تدارک ببیند. سازمان منافقین با سرعت و شتاب زیاد، تعدادی از افراد نظامی را که تا آن هنگام در ارتش شناسایی و جذب کرده بود فراخواند و دو محور اساسی زیر را به‌عنوان دستور کار سازمانی به آنها ابلاغ کرد:
الف) نفوذ در تشکیلات کودتا و ارزیابی نیرو و امکانات کودتاچیان و سنجش قطعیت انجام کودتا.
ب) با استفاده از شناسایی‌های قبلی سازمان از ناراضیان داخل ارتش، ضمن تشکیل تیم‌های جداگانه،
1) شهید محمد نوژه از خلبانان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که درپی فرمان امام خمینی برای کمک به شهید دکتر مصطفی چمران و نیروهای رزمنده که در مقابله با تجزیه‌طلبان وابسته در کردستان به محاصره درآمده بودند، به پرواز درآمد و درحالیکه روزه بود، هواپیمایش در منطقه پاوه، هدف نیروهای ضدانقلاب قرار گرفت و به شهادت رسید. از آن پس پایگاه سوم شکاری همدان به پایگاه شهید نوژه تغییر نام یافت.
2) به‌کوشش جمعی از پژوهشگران، کودتای نوژه، چاپ چهارم، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 1368، صص52 و 54.
3) روزنامه کیهان، 16/5/131359، ص2.
4) همان.
5) کودتای نوژه، پیشین، صص 178 - 177.
افراد ناراضی را جذب نموده و در پوشش چندین تیم عمل‌کننده در اختیار کودتاچیان قرار گیرند. تعدادی از این افراد ازجمله استوار ایرج بهی و گروهبان یکم حمیدرضا ترکپور(1)و چند تن از تیپ23 نوهد مرتبط با سازمان مأمور انجام این مأموریت شدند. ... سازمان نتیجۀ کودتا را هرچه می‌بود به نفع خود ارزیابی می‌کرد. ... درصورت مشاهده علائم شکست کودتا می‌توانست با محورساختن تماس‌های خود، اطلاعات خود را در اختیار رئیس‌جمهور گذارده تا ضمن مرعوب‌ساختن او نسبت به توان تشکیلاتی و اطلاعاتی خود، سازمان را دربرابر اعترافات کودتاگران بیمه سازند.»(2)
و همین‌گونه نیز شد. پس از انتشار مفاد بازجویی‌ها و برخی مصاحبه‌های سران کودتا مبنی‌بر تماس آنان با سازمان، آنها «همیشه این ادعا را داشتند که بله ما داخل کودتاچیان نفوذی داشتیم و اطلاعات آنها را در اختیار رئیس‌جمهور بنی‌صدر می‌گذاشتیم.»(3)
درپی پخش تلویزیونی مصاحبه یکی از افسران دستگیرشده در کودتای نافرجام نقاب، در تاریخ 22 شهریور 1359، مبنی‌بر تماس کودتاچیان با سازمان و توافق درمورد خودداری از اقدام برضد کودتا ازسوی سازمان، مسعود رجوی و موسی خیابانی در یک مصاحبه مشترک با خبرنگاران ضمن تکذیب شدید این موضوع،(4)اسناد و مدارکی دال‌بر همکاری با مقامات کشور در کشف کودتا ارائه دادند. همچنین یک ویژه‌نامۀ 6 صفحه‌ای نشریه مجاهد به این موضوع اختصاص یافت و اطلاعیه رسمی سازمان نیز دراین‌باره منتشر شد.(5)در ویژه‌نامۀ مزبور، تأیید بنی‌صدر، رئیس‌جمهور، مبنی‌بر نقش سازمان در کشف کودتا و تصویر چند نامه درج گردیده بود. مطابق اسناد ادعایی سازمان، در دو روز 17و 18 تیر، نامه‌هایی خطاب به رئیس‌جمهور و رونوشت به دفتر امام درمورد اطلاع طرح کودتا ارسال شده بود، حال آنکه این اطلاعات در زمان ارائه عملاً سوخته و بی‌فایده بوده‌اند و کودتا قبل از اطلاع سازمان کشف و خنثی شده بود. درواقع سازمان کوشیده بود با برجای‌گذاردن این اسناد، هم امکان پاک‌کردن ردهای احتمالی خود را فراهم سازد و هم دلیلی برای سهم‌خواهی و ادعای نقش اساسی در کشف کودتا داشتن، ساخته شود. بعدها همچنین فاش شد که کودتاچیان توافق‌های مشخص دیگری نیز با سازمان داشته‌اند:
«طبق اسناد و مدارکی که به دست آمده، تماس‌هایی میان کودتاگران و موسی خیابانی صورت گرفته بود و ضمن پیشنهادی که رهبران کودتا به سازمان مجاهدین [منافقین] داده بودند، موافقت شده بود که سازمان مجاهدین در مقابل پستی که به مسعود رجوی واگذار می‌شود، به نفع کودتاگران از موضع‌گیری در مقابل عمل کودتا، خود را کنار بکشد.»(6)
گازیوروسکی در مقالۀ خود دربارۀ کودتای نقاب،(7)که براساس صدها ساعت مصاحبه با افراد مختلف ایرانی و خارجی مرتبط با کودتا در نقاط مختلف جهان تهیه کرده، تصریح می‌کند که کودتاچیان با مسعود رجوی تماس گرفته و همکاری وی را به کودتا جلب کرده بودند.
در ستاد ضدکودتا عوامل نفوذی سازمان تا سطوح بالا حضور داشتند و توانستند بسیاری از سرنخ‌ها و ردپاهای همکاری سازمان با کودتاچیان را از بین ببرند. بنا بر اطلاعات منتشره، مسعود کشمیری، عضو سازمان و عامل بعدی انفجار نخست‌وزیری در شهریور 1360 و جواد قدیری، از اعضای قدیمی سازمان و وفاداران رجوی در زندان و همسر زهره عطریانفر،(8)در ستاد خنثی‌سازی کودتا همکاری داشتند. بخشی از اطلاعات و اسناد مربوط به عملیات ضد کودتای نوژه [نقاب] را قدیری سرقت کرد و به خارج از کشور گریخت.(9)وی یکی از طراحان انفجار مسجد ابوذر در ششم تیر 1360 بود که به مجروح‌شدن شدید آیت‌الله خامنه‌ای منجر شد.(10)
1) ایرج بهی بعدها در کسوت جاسوس نظامی ارتش عراق در یک پایگاه عراقی کشته شد و حمیدرضا ترکپور در رده‌های تشکیلاتی سازمان پیشرفت کرد و مسئول یکی از نهادهای آن گردید. نام ترکپور در فهرست اعضای شورای مرکزی سازمان در سال 1364 اعلام گردید. (نشریۀ مجاهد، شماره 252، ص56.)
2) همان، صص 180 - 178.
3) همان، ص180 (پانوشت).
4) روزنامه کیهان، 25/6/131359، ص16.
5) نشریه مجاهد، شماره فوق‌العاده (مصاحبه رجوی و خیابانی)، منتشرشده در 26 شهریور 131359، 6 صفحه.
6) کودتای نوژه، پیشین، ص54.
7) Gasirowski. Mark. J. "The Nuzhih plot and Iranian politics", Internation Journal of Middle East Study 2002. No 34. pp. 645 - 666
8) زهره عطریانفر از اعضای مرکزیت سازمان در خارج کشور مدتی به‌عنوان مسئول اول سازمان تعیین شد.
9) سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام (1344 - 1384)، پیشین، ص490، به نقل از: غائله چهاردهم اسفند، ص82، اشاره به نفوذ قدیری در ادارۀ دوم ستاد ارتش. سایر اطلاعات درباره وی مأخوذ از گفت‌وگو با یک کارشناس امنیتی.
10) همان، به نقل از: قدیریان، خاطرات، ص179 (پانوشت).
1
بیانیه امروز وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران که درخصوص تصمیم اخیر دو کشور سوریه و لیبی مبنی‌بر اتحاد دو با یکدیگر، صادر شده است، علاوه‌بر اینکه اتحاد این دو کشور را مقدمه‌ای بر اتحاد بین همه کشورهای اسلامی دانسته و به‌شدت به رژیم‌های دست‌نشانده امریکا در منطقه ازجمله رژیم مصر به‌دلیل ارتباط رسمی با اسرائیل حمله کرده است، رهبران عراق را نیز مورد حمله قرار داده و تلاش آنها را در جنگ با ایران برای دستیابی این کشور به جانشینی شاه مخلوع ایران و ژاندارمی منطقه دانسته است. در بخشی از این بیانیه درباره عراق گفته شده است که:
«... نمونه دیگر آن فعالیت‌هایی است که تحت رهبری عراق در خلیج‌فارس صورت می‌گیرد. رژیم عراق در زیر پوشش نداشتن روابط سیاسی با امریکا و مبارزه ظاهری و ریاکارانه با آن کشور توانسته است قیافه‌ای انقلابی به خود بگیرد، به این وسیله دولت‌های مرتجع و دوستان امریکا را به دور خود جمع کند؛ حال آنکه در واقع امر، هدف نهایی آنان جبهه‌گیری و توطئه برعلیه دولت جمهوری اسلامی است. آنچه که عراق در سر دارد و دیگران به این کشور القا می‌کنند جانشینی رژیم شاه در منطقه و ژاندارمی خلیج‌فارس است. عواقب خطرناک این قدرت وابسته آن است که دولت عراق می‌خواهد از هم‌اکنون حاکمیت خود را که با صرف میلیاردها دلار بودجه مملکت و با اتکای به غرب به دست آورده، بر دیگر حکومت‌های منطقه تحمیل کند و این امر یا با مسالمت صورت خواهد گرفت که حاصلش همین مسافرت‌ها و قراردادهایی است که بین عراق و دیگر دولت‌های منطقه بسته می‌شود و یا با توسل به زور که اثرات آن را در آینده و چه‌بسا به‌صورت کودتاهایی به چشم خواهیم دید.»
این بیانیه پس از برشمردن خطرهای بالقوه عراق برای منطقه، به جمع‌بندی خطرهایی که منطقه را تهدید می‌کند پرداخته و آنها را چنین ذکر کرده است: «1. اشغال افغانستان توسط نیروهای روسیه شوروی و درگیری خونین آنان با مجاهدین مسلمان. 2. حمله نظامی ناموفق امریکا به ایران و یورش‌های احتمالی آینده و کودتاهای طراحی‌شده توسط دشمنان انقلاب که
با نظارت امریکا در شرف تکوین است و احتمال اجرای نقشه بعدی برعلیه جمهوری اسلامی ایران. 3. توسعه‌طلبی عراق و یورش خفیف و شدید این کشور به مرزهای ایران که موجبات ناراحتی و ناآرامی ملت‌ها و دولت‌های ناحیه را فراهم آورده است. 4. تجاوزات رژیم اشغالگر قدس به جنوب لبنان و توسعه‌طلبی آن و انتخاب قدس به‌عنوان پایتخت جدید که موجی از نگرانی و ناآرامی را در تمام ملل اسلامی به وجود آورده است. 5. اغتشاش در ترکیه که بالاخره منجر به کودتای نظامی شد. ...»(1)
1
در نوع بازتاب مسائل ایران و عراق در رسانه‌های عراقی این نکته قابل‌ذکر است که درحالیکه همه قرائن و شواهد اسنادی و خبری نشان از تجاوزات مکرر عراق به خاک ایران و تشدید درگیری‌های مرزی میان قوای دو کشور در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غرب دارد، مسئولان و رسانه‌های رسمی عراق با ارائه اخبار و تحلیل‌های یک‌سویه، سعی در متجاوز جلوه‌دادن ایران دارند و نبردهای قوای عراق را فقط برای بازپسگیری خاک خود بر مبنای قرارداد مارس 1975 الجزایر می‌دانند.
دراینزمینه، امروز بخش فارسی رادیو بغداد چنین گفت: «... ازجمله حقایقی که در سطح بین‌المللی شناخته شده است، اینکه عراق از برجسته‌ترین دولت‌های جهان است که با هرگونه تجاوز و دخالت خارجی در هر دولتی و در امور داخلی دیگر دولت‌ها شدیداً مخالف است و شاید در منشور صادره در ماه مارس سال جاری متون صریح روشنی را بتوان یافت که حضرت رئیس‌جمهور رهبر، جناب آقای صدام حسین، بر زبان جاری ساختند که تأکیدکننده تمایل عراق و امت عرب درزمینه برقراری مناسبات حسنه با دولت‌های همسایه است و در عین وقت، کاربرد زور را مگر برای مقاصد دفاع مشروع جایز نمی‌داند. امروز خمینی تلاش می‌کند این خط مشی‌های اصولی را در سیاست عراق از راه اقدامات تحریک‌آمیزش علیه ارتش دلیر عراق و به پرواز درآوردن جنگنده‌هایش بر فراز خاک عراقِ مسلمان و اعزام تانک‌ها و جیره‌خوارانش به‌قصد تجاوز به عراقِ با ثبات، خدشه‌دار کند. ...»(2)
روزنامه الثوره، ارگان رسمی حزب بعث عراق نیز در مقاله امروز خود تحت‌عنوان "پیرامون اظهارات رئیس‌جمهور رژیم ایران درباره جنگ ضدعراق و اظهارات [جانشین] رئیس ستاد ارتش ایران درباره قرارداد 1975 و قانونی‌بودن روش عراق در استرداد حقوق خود" نوشت: «بار دیگر بنی‌صدر، رئیس رژیم ایران، تهدید کرده است که جنگ را به داخل عراق خواهد کشاند. ... جنگ‌های روزهای گذشته حقیقتی را که ما همواره بدان اشاره می‌کردیم تأکید کرد و آن این است که ملت و ارتش عراق نسبت به حاکمیت ملی در یک صف قرار دارند و آنها به قدرت حق تکیه دارند و به رهبری خود... و چنانچه این حقیقت نبود؛ یعنی بنی‌صدر که رئیس‌جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح است این سخن را نمی‌گفت وی به‌خوبی می‌داند که نیروهایش دربرابر نیروهای
مسلح ما با شکست عظیمی روبه‌رو شدند و چنانچه این مسئله نبود، نایب رئیس ستاد ارتش ایران اظهارات اخیر خود را که در این شماره روزنامه درج شده است ایراد نمی‌کرد. او آنچه را که ایران به‌موجب قرارداد مارس 1975 از شط‌العرب گرفت یک حق مسلم می‌داند درحالیکه او حق عراق را برای بازپسگیری سرزمین ملی خویش به‌موجب آن قرارداد به رسمیت نمی‌شناسد و آن سرزمین‌ها را به‌ادعای خود ایرانی می‌داند. ... از زمان تغییر اوضاع در ایران، همواره تأکید می‌کنیم که عراق هیچ‌گونه هدف‌های ویژه‌ای در ایران ندارد و علاقه‌مند است روابط حسن هم‌جواری با ایران را داشته باشد، ولی به‌هیچ‌وجه مسئله حاکمیت را کم‌اهمیت قرار نمی‌دهد و او تصمیم دارد حقوق تاریخی که از او در شرایط سابق سلب شده است، بازپس‌گیرد. ...»(1)
دراینحال، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر عراق نیز اعلام کرد که روزنامه کویتی الانباء امروز ضمن نکوهش برخی کشورهای عرب - که نامی از آنها نبرده - آنها را به پشتیبانی از عراق در جنگ قومی خود علیه ایران دعوت و ترغیب کرده است.(2)
1
به‌دنبال شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی میان ایران و عراق، برخی کشورها درصدد ایجاد آشتی و رفع سوءتفاهم‌ها میان این دو کشور برآمده و سفرای بلندپایه‌ای به عراق و ایران اعزام کرده‌اند تا شاید رهبران دو کشور را به پایان جنگ متقاعد سازند؛ علاوه‌براین رسانه‌ها و مقامات عربی و انقلابی نیز با یادآوری این موضوع که گسترش چنین جنگی می‌تواند بر روابط دو کشور با برخی کشورهای دیگر تأثیر بسزایی داشته باشد، به بازگویی همین قصد و نیت پرداخته‌اند. برای نمونه روزنامه الجزیره چاپ الجزیره، در شماره امروز خود «ایران و عراق را تشویق کرد اختلافات خود را با گفت‌وگو بر سر یک میز رفع کرده به این جنگ برادرکشی که تنها نتیجه‌اش به سود دشمنان عرب و مسلمان است پایان دهند. ...»(3)
دراینحال، تصمیم به اعزام یک هیئت بلندپایه فلسطینی به بغداد و تهران نشان می‌دهد که سازمان آزادیبخش فلسطین درصدد متقاعدکردن رهبران دو کشور عراق و ایران برای رفع کدورت و پایان‌دادن به جنگ در مرزها می‌باشد. دراینزمینه، گزارش خبرگزاری کویت حاکی است: «دو هیئت بلندپایه از سازمان آزادیبخش فلسطین برای واردآوردن فشار بر مقامات ایرانی به‌منظور پایان‌دادن به برخوردهای خونین در مرزهای این کشور با عراق، راهی تهران شده‌اند.» خبرگزاری کویت اضافه کرد: «این دو مقام فلسطینی قبلاً از بغداد دیدار کرده‌اند و نامهای ازطرف یاسر عرفات، رئیس سازمان آزادیبخش فلسطین، دراین‌خصوص تسلیم صدام کرده‌اند.»(4)
از سوی دیگر، رادیو کلن گزارش داد: «اختلاف مرزی ایران با عراق باعث تیرگی روابط ایران با اتحاد جماهیر شوروی نیز گردیده است. هنگامی‌که اتحاد شوروی به تقاضای ایران مبنی‌بر عدم تحویل اسلحه به عراق، جواب رد داد، ایران تهدید به قطع روابط دیپلماسی
1) همان، ص40، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 17:30، به نقل از سرمقاله امروز روزنامه الثوره، 25/6/1359.
2) همان، ص39، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 17:30 به نقل از روزنامه کویتی الانباء، 25/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص6؛ و - روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص12، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از الجزیره، 25/6/1359.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 182، تاریخ 26/6/1359، ص36، بخش عربی رادیو لندن، ساعت 17:30، به نقل از خبرگزاری کویت 25/6/1359؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی 26/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری وفا، 25/6/1359.
نمود.»(1)رادیو کلن در بخش دیگر خبری خود آورده است: «... سفیر ایران در مسکو گفت: باعث تعجب و شگفتی زیاد است که عراق با سلاح‌های اتحاد جماهیر شوروی دست به یک جنگ امپریالیستی زده است. آیت‌الله خمینی حتی حدس می‌زند که ایالات متحد امریکا برعلیه ایران با اتحاد شوروی همدست شده است؛ مسکو به عراق که ازطرف امریکا حمایت می‌شود کمک‌های نظامی و اسلحه می‌دهد. ...»(2)
1
نبردهای سخت و نفس‌گیر میان قوای مسلح ایران و عراق در مناطق مرزی قصرشیرین، نفت‌شهر و سومار امروز نیز ادامه داشت و مدافعان جمهوری اسلامی در این مناطق، به‌خصوص در پاسگاههای برارعزیز، پرویز، تنگاب‌نو، هنگ قصرشیرین، نفت‌شهر و پاسگاههای تابع سومار همچنان دربرابر قوای مجهز عراق مقاومت می‌کنند.(3)
از اولین ساعات بامداد امروز، با آتشباری سنگین عراق روی نفت‌شهر، درگیری میان قوای دو طرف آغاز شد که در ساعت 20:07 دقیقه امروز بدون تلفات به نیروهای خودی، درحالیکه خسارات زیادی به شهر وارد شد، خاتمه یافت.(4)به گزارش فرماندار سومار، ارتباط تلفنی نفت‌شهر با دیگر نقاط کشور قطع شده است و تنها تماس تلفنی ازطریق تأسیسات نفت انجام می‌گیرد.(5)این درحالی است که در منطقه تنگاب‌نو و عقداء ظرف 24 ساعت گذشته، درگیری میان مدافعان جمهوری اسلامی و ارتش عراق همچنان ادامه دارد که صدمات سنگینی به نیروهای عراقی وارد آمده، ازجمله پاسگاه بانمیل عراق در نزدیکی مرز خسروی منهدم شده و تعدادی از تانک‌ها و نفربرهای عراقی که قصد تهاجم به نوار مرزی ایران را داشتند در این نقطه توسط جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش ایران منهدم شدند.(6)
عراق امروز در دو نوبت؛ یعنی در ساعت 7 بامداد و 16، نیروهای زرهی بیشتری شامل 14 دستگاه تانک و 16 نفربر و 20 دستگاه خودرو دیگر را از مندلی به‌طرف تپه بازرگان منتقل کرد.(7)عراق همچنین در ساعت 16 امروز با آتش توپخانه خود پاسگاه سانواپا و روستاهای بخش سومار و پاسگاههای مرزی این نقطه را زیر آتش قرار داد.(8)
در ساعت 10:30 دقیقه بامداد، ارتش عراق از هوا و زمین پاسگاه بازرگان را زیر آتش توپخانه و بمباران هوایی قرار داد و بااینکه برای چندمین‌بار از فرمانده ارتش مستقر در سومار تقاضای پشتیبانی پاسگاه مزبور شده و خطر سقوط قریب‌الوقوع این پاسگاه گوشزد شده، اما هنوز اقدامی برای نجات آن نشده است.(9)از سوی دیگر، درحالیکه «پاسگاه تلخاب مدت چهار روز است که ضمن درگیری با قوای عراق، ارتباطی با گروهان سومار ندارد، عراق بازهم امروز نیروهای زرهی بیشتری را به‌سوی این پاسگاه گسیل داشته است. ازطرفی، جاده بین تلخاب و سومار نیز مین‌گذاری شده و هیچ‌گونه اطلاع یا کمکی ازطرف گروهان سومار برای آنها مقدور نیست و
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 182، تاریخ 26/6/1359، ص23، رادیو کلن آلمان‌غربی، 25/6/1359.
2) همان، 26/6/1359، ص33، بخش فارس رادیو کلن، ساعت 11، به نقل از روزنامه فرانگفورتر روند شاو، 25/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
4) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شماره 63، از 24/6/1359، الی 26/6/1359، صص1 و 2، 25/6/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری پارس.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص4؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
7) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
8) سند شماره 276795 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (فرماندهی ژاندارمری)، 25/6/1359.
9) سند شماره 276836 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرماندهی عملیات منطقه غرب کشور، 25/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین مستند به اعلام گروهان سومار، مستند به اعلام بی‌سیم پاسگاه کانی‌شیخ.
گروهان مزبور تقاضا نموده که ازطریق هنگ ژاندارمری ایلام درمورد پشتیبانی و رساندن آذوقه به پاسگاه تلخاب اقدام گردد؛ چراکه گروهان صالح‌آباد نیز خود به‌شدت درگیر می‌باشد.»(1)
نیروهای مسلح ایران نیز به‌تلافی تجاوزات مکرر ارتش عراق و درجهت پیشگیری از اقدامات متوالی عراق و نیز بازپسگیری مناطق اشغال‌شده توسط متجاوزان بعثی، در دو عملیات پارتیزانی جداگانه در خاک عراق و نیز مناطق اشغالی توسط ارتش عراق، ضرباتی به آنها وارد کردند: نخستین عملیات، مین‌گذاری توسط برادران پاسدار در 10 کیلومتری خانقین به‌طرف داخل ایران در زیر قطار حامل مواد سوختنی بود که در ساعت 8:30 دقیقه بامداد امروز، مین‌ها منفجر شد و قطار حامل سوخت آتش گرفت و به سرنشینان آن نیز تلفاتی وارد شد.(2)روزنامه‌های ایران ازجمله روزنامه انقلاب اسلامی این حمله برون‌مرزی را به مبارزان مسلمان عراقی نسبت داده‌اند.(3)
در یک عملیات پارتیزانی دیگر که به‌همت گروه ضربت جوانمردان هنگ ژاندارمری قصرشیرین صورت گرفت، در ساعت 30 دقیقه بامداد امروز، گروه مزبور پاسگاه پله‌چفت عراق را با آر.پی.جی7 و نارنجک‌انداز و سلاح‌های دیگر مورد حمله قرار دادند و انبار مهمات عراقی‌ها را به آتش کشیده و تلفاتی بر آنها وارد کردند.(4)عراق نیز در ساعت 15:30 دقیقه، اطراف هنگ ژاندارمری قصرشیرین را هدف گلوله‌های توپخانه خود قرار داد که خساراتی در بر نداشت.(5)
شهر قصرشیرین نیز که از ساعت 11 دیشب تا 5 صبح امروز، زیر آتشباری شدید قوای عراق قرار داشت،(6)در ساعت 16:45 دقیقه، مجدداً هدف آتشباری دشمن واقع شد که نیروهای خودی به پاسخ‌گویی پرداختند. اصابت گلوله توپ به اطراف شرکت نفت، باعث سوراخ‌شدن مخازن گاز و نفت سفید و جاری‌شدن آن گردید و درضمن یک سرباز نیز مجروح شد. این آتشباری تا شامگاه امروز ادامه داشت.(7)یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی سپاه پاسداران، از وضعیت بحرانی‌تری خبر می‌دهد. براساس این گزارش، «حدود 700 الی 800 نفر عراقی همراه با مهاجمین [مسلح معارض با نظام] با تانک و توپ ظرف امشب به [طرف] سرپل‌ذهاب ایران حرکت می‌کنند و ضمناً یک لشکر با عده نامعلومی ظرف امشب به‌قصد حرکت به نوار [مرزی] خان‌لیلی و نفت‌شهر را دارند.» در این گزارش از نیروهای ارتش خواسته شده که تحرکات دشمن را با هوشیاری زیر نظر داشته باشند.(8)
در مقابل، «بامداد امروز یک واحد ضدهوایی از گروه 44 مرکز آموزش توپخانه به‌منظور تقویت نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عازم صفحات غرب کشور شد.»(9)
1) سند شماره 276837 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران ت - ف - ژاجا (رکن3)، مورخ 25/6/1359، بنا به گزارش گروهان سومار.
2) سند شماره 57300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 26/6/1359.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1.
4) سند شماره 283197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 25/6/1359؛ و - سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 276848 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 25/6/1359؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 182، تاریخ 26/6/1359، ص14، قصرشیرین - خبرگزاری پارس، 25/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
7) سند شماره 276791 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از افسر جانشین ستوان یکم صادقی به قصرشیرین (فرمانده هنگ)، شماره 278 - 3 - 68 - 4013، 26/6/1359، برابر اعلام سماجا، 25/6/1359.
8) سند شماره 57269 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 25/6/1359، ساعت 23:35؛ و - سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص2.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4.
1
امروز نیز نیروهای مدافع جمهوری اسلامی ایران دربرابر حملات ارتش عراق و مهاجمان مسلح وابسته به این رژیم در مناطق مرزی ایلام به‌شدت درحال مقاومت بوده‌اند، طوری‌که وخیم‌ترین وضعیت در منطقه پاسگاههای گروهان صالح‌آباد، به‌خصوص پاسگاه انجیره و تپه شینو گزارش شده است.
براساس گزارش‌های متعدد، پاسگاه انجیره و تپه شینو امروز پس از درگیری‌های سختی که از چند روز گذشته در این منطقه در جریان بوده است، سقوط کردند و افراد آن در کوه‌های اطراف پراکنده شده‌اند. بنا به همین گزارش، وضعیت پاسگاه شوروشیرین نیز بسیار وخیم است و نیاز مبرم و فوری به تقویت از راه هوا و زمین دارد و وضعیت پاسگاه به‌علت قطع تماس معلوم نیست.(1)لازم به ذکر است که پاسگاه شوروشیرین که از ساعت 14 تا 24 روز گذشته به‌شدت با نیروهای دشمن درگیر بوده و تلفات و خساراتی نیز به نیروهای ارتش عراق وارد ساخته، امروز با حملات تلافی‌جویانه عراق مواجه شد و از ساعت 6:25 دقیقه بامداد تا ساعت 14 امروز، زیر آتشباری سنگین و شدید ارتش عراق قرار گرفته و تقاضای پشتیبانی زرهی و نیرو کرده است.(2)
دراینحال، سرگرد ناطق مرزبان مهران نیز در بازدید امروز خود از منطقه پاسگاه کانی‌سخت، تحرکات نیروهای دشمن را چنین گزارش کرده است: «از پاسگاه کانی‌سخت بازدید و در انتهای جاده کانی‌سخت جدید به شوروشیرین قدیم کلیه ادوات زرهی دشمن به‌خوبی مشاهده و راه مواصلاتی و تدارکاتی آنها کاملاً زیر دید می‌باشد و به‌راحتی می‌توان با خمپاره و تفنگ106 و توپ تمام نیروهای پشتیبانی‌کننده با سلاح سنگین دشمن را که به‌طرف شوروشیرین و انجیره و سرنی تیراندازی می‌نمایند، زیر آتش گرفت و به آنها آسیب رساند.» در پایان این گزارش آمده است: «پرسنل پاسگاه کانی‌سخت فقط دارای تفنگ انفرادی می‌باشند.»(3)
دراینحال، در منطقه موسیان نیز «گزارش پاسگاه بیات حاکی است در ساعت 8:30 دقیقه بامداد امروز، عدهای مهاجم به چاه نفت ریگ 58 با سلاح‌های سنگین و سبک حمله [کردند که به] وسیله نگهبانان و افراد کمکی پاسگاه ارتش مستقر در محل، حمله مهاجمین دفع گردید. این درگیری در ساعت 9:30 دقیقه بامداد امروز، مجدداً بین مهاجمین و نیروهای مستقر در پاسگاه بیات شروع شد که تا ساعت 12 ظهر (ساعت مخابره خبر) درگیری همچنان ادامه داشته است. در این درگیری 2 نفر از افراد بسیج ملی زخمی شدند و تلفات دشمن نیز سنگین گزارش شده است.»(4)در گزارش بعدی، مرزبانی دهلران، ضمن اشاره به ادامه درگیری در منطقه بیات، از تقویت نیروها و تجهیزات بیشتر عراق در این منطقه خبر داده است.(5)این درگیری در ساعت 18 با انهدام توپخانه مکانیزه عراق مستقر در منطقه حلب‌سیاه و فرار باقیمانده افراد این یگان به اتمام رسید.(6)
1) سند شماره 276803 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف - ژ. ک. ج. ا (دایره عملیات - رکن3)، 25/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد مستند به گزارش حضوری گروهبان یکم سیف‌الله قادری فرمانده پاسگاه انجیره؛ و - سند شماره 283855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران (مرزبانی کشور)، 25/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد، ساعت 11 صبح؛ و - سند شماره 283566 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - فرماندهی ژاندارمری کشور (دایره عملیات - رکن3)، 25/6/1359، برابر گزارش ستوان غلامی از تپه شینو.
2) سند شماره 283271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف - ژ. ک. ج. ا دایره عملیات (رکن3)، مورخ 25/6/1359، برابر گزارش پاسگاه شوروشیرین.
3) سند شماره 423597 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبان مهران به گروهان مهران، 25/6/1359؛ و - سند شماره 283852 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب کشور، 25/6/1359؛ و - سند شماره 283892 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پاسگاه کانی‌سخت به گروهان صالح‌آباد، 25/6/1359.
4) سند شماره 283854 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی دهلران به تهران (عملیات - رکن3)، 25/6/1359، برابر اعلام یگان موسیان؛ و - سند شماره 283721 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به قصرشیرین (فرماندهی ستون عملیات غرب)، 25/6/1359، برابر گزارش گروهان موسیان و پاسگاه بیات.
5) سند شماره 283258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی دهلران به تهران (اداره مرزبانی)، 25/6/1359، برابر اعلام یگان موسیان.
6) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال: 11، ص8، 26/6/1359، از لشکر92 زرهی (رکن3)، 25/6/1359.
یک گزارش دیگر از یگان موسیان حاکی است که «در حوزه سمیده بین نیروهای خودی و قوای عراق از ساعت 19:45 دقیقه امروز، مجدداً درگیری سختی آغاز شد که دراثر آتش توپخانه خودی تلفات سنگینی به نیروهای عراقی وارد آمد، طوری‌که دشمن مجبور به ترک منطقه شد و تأسیسات و ساختمان دشمن در نوار مرز منهدم گردید و نیروهای خودی تلفات جانی و مالی نداشتند.»(1)
مرزبانی دهلران همچنین اعلام کرده است که باتوجهبه گزارش وضعیت بحرانی و تحرکات اخیر و شدید عراق در منطقه مجاور پاسگاه چیلات ایران، فرمانده هنگ ایلام درخصوص تقویت این پاسگاه و هماهنگی با ارتش مستقر در محل و نیز تذکر به لشکر92 زرهی اهواز درمورد حساسیت منطقه چیلات، دستورهای لازم را داده است.(2)
1
گزارش‌های متعدد درباره تحرکات و نقلوانتقالات نیرو و تجهیزات سنگین زرهی، توپخانه و پدافند و گسیل نیروهای بیشتر به نقاط حساس مقابل مرزهای خوزستان در چند روز گذشته و امروز؛ به‌ویژه احداث سنگرهای بیشتر و انجام نقلوانتقالات و تقویت منطقه مرزی فکه تا شیب توسط عراق در تمام ساعات شب گذشته،(3)نشان می‌دهد که ارتش عراق رفته‌رفته فلش حملات خود را به این سمت از خاک ایران نشانه می‌رود. دراین‌باره، امروز لشکر92 زرهی اهواز، یک بار دیگر به معبر اصلی ورودی عراق به خوزستان اشاره کرد: «ارتش عراق قصد تجاوز به خاک کشور اسلامی ایران را ازطریق عماره - دوسلک - دزفول دارد.» در این گزارش ضمن دستور آمادگی و هوشیاری بیشتر به یگان‌های خودی برای مقابله با حملات دشمن، تجاوز عراق به خاک ایران محرز دانسته شده است.(4)
این اعلام خطر دور از ذهن نبود؛ چراکه حوادث امروز نشان می‌دهد که یکی از معبرهای ورودی عراق به خاک ایران، محور یادشده است. دراینحال، پاسگاه فکه تابع هنگ سوسنگرد از صبح امروز، هدف آتشباری و حملات ارتش عراق قرار گرفت و تقاضای پشتیبانی زمینی و هوایی کرد.(5)دیری نپایید که عراق از بعدازظهر یعنی از حدود ساعت 16:30 دقیقه،(6)حملات آتشباری سنگین خود را متوجه پاسگاههای دیگر تابع هنگ سوسنگرد ازجمله رشیدیه، صفریه، دویرج و طاوسیه کرد و پاسگاههای مزبور هدف شدیدترین آتشباری عراق قرار گرفتند، طوری‌که ضمن رویارویی با توپخانه عراق، تعدادی از افراد پاسگاههای یادشده و تعدادی از پاسداران بومی منطقه زخمی و به عقب منتقل شدند. دراین‌میان، هواپیماهای خودی نیز به کمک شتافته و مواضع عراق را به‌شدت درهم کوبیدند و تلفات سنگینی به ارتش عراق وارد ساختند.(7)اما پاسگاههای تابع هنگ سوسنگرد و جبهه بستان مدام تقاضای پشتیبانی رزمی و هوایی دارند؛ چراکه از راه زمین هنوز کمکی به آنها نرسیده است و ممکن است تمام
1) سند شماره 283540 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران (دایره عملیات)، 25/6/1359، برابر اعلام یگان موسیان؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، اطلاعیه شماره 2 ستاد مشترک ارتش.
2) سند شماره 283893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3)، 25/6/1359، برابر اعلام مرزبانی دهلران.
3) سند شماره 346075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به معاونت سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، 26/6/1359؛ و - سند شماره 283391 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (فرماندهی - رکن3) به ناحیه کرمانشاه و اهواز، 25/6/1359، طبق خبر واصله از سماجا؛ و - سند شماره 283853 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به هنگ ایلام (فرمانده هنگ ژاندارمری)، 25/6/1359، بنا به امریه ژاجا به استناد خبر واصله از سماجا؛ و - سند شماره 346083 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 25/6/1359، برابر گزارش پایگاه سوسنگرد؛ و - سند شماره 57273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 به ژاجا، 25/6/1359.
4) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص12، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3)، 25/6/1359، برابر اعلام نزاجا.
5) سند شماره 283258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، برابر گزارش پاسگاه سمیده.
6) سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص2، از هنگ سوسنگرد، 25/6/1359.
7) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص5، از هنگ سوسنگرد، 25/6/1359.
نیروهای این پاسگاه‌ها از بین رفته یا به اسارت درآیند.(1)گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان حاکی است که با شروع درگیری‌های امروز، پاسداران سپاه سوسنگرد و عده زیادی از مردم سوسنگرد به کمک نیروهای ژاندارمری شتافتند و وارد درگیری شدند. براساس این گزارش، تا پایان روز جاری در درگیری‌های مزبور 10 نفر از نیروهای خودی زخمی شدند.(2)یک سرباز وظیفه جمعی تیپ حمیدیه نیز که هویتش معلوم نشد، به شهادت رسید.(3)
همچنین، «از جبهه بستان اطلاع می‌دهند که گروه رزمی [توپخانه] الله اکبر به‌طرف محل درگیری حرکت کرده است ولی هنوز وارد عمل نشده.»(4)
«در ساعت 15:30 دقیقه، درگیری به پاسگاههای سوبله و رشیدیه کشیده شده و دشمن به چاه‌های نفت شماره 57 و 58 و ریگ2 حمله کرده است و کارگران ریگ2 نیز کار را تعطیل و درخواست کمک کرده‌اند.»(5)دراین‌میان، شهربانی سوسنگرد نیز در ساعت 15:35 دقیقه باتوجهبه شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی در این حوزه، امکان حمله هوایی عراق به شهر سوسنگرد و به‌خصوص حمله هوایی به پل فلزی و مخابرات شهر را محرز دانسته و تقاضای پدافند هوایی کرده است.(6)
طبق گزارش بعدی ناحیه ژاندارمری خوزستان، «تانک‌های عراق از سنگرها خارج شده و به‌طرف پاسگاه صفریه با آرایش نظامی در حرکت هستند، ساختمان پاسگاههای صفریه، دویرج، رشیدیه و طاوسیه ایران منهدم شده و اگر کمک هوایی نرسد همه پرسنل از بین خواهند رفت و ارتش عراق با آرایش نظامی وارد خاک ایران خواهد شد. علی‌رغم تماس‌های مکرر با "سرگرد رامین"، فرمانده گروه رزمی الله‌اکبر [، وی] اظهار می‌دارد فقط باید فرمانده لشکر به من دستور دهد. تا ساعت 18:40 دقیقه، هیچ کمک زمینی و هوایی نرسیده است و مأمورین شجاعانه می‌جنگند و از سرنوشت بعضی از آنان اطلاعی ندارم.»(7)گزارش بعدی از جبهه جنگ بستان از این قرار است که «پاسگاه فکه عراق به‌وسیله نیروهای مستقر در پاسگاه فکه ایران، منهدم شده، اما تاکنون پشتیبانی هوایی و زمینی مؤثر نرسیده است. ضمناً علاوه‌بر انهدام پاسگاههای رشیدیه و طاوسیه ایران، به‌علت قطع تماس، از سرنوشت پرسنل این دو پاسگاه اطلاعی در دست نیست. در این گزارش بازهم تقاضای کمک هوایی و زمینی شده است.»(8)
درحالیکه هوا کاملاً تاریک شده است درگیری در منطقه بستان میان دو طرف همچنان ادامه دارد و «پیرو آخرین نامه جبهه بستان، آخرین خبر حاکی است 4 نفر از درجه‌داران ژاندارمری به‌شدت زخمی که به عقب تخلیه شده‌اند. از سرنوشت پاسگاههای رشیدیه و طاوسیه و صفریه اطلاعی در دست نیست. هنوز توپخانه گروه رزمی الله‌اکبر وارد عمل نشده و حتی یک تیر هم شلیک نکرده. هواپیماها [ی خودی] هم به‌علت تاریکی شب احتمالاً نتوانسته [اند] هدف‌های مشخص را بمباران کنند. ...»(9)گزارش تکمیلی شهربانی سوسنگرد حاکی است که پاسگاه رشیدیه
1) همان، ص1، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 25/6/1359.
2) سند شماره 432744 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان به تهران (کنترل عملیات)، 25/6/1359.
3) سند شماره 445 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 27/6/1359، بنا به گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان مستند به گزارش هنگ سوسنگرد، 25/6/1359.
4) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، صص4 و5، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 25/6/1359.
5) سند شماره 57265 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 25/6/1359، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش لشکر92 زرهی؛ و - سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص12، گزارش لشکر92 زرهی (رکن3).
6) سند شماره 292608 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار محترم خوزستان، 25/6/1359، برابر گزارش شهربانی سوسنگرد.
7) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص2، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 25/6/1359، بنا به گزارش سرگرد افضلیان فرمانده هنگ سوسنگرد.
8) همان، صص4 و5، از جبهه بستان، 25/6/1359، برابر گزارش سرگرد افضلیان از جبهه جنگ.
9) همان، صص1 و 2، از هنگ سوسنگرد، 25/6/1359، پیرو آخرین نامه جبهه بستان.
ایران منهدم و به تصرف دشمن درآمده است.(1)اما «در ساعت 21:30 دقیقه، فرمانده گروهان بستان برادر "ستوان کاظمی" خود را با شجاعت به پاسگاه دویرج رسانیده و اطلاع داد که پاسگاه [دویرج ایران] براثر مقاومت شدید، سقوط نکرده و هواپیماها [ی خودی] هدف‌های خود را در خاک دشمن به‌خوبی بمباران کرده‌اند.» همین گزارش گویاست که «گروه رزمی الله‌اکبر [سرانجام] ازطریق بستان - سوبله خود را به پشت پاسگاه سوبله رسانیده و آماده پشتیبانی است.»(2)
همچنین، «در ساعت 22، سرگرد افضلیان، فرمانده هنگ سوسنگرد، در پاسگاه سوبله ایران به گردان مکانیزه اعزامی از تیپ3 لشکر92 ملحق شد و پس از هماهنگی، در معیت مأمورین ژاندارمری به‌طرف سه پاسگاه رشیدیه، صفریه و طاوسیه ایران در حرکت هستند تا از چگونگی قطع تماس پاسگاههای مزبور مطلع شوند.»(3)این درحالی است که عراق تجهیزات بیشتری ازجمله یک واحد از توپخانه سنگین و یک گردان خود را در پشت پاسگاه سوبله و شیب عراق واقع در مقابل پاسگاههای "خرابه" و "سوبله" ایران مستقر کرده است.(4)در درگیری‌های امروز در این مناطق، بااینکه هیچ‌گونه کمک زمینی به نیروهای مستقر در پاسگاههای ایرانی نرسید، نیروهای خودی توانستند پاسگاههای فکه، دویرج و رشیدیه عراق و نیز چندین تانک و نفربر عراق را منهدم سازند.(5)همچنین، 2 فروند جنگنده خودی در ساعت 19:25 دقیقه امروز، وارد صحنه نبرد شدند و با راکت و مسلسل پاسگاه شیب و همچنین یونیت شرکت نفت واقع در شیب عراق را هدف قرار دادند، که تا روز بعد همچنان در آتش می‌سوخته و آتش به بخشی از هور نیز سرایت کرده است. بنا به همین گزارش، درگیری‌ها در مناطق جبهه بستان در ساعت 21:45 دقیقه به‌حالت پراکنده درآمد.(6)جنگنده‌های نیروی هوایی ایران امروز همچنین در حملات خود به واحدهای زرهی عراق، 14 دستگاه تانک دشمن را منهدم ساختند.(7)ضمناً، مشاهدات هوایی جنگنده‌های خودی نشان می‌دهد که عراق بازهم درحال گسیل نیروهای زرهی بیشتر ازجمله حدود 30 تا 40 دستگاه تانک به‌سمت جبهه‌های بستان و سوسنگرد است.(8)امروز همچنین در دو نوبت (در ساعت 19:30 و 19:46 دقیقه) تعداد 4 فروند هواپیمای عراقی با ارتفاع کم از سمت غرب به شرق در منطقه فکه ظاهر شدند که با آتش پدافند هوایی ایران مجبور به فرار شدند.(9)
1
درحالیکه امروز در نوار مرزی بستان و سوسنگرد درگیری‌های نسبتاً سخت و شدیدی میان قوای مهاجم عراق و نیروهای مدافع ایران در جریان بوده است، در منطقه مرزی خرمشهر اوضاع نسبتاً آرام بود و فقط درگیری نه‌چندان شدیدی میان قوای دو طرف در پاسگاه خین رخ داد.
گزارش فرمانداری خرمشهر دراینزمینه، حاکی است: «درگیری امروز پاسگاه خین در مرز شلمچه خرمشهر ساعت 10:45 دقیقه شروع شد. در ساعت 13:30 دقیقه شدت یافت و در حوالی ساعت 5 [بعدازظهر] خاتمه یافت. در این درگیری 5 نفر زخمی [شدند] که در بیمارستان دکتر
1) سند شماره 423511 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار محترم خوزستان، 25/6/1359، برابر گزارش شهربانی سوسنگرد.
2) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص7، از هنگ سوسنگرد.
3) همان، صص6 و 10، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3)، 25/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان.
4) سند شماره 57281 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 25/6/1359، برابر اعلام نزاجا؛ و - سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص6، از هنگ سوسنگرد، 25/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان.
5) سند شماره 346075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92زرهی (رکن2) به معاونت سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، 26/6/1359.
6) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص10، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 25/6/1359، برابر گزارش رسیده از پایگاه سوسنگرد.
7) همان، ص12، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن3)، 25/6/1359.
8) سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، از لشکر92 زرهی (رکن3)، 25/6/1359، برابر گزارش پایگاه چهارم شکاری دزفول.
9) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) 25/6/1359.
مصدق بستری هستند. از این 5 نفر، 2 نفر از اهالی و 2 نفر سرباز و یک نفر پاسدار می‌باشد.»(1)درضمن، فرماندار خرمشهر امروز اطلاع داد که «در درگیری‌های اخیر نوار مرزی جنوب، یک زن روستایی که مشغول نان پختن بود براثر اصابت گلوله خون‌آشامان بعث به شهادت رسید.» بنا به همین گزارش، «یکی از مأمورین سازمان جاسوسی و ضدانقلابی استخبارات عراق به نام "هادی شناور" توسط نیروهای جمهوری اسلامی به هلاکت رسیده است.»(2)
دراینحال، از برخی گزارش‌های مقامات انتظامی چنین برمی‌آید که گاه ناهماهنگی در اجرای دستورها یا صدور برخی دستورها بدون هماهنگی با مافوق، باعث ایجاد خلل در امر دفاع از مرزهای منطقه خواهد شد. دراین‌مورد گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان حاکی است: «به قرار اطلاع، ستوانی به نام "خلیلیان" جمعی دژبان نیروی دریایی خرمشهر به پرسنل پاسگاه "خرمان" پیشنهاد نموده پاسگاه را تخلیه و به عقب بروند.» فرمانده ناحیه از مقامات نیروی دریایی خرمشهر درخواست کرده که موارد زیر را روشن کنند: «الف) آیا چنین دستوری صادر شده است یا خیر؟ و مقام دستوردهنده کیست؟ و ستوان خلیلیان چه سمتی دارد؟ ب) مأموریت ژاندارمری در طرح‌های عملیاتی مشخص و تا آخرین قطره خون این مأموریت را انجام داده و درحالحاضر باوجود گسترش در طول 430 کیلومتر درحد یک تیپ تقویت‌شده پیاده ولی به‌صورت گسترده عمل می‌کند. پ) حتی اگر تمام نیروها به عقب کشیده شوند و ژاندارمری با قبول شهادت در مرزها باقی ماند، حداقل ساعت و تاریخ شروع حمله دشمن را گزارش خواهد کرد و این، امر فرمانده ژاندارمری است. ج) مسلماً ژاندارمری نه مأموریت دفع حملات زرهی و هوایی دشمن را دارد و نه قادر به انجام این کار است و در طرح‌های عملیاتی هم چنین پیش‌بینی نشده و ما انتظار داریم همکاران عزیزمان موقعیت و مأموریت ژاندارمری را درک کنند؛ ولی آنچه بر آن تأکید شده، هرگز در هیچ شرایطی ژاندارمری نباید حتی یک متر عقب برده شود. ...»(3)
1
گزارش‌های شنود نیروهای اطلاعاتی خودی از مخابرات نیروهای ارتش عراق در مناطق درگیر غرب و جنوب‌غربی حاکی است که مقامات ارتش عراق، اتفاقات مرزی ایران و عراق را به شرح زیر گزارش کرده‌اند:
«پاسگاههای مرزی منطقه بصره با تانک و نفربر تقویت شده و به کلیه پرسنل ابلاغ گردیده در سنگرهای خود به‌صورت آماده‌باش کامل به سر برند.
از ساعت 16:15 الی 17:15 دقیقه امروز، پاسگاههای طاوسیه و رشیدیه و صفریه واقع در منطقه بستان ایران تابع استان خوزستان توسط نیروهای عراقی منهدم گردیده است.
از ساع [ساعت] 18:15 تا 19:15 دقیقه امروز، یک پاسگاه در منطقه عماره عراق توسط نیروهای ایرانی منهدم گردید.
1) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، صص12 و 13، گزارش فرمانداری خرمشهر، 25/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از خرمشهر، 25/6/1359.
3) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، صص4 و 5، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 25/6/1359.
ساعت 23 دقیقه، دو فروند هواپیمای شکاری ایران به حریم هوایی عراق تجاوز و بر فراز پاسگاههای مرزی منطقه عماره اقدام به پرواز و شناسایی نموده که دراثر تیراندازی نیروهای عراقی هواپیماها به خاک ایران مراجعه نمودند.
در درگیری‌های فوق یک قبضه تفنگ106 م.م، یک دستگاه خودرو جیپ حامل تفنگ106 م.م و تعدادی تفنگ و مسلسل و مهمات مربوطه و یک دستگاه بولدوزر متعلق به ایران به دست نیروهای عراقی افتاده است.
دراثر درگیری نیروهای ایرانی با عراق، یک نفر افسر جمعی گردان 8 تانک عراق کشته شده است.
نیروهای عراقی ساعت 17:15، دو پاسگاه ایرانی را در منطقه خوزستان تصرف و پرچم عراق را بالا برده و 2 نفر درجه‌دار و یک نفر سرباز ایرانی را اسیر و یک دستگاه خودرو ارتشی حامل مسلسل و توپ به غنیمت برده‌اند و نیز 2 نفر درجه‌دار عراقی در این درگیری زخمی شده‌اند.
ساعت 10، نیروهای ایرانی پاسگاه شلحه عراق واقع در استان بصره را زیر آتش قرار داده و بنا به گفته عناصر اطلاعاتی عراق، پاسگاه مزبور مقاومت خود را از دست داده و احتمال سقوط آن حتمی است.
از ساعت 7:30 دقیقه توپخانه و نیروی هوایی ایران به طول 18 کیلومتر مرز عراق را در منطقه پاسگاه طیب عراق مقابل موسیان ایران را زیر آتش سنگین قرار داده‌اند.
ساعت 20 نیروهای ایرانی یکی از دو پاسگاه ایرانی ذکرشده در بند 7 را از نیروهای عراقی پس گرفته و مجدداً پرچم ایران را در بالای آن به اهتزاز درآورده‌اند.
ساعت 18 نبرد بین توپخانه ایران و عراق در خط مرزی واقع در منطقه بوارین خاتمه [یافت] و تانک‌های عراقی که تعدادی در خاک ایران پیشروی کرده بودند اجباراً عقب‌نشینی و به مرز قبلی مراجعت نموده‌اند.
ساعت 16:30 نیروهای ایرانی پاسگاه محمد عراقی را زیر آتش توپخانه گرفتند و 2 کیلومتر در خاک عراق پیشروی نموده‌اند.» ارزیابی: خبر صحت دارد.(1)
1
در ادامه تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق در شهرهای مرزی خوزستان، گزارش پاسگاه بهمنشیر گروهان آبادان حاکی است: «در ساعت 3:15 دقیقه بامداد امروز، اطلاع حاصل شد که در 34 کیلومتری آبادان - ماهشهر، 7 خط لوله از لوله‌های گاز و نفت پالایشگاه آبادان براثر انفجار بمب در ساعت 2 بامداد، طعمه حریق شد. این آتش با اعزام مأمورین آتش‌نشانی شرکت نفت در ساعت 11 صبح امروز کاملاً مهار شد.»(2)از سوی دیگر، گزارش رکن دوم
1) سند شماره 57321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 26/6/1359.
2) سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 11، 26/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان، 25/6/1359، مستند به گزارش گروهان آبادان برابر اعلام پاسگاه بهمنشیر؛ و - روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از اهواز.
ستاد مشترک ارتش درمورد فعالیت جاسوسی عوامل ایرانی وابسته به عراق گویاست که «سازمان استخبارات استان العماره عراق، فراریان ایرانی را از عراق به داخل ایران نفوذ داده تا اخبار نظامی درباره گسترش یگان‌های ایرانی را جمعآوری نمایند.»(1)این درحالی است که در گزارش دیگری از منابع اطلاعاتی ایران آمده است: «رژیم مزدور عراق اقدام به جمعآوری و مسلح‌نمودن عشایر [عراقی] روبه‌روی جراحی ایران و تبور و شط‌علی با خودروهای کمپرسی به‌منظور پشتیبانی از نیروهای نظامی خود نموده است.»(2)
از طرف دیگر، به گزارش خبرگزاری پارس، امروز «مردم عرب بخش هویزه در دشت آزادگان ضمن انتشار اطلاعیه‌ای، پشتیبانی بی‌دریغ خود را از برادران رزمنده ارتشی و سپاه پاسداران و ژاندارمری مستقر در نوار مرزی و آمادگی خود را برای دفاع از کشور و فرمانبرداری از امام خمینی و فرمانده کل قوا اعلام کردند.» بنا به همین گزارش، «فرمانداری ایذه اطلاع داد: 500 نفر از جوانان غیور و مسلمان متعهد به اسلام و کشور از ایل بهمئی در ایذه آمادگی رزمی خود را برای حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی و سرکوبی مزدوران بعث عراق و ضدانقلاب در داخل کشور اعلام داشتند.»(3)
1
منطقه‌ای که از شمال به نقده و اشنویه، از جنوب به بانه، از غرب به پیرانشهر و نوار مرزی و از شرق به سقز، بوکان و شاهین‌دژ محدود می‌شود و مرکز مهمی چون مهاباد را در خود دارد، در روزهای اخیر کانون مهم‌ترین درگیری‌ها و حوادث غرب کشور بوده است. این محدوده امروز نیز پرحادثه بود.
ستون اعزامی متشکل از نیروهای لشکر64 ارومیه، سپاه پاسداران و افراد ژاندارمری که دیروز وارد مهاباد شدند، پس از درگیری‌های پراکنده‌ای توانستند در اماکن و جایگاه‌های مهم و حیاتی شهر مستقر شوند.(4)دراینزمینه، مجتبی هاشمی، معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، ضمن اعلام این خبر گفت: «از بعدازظهر دیروز تاکنون، علاوه‌بر ژاندارمری، تلویزیون، استادیوم ورزشی، باشگاه افسران، سازمان پیشاهنگی نیز به تصرف مجدد نیروهای خودی درآمده است.»(5)استاندار آذربایجان‌غربی نیز عصر امروز ضمن تأیید مطالب فوق، اذعان کرد: «در این عملیات درگیری‌های پراکنده‌ای روی داده، ولی هنوز از کیفیت آن و یا احتمال زخمی‌شدن و تلفات احتمالی افراد طرفین گزارش دقیقی نرسیده است.» وی همچنین درباره ستون اعزامی ازسوی شهرستان میاندوآب به شهر مهاباد گفت: «ستون مزبور به پیشروی خود ادامه می‌دهد و امروز در منطقه نلیوان از توابع اشنویه درگیری‌های پراکنده‌ای بین نیروهای نظامی و گروه‌های مسلح غیرقانونی روی داده است، ولی از چگونگی آن اطلاع دقیقی در دست نیست.»(6)
گزارش رسیده از پادگان سردشت نیز حاکی است: «ضدانقلابیون جلو ستون اعزامی به
1) سند شماره 283391 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 283853 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 346075 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
4) همان، 26/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس در گفت‌وگو با طاهری استاندار آذربایجان‌غربی، عصرِ 25/6/1359.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس در گفت‌وگو با معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، بامداد 26/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه در مصاحبه با سرهنگ زکیانی فرمانده لشکر64 ارومیه، 25/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس در مصاحبه با استاندار آذربایجان‌غربی، عصر 25/6/1359.
سردشت، در سه‌راهی پیرانشهر، افراد زیادی همراه با اسلحه‌های سنگین و سبک مستقر نموده و قصد نابودی ستون را دارند.» بنا به همین گزارش، «در آبادی‌های کوسیالو، کانیشو(1)و قلعه‌رشت(2)تعداد زیادی از گروه‌های مسلح به سلاح‌های سبک و سنگین مستقر شده‌اند.»(3)
مهرآسا، استاندار کردستان، درباره پاکسازی این محور امروز گفت: «ارتفاعات زاگرس در سردشت که مقر مهاجمین بود به تصرف نیروهای نظامی ستون اعزامی به سردشت درآمد و ستون در این ارتفاعات مبادرت به احداث پایگاه کرد.» وی درباره اهمیت این ارتفاعات اظهار کرد: «این ارتفاعات که قبلاً در تصرف مهاجمین بود از حساسیت و اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و مقاومت شدید مهاجمین دربرابر ستون نیز به‌خاطر استقرار آنها در این ارتفاعات بود. با متصرف‌شدن این ارتفاعات، ستون اعزامی به سردشت کاملاً به مهاجمین مسلط است.» مهرآسا افزود: «تلفات مهاجمین فوق‌العاده زیاد است و مهاجمین که جان سالم به در برده‌اند به‌طرف سردشت متواری شده‌اند. دیروز نیز ازطرف مهاجمین به‌سوی پادگان سردشت حمله شده بود که پادگان سردشت به مقاومت پرداخت و حملات آنها خنثی شد. با پیشروی ستون اعزامی و فرار مهاجمین به‌سوی سردشت، اگر پادگان سردشت نیز مانع فرار مهاجمین شود مهاجمین در این منطقه به‌طورکامل و جملگی تارومار خواهند شد.» استاندار کردستان در پایان افزود: «چون با فرار مهاجمین به‌سوی سردشت و درنتیجه استقرار قوای آنها، پیشروی ستون کند می‌شود، کوبیدن مواضع آنها ازسوی پادگان سردشت به پیشروی هرچه سریع‌تر ستون کمک خواهد کرد و به‌نظر من پادگان سردشت باید از موضع دفاعی خارج شود.»(4)
از سوی دیگر، امروز اولین عملیات پاکسازی در محور سقز - بوکان به طول تقریبی 35 کیلومتر با تلاش نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آغاز شد.(5)-(6)این عملیات درحالی صورت می‌گیرد که تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب با حمایت و پشتیبانی رژیم عراق همچنان ادامه دارد. دراین‌ارتباط، یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی حاکی است: «اخیراً نماینده شیخ عثمان [نقشبندی، از رهبران حزب رزگاری] در روستاهای نوسود [واقع در 3 کیلومتری مرز ایران و عراق] برای مردم سخنرانی [کرده] و به آنها گفته حدود 2000 نفر از افراد دمکرات، کومه‌له، فدائیان خلق و سربازان عراقی و عناصر حزب رزگاری آماده [اند] و نخواهند گذاشت نوسود به تصرف نیروهای دولتی درآید.»(7)
از سوی دیگر، برابر اعلام نیروهای اطلاعاتی خودی، امروز «عبدالرحمن قاسملو به بوکان
1) کانی‌سو [صحیح است]: ده از دهستان ایل تیمور بخش حومه شهرستان مهاباد، واقع در 5/38 کیلومتری جنوب‌شرقی مهاباد و 10 کیلومتری جاده شوسه مهاباد - سردشت. ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، جلد 4، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور.
2) قلعه رشه [صحیح است]: ده از دهستان بریاجی بخش سردشت شهرستان مهاباد، واقع در 5/7 کیلومتری جنوب‌غربی سردشت و 5 کیلومتری جنوب جاده شوسه سردشت به مهاباد. کوهستانی و جنگلی. ر.ک: همان.
3) سند شماره 57258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه غرب به مرکز فرماندهی، 25/6/1359، ساعت 21:25.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 25/6/1359، ص12، خبرنگار جمهوری اسلامی از تهران در گفت‌وگوی تلفنی با استاندار کردستان.
5) ضمیمه دارد؛ مراحل پاکسازی محور سقز - بوکان.
6) مصطفی ایزدی، تاریخ بیست ساله پاسداری از انقلاب اسلامی (ضدانقلاب و ضدانقلابیون) تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، دانشکده فرماندهی و ستاد، 1386.
7) سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مطالعات مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص317، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص2.
عزیمت و مردم روستای رحیم‌خان را به قیام مسلحانه تشویق و تأکید نموده که پیران و کودکان را در روستای دوردست اسکان دهند.» همین گزارش حاکی است: «محافظان وی 50 نفر مسلح با یک قبضه 106 بوده‌اند. [ضمناً] نامبرده از ناحیه اکراد ترکیه به انواع سلاح‌های مختلف مجهز گردیده و اکراد بعد از برداشت محصول قصد حمله به پادگان‌ها را دارند.»(1)
از اطراف نقده نیز خبر می‌رسد که «حزب دمکرات گروه‌های مسلحی را که استعداد آنان بین 10 الی 20 نفر می‌باشند به اطراف نقده(2)اعزام نموده که با تیراندازی‌های شبانه با سلاح‌های سنگین به قراء و محل استقرار مأمورین انتظامی در منطقه محمدیار و بیگم‌قلعه و کارگذاشتن مین و تله‌های انفجاری ایجاد رعب و وحشت نموده و از فشار مأمورین مستقر در منطقه اشنویه کاسته شود.» این گزارش در ادامه می‌افزاید: «شایع است که "سرهنگ ربیعی" [فراری] مأموریت دارد که با مراجعه به منطقه "صومای برادوست"،(3)"سنار مامدی" و "جهانگیر اسماعیل‌زاده" و افرادشان را به حدود پاوه گسیل دارد و از طرف دیگر گفته شده که سرهنگ مزبور به‌اتفاق همراهانش جهت تقویت سنار مامدی به منطقه آمده و قصد دارند به یگان‌های نظامی منطقه حمله نموده و دستبرد بزنند. ضمناً سوابق سرهنگ مزبور تحت پی‌جویی است.»(4)
1
با نزدیک‌شدن به روزهای پایانی شهریور، گزارش‌های متعددی دربارۀ تحرکات بی‌سابقه و وسیع گروه‌های مسلح معارض با نظام وجود دارد که حاکی‌از تلاش آنها برای درگیرکردن نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در چند جبهه در روزهای آتی است. دراینزمینه یک گزارش جمع‌بندی‌شده از خبرنگاران خبرگزاری پارس حاکی‌از آن است که:
«ظرف چند روز گذشته، سازمان‌ها و گروه‌های مسلح غیرقانونی با یک تشکل و برنامه‌ریزی همه‌جانبه درصدد برآمده‌اند تا نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را که هم‌اکنون با مقاومت در مقابل حملات ارتش عراق، به‌خصوص در نواحی غرب مواجه هستند، در محاصره خود قرار داده و عملاً نیروهای ارتش، سپاه پاسداران و ژاندارمری را به جنگ در دو جبهه بکشانند. دراین‌ارتباط، حوادث و برخوردهای امروز در مناطق مختلف کردنشین ازجمله اورامانات، دیواندره، جوانرود، پاوه، سرپل‌ذهاب و حتی قصرشیرین حاکی‌از این تشکل و برنامه‌ریزی وسیع است.»(5)
1) سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 26/6/1359، ص1.
2) ضمیمه دارد؛ گزارش هیئت اعزامی واحد هماهنگی مناطق از سپاه مرکز درباره وضعیت سیاسی، اجتماعی و امنیتی شهر نقده و مشکلات و وضعیت سپاه این شهر.
3) برادوست یا صومای برادوست: نام یکی از دهستان‌های سه‌گانه بخش صومای شهرستان ارومیه، واقع در جنوب بخش و سردسیر و کوهستانی می‌باشد. حدود آن از شمال به دهستان "صومای حومه" و از جنوب به "ترگور" و از شرق به "کناربروژ" و از غرب به مرز ایران و ترکیه است. راه‌های آن عموماً مالرو فقط از ارومیه به روستای "سرویک" راه ارابه‌رو دارد که به خاک ترکیه امتداد دارد و یکی از راه‌های ارتباطی کشور ایران و ترکیه می‌باشد.
4) سند شماره 57277 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 25/6/1359، برابر گزارش نزاجا.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، ص8، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 26/6/1359.
دراینزمینه، «برابر اعلام نیروی زمینی، ساعت 17 امروز، یک واحد از سپاه پاسداران دیواندره حسین‌آباد به تعداد 40 نفر بدون هماهنگی با گردان مستقر در دیواندره و لشکر28، جهت پاکسازی به منطقه الله‌دره عزیمت و در ساعت 18 در کمین مهاجمان واقع و تا ساعت 13 روز بعد که درگیری شدید ادامه داشته، 2 نفر شهید، 5 نفر زخمی و 3 نفر ناپدید شده‌اند. واحد مزبور در ساعت 20:25 دقیقه امروز، از لشکر28 درخواست هلیکوپتر نمود که واگذاری آن مقدور نبود. ...»(1)-(2)
در منطقه پاوه نیز امروز دو درگیری روی داد: «در عملیات پاکسازی ساعت 17 در منطقه سلیمان‌دوست اورامانات (پاوه) بین پیشمرگان مسلمان کرد و پاسداران انقلاب اسلامی از یک‌سو و مهاجمین مسلح از سوی دیگر درگیری روی داد که درنتیجه یک نفر از پیشمرگان مسلمان کرد شهید و مهاجمین نیز متواری شدند.»(3)درگیری دوم در ساعت 23:50 دقیقه امروز در منطقه رشکا و با حمله مهاجمان به افراد سپاه پاسداران، پیشمرگان مسلمان کرد و مأموران ژاندارمری روی داد که با پاسخ متقابل نیروهای خودی، مهاجمان بعد از دو ساعت درگیری مجبور به فرار شدند.(4)
در منطقه غلغله از توابع جوانرود نیز شامگاه امروز به مدت 3 ساعت بین سپاه پاسداران و مهاجمان ضدانقلاب درگیری روی داد که درنتیجه 3 تن از مهاجمان کشته شدند یک قبضه خمپاره 60 م.م روسی نیز به غنیمت گرفته شد.(5)
از قصرشیرین نیز خبر می‌رسد که «ساعت 2 بامداد امروز، عدهای از مهاجمین مسلح از پشت مقر سپاه پاسداران قصرشیرین با انواع سلاح‌ها شروع به تیراندازی کردند که پاسداران انقلاب اسلامی به تعقیب آنها پرداختند و مدت 2 ساعت درگیری جریان یافت. در این درگیری به مهاجمین مسلح تلفاتی وارد شد و آنها با استفاده از تاریکی شب، همراه با اجساد کشته‌شدگان و مجروحان خود گریختند.» بنا به همین گزارش، همچنین شب پیش نیز صدای تیراندازی‌های پراکنده‌ای در داخل شهر قصرشیرین شنیده می‌شد.(6)
درباره منطقه سقز، «فرماندار این شهر اوضاع شهر را آرام توصیف کرد و یادآور شد که علاوه‌بر راه سقز - بوکان، راه سقز به بانه نیز به دلایل امنیتی بسته شده است.»(7)
دراینحال، درپی پخش شایعاتی در منطقه کرمانشاه مبنی‌بر اینکه آقای احمد مفتی‌زاده محرمانه به سازمان پیشمرگان و افراد مکتب قرآن و هواداران خود اعلام کرده است که آماده باشند برنامه پناه به کوهستان و مبارزه علیه دولت جمهوری اسلامی را به‌زودی اجرا کنند،(8)مرکز فرماندهی سپاه، از سپاه غرب «بررسی سریع و اعلام نتیجه صحیح آن» را خواستار شد.(9)
1) برابر همین گزارش و گزارش‌های دیگر، بالگرد درخواستی تا ساعت 12 روز بعد نیز اعزام نشد و در ساعت 6 صبح روز بعد گروه ضربت و نیروهای کمکی از سپاه سنندج به منطقه درگیری اعزام شده و ضمن واردآوردن تلفات سنگین به مهاجمان، آنها را متواری ساختند.
2) سند شماره 57301 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه مرکز فرماندهی، 26/6/1359؛ و - سند شماره 141634 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (دیواندره)، ص278، از مرکز فرماندهی سپاه به مرکز فرماندهی غرب، 27/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، ص2، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 3 ستاد مشترک ارتش؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از روابط عمومی ستاد عملیات مشترک غرب کشور.
3) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه در تماس با فرماندار پاوه.
4) سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس در گفت‌وگو با فرماندار پاوه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4.
5) سند شماره 57300 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (جوانرود)، ص76، از مرکز فرماندهی غرب به سپاه - مرکز فرماندهی، 26/6/1359؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص323، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 26/6/1359، ص2.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4.
7) روزنامه کیهان، 25/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس در گفت‌وگو با فرماندار سقز.
8) سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص317، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 25/6/1359، ص2، برابر گزارش شهربانی کرمانشاه؛ و - سند شماره 57256 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص318، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا (مرکز فرماندهی)، 25/6/1359، برابر گزارش شهربانی کرمانشاه.
9) سند شماره 109154 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص315، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 25/6/1359، برابر گزارش سماجا به نقل از شاجا کرمانشاه.
1
به‌دنبال مصاحبه مطبوعاتی دیروز دو تن از سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و رد اتهاماتی که حاکم شرع دادگاه ویژه ارتش به نقل از یکی از مهره‌های اصلی مشارکت در کودتای اخیر، عنوان کرده بود، از سوی آنها، روزنامه جمهوری اسلامی در شماره امروز خود متن کامل مصاحبه تلویزیونی ستوان دوم فنی هوایی، ناصر رکنی افسر نیروی هوایی را که در برنامه شنبه گذشته سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گردید، منتشر ساخته است. در بخشی از این مصاحبه، برخلاف ادعاهای سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) درباره دست‌نداشتن آنان در کودتای اخیر، ناصر رکنی درباره «توافق رسمی با مجاهدین خلق!» چنین گفته است: «گروه‌های سیاسی مختلفی بودند. البته گروه سیاسی دکتر بختیار عقیده داشت گروه‌های سیاسی مختلف قدرت چندانی ندارند بجز دو گروه؛ یکی گروه فدائیان خلق و یکی مجاهدین خلق. برآوردهایی هم روی تعداد نیروهایی که آنها مسلح در تهران داشتند، کرده بودند که چه تعداد چریک جنگی در تهران دارند که می‌توانند اسلحه به دست بگیرند و احتمالاً به نفع جمهوری اسلامی یا به ضرر جمهوری اسلامی وارد کار بشوند. بیشتر این همّ‌و‌غمشان ازطرف مجاهدین خلق بود و از حدود سه هفته قبل از کودتا به تکاپو افتاد [ند] و سازمان سیاسی با مجاهدین خلق تماس گرفتند و یک هفته قبل از کودتا بود که رسماً سازمان سیاسی (سازمان نقاب) رسماً اعلام کرد که رسماً با سازمان مجاهدین خلق به توافق رسیده و سازمان مجاهدین خلق هیچ عملی در روز کودتا که به ضرر ما باشد انجام نخواهد داد و به نفع رژیم جمهوری وارد کار نخواهد شد. در اظهارش [در این توافق] هم تعهد کردیم که بعد از پیروزی، آزادی سیاسی بدهیم، آزادی صحبت بدهیم، بتوانند حزب تشکیل بدهند، بتوانند روزنامه انتشار بدهند و جلوگیری‌شان نباشیم. البته با فدائیان خلق هم وارد صحبت شده بودند و البته به توافق‌هایی هم رسیده بودند و به پیشرفت‌هایی هم نائل شده بودند ولی با این سازمان هم مثل مجاهدین به نتیجه مطلوب رسیدند یا نه، چیزی است که من اطلاع چندانی ندارم. ...»(1)
2
مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی امروز صبح خود رسیدگی به مسئله گروگانهای امریکایی را آغاز کرد. در ابتدای این جلسه نمایندگان با تشکیل یک جلسه غیرعلنی برای رسیدگی به مسئله گروگان‌ها مخالفت کردند.(2)در این جلسه همچنین درمورد اینکه آیا مسئله گروگان‌ها مستقیماً به مجلس واگذار شود یا یک کمیسیون ویژه ازسوی مجلس شورای اسلامی مأمور رسیدگی به این مسئله شود، بحث و بررسی شد که پس از رأی‌گیری، مقرر گردید که با تشکیل
یک کمیسیون ویژه، این امر دنبال شود.(1)لازم به یادآوری است که در جلسه علنی گذشته مجلس شورای اسلامی در روز 23/6/1359، ازسوی کمیسیون امور خارجه مجلس شورای اسلامی طرحی درمورد مسئله گروگان‌ها به مجلس ارائه شده است که گویا اساس مذاکرات خواهد بود.(2)در جلسه امروز همچنین چند تن از نمایندگان درمورد به‌تعویق‌انداختن رسیدگی به مسئله گروگان‌ها پیشنهادهایی دادند که چون حائز اکثریت کافی (حداقل 15 نفر) نبود، مورد توجه واقع نشد.(3)
1
در بازتاب‌های متفاوت مطالب مربوط به گروگانهای امریکایی، امروز صادق قطب‌زاده، که تا تشکیل کابینه رجایی وزیر خارجه بود، گزارش یک روزنامه کانادایی را مبنی‌بر وجود تماس‌های سری میان وی و ایالات متحده امریکا درارتباط‌با 52 گروگان امریکایی در تهران، شدیداً تکذیب کرد.
قطب‌زاده در مصاحبه امروز خود با خبرگزاری فرانسه گفت: «وظیفه اولیه من به‌عنوان وزیر خارجه این بود که مردم را متقاعد سازم که به بن‌بست موجود پایان دهند. باید در درجه اول مردم را واداشت که هرگونه فکری درباره محاکمه را از سر بیرون کنند و این مسئله اینک عملی شده است.» قطب‌زاده با اشاره به این نکته که باید منتظر عکس‌العمل و پاسخ مجلس شورای اسلامی بود، درباره مذاکره مستقیم با امریکا بر سر مسائل فیمابین ازجمله بحران گروگانهای امریکایی، گفت که شخصاً احساس می‌کند که مذاکرات مستقیم بهترین راه برای حل‌وفصل مشکل باشد؛ میانجیگری، چه ازجانب دولت‌ها یا سازمان‌ها باشد، هیچ‌گاه قابل‌توجه نیست. وی تصریح کرد که نبود مناسبات دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده را مانع عمده‌ای در راه گشایش مذاکرات مستقیم، نمی‌داند.(4)
دراینحال، باتوجهبه اینکه بحران گروگانهای امریکایی ظاهراً درحال نزدیک‌شدن به حل نهایی خود است، تحرکات و تبلیغات ضدامریکایی گروه‌های چپ، به‌خصوص حزب توده افزایش شدیدی یافته و به‌طور روزمره مطالبی تحلیلی و اغلب تکراری در نامه مردم، ارگان مرکزی این حزب منتشر می‌شود. ازجمله در شماره امروز این نشریه تحت‌عنوان "گروگان‌ها، مسئله امریکا نیستند؛ مسئله اصلی سرکوب انقلاب ایران است" به تکرار مطلب مندرج در روزنامه اطلاعات 22 شهریور 1359 به نقل از هفته‌نامه نیوتایمز چاپ شوروی، پرداخته است و با مروری بر برخی توطئه‌های امریکا ازجمله حمله نظامی به طبس و شرکت در کودتای
اخیر با همراهی برخی کشورها ازجمله مصر و رژیم اشغالگر قدس، نامه اخیر 185 تن از اعضای کنگره امریکا را خطاب به مجلس شورای اسلامی برای آزادی گروگانهای امریکایی، یک مانور انحرافی ازسوی سردمداران این کشور دانسته و نوشته است: «... امریکا برای برآوردن مقاصد خود در انجام عملیاتی علیه ایران، دست به یک مانور انحرافی جدید زد؛ بدین‌ترتیب که 180 نفر از نمایندگان کنگره امریکا در نامهای خطاب به نمایندگان مجلس ایران تمایل خود را برای حل اختلافات موجود اعلام نمودند و رئیس و سخنگوی مجلس، هاشمی رفسنجانی بعد از اتمام قرائت نامه در مجلس، امریکا را متهم به دروغ‌گویی نمود و اظهار داشت که این تنش‌ها در برداشتن قدمی در حل بحران گروگان‌ها کمکی نمی‌کند، بلکه به اوج‌گیری این بحران کمک می‌نماید. او دلیل را نیز حادثه طبس، توطئه ماه جولای و فشار امریکا بر متحدانش برای شرکت در تحریم اقتصادی ایران ذکر کرد.» نامه مردم در ادامه مقاله خود نتیجه می‌گیرد: «آن‌طور که ما معتقدیم، مسئله اساسی که باعث بروز اختلاف میان ایران و امریکا شده است مسئله گروگان‌ها نمی‌باشد، مسئله اساسی سعی امریکا به هر قیمت برای سرکوبی انقلاب و به‌دست‌آوردن موقعیت ازدست‌رفته می‌باشد، ولیکن طرح‌های امریکا باتوجهبه امکانات موجود و احتمال وقوع آنها، به‌شدت مورد تردید می‌باشد.»(1)
ضمیمه اول گزارش643: مراحل پاکسازی محور سقز - بوکان
«این جاده به طول تقریبی 35 کیلومتر و اطراف آن، 5 بار به‌ترتیب زیر توسط رزمندگان اسلام پاکسازی گردید:
اولین عملیات مورخه 25/6/59، توسط نیروهای سپاه آغاز شد.
دومین عملیات مورخه 10/10/59، توسط نیروهای سپاه با پشتیبانی هوانیروز ارتش از سقز به‌طرف بوکان آغاز شد. در این عملیات 24 روستا در محور پاکسازی شدند.
سومین عملیات مورخه 9/1/60، توسط نیروهای سپاه، ارتش و هوانیروز انجام شد.
چهارمین عملیات مورخه 7/7/60، توسط نیروهای سپاه، ارتش و هوانیروز انجام شد. در این عملیات مشترک نیروهای عمل‌کننده با پشتیبانی هوانیروز و واحدهای ضربت سپاه، محور سقز - بوکان را پاکسازی کردند و آن را برای استقرار نیروهای ارتشی آماده نمودند؛ همچنین روستای "سرا" که چندین‌بار پاکسازی شده بود، در جریان این عملیات به‌طور کامل از اشغال ضدانقلاب خارج گردید.
پنجمین عملیات مورخه 11/7/60، توسط رزمندگان اسلام به اجرا درآمد. در این عملیات دو روستای "نعل‌کش" و "برده‌زرد" در نزدیکی بوکان پاکسازی شدند. پس از این عملیات نیروها آمادگی لازم را برای پاکسازی شهر بوکان به‌دست آوردند.»(2)
ضمیمه دوم گزارش643: گزارش هیئت اعزامی واحد هماهنگی مناطق از سپاه مرکز درباره وضعیت سیاسی، اجتماعی و امنیتی شهر نقده و مشکلات و وضعیت سپاه این شهر.
«وضع جغرافیایی منطقه: شهر نقده حدود 30 هزار نفر جمعیت دارد که با توابع حدود 200 هزار می‌باشد. شهر نقده بر سر چهارراهی قرار گرفته و گذرگاهی است که شهرهای کردنشین مهاباد و پیرانشهر و اشنویه را به هم
مربوط می‌سازد. مناطق کردنشین شهر نقده را از هر طرف احاطه می‌کند. شهر نقده حدود سه‌چهارم اهالی‌اش ترک و بقیه کرد می‌باشند؛ که البته باتوجهبه اینکه اهالی کرد این شهر به‌علت وضع جنگی منطقه از شهر خارج شده‌اند و به مناطق دورتری رفته‌اند و به نسبت اهالی ترک در شهر متمرکز هستند. البته کردهای ساکن در شهر نقده حدود 500 خانوار می‌باشند که همه از کردهای بارزانی که پناهنده‌اند تشکیل شده‌اند که جایگزین کردهای قبلی شده‌اند و دولت به آنها امکانات و پول می‌دهد و کردها نیز رهبری ادریس و مسعود بارزانی را قبول دارند.
وضع سیاسی منطقه: اوضاع سیاسی منطقه بالاخص بعد از جنگ نقده قابل‌توجه می‌باشد. این جنگ که در اردیبهشت سال گذشته ازجانب حزب دمکرات که به‌منظور تشکیل میتینگ در شهر شروع شده [بود] باعث کشته‌شدن عده زیادی از اهالی کرد و ترک گردید و پس از شکست حزب [دمکرات] و تصرف دفتر آنها و مهاجرت بیشتر کردها، یک احساس شدید ضدکرد در بین ترک‌ها ایجاد گردیده است و از آن به بعد نیز روزبه‌روز دراثر حملات پراکنده دمکرات‌ها در گوشه‌وکنار تشدید شده است. ...
اهمیت نقده درارتباط‌با وضع سیاسی منطقه: نقده به‌واسطه موقعیت جغرافیایی‌اش سخت مورد توجه ضدانقلاب است؛ چراکه نقده تنها راه ارتباطی بین پادگان‌های جلدیان و پسوه و پیرانشهر به ارومیه است و اگر موفق شوند نقده را در اختیار بگیرند سقوط پادگان‌های ذکرشده، امری بسیار ساده و طبیعی است و به‌خاطر همین است که قصدشان فقط و فقط ایجاد رعب و وحشت و تضعیف روحیه مردم شهر شده، درنهایت باعث شود که مردم شهر را تخلیه نمایند و اخیراً هم بیشتر جاده‌های اطراف شهر و دهات را مین‌گذاری نموده‌اند، که در یک ماه نزدیک 110 نفر کشته و زخمی برجای گذاشته است و این عمل باعث شده است که مردم امنیت را حیاتی‌ترین خواسته‌شان بدانند تاجایی‌که در موقع انتخابات ریاست‌جمهوری اکثریت آرا به نفع مدنی بود؛ چراکه معتقدند مدنی کسی است که می‌تواند امنیت را به ارمغان بیاورد و هم‌اکنون عدهای از مردم به شخصی به نام حاج عظیم معبودی سرمایه‌دار و ساواکی بزرگ منطقه روی آورده‌اند و ایشان نیز به وسایلی که طی گزارشی جداگانه تهیه شده است نظر مردم را نسبت به خودش جلب نموده است.(1)
وضعیت گروه‌ها و احزاب: حزب توده فعالیت مخفی و آرامی دارد و روزنامه مردم می‌فروشد. جنبشی‌ها [طرف‌داران دکتر پیمان] تاحدودی فعالیت دارند. فرقان قبلاً در نقده خیلی فعال بوده که باتوجهبه متلاشی‌شدن فرقان و اعدام یکی از مسئولین این گروه در شهر، بیشتر افرادش یا منزوی شده و عدهای نیز جذب مجاهدین و جنبش شده‌اند و عدهای نیز به آرمان مستضعفین روی آورده‌اند. پیشگام کم‌وبیش فعالیتی دارد که تماماً به‌صورت مخفی است. حزب جمهوری اسلامی هم هیچ‌گونه فعالیتی جز فروختن روزنامه جمهوری اسلامی ندارد. انجمن اسلامی فرهنگیان نیز با قسمت تبلیغات سپاه همکاری می‌کند و فعالیتی در سطح شهر دارد و تعداد اعضایش نیز بیش از 10 نفر نیست.
وضع روحانیت و ارگان‌های اجرایی: روحانی متعهد در این شهر فقط یک نفر است به نام دانشپایه که درارتباط‌با سپاه و جهاد و غیره است. کمیته‌ای هم در شهر تشکیل گردیده که 60 یا 70 نفر هستند که رئیس
1) در گزارش دیگری از وضعیت امنیتی نقده که توسط واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه نقده تهیه شده، درباره عظیم معبودی و دیگر گروه‌های مسلح این منطقه آمده است: «نقده که یکی از شهرهای کوچک مرزی واقع در آذربایجان‌غربی می‌باشد از سه طرف غرب- شرق- جنوب در محاصره افراد ضدانقلاب اعم از حزب دمکرات - کومه‌له - چریک‌های فدایی خلق و بازمانده‌های رژیم گذشته که عبارت باشد از عظیم معبودی - ملاابراهیم محرر - مراد قطاری و نوکران آنها، که [این سه نفر آخر و افرادشان] توسط ظهیرنژاد در منطقه مسلح شده‌اند و سپاه نقده بعد از چهار ماه سرگردانی بالاخره از استان و مرکز تأیید گردید. ...» (سند شماره 136612 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سردشت)، ص123، گزارش واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه نقده، 25/6/1359، تهیه‌کننده: احمدزاده.)
کمیته شخصی روحانی به نام داننده می‌باشد که معاون وی همان [عظیم] معبودی می‌باشد که در عمل همان معبودی است که در کمیته حاکم است و عملکرد مفیدی هم ندارد. جهاد سازندگی که بیشتر کارهایشان عمرانی بوده مثل ساختن حمام - مدرسه - خانه، ولی کار فرهنگی نداشته است. بنیاد مستضعفین که حدود 80 خانه مسکونی برای مردم ساخته است. ژاندارمری و شهربانی هیچ‌گونه کارایی در شهر ندارند جز اینکه حدود 450 نفر جوانمرد در اختیار ژاندارمری است و بدون هرگونه سازماندهی است که بعضی از آنها در منازل خودشان هستند و بعضی در پادگان و بعضی هم در شهر پراکنده هستند و فرماندار نقده به نام [حمید] جلائی‌پور که قبلاً جزو پاسداران اعزامی بوده، شخص پرکار و مؤمنی است و نقش عمده‌ای در هماهنگی بین نیروها دارد و از اهالی تهران است و حدود 40 روز است که مشغول به کار گردیده است. ...» در بخش دیگری از این گزارش پس از آنکه شرح مختصری از وضعیت نابه‌هنجار سپاه نقده و چنددستگی موجود در آن و ناهماهنگی بین نیروها و نیز کمبود جا و ساختمان مناسب و ضعیف‌بودن واحد اطلاعات و تحقیقات و عدم کارایی واحد عملیات و کارگزینی و... داده، چنین ادامه می‌دهد:
«مسئله ناهماهنگی نیروها در منطقه: باوجودی‌که حدود 150 نفر از افراد سپاه و حدود 700 و یا 800 نفر از جوانمردان ژاندارمری و افراد معبودی و ستون‌های اعزامی لشکر64 و نیز پادگان‌های اطراف وجود دارند، ولی از یک هماهنگی مفید برخوردار نیستند.»(1)
ضمیمه گزارش646: طرح دو پیشنهاد ازسوی مخبر کمیسیون امور خارجه درباره پاسخ مبسوط مجلس به نامه نمایندگان کنگره امریکا، در جلسه روز 23/6/1359
خاتمی - بسم الله الرحمن الرحیم. پیش‌نویس این نامه به کمیسیون‌ها داده شد و برادران و خواهران نظرات خودشان را دادند و براساس آن نظرات نامه دوم تهیه شد که در اینجا قرائت شد و باز نمایندگان محترم نظریاتی داشتندکه سه چهار روز فرصت داده شد تا همه نظرات آمد. و براساس آن نظرات این نامهای که در دسترس نمایندگان محترم قرار گرفته و تکثیر شده است تهیه شد. نکته‌ای که در اینجا باید عرض کنم این است که همه توجه داشته باشید که این نامه باتوجهبه نظریات بیش از 200 نفر تهیه شده است (آیت - همه نظرات رعایت نشده است) اجازه بدهید به نظر شما هم می‌رسیم. طبیعی است که نظر دویست نفر که بخواهد گنجانیده شود بعضی از قسمت‌هایش مورد پسند بعضی از نمایندگان عزیز نیست. نظراتی که آمده و موجود هم هست تعداد زیادی تأیید مطلق شد که گفتند خوب است. تعدادی تأیید کردند ضمن اینکه خواهش کردند که نامه تلخیص بشود و اعتراضی به مطالب نداشتند و تعداد دیگری نظرات هست که تأیید کردند ضمن اینکه گفته‌اند نکات دیگری اضافه بشود و دقیقاً سه نظریه اعتراضی وجود داشت درمورد یکی از نکات تاریخی که در این نامه وجود ندارد. منتها معتقد است که این بحث در میان ما است و ما درصدد جواب‌گویی با کسی هستیم که علی‌ای‌حال فجایع بزرگی درتاریخ ما ایجاد کرده است و درزمینه جواب‌گویی به او اکثریت اعضا نیازی ندیدند که وارد آن بحث بشویم و باز توجه داشته باشیم که ما گفتیم این نامه یک سند تاریخی است نه یک تاریخ‌نویسی. سند تاریخی باتوجهبه موضعی که مجلس می‌خواهد داشته باشد و موضع خودش را دربرابر دشمنش اعلام کند و ازاین‌جهت فکر نمی‌کنم که کسی اعتراضی داشته باشدکه این نامه موضع خودش را دربرابر امریکا گرفته است. ازجمله همان که جناب آقای آیت اعتراض کردند که یک تحریف تاریخی است و نیز خیلی رقیق است، درباره رقت این نامه در نامه مفصلی که نوشته بودند منشی چیزی ندیدم که درخور شأن مجلس نیست. تکیه ایشان روی یک نکته تاریخی بود که البته قابل‌بحث است، منتها واردشدن در این بحث تاریخی خودش ایجاب می‌کرد که تفصیل زیادی داده بشود؛ یعنی برداشت‌های مختلف دراینزمینه هست، صحبت بر سر صحت یا سقم این مطالب نیست.
1) سند شماره 136604 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نقده)، صص132 - 128، گزارش هیئت اعزامی واحد هماهنگی مناطق سپاه مرکز درباره سپاه و شهر نقده، 25/6/1359، (علی مقدم، حسین محرک و رضا منفرد).
توضیحات بسیار زیادی بدهیم که از مجال این نامه خارج می‌شود. درعین‌حال که ما مخاطبمان کسی بود که این همه جنایات را انجام داده است و ما درصدد نوشتن تاریخ نبودیم، درصدد ارائه یک سند تاریخی بودیم دربرابر دشمنی که این جنایت را انجام داده است و بیشترین تکیه این نامه هم روی موضع‌گیری‌های امریکا از پانزدهم خرداد سال هزار و سیصد و چهل‌ودو به این طرف است. باتوجهبه این نکات این نامهای است که کمیسیون تهیه کرده است و من خواهش می‌کنم که اگر یک کاری بخواهد به کمیسیون محول بشود قبلاً چارچوب وظایف و درنتیجه چارچوب اختیارات کمیسیون مشخص بشود که دچار این‌جور مسائل نشود حالا بازهم اگر نظری داشته باشند هرجوری که ریاست محترم مجلس صلاح بدانند عمل می‌شود و اگر احساس می‌کنند که این مسئله کافی است رأی‌گیری بشود و فکر می‌کنم که اکثریت افراد مجلس هم موافق با ردکردن این نامه و طول‌ندادن بیشتر درباره این نامه هستند، هرجوری که جناب رئیس تصمیم بگیرند.(1)
1) مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، دوره اول، ص708.
1
پس از ماه‌های متوالی تحرکات مرزی، تجاوزات زمینی و هوایی، تحریک اقوام کرد و عرب در مرزهای غربی و جنوب‌غربی کشور و پشتیبانی و حمایت تسلیحاتی، تبلیغاتی و مالی از گروه‌های سیاسی مخالف نظام در پنج استان همجوار مرزی با عراق توسط رژیم بعث حاکم بر این کشور، و به‌دنبال تشدید درگیری‌ها و حملات مرزی عراق در دو هفته گذشته، به‌ویژه در مرزهای قصرشیرین و ایلام و تصرف بخش‌هایی از خاک ایران توسط ارتش عراق، سرانجام شامگاه امروز صدام حسین، رئیس‌جمهور و رهبر شورای انقلاب عراق، در یک حرکت یک‌جانبه، قرارداد 1975 (1354 شمسی) ایران و عراق را مبنی‌بر مشخص‌کردن حدود مرزی بین دو کشور ملغی اعلام کرد. صدام در اجلاس اضطراری مجلس ملی تازه‌تأسیس عراق در سخنان مفصلی در مقابل نمایندگان مجلس،(1)گفت:
«دربرابر شما اعلام می‌کنم که ما قرارداد مارس 1975 را کاملاً ملغی می‌دانیم و شورای فرماندهی انقلاب تصمیم خود را دراینزمینه اتخاذ خواهد کرد. براین‌اساس، باید روابط قانونی در شط‌العرب به وضع قبل از مارس 1975 بازگردد و تمام حقوق تصرف‌شده به حاکمیت کامل عراق بازگردد.
ما تصمیم تاریخی خود را برای اعاده حاکمیت کامل خود بر سرزمین و آب خود اتخاذ کردیم و با قدرت هرچه تمام‌تر دربرابر هرکس که این تصمیم قانونی را نادیده بگیرد می‌ایستیم.
ما به جهانیان تأکید می‌کنیم که عراق که روزی اداره کشتیرانی در شط‌العرب را طبق
1) دو ضمیمه دارد؛ بخش‌هایی از سخنرانی مفصل صدام حسین درباره علل الغای یک‌طرفه قرارداد 1975 الجزایر؛ گزارش مختصر کیهان، تحت‌عنوان "در حاشیه خبر" درباره تصمیم صدام مبنی‌بر لغو قرارداد 1975 الجزایر.
گزارش آسوشیتدپرس از بغداد درمورد قرارداد مزبور و لغو یک‌طرفه آن ازسوی صدام حسین، حاکی است: «صدام در اجلاس اضطراری مجلس ملی جدیدالتأسیس عراق گفت این اقدام را به‌خاطر "ادامه سرپیچی‌های حکام ایران از قرارداد مزبور" صورت می‌دهد. قرارداد 1975 مرزبندی ایران و عراق، توسط صدام معاون وقت رئیس‌جمهور عراق و شاه مخلوع ایران طی اجلاس سران کشورهای صادرکننده نفت [اوپک] در الجزایر به امضا رسید. این قرارداد به درگیری‌های مرزی دو کشور که از سال 1969 (1348 شمسی) تا زمان عقد قرارداد ادامه داشت، پایان داد. این درگیری‌ها به‌خاطر حمایت شاه مخلوع از ملامصطفی بارزانی، رهبر شورشیان کرد در شمال عراق، به وجود آمده بود. برطبق قرارداد مزبور، حدود مرزی بین دو کشور و حقوق کشتیرانی هریک در آب‌های اروندرود که مرز جنوبی دو کشور را معین می‌سازد، مشخص می‌گردید. صدام خطاب به مجلس ملی گفت: "الغای این قرارداد مطابق با سیستم شورای فرماندهی انقلاب عراق می‌باشد و ایرانیان باید مسئولیت قانونی الغای قرارداد را به‌طور کامل به‌دوش بگیرند." صدام حسین همچنین گفت: باوجودی‌که قرارداد مرزبندی مزبور در آب‌های اروندرود به نفع ایرانیان بود، ولی ایران پیوسته از این وظیفه خود سر باز زده و رژیم شاه مخلوع به‌خاطر مشکلاتی که با آن روبه‌رو بود نیروی نظامی خود را از اراضی مورد ادعای عراق فرانخوانده است. وی رهبران کنونی ایران را متهم کرد که "از ابتدا روش‌های خصمانه‌ای نسبت به عراق در پیش گرفته و روابط خوب موجود را مغشوش ساخته‌اند". عراق در دهم سپتامبر گذشته
1) خبرگزاری پارس، نشریة گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، ص15، رادیو عراق، 26/6/1359.
(19 شهریور) همین استدلال را درمورد تجاوزات و حملات خود به مرز ایران به کار برد. ...»(1)
رژیم عراق امروز همچنین این اعلامیه رسمی را درمورد لغو قرارداد الجزایر صادر کرد:
«نظر به اخلالگری‌های دولت ایران در قرارداد 6 مارس 1975 (اسفند 1353ه.ش) و موافقت‌نامه‌های متمم آن و نقض مفاد و روح آن به‌واسطه عدم احترام به روابط حسن هم‌جواری و دخالت آشکار و عمدی در امور داخلی عراق و امتناع از بازگرداندن سرزمین‌های غصب‌شده عراقی که براساس قرارداد یادشده، توافق بازگشت حاکمیت عراق بر آن حاصل شد و این موضوع، طرف ایرانی قرارداد مارس 1975 را بر آن داشت تا این پیمان را کان‌لم‌یکن تلقی کند، شورای فرماندهی انقلاب، در نشست مورخ 17/9/1980 (26/6/1359 ه.ش)، تصمیم گرفت پیمان مذکور را لغو نماید و حاکمیت کامل قانونی و واقعی خود را بر شط‌العرب بازگیرد و براساس این تصمیم عمل کند.»(2)
در همین حال، شامگاه امروز، «دکتر ریاض محمود سالم، رئیس دایره قانونی وزارت خارجه عراق، گفت کشتی‌هایی که می‌خواهند از شط‌العرب عبور کنند باید تنها پرچم عراق را حمل کنند و دستورات عراق را اجرا کنند. وی افزود: تصمیم عراق درمورد لغو قرارداد الجزایر، بدین معنی است که شط‌العرب [به‌صورت] یک رودخانه ملی درآمده و تحت حاکمیت عراق قرار گرفته است. وی گفت: لغو قرارداد مزبور به بغداد حق حاکمیت کامل بر منطقه و صادرکردن دستورات را می‌دهد.»(3)
اما پیش از نطق مستقیم صدام و اظهارنظر مقامات دیگر عراق دراین‌مورد، امروز صدام حسین، از نمایندگان فرانسه و فلسطین در این کشور خواست تا پیام‌های شفاهی وی را درمورد جنگ ایران و عراق به اطلاع رهبران کشورشان برسانند. برابر این گزارش: «فرستادگان دیگر عراق به عربستان سعودی، یمن شمالی، کویت و بحرین، امروز با دردست‌داشتن پیام‌های صدام حسین درارتباط‌با تحولات جهان عرب، بغداد را ترک کردند.»(4)
1
بنی‌صدر در یک مصاحبه اختصاصی با خبرگزاری فرانسه در تهران درمورد درگیری‌های مرزی با عراق و ادعاهای ارضی این رژیم گفت: «این امکان هست که عراق برعلیه ایران به‌ویژه در استان خوزستان دست به یک حمله وسیعی بزند.» وی افزود: «عراق خود را ازنظر نظامی آماده می‌سازد و درحالحاضر دو لشکر زرهی عراق در مرز دو کشور در استان خوزستان مستقر شده‌اند.» وی درمورد ادعاهای ارضی عراق درباره ایران گفت: «عراق با تمرکز نیروهایش فکر یک حمله وسیع را در سر می‌پروراند و ادعاهای ارضی عراق یک بهانه بیشتر نیست و شاید این کشور خواستار تصرف تمامی
1) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص14، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس از بغداد.
2) ستاد تبلیغات جنگ، ستیز با صلح، چاپ اول، تهران: ستاد تبلیغات جنگ، شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی ایران، 1366، ص79.
3) خبرگزاری پارس، نشریة گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص43، به نقل از بخش عربی رادیو امان - ساعت 17:30 دقیقه، 27/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص12.
4) خبرگزاری پارس، نشریة گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، ص1، بغداد - خبرگزاری رویتر، به نقل از خبرگزاری عراق، 26/6/1359.
ایران است.» بنی‌صدر افزود: «درحالحاضر، مسئله به‌صورت برخوردهای مرزی و به‌صورت جنگ‌های فرسایشی است و عملیات نظامی محدود به استان‌های ایلام و کرمانشاهان است، ولی این امکان قویاً وجود دارد که به یک جنگ تمام‌عیار و حقیقی تبدیل شود.»
وی آن‌گاه درباره نقش شاپور بختیار در طرح حمله عراق اظهار کرد که گزارش مربوط به طرح تجاوز عراق به ایران را ماه گذشته دریافت کرده است و این طرح در مقر شاپور بختیار در بولوار "اسپیل" پاریس تهیه شده است. در توجیه این طرح، بنی‌صدر گفت: «مستقرکردن عوامل ضدانقلاب در خاک ایران و سپس تعمیم‌دادن تدریجی آنان به تمام مناطق غرب کشور، اساس طرح را تشکیل می‌دهد."» بنا به همین گزارش: «بنی صدر که اخیراً به‌مدت سه روز از مرز دیدار کرده است، افزود: "نیروهای عراقی درحالحاضر تنها چند پاسگاه ژاندارمری را متصرف شده‌اند." بنی‌صدر گفت: "نیروهای ما را تمام ملت ایران تشکیل می‌دهند و من اطمینان دارم که این حمله به‌منزله یک خودکشی برای عراق خواهد بود". بنی‌صدر در یک موضع‌گیری نه‌چندان قوی در توجیه جنبه سیاسی این مسئله و در پاسخ به الغای یک‌جانبۀ قرارداد 1975 میان دو کشور ازسوی صدام حسین، گفت: "ایران مفاد موافقتنامه 1975 الجزایر را به مورد اجرا نگذارده است، ولی باید توجه داشت که چه کسی این موافقتنامه را امضا کرده است. حتی رژیم شاه هم به این موافقتنامه عمل نکرد و علاوه‌براین، عراق از ابتدا روش خصومت‌آمیزی در قبال انقلاب اسلامی ایران در پیش گرفت". رئیس‌جمهور ایران درمورد امکان مذاکره برای رفع اختلاف‌های مرزی گفت: "بین دو کشور مسلمان مرزی وجود ندارد، سرچشمه مشکل این نیست، ادعاهای ارضی بهانه است و فکر نمی‌کنم که قابل‌مذاکره باشد. اگر عراق صداقت داشته باشد، باید با متوقف‌کردن تجاوز خود به ایران این موضوع را ثابت کند. ما دراین‌مورد مسئله‌ای نداریم. مسئله اساسی اینجاست که رژیم عراق یک رژیم مردمی نیست و با امریکا در ارتباط است و یک رژیم دیکتاتوری مجبور است به کمک خارجی متکی باشد. و درمورد عراق، این کشور خارجی، شوروی نیست؛ بنابراین، لزوماً امریکاست". بنی‌صدر گفت: "یک رژیم واقعاً مردمی و مسلمان برای آزادساختن فلسطین نبرد می‌کند، نه تصرف چند تپه و ماهور"...»(1)
1) همان، صص5 تا 3، تهران - خبرگزاری فرانسه، 26/6/1359.
1
امروز نیز نبردهای نسبتاً شدیدی در مناطق مرزی و شهر قصرشیرین میان قوای مهاجم عراق و نیروهای مدافع ایران روی داد. بنا به اطلاعیه شماره 2 ستاد مشترک ارتش، امروز «نیروهای رزمنده و شجاع ژاندارمری و سپاه پاسداران و سایر نیروهای مسلح منطقه با یک رشادت سربازی در منطقه خان‌لیلی ضربه مهلکی به نیروهای مزدور عراقی وارد کردند و توانستند 30 قبضه اسلحه که در آن منطقه [از نیروهای خودی] به جای مانده بود به دست آورند، ولی موفق به استرداد ارتفاعات مشرف به پاسگاه نگردیدند و ارتفاعات خان‌لیلی و زینل‌کش همچنان در کنترل ارتش عراق می‌باشد.» بنا به این گزارش، نیروهای عراقی در منطقه پاسگاه تنگاب‌نو با آتش توپخانه و حمله یگان‌های زرهی، یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران را زیر آتش گرفتند.(1)
ستاد مشترک ارتش همچنین در اطلاعیه شماره 3 خود درمورد درگیری‌های امروز در منطقه قصرشیرین گفته است: «در روز 26 شهریورماه، ارتش عراق شهر قصرشیرین را زیر آتش شدید توپخانه و هوایی قرار می‌دهد و به تأسیسات نفتی و نیروگاه برق و اداره پست و تلگراف و تلفن این شهر خساراتی وارد می‌گردد.» بنا به این گزارش: «عده زیادی از اهالی به شهرهای دیگر کوچ می‌کنند و شهر هم‌اکنون در حفاظت نیروهای نظامی و انتظامی می‌باشد و براثر آتش توپخانه دشمن دو تن از هم‌میهنان عزیزمان به شهادت رسیده و 10 نفر مجروح می‌شوند.»(2)در پنجمین اطلاعیه ارتش نیز آمده است: «در روز 26 شهریورماه، یک فروند هواپیمای ارتش عراق مورد اصابت موشک‌های هواپیماهای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و به نظر می‌رسد در خاک عراق سقوط کرده باشد، ولی تاکنون تأیید نشده است.»(3)
دراینحال، گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین گویاست که گروهان‌های خان‌لیلی و گروهان مأمور از ناحیه ژاندارمری، بازسازی شده و در عملیات ضربت امروز در مناطق خان‌لیلی و زینل‌کش که تنها به بازپسگیری بخشی از سلاح‌های به جای‌ماندة نیروهای خودی انجامید، شرکت داشتند. بنا به همین گزارش، یگان سومار نیز با یک گروهان زبده از نیروهای ناحیه ژاندارمری مازندران تقویت شده و پاسگاه پله‌چفت عراق نیز هدف حمله گروه ضربت ژاندارمری و جوانمردان این یگان قرار گرفته است. همچنین، ضمن عملیات شناسایی نیروهای خودی، یک سرباز عراقی در منطقه گروهان گرده‌نو به نیروهای ژاندارمری پناهنده شد. ضمناً نیروهای ژاندارمری همراه اکیپ ارتش، معبر قلعه‌یهودی به تنگاب‌نو را مین‌گذاری کردند. این گزارش در پایان افزود است که نیروهای پیاده همراه نیروهای
ژاندارمری قصرشیرین و نیروهای اعزامی برای حملات امشب به ارتش عراق در مناطق اشغالی، سازماندهی مجدد شده و آماده نبرد هستند؛ ازجمله قرار است با حمله شبانه، پاسگاه چقاحمام را از اشغال عراق درآورند.(1)
حمله آتشباری شدید عراق به شهر قصرشیرین که از ساعت 8:30 دقیقه صبح امروز آغاز شده بود، همان‌طور که در اطلاعیه ارتش نیز اشاره شده، «باعث شهادت دو کارگر ایرانی به نامهای علی شیرخانی و صفر رستمی شد و 37 نفر از اهالی قصرشیرین نیز مجروح شدند. ارتش عراق همچنین در این حملات، پاسگاههای نوار مرزی باویسی را مورد حمله قرار داد، اما در این نقطه با ازدست‌دادن چند موضع نظامی و 3 آشیانه توپخانه و برج دیدبانی محل، به‌سختی شکست خورد.»(2)در ساعت 9:30 دقیقه بامداد، علاوه‌بر شهر، هنگ قصرشیرین نیز هدف آتشباری دشمن قرار گرفت و گلوله‌هایی به اطراف آن اصابت کرد.(3)آتشباری روی شهر قصرشیرین با پاسخ نیروهای خودی مواجه و پس از دو ساعت قطع گردید،(4)اما آتشباری روی هنگ قصرشیرین تا ساعت 13:15 دقیقه امروز، ادامه یافت و خساراتی به مخابرات و ساختمان هنگ و آمبولانس آن وارد آمد.(5)
پیش از آتشباری عراق روی شهر قصرشیرین، در ساعت 6 صبح بامداد، ارتش عراق پاسگاه بازرگان را ازطریق هوا و زمین زیر آتش شدید قرار داده و بنا به گزارش این پاسگاه، «بااینکه کراراً چه کتبی و چه شفاهی از ارتش مستقر در سومار درخواست کمک و پشتیبانی شده، متأسفانه اقدامی به عمل نیامده و اظهار می‌دارند که خودِ ژاندارمری باید پاسگاه را تقویت نماید.» بنا به این گزارش: «با عنایت به اینکه سلاح‌های موجود در پاسگاه، جوابگوی حملات توپخانه و تانک‌های عراقی نمی‌باشد، مقرر فرمایند قبل از اینکه پاسگاه بازرگان به سرنوشت پاسگاه تلخاب دچار شود، نسبت به پشتیبانی پاسگاه دستورات مؤکدی صادر فرمایند.»(6)لازم به یادآوری است که پاسگاه تلخاب، غروب روز گذشته پس از یک هفته نبرد نابرابر و عدم پشتیبانی نیروهای ارتش، با وجود مقاومت سرسختانه نیروهای ژاندارم حاضر در پاسگاه مزبور دربرابر حملات زمینی و زرهی و هوایی شدید عراق، سرانجام به تصرف قوای مهاجم عراق درآمد و نیروهای خودی ناگزیر به عقب‌نشینی شدند.(7)
یک گزارش پایانی از یگان قصرشیرین به‌استناد پاسگاه خسروی نشان می‌دهد که «در ساعت 19:30 دقیقه امروز، در تپه‌های جنوب‌شرقی به فاصله دو کیلومتری بین سیدبرزو و قلعه‌یهودی کشور بعث عراق، با توپخانه پاسگاه خسروی و اطراف تنگاب‌نو و ولدکشته را زیر آتش قرار دادند.»(8)
1) سند شماره 34473 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - دایره عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، 26/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین.
2) سند شماره 41924 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به گیرندگان: نزاجا، ژاجا و سپاه پاسداران، 27/6/1359، برابر اعلام شهربانی قصرشیرین، 26/6/1359؛ و - سند شماره 283823 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به فرماندهی هنگ قصرشیرین (رکن2)، 28/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه و قصرشیرین؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس براساس گزارش روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور، 26/6/1359.
3) سند شماره 283192 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا - رکن3) 26/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
5) سند شماره 34471 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 26/6/1359.
6) سند شماره 283839 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 26/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار به استناد گزارش پاسگاه بازرگان، 26/6/1359؛ و - سند شماره 276796 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به لشکر81 زرهی، 26/6/1359.
7) سند شماره 283194 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 26/6/1359، برابر گزارش‌های متعدد هنگ ژاندارمری قصرشیرین: گزارش‌های روزهای 19، 21، 22، 24 و 25/6/1359.
8) سند شماره 283824 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (فرماندهی ژاجا)، 27/6/1359، بنا به گزارش یگان قصرشیرین به‌استناد پاسگاه خسروی، 26/6/1359.
عکس
نقشه
1
ادامه تحرکات وسیع و نقلوانتقال نیرو، تجهیزات سنگین زرهی، تانک و ضدهوایی ازسوی عراق در مناطق همجوار مرزی استان کرمانشاه، به‌ویژه مناطق عمومی قصرشیرین و نفت‌شهر نشان می‌دهد که عراق در اندیشه حملات سنگین دیگری به این مناطق است.
دراینزمینه، گزارش‌های متعدد نیروهای خودی، ازجمله گزارش لشکر81 زرهی کرمانشاه حاکی است:
«1. ارتش عراق درحال آماده‌باش کامل می‌باشد [و] اطراف پاسگاههای مرزی دارای یک الی دو توپ ضدهوایی مستقر کرده‌اند و تانک‌ها از سنگرهای زیرزمینی استفاده می‌نمایند.
کشور عراق با تقویت نیروهای خود در منطقه نفت‌خانه قصد تصرف یک الی چند حلقه از چاه‌های نفت‌شهر را دارند.
در ارتفاعات زینل‌کش، اطراف پاسگاه خورشیدبیگ جمعاً 8 قبضه موشک‌انداز سام 5 و 6 و 7 و 8 و 12 مستقر شده که یک قبضه در نزدیکی کانی‌بز می‌باشد و نقطه آماد و مهمات دشمن در فاصله بین زینل‌کش و کانی‌بز قرار دارند.
نیروهای دشمن که در ارتفاعات زینل‌کش مستقر گردیده‌اند، 4 گردان که هر گردان به استعداد 300 نفر ترکیبی از یگان‌های پیاده و رزمی تابع لشکر6 می‌باشد.»(1)
ارتش عراق همچنین در ساعت 22 امروز، در منطقه بندباریکه و پرویزخان که روبه‌روی پاسگاه هدایت ایران قرار دارند، دست به تقویت نیرو و تجهیزات زرهی زده است.(2)عراق، در ساعت 23:35 دقیقه امروز نیز یک ستون زرهی خود را که شامل تانک و خودرو بوده از منطقه خانقین به‌سمت بانمیل و پاسگاه سیدبرزو حرکت داده و در مقابل پاسگاه هدایت ایران مستقر کرده است و بنا به همین گزارش، به‌احتمال زیاد قصد حمله ناگهانی را دارند.(3)همچنین، «یک تیپ زرهی ارتش عراق از تاریخ 26/6/59 از پادگان جبل‌المنصوریه به‌طرف مرز قصرشیرین، باویسی و سومار حرکت نموده است که دراین‌مورد دستورات مراقبتی به یگان‌های خودی داده شده است.»(4)یک یگان عراقی نیز ازطریق چهارظلم سلیمانیه به‌سمت نفت‌شهر ایران در حرکت بوده و قصد حمله به این شهر نفتی را دارد.(5)یک گزارش دیگر، خبر از افزایش نیروهای عراقی در مناطق نوار مرزی حاجی‌عمران می‌دهد.(6)
1) سند شماره 277370 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به هنگ قصرشیرین (فرمانده هنگ - رکن3) 26/6/1359، برابر امریه واصله از مرکز به استناد نامه واصله از سماجا مستند به گزارش لشکر 81 زرهی؛ و - سند شماره 141611 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 27/6/1359، برابر اعلام نزاجا به گزارش لشکر81 زرهی، 26/6/1359؛ و - سند شماره 57319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا، 26/6/1359، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش لشکر81 زرهی.
2) سند شماره 276797 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه کرمانشاه (رکن2)، 26/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین مستند به پاسگاه هدایت.
3) سند شماره 283824 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
4) سند شماره 283825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ژاجا (رکن3)، 27/6/1359.
5) سند شماره 276849 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به هنگ قصرشیرین، 26/6/1359.
6) سند شماره 57316 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک (اداره دوم، ح - ع) به وزارت کشور، 26/6/1359.
عکس
منبع: حسن دری، اطلس راهنما - 7 (کرمانشاه در جنگ)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، چاپ اول، 1383، ص44.
1
در ادامه درگیری‌ها و حملات ارتش عراق به نقاط مرزی استان ایلام، از اولین دقایق روز جاری؛ یعنی در ساعت 20 دقیقه از نیمه‌شبْ گذشته، نیروهای عراقی ازطریق زمینی به سایت ایلام حمله کردند که با مقاومت نیروهای مستقر در منطقه مواجه شدند.(1)
اما اوضاع در منطقه پاسگاههای صالح‌آباد همچنان بحرانی و درحال وخیم‌ترشدن است. دراینزمینه، گزارش هنگ ایلام برای چندمین‌بار متوالی حاکی است: «باتوجهبه اینکه [ازسوی] هنگ و گروهان کلیه گزارشات حملات ارتش بعثی عراق به فرمانده ارتش مستقر در سرنی به‌موقع گزارش شده بود که پاسگاههای ژاندارمری احتیاج به پشتیبانی و سلاح‌های سنگین توپ و تانک دارد؛ مع‌الوصف هیچ‌گونه اقدامی تا سقوط پاسگاه [های مزبور] ازطریق گروه رزمی مستقر در صالح‌آباد انجام نگرفته [است].» در ادامه این گزارش بازهم اخطار شده: «چون آتش واحدهای عراقی قوی است و هرلحظه تقویت می‌شوند منجر به سقوط پاسگاههای مرزی ژاندارمری شده و چنانچه ازطریق سلاح‌های سنگین و نیروی کافی به پاسگاههای شوروشیرین و کانی‌سخت در اسرع‌وقت پشتیبانی نرسد افراد پاسگاه مزبور استقامت مقابله با نیروی عراقی نخواهند داشت.»(2)
یک گزارش دیگر از گروهان صالح‌آباد، سقوط پاسگاههای انجیره و تپه‌شینو را مجدداً تأیید کرده و تقاضای تقویت و نجات پاسگاه شوروشیرین را دارد. در این گزارش همچنین تأکید شده که «بنا به اظهار فرمانده پاسگاه انجیره، قریب یک لشکر عراق با تجهیزات به‌سوی پاسگاه شوروشیرین عزیمت نموده‌اند و [بنا به شواهد موجود] نیروهای دشمن قصد دارند به‌راحتی ارتفاعات کولک را تصرف و به‌طرف سد کنجانچم پیشروی نمایند.»(3)اما گزارش فرمانده گروه رزمی217 مستقر در سرنی و گزارش نماینده استاندار ایلام در منطقه جنگی حاکی‌از این مطلب است که فرمانده پاسگاه انجیره که یک گروهبان یکم ژاندارمری است، به‌همراه افراد خود، بدون کوچک‌ترین درگیری با دشمن، پاسگاه مرزی انجیره را تخلیه و عازم صالح‌آباد شده‌اند. درپی این گزارش‌ها از فرماندهی هنگ ایلام درخواست مجازات افراد مزبور برابر مقررات زمان جنگ شده است.(4)در همین حال، از ستوان فرخی‌پور و افراد همراهش که از دو روز گذشته برای رساندن خواربار به مناطق مذکور عزیمت کرده بودند، هیچ اطلاعی در دست نیست.(5)
درگیری در پاسگاه سمیره تابع گروهان مهران نیز از ساعت 17:30 دقیقه امروز، با آتشباری شدید و سنگین عراق آغاز شده است.(6)
دراینحال، چون صدای گروهان دهلران و گروهان موسیان در تماس با مرکز هنگ ایلام به‌دلیل بُعد مسافت به‌سختی شنیده می‌شود، هنگ ایلام از ناحیه کرمانشاه تقاضای نصب یک
1) سند شماره 57286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 26/6/1359، برابر اعلام نهاجا؛ و - سند شماره 141607 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی سپاه غرب کشور، 26/6/1359، برابر اعلام نهاجا؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 26/6/1359، ص1.
2) سند شماره 283270 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف. ژ. ک. ج. ا (دایره عملیات - رکن3)، 26/6/1359.
3) سند شماره 283266 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ف - 05 به فرماندهی لشکر81 زرهی، 26/6/1359، بنا به گزارش مرزبانی مهران مستند به اعلام گروهان صالح‌آباد.
4) سند شماره 359474 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استاندار ایلام (اصغر ابراهیمی) به فرماندهی هنگ ژاندارمری ایلام، 31/6/1359، باتوجهبه نامه شماره 17 -43/201، 26/6/1359 فرماند گروه رزمی 217 مستقر در سرنی و گزارش نماینده استاندار در منطقه جنگی.
5) سند شماره 283266 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 34482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 27/6/1359، بنا به گزارش مرزبانی مهران مستند به اعلام گروهان مهران و پاسگاه سمیره.
دکل مخابراتی صد فوتی در گروهان دهلران و تقویت صدا را کرده است تا ارتباط با مناطق مزبور که به‌سختی با دشمن درگیر هستند، برقرار شود.(1)از سوی دیگر، از پاسگاه سمیده تابع گروهان موسیان خبر می‌رسد که این پاسگاه از ساعت 17:30 دقیقه امروز، هدف آتشبارهای سنگین عراق قرار گرفت.(2)گزارش بعدی حاکی است که نیروهای مستقر در پاسگاه سمیده توانستند به‌وسیله آتش خمپاره خودی، تلفات سنگینی به نیروهای دشمن وارد و تا انتهای برد آتش، نیروهای دشمن را وادار به فرار کنند. در پایان این گزارش تأکید شده: «اگر پاسگاه سمیده که این شجاعت را از خود نشان داده‌اند تقویت نشود، مسلماً دشمن در فکر انتقام‌جویی درخواهد آمد. ...»(3)این درگیری در ساعت 22 امروز، با فرار نیروهای عراقی پایان یافت.(4)یک گزارش دیگر از همین منطقه حاکی است که در ساعت 12 ظهر امروز، در یک کیلومتری پاسگاه بیات گروهان موسیان یک دستگاه خودرو ارتشی خودی از موسیان درحال حرکت بود که با مین برخورد کرد و یک سرباز مجروح شد و خساراتی به خودرو وارد آمد.(5)لازم به یادآوری است که درگیری پاسگاه سمیده در حوزه مأموریت تیپ2 زرهی دزفول رخ داده است و تیپ مزبور بنا به گزارش مسئول واحد هماهنگی نیروهای انتظامی و نظامی دزفول، «فاقد یک فرماندهی کاردان، متعهد و متدین است» و باتوجهبه اینکه حوزه مأموریت تیپ مزبور منطقه نسبتاً وسیعی از موسیان تا فکه است، درخواست فوری جهت تعیین فرمانده برای تیپ2 زرهی دزفول شده است.(6)
ازطرفی، «رادیو بغداد [امروز] گفت: نیروهای عراقی به‌دنبال یک نبرد سریع و تعیین‌کننده، منطقه مرزی موسیان را به تصرف خویش درآورده‌اند. این رادیو اضافه کرد ایرانی‌ها مدت‌ها قبل این منطقه را اشغال کرده بودند. رادیو بغداد گفت: نیروهای عراقی در یک نبرد سریع و تعیین‌کننده دیگر پاسگاه انجیره را نیز اشغال کرده‌اند. براساس این گزارش موسیان بین بغداد و بصره و در جنوب‌شرقی پایتخت عراق قرار دارد. رادیو بغداد گفت: یک پایگاه راکت‌های ضدتانک، 4 تانک و یک موضع توپخانه طی این حمله نابود و 4 سرباز ایرانی به اسارت گرفته شده‌اند. حمله به موسیان شش روز پس از تصرف محدوده 75 میلی شرق بغداد به وقوع پیوسته است. از آن پس، عراق و ایران از این 350 کیلومتر نوار مرزی که از شمال به قصرشیرین و از جنوب به بصره محدود می‌شود، برخوردهای سنگینی را گزارش کرده‌اند.»(7)
از سوی دیگر، گزارش‌های متعدد از تقویت بیشتر مناطق همجوار مرزی با ایلام خبر می‌دهند. ازجمله افزایش تقویت نیروها و تجهیزات و انتقال آنها از اربیل به استان عماره در عراق؛(8)جاده‌سازی ازسمت پاسگاه شهابی عراق به‌سمت خاک ایران در منطقه پاسگاه چنگوله. این جاده در نزدیکی میله مرزی 16 اصلی و حد مرز رودخانه چنگوله قرار دارد که تا
1) سند شماره 283257 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به ناحیه کرمانشاه (فرمانده ناحیه - رکن3)، 26/6/1359، پیرو گزارش مخابرات هنگ ایلام، 26/6/1359.
2) سند شماره 283491 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی دهلران به تهران - دایره عملیات، 26/6/1359، برابر اعلام گروهان موسیان مستند به گزارش پاسگاه سمیده.
3) سند شماره 276800 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران (فرماندهی ژاندارمری کشور - رکن3)، 26/6/1359، برابر اعلام گروهان موسیان و گزارش بخشدار محل.
4) سند شماره 276798 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به ف - ژاجا، 28/6/1359، برابر اعلام گروهان موسیان، 26/6/1359.
5) سند شماره 21423 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 26/6/1359، ص1.
6) سند شماره 343538 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی نظامی دزفول به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان - اهواز، 27/6/1359.
7) خبرگزاری پارس، نشریة گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، صص2 و 3، بغداد - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 26/6/1359.
8) سند شماره 277328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به قصرشیرین - ایلام - فرماندهی هنگ، 28/6/1359، برابر امریه واصله از رکن3 ژاجا به استناد سماجا، 26/6/1359؛ و - سند شماره 186432 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به نزاجا، 27/6/1359، بنا به شنود نیروهای خودی از مخابرات رزمی نیروهای عراقی، 26/6/1359.
چاه نفت چنگوله هشت کیلومتر فاصله دارد. بنا به این گزارش: «به‌احتمال‌قوی، قصد کشیدن جاده در این سمت و تصرف تپه گرشیرگه که در نزدیکی چاه نفت چنگوله می‌باشد و سپس دستیابی به چاه نفت است.»(1)عراق همچنین در منطقه پاسگاه چیلات ایران و معابر ورودی این منطقه، بازهم دست به تقویت نیروها و تجهیزات بیشتر ازجمله استقرار یک تیپ پیاده زرهی برای تصرف ارتفاعات مقابل و راه‌های نفوذی همچون معابر گلاله و چشمه‌نیزار و عین‌منصور و سایر معابر در این منطقه زده است(2)و به همین منظور، هنگ ایلام «باتوجهبه عدم توازن قوا در این منطقه، تقاضای یک گروهان پیاده را از ناحیه کرمانشاه و تیپ84 خرم‌آباد» کرده است.(3)
1
میل آشکار تحرکات و تهاجم ارتش عراق از مناطق غرب به‌سوی مناطق مرزی خوزستان، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی را بر آن داشت تا امروز یک بار دیگر درمورد راهبرد نظامی عراق اعلام دارد: «ارتش عراق در نظر دارد با ایجاد درگیری‌های مرزی در منطقه غرب کشور خصوصاً قصرشیرین، ارتش ایران را در این منطقه درگیر نموده تا بتواند با آماده‌نمودن یگان‌های خود در منطقه مقابل خوزستان، به‌آسانی نیروهای نظامی را درهم کوبیده و طرح جدایی استان خوزستان را از ایران میسر نماید. ...»(4)این نکته به‌علاوه افزایش تحرکات عراق و انتقال نیروها و تجهیزات زرهی و توپخانه‌های بیشتر مناطق مقابل پاسگاههای تابع بستان و سوسنگرد در چند روز گذشته، به‌ویژه دیروز و امروز، نشان می‌دهد که عراق علاوه‌بر درگیری‌های دیروز در این مناطق، قصد حملات شدیدتری را در این نقاط دارد. این تحرکات از نظر لشکر92 زرهی دور نمانده است و نیروهای اطلاعاتی خودی، مجدداً به معبرهای نسبتاً حتمی تجاوزات آتی عراق ظرف امروز و یا فردا، اشاره کرده‌اند. طبق این گزارش، «دشمن قصد دارد ظرف امشب تا فردا از محورهای زیر اقدام به حمله نماید: 1. محور فکه - دوسلق؛ 2. محور سمیده - دوسلق؛ 3. محور تنومه - شلمچه؛ و 4. محور تنومه - کوشک کیلومتر 25.»(5)
ازجمله تحرکات امروز عراق می‌توان به این موارد اشاره کرد: استقرار یگان‌هایی از لشکر5 عراق در منطقه مرزی هورالعظیم و طلائیه تا کوشک؛ جمعآوری عشایر عراق توسط این رژیم در روز جاری، در مناطق روبه‌روی جراحی ایران و تبور و شط‌علی با خودروهای کمپرسی و مسلح‌ساختن آنها برای حمله به نقاط و پاسگاههای مرزی ایران و پشتیبانی از نیروهای عراقی مهاجم؛(6)تقویت پاسگاههای زردان و القرنه که در مقابل پاسگاه طلائیه جدید ایران است و
1) سند شماره 282906 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 - رکن سوم به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 26/6/1359، بنا به گزارش مرزبانی مهران مستند به گزارش پاسگاه چنگوله.
2) سند شماره 283268 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران ف. ژاجا (دایره عملیات - رکن3)، 26/6/1359، برابر گزارش ستوان محمودی از هنگ ایلام.
3) سند شماره 282905 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 27/6/1359، برابر درخواست و گزارش هنگ ایلام، 26/6/1359.
4) سند شماره 276892 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تهران - ژاجا (رکن3) به ناحیه ژاندارمری اهواز، 29/6/1359، برابر اظهارنظر اداره دوم سماجا، 26/6/1359.
5) سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص12، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 26/6/1359؛ و - سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص12، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 26/6/1359.
6) سند شماره 65161 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات)، 26/6/1359؛ و - سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، از رکن سوم لشکر92 زرهی اهواز، 26/6/1359.
پاسگاه کوشک البصره که در مقابل پاسگاه کوشک ایران است با خودروهای شنی‌دار و نفرات و کامیون‌های مهمات و احداث سنگرهای جدید، در صبحگاه امروز، که همگی حاکی‌از قصد عراق برای اجرای عملیات در این منطقه می‌باشد؛(1)استقرار تانک ها و نفربرهای بیشتر در نزدیکی پاسگاههای کوشک و دویرج و حفر سنگرهای جدید در این دو نقطه و نیز استقرار تانک‌ها و نفربرهای بیشتر در 10 کیلومتری روبه‌روی پاسگاه طلائیه قدیم و طلائیه جدید؛(2)حفر سنگرهای جدید با چهار دستگاه بلدوزر در ساعت 17 امروز در مقابل پاسگاه طلائیه قدیم ازسوی عراق؛(3)احداث سنگر و استقرار سلاح‌های ضدتانک در مقابل پاسگاه سوبله و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات از ازگله تا شعیب از یک‌سو و گسیل‌داشتن متواریان ایرانی به‌سوی ایران توسط سازمان استخبارات عراق برای جمعآوری اطلاعات از سوی دیگر و نیز تقویت اطراف پاسگاه فکه عراق با تانک در مقابل پاسگاه گلزاران ایران؛(4)استقرار یک آتشبار توپخانه سنگین در اطراف پاسگاه شعیب که لوله‌های توپ‌ها به‌سمت تپه‌های الله‌اکبر نشانه رفته است؛(5)تقویت پاسگاههای صفریه و رشیدیه عراق با نیروهای پیاده - مکانیزه و زرهی در ساعت 9:10 دقیقه صبح امروز؛(6)دولت عراق همچنین به دامداران نوار مرزی دستور داده است که از نزدیک‌شدن به فاصله 3 کیلومتری مرز ایران و عراق خودداری کنند؛ در غیر این صورت رئیس عشیره مسئول نافرمانی خواهد بود.(7)
1
حملات بی‌وقفه ارتش عراق به پاسگاههای منطقه بستان و سوسنگرد در روز گذشته، باعث سقوط پاسگاههای رشیدیه، صفریه و طاوسیه ایران شد، اما «یگان‌های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران مرکب از یک گردان از لشکر92 زرهی و قسمتی از گروه رزمی تیپ37 زرهی [شیراز] به‌اتفاق همرزمان ژاندارم در یک درگیری شبانه توانستند در ساعت 2:30 دقیقه بامداد به‌وسیله واحد زرهی ارتش به‌همراهی مأمورین ژاندارمری سه پاسگاه ایرانی یادشده را پس گرفته و در آنجا حالت پدافندی به خود بگیرند.»(8)اما درگیری‌ها در این مناطق همچنان در مقابل پاتک‌های عراق ادامه داشت و اوج درگیری‌ها در ساعت 4:15 دقیقه بامداد بوده که واحد ارتشی مستقر در فکه، به کمک پاسگاه طاوسیه آمده و نبرد سختی با واحدهای زرهی ارتش عراق داشتند. در این ساعت، نیروهای خودی که با کمبود سوخت نیز مواجه بوده‌اند، درخواست کمک هوایی کرده‌اند.(9)«درحدود ساعت 8 صبح، درگیری در فکه ایران نیز میان واحد ارتشی مستقر در این منطقه با نیروهای زرهی عراق شدت یافت که درنتیجه، کارخانه سیمان فکه عراق و همچنین کامیون‌ها و بلدوزر موجود در شرکت [عراقی]
1) سند شماره 346073 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت. ف. نزاجا (مد اطلاعات)، 26/6/1359، برابر گزارش پاسگاه سوسنگرد، 26/6/1359.
2) سند شماره 423459 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن2) به ف 21 - 07 (رکن2)، 26/6/1359.
3) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص2، از هنگ سوسنگرد، مستند به اعلام پاسگاه طلائیه قدیم، 26/6/1359
4) سند شماره 141610 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 26/6/1359؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
5) سند شماره 141610 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 292615 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری دشت آزادگان به استانداری خوزستان، 26/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان، 26/6/1359.
7) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص7، از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 26/6/1359.
8) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص8، از لشکر92 زرهی (رکن3) سوم، 26/6/1359؛ و - سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص8، از لشکر92 زرهی (رکن3)، 26/6/1359؛ و - همان برابر گزارش شماره 6 سیار 26/6/1359، سرگرد افضلیان فرمانده هنگ سوسنگرد از محل مخاصمه.
9) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص7، از هنگ سوسنگرد، 26/6/1359، برابر اعلام تلفنی گروهان بستان؛ و - سند شماره 292617 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری دشت آزادگان به استانداری خوزستان، 26/6/1359.
به آتش کشیده شد.» همین گزارش حاکی است که «از آن پس، کلیه پاسگاههای مرزی بستان اعلام درگیری با پاسگاههای مقابل خود نموده‌اند و بلافاصله مأمورین پاسگاه دویرج ایران به سرپرستی ستوان یکم کاظمی فرمانده گروهان بستان که شخصاً پشت تفنگ106 قرار گرفته و پاسگاه دویرج عراق و همچنین 4 دستگاه تانک مدافع آن پاسگاه را منهدم نمود.(1)در این درگیری همچنین، قسمتی از پاسگاه دویرج ایران هم تخریب می‌گردد.» بنا به همین گزارش: «در ساعت 12:05 دقیقه امروز، هواپیماهای خودی برای بار دوم با موفقیت، مواضع دشمن را منهدم و یک ساعت قبل از حمله هوایی گزارش رسیده که مأمورین ژاندارم و ارتش، پاسگاه سوبله عراق را با خاک یکسان و 5 دستگاه تانک‌های مدافع پاسگاه را منهدم و تلفات جانی سنگین به دشمن وارد آمده است. ...»(2)بار اول در ساعت 8:30 دقیقه بامداد، دو فروند هواپیمای اف5 مواضع و محل تجمع تانک‌های عراقی را در اطراف پاسگاه طاوسیه به‌شدت بمباران کردند که میزان خسارات واردشده به دشمن 70 درصد برآورد شده است.(3)
فرمانده زرهی مستقر در پاسگاه صفریه نیز اعلام کرد که توپ‌های خودی، یک قسمت از توپخانه دشمن را منهدم کرده‌اند.(4)بااین‌حال، عراق نیروها و نفربرهای بیشتری را به پاسگاه دویرج خود انتقال داده است.(5)سرگرد صفوی، فرمانده واحد زرهی درگیر، در گزارش بعدی خود اذعان کرده که«من با واحدم قطع تماس نمودم و تاآنجاکه اطلاع دارم آنها زیر آتش واحد زرهی دشمن هستند و دشمن درحال پیشروی می‌باشد» و درخواست کمک هوایی کرده است. خبر مذکور ازطرف ژاندارمری خوزستان نیز تکرار شده است.(6)این درحالی است که فرمانده گردان318 ایران باتوجهبه شدت درگیری، تقاضای مهمات با کالیبر بزرگ کرده است.(7)
در درگیری شدید پاسگاه سوبله نیز که از ساعت 10 صبح تا 14 و مجدداً از 17 تا 20 امروز به طول انجامید، پاسگاه سوبله عراق توسط نیروهای خودی به‌کلی نابود شد و یکی از سربازان ایرانی نیز به شهادت رسید.(8)همچنین، «در ساعت 11:15 دقیقه، هنگ سوسنگرد اعلام کرد که نیروهای مستقر در خط سوبله - صفریه - رشیدیه - طاوسیه - دویرج و فکه تماماً درگیر و زیر آتش توپخانه دشمن می‌باشند و چنانچه پشتیبانی هوایی نشوند، سقوط آنها انتظار می‌رود.»(9)گزارش بعدی هنگ سوسنگرد حاکی است که در ساعت 11:20 دقیقه، ارتباط پاسگاه سوبله قطع و کلیه نیروها شدیداً درگیر هستند. در همین گزارش به نقل از فرمانده هنگ سوسنگرد آمده است که چاه صدام حسین به‌وسیله توپخانه پشتیبانی فکه، به آتش کشیده شده است.(10)در ادامه درگیری‌ها در این منطقه، «در ساعت 16:45 دقیقه امروز، هنگ سوسنگرد به‌طور تلفنی گزارش داد، پاسگاه دویرج ایران به‌طور گازانبری مورد حمله قرار گرفته و تنها راه نجات خود را پشتیبانی هوایی اعلام نموده است.»(11)همچنین، فرمانده
1) سند شماره 287127 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری دشت آزادگان به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 26/6/1359، برابر گزارش سرگرد افضلیان فرمانده هنگ سوسنگرد از محل واقعه؛ و - سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص9، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 26/6/1359، گزارش جبهه بستان.
2) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص6، از هنگ سوسنگرد، 26/6/1359؛ و - نیز همان، گزارش ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 26/6/1359.
3) سند شماره 346065 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از پایگاه چهارم شکاری (پست فرماندهی) به نهاجا (پست فرماندهی)، 26/6/1359.
4) سند شماره 287120 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری دشت آزادگان (سوسنگرد) به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 26/6/1359؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 409330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص6، برابر گزارش ژاندارمری بستان به‌استناد پاسگاه دویرج، 26/6/1359؛ و - سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، ص6، برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان، با استناد پاسگاه دویرج، 26/6/1359.
6) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص7، از هنگ سوسنگرد، 26/6/1359.
7) سند شماره 292616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانداری دشت آزادگان به استانداری خوزستان، 26/6/1359.
8) سند شماره 198365 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش کار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حمیدیه، 26/6/1359.
9) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص9، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 26/6/1359.
10) همان، ص10.
11) سند شماره 290931 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز، 26/6/1359؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص6، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 26/6/1359، برابر گزارش تلفنی هنگ سوسنگرد.
عکس
نقشه
هنگ سوسنگرد از منطقه درگیری خبر می‌دهد که «به‌علت عدم امکان عبور خودرو در جاده مرزی سوبله - فکه، امکان تدارک یخ و مواد غذایی به پاسگاههای دویرج و فکه میسر نیست، لذا تدارک پاسگاههای مذکور ازطریق دزفول انجام شود.» بنا به همین گزارش: «به پیشنهاد هنگ سوسنگرد، چون درحالحاضر پاسگاه فکه نیز شدیداً درگیر می‌باشد، عمل تدارک از راه هوا انجام پذیرد.»(1)
دراینحال، نیروهای خودی درگیر در منطقه بستان، به‌دلیل کمبود امکانات پدافندی و امکان حملات هوایی جنگنده‌های عراقی، تقاضای پشتیبانی هوایی ازطریق پایگاه چهارم شکاری دزفول را دارند.(2)یک گزارش دیگر از دشت آزادگان، از امکان‌پذیرنبودن پدافند هوایی در این منطقه حکایت دارد. در این گزارش تقاضای تأمین منطقه دشت آزادگان با جنگ‌افزار سهند3 شده است.(3)درخصوص درگیری‌های این منطقه، گزارش شنود واحدهای خودی به نقل از نیروهای عراقی، حاکی است که «رزمندگان ایرانی مرکز عملیات نیروهای عراقی را در منطقه فکه سرکوب نموده و عراقی‌ها تقاضای تانک برای مقابله با نیروهای ایرانی نموده‌اند.»(4)گزارش بعدی نیروهای ایرانی، ازطرف سرگرد رامین [فرمانده هنگ سوسنگرد] در ساعت 17:30 دقیقه، حاکی است که وی «تقاضا نموده باتوجهبه تقویت سریع نیروهای عراقی در جلو پاسگاه فکه و دویرج عراق، سریعاً یک گردان تانک تقویت‌شده به پاسگاههای فکه و دویرج ایران اعزام شود.»(5)در ساعت شروع تاریکی شب، در آخرین گزارش فرمانده هنگ سوسنگرد آمده است که «مأمورین ژاندارم و ارتشی تا ساعت 20 امروز، تعداد 5 دستگاه تانک دشمن را منهدم نموده‌اند و مجموع عملیات بعدازظهر امروز موفقیت‌آمیز بوده است.»(6)
در ساعات پایانی امروز، روابط عمومی سپاه اهواز گزارش داد که «در درگیری‌های امروز در محور بستان، 5 پاسگاه مهم عراق به نامهای شیب، طاوسیه، صفریه، فکه و رشیدیه به‌همراه انبار مهمات پاسگاه فکه و یک واحد چاه نفت که جنب پاسگاه شیب عراق قرار داشت و 14 تانک دشمن منهدم شدند و تعدادی از مزدوران عراقی کشته و زخمی شدند.»(7)بااین‌حال، آخرین گزارش‌ها از این مناطق حاکی است که عراق شامگاه امروز، 11 کامیون نظامی مهمات و تجهیزات را از پادگان ابوغریب به پادگان بعقوبه حمل و در اختیار لشکر6 زرهی قرار داده؛ همچنین در منطقه زرباطیه نیز دست به تقویت یگان‌ها و زرهی خود زده و در منطقه بستان نیز تانک‌های بیشتری از عراق در مقابل پاسگاههای ایران مجدداً آرایش حمله به خود گرفته و قصد حمله تلافی‌جویانه در فردا به‌خاطر شکست‌های امروز را دارند.(8)
1) سند شماره 302747 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به استانداری خوزستان، 26/6/1359، بنا به گزارش و درخواست سرگرد افضلیان از بستان؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص9، از هنگ سوسنگرد، بنا به گزارش سرگرد افضلیان از منطقه درگیری.
2) سند شماره 426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 26/6/1359، شماره سریال 11، ص8، از لشکر92 زرهی (رکن3)، 26/6/1359.
3) همان، صص8 و 9، از لشکر92 زرهی (رکن3)، 26/6/1359.
4) سند شماره 57309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به نزاجا، 26/6/1359.
5) سند شماره 290908 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 26/6/1359.
6) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص7، از هنگ ژاندارمری سوسنگرد، 26/6/1359، برابر گزارش سرگرد افضلیان فرمانده هنگ.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز، مستند به گزارش روابط عمومی سپاه اهواز.
8) سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 27/6/1359، ص1.
1
درحالیکه نبردهای نسبتاً پرشدتی در مناطق مرزی بستان و سوسنگرد در جریان است، در منطقه مرزی خرمشهر و آبادان نیز امروز در چند نوبت، درگیریهایی به‌وقوع پیوست و نیروهای عراقی چندین بار به پاسداران مستقر در مرز شلمچه و همچنین روستانشینان نوار مرزی با سلاح‌های سنگین حمله کردند.(1)
گزارش ستاد لشکر92 زرهی اهواز درمورد نخستین حمله عراق حاکی است که «از ساعت 12:30 دقیقه امروز، پاسگاههای خیّن و مؤمنی با نیروهای دشمن درگیر و زدوخورد به‌شدت ادامه دارد.»(2)این حمله، با واکنش شدید نیروهای خودی مواجه شد و حدود 40 دقیقه به طول انجامید.(3)گزارش هنگ ژاندارمری آبادان نشان می‌دهد که این درگیری یک ربع ساعت بیشتر طول نکشید و در ساعت 13:45 دقیقه با مجروح‌شدن یک سرباز ایرانی خاتمه یافت.(4)
دومین حمله ارتش عراق به پاسگاههای مؤمنی و خیّن با میل به‌سوی مناطق روستایی از ساعت 17:25 دقیقه مجدداً آغاز شد و تا ساعت 19 که این درگیری همچنان ادامه داشت، تعدادی از ساکنان روستاها نیز مجروح شدند.(5)
مهندس گلی، فرماندار خرمشهر، درمورد بازدیدهای خود از مرزهای شلمچه و وضعیت منطقه گفت: درحالحاضر اکثر نقاط خالی از سکنه است و مردم در مساجد و مدارس شهر مستقر شده‌اند.(6)بنا به گزارش فرمانداری خرمشهر، در درگیری‌های امروز با نیروهای عراقی، خسارات و تلفات سنگینی به دشمن وارد شد و بیمارستان نظامی بصره از زخمی‌شدگان عراقی پر شده است و نیز روستاهای خروبیه و البواری واقع در نوار مرزی عراق از سکنه خالی شده است.(7)
از سوی دیگر، در ادامه تحرکات روزافزون عراق در مناطق مرزی آبادان و خرمشهر، شب گذشته و سرتاسر شامگاه امروز، نیروهای عراقی تحرکات قابل‌توجهی در نوار مرزی بصره و نیز در مقابل منطقه خسروآباد آبادان داشته‌اند.(8)نیروهای عراقی امروز همچنین در آن‌سوی اروندرود در خاک خود، مشغول قطع نخل‌ها و احداث سنگرهای متعدد در مقابل "حفار بریم" و اسکله‌های 3 و 4 و 26 و 27 آبادان مشاهده شده‌اند.(9)گزارش امروز شنود خودی از منابع ارتش عراق حاکی است: «در منطقه "کوت‌الزین" و "المطوعه" و "سیبه" عراق نیز تعداد 100 دستگاه خودرو زیل و ایفا عراقی با تجهیزات کامل و تعدادی توپ ضدهوایی استقرار یافته و به‌حالت آماده‌باش به سر می‌برند و آماده اجرای تیراندازی روی منطقه ایران می‌باشند.»(10)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
2) سند شماره 423415 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 26/6/1359، برابر اعلام نماینده ژاندارمری خوزستان، 26/6/1359؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص5، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 26/6/1359، برابر اعلام نماینده ژاندارمری خوزستان، 26/6/1359.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
4) سند شماره 290929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 26/6/1359، برابر اعلام تلفنی هنگ آبادان.
5) سند شماره 50667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م 132) به نزاجا، 26/6/1359، مستند به شنود و گزارش ستاد گارد مرزی بصره عراق؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، صص 1و 2، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
6) روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص1، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص1، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
8) سند شماره 50667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
9) سند شماره 437 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان به فرماندهی هنگ ژاندارمری آبادان، 26/6/1359.
10) سند شماره 57309 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
1
شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی میان ایران و عراق در روزهای گذشته و امروز، نه‌تنها در رسانه‌های جهان بازتاب وسیعی داشته، برخی سازمان‌های عربی و اسلامی منطقه را نیز به‌منظور دستیابی به راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای حل مشکلات میان دو کشور درگیر جنگ، به تکاپویی هرچند نسبتاً ضعیف، واداشته است. دراین‌میان برخی گروه‌های مخالف عراقی نیز اقدام به اعلام موضع می‌کنند. تکاپوی برخی عناصر ایرانی نیز که مورد استفاده عراق قرار می‌گیرد، ازجمله خبرهای حاشیه‌ای این درگیری‌ها است.
به گزارش رادیو کلن آلمان‌غربی، «دبیرکل اتحادیه عرب در جلسه شورای اتحادیه در تونس از ایران و عراق خواست که اختلافات مرزی را ازطرق مسالمت‌آمیز حل نمایند. روابط حسنه بین اعراب و کشورهای اسلامی و همچنین روابط خوب همسایگی باید حفظ شود.» بنا به همین گزارش: «طبق اطلاعات حاصله از محافل مطلع، قرار است پاکستان و چند کشور اسلامی دیگر، جهت حل اختلافات ایران و عراق میانجیگری کنند.»(1)
در همین خصوص، همچنین بخش فارسی رادیو پاکستان در برنامه صبحگاهی خود اعلام کرد: «دبیرکل شورای اسلامی، تشکیل یک کنفرانس فوق‌العاده وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی را به‌منظور غور و بررسی پیرامون منازعه ایران و عراق پیشنهاد کرده است. وی از آقاشاهی، وزیر امور خارجه پاکستان که رئیس کنفرانس وزیران امور خارجه اسلامی نیز می‌باشد، برای تشکیل این کنفرانس در آتیه نزدیک تقاضا نموده، گفته است که وجود چنین اوضاعی برخلاف روحیه اخوت و برادری اسلامی است.»(2)
همچنین در ادامه اعلام مکرر مبارزات گروه‌های معارض عراقی علیه رژیم بعث عراق، یک عضو نهضت پیکار اسلامی عراق اعلام کرد که امروز «مجاهدین پیکار اسلامی عراق - شاخه نظامی - با یک شبیخون ناگهانی موفق شدند که تعداد زیادی از قوای ارتش بعث عراق و یک پست نظامی آنها را در خانقین نابود کنند.» عضو نهضت اسلامی عراق اضافه کرد: «افراد ما موفق شدند قبل از ورود نیروهای کمکی ارتش بعث عراق از صحنه نبرد دور شوند.» وی سپس درمورد ارتش بعث عراق گفت: «رژیم جنایتکار بعث هر سرباز و افسری را که حاضر به جنگیدن در نوار مرزی ایران نباشد در یک محاکمه فوری صحرایی اعدام می‌کند.»(3)
دراینحال، روزنامه نامه مردم ارگان مرکزی حزب توده، در شماره امروز خود اعلام کرد که «حزب کمونیست عراق توطئه‌های رژیم ضدخلقی صدام حسین را شدیداً محکوم کرد. عزیز محمد، دبیراول کمیته مرکزی حزب کمونیست عراق، در تلگرامی به حافظ اسد، رهبر سوریه، که در مطبوعات دمشق منتشر شده است، "دیکتاتوری منفور حاکم بر عراق" را محکوم و اعلام کرد که رژیم عراق با نیروهای امپریالیستی، صهیونیستی و ارتجاع همکاری می‌کند و قصد دارد از پشت به سوریه خنجر بزند. در تلگرام آمده است که رژیم صدام حسین از به‌اصطلاح ابتکار صلح
کشورهای بازار مشترک و از پیمان خائنانه کمپ‌دیوید حمایت می‌کند. ...»(1)
از سوی دیگر، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «طبق گزارشات رسیده از سفارت جمهوری اسلامی ایران در ابوظبی، ساعت 3 بامداد امروز، مزدوران بعثی عراق قصد داشتند دفتر هواپیمایی ملی ایران در ابوظبی را منفجر کنند.» بنا به این گزارش، این عملیات، با دستگیری 7 نفر عراقی توسط پلیس ابوظبی خنثی شده است.(2)
دراینحال، یک گزارش از نیروهای اطلاعاتی خودی حاکی است: «سازمان امن‌العام عراق تعدادی از افراد به‌اصطلاح جبهه تحریر خوزستان را جهت عضوگیری ازطریق پاسگاه شیب به ایران نفوذ داده است. و در قبال استخدام هر عضو مبلغی حدود 300 دینار به آنان پرداخت می‌شود.»(3)یک گزارش مشابه و «با ارزیابی صحیح» دیگر حاکی است: «اخیراً شاهپور بختیار با دو نفر از امرای سابق ارتش وارد بغداد شده و از محل آموزش افراد فراری ایرانی در جنوب پادگان الرشید در مغرب رودخانه دجله بازدید به عمل آورده است.»(4)
1
درحالیکه درگیری‌های مرزی، به‌خصوص ظرف دیروز و امروز، با شدت بیشتری، به استان خوزستان نیز کشیده شده است، عصر امروز «جلسه فوق‌العاده کمیسیون امنیت ملی به ریاست دکتر ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، تشکیل شد. در این جلسه که استانداران ایلام و کرمانشاهان، چند تن از مسئولین استانداری استان خوزستان، نمایندگان خرم‌آباد و ایلام در مجلس شورای اسلامی و چند تن از مسئولین سپاه پاسداران در غرب کشور نیز حضور داشتند مسائل کلی امنیت کشور و آمادگی رزمی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و نحوه عملیات آنها در جبهه‌های نبرد با عراق مورد بررسی و تبادل‌نظر قرار گرفت.»(5)
از سوی دیگر، باتوجهبه احتمال قوی تشدید درگیری‌ها میان قوای دریایی ایران و عراق در آب‌های ساحلی اروندرود و دهانه خلیج‌فارس، صبح امروز فرمانده نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران جهت بازدید و آگاهی از میزان آمادگی رزمی نیروی دریایی ایران در خلیج‌فارس، وارد بوشهر شد. سخنگوی فرمانده نیروی دریایی ایران امروز اعلام کرد: «پرسنل و ناوگان نیروی دریایی ایران در آب‌های خلیج‌فارس درحال آماده‌باش کامل به سر می‌برند. ...»(6)
2
وضعیت امنیتی در مناطق کردنشین، با افزایش تحرکات اخیر عراق در حمایت از گروه‌های مسلح معاند با نظام جمهوری اسلامی، کار را برای نیروهای مسلح خودی سخت‌تر کرده است. گزارش‌های متعددی حاکی‌از این امر است؛ ازجمله:
1) نامه مردم، شماره 335، 26/6/1359، ص2.
2) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
3) سند شماره 423453 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 26/6/1359، برابر گزارش پایگاه دهلران؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 12، ص3، 27/6/1359، برابر گزارش پایگاه دهلران، 26/6/1359.
4) سند شماره 287182 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 26/6/1359؛ و - سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 12، صص3و 4، 27/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 26/6/1359.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
6) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از بوشهر.
منطقه نوسود با بحران اساسی‌تری روبه‌روست. بنا به یک گزارش: «گروه‌های مسلح مستقر در نوسود و مناطق اطراف، توسط کشور عراق تقویت گردیده و خود را آماده می‌نمایند به هر قیمتی از تصرف و تأمین نوسود به‌وسیله قوای دولت ایران ممانعت به عمل آورند. ضدانقلابیون در ارتفاعات نوسود مواضعی را تهیه و آماده نموده‌اند و به انواع سلاح‌های سبک و سنگین ازقبیل آر.پی.جی7 و خمپاره‌اندازهای 60 و 81 و احتمالاً 120 م.م و تیربار ضدهوایی مجهز می‌باشند.» بنا به همین گزارش: «دولت بعث عراق به‌منظور حمایت بیشتر یک پایگاه به استعداد یک گردان همراه با بیمارستان صحرایی در منطقه سارال تشکیل داده است و از ضدانقلابیون حمایت می‌کند.»(1)
و درباره همین منطقه، یک گزارش دیگر حاکی است: «در کشور عراق 3 نفر به اسامی ولی، پهلوان و علی‌اکبر پالانی به دستور رئیس ارتش عراق حدود 8 هزار نفر را که بیشتر آنها ایرانی هستند، اجیر کرده و به آنها مأموریت داده‌اند تا به منطقه نوسود رفته و با حزب دمکرات همکاری لازم را بنمایند و به نوار مرزی حمله کنند.»(2)
دراینحال، روابط عمومی ستاد عملیات مشترک غرب کشور به نقل از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پاوه، ضمن هشدار شدید به گروه‌های مسلح ضدانقلاب در این منطقه، به اهالی نوسود و روستاهای اطراف گوشزد کرده که «بدانید که این مزدوران شرق و غرب و حکومت بعث عراق برای اجرای خواستهای پلید خود از هرگونه مکر و حیله‌ای دریغ نمی‌ورزند، لذا فریب این خودفروختگان و خیانت‌پیشگان را نخورید و آنان را با قهر انقلابی خویش از منطقه رانده، سرزمین خود را از شر آنان پاک گردانید. ...»(3)
اما در منطقه مریوان و بانه نیز این‌گونه ناامنی همچنان حکم‌فرماست. بررسی تحرکات ارتش عراق در منطقه مرزی مریوان نشان می‌دهد که ارتش عراق اخیراً تمامی پاسگاههای نوار مرزی خود را در این منطقه با نیروهای بیشتری در حدود 150 نفر برای هر پاسگاه، تقویت کرده است.(4)این درحالی است که فرماندار مریوان نیز امروز درباره اوضاع مرزی این منطقه اظهار کرد: «راه مریوان - سنندج ازطریق سروآباد - شوئیشه امنیت ندارد. مرز ایران و عراق در حوزه استحفاظی فرمانداری مریوان بدون حفاظ است و در سراسر مرز پاسگاهی مستقر نشده و ما نیاز [به] پاسگاه‌هایی در این منطقه به‌خاطر مرزنشینان و حفظ حدود و ثغور خود داریم.» فرماندار مریوان یادآور شد: «به‌علت عدم امنیت نمی‌تواند از بخش‌های تابعه بازدید کند.»(5)
از طرف دیگر، گاهی در تعامل گروه‌های مسلح معارض با نظام ایران با دولت و ارتش عراق برخوردها و اختلافاتی پیش می‌آید و منجر به درگیری‌های میان افراد وابسته به آنها با یکدیگر و تشدید ناامنی در منطقه می‌شود. ازجمله گزارش مأموران اطلاعاتی سپاه پاسداران حاکی است: «اخیراً مأمورین دولت عراق مشغول راه‌سازی بین "طویله" و "شمشی" هستند و
1) سند شماره 57312 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 26/6/1359، برابر اعلام نزاجا؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 57310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 26/6/1359؛ و - سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از اطلاعیه روابط عمومی ستاد عملیات مشترک غرب کشور.
4) سند شماره 57311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه کرمانشاه، 26/6/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، ص7، سنندج - خبرگزاری پارس، 26/6/1359.
گفته می‌شود از این راه برای خودروها و تانک‌های عراقی استفاده خواهد شد و بر سر مسئله راه‌سازی بین مأمورین عراقی و افراد حزب دمکرات درگیری رخ داده که طی آن 2 تن از دمکرات‌ها کشته و 3 تن مجروح شده‌اند و از مأمورین عراقی نیز 5 تن کشته شده‌اند.»(1)-(2)
و سرانجام بنا به یک گزارش دیگر: «درپی حملات عدهای از مهاجمین وابسته به عراق به پاسگاه "کم‌زیریس" از توابع سرپل‌ذهاب، عده زیادی از آنان در درگیری با قوای ایران کشته شدند.»(3)
1
تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام امروز نیز در قالب درگیری‌های خونین، ایجاد رعب و وحشت، مین‌گذاری، راهبندان و گروگانگیری و جابه‌جایی نیرو و تجهیزات با حمایت و پشتیبانی رژیم عراق، در مناطق مختلف استان کردستان، آذربایجان‌غربی و در مناطقی از استان کرمانشاه ادامه داشت.
برابر اطلاع روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور در درگیری‌ای که از ساعت 22:20 شب گذشته بین نیروهای ارتش، سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد از یک‌سو و مهاجمان مسلح ضدانقلاب از سوی دیگر در منطقه دیواندره - حسن‌آباد و ده افراسیاب از توابع کردستان رخ داد، 2 تن از افراد سپاه پاسداران شهید و 3 نفر مجروح شدند. در این درگیری که تا ساعت 11 صبح امروز، همچنان ادامه داشته است تلفات سنگینی به مهاجمان وارد آمد.(4)
همچنین، بنا به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی: «در ساعت 20:36 دقیقه امروز، خودرو استیشن حامل [نیروهای] سپاه پاسداران در محور ده‌گُلان در راه قروه به سنندج در فاصله 2 کیلومتری کُرَج‌آباد به‌طرف دهگلان، دچار کمین ضدانقلاب [واقع] شده و درنتیجه یک پاسدار به نام عزتالله مظفری شهید و 4 نفر پاسدار دیگر و یک نفر غیرنظامی مجروح شدند.»(5)
گفتنی است شهر سنندج با اینکه کاملاً در اختیار نیروهای خودی است، بازهم هرازگاهی گروه‌های مسلح ضدانقلاب برای ایجاد رعب و وحشت و یا ترور افراد مهم نظامی و انتظامی دست به تحرکاتی چون بمب‌گذاری می‌زنند که یک نمونه دیگر آن انفجار بمبی درحدود ساعت 22:30 امروز، در منزل مسئول ستاد مبارزه با مواد مخدر واقع در محله آقازمان شهرستان سنندج بوده است که براثر آن پیرمرد مستأجر خانه کشته و دختر مسئول ستاد مبارزه با مواد مخدر زخمی شد.(6)
1) یادآوری می‌شود بخش دوم این گزارش راجع به اختلافات درونی احزاب مزبور در مناطق کردنشین است که در آن آمده است: «اختلاف شدیدی بین اهالی نودشه و گروه‌های ازجمله کومه‌له به وجود آمده و افراد کومه‌له کاملاً به مردم زور می‌گویند و مردم را زیر فشار قرار داده‌اند و مردم درِ خانه‌هایشان را به روی افراد کومه‌له باز نمی‌کنند. و افراد حزب دمکرات با مردم مقداری کنار می‌آیند.»
2) سند شماره 57288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص328، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 26/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه به نقل از روابط عمومی ستاد مشترک عملیات غرب کشور.
4) سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه به نقل از روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور.
5) سند شماره 41932 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 27/6/1359، برابر اعلام شهربانی؛ و - سند شماره 50636 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 28/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
در اطراف بانه نیز تحرکات افراد مسلح معارض با نظام قابل‌توجه بوده است. دراین‌باره گزارش سپاه مرکز حاکی است: «تعداد 400 نفر از ضدانقلابیون درحوالی آبادی بندخوی واقع در حوالی بانه مستقر می‌باشند.»(1)
به گزارش امروز مرکز فرماندهی غرب سپاه، محور باینگان و مناطق سروانی در دزه‌کوت و زردوئی با تلاش نیروهای مشترک ارتش و سپاه و پیشمرگان به‌طور نسبی پاکسازی شد و طی آن یک نفر از پیشمرگان باینگان به نام محمود فرشیدی به شهادت رسید و 2 تن از پاسداران اعزامی زخمی شدند.» در ادامه این گزارش آمده است: «درحالحاضر، مهاجمین مسلح در کوه جزند و لشکرگاه (در دامنه کوه ماکوان) مستقرند و ازطریق قره‌خیل بیش از 60 تن از مهاجمین مسلح جهت تقویت اعزام شده‌اند و قصد حمله به نیروهای انقلاب در باینگان و در "کانی‌دوزان" را دارند.»(2)
از ارومیه نیز خبر می‌رسد که شامگاه امروز «افراد مسلح غیرقانونی به پاسگاه ژاندارمری امام‌کندی از توابع ارومیه با سلاح‌های سنگین و سبک حمله کردند.» فرمانده هنگ ژاندارمری ارومیه ضمن تأیید این خبر گفت: «حمله مهاجمین که از ساعت 5/2 تا حدود 4 بامداد، ادامه داشت، با مقابله شدید افراد ژاندارمری روبه‌رو شد و مهاجمین مجبور به فرار شدند.» این حمله تلفات جانی برای نیروهای خودی نداشت و تنها به قسمتی از پاسگاه خسارت وارد شد.(3)
از ماکو و بازرگان نیز خبر می‌رسد که «تعداد 450 نفر از گروه‌های مهاجم مسلح مخالف نظام مسلح به ژ3 و آر.پی.جی7 و غیره خود را از مناطق کردنشین به آن مناطق کشانده و مشغول استخدام و تعلیمات مزدور هستند و قصد دارند در فرصت مناصب [مناسب] (هرلحظه احتمال دارد) با حمله ناگهانی به گمرک و کامیون‌های مستقر در آن و همچنین با عملیات تخریبی، مناسبات بین ایران و ترکیه را تیره و شاهراه اقتصادی ترانزیت را مسدود نمایند. ...»(4)و باز در همین خصوص، گزارش نیروهای اطلاعاتی ارتش حاکی است که «ملاحسن شیوه‌اصل همراه با 300 نفر از سردشت به‌طرف ماکو حرکت نموده‌اند.»(5)
در همین منطقه خبر رسیده است «15 نفر از اعضای جهاد سازندگی ماکو که در قریه "دانالو" مشغول ساختن مدرسه و خانه برای مستضعفین می‌باشند، امروز هنگام عزیمت به ماکو در محلی به نام "گلیش لاموش" مورد هجوم 10 نفر از افراد مسلح حزب غیرقانونی دمکرات قرار گرفتند.» بنا به همین گزارش: «سردسته اشرار مسلح در این منطقه حسن فرزند حاجی‌عبدالله است که وابسته به حزب منحله دمکرات کردستان است.» در این گزارش، درباره سرنوشت افراد دستگیرشده آمده است: «افراد دستگیرشده جهاد سازندگی ماکو پس از تحمل شکنجه ضدانقلابیون آزاد شدند، اما دو دستگاه وسیله نقلیه متعلق به جهاد را افراد مسلح به سرقت بردند.»(6)
1) سند شماره 57311 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 57299 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پاوه)، ص244، از مرکز فرماندهی سپاه غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 26/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
4) سند شماره 94534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، صص42 و 43، از گمرک بازرگان به مقام محترم گمرک ایران، 26/6/1359؛ و - سند شماره 71350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، ص44، از سماجا2 (41 - خ) به نزاجا، 30/6/1359، برابر گزارش مورخ 26/6/1359، وزارت امور اقتصاد و دارایی و گمرک ایران.
5) سند شماره 57315 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (پیرانشهر)، ص65، از سماجا2 (ح - ع) به ت - ف - ژاجا (رکن2)، 26/6/1359.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص15، خبرنگار انقلاب اسلامی از ماکو.
دراینحال، در یک بولتن خبری سپاه امروز اعلام شد که «طبق خبر تأییدشده، 5 نفر از گروگانهای حزب دمکرات به‌دست حزب اعدام شدند. اسامی آنها عبارت است از سرگرد سامی‌مقام، علیرضا شورافتخار، حمید تفرشی و محمد خاکزاده و همافر از همدان اسدالله افتخاری.»(1)
علاوه‌بر همه اینها، خبرهای تازه‌تری از تحرکات و حملات آتی و قریب‌الوقوع گروه‌های مسلح غیرقانونی وجود دارد. ازجمله: «عناصر مسلح و گروه‌های غیرقانونی درحال آماده‌شدن بوده و قصد دارند در آینده (زمان دقیق نامعلوم) به شهرهای نقده، شاهین‌دژ، تکاب و میاندوآب و به‌ویژه ارومیه حمله نمایند.»(2)
1
پیشروی‌ها و پاک‌سازی‌های نیروهای خودی در مهاباد، محور تکاب - شاهین‌دژ - میاندوآب، سردشت و نقده امروز هم ادامه یافت.
در مهاباد، نیروهای ارتش، ژاندارمری و سپاه پاسداران که از دو روز قبل وارد این شهر شده و مواضعی را به تصرف درآورده‌اند، امروز نیز همچنان به پیشروی و تسلط خود در این منطقه افزودند. هاشمی، معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی، بعدازظهر امروز اعلام کرد: «نیروهای مسلح جمهوری اسلامی صبح امروز در شهرستان مهاباد وارد عمل شده و مواضع دیگری ازقبیل اداره آب و برق، اداره فرهنگ، فرمانداری و سیلو را بدون درگیری تصرف کردند.» وی ضمن آرام توصیف‌کردن وضع دیگر مناطق استان، افزود: «ساعت 4 بعدازظهر فردا، در مسجد ارومیه یک گردهمایی با شرکت مقامات و مسئولان ادارات و مردم برگزار می‌شود. در این گردهمایی مشکلات مردم بررسی خواهد شد.»(3)سرهنگ زکیانی فرمانده لشکر64 ارومیه نیز درمورد وضعیت امنیتی مهاباد گفت: «هم‌اکنون راه‌های ورودی و خروجی مهاباد ازسوی نیروهای انتظامی به‌شدت کنترل می‌شود.» وی به گروه‌های مسلح غیرقانونی اخطار کرد درصورت ایجاد مزاحمت و مقاومت دربرابر نیروهای مسلح جمهوری اسلامی که به وظیفه خود عمل می‌کنند، این نیروها با قاطعیت عمل کرده و هرگونه مقاومتی را درهم خواهند شکست.(4)
دراینحال، در روستاهای اطراف مهاباد، تحرکات و جابه‌جایی نیرو توسط گروه‌های کومه‌له و دمکرات به‌ویژه در مناطق برده‌پهن بیوران، کیله، ربط، بناویله، راوان، میرآباد، بنوخلف، دیوالان و پیرانشهر، چشمگیر بوده و افراد زیادی از این دو گروه در این مناطق مستقر شده‌اند. بنا به همین گزارش: «ملاخضر و ملاابراهیم ساکنین قراء قلعه‌رشه و درمان‌آباد از توابع مهاباد، از کشور عراق سلاح‌های گوناگون تهیه و در قریه قوله‌سو به محمود محمودزاده که یکی از اعضای فعال حزب منحله دمکرات می‌باشد، تحویل می‌نمایند و مشارالیه نیز سلاح‌های مزبور را در منطقه به افراد توزیع می‌کند.»(5)
اسدالله بهرنگی فرماندار میاندوآب نیز وضع دیروز و امروز مناطق تکاب، شاهین‌دژ و میاندوآب را نسبتاً آرام توصیف کرد. وی گفت: «عملیات پاکسازی در منطقه تکاب همچنان
ادامه دارد و نیروهای انقلاب تاکنون 25 کیلومتر در محور تکاب به شاهین‌دژ عملیات پاکسازی را انجام داده و منطقه را از وجود عناصر مسلح غیرقانونی پاکسازی کرده‌اند.»(1)
دراینحال، بنا به یک گزارش، «در تکاب نیز براثر رفتن خودرو حامل برادران از روی مین، 5 نفر زخمی شدند که به‌علت دیررسیدن هلیکوپتر 2 نفر از آنها شهید شدند.»(2)ستاد مشترک عملیات غرب کشور ساعت برخورد با مین را 15 امروز و تعداد شهدا را 4 نفر اعلام کرد.(3)
همچنین شامگاه امروز، طبق اطلاع واحد اطلاعات سپاه میاندوآب، در منطقه خیرآباد واقع در 8 کیلومتری غرب میاندوآب، طی درگیری شدیدی که با گروه‌های دمکرات رخ داد، 25 نفر از نیروهای خودی شهید و 14 نفر نیز زخمی شدند. همچنین یک نفر به گروگان گرفته شد و تعداد زیادی از مهاجمان نیز کشته شدند. طبق این گزارش: «اجرای طرح مزبور ازجانب ستاد مشترک ارتش بود.»(4)
در منطقه سردشت نیز امروز پیشروی نیروهای خودی برای پاکسازی و آزادسازی مسیر نهایی بانه به سردشت در نزدیکی سردشت ادامه داشت. در این عملیات یک فروند هواپیمای اف4 نیروهای خودی را در این منطقه پشتیبانی کرد.(5)دراین‌باره، فرماندار سردشت اعلام کرد: «به هیئتی از معتمدان محل مأموریت داده شده است که از گروه‌های مسلح غیرقانونی بخواهند که از کشانیدن نبرد به شهر سردشت خودداری کنند. این هیئت قرار است با مقامات دولتی نیز گفت‌وگو کند.» بنا به همین گزارش، دیروز براثر تیراندازی به سردشت خسارات مالی فراوانی به این شهر وارد شد.(6)
از نقده نیز خبر می‌رسد که در سه نقطه از مسیر نقده به اشنویه، براثر انفجار مین کار گذاشته‌شده به‌دست مهاجمان مسلح، به‌ترتیب در ساعت 8 بامداد در جاده نقده به روستای کهریز عجم و در ساعت 8:30 دقیقه در سه‌راه نقده به اشنویه و نیز در ساعت 11:45 دقیقه امروز، در همین مسیر، خساراتی به بار آمد و ازجمله یک کمپرسی و یک خودرو ارتشی و یک مینی‌بوس براثر برخورد با مین خسارت دیدند و 2 نفر شهید و حدود 20 نفر زخمی شدند.(7)
ازطرف دیگر، «در پاکسازی 29 روستای نقده، 479 قبضه جنگ‌افزار و مهمات مربوط جمعآوری شده است و اهالی هیچ‌گونه مقاومتی دربرابر مأموران پاکسازی نشان ندادند.»(8)
1
درحالیکه در غرب کشور نیروهای مسلح انقلاب در جبهه گسترده‌ای با عوامل مسلح غیرقانونی و نیز قوای مهاجم عراق درگیر نبردهایی سهمگین هستند، شرق کشور، به‌ویژه منطقه سیستان و بلوچستان نیز آبستن توطئه‌ها و ناامنی‌های تازه‌ای است. دراینزمینه، روزنامه انقلاب اسلامی در شماره امروز خود در گزارشی از این منطقه با عنوان "توطئه جدید ضدانقلاب این‌بار در سیستان و بلوچستان"درخصوص بی‌توجهی مسئولان سیاسی و انتظامی کشور به مسائل این منطقه، هشدار داده است. در بخشی از این گزارش آمده است:
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4.
2) سند شماره 21424 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص2.
3) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، براساس گزارش ستاد مشترک عملیات غرب کشور؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از ستاد عملیات مشترک غرب کشور.
4) سند شماره 41941 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (میاندوآب)، ص79، از اطلاعات سپاه میاندوآب به مناطق ایران، 27/6/1359.
5) سند شماره 57292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 26/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، ص10، ارومیه - خبرگزاری پارس، 26/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1، هر دو از ارومیه در گفت‌وگو با استاندار آذربایجان‌غربی؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
8) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
«... سیستان و بلوچستان با انبوهی از مشکلات داخلی مواجه است؛ طی ماه‌های اخیر (پس از فرود هواپیماهای امریکایی در اطراف طبس) ازسوی ایادی درون‌مرزی وابسته به امپریالیسم امریکا، ضدانقلابیون، ساواکی‌ها و مخالفین انقلاب تحریکات دامنه‌داری در سراسر منطقه به‌خصوص نواحی چاه‌بهار، سراوان و مرکز استان آغاز شده است که قابل بررسی و ریشه‌یابی اساسی می‌باشد. مروری بر درگیری‌ها و ناآرامی‌هایی که پس از انقلاب کم‌وبیش در سیستان و بلوچستان به وقوع پیوست، مؤید این نظر است؛ گروه‌های چپ با اعمال زور (نظیر کردستان) نمی‌توانند در این منطقه نفوذ کنند. عمده‌ترین دلیل درمورد این ادعا عملکردهای روسیه در قبال افغانستان است که سیستانی‌ها و بلوچ‌ها ازطریق رسانه‌های گروهی پاکستان و کشورهای حوزه خلیج‌فارس و ترددهایی که به افغانستان انجام می‌گیرد از جریانات افغانستان آگاه می‌شوند و عملاً جریان فکری مردم یک جریان ضدکمونیستی است. ... در کردستان چپ‌نماها شناسایی و ترد [طرد] شده‌اند و در نوار مرزی غرب کشور، دشمن اصلی و عامل امپریالیسم؛ یعنی بعث عراق، چهره مشخصی دارد، اما مشکل اصلی در سیستان و بلوچستان عدم شناخت ضدانقلاب درون‌مرزی به‌طور مشخصی می‌باشد.»
این گزارش سپس با اشاره به وقوع برخی حوادث ازجمله کشته‌شدن پاسداران و نظامیان کمین عوامل درون‌مرزی در این منطقه، نظر برخی مسئولان نظامی و سیاسی استان را جویا شده و آورده است: «فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سیستان و بلوچستان می‌گوید: جو منطقه به‌گونه‌ای است که احتمال یک درگیری در سراسر منطقه وجود دارد. اشرار وابسته‌ای نظیر "ملاداد"، "امان‌الله‌خان میربلوچ"، "حاجی بلوچ" و "اعظم"، همواره بین بلوچستان ایران و پاکستان در تردد می‌باشند و خبرهایی داریم که اخیراً در سراسر منطقه، به‌خصوص نواحی سراوان و چاه‌بهار کمین کرده‌اند. در گذشته اینان افراد سپاه یا ژاندارم‌ها را فقط گروگان می‌گرفتند، ولی حالا پس از دستگیری و یا شبیخون‌زدن بلافاصله افراد را به شهادت می‌رسانند و این می‌رساند که توطئه اخیر در این منطقه برای ایجاد درگیری ازسوی امریکا و ازطریق پاکستان، طرح‌ریزی شده و هدف آنها گسترش درگیری‌هاست. ما اطلاعاتی تاکنون به دست آورده‌ایم و مسئولین را در جریان امر قرار داده‌ایم. وی در پایان اضافه کرد: جاسوس‌های امریکایی به‌طور صددرصد در سیستان و بلوچستان فعالیت می‌کنند و اشرار داخلی هم با آنها همکاری فعالانه دارند.»
در ادامه این گزارش آمده است: «پارسی، رئیس دفتر استانداری سیستان و بلوچستان، وضع کلی منطقه را آرام توصیف می‌کند، ضمن اینکه احتمال بروز ناآرامی را نیز رد نمی‌کند. وی درمورد احتمال حمله نظامی و یا اقدامی دیگر ازسوی امریکا در این منطقه می‌گوید: آنچه را که دراین‌رابطه به دست آورده‌ایم به آقای میرسلیم در وزارت کشور و دفتر ریاست‌جمهوری گزارش کرده‌ایم؛ می‌توانید با آنها تماس بگیرید.» «یکی از مسئولین استان که نمی‌خواست
نامش فاش شود اظهار داشت: اوضاع در سیستان و بلوچستان قدری متشنج است؛ البته نه در سراسر استان؛ فقط در پاره‌ای از مناطق و شهرهای نزدیک مرز و دریا. تاکنون چندین بار هواپیماهای امریکایی دیده شده‌اند که پس از بررسی معلوم شده برای عکس‌برداری و شناسایی در منطقه به سیستان و بلوچستان آمده‌اند؛ تردد ناوهای جنگی امریکا به‌خوبی در آب‌های دریای عمان قابل‌رؤیت است، اطلاعاتی واصل شده که چریک‌های امریکایی در پایگاه دریایی عمان به‌منظور پیاده‌کردن عملیاتی در سطح بسیار وسیع در سیستان و بلوچستان، دوره می‌بینند. وی علت تمامی این ترددها را عدم کنترل مرزها می‌داند.» در پایان این گزارش وضعیت کلی منطقه چنین توصیف شده است: «بههرحال وضعیت سیستان و بلوچستان را می‌توان به صورت زیر جمع‌بندی کرد: اظهار نارضایتی ارگان‌ها و نهادهای انقلابی و مردم از عملکردهای استانداری؛ عدم امنیت در جاده‌ها که باعث فجایع بسیاری شده است و ژاندارمری باوجود تلاش فراوان قادر به کنترل تمامی راه‌ها و مرز نیست؛ بر ترددهای مشکوک و غیرقانونی ازسوی افراد بومی و حتی غیربومی و ناشناس افزوده گشته است؛ ساواکی‌ها، وابستگان رژیم [سابق] و ایادی درون‌مرزی امپریالیسم امریکا با تحریک مردم و کشتار پاسداران و ژاندارم‌ها قصد فراهم‌آوردن زمینه‌های یک درگیری وسیع را دارند؛ جو کلی منطقه متشنج و شبیه به آتش زیر خاکستر است؛ پرواز بالون‌ها و یافتن وسایل مخابراتی جاسوسی و... در بیابان‌های اطراف سراوان همه و همه گویای اقداماتی است که از سوی امپریالیسم امریکا در شرف تکوین است. بههرحال، این نشانه‌ها بیانگر آن است که در استان سیستان و بلوچستان وضعیت فوق‌العاده‌ای وجود دارد و مسئولین باید هرچه زودتر برای آن منطقه فکری بکنند و قبل از هر چیز زمینه‌های نفوذ امپریالیسم را از میان بردارند؛ راه‌های مرزی که این روزها جولانگاه تاخت‌وتاز افراد ناشناس و ترددهای مشکوک می‌باشند، کنترل کنند؛ انقلابی‌نماهایی که امور را قبضه کرده‌اند ترد [طرد] و در نحوه پاکسازی که مورد اعتراض کلیه نهادها، ارگان‌ها و حتی مردم عادی استان است، تغییری جدی بدهند.»(1)
1
موضوع جنجال‌برانگیز اعترافات یکی از سران شبکه کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته درباره اطلاع و دست‌داشتن برخی گروه‌های سیاسی در این کودتا، ازجمله سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، از یک‌سو و اعلام محاکمه قریب‌الوقوع محمدرضا سعادتی از اعضای کادر مرکزی سازمان به‌اتهام جاسوسی برای شوروی، در کنار مسائل جانبی دیگر ازجمله مصاحبه مطبوعاتی و بیشتر تبلیغاتی مسعود رجوی و موسی خیابانی دراین‌مورد آن هم در خانه شهیدان رضایی‌ها، این روزها بهانه‌هایی است برای سران و هواداران این سازمان که در ادامه سیاست مظلوم‌نمایی، به جذب هواداران بیشتری برای خود بپردازند.
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، صص1 و 2.
اما نامه مورخ 22 ماه جاری لاهیجی، وکیل سعادتی که در روزنامه انقلاب اسلامی مورخ 24/6/1359 منتشر شده و در آن به تاریخ محاکمه باتوجهبه زمان موردنیاز برای مطالعه پرونده متهم مزبور، اعتراض شده و تقاضای تعویق مجدد وقت محاکمه شده بود، امروز ازسوی دادستانی کل انقلاب پاسخ داده شد. در اطلاعیه دادستانی کل انقلاب آمده است: «باید تذکر داده شود که اعلان شروع محاکمه آقای سعادتی روز پنجشنبه 20/6/59 توسط رادیو و مطبوعات انجام گردیده و از آن تاریخ تا روز 29/6/59 مدت 10 روز وقت برای مطالعه پرونده و سایر امور مربوطه بوده است و مطمئناً این مهلت برای مطالعه یک پرونده چند صفحه‌ای کافی است. ضمناً آقای سعادتی شخصی را به نام مهندس جلال‌زاده برای ارتباط با آقای لاهیجی معرفی نموده بودند که به ایشان دو بار در طی روزهای اخیر برای ابلاغ مسئله فوق به آقای لاهیجی تماس گرفته شده که جوابی به دادستانی نداده‌اند. بنابراین، تقاضای ایشان به‌هیچ‌وجه قابل‌قبول نبوده و همان‌طورکه قبلاً اعلام گردیده، محاکمه در موعد مقرر انجام خواهد شد.»(1)
از سوی دیگر، امروز مسعود رجوی در نامه سرگشاده‌ای به دادستان کل کشور، آیت‌الله موسوی اردبیلی، علیه ناصر رکنی از عوامل اصلی کودتا به‌دلیل اتهاماتی که به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) وارد ساخته و نیز علیه روزنامه آزادگان به‌علت انتشار خبر ملاقات رجوی و بختیار در پاریس و شخص آقای هادی غفاری به‌دلیل سخنان و اتهامات وی علیه این سازمان در مجلس شورای اسلامی، اعلام جرم کرد و از دادستان کل کشور خواست که به این مسئله رسیدگی کند.(2)
اما هادی غفاری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، در پاسخ به سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، ضمن رد دعوت این سازمان از وی برای مناظره تلویزیونی، گفت: «بعد از پیام امام و روشن‌شدن موضع ایشان و آیت‌الله منتظری نسبت به این سازمان منافق، جای هیچ‌گونه بحثی باقی نمانده و این دعوت به مناظره را وسیله‌ای برای مطرح‌شدن و بیرون‌آوردن خود از انزوای سیاسی قرار داده‌اند و من معتقدم که موضع این سازمان دقیقاً مارکسیستی بوده و اینان بارها حرفهای خود را در کردستان، گنبد و هر جای دیگری که غائله‌ای بوده است، زده‌اند. ...»(3)
1
درحالیکه مجلس شورای اسلامی رسماً از دو روز پیش کار خود را درمورد بررسی نحوه رسیدگی به مسئله گروگانهای امریکایی آغاز کرده است، این روزها در خارج از مجلس ازسوی مسئولان نظام جمهوری اسلامی و گروه‌های چپ که دائم بر آتش این بحران می‌دمند اظهارنظرهای گوناگونی درباره نحوه رسیدگی و نیز سرنوشت گروگانهای امریکایی ابراز می‌شود.
ازجمله امروز آیت‌الله دکتر بهشتی در مصاحبه مطبوعاتی خود با خبرنگاران داخلی و خارجی ابتدا درمورد سرنوشت گروگان‌ها با اشاره به این نکته که رسیدگی به سرنوشت
گروگان‌ها را امام به مجلس واگذار کرده‌اند، نظر شخصی خود را چنین بیان کرد: «ازنظر شخصی، به‌عنوان یک فرد مکرر عرض کرده‌ام که هدف دررابطه‌با گروگان‌ها باید محاکمه سیاست تجاوزگرانه امپریالیسم امریکا و هم‌پیمانانش باشد. بنابراین، ما باید همه مسائل مربوط به اینها را دررابطه‌با این هدف ارزیابی کنیم و درمورد آن تصمیم‌گیری کنیم.»
بهشتی آن‌گاه درمورد فواید گروگانگیری گفت: «اشغال لانه جاسوسی و جلوگیری از خروج دیپلمات‌های امریکایی که برطبق اسناد موجود از مرزِ وظایف دیپلماتیک خود تجاوز کرده، نقطه عطفی بود در انقلاب اسلامی ما که ضرورت این انقلاب ایجاب می‌کرد. تنها و تنها مسئله‌ای که دراین‌رابطه برای ما گران‌بها بوده و هست، همین است که عامل نیرومند و مؤثری برای تأکید بر استقلال هرچه تمام‌تر سیاسی و فرهنگی و اقتصادی جمهوری اسلامی از امپریالیزم جهانی داشته باشیم و این چیزی بوده است که آن‌قدر گران‌بهاست که تحمل هرنوع خسارت دیگر از این باب در راه آن آسان است، چه رسد به اینکه اصولاً در پرتو این اقدام حتی سودهای اقتصادی هم برده‌ایم؛ مقدار زیادی از نفتمان را مفت نفروخته‌ایم که پول‌های آن را در بانک‌های جهانی ذخیره کنیم و ارزش آن هرروز افت کند، کالاهای مصرفی بیجا را به کشورمان کمتر راه داده‌ایم و... از دیدگاه من مسئله اصلی برای این ملت، بازگشت هرچه کامل‌تر به خویشتن خویش است و اشغال لانه جاسوسی از عوامل مؤثر در شتاب‌دادن به این بازگشت به خویش است.»(1)
درباره حل بحران گروگانهای امریکایی، بنی‌صدر رئیس‌جمهور ایران نیز امروز در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه در تهران اظهار کرد: «ایالات متحده اصل تشکیل یک "کمیسیون تحقیق برای بررسی مناسبات میان ایالات متحده امریکا و شاه" را پذیرفته است." بنی‌صدر گفت: به نظر شخص وی این امر خوشنودی [خشنودی] ایران را درمورد تقاضاهایش پیرامون جنایات امریکا در ایران فراهم خواهد ساخت. رسیدگی به جنایات امریکا در ایران، یکی از شرایط قبلی برای آزادی گروگانهای امریکایی در تهران است. رئیس‌جمهوری ایران در همین حال تلویحاً گفت مجلس ایران که اعلام داشته یک کمیسیون ویژه برای رسیدگی به مسئله گروگان‌ها تشکیل خواهد داد، رسماً از دولت ایالات متحده خواهد خواست تا درباره سیاست‌های گذشته خود در قبال ایران، گزارشی تسلیم مجلس کند و به این ترتیب من تصور می‌کنم که درخواست ما مورد قبول ایالات متحده قرار گیرد. وی گفت که تصمیم ایالات متحده، توسط "اریک لانگ"، سفیر سوئیس در ایران، که درحالحاضر حافظ منافع امریکا در تهران است، به وی اطلاع داده شد. بنی‌صدر درعین‌حال تأکید کرد آزادی گروگان‌ها نمی‌تواند قبل از شروع مذاکرات عمل شود. من درباره نتیجه نهایی مشکل گروگان‌ها بدبین نیستم. وی افزود: بعد از آنکه امام خمینی در روز جمعه گذشته مواضعی را درباره آزادی گروگان‌ها اتخاذ کردند، من معتقدم کارها آسان خواهد شد، مگر آنکه ایالات متحده مانعی ایجاد کند. در ایالات
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص12؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، صص1 و 2.
متحده، گروه‌های فشار قرار دارند که سرگرم طرح‌ریزی اقدامات تحریک‌آمیزند.» بنا به این گزارش: «بنی‌صدر امریکایی‌ها را متهم ساخت که نمی‌خواهند درک کنند که دیگر اربابان دنیا نیستند. امریکایی‌ها ایران را از دست داده‌اند، لاکن [لکن] هنوز درپی جبران آن‌اند. ...»(1)
اما در میان گروه‌های چپ، حزب توده و سازمان چریک‌های فدایی خلق (چه اکثریت و چه اقلیت)، شدیدترین حملات را همیشه به افرادی از بدنه حاکمیت و نظام داشته‌اند که به‌نحوی درپی حل بحران گروگانگیری بوده‌اند. نامه مردم، که تقریباً به‌طور روزمره مطالبی هرچند تکراری درباره گروگانهای امریکایی و ضرورت محاکمه آنان دارد، امروز در مطلبی با عنوان "پیروان خط برژینسکی" به بررسی و تحلیل نامه قطب‌زاده به مجلس شورای اسلامی و مخالفت وی با محاکمه گروگان‌ها پرداخته و شدیداً به قطب‌زاده حمله کرده است. در بخشی از این مقاله آمده است: «نامه آقای قطب‌زاده به مجلس شورای اسلامی برای آزادی "گروگانهای جاسوس امریکایی" بار دیگر تلاش پیروان خط برژینسکی را برای هموارساختن راه سازش با امریکا، با وضوح تمام - و البته چنانچه رسم آقای قطب‌زاده است، با دشنام و اتهام به مخالفان خط برژینسکی؛ یعنی مخالفان شیطان بزرگ امریکا، دشمن اصلی انقلاب و جمهوری اسلامی ایران - آشکار می‌سازد. ...»(2)
هفته‌نامه کار (اکثریت) نیز در شماره امروز خود با عنوان "باید جاسوسان امریکایی در پیشگاه خلق محاکمه شوند" به بررسی عملکرد دولت‌های گذشته در جمهوری اسلامی در قبال این مسئله پرداخته و در بخشی از مقاله خود نوشته است: «... لیبرال‌ها و دیگر محافل مورد حمایت امپریالیسم خوب می‌دانند که محاکمه گروگانهای جاسوس که در قتل و کشتار مردم مبارز ایران، در طراحی نقشه‌های امپریالیسم امریکا برای به شکست کشاندن انقلاب ایران و ایجاد نفاق و دشمنی میان مردم ایران مستقیماً دست داشته‌اند، محاکمه تجاوزگری، غارتگری، آدمکشی و همه اقدامات جنایتکارانه امپریالیسم امریکا و متحدان داخلی آن علیه خلق ستمدیده ما و همه خلق‌های تحت ستم جهان است. ...»(3)
ضمیمه اول گزارش648: بخش‌هایی از سخنرانی مفصل صدام حسین درباره علل لغو یک‌طرفه قرارداد 1975 الجزایر
صدام در این سخنرانی که به‌طور مستقیم از رادیو و تلویزیون عراق پخش شد، با اشاره به این موضوع که در سال 1975 از یک‌سو به‌دلیل فشاری که ازجانب جنگجویان کرد شمال عراق (بارزانی‌ها) و کمک‌های شاه به آنها، بر ارتش و مردم عراق وارد می‌آمده، و از سوی دیگر خود را برای نبرد در جبهه سوریه علیه رژیم اشغالگر قدس آماده می‌ساخته، مجبور به امضای قرارداد مزبور با ایران بوده، چنین ادامه می‌دهد: «... عراق برای اینکه نیروهای خود را برای نبرد با دشمن صهیونیستی آماده کند، شورای فرماندهی انقلاب در هفتم اکتبر 1973، بیانیه‌ای انتشار داد که طی آن [بر] آمادگی عراق برای حل مشکلات خود با ایران از راه‌های مسالمت‌آمیز تأکید شد و سپس نیروهای خود را به سوریه اعزام داشت و شرافت شرکت در جلوگیری از سقوط دمشق را به دست آورد. صدور این بیانیه ازنظر واقعیت، اعلام آمادگی عراق برای توجه به خواسته‌های ایران در شط‌العرب بود و در سال 1975 هنگامی که پرزیدنت بومدین مرحوم اقدام به تماس با عراق و ایران نمود و پیشنهاد مذاکرات مستقیم فیمابین آنها در الجزایر
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، صص7 تا 5، تهران - خبرگزاری فرانسه، 26/6/1359؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص7، بخش فارسی رادیو صدای امریکا، ساعت 7، 27/6/1359.
2) نامه مردم، شماره 335، 26/6/1359، ص7.
3) هفته‌نامه کار، ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، 26/6/1359، صص1 و 3.
درباره مسائل مورد اختلاف را عنوان کرد، با این ابتکار موافقت کردیم و آن را فرصتی برای نجات امنیت عراق و یکپارچگی ملی و امنیت ارتش دلیر عراق دانستیم. براین‌اساس، فرماندهی حزب و انقلاب تصمیم مربوط به قبول مذاکرات با ایران را گرفت و خط تالوگ را به‌عنوان خط مرزی در شط‌العرب در مقابل عقب‌نشینی ایران از سرزمین‌های عراقی که در گذشته برخلاف پروتکل 1913 قسطنطنیه و صورت‌جلسات الحاقی کمیسیون‌های مرزی برای نشانه‌گذاری مرز میان عراق و ایران در سال 1914 ازجمله منطقه زین‌القوس و منطقه شیخ‌سعد [سیف‌سعد] غصب کرده بود، پذیرفت. در منطقه، زین‌القوس و شیخ‌سعد را نیروهای ما چند روز پیش آزاد ساختند. ازجمله شرایط عراق این بود که از کمک نظامی و سایر کمک‌ها به دارودسته مزدور و مرتد در شمال میهن [ازسوی شاه] خودداری شود. براین‌اساس، مذاکرات با ایران صورت گرفت و قرارداد ششم مارس 1975 به امضا رسید و این قرارداد آن وقت یک رویداد مهم بود و بلافاصله پس از اعلام آن، نیروهای مزدور شورشی سقوط و شورشیان تسلیم شدند و سلاح‌هایی که به دست ارتش عراق افتاد 152000 قبضه بود. ... ای برادران، قرارداد مارس 1975 در وقت خود یک تصمیم شجاعانه و حکیمانه و یک تصمیم ملی و قومی بود (پارازیت) قرارداد مذکور در آن شرایط عراق را از خطرات جدی که یکپارچگی و آینده آن را تهدید می‌کرد نجات داد و به ملت ما فرصت پیشبرد انقلاب و سازندگی و رسیدن به سطح عالی قدرت و پیشرفت و رفاه اعطا کرد. ... پس از امضای قرارداد مارس 1975، تماس‌ها و مذاکرات متعددی برای اجرای مفاد آن، به‌ویژه آنچه که به خط‌کشی مرز و کارگذاشتن ستون‌های [پایه‌گذاری] مرزی مربوط می‌شد، صورت گرفت و پروتکل‌های اصلی به‌استناد قرارداد امضا شد و این پروتکل‌ها مشخص‌کردن مرز آبی و خط‌کشی مرز زمینی و امنیت مرزی را در بر داشت. ایران توانست هرچه زودتر قرارداد تجدید مرز آبی در شط‌العرب را اجرا کند؛ درصورتی‌که نسبت به اجرای پروتکل خط‌کشی مرز زمینی، وقت بیشتری می‌خواست و این یک امر عادی بود. اقدامات مربوط به تسطیح زمین‌ها به‌خاطر شرایطی که رژیم سابق ایران در سال 1978 و 1979 در آن به سر می‌برد [به‌خاطر شروع و اوج‌گیری انقلاب اسلامی در ایران]، به تأخیر افتاد و سپس رژیم جدید ایران روی کار آمد و سرزمین‌های ما زیر تسلط طرف دیگر باقی ماند. ما پیش‌بینی کردیم که رژیم جدید نیاز به وقت دارد تا تعهداتی را که به‌موجب قرارداد پذیرفته‌اند اجرا کنند، ولی از نخستین روز روی‌کارآمدن گروه حاکم در ایران جز با روش‌های تجاوزکارانه و اخلال در روابط حسن هم‌جواری از آنها ندیدیم و اظهارات پیاپی آنها درباره عدم پایبندی به قرارداد ماه مارس 1975 را شنیدیم. ... قرارداد مذکور علی‌رغم شرایط دشواری که عراق به‌هنگام امضای آن داشت متکی به مواد برابر بوده و اخلال در هر ماده از مواد آن به‌منزله اخلال در روح قرارداد بوده است. باتوجهبه اینکه حکام ایران که از ابتدای روی‌کارآمدن خود در این قرارداد اخلال کرده‌اند و دخالت آشکار و مغرضانه‌ای که در امور داخلی عراق نموده‌اند و همانند شاه از سران شورشی حمایت‌شده ازسوی امریکا و صهیونیسم پشتیبانی کرده‌اند و از اعاده سرزمین‌های عراقی که مجبور به آزادساختن آنها با توسل به زور شدیم، امتناع ورزیده‌اند، دربرابر شما اعلام می‌کنم که ما قرارداد ششم ماه مارس 1975 را کاملاً ملغی می‌دانیم و شورای فرماندهی انقلاب تصمیم خود را دراینزمینه اتخاذ خواهد کرد. براین‌اساس، باید روابط قانونی در شط‌العرب به وضع قبل از مارس 1975 بازگردد و تمام حقوق تصرف‌شده به حاکمیت کامل عراق بازگردد. عراق در روابط خود با تمام جهان ثابت کرد که شرافتمندانه پایبند تمام تعهدات خود می‌باشد و همچنین ثابت کرده که هیچ نوع از انواع تهدید و تجاوز به حاکمیت و حیثیت خود را نمی‌پذیرد و ملت و ارتش عراق کاملاً آماده‌اند تا وارد نبرد دلیرانه‌ای برای حفظ شرافت و حاکمیت شوند. ما تصمیم تاریخی خود را برای اعاده حاکمیت کامل خود بر سرزمین و آب خود اتخاذ کردیم و با قدرت هرچه تمام‌تر دربرابر هرکس که این تصمیم قانونی را نادیده بگیرد می‌ایستیم. ما به شما و تمام جهان تأکید می‌کنیم که ما خواستار روابط حسن هم‌جواری با کشورهای همجوار و به‌ویژه ایران هستیم و عراق هیچ طمعی در سرزمین‌های ایرانی ندارد و به‌هیچ‌وجه قصد نداریم علیه ایران وارد جنگ شویم و یا دامنه درگیری با ایران را خارج از چارچوب دفاع از حقوق و حاکمیت خود گسترش دهیم. ... پوشش دینی جز پوششی برای سرپوش‌گذاردن به نژادپرستی فارسی و کینه نسبت به اعراب نیست و این دارودسته از این پوشش برای ایجاد روح تعصب، کینه و تفرقه میان ملل منطقه و به نفع نقشه‌های صهیونیستی جهانی استفاده می‌نمایند. ما با صداقت گفتیم که امیدواریم [آیت‌الله] خمینی با شاه تفاوت داشته باشد و به او فرصت کافی دادیم تا ثابت کند که آیا با شاه تفاوت دارد، ولی او و آنهایی که
در کنار وی مسئولیت حکومت را بر ایران به عهده دارند ثابت کردند که با شاه تفاوت ندارند. آنها در روش‌های خود در قبال همسایه‌های عرب خود برخلاف حق، تمام سرزمین‌هایی را که شاه در عراق تصرف کرد و همچنین سه جزیره عربی تنب بزرگ و تنب کوچک و ابوموسی [را] در اختیار گرفتند و حتی ادعاهای توسعه‌جویانه‌ای که شاه تحت فشار اراده عربی از آنها منصرف شد، تجدید کردند. آنان نسبت به عراق حتی از اعاده سرزمین‌هایی که شاه در سال 1975 تعهد اعاده آنها را کرده بود، خودداری نمودند. ... ما به جهانیان تأکید می‌کنیم که عراق که روزی اراده کشتیرانی در شط‌العرب را طبق حقوق حاکمیت کامل پیش از مارس 1975 به عهده داشت، قدرت و توانایی کامل خود را در این امر ثابت نموده و عراقِ امروز توانایی بیشتری برای انجام وظایف خود دراینزمینه دارد و ما از تمام طرف‌های ذیربط ازجمله ایران می‌خواهیم که حاکمیت عراق بر شط‌العرب را محترم شمرده و براساس حقایق جدید رفتار کند. ...»(1)
ضمیمه دوم گزارش648: گزارش مختصر کیهان، تحت‌عنوان "در حاشیه خبر" درباره تصمیم صدام مبنی‌بر لغو قرارداد 1975 الجزایر
روزنامه کیهان ضمن درج عکس بزرگی از صدام و شاه درحالیکه یکدیگر را در آغوش گرفته‌اند، با عنوان خلاصه‌ای از سخنرانی صدام درمورد لغو قرارداد مذکور، می‌نویسد:
«... اختلافات محمدرضا پهلوی و صدام حسین پیش از سال 1354 نیز چیزی جز یک اختلاف ظاهری نبود، که هر دو یک مأموریت را برای سرکوب و به‌بازی‌گرفتن برادران کرد دنبال می‌کردند و درنتیجه هنگامی‌که ارباب آنها دستور آتش‌بس داد، دشمنان خونی دیروز که زشت‌ترین دشنام‌ها و جنایات را به یکدیگر نسبت می‌دادند (که شایسته هر دوشان نیز بود) ناگهان خاموش شدند و دوستی و روبوسی آغاز شد. امپریالیسم امریکا صدام را به‌عنوان مهرهای ذخیره نگه داشته بود. اگرچه در ظاهر همیشه رژیم بعث عراق جبهه ضدامریکایی و ضدصهیونیستی به خود می‌گرفت، اما با سقوط رژیم شاه مخلوع، صدام که از احساس و جوشش میلیون‌ها مسلمان عراقی (به‌خصوص 60 درصد جمعیت شیعه) به وحشت افتاده بود، با همکاری و در رأس رژیم‌های مرتجع و وابسته دیگر منطقه، جبهه مشترکی را علیه انقلاب اسلامی ایران تشکیل دادند. بحث بیشتر دراینزمینه را به فرصتی دیگر موکول می‌کنیم و تنها به‌عنوان اشاره به بعضی خبرهای اخیر درمورد عراق می‌توانیم اشاره کنیم تا چهره وابسته صدام بیش از پیش آشکار شود:
امریکا 5 جت بوئینگ به عراق می‌فروشد.
ایتالیا با همکاری امریکا 12 ناو جنگی به عراق می‌فروشد.
عراق از اندونزی هلیکوپترهای فرانسوی می‌خرد.
فرانسه به عراق رآکتورهای اتمی می‌فروشد.
صدام حسین و مارکوس [دیکتاتور امریکایی فیلیپین] روابط دیپلماتیک در سطح سفارت برقرار کردند.
ماسکی وزیر امور خارجه امریکا: "عراق در آینده نقش مهمی برای غرب و شرق در منطقه ایفا خواهد کرد."
شوروی سال گذشته بیش از 1500 میلیون دلار به عراق اسلحه فروخته است.
عراق تأمین کامل نفت ایتالیا را مورد بررسی قرار می‌دهد.
به‌دنبال قطع فروش نفت ایران به ژاپن (به‌دلیل بالابودن قیمت نفت ایران) عراق تولید خود را 2 میلیون تن افزایش داده و احتمالاً تا 3 میلیون تن دیگر پیش خواهد رفت.
کاردار سفارت عراق در تهران: "یک میلیون مصری، عراق را در رسیدن به "تمدن بزرگ یاری" می‌دهند".
به‌دنبال پهلوگرفتن دو ناو امریکایی در جیبوتی، عراق 5/14 میلیون دلار به این کشور (هدیه) داد.
عراق، عربستان سعودی و مصر پیمان امنیتی منعقد کردند تا به‌طورمشترک نیروهای امنیتی خود را به‌کار گیرند.
و بسیاری نمونه‌های دیگر که می‌توان برشمرد. آیا همین اندازه برای نشان‌دادن ادعای صدام حسین در مبارزه ضدامپریالیستی او کافی نیست؟!»(2)
1
با لغو یک‌جانبه قرارداد 1975 الجزایر در شامگاه گذشته ازسوی صدام حسین، فعالیت‌ها و تحرکات سیاسی و دیپلماتیک عراق در منطقه عربی، که پیش از این رویداد مهم نیز درخور توجه بود، بازهم شدت بیشتری یافته است. دراین‌مورد خبرگزاری عراق اعلام کرد که امروز هیئت‌های دیپلماتیک کشورهای عربی خلیج‌فارس به وزارت امور خارجه عراق فراخوانده شدند. این خبرگزاری اضافه کرد: به سفیران عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی و سلطان‌نشین عمان اطلاع داده شد رژیم ایران دربرابر اعمال خود درمورد هواپیماهای عراقی که میان عراق و این کشورها پرواز می‌کنند، هیچ‌گونه مسئولیتی به عهده نمی‌گیرد.(1)
همچنین، «نورالفیصل، وزیر اوقاف عراق و فرستاده ویژه صدام حسین، شامگاه امروز پس از یک دیدار کوتاه‌مدت از تونس که طی آن پیامی را ازجانب رئیس‌جمهور عراق به حبیب بورقیبه، رئیس‌جمهور تونس، تسلیم محمد مظالی، نخست‌وزیر تونس، کرد، این کشور را ترک و راهی عراق شد.» بنا به این گزارش، فرستاده ویژه صدام آخرین تحولات نبردهای مرزی میان ایران و عراق و حاکمیت این کشور بر شط‌العرب را به اطلاع نخست‌وزیر تونس رساند. به گفته فرستاده صدام، در این دیدار، نخست‌وزیر تونس حمایت بورقیبه، دولت و ملت تونس از حقوق اعراب و استرداد هر وجب از سرزمین‌های اشغالی اعراب را اعلام کرده است.(2)وی امروز پیش از تونس، سفر کوتاهی به الجزایر داشت و پیام مشابهی را به شاذلی‌بن‌جدید رئیس‌جمهور این کشور رساند.
عراق همچنین امروز یک فرستاده دیگر به نام «برهان‌الدین عبدالرحمن را با مأموریتی مشابه عازم موریتانی و مغرب کرد تا پیام صدام حسین پیرامون اوضاع منطقه و تشریح تصمیم شورای فرماندهی عراق درمورد لغو قرارداد 6 مارس 1975 و اعاده حاکمیت عراق بر سرزمین‌های غصب‌شده و شط‌العرب را به اطلاع ملک حسن دوم پادشاه مغرب و سرهنگ دوم محمد خونا ولدهیدالا، رئیس کمیته نجات ملی موریتانی، برساند.»(3)از سوی دیگر، نامه روز چاپ پاریس، در شماره امروز خود خبر داد که «ملک حسین، پادشاه اردن، در یک تماس تلفنی با رئیس‌جمهور عراق قول داده است که از او در مبارزه‌اش علیه جمهوری اسلامی حمایت کند. در این پیام، وی موضع اردن را در پشتیبانی از عراق اعلام کرده است.»(4)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص8، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 28/6/1359.
2) همان، ص6، تونس - خبرگزاری فرانسه، 28/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص40، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 17:30، 27/6/1359.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص31، رادیو ایران، ساعت 8:30، 28/6/1359، به نقل از نامه روز چاپ پاریس، 27/6/1359.
1
لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی 1975 میان ایران و عراق ازسوی صدام حسین در شب گذشته و بررسی اجمالی بازتاب بسیار وسیع آن در رسانه‌های گروهی جهان، می‌تواند تاحدودی پرده از نیات رهبری رژیم بعث عراق درباره جنگ با جمهوری اسلامی ایران بردارد.
دراین‌باره، بخش عربی رادیو قاهره در برنامه امروز عصر خود گفت: «یکی از همکاران ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری ایران، تأکید کرد تصمیم صدام حسین، رئیس‌جمهوری عراق، درمورد لغو قرارداد ایران و عراق درمورد شط‌العرب به‌عنوان اعلام جنگ علیه ایران تلقی می‌شود.» به گفته این رادیو، «هنوز ایران هیچ‌گونه عکس‌العمل رسمی دربرابر تصمیم عراق دایر بر تسلط کامل بر شط‌العرب نشان نداده است. ...»(1)
همچنین، خبرگزاری «یونایتدپرس از بیروت خبر داد ارتش‌های ایران و عراق عملاً در آستانه جنگ وسیعی قرار گرفته‌اند. این وضع خطرناک به‌دنبال سخنان دیشب پرزیدنت صدام حسین ایجاد شده که قرارداد 1975 الجزایر را به‌طور یک‌جانبه باطل ساخت. به گزارش یونایتدپرس، رادیو دولتی ایران امروز طی تفسیری گفت: پرزیدنت صدام حسین با این سخنان عملاً گور خود را کنده است. ...»(2)
رادیو کلن آلمان‌غربی نیز در تفسیری با اشاره به لغو این قرارداد ازسوی عراق گفت: «ریاست‌جمهوری عراق، صدام حسین، تجاوزهای دائمی ایران به مرز کشور خود را علت اتخاذ تصمیم مذکور نامید. یک چنین تجزیه‌وتحلیلی به این خاطر شگفت‌انگیز است که: این نیروهای مسلح عراق هستند که خاک ایران را طی هفته‌های اخیر اشغال کرده‌اند. به‌زعم دولت عراق، این اقدامی است که به‌منظور جبران اشتباهات گذشته صورت می‌گیرد، زیرا بغداد حدود پانصد کیلومترمربع از خاک زین‌القوس که در جوار منطقه نفتی ایران، خوزستان قرار دارد، ادعای ارضی داشت. ادعاهای ارضی بغداد همچنین شامل این منطقه که عراقی‌ها آن را خوزستان عربی می‌نامند، می‌گردد که درواقع هدف اصلی دولت عراق را تشکیل می‌دهد. ...» در بخش دیگری از این تفسیر با اشاره به مناقشات سیاسی و مرزی ایران و عراق از اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به زمینه‌سازی‌های سیاسی عراق اشاره شده و آمده است: «عراق می‌خواست نخست این اطمینان را به دست آورد که از حمایت کشورهای سلطنتی عرب و در رأس آنها عربستان سعودی برخوردار خواهد شد تا بعداً بتواند ایران را مورد حمله قرار دهد. عراق که خود را قدرت رهبری خلیج‌فارس می‌نامد می‌بایستی ناگزیر دیر یا زود به اثبات می‌رساند که آیا از عهده چنین نقشی برخواهد آمد؟ ...»(3)
بخش فارسی رادیو لندن نیز در برنامه شامگاهی خود علاوه‌بر تفسیر مبسوطی(4)درباره سابقه اختلافات مرزی ایران و عراق و چگونگی عقد قرارداد 1975 الجزایر، با اشاره به عواقب لغو این قرارداد ازسوی صدام حسین اذعان کرد: «... اینک پرزیدنت صدام حسین رسماً اعلام کرده است که قرارداد سال 1975 الجزایر توسط پارلمان عراق لغو شده است. ...»(5)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص42، بخش عربی رادیو قاهره، ساعت: 16:45 دقیقه، 27/6/1359.
2) همان، ص21، بخش فارسی رادیو اسرائیل، ساعت 20، 27/6/1359.
3) همان، ص18، بخش فارسی رادیو کلن، ساعت 21، 27/6/1359.
4) ضمیمه دارد؛ تفسیر رادیو بیبیسی درباره موقعیت شط‌العرب و اختلافات مرزی ایران و عراق و چگونگی عقد قرارداد 1975 الجزایر.
5) همان، ص13، بخش فارسی رادیو لندن، ساعت 21:45، 27/6/1359.
دراینحال، روزنامه انگلیسی‌زبان تایمز به قلم میشلاوی از بیروت با اشاره به لغو یک‌جانبه قرارداد مزبور ازسوی عراق، درباره زمینه‌سازی سیاسی این مسئله چنین نوشته است: «... صدام که از فقدان حمایت آشکار کشورهای خلیج‌فارس از عراق در جنگ با ایران ناراحت است، ظاهراً درصدد کسب حمایت آنها به‌ویژه عربستان سعودی برآمده است. درگیری در مرز ایران - عراق ادامه دارد، عراقی‌ها دربرابر دستور ضدحمله بنی‌صدر و رجایی مقاومت می‌کنند. این دستور پس از بازدید این مقامات از محدوده ناآرام مرزی صادر شد.»(1)روزنامه نیویورک‌تایمز نیز با اشاره به درگیری‌های شدید چند روز گذشته ایران و عراق درباره سابقه ادعاهای ارضی عراق نوشته است: «در فوریه گذشته، صدام خواستار بازنگری در این قرارداد شد تا آنچه را که او حقوق ارضی می‌نامید، به دست آورد. ... صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه ایران، گفت: "عراق از پذیرش این قرارداد سر باز می‌زند." بنا به گفته خبرگزاری پارس، این قرارداد به نکاتی راجع به بازگرداندن هرگونه منطقه‌ای از ایران به عراق اشاره نمی‌کند. او افزود: "عراق فریب‌کار است."» براساس همین گزارش: «منابع دیپلماتیک عرب وجود 50000 نیروی عراقی را تخمین زده‌اند که در امتداد مرز ایران متمرکز شده‌اند. آنان گفتند تمرکز اصلی این نیروها به‌سمت خوزستان است که اقلیت بزرگ قومی عرب را دارا می‌باشد. ...»(2)
روزنامه واشنگتن‌پست نیز ضمن اشاره به لغو یک‌جانبه قرارداد الجزایر توسط عراق، نوشته است: «... عراق به‌شکل فزاینده‌ای دررابطه‌با مسئله مرزی در خلال سال گذشته مدعی شده است و ظاهراً از موضع ضعف ایران نهایت بهره را می‌برد. پس از گذشت 18 ماه از وقوع انقلاب و به‌دنبال پاک‌سازی‌ها و قطع رابطه کامل با امریکا که تأمین‌کننده سلاح‌های ایران قبل از سقوط شاه بود، معمولاً [عموماً] تصور این است که نیروهای مسلح ایران در یک حالت بی‌ثباتی به سر می‌برند. ...»(3)
نشریه انگلیسی‌زبان کریستین ساینس مانیتور نیز در شماره امروز ضمن بررسی تأثیرات جنگ ایران و عراق بر بی‌ثباتی منطقه و بهای نفت، نوشت: «عراق درحال بهانه‌تراشی در خصومت خود علیه ایران است. اگرچه حرکت اخیر عراق علیه ایران [زنده‌کردن نزاع مرزی با ایران] می‌تواند با جلوگیری از افزایش کلی قیمت نفت درحالحاضر به نفع غرب باشد، ولی می‌تواند خطر بروز "جنگی نامعقول" را نیز افزایش دهد. ...»(4)
1
درحالیکه دامنه درگیری‌های مرزی میان قوای مسلح ایران و نیروهای عراقی از غرب تا دهانه اروندرود، رو به گسترش است، در مناطق مرزی ایلام و کرمانشاه نیروهای مدافع جمهوری اسلامی همچنان دربرابر قوای مهاجم عراق به‌شدت مقاومت می‌کنند. بااین‌حال، مضمون گزارش‌های متعدد حاکی‌از تقویت بیشتر قوای عراق در مرزهای این دو استان و احتمال حملات زمینی و هوایی ارتش عراق در روزهای 29 و 30 شهریور 1359 به مناطق هلاله - سومار - خسروی تا کرمانشاه است.(5)
اما امروز نیز گروهان سومار برای چندمین‌بار متوالی خبر از اوضاع وخیم پاسگاههای تابع خود داد و بازهم درخواست کمک کرد. در این گزارش آمده است: «از تاریخ 21/6/59، ارتش مزدور عراق از
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، ص307، روزنامه تایمز، میشلاوی، بیروت، 18/9/1980 (27/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
2) همان، ص303، نیویورک‌تایمز (ویژه نیویورک‌تایمز) بیروت، 18/9/1980 (27/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
3) همان، ص304، واشنگتن‌پست، دیوید بی. اوتاوی (سرویس خارجی)، 18/9/1980 (27/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
4) همان، صص300 و 301، کریستین ساینس مانیتور، ند تمکو -استاف کرسپندنت، 18/9/1980 (27/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
5) سند شماره 141633 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 27/6/1359؛ و - سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 27/6/1359، ص1.
سه طرف پاسگاه بازرگان را زیر آتش شدید توپخانه قرار داده است و خودِ پاسگاه را بهطورکلی منهدم و آثاری از آن باقی نمانده و طعمه حریق شده و درگیری تا این لحظه ادامه دارد و افراد پاسگاه با سلاح‌های سبک ازقبیل خمپاره قادر به سرکوبی توپخانه عراق نمی‌باشند و به‌طوری‌که افراد آن پاسگاه فرسوده گردیده و حتی در روز جاری اکیپی از مخابرات هنگ قصرشیرین جهت برقراری ارتباط و نصب بی‌سیم به پاسگاه فوق اعزام ولی دراثر شدت آتش توپخانه موفق نگردیده‌اند به بازرگان بروند و ارتباط برقرار نمایند و مراجعت می‌نمایند. درحالحاضر اطلاعی از پرسنل پاسگاه موصوف در دست نیست و چندین بار چه کتبی و چه شفاهی به ارتش مستقر در سومار اعلام گردیده که تعدادی تانک به نزدیکی پاسگاه اعزام، ولی هیچ‌گونه کمکی و پشتیبانی به عمل نیامده. با عرض مراتب فوق مقرر فرمایید تا پاسگاه بازرگان به تصرف نیروی دشمن در نیامده، چگونگی علت عدم پشتیبانی ارتش و وضع پاسگاه تلخاب ازطریق مقتضی بررسی گردد.»(1)
لازم به ذکر است که پاسگاه بازرگان که در بالای پاسگاه تلخاب قرار دارد، در ساعت 50 دقیقه بامداد امروز، توسط نیروهای عراق از سه طرف با آتش توپخانه منهدم گردیده است.(2)این درحالی است که فرمانده گروهان سومار همراه 20 نفر از نیروهای خود برای بازپسگیری پاسگاه تلخاب پیاده عازم آن سمت شده و پشتیبانی زمینی برای گروهان مزبور مقدور نیست و تقاضای پشتیبانی با دو فروند بالگرد کرده‌اند.(3)گزارش بعدی گروهان ژاندارمری سومار حاکی است: «ارتش بعث عراق در ساعت 19:50 دقیقه امروز، آبادی‌های اطراف سومار را زیر آتش شدید قرار داده و هم‌زمان پاسگاههای میان‌تنگ، سانواپا، گیسکه و سلمان‌کشته درگیر و زیر آتش شدید قرار گرفته‌اند. ازطرفی پاسگاههای بازرگان و کانی‌شیخ گروهان مزبور مدام زیر آتش و [درحال] درگیری می‌باشند. درگیری درحالحاضر ادامه دارد و همه‌جانبه گردیده است و اکثر پاسگاه‌ها زیر آتش می‌باشند.» در پایان این گزارش بازهم برای گروهان سومار و پاسگاههای تابع آن، به‌خصوص پاسگاه بازرگان که درحال‌سقوط است، درخواست کمک و پشتیبانی فوری شده است.(4)
از منطقه خسروی نیز خبر می‌رسد که این پاسگاه ازسمت نی‌کنه عراق شدیداً زیر آتش توپخانه قرار گرفته و تقاضای حمایت آتشباری دارد.(5)و آخرین وضعیت منطقه عمومی قصرشیرین حاکی‌از درگیری پراکنده و آتشباری عراق از ساعت 12 شب تا صبح روز بعد بر روی مواضع ایران در مناطق تیله‌کوه، تنگ‌هوان و تنگ ترشابه و تنگاب‌نو است که با آتش متقابل نیروهای پاسدار و ارتشی مستقر در این مناطق، تلفاتی بر ارتش عراق وارد شد.(6)
از سوی دیگر، گزارش‌های متعددی از تقویت نیروهای عراقی در این منطقه و پشتیبانی عراق و نیز دولت شوروی از ارتشیان فراری ایرانی در مناطق همجوار مرزی حکایت دارد. دراینزمینه، یک گزارش با ارزیابی "صحت دارد" حاکی‌از آماده‌باش و تقویت نیروهای عراقی در پنجوین توسط تیپ116 گارد مرزی است که در این منطقه استقرار یافته است.(7)و بنا به یک گزارش مشابه دیگر: «اخیراً دولت شوروی تعدادی اسلحه مدرن سنگین که به 160 تیری معروف است به فراریان من‌جمله افسران و درجه‌داران فراری داده است و عدهای از فراریان مسلح به منطقه هوان و محمودقجر آمده‌اند.»(8)
1) سند شماره 283817 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3 - مرکز عملیات) به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار.
2) سند شماره 41945 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت عملیات اطلاعات)، 27/6/1359؛ و - سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) سند شماره 277390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب، 27/6/1359، بنا به اعلام هنگ قصرشیرین.
4) سند شماره 283826 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 27/6/1359.
5) سند شماره 277367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر81 (رکن3 - عملیات) به فرمانده تیپ3 زرهی، 27/6/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
7) سند شماره 41931 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 27/6/1359، به‌استناد شنود از مخابرات تیپ116 گارد مرزی.
8) سند شماره 41954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به ژاجا، 27/6/1359.
1
تمایل آشکار و قابل‌توجه حملات مرزی عراق به‌سمت استان خوزستان، باعث شد تا منطقه مرزی ایلام نسبت به روزهای قبل، روز آرام‌تری را داشته باشد؛ بااین‌حال، تحرکات عراق در مناطق همجوار این استان در قالب تقویت و جابه‌جایی نیرو، تجهیزات مکانیزه و زرهی و نیز آرایش و پیشروی به‌سمت نقاط مشرف، چشمگیر بوده است. یک گزارش از منابع اطلاعاتی سپاه پاسداران غرب کشور حاکی‌از آماده‌شدن ارتش عراق برای حملات زمینی و هوایی شدید به مناطق مهران، دهلران، ایلام و سومار در روزهای 28 و 29 شهریور می‌باشد.(1)دراین‌میان، جنگنده‌های نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران نیز که صبح امروز برای سرکوب خطوط مواصلاتی و تجهیزات دشمن، از پایگاه چهارم شکاری دزفول به پرواز درآمده بودند، موفق شدند بخشی از تجهیزات زرهی - مکانیزه عراق را نابود سازند، اما به‌دلیل نامعلومی، یک فروند هواپیمای اف5 ایران در خاک عراق سقوط کرد و خلبان آن اسیر عراقی‌ها شد.(2)
اما مشاهدات امروز صبح مرزبانی مهران حاکی است که «دشمن از انتهای ارتفاعات الجبل و کانی‌سخت عراق به‌طرف پاسگاه پلکانه و تک‌تک مشکی و چک‌سرخ [و] به‌طرف [پاسگاههای] شوروشیرین و سرنی [ایران] درحال پیشروی هستند.»(3)گزارش‌های متعدد دیگر نیز گویای اقدامات عراق درزمینه تقویت نیرو، ایجاد استحکامات و جاده‌سازی در مناطق اشغال‌شده در روزهای گذشته است، ازجمله: تقویت نیرو و تجهیزات در مناطق پاسگاه زالوآب عراق روبه‌روی پاسگاه سالاری ایران؛(4)ایجاد استحکامات دریک کیلومتری جنوب‌غربی رودخانه چنگوله؛(5)جاده‌سازی در خط مرز از میله‌های 26 تا 29(6)و جاده‌سازی در مناطق بین باغسای عراق و پاسگاه عین‌عبد.(7)عراق همچنین امروز گردان3 تیپ2 را به‌همراه یگان‌های پشتیبانی‌کننده و توپخانه صحرایی به منطقه خانقین اعزام کرده است.(8)
مشاهدات یک اکیپ شناسایی از گروهان ژاندارمری صالح‌آباد نیز حاکی است که نیروهای عراقی در اطراف تپه شینو و پاسگاه انجیره ایران، که آن را در روزهای قبل به تصرف خود درآورده‌اند، نیروها و سلاح‌های سبک و سنگین فراوانی ازقبیل خمپاره‌اندازهای 120 م.م و تانک ها و نفربرهای زیادی مستقر و موضع‌گیری کرده‌اند.(9)دراینحال، گزارش رادار دهلران و رادار دزفول حکایت از عدم پرواز هواپیماهای عراقی در این روز در مناطق ایلام و خوزستان دارد که باتوجهبه گزارش‌های متعدد نیروهای خودی، احتمال آماده‌شدن نیروی هوایی عراق برای حملات شدید هوایی در روزهای آتی خیلی زیاد خواهد بود.(10)برعکس، امروز نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران روز نسبتاً فعالی در مناطق غرب و جنوب‌غربی کشور داشت و با اعزام 6 فروند هواپیمای جنگنده اف5 در دو نوبت صبح و بعدازظهر از پایگاه چهارم شکاری دزفول، توانست پشتیبانی نسبتاً مفیدی از واحدهای زمینی درگیر در دو استان ایلام و خوزستان داشته باشد.(11)
1) سند شماره 283830 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3) به ناحیه کرمانشاه، سنندج، ارومیه، اهواز، 27/6/1359، برابر اعلام سماجا مستند به اعلام سپاه پاسداران به استناد گزارش سپاه غرب کشور
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، ص2، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 3 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
3) سند شماره 283876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به ف - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 27/6/1359، برابر گزارش هنگ ایلام مستند به اعلام مرزبانی مهران.
4) سند شماره 282903 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران فرماندهی ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان مهران.
5) سند شماره 282904 از هنگ ژاندارمری ایلام به فرماندهی ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان مهران.
6) سند شماره 283883 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران - مرزبانی کشور، 25/6/1359، برابر گزارش پاسگاه آبزیادی تابع گروهان مهران.
7) فیش سیاسی شماره 15 - 15 - 68 - 401 - 3 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به تهران فرماندهی ژاجا (رکن3 - عملیات)، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان مهران.
8) سند شماره 21429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 30/6/1359، ص1، گزارش روز 27/6/1359.
9) سند شماره 283272 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به کرمانشاه (فرماندهی ناحیه - رکن3)، 28/6/1359، برابر گزارش گروهان صالح‌آباد مستند به گزارش ستوان دوم اژند، سرپرست اکیپ شناسایی به اطراف پاسگاه انجیره و تپه شینو، 27/6/1359.
10) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 12، ص10، 27/6/1359، از مدیر دسک مستقر در لشکر92 زرهی اهواز، 27/6/1359.
11) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، ص10، از مرکز پشتیبانی هوایی مستقر در لشکر92 زرهی، 27/6/1359.
1
در ادامه اعزام نیرو و اعلام آمادگی سازمان‌ها و مردم مناطق همجوار با استان‌های درگیر جنگ با عراق، برای اعزام به جبهه و یا ارسال کمک‌های جنسی و دارویی و پزشکی، دیروز و امروز علاوه‌بر اعلام آمادگی مجدد مردم استان لرستان و عشایر عرب و نیز مردم و عشایر بختیاری شهرستان رامهرمز خوزستان برای شرکت در جنگ علیه نیروهای مهاجم عراق،(1)از اسدآباد نیز خبر می‌رسد که روز گذشته «کمیته انقلاب اسلامی اسدآباد به‌منظور کمک به مرزداران غیور قصرشیرین، 2 کامیون نان و داروهای ضروری و مواد غذایی و همچنین مبلغی پول نقد ازطرف مردم مسلمان و متعهد اسدآباد و روستاهای اطراف آن جمعآوری شده است و با 7 کامیون به قصرشیرین فرستاد.» بنا به این گزارش، «این دومین سری کمک‌های مردم اسدآباد به قصرشیرین است.»(2)دیروز همچنین، «ازسوی فرمانداری سنقر 4 کامیون آذوقه شامل نان و سیب‌زمینی و برنج و روغن به قصرشیرین فرستاده شد.» براساس این گزارش، «مردم اسلام‌آباد غرب نیز در یک اجتماع باشکوه در این شهر برای اسکان تعداد بیشتری از مهاجرین قصرشیرین و ارسال کمک‌های بیشتر به این عده و اعزام نیروی داوطلب به نوار مرزی اعلام آمادگی کردند.»(3)امروز نیز از خرم‌آباد، اکیپ پزشکی آیت‌الله طالقانی وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی استان لرستان همراه گروه پزشکی جهاد سازندگی لرستان به مناطق غرب کشور عزیمت کردند. به گفته سخنگوی جهاد سازندگی استان لرستان در خرم‌آباد، این اکیپ با داروی کافی و آمبولانس جهت کمک به مجروحان و مصدومان درگیری‌های غرب کشور به این منطقه عزیمت کرده است.(4)امروز همچنین اعلام شد که «سه تیم جراحی از اصفهان، کرمانشاه و تهران جهت تقویت کادر پزشکی بیمارستان مهدی رضائی قصرشیرین به این شهر اعزام شدند.» دکتر کاظمی مدیرعامل بهداری استان کرمانشاهان، دراین‌مورد گفت: «به‌موازات تقویت کادر پزشکی بیمارستان، یک بیمارستان بزرگ صحرایی نیز در شهر قصرشیرین احداث می‌شود.» وی افزود: «10 تکنسین اورژانس و 4 دستگاه آمبولانس نیز به قصرشیرین فرستاده شده است.»(5)
2
لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان ایران و عراق ازسوی صدام حسین و ادعای عراق مبنی‌بر حق استیلای کامل این کشور بر اروندرود، نگرانی‌هایی را در میان مسئولان نظامی و انتظامی استان خوزستان برانگیخته و آنها را وادار به اندیشیدن تمهیدات تازه و استمداد و درخواست چاره‌اندیشی بیشتر و جدی‌تر از مسئولان کشوری و لشکری کرده است. دراینزمینه، امروز ستاد لشکر92 زرهی اهواز، ناحیه ژاندارمری استان خوزستان و مرزبانی خرمشهر در گزارش‌های جداگانه و تقریباً مشابهی، با اشاره به اعلام رسمی لغو قرارداد 1975 ازسوی عراق در شب گذشته، به مناطق مورد ادعای عراق پرداخته و نگرانی‌های خود را بیان داشته‌اند.
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص19، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اسدآباد؛ و - روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر.
3) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، گزارش خبرنگار کیهان از کرمانشاه، 26/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از خرم‌آباد.
5) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
لشکر92 زرهی اهواز در گزارش خود با اشاره به سخنرانی شب گذشته صدام حسین، ادعاهای ارضی عراق را در استان خوزستان چنین برشمرده است: «[1. صدام] فقط قرارداد 1916 را قبول دارد و سایر قراردادها باطل است. 2. [عراق مدعی است] شط‌العرب تماماً آب‌های ساحلی عراق می‌باشد. 3. قرارداد الجزایر را مردود اعلام کرده است. 4. گفته است که آنچه که به‌موجب قرارداد الجزایر باید به ایران داده می‌شد نخواهیم داد و آنچه که باید از ایران می‌گرفتیم به‌زور خواهیم گرفت. توضیح اینکه نقاط موردنظر صدام حسین: پاسگاه صفریه - چاه شماره 60 - پاسگاه طلایه قدیم - طلایه جدید - پاسگاه کوشک در خوزستان [است]. لذا باتوجهبه درگیری‌های چندروزه اخیر در مناطق حوزه استحفاظی لشکر و فشارهای شدید در مناطق یادشده فوق و ادعاهای بی‌مورد عراق، استدعا می‌شود موضوع را جدی تلقی کرده و این یگان را که با تمام وجود و مقدورات، با حملات نیروهای عراقی مقابله می‌کند و حتی در چندین مورد تلفاتی نیز به دشمن وارد آورده است و [تا] آخرین قطره خون نیز به دشمن اجازه تجاوز نخواهیم داد، پشتیبانی‌های لازم ازقبیل نیرو، یگان زرهی و توپخانه به عمل آید و به‌خصوص پشتیبانی هوایی موردنیاز این یگان را تأمین فرمایید و موضوع را با مقامات مسئول کشوری نیز مطرح نمایید. ...»(1)
در گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان نیز باتوجهبه الغای یک‌جانبه قرارداد الجزایر و اینکه در قرارداد 1916 شط‌العرب تماماً آب‌های ساحلی عراق قلمداد شده، آمده است: «... ازطرفی کشور دشمن ناوچه‌های جنگی خود را چند روز پیش از شط خارج و به خلیج‌فارس برده است، امکان دارد دهانه فاو را بسته و از ورود کشتی‌های ایرانی به شط‌العرب جلوگیری و حتی اسکله‌های موجود در شط‌العرب را به‌بهانه اینکه به آب‌های عراق تجاوز شده است مورد هجوم قرار دهد و منهدم کند، بنابراین، تا زمان باقی است به فکر چاره باشید.» در بخش دیگری از این گزارش ضمن اشاره به نقاط مورد ادعای عراق در استان خوزستان، به نقاط مورد ادعای این رژیم در استان‌های ایلام و کرمانشاه نیز اشاره شده و آمده است: «... ازجمله این نقاط پاسگاه هلاله و نی‌خزر در استان ایلام و تمام پاسگاههای خان‌لیلی در استان کرمانشاهان و ارتفاعات بازرگان از گروهان سومار و پاسگاههای سلمان‌کشته و چقاشیرگه و سان‌بابا [سانواپا] و سه‌تپان و تلخاب و گیل که از گروهان سومار و پاسگاه صالح‌آباد ایلام و پاسگاه هدایت از گروهان قصرشیرین می‌باشد. ...»(2)مرزبانی خرمشهر نیز در اطلاعیه نسبتاً مشابهی آورده است: «... چون هم‌اکنون این قرارداد [قرارداد 1975 الجزایر] ملاک عمل مرزبانی خرمشهر می‌باشد، مستدعی است مقرر فرمایند نظریه وزارت امور خارجه را دراین‌مورد به مرزبانی خرمشهر ابلاغ فرمایند.»(3)
1) سند شماره 290921 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 27/6/1359.
2) سند شماره 2/432744 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان به فرمانده ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، 27/6/1359؛ و - سند شماره 34479 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 27/6/1359؛ و - سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص7، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 27/6/1359.
3) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، ص11، از مرزبانی خرمشهر، 27/6/1359.
1
لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی 1975 ازسوی عراق و ادعای حاکمیت کامل این کشور بر اروندرود، نقطه آغازی برای مناقشه‌ها و درگیری‌های تازه میان قوای زمینی و دریایی ایران و عراق در منطقه آبی اروندرود یا شط‌العرب و دهانه فاو و خلیج‌فارس است. دراینزمینه، رژیم عراق بازهم پیشقدم بوده است؛ چنانکه امروز «خبرگزاری عراق اعلام کرد کشتی‌هایی که بر روی شط‌العرب رفت‌وآمد می‌کنند از این پس ملزم هستند پرچم عراق را بر بالای خود به اهتزاز درآورند. "ریاض محمود سامی"، رئیس بخش امور قانونی وزارت امور خارجه عراق، دراینزمینه اعلام کرد: لغو قرارداد 1975 الجزایر ازجانب عراق به این کشور اجازه می‌دهد که با قدرت تمام در شط‌العرب حکم کند. خبرگزاری عراق سپس به نقل از یک مسئول عراقی اضافه کرد کشتی‌هایی که بر روی شط‌العرب تردد می‌کنند باید از این پس حق عبور خود را به مقامات عراقی پرداخت کنند.»(1)خبرگزاری عراق همچنین اعلام کرد: «به‌دنبال دستور دولت عراق مبنی‌بر لزوم عبور کشتی‌ها از شط‌العرب با پرچم عراق، امروز یک کشتی ژاپنی به‌عنوان نخستین کشتی خارجی از این دستور پیروی کرد. کشتی ژاپنی به‌هنگام عبور از شط‌العرب و ورود به بندر بصره، از پرچم عراق استفاده کرد.» این خبرگزاری افزود: «یک قایق گشتی ایرانی کشتی ژاپنی را متوقف کرده و دستور داد پرچم عراق را فرود آورد، اما زمانی‌که مأمور عراقی در این کشتی از اجرای دستور خودداری کرد، قایق ایرانی عقب‌نشینی کرد.»(2)بااین‌حال، امروز یک سخنگوی نظامی وزارت دفاع عراق اعلام کرد که «در ساعت 8 صبح دیروز [26/6/1359]، یک نفتکش عراقی به نام الخالده در شط‌العرب مورد اصابت گلوله‌های سلاح‌های سبک منطقه محمره [خرمشهر] قرار گرفت.»(3)در گزارش دیگری همچنین از قول سخنگوی مزبور عراقی آمده است: «در ساعت 19 همان روز [26/6/1359]، توپخانه دشمن جزیره ام‌الرصاص در بصره را گلوله‌باران کرد و نیروهای ما متقابلاً پاسخ دادند.»(4)
از سوی دیگر، بااینکه «سرگرد درگاهی، آجودان تیمسار فلاحی [جانشین] رئیس ستاد مشترک ارتش، عمل تلافی‌جویانه ایران را درمورد جلوگیری از ورود کشتی‌های تجارتی عراق به شط‌العرب شدیداً تکذیب کرد، یک مقام آگاه در فرمانداری خرمشهر اعلام کرد به‌دنبال اعلام لغو قرارداد 1975 الجزایر ازسوی صدام حسین، مرزداران دریایی عراق امروز از حرکت یک کشتی تجارتی ایران در دهانه شط‌العرب جلوگیری کردند. این مقام افزود: مزدوران عراقی به ناخدای کشتی اعلام کرده‌اند که کشتی‌های تجارتی ایران باید با پرچم عراق از دهانه خارج شوند. این مقام یادآور شد به‌دنبال این تصمیم، دولت جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک عمل تلافی‌جویانه متقابلاً از ورود کشتی‌های تجارتی عراق به شط‌العرب جلوگیری کردند. این مقام همچنین گفت: مراتب به اطلاع ریاست‌جمهوری و مقامات کشوری جمهوری اسلامی ایران رسید و قرار است در جلسه کمیسیون امنیت ملی رسیدگی شود.» بنا به این گزارش، «درحالحاضر، تنها ناوچه‌های نظامی ایران و عراق در شط‌العرب تردد می‌کنند.»(5)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص6، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 28/6/1359، به نقل از خبرگزاری عراق، 27/6/1359.
2) همان، ص1، به نقل از خبرگزاری فرانسه از بغداد، 28/6/1359، بغداد - خبرگزاری عراق؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص40، بخش عربی رادیو لندن، ساعت 17:30، 28/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص18، به نقل از خبرگزاری فرانسه از بغداد.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص19، به نقل از رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، 27/6/1359.
4) همان، ص40، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 16:30، 27/6/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، صص1 و 2، اهواز - خبرگزاری پارس، 28/6/1359.
دراینحال، گارد مرزی عراق ادعا کرد که «در ساعت 19:50 دقیقه 27/6/59 یک کشتی عراقی که روی آن پرچم عراق نصب بود در نزدیکی پاسگاه المعامر فاو مورد حمله ناوچه‌های ایرانی قرار گرفت و ارتش عراق دو فروند ناوچه جهت مقابله با ناوچه‌های ایرانی به محل حادثه اعزام نموده است.» بنا به همین گزارش: «یک فروند هواپیمای ایرانی در نوار مرزی خرمشهر سقوط کرده و ارتش ایران مشغول جست‌وجو می‌باشد.»(1)خبر سقوط این جنگنده اف5 ایرانی که صبح امروز به‌دلیل نامعلومی اتفاق افتاد، ازسوی مقامات نظامی ایران نیز تأیید شده است.(2)اخبار برون‌مرزی استانداری خوزستان نیز حاکی است امروز «... خمپاره‌هایی که ازطرف ایران شلیک گردید در چند متری پتروشیمی عراق منفجر گردید و 4 نفر از پرسنل ارتش عراق کشته شدند.»(3)
از سوی دیگر، به‌دنبال درگیری‌های دو روز گذشته در منطقه مرزی شلمچه، امروز نیز از ساعت 19:20 دقیقه، درگیری شدیدی بین قوای نظامی ایران و عراق در این نقطه روی داد. به گزارش خبرنگار کیهان، «یک مقام آگاه از سپاه پاسداران خرمشهر ضمن تأیید این خبر اظهار داشت: درگیری امروز با آتش‌های سنگین هر دو طرف آغاز شد و نظامیان و پاسداران به آتش‌های دشمن پاسخ دادند. در این درگیری، مزدوران بعث عراق تلفات سنگینی دادند.»(4)
1
درحالیکه هرروز بر شدت تحرکات و درگیری‌های ایذایی عراق در مناطق مرزی استان خوزستان افزوده می‌شود، به‌دنبال درگیری‌های چند روز گذشته در منطقه مرزی شلمچه و پاسگاههای مؤمنی و خین میان قوای ایران و عراق و اعتراض‌های رسمی مرزبانی خرمشهر به این تجاوزات، امروز مرزبان خرمشهر در گزارشی به مرزبانی کل کشور اعلام کرد: «الف) مرزبان بصره طی دو نامه ضمن رد ادعا و اعتراض ما اعلام داشته که مأمورین ایرانی با اسلحه مختلف پاسگاه البوارین و شلحه الاغوات را زیر آتش گرفتند و اضافه گردیده دلایل زیادی وجود دارد که مأمورین ایرانی مقررات و قوانین بین‌المللی را رعایت نمی‌کنند [و] ما از مأمورین خود خواسته‌ایم که صبر و شکیبایی پیشه کنند درحالیکه عملیات مأمورین شما مخالف ساده‌ترین اصول بین‌المللی است؛ لذا شدیداً اعتراض کرده و خواسته‌اند مرزبانی خرمشهر شخصاً مداخله کرده، جلو این اعمال غیرانسانی گرفته شود و مسببین مجازات شوند. ب) در پاسخ، اعتراضیه‌ای به شرح زیر به مرزبان بصره منعکس گردیده است: بااینکه طی [نامه] شماره 10/142/50/401/12 مورخ 23/6/59 از آن همکار گرامی خواسته شده بود که پیرامون خاتمه عملیات تجاوزکارانه مأمورین عراقی دستورات قاطعی صادر بفرمایید مع‌الوصف گزارش می‌رسد که مأمورین مرزی شما بر شدت تیراندازی خود افزوده که درنتیجه پدر یک خانواده شهید و فرزندش به‌سختی مجروح می‌شود. علاوه‌بر 3 نفر سرباز، یکی از اهالی دهکده نیز به‌شدت زخمی می‌شود و دراثر ترکش خمپاره به پاسگاه خین خسارات کلی وارد گردیده است و 2 دستگاه موتورسیکلت نابود می‌شود. با اعلام مراتب فوق، تصدیق خواهید فرمود که عملیات مأمورین عراقی تا چه حد
1) سند شماره 50667 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 28/6/1359، برابر شنود و ادعای گارد مرزی بصره، 27/6/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، ص2؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، هر دو براساس اطلاعیه شماره 3 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
3) سند شماره 423580 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 29/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
ناجوانمردانه و غیرانسانی است که دهکده محل سکونت مسلمانان [را] زیر آتش سلاح سنگین قرار داده‌اند. لذا ادعای شما به‌کلی مردود دانسته و به اعتراض خود پایدار بوده و مصراً خواستار خون‌بهای شهیدان و جبران خسارات وارده می‌باشیم. از همکار گرامی‌مان خواهشمندیم دراین‌مورد اقدام بایسته معمول داشته و بهره کار را به این مرزبانی اعلام فرمایند.»(1)
1
تحرکات نظامی و حملات عراق در چند روز گذشته از یک‌سو و تشدید دیپلماسی عراق در میان کشورهای میانه‌رو عرب منطقه از دیگر سو، به‌ویژه تحولات دیروز و امروز که با لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی الجزایر ازسوی عراق، اوضاع را در منطقه به‌شدت متشنج کرده است، همه حاکی‌از حمله همه‌جانبه و قریب‌الوقوع عراق به مناطق خوزستان و ایلام است؛ چنانچه در گزارش بولتن فرماندهی سپاه نیز بر این نکته به‌وضوح تأکید شده است: «طبق گزارش رسیده، ارتش عراق آماده شده در مرزهای مهران، دهلران، ایلام، اهواز، سومار در تاریخ 28/6 و 29/6 نبرد شدیدی را آغاز و حتی از هلیکوپتر و میگ روسی استفاده نمایند.»(2)دراینزمینه، گزارش‌های متعدد و بسیاری وجود دارد که ازجمله به برخی از آنها که حاکی‌از حمله حتمی عراق به خوزستان است، اشاره می‌شود:(3)
تمرکز بیش از 000,50 نفر از نیروهای مسلح عراقی در امتداد مرز ایران و عراق، به‌ویژه با میل اصلی این تمرکز به‌سوی مرزهای خوزستان.(4)
بسیج بیش از دو لشکر زرهی عراق در مقابل خوزستان.(5)
تجمع مجدد حدود 100 دستگاه تانک زره‌پوش ارتش عراق در ساعت 10:15 دقیقه صبح امروز، در جلو سنگرهای پاسگاه طلائیه قدیم و قطعی‌بودن حمله عراق در این نقطه.(6)همچنین، ایجاد استحکامات جدید به‌همراه انتقال نیروها و تجهیزات بیشتر در مقابل پاسگاه طلائیه جدید که با عنایت به مشاهدات اعلام‌شده، تردیدی در حمله نیروهای عراقی از این نقطه وجود ندارد.(7)
آرایش جنگی مجدد تانک‌های عراقی روبه‌روی پاسگاههای گروهان بستان و قصد حمله تلافی‌جویانه در امروز.(8)و نیز استقرار یگان‌هایی از ارتش عراق در کیلومتر 25 روبه‌روی محل استقرار و مأموریت تیپ1 لشکر92 زرهی اهواز و احداث استحکامات تازه ازسوی یگان‌های عراقی.(9)
پیشروی 60 دستگاه تانک عراقی به‌طرف پاسگاه فکه ایران و تقاضای کمک فوری و پشتیبانی هوایی ازسوی این پاسگاه.(10)
استقرار یک تیپ تقویت‌شده زرهی عراق در مقابل پاسگاههای دویرج و فکه و قصد حمله زمینی و هوایی به این پاسگاه‌ها جهت تصرف آنها. تقویت نیروهای ارتش عراق در
1) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، شماره سریال 12، ص2، از مرزبانی خرمشهر، 27/6/1359.
2) سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
3) ضمیمه دارد؛ نظریه تخصصی فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان درباره شیوه جنگ عراق و حتمی‌بودن حمله به خوزستان.
4) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، ص304، روزنامه نیویورک‌تایمز (ویژه نیویورک‌تایمز) بیروت، به نقل از منابع دیپلماتیک عرب، 18/9/1980 (27/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران؛ و - همان، ص305.
5) همان، ص300، روزنامه عربی‌زبان الشرق الاوسط، انگلستان، 18/9/1980 (27/6/1359)، ترجمه مهتاب افضلی، به نقل از فرانس پرس در مصاحبه با بنی‌صدر.
6) سند شماره 290898 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 27/6/1359، برابر مشاهدات مرزی توسط گروهان هوزگان.
7) سند شماره 290901 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری هوزگان.
8) سند شماره 41953 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات و عملیات)، 27/6/1359، برابر اعلام نهاجا، 27/6/1359؛ و - سند شماره 65167 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی سپاه به سپاه اهواز، 27/6/1359.
9) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 12، ص1، 27/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، برابر آگهی فرمانده تیپ1، 27/6/1359.
10) سند شماره 290917 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 27/6/1359، برابر اعلام هنگ سوسنگرد.
این منطقه درحالی است که نیروهای مستقر در پاسگاههای مزبور حدود هشت ساعت است که به‌طور مستمر درحال جنگ و دفاع از این منطقه هستند.(1)
استقرار 40 قایق موتوری حامل افراد مسلح ارتش عراق در محلی به نام فحل در مرز آبی هورالعظیم نزدیک میله مرزی در محل آبی سعیدیه برای حمله به ایران.(2)
لغو مرخصی و احضار همه نیروهای گارد مرزی عراق در مناطق مختلف مجاور خوزستان.(3)
استقرار ناوچه‌های جنگی جدید ازسوی عراق در پاسگاه ابوفلوس نزدیک پاسگاه شلحه به‌همراه یک کشتی غواصی. همچنین، استقرار تعدادی ناوچه جنگی در اسکله المعامر و افزایش گشتی‌های عراقی در اروندرود.(4)
ایجاد مزاحمت در ساعت 17:30 دقیقه امروز ازسوی دو فروند ناوچه عراقی برای کشتی‌های ایرانی در اروندرود که با واکنش ناوچه گشتی ایران، ناوچه‌های عراقی ناپدید شدند.(5)
استقرار یک فروند ناوچه عراقی با معرف P - R - G به‌طور شبانه‌روزی در روزهای اخیر در سواحل بندر خرمشهر و لنگرانداختن مقابل روستای تویجات و کمک و همکاری با جاسوسان عراقی و فراریان مخالف نظام در رفت‌وآمد به ایران و عراق در استان خوزستان.(6)
ورود نیروها و تجهیزات بیشتر عراق به بندر فاو در مقابل آبادان؛ ازجمله ورود 80 قبضه توپ و خمپاره‌انداز82 میلی‌متری در امروز و استقرار و موضع‌گیری آنها در انتهای بندر فاو و مشرف بر شط‌العرب.(7)
ادامه فعالیت‌های مهندسی و نقلوانتقال تجهیزات و نیرو در منطقه کوت‌زین عراق ازجمله تشدید فعالیت‌های احداث استحکامات در این منطقه در امروز(8)و نیز ورود حدود 100 دستگاه خودرو ازنوع زیل و ایفا حامل تجهیزات کامل و توپ ضدهوایی و ساحلی که توسط کامیون‌های مزبور یدک کشیده می‌شد به منطقه فاو، سیبه، کوت‌زین و المطوعه، که همگی بدون استتار و به‌حالت آماده‌باش روبه‌روی آبادان و خرمشهر موضع گرفته‌اند.(9)
شناسایی کلیه سلاح‌ها، تجهیزات و تانک‌های ارتش ایران توسط نیروهای اطلاعاتی عراق در روزهای اخیر، که پشت پایگاه دریایی خسروآباد و نخلستان‌های اطراف آن استتار شده‌اند.(10)
اعلام حالت قرمز در خوزستان ازسوی نیروی زمینی و ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.(11)
1
به‌دنبال افزایش تحرکات عراق و جابه‌جایی و تقویت بیشتر نیروهای پیاده - مکانیزه و ادوات توپخانه، زرهی و حتی واحدهای دریایی عراق در مناطق مرزی استان خوزستان، نبردهایی که در این مناطق از دو روز گذشته با حملات عراق آغاز شده بود، امروز شدت بیشتری یافت و به‌خصوص در پاسگاههای فکه و دویرج ایران، درگیری‌های خونینی گزارش شده است.(12)
1) سند شماره 290896 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به تهران - فرماندهی ژاجا (رکن3)، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندامری بستان.
2) سند شماره 290915 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه دشت آزادگان به ستاد عملیات لشکر92 زرهی اهواز، 27/6/1359.
3) سند شماره 41950 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به گیرندگان: نزاجا، ژاجا، سپاه پاسداران، 27/6/1359.
4) سند شماره 124577 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 27/6/1359، برابر شنود از گارد ساحلی عراق.
5) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، ص2، از ستاد مشترک جنوب، 27/6/1359.
6) سند شماره 423534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به فرماندهی لشکر92 زرهی اهواز (رکن2)، 27/6/1359.
7) سند شماره 409327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 27/6/1359، برابر گزارش پایگاه شماره 4؛ و - سند شماره 485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 17، 31/6/1359، ص4، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 27/6/1359، برابر گزارش پایگاه شماره 4.
8) سند شماره 423580 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
9) سند شماره 41951 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نهاجا، 27/6/1359، ساعت 13، برابر گزارش لشکر92 زرهی.
10) سند شماره 41955 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 27/6/1359، برابر شنود از واحدهای فرماندهی عراق در منطقه.
11) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، ص2، از استانداری خوزستان، برابر دستور نزاجا و سماجا، 27/6/1359.
12) سند شماره 290924 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به تهران (مرکز فرماندهی - رکن3)، 27/6/1359، برابر اعلام تلفنی گروهان بستان؛ و - سند شماره 290923 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرماندهی لشکر92 زرهی (رکن3)، 27/6/1359، برابر اعلام تلفنی گروهان بستان.
دراینزمینه، گزارش گروهان ژاندارمری بستان حاکی است: «در ساعت 8 صبح امروز، حدود 60 دستگاه تانک دشمن با پشتیبانی توپخانه به پاسگاههای فکه و دویرج حمله نمودند که با آتش متقابل واحدهای مستقر در پاسگاههای فوق و آتش پشتیبانی هوایی مواجه [شده] و درنتیجه تلفات و خسارات سنگینی به دشمن وارد و مجبور به عقب‌نشینی شدند. این درگیری که تا ساعت 11:30 دقیقه بامداد، ادامه داشت، بدون اینکه تلفاتی به نیروهای خودی برسد، با انهدام سه دستگاه تانک دشمن به پایان رسید.» در این گزارش، تقاضای اعزام یک گروهان تقویت‌شده تانک شده است.(1)یک گزارش دیگر درباره این درگیری، تعداد تانک‌های منهدم‌شده دشمن را 4 دستگاه برآورد کرده و متذکر شده که براثر آتش توپخانه ایران مستقر در فکه، چاه نفت صدام حسین به آتش کشیده شده است.(2)در همین ارتباط، همچنین «گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد حاکی است که گروه رزمی مستقر در پاسگاه فکه امروز به‌دنبال درگیری با نیروهای عراقی موفق شد با کمک و پشتیبانی هوایی: انبار مهمات، سرتاسر جاده نظامی و اردوگاه و پالایشگاه و کارخانه خاکبرداری [کارخانه گچ فکه عراق و تعدادی از ماشین‌های مستقر در این کارخانه ازجمله بلدوزر موجود در آن](3)در حوالی پاسگاه صدام حسین و نوار مرزی بین فکه و دویرج عراق و بیمارستان شیروخورشید [هلال‌احمر] عراق را منهدم نماید.»(4)
در همین ساعت؛ یعنی در ساعت 8 صبح امروز، «یگان‌های زرهی دشمن با پشتیبانی توپخانه، پاسگاه سوبله و اطراف آن را زیر آتش قرار داده که توسط پرسنل نیروی زمینی، ژاندارمری و سپاه پاسداران به آتش آنان پاسخ داده شد. این درگیری [نیز] تا ساعت 12:30 دقیقه به‌شدت ادامه داشت، ولی در این ساعت اوضاع نسبتاً آرام و تیراندازی‌های پراکنده جریان یافت.» براساس این گزارش، درگیری پاسگاه سوبله، تلفات جانی نداشت، اما به‌دلیل اصابت گلوله خمپاره دشمن، به دیوار پاسگاه خسارت کلی وارد شد.(5)
همچنین برابر گزارش هنگ سوسنگرد، ساعت 21 دقیقه امروز، تیراندازی‌های پراکنده‌ای میان قوای ایران و عراق در پاسگاه سعیدیه رخ داد که طولی نکشید.(6)در درگیری میان دو طرف در منطقه پاسگاه شیب عراق، توپخانه ایران تأسیسات نفتی منطقه شیب عراق را زیر آتش گرفت و تلفاتی بر دشمن وارد آمد، به‌طوری‌که عراق ناگزیر شد توپخانه 130 م.م خود را به عقب تغییر موضع دهد. همین گزارش حاکی است که «یونیت طرار عراق واقع در بند بازرگان نیز مورد اصابت گلوله‌های توپخانه ایران قرار گرفت و خساراتی به آن وارد شد.»(7)بااین‌حال، شدت حملات عراق در روز جاری به‌حدی بوده که در طول روز و در ساعات پایانی امروز، هنگ سوسنگرد بارها استدعای کمک و تقویت مناطق درگیر در حوزه مرزی خود را کرده است.(8)گزارش هنگ سوسنگرد درباره آخرین وضعیت منطقه حاکی است: «ساختمان پاسگاههای دویرج - صفریه - طاوسیه و سوبله ایران براثر اصابت گلوله‌های توپخانه دشمن منهدم گردیده
1) سند شماره 290897 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز، 27/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4.
3) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، شماره سریال 12، ص4، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 27/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان.
4) سند شماره 461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 28/6/1359، بنا به گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد، 27/6/1359.
5) سند شماره 290920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد (رکن3) به ف 07 (رکن3)، 27/6/1359، برابر گزارش سرگرد افضلیان فرمانده هنگ سوسنگرد.
6) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، ص4، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 27/6/1359، برابر اعلام تلفنی هنگ سوسنگرد؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص1، اطلاعیه شماره 5 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
7) سند شماره 290926 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 27/6/1359، برابر گزارش یگان‌های در خط.
8) سند شماره 290899 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرماندهی لشکر92 زرهی، 27/6/1359.
است. مجروحین امروز نیز به تعداد 8 نفر رسیده‌اند.» بنا به همین گزارش، «پرسنل پاسگاههای صفریه - رشیدیه و طاوسیه به سایر پاسگاههای درگیر جهت تقویت گمارده شده‌اند.» ضمناً گزارش حاکی‌از آن است که در محل پاسگاههای مذکور، واحدهای زرهی تیپ3 دشت آزادگان به سرپرستی سرگرد صفوی و سرگرد ابراهیمی مستقر می‌باشد.(1)
دراینحال، گزارش ژاندارمری اهواز حاکی است که «امروز صبح و بعدازظهر هواپیماهای خودی ضربات سنگینی بر نیروهای دشمن در محور مقابل پاسگاههای فکه، رشیدیه، دویرج و صفریه وارد ساخته، آشیانه‌های توپخانه دشمن را هدف قرار دادند.» این گزارش متذکر شده است که «چون نیروی هوایی کشور هدف، فعالیت چشمگیری در این منطقه از خوزستان [نشان] نمی‌دهد امکان دارد برای حمله هوایی به پایگاه وحدتی دزفول طراحی نمایند. ...»(2)خبرگزاری پارس نیز تعداد تانک‌های منهدم‌شده عراق را در درگیری‌های جنوب از روز 23/6/1359 تا امروز 50 دستگاه ذکر کرده است.(3)اما باوجود حمایت جنگنده‌های اف5 نیروی هوایی ایران و انهدام یا عقب‌نشینی تانک‌های دشمن، در ساعت 20 امروز، مجدداً تعداد 15 دستگاه تانک عراقی در مقابل پاسگاه دویرج صف‌آرایی کردند که ستوان کاظمی، فرمانده گروهان بستان مستقر در پاسگاه مزبور، درخواست یک گروهان تقویت‌شده تانک را برای مقابله با زرهی دشمن داشته است.(4)
1
امروز نیز تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق و نیز فعالیت جاسوسان عراقی در مناطق و شهرهای همجوار مرزی همچون روزهای پیش چشمگیر بوده است. گزارش عوامل اطلاعاتی ستاد مشترک ارتش حاکی است که «سازمان اطلاعات عراق قرار است 6 تن از جاسوسان زبده خود را که دوره‌های خرابکاری و تخریب را طی کرده‌اند ازطریق مناطق جنوبی کشور به ایران نفوذ دهد.» اسامی این افراد در گزارش مخبر این ستاد ذکر شده است.(5)گزارش مجدد رکن دوم لشکر92 زرهی اهواز بازهم از قول ماهیگیران ایرانی ساکن حاشیه هورالعظیم، از فعالیت عوامل جاسوس عراقی در این منطقه و نیز جمعآوری عشایر هورنشین عراقی توسط مأموران عراقی و مسلح‌ساختن آنان برای حمله آتی به ایران خبر می‌دهد.(6)یک گزارش برون‌مرزی دیگر با ارزیابی "صحت دارد" حاکی است: «اخیراً جبهه‌های خرابکاری عراق واقع در استان عماره، ایرانیانی را که جهت دیدن دوره‌های خرابکاری به عراق بروند بیمه کرده و هنگام برگشتن به ایران حدود 150 دینار نیز به آنان پرداخت می‌نماید.»(7)
دراینحال، یکی از تحرکات قابل‌توجه عوامل داخلی وابسته به عراق باتوجهبه درگیری‌های اخیر مرزی در استان خوزستان، رواج شایعات در شهرهای نزدیک به مرز است. دراین‌باره،
1) سند شماره 290902 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به فرماندهی لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 27/6/1359، برابر گزارش سرگرد افضلیان.
2) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 27/6/1359، صص 8 و 9، از ناحیه ژاندارمری اهواز، 27/6/1359.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
4) سند شماره 409328 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 12، ص3، 27/6/1359، از هنگ سوسنگرد، 27/6/1359.، برابر گزارش ستوان کاظمی از محل.
5) سند شماره 41954 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نداجا، 27/6/1359.
6) سند شماره 290900 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - تی3 و ف تی2 و ف تی37، 27/6/1359، برابر اعلام نزاجا مستند به گزارش هنگ سوسنگرد.
7) سند شماره 287515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن2) به فرمانده هنگ ژاندارمری آبادان (رکن2)، 27/6/1359.
گزارش شهربانی استان خوزستان حاکی است: «به‌وسیله اهالی عرب‌نشین لشکرآباد(1)که به زبان عربی نیز تکلم می‌نمایند، شنیده شده که دولت بعث عراق به‌وسیله ایادی خود به عشایر عرب‌نشین نوار مرزی اعلام داشته چون در نظر دارد بعضی از محل‌ها را بمباران نمایند، محل سکونت خود را ترک [کنند]، که [این] موضوع باعث ناراحتی عشایر گردیده است.»(2)از آبادان نیز خبر می‌رسد که امروز «عوامل دست‌نشانده داخلی حکومت بعث عراق در جزیره مینو از توابع آبادان، به یک اتومبیل گشت حامل مأموران ژاندارمری حمله کردند. در این حمله یکی از سربازان ژاندارمری به شهادت رسید.»(3)
1
علاوه‌بر اینکه از غرب تا جنوب‌غربی، جبهه‌های وسیعی توسط ارتش عراق به روی مدافعان مسلح جمهوری اسلامی ایران گشوده شده است، در جبهه وسیعی از مناطق کردنشین نیز مقابله با گروه‌های مسلح معاند با نظام، بخش اعظمی از توان نیروهای مسلح خودی را گرفته است. در بعضی از این مناطق نیز عناصر ضدانقلاب از حمایت و پشتیبانی همه‌جانبه عراق برخوردارند. دراینزمینه، ازجمله گزارش امروز صبح خبرگزاری پارس به نقل از آگاهان منطقه اورامانات، حاکی است: «گروه‌هایی از عوامل بعث عراق تحت‌عنوان‌های یاره، اکبر ولایی و محمدطاهربیک از مزدوران بعث عراق با دو گروه دیگر از دمکرات‌ها تحت‌عنوان دسته‌های زردویی و "صابر برار مصطفی شهید" به همدیگر پیوسته و قصد عملیات جدیدی را در منطقه دارند.»(4)
دراین‌میان، منطقه باینگان نیز همچنان صحنه نبردهای شدیدی بین قوای خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی بوده است. دراین‌باره، روابط عمومی عملیات ستاد مشترک غرب کشور ساعت 11:45 دقیقه صبح امروز، در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «به‌دنبال درگیری‌های چند روز اخیر بخش باینگان در منطقه نوسود، نیروهای رزمنده جمهوری اسلامی متشکل از سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد موفق شدند در یک درگیری بیست‌وچهار ساعته با دمکرات‌ها و عوامل مزدور بعثی عراق، کوه‌های "سردانی" و "وزه‌پوچ" را که قبلاً در تصرف و کنترل مهاجمین بود، تصرف کنند.» ستاد عملیات مشترک غرب کشور همچنین در اطلاعیه جداگانه‌ای خطاب به کلیه افراد مسلح در بخش باینگان اخطار کرد که تمام منطقه زیر نظر نیروهای انقلاب
1) لازم به ذکر است که لشکرآباد یکی از محله‌های بزرگ و قدیمی شهرستان اهواز است که اغلب ساکنان آن عرب هستند. مردم این محله از دیرباز به انقلابی‌بودن و طرف‌داری از نهضت اسلامی امام خمینی معروف بوده و چه در دوران انقلاب و چه بعد از آن، به‌خصوص در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، شهدای بسیاری را تقدیم انقلاب اسلامی کرده‌اند. عوامل موسوم به خلق عرب یا همان طرف‌داران جبهه تحریر خوزستان نیز در این محله تبلیغات وسیعی به راه انداخته بودند که همگی به‌وسیله جوانان عرب لشکرآباد خنثی شد. در طول جنگ تحمیلی نیز محله لشکرآباد بارها به‌وسیله هواپیماهای عراقی بمباران شد. (سند شماره 1559 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه.)
2) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 13، ص6، 27/6/1359، برابر گزارش شهربانی استان خوزستان (اهواز)، 27/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از اهواز.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص4، خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
اسلامی است و کوچک‌ترین حرکت مشکوک به‌شدت سرکوب خواهد شد. در این اطلاعیه از گروه‌های مسلح غیرقانونی خواسته شده که سلاح‌های خود را ظرف 24 ساعت آینده تحویل مقامات نظامی و انتظامی دهند.(1)
امروز همچنین درارتباط‌با همکاری افراد و گروه‌های مسلح ضدانقلاب با عوامل اطلاعاتی رژیم عراق، 3 تن از اهالی پشت‌تنگ قلخانی به‌اتهام جاسوسی برای رژیم عراق دستگیر شدند(2)
1
در درگیری‌های امروز مناطق کردنشین، مربع مهاباد، بوکان، سقز، سردشت، در ناآرامی به سر می‌برد. این ناآرامی‌ها همچنین در شرق این مربع، تا شاهین‌دژ و تکاب و در جنوب‌شرقی آن، تا دیواندره و سنندج ادامه داشت.
مهاباد(3)امروز روز نسبتاً سختی را پشت سر گذاشت. دراینزمینه، گزارش‌ها حاکی است که از «ساعت 10 صبح امروز، درگیری و تیراندازی در شهر بین نیروهای لشکر64 ارومیه، سپاه پاسداران و ژاندارمری از یک‌سو و افراد مسلح حزب دمکرات، کومه‌له و گروه‌های سیاسی [ضدانقلاب] از دیگر سو به‌شدت آغاز شد که در وحله [وهله] اول تا ساعت 23 امروز به طول انجامید. بنا به گزارش‌ها، افراد احزاب از داخل منازل شهر با اسلحه‌های کالیبر کوچک به‌طرف قرارگاه‌های سپاه تیراندازی می‌کنند. سپاه مراکز مهم شهر ازجمله رادیو تلویزیون مهاباد، فرمانداری، گمرک، تربیت بدنی و شهربانی را اشغال کرده است. در این درگیری تا ساعت 23 امروز، 5 نفر از پاسداران براثر واژگونی خودرو و یک نفر براثر اصابت گلوله زخمی و 2 نفر نیز از نیروهای پاسدار و ارتشی شهید و 28 الی 30 نفر از مهاجمین نیز کشته و 33 نفر از آنها زخمی شدند. دشمن از اواخر شب با خمپاره و توپ 105 م.م به سپاه و داخل پادگان حمله کرد که تا ساعت پایانی امروز از آمار تلفات احتمالی اطلاعی در دست نیست.»(4)دراین‌میان، معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی ضمن تأیید این درگیری، افزود: «نیروهای مدافع انقلاب اسلامی در شهر مهاباد مستقر شدند.»(5)
ازطرف دیگر، ستون اعزامی از بوکان تقریباً به سردشت رسیده، اما اوضاع بی‌ثبات شهر، کار نیروهای نظامی و انتظامی خودی را با مشکل مواجه ساخته است. دراین‌باره در گزارش ستاد مشترک ارتش آمده است: «پادگان و شهر سردشت به‌علت عدم وجود سپاه پاسدار [ان] و ضعیف‌بودن شهربانی (بدون اسلحه) در مضیقه می‌باشد و تقاضا نموده هرچه سریع‌تر مقر سپاه پاسداران در سردشت تشکیل تا بتوان ضدانقلابیون را که وارد شهر می‌گردند شناسایی و دستگیر و محاکمه انقلابی نمایند.»(6)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
2) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از کرمانشاه.
3) ضمیمه دارد؛ مرور درگیری‌های مهاباد به روایت یکی از مراکز سپاه.
4) سند شماره 425462 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به ستاد فرماندهی غرب، 27/6/1359؛ و - سند شماره 41938 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 27/6/1359، برابر اعلام سماجا2؛ و - سند شماره 425461 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به مرکز فرماندهی سپاه تهران، 27/6/1359؛ و - سند شماره 50628 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه ارومیه به فرمانده و اطلاعات سپاه مرکز، 28/6/1359، ساعت 02:55 بامداد؛ و - سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص10، ارومیه - خبرگزاری پارس، 27/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه در مصاحبه با معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، 27/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
6) سند شماره 41937 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 27/6/1359، ساعت 13:25 دقیقه.
از سقز نیز خبر می‌رسد بااینکه این شهر در دست نیروهای مسلح جمهوری اسلامی است، اما اوضاع آن همچنان ناامن است. دراینزمینه، فرماندار سقز اعلام کرد: «ضدانقلابیون مسلح اکنون از همه سو در شهر بوکان گرد آمده‌اند، راه‌های منطقه بی‌نهایت مخاطره‌آمیز است، اغلب شب‌ها با سلاح‌های سبک و سنگین به محل استقرار نیروهای ارتش و ژاندارمری و سپاه پاسداران حمله می‌شود، لیکن شهر ظاهراً پاکسازی شده است و عملاً فرد مسلحی در شهر رفت‌وآمد نمی‌کند، اما حومه شهر و راه‌های خروجی معمولاً در معرض تهاجم افراد مسلح ضدانقلاب قرار دارد.»(1)
دیواندره نیز وضعیتی مشابه سقز دارد. به گفته بخشدار دیواندره، چهار روز پیش، 3 تن از علمای روحانی اهل سنت که به‌دست گروه‌های مسلح معارض با نظام به گروگان گرفته شده بودند، بعد از دو روز که در بازداشت افراد مزبور بودند، آزاد شدند.(2)
از سوی دیگر، یک گزارش حاکی است که در ادامه پاکسازی منطقه دیواندره، که طی آن در شب گذشته 2 تن شهید و 3 نفر از نیروهای انقلاب زخمی شدند، تمام مدت امروز نیز درگیری در این منطقه ادامه داشته و نیروهای مسلح خودی همچنان درحال پیشروی در منطقه دیواندره هستند.(3)درگیری مزبور در منطقه الله‌دره دیواندره از عصر روز 25/6/1359 آغاز شده و بنا به گزارش نیروی زمینی، نیروهای سپاه پاسداران بدون هماهنگی با گردان مستقر در دیواندره و لشکر28 جهت پاکسازی منطقه اقدام کرده و با کمین دشمن مواجه شده‌اند و این درگیری همچنان ادامه یافته است،(4)به همین دلیل، امروز مرکز فرماندهی سپاه پاسداران به کلیه واحدهای سپاه در غرب کشور دستور داد که صرفاً زیر نظر ستاد عملیات مشترک غرب کشور عمل کنند و تمامی مأموریت‌ها و اجرای عملیات نظامی با مسئولیت این ستاد می‌باشد.(5)
یک گزارش نیز بیانگر این است که در اطراف سنندج، «در روستای آویهنگ گروه زیادی از افراد مسلح مخالف نظام ضمن تجمع، مشغول فراگیری [شیوه کار با] یک نوع جنگ‌افزار روسی هستند.»(6)
دراینحال، در شرق مربع یادشده (مهاباد، بوکان، سقز و سردشت) درگیری در شاهین‌دژ قابل‌ذکر است. معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، درباره این درگیری گفت: «در روستاهای احمدآباد، نیکی‌آباد چیچکلو و نیکی‌اصل و حسین‌آباد از توابع شاهین‌دژ نیز درگیریهایی بین پیشمرگان مسلمان کرد و سپاه پاسداران با مهاجمین مسلح روی داد که به‌دنبال آن مهاجمین متواری شدند.»(7)
از منطقه تکاب نیز خبر می‌رسد که «بعدازظهر امروز، دراثر برخورد یک خودرو ارتشی با مین که توسط ضدانقلاب در نزدیک روستای چوبلو از توابع تکاب کار گذاشته شده بود، 4 نفر از سرنشینان آن شهید و یک نفر مجروح شد.» بنا به این گزارش، اسامی شهدا عبارت‌اند از: سرگرد احمد ترابی‌فر، سرگرد پورمهر، غلامرضا شبرنگی و ستوان دوم نادر عظیمی.(8)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، صص1 و 14، در مصاحبه با خبرنگار انقلاب اسلامی در سقز.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 26/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از سنندج.
3) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
4) سند شماره 41944 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا (مرکز فرماندهی) به سپاه پاسداران، 27/6/1359، برابر اعلام نیروی زمینی ارتش.
5) سند شماره 41928 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص331، از سپاه (مرکز فرماندهی) به کلیه واحدها، 27/6/1359.
6) سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص332، بولتن خبری مرکز فرماندهی (عملیات سپاه)، 27/6/1359، ص1.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص10، ارومیه - خبرگزاری پارس، 27/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه در مصاحبه بامعاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی، 27/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
8) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از تکاب.
1
از نقده تا شمالی‌ترین قسمت‌های آذربایجان‌غربی، امروز با ناآرامی‌هایی همراه بود. بنا به اطلاعیه ستاد مشترک ارتش: «در بعدازظهر روز 27 شهریورماه، ازسوی ضدانقلاب با سلاح‌های سبک و سنگین به‌سوی ستون نظامی ژاندارمری که به‌منظور گشت‌زنی و تأمین جاده در نزدیکی کوسه‌کهریز در حرکت بود، در مراجعت به‌سوی محمدیار نقده تیراندازی شد که با مقاومت شدید نیروهای نظامی روبه‌رو گردید، که با اجرای آتش متقابل نیروهای پادگان، مواضع ضدانقلابیون منهدم و درهم کوبیده شد. در این درگیری یک جوانمرد ژاندارمری نیز مجروح شد.»(1)
در ارومیه نیز مهاجمان مسلح ضدانقلاب با آر.پی.جی7 و دیگر سلاح‌های سبک به کمیته کارخانه قند این شهر حمله کردند که افراد کمیته نیز به مقابله برخاستند و بخشی از دیوار کمیته براثر اصابت گلوله آر.پی.جی. صدمه دید. این درگیری که از ساعت 2 نیمه‌شب، شروع شده بود یک ساعت ادامه داشت و با رسیدن کمک از کمیته مرکزی ارومیه، مهاجمان ضدانقلاب مجبور به فرار شدند.(2)هم‌زمان با این حمله، به پاسگاه ژاندارمری در امام‌کندی بالاتر از کارخانه قند نیز تیراندازی شد که تا 4 بامداد ادامه داشت و با مقابله شدید نیروهای ژاندارمری، مهاجمان ضدانقلاب مجبور به فرار شدند. در این درگیری فقط خسارت جزئی به دیوار پاسگاه وارد آمده است.(3)
در منطقه ماکو نیز در ساعت 10:45 دقیقه شامگاه امروز، عناصر مسلح وابسته به گروه‌های غیرقانونی که تعداد آنها در حدود 100 نفر بود، با مسدودکردن جاده ماکو - بازرگان (در سر راه باغچه‌جوق واقع در 5 کیلومتری ماکو) و ایجاد مزاحمت و متوقف‌ساختن خودروهای اشخاص، دو دستگاه خودروی گمرک (یک کامیون تانکر و یک مینی‌بوس) را به آتش کشیدند و یک‌صد نفر از سرنشینان اتومبیل‌های مختلف را نیز به گروگان گرفتند، ولی یک ساعت و نیم بعد کلیه گروگان‌ها را آزاد کرده و خود متواری شدند.»(4)مشخص است که هدف عوامل وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در این مناطق خرابکاری و ایجاد رعب و وحشت بیشتر در میان اهالی است. دراین‌باره، یک گزارش مستقل دیگر حاکی است: «در ایستگاه گمرک بازرگان عدهای جمع شده و قصد تخریباتی داشته تا بتوانند راه‌های ارتباطی زمینی ایران و ترکیه را قطع نمایند.»(5)
دراینحال، «درپی انتشار خبری درزمینه بازبودن قسمتی از مرز شوروی و ایران در منطقه ماکو (توسط روزنامه انقلاب اسلامی)(6)آقای طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، گفت: از چندی قبل در جریان پاکسازی منطقه قطور - خوی، شخصی به نام حسن حسن‌زاده با 15 نفر مسلح به مرز ایران و شوروی در منطقه ماکو فرار کرده و در کنار مرز مستقر و تهدید کرده‌اند "درصورت نزدیک‌شدن نظامیان ایرانی، به‌طرف شوروی تیراندازی خواهند کرد." باتوجهبه اینکه علی‌رغم لغو قرارداد 1921 مشترک ایران و شوروی ازسوی ایران، هنوز شوروی این قرارداد را لغو نکرده است، احتمال دخالت نظامی شوروی در این منطقه وجود دارد؛ به همین علت ما نمی‌توانستیم به ضدانقلابیون مستقر در مرز نزدیک شویم. حزب دمکرات کردستان نیز
1) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، اطلاعیه شماره 5 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص1.
2) سند شماره 425725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 28/6/1359، برابر اعلام نزاجا؛ و - سند شماره 50626 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص216، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا (معاونت اطلاعات)، 28/6/1359، برابر اعلام ژاجا؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص4.
3) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
4) سند شماره 425726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، ص36، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 28/6/1359، بنا به گزارش مدیرکل گمرک بازرگان؛ و - سند شماره 425467 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ماکو)، ص38، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه ارومیه، 28/6/1359، برابر اعلام شاجا؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، بنا به گزارش خبرگزاری پارس از ارومیه در تماس با هاشمی معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان در گفت‌وگوی تلفنی با داود ملکی سرپرست هیئت اعزامی نخست‌وزیری مستقر در مرز بازرگان.
5) سند شماره 41922 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 27/6/1359، برابر اعلام سماجا2.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، صص 1 و 12.
پس از اطلاع از این وضعیت، 400 نفر مسلح را برای کمک به این 15 ضدانقلاب به مرز فرستاد. همچنین مأمورین مرزی شوروی قسمتی از سیم‌های خاردار مرز خود را برداشته و تابلویی به این مضمون که "ناراضیان از حکومت مرکزی ایران به کشور ما خوش آمدید" نصب کرده‌اند و رفت‌وآمد از مرز در آن منطقه آزاد است. ...»(1)
1
درحالیکه هرروز بیش از پیش بر وخامت اوضاع در غرب و جنوب‌غربی کشور افزوده می‌شود، در دیگر نقاط کشور از جنوب تا شمال و شرق، ادامه وضعیت دوگانه نهادی - انقلابی از یک‌سو و تشدید تحرکات گروه‌های سیاسی و غیرسیاسی مسلح معاند با نظام در این مناطق، با بهره‌برداری فرصت‌طلبانه از وضعیت مذکور، به اوضاع ناامن و متشنج کشور دامن می‌زند و همین، تأمین امنیت و تثبیت اوضاع کشور را برای مسئولان نظامی، انتظامی و سیاسی کشور مشکل‌تر ساخته است. مروری بر حوادث دو روز گذشته و امروز، که ادامه وضعیت مشابه در روزها و هفته‌ها و حتی ماه‌های گذشته است، فضای حاکم بر کشور را آشکارتر می‌سازد. دراینزمینه، به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:
«محکومیت دو تن از عوامل اخلالگر و آشوب‌طلب کارخانه پوشش توسط دادگاه انقلاب اسلامی رشت در روز سه‌شنبه گذشته.» بنا به گزارش خبرگزاری پارس: این دو تن به‌اتهام تحریک کارگران به تعطیل کارخانه و حمایت از کارگران اخراجی و به‌استهزاگرفتن مقامات اسلامی و پرتاب سنگ به‌طرف پاسداران مجرم شناخته شده و یکی از آن دو به 5 سال زندان و 50 ضربه شلاق و دیگری به 2 سال زندان و 25 ضربه شلاق محکوم شد.(2)
حمله گروهی که بنا به گزارش خبرگزاری پارس، «هویت آنها مشخص نبود» در سحرگاه روز گذشته به کتاب‌فروشی طالقانی وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) واقع در خیابان مطهری اصفهان و شکستن در و به‌آتش‌کشیدن کتاب‌فروشی مزبور با انداختن بطری آتشزا به داخل آن.(3)
«حمله عدهای در روزهای گذشته، ازجمله ساعت 11:30 دقیقه دیروز به ساختمان جاما (جنبش انقلابی مردم ایران) توسط 30 نفر از افرادی که خود را نماینده مردم می‌دانستند و محکومیت این عمل ازسوی نماینده دادستان»(4)و اطلاعیه امروز جاما درمورد این موضوع و «درخواست از مسئولان امر به‌خصوص [آیت‌الله] خامنه‌ای، امام‌جمعه تهران، که در خطبه نمازجمعه هفته قبل اعلام کرد که باید تکلیف چماق و چماق‌داری و حمله به سازمان‌ها و گروه‌ها در این مملکت روشن شود، که ازطریق مهاجمان دستگیرشده سرنخ چماق‌داری و چماق‌داران را پیدا کنند.»(5)
ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی در دو شهر زنجان و بابل ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی این دو شهر تا تعیین‌تکلیف نحوه فعالیت گروه‌های مزبور توسط مجلس شورای اسلامی.(6)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص1، ارومیه - خبرگزاری پارس، 27/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 181، تاریخ 25/6/1359، ص1، رشت - خبرگزاری پارس، 24/6/1359.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 183، تاریخ 27/6/1359، ص9، اصفهان - خبرگزاری، 26/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 27/6/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
5) همان، ص‌آخر.
6) روزنامه کیهان، 26/6/1359، ص3، به نقل از خبرگزاری پارس از زنجان؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، ص9، ساری - خبرگزاری پارس، 27/6/1359.
اطلاعیه روز گذشته دفتر ریاست‌جمهوری مبنی‌بر اینکه «کسانی که به نام ریاست‌جمهور یا این دفتر دست به اقداماتی خودسرانه بزنند مورد پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت.» بنا به این اطلاعیه: «عناصری فرصت‌طلب در استان آذربایجان‌شرقی... به نام ریاست‌جمهوری دست به اقداماتی زده‌اند؛ ازجمله با نصب پارچه‌هایی دربرابر ساختمان‌ها اعلام داشته‌اند که ساختمان‌های مذکور به حکم ریاست‌جمهوری مصادره شده است. دفتر ریاست‌جمهوری ضمن تکذیب این‌گونه اعمال، مرتکبین آن را که بدون مجوز قانونی دست به این اقدامات آلوده‌اند، مورد پیگرد قانونی قرار خواهد داد. ...»(1)
تلگرام خانواده‌های زندانیان وقایع دانشگاه اهواز به رئیس‌جمهور که در آن آمده است: «با گذشت 5 ماه از مراجعات مکرر به مقامات مسئول من‌جمله مذاکرات شفاهی و کتبی با جنابعالی و علی‌رغم وعده‌های مساعد، متأسفانه فرزندان ما همچنان در بازداشت و بلاتکلیفی به سر می‌برند.» و درخواست ترتیب رسیدگی و فراهم‌آوردن آزادی فرزندانشان، از وی.(2)
«دستگیری 5 مهره خطرناک رژیم پهلوی ازجمله پرویز آموزگار، عامل اصلی کودتای اخیر و درگیری‌های کردستان و گنبد و از عوامل فاجعه سینما رکس آبادان، در هفته‌های اخیر توسط پاسداران کمیته انقلاب اسلامی منطقه 12 تهران.»(3)
گزارش محرمانه سپاه مرکز درباره «قصد حمله و اغتشاش در زندان‌ها توسط عوامل ضدانقلاب با هدایت امپریالیست‌های خارجی»(4)
1
با نزدیک‌شدن به روز 29 شهریورماه که ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی مرکز زمان محاکمه محمدرضا سعادتی اعلام شده است، در چند روز گذشته و به‌ویژه امروز، تبلیغات و عملیات روانی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و هواداران آن در داخل و خارج از کشور طوری شدت یافته که برخی سازمان‌های حقوقی و سیاسی را در خارج از کشور به واکنش و طرف‌داری از سعادتی برانگیخته است. امروز نوری البلا، دبیرکل انجمن دوستی و همبستگی فرانسه با خلق ایران، درارتباط‌با محاکمه محمدرضا سعادتی اطلاعیه‌ای انتشار داد که در آن ضمن تجلیل از مبارزات سعادتی و زندانی‌بودن وی به مدت 7 سال در رژیم گذشته و اشاره به فعالیت‌های مبارزاتی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آن دوران، آمده است: «در چنین شرایطی یک محاکمه نیمه‌مخفی و محکومیت سعادتی، ضربه و خنجری است بر کسانی که خواستار پیروزی انقلاب ایران هستند. ...»(5)همچنین، «گروه سیاسی "فیل" در شهر "گیسن" آلمان در تلگرام‌های جداگانه‌ای که به دفتر ریاست‌جمهوری، دادستان کل انقلاب و وزارت دادگستری ارسال داشت، اعلام کرد که این گروه خواستار علنی‌بودن دادگاه محمدرضا سعادتی با حضور خبرنگاران بین‌المللی است.» در این تلگرام همچنین آمده است که نامبرده باید از حق قانونی استفاده از وکیل مدافع نیز برخوردار باشد.(6)
در اطلاعیه شماره یک هواداران مجاهدین خلق (منافقین)، موسوم به «کمیته دفاع برای آزادی
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 27/6/1359، ص1.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 26/6/1359، ص3.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص12.
4) سند شماره 21426 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359 ص5، تهران - خبرگزاری پارس، 27/6/1359.
6) همان، ص9، تهران - خبرگزاری پارس از تهران، 27/6/1359.
سعادتی» که امروز در نیویورک منتشر شد، آمده است: «متحداً به دفاع از مجاهد اسیر سعادتی برخیزیم. ...» بخش دیگری از این اطلاعیه ضمن اشاره به دستگیری وی توسط «کمیته غیرقانونی مستقر در لانه جاسوسی امریکا به‌اتهام واهی جاسوسی برای بیگانه» و بازداشت طولانی سعادتی در زندان اوین و ادعای شکنجه وی توسط افراد کمیته مزبور، خواستار علنی‌بودن محاکمه سعادتی، شرکت نماینده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در جریان محاکمه، رعایت موازین قانونی لازم برای دفاع از سعادتی، شرکت همه مطبوعات و رسانه‌های داخلی و خارجی در جلسه محاکمه و تعقیب عاملان دستگیری، شکنجه و زندان سعادتی شده است.(1)
در همین حال، صبح امروز اطلاعیه‌ای ازسوی روابط عمومی دادستانی کل انقلاب درباره پرونده جاسوسی محمدرضا سعادتی منتشر شد که در آن، «"اکبر طریقی"، سارق پرونده "مقربی" جاسوس معروف روسیه که به‌نحوی به پرونده سعادتی مربوط می‌شود، برای ادای توضیح درباره مفقودشدن اوراق اصلی پرونده مقربی، در ساعت 8 صبح روز 29 شهریور، به دادستانی کل انقلاب دعوت شده است.»(2)
امروز همچنین «آقای محمد کچوئی، رئیس زندان اوین، در یک مصاحبه مطبوعاتی شرکت کرد و درباره وضعیت رفاهی، تعداد زندانیان و اعدام‌شدگان و نحوه ملاقات‌ها و نیز تبلیغات مسمومی که بعضی گروه‌ها علیه این ارگان به راه می‌اندازند توضیحاتی برای خبرنگاران عنوان کرد و آن‌گاه خبرنگاران به‌منظور آشنایی با نحوه عملکرد این ارگان، به قسمت‌های مختلف زندان رفتند.»(3)کچویی آن‌گاه با اشاره به تاریخچه زندان اوین از اوایل انقلاب و تحولاتی که برای رفاه حال زندانیان در آن صورت گرفته، درباره جوسازی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای محمدتقی شهرام و مشابه آن برای محمدرضا سعادتی اظهار کرد: «... ولی بعضی اوقات ما شاهد آن هستیم که تبلیغات این اقلیتی که منافعشان به خطر افتاده بر جامعه حاکم می‌شود؛ مخصوصاً سازمان مجاهدین خلق [منافقین] به‌عنوان مثال از چند روز قبل از محاکمه تقی شهرام شروع به جوسازی کردند و چقدر اطلاعیه پخش کردند و یا حتی ستاد تقی شهرام تشکیل دادند. ...» وی سپس با اشاره به قهرمان‌سازی‌هایی که در بیرون از زندان درباره محمدتقی شهرام توسط خانواده، هواداران سازمان و خود سازمان مجاهدین خلق (منافقین) انجام شد، گفت: «وقتی جلو جوخه اعدام می‌ایستد از ترس سکته می‌کند. بعد بیرون چه قهرمان‌سازی‌هایی می‌کنند! حالا هم همین جوسازی درمورد محاکمه سعادتی ازطرف سازمان مجاهدین درست شده و شروع کردند به اعلامیه‌دادن و ویژه‌نامه درست‌کردن، که تمام آنها دروغ است. در اطلاعیه خود نوشتند که چرا فقط مجاهدین را می‌گیرند. مسئله به سازمان مجاهدین [منافقین] ربط ندارد، مسئله این است که افرادی را که کارهای ضدانقلابی انجام بدهند دستگیر می‌کنند و به اینجا میآورند؛ حالا می‌خواهد این افراد عضو سازمان مجاهدین یا
عضو چریک‌های فدایی، یا فلان آیت‌الله‌زاده و آیت‌الله باشد. ...» رئیس زندان اوین آن‌گاه در پاسخ به اتهامات مجاهدین خلق (منافقین) گفت: «درباره وضعیت سعادتی در ویژه‌نامه‌ای که به‌منظور محاکمه وی منتشر کرده‌اند نوشته‌اند که ازطرف زندان به وی ملاقات نمی‌دهند و یا نامه‌هایی می‌نویسند که 16 ماه است در یک سلول نمور و تاریک زندانی است. درصورتی‌که وی از صبح تا شب در باغ زندان است و در این جای خوش آب‌وهوا دائم درحال استراحت و ورزش‌کردن و کتاب‌خواندن است و حتی از بعضی از امکانات که خانواده‌های معمولی در شهر از آن برخوردار نیستند، او برخوردار است. ...»(1)
1
صبح امروز مجلس شورای اسلامی تشکیل جلسه داد و به ادامه بحث درباره مسئله گروگانهای امریکایی پرداخت، اما در میانه بحث، کار به انتقاد از دولت موقت و رفتار نرم آن با سردمداران امریکا کشیده شد و نمایندگان مجلس به رد و تکذیب سخنان یکدیگر پرداختند. گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از این جلسه به قرار زیر است:
ابتدا رئیس مجلس نامه بیست تن از نمایندگان مجلس را قرائت کرد که در آن پیشنهاد شده که پیش از انتخاب کمیسیون ویژه جهت بررسی گروگان‌ها، چهار نکته در نظر گرفته شود: 1. موضع انقلاب اسلامی ایران درباره امریکا چگونه است؟ 2. آیا گروگانگیری اساساً یک عمل انقلابی بوده است؟ 3. آیا محاصره سیاسی و اقتصادی دولت امریکا فقط به‌دلیل گروگانگیری بوده است یا ماهیت تجاوزکارانه آن دولت است؟ 4. آیا همان‌طورکه بعضی معتقدند این گروگانگیری، انقلاب اسلامی ما را به انزوا کشانده است؟ پس از قرائت این نامه، برخی نمایندگان در پاسخ به پرسش‌های چهارگانه مذکور به ایراد سخنانی پرداختند. ازجمله، دکتر علی‌اکبر ولایتی، نماینده تهران، دراین‌مورد ضمن اشاره به ماهیت و طبیعت تجاوزکارانه حکومت و سیستم امریکا، به انتقاد از عملکرد سازش‌کارانه و ملایم دولت موقت و وزارت خارجه وقت این دولت با امریکا، پرداخت و در پایان سخنانش گفت: «کسانی باید به عضویت کمیسیون ویژه انتخاب شوند که اصولاً به اصالت تصرف لانه جاسوسی اعتقاد داشته باشند و معتقد باشند که این اقدام یعنی تصرف لانه جاسوسی بزرگ‌تر از انقلاب اول بود و باعث صدور انقلاب اسلامی ما شده است.»
به‌دنبال اظهارات دکتر ولایتی، دکتر ابراهیم یزدی، دیگر نماینده تهران، به‌عنوان اعتراض به سخنان وی، با استفاده از اخطار آئین‌نامه‌ای، در پاسخ به سخنان ولایتی گفت: «چندین بار تاکنون اتهامات واهی به ما زده شده، شماها
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص3.
بزرگ‌ترین ظلم را درباره ما انجام داده‌اید.» دکتر یزدی آن‌گاه در دفاع از اتهامات وارده، گفت: «من از نمایندگان می‌پرسم که کجای قرآن می‌گوید با نمایندگان خصم صحبت نکنید؟ اگر تا آن زمان امام صراحتاً دستور فرموده بودند، بله. شما انحصارطلب هستید، شما حق دارید سؤال کنید که در آن مذاکره چه گفته شد. هر مذاکره‌ای سازش نیست. موقع برگشتن از الجزایر تمام جزئیات را به اطلاع مردم رسانده‌ایم. حال اگر رسانه‌های گروهی در سانسور بودند، ما چه گناهی داریم. در آنجا اولین مطلبی که برژینسکی گفت این بود که ما به خدا معتقدیم و شما هم همچنین. سؤال کردیم در این 27 سال این خدای شما کجا بود؟ وقتی بمب‌افکن‌های شما ویتنام را بمباران می‌کردند خدای شما کجا بود؟ آقای بازرگان در آنجا گفتند که از 28 مرداد 32 تمام جنایاتی را که در ایران انجام شد شما کردید.» یزدی افزود: «اما خط مشی سیاست خارجی را شورای انقلاب معین می‌کرد. شورای انقلاب چرا آن موقع این رهنمود را نداد؟ یک قلم موجودی دولت ایران در ارتش امریکا به نام حساب تنخواه‌گردان 21 میلیارد دلار بود. چه کسی باید حساب آنها را برسد؟ اگر رهنمودی بود که قطع رابطه مثل مصر شود، این کارِ شورای انقلاب بود. مسئله استرداد مجرمینی که به امریکا پناهنده شده بودند، بله ما راجع به اینها صحبت کردیم. وقتی که شاه می‌خواست به امریکا بروند ما به آقایان گفته بودیم و اینها آمدند. ما ساده‌لوحانه عمل کردیم، ولی کسانی که در مقام وزارت نبودند به چه مجوزی با هنری پرکت ملاقات کردند. ... بعد از اینکه شاه به امریکا رفت در مقام دولت به امریکا اخطار کردیم و خواهان استرداد شاه شدیم. اما آن زمان کوچک‌ترین رهنمودی به ما داده نشد. خودِ امام گفته بود با امریکا کج‌دار و مریز رفتار کنید، به همین دلیل گفتیم که باید بحث آزاد گذاشت تا این مسائل روشن شود.» یزدی در ادامه افزود: «بعد از مسئله گروگانگیری، اولین کسی که آن را تأیید کرد من بودم، خودم با آقای موسوی خوئینی‌ها تماس گرفتم. ازطرف وزیر امور خارجه امریکا دراین‌مورد می‌خواستند با ما صحبت کنند که ما گفتیم دیگر مسئولیتی نداریم.»
روزنامه جمهوری اسلامی در ادامه نوشته است: «متعاقب سخنان دکتر یزدی، [آیت‌الله] خامنه‌ای دررابطه‌با اظهارات ایشان متذکر شد که: اول اینکه شورای انقلاب کی و طی چه حکمی گفته بود که با امریکا کج‌دار و مریز رفتار کنید؟ دوم اینکه شورای انقلاب از ملاقات خبر نداشته است. سوم
راجع به نطق ایشان در سازمان ملل و سانسور رسانه‌های گروهی که امروز هم مورد حمله هستند، باید بگویم ایشان خیلی رندانه می‌خواهند این حملات را به حساب امروز بگذارند. رسانه‌های گروهی در آن زمان در اختیار صادق قطب‌زاده بود که عضو نهضت آزادی است.»
سپس مهندس بازرگان هم دراین‌باره تذکراتی داد و گفت: «در آغاز خواهش می‌کنم حتی اگر منکر وجود خدا شدم سخنان مرا قطع نکنید. اولاً اول مقامی که شخصاً علیه پناه‌دادن شاه به امریکا اعتراض کرد، دولت موقت بوده و وزارت خارجه؛ پیش از آنکه در هیچ اعلامیه یا راه‌پیمایی این مسئله مطرح شود. ثانیاً، سیاست خارجی دولت در شورای انقلاب طی دو یا سه جلسه با حضور وزیر خارجه و پیش از طرح آن، در هیئت دولت مشخص شده بود. در آنجا آقایان دررابطه‌با ابرقدرت‌ها نظرات و نکاتی بیان داشتند ولی بیشتر روی روابط با کشورهای همجوار تأکید می‌شد. سیاست ما با ابرقدرت‌ها براساس موازنه منفی بود. اما علاوه‌بر شورای انقلاب، رئوس مسائل اعم از اقتصادی و سیاسی و... با امام مطرح می‌شد، اما جزئیات را طرح نمی‌کردیم. سه دفعه به‌خصوص راجع به امریکا خدمت رسیدم، یک یا دو بار با وزیر دفاع وقت و با حضور آقای یزدی راجع به روابط با امریکا و یک بار یا بیشتر روی سفارش لوازم و قطعات یدکی به امام گفتم: آیا ما به‌کلی وسایل را کنار بگذاریم یا راجع به قطعاتی که قبلاً خریداری شده صحبت کنیم؟ فرمودند که: "نه، فعلاً احتیاج هست و این کار را بکنید ولی باید افکار عمومی را هم برای ادامه روابط در این وضع محدود و فرضی آماده بکنید." حالا ممکن است بعضی‌ها بگویند دروغ می‌گویی و امام این را نفرموده‌اند. این صحبت با حضور وزیر دفاع و دیگران بوده و ما از ایشان کسب اجازه کرده بودیم. ...» در اینجا سیدحسین پور میرغفاری (موسوی تبریزی)، حاکم شرع دادگاه تبریز و نماینده تبریز، اظهار کرد: «روز اول آقای بازرگان اگر یادتان باشد اینجا آمد و به همه آقایان گفت که امام اجازه دادند که حتی اگر نیم وزراء بی‌نماز هم باشند و اگر در دولت‌های قبلی هم شرکت داشته باشند، عیب ندارد. من عین این جمله را خدا شاهد است از خودِ امام پرسیدم که آیا شما چنین حرفی فرموده‌اید؟ امام به این لفظ فرمودند: "دروغ می‌گوید."»(1)
1) همان، صص3 و 6؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، ص3؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص3.
1
درحالیکه در روزهای جاری، مجلس شورای اسلامی در تب‌وتاب بحث درباره چگونگی رسیدگی به مسئله گروگانهای امریکایی است، مقامات امریکایی هنوز هم امید چندانی به حل‌وفصل این ماجرا در آینده خیلی نزدیک ندارند. دراینزمینه، امروز جیمی کارتر، رئیس‌جمهور امریکا، در یک مصاحبه مطبوعاتی که از شبکه رادیو تلویزیون سراسری امریکا پخش می‌شد،
گفت: «ایالات متحده امریکا به‌خاطر اقدامات گذشته خود در قبال ایران عذرخواهی نخواهد کرد.» وی افزود: «ما توجه خود را به تلاش‌های سخت و نسبتاً کند دیپلماتیک متمرکز کرده‌ایم تا موجبات آزادی گروگانهای امریکایی را در ایران فراهم کنیم. من در موضع خود نسبت به احتمال آزادی گروگان‌ها تغییری نداده‌ام و حل این مسئله را در آینده بسیار نزدیکی پیش‌بینی نمی‌کنم؛ چراکه حل این بحران به‌تنهایی از دست من ساخته نیست و این موضوعی است که باید ازطریق گفت‌وگو با مقام‌های ایران حل‌وفصل شود و این به‌خاطر تصمیمات یک‌جانبه‌ای که ازسوی آنان اتخاذ می‌شود، کار آسانی نیست. یکی از بزرگ‌ترین موانع در گفت‌وگوهای گذشته، فقدان یک دولت معتبر در ایران بوده است. تنها در روزها و هفته‌های اخیر است که ایران صاحب مجلس شده و رئیس مجلسی دارد که ازجانب مجلس سخن می‌گوید و گو اینکه مدت‌هاست رئیس‌جمهوری دارند، اخیراً نخست‌وزیر خود را نیز انتخاب کرده‌اند. پرزیدنت بنی‌صدر همواره از آزادی گروگان‌ها جانب‌داری کرده است.» کارتر در ادامه، افزود: «حال که دولت ایران تشکیل شده و اینک که آیت‌الله خمینی طی بیانیه رسمی برای نخستین‌بار حدود شرایط موردنظر ایران را مشخص کرده است، در موقعیت گروگان‌ها نیز بهبود حاصل خواهد شد و اما موضع ما نیز همواره ثابت بوده است؛ ما دو هدف داریم که از نخستین روزهای گروگانگیری تاکنون تغییر نیافته است. یکی آنکه شرف و حرمت ملت خود را محفوظ بداریم و از مصالح و منافع آن پاسداری کنیم، دیگر اینکه کاری نکنیم که سلامت و امنیت گروگان‌ها را به مخاطره اندازد و در آزادی سریع آنان اختلال به‌وجود آورد. ...»(1)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص1، رادیو صدای امریکا (بخش فارسی)، ساعت 7:30، 28/6/1359.
ضمیمه گزارش665: تفسیر رادیو بیبیسی درباره موقعیت شط‌العرب و اختلافات مرزی ایران و عراق و چگونگی عقد قرارداد 1975 الجزایر
«شط‌العرب از رودخانه دجله و فرات سرچشمه می‌گیرد و تا دهانه خلیج‌فارس ادامه دارد. قسمت عمده شط‌العرب منتهی‌الیه مرز جنوبی میان عراق و ایران را تشکیل می‌دهد؛ مرزی که تاکنون بارها مورد اختلاف میان دو کشور و مورد میانجیگری بین‌المللی قرار داشته و اکنون یک بار دیگر بر سر آن اختلاف بروز کرده است. قبل از انعقاد موافقتنامه الجزایر در سال 1975 که اکنون توسط عراق ملغی شده است، حدفاصل مرزی در امتداد بخشی از شط‌العرب که متعلق به ایران بود قرار داشت، ولی تنها در قسمت کوتاهی واقع در آب‌های میان خرمشهر و آبادان عمیق‌ترین نقطه شط به‌عنوان حدفاصل تعیین شده بود. بدین‌ترتیب، عراق کنترل قسمت اعظم آب‌های قابل‌کشتیرانی شط‌العرب را در دست داشت و نارضایی ایران از این مسئله در برخوردهای متعددی که میان کشتی‌های ایرانی و مسئولان گمرکی عراق روی می‌داد به‌خوبی منعکس بود. ولی در سال 1975، سرانجام مسئله مورد اختلاف بدین‌ترتیب حل شد که دربرابر تعهد شاه سابق مبنی‌بر خاتمه‌دادن به حمایت از کردهای عراق که بلافاصله به شورش آنان تحت رهبری ملامصطفی بارزانی پایان بخشید، دولت عراق نیز تحت رهبری صدام حسین موافقت کرد که خط طولی میانه آب‌های قابل‌کشتیرانی شط‌العرب به‌عنوان حدفاصل مرزی تعیین گردد و بدین‌ترتیب، هر دو کشور به تساوی از حق حاکمیت در شط‌العرب برخوردار گردیدند. علت اصلی اهمیتی که هر دو کشور برای تعیین دقیق حدفاصل مرزی قائل می‌شوند، آن است که شط‌العرب وسیله دسترسی به بزرگ‌ترین بنادر و اسکله‌های حمل‌ونقل محمولات هر دو کشور را فراهم می‌سازد. بندر بصره درواقع تنها بندر عمده عراق و محل اصلی حمل واردات عراق به داخل کشور است. خرمشهر نیز به همین‌سان بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران به شمار می‌رود و باآنکه ایران در خلیج‌فارس دارای بنادر دیگری ازقبیل بندرعباس و بوشهر است، هیچ‌یک از بنادر مزبور ازلحاظ ظرفیت حمل‌ونقل کالا و داشتن جاده‌ها و خطوط ارتباطی به تهران و سایر شهرهای عمده، موقعیتی چون بندر خرمشهر ندارند. علاوه‌براین، بزرگ‌ترین پالایشگاه نفت ایران در آبادان و در کناره شط‌العرب قرار دارد، بااین‌حال لوله‌های نفت برای حمل نفت تصفیه‌شده از آبادان، بدون عبور از شط‌العرب به بندر ماهشهر کشیده شده است. شط‌العرب درحالحاضر اهمیتی را که ازلحاظ ارسال صادرات نفت ایران و عراق در بر داشت، از دست داده است. قسمت اعظم نفت خام ایران اکنون از جزیره خارک واقع در خلیج‌فارس به خارج ارسال می‌شود و عراق لوله‌هایی برای صدور نفت از خور علیا واقع در کناره جنوبی شط‌العرب احداث کرده است. بااین‌حال، اهمیت شط‌العرب ازلحاظ حمل واردات، که هر دو کشور به آن متکی هستند، موجب می‌گردد که موقعیت مرزی شط‌العرب همچنان به‌عنوان مسئله اساسی و حیاتی خود را حفظ نماید. دولت عراق برای نخستین‌بار در سال گذشته قصد خود را مبنی‌بر ایجاد تغییراتی در موافقتنامه سال 1975 اعلام داشت، ولی الغای موافقتنامه در روز گذشته همراه با تشدید نبردهای مرزی در عرض چند هفته اخیر، یک بار دیگر مسئله شط‌العرب را در صدر مسائل مورد اختلاف شدید میان ایران و عراق قرار داده است.»(1)
ضمیمه گزارش672: نظریه تخصصی فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان درباره شیوه جنگ عراق و حتمی‌بودن حمله به خوزستان
«بررسی عملیات ارتش مزدور عراق در مرزهای غرب و عملیات چند روز گذشته مرزهای خوزستان برای من که یک افسر هستم مسائل زیر را دقیقاً روشن نموده است:
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 184، تاریخ 28/6/1359، صص 14 و 15، بخش فارسی رادیو لندن، ساعت 20:45، 27/6/1359.
پس از عملیات بند یکم، اگر با مقاومت روبه‌رو شدند به داخل خاک خود عقب‌نشینی و در مواضع بتنی که از ماه‌ها پیش مشغول تهیه آن هستند موضع گرفته، با نیروی تعقیب‌کننده ایرانی مبارزه می‌کنند و اگر با مقاومتی مواجه نشوند فوراً با استفاده از کیسه‌های شنی تحکیم هدف کرده و توپخانه خود را به جلو حرکت داده و برای یک دفاع جدی آماده می‌شوند، کمااینکه عملاً در عملیات غرب و عملیات چند روز گذشته خوزستان اتفاق افتاد.
در کنار کمتر پاسگاه ژاندارمری واحد ارتشی وجود دارد؛ بنابراین بیشتر پاسگاههای خوزستان می‌تواند مورد هجوم عراقی‌ها به شکل فوق قرار بگیرد.
عراق از تنظیم این برنامه هدف تبلیغاتی زیر را دارد:
الف) روحیه مردم ایران و نیروهای مسلح را تضعیف و درعوض روحیه نیروهای مسلح و مردم عراق را بالا ببرد.
ب) [به] مجاهدین عراقی که در داخل خاک عراق فعالیت می‌کنند عملاً اثبات کند مدافع آنان؛ یعنی ایران، هیچ قدرتی دربرابر عراق ندارد.
پ) درصورت امکان قسمتی از سرزمین ایران را اشغال و با این ترتیب ایران را وادار به قبول پیشنهادات عراق نماید.
الف) در کنار تمام پاسگاههای مرزی نیروی زرهی و یا ضدزره مستقر گردد تا از سقوط آنها جلوگیری شود.
ب) پاسگاه‌هایی که آسیب‌پذیر هستند جمعآوری و ساختمان آن وسیله خودِ ما منفجر شود و چند پاسگاه در یک پاسگاه که دارای ساختمان محکم‌تری است ادغام و در پشت آن نیروی زرهی مستقر گردد.
پ) بدون فوت وقت نیروهای ایران حالت تهاجمی موضع گرفته، هرجا نقطه ضعیف پیدا می‌کنند وارد خاک عراق شده، ضرباتی بر پاسگاه‌ها و تأسیسات آنها وارد کرده و به خاک ایران با سرعت مراجعت کنند.
چ) هیچ راهی نداریم جز با هلیکوپترهای کبری و موشک و هواپیما و ادوات ضدزره از زمین و هوا تمام نیروهای زرهی عراق را در داخل خاک آن کشور که هم‌اکنون در نزدیک مرزهای ایران موضع گرفته‌اند منهدم سازیم و الا به‌زودی عملیات دیگری روی پاسگاهی دیگر انجام داده و از تلویزیون بغداد پخش می‌کند و سقوط پاسگاههای ژاندارمری با شرایطی که اکنون دارند، قطعی است.»(1)
ضمیمه گزارش676: مرور درگیری‌های مهاباد به روایت یکی از مراکز سپاه
«شهر مهاباد از مناطقی بود که از همان ابتدای بحران در محدوده غرب و شمال‌غرب کشور به‌علت داشتن سابقه‌ای دیرین در امر خودمختاری و به‌عنوان شهر قاضی‌محمد به‌وسیله گروه‌های سیاسی مدعی دفاع از حقوق کرد اشغال و به آشوب کشیده شد. در این دوران، اکثر گروهک‌های ضدانقلاب و سران مرتجع آنها به‌خصوص حزب منحله دمکرات که خود را وارث جنبش قاضی می‌دانستند، حضور گسترده‌ای در شهر مهاباد، به‌عنوان پایتخت کردستان بزرگ و خودمختار نشان دادند. در دوران فترت نیز این شهر به‌عنوان محل انجام مذاکرات ازسوی طرفین برگزیده شده بود. اکثر جلسات هیئت اعزامی دولت با (به‌اصطلاح) نمایندگان سیاسی و مذهبی مردم کردستان در این شهر صورت می‌گرفت. در این مدت به‌ظاهر برای بهترشدن مذاکرات، در شهر اعلام آتش‌بس شده بود، لکن این امر فقط ازسوی نیروهای جمهوری اسلامی رعایت می‌شد و قتل، غارت، تجاوز، گروگانگیری، اعدام‌های بی‌دلیل با صدور حکم دادگاه‌های فرمایشی، حملات پیدرپی و بی‌وقفه به پادگان شهر و محل حضور پاسداران همچنان ازسوی دشمن به قوّت خود باقی بود. در ادامه به ارائه بعضی از گزارش‌های مستند می‌پردازیم:
مورخه 3/11/58، با تحریک گروه‌های غیرقانونی، عدهای از دانش‌آموزان دبیرستان‌ها و مدارس راهنمایی دخترانه و پسرانه مهاباد در پشتیبانی از خواسته‌های مردم سنندج و خروج پاسداران از شهرهای کردستان به‌خصوص مهاباد، دست به تحصن زدند. این عده درباره علت تحصن خود اعلام کردند: درحالیکه 22 روز از تحصن مردم سنندج می‌گذرد، هنوز هیئت نمایندگی خلق کرد درباره خودمختاری کردستان
1) سند شماره 409320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال 13، 27/7/1359، صص2 و 3، از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن3)، 27/6/1359.
تصمیمی نگرفته است، بنابراین ما تا رسیدن به خواسته‌های خود به تحصن در مدارس ادامه می‌دهیم.
در همین روز (3/11/58) دویست نفر از نیروهای آموزش‌وپرورش مهاباد که از پنج روز قبل در سالن فرمانداری شهر تحصن کرده بودند، خواسته‌های خود را در یک قطعنامه پنج ماده‌ای مبنی‌بر پرداخت هزینه ساعات اضافه‌کاری، تهیه مسکن، تقلیل سنوات ارتقاء گروه، تغییر سمت منتشر کردند.
به‌دنبال بالاگرفتن اعتراضات به حضور نیروهای سپاه در منطقه، مورخ 16/11/58، دشمن با تحریک و تهدید مردم و اعلام تعطیل عمومی، اقدام به برپایی راه‌پیمایی در سطح شهر و روستاهای اطراف آن نمود.
ساعت 21 روز جمعه شانزدهم اسفندماه 1358، براثر انفجار دینامیت، دیوار بیرونی مسجد جامع مهاباد ویران و شیشه‌های چند خانه مجاور آن شکسته شد.
مورخه 27/12/58، دیپلمه‌های بیکار مهاباد دست به یک راه‌پیمایی اعتراضآمیز زدند و با سردادن شعارهایی از مسئولین خواستار کار شدند.
در چهاردهمین روز از فروردین‌ماه 1359، درپی ناآرامی‌های چند ماه اخیر در مهاباد که به قسمت‌هایی از آن اشاره شد، حجت‌الاسلام شیخ حسین کرمانی، نماینده حضرت امام(ره) در منطقه غرب کشور، برای بررسی مشکلات، مسائل موجود و ملاقات و گفت‌وگو با (به‌اصطلاح) رهبران سیاسی و مذهبی کردستان وارد این شهر شد. این گفت‌وگوها نیز تأثیر چندانی در بهبودی اوضاع شهر نداشت؛ زیرا حملات دشمن به مراکز و تأسیسات نظامی و غیرنظامی دولتی به‌خصوص محل استقرار ارتش و سپاه در پادگان و کاخ جوانان همچنان ادامه داشت.
الف) شدت‌یافتن درگیری‌ها و حرکت نیروها به‌منظور پاکسازی شهر:
اوضاع مهاباد هرروز وخیم‌تر می‌شد. شهر در اشغال مهاجمان مسلح بود و دولت درعمل، در آن کوچک‌ترین اختیاری نداشت. نیروهای ارتش در پادگان و پاسداران در کاخ جوانان محصور شده بودند.
شهر که از سوم اردیبهشت‌ماه 1359 در محاصره قرار گرفته بود، ازنظر ارزاق عمومی با مشکلات زیادی مواجه بود. اکثر وسایط نقلیه، نانوایی‌ها و گرمابه‌ها به‌علت کمبود مواد سوختی از کار افتاده بود. دشمن هرروز به بهانه‌های مختلف به‌منظور برهم‌زدن هرچه بیشتر اوضاع شهر، مردم را وادار به راه‌پیمایی، تظاهرات و تحصن می‌کرد.
در هیجدهمین روز از مردادماه 1359، پادگان مهاباد طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد که قصد دارد روز آینده پرسنل خود را با تجهیزات سازمانی جهت آموزش از داخل شهر عبور دهد. با حرکت ستون، حزب منحله دمکرات پس از واگذاری درگیری‌ها به هسته‌های مقاومت خود، شهر را ترک کرد. زیرا باتوجهبه سوابق قبلی و موقعیت بسیار حساس شهر مهاباد، همچنین سخنان نمایندگان مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر اینکه ارتش باید شهرهای مهاباد، بوکان، سردشت و پیرانشهر را از وجود ضدانقلاب پاکسازی کند، حرکت نیروهای ارتش را به‌منزله استقرار در شهر تلقی نموده بود.
مورخه 1/6/59، ستون ارتش (لشکر64 ارومیه)، سپاه و ژاندارمری مرکب از 110 دستگاه خودرو و 3 دستگاه تانک که به‌وسیله 4 فروند بالگرد حمایت می‌شد، به‌منظور آزادسازی و پاکسازی مهاباد از ارومیه عازم این شهر شد. ستون اعزامی در نزدیکی شرکت کشتارگاه مورد هجوم نیروهای کومه‌له، حزب منحله دمکرات و سایر گروهک‌ها قرار گرفت. براثر این حمله، ستون به دو قسمت تقسیم شد و از 110 دستگاه خودرو همراه آن چیزی درحدود 60 دستگاه وارد شهر شد و بقیه مجبور به بازگشت به ارومیه گردیدند. به این ترتیب مهاباد آماده پاکسازی توسط نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفت. گروه‌های ضدانقلاب که استعدادشان به هزاران نفر نیروی مسلح می‌رسید با ایجاد سنگر و مواضع در نقاط مختلف شهر، نیروهای دولتی را تهدید به مقابله جدی کردند. این تهدیدها در روند حرکت رزمندگان به‌منظور پاکسازی شهر و اعمال حاکمیت دولت در مهاباد، کوچک‌ترین خللی وارد نکرد. ستون اعزامی با ورود به مهاباد مشغول پاکسازی شهر از وجود ضدانقلاب گردید. در این زمان، شهر وضعیت مطلوبی نداشت.
تمامی ادارات به‌علت عدم پرداخت حقوق کارمندان به‌حالت تعطیل درآمده بود. مدارس امتحانات شهریورماه خود را به تعویق انداخته بودند. فرماندار استعفا داده بود و امور شهر توسط شهردار، معاون فرماندار و یک شورای شهری اداره می‌شد. هیچ ترددی در سطح شهر دیده نمی‌شد. تمامی مغازه‌ها بسته بودند. جز خانواده‌های فقیری که در شهر باقی مانده بود، بقیه ساکنین مهاباد به تبریز، ارومیه و دیگر شهرهای اطراف مهاجرت کرده بودند.
مورخه 26/6/59، پاکسازی شهر توسط ستون اعزامی از ارومیه همچنان ادامه داشت. واحدهای نظامی از زمان ورود به مهاباد چند نقطه مهم ازجمله ساختمان صداوسیما، استادیوم ورزشی، محل سابق گروهان ژاندارمری (یکی از دفاتر حزب منحله دمکرات)، سازمان پیشاهنگی و باشگاه افسران را از اشغال دشمن خارج نمود و خود در آنها مستقر شدند. پس از آن، نوبت پاکسازی سازمان‌های مهم شهر مانند آب و برق، فرمانداری، آموزش‌وپرورش و سیلو بود. در این زمان سپاهیان اسلام، علاوه‌بر اجرای عملیات پاکسازی شهر، با صدور اطلاعیه‌ها و اعلامیه‌هایی به گروه‌های ضدانقلاب اخطار کردند که هرچه زودتر اسلحه‌های خود را تحویل دهند و تسلیم شوند، در غیر این صورت به‌شدت سرکوب خواهند شد.
با استقرار نیروهای جمهوری اسلامی در مواضع متصرفه، کسب موفقیت در امر پاکسازی شهر و پیشروی به‌سوی مواضع جدید، دشمن با واردکردن نیروهای جنبش مقاومت خود در میدان نبرد، برای مقابله با آنها به‌سختی وارد عمل شد. درگیری میان ضدانقلابیون و رزمندگان اسلام در شهر به‌شدت ادامه داشت. حملات گروه‌ها برای بازپسگیری مواضع ازدست‌رفته بدون وقفه در جریان بود. با همت والا و عزم راسخ دلیرمردان سپاه اسلام، شهر مهاباد از وجود گروه‌های مسلح غیرقانونی پاک شد. دشمن شکست‌خورده به نقاط اطراف شهر متواری گردید و برای به‌تسلیم‌کشاندن رزمندگان اسلام، حملات خود را روی پادگان شهر متمرکز نمود. به همین دلیل، پاکسازی شهر به‌راحتی صورت نگرفت. هر دو هفته یک بار، ستونی از ارومیه برای برقراری آرامش و تثبیت امنیت به مهاباد اعزام می‌شد.
ب) عادی‌سازی اوضاع شهر پس از پاکسازی:
پس از پاکسازی شهر، برقراری امنیت اهمیت ویژه‌ای یافت. جهت عادی‌سازی اوضاع شهر و اجرای طرح‌های عمرانی، ازسوی رزمندگان اسلامی اقداماتی پیش‌بینی و اجرا شد. در این راستا و در مرحله اول، طی اطلاعیه‌ای از کلیه مردم مسلمان و متعهد مهاباد دعوت شد تا برای برقراری انتظامات و جلوگیری از دزدی و تخریب اماکن دولتی، همکاری لازم را با نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی به عمل آورند. ارزاق و سوخت (به‌صورت رایگان) همچنین کمک‌های مردمی در میان اهالی شهر تقسیم شد. حقوق معوقه و مزایای کلیه کارمندان ادارات مهاباد توسط هیئت پاکسازی استان آذربایجان‌غربی مورد تأیید قرار گرفت و به آنها پرداخت گردید. با کمک پزشکان تیپ ارتش در مهاباد، یک واحد بهداری برای پاسخ‌گویی به نیازهای مردم در کنار پادگان تأسیس شد. سازمان‌ها و ارگان‌های دولتی که به‌دلیل نفوذ ضدانقلابیون به‌حال تعطیل درآمده بود، با دعوت فرماندار فعالیت خود را از سر گرفتند. مسائل فرهنگی، ارشادی و تبلیغاتی در جلسه‌ای با حضور فرماندار و نمایندگان روحانیت شهرستان مهاباد، ارگان‌های انقلابی، نماینده دفتر تبلیغات حضرت امام(ره) اعزامی از قم و سرپرست صداوسیمای جمهوری اسلامی مرکز مهاباد مورد بحث و بررسی قرار گرفت. دراین‌رابطه، تعدادی کتاب و پوستر در شهر توضیح [توزیع] شد. (در این زمان چیزی درحدود 12 هزار جلد کتاب توسط مردم خریداری شد) با استقرار امنیت در شهر و آغاز روال عادی فعالیت‌های روزمره در مهاباد، آن عده از اهالی که به دیگر شهرها مهاجرت کرده بودند به موطن خود مراجعت نمودند. حرکت‌های اقتصادی و عمرانی با اجرای طرح‌های بزرگ و اساسی آغاز شد. رزمندگان اسلام در راستای ایجاد امنیت در منطقه و کنترل اوضاع، طرحی با نام طرح ایمن‌سازی والفتح اجرا نمودند که براساس آن 30 پایگاه در شهر مهاباد ایجاد گردید.»(1)
1) مصطفی ایزدی، تاریخ بیست‌ساله پاسداری از انقلاب اسلامی (ضدانقلاب و ضدانقلابیون)، تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، دانشکده فرماندهی و ستاد، 1386، ج4، ص172، (آزادسازی مهاباد).
ضمیمه گزارش679: بخش‌هایی از گزارش خبرنگار روزنامه انقلاب اسلامی در بازدید امروز خود از قسمت‌های مختلف زندان اوین
«... مسئول زندان اوین در ادامه گفت: اصولاً زندان انقلاب ابتدا در مدرسه رفاه تشکیل شد که در آن زمان تمام دستگیری‌ها را مردم انجام می‌دادند و دادستان انقلابی در کار نبود. ... کچویی در بخش دیگری از سخنانش گفت: از بدو پیروزی انقلاب تاکنون یعنی تا تاریخ 24/6/59 که کارنامه زندان انقلاب را به شورای انقلاب دادیم، مجموعاً زندان انقلاب از آغاز؛ یعنی از مدرسه رفاه تا زندان اوین، 8415 نفر را پذیرایی کرده است که از این عده 326 نفر محکوم به اعدام شده‌اند، اعم از ضدانقلاب و کودتاچی؛ 397 نفر هم که دوران محکومیتشان را می‌گذرانند؛ 7045 نفر آزاد شده‌اند و 1040 نفر در بند هستند که مشغول رسیدگی به پرونده آنها می‌باشند. وی گفت: از اعدامی‌ها تعداد 65 نفر تا تاریخ 24/6/59 کودتاچی بوده‌اند، 19 نفر از اعضای گروه فرقان و بقیه هم از عوامل رژیم سابق و ضدانقلابیون، 2 نفر هم در زندان انقلاب دست به خودکشی زده‌اند. ...»
در ادامه این گزارش، خبرنگار روزنامه انقلاب اسلامی درباره نحوه بازدید از قسمت‌های مختلف زندان چنین گزارش می‌دهد: «پس از پایان توضیحات مسئول زندان اوین، به‌اتفاق خبرنگاران به بازدید از زندان اوین و قسمت‌های مختلف زندان پرداختیم. ... در بین راه با محمدرضا سعادتی که به‌اتفاق دادستان انقلاب آقای لاجوردی به اتاق دادستانی انقلاب می‌رفتند تا با وکیل خود آقای لاهیجی ملاقات کنند. سعادتی در بین راه به سؤالات خبرنگاران پاسخ گفت. وی گفت در زمان دستگیری‌ام شکنجه شده‌ام، لیکن از زمانی‌که در زندان اوین هستم کوچک‌ترین شکنجه‌ای نشدم، اما به هر صورت زندان، زندان است، در سلول انفرادی و نمور و نمناک هستم. وی در پاسخ به سؤال خبرنگار ما که آیا شما می‌توانید از فضای حیاط استفاده کنید یا نه؟ گفت: بلی، آزاد هستم و می‌توانم از فضای حیاط استفاده کنم. وی در پاسخ به اینکه چرا در زندان انفرادی هست، گفت: البته می‌خواستند مرا به بند عمومی منتقل کنند، در بند عمومی هم چه کسانی هستند: ساواکی‌ها و ضدانقلابیون و من نمی‌توانستم این وضع را تحمل کنم. بنابراین ترجیح دادم که در سلول انفرادی باشم تا در بند عمومی. سعادتی درمورد وکیل خود گفت: البته آقای لاهیجی را سازمان معرفی کرده و چون سازمان معرفی کرده، من هم قبول دارم. [وی درباره] اینکه چرا درخواست کرده‌اید که موسی خیابانی در محاکمه شما حضور داشته باشد، گفت: موسی خیابانی به درخواست سازمان در این محاکمه شرکت می‌کند. سعادتی درمورد پرسش دیگر خبرنگاران گفت: همه مسائل را در دادگاه عنوان خواهم کرد. آن‌گاه به بند سلول‌های انفرادی زندان رفتیم و از سلول سعادتی دیدن کردیم؛ سلولی کوچک پر از کتاب‌های مختلف قرآن، کتاب‌های سازمان، پوسترهایی از آیت‌الله طالقانی و تلویزیون بود و سایر وسایل رفاهی در سلول انفرادی سعادتی موجود بود. ...»(1)
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، ص3، خبرنگار انقلاب اسلامی از تهران.
1
با گذشت دو روز از لغو یک‌طرفه قرارداد 1975 الجزایر ازسوی رژیم عراق و ادعای ارضی این کشور بر بخش‌هایی از خاک ایران و اعلام حاکمیت مطلق خود بر کل اروندرود، بیانیه‌ای نه‌چندان مستحکم و قانع‌کننده ازسوی وزارت امور خارجه ایران دراین‌مورد و درباره تجاوزهای مرزی عراق انتشار یافت که دیشب از رادیو ایران قرائت شد.(1)در این بیانیه آمده است: «وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران بار دیگر خود را موظف می‌داند نکاتی را که تاکنون بارها گفته شده است تکرار کند تا وجدان بیدار دنیای آزاد و غیروابسته به ابرقدرت‌های شرق و غرب را به حقیقت آنچه که در این منطقه می‌گذرد متوجه کند. ما همچنان که در گذشته نشان داده‌ایم پایبند مکتب اسلامیم و مطابق اعتقادات مکتبی‌مان عمل می‌کنیم و ازاین‌رو است که: اولاً، هرگونه تجاوزی را که به آب و خاک هر کشوری صورت گیرد همواره محکوم کرده و این را نه با حرف بلکه در عمل نیز نشان داده‌ایم. ما همان‌گونه که تجاوزات اسرائیل به حریم اعراب، روسیه شوروی به افغانستان و حملات نظامی امریکا را به کشورهای دیگر و ایران محکوم کرده‌ایم تجاوزات خصمانه رژیم عراق را نیز که در همان خط تجاوزات امریکا است محکوم می‌کنیم و ادعاهای واهی بعث عراق را که ناشی از انجام توطئه‌ای مخالف مصالح و منافع ملل مسلمان است درمورد لغو یک‌جانبه قراردادی که قسمت مربوط به ایران آن اجرا شده است، هرگز نمی‌توانیم بپذیریم. ثانیاً، باتوجهبه اینکه انقلاب ما اسلامی و انگیزه‌اش توحید صفوف و یکپارچگی تمام مسلمانان است و از آنجا که چنین حرکت و جنبشی نه به مذاق حکام مستبد خوش می‌آید و نه ابرقدرت‌های شرق و غرب را خوشایند است، لذا سرسپردگان از چپ و راست به دشمنی با ما و هدف خدایی ما برخاسته‌اند و اکنون خواسته یا ناخواسته در صفوف دشمنان ما قرار گرفته‌اند. ما یقین داریم اگر ندای حق‌طلبانه ما به گوش ملل اسلامی و غیراسلامی برسد قلوب آزادگان گیتی سراسر با ما خواهد بود و همچنان اهداف استعمارگران و تجاوزاتی را که برعلیه ما صورت می‌گیرد یکپارچه محکوم خواهند کرد. ثالثاً، ما تمام مشکلات داخلی و خارجی خود را ازجمله تجاوزات رژیم عراق و تحریکاتی را که در مرزها به وجود می‌آورد زاییده توطئه‌هایی می‌دانیم که ابرقدرت امریکا از قبل از پیروزی انقلاب برعلیه ما
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، ص309، روزنامه عربی الانوار، 19/9/191980 (28/6/1359)، ترجمه مهتاب فضلی.
و ملت مسلمانمان طراحی کرده است. پس از سقوط رژیم شاه، امریکا بزرگ‌ترین پایگاهش را در منطقه از دست داد و خود را ناگزیر دید به ما و حرکت ما ضربه بزند و هر رژیم دست‌نشانده‌ای را که آمادگی داشته باشد برعلیه ما بشوراند و نابسامانی‌هایی که اکنون منطقه ما با آن دست‌به‌گریبان است همگی دنباله همان توطئه‌ها است و دست امریکا به‌وضوح در آنها دیده می‌شود. رابعاً، ما دیده حقیقت‌بین و وجدان بیدار ملل و دول آزاده دنیا را به قضاوت می‌خوانیم و برادران مسلمان عراقی خود را شاهد می‌گیریم و به رژیم عراق هشدار می‌دهیم که ادامه تجاوز به حدود غربی ایران همان چیزی است که دولت‌های استعمارگر غرب و شرق خواستار آن‌اند و اسرائیل از بعد از انقلاب پیروزمندانه ما چشم‌انتظار آن بوده است. هر گلوله‌ای که به‌سمت حدود ما شلیک شود و هر سربازی که در این راه شهید گردد درنهایت امر به سود دولت‌های استعمارگر شرق و غرب و اسرائیل متجاوز خواهد بود و لذا رژیم بعث عراق به‌وضوح عامل و سرسپرده امریکا و اسرائیل و مجری نیات آنها شده است. خامساً، مجدداً تأکید می‌کنیم اگر رژیم عراق دررابطه‌با ادعاهای گنگ و مبهم خود حسن‌نیت می‌داشت می‌باید نه با زبان توپ و تانک بلکه با استفاده از منطق سلیم و رابطه حسن هم‌جواری ما وارد می‌شد. درحالیکه با کمال تأسف می‌بینیم و دنیا شاهد است که دشمنی خود را نسبت به ما از دیرباز نشان داده است و برخلاف آنچه که ادعا می‌کند اقدام به نبرد و تشدید و توسعه آن کرده است تا بتواند همیشه و بهتر سرسپردگی خود را به اربابان خود نشان دهد، غافل از آنکه ملت مسلمان ایران با تمام وجود از تمامیت ارضی و استقلال خود تا آخرین نفر دفاع خواهد کرد.»(1)
1
در ادامه تحرکات سیاسی و دیپلماتیک عراق به‌منظور توجیه لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان ایران و عراق، در میان کشورهای مختلف و به‌دنبال سفر روزهای گذشته دو تن از سفیران و وزرای عراق به تونس، الجزایر، مغرب و موریتانی و دعوت از سفیران کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس به وزارت خارجه عراق در بغداد،(2)امروز هم «الیاس سرکیس، رئیس‌جمهور لبنان، پیامی ازسوی صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق، دریافت داشت. انتظار می‌رود این پیام دررابطه‌با اوضاع مرزی ایران و عراق باشد. از سوی دیگر، خبرگزاری اسلامی از بیروت گزارش داد یاسر عرفات رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین نیز پیامی از صدام دریافت داشته است که این پیام نیز احتمالاً درباره برخوردهای مرزی ایران و عراق می‌باشد.» بنا به همین گزارش: «صدام پیام‌های مشابه دیگری نیز اخیراً به رهبران عرب ارسال داشته است. وی همچنین بارها سفیران تمام کشورها را در بغداد فراخوانده و علت تحمیل جنگ را در مرز کشور خود با ایران برای آنان توجیه نموده است.»(3)همچنین، بنا به گزارش رادیو بغداد، امروز «فیدل کاسترو رئیس‌جمهوری کوبا و رئیس جنبش غیرمتعهدها، نامهای از دولت عراق پیرامون وضع "مرز شرقی و وطن عربی" و موضع عراق نسبت به آن دریافت نمود. ...»(4)
1) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران، 28/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، صص6 و 7، به نقل از خبرگزاری فرانسه از تونس، 28/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص18، به نقل از خبرگزاری رویتر از بیروت.
4) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، ص22؛ و - همان، ص43، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 15:30 دقیقه، 29/6/1359.
1
با رو به وخامت گذاشتن بیشتر روابط ایران و عراق، تشدید درگیری‌های نظامی در مناطق مرزی دو کشور، لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان دو کشور ازسوی عراق و درمجموع، احتمال حملۀ نظامی سراسری عراق به ایران، منطقه خلیج‌فارس و اقتصاد کشورهای صادرکننده منطقه و نیز کشورهای صنعتی جهان به خطر افتاده است. دراینزمینه، نگاهی به رسانه‌های جهان، وضعیت رو به وخامت این منطقه را آشکار می‌سازد. ازجمله: به گزارش امروز روزنامه الشرق‌الاوسط چاپ لندن، «وخامت روابط ایران و عراق ازنظر نظامی و سیاسی درحالی ادامه می‌یابد که کشورهای منطقه بررسی تصمیم رئیس‌جمهور صدام حسین مبنی‌بر لغو توافقنامه سال 1975 الجزایر را آغاز نموده‌اند. ...»(1)
روزنامه اقتصادی فایننشال‌تایمز نیز به قلم "راجر ماتیوس" دراین‌باره می‌نویسد: «بروز جنگ بین ایران و عراق از هر درگیری دیگر در خاورمیانه برای کشورهای صنعتی جهان خطرناک‌تر است، چون هر دو کشور تولیدکننده نفت بوده و در قلب یک منطقه کشتیرانی بین‌المللی قرار دارند. زمانی را که صدام برای لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی با ایران انتخاب کرده باعث تعجب دیپلمات‌های غربی شده است. صدام برای دردست‌گرفتن رهبری جهان عرب و مطرح‌شدن به‌عنوان قدرت برتر خلیج‌فارس سخت تلاش می‌کند. اقدام مصر در امضای موافقتنامه صلح با اسرائیل و بروز ناآرامی در ایران، فرصت مناسبی را برای صدام پدید آورده تا به آرزوهای خود جامه عمل بپوشاند. ... ایران و عراق از زمان سقوط امپراتوری عثمانی بر روی کنترل شط‌العرب اختلاف‌نظر داشته‌اند.» در ادامه این مقاله آمده است: «مقامات عراق معتقدند اوضاع نابسامان ایران باعث خواهد شد رهبران این کشور از واردشدن در یک جنگ تمام‌عیار با عراق خودداری کنند. نیروهای عراق در طول چند هفته گذشته در برخی از مناطق مرزی، 8 مایل در خاک ایران نفوذ کرده‌اند. درضمن، عراق اقدام به تمرکز وسیع نیروهای خود در مرز با ایران کرده و سلاح‌های پیشرفته جدیدی از شوروی و اروپای غربی دریافت کرده است. در همین مدت، نیروهای ایرانی ازلحاظ تجهیزات و آمادگی رزمی به‌شدت ضعیف شده‌اند. کارشناسان نظامی معتقدند عراق در جنگ زمینی و هوایی به‌آسانی بر ایران غلبه خواهد کرد، ولی در دریا این اطمینان را ندارد. درصورت تلاش ایران برای دخالت در صدور نفت عراق [درصورت بروز یک جنگ تمام‌عیار] اوضاع برای جهان غرب نگران‌کننده‌تر خواهد شد. همچنین شوروی نیز با دقتی بیشتر، به‌دلیل اهمیت استراتژیک و نیز امکاناتی که در دهانه شط‌العرب و فاو دایر کرده است، مراقب اوضاع هر دو کشور خواهد بود. صدام درصورت جنگ با ایران با خطرات کاهش صدور نفت روبه‌رو خواهد بود. ازطرفی، خط لوله نفتی عراق در سوریه هرلحظه ممکن است بسته شود. احتمالاً در آینده، جنگ بر کنفرانس‌های اوپک و جنبش عدم تعهد که در بغداد برپا خواهد شد و نیز نقش صدام به‌عنوان میزبان، تأثیر بسزایی خواهد گذاشت. ... وضعیت اقلیت عرب در استان خوزستان ایران نقش عمده‌ای را دررابطه‌با آینده مناقشات ایران ایفا خواهد کرد. از زمان وقوع انقلاب ایران، عراق همواره به اعراب ایران آموزش‌های ایدئولوژیکی و خرابکاری داده است. عراق سعی کرده تا آگاهی سیاسی اعراب خوزستان را افزایش دهد. اعراب جدایی‌طلبِ آموزش‌دیده در عراق مسئول انفجار خطوط لوله نفت از فوریه سال گذشته هستند. هرچند این اقدام آنها تأثیر چندانی در تولید نفت خام یا
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ص310، روزنامه الشرق‌الاوسط (انگلستان) بغداد، 19/9/1980 (28/6/1359)، ترجمه مهتاب فضلی.
کار پالایشگاه‌ها نداشته است. تلخی روابط میان ایران و عراق در اجلاس این هفته اوپک در وین نمایان شد و باعث دشواری‌هایی برای اجلاس برنامه‌ریزی‌شده اوپک در ماه آینده در بغداد گشت. ایران به‌عنوان بزرگ‌ترین مانع در توافق بر تولید بلندمدت نفت و سیاست قیمت‌گذاری اوپک مطرح شده است و ادعا کرده که اوپک همراه با عراق به‌عنوان یکی از مقصران اصلی و دراصل مسئول تولید اضافه نفت هستند. خشم ایران بی‌شک درک متقابل میان عراق و عربستان سعودی را تشدید می‌کند و سرانجام عراق، ایران را از ریاست اوپک با زور برکنار کرد. و الجزایر جایگزین ایران شد.»(1)
دراینحال، بخش عربی رادیو امان به طرف‌داری از صدام پرداخته است: «رهبری ایران باید به‌طور جدی تقاضای عراق را مدنظر قرار داده و تسلیم آنها شود. رفتارهای ایران نسبت به حل خواسته‌های عادلانه عراق شاید در بطن خود منجر به توسعه دامنه زدوخوردهای فعلی برای جنگی شود که هدف و مقصد آن معلوم نیست.»(2)رادیو صدای امریکا نیز در برنامه صبحگاهی امروز خود از نگرانی دولت امریکا از درگیری‌های مرزی ایران و عراق سخن به میان آورده است: «... نبردهای مرزی بین عراق و ایران ابراز نگرانی وزارت خارجه امریکا را به‌دنبال داشته است. سخنگوی وزارت خارجه دیروز در واشنگتن فیصله اختلافات مرزی ایران و عراق را به طریق مسالمت‌آمیز خواستار شد. وی افزود ایالات متحده در اختلافات بین ایران و عراق دخالتی ندارد و قصد هیچ‌گونه مداخله‌ای دراین‌مورد ندارد. بااین‌حال، امریکا هرنوع اقدامی را که به مشتعل‌شدن اختلافات دامن می‌زند، مورد تقبیح قرار می‌دهد. ... مقامات رسمی در واشنگتن گوشزد می‌کنند که اعلام تکذیب امریکا مبنی‌بر هرنوع دخالت در نوارهای مرزی ایران و عراق به‌دنبال ادعای مقامات ایران صورت گرفته است. دولت ایران، ایالات متحده را به همدستی و کمک به عراق در نبردهای مزبور متهم ساخته است. ...»(3)
از سوی دیگر، بخش عربی رادیو لندن امروز اعلام کرد: «لغو قراردادی که عراق در سال 1975 با ایران در الجزایر امضا کرده بود، تاحدی ازطرف ایران صورت گرفته است، زیرا رئیس ستاد نیروهای این کشور هفته گذشته گفته بود که ایران آن قرارداد را به‌رسمیت نمی‌شناسد.»(4)-(5)لازم به توضیح است که سخنان تیمسار فلاحی در مقابل تجاوزهای مکرر مرزی عراق به ایران، خصوصاً اشغال منطقۀ سیف‌سعد و زین‌القوس و نقاط همجوار آن صورت گرفته است و این به‌معنای لغو قرارداد نیست. دراینزمینه عراق ادعا داشت که در قرارداد 1975 الجزایر به ایران امتیاز داده است و تیمسار فلاحی در پاسخ گفت که این قرارداد امتیاز نبوده است، بلکه حق ایران بوده است.
1) همان، صص316 تا 318، فایننشال‌تایمز، راجر ماتیوس، 19/9/1980 (28/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص16 به نقل از رادیو عربی امان، 28/6/1359.
3) همان، ص2، بخش فارسی رادیو صدای امریکا، ساعت 7:30 دقیقه، 28/6/1359.
4) در روز 24 شهریور 1359، تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگو با خبرگزاری پارس درباره ادعاهای مرزی و نبردهای شدید در مرزهای غربی کشور به‌شدت واکنش نشان داد. وی درباره قرارداد الجزایر و ادعاهای مرزی عراق گفت: «ما قرارداد الجزایر را درمورد مرزهای ارضی قبول نداریم و یک میلی‌متر از خاک خود را به کسی نخواهیم داد. درمورد شط‌العرب و اروندرود هم که به‌گمان عراق امتیازی به ما داده است، ما آن را حق خود دانسته و امتیازی برای خود نمی‌دانیم. و اگر نیروهای بعث عراق در داخل خاک خود قسمتی از ارتفاعات مشرف و سرکوب و یا قسمتی از مرز مشترک را اشغال کرده است، به هر بهایی که شده آن را پس خواهیم گرفت.» رجوع کنید به گزارش اول روزشمار 24 شهریور 1359.
5) همان، ص16، به نقل از بخش عربی رادیو لندن، 28/6/1359.
1
نبرد در زمین و هوا در قسمت‌های عمده مرز ایران و عراق در غرب و جنوب‌غربی کشور ادامه دارد و بروز جنگ دریایی نیز پیش‌بینی می‌شود. تحرکات نیروهای عراقی در روزهای اخیر و به‌خصوص حوادث و درگیری‌های امروز، میل قابل‌توجه این درگیری‌ها و نیز حملات آتی عراق به مناطق مرزی خوزستان را آشکار می‌سازد. دراینزمینه، گزارش امروز لشکر92 زرهی اهواز بالاخص گویای تدابیر نظامی عراق در این منطقه است: «برابر اطلاعات واصله و تجزیه‌وتحلیل زمین و استقرار یگان‌های نظامی عراق در محل‌های زیرین، ارتش عراق قصد دارد که از محورهای زیر به خاک ایران یک حمله غافلگیرانه را با نیروهای زرهی و مکانیزه و پشتیبانی هوایی انجام دهند به قسمتی که یک گروه رزمی تانک سنگین در محور عماره - فکه - دوسلق، [شهرهای] دزفول و شوش را تهدید نموده و یک گروه رزمی پیاده مکانیزه از حلفائیه - شیب - الله‌اکبر، [شهر] اهواز را تهدید نماید. در این زمان، یک گروه رزمی تانک سنگین ازطریق محور تنومه - کوشک وارد منطقه بنی‌تمیم گردیده و با گروه رزمی که ازطریق محور تنومه - کیلومتر 25 [خرمشهر] در همین ساعت در حرکت خواهد بود، تلاقی نماید. بدیهی است دراین‌حالت ازطریق محور تنومه - شلمچه، شهر خرمشهر نیز محاصره خواهد شد. ...»(1)
دراینحال، درگیری‌های شدید چند روز اخیر در محور بستان و سوسنگرد میان قوای مهاجم عراق و مدافعان ایران امروز نیز با شدت تمام ادامه یافت. «در ساعت 6:30 دقیقه امروز، ازسوی مأمورین عراق به‌سمت پاسگاه سوبله تیراندازی شد که مأمورین ایرانی متعاقباً به آتش آنها پاسخ دادند.»(2)در این درگیری که تا ساعت 18 امروز همچنان ادامه داشت، یک کامیون بزرگ واحد سوبله عراق به‌دست نیروهای خودی منهدم شد.(3)همچنین، «در ساعت 9 امروز، مجدداً درگیری بین نیروهای خودی و نیروهای مزدور عراقی در نوار مرزی پاسگاه فکه و دویرج از سر گرفته شد.» بنا به این گزارش، در این درگیری یک درجه‌دار به نام گروهبان یکم "فیروز اسدی" شهید و 6 نفر از نیروهای خودی مجروح شدند. یک هواپیمای میگ عراق نیز در همین منطقه توسط نیروهای خودی سرنگون شد و تلفات سنگینی به دشمن وارد آمد.(4)این درگیری در ساعت 15 همچنان ادامه داشت و در این ساعت به پاسگاه صفریه نیز کشیده شد، که هر دو پاسگاه دویرج و صفریه تقاضای پشتیبانی هوایی کردند.(5)گزارش بعدی شهربانی سوسنگرد حاکی است: «در درگیری بین نیروهای خودی و نیروهای مزدور عراقی که در نوار مرزی جنب پاسگاه فکه رخ داده، وسیله توپخانه ایران 2 پاسگاه عراق و تعداد 4 تانک و تعدادی ماشین‌آلات منهدم گردیده است.» بنا به این گزارش: «ضمناً درحوالی پاسگاه فوق یک فروند هواپیمای ایرانی به‌علت نامعلومی سقوط نموده.»(6)یک گزارش دیگر از هنگ سوسنگرد حاکی است که در همین منطقه، امروز یک سرباز عراقی که خدمه و تیرانداز تانک بوده، با سلاح انفرادی خود، به پاسگاه فکه پناهنده شده است.(7)دراینحال، از ناحیه ژاندارمری خوزستان به هنگ آبادان هشدار داده شد که باتوجهبه اقدامات نیروهای خودی در روز جاری در انهدام و ایجاد خسارت به چاه‌های نفت عراق در منطقه فکه عراق، مراقب خرابکاری عوامل وابسته به عراق در خارک باشند، زیراکه تأسیسات نفتی این منطقه در خطر اقدامات تلافی‌جویانه عراق و عوامل داخلی آن است.(8)
از سوی دیگر، تحرکات عراق در مناطق مرزی بستان و سوسنگرد امروز نیز قابل‌توجه بود. ازجمله:
1) سند شماره 290890 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 28/6/1359.
2) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، شماره سریال: 14، ص1، از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 28/6/1359، برابر اعلام تلفنی معاون ناحیه از سوسنگرد.
3) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره سریال: 14، ص1، 28/6/1359، از هنگ سوسنگرد، 28/6/1359.
4) سند شماره 21427 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا به وزارت کشور، 29/6/1359، برابر گزارش شهربانی سوسنگرد، 28/6/1359؛ و - سند شماره 423518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استاندار خوزستان - ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی، 28/6/1359، برابر اطلاع واصله از شهربانی سوسنگرد؛ و - سند شماره 290893 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به ف - ژاجا (مرکز فرماندهی)، 28/6/1359، برابر گزارش گروهان بستان.
5) سند شماره 290894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرماندهی لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 28/6/1359.
6) سند شماره 354326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان (امور اجتماعی) به استاندار استان خوزستان، 28/6/1359، بنا به گزارش شهربانی سوسنگرد؛ و - سند شماره 34483 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی جمهوری اسلامی ایران به وزارت کشور، 28/6/1359، برابر گزارش شهربانی سوسنگرد.
7) سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، شماره سریال 14، ص1، از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 28/6/1359، برابر اعلام هنگ سوسنگرد مستند به اعلام تلفنی پاسگاه فکه.
8) سند شماره 343521 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان به آبادان - هنگ ژاندارمری، 28/6/1359؛ و - سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، شماره سریال: 14، ص5، از ناحیه ژاندارمری خوزستان.
امروز تقویت زرهی عراق در منطقه هورالعظیم با عبور از هور و استقرار در منطقه خشکی عشیره ساهندی عراق، که محل یک حلقه چاه نفت و یک پاسگاه عراقی است؛(1)جابه‌جایی و نقلوانتقال نیرو، تجهیزات، پل‌های فلزی، خودروهای حامل پل، تانک‌برها و خودروهای حامل نیروهای تکاور و کامیون‌های حامل مهمات در مناطق فلوجه تا کوت، کوت تا خان‌بنی‌سعد، دیوانیه به فلوجه، تکریت به کوت، و نیز حمل کامیون‌های ایفا حامل مسلسل‌های ضدهوایی از پادگان التاجی به نوار مرز بصره قابل‌توجه و چشمگیر بوده است.(2)همچنین، «عوامل عراقی در مقابل پاسگاه طلائیه جدید از خاک عراق مشغول حفر سنگر هستند و از قراین چنین برمی‌آید که حمله مرزی عراق حتمی است.»(3)
1
به‌دنبال درگیری آتشباری شدیدی که غروب روز گذشته بین قوای نظامی ایرانی مستقر در مرز شلمچه با نیروهای مهاجم عراقی درگرفت،(4)«از ساعت 12 ظهر امروز نیز مجدداً با شلیک آر.پی.جی7 ازسوی عراق به پاسگاه خین ایران درگیری شروع شد و تا ساعت 13:20 دقیقه ادامه یافت. در این درگیری برادران پاسدار و ارتشی با سلاح‌های سنگین خمپاره120 و 80 میلی‌متری و تفنگ106 میلی‌متری موضع دشمن را درهم کوبیدند و همچنین تانک‌های سنگین و توپخانه 175 میلی‌متری [ایران] به‌حالت آماده‌باش قرار گرفت. در این درگیری 3 نفر (2 نفر ارتشی و یک نفر پاسدار) شهید و تعداد 10 نفر زخمی شدند.» بنا به این گزارش: «دامنه درگیری در امتداد بندر خرمشهر ادامه یافت و دشمن با آر.پی.جی7 به ترمینال نظامی بندر حمله کرد که باعث یک شهید و 5 نفر زخمی شد.»(5)گزارش خبرگزاری پارس نیز درمورد دامنه این درگیری حاکی است: «ساعت نیم(6)بعدازظهر امروز، مزدوران بعث عراق مجدداً با خمپاره و آر.پی.جی7 به منازل مسکونی اهالی نوار مرزی نهر خین حمله کردند که با عکس‌العمل دلاوران جمهوری اسلامی مواجه شدند. در این درگیری که حدود نیم ساعت ادامه یافت، تنها به قسمتی از ساختمان‌های منازل مذکور آسیب رسید.»(7)
درحالیکه ارتش عراق آتشباری خود را به مناطق مسکونی روستاهای اطراف خرمشهر کشانده و باتوجهبه اینکه به روز بازگشایی مدارس نزدیک می‌شویم، امروز «یک مقام اداره آموزش‌وپرورش خرمشهر درمورد وضع تحصیل افرادی که در مرز بوده و هستند، گفت: به‌خاطر موقعیت کنونی درحالحاضر حدود 2 تا 3 مدرسه از مدارس ما پر از مهاجرین منطقه مرزی شلمچه است و به‌خاطر شایعاتی که درمورد بازنشدن مدارس در روز اول مهر، رواج یافته همین مسئله به ضدانقلاب کمک می‌کند. اما ما برای دانش‌آموزان مرز شلمچه کلاس‌های سیار خواهیم گذاشت و از مسئولین امر می‌خواهیم که مهاجرین را به جای دیگری انتقال داده و مدارس را در اختیار دانش‌آموزان بگذارند.» همین گزارش حاکی است که امروز همچنین مردم خرمشهر به‌طرز باشکوهی در تشییع جنازه پاسدار شهید سیدجعفر موسوی که چند روز پیش در درگیری‌های ایران و عراق شهید شده بود، شرکت کردند.(8)
1) سند شماره 343522 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری سوسنگرد به تهران (ف - ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 28/6/1359، برابر گزارش گروهان ژاندارمری بستان.
2) سند شماره 469 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به ژاجا، 28/6/1359، برابر گزارش شنود و دیدبانی ارتش.
3) سند شماره 343515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر 92 زرهی (رکن2) به فرماندهی عملیات جنوب، 29/6/1359، برابر اعلام نزاجا، 28/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
5) سند شماره 71380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه خرمشهر به ستاد فرماندهی مرکز، 30/6/1359.
6) عین متن سند می‌باشد.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص2، خبرگزاری پارس از خرمشهر، 28/6/1359، به نقل از مقامات آگاه خرمشهر.
8) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
تجاوزات دشمن در نوار مرزی خوزستان
منبع: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اطلس راهنما - 1، ص8.
دراینحال، تحرکات چند روز گذشته و امروز در مناطق مرزی خرمشهر و آبادان به اوج خود رسیده، که حاکی‌از حمله قریب‌الوقوع ارتش عراق از این مناطق است.(1)امروز نیز علاوه‌بر اقدامات عراق در ایجاد استحکامات و سنگرهای بیشتر در منطقه ام‌الرصاص،(2)تحرکات این کشور به‌خصوص در امر انتقال تجهیزات نظامی و جنگ‌افزار در اروندرود و نیز اقدام ناوچه های عراقی در ایجاد مزاحمت برای کشتی‌های تجارتی ایران، قابل‌توجه بود. امروز «یک کشتی روسی حامل خودروهای نظامی و جنگ‌افزار از شط‌العرب به‌طرف بصره در حرکت بوده است.»(3)درارتباط‌با اعلام و ادعای عراق مبنی‌بر حق حاکمیت مطلق این رژیم بر اروندرود و اجبار کشتی‌های عبوری از این آبراه برای نصب پرچم عراق، گزارش هنگ ژاندارمری آبادان حاکی است که «در ساعت 3:50 دقیقه بامداد امروز، 3 فروند کشتی تجارتی ایران در دهانه فاو [به] وسیله نیروی دریایی عراق متوقف و به آنها اظهار داشته‌اند که بایستی پرچم عراق و راهنما همراه داشته باشند. هر سه کشتی فعلاً در دهانه فاو متوقف هستند.»((4)
1
در ادامه تحرکات و حملات ارتش عراق به مناطق مرزی و منطقه عمومی قصرشیرین، امروز علاوه‌بر تحرکات وسیع ارتش عراق، درگیری‌های شدیدی نیز در پاسگاههای یکه‌شان، ولدکشته، تنگاب‌نو و تلمبه‌خانه آب با نیروهای ارتش عراق به‌وقوع پیوست.(5)درزمینه تحرکات و نقلوانتقالات امروز ارتش عراق، در اولین ساعات بامداد، فرماندهی سپاه مرکز مجدداً خبر از قصد حمله هوایی عراق ظرف امروز و فردا به مناطق هلاله، سومار، مرز خسروی تا کرمانشاه را داد و گوشزد کرد که واحدهای مستقر در غرب کشور، پیش‌بینی‌های لازم را اعمال کنند.(6)این درحالی است که عراق بازهم دست به تقویت نیرو در این مناطق زده و ازجمله «تیپ92 احتیاط خود را امروز به منطقه راینه اعزام و مستقر نموده است.»(7)
نیروهای عراقی همچنین در ادامه حملات شدید خود به مناطق مرزی قصرشیرین، از ساعت 6 صبح امروز با تعدادی تانک و ادوات زرهی به پاسگاه تنگاب‌نو و تلمبه‌خانه آب حمله کردند. ارتش عراق همچنین در همین ساعت روبه‌روی پاسگاه ولدکشته تعدادی تانک مستقر کرد. گزارش گروهان قصرشیرین حاکی است که «یک لحظه عدم پشتیبانی و کمک به‌موقع، باعث سقوط پاسگاه»های مزبور می‌گردد. بنا به همین گزارش: «متأسفانه از ساعت [شروع] درگیری، ازطریق گروهان و هنگ [به] وسیله بی‌سیم، واحد ارتشی مستقر در تپه‌های ولدکشته را صدا زده که متأسفانه تا ساعت 7:45 دقیقه ارتباط برقرار نگردیده است.» همین گزارش می‌افزاید که نیروهای مستقر در پاسگاه خسروی مجبور شده‌اند حضوراً موضوع را به اطلاع واحد ارتشی مزبور برسانند. در ادامه آمده است: «با عنایت به اینکه دو پاسگاه مذکور ازنظر سوق‌الجیشی فوق‌العاده مهم و موقعیت آنها در خطر است، چنانچه تعدادی تانک خودی در پشت پاسگاههای ولدکشته و تنگاب‌نو مستقر نگردند، احتمال سقوط هر دو پاسگاه می‌رود.»(8)اما نیم ساعت بعد، اوضاع وخیم‌تر شد، چنانچه گزارش پاسگاه خسروی حاکی
1) سند شماره 65168 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک عملیاتی جنوب (خرمشهر) به یگان‌های تابعه، 28/6/1359، ساعت 5:48 دقیقه صبح.
2) سند شماره 423580 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 29/6/1359.
3) سند شماره 21428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 29/6/1359، ص1.
4) سند شماره 50666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 28/6/1359، بنا به گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان مستند به گزارش هنگ ژاندارمری آبادان؛ و - سند شماره 409321 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 28/6/1359، شماره سریال: 14، ص5، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 28/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان.
5) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 5 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
6) سند شماره 141632 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی به مرکز فرماندهی غرب، 28/6/1359، ساعت 1:55 دقیقه بامداد.
7) سند شماره 21429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 30/6/1359، ص1.
8) سند شماره 283775 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 28/6/1359.، برابر گزارش گروهان قصرشیرین.
است: «در ساعت 7:30 دقیقه امروز، تعداد 20 دستگاه تانک زرهی دشمن ازسمت سید برزو به‌طرف پاسگاههای ولدکشته و تنگاب‌نو در حرکت و درحالحاضر تعدادی از آنها در 300 متری جنوب پاسگاه ولدکشته مستقر شده و هرلحظه احتمال حمله به پاسگاههای فوق می‌رود.» بنا به این گزارش: نیروهای مستقر در پاسگاه تنگاب‌نو با آر.پی.جی7 به‌طرف تانک‌های عراقی تیراندازی کرده و درحال دفاع هستند و شدیداً تقاضای نیروی زرهی ازسوی ارتش دارند.(1)نیم ساعت بعد بازهم به تعداد تانک‌های عراقی در این منطقه اضافه شد: «در ساعت 8 صبح امروز، 5 دستگاه تانک دشمن از قریه سید برزو روبه‌روی خسروی گذشته و در دو کیلومتری مرز ایران مستقر شدند.»(2)
از آنجا که در منطقه خسروی گمرک و جاده ترانزیتی در حفاظت پاسگاه خسروی قرار دارد، این پاسگاه باتوجهبه نقلوانتقال زرهی دشمن در این ناحیه اعلام کرد: «باتوجهبه وضع کنونی و موقعیت ترانزیتی منتهی به کشور عراق و حفاظت اداره گمرک و جاده مربوطه، احتیاج به دو دستگاه تانک دارد. ...»(3)بالاخره ارتش عراق که از صبح امروز دست به تقویت قوای زرهی خود در روبه‌روی پاسگاه ولدکشته زده بود، «در ساعت 9 صبح پاسگاه مزبور را زیر آتش شدید خود گرفت که دراثر این آتشباری، پاسگاه ولدکشته به‌کلی منهدم شد و کلیه وسایل و سایر سازوبرگ پرسنل آن زیر آوار مانده‌اند و پاسگاه شدیداً با تیراندازی نیروهای دشمن مقابله نموده و پس از دو ساعت، آتش دشمن خاموش شد و هیچ‌گونه خسارات جانی به نیروهای خودی وارد نیامده است.»(4)
«در ساعت 12:30 دقیقه، بار دیگر ارتش عراق اطراف قصرشیرین را زیر آتش شدید توپخانه خود قرار داد که بلافاصله ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران مستقر در منطقه به آنها پاسخ دادند. براثر این درگیری‌ها که تا ساعت 5 بعدازظهر به طول انجامید ارتش عراق با دادن تلفات سنگین بار دیگر مجبور به عقب‌نشینی شد.»(5)در این درگیری‌های آتشباری، نیروهای جمهوری اسلامی موفق شدند که خسارات کلی به پاسگاه حسین‌آباد عراق در ارتفاعات آق‌داغ وارد آورند. ضمناً نیروهای خودی مستقر در منطقه تنگاب توانستند امروز یک تانک عراقی را منهدم سازند.(6)در ساعت 13:15 دقیقه، شهر قصرشیرین نیز زیر آتش شدید توپخانه عراق قرار گرفت و متعاقب آن، در ساعت 13:45 دقیقه درگیری و آتشباری عراق بر روی دو پاسگاه یکه‌شان و برج‌احمدی تابع گروهان قصرشیرین بالا گرفت که واحدهای آتشباری ارتش مستقر در منطقه به آتش دشمن پاسخ دادند.(7)
و آخرین گزارش از وضعیت پاسگاههای این منطقه که در ساعت 14:30 دقیقه امروز، مخابره شده، حاکی است: «پاسگاههای یکه‌شان، ولدکشته، تنگاب‌نو و خسروی درحال سقوط است و تقاضای پشتیبانی زمینی و هوایی را نموده است.» بنا به این گزارش، مراتب در تیپ3 درحال بررسی است و هماهنگی‌های لازم با هنگ قصرشیرین و افسر ناظر مقدم هوایی برای پشتیبانی زمینی و هوایی صورت گرفته است. همچنین در همین ساعت، سرهنگ2 ستاد، زمانفر فرمانده لشکر81 زرهی، به‌اتفاق افسران ستاد لشکر به منطقه درگیری عزیمت کرده‌اند.(8)
1) سند شماره 283831 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا)، 28/6/1359، برابر گزارش پاسگاه خسروی؛ و - سند شماره 283774 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به فرماندهی منطقه عملیاتی غرب کشور، 28/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین مستند به اعلام پاسگاه خسروی.
2) سند شماره 50648 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به ژاجا، 28/6/1359، برابر اعلام نزاجا؛ و - سند شماره 141621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب، 29/6/1359، برابر اعلام ژاجا.
3) سند شماره 276876 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا)، 28/6/1359، بنا به گزارش پاسگاه خسروی.
4) سند شماره 283798 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرماندهی عملیات مشترک غرب، 29/6/1359، بنا به گزارش هنگ قصرشیرین؛ و - سند شماره 276865 مرکزمطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به فرماندهی منطقه عملیات مشترک غرب (رکن3)، 29/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین مستند به گزارش گروهان قصرشیرین مستند به گزارش پاسگاه ولدکشته.
5) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از قصرشیرین.
6) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
7) سند شماره 276851 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا - رکن3 - دایره عملیات)، 28/6/1359.
8) سند شماره 27731359 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر81 زرهی - رکن3 به ت - ف - نزاجا - معاونت عملیات و اطلاعات (مد اطلاعات)، 28/6/1359، برابر اظهار تلفنی معاون ناحیه ژاندارمری کرمانشاه.
1
بااینکه عموماً گزارش‌های معارضین عراقی بیشتر چاشنی تبلیغاتی همراه دارد، درهرحال از کانال‌های خبری داخل عراق محسوب می‌شوند. ازجمله، در ادامه این‌گونه تحرکات علیه رژیم بعث، سازمان پیکار اسلامی عراق اعلام کرد که «روز گذشته در نزدیکی روستای حاجی‌صالح عراق چند تن از نیروهای بعث عراق را در یک حمله سریع به هلاکت رساندند. رزمندگان این سازمان ساعت یک بامداد امروز نیز به نیروهای بعث عراق مستقر در اطراف خانقین شبیخون زدند و تعدادی خمپاره‌انداز، آر.پی.جی7 و مسلسل را از آنها به غنیمت گرفتند.»(1)شایان ذکر است که این سازمان در اعلامیه‌ای که دیروز انتشار یافت «خطاب به پرسنل ارتش عراق از آنها خواست که با توسل به پیام رهبران انقلاب اسلامی ایران، خمینی بزرگ، درجهت سرنگونی رژیم سفاک صدام حسین که نماینده امپریالیسم امریکا در منطقه است کوشا باشند. ...» در این اعلامیه باتوجهبه جنگ مرزی بین ایران و عراق از نظامیان عراق خواسته شده که از پادگان‌های خود فرار کرده و به صفوف نیروهای اسلامی بپیوندند.(2)
از سوی دیگر، «جنگجویان کرد عراقی که ازجانب پسر ملامصطفی بارزانی رهبری می‌شوند، با تشکیل مجمع قانونگذاری مخالفت کرده‌اند.»(3)رادیو امریکا ضمن بیان این مطلب، در بخش خبری شامگاهی امروز خود نیز گفت: «این مجمع قانونگذاری سازمانی است که توسط دولت بعث عراق برای جلب رضایت کردهای این کشور که خواهان خودمختاری هستند به وجود آمده است.» بنا به این گزارش، علت مخالفت جنگجویان کرد معارض عراقی با این انتخابات آن است که «این مجمع زیر کنترل دولت بعث عراق اداره می‌شود.» همین گزارش حاکی است که «جنگجویان کرد عراقی هنوز در مناطق کوهستانی این کشور فعالیت دارند.»(4)
2
در درگیری‌های استان آذربایجان‌غربی، امروز هم، مهاباد مرکز اصلی بود، ولی در مرکز و دیگر نقاط این استان نیز ناآرامی‌هایی وجود داشت.
در مهاباد، نبرد و تیراندازی بین افراد لشکر64 ارومیه و ژاندارمری و سپاه پاسداران از یک‌سو و مهاجمان مسلح ضدانقلاب از سوی دیگر - که از ساعت 10 صبح دیروز آغاز شده بود - در تمام مدت امروز نیز ادامه داشت، که درنتیجه براثر تیراندازی‌های متقابل، یک نفر از افراد سپاه شهید و 4 نفر پاسدار و 2 نظامی ارتشی مجروح شدند.(5)درگیری‌های امروز که به‌دنبال پایان مهلت به "گروه‌های مسلح غیرقانونی" تا ساعت 10 صبح امروز برای تحویل سلاح‌ها و گروگانهای تحت اختیار خود، رخ داده بود،(6)«در ساعت 14:30 دقیقه با حمله آتشباری سنگین مهاجمین به مقر پادگان و سپاه مهاباد شدت یافت. در این حملات به نیروهای خودی آسیبی نرسید، اما مهاجمین براثر آتش متقابل نیروهای خودی متحمل خسارات سنگینی
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، 31/6/1359، ص11، خبرگزاری پارس از کرمانشاه، 30/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 27/6/1359، ص12.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص11، به نقل از رادیو صدای امریکا، 28/6/1359.
4) همان، ص6، بخش فارسی رادیو صدای امریکا، ساعت 22:30 دقیقه، 28/6/1359.
5) سند شماره 50653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 28/6/1359، ساعت 22:30 دقیقه.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
شدند.»(1)اما اوج درگیری‌ها در ساعت بین 7 تا 8 شب بود و تا ساعت 21 به طول انجامید.(2)در این ساعت«دراثر حمله مهاجمین به یک ستون تدارکاتی ارتش در داخل شهر مهاباد، 5 نفر شهید و 5 نفر زخمی شدند که حال یکی از آنها وخیم است و یک نفر نیز ناپدید شده است. در این حمله 2 دستگاه نفربر و یک دستگاه جیپ اورال منهدم گردید.»(3)
اما درحالیکه دیروز و امروز شهر مهاباد شاهد درگیری‌های خونینی بود، از مرکز استان آذربایجان‌غربی خبر می‌رسد که امروز «مهاجمین مسلح غیرقانونی ازطرف جنوب و جنوب‌غربی شهر ارومیه به‌طرف پادگان و داخل شهر با سلاح‌های سنگین تیراندازی کردند. معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی ضمن تأیید این خبر، گفت که حمله شدید مهاجمین از ساعت 1:30 دقیقه با خمپاره‌های 81 و 120 میلی‌متری شروع شد و تا ساعت 4:30 دقیقه بامداد ادامه داشت. در این تیراندازی خسارات جزئی به پادگان وارد شده و هیچ‌گونه تلفات جانی به بار نیامده است. ...»(4)
از منطقه مرزی قمرگلن ارومیه نیز خبر می‌رسد که «حدود 12 نفر از ارتشیان عراق از این مرز جهت پیوستن به نیروهای ایرانی، به دام حزب دمکرات افتادند و حزب دمکرات آنها را دستگیر و بلافاصله آنها را تحویل ارتش عراق داده‌اند.»(5)امروز همچنین «در تپه ناصر اشنویه بین نیروهای پاکسازی لشکر64 ارومیه با مهاجمین مسلح، یک درگیری شدید رخ داد که گفته می‌شود در این درگیری 4 نفر از نیروهای ارتش زخمی شدند.»(6)از منطقه میاندوآب نیز خبر می‌رسد که «در ساعت 16 امروز افراد کمیته میاندوآب که جهت پاکسازی مناطق اطراف میاندوآب عازم شده بودند، با ضدانقلابیون برخورد می‌نمایند که با متواری‌کردن مهاجمین، یک نفر از افراد کمیته مجروح می‌گردد.»(7)دراینزمینه، یک گزارش دیگر حاکی است که «کمیته میاندوآب و تکاب - که درحال پاکسازی منطقه است - ازنظر مهمات ژ3 و نارنجک در مضیقه می‌باشد و نیاز به ارسال سریع مهمات دارند. و ضمناً در عملیات آنان در روز جاری تعداد 10 نفر از مهاجمین را کشته و 60 نفر از آنان را دستگیر کرده‌اند.»(8)
دراینحال، گروه‌های مسلح معاند با نظام بازهم درحال تحرکات تازه و تجمع و آماده‌سازی بیشتر افراد خود برای حمله به نیروهای مسلح انقلاب هستند. دراینزمینه، امروز بنا به گزارش منابع اطلاعاتی خودی، اعلام شد: «[تعداد و تجمع] افراد مسلح در بوکان زیاد شده و به جمعآوری آذوقه و مهمات جهت حمل [و نقل] به افراد درگیر در سردشت مشغول هستند و ضدهوایی ساخت شوروی که تازه وارد شده در شهر بوکان دیده شده، در پاسگاه قره‌مرسیل ضدانقلابیون ضدهوایی مستقر کرده‌اند و تعدادی از جوانان مشغول آموزش می‌باشند.» بنا به همین گزارش: «شیخ عثمان نقشبندی طی پیامی از اهالی پایجوز دعوت کرده است که علیه جمهوری اسلامی مسلحانه اقدام نمایند. این درخواست شیخ‌عثمان مورد قبول مردم واقع نشده است.»(9)
1) سند شماره 50685 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات و عملیات مرکز، 29/6/1359، ساعت 2:45 دقیقه.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
3) سند شماره 50686 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات و عملیات سپاه مرکز، 29/6/1359، ساعت 2:30 دقیقه؛ و - سند شماره 425468 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه غرب کشور، 28/6/1359.
4) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
5) سند شماره 45863 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، از اطلاعات سپاه ارومیه به اطلاعات سپاه مرکز، 28/6/1359.
6) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ارومیه.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
8) سند شماره 50627 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص127، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به کمیته مرکزی، 28/6/1359، ساعت 21:30 دقیقه، برابر اعلام تلفنی برادر ناصری رئیس دادگاه‌های منطقه میاندوآب و تکاب.
9) سند شماره 50637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص334، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 28/6/1359.
1
در استان کردستان امروز درگیری‌ها و ناآرامی‌هایی از سقز در شمال تا کامیاران در جنوب استان و به‌خصوص در مریوان وجود داشت.
درحالیکه اطلاعات نیروهای خودی حاکی‌از «تجمع نیروهای عراقی در پنجوین (روبه‌روی مریوان) و احتمال حمله [مشترک نیروهای عراقی و گروه‌های مسلح معارض با نظام] به منطقه مریوان است»،(1)امروز جهت شناسایی منطقه موردنظر، «هواپیماهای جنگی ایران به‌مدت 15 دقیقه مناطق و اطراف روستاهای مریوان را که محل تجمع افراد مسلح غیرقانونی بود، شناسایی کردند. همچنین، 2 فروند هلیکوپتر ارتش به‌مدت چند دقیقه در مناطق مرزی کشور پرواز کردند.» همین گزارش حاکی است که در این منطقه؛ یعنی در حدفاصل بین سنندج و مریوان «ساعت 10 صبح امروز یک درگیری در منطقه گاران - جانوران بین مهاجمین غیرقانونی کومه‌له و نیروهای انقلاب رخ داد. این درگیری هنگامی صورت گرفت که عدهای از برادران ارتشی قصد آوردن آب به پایگاه خود را داشتند که ناگهان ضدانقلابیون به خودروی آنها تیراندازی کرده و خودرو واژگون شد. در این درگیری یکی از برادران سرباز شهید و چند تن دیگر زخمی شدند. در اواسط این درگیری، نیروهای انقلاب متشکل از برادران ارتشی و ژاندارمری برای کمک در منطقه حاضر شدند. 3 نفر از ضدانقلابیون نیز در این درگیری کشته شدند.»(2)همچنین، برهان قانعی، فرماندار مریوان، درباره وضعیت کنونی این شهر گفت: «مریوان درحالحاضر آرام است و مردم زندگی عادی خود را شروع کرده‌اند، اما در روستاهای شهر مریوان به‌علت عدم امنیت، هیچ‌گونه فعالیتی اعم از خدمات عمرانی - بهداشتی و خواربار انجام نگرفته است و دیگر اینکه ازنظر امنیت مرزی باید توجه بیشتری به اطراف مریوان بشود.» وی افزود: «ازنظر پزشک نیز در مضیقه هستیم.»(3)
دراینحال، به‌دنبال درگیری‌های دیروز در اطراف سقز، «از ساعت 4 بامداد امروز نیز ازطرف ضدانقلابیون مستقر در سقز به‌طرف پادگان سقز تیراندازی گردید که با اجرای آتش متقابل نیروهای پادگان، مواضع ضدانقلابیون منهدم و درهم کوبیده شد.»(4)اما باتوجهبه فشار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی به گروه‌های مسلح غیرقانونی در محور کامیاران و عقب‌نشینی و تجمع 1500 نفر از افراد مسلح مزبور در کوه شاهو (بین کامیاران و جوانرود)، گزارش امروز نیروهای اطلاعاتی خودی حاکی است که افراد مزبور در کوه شاهو، درخواست نیروهای بیشتری کرده‌اند و قرار است هزار نفر دیگر به آنان بپیوندند و سپس با کمک افراد تازه‌نفس، شهر کامیاران را محاصره کرده و به تصرف خود درآورند. بنا به همین گزارش، دیگر افراد مسلحِ ضدانقلاب در ارتفاعات مناطق باباجانی، جوانرود، روانسر، کامیاران و اورامانات تخت و لَهُن مستقر و آماده حمله به نیروهای نظامی دولت جمهوری اسلامی هستند.(5)
1) همان.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس در تماس با روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
3) همان، در گفت‌وگو با فرماندار مریوان.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
5) سند شماره 141626 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 28/6/1359.
1
درحالیکه تهدید عراق برای شروع جنگ هرروز جدی‌تر می‌شود، نگرانی از چگونگی رفتار و واکنش دانش‌آموزان در اول مهر، تحت‌تأثیر گروه‌های مختلف، به یکی از عمده‌ترین نگرانی‌های کنونی مسئولان نظام تبدیل شده است. بروز این نگرانی در نمازجمعه امروز قم و تهران قابل‌ملاحظه است.
در قم، امام‌جمعه این شهر، آیت‌الله منتظری، در دومین خطبه نمازجمعه امروز، درباره دو محور اساسی؛ تحریکات و تبلیغات برخی گروه‌ها برای به‌تعطیلی‌کشاندن مدارس در اول مهرماه و نیز راجع به درگیری‌های مرزی در جبهه‌ها سخن گفت. گزارش روزنامه کیهان دراین‌مورد چنین است: «... بر ما مسلم شده که ضدانقلابیون درصدد هستند که با تحریکات خود نگذارند اول مهر مدارس باز شود. و نوجوانان عزیز ما باید بدانند ضدانقلاب نمی‌خواهد شما باسواد باشید و برای آنکه مشت محکمی به دهان آنها بزنیم، اعلام می‌داریم که تمام دانش‌آموزان روز اول مهر بر سر کلاس درس حاضر شده و بعد از پایان کلاس، اقدام به راه‌پیمایی بنمایند و اگر اولیای آنها فرزندان خود را همراهی کنند بهتر است. ...»(1)
این مسئله همچنین در مراسم این هفته نمازجمعه تهران بروز داشت. امام‌جمعه در کنار طرح مسائل مختلف، درباره درگیری‌های مرزی در غرب کشور، نقشه گروه‌های سیاسی ناهمسو و مخالف نظام برای به‌تعطیلی‌کشاندن مدارس در اول مهرماه و فعالیت‌های منافقانه برخی گروه‌های مزبور سخن گفت. گزارش روزنامه جمهوری اسلامی دراین‌مورد چنین است: «[آیت‌الله] خامنه‌ای، امام‌جمعه تهران، در خطبه دوم درباره تحرکات و تبلیغات گروه‌های سیاسی داخلی و خارجی پیرامون به‌تعطیلی‌کشاندن مدارس در اول مهرماه چنین گفت: "ازجمله مسائلی که لازم است تذکر داده شود، مسئله توطئه همه‌جانبه دشمن برای به‌تعطیل‌کشیدن مدارس ما می‌باشد. آن هفته من گفتم توطئه‌ای در کار است. در طول این هفته خبرهایی که رسید: رادیو صدای امریکا از یک طرف، رادیوی دشمنان خائنی که در اروپا نشسته‌اند به نام به‌اصطلاح رادیو آزاد ایران، از طرف دیگر منافقین و ضدانقلابیون داخلی که زیر پوشش نامهای خلقی قرار گرفته‌اند و از یک طرف گروه‌های چپ، قالبشان [غالبشان] با شیوه‌های مختلف می‌خواهند کاری کنند که اول، دوم مهر مدارس شروع نشود؛ از چند شعار می‌خواهند استفاده کنند و بچه‌های معصوم و نونهالان عزیز را سرگرم تظاهرات کنند. مثلاً از شعار حجاب معلمین: چرا باید معلمین حجاب داشته باشند؟ از شعار تعطیل دانشگاه‌ها: چرا باید دانشگاه‌ها تعطیل باشد؟ [و اینکه اگر] دانشگاه‌ها باز نشود، سرِ کلاس نمی‌رویم. از فعالیت گروه‌های سیاسی: آقا چرا نمی‌گذارید گروه‌های سیاسی در مملکت فعالیت کنند؟ درحالیکه بیشترین فعالیت مضر را آنها دارند می‌کنند. ... از اختلاف سطح مسئولان مملکت: یک نفر طرفدار این مسئول، یکی طرفدار آن مسئول، این شعار و آن شعار و نتیجه همه این بهانه‌ها به‌تعطیل‌کشاندن مدارس است. ...» امام‌جمعه تهران آن‌گاه مسئولان دو جناح حاکم بر نظام را برای
1) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص19، خبرنگار کیهان از قم؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص5.
جلوگیری از سوءاستفاده گروه‌های مزبور، به اتحاد و رفع اختلاف دعوت کرد و سپس افزود:
«من هشدار می‌دهم به برادران پاسدار، ای برادران پاسدار، یکی از اجزای نقشه دشمن این است که می‌خواهند کاری کنند که شاید بتوانند میان پاسداران و محصلین مدارس درگیری ایجاد کنند؛ محصلان مدارس را در مقابل پاسداران قرار بدهند. ...» وی در پایان خطبه دوم درباره پیام‌های بختیار و چریک‌های فدایی درمورد اخیر گفت: «این تحریکات امریکایی است. بختیار خائن، مفلوک [و] فراری بیچاره هم پیام داد. چریک [های] فدایی خلق هم پیام دادند، فلان گروهک بی‌نام و نشان چپ هم پیام داده و بعضی از گروهک‌هایی که نام اسلام رویشان هست، آنها هم به انواع و اقسام پیام‌هایی می‌دهند و تحریکاتی می‌کنند. اینها می‌خواهند مملکت را به فلج بکشانند، می‌خواهند فردای این مملکت افراد درس‌خوانده و تحصیل‌کرده نداشته باشد. ... آقایانی که توی روزنامه‌هایتان، توی شب‌نامه‌هایتان سعی می‌کنید بچه‌ها را وادار کنید به تعطیل مدارس، این ملت و این انقلاب بیش از این تحمل رذالت‌های شما را نخواهد داشت (تکبیر)...»(1)
1
تحریم‌های اقتصادی غرب درمورد ایران از یک‌سو و تشدید درگیری‌های مرزی زمینی و به‌خصوص هوایی میان ایران و عراق در سرتاسر مناطق غربی کشور، دولتمردان ایران را به‌دنبال منابع قابل‌اطمینانی که بتوانند تسلیحات هوایی غربی ایران را پشتیبانی کنند، سوق می‌دهد. در همین خصوص، دو کشور یونان و ایتالیا که جزء کشورهای غربی عضو سازمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به شمار می‌روند، در نگاه برخی مسئولان جمهوری اسلامی گزینه‌های مناسبی به نظر می‌رسند. دراین‌مورد «منابع رسمی دولت یونان امروز گفتند این دولت سرگرم بررسی پیشنهادات ایران درزمینه سرویس هواپیماهای نظامی و بازرگانی این کشور در یونان است. روزنامه ویما چاپ آتن، گزارش داد به نظر می‌رسد وزارت خارجه یونان مایل است تا موافقت‌نامه‌ای را برای تعمیر هواپیماهای غیرنظامی ایران منعقد سازد، لکن به‌دلیل ادامه گروگانگیری در تهران، تمایلی به بحث پیرامون تعمیر و نگهداری هواپیماهای نظامی
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص12.
ایران ندارد. به نوشته این روزنامه، دولت ایران پیشنهاد مشابهی دراینزمینه به دولت ایتالیا داده است. چنین پیداست که منابع هوایی آتن - که بخشی از آن در اختیار امریکاست - توانایی تعمیر و سرویس جنگنده بمب‌افکن‌های فانتوم را - که نیروی هوایی ایران عمدتاً از این جنگنده‌ها تشکیل یافته است - دارد.»(1)این درحالی است که «رئیس‌جمهور ایران خاطرنشان کرده است که روابط اروپای غربی با ایران درصورتی بهبود خواهد یافت که رأساً و جدا از امریکا به لغو تحریمات اقتصادی علیه ایران اقدام کنند.» بنا به این گزارش: «روزنامه نیویورک تایمز نیز می‌نویسد: ایران با هرنوع محاسبه قابل‌درکی می‌تواند از آزادی گروگان‌ها بیشتر از اسارت آنها سود جوید.»(2)
1
روزنامه واشنگتن‌پست در شماره امروز خود از جمعآوری مجموعه‌ای از اسناد طبقه‌بندی‌شده و دیگر مدارک سری درمورد تاریخ روابط ایران و امریکا خبر داد. روزنامه مزبور نوشت: «گروه کوچکی در وزارت خارجه امریکا به دستور کارتر از دسامبر گذشته سرگرم تهیه یک گزارش بسیار محرمانه‌ای بوده‌اند که تاریخ آن به سال 1941، آغاز اولین درگیری عمیق امریکا در ایران، به عقب بازمی‌گردد و تنها 20 تن از مفاد این گزارش مطلع می‌باشند. رئیس عملیاتی طرح، یک مقام وزارت خارجه "فیلیپ استود آرت" می‌باشد. واشنگتن‌پست به نقل از یک منبع معرفی‌نشده، نوشت که رئیس‌جمهوری در فراهم‌آوردن مقدمات یک هیئت تحقیق بین‌المللی خواستار دانستن این می‌باشد که چه مطالبی در ضبط و بایگانی وجود دارد تا درصورت لزوم آن را منتشر سازد. واشنگتن‌پست همچنین فاش ساخت این مجموعه شامل 600 هزار ورق از اسناد دولت امریکا و یک گزارش 500 صفحه‌ای درمورد سیاست امریکا نسبت به ایران می‌باشد که به‌قول چندین منبع، درصورتی‌که مدارک و اسناد منتشر شوند همه رؤسای جمهوری امریکا از فرانکلین روزولت، به این طرف مورد انتقاد شدید قرار خواهند گرفت. به گزارش این روزنامه، طبق گزارشی، پرزیدنت کارتر شدیداً مورد انتقاد قرار خواهد گرفت، ولی واشنگتن‌پست به نقل از یک منبع افزود: "درصورتی‌که ایرانیان خواستار اعتراف امریکا به گناه جنایاتش در ایران باشند، این گزارش برای آنان نیست." روزنامه فوق‌الذکر می‌افزاید که تنها دو کپی از گزارش و مدارک و اسناد همراه آن وجود دارد؛ که یکی نزد برژینسکی مشاور امنیتی رئیس‌جمهور و دیگری در صندوقی برای دسترسی مقامات بالای وزارت خارجه حفظ می‌شود. در جمعآوری مدارک و اسناد از آرشیوهای وزارتخانههای دفاع و امور خارجه و سیا استفاده شده است.
به‌دنبال انتشار این گزارش، مقامات امریکایی بلافاصله عکس‌العمل نشان دادند و سعی کردند به‌نوعی آن را توجیه و تعبیر کنند. ادموند ماسکی، وزیر امور خارجه، درارتباط‌با گزارش روزنامه واشنگتن‌پست گفت: "مطلع بودم که اوراقی از انواع مختلف درحال جمع‌آوری‌شدن می‌باشد که احتمالاً می‌تواند درصورت مقررشدن انجام تحقیقاتی درمورد سیاست گذشته امریکا نسبت به
ایران توسط کنگره یا شخص دیگری مورد استفاده قرار بگیرد. ... ولی غلط است اگر برچسبی مثل پذیرفتن هرگونه تقصیری ازجانب ایالات متحده درمورد ایران به‌خاطر این مجموعه هماهنگ اوراق بزنیم. ... آن‌طوری که من فهمیده‌ام هیچ‌گونه سند قابل اتخاذی وجود ندارد، بلکه صورت‌برداری از اوراق وجود دارد. ... من نمی‌دانم چگونه چنین چیزی درمورد ایران انجام پذیرفته است و مخصوصاً از هویت کار مطلع نمی‌باشم. ... مواظب باشید برداشت غلطی نکنید، زیرا می‌تواند اثراتی ناخوشایند به‌خاطر عکس‌العمل احتمالی ایران در بر داشته باشد."
همچنین جان تراتنر، سخنگوی وزارت خارجه امریکا، "طرح" افشاشده توسط واشنگتن‌پست را "مجموعه‌ای از اسناد و حقایق خلاصه‌شده درمورد روابط گذشته ایران" توصیف نمود و گفت هیچ‌گونه نتیجه و یا قضاوتی از این مجموعه نمی‌توان گرفت زیرا "این فقط یک صورت‌برداری است و بس." تراتنر از پاسخ خبرنگاران مبنی‌بر اینکه افشای "طرح" می‌تواند به تلاش‌های ایالات متحده برای آزادساختن گروگان‌ها لطمه‌ای وارد آورد یا خیر، خودداری ورزید. دراین‌میان، وزارت خارجه امریکا بیانیه‌ای منتشر نمود که در آن آمده است: "این اوراق پنتاگون نمی‌باشد. این یک تاریخ و یا یک تحلیل روابط ایالات متحده با ایران نیز نمی‌باشد و هیچ‌گونه مطالعه‌ای به این صورت انجام نپذیرفته است. این مجموعه فقط جمعآوری از اسناد و حقایق خلاصه‌شده از روابط گذشته فیمابین ایالات متحده و ایران است. این جمعآوری بر اشتباهات گذشته امریکا تکیه نمی‌کند و هیچ‌گونه نتیجه و یا قضاوتی از آن نمی‌توان کرد و اساساً یک صورت‌برداری به معنی کلمه می‌باشد."»(1)
1) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص18، به نقل از خبرگزاری‌ها از واشنگتن؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از یونایتدپرس از واشنگتن؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 185، تاریخ 29/6/1359، ص37، به نقل از بخش عربی رادیو کویت، ساعت 14:30 دقیقه، 28/6/1359.
1
بااینکه رژیم عراق ادعا می‌کند «که تنها کمتر از نصف آنچه را که طبق قرارداد 1975 الجزایر با توافق ایران به عراق تعلق می‌گرفت و نیز کنترل کامل شط‌العرب - آبراهی که دو کشور را از هم جدا می‌کند - به دست آورده است، صدام برای بهبود روابط با تهران پیشنهاداتی ارائه داده است؛ ازجمله: پس‌گرفتن جزایر ابوموسی، تنب کوچک و بزرگ در دهانة خلیج‌فارس و نیز قول خودمختاری به اقلیت‌های کرد، عرب و بلوچ»(1)این درحالی است که نیروی دریایی ایران نیز «هشدار داده که به‌زودی درگیری بر سر کنترل شط‌العرب تبدیل به نبرد دریایی می‌شود.»(2)
بدون شک، پیشنهادهای تازة صدام در میان مقامات سیاسی و نظامی ایران نوعی مبارزه‌طلبی تلقی می‌شود و همین نگرانی برخی محافل سیاسی، انقلابی، عربی را برانگیخته و آنان را به تکاپو برای جست‌وجوی راه‌هایی جهت حل مخاصمه و جلوگیری از پیشرفت آن واداشته است. دراینزمینه از دمشق خبر می‌رسد که امروز «خبرگزاری قطر به نقل از منابع رسمی فلسطینی، گزارش داد یاسر عرفات، رئیس کمیتة اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین، به‌زودی از تهران و طرابلس دیدار خواهد کرد. منابع فلسطینی گفتند عرفات در مدت اقامتش در تهران اوضاع مرزی ایران و عراق را با رهبران ایران بررسی خواهد کرد. ...»(3)دراین‌باره، یک گزارش دیگر حاکی است: «سازمان آزادیبخش فلسطین به تلاش‌های میانجیگرانة خود برای پایان‌دادن به اختلافات مرزی ایران و عراق افزوده است. ...» بنا به این گزارش، «دو تن از اعضای کمیتة مرکزی سازمان آزادیبخش فلسطین پس از انجام مذاکراتی با رهبران عراق در بغداد با ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری ایران، دیدار و گفت‌وگو کرده، پیامی ازطرف عرفات به وی تسلیم کردند.»(4)
از سوی دیگر، «درحالیکه نبرد بین نیروهای ایران و عراق در حاشیة شط‌العرب ادامه دارد وزارت خارجة ایران علیه منهدم‌ساختن کشتی‌های نفتکش که عازم بنادر ایران هستند به عراق
1) پژوهشگاه علوم معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، ص327، فایننشال‌تایمز، راجر ماتیوس، 20/9/1980 (29/6/1359)، مترجم: مهدی رنجبران.
2) همان، ص328، تایمز (انگلیسی)، توفیق میشلاوی، بیروت، 20/9/1980 (29/6/1359)، ترجمه: مهدی رنجبران.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص1؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص1؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص4، همگی به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری اسلامی از دمشق.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، صص14 و 15، به نقل از رادیو فارسی کلن، ساعت: 21، 29/6/1359.
هشدار داده است.» گزارش خبرنگار رادیو صدای امریکا دراین‌باره چنین است: «وزارت خارجة ایران، عراق را به‌خاطر ملغی‌ساختن قرارداد مرزی 1975 محکوم کرده است. به‌موجب این قرارداد، آزادی عبور کشتی‌ها به مقصد هر دو کشور تضمین شده بود. در اعلامیة وزارت امور خارجة ایران به دولت عراق اخطار شده است که از مداخله در رفت‌وآمد کشتی‌هایی که عازم بنادر ایران هستند و یا از بنادر ایران خارج می‌شوند بپرهیزد و نیز مناطقی را که در حاشیة شط‌العرب اشغال کرده است تخلیه نماید. این مناطق براساس قرارداد مرزی 1975 به ایران واگذار شده بود.» تحلیل‌گر رادیو امریکا افزود: «اعلامیة منتشره ازسوی وزارت امور خارجه ایران و تلاش‌های سوریه و سازمان آزادیبخش فلسطین ازجمله اقدامات سیاسی برای پایان‌دادن به منازعات ایران و عراق می‌باشند. ...» بنا به این گزارش، «رادیو بغداد دیروز ادعا کرد که در آینده کنترل تمامی خلیج‌فارس به‌دست عراق خواهد افتاد. رادیو بغداد همچنین بر حاکمیت عراق بر سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی تأکید نموده است. ...»(1)
1
در تبلیغات رسانه‌های عراق و نیز برخی رسانه‌های عربی، اعلام حمایت برخی کشورها، سازمان‌ها و رسانه‌های عربی منطقه از رژیم عراق و اقدامات اخیر رهبری این کشور در حمله به خاک ایران و لغو یک‌جانبة قرارداد مرزی میان دو کشور، رفته‌رفته، آشکارا، پررنگ‌تر می‌شود.
رادیو صوت‌الجماهیر عراق گزارش داد که امروز «ملک حسین‌بن‌طلال، پادشاه اردن هاشمی، مجدداً در یک تماس تلفنی با پرزیدنت صدام حسین اعلام کرد دولت و ملت اردن کنار عراق در مبارزة خود برای بازگرداندن حقوق کامل خود خواهد ایستاد.»(2)
یک گزارش دیگر از رادیو بغداد حاکی است که امروز سرهنگ "محمد خانا ولد یدانا"، رئیس‌جمهور موریتانی، که شب گذشته نامة صدام حسین را از سفیر ویژة وی، برهان‌الدین عبدالرحمن، دریافت کرده بود، ضمن حمایت از موضع عراق تأکید کرد که موریتانی آماده است از کلیة اقدامات عراق پشتیبانی کند.(3)
خبرگزاری عراق نیز در گزارشی اعلام کرد: «شازلی کلیبی [شاذلی قُلَیبی] دبیرکل اتحادیة عرب، حمایت خود را دررابطه‌با درگیری‌های مرزی این کشور با ایران ابراز داشته و گفته است که در برخوردهای کنونی ایران و عراق باید از عراق که خواستار به‌دست‌آوردن سرزمین‌های خود می‌باشد حمایت کرد. ...» خبرگزاری فرانسه نیز به نقل از همین خبرگزاری، اعلام کرد قلیبی امروز با سعدون حمادی، وزیر امور خارجة عراق، ملاقات کرده است. گفت‌وگوهای این دو عمدتاً دربارة اوضاع مرزی ایران و عراق بوده است.(4)
1) همان، به نقل از بخش فارسی رادیو صدای آمریکا، ساعت: 7 بامداد 29/6/1359.
2) همان، ص43، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 16:30 دقیقه، 29/6/1359.
3) همان، ص43، بخش عربی رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، ساعت 13:30 دقیقه، 29/6/1359.
4) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص12؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری رویتر از بغداد به نقل از خبرگزاری عراق.
دراین‌مورد امروز رسانه‌های کویتی گوی سبقت را از دیگر کشورهای عربی ربوده‌اند. ازجمله، «روزنامة کویتی الرأی‌العام به نقل از منابع سیاسی در بغداد، نوشت کشورهای خلیج (فارس) مراتب پشتیبانی خود را از لغو پیمان ایران و عراق توسط صدام حسین به اطلاع سفرای ویژة رئیس‌جمهوری عراق رسانیده‌اند.» بنا به این گزارش، «صدام حسین هم‌زمان با اعلام لغو پیمان، سفرایی به قطر، کویت، عربستان سعودی، امارات عربی متحده و بحرین اعزام داشت.»(1)روزنامة کویتی الانباء نیز در یک حرکت تبلیغاتی تهدیدآمیز «امروز هشدار داد ایران به‌تلافی اقدام اخیر دولت عراق مبنی‌بر زیرپاگذاردن مفاد پیمانی که اجازه می‌دهد بنادر نفتی ایران به آب‌های خلیج‌فارس دسترسی داشته باشند، احتمالاً مبادرت به بستن تنگة استراتژیک هرمز خواهد کرد.» بنا به این گزارش، «روزنامة الانباء این مطلب را از قول منابع دیپلماتیک ناشناس نوشته است. الانباء می‌نویسد: چنانچه مقامات ایران این راه آبی را ببندند به‌طور اجتناب‌ناپذیری درگیری مرزی خود با عراق را دامن زده، یک جنگ واقعی در این منطقه به راه خواهد انداخت.»(2)مجلة کویتی معات‌الامه نیز خبر داد: «کشور عراق هنگامی که در معرض تجاوزات رژیم ضدخلقی [آیت‌الله] خمینی قرار گیرد، از حقوق ملی و ناسیونالیستی و قانونی دفاع می‌کند که افراط و تفریط به آن، خیانت به شمار می‌رود.» مجلة مزبور «به ضرورت رجوع به موافقت‌نامة قسطنطنیه که مرزهای میان عراق و ایران و خطوط آن را تعیین کرده، دعوت نمود. این مجله کویتی از حکمرانان ایران دعوت کرد تا از ادعاها و رؤیاهای فاسد خود صرف‌نظر کنند و به عقل بازگردند.»(3)
1
درحالیکه نبردهای سنگین میان ایران و عراق در مرزهای غرب و جنوب‌غربی کشور ابعاد وسیع‌تری به خود گرفته است، موضوع توازن قوای نظامی و ظرفیت‌های ملی دو کشور، در کنار ریشه‌یابی علل و عوامل شروع درگیری‌های مرزی و تشدید آن و لغو قرارداد مرزی ازسوی دولت عراق، یکی از موضوعات مهم مورد بحث امروز محافل مطالعاتی بین‌المللی و تحلیل‌گران رسانه‌ای جهان، بوده است. دراینزمینه، «براساس گزارش آژانس بین‌المللی مطالعات استراتژیک در سال 80 [19]، درخصوص توازن نظامی، ارتش عراق متشکل از 242250 نیرو می‌باشد که درنتیجه بزرگ‌ترین ارتش در منطقة خلیج [فارس] به شمار می‌رود. این آژانس که یک سازمان غیردولتی است و شامل کارشناسانی از 50 کشور است، بیان می‌کند، ارتش این کشور شامل 4 لشکر زرهی، 4 لشکر مکانیزه، 4 لشکر پیاده کوهستانی، یک تیپ زرهی گارد جمهوری و نیز 2 لشکر از نیروهای مخصوص می‌باشد. عراق دارای 2750 تانک
روسی و 100 تانک MX فرانسوی است. نیروی هوایی عراق، 332 جنگندة روسی و 15 فروند هواپیمای شکاری قدیمی از نوع هانتر ساخت انگلیس و بالگردهای مدرن 47 از نوع "الیوت" 111 و 10 فروند بالگرد "سوپرفرلون" و 40 فروند بالگرد "غزال" ساخت فرانسه و نیز 3 فروند هواپیمای "بوماس" ساخت فرانسه و انگلیس را دارا می‌باشد. همچنین نیروی هوایی این کشور درخواست خرید 150 فروند هواپیمای میگ 23، 25، 27 و 60 فروند میراژ "اف سی 1" و 76 فروند بالگرد دیگر را در برنامة خود دارد.»(1)
دیوید آدامسون، تحلیل‌گر روزنامة نیویورک‌تایمز نیز دراین‌مورد چنین نوشته است: «... ارتش عراق به میزان قابل‌ملاحظه‌ای برتر از نیروهای ایران است، اما در درازمدت جنگ عراق با ایران برای عراق خطرناک خواهد بود. دلیل این مطلب سه برابر بودن جمعیت ایران نسبت به جمعیت عراق و برتری نیروی دریایی ایران است.»(2)این تحلیل‌گر امریکایی در ادامة این بحث افزوده است: «در یک سخنرانی طولانی در روز چهارشنبه صدام گفت که شرایط توافقنامه را تنها به‌خاطر آن پذیرفته بود که شوروی عراق را در جنگ با کردهای شورشیِ مورد حمایت ایران، ازلحاظ مهمات و تسلیحات در مضیقه قرار داده بود.» آدامسون سپس دربارة حمایت علنی ایران از گروه‌های معارض عراقی مخالف رژیم صدام نوشت: «ایران علناً از حزب‌الدعوه، جنبش شیعی عراق، حمایت می‌کند. تصور می‌شود این جنبش مسئولیت حمله به سفارت انگلیس در بغداد را در ماه ژوئن به عهده داشته است. شیعیان اکثریت جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، آنها در بغداد به‌لحاظ سیاسی دارای نفوذ نیستند، در آنجا سنی‌ها قدرت را در دست دارند. صدام در سخنرانی خود توجه ویژه‌ای نسبت به وحدت اعراب در مواجهه با "نژادپرستی ایرانی‌ها و خشم پنهان" آنها نشان داد.»(3)
همچنین، ورنر ویسکاری، یکی دیگر از تحلیل‌گران نشریة نیویورک‌تایمز نوشت: «دیپلمات‌های عرب دیروز در بیروت گفتند عراق با استفاده از 1000 نیرو و با فسخ قرارداد خود با ایران به اهداف خود در درگیری‌های اخیر دست یافته و آمادة دفع هرگونه ضدحملة ایرانی‌ها می‌باشد.» وی با اشاره به آمارهای طرفین درگیری از خسارات واردشده به دیگری، به نقل از دیپلمات‌های عرب افزود: «عراق طرح‌ریزی حملات مرزی خود علیه ایران را 6 ماه پیش آغاز کرده، تقریباً 000,50 تن از نیروهای 000,200 نفری خود را حرکت داده، اما تاکنون فقط از تعداد 10000 نیرو استفاده کرده است. اما مقامات اطلاعاتی واشنگتن گفتند که عراقی‌ها ظاهراً بیش از 5000 نیرو مستقر نکرده‌اند و تعداد سربازان ایرانی بسیار کمتر از این می‌باشد.»(4)
1) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، صص322 و 323، الشرق‌الاوسط (انگلستان)، خبرگزاری فرانسه - لندن، 20/9/1980 (29/6/1359)، ترجمه مهتاب فضلی.
2) همان، ج1، ص324، نیویورک‌تایمز، دیوید آدامسون، 20/9/1980 (29/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
3) همان، ج1، صص325 و 326، دیلی‌تلگراف، دیوید آدامسون، 20/9/1980 (29/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
4) همان، ج1، صص323 و 324، نیویورک‌تایمز، ورنرویسکاری، 20/9/1980 (29/6/1359)، ترجمه مهدی رنجبران.
1
به‌دنبال حملات عراق در مناطق مرزی بستان و سوسنگرد، امروز نیز در این نواحی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در مقابل قوای زرهی، مکانیزه و پیادة عراق مقاومت کردند. دراینزمینه دو گزارش از هنگ ژاندارمری سوسنگرد حاکی‌از ادامه و شدت درگیری در پاسگاههای سوبله و دویرج است: «[گزارش] پاسگاه دویرج حاکی است در ساعت 10:30 دقیقة بامداد امروز [در ادامة درگیری‌های روز قبل] در پاسخ به حملات توپخانه دشمن، یک دستگاه خودرو زیل دشمن دراثر آتش سلاح‌های خودی منهدم و خساراتی به پاسگاه دویرج عراق وارد و درگیری به‌صورت پراکنده [تا غروب روز جاری] ادامه داشته است.»(1)همچنین: «از ساعت 10:40 دقیقة بامداد امروز، [مجدداً] درگیری شدید بین مأمورین پاسگاه سوبله گروهان بستان با عراقی‌ها شروع شده که تقاضای پشتیبانی هوایی شده است.»(2)
این درحالی است که ارتش عراق بازهم دست به تحرکات و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات بیشتر به منطقة همجوار هویزه زده است؛ چنانکه برابر گزارش ستاد مشترک ارتش، «عصر امروز، قرارگاه لشکر12 ارتش عراق با یکی از تیپ‌های تابعه که هویت آنها نامشخص می‌باشد از شمال عراق به منطقة هویزه حرکت نموده‌اند.»(3)
از طرف دیگر، امروز نیز همچون دو روز گذشته نیروی هوایی عراق در منطقة خوزستان و ایلام، هیچ تحرکی نداشت که این امر مشکوک به نظر می‌رسد، «طبق گزارش افسر شیفت رادار دزفول هیچ‌گونه تجاوز هوایی که در دید رادار قرار گرفته باشد، صورت نگرفته است.»(4)
در همین حال، بنی‌صدر به‌عنوان رئیس‌جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح، از صبح امروز در ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران حاضر شده تا شخصاً بر عملیات نیروهای مسلح انقلاب در غرب و جنوب کشور نظارت کند.(5)
2
به‌دنبال لغو یک‌جانبة قرارداد مرزی میان ایران و عراق ازطرف دولت بعث حاکم بر عراق، درگیری نه‌تنها در پاسگاههای شلمچه - که از چند روز قبل از آن درحال دفاع در مقابل حملات آتشباری عراق بودند - شدت بیشتری یافته، بلکه این درگیری‌ها امروز به رودخانة اروند و دهانة خلیج‌فارس نیز کشیده شده است.
درزمینة وضعیت کشتیرانی در اروندرود در اوضاع کنونی، امروز «یک مقام آگاه در ادارة بنادر و کشتیرانی آبادان اعلام کرد که از روز گذشته تاکنون [پیش‌ازظهر]، هیچ‌گونه کشتی تجارتی ازطریق شط‌العرب وارد بنادر آبادان و خرمشهر نشده است. این مقام آگاه افزود:
1) سند شماره 290874 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ سوسنگرد به فرماندهی لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 29/6/1359، بنا به گزارش پاسگاه دویرج.
2) سند شماره 65172 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 29/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد؛ و - سند شماره 409326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره 15، 30/6/1359، ص2، از ناحیه ژاندارمری خوزستان، 29/6/1359، برابر گزارش هنگ سوسنگرد.
3) سند شماره 71358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 30/6/1359.
4) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال 16، صص3 و 4، از مرکز پشتیبانی هوایی مستقر در لشکر92 زرهی اهواز، 29/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 29/6/1359، صص1 و 2.
شب گذشته تنها 9 فروند موتورلنج حامل کالا وارد بندر آبادان شده و در اسکله‌ها پهلو گرفته‌اند.» بنا به این گزارش، «مقامات بنادر و کشتیرانی خرمشهر نیز اظهار کردند که تا ساعت 13 امروز، هیچ‌گونه کشتی تجارتی وارد بندر خرمشهر نشده لیکن 3 کشتی لایروبی متعلق به سازمان بنادر و کشتیرانی با پایلوت و پرچم ایرانی ازطرف بنادر و کشتیرانی خرمشهر به‌طرف دهانة شط‌العرب حرکت کردند. این مقام آگاه همچنین افزود: ازسوی وزارت امور خارجه و مقامات انتظامی کشور دراین‌خصوص دستورالعمل خاصی صادر شده، ضمناً ازسوی فرماندار خرمشهر به اداره بنادر و کشتیرانی خرمشهر دستور داده شده که فردا کارکنان این بنادر سرِ کار خود حاضر شوند.»(1)
اما اوضاع اروندرود و دهانة آن به‌سمت خلیج‌فارس، باتوجهبه تردد کشتی‌های مختلف وابسته به ایران، از اولین ساعات بامداد امروز تهدیدآمیز به نظر می‌رسید؛ چراکه براساس یک گزارش با ارزیابی "صحت دارد" منابع عراقی می‌دانند که «قرار است سه فروند کشتی تجارتی روسی، یوگسلاوی و ایرانی در ساعت 15 امروز با اسکورت ناوچه‌های نیروی دریایی از بندر خرمشهر جدا و به‌طرف دریا عزیمت نمایند.» بنا به این گزارش، «سربازان و پرسنل ارتش عراق با اسلحه و مهمات در مقابل نیروی دریایی مستقر شده‌اند که با چشم دیده می‌شوند.»(2)
دراینحال، «در ساعت 18 امروز، مزدوران بعث عراق با سلاح‌های سنگین و شلیک آر.پی.جی7 پاسگاه ترمینال نظامی بندر خرمشهر را به گلوله بستند.»(3)و «درپی آن، قوای نظامی ایران با آتش سلاح‌های سنگین، دو ناوچة عراقی را در آب‌های عراق به آتش کشیدند. طی این درگیری‌ها که در سراسر نوار مرزی خرمشهر صورت گرفت، 15 تن از نظامیان ایران زخمی شدند که 2 تن از آنان در بیمارستان‌های خرمشهر به درجة شهادت نائل آمدند.» بنا به این گزارش، «به‌دنبال درگیری‌های شدید امروز، قوای نظامی ایران کلیه مرزها را در منطقه جنوب و جنوب‌غربی ایران زیر کنترل شدید گرفت و شلمچة خرمشهر [از پل نو به‌طرف بالا](4)خالی از سکنه شد. [همچنین] درپی درگیری‌های امروز گروه کثیری از مردم از روحانیون و مسئولان خواستند که به آنان اجازه داده شود به کمک قوای مستقر در مرزها بشتابند.»(5)دراینحال، به‌دنبال غرق‌شدن دو ناوچة عراقی توسط قوای ایران، عراقی‌ها به‌سوی یک یدک‌کش ایرانی به نام "بابک" شلیک کردند که سرنشینان آن بلافاصله به آب زدند و همگی نجات یافتند، اما یدک‌کش بابک به آتش کشیده شد.(6)
درگیری در منطقة مرزی خیّن در ساعت 12:30 دقیقة امروز، با آتشباری عراق بر روی این ناحیه آغاز شد،(7)که ازطریق هنگ ژاندارمری آبادان، نیروی کمکی به این منطقه اعزام
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، ص3، اهواز - خبرگزاری پارس، 29/6/1359.
2) سند شماره 50730 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نداجا، 29/6/1359، براساس شنود از ارتش عراق.
3) سند شماره 292558 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری محترم خوزستان، 30/6/1359، برابر اعلام شهربانی خرمشهر، 29/6/1359؛ و - سند شماره 34491 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شاجا به وزارت کشور، 30/6/1359، برابر اعلام شهربانی خرمشهر، 29/6/1359.
4) سند شماره 409326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره 15، 30/6/1359، ص2، از ستاد عملیاتی جنوب، 29/6/1359.
5) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از آبادان.
6) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال 16، صص4و 5، از گارد ساحلی، 29/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از آبادان.
7) سند شماره 50719 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 29/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان.
شد.(1)در گزارش ستاد لشکر92 زرهی اهواز، ضمن اشاره به ساعت این درگیری (12:50) دربارة ادامة درگیری‌های امروز آمده است: «این درگیری در بعدازظهر شدت پیدا کرد که درنتیجه پاسگاه خیّن دچار حریق شد و یک فروند ناوچه عراقی [در ساعت 16:54 الی 17](2)براثر اصابت گلوله آر.پی.جی7 دچار آتش‌سوزی گردید. ضمناً 2 نفر شهید و یک نفر زخمی گردید. [همچنین] 3 فروند [کشتی] لایروب به دهانه اعزام گردید که بدون درگیری از کانال خارج شدند. در ساعت 14:30 دقیقة امروز، 3 فروند کشتی توسط راهنمایان اداره بندر به صوب دهانه حرکت [کردند] که کشتی بدر مجبور به برگشت شده و به‌طرف آبادان در حرکت است و هنوز به آن تیراندازی سبک می‌شود. در ساعت 18:30 به‌طرف پایگاه دریایی تیراندازی گردید که هیچ‌گونه خساراتی تاکنون نبوده و 3 عدد خمپاره عمل نکرده که خنثی گردید. در درگیری بین کشتی‌های تجارتی و ناوچه‌های عراقی یک فروند قایق ژاندارمری مورد اصابت گلوله قرار گرفت که ناوچة مزبور از کنترل خارج که پرسنل با شنا به ساحل ایران برگشتند. ...»(3)
ناوچه‌های عراقی همچنین در ساعت 15:30 دقیقة امروز، در داخل اروندرود یک کشتی ایرانی به نام "فرنال" را که حامل خواربار و از آبادان عازم خارک بوده، متوقف و ناخدای کشتی ایرانی را مجبور کردند پرچم ایران را پایین آورده و پرچم عراق را روی کشتی ایرانی بالا ببرد. «این مسئله باعث ناراحتی شدید مأمورین گارد ساحلی شده و هر آن بیم درگیری وجود دارد و تقاضا کرده‌اند اجازه داده شود عکس‌العمل نشان دهند ولو اروندرود بسته شود.»(4)در همین ساعت (15:30 دقیقه)، نیروهای خودی اطلاع یافتند که عراق یک فروند ناوچة جنگی خود را با تمام تجهیزات ازسمت خرمشهر به‌طرف آبادان حرکت داده است. بنا به همین گزارش، یک کشتی عراقی حامل مهمات نیز از منطقة بصره به منطقة درگیری (نزدیک دهانة اروند) حرکت کرده است.(5)
در مقابله با حملات آتشبارها و تیراندازی‌های عراق در این مناطق، امروز ارتش ایران یک قبضه توپ در منطقة روبه‌روی پاسگاه ابوالخصیب عراق مستقر کرد و نیروهای ایرانی محل توقف قایق‌های گشتی عراقی را در جزیرة ام‌الرصاص با خمپاره هدف قرار دادند. همچنین، در ساعت 16:15 دقیقه، توپخانة سنگین ایران پاسگاه شط‌القوات عراق را زیر آتش گرفته و درگیری تاکنون ادامه دارد و عراقی‌ها تا ساعت 16:30 دقیقه یک کشته داده‌اند. بنا به همین گزارش، عراق تعداد بیشتری از ناوچه‌های خود را از ابوفلوس عازم جزیره ام‌الرصاص کرد تا این پایگاه دریایی را تقویت کند.(6)یک گزارش مشابه دیگر حاکی است: «نیروهای رزمندة ایران به‌وسیلة آتش توپخانه، مهمات و پاسگاه عراقی روبه‌روی خیّن را منهدم نمودند.
1) سند شماره 409326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، شماره 15، 30/6/1359، ص1، از ناحیه ژندارمری خوزستان، 29/6/1359، برابر ستاد عملیات و هماهنگی ژاندارمری آبادان.
2) سند شماره 290879 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن3) به ت - ف نزاجا (مدیریت عملیات)، 29/6/1359، برابر اعلام فرمانده عملیات جنوب؛ و - سند شماره 290881 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به تهران (مرکز عملیات)، 29/6/1359.
3) سند شماره 290873 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 29/6/1359.
4) سند شماره 343518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان به استانداری، 29/6/1359، برابر اعلام تلفنی هنگ ژندارمری آبادان؛ و - سند شماره 409326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره 15، ص1، از ناحیه ژندارمری خوزستان.
5) سند شماره 50727 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 29/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراقی.
6) سند شماره 50725 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 29/6/1359، برابر اطلاع شنود ارتش از یگان‌های عراقی.
[همچنین] ناوچه‌های عراقی که از منطقة ابوفلوس عازم جزیرة ام‌الرصاص می‌باشند، به ناوچه‌های ایرانی تیراندازی می‌کنند.»(1)عراق همچنین، اعلام کرد که «ناوچه شماره 4 آنها در جزیره ام‌الرصاص توسط توپخانه ایران منهدم شده است.» براساس همین گزارش، «یک قایق جنگی دیگر عراق نیز توسط ناوچه‌های ایرانی در جزیره ام‌الرصاص منهدم شده است.»(2)طبق ادعای مقامات عراقی، «ناوچه‌های عراقی در ساعت 17 امروز، یک کشتی روسی را با پرچم عراق از بصره تا خلیج‌فارس عبور داده‌اند.»(3)«در ساعت 17:30 دقیقه امروز نیز توسط توپخانه عراق مستقر در منطقة رأس‌تنومه یک قایق ایرانی به‌علت نداشتن پرچم عراق غرق شده است.»(4)گزارش ناحیة ژاندارمری خوزستان نیز دربارة این درگیری حاکی است که درحدود همین وقت، «یک فروند ناوچة جمعی گارد ساحلی ژاندارمری که در دهانة فاو حدفاصل بین پاسگاههای علی‌شیر و ابطر، لنگر انداخته بود از خشکی هدف گلولة مزدوران عراقی واقع و درحال غرق‌شدن است و احتمالاً یک نفر از سرنشینان آن مجروح گردیده است.»(5)همچنین، «در ساعت 18:30 دقیقة امروز، 3 فروند کشتی تجارتی با پرچم ایران از خرمشهر به‌سمت خلیج‌فارس در حرکت بوده، در محلی به نام "دهانه" وسیله 3 فروند ناوچة جنگی عراقی به آنها تیراندازی و خواسته می‌شود که پرچم ایران را پایین بیاورند و پرچم عراق را بالا ببرند. در این موقع یک فروند ناوچة گارد ساحلی با پرسنل مربوطه به محل مزبور وارد [اما سه ناوچه عراقی] ناوچة ژاندارمری را محاصره می‌کنند. پرسنل ناوچه ژاجا با نهایت قدرت 3 فروند ناوچة عراقی را زیر آتش قرار می‌دهند و یکی از ناوچه‌های عراقی به‌شدت آسیب می‌بیند. متعاقب آن، نیروهای عراقی ازطریق خشکی با جنگ‌افزارهای سنگین به ناوچة ژاجا و پاسگاه "دهانه" تیراندازی می‌نمایند که ناخدای ناوچه ژاندارمری و 3 تن دیگر از درجه‌داران زخمی شده و به بیمارستان شرکت نفت اعزام می‌گردند.»(6)بههرحال، امروز «3 فروند کشتی لایروبی و 2 فروند کشتی‌های خارجی [توانستند] با پرچم ایران از کانال [دهانة اروند] خارج و وارد خلیج‌فارس گردند.»(7)
در ادامة این درگیری‌های پراکنده، «گروه ضربت دریایی دادستانی انقلاب آبادان در ساعت 20:50 دقیقة امروز، در مقابل دادسرای انقلاب واقع در بوارده جنوبی با ناوچه‌های عراقی درگیر و درنتیجه یک فروند قایق از اکیپ ضربت دادستانی غرق و 3 نفر از برادران پاسدار زخمی و درگیری تا چند ساعت ادامه داشته است.»(8)یک گزارش دیگر، از هنگ ژاندارمری آبادان حاکی است که در این درگیری، یک پاسدار و یک درجه‌دار که از گارد ساحلی به گروه ضربت دادسرای آبادان مأمور شده بود، به شهادت رسیده و 4 نفر دیگر زخمی شده‌اند.(9)
1) سند شماره 50728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م - 132) به نزاجا، 29/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراقی.
2) سند شماره 50724 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م - 132) به نزاجا، 29/6/1359، برابر شنود از نیروی دریایی عراق.
3) سند شماره 495 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از مقامات عراقی.
4) سند شماره 50729 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م - 132) به نزاجا، 29/6/1359، برابر اعلام شنود از یگان‌های عراقی.
5) سند شماره 50718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 29/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان.
6) سند شماره 34500 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، عملیات گارد ساحلی ژاجا، 31/6/1359، پیرو گزارش گارد ساحلی ژاجا، 29/6/1359.
7) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، صص1 و 2، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
8) سند شماره 290887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 29/6/1359، برابر گزارش منطقه سوم دریایی خرمشهر؛ و - سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال: 16، ص2، از ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران - مرکز فرماندهی.
9) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص3، از ناحیه ژندارمری خوزستان (رکن3 - عملیات)، 30/6/1359، برابر گزارش هنگ ژندارمری آبادان برابر اطلاع حجت‌الاسلام وهابی از دادسرای انقلاب اسلامی آبادان.
عکس
نقشه
1
درحالیکه امروز حملات و تحرکات ارتش عراق در منطقة عمومی خرمشهر و آبادان شدت یافته و به‌سمت اروندرود و دهانة خلیج‌فارس کشیده شده است، نیروهای ارتش عراق در این مناطق بازهم دست به تقویت بیشتر زدند. چنانکه از گزارش‌های دیدبانهای خودی برمی‌آید، امروز یک واحد زرهی ارتش عراق روبه‌روی پاسگاه مرزی علی‌شیر ایران در خاک عراق مستقر شد. همین گزارش حاکی است: «پاسگاه مرزی المطوّعه عراق روبه‌روی پاسگاه مرزی دیریفارم ایران ازلحاظ پرسنل و اسلحه تقویت شده است و یک دستگاه تانک و 2 قبضه خمپاره‌انداز در آن محل استتار شده و ضمناً یک دستگاه دوربین با سه‌پایه در ساحل اروندرود مستقر و مشغول دیدبانی از ساحل ایران می‌باشد.»(1)بنا به یک گزارش مشابه و صحیح دیگر، «در کوت‌زین و مطوعه [عراق] حدود 50 قبضه توپ‌های دورزن در زمینهای باز موضع گرفته‌اند. همچنین در کوت‌زین و القطعه تعدادی تانک و نفربر در نخلستان‌ها استقرار یافته و اکثر نفربرها تی.بی.آر.(2)روسی و تعدادی هم فرانسوی می‌باشد. کلیة این نیروها در آماده‌باش (ج) بوده و شبانه‌روز به حفر سنگر مشغول‌اند.»(3)
از سوی دیگر تحرکات دیگر عراق در منطقة ام‌الرصاص نشان می‌دهد که عراق قصد تعرض از این منطقه را دارد، آن‌طورکه در گزارش ستاد لشکر92 زرهی اهواز آمده است: «ساکنان ام‌الرصاص منازل خود را ترک نموده و به جاهای دیگر نقل‌مکان نموده‌اند. ... چون منطقة ام‌الرصاص مقابل پایگاه دریایی خرمشهر می‌باشد، تخلیة منازل نشانة داشتن هدف‌های تعرضی در این قسمت می‌باشد.»(4)دراینحال، بنا به اعلام پاسگاه هرته تابع هنگ آبادان، «در ساعت 15:40 دقیقة امروز، یک فروند ناوچة جنگی عراقی ازسمت آبادان به‌طرف خرمشهر حرکت و در مقابل پایگاه دریایی به داخل جزیرة واقع بین رود خیّن و اروندرود عزیمت [کرد].» براساس این گزارش، همچنین «روبه‌روی گمرک و پایگاه دریایی ایران در ساحل کشور عراق فعل‌وانفعالاتی در جریان است.»(5)نیروی دریایی عراق امروز همچنین «2 فروند ناوچة موشک‌انداز و 2 فروند ناوچه را در دهانة فاو مستقر نموده است.»(6)
2
با بالاگرفتن درگیری‌ها در منطقة مرزی خرمشهر، بخشی از نیروهای اعزامی به این منطقه فرستاده شده‌اند. ازجمله «ساعت 12 امروز، ازطرف ستاد فدائیان امام خمینی یک اکیپ 10 نفره شامل یک گروه رزمی و یک گروه امداد متشکل از دکتر و خواهر بهیار عازم جبهة شلمچه شدند.»(7)
1) سند شماره 50722 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 29/6/1359، ساعت 20:10، برابر اعلام سماجا2 مستند به گزارش ژاجا و مرزبانی خرمشهر.
2) منظور از تی.بی.آر. همان نفربر بی.تی.آر. روسی است.
3) سند شماره 343525 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 29/6/1359، برابر گزارش پایگاه 4.
4) سند شماره 290877 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، برابر اعلام پایگاه آبادان و نظریه رکن2 لشکر92 زرهی.
5) سند شماره 409326 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره 15، ص4، برابر اعلام کتبی هنگ ژندارمری آبادان مستند به اعلام پاسگاه هرته، 29/6/1359.
6) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
7) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص5، خبرنگار جمهوری اسلامی از آبادان.
1
درگیری‌های مرزی و حملات عراق به مرزهای استان کرمانشاه که از ساعت 12 دیشب شدت یافته بود، امروز نیز ادامه داشت و از ساعت 9 صبح امروز این درگیری‌ها در منطقة سومار و نفت‌شهر بالا گرفت و تا ساعت 12 ظهر با مقابلة شدید نیروهای مسلح خودی پایان یافت.(1)در ساعت 12:30 دقیقه، دو فروند میگ عراقی چهار مرتبه به حریم هوایی ایران در منطقة سومار تجاوز کردند و با انداختن راکت، خساراتی به پاسگاه گیسکة سومار وارد آوردند. هم‌زمان با حملة این میگ‌ها، 4 بالگرد عراق نیز قصد ورود به نفت‌شهر را داشتند که با تیراندازی نیروهای سپاه و نفربر ژاندارمری مستقر در شهر، مجبور به عقب‌نشینی شدند.(2)بنا به گزارش منابع مرزی ژاندارمری، یکی از میگ‌های عراقی بر فراز پاسگاه گیسکه هدف آتشبارهای ضدهوایی ایران قرار گرفت و در منطقة پاسگاه مندلیج عراق سقوط کرد.(3)گزارش گروهان سومار نیز حاکی‌از وخامت اوضاع در کلیة پاسگاههای مرزی این منطقه است. بنا به این گزارش، «کلیة پاسگاههای مرزی در خطر می‌باشد و پاسگاه بازرگان فاقد پشتیبانی آتش است و هرلحظه امکان دارد دراثر عدم پشتیبانی ارتش سقوط نمایند و پاسگاههای بازرگان، شهر نفت، گمرک و سه‌تپان ارتباطشان قطع می‌باشد. ...»(4)
دراینحال، «باتوجهبه درگیری بین پاسگاه هدایت و مأمورین سپاه با نیروهای عراقی که [از غروب روز گذشته و تمام طول شب ادامه داشت] و واحدهای ارتش خودی پاسگاه مزبور را پشتیبانی می‌کردند، متعاقب آن، در ساعت 35 دقیقه گذشته از نیمه‌شبِ امروز، واحدهای ارتش بعث عراق اطراف هنگ ژاندارمری قصرشیرین را [مجدداً] زیر آتش شدید توپخانه قرار داده و درگیری متناوباً تا چند ساعت ادامه داشته است.»(5)همچنین، «در ساعت 23:45 دقیقة شب گذشته، نیروهای عراقی مستقر در ارتفاعات بالای رودخانه [مشرف به پاسگاه هدایت] به‌مدت سه ساعت با سلاح‌های سنگین پاسگاه هدایت را زیر آتش شدید قرار دادند که درنتیجه پاسگاه به‌کلی منهدم شد و تعدادی از سلاح‌های سبک نفرات در اسلحه‌خانه به‌علت ریزش دیوار پاسگاه شکسته و قابل‌استفاده نیست، ولی تلفات جانی به پرسنل وارد نیامده [است].»(6)
در ساعات پایانی شب نیز از «ساعت 9 تا 12، ارتش عراق مستقر در بابااسماعیل، اطراف شهر قصرشیرین را مجدداً زیر آتش سنگین توپخانة خود قرار داد که با مقاومت آتشباری نیروهای خودی، آتش دشمن در این منطقه خاموش شد. این درگیری تنها منجر به زخمی‌شدن یک کارگر به نام علی‌اکبر نادری شد که در یکی از باغ‌های قصرشیرین بود.»(7)
از سوی دیگر، دیدبانهای مرزی ایران خبر می‌دهند که ارتش بعث عراق امروز نیز دست به نقلوانتقالات جدیدی زده است و نیروهای زرهی بیشتری مرکب از سلاح‌های سنگین و تانک به‌سوی
1) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
2) سند شماره 32644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز بررسی مناطق ایران (منطقه7)، 31/6/1359، آخرین اخبار واصله از مرکز اطلاعات غرب کشور، 29/6/1359.
3) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص11، کرمانشاه - خبرگزاری پارس، 30/6/1359؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
4) سند شماره 276867 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران - ژاجا (رکن3 - عملیات)، 29/6/1359، برابر گزارش گروهان سومار.
5) سند شماره 276875 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (ژاجا3)، 29/6/1359.
6) سند شماره 283797 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 05 (رکن3) به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 29/6/1359، برابر گزارش هنگ ژندارمری قصرشیرین.
7) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
مناطق مرزی ایران در نزدیکی‌های پاسگاههای خسروی، تنگاب‌نو و ولدکشته حرکت داده است. این نیروها ارتش عراق را در این مناطق تقویت خواهند کرد و بدین‌ترتیب از شواهد امر برمی‌آید که حملات جدیدی ازسوی عراق در این مناطق در شرف وقوع است. این گزارش حاکی است که اخبار مربوط به این تحرکات مورد تأیید تیمسار فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش نیز قرار گرفته است.(1)
1
بخش‌هایی از مناطق مرزی استان ایلام در چند روز گذشته به تصرف ارتش عراق درآمده و این مناطق، بارها میان قوای دو طرف دست به دست شده است. نیروهای مسلح خودی همچنان به‌دنبال راهکارهایی برای بازپسگیری مناطق ازدست‌رفته هستند. دراین‌خصوص، گروه شناسایی ژاندارمری، گزارش شناسایی خود را از نقلوانتقالات عراق و وضعیت تپه شینو و پاسگاه انجیره که فعلاً به تصرف عراق درآمده چنین بیان کرده است: «تقریباً 5 تانک در اطراف تپة مزبور مستقر و افراد زیادی از دشمن با سلاح‌های سبک و سنگین در سنگرها مستقر و تانک‌ها به‌طور منظم استقرار داشته و در داخل پاسگاه انجیره، 8 دستگاه تانک با چند خودرو و افراد در سنگرهای خود مستقر و در خط‌الرأس اطراف پاسگاه تانک مشاهده گردید.» بنا به این گزارش، «از سرنوشت اکیپی که به‌منظور تصرف مجدد پاسگاه تلخاب عزیمت نموده بود، اطلاعی در دست نیست.»(2)همچنین، «2 نفر از درجه‌داران پاسگاه نی‌خزر که مفقودالاثر شده بودند، امروز با وضع وخیمی خود را به گردان صالح‌آباد معرفی نموده و اظهار داشته‌اند که زیر کانال و در داخل دل دشمن بوده‌اند که موفق به فرار گردیده‌اند. ...»(3)
همچنین، براساس گزارش دیگری از نیروهای خودی، «در ساعت 15:45 دقیقه امروز، تعداد 30 دستگاه خودرو ایفا حامل مهمات از پادگان ابوغریب ازطریق کوت جهت تقویت بیشتر یگان‌های مستقر در نوار مرزی عراق اعزام گردیده‌اند.»(4)گزارش مشترک پاسگاههای بهرام‌آباد، فرخ‌آباد و گمرک یگان تابع هنگ ایلام نیز حاکی است: «در ساعت 23 امروز، یک ستون ارتش عراقی که تقریباً 20 دستگاه خودرو و تانک بوده ازطریق شهر زرباطیه به‌طرف پاسگاه دراجی به [طرف] ارتفاع 303 در حرکت بوده است.»(5)
2
هم‌زمان با اوج‌گیری تحرکات و حملات ارتش عراق به مرزهای غرب و جنوب‌غربی ایران، عوامل داخلی وابسته به این رژیم نیز بر فعالیت‌های خود افزوده‌اند و با کمک دولت عراق، در برخی مناطق مشرف به استان‌های کرمانشاه، ایلام و خوزستان درحال فراگیری دوره‌های نظامی و تخریب هستند.
1) همان.
2) سند شماره 50693 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 29/6/1359، برابر اعلام ژاجا، مستند به گزارش ستوان آژند (سرپرست اکیپ شناسایی از تپه شینو و اطراف پاسگاه انجیره).
3) سند شماره 141629 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 29/6/1359، برابر اعلام ژاجا؛ و - سند شماره 21428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 29/6/1359، ص1.
4) سند شماره 141622 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه غرب کشور، 29/6/1359، ساعت 23:20.
5) سند شماره 298343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی مهران به تهران - مرزبانی کشور، 29/6/1359.
دراینزمینه، یک گزارش نیروهای اطلاعاتی ارتش با ارزیابی "صحت دارد" حاکی است: «مأمورین دولت عراق همچنان با تلاش زیاد مشغول انتخاب و مسلح‌نمودن ایرانیان متواری که در اردوگاه‌های دربندیخان، پیواز، شهرزور، سلیمانیه، کرکوک و خانقین به‌عنوان پناهندة ایرانی اسکان داده شده‌اند، می‌باشد. این افراد را مأمورین ادارة مخابرات [استخبارات= سازمان اطلاعات ارتش عراق] شمال به ریاست سرتیپ خزعل اجرا می‌نماید. افرادی که بدین‌ترتیب مسلح و به‌عنوان چریک روانة نقاط مرزی ایران می‌گردند مبلغ صد دینار بابت هزینة راه دریافت می‌نمایند.»(1)در گزارش دیگری از غرب کشور آمده است: «رژیم مزدور عراق به پناهندگان ایرانی در عراق پیشنهاد کرده است که یا با خانواده‌های خود به ایران برگردند یا اسلحه به دست گرفته و علیه جمهوری اسلامی وارد عمل شوند. براساس گزارش روابط عمومی سپاه پاسداران، تمام بمب‌گذاری‌ها در سطح کشور به‌وسیلة مزدوران بعثی عراق بوده که در عراق آموزش دیده‌اند.»(2)
در همین حال، در مناطق مرزی استان خوزستان نیز عوامل داخلی وابسته به عراق، به شیوه‌های مختلف ازجمله تبلیغات برای جذب نیرو برای عراق، شایعه‌پراکنی، خرید و فروش سلاح و جمعآوری اطلاعات برای ارتش عراق مشغول‌اند. دراینزمینه، نیروهای اطلاعاتی خودی در این مناطق، که اغلب از نیروهای بومی و عرب منطقه هستند، گزارش داده‌اند که «شخصی به نام سیدخلف فرزند سیدطاهر ساکن سوبله (بستان) جهت دیدن دورة خرابکاری، از مردم دعوت به عمل آورده و خودش هم هر 20 روز یک بار، به‌صورت غیرمجاز به عراق مسافرت می‌نماید.»(3)یک خبر دیگر از همین منطقه حاکی است: «اخیراً عوامل بعث در ناحیة رفیع‌کاویان و جراحیه از حوزة هوزگان، شایع کرده‌اند که دولت ایران با کمک ارتش و سپاه می‌خواهد سلاح‌های این منطقه را که غیرمجاز به ایران وارد شده، جمع کند و پیشنهاد خرید به مردم داده که چند مورد هم دیده شده است.»(4)
1
در استان کردستان و در جنوب آن (نواحی شمالی استان کرمانشاه) تحرکات و فعالیت‌ها و گاه درگیری‌های ضدنظام ادامه دارد و این به‌خصوص در مریوان چشمگیرتر است؛ تحرکاتی که بعضاً همکاری مستقیم عراق در آن مشهود است ازجمله:
مطابق اطلاعیة ارتش: «در درگیری‌های امروز سپاه پاسداران و ضدانقلابیون در گردنة صلوات‌آباد(5)و محور دهگلان، تلفات قابل‌ملاحظه‌ای به ضدانقلابیون وارد گردید و از نیروهای پاسدار یک تن شهید و 3 نفر مجروح گردیدند.»(6)دراینحال، گزارش هنگ قصرشیرین حاکی است: «عدهای از مهاجمین که مسلح به انواع سلاح‌های سنگین و مختلف می‌باشند قصد دارند در ظرف چند روز آینده
1) سند شماره 50715 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از قصرشیرین.
3) سند شماره 21428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 29/6/1359، ص2.
4) همان، ص1.
5) صلوات‌آباد: ده از دهستان ییلاق بخش حومة شهرستان سنندج، واقع در 13 کیلومتری شرق سنندج، کنار جادة شوسه سنندج به همدان. (ر.ک: فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، از انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، جلد5)
6) روزنامة انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
یک گزارش از منابع اطلاعاتی خودی از استقرار و آمادگی گروه‌های مسلح معاند با نظام در منطقة نوسود برای درگیری با قوای دولتی خبر می‌دهد. بنا به این گزارش، «برابر نقشة قبلی قصد دارند اجازه دهند نیروهای نظامی و سپاه پاسدار [ان] به‌طرف نوسود حرکت و راه سرابیان(3)را تخلیه نمایند تا در نزدیکی شهر نوسود که رسیدند آنان را محاصره و با پشتیبانی ارتش عراق و افراد مهاجم وابسته به عراق، از چند سو به آنان حمله و با توپ‌های دورزنی که در کوه‌های این مناطق مستقر نموده‌اند، آنان را بکوبند.»(4)
یک خبر مشابه دیگر از همین منطقه حاکی است: «مسئولین نگهداری از تعداد 500 نفر از افراد ارتش و سپاه پاسداران و پیشمرگان وحدت [اسلامی] که [به] وسیلة گروه‌های سیاسی [مسلح غیرقانونی] مخالف تحت مسئولیت افرادی نظیر صدیق کمانگر و یوسف اردلان نگهداری می‌شوند به‌تازگی تلگرافی به دفتر سیاسی حزب کومه‌له اطلاع داده‌اند چون به‌احتمال [زیاد]، نیروهای ارتش و سپاه پاسداران به این مناطق حمله خواهند نمود، نگهداری این عده مشکل خواهد بود و کسب تکلیف نموده‌اند، دفتر حزب به آنان دستور داد گروگان‌ها را [به] وسیلة یک گروه مسلح به کوه پیزل واقع در پشت طُوَیلَه و حلبچه عراق انتقال دهند.»(5)
اما تحرکات سپاه رزگاری نیز با پشتیبانی دولت عراق در منطقة مریوان افزایش یافته است: «اخیراً 20 دستگاه کامیون حامل سلاح و مهمات و ارزاق ازطرف سرتیپ خزعل رئیس مخابرات [استخبارات] شمال عراق، برای دکتر مادح نقشبندی فرزند شیخ عثمان که سرپرستی سپاه رزگاری را عهده‌دار می‌باشد، ارسال گردیده است. رزگاری‌ها وسایل و اشیای ارسال‌شده را به منطقة اورامانات تخت مریوان برده‌اند.»(6)همچنین، «به‌تازگی 500 نفر از افراد عراقی از اهالی مناطق دهوک و رواندوز عراق ازطرف مخابرات [استخبارات] سلیمانیه به اسلحه‌های مختلف من‌جمله آر.پی.جی11 مجهز و توسط سپاه رزگاری به کوه برده رسه [برده‌رش] مریوان برده و مستقر کرده‌اند.»(7)
یک گزارش دیگر دربارة تحرکات ارتش عراق از منطقة مریوان حاکی است: «[اخیراً] یک گردان زرهی ارتش عراق از "خانم‌شیخان"(8)گذشته و بلدوزرهای آنها مشغول جاده‌سازی در
1) قره‌بلاغ: ده از دهستان اسفندآباد بخش قروه شهرستان سنندج، واقع در 28 کیلومتری شمال‌شرقی قروه و 5 کیلومتری شرق نَدِرشِه. (ر.ک: همان)
2) سند شماره 276874 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به ناحیه 05 (رکن3)، 29/6/1359؛ و - سند شماره 276866 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه 05 (رکن3) به فرماندهی عملیات مشترک غرب کشور، 29/6/1359، برابر گزارش هنگ قصرشیرین.
3) سرابیان: ده از دهستان ولدبیگی بخش ثلاث شهرستان کرمانشاهان، واقع در 24 کیلومتری شرق نهرآب و 3 کیلومتری فیروزه. (ر.ک: همان)
4) سند شماره 477 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص275، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
5) سند شماره 50709 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (نوسود)، ص276، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
6) سند شماره 50716 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص199، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
7) سند شماره 50706 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص200، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
8) خانم‌شیخان: ده از دهستان مرکزی بخش مریوان شهرستان سنندج، واقع در 27 کیلومتری شمال‌غربی دژ شاهپور و یک کیلومتری مرز ایران و عراق. (ر.ک: همان)
منطقه برای تانک‌ها می‌باشند. [این گردان زرهی] از "سردیش" [سردوش](1)گذشته و با نیروهای پیاده تا پشت ارتفاعات سردوش (5 کیلومتر در خاک ایران) رسیده‌اند.» در این گزارش، ازسوی سپاه پاسداران درخواست شده که «هرچه سریع‌تر باید منطقة خانم‌شیخان بمباران شود.»(2)
از سوی دیگر، با افزایش درگیری‌های موضعی بین افراد دو حزب سیاسی مسلح کومه‌له و دمکرات در دو سه ماه گذشته، امروز اعلام شد که «اخیراً بین پیشمرگان حزب دمکرات کردستان ایران و حزب کومه‌له در کوه گاران (بین مریوان و سنندج) زدوخوردی روی داد که منجر به زخمی و کشته‌شدن چند تن از طرفین گردیده است. ... علت درگیری بر سر مسئلة دخالت این دو حزب در امور مربوط به کشاورزان و عشایر روستاهای منطقه بوده است.»(3)
از طرف دیگر، رهبر حزب دمکرات، عبدالرحمن قاسملو، برای جذب دوبارة خرده‌مالکین و فئودال‌های مناطق کردنشین، از آنها خواسته است که به مناطق مسکونی خویش مراجعت کنند و آنها را دعوت به همکاری علیه جمهوری اسلامی کرده است. دفتر حزب دمکرات در اعلامیة مشابهی از پیشمرگان وحدت اسلامی نیز که کرد هستند، همین درخواست را کرده است.(4)-(5)
دراینحال، مجموعة درگیری‌ها، ایجاد ناامنی و فشار بر مردم ازسوی گروه‌های مسلح ضدانقلاب، گاه مردم مسلمان کردستان را به تنگ آورده و آنها را به روش‌های مختلف وادار به واکنش در مقابل اعمال و رفتار گروه‌ها و احزاب مزبور و حمایت و پشتیبانی از نظام و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی می‌کند. ازجمله «بنا به گزارش اطلاعات سپاه کردستان، در روزهای 28 و 29/6/59 توسط مردم روستاهای اورامانات، درکی، دزلی، اورامان تخت و کماله از توابع شهرستان مریوان، تظاهراتی صورت گرفت. مردم در این تظاهرات گفته‌اند که ما دولت عراق را نمی‌خواهیم و تابع جمهوری اسلامی هستیم. گروهک رزگاری در همین رابطه، اقدام به بازداشت 150 نفر از اهالی منطقه کرده است.»(6)
بنا به گزارش دیگری، «پایگاه چهارکلاه [عراق] از وجود ایرانیان متواری که به‌طور مسلح در اختیار سردار جاف بوده‌اند تخلیه شده است. افراد مسلح مورد بحث دو دسته شده‌اند: دستهای برابر دستور سردار جاف به مرز استان کردستان و آذربایجان‌غربی (مهاباد، بانه و سردشت) برای پیوستن به افراد ایرانی اعزام گردیده‌اند تا با کمک آنها دولت ایران را وادار به دادن خودمختاری نمایند.
1) سردوش: ده از دهستان ویسه بخش مریوان شهرستان سنندج، واقع در 12 کیلومتری غرب دژ شاهپور و 4 کیلومتری غرب کانی‌سانان. (ر.ک: همان)
2) سند شماره 50684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به مرکز فرماندهی سپاه، 29/6/1359، برابر خبر واصله از مریوان؛ و - سند شماره 50644 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 29/6/1359.
3) سند شماره 50712 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (مریوان)، ج1، ص201، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
4) لازم به یادآوری است که بعضی مالکین و خرده‌مالکین ساکن در مناطق کردنشین براثر عملیات خشونت‌آمیز افراد کومه‌له در جریانات بعد از انقلاب اسلامی، در فشار و ناراحتی قرار گرفته و ضمن ترک محل‌های خود، به مقامات دولت جمهوری اسلامی پناهنده گردیده‌اند. (ر.ک: هامش سند شماره 50710 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، از ستاد مشترک (اداره دوم- حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359، ص335.)
5) سند شماره 50710 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسنادمناطق کردنشین، کردستان، ج1، ص335، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
6) مصطفی ایزدی، تاریخ بیست‌ساله پاسداری از انقلاب اسلامی (ضدانقلاب و ضدانقلابیون)، تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، دانشکده فرماندهی و ستاد، 1386، ج3، ص81.
دستة دیگر حاضر به قبول دستور سردار جاف نشده و اسلحه‌های خود را تحویل و به اردوگاه‌های پناهندگان [در عراق] نزد عائلة خویش رفته‌اند. گروه دیگر از ایرانیان مسلح در کوه‌های دالاهو سنگر گرفته و گهگاه به شهرها و نقاط اطراف یورش می‌برند و عملیاتی را انجام می‌دهند؛ کمااینکه چند روز قبل در ذهاب، 3 نفر را دستگیر و به عراق برده و این قبیل دستگیرشدگان را نیز سوزانده‌اند. یک نفر از دستگیرشدگان فرزند خان خدامراد از اهالی سرپل ذهاب می‌باشد.»(1)
1
در استان آذربایجان‌غربی، مهاباد همچنان محور اصلی درگیری‌هاست، ولی در نقاط دیگر نظیر ارومیه و حوالی آن، بوکان، تکاب و میاندوآب نیز درگیریهایی جریان دارد.
در مهاباد، با پایان‌یافتن مهلت نیروهای مسلح خودی به مهاجمان مسلح معاند با نظام برای تحویل سلاح‌هایشان تا ساعت 10 صبح امروز، درگیری‌های شدیدی در این شهر آغاز شده بود که تا بعدازظهر همین روز ادامه یافت.(2)دراین‌مورد گزارش خبرنگار کیهان از ارومیه حاکی است: «مسئولان کشوری و لشکری استان آذربایجان‌غربی تا ساعت 10 بامداد شنبه، به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مهاباد مهلت داده بودند که اسلحه و گروگانهای تحت اختیار خود را به نزدیک‌ترین پادگان و پایگاه نظامی تحویل دهند. ساعت 10 صبح امروز، با پایان‌گرفتن مهلت مقرر برای استرداد گروگان‌ها و جنگ‌افزار و مهمات ازطرف افراد مسلح در مهاباد به نیروهای مستقر در منطقه، پاکسازی و خلع‌سلاح در شهر مهاباد آغاز شد. به موازات این اقدام، درگیریهایی نیز بین قوای مستقر در مهاباد با افراد مسلح پیش آمد. این خبر به‌وسیلة مهندس حسین طاهری، استاندار آذربایجان‌غربی، اعلام شد. وی افزود: این درگیری‌ها تا پاکسازی منطقه از وجود ضدانقلاب و خلع‌سلاح کامل با قاطعیت ادامه خواهد یافت.» به گزارش خبرنگار کیهان: «درگیری‌های شدید امروز مهاباد تا 10 شب، بین نیروهای جمهوری اسلامی مستقر در مهاباد با افراد مسلح در جریان بود که درنتیجة این نبرد، 5 نفر از پرسنل نیروهای جمهوری اسلامی به شهادت رسیدند و 6 نفر دیگر مجروح شدند. هاشمی، معاون سیاسی استانداری آذربایجان‌غربی، ضمن اعلام این خبر از درگیری‌های دیگری در مهاباد خبر داد که بین قوای مستقر جمهوری اسلامی ایران با افراد مسلح ضدانقلاب، بعد از نیمه‌شب نیز به‌طور پراکنده جریان داشته است.(3)
همچنین در درگیری دیگری که در سه‌راهی ارومیه و مهاباد و محمدیار بین جوانمردان ژاندارمری با افراد مسلح معاند با نظام رخ داد یک جوانمرد زخمی شد که به بیمارستان نقده منتقل گردید.(4)این درحالی است که درگیری‌های شهری و برخوردهای تن‌به‌تن بیشتر به‌عهدة سپاه، پیشمرگان مسلمان کرد و افراد ژاندارمری می‌باشد؛ ازاین‌رو، سپاه برای
1) سند شماره 50704 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بانه)، ص226، از ستاد مشترک (اداره دوم - حفاظت اطلاعات) به ستاد عملیات غرب، 29/6/1359.
2) ضمیمه دارد؛ خلاصة گزارش عملیات مهاباد از تاریخ 24/6/1359 تا ساعت 10 شب 29/6/1359 به روایت فرمانده سپاه ارومیه.
3) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2.
4) همان.
درگیری‌های روزهای آینده به نیروهای بیشتری احتیاج دارد. این موضوع در گزارش سپاه آمده است: «برای پاکسازی مهاباد احتیاج فوری به 300 نفر نیروی ورزیده برای مدت 15 روز و همچنین احتیاج به 5 قبضه کالیبر50 و 10 قبضه تیربار ژ3 می‌باشد. ...»(1)علاوه‌براین، در درخواست دیگری تعداد 400 گلوله خمپاره 120 م.م با خرج موشکی، 200 جعبه فشنگ برنو و 500 عدد مین ضدتانک درخواست شده است که البته این مهمات تنها برای مهاباد نیست بلکه برای پاکسازی غرب کشور و مقابله با مهاجمان مسلح ضدانقلاب است.(2)
دراینحال، گروه‌های مسلح معارض با نظام برای کم‌کردن فشار بر شهر مهاباد و مشغول‌کردن نیروهای خودی در مناطق اطراف، حملاتی را به شهرها و نقاط مهم اطراف مهاباد ترتیب می‌دهند. ازجمله برای دومین شب متوالی به ارومیه و کارخانه قند این شهر حمله کردند. «این حمله در ساعت 3 بامداد با آتشباری مهاجمین با سلاح‌های خمپاره 81 م.م و بازوکای 5/3 اینچی و آر.پی.جی7 به پادگان و شهر ارومیه آغاز شد که هیچ خسارت جانی به بار نیامد و دراثر آتش متقابل لشکر64 ارومیه، حملة مهاجمین قطع گردیده و براثر تیراندازی اسلحة کالیبر کوچک به گشتی‌های داخل پادگان، 3 نفر زخمی شدند.»(3)در این درگیری به چند خانه و ساختمان ازجمله اداره ریشه‌کنی مالاریا نیز خساراتی وارد شد و مخزن نفتِ شهر نیز آتش گرفت.(4)همچنین، «از ساعت 18 امروز، بین سه‌راه بوکان - سقز میان برادران پاسدار و افراد مسلح غیرقانونی درگیری رخ داد که طی آن یک پیشمرگ مسلمان به نام علی درخشان شهید و 3 نفر از مهاجمین کشته شدند.»(5)دربارة پاکسازی جادة بوکان به نوروزمهر نیز روابط عمومی سپاه ارومیه بعدازظهر امروز اعلام کرد: نیروهای مسلح جمهوری اسلامی قسمت اعظم کنترل این جاده را به دست گرفتند. بنا به همین گزارش: «کنترل جادة بوکان به نوروزمهر قبلاً در اختیار گروه‌های مسلح غیرقانونی بود و از بامداد امروز پاکسازی این جاده و روستاهای اطراف به‌وسیلة نیروهای مشترک ارتش و سپاه پاسداران آغاز شده است. در این عملیات تاکنون برخورد مهمی روی نداده و تعداد قابل‌توجهی اسلحه از انواع مختلف به دست نیروهای جمهوری اسلامی افتاده است.»(6)
از منطقة تکاب نیز خبر می‌رسد که «امروز افراد حزب دمکرات در آبادی [های] تکاب با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مستقر در منطقه، درگیری ایجاد کردند که درنتیجه 10 نفر از ضدانقلابیون به هلاکت رسیدند. در این درگیری، ضدانقلابیون 11 نفر از اهالی آبادی‌های اطراف را به گروگان می‌گیرند.»(7)دراین‌ارتباط، بنا به یک گزارش دیگر: «عوامل حزب دمکرات پس از شکست و [دادن] 10 کشته، [و پس از آنکه] تعداد 11 نفر از اهالی را به گروگان گرفتند، تأکید نمودند "تا جنازه‌ها را ندهند، گروگان‌ها را آزاد نخواهند کرد"، ولی بازهم پس از تحویل جنازه‌ها از تحویل‌گرفتن جنازه‌ها و آزادی گروگان‌ها خودداری نمودند.»(8)
1) سند شماره 71363 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه کرمانشاه به فرمانده سپاه مرکز، 29/6/1359، ساعت 15:30.
2) سند شماره 409241 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص336، از مرکز پشتیبانی عملیات غرب کشور به پشتیبانی منطقه یک سپاه، 29/6/1359.
3) سند شماره 50675 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به مرکز فرماندهی، 29/6/1359، ساعت 22؛ و - سند شماره 50632 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 29/6/1359، ساعت 22:55.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
5) سند شماره 56889 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (بوکان)، ص74، از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 31/6/1359؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 189، تاریخ 2/7/1359، ص4، سنندج - خبرگزاری پارس، 1/7/1359.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از ارومیه.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
8) سند شماره 21428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (کردستان)، ج1، ص338، بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 29/6/1359، ص1.
از منطقة میاندوآب نیز گزارش ستون عملیاتی ارتش در مراغه حاکی است: «در ساعت 4 صبح، افراد کمیتة میاندوآب بدون هماهنگی با ارتش و سپاه، جهت پاکسازی به اطراف میاندوآب رفته که با مهاجمین درگیر شد [ند] و به محاصره آنها افتادند. نیروهای کمیته، با اعزام یک گروه از افراد سپاه در ساعت 14:10 دقیقه و یک گروه رزمی از ارتش در ساعت 6 بعدازظهر، تنها با دادن یک زخمی از محاصره دشمن خارج شدند و به مقر خود بازگشتند.»(1)
1
نامة مردم، ارگان مرکزی حزب توده، در شمارة امروز خود همچون روزهای پیش مطالبی درمورد مسائل، روابط و سیاست خارجی جمهوری اسلامی داشت و بازهم مثل گذشته، در محکومیت امریکا و عراق به‌عنوان عامل امپریالیسم، تحلیل نوشت و نیز تلاش وافری در ترغیب مسئولان نظام برای نزدیک‌شدن هرچه بیشتر به کشور شوروی و اقمار آن تحت‌عنوان کشورهای جبهة پایداری و افغانستان معطوف داشت. این درحالی است که در یک مقالة مستقل دیگر، این بار به‌طرزی آشکار از ضدانقلابیون مسلح زیر عنوان "انقلابیون کمونیست" دفاع کرده، بازهم دادگاه انقلاب اسلامی سنندج را برای محکوم‌کردن انقلابیون کمونیست، محکوم و نکوهش کرده است.(2)
نامة مردم در اولین مقاله، باعنوان "جنگ فرسایشی عراق علیه ایران، برای براندازی جمهوری اسلامی ایران است" ضمن اشاره به درگیری‌های اخیر مرزی و شدت‌یافتن آن، تحرکات عراق را چیزی فراتر از یک درگیری مرزی صرف دانسته و هدف این کشور را به‌عنوان عامل امپریالیسم امریکا در منطقه، سرنگونی جمهوری اسلامی ایران می‌داند؛ سپس به‌اختصار به ریشه‌یابی این درگیری‌ها می‌پردازد.(3)
مقالة دوم نامة مردم با عنوان "تقویت و گسترش همکاری با کشورهای عضو جبهة پایداری، به نفع انقلاب و جمهوری اسلامی ایران است"، ضمن ابراز خرسندی از اتحاد سوریه و لیبی که درجهت تقویت جبهة پایداری در مقابل رژیم اشغالگر قدس صورت گرفته است، از اینکه مقامات جمهوری اسلامی ایران از این اتحاد استقبال و حمایت کرده‌اند، ابراز خوشبختی کرده و آن را ناشی از درک واقع‌بینانه از آرایش نیروهای استقلال‌طلب و ضدامپریالیستی دربرابر رژیم‌های دست‌نشاندة هوادار امپریالیسم در منطقه دانسته است. در این مقاله همچنین آمده است: «امپریالیسم امریکا، که درنتیجة پیروزی انقلاب ایران بزرگ‌ترین پایگاه و مهم‌ترین مواضع سیاسی و نظامی و اقتصادی خود را در منطقه از دست داد و پس از آنکه توطئه‌ها و نقشه‌های تجاوز مستقیم و غیرمستقیم نظامی آن علیه جمهوری دمکراتیک افغانستان و طرح‌های توطئه‌ها و تجاوز نظامی آن علیه جمهوری اسلامی ایران، یکی پس از دیگری با شکست‌های مفتضحانه و ناکامی روبه‌رو شد، برنامة تبدیل کشورهای وابسته در منطقه را به پایگاه نظامی و سرپل تجاوز به مورد اجرا گذارد و تمام تلاش خود را به کار برده و می‌برد که با تقویت تسلیحاتی و نظامی این کشورها و گسترش روابط و همکاری‌های سیاسی و نظامی میان آنها، جمهوری اسلامی ایران، جمهوری دمکراتیک افغانستان و کشورهای عضو جبهة پایداری و
سازمان آزادیبخش فلسطین را در حلقة محاصرة رژیم‌های ضدخلقی و وابسته به خود قرار دهد. فعالیت‌های سیاسی و نظامی و گسترش روابط کشورهای مصر، اسرائیل، عربستان سعودی، دولت بعثی عراق، عمان، پاکستان، امارات عربی، تشدید حملات نظامی اسرائیل در جنوب لبنان با هدف سرکوب و نابودی سازمان آزادیبخش فلسطین، تمرکز واحدهای نظامی مصر در مرزهای لیبی و گسترش دامنة جنگ فرسایشی و عملیات مسلحانة تعرضی دولت بعثی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، همة این اقدامات طبق برنامة مشخص و تدوین‌شده ازجانب امپریالیسم امریکا انجام می‌گیرد. کودتای نظامی امریکایی در ترکیه نیز طبق همین برنامه اجرا گردید. پس دربرابر چنین وضعی، منافع مشترک همة نیروهای انقلابی و کشورهای مستقل ملی این منطقه؛ یعنی جمهوری اسلامی ایران، کشورهای عضو جبهة پایداری: لیبی، سوریه، الجزایر، جمهوری دمکراتیک خلق یمن و سازمان آزادیبخش فلسطین و نیز جمهوری دمکراتیک افغانستان که به حکم مواضع امپریالیستی و دفاع از آزادی و استقلال خود، آماج توطئه‌ها و طرح‌های تجاوزی دشمن مشترک؛ یعنی امپریالیسم، به سرکردگی امپریالیسم امریکا و رژیم‌های دست‌نشاندة وابسته به آن در منطقه قرار دارند، ایجاب می‌کند که روابط و همکاری‌های همه‌جانبه میان خود را گسترش دهند و از این راه، به‌خاطر دفاع از دستاوردهای انقلاب و حفظ امنیت و استقلال خود، جبهة متحد ضدامپریالیستی در منطقه را تقویت کنند. منافع انقلاب و مصالح جمهوری اسلامی ایران نیز ایجاب می‌کند که در شرایط کنونی، گسترش روابط و همکاری‌های همه‌جانبة جمهوری اسلامی ایران با کشورهای مستقل ملی و ضدامپریالیستی در منطقه، به‌عنوان یکی از هدف‌های بنیادی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شود و در راه تحقق آن، تدابیر مشخص اتخاذ گردد و اقدامات عملی انجام گیرد.»(1)
1
در ادامۀ تحریکات و تحرکات سازمان‌یافتۀ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های چپ که به‌طور روزمره در برخی نقاط کشور رخ می‌دهد، از صبح امروز تا پاسی از شبْ گذشته، اوضاع شهرستان قائمشهر به‌دلیل درگیری میان هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های چپ با گروهی از جوانان مذهبی، به‌شدت متشنج و مغازه‌ها تعطیل شده بود. در این درگیری که با پرتاب چوب و سنگ ازسوی طرفین به یکدیگر به اوج خود رسید، شهربانی و ژاندارمری هیچ دخالتی نکردند.(2)گزارش خبرنگار کیهان از قائمشهر دراین‌مورد چنین است: «این درگیری از محل چهارشنبه‌بازار قدیم آغاز گردید و گفته می‌شود که علت آن دستگیری فروشندة یک نشریه بوده است. این درگیری به خیابان‌های اصلی شهر کشیده شد و گروه‌ها در مقابل هم به صف‌آرایی پرداختند. این درگیری در ساعات اولیة بعدازظهر شدت یافت که منجر به دخالت مأمورین انتظامی و شلیک تیرهای هوایی گردید. از این ساعت جنگ‌وگریز در دیگر خیابان‌های شهر آغاز شد و در این گیرودار یک نوجوان پانزده‌ساله کشته شد و چگونگی
کشته‌شدن آن دقیقاً معلوم نگردید. در این درگیری‌ها شیشه‌های چندین ساختمان مسیر شکسته و به صاحبان آنان خساراتی وارد آمد. این درگیری نزدیکی عصر به محل پل هوایی مجاور محله کشیده شد. گروهی بر بالای پل و گروهی دیگر جلوی بیمارستان هلال‌احمر به مقابله با یکدیگر پرداختند و با سنگ و پاره‌های آجر به این درگیری ادامه دادند که در این ناحیه ده‌ها نفر مجروح و مصدوم شدند و به‌وسیلة چندین آمبولانس به بیمارستان‌های شهر و بابل و ساری انتقال یافتند. ... این حملات تا پاسی از شب ادامه داشت که در این موقع با شلیک گاز اشک‌آور، گروه‌ها متفرق شدند و پس از آن درگیری‌ها در محل‌های مجاور محله، کبریت‌محله و حوالی تونل راه‌آهن شدت یافت و عدهای از افراد مشکوک در این محل دستگیر شدند.»(1)دراین‌باره، روزنامة جمهوری اسلامی نیز به نقل از خبرگزاری پارس، نوشته است: «در جریان پاکسازی خیابان‌های قائمشهر از پوسترهای تبلیغاتی سازمان مجاهدین خلق [منافقین] امروز بین هواداران این سازمان و مردم درگیری شد که طی آن یک نفر به نام محمدحسین صادقی کشته و درحدود 100 نفر دیگر مجروح شدند، که یکی از آنها حالش وخیم است.»(2)
1
محاکمة محمدرضا سعادتی، عضو کادر مرکزی سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، به‌اتهام جاسوسی برای کشور شوروی، که بنا به اطلاعیة قبلی دادستانی انقلاب قرار بود امروز شنبه آغاز گردد، باتوجهبه فشار تبلیغاتی هواداران این سازمان در تهران و شهرهای مختلف و بهره‌برداری‌های تبلیغاتی و نیز تجمع امروز گروه زیادی از آنها در مقابل زندان اوین، مجدداً به تعویق افتاد.(3)گزارش خبرگزاری پارس دراینزمینه حاکی است: «در آستانة محاکمة محمدرضا سعادتی، سازمان مجاهدین خلق [منافقین] مبادرت به انتشار چهار شماره ویژه‌نامة محاکمة سعادتی کرده است. محاکمة محمدرضا سعادتی عضو سازمان مجاهدین خلق [منافقین] که قرار بود صبح امروز (شنبه) آغاز شود با صدور اعلامیه‌ای که دادستانی کل انقلاب دراین‌رابطه انتشار داد با ذکر دلایلی، این محاکمه را تا روز سه‌شنبه اول مهرماه 59 به تأخیر انداخت. دلایلی که در این اطلاعیه ذکر شده است بدین قرار است: به‌علت عدم حضور موسی خیابانی، مسئول مستقیم سعادتی که قبلاً حضور ایشان در دادگاه ازطرف دادسرا تأکید شده بود و نیز به‌دلیل حفظ مسائل امنیتی و جلوگیری از هرگونه درگیری احتمالی، دادگاه تصمیم گرفت که محاکمه محمدرضا سعادتی تنها با حضور خبرنگاران جراید و رادیو تلویزیون در روز سه‌شنبه اول مهرماه ساعت 4
1) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص5.
3) ضمیمه دارد؛ در حاشیه محاکمه سعادتی؛ گزارش و تفسیر مبسوط روزنامه جمهوری اسلامی از جریان دستگیری محمدرضا سعادتی و جوسازی‌های مکرری که از بدو دستگیری وی ازسوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در سطح شهر تهران و سایر شهرها انجام گرفته است.
بعدازظهر، تشکیل گردد. درپی این اطلاعیه، هواداران سازمان مجاهدین خلق با گردآمدن در جلو دانشگاه تهران و چهارراه‌های خیابان‌های اطراف دانشگاه، مبادرت به نصب و حمل پلاکاردها و پوسترهایی درباره محاکمه سعادتی نمودند. ... دررابطه‌با این اجتماع هواداران مجاهدین خلق هم‌زمان با آغاز محاکمة سعادتی، عدهای از مردم به مخالفت با این اقدام مجاهدین پرداخته و با ذکر این مطلب که امام مجاهدین خلق را منافق می‌داند، به اجتماع آنها معترض بودند، اما جز چند درگیری کوچک بین طرفین، امروز (شنبه) واقعة مهمی رخ نداد.»(1)
این درحالی است که «از نخستین ساعات صبح امروز گروه‌های زیادی در مقابل درب ورودی زندان اوین اجتماع کرده و خواستار شرکت در جلسه محاکمه سیدمحمدرضا سعادتی، عضو سازمان مجاهدین خلق [منافقین]، شدند که به‌علت ازدهام [ازدحام] بیش از حد، پاسداران انقلاب که انتظامات اوین را به عهده گرفته‌اند، مجبور به شلیک تیر هوایی شدند.»(2)دراینحال، «گروهی از زنان طرفدار سازمان مجاهدین خلق [منافقین] با تحریکات سازمان‌یافته در خارج از زندان دست به اغتشاش زده و به پاسداران فحاشی کردند. ضمناً درپی عدم حضور موسی خیابانی برای آخرین بار به وی اخطار شد که غیاباً محاکمه می‌شود.»(3)
1
امروز نیز گزارش‌های متعدد حاکی‌از ادامة وضعیت ناامنی و ناآرامی‌ها در کشور است؛ ازجمله:
شوروی در مرز ایران و افغانستان مشغول نقشه‌برداری جهت تشکیل یک پایگاه نظامی می‌باشد.(4)
پرواز یک هواپیمای بدون مشخصات و مشکوک ازسمت زاهدان به‌طرف بم.(5)
ورود 1100 تا 1300 فرد مسلح ازطریق بندر گواتر و دشتیاری به خاک ایران به‌منظور برهم‌زدن نظم منطقه و ایجاد ناامنی.(6)
تحرکات تازة شوروی و نقلوانتقال زرهی و تجهیزات دیگر نظامی در نزدیکی مرز جلفا در ساعت 14:30 دقیقه روز گذشته.(7)
اعلام فرار دریادار دکتر سیداحمد مدنی، وزیر دفاع دولت موقت و نامزد سابق ریاست‌جمهوری و نمایندة رد صلاحیت‌شده مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی، در محافل تبعیدیان و فراریان ایرانی در اروپا.(8)
دستگیری یک افسر نیروی زمینی مرتبط با تیمسار باقری، فرمانده سابق نیروی هوایی، که با بختیار نیز در ارتباط بوده و تحت‌تعقیب قرار داشته، توسط کمیتة منطقه 9 انقلاب اسلامی در خانه‌اش واقع در حوالی پارک شهر. وی هنگام دستگیری، قصد فرار داشته است.(9)
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، صص 7 - 5، تهران - خبرگزاری پارس، 29/6/1359.
2) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص2، خبرنگار شهری کیهان.
3) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص14؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص3، خبرنگار کیهان از تهران؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص3.
4) سند شماره 21428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 29/6/1359، ص1.
5) همان.
6) همان.
7) همان.
8) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، ص10، پاریس - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 29/6/1359؛ و - همان، ص12، بخش فارسی رادیو کلن، ساعت 21، 29/6/1359.
9) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص2.
10) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، ص27، رادیو صدای آزاد ایران، ساعت 7:30، 29/6/1359.
11) نامه مردم، شماره 337، 29/6/1359، ص6.
1
درحالیکه وضعیت امنیت و ثبات ایران در مرزهای غربی، جنوبی، شرقی و شمالی و حتی در بدنه و لایه‌های داخلی نظام با بحران‌های روزافزون دست‌به‌گریبان است، تحرکات سیاسی مهمی نیز به رهبری امریکا و با حضور قدرت‌های مطرح اروپای غربی در جریان است؛ چنانکه وزارت امور خارجة امریکا اعلام کرد یک هیئت عالی‌رتبة امریکایی دربارة بحران ایران با مقامات اروپایی بحث و تبادل‌نظر کرد؛ این هیئت شب گذشته به کار خود پایان داد. گزارش رادیو صدای امریکا دراینزمینه حاکی است: «یک هیئت عالی‌رتبة امریکایی مرکب از کارشناسان امور مختلف مربوط به ایران پس از دیدار با بعضی از رهبران کشورهای اروپای باختری ازجمله والری ژیسکاردستن، رئیس‌جمهور فرانسه، هلموت اشمیت، صدراعظم جمهوری فدرال آلمان و مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلستان، به واشنگتن بازگشت. وزارت امور خارجة امریکا اعلام کرد که وارن کریستوفر، معاون این وزارتخانه، ریاست این گروه را به عهده داشته است و مسئلة ایران ازجمله مسائل مهم مورد بحث طرفین بوده است. ...»(1)دراین‌مورد همچنین «منابع نزدیک به وزارت خارجة امریکا گفتند هیئت عالی‌رتبة دولت امریکا این هفته چند جلسة خیلی محرمانه دربارة ایران با سران کشورهای اروپایی داشته است. مأموریت این هیئت هم‌زمان با تأیید وزیر خارجة امریکا درمورد تهیة یک گزارش مفصل دربارة روابط ایران و امریکا اعلام شد.»(2)
2
سردی در روابط ایران و شوروی همچنان ادامه دارد، گرچه برای رفع مشکلات فیمابین، رایزنی‌ها و تماس‌هایی نه‌چندان مستحکم و قابل‌اعتماد در جریان است. دراین‌ارتباط، کنسولگری شوروی در رشت دیروز با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که طبق تصمیم دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، کنسولگری این کشور در رشت از تاریخ 29 شهریور سال1359، تعطیل خواهد شد. به گفتة سخنگوی وزارت خارجة جمهوری اسلامی ایران، کنسولگری شوروی در رشت امروز نیز با صدور اطلاعیه‌ای تعطیلی این سفارتخانه را اعلام کرد.(3)«این اقدام به‌دنبال خودداری شوروی از دادن اجازه به ایران انجام گرفته است. ایران درخواست کرده بود که در شهر دوشنبه پایتخت ایالت تاجیکستان که نزدیک‌ترین جمهوری شوروی به افغانستان است، کنسولگری باز کند.»(4)
از سوی دیگر، باتوجهبه کاهش شدید حجم مبادلات تجاری میان ایران و شوروی و حل‌نشدن اختلافات این دو کشور بر سر قیمت گاز ارسالی از ایران به شوروی، مسئولان اتاق بازرگانی اتحاد جماهیر شوروی امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی شرکت کردند و دربارة روابط تجاری دو کشور مطالبی را بیان کردند. دراین‌ارتباط، وابستة بازرگانی روسیه شوروی با اشاره به صدور گاز ایران به شوروی گفت: «حجم گاز صادراتی ایران به
1) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، ص6، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7 بامداد، 29/6/1359.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص1؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص16، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس به نقل از خبرگزاری فرانسه از واشنگتن.
3) روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص17؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از رشت.
4) خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 186، تاریخ 30/6/1359، ص10، بخش فارسی رادیو لندن، ساعت 20:45، 29/6/1359.
روسیه شوروی در سالهای 80 - 1979 به‌نحو چشمگیری کاهش یافت و این کاهش دراثر اختلاف‌نظر در قیمت گاز صادراتی ایران بود و متعاقب این اختلاف‌نظر، صدور گاز به شوروی قطع شد.» وی سپس به میزان تجارت بین دو کشور اشاره کرد و گفت: «حوادث داخلی ایران و قطع گاز، حجم مبادلة کالا بین دو کشور را به 270 میلیون دلار رساند که این رقم نسبت به سال 1977، 42 درصد کاهش نشان می‌دهد و امسال نیز حجم مبادلات در سطح سال گذشته است.» وابسته بازرگانی روسیه شوروی در ایران گفت: «ما هر زمان آماده هستیم تا روابط اقتصادی بین دو کشور را گسترش دهیم.» بنا به این گزارش: «مسئول غرفة [اتاق بازرگانی] شوروی نیز در این مصاحبه مطبوعاتی اظهار داشت: "فردا هیئتی از مقامات شوروی به ریاست معاون تجارت خارجی آن کشور وارد تهران خواهد شد. این هیئت با مقامات ایرانی دیدار و گفت‌وگوهایی انجام خواهند داد." وی افزود: "هم‌اکنون معاون وزارت راه و ترابری جمهوری اسلامی ایران در مسکو است و درمورد حمل‌ونقل کالاهای ترانزیتی روسیه شوروی با مقامات کرملین گفت‌وگو می‌کند و قرار است قراردادی دراینزمینه بسته شود".»(1)
ضمیمه گزارش705: خلاصة گزارش عملیات مهاباد از تاریخ 24/6/1359 تا ساعت 10 شب 29/6/1359، به روایت فرمانده سپاه ارومیه
«در تاریخ 24/6/59 همراه ستون ارتش به‌طرف مهاباد جهت شروع عملیات حرکت [کردیم]. در طرح قرار بر این بود که ارتش تمام تپه‌های اطراف شهر را گرفته و راه‌های ورود و خروج شهر را کنترل کند. تمام راه‌های اصلی گرفته شده بود به‌غیر از یک راه فرعی که به‌طرف بوکان می‌رود و از همان روز ورود به مهاباد جهت کنترل و اشغال تپة مشرف به آن جاده، هرچه فشار بود به ارتش وارد آوردیم [ولی] متأسفانه تا این تاریخ، 29/6/1359 (ساعت 10 شب) اقدامی نگردیده و ضدانقلاب از آنجا رفت‌وآمد دارد. و در این طرح سپاه قرار بود مواضعی را در شهر اشغال و نسبت به پاکسازی اقدام کند، که از روز اول نسبت به این کار اقدام شد و پس از تصرف چند نقطه در شهر با همکاری ژاندارمری نسبت به پاکسازی بعضی نقاط اقدام گردید و چون مقاومت در شهر دیده می‌شد مجبور به پاسخ‌گویی شدید بودیم؛... ولی از ارتش تا ساعت 10 شب روز 29/6/59 حرکتی دیده نشده [است. ] باتوجهبه اینکه شب 28/6/59 با آر.پی.جی، 3 دستگاه نفربر ارتش را منهدم و 6 نفر را شهید و 6 نفر را زخمی کرده‌اند، مراتب جهت بررسی و اقدام لازم گزارش می‌گردد. فرمانده سپاه ارومیه، 29/6/59.»(2)
ضمیمه گزارش708: در حاشیة محاکمة سعادتی؛ گزارش و تفسیر مبسوط روزنامة جمهوری اسلامی از جریان دستگیری محمدرضا سعادتی و جوسازی‌های مکرری که از بدو دستگیری وی ازسوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در سطح شهر تهران و سایر شهرها انجام گرفته است
«محاکمة سعادتی بسیار به طول انجامید در این مدت دادسرای انقلاب بارها ازسوی گروه‌های گوناگون سیاسی مورد سؤال قرار گرفته است و امیدواریم شروع این محاکمه بتواند بسیاری از نکات مبهم ازجمله علت این تأخیر را روشن نماید. دررابطه‌با این محاکمه، سازمان مجاهدین خلق [منافقین] با تبلیغات زیاد دست به فعالیت‌هایی زده است. تذکر نکات زیر دراینزمینه مفید به نظر می‌رسد:
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، ص9؛ و - روزنامه کیهان، 29/6/1359، ص4، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
2) سند شماره 50676 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (تکاب)، ص128، از سماجا (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 29/6/1359، برابر اعلام ژاجا مستند به گزارش ناحیه ژندارمری آذربایجان‌غربی؛ و - سند شماره 425724 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه تهران (مرکز فرماندهی)، 29/6/1359.
شرایطی قضاوت دادگاه انقلاب درحقیقت قضاوتی دربارة سازمان مجاهدین خلق نیز خواهد بود. به‌عبارتی روشن، این تنها سعادتی نیست که به‌اتهام ارتباط با یک جاسوس شوروی محاکمه می‌شود، بلکه این سازمان مجاهدین خلق است که به‌خاطر سیاست متمایل به شوروی و ارتباط با این ابرقدرت محاکمه می‌گردد.
در اوایل دستگیری آقای سعادتی، مجاهدین از قول پدر طالقانی عنوان می‌کردند که چرا همیشه در ایران جاسوس روس می‌گیرند و جاسوس امریکایی نمی‌گیرند. این کلام که در آن تاریخ می‌توانست دررابطه‌با فضای سیاسی روز و حضور دولت موقت (دولتی متمایل به غرب) معنایی عمیق داشته باشد این روزها به شکل ریاکارانه‌ای ازسوی مجاهدین خلق [منافقین] به کار گرفته شده است و تمامی این تبلیغات در شرایطی است که 52 جاسوس امریکایی در دستان پرقدرت ملت اسیرند و به‌دنبال اشغال لانة جاسوسی امریکا، امریکازدایی شدید در صحنة سیاسی و فرهنگی کشورمان انجام پذیرفته و از سوی دیگر دستگیری صدها کودتاچی و مفسد مرتبط با امریکا و نیز توقیف امیرانتظام و امثالهم تبلیغاتی از این قبیل را بی‌اعتبار ساخته است. امروز در کشور ما هم جاسوس روس و هم امریکا باهم گرفته می‌شوند و باهم به پای محاکمه کشانده می‌شوند، گرچه دادگاه‌های ما و نیز دولت ما در مقابل ابرقدرت شوروی تساهل بیشتری را نشان داده‌اند. که مسلماً درصورت گسترش فعالیت‌های جاسوسی شوروی این تساهل جای خود را به سختگیری بیشتری خواهد داد. 18 ماه مبارزه و رنج و مقابله با ابرقدرت‌های غرب و شرق به‌خوبی نشان داده است که ملت ما عمیقاً به شعار نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی باور دارد و هرروز که می‌گذرد برای عینیت‌بخشیدن به این شعار بیشتر مصر می‌گردد.
مجاهدین خلق [منافقین] بسیار کوشیده‌اند که با ادخال مسئلة دستگیری سعادتی توسط کمیتة مشکوک در لانة جاسوسی با اصل موضوع (یعنی اتهام جاسوسی) حقیقت را بپوشانند. برای روشن‌ساختن این مسئله باید توجه کنیم: الف) اگر کمیتة لانة جاسوسی در دستگیری سعادتی دخیل است، این مسئله آقای سعادتی و نیز سازمان مجاهدین خلق [منافقین] را تطهیر نخواهد ساخت. چراکه درمورد سعادتی مسئلة اصلی ارتباط ایشان با جاسوس روسی است. ب) درمورد کمیتة مشکوک مذکور و نحوة تشکیل آن سؤال‌های بسیاری مطرح است و می‌دانیم که این کمیته در اوان تشکیل دولت موقت فعالیت خود را آغاز کرده و می‌توان تصور نمود که جاسوسان امریکایی با نفوذی که در دولت موقت داشته‌اند (ازطریق دولتمردانی چون امیرانتظام و...) اگر با مخالفت دولت روبه‌رو می‌گشته و یا خود با این امر مخالف بود، سریعاً به حیات این کمیته خاتمه داده می‌شد. در اینجا باید به استقلال این کمیته از کمیته‌های دیگر و کمیتة مرکزی باید اشاره گردد و لذا جا دارد که دادگاه در عین تفکیک اصل اتهام، به ابهاماتی که درمورد کمیتة مذکور وجود دارد پایان بخشد و دراینزمینه هم به داوری بنشیند. باتوجهبه واقعیت‌های فوق باید صریحاً گفت که محاکمة سعادتی محاکمة سازمان مجاهدین خلق [منافقین] نیز هست و اگر نفس ارتباط با شوروی و جاسوسی می‌تواند جرم محسوب گردد تمام کسانی که سعادتی را به‌عنوان یک مهره بدین کار واداشته‌اند، شریک جرم محسوب می‌گردند. در اینجا باید به یک ترفند سازمان مجاهدین خلق اشاره بکنیم و آن اینکه حضرات بعد از مصاحبة رکنی (افسر کودتاگر) فریاد برداشته‌اند که بین ادعاهای رکنی و جاسوسی برای شوروی تناقض وجود دارد؛ یعنی نمی‌شود هم برای شوروی جاسوسی کرده و هم در خط امریکا بود. ولی نگاهی به خیانت‌های حزب توده در زمان دولت دکتر مصدق و شیوة عمل گروه‌های چپ در برهة کنونی، نمونه‌های زیادی در دسترس ما قرار خواهد داد که قبول کنیم می‌شود هم جاسوسی برای شوروی کرد و هم خدمت به امریکا. مگر نه آنکه تمام گروهک‌های چپ که ادعای وابستگی به بلوک شرق دارند نوکران بی‌جیره و مواجب و گاه با جیره و مواجب امریکا نیز هستند. آیا لازم است با اتکا به جراید فرنگی و نیز آثار عملی فعالیت‌های این گروهک‌ها نشان دهیم که چگونه اینان در خدمت امپریالیسم امریکا گام برمی‌دارند. ما لحن دوستانة رادیوی عراق و رادیوی امریکایی را درمورد مجاهدین خلق [منافقین] تصادفی و یا از روی جهل و ناآگاهی و حماقت نمی‌دانیم و بلکه باور داریم که اینان خوب فهمیده‌اند که چه کسانی را باید در مقابل دولت جمهوری اسلامی ایران تقویت نمایند. دراین‌میان، تذکر این معنا را مفید می‌دانیم که دادگاه اسلامی نباید تحت‌تأثیر تبلیغات این گروه یا آن گروه دست به قضاوت بزند و دراین‌میان، دادگاه عدل اسلامی باید آن شجاعت و روحیه را داشته باشد که اگر درمورد بازداشت طولانی آقای سعادتی اشتباه کرده،
بدین اشتباه اعتراف نماید و از آثار سیاسی و اجتماعی این اعتراف نهراسد. در مقام قضاوت ابراز حق، خود بالاترین مصلحت‌هاست و برعکس اگر دادگاه به این نتیجه رسید که سعادتی و به تبع آن، سازمان مجاهدین خلق [منافقین] دراین‌میان مجرم بوده‌اند، حکم اسلامی خود را دراینزمینه صادر نماید. مسلماً با اطمینانی که خلق مسلمان و دلیر و آگاه ما به دادگاه‌های انقلاب دارد هر حکمی ازسوی دادگاه (خواه حکم بر برائت و یا مجرمیت سعادتی) مورد تأیید و پشتیبانی ملت بزرگ ایران قرار خواهد گرفت. در خاتمة مقاله، نامهای که درمورد محاکمة سعادتی به آقای رجایی نوشته شده و رونوشتی از آن به دفتر روزنامه ارسال گردیده است می‌آوریم. آقای علی‌بابایی، نویسندة نامه، در قسمتی از این نامه عنوان کرده است که "در تمام دنیا رسم است گاه مصلحت‌های اساسی، قوانین متعارف را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد." ما با احترام به نویسنده و عقایدشان، اعتقاد داریم در برهة کنونی کشورمان احترام به قوانین متعارف، عین مصلحت‌های اساسی ماست. دادگاهی که به‌خاطر ارعاب و جوسازی این گروه یا آن گروه از قضاوت باز بماند دیگر قادر نخواهد بود که پسوند انقلاب اسلامی را یدک بکشد، این دادگاه به درد شرایط حاد و انقلاب کشور ما نمی‌خورد و چنین دادگاهی با امتناع از قضاوت در مواردی اینچنین، درحقیقت حکم مرگ خود را عنوان کرده است.
متن نامة علی‌بابایی دربارة محاکمة سعادتی به آقای رجایی: «جناب آقای رجایی، نخست‌وزیر، رونوشت جناب آقای اسدالله لاجوردی دادستان انقلاب تهران - اوین، محمدرضا سعادتی هر گناهی مرتکب شده باشد سزاوار یک سال و نیم کشمکش و بلاتکلیفی و کشور را دستخوش تشنجات گوناگون کردن نیست. او روزهایی به جاسوسی متهم شد که برای مملکت اسراری دیگر باقی نبود! در تمام دنیا رسم است گاه مصلحت‌هایی اساسی، قوانین متعارف را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، صلاح نیست درحالیکه کشور به انحای گرفتاری‌ها دست به‌گریبان است مسئلة جدید و جنجال نوی برایش به وجود آید. هر مصلحتی که رسیدگی به‌جرم کوچکی را دادگاه انقلاب یک سال و نیم به تأخیر انداخته امروز بیشتر و بیشتر همچنان وجود دارد. روزهای بزرگداشت مرحوم طالقانی است. او راضی نبود این مسئله را شما این‌قدر بزرگ کنید. او بارها برای انصراف و چشم‌پوشی از این امر به شماها توصیه کرد. شما می‌دانید من نه دیروز عاشق سینه‌چاک آنها بودم، نه امروز دشمن خونی آنها؛ ولی از گفتن این حقیقت که مدیریت مملکت در این شرایط بحرانی باید با وسعت نظر و درک مسئولیت عظیم و همه‌جانبه همراه باشد ناگزیرم. با احترام احمد علی‌بابایی.»(1)
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 29/6/1359، صص1 و 2.
1
درحالیکه دولت جدید جمهوری اسلامی ایران با نخست‌وزیری محمدعلی رجایی، به‌دلیل اختلاف میان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر بر سر تعیین برخی اعضای کابینه جدید ازجمله وزیر امور خارجه، فاقد وزیر امور خارجه و یک مسئول دیپلماسی فعال است، رژیم عراق هم‌زمان با افزایش تحرکات و حملات نظامی در جبهه‌های غرب و جنوب‌غربی، بر فشارهای سیاسی و دیپلماتیک خود بر ایران در مجامع منطقه‌ای و بین‌المللی نیز افزوده است. دراین‌ارتباط، امروز وزیر امور خارجه عراق در نامهای رسمی(1)به دبیرکل سازمان ملل، در توجیه لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان ایران و عراق، به دلایل واهی متعددی متوسل شده و چنین نوشته است: «شما بدون شک اطلاع دارید که عراق و ایران با میانجیگری الجزایر و درپی مذاکرات طولانی در حضور آخرین رئیس‌جمهوری الجزایر، آقای هواری بومدین، در تاریخ 6 مارس 1975، درمورد روابط میان دو کشور به توافق دست یافتند. در این توافقنامه، دو طرف تصمیم گرفتند به‌طور صادقانه به‌منظور دستیابی به حل‌وفصل نهایی و دائمی کلیه مسائل موجود میان دو کشور، با رعایت اصول تمامیت ارضی و مصونیت مرزها و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر، به موارد ذیل اقدام نمایند:
جهت علامت‌گذاری قطعی مرزهای سرزمین خود، براساس پروتکل 1913 قسطنطنیه و صورت‌جلسه کمیسیون 1914، درمورد تعیین حدود اقدام نمایند.
حدود مرزهای آبی را براساس خط تالوگ مشخص سازند.
امنیت، صلح و اعتماد دوجانبه در امتداد مرزهای مشترکشان بازگردانده شود و همچنین
1) نامه مورخ 21 سپتامبر 1980 (30 شهریور 1359) وزیر امور خارجه عراق خطاب به دبیرکل، که به‌همراه نامه مورخ 22 سپتامبر 1980 (31 شهریور 1359) کاردار موقت هیئت نمایندگی دائمی عراق در سازمان ملل خطاب به دبیرکل، آمده است. شماره سند مجمع عمومی: A/35/483، شماره سند شورای امنیت: S/14191، 24 سپتامبر 1980 (2 مهر 1359).
خودشان جهت کنترل دقیق و مؤثر بر مرزهای مشترکشان به‌منظور خاتمه‌دادن کامل به کلیه اقدامات نفوذی و خرابکاری، اقدام نموده و به مسائل حاشیه‌ای اهمیت ندهند.
طرفین همچنین موافقت کردند که ترتیبات خود را به‌عنوان عناصر لاینفک حل‌وفصل جامع مورد توجه قرار دهند. بنابراین هرگونه سهل‌انگاری در اجرای آن طبیعتاً مغایر با روح توافقنامه الجزایر خواهد بود.
به‌علاوه، طرفین تصمیم گرفتند برای ازسرگیری روابط سنتی دوستانه، حسن هم‌جواری، حذف عوامل منفی در روابط و تبادل‌نظر مداوم برای گسترش همکاری و منافع دوجانبه، اقدامات لازم را به عمل آورند.
طرفین رسماً اعلام کردند که منطقه باید از هرگونه دخالت خارجی عاری باشد. همچنین موافقت کردند که وزیران خارجه دو کشور با یکدیگر ملاقات نموده و ترتیبات لازم را برای ایجاد کمیسیون مشترک ایران و عراق جهت اجرای تصمیمات اتخاذشده در توافقنامه دوجانبه به عمل آورند. همچنین موافقت کردند که الجزایر باید به اجلاس مشترک مذکور دعوت شود. درنتیجه مذاکرات ایران و عراق در حضور و با شرکت هیئت الجزایری تشکیل شد، پیمان بین‌المللی مرزی و حسن هم‌جواری و نیز سه پروتکل و ضمیمه‌های آن را که در 13 ژوئن 1975 در بغداد امضا شده بود و به یکی از سه پاراگراف توافقنامه الجزایر که در بالا ذکر شد مربوط می‌شد، ضمیمه گردید. همچنین در دسامبر 1975، چهار توافقنامه دیگر نیز در بغداد درمورد مرزها و مأموران عالی‌رتبه، قوانین دریانوردی در شط‌العرب، استفاده از آبراه‌ها و چراگاه‌های مرزی، همراه با مبادله‌نامه‌ها و صورت‌جلسه مشترک درباره سایر موارد مهم فنی که به امضا رسید، مورد تأکید قرار گرفت.
شایان ذکر است که ماده چهار پیمان‌نامه مرزی بین‌المللی و حسن هم‌جواری که با صراحت در بالا ذکر شده مربوط به مواد پاراگراف چهار قرارداد مذکور (الجزایر) بوده که به شرح ذیل می‌باشد:
طرفین عالی‌رتبه قرارداد تصریح کردند که مواد سه پروتکل و ضمیمه‌های آنها به ماده‌های 1، 2، 3 این پیمان و ضمیمه مربوط، مرتبط بوده و شامل بخش‌های کاملی است که نهایی و دائمی می‌باشد و نمی‌تواند در هیچ زمینهای و به‌هیچ‌وجه نقض گردد و شامل عناصر لاینفک حل‌وفصل مناقشات جهانی است. بنابراین نقض هر جزء تشکیل‌دهنده این حل‌وفصل به‌طور آشکار مغایر با روح توافقنامه الجزایر است.
نخستین نکته که دراین‌باره مورد توجه می‌باشد اینکه در مرحله اولیه توافقنامه الجزایر و پیمان مرزی، ایران دارای مزیت بوده و از پروتکل تعیین حدود مرز آبی در شط‌العرب بهره می‌برد، اما از سوی دیگر با شانه خالی‌کردن از تعهداتش که تحت این پروتکل درمورد روند علامت‌گذاری مرزهای زمینی متعهد بود دفع‌الوقت نمود و با تأخیر زیاد در اجرای اقدامات جهت بازگرداندن
سرزمین‌های عراق تخطی نموده و آنها را تحت کنترل خویش حفظ کرده است. در این مهم دولت عراق این حقیقت را مورد توجه قرار داد که رژیم جدید ایران به زمان نیاز دارد تا به تعهداتش تحت این توافقنامه احترام بگذارد. بههرحال دیری نگذشت که این رژیم قدرتمندتر شد و نقض این تعهدات خود را آغاز کرد و به همین صورت هنوز ادامه می‌دهد. از آنجایی که قرارداد الجزایر براساس اصل عدم دخالت در امور داخلی دیگر کشورها تهیه شده، اما مقامات حاکم بر ایران سیاست مداخله مداوم در امور داخلی جمهوری عراق را دنبال کردند. قبلاً نیز گزارش کاملی از این سیاست که مغایر با توافقنامه الجزایر می‌باشد ارائه داده‌ام که طی نامه مورخ 25 ژوئن 1980 و - سند رسمی مجمع عمومی و شورای امنیت منتشر شد (A/35/305 - S/14020).(1)
در ادامه نامه وزیر امور خارجه عراق به دبیرکل سازمان ملل آمده است:
«از سوی دیگر درحالیکه ایران در قرارداد الجزایر جهت اعاده امنیت و پذیرش مرزهای مشترکش با عراق متعهد شده و می‌بایست کنترل شدید را به‌منظور پایان‌بخشیدن به کلیه اقدامات مخرب نفوذی به کار می‌گرفت، اما ازسوی رژیم جدید، این مفاد اصلی تنها پس از مدت کوتاهی نقض شد و این رژیم درصدد نشان‌دادن اقتدار خویش برآمد و به رهبران شورشیان علیه عراق پیشنهاد پناهندگی داد. یعنی پسران بارزانی جاسوس و حامیان آنها که از خاک ایران استفاده می‌کردند سریعاً به‌وسیله مقامات حاکم بر ایران حمایت شده و ایران به‌عنوان پایگاهی جهت تهدید و دخالت در امنیت داخلی و همبستگی ملی عراق توسط معارضین قرار گرفت.
دولت ایران هرگز خودش جهت توقف خدشه به روابط حسن هم‌جواری میان دو کشور اقدام نکرد و با اقدامات نفوذی و خرابکاری به پاشیدن بذر نفاق پرداخته است. همچنین به غارت و چپاول به‌ویژه در مناطق مرزی که مغایر با روح توافقنامه الجزایر می‌باشد، اقدام نموده است. از سوی دیگر، دولت ایران ماده دیگری از قرارداد مذکور را با تجاوز مکرر به مرزهای عراق، به‌طوری‌که در بالا ذکر شد نقض کرده و از بازگرداندن این اراضی به عراق علی‌رغم درخواست‌های مکرر عراق، اجتناب نموده است و نیز ادعای جدیدی را حتی درمورد پایتخت عراق و درواقع درمورد تمامیت کشور عراق مطرح ساخته است.
بنابراین، جای تعجب نیست که دولت عراق اکنون خود را ملزم می‌بیند از حق قانونی‌اش جهت دفاع از حاکمیت خود و تمامیت ارضی و بازگرداندن اراضی‌اش با استفاده از زور اقدام نماید.
1) جنگ ایران و عراق در اسناد سازمان ملل، ترجمة محمدعلی خرمی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، صص48 - 45، شماره 8.
ملاحظه می‌کنید که دولت ایران کلیه راه‌های قانونی شناخته‌شده جهت حل‌وفصل مسائل منبعث از تعهداتش را مسدود نموده است. به‌علاوه، دولت ایران در اعلامیه‌ها و اقدامات مقامات مسئول خود تصریح کرده و هرگز به‌طور تلویحی یا صریح تردید نداشته که بیش از این خودش را در قید و بند قرارداد الجزایر قرار دهد که کلیه این موارد نقض آشکار پاراگراف چهارم پیمان مرزی بین‌المللی و حسن هم‌جواری قرارداد سال 1975 میان دو کشور می‌باشد.
بنابراین، ایران تعهدات بین‌المللی خویش تحت موافقتنامه و پیمان مذکور را نفی کرده است، از مواد قانونی حاکم بر مرزهای ایران و عراق به‌ویژه شط‌العرب که می‌بایست به دولت عراق قبل از مارس 1975 بازگردانده می‌شد، سرپیچی می‌نماید و این رودخانه همان‌طورکه همیشه در طی تاریخ یک رودخانه عراقی و تحت کنترل کامل و حاکمیت عراق بوده باید مجدداً تحت کنترل عراق قرار گیرد.
دراینزمینه دولت عراق اعلام می‌نماید که روابطش با کلیه کشورهای جهان صادقانه بوده و به کلیه تعهداتش پایبند می‌باشد. همچنین ثابت کرده است که نمی‌تواند هیچ‌گونه تهدید و یا نقض حاکمیت و خدشه به مقام و اقتدار خود را بپذیرد و اراده‌اش بر این است که به‌خاطر حفظ حقوق قانونی‌اش بیشترین قربانی‌ها را بدهد.
همچنین دولت عراق می‌خواهد در این فرصت، همان‌طورکه در گذشته نیز عمل کرده، تأکید نماید که در حفظ روابط حسنه با کلیه کشورهای همسایه به‌ویژه ایران پیشقدم بوده و هیچ چشمداشتی به سرزمین‌های ایران ندارد. به‌علاوه، عراق قصد ندارد جنگی را علیه ایران آغاز نماید و یا حوزه مناقشه‌اش را با این کشور بیش از محدوده دفاع از حاکمیت و حقوق قانونی‌اش گسترش دهد.
دولت عراق صادقانه امیدوار است که دولت ایران وضعیت جدید را بپذیرد و با بصیرت عقل و منطق باتوجهبه احترام عراق در حق قانونی‌اش در تمامیت ارضی خود و نیز خطوط آبی شط‌العرب عمل نماید. دکتر سعدون حمادی - وزیر امور خارجه.»(1)
1
با گسترش دامنه زدوخوردهای مرزی میان ایران و عراق از مناطق غربی کشور به مرزهای خوزستان، به‌ویژه مرز آبی اروندرود و دهانه خلیج‌فارس، رسانه‌های گروهی جهان، به‌خصوص غرب، اوضاع منطقه و پیامدها و عواقب گسترش بیشتر درگیری‌های مزبور را به‌طور وسیعی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده‌اند.
خبرگزاری فرانسه: «مسئله لغو موافقتنامه همزیستی مسالمت‌آمیز سال 1975 بین ایران و عراق که با هیچ عکس‌العملی ازطرف ایران مواجه نشد و نیز مسئله مقاصد واقعی عراق و تأثیر اوضاع کنونی بر مسئله گروگانهای امریکایی ازجمله مسائلی است که امروز توجه محافل سیاسی در تهران را به خود مشغول کرده است. به اعتقاد منابع سیاسی، تصمیم بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری ایران، برای هدایت عملیات نظامی در غرب کشور یک عکس‌العمل شدید در
1) همان.
قبال تشنجات رو به تزاید در مرزها محسوب نمی‌شود. ... عراق با لغو پیمان دوجانبه خود با ایران عملاً منکر کلیه توافق‌های مرزی بین دو کشور شده و ادعای ارضی خود را بر مناطقی واقع در درون مرزهای ایران مطرح کرده است. ... درمورد مسئله 52 گروگان امریکایی اکثر منابع سیاسی که با آنان مصاحبه شده اظهار داشتند اوضاع ایران و عراق بر مسئله گروگان‌ها تأثیری نامطلوب به جای گذارده است. درست یا غلط، ایران اطمینان دارد که اگر واشنگتن بخواهد می‌تواند مانع از اقدامات عراق بشود. ... یک دیپلمات ایرانی گفت به امریکا گفته‌ایم تا اوضاع مرزی عادی نشود، مسئله گروگان‌ها حل نخواهد شد. ...»(1)
رادیو لندن: «مشکل ایران آن است که درنتیجه پاکسازی و تصفیه نیروهای نظامی بعد از انقلاب، ایران برای ادامه عملیات نظامی آمادگی کامل ندارد. کسانی که صدام حسین را به‌خوبی می‌شناسند عقیده دارند که او درصدد است خود را رهبر خلیج‌فارس و جهان عرب بنماید. تجزیه ایران یا جداشدن احتمالی خوزستان از ایران در خارج از این منطقه ایجاد نگرانی شدیدی خواهد کرد. ظاهراً ایران پس از تحصیل و تعمق فراوان تصمیم گرفته است که دربرابر تصمیم یک‌جانبه عراق درمورد شط‌العرب و سایر مناطق مرزی دو کشور به مقابله پردازد. درحالیکه اوضاع به‌حالت انفجار درآمده، یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین، که با ایران و عراق روابطی حسنه دارد، سعی دارد که میان دو کشور وساطت کند، کوشش‌های او دراینزمینه از هفته گذشته آغاز شد، ولیکن تاکنون ثمری نبخشیده است.»(2)
نشریه تایمز لندن: «... نه غرب و نه جهان عرب هیچ‌یک خواستار افزایش تشنج در این منطقه نیستند، بلکه عکس آن صادق است، لکن همواره این خطر وجود دارد که تضعیف ارتش قوی ایران به‌دنبال انقلاب این کشور، ممکن است اعتماد کافی را در عراق برای حمله به ایران ایجاد کند. فشارهای غرب می‌تواند این اعتماد عراق را کاهش دهد لکن فشارهای داخلی در این کشور نیز باید علیه اعتماد زیاد عراق عمل کند. صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق، می‌داند مسلمانان شیعه عراقی طرفدار انقلاب ایران هستند و برای نشان‌دادن تظلمات خود از بروز هر قیامی امتیاز خواهند گرفت.»(3)
رادیو لندن: «در صفحه اول هفته‌نامه ساندی‌تایمز مقاله‌ای تحت‌عنوان "ایران برای جنگ در خلیج‌فارس نیروهای خود را بسیج کرده است" این مقاله نظری به عواقب احتمالی یک جنگ واقعی بر تولید نفت و بهای نفت در جهان افکنده است. هفته‌نامه آبزرور نیز در صفحه اول خود از قول خبرنگار خود در بغداد می‌گوید: عراق تعداد زیادی از نیروها، تانک‌ها و توپخانه خود را از قسمت‌های شمالی و غربی کشور به مرز جنوبی خود با ایران منتقل کرده است. در مقاله دیگری، پاتریس سیل صاحب‌نظر روزنامه آبزرور در امور عربی، می‌نویسد: سؤالی که درنتیجه جنگ ایران و عراق پیش می‌آید آن است که کنترل شط‌العرب و سایر مسائل مرزی، منتهای حد مقاصد عراق خواهد بود یا خیر؟ سیل می‌گوید: آیا می‌توان سخنان پرزیدنت صدام حسین را مبنی‌بر اینکه عراق نظری توسعه‌طلبانه بر مناطق ایران ندارد و طالب جنگ نیست باور کرد؟ سیل می‌گوید: ایران در محافل بین‌المللی تقریباً بدون دوست و پشتیبان است و این موضوع تا اندازه‌ای ناشی از ادامه
بازداشت گروگانهای امریکایی است. سیل اضافه می‌کند: پرزیدنت صدام حسین بدون شک عقیده دارد که فرصت مناسب‌تری برای خوارکردن تکان‌دهنده یک همسایه خطرناک پیش نخواهد آمد. ... احتمالاً صدام حسین امیدوار است با تضعیف کنترل ایران بر استان خوزستان که بیشتر جمعیتش را ایرانیان عرب تشکیل می‌دهند و ازلحاظ نفت غنی می‌باشد، به این هدف خود برسد. ...»(1)
رادیو امریکا: «دولت عراق برای مطلع‌ساختن سایر کشورها از موقعیت عراق در اختلافاتش با ایران دست به یک سلسله اقدامات و تبلیغات دامنه‌دار زده است. خبرگزاری عراق گزارش داد که طارق عزیز از مشاوران نزدیک صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق، برای مشورت و تبادل‌نظر با مقامات کرملین درزمینه اختلافات با ایران به مسکو رفته است.»(2)و نیز: «ازجمله نقاط ضعف ایران در جنگ با عراق، نداشتن متخصصین آگاه به سلاح‌های پیچیده نظامی ازقبیل هواپیماهای جنگنده ای.اف.اف5 و جت‌های فانتوم است. بسیاری از خلبانان ایرانی در ماه‌های اخیر توسط مقامات رژیم ایران تصفیه شده‌اند و بدین‌خاطر فرماندهان نیروی هوایی ایران از خلبانان اخراجی درخواست کرده‌اند که خود را به پایگاه‌های هوایی معرفی نمایند.»(3)
روزنامه الشرق‌الاوسط: «... بنی‌صدر تاکنون هیچ‌گونه عکس‌العمل رسمی در مقابل اظهارات صدام حسین مبنی‌بر حاکمیت عراق بر شط‌العرب [اروندرود] از خود نشان نداده است. ...»(4)
روزنامه واشنگتن پست: «بنی‌صدر، رئیس‌جمهور ایران، امروز [20 سپتامبر] هزاران نفر از نیروهای ذخیره مسلح ایران را "برای دفاع از تمامیت کشور" به خدمت فراخواند. ... طبق برآورد، عراق 220 هزار سرباز درحال خدمت و 250 هزار نیروی ذخیره دارد، ولی تصور می‌شود روحیه نیروهای مسلح ایران [285 هزار نفر به‌اضافه 300 هزار نفر ذخیره در قبل از انقلاب اسلامی] به‌واسطه موج جدید دستگیری‌ها و پاک‌سازی‌هایی که به‌دنبال ادعای کشف یک توطئه کودتا در ژوئیه گذشته آغاز شد، ضعیف‌تر شده است. چند هزار پاسدار انقلاب اسلامی، یگان‌های ژاندارمری و داوطلبان مردمی اکنون در مرزها مشغول دفاع می‌باشند. این نیروها از زمان سرنگونی شاه ایران مشغول زدوخوردهایی با اشرار و نیروهای تجزیه‌طلب می‌باشند. ... مجلس ایران در روز سه‌شنبه قرار است بحران عراق و موضوع گروگان‌ها را مورد بحث قرار دهد و تمام ابعاد این موضوعات را بررسی کند.»(5)
1
امروز آیت‌الله دکتر بهشتی پس از دیدار با امام امت در پاسخ به پرسش خبرنگار خبرگزاری پارس درباره درگیری‌های مرزی ایران و عراق اظهار کرد: «... ارتش ما، ژاندارمری ما، سپاه پاسداران ما، بسیج ما و همه نیروهای ما با تمام توان مشغول مقابله با تعرضات مزدوران بعثی عراق هستند، ولی مسئله اساسی این است که سربازان ارتش عراق و ملت عراق باید هوشیار باشند که نیرویی که بایستی در مرزهای فلسطین اشغال‌شده بجنگند در مرزهای عراق و ایران، دو کشور برادر، چه‌کار می‌کند - و این سؤالی است که ملت عزیز و شریف عراق و سربازان عراقی آنها باید از دولتشان بکنند - و این
1) همان، ص10، بخش فارسی رادیو لندن، ساعت 20:45، 30/6/1359.
2) همان، ص7، بخش فارسی رادیو صدای امریکا، ساعت 21:30، 30/6/1359.
3) همان، ص6، رادیو صدای امریکا (فارسی)، ساعت 7 صبح، 30/6/1359.
4) پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، جنگ ایران و عراق از نگاه مطبوعات جهان، ج1، ص336، الشرق‌الاوسط (چاپ لندن)، 21/9/1980 (30/6/1359)، ترجمه: مهتاب فضلی.
5) همان، ص334، واشنگتن‌پست، رویتر، تهران، 21/9/1980 (30/6/1359)، ترجمه: داود علمایی.
مسئولان حکومت تحمیلی عراق هستند که موظف‌اند به این سؤال ملت پاسخ دهند و اگر آنها پاسخ ندادند ملت باید این پاسخ را بخواهد.» دکتر بهشتی در پایان این گفت‌وگو افزود: «ارتش عراق بههرحال بایستی واقعاً هوشیارانه از مرزهای کشور برادرش دور بشود و نیروها را به‌سمت مرز فلسطین اشغال‌شده، محل حکمرانی رژیم اشغالگر قدس، دشمن اسلام و مسلمین و بشریت ببرد.»(1)
1
از صبح امروز، نبردهای سنگینی در طول آبراه اروندرود و دهانه این رودخانه پهناور تا خرمشهر با انواع سلاح‌های سنگین و نیمه‌سنگین به‌وقوع پیوست و دامنه این تیراندازی‌ها به ترمینال خرمشهر و فرودگاه و حتی پالایشگاه آبادان و مخازن عظیم نفت در بوارده جنوبی نیز کشیده شد و در مقابله با حملات آتشباری عراق بر روی این مناطق، تمامی نواحی ساحلی عراق در طول اروندرود زیر آتش سنگین ایران قرار گرفت.
به گزارش گارد ساحلی ژاندارمری آبادان، نیروهای بعثی امروز در دو نوبت با سلاح‌های سنگین به گارد ساحلی خسروآباد(2)حمله کردند. در حمله آتشباری اول که در ساعت 8:45 دقیقه بامداد، صورت گرفت و با آتش متقابل نیروهای ژاندارمری مواجه شد، 3 نفر از نیروهای ژاندارمری زخمی شدند.(3)دومین درگیری و حمله عراق به گارد ساحلی خسروآباد در ساعت 10:40 دقیقه با آتشباری سنگین عراق بر روی گارد ساحلی رخ داد که با آتش شدید نیروهای ژاندارمری پاسخ داده شد. ضمناً نیروهای خودی تقاضای اعزام هواپیما و پشتیبانی آتش توپخانه کردند.(4)دراین‌باره، یک سخنگوی نظامی عراق مدعی شد نیروهای عراقی امروز 5 قایق جنگی ایران را در پایگاه خسروآباد از بین برده و در حمله به این پایگاه خساراتی وارد کرده‌اند.(5)گارد ساحلی و هنگ آبادان نیز در گزارش‌های خود اعلام کردند که «دشمن در دهانه اروندکنار به پاسگاه شناور نمره 4 گارد ساحلی حمله‌ور شده و قصد بردن پاسگاه شناور را دارد.» بنا به این گزارش، فرماندهی ژاندارمری کل کشور درخواست کرده است از گارد ساحلی آبادان توسط یگان‌های نیروی دریایی پشتیبانی و حمایت شود.(6)در این درگیری پاسگاه "دشنه" عراق با سلاح‌های نیمه‌سنگین نیروهای خودی منهدم شد.(7)
این درگیری‌ها در ساعت 10 صبح امروز، با آتشباری عراق بر روی نیروی دریایی خرمشهر اوج گرفت،(8)اما پیش از آن، تغییرات عمده‌ای در آرایش نیروهای عراقی در نقطه مرزی مقابل ایران در منطقه خرمشهر به چشم می‌خورد: «چهار دستگاه تانک تی55 در مقابل پاسگاه شلمچه ایران به‌طور استتار مستقر شده‌اند. تعداد 6 دستگاه لودر به‌سرعت مشغول احداث سنگر می‌باشند و یک گروهان مکانیزه از لشکر5 مکانیزه به گشتی‌های ساحلی روبه‌روی آبادان - خرمشهر اضافه شده است.»(9)بههرحال، این درگیری در ساعت 10:50 دقیقه به اداره گمرک خرمشهر نیز کشیده شد.(10)حادثه، زمانی رخ داد که مردم در ساعت 10 صبح، تازه راه‌پیمایی خود را برای تشییع شهدای روز قبل، آغاز
1) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
2) ضمیمه دارد؛ گزارش کوتاه گارد ساحلی خسروآباد درباره میزان آمادگی رزمی این واحد نظامی و هشدار درباره زاغه‌های مهمات خسروآباد آبادان.
3) سند شماره 34500 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 31/6/1359، برابر گزارش گارد ساحلی ژاجا مستند به اعلام گارد ساحلی خسروآباد آبادان؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص5، اهواز - خبرگزاری پارس به نقل از فرمانده گارد ساحلی خسروآباد از توابع آبادان، 30/6/1359.
4) سند شماره 34490 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 30/6/1359، برابر گزارش گارد ساحلی ژاجا، 30/6/1359، مستند به اعلام گارد ساحلی خسروآباد؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص5، اهواز - خبرگزاری پارس به نقل از فرمانده گارد ساحلی خسروآباد از توابع آبادان، 30/6/1359.
5) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص3، بغداد - یونایتدپرس به نقل از خبرگزاری عراق، 30/6/1359.
6) سند شماره 484 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 30/6/1359، بنا به گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان مستند به اعلام هنگ آبادان و گارد ساحلی ژاندارمری.
7) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص10، اهواز - خبرگزاری پارس، 30/6/1359.
8) سند شماره 354362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری محترم خوزستان، 31/6/1359، برابر اعلام شهربانی خرمشهر، 30/6/1359.
9) سند شماره 354322 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن2)، 30/6/1359.
10) سند شماره 481 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن سوم - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری و...، 30/6/1359، بنا به گزارش ناحیه خوزستان مستند به اعلام هنگ ژاندارمری آبادان.
کرده بودند. در این درگیری که با پاسخ شدید نیروی دریایی خرمشهر مواجه شد، پاسگاه روبه‌روی بندر خرمشهر و برج دیدبانی عراق واقع در دهانه اروند منهدم گردید. این درگیری که تا ساعت 14:52 دقیقه امروز، همچنان ادامه یافت، خسارت جانی نداشت،(1)اما براثر اصابت گلوله دشمن، یک ناوچه نیروی دریایی خودی روبه‌روی پاسگاه بغلانیه غرق شد.(2)امروز همچنین در آتشباری عراق بر روی ساختمان اداره بنادر و کشتیرانی و ترمینال خرمشهر، 5 نفر زخمی و یک نفر شهید شد.(3)
«در 5 کیلومتری جاده خسروآباد، یک فروند هلیکوپتر خودی دراثر اصابت گلوله ضدهوایی دشمن سقوط کرد و سرنشینان آن مصدوم و مقتول شدند.»(4)همین گزارش حاکی است: «ازسوی دشمن، تیراندازی‌های پراکنده‌ای به‌سوی گاراژ مرکزی جنب پالایشگاه آبادان شروع شده و تاکنون خسارات و تلفات مشخص نشده است.»(5)
در ساعت 11 صبح امروز، نیروهای شنود ارتش اعلام کردند که عراق قصد دارد در ساعات آتی امروز با توپخانه نیروهای مستقر در نوار مرزی جنوب را مورد حمله قرار دهد. بنا به این گزارش در همین ساعت، درگیری بین پایگاه دریایی خرمشهر و نیروهای عراقی همچنان ادامه دارد و خساراتی به پایگاه وارد آمده است.(6)در ساعت 11:45 دقیقه، درگیری‌های شدید میان قوای دو طرف در نوار مرزی پاسگاههای خیّن، مؤمنی تا اطراف آبادان همچنان ادامه داشته است و دو ناوچه عراقی روبه‌روی پایگاه دریایی خرمشهر در نزدیکی جزیره بئرعلی (قیس‌علی) از دور تیراندازی می‌کنند. یک ناوچه عراقی نیز روبه‌روی پایگاه خین و یک ناوچه در جزیره فیصله (فیله) لنگر انداخته و افراد آنها در نخلستان‌ها موضع گرفته‌اند.(7)این ناوچه عراقی براثر آتش متقابل نیروهای خودی آتش گرفته و قسمتی از آن منفجر شد.(8)حملات آتشباری نیروهای عراقی از آن‌سوی اروند بر روی پایگاه دریایی خرمشهر، خسروآباد، ترمینال خرمشهر و اسکله‌های 11 و 12 آبادان چنان شدید شده بود که در ساعت 11:45 دقیقه، ستاد مشترک ارتش به کلیه یگان‌های آتشباری نیروی زمینی (یک آتشبار130 و یک آتشبار105) دستور داد که یگان‌های عراقی را با آتشباری شدید خود، درهم بکوبند و در این آتشباری ترجیحاً از توپخانه 105 میلی‌متری استفاده کنند.(9)این درحالی است که براثر آتشباری سنگین عراق بر روی منطقه سوم دریایی خرمشهر، کلیه سیستم‌های
1) سند شماره 71382 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده سپاه خرمشهر به فرمانده سپاه، 30/6/1359.
2) سند شماره 504 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 31/6/1359، شماره سریال 18، ص1، از شهربانی به استانداری خوزستان، 30/6/1359، برابر اعلام شهربانی خرمشهر؛ و - سند شماره 290854 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3 به فرمانده لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 30/6/1359، برابر اعلام هنگ آبادان.
3) سند شماره 297775 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن3) به ت - ف (نزاجا - مدیریت عملیات)، 30/6/1359.
4) نگارنده خود در محل حضور داشته است. با شروع درگیری بین ژاندارمری خسروآباد و نیروهای عراقیِ آن‌سوی اروندرود، فرمانده پاسگاه خسروآباد از سپاه آبادان تقاضای کمک کرد و نگارنده و تعدادی از نیروهای سپاه برای مقابله با دشمن به‌سوی خسروآباد به راه افتادیم که در محل مربوط شاهد سقوط بالگرد شدیم. بالگرد مزبور که ازنوع توفورتین (214) ارتش بود ظاهراً برای انتقال زخمی‌های درگیری مزبور به محل آمده بود، که به‌علت نقص فنی (و نه اصابت گلوله دشمن)، کنترل خود را از دست داد و در مقابل دیدگان ما به دکل برق فشارقوی اصابت و سقوط کرد. هر دو خلبان و یک سرنشین دیگر آن نیز به شهادت رسیدند. (سند شماره 1559 /گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه) همچنین علت سقوط و نحوه شهادت سرنشینان بالگرد مزبور در گزارش بعدی شهربانی آبادان (سند شماره 292637 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری خوزستان، 30/6/1359، برابر اعلام شهربانی آبادان) نیز آمده است.
5) سند شماره 292557 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری محترم استان خوزستان، 30/6/1359، ساعت 11:15، برابر اعلام شهربانی آبادان.
6) سند شماره 71372 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود رکن2 ارتش از یگان‌های عراقی.
7) سند شماره 71381 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، برابر اعلام شنود از یگان‌های عراقی.
8) سند شماره 297775 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
9) سند شماره 71383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 30/6/1359.
ارتباطی پایگاه دریایی با یگان‌های شناور در دریا قطع شده و پایگاه دریایی بوشهر کنترل یگان‌ها را به عهده گرفته است.(1)درحدود ساعت 12:30 دقیقه تا 13 امروز، براثر آتش توپخانه دشمن، یک ناوچه نیروی دریایی خودی در روبه‌روی جزیره مینو غرق شد و 3 نفر زخمی و 2 نفر نیز مفقودالاثر شدند.(2)این درگیری تا ساعت 12:30 دقیقه، همچنان ادامه داشته است.(3)در همین خصوص، عراق مدعی شد: یک قایق ایرانی که قصد انتقال مجروحان از ناوچه65 واقع در جزیره مینو را داشت، مورد اصابت گلوله توپخانه ارتش عراق قرار گرفت و غرق شد.(4)دراینحال، عراق امروز در منطقه مقابل جزیره مینو بازهم دست به جابه‌جایی و تقویت نیروهایش زد.(5)
از طرف دیگر، آتشباری عراق درحدود ساعت 13 امروز، به فرودگاه و باند پرواز و هواپیماهایی که در درون آشیانه‌های خود بودند نیز کشیده شد و ستاد مشترک ارتش به نیروهای تحت امر خود دستور اکید داد که هواپیماهای موجود در فرودگاه آبادان تخلیه و فعلاً از پروازها به‌علت درگیری خودداری شود.(6)
اما عراق در حملات خود فقط به یگان‌های زمینی و شناورهای نیروی دریایی ارتش ایران اکتفا نکرد بلکه «در ساعت 15:30 دقیقه امروز، یک کشتی راهنما به نام "آزادی" را که متعلق به سازمان بنادر و کشتیرانی بندر امام بود و از خورموسی به‌طرف دریا درحال حرکت بود را با هواپیما یا مین دریایی مورد هدف قرار داد که درنتیجه کشتی مزبور از سمت چپ آسیب دید و 3 نفر از سرنشینان آن زخمی شدند که به بیمارستان مصدق ماهشهر انتقال یافتند.»(7)گزارش مجدد گروهان خسروآباد نیز حاکی است که «از ساعت 16 امروز، نیروهای عراقی اطراف اروندکنار و پاسگاه علی‌شیر را زیر آتش سلاح‌های سنگین قرار دادند و گروهان خسروآباد تقاضای پشتیبانی با سلاح‌های سنگین را نموده است.»(8)در این درگیری، چند قایق جنگی ایران صدمه دید و دو قایق نیز منهدم گردید.(9)نیروهای ژاندارمری نیز با کمک نیروهای مردمی و کمیته‌ها و پشتیبانی آتش سنگین ارتش و دو فروند ناوچه گارد ساحلی خسروآباد، پاسگاه قشله و اسکله گارد ساحلی عراق و انبار مهمات آنها در منطقه را منهدم کرده، به آتش کشیدند. آتشباری عراق نیز به چند باب منزل مسکونی در اطراف پاسگاه علی‌شیر خسارت وارد کرد و یک پسربچه 10 ساله مجروح شد.(10)
اما بعدازظهر امروز، حملات آتشباری عراق بر روی پاسگاه مؤمنی ایران در مرز خرمشهر مجدداً شروع شد که با آتش متقابل نیروهای مستقر در پاسگاه، برج دیدبانی عراقی‌ها در جلو پاسگاهِ خیّن منهدم شد و شیشه‌های پاسگاه مؤمنی نیز شکست. پاسگاه مؤمنی نیز تقاضای کمک کرده است.(11)
گزارش فرمانده گارد ساحلی آبادان همچنین حاکی است: براثر درگیریهایی که بعدازظهر امروز، در دهانه فاو خلیج‌فارس صورت گرفت، 2 ناوچه عراقی و یک انبار مهمات به آتش کشیده شد و آتش‌سوزی تا پاسی از شب همچنان ادامه داشته است.(12)یکی از دو ناوچه مزبور، ناوچه جنگی شماره 4 عراق به نام ضرغام بوده که به‌وسیله جنگنده‌های نیروی هوایی منهدم شده است.(13)در ساعت 17:50 دقیقه امروز، توپخانه ایران مواضع عراقی‌ها را در بندر
1) سند شماره 71373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 30/6/1359، برابر اطلاع تلفنی از منطقه سوم دریایی خرمشهر.
2) سند شماره 346090 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شهربانی استان خوزستان به استانداری خوزستان، 30/6/1359، برابر اعلام شهربانی آبادان؛ و - سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص4، از شهربانی استان خوزستان، 30/6/1359، برابر اعلام شهربانی آبادان.
3) سند شماره 489 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراقی با ارزیابی.
4) سند شماره 71378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراقی.
5) سند شماره 346084 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی خوزستان (رکن2) به ت ف نزاجا، آگهی به: فرماندهی عملیات جنوب - تی1 - گد221 سوار زرهی، 30/6/1359.
6) سند شماره 71376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 30/6/1359، ساعت 13:10 دقیقه، برابر اعلام نداجا.
7) سند شماره 354325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد هماهنگی نیروهای انتظامی ماهشهر به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 31/6/1359.
8) سند شماره 290855 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به ف - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 30/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان مستند به گزارش گروهان خسروآباد.
9) سند شماره 493 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (م132) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراقی.
10) سند شماره 07290862 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رکن3 به ف ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 30/6/1359، برابر اعلام هنگ آبادان.
11) سند شماره 483 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 30/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان مستند به هنگ ژاندارمری آبادان؛ و - سند شماره 65122 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 30/6/1359، بنا به گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان مستند به اعلام هنگ ژاندارمری آبادان.
12) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص10، اهواز - خبرگزاری پارس، 30/6/1359، در گفت‌وگو با فرمانده گارد ساحلی آبادان.
13) سند شماره 493 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
واصلیه زیر آتش قرار داده و درگیری تا ساعت 19:45 دقیقه ادامه داشته است و از قسمتی از بندر، دود مشاهده گردیده و مرکز بی‌سیم بندر به‌کلی منهدم شده است. بنا به همین گزارش، عراق درحالحاضر 4 ناوچه جنگی خود را در بندر البوفلس مستقر کرده است.(1)
از سوی دیگر، بعدازظهر امروز، عراق اندکی از آتش خود را متوجه پالایشگاه آبادان کرد. دراینزمینه، در گزارش هنگ ژاندارمری آبادان آمده است: «در برخوردهای روز جاری، گروهان یکم حفاظت [صنعت] نفت به مدت 2 ساعت و نیم با دشمن برخورد داشته که در این درگیری تعداد 2 عدد [موشک] آر.پی.جی7 به‌سمت پالایشگاه شلیک و در زمین پالایشگاه افتاد، ولی عمل نکرده و تقاضا شده اقدام عاجلی دراین‌مورد به عمل آورند.»(2)گزارش خبرگزاری پارس نیز حاکی است: «در این آتشباری، تانک نفت شماره 513 واقع در پالایشگاه آبادان نیز مورد [اصابت] گلوله توپ قرار گرفت و به آتش کشیده شد، لیکن این آتش خیلی زود خاموش شد و خسارت زیادی به بار نیاورد.»(3)در ساعت 17:30 دقیقه، عراق آتش خود را به‌سمت تانک‌های عظیم نفت تانک‌فارم واقع در بوارده جنوبی متمایل کرد که درنتیجه دو تانک بنزین ازجمله تانک شماره 532 آتش گرفتند و نیروهای آتش‌نشانی تا پاسی از شب مشغول اطفای حریق بودند.(4)-(5)در ساعت 22 امروز، یک فروند هواپیمای عراقی به حریم ماهشهر تجاوز کرد که با آتش پدافند خودی، از آنجا دور شد. بعد از این واقعه، به مدت یک ربع خاموشی در سطح شهر اجرا شد.(6)همچنین، بنا به اعلام ستاد مشترک ارتش، در ساعت 10:45 دقیقه شامگاه امروز، کلیه چراغ‌های شهر بصره و شعله‌های نفت پالایشگاه بصره خاموش گردید.(7)
1
درپی ادامه تحرکات عراق در مناطق روبه‌روی خرمشهر و آبادان، به‌خصوص تحرکات عمده روزهای گذشته و امروزِ ارتش عراق، ازجمله ورود نیروی 65 نفره تکاوران دریایی عراق در غروب امروز به جزیره ام‌الرصاص، ساخت استحکامات و سنگرهای جدید و نیز استقرار تعدادی تانک لوله‌بلند در این منطقه، ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی واحد خرمشهر به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان توصیه کرد که «بهتر است واحدهای نظامی و انتظامی خودی هدف خمپاره‌ها و
1) سند شماره 493 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 480 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، 30/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان.
3) همان؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص10، اهواز - خبرگزاری پارس، 30/6/1359.
4) متأسفانه باوجود گزارش‌های مکرری که از ماه‌ها پیش (از حدود 7 یا 8 ماه پیش از شروع جنگ) ازسوی سپاه آبادان و خرمشهر و نیز هنگ ژاندارمری آبادان و نیروی دریایی خرمشهر به استانداری خوزستان و مراکز بالاتر درمورد آمادگی و تحرکات مشکوک و آشکار عراق و آماده‌سازی قوا و نیروهای این کشور در آن‌سوی مرزهای این دو شهر (حدود 60 کیلومتر مرز) ارسال می‌شد، و حتی با شروع درگیری‌های مرزی در خرمشهر و احتمال قوی حمله عراق به خاک ایران ازطریق خرمشهر و آبادان، بازهم می‌بینیم که پالایشگاه عظیم آبادان و همه واحدهای آن ازجمله بنچ‌های 65، 64 و برج عظیم‌الجثه کت‌کراکر و واحدهای تولید قیر و بخار و دیگر واحدهای پروسس و تولید به‌طور کامل مشغول به کار بوده‌اند و تمام تانک‌های عظیم نفتی در داخل پالایشگاه اعم از تانک‌های بنزین، بنزن، نفت سیاه و نفت سفید و قیر و... و نیز تانک‌های عظیم موجود در تانک‌فارم واقع در بوارده جنوبی لبریز از مواد مربوط بودند. همچنین، فرودگاه بین‌المللی آبادان نیز همچنان مشغول کار بود و هیچ‌کدام از هواپیماهای مسافربری و حمل‌ونقل و غیره، از این فرودگاه بزرگ تخلیه نشده بودند! (سند شماره 1559 /گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:گزارش عملیات، نعمت‌الله سلیمانی‌خواه)
5) سند شماره 346090 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 290974 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان به ف - ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی)، 30/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری آبادان؛ و - خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص10، اهواز - خبرگزاری پارس، 30/6/1359.
6) سند شماره 354325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2، اطلاعیه شماره 8 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
جنگ‌افزارهای سنگین خود را متوجه مناطق ذیل کنند: الف) کوت‌زین، که دارای پاسگاه قوی و چند واحد زرهی و یک واحد توپخانه و ضدهوایی است. ب) جزیره طویله و ام‌الخصایص و البوارین، از این جزایر به‌ترتیب با خمپاره و آر.پی.جی7 تیراندازی می‌کنند. ج) پل مابین خرنوبیه و سلیمانیه، زیرا شاهرگ ارتباطی برای جزایر البوارین و خرنوبیه و شلحه می‌باشد.»(1)
1
درگیری‌های شدید آتشباری میان قوای زمینی و دریایی ایران و عراق در آبراه اروندرود و دهانه اروند مشرف به خلیج‌فارس از یک‌سو، و جزرومد شدید رودخانه پهناور اروند از سوی دیگر، امروز باعث شد تا برخی از واحدهای شناور دو طرف درگیر به‌موقع نتوانند به مقصدهای خود برسند و در دهانه اروند به گل بنشینند. همچنین، خطر انهدام ازسوی نیروهای دو طرف، واحدهای دریایی تجارتی را نیز در این آبراه تهدید می‌کند. دراینزمینه، بنا به خبر رسیده از ایستگاه راهنمایی نوید مستقر در دهانه اروندرود به فاصله 3 مایلی واحد مذکور، دو فروند ناوچه موشک‌انداز عراقی و یک فروند ناوچه گارد ساحلی عراق در نزدیکی یک کشتی تجارتی (ایرانی) به گل نشستند و 2 فروند ناوچه عراقی نیز در نزدیکی بویه شماره 10 مستقر گردیده‌اند.(2)بنا به همین گزارش، «باتوجهبه اینکه ایستگاه راهنمایی نوید و یدک‌کش اصفهان مستقر در دهانه، توسط دو ناو [چه] موشک‌انداز عراقی تحت نظر می‌باشند و پرسنل این واحدها پیشنهاد ترک دهانه و عزیمت به بندر امام خمینی را دارند، خواهشمند است دراین‌مورد اعلام نظر فرمایید تا مراتب به اطلاع فرماندهان کشتی نوید و یدک‌کش اصفهان برسد.»(3)در یک گزارش مشابه نیز آمده است: یک فروند یدک‌کش که حامل دوبه بزرگ و وسایل شرکت نفت بود در نزدیکی دوبارج کنترل تردد قاچاق در دهانه شط‌العرب لنگر انداخته، همراه نفرات دوبارج دیگر همگی به ساحل آمده و کلیه واحدها را بدون سرنشین رها کردند و یدک‌کش و دوبه را تقریباً به نزدیکی پایگاه ساحلی نمره 4 رسانده و روی گل نشانده‌اند.(4)
دراینحال، باتوجهبه تحرکات تازه عراق و درگیری‌های دیروز و امروز در مرز آبی خرمشهر و اروندرود و تهدید شناورهای دریایی ایرانی، اداره بندر خرمشهر به دستور فروزنده، معاونت امور اداری و سیاسی استاندار خوزستان، درخواست کرد که کلیه یدک‌کش‌ها و واحدهای شناور بندر خرمشهر از تیررس دشمن دور شده و به رودخانه کارون و اسکله‌های نیروی دریایی منتقل شوند.(5)دستور معاون اداری و سیاسی استاندار خوزستان به‌دنبال گزارش و کسب تکلیف اداره کل بنادر و کشتیرانی خرمشهر از این استانداری بود که در آن آمده است: «باتوجهبه تجاوزاتی که علیه یدک‌کش‌های عسلو، لنگه و جرثقیل شناور بابک که باعث خسارات فراوان و احتمالاً باعث غرق‌شدن آنها گردیده، تعدادی زخمی و احتمال تلفات جانی نیز می‌رود، خواهشمند است درمورد چگونگی انتقال یا عدم انتقال تجهیزات دریایی بندر خرمشهر و یدک‌کش‌ها و واحدهای آتش‌نشان این بندر به بنادر دیگر نظریه لازم اعلام فرمایید.»(6)
1) سند شماره 354324 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خرمشهر به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان، 31/6/1359.
2) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص2، از ستاد مشترک عملیات جنوب، 30/6/1359.
3) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص2، از اداره کل بندر و کشتیرانی خرمشهر، 30/6/1359.
4) سند شماره 297775 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
5) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص1، از اداره بندر خرمشهر، 30/6/1359.
6) سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص1، از اداره کل بنادر و کشتیرانی خرمشهر، 30/6/1359.
همچنین، مرزبان خرمشهر در نامه اعتراضیه‌ای که امروز به مرزبان بصره ارسال کرد، به هدف قرارگرفتن قایق بیست فوتی بابک (یدک‌کش بابک) در روبه‌روی نهر ناهید در روز گذشته توسط مأموران گشتی دریایی عراق، به‌شدت اعتراض کرد. در این نامه آمده است: «ناخدای یدک‌کش به نام محمد شهید و تعدادی از کارکنان اداره بندر خرمشهر به‌شدت مجروح شده‌اند.»(1)
از طرف دیگر، رادیو صوت‌الجماهیر بغداد امروز ادعا کرد: «هنگامی‌که کشتی انگلیسی اورینت استار در راه خود به بندر بصره پرچم عراق را برافراشته بود مورد تعرض ناوچه‌های جنگی ایران در منطقه الزیابیه در شط‌العرب قرار گرفت.»(2)
1
به‌دنبال درگیری‌های دیروز و امروز در منطقه مرزی خرمشهر، مردم این شهر با اجتماع در مقابل ستاد امداد هلال‌احمر مستقر در مسجد جامع، کمک‌های خود را به این ستاد اهدا کردند. مجروحان جنگ نیز به بیمارستان‌های مصدق، پایگاه دریایی و مهر در خرمشهر و بیمارستان طالقانی آبادان انتقال یافتند. دکتر کلانتر، رئیس بیمارستان مهر خرمشهر، درباره تعداد مجروحان گفت: از بین 12 مجروح، 9 نفر نظامی هستند که زیر نظر پزشکان قرار دارند و از مردم می‌خواهیم که خون کافی هدیه کنند. بنا به این گزارش، در خرمشهر برای اهدای خون صف‌های طولانی تشکیل شده است. پیکر دو شهید درگیری‌های شنبه از مقابل بیمارستان مصدق تا گورستان شهر تشییع شد و مردم در شعارهای خود، صدام دست‌نشانده را محکوم کردند.(3)
2
علاوه‌بر اطلاعیه‌های نظامی که به تبیین خلاصه‌ای از وقایع و درگیری‌های میان قوای ایران و عراق در مرزهای غرب و جنوب‌غربی می‌پردازد، امروز دو اطلاعیه دیگر ازسوی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران صادر شد. در اطلاعیه شماره 6 این ستاد درباره نحوه اطلاع‌رسانی وقایع جنگی آمده است: «به فرمان مقام ریاست‌جمهوری و فرماندهی کل نیروهای مسلح، از این تاریخ اطلاعیه‌های عملیاتی و درگیری‌های عملیاتی درون‌مرزی، مرزی و برون‌مرزی نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی منحصراً ازطریق ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران به استحضار ملت شریف ایران می‌رسد. اخبار و اطلاعیه‌های دیگر که ازطریق سایر سازمان‌ها اعلام می‌گردد، مورد تأیید ستاد مشترک نمی‌باشد.»(4)
آقای محمدعلی رجایی نخست‌وزیر نیز پس از ملاقات امروز صبح خود با امام خمینی، در پاسخ به سؤال خبرگزاری پارس درباره اوضاع جبهه‌های غرب، تأکید کرد: «این مطلب را حتماً اعلام کنید که حتی نخست‌وزیر هم ترجیح داد که اخبار مرزی ازطریق یک کانال واحد منتشر شود تا هرجومرج خبری پیش نیاید.»(5)
1) سند شماره 409325 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 31/6/1359، شماره سریال 19، ص1، از مرزبانی خرمشهر، 30/6/1359.
2) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص17، رادیو صوت‌الجماهیر بغداد، 30/6/1359.
3) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از خرمشهر.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 6 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
5) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص3؛ و - روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص12، هر دو به نقل از خبرگزاری پارس از تهران.
در اطلاعیه شماره 7 ستاد مشترک ارتش نیز از نیروهای ذخیره منقضی خدمت سال 1356 درخواست شده که از روز سه‌شنبه 1/7/1359 با دردست‌داشتن کارت پایان خدمت، خود را به نزدیک‌ترین هنگ یا گروهان یا پاسگاه ژاندارمری محل اقامت خود معرفی کنند.(1)
1
تحرکات شب گذشته و امروز و آرایش جدید نیروهای عراقی در مناطق همجوار مرزی در محور بستان و سوسنگرد، به‌ویژه اعلام و دستور سکوت رادیویی به کلیه بی‌سیم‌های تابع لشکر5 مکانیزه عراق ازسوی ستاد این لشکر،(2)نشان می‌دهد که عراق ظرف امشب یا فردا دست به یک حمله غافلگیرانه وسیع در سطح استان خوزستان خواهد زد.
استقرار موشک‌های زمین‌به‌هوای سام به تعداد تقریبی 8 دستگاه در مسافتی به طول 30 کیلومتر در منطقه مقابل بستان به‌همراه تعداد فراوانی تانک و زره‌پوش در اطراف این منطقه مرزی؛(3)تقویت بی‌سابقه و پرحجم نیروهای پیاده مکانیزه و تجهیزات زرهی در سرتاسر حوزه استحفاظی گروهان هوزگان و پاسگاه طلائیه قدیم و سنگربندی تا نزدیکی میله مرزی، که با استقرار تعدادی از نیروهای ایرانی در مقابل آنها هم‌زمان بوده است؛(4)تقویت رادارهای وابسته به موشک‌های زمین‌به‌هوای سام6 و انواع دیگر آن در مناطق مختلف عراق ازجمله جنوب بغداد، ناصریه و غرب الکوت (مواردی که مورد شناسایی نیروهای خودی قرار گرفته)، ازجمله تحرکات چشمگیر عراق در روزهای اخیر به‌ویژه روز گذشته بوده است.
به‌علاوه، طبق بررسی‌ها و تحقیقات دیدبانهای لشکر92 زرهی اهواز، فرمانده(5)لشکر اعلام کرد: باتوجهبه «استقرار یک گروه رزمی مرکب از یک گروهان تانک و یک گردان پیاده زرهی و عوامل پشتیبانی رزمی دیگر در مقابل منطقه ساهندی (این زمین سالهای متمادی مورد اختلاف ایران و عراق بوده است) با احداث جاده و متصل‌کردن به این زمین که تا مقابل سعیدیه ایران ادامه دارد، مسلماً پس از نفوذ و استقرار در این زمین، محور بستان را کنترل نموده تا عمده قوای دشمن بتواند پس از عبور از سابله، بدون درگیری، در ارتفاعات الله‌اکبر مستقر گردد.» بنا به این گزارش، «درصورت موفقیت، دشمن قادر خواهد بود:
از محور بستان - سوسنگرد - اهواز تکِ خود را دنبال نماید.
از محور الله‌اکبر - سد کرخه - اهواز اقدام به تک نماید.
پس از تسخیر ارتفاعات الله‌اکبر، یگان‌های ایرانی را دور زده و از پشت مورد محاصره قرار دهد.
پس از تسخیر ارتفاعات مزبور، [با] یک گردش 90 درجه به ارتفاعات دوسلق و عین‌خوش دست یافته و تک خود را در محور پای پل دزفول دنبال کند.»
در ادامه این گزارش آمده است: «باتوجهبه عرایض بالا و عطف توجه به تمایلات [تعداد
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص1 و 2؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، هر دو به نقل از اطلاعیه شماره 7 ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
2) سند شماره 485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 31/6/1359، شماره سریال 17، ص1، از س - لشکر92 زرهی (رکن2)، 30/6/1359، برابر اعلام نزاجا.
3) سند شماره 287518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2) به مقام محترم استانداری خوزستان، 30/6/1359؛ و - سند شماره 339222 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال2، اخبار برون‌مرزی، ص1، از ناحیه ژاندارمری خوزستان (رکن2)، 30/6/1359.
4) سند شماره 298697 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از استانداری خوزستان به ف. ژاجا - رکن3 (دایره عملیات - مرکز فرماندهی)، 30/6/1359، برابر گزارش گروهان هوزگان مستند به اعلام پاسگاه طلائیه قدیم؛ و - سند شماره 485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 31/6/1359، شماره سریال 17، ص1، تهران - ف. ژاندارمری - رکن3 (دایره عملیات و مرکز فرماندهی)، 30/6/1359.
5) لازم به یادآوری است که لشکر92 زرهی خوزستان که بزرگ‌ترین لشکر ایران محسوب می‌شد، در این زمان زیر نظر سرهنگ زرهی ستاد ملک‌نژاد اداره می‌شد.
قلیلی از افرد وابسته به] عشایر منطقۀ حیادر - ابوکملیله - محیره که اکثراً [بعضاً] از اعضای جبهه به‌اصطلاح تحریر خوزستان و وابسته به جبهه خلق عرب بوده و اکثراً از عوامل اطلاعاتی و ستون‌پنجم دشمن هستند، استدعا می‌شود به این مسئله حیاتی و مهم بذل توجه فرمایند تا خدای‌نکرده، دشمن نتواند در منطقه نفوذ کرده و خسارات جبران‌ناپذیری را به بار آورد.»(1)-(2)دراینحال، با عطف به موارد فوق در گزارش لشکر92 زرهی و نیز تحرکات و نقلوانتقالات چند روز اخیر و به‌ویژه شب گذشته نیروهای ارتش عراق به نزدیکی خطوط تماس، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی نیز در امریه‌ای که صادر کرد، حمله غافلگیرانه عراق را در ساعات آتی، از محورهای زیر برآورد کرده است:
«1. گروه تانک سنگین از محور عماره - فکه - دزفول - شوش.
گروه پیاده - مکانیزه از محور حلفائیه - الله‌اکبر.
1
درحالیکه عراق در شب گذشته و امروز دست به انتقال بخش زیادی از نیروهای پیاده و زرهی خود به منطقه مرزی بستان و سوسنگرد زده است، حجم آتش سنگین عراق نسبت به روزهای پیش در این نواحی افزایش ملموس و چشمگیری داشته است. لذا امروز نیز پاسگاههای فکه، سوبله و دویرج بازهم مورد هجوم نیروهای زرهی و توپخانه عراق قرار گرفتند.
دراینزمینه، «گزارش هنگ ژاندارمری سوسنگرد حاکی است که از ساعت 8:45 دقیقه بامداد امروز، توپخانه دشمن اجرای آتش بر روی پاسگاههای دویرج و سوبله را شروع نموده است.»(5)در ساعت 10:35 دقیقه بامداد، حملات آتشباری عراق متوجه پاسگاه فکه نیز شد که با آتشباری متقابل نیروهای مستقر در منطقه مواجه گردید.(6)درگیری فکه که ساعتی بعد اندکی فروکش کرده بود، مجدداً از ساعت 12 امروز از سر گرفته شد و نیروهای دو طرف بر روی یکدیگر آتش گشودند.(7)گزارش بعدی ناحیه ژاندارمری خوزستان گویاست که در درگیری فکه که در ساعت 15:30 دقیقه تشدید شد، با حمله متقابل نیروهای مستقر در منطقه،
1) لازم به یادآوری است که فقط تعداد قلیلی از افراد عشایر ذکر شده در سند ارتش، تمایلات و وابستگی به جبهۀ به‌اصطلاح تحریر خوزستان داشتند و همان‌گونه‌که همه می‌دانند عرب‌های خوزستان شیعیانی خالص و مخلص و همواره از جانبازان و فداکاران در راه آرمان‌های امام خمینی(ره) و جمهوری اسلامی بوده و هستند؛ شاهد آن گلزارهای شهدا در خوزستان و حتی سایر شهرهای ایران است که پر از شهدای گران‌قدر عرب خوزستان است که در دفاع از میهن اسلامی جان خود را در طبق اخلاص گذاشتند و به لقای حق تعالی شتافتند.
2) سند شماره 290994 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2) به ت - ف - نزاجا (مد اطلاعات)، 30/6/1359.
3) ضمیمه دارد؛ آرایش و استعداد نیروهای ارتش عراق قبل از تجاوز و خلاصه طرح حمله عراق به ایران؛ دست‌نوشته‌ها و اعترافات یکی از فرماندهان عالی‌رتبه ارتش عراق در زمان اسارت در ایران.
4) سند شماره 298712 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از س - لشکر92 زرهی (رکن2) به ف - تی1 و 2 و 3 و 37 و ستاد عملیات اروند، 30/6/1359، برابر اعلام نزاجا مستند به امریه سماجا؛ و - سند شماره 291000 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه تهران به سپاه اهواز، 30/6/1359، برابر اعلام سماجا؛ و - سند شماره 485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 31/6/1359، شماره سریال 17، ص2، از ستاد لشکر92 زرهی (رکن2)، 30/6/1359، برابر اعلام نزاجا، مستند به امریه سماجا.
5) سند شماره 482 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 30/6/1359، برابر گزارش ناحیه خوزستان مستند به اعلام هنگ ژاندارمری سوسنگرد؛ و - سند شماره 486 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص1، از فرماندهی ناحیه ژاندارمری، 30/6/1359، برابر اطلاع واصله از گروهان بستان.
6) سند شماره 290857 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از 07 (رکن3) به فرماندهی لشکر92 زرهی اهواز (رکن3)، 30/6/1359؛ و - سند شماره 409327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال 17، ص1، از تهران - ف ژاجا (رکن3 - دایره عملیات - مرکز فرماندهی)، 30/6/1359.
7) سند شماره 290857 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و - سند شماره 409327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال 17، ص1، از فرماندهی لشکر92 زرهی خوزستان (عملیات)، 30/6/1359، بنا به گزارش مجدد سرگرد افضلیان فرمانده هنگ ژاندارمری سوسنگرد.
یک دستگاه نفربر عراق منهدم و دیواره شمالی پاسگاه فکه عراق نیز ویران شد و باتوجهبه رفت‌وآمد آمبولانس‌های دشمن، تعداد زیادی از افراد آنها نیز زخمی شده‌اند.(1)
ناحیه ژاندارمری خوزستان همچنین اعلام کرد که در آخرین ساعات امروز، وضعیت پاسگاههای این منطقه به قرار زیر است: «1. در پاسگاه سوبله، تانک‌های ایرانی مستقر و تانک‌های عراقی عقب‌نشینی نمودند. 2. پاسگاه طلائیه قدیم منهدم [شد] و سقوط کرده و تانک‌های عراقی در آن مستقر هستند. 3. پاسگاه طلائیه جدید و کوشک [همچنان] زیر آتش شدید دشمن قرار دارد. 4. از پاسگاههای طاوسیه، دویرج و صفریه به‌علت قطع ارتباط، خبری در دست نیست.»(2)
از سوی دیگر، باتوجهبه ناامن‌بودن راه‌های مواصلاتی در نوار مرزی و مشکل‌بودن کمک‌رسانی به نیروهای درگیر، طبق گزارش لشکر92 زرهی خوزستان، «آقای شیخ علی کرمی، نماینده دشت آزادگان، در ساعت 10 امروز از راه‌های ارتباطی نوار مرزی دیدن نمود.» بنا به این گزارش، «نماینده دشت آزادگان به نیروهای نظامی و وزارت راه و ترابری پیشنهاد نمود که تمام تلاش خود را در ایجاد راه‌های متعدد وصولی از پشت جبهه به واحدهای درگیر با همه قدرت انجام دهند. ...»(3)همچنین، باتوجهبه حتمی بودن حمله هوایی عراق به شهرهای مرزی، امروز اداره کل مخابرات استان خوزستان در نامهای از استاندار خواست «دررابطه‌با وضع جاری تقاضامند است دستور فرمایید جهت حفظ و حراست یکی از مهم‌ترین مراکز مخابراتی در ایران؛ یعنی تپه اهواز که در حاشیه شهر جای دارد، اقدام لازم معمول فرمایند.»(4)
1
درپی افزایش حملات و تحرکات ارتش عراق و گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق غرب کشور، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اعم از ارتش، ژاندارمری، سپاه پاسداران، پیشمرگان مسلمان کرد و دیگر نیروهای داوطلب مردمی نیاز به هماهنگی بیشتر و وحدت فرماندهی را بیش از پیش احساس می‌کنند. ازاین‌رو، امروز «بنا به امر و رهنمود امام در شرایط حساس کنونی دایر بر همکاری نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب، کمیسیونی متشکل از نمایندگان امام در ارتش و سپاه و فرماندهی نیروی زمینی و شورای فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب و سرکار سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده قرارگاه عملیات غرب تشکیل شد و موارد زیر مورد توافق و تصویب قرار گرفت:
الف) قرارگاه تاکتیکی مقدم مستقر در کرمانشاه.
ب) قرارگاه فرماندهی مخصوص مستقر در کرمانشاه یا سنندج درحالحاضر با فرماندهی سرهنگ توپخانه صیاد شیرازی.
1) سند شماره 34494 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - عملیات) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 31/6/1359، برابر گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان، 30/6/1359.
2) سند شماره 503 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا (رکن3 - مرکز فرماندهی) به دفتر ریاست‌جمهوری، وزارت کشور، سماجا، 31/6/1359.
3) سند شماره 346079 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از لشکر92 زرهی (رکن3) به معاونت سیاسی و انتظامی استانداری خوزستان، 30/6/1359.
4) سند شماره 409327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، ص3، از اداره کل مخابرات استان خوزستان، 30/6/1359.
الف) قرارگاه هدایت‌کننده.
ب) تیپ نیروهای ویژه هوابرد.
پ) لشکر28 سنندج.
ت) عناصری از هوانیروز بنا به وضعیت موجود.
ث) سپاهیان پاسدار منطقه تحت مسئولیت.
ج) پیشمرگان و سایر عناصر مسلح مردمی.
چ) علی‌الاصول عناصر ژاندارمری و شهربانی منطقه در جریان عملیات و در کنترل عملیاتی واحدهای نظامی خواهند بود.
الف) لشکر81 زرهی کرمانشاه.
ب) لشکر92 [زرهی] خوزستان.
پ) لشکر16 زرهی قزوین.
ت) عناصر دیگری از سایر یگان‌های نیروی زمینی به‌موجب وضعیت.
ث) سپاه پاسداران منطقه خوزستان و ایلام و قسمتی از کرمانشاه که در منطقه عملیاتی قرار می‌گیرند.
ج) عناصری از هوانیروز برحسب وضعیت.
چ) ژاندارمری و شهربانی، نیروهای مردمی و هر نیروی مسلح موجود دیگر در منطقه در کنترل عملیاتی ارتش خواهد بود.
فرماندهی هر دو قرارگاه با فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی می‌باشد.
نظارت بر حسن اجرای این صورت‌جلسه و عدم تخلف از آن به‌عهده نمایندگان ویژه امام می‌باشد.
نیروهای وابسته به لشکر81 و 16 که هم‌اکنون تأمین جاده‌ها و محورها را در منطقه غرب به عهده دارند تا جایگزین‌کردن نیروهای جدید، همچنان در منطقه باقی می‌مانند. (نیروهای جایگزین عبارت‌اند از: یک گروهان از لشکر77 خراسان و گردان مالک ارتش از منطقه لشکر81 و عناصری از سپاه پاسداران اعزامی از مرکز و بالاخره نیروهای مردمی).
رهاکردن عناصر لشکر81 و 16 زرهی مستقر در محورهای غرب، حداکثر یک هفته پس از آنکه دو گردان موردنظر (گردان لشکر77 و گردان مالک اشتر) در اختیار فرماندهی مخصوص کرمانشاه قرار گرفت، انجام خواهد گرفت.
1) در هامش این صورت‌جلسه، علاوه‌بر امضای سرهنگ صیاد شیرازی به‌عنوان فرمانده عملیات مشترک منطقه غرب کشور، دو امضای دیگر مشاهده می‌شود که یکی از آنها متعلق به فرمانده وقت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتضی رضایی است که پیش از امضا، چنین پاراف کرده است: «این طرح با [توجه] به دستور امام امت و شرایط حساس فعلی، قابل‌قبول است.»
2) سند شماره 436275 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: صورت‌جلسه کمیسیون متشکل از نمایندگان امام در ارتش وسپاه، فرماندهی نیروی زمینی ارتش، شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب، سرکار سرهنگ صیاد شیرازی فرمانده قرارگاه عملیات غرب، 30/6/1359.
دراینحال، پیش از هماهنگی کامل فرماندهی در میان نیروهای مسلح مدافع مرزهای کشور و باوجود رشادت‌های کم‌نظیر اغلب نیروهای ارتش و ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، باتوجهبه مسائل متعدد و مختلف ازجمله نابرابری آشکار قوا و تجهیزات نیروهای خودی دربرابر دشمن، عدم آمادگی خودی و در مقابل آمادگی و حملات غافلگیرانه دشمن با حجم آتش چندین برابر، گاه مواردی از فرار و ترک جبهه جنگ از نیروهای مزبور مشاهده شده، که این روزها رو به افزایش است. دراینزمینه، امروز سرهنگ توپخانه صیاد شیرازی، فرمانده عملیات مشترک منطقه غرب کشور، در گزارشی به فرمانده نیروی زمینی از این موارد متعدد گلایه کرده است: «همان‌گونه‌که قبلاً به عرض رسیده است تعدادی از یگان‌های ژاندارمری مستقر در نوار مرزی، کمترین مقاومتی در مقابله با تهاجمات دشمن ننموده و خاک وطن را با جاری‌نشدن خون از بینی یک نفر از ابواب جمعی و بهای سلامتی‌شان فروخته‌اند. بازپسگرفتن هر وجب از این خاک در گرو خسارات سنگین و جان صدها نفر از سربازان و پاسداران جانبرکف این مرزوبوم است. گزارش‌های گروه رزمی217 مستقر در منطقه ایلام و [تیپ] نوهد که به پیوست تقدیم می‌گردد دلیلی است بر اثبات موضوع. استدعا می‌شود مقرر فرمایند:
هیئتی جهت رسیدگی به مواردی که تخلفات آشکار تا این حد روشن است، اعزام نمایند.
درصورت امکان با رسیدن نیروهای جدید ارتش، پاسگاههای مرزی ترمیم و تقویت گردد.
ف عملیات مشترک منطقه غرب - سرهنگ صیاد شیرازی.»(1)
1
گزارش‌های امروز بازهم حاکی‌از تشدید و افزایش تجاوزات عراق و درگیری میان قوای دو کشور ایران و عراق در مناطق مرزی کرمانشاه می‌باشد. «پاسگاه چقاحمام که دیروز به‌وسیله ژاندارمری تخلیه شده و مهمات زیادی ازجمله 2 قبضه تفنگ106 و یک قبضه خمپاره81 میلی‌متری و مقدار زیادی مهمات به جا گذاشته شده بود، دیروز بعدازظهر به‌وسیله 3 تن از برادران تیپ نوهد و 10 تن از برادران پاسدار تخلیه شد و امروز صبح عراق این پاسگاه را به‌علت کمبود نیروی [خودی] به تصرف درآورد.»(2)در گزارش دیگری، علاوه‌بر تأیید و ذکر موارد فوق، ازجمله تصرف پاسگاه چقاحمام، آمده است: «... باتوجهبه اینکه پاسگاه تلخاب نیز
1) سند شماره 282902 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد عملیات مشترک منطقه غرب (رکن3) به تیمسار ف نزاجا - معاونت عملیات و اطلاعات (عملیات)، 30/6/1359، آگهی به ژاندارمری 05 - لشکر81 (هنگ ژاندارمری ایلام)، پیرو شماره رمز شماره 1228، 19/6/1359.
2) سند شماره 71370 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 30/6/1359.
در آن‌طرف نفت‌شهر قرار دارد و به تصرف دشمن درآمده، [بنابراین] نفت‌شهر از دو طرف محاصره است و احتیاج به یک حمله عراق دارد که از سومار به نفت‌شهر به تصرف عراق درآید. لذا درخواست می‌شود که ازطریق ارتش اقدام به حمل توپخانه به گیلانغرب برای پشتیبانی آتش و تصرف این پاسگاه [چقاحمام] شود.»(1)دراین‌خصوص و به‌منظور اجرای دستور ستاد عملیات مشترک غرب برای آزادسازی پاسگاه چقاحمام، نزدیک ظهر امروز «یک اکیپ به سرپرستی یک نفر افسر از گروهان خان‌لیلی جهت اشغال پاسگاه مزبور ازطریق گروهان به [سمت] پاسگاه چقاحمام حرکت [کرد. ]»(2)
درزمینه پشتیبانی آتش سنگین از پاسگاههای تابع گروهان سومار ازجمله پاسگاههای یادشده و نیز پاسگاه بازرگان، مشکل اصلی، دوربودن گروه رزمی مستقر در سومار است که به همین دلیل قادر به اجرای آتش برای پاسگاه بازرگان و پاسگاههای دیگر این گروهان نیست.(3)اما پاسگاههای مرزی گروهان سومار از ساعت 17 امروز با آتشباری پرحجم ارتش عراق مواجه شدند، چنانکه علاوه‌بر این مطلب، در گزارش مرزبانی سومار آمده است: «مخصوصاً پاسگاههای گیسکه و میان‌تنگ در زیر آتش شدید نیروهای بعث عراق قرار گرفته و پاسگاه میان‌تنگ منهدم و پاسگاه گیسکه بعد از دو ساعت مقاومت سقوط نموده که از افراد [آن] تاکنون اطلاعی در دست نیست. کلیه سلاح‌ها در پاسگاه جا مانده و کشور عراق سریعاً نیروهایی ازقبیل توپخانه و پیاده‌نظام در پاسگاه مستقر [کرده است.]» این گزارش در پایان درخواست بمباران پاسگاه مزبور و نیروهای دشمن را نموده و هشدار داده است: «اگر چنانچه پاسگاه از وجود عناصر نظامی عراق پاک نشود، بخش سومار و نفت‌شهر و پاسگاههای مرزی صددرصد سقوط می‌نمایند.»(4)
علاوه‌بر دو پاسگاه گیسکه و میان‌تنگ، پاسگاه سانواپا نیز در ساعتی بعد زیر آتش شدید ارتش عراق قرار گرفت و ضمن تقاضای پشتیبانی هوایی درمورد سقوط احتمالی این سه پاسگاه هشدار داد.(5)هنگ ژاندارمری قصرشیرین نیز علاوه‌بر تأیید مطالب یادشده، تقاضای اعزام و استقرار یک دسته موشک‌انداز تاو در محل نموده و اصرار دارد که حتماً پیش از سقوط پاسگاههای مزبور، این اقدام صورت پذیرد. ادامه این گزارش درباره سرنوشت نیروهای پاسگاه گیسکه است: «پس از سقوط پاسگاه گیسکه، پرسنل پاسگاه به‌همراه مأمورین اعزامی از سومار در ارتفاعات گیسکه درحال نبرد با عوامل بعث عراق بوده و تقاضای پشتیبانی هوایی دارند.»(6)در این درگیری که تا ساعت 20:30 امروز همچنان ادامه داشته، 3 نفر از نیروهای ژاندارمری زخمی شدند.(7)آخرین گزارش درمورد پاسگاههای گیسکه، سانواپا و میان‌تنگ حاکی است که تا ساعت 23:30 امروز، درگیری در این سه پاسگاه همچنان با شدت تمام ادامه داشته است(8)و نیروهای مسلح خودی توانستند پیشروی 70 دستگاه تانک عراقی را سد کنند و 4 دستگاه تانک دشمن نیز براثر آتش متقابل واحد ژاندارمری منهدم شد.(9)
1) سند شماره 276890 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3) به ف - 14 - 05 - قصرشیرین - آگهی به ف - هنگ قصرشیرین، 30/6/1359، برابر امریه مرکز به استناد اعلام سماجا به گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ و - سند شماره 71353 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی غرب به سپاه (مرکز فرماندهی)، 30/6/1359.
2) سند شماره 283807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه به ف - منطقه عملیات غرب، 30/6/1359، بنا به گزارش واصله از هنگ ژاندارمری قصرشیرین.
3) سند شماره 283334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه ژاندارمری کرمانشاه (رکن3 - عملیات) به فرماندهی منطقه عملیات غرب، 30/6/1359، برابر گزارش هنگ ژاندارمری قصرشیرین به استناد گزارش گروهان سومار.
4) سند شماره 283806 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرزبانی سومار به تهران (رکن3 - دایره عملیات)، 30/6/1359.
5) سند شماره 276870 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به ف - 05 - ر3 - عملیات مستقر در شرکت زراعی، 30/6/1359، برابر گزارش مجدد گروهان سومار.
6) سند شماره 283807 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
7) سند شماره 276889 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از گروهان سومار به تهران (رکن3)، 31/6/1359.
8) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص12، کرمانشاه خبرگزاری پارس، 30/6/1359.
9) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
عکس
نقشه
اما از منطقه گروهان خسروآباد خبر می‌رسد که نیروهای عراقی در ساعت 17:40 دقیقه، تعداد زیادی از نیروهای خود را به‌همراه چندین دستگاه تانک روی تپه‌های مقابل و مشرف بر پاسگاه خسروی و ولدکشته به فاصله 800 الی 1000 متری پاسگاه خسروی و 1600 الی 1800 متری پاسگاه ولدکشته مستقر کرده، آرایش حمله به خود گرفته‌اند. گروهان قصرشیرین نیز تقاضای اعزام چند دستگاه تانک به پاسگاههای مزبور را کرده است.(1)این حمله که درمورد آن هشدار داده شده بود، در ساعت 20 امروز با آتشباری سنگین عراق بر روی پاسگاههای خسروی و ولدکشته آغاز شد و بااینکه واحد توپخانه ارتش مستقر در "خرناصرخان" پاسگاههای فوق را پشتیبانی می‌کند، ولی بازهم آتش نیروهای خودی جوابگوی دشمن نیست و باید نیروهای زرهی در پاسگاههای مزبور مستقر گردند. در این گزارش بازهم هشدار داده شده که «اگر ارتش در این امر [ارسال زرهی] پاسگاه‌ها را یاری نکند درصورت سقوط پاسگاه‌ها، مسئولیت از عهده گروهان [قصرشیرین] خارج است.»(2)آخرین وضعیت پاسگاه خسروی در شامگاه و ساعات پایانی امروز چنین است: «در ساعت 20:30 دقیقه، ارتش عراق مستقر در پشت ارتفاعات گمرک منذریه، به‌وسیله توپخانه، پاسگاه و سنگرهای اطراف خسروی را زیر آتش شدید قرارداده که [به] وسیله افراد موجود با سلاح‌های مربوطه به آتش توپخانه دشمن پاسخ داده شد و تا ساعت 23:45 دقیقه، این درگیری ادامه داشته است و خسارتی به ساختمان پاسگاه وارد آمده است.»(3)
از ساعت 6 بعدازظهر امروز نیز آتش توپخانه عراق شهر قصرشیرین را هدف قرار داد و برق شهر به مدت 2 ساعت قطع بود. خبرنگار کیهان ضمن بیان این مطلب، از قول یکی از منابع مطلع مرزی، اعلام کرد: «عراق در مسیر پاسگاههای مرزی خان‌لیلی به‌طرف زینل‌کش، حدود 250 الی 300 دستگاه تانک مستقر کرده است.»(4)همچنین، «در ساعت 22 امروز، نیروهای مزدور عراق مستقر در ناحیه قوره‌تو، ارتفاعات آق‌داغ قصرشیرین و محورهای آن را زیر آتش شدید توپخانه قرار داده که دراثر اصابت گلوله به داخل شهرداری و ساختمان‌های اطراف خساراتی وارد گردید و 2 نفر از درجه‌داران ارتش مجروح شدند.»(5)آخرین گزارش‌ها حاکی است علاوه‌بر سقوط پاسگاه گیسکه، پاسگاههای کانی‌شیخ و بازرگان در سومار و نیز پاسگاههای ولدکشته و خسروی در قصرشیرین شدیداً زیر آتش دشمن و درحال سقوط می‌باشند.(6)همچنین، جنگ آتشبارهای دو طرف در تمام طول مدت شب و روز بعد هم در این مناطق ادامه داشته است.(7)
1) سند شماره 283801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ قصرشیرین به تهران (فرماندهی ژاجا)، 30/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین مستند به گزارش پاسگاه خسروی.
2) سند شماره 276869 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه به تهران - ف - ژاجا (رکن3 - عملیات)، 30/6/1359، برابر گزارش گروهان قصرشیرین.
3) سند شماره 283772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ناحیه کرمانشاه (رکن3 به فرماندهی منطقه عملیات غرب)، 31/6/1359، برابر اعلام مرزبانی قصرشیرین.
4) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
5) سند شماره 283772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 71360 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 30/6/1359، برابر اعلام سپاه غرب؛ و - سند شماره 21429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن خبری مرکز فرماندهی - عملیات سپاه، 30/6/1359، ص1.
7) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
عکس
نقشه
1
در ادامه تحرکات و تجاوزات زمینی و هوایی عراق به مناطق مرزی ایلام، گزارش‌های متعدد نیروهای خودی حاکی‌از جابه‌جایی‌ها و نقلوانتقال نیروها و تجهیزات زرهی و توپخانه‌های عراقی به مناطق نزدیک مرز به‌ویژه در منطقه چیلات و بیات است. دراینزمینه، امروز نیروی هوایی عراق سه بار به حریم هوایی ایلام تجاوز کرد؛ در نخستین حمله، در ساعت 1 بامداد امروز، یک فروند هواپیمای عراقی با حمله به مناطق مرزی ایلام موضع توپخانه ایران را هدف قرار داد که هیچ‌گونه تلفات جانی و خساراتی نداشت. دومین حمله هوایی عراق در ساعت 4:20 دقیقه بامداد، با تجاوز 2 فروند هواپیمای دشمن صورت گرفت که منطقه فرح‌آباد ایلام را بمباران و فرار کردند که این حمله نیز تلفاتی نداشت.(1)سومین حمله هوایی عراق در ساعت 13:30 دقیقه امروز، رخ داد که تعدادی بمب‌افکن عراقی اطراف شهر دهلران را بمباران کردند که هیچ‌گونه خسارتی به بار نیاورد.(2)
علاوه‌براین، ارتش عراق امروز تحرکات زمینی وسیعی در نقاط مرزی همجوار ایلام داشت. ازجمله گزارش گروهان موسیان حاکی است: «ارتش عراق واحدهایی از تانک و پیاده‌نظام خود را در منطقه روبه‌روی پاسگاه بیات مستقر کرده و احتمالاً قصد حمله تلافی‌جویانه را دارد.»(3)صبح امروز همچنین 2 دستگاه خودرو حامل نیروی تکاور از دیوانیه و ازطریق کوت به مناطق مرزی ایلام اعزام شد. این گزارش حاکی است که عراق، در منطقه کوت تعداد بیشتری سرباز و لودر مستقر کرده است.(4)امروز همچنین عراق اقدام به انتقال نیروها و تجهیزات بیشتر به مناطق همجوار و نزدیک مرز ایلام کرده است. ازجمله: اعزام 10 دستگاه خودرو حامل افراد تکاور از پادگان التاجی ازطریق دیوانیه به مناطق مرزی در عصر امروز و انتقال 24 تانک دیگر به عماره، ابلاغ و دستور به تیپ3 لشکر2 برای استقرار در عماره. بنا به همین گزارش، جلودار این تیپ فعلاً به بغداد رسیده است.(5)گزارش گروهان مهران نیز حاکی‌از فعالیت‌های شدید واحدهای مهندسی رزمی عراق در ایجاد استحکامات و سنگرها در پاسگاه "تعان" عراق، روبه‌روی پاسگاه گمرک قدیم ایران در ساعت 15 امروز، می‌باشد. طبق این گزارش، نیروهای پیاده و خودروهای عراقی نیز در این محل حضور فعالی دارند.(6)
دراینحال، به‌دنبال افزایش تحرکات و انتقال نیرو و تجهیزات زرهی عراق در منطقه چیلات، نیروهای عراقی از ساعت 17:30 دقیقه امروز، با شدت تمام به پاسگاه چیلات ایران حمله کردند و پاسگاه مزبور ضمن دفاع متقابل، تقاضای تانک و تفنگ106 میلی‌متری کرده است. بر اساس این گزارش: «ضمناً دشمن از قسمت رودخانه درحال پیشروی است و تمام افراد با تمام رشادت ایستادگی کرده و می‌جنگند و پاسگاه چیلات عراق منهدم گردیده است و عراقی‌ها درخواست کمک هوایی کرده‌اند.»(7)ضمناً درگیری بین ارتش عراق و نیروهای ایرانی مستقر در پاسگاه انجیره نیز در همین ساعت با شدت تمام آغاز شده و تا پاسی از شب
1) سند شماره 65117 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 30/6/1359؛ و - سند شماره 21429 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 283206 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - فرماندهی ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 31/6/1359، برابر گزارش گروهان دهلران، 30/6/1359.
3) سند شماره 65118 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به سپاه اهواز، 30/6/1359.
4) سند شماره 492 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراق.
5) سند شماره 71378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراق.
6) سند شماره 282908 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ژاندارمری ایلام به تهران - ف ژاجا (رکن3 - مرکز عملیات)، 30/6/1359، برابر گزارش گروهان مهران به استناد پاسگاه گمرک قدیم.
7) سند شماره 250449 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از هنگ ایلام به تهران - ف ژاجا (رکن3 - دایره عملیات)، 31/6/1359، برابر اعلام سرگرد میلانی، فرمانده عملیات پاسگاه چیلات، 30/6/1359.
ادامه داشته است.(1)درارتباط‌با تلفات نیروهای عراقی در این درگیری، پایگاه دهلران به نقل از یک منبع اطلاعاتی خود، اعلام کرد که در این برخورد، نیروهای عراقی حدود 47 نفر تلفات داشته‌اند که اکثراً جمعی تیپ27 عماره و 3 نفر نیز شرطه بوده‌اند.(2)
همچنین، در مقابله با حرکت رو به جلوی نیروهای زرهی و یگان‌های پیاده - مکانیزه ارتش عراق، در ساعت 7 بعدازظهر امروز، هواپیماهای جنگنده نیروی هوایی ایران بر فراز مواضع و شهرهای همجوار عراق به پرواز درآمده و 3 ستون زرهی و مکانیزه عراق را که درحال حرکت به‌سمت مرز ایلام بودند، درهم کوبیده و تلفات سنگینی به آنها وارد آوردند.(3)یک گزارش دیگر نیز از منطقه ایلام حاکی است: «نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران به پشتیبانی از نیروی زمینی، پاسگاه اینزی عراق را منهدم ساخت.» بنا به همین گزارش، «در درگیری‌های منطقه میمه ایلام 4 دستگاه تانک عراقی منهدم شدند و خبرهای تأییدشده حکایت از کشته‌شدن 120 مزدور بعث عراق را دارند.»(4)در ساعت 20 امروز نیز، توپخانه ایران پاسگاه صدام را زیر آتش قرار داد که تا چندین ساعت درگیری بین دو توپخانه ادامه داشته است.(5)
1
درمورد درگیری‌های امروز میان قوای ایران و عراق، سخنگوی نظامی عراق اعلام کرد: «1. در ساعت 17 روز 30/6/59، توپخانه ارتش ایران شهر مندلی عراق را زیر آتش توپخانه خود قرار داده است. 2. در روز 30/6/59 نیروی هوایی ایران مجدداً به شهر مندلی حمله کرده است. 3. نیروهای ایرانی مستقر در قصرشیرین در تاریخ 30/6/59 منطقه مسکونی شهر خانقین را زیر آتش توپخانه خود گرفته‌اند. 4. در ساعت 22 روز 30/6/59 نیروهای ایرانی به مخفرالحسین در خانقین حمله کرده که ارتش عراق به آتش نیروهای ایران جواب داده و موفق شدند آتش نیروهای ایران را ساکت نمایند. 5. در ساعت 22 روز 30/6/59 نیروهای ایران پاسگاه موسی‌الکاظم واقع در خانقین عراق را مورد حمله قرار دادند که با پاسخ آتشباری نیروهای عراقی مواجه شد. ...»(6)
2
درپی بالاگرفتن و گسترش نبردهای میان نیروهای مسلح ایران و عراق از غرب تا جنوب‌غربی و دهانه خلیج‌فارس، عصر امروز، کمیسیون امنیت ملی جلسه فوق‌العاده خود را در ستاد مشترک ارتش تشکیل داد. به گزارش کیهان: «این جلسه با حضور دکتر سیدابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری و فرمانده کل قوا و محمدعلی رجایی نخست‌وزیر و فرماندهان نیروها تشکیل شد. در این جلسه فوق‌العاده کمیسیون امنیت ملی، [دربارۀ] مشکلات امنیتی غرب کشور و نحوه عمل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در رویارویی با نیروهای مزدور رژیم بعث عراق گفت‌وگو، تبادل‌نظر و تصمیماتی اتخاذ شد. جزییات این گفت‌وگوها به‌دلیل اهمیت مسائل و
1) سند شماره 71378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
2) سند شماره 290997 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رکن2 ستاد لشکر92 زرهی خوزستان به ت - ف نزاجا (مد اطلاعات)، 30/6/1359، برابر گزارش پایگاه دهلران.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص5، ایلام - خبرگزاری پارس، گزارش خبرنگار اعزامی این خبرگزاری به منطقه میمه.
4) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از ایلام.
5) سند شماره 71378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین.
6) سند شماره 41750 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 2/7/1359، بنا به شنود از رادیو عراق در ساعت 16 31/6/1359.
همچنین مسائل نظامی اعلام نشده است.» بنا به این گزارش، «نکته قابل‌توجه این جلسه کمیسیون امنیت ملی، حضور حجت‌الاسلام مجد سرپرست سازمان بسیج مستضعفین و همچنین فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی [مرتضی] رضایی بود. علاوه‌بر این مسئولان، سرتیپ فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، سرتیپ ظهیرنژاد، فرمانده نیروی زمینی، سرهنگ فکوری وزیر دفاع و فرمانده نیروی هوایی و دکتر مصطفی چمران حضور داشتند.»(1)
از سوی دیگر، بنی‌صدر پیش‌ازظهر امروز، از قسمت‌های مختلف نیروی هوایی بازدید کرد. گزارش خبرگزاری پارس دراینزمینه حاکی است: «در این بازدید که حدود چهار ساعت به طول انجامید، قسمت‌های مختلف ستاد نیروی هوایی و پس از آن انبارهای لوازم یدکی و قسمت‌های مختلف آمادگاه الکترونیک و قسمت جهاد سازندگی نیروی هوایی مورد بازدید رئیس‌جمهوری قرار گرفت و در هر قسمت، به‌وسیله سرهنگ فکوری وزیر دفاع و فرمانده نیروی هوایی و مسئولان مربوطه توضیحات لازم داده شد.»(2)
1
هم‌زمان با گسترش حملات عراق به مرزهای استان‌های غرب و جنوب‌غربی کشور، فعالیت‌های تخریبی عوامل داخلی وابسته به رژیم عراق نیز ادامه دارد. دراینزمینه، ازجمله گزارش لشکر92 زرهی خوزستان حاکی است: «در ساعت 22 مورخه 30/6/59، دو عدد بمب ساعت‌شمار در زیر لوله‌های نفتی که از یونیت به‌طرف پاسگاه بیات ادامه دارد کار گذاشته شده که دراثر انفجار، لوله نفت متلاشی و منفجر و آتش‌سوزی مختصری می‌شود.» براساس این گزارش، آتش‌سوزی مزبور با تلاش مأموران آتش‌نشانی بلافاصله با قطع نفت، خاموش می‌گردد. در هامش این گزارش علاوه‌بر ارزیابی "صحت دارد" آمده است که «در طول مدتی کمتر از 20 روز، این چهارمین اقدام تخریبی عوامل ضدانقلاب در منطقه چیلات تا بستان می‌باشد.»(3)
2
رژیم بعث عراق علاوه‌بر حمایت و پشتیبانی تدارکاتی و تسلیحاتی از گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین، افراد فراری و پناهنده‌شده به عراق را که در اردوگاه‌های نزدیک مرز نگهداری می‌کند، مورد سوءاستفاده و بهره‌برداری قرار می‌دهد. معمولاً این افراد بمب‌های آماده‌ای را - که توسط مأموران عراقی در ماشین‌های سواری یا وانت جاسازی شده - با خود از مرز عبور داده و در شهرهای مهم ازجمله تهران و در جاهای شلوغ منفجر می‌کنند. گزارش حاضر که توسط یکی از عوامل کُرد نفوذی خودی مأمور مرکز اطلاعات سپاه غرب کشور تهیه شده، دراین‌مورد حائز توجه و اهمیت است: «موضوع: طرح خرابکاری عراق در تهران. محمدامین عظیم مریوانی که خانه‌اش در چادرهای پنجوین [عراق] است، ماشینی را که خیلی
تازه [نو] و شماره خارجی بوده [را] به شخصی که هنوز اسمش مشخص نشده، تحویل داده و شخص تحویل‌گیرنده خانه‌اش در مریوان می‌باشد. بنا به شایعات صحیح، ماشین را در عراق مجانی در اختیار آورنده گذاشته‌اند که در مقابل 50 هزار تومان، آن را به تهران برده و در خیابان لاله‌زار بگذارد و دست روی سویچ موردنظر [کلید انفجار] که قبلاً سویچ را به آورنده نشان داده بودند گذاشته و فوری خودش را از آن منطقه دور کند. پس از ورود به ایران تا ژنین، از دهات ژاوه‌رود کردستان نزدیک پایگلان، توسط دمکرات و پیکار ماشین نگه داشته می‌شود و آورنده ماشین از 50 هزار تومان اجرت خرابکاری، فقط 25 هزار تومان پیش‌قسط گرفته و احساس می‌کند که این ماشین را از او می‌خواهند بگیرند، دست روی سویچ موردنظر می‌گذارد و ماشین منفجر شده و چندین انسان و قاطر و درخت را از بین برده و آورنده ماشین به این علت در زندان پیکار می‌باشد و از طرف دیگر، شایعه را عوض کرده و به نفع خودشان در بین مردم پخش می‌کنند: که این ماشین توسط یک نفر به نام حسین‌بیک دزی و توسط حکومت ایران از تهران آورده شده که برای خرابکاری بوده است و به این جرم حسین‌بیک دزی بی‌گناه را که روحش از این جریان خبر نداشت، اعدام می‌کنند. درصورتی‌که این ماشین از عراق برای کشتار مردم تهران و به‌وجودآوردن جو متشنج و ناآرام در تهران که بتوانند عدهای را به وحشت بیندازند آورده شده بود، که به یاری خدا موفق نشدند.»(1)
1
امروز مریوان و نوسود جولانگاه مهم‌ترین موارد تحرکات غرب کشور با همراهی مستقیم عراق است. به‌دنبال خبرهایی که از نقلوانتقال زرهی و نیروهای ارتش عراق ازجمله استقرار 18 تانک در منطقه "خانم‌شیخان" در 12 کیلومتری مریوان، تا صبح امروز، گزارش شده و همچنین درپی جاده‌سازی عراقی‌ها در ارتفاعات این منطقه با 8 دستگاه لودر و تقاضای پادگان مریوان مبنی‌بر استقرار توپخانه 130 میلی‌متری و هشدار این پادگان دراین‌مورد که عراق قصد حمله و تصرف مریوان را دارد،(2)گزارش‌ها از نوار مرزی مریوان حاکی است که شب گذشته واحدهایی از ارتش عراق با کمک عوامل داخلی خود، با نیروهای مرزی ایران درگیر شدند. این درحالی است که «از مریوان خبر می‌رسد که ازطرف بایوه [در 1 کیلومتری مرز ایران و عراق] و باشماق [صدای] تیراندازی و انفجار شدید به گوش می‌رسد.»(3)
امروز همچنین، شاهین، معاون فرمانداری پاوه، گفت: «پایگاه عوامل مزدور بعث عراق هنوز در نوسود تخلیه نشده، ولی پیشروی ما تا حدود 7 کیلومتری نوسود ادامه داشته است.» وی افزود: «تمام بلندی‌ها و ارتفاعات نوسود در اختیار قوای ارتش، سپاه پاسداران، پیشمرگان مسلمان کرد و افراد ژاندارمری است.» شاهین گفت: «اوج درگیری در نقطه‌ای به نام "دودان" است، که پس از پیشروی نیروهای ما از باینگان به‌طرف نوسود به وجود آمد. در این نقطه که نزدیک مرز ایران و
1) سند شماره 499 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز اطلاعات سپاه غرب به اداره مرکزی اطلاعات، 30/6/1359.
2) سند شماره 488 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه غرب به اطلاعات و فرماندهی سپاه مرکز، 30/6/1359.
3) سند شماره 487 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 (132م) به نزاجا، 30/6/1359، برابر شنود از یگان‌های عراق.
عراق قرار دارد، مزدوران بعثی و افراد مسلح غیرقانونی درحال عقب‌نشینی هستند.» وی همچنین افزود: «33 نفر از عوامل فریب‌خورده "زردوئی" که خود را به ما معرفی کرده بودند، پس از آموزش و جلب اطمینان، مجدداً به منطقه درگیری اعزام شدند.»(1)باوجوداین، آخرین خبر امروز از شهر نوسود حاکی است: «شهر نوسود همچنان در محاصره نیروهای نظامی و انتظامی قرار دارد و رزمندگان اسلام مشغول پاکسازی روستاهای منطقه هستند. بااین‌حال، اوضاع نوسود کاملاً متشنج است و افراد حزب دمکرات کاملاً بر امور شهر حاکمیت دارند.»(2)
1
در آذربایجان‌غربی، مهاباد همچنان محور اصلی درگیری‌هاست، ولی در حاشیه آن، مسائل ارومیه (مرکز استان) و نیز بوکان در جنوب آن همچنین سقز از نواحی نزدیک به استان نیز قابل‌ذکر است.
در مهاباد، در ادامه پاکسازی شهر و مناطق همجوار آن، امروز نیز از ساعت 1 بامداد تا 4 بعدازظهر، در این شهر درگیری‌های نسبتاً شدیدی رخ داد. دراینزمینه گزارش خبرنگار کیهان از ارومیه حاکی است: «پایگاه ژاندامری که در تلویزیون مرکز مهاباد مستقر است، از ساعت 1 تا 4 بامداد امروز، مورد حمله و تیراندازی مهاجمین در مهاباد قرار گرفت که مأمورین با آتش شدید به آنان پاسخ دادند. در این تیراندازی‌ها یک خمپاره به داخل ساختمان تلویزیون اصابت کرد و 3 نفر از درجه‌داران ژاندارمری مجروح شدند. ...»(3)گزارش سپاه ارومیه تعداد تلفات و مجروحان خودی را در شب گذشته و امروز در درگیری مهاباد، 2 نفر پاسدار شهید و 3 نفر پاسدار زخمی اعلام کرده است. از مهاجمان (ضدانقلاب) نیز تعداد زیادی کشته و زخمی شده‌اند. بنا به این گزارش، «اعزام نیرو جهت ادامه پاکسازی شهر مهاباد امری است حیاتی» و درخواست اقدام عاجل برای اعزام نیرو شده است.(4)اما گزارش امروز سپاه ارومیه، وضعیت مهاباد را وخیم‌تر نشان می‌دهد، چنانکه در این گزارش آمده است: «پیرو مذاکرات تلفنی و ارسال پیام حدود 15 روز پیش، درخواست 400 نفر نیرو جهت عملیات مهاباد شده و اگر تا ساعت 4 بعدازظهر 31/6/59، نیرو اعزام نشود احتمال 90 درصد سقوط مهاباد می‌رود و سپاه ارومیه دیگر هیچ‌گونه مسئولیتی را به عهده نخواهد گرفت.»(5)
درحالیکه فشار نیروهای خودی در مناطق مختلف استان آذربایجان‌غربی به‌ویژه شهرستان مهاباد است، نیروهای مهاجم برای کاستن از این فشار به مراکز و ستون‌های نظامی در دیگر شهرها و روستاها و راه‌های ارتباطی به مهاباد حمله می‌کنند تا از توان نیروهای خودی برای تصرف این شهر راهبردی بکاهند. ازجمله، «از ساعت 24 شنبه تا ساعت 4 بامداد امروز، پاسگاه ژاندارمری مستقر در روستای نلیوان اشنویه مورد تهاجم و تیراندازی‌های افراد مسلح قرار گرفته که به‌وسیله افراد مستقر، این حمله‌ها بدون تلفات دفع شد.»(6)
1) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص‌آخر، خبرنگار کیهان از کرمانشاه.
2) مصطفی ایزدی، تاریخ بیست ساله پاسداری از انقلاب اسلامی (ضدانقلاب و ضدانقلابیون)، تهران: دانشگاه امام حسین(ع)، دانشکده فرماندهی و ستاد، 1386، ج4، ص189.
3) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه، در مصاحبه با سرهنگ تاج‌الدینی فرمانده ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
4) سند شماره 425458 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به مرکز فرماندهی تهران، 31/6/1359.
5) سند شماره 425457 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ارومیه به سپاه تهران (مرکز فرماندهی) برادر مرتضی رضایی.
6) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه، در مصاحبه با سرهنگ تاج‌الدینی فرمانده ناحیه ژاندارمری آذربایجان‌غربی.
اما شهرستان ارومیه که مرکز استان و جبهه پشتیبانی اصلی برای نیروهای خودی به شمار می‌رود، دیروز و امروز با حملات متعدد مهاجمان مسلح ضدانقلاب مواجه شد. به گزارش روابط عمومی سپاه ارومیه، در جریان درگیری‌های امروز ازسوی مهاجمان مسلح به‌طرف برادران ستون اعزامی در نقاط مختلف تیراندازی شد و درنتیجه یکی از پاسداران به نام عبدالصمد بختیاری شهید و 3 پاسدار دیگر و یک سرباز ژاندارمری نیز مجروح شدند. بر اساس این گزارش، «امروز ضدانقلابیون در روستای بالقچی نقده یک انبار علوفه را به آتش کشیدند. این انبار علوفه آذوقه 150 رأس گوسفند در زمستان بود.»(1)همچنین در اطلاعیه لشکر64 ارومیه نیز درباره حمله به پادگان ارومیه آمده است: «این درگیری که از ساعت 1:30 دقیقه تا 5 بامداد ادامه داشت، به غیر از اندک خسارت مالی، هیچ‌گونه خسارت مهم و جانی نداشت و با حملات متقابل افراد مستقر در پادگان ارومیه آتش ضدانقلاب نیز خاموش شد.»(2)البته درخصوص طرح حمله‌های مجدد و آتی به ارومیه، امروز هشدار داده شد؛ چنانکه در گزارش امروز اداره دوم ستاد مشترک ارتش آمده است: «برابر اطلاع واصله، سرهنگ فراری کامرانه [یا کامرانی] سرپرست حزب دمکرات قصد دارد در مورخه 30/6/59 در شهر ارومیه دست به اقدام خرابکارانه بزند.» این گزارش می‌افزاید: «درحالحاضر عدهای از افراد مسلح پیشمرگ حزب دمکرات و کومه‌له در ده قاسملو - شلمکان و منددول مستقر شده‌اند.»(3)به هر ترتیب، به‌دنبال این هشدار، «در ساعت 5/1 بامداد امروز، با انفجار شدیدی که توسط گلوله آر.پی.جی7 ضدانقلابیون رخ داد، منبع شماره 9 شرکت نفت ارومیه واقع در بلوار آزادی طعمه حریق شد که برای خاموش‌کردن آن تقاضای هلیکوپتر یا هواپیمای آتش‌نشانی شد، اما در ساعت 9 بامداد روز بعد، این آتش‌سوزی مهیب توسط مأمورین آتش‌نشانی و مردم خاموش شد.»(4)بنا به این گزارش، «این مخزن دارای 000,200,1 لیتر نفت سفید بوده است که فقط یک میلیون لیتر آن توسط مأمورین از این مخزن خالی شده است و بقیه درحال سوختن است.»(5)
دراینحال از منطقه میاندوآب - بوکان خبر می‌رسد: «افراد سپاه پاسداران به‌همراهی واحد ارتش مستقر در میاندوآب که از تاریخ [چهار] شنبه 26/6/59 به‌طرف بوکان درحال پیشروی می‌باشند بعد از خلع‌سلاح چند روستا همچنان به پیشروی خود ادامه می‌دهند.» سخنگوی روابط عمومی سپاه ارومیه ضمن بیان این مطلب، افزود: «مردم روستاهای گاومیش‌گلی، ابراهیم، حسین‌قلعه، شینوا و عسگرآباد در مسیر راه ضمن استقبال از واحد، اسلحه‌های خود را تحویل سپاه دادند.» وی افزود: «هم‌اکنون افراد سپاه و ارتش در مناطق حساس این نواحی بدون هیچ‌گونه درگیری مستقر شده‌اند.»(6)
شهر سقز نیز بااینکه در دست نیروهای خودی است، وضعیت امنیتی مطلوبی ندارد؛ بدین‌شرح که: «ارتش و سپاه پاسداران در سقز هماهنگی ندارند و از مقر پادگان خارج نمی‌شوند و هر شب ضدانقلاب شهر را به گلوله می‌بندد و چند زخمی از سپاه و ارتش می‌گیرد و روز به روز به جسارت ضدانقلاب افزوده می‌گردد.»(7)
1) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 188، تاریخ 1/7/1359، ص4، ارومیه - خبرگزاری پارس، 31/6/1359، مصاحبه با مسئول روابط عمومی سپاه ارومیه، 31/6/1359.
2) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4.
3) سند شماره 141615 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص221، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به سماجا2، 30/6/1359؛ و - سند شماره 425460 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات سپاه کرمانشاه به اطلاعات سپاه ارومیه، 31/6/1359.
4) سند شماره 71344 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (ارومیه)، ص219، از سپاه (مرکز فرماندهی) به سماجا3 (مرکز فرماندهی)، 30/6/1359؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه.
5) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از ارومیه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4، خبرنگار جمهوری اسلامی از ارومیه.
6) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص4.
7) سند شماره 71351 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اسناد مناطق کردنشین (سقز)، ص150، از سماجا3 (مرکز فرماندهی) به نزاجا، 30/6/1359؛ و - سند شماره 141616 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه (مرکز فرماندهی) به مرکز فرماندهی غرب، 30/6/1359، برابر اعلام سماجا.
1
درپی درگیری‌های شدید روز گذشته در قائمشهر که به‌دنبال تصفیه و پاکسازی شهر از پوسترهای تبلیغاتی و کیوسک‌ها و دکه‌های نشریات غیرمجاز گروه‌های سیاسی، بین هواداران این گروه‌ها و عدهای از مردم ایجاد شد و طی آن یک نفر به نام محمدحسین صادقی کشته و حدود 400 نفر زخمی شدند، گروه زیادی از مردم قائمشهر امروز مقابل شهربانی تحصن کردند؛ تقاضای آنها از مسئولان، جلوگیری از فعالیت گروه‌های سیاسی به دستور دادگاه انقلاب اسلامی قائمشهر تا تعیین تکلیف آنها ازطرف مجلس شورای اسلامی بود.(1)«مردم متحصن همچنین خواهان محاکمه سریع عاملان این درگیری‌ها شدند. فرماندار قائمشهر دراین‌مورد اظهار داشت: برای ازبین‌بردن این‌گونه تشنجات، شورایی به نام شورای تأمین تشکیل شده است.»(2)به گزارش خبرگزاری پارس، «شادنوش، فرماندار قائمشهر، در اجتماع متحصنین شرکت کرد و طی سخنانی از مردم خواست حفاظت شهر را به‌عهده مأمورین انتظامی بگذارند و خود پشتیبان آنها باشند و همچنین قول داد کلیه مسببین این درگیری‌ها دستگیر و مجازات خواهند شد. وی در خاتمه از مردم خواست به ندای آیت‌الله منتظری لبیک گفته و راه‌پیمایی سه‌شنبه را با شکوه هرچه بیشتر برگزار کنند.» بنا به این گزارش، «در این تحصن جامعه روحانیت، بازاریان، کارگران و کشاورزان شرکت دارند و خواستار رسیدگی به وضع آشفته شهر و دستگیری عاملین شده‌اند. در این درگیری‌ها که تا ساعت 22:30 شب گذشته ادامه داشت، علاوه‌بر یک شهید (حسین صادقی فرزند اسمعیل، 14 ساله، ساکن آهنگرکلاه) بیش از 400 زخمی، خساراتی نیز به دفاتر روزنامه و کانون تبلیغات اسلامی و جنبش معلمان این شهر وارد آمد.» خبرگزاری پارس درباره علت و انگیزه اصلی درگیری، در گزارش خود آورده است: «در ساعت 9 صبح 29 شهریور، اعلامیه توهین‌آمیزی نسبت به رهبر انقلاب در یکی از نشریه‌های گروه‌های چپ منتشر و در سطح شهر پخش شده بود. درپی آن ستادی متشکل از شهربانی، سپاه پاسداران، کمیته و ژاندارمری برای اجرای حکم دادستانی تشکیل شد.»(3)
2
در ساعت 9:30 دقیقه صبح امروز، آقای محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، با امام خمینی دیدار و گفت‌وگو کرد و پس از این ملاقات به چند پرسش خبرنگار خبرگزاری پارس پاسخ داد. رجایی ازجمله درباره معرفی دیگر اعضای کابینه دولت خود گفت: «دراین‌مورد گزارشی تسلیم امام کردم و انشاءالله چند نفر از این افراد را تا روز سه‌شنبه معرفی می‌کنم. چون هنوز بعضی از آنها خیلی قطعی نشده، فعلاً از گفتن نامشان خودداری می‌کنم، ولی به‌طور قطع انشاءالله روز سه‌شنبه چند نفر از آنها معرفی می‌شود.»(4)
امروز همچنین در آستانه بازگشایی مدارس و پخش شایعات و افزایش فشار تبلیغاتی گروه‌های سیاسی ناهمسو با نظام، آقای محمدعلی رجایی در گردهمایی رؤسای مدارس
1) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، صص 11 و 12، خبرنگار انقلاب اسلامی از قائمشهر.
2) روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص2، خبرنگار کیهان از قائمشهر.
3) خبرگزاری پارس، نشریه گزارش‌های ویژه، شماره 187، تاریخ 31/6/1359، ص7، ساری - خبرگزاری پارس، 30/6/1359.
4) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص12؛ و - روزنامه کیهان، 31/6/1359، ص3.
شرکت کرد و درخصوص مسائل مختلف آموزش‌وپرورش و مشکلات پیش رو و نیز درباره توطئه به تعطیلی کشاندن مدارس در روز اول مهر سخن گفت. «آقای رجایی ضمن اشاره به توطئه‌های ضدانقلاب گفت: امسال مدارس با یک برنامه خاص باز خواهد شد. مسئله توطئه در بازگشایی مدارس از حد یک شایعه گذشته است، زیرا می‌دانیم ضدانقلاب به‌دنبال آن است که تا خللی در بازگشایی مدارس ایجاد کند.» وی افزود: «ضدانقلاب همیشه توطئه‌های خود را به‌گونه‌ای انجام می‌دهد که شناخته نشود و همیشه سعی دارد برای پیاده‌کردن اغراض خود از دانش‌آموزان استفاده کند؛ لذا نباید برای مقابله با ضدانقلاب، رودرروی دانش‌آموزان قرار گرفت. ما باید ضدانقلاب را خوب بشناسیم و با آن مقابله کنیم زیرا می‌دانیم دانش‌آموزان هیچ‌گاه انگیزه توطئه ندارند.» آقای رجایی گفت: «آنچه که بیش از تربیت مهم است، راه و روش تربیت است و ما باید آن را مراعات کنیم. ما باید بدانیم که در هنگام تدریس و کار در مدارس به تعداد دانش‌آموزان خود، دنیا داریم و هر دانش‌آموزی بسان یک دنیا است، لذا ما باید برخوردی متناسب با هریک از آنها داشته باشیم. آقای رجایی آن‌گاه ضمن تأکید بر چگونگی برخورد با مشکلات گفت: باید در هنگام مقابله با مشکلات از خداوند بخواهیم به ما ظرفیت لازم را بدهد تا بتوانیم حرف خودمان را به دانش‌آموزان بفهمانیم. ...»(1)
1
درحالیکه تلاش‌های رسمی و غیررسمی برای حل بحران گروگانهای امریکایی همچنان با ناکامی و شکست مواجه می‌شود، امروز رادیو امریکا اعلام کرد: «از حوادث ناخوشایند در هفته گذشته در خارج از امریکا آن بود که هم‌زمان با شدت‌یافتن مبارزات انتخاباتی در امریکا، ناگهان امید رهایی گروگان‌ها در دل‌ها جوانه زد، ولی پارلمان ایران نشان داد که عجله‌ای برای حل مشکل گروگان‌ها و آزادی آنان ندارد. دولت ایران علاوه‌بر مسکوت‌گذاشتن مشکل گروگان‌ها، سیاست ستیزه‌جویانه‌ای در کنفرانس اوپک در وین پیش گرفت. حکومت ایران اخیراً مشکل درگیری‌های نظامی با عراق را نیز به دیگر مشکلات خود افزوده است.»(2)از سوی دیگر، «در مصاحبه‌ای که در کویت انتشار یافت از قول کاردار لیبی در واشنگتن گفته شده است دولت لیبی سال گذشته به درخواست رئیس‌جمهوری ایالات متحده هیئتی را برای میانجیگری درزمینه آزادکردن گروگانهای امریکایی به ایران فرستاد. روزنامه کویتی الانباء به نقل از دکتر علی احمد الخدیری دیپلمات لیبیایی، نوشت که وی ازسوی برژینسکی، مشاور امنیتی پرزیدنت کارتر، به کاخ سفید دعوت شده بود. برژینسکی که می‌گفت ازسوی پرزیدنت کارتر صحبت می‌کند، پرسید که آیا سرهنگ قذافی، رهبر لیبی، می‌تواند برای تضمین آزادی گروگان‌ها با آیت‌الله خمینی میانجی شود یا نه. در این مصاحبه از قول وی اضافه شده است که این درخواست [که] در ملاقاتی توسط برژینسکی در روز 6 دسامبر در کاخ سفید ترتیب یافته بود، توسط شخص کارتر
نیز تکرار شد. خدیری در این مصاحبه گفته است: به درخواست پرزیدنت کارتر، سرهنگ قذافی هیئتی را به ایران اعزام کرد، در جریان ملاقاتی با آیت‌الله خمینی، ما نقطه‌نظرهای خود را پیرامون به‌گروگان‌گرفتن دیپلمات‌های امریکا بیان داشته و درخواست کردیم که آنها باید بدون آنکه محاکمه شوند آزاد گردند.»(1)دراینحال، خبرگزاری فرانسه نیز خبر از ملاقات یکی از مقامات پشت پرده ایران با وزیر خارجه آلمان‌غربی داد. بنا به این گزارش، «صادق طباطبائی هفته اخیر در بن با هانس دیتریش گنشر، وزیر امور خارجه آلمان فدرال، دیدار و گفت‌وگو کرد. دیدار طباطبائی از آلمان فدرال تا به امروز اعلام نشده بود. سخنگوی دولت آلمان اعلام داشت در این ملاقات وضع گروگانهای امریکا و اوضاع ایران مورد مذاکره قرار گرفته است.» براساس این گزارش، «جزئیات دیدار طباطبائی از آلمان فدرال افشا نشد.(2)
ضمیمه گزارش715: گزارش کوتاه گارد ساحلی خسروآباد درباره میزان آمادگی رزمی این واحد نظامی و هشدار درباره زاغه‌های مهمات خسروآباد آبادان
«با عنایت به شدت درگیری گارد ساحلی با کشور عراق، امکان حمله با سلاح‌های دوربرد ازطریق هوا و زمین به این پاسگاه امکان دارد، لذا موارد زیر جهت صدور اوامر لازم و ارشاد مرکز آموزش ذکر می‌گردد: 1. درحالحاضر فقط یک گروهان از این مرکز آموزش، برنامه تیراندازی را اجرا و آمادگی نسبی دارد و بقیه آمادگی رزمی لازم را ندارند. ضمناً تعداد 16 نفر افسر و درجه‌دار از این پاسگاه به هنگ آبادان و سوسنگرد اعزام شده‌اند. 2. حدود 80 خانواده پرسنل این مرکز آموزش و حدود 40 خانواده پرسنل گردان دژ در این پادگان مستقر و در معرض خمپاره قرار دارند. 3. تعداد زاغه‌های مهمات مربوط به هنگ آبادان و گارد ساحلی و ناحیه در پایگاه‌های دریایی خرمشهر و همچنین واحد کاتیوشا در این مرکز مستقر می‌باشند که درصورت حمله هوایی، موجب انفجار و آتش‌سوزی شدید خواهد شد. ...»(3)
ضمیمه گزارش720: آرایش و استعداد نیروهای ارتش عراق قبل از تجاوز و خلاصه طرح حمله عراق به ایران؛ دست‌نوشته‌ها و اعترافات یکی از فرماندهان عالی‌رتبه ارتش عراق در زمان اسارت در ایران
«[مقدمه]. ... در 17/9/1980 (26/6/59) عراق یک‌طرفه قرارداد الجزایر را لغو کرد و در 22/9/1980 (31/6/59) عراق حمله بزرگ و گسترده خود را به کیان اسلام آغاز کرد و نیروهای عراق در محورهای زیر حمله را آغاز کردند:
الف) محور خانقین - قصرشیرین - سرپل‌ذهاب.
ب) محور مندلی - سومار - گیلانغرب.
ج) محور بدره - مهران.
د) محور امامزاده عباس - پل نادری - دزفول.
ه) محور فکه - شوش - عمق ایران.
و) محور شیب - بستان - سوسنگرد - اهواز.
ز) محور نشوه - جفیر - هویزه.
ح) محور کباصی - اهواز.
ط) محور شلمچه - کارون - آبادان.
ی) محور شلمچه - خرمشهر.
1) روزنامه جمهوری اسلامی، 31/6/1359، ص1، به نقل از خبرگزاری پارس، به نقل از آسوشیتدپرس از کویت.
2) روزنامه انقلاب اسلامی، 31/6/1359، ص12، به نقل از خبرگزاری فرانسه از بن.
3) سند شماره 409327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش استانداری خوزستان، 30/6/1359، شماره سریال 17، ص3، از مرکز آموزش خسروآباد، 30/6/1359.
الف) سپاه دوم:
لشکر2.
لشکر4 پیاده.
لشکر6 زرهی.
لشکر8 پیاده.
لشکر12 زرهی.
تیپ32 نیروهای ویژه.
ب) سپاه سوم:
لشکر2 زرهی.
لشکر5 مکانیزه.
لشکر9 زرهی.
لشکر یک مکانیزه.
لشکر10 زرهی.
تیپ31 نیروهای ویژه - با کمبود یک گردان.
تیپ33 نیروهای ویژه دریایی.
پ) احتیاط کلی:
تیپ10 زرهی.
تیپ گارد ریاست‌جمهوری [که هر دو نیروهای گارد ریاست‌جمهوری هستند.]
الف) اقدام به حمله غافلگیرانه هوایی بر روی پایگاه‌های هوایی ایران برای نابودی هرچه بیشتر هواپیماهای ایران و فلج‌ساختن کار پایگاه‌های هوایی و ازبین‌بردن باندها، تا یگان‌های زمینی عراق بتوانند پیشروی کنند و اهداف خود را به دست آورند، بدون آنکه نیروی هوایی ایران بتواند بر سیر و روند عملیات آنها تأثیر گذارد.
ب) پیشروی و هجوم غافلگیرانه و سریع به‌وسیله نیروی زمینی (سپاه‌های دوم و سوم) در عمق خاک ایران و اشغال شهرهای اصلی مرزی، تنگه‌ها و ارتفاعات حساس و اشغال منطقه نفت‌خیز خوزستان ازسوی سپاه سوم و تحمیل شرایطی بر ایران و سقوط رژیم اسلامی.
مسئولیت سپاه دوم منطقه بمو، منطقه جنوب دربندیخان، مناطق سرپل‌ذهاب و از شمال قصرشیرین تا جنوب منطقه مهران.
قبل از اجرای مأموریت، یگان‌ها در مناطق زیر تجمع نمودند:
الف) لشکر6 زرهی، تجمع در منطقه خانقین.
ب) لشکر8 پیاده، تجمع در تپه‌های غرب خانقین و سعدیه.
ج) لشکر4 پیاده، تجمع در نزدیکی منطقه سعدیه.
د) لشکر12 زرهی، تجمع در نزدیکی مندلی.
و) تیپ32 نیروهای ویژه، تجمع در منطقه دراوشکه.
ز) مقر سپاه در منطقه منصوریه مستقر شد.
خلاصه طرح حمله‌ای که سپاه دوم مأمور اجرای آن گردید:
الف) اشغال قصرشیرین و گرفتن گردنه پاطاق و ارتفاعات مهم منطقه در سه محور:
محور زین‌القوس - گردنه کوهینه - امام حسن، برای قطع‌کردن راه گیلان [غرب] - قصرشیرین و اشغال کوه کمکو و امام حسن. فرماندهی این پیشروی به‌دست تیپ شانزدهم زرهی که با یک گردان نیروهای ویژه و بعضی از یگان‌ها تقویت شده بود، قرار داشت.
محور قره‌نو تا کوه‌کچل سرپل‌ذهاب برای محاصره قصرشیرین از جناح چپ یگان‌های عراقی. فرماندهی این قسمت به‌عهده تیپ سوم و احتیاط محور تیپ25 مکانیزه مأمور پیشروی و الحاق به محور راست و محاصره قصرشیرین گردید.
محور مرکزی که درپی کامل‌شدن محاصره شهر عمل می‌شود.
ب) اشغال شهر گیلانغرب با پشت‌سرگذاشتن مرزهای بین‌المللی در محور مندلی و اشغال سومار و پیشروی به‌سوی گیلانغرب؛ که به‌عهده لشکر چهارم گذاشته شد.
ج) اشغال شهر مهران و مناطق اطراف آن که به‌صورت زیر به‌عهده لشکر2 پیاده گذاشته شد:
محور بدره - پاسگاه الصیحه - پاسگاه الزیادی، تیپ2
محور زرباطیه - پاسگاه رضاآباد - سد کنجان [چم] - این مأموریت به‌عهده تیپ4 پیاده لشکر2 (جناح چپ) گذاشته شد.
محور زرباطیه - پاسگاه محمدالقاسم - مهران - تیپ36 پیاده لشکر2 و تیپ37 زرهی لشکر12 زرهی این مأموریت برای اشغال شهر مهران را به‌موقع به اجرا می‌گذارند.
د) مقر سپاه در منصوریه گذاشته و مستقر می‌شود.
یگان‌ها در نزدیکی مرزهای بین‌المللی و در مقابل محورهای مربوط به خود قبل از عملیات در ساعت 19 موضع گرفتند و در ساعت... روز 22/9/1980 (31/6/59) درپی اجرای ضربه هوایی به فرودگاه‌های ایران، یگان‌های مرزی، مرزهای بین‌المللی ایران را پشت سر گذاشتند و در عمق خاک ایران برای اشغال اهداف تعیین‌شده، به‌صورت غافلگیرانه نفوذ کردند. ...
ز) اما در محور مهران، یگان‌هایی که در اشغال آن مشارکت داشته عبارت‌اند از:
تیپ2 پیاده لشکر2 به فرماندهی سرهنگ دوم ستاد مدلول مهنا.
تیپ4 پیاده لشکر3 به فرماندهی سرهنگ دوم ستاد عبالزهره شکاره.
تیپ36 پیاده لشکر2 به فرماندهی سرهنگ دوم ستاد جبریر بهی عبود.
تیپ37 زرهی لشکر12 به فرماندهی سرهنگ ستاد منذر عبدالله.
چهار گردان توپخانه.
در آن زمان فرماندهی لشکر دوم به‌عهده سرتیپ ستاد حازم سلیمان برهاوی بود.
ح) یگان‌ها به‌سوی منطقه تجمع کردند و در روز 21/9/1980 (30/6/59) در منطقه جصان کامل شدند.
ط) طرح حمله برای اشغال مهران براثر بند شماره 18 ج بود.
ی) یگان‌ها در منطقه زرباطیه آرایش گرفتند.
در ساعت 15 روز 21/9/1980 (30/6/59)، به یگان‌های فوق‌الذکر دستور داده شد از راه بدره - دیوانیه که در آن مستقر بودند به‌سوی منطقه تجمع در جصان حرکت کنند.
در ساعت 3 روز 22/9/1980 (31/6/59)، به یگان‌های مستقر در منطقه تجمع دستور داده شد به‌سوی منطقه استقرار
خود حرکت نمایند و همه یگان‌ها باید قبل از ساعت 5 روز 22/9/1980 (31/6/59) در مناطق خود حاضر گردند.
حوزه مسئولیت سپاه سوم از جنوب منطقه مهران (و دهلران) در شمال و تا رأس‌البیشه و آبادان در جنوب.
یگان‌های سپاه سوم قبل از تجاوز، در مناطق زیر تجمع کرده بودند:
الف) لشکر یک پیاده مکانیزه در پل غزیله در محور عماره تجمع کرده بود.
ب) لشکر3 زرهی ناقص: تیپ6 در منطقه تنومه در مقابل شلمچه - تیپ8 مکانیزه در منطقه النشو مقر لشکر غرب شط‌العرب به‌عنوان نیروی احتیاط برای شرایط بحرانی مستقر گردید.
ج) لشکر5 پیاده مکانیزه در منطقه الکباسی تجمع کرده بود و تیپ‌های 6 زرهی و 8 زرهی و 33 نیروهای ویژه تحت امر این لشکر قرار گرفته بودند.
د) لشکر9 زرهی در محور العماره در مقابل شیب (محور عملیات لشکر) تجمع کرده بود.
ه) لشکر10 زرهی در محور العماره جنب ایستگاه رادیو تلویزیون تجمع کرده بود - البته لشکر، تیپ24 و تیپ42 زرهی را در اختیار نداشت که بعداً به لشکر پیوستند.
و) تیپ31 نیروهای ویژه به‌استثنای گردان یک: گردان سوم تحت امر لشکر9 زرهی قرار گرفت و گردان دوم تحت امر لشکر5 پیاده قرار گرفت و گردان یکم در کرکوک باقی ماند.
ز) تیپ33 نیروی ویژه درزمینه عملیات تابع سپاه سوم شد و تحت امر لشکر5 قرار گرفت و از ابوالخصیب تا فاو به‌عنوان موضع دفاعی به این تیپ داده شد و دفاع از شط‌العرب نیز به‌عهده تیپ قرار داده شد و همچنین به‌عنوان نیروی احتیاط سپاه قلمداد گردید.
ح) تیپ12 زرهی ابن‌الولید به‌عنوان نیروی احتیاط سپاه.
ط) قرارگاه اصلی سپاه در [پایگاه] میمونه در استان میسان (العماره) قرار گرفت.
طرح حمله سپاه سوم
فرمانده سپاه سوم، سرلشکر ستاد عدنان الجبوری، دستور عملیات را به‌صورت کتبی فقط برای لشکر5 مکانیزه و تیپ33 نیروی ویژه فرستاد که البته به‌علت سهل‌انگاری بود (نه عمداً) ولی این مسئله موجب برکناری و بازنشستگی وی شد و بعداً دستورات بخشنامه‌ای بازپس گرفته شد. در روز 21/9/1980 (30/6/59) سپتامبر، فرماندهی سپاه سوم به سپهبد ستاد اسماعیل تابه الیغمی سپرده شد که وی به دلایلی که گفته شد، دستورات عملیات را شفاهاً صادر کرد.
طرح حمله‌ای که سپاه سوم موظف به اجرای آن بود به‌صورت زیر بود
الف) پیشروی لشکر10 زرهی و یگان‌های تابعه:
جاده - دوراهی فکه - شرهانی - امامزاده عباس و پل نادری و عبور از رودخانه کرخه و جاده اهواز به اندیمشک و محاصره دزفول و پیشروی به‌طرف کرخه جاده اصلی.
ب) لشکر یک مکانیزه: پیشروی در محور فکه - شوش و عبور از نهر کرخه و گذشتن از جاده اهواز - دزفول برای محاصره اهواز از شمال و دزفول از جنوب و هماهنگی با لشکر10 زرهی با تسلط بر دزفول و مناطق اطراف آن.
ج) لشکر9 زرهی: پیشروی در محور شیب - بستان - سوسنگرد و پیشروی به‌طرف اهواز برای سقوط آن با هماهنگی با لشکر5 مکانیزه که در جنوب این محور قرار داشت.
د) لشکر5 مکانیزه:
ه) تیپ نیروی ویژه: مأموریت دفاع از شط‌العرب از منطقه ابوالخصیب تا فاو به‌منظور ممانعت از نفوذ عبور ایران برعهده این تیپ گذاشته شد.
و) مقر لشکر سوم: به‌عنوان احتیاط در حالت‌های اضطراری و پیش‌بینی نشده.
ز) تیپ الکولید: احتیاط کلی سپاه.
ه) مقر سپاه در میمونه، استان میسان (العماره). ...»(1)
1) سند شماره 51099 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جزوه تحلیل نبردهای بین ایران اسلامی و بعثیان عراق، تاریخ سند: 31/6/1359.
فشرده اهم مطالب
روزشمار جنگ ایران و عراق
کتاب نهم: عنوان کتاب تصمیم صدام به جنگ علیه ایران
گزارش روزشمار 1/5/1359
1 تشدید بحران در روابط ایران و عراق: مصاحبۀ صدام حسین با روزنامۀ السیاسه کویت علیه ایران؛ نامۀ قطب‌زاده، وزیر امور خارجۀ ایران، به دبیرکل سازمان ملل دربارۀ رفتار دولت عراق علیه ایران. (ضمیمه دارد)
2 ادامۀ روند نزدیکی عراق به غرب: گزارش آسوشیتدپرس از بغداد دربارۀ روند رو به گسترش بهبود روابط عراق با امریکا و افزایش حجم مبادلات تجاری عراق و امریکا؛ تفسیر خبرگزاری پارس دربارۀ نقش فرانسه در تجهیز تسلیحاتی برخی از کشورهای عربی ازجمله عراق؛ روابط هسته‌ای فرانسه با عراق.
3 افزایش تحرکات مرزی عراق، چه به‌صورت تقویت مواضع نیروهای نظامی و پاسگاهی و چه به‌صورت درگیری‌های مرزی در غرب کشور، امروز متوجه مناطق قصرشیرین، خان‌لیلی، نفت‌شهر و سومار بوده است. (ضمیمه دارد)
4 دو گزارش ازسوی مسئول واحد هماهنگی نیروهای انتظامی شهرستان آبادان و گزارش از هنگ ژاندارمری سوسنگرد، درباره تشریح وضعیت دو طرف مرز و پاسگاههای ایران و عراق در روزهای اخیر.
5 ادامۀ فعالیت‌های بمب‌گذاری و خرابکاری عناصر وابسته به عراق در خوزستان: کشف بمب در جادۀ اهواز - اندیمشک؛ هشدار واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه اهواز به دفتر سیاسی استانداری خوزستان دربارۀ خرابکاری احتمالی عوامل ضدانقلاب؛ ادامه برخورد با عوامل خرابکار وابسته به عراق در خوزستان: اعدام چهار بمب‌گذار در آبادان. (ضمیمه دارد)
6 انفجار سه بمب قوی در پاساژ کمپانی تهران و احتمال دست‌داشتن عناصر وابسته به عراق در آن.
7 بمب‌گذاری در شهرهای کرمانشاه و ارومیه.
8 گزارش‌های ارتش و سپاه درباره برخی فعالیت‌ها و ناهماهنگی‌های سازمان پیشمرگان مسلمان کرد. ادامۀ اقدامات تامینی در مناطق آزادشدۀ استان آذربایجان‌غربی و خلع‌سلاح نیروهای مسلح غیرقانونی در این منطقه.
9 گزارش استاندار کردستان درمورد وضعیت عمومی کردستان و ادارات دولتی آن؛ خاتمۀ تحصن و صدور قطعنامه گروهی از اهالی بانه به مناسبت دستگیری 5 تن از اعضای جهاد سازندگی این شهر توسط افراد کومه‌له.
1 بازتاب قتل علی اکبر طباطبایی همکار پرویز ثابتی و وابستۀ مطبوعاتی اردشیر زاهدی در رسانه‌های غربی.
2 مقالۀ مفصل روزنامه انقلاب اسلامی دربارۀ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و انتقاد از برخی مواضع آن.
3 برخورد دو روزنامۀ جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی با مطالب مندرج در روزنامۀ کیهان: (موضوع بحث‌برانگیز استعفای استاندار زنجان و مصاحبۀ علیرضا نوبری، رئیس کل بانک مرکزی ایران، با روزنامه کیهان.)
4 مصاحبۀ آیت‌الله دکتر بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و عضو شورای انقلاب، با رسانه‌های داخلی و خارجی دربارۀ پیام امام و چگونگی تغییرات آتی در سطح مسئولان نظام؛ اطلاعیۀ شمارۀ 138 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام دربارۀ دولت موقت و حسن نزیه و ارائۀ پیشنهادهایی به مجلس شورای اسلامی درمورد انتخاب نخست‌وزیر و وزیران کابینۀ دولت جدید؛ و نیز اطلاعیۀ جامعۀ روحانیت مبارز دربارۀ انتخاب نخست‌وزیر و تشکیل دولت جدید. (ضمیمه دارد)
5 ادامۀ شایعات درمورد معرفی نخست‌وزیر: شایعات درمورد افرادی چون محمدعلی رجایی، مصطفی میرسلیم، موسی کلانتری، جلال‌الدین فارسی و مهندس غرضی؛ شایعۀ افزایش احتمال نخست‌وزیری میرسلیم؛ بازتاب مناقشۀ موجود میان جناح‌های مطرح حاکمیت در رسانه‌های خارجی. (ضمیمه دارد)
6 بروز جناح‌بندی در مجلس شورای اسلامی بر سر انتخاب نخست‌وزیر و بحث و مشاجره در مجلس درباره تعیین صلاحیت احمد غضنفرپور نماینده لنجان و دکتر حسن آیت نماینده تهران.
7 بازتاب مسائل ایران در رسانه‌های جهان: تفسیر روزنامۀ فایننشال تایمز (لندن) دربارۀ ادامۀ ناامنی و تیرگی اقتصادی در ایران؛ تفسیر هرالد تریبیون دربارۀ تحریم اقتصادی و تأثیر آن بر اقتصاد ایران.
ضمیمه اول گزارش1: بخش‌های دیگری از مصاحبۀ صدام حسین با روزنامۀ کویتی السیاسه.
ضمیمه دوم گزارش1: ادامۀ نامۀ وزیر امورخارجه، صادق قطب‌زاده، به دبیرکل سازمان ملل.
ضمیمه گزارش3: وضعیت نامطلوب پاسگاههای مرزی منطقۀ عمومی قصرشیرین.
ضمیمه گزارش5: شکل‌گیری گروه چهارشنبه سیاه و بخشی از فعالیت‌های آن.
ضمیمه اول گزارش13: بخش‌هایی از سخنان مهم امام خمینی در روز یکشنبه 29 تیرماه 1359.
ضمیمه دوم گزارش13: بخش‌های دیگری از اطلاعیۀ شمارۀ 138 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام.
ضمیمه گزارش14: نامه بنی‌صدر به امام و پاسخ وی به نقل از صحیفه امام.
گزارش روزشمار 2/5/1359
8 ادامۀ تشدید مناقشات سیاسی میان ایران و عراق؛ تأیید رسمی خبر اعدام آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر و خواهرش بنت‌الهدی ازطرف یک مقام عراقی؛ ترور ریاض طه یک شیعۀ لبنانی طرفدار ایران و رئیس سندیکای مطبوعات لبنان به‌دست عوامل عراقی در لبنان؛ اخراج گروه دیگری از افراد ایرانی‌الاصل از عراق و ورود آنها به ایران؛ تشدید تبلیغات رسانه‌های عراق علیه ایران. (ضمیمه دارد)
9 ادامۀ حملات ایذایی عراق علیه ایران: وضعیت بحرانی نفت‌شهر؛ ادامۀ درگیری‌های مرزی در منطقۀ قصرشیرین.
10 بررسی تحرکات مرزی عراق و عوامل وابسته به آن در مرزهای خوزستان ازسوی شورای فرماندهان سپاه استان خوزستان و تصمیم این شورا مبنی‌بر تشکیل واحد مرزبانی سپاه.
11 ادامۀ تحرکات عوامل مسلح غیرقانونی در برخی مناطق کردنشین: نقلوانتقالات عناصر مسلح معارض با نظام در منطقۀ دیواندره و حومه آن؛ درگیری در گردنۀ مزیدی از توابع پاوه؛ کمبودها و ناهماهنگی نیروهای خودی در برخورد با عوامل مسلح غیرقانونی.
1 ارائۀ گزارشی از وضعیت امنیتی و اوضاع بی‌ثبات آذربایجان‌غربی توسط نمایندگان ارومیه و خوی در مجلس شورای اسلامی؛ تعطیل‌شدن ادارۀ آموزش‌وپرورش میاندوآب به‌دستور فرماندار این شهر.
2 بروز وضعیت خاص و غیرعادی حاکی‌از عدم ثبات در کشور: اعلام‌جرم دادگاه انقلاب اسلامی کرمان علیه اعظم طالقانی نماینده مردم تهران در مجلس به‌خاطر مقالۀ وی علیه حکم سنگسار؛ خبر احضار فرماندار قم به دادگاه انقلاب و اعمال نفوذ برخی عوامل غیرمسئول؛ اطلاعیۀ دادگاه انقلاب اسلامی تبریز دربارۀ ایجاد ناامنی گروه‌های سیاسی.
3 اعدام محمدتقی شهرام عضو سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌همراه 20 تن از کودتاچیان؛ تفسیر رادیو لندن دربارۀ اعدام کودتاچیان؛ پیام سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) دربارۀ اعدام محمدتقی شهرام. (ضمیمه دارد)
4 بازتاب وسیع حملۀ گروهی موسوم به پاسداران اسلام به منزل شاپور بختیار در پاریس در مطبوعات داخل و خارج. (ضمیمه دارد)
5 تقابل و اصطکاک دو جناح حکومتی نظام نوپای اسلامی در جریان انتخاب و معرفی نخست‌وزیر: مصاحبۀ جلال‌الدین فارسی دراین‌باره.
6 تشنج شدید و بی‌سابقه در جلسۀ امروز مجلس به هنگام رأی‌گیری دربارۀ اعتبارنامۀ حسن آیت و دفاع آیت از خود.
7 گزارش روزنامه‌های کیهان و انقلاب اسلامی درمورد استعفای حجج‌الاسلام انواری و شجاعی از نمایندگی مجلس در اعتراض به جو حاکم بر جلسه امروز مجلس و نوع رأی‌گیری درمورد پرونده حسن آیت.
8 بازتاب حواشی جلسه جنجالی امروز مجلس در مطبوعات داخلی.
9 کشف بیش از پنج میلیون تومان اسکناس پنج هزار ریالی قاچاق در فرودگاه مهرآباد تهران؛ کشف یک باند بزرگ جعل و چاپ اسکناس در ورامین و کرج.
10 تفسیر رادیو مسکو و خبرگزاری تاس دربارۀ افزایش حضور نظامی امریکا و انگلیس در خلیج‌فارس و نقشه‌های تسلیحاتی آنها.
ضمیمه گزارش17: یادآوری چگونگی اعلام شهادت آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر و خواهرش بنت‌الهدی.
ضمیمه گزارش23: معرفی تقی شهرام؛ عضو مؤثر مرکزیت سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در امر تغییر مواضع ایدئولوژیک سازمان به مارکسیسم و تصفیه‌های خونین درون‌سازمانی مربوط به این کار.
ضمیمه گزارش24: درباره ترور ناموفق بختیار و برخی تبعات و بازتاب‌های آن.
گزارش روزشمار 3/5/1359
11 چراغ سبز امریکا به فرانسه در تجهیز عراق به اورانیوم غنی‌شده؛ گزارش خبرگزاری ترکیه دربارۀ نقض حقوق بشر در عراق.
12 افزایش درگیری‌های مرزی با قوای مهاجم عراق در منطقۀ نفت‌شهر و قصرشیرین: درگیری در پاسگاههای پرویز، دربندجوق و تنگ‌هوان، گروهان‌های قصرشیرین، خان‌لیلی، سومار و پاسگاههای تابعه.
13 اطلاعیه‌های ستاد مشترک ارتش درمورد حملۀ عوامل مسلح غیرقانونی به پادگان سقز و هنگ ژاندارمری این شهر.
14 تیرباران چهار تن از کسانی که در جریان حوادث و درگیری‌های اسفندماه 58 در اندیمشک، شرکت فعال داشتند، به حکم دادگاه انقلاب اسلامی شهرستان دزفول. (ضمیمه دارد)
1 درگیری عوامل مختلف سیاسی - اجتماعی با گروه‌های سیاسی در چند شهر: تصرف دفتر سازمان توحیدی حدید همدان توسط هزار نفر؛ اشغال دفتر حزب رنجبران در شیراز؛ اشغال دفتر حزب توده در تبریز؛ اشغال و تخریب دفتر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در رشت؛ اشغال ادارۀ کل ارشاد ملی استان اصفهان.
2 مناظرۀ تلویزیونی پنج تن از عاملان کودتای نافرجام اخیر از لشکر92 زرهی خوزستان؛ سخنان موسوی جزایری دربارۀ نقش استاندار خوزستان در خنثی‌سازی کودتا در خوزستان.
3 سخنان امام خمینی دربارۀ ارتش، کودتا در ارتش و حمایت از ارتش.
4 سخنرانی امام خمینی در دیدار با فرماندهان ارتش و دعوت جناح‌های موجود در مجلس و دولت به حفظ وحدت و رعایت قوانین؛ خطبه‌های نمازجمعۀ تهران دربارۀ وجود دو جریان فکری در جامعه و تبیین اختلافات آنها؛ سخنان امام‌جمعه قم درباره انتخاب نخست‌وزیر و انتقاد وی از دولت موقت.
5 ملاقات کاردار سفارت شوروی در تهران با هاشمی رفسنجانی، موضوعات مطرح‌شده در این دیدار: روابط ایران و شوروی، دخالت شوروی در افغانستان و مسئلۀ صدور گاز ایران به شوروی.
6 مناقشۀ دیگری در حوزۀ سیاست خارجی میان ایران و امریکا: سخنان شمس اردکانی رئیس هیئت نمایندگی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل و حمله به رژیم صهیونیستی و امریکا و واکنش اعتراضآمیز هیئت نمایندگی امریکا با ترک جلسه. (ضمیمه دارد)
ضمیمه گزارش34: مروری بر حوادث خونین اسفند 1358 در اندیمشک.
ضمیمه گزارش40: روند تهیه و تصویب پیش‌نویس و قطعنامۀ مجمع عمومی سازمان ملل دربارۀ مسئلۀ فلسطین و تعیین سرنوشت بیت‌المقدس.
گزارش روزشمار 4/5/1359
7 حملۀ آتشباری ارتش عراق در منطقۀ عمومی قصرشیرین: آتشباری بر روی پاسگاه برارعزیز؛ ادامه درگیری‌ها در خان‌لیلی، تنگ‌هوان و تنگ ترشابه؛ شلیک آر.پی.جی به روستای مشمشیه و برگه در نوار مرزی دشت آزادگان ازسوی عوامل وابسته به عراق؛ تحرکات و نقلوانتقالات نیروهای عراقی در مناطق قصرشیرین و مرز آبی آبادان؛ درگیری در داخل نیروهای مسلح عراق ازجمله پادگان خانقین.
8 ادامۀ تبلیغات تحریک‌آمیز رسانه‌های عراق با هدف تحریک مردم عرب خوزستان: گفتار و تفسیر امروز رادیو عربی صوت‌الجماهیر بغداد.
9 درگیری و تیراندازی شدید میان اعضای سازمان امل و افراد مسلح حزب بعث عراق در جریان تشییع جنازۀ ریاض طه در بیروت؛ درگیری و تیراندازی میان اعضای سازمان امل و جبهه آزادیبخش عرب (وابسته به عراق) در بعلبک لبنان و کشته‌شدن 16 نفر و زخمی‌شدن تعداد زیادی از طرفین.
10 ادامۀ تحرکات عوامل مسلح غیرقانونی و حمایت، تجهیز و سازماندهی معارضان با نظام در غرب کشور؛ درگیری نیروهای مسلح خودی با عوامل مسلح کرد در حین پاکسازی ارتفاعات ماکووان؛ پاکسازی منطقۀ قطور و الند به‌دست نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران؛ ارعاب مردم و آتش‌زدن خرمن‌های روستای خان‌کندی از توابع میاندوآب توسط گروه‌های مسلح غیرقانونی؛ ورود یک بالگرد به حریم هوایی ایران در نوار مرزی ایران و شوروی.
ادامۀ درگیری‌های سیاسی در برخی شهرها ازجمله: درگیری هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق با جوانان انجمن اسلامی شهر لنگرود و کشته‌شدن یک نفر از اعضای این
1 انجمن؛ درگیری میان چریک‌های فدایی خلق با مردم نظرآباد آبیک؛ دستگیری 35 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شیراز؛ حمله افراد ضدانقلاب به مسجد جامع تنکابن؛ هشدار دادسرای انقلاب اسلامی دزفول به هواداران گروه‌های سیاسی معاند با نظام در اندیمشک.
2 آغاز محاکمه 6 نفر دیگر از عوامل کودتای نافرجام تیرماه در دادگاه ویژه انقلاب؛ کشف شبکۀ دیگری از عوامل کودتا در رشت؛ کشف دو بمب در نزدیکی منزل حجت‌الاسلام معادیخواه؛ دستگیری یک فرد خرابکار پیش از اقدام به پرتاب بمب در حوالی بازار تهران؛ تفسیر نامۀ مردم ارگان مرکزی حزب توده درخصوص نقش ساواکی‌های فراری در حوادث، بمب‌گذاری‌ها و سوءقصدهای اخیر.
3 نامۀ رسمی رئیس‌جمهوری بنی‌صدر به رئیس مجلس شورای اسلامی و معرفی مصطفی میرسلیم به‌عنوان اولین نخست‌وزیر ایران به مجلس؛ مصاحبۀ عزتالله سحابی و رد کارایی دولت تفاهم ملی و اظهار خوش‌بینی دربارۀ نخست‌وزیری میرسلیم.
4 مصاحبۀ رادیو تلویزیونی مفصل بنی‌صدر دربارۀ معرفی میرسلیم به‌عنوان نخست‌وزیر، وضعیت دولت گذشته و آینده و جو حاکم بر انتخاب میرسلیم.
5 ارسال نامۀ بنی‌صدر به امام خمینی درمورد تشریح اوضاع جاری و وضع اقتصادی کشور و ضرورت حل سیاسی آن؛ سرمقالۀ روزنامۀ انقلاب اسلامی دربارۀ سودجستن از راه‌حل سیاسی برای خروج از بن‌بست اقتصادی.
6 بروز جناح‌بندی کنونی حاکمیت در عرصۀ مطبوعات داخلی به شکل بحث طرف‌داری یا ضدیت با ملی‌گرایی و حاشیه‌های آن: سخنان دکتر یدالله سحابی، نماینده مردم تهران، دربارۀ ملی‌گرایی و طرف‌داری از آن، سخنان دکتر ابراهیم یزدی دربارۀ ناسیونالیسم و ملی‌گرایی و تناقض آن با اسلام.
7 بازتاب رخدادهای جاری ایران در برخی محافل خبری ازجمله گزارش خبرنگار بیبیسی از تهران دربارۀ انتخاب و معرفی نخست‌وزیر؛ گزارش رادیو کلن آلمان‌غربی درباره رخدادهای سیاسی هفتۀ گذشته ایران؛ گزارش رادیو بغداد دربارۀ نزاع میان مراکز قدرت در ایران.
8 گزارش نشریۀ اکونومیست دربارۀ نوسانات موجود در روابط عراق و شوروی، نزدیکی عراق به غرب و کشورهای ساحلی خلیج‌فارس و تلاش این کشور برای جایگزینی ژاندارمی منطقه به‌جای ایران زمان شاه.
9 سیاست تبلیغاتی حزب توده همسو با رسانه‌های بلوک شرق مبتنی‌بر مخالفت شدید با امریکا و حمایت موضعی از ایران: تحلیل نامۀ مردم بر تهدیدات داخلی و پیرامونی انقلاب اسلامی ایران.
10 انعکاس ترور علی‌اکبر طباطبایی در مطبوعات امریکا.
11 بازتاب تقویت حضور نیروهای غربی در خلیج‌فارس در رسانه‌های بلوک شرق و عربی؛ برگزاری اولین جلسۀ کمیتۀ مرکزی حزب بعث سوریه در دمشق و سخنرانی حافظ اسد درباره سرکوب مخالفان این کشور ازجمله گروه اخوان‌المسلمین در سوریه.
گزارش روزشمار 5/5/1359
12 حملۀ هوایی عراق به پاسگاههای مرزی منطقۀ گرده نو - باویسی ازجمله حملۀ هوایی به تنگ‌هوان، بیشگان، تیله‌کوه، تپه‌رش و شیخ‌سله؛ تجاوز هوایی عراق جهت شناسایی در مناطق دالهو؛ درگیری‌های مرزی میان نیروهای مرزی ایران و عراق در نوار مرزی بستان واقع در شهرستان دشت آزادگان؛ درگیری پاسداران با عدهای از عوامل عراق که قصد ورود به خاک ایران را داشتند.
13 ادامۀ مبارزه با عوامل داخلی و ستون پنجم رژیم عراق: اعدام یک جاسوس عراقی در آبادان.
1 ادامۀ تحرکات ایذایی عوامل و گروه‌های مسلح مخالف نظام در مناطق کردنشین به‌ویژه در منطقۀ مریوان؛ اخبار گسیل افراد کمکی گروه پیکار از استان‌های همجوار کردستان و دستور اجرای اقدامات تأمینی ازسوی سپاه مرکز به سپاه‌های شهرهای کرمانشاه، همدان و زنجان؛ تیراندازی افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب از داخل شهر بانه و منازل مسکونی به مواضع سپاه پاسداران و گروهان ژاندارمری.
2 اطلاعیۀ دادستان کل کشور و انتقاد و هشدار به حمله‌کنندگان به دفاتر گروه‌های سیاسی به‌دلیل ادامۀ ناآرامی‌ها و ناامنی ناشی از برخوردهای بعضاً خشونت‌بار سیاسی؛ حملۀ جمعی موسوم به جوانان مسلمان اهواز به دفتر حزب توده مرکز اهواز و اشغال آن.
3 قرائت نامۀ رئیس‌جمهور خطاب به نمایندگان مجلس دربارۀ معرفی مهندس مصطفی میرسلیم در مجلس شورای اسلامی و ایراد و انتقاد برخی نمایندگان دربارۀ نحوۀ انشای نامه؛ نامۀ آیت‌الله پسندیده، برادر امام، به رئیس مجلس شورای اسلامی و درخواست ایشان از نمایندگان که دست رئیس‌جمهور را برای انتخاب نخست‌وزیر باز بگذارند.
4 رسیدن اولین خبر رسمی مرگ شاه در مصر به ایران و بازتاب و واکنش‌های داخلی و خارجی آن؛ بررسی تأثیر مرگ شاه بر سرنوشت گروگانهای امریکایی توسط تیم رسمی بحران در امریکا؛ نظر مشاور رئیس‌جمهور مبنی‌بر اینکه مرگ شاه تأثیری در روابط ایران و امریکا نخواهد گذاشت.
5 حملۀ پلیس امریکا به تظاهرات طرف‌داران انقلاب اسلامی ایران در واشنگتن و تشدید درگیری سیاسی ایران و امریکا.
6 اظهارات سخنگوی وزارت نفت درمورد درآمد ایران در تیرماه 1359 بابت فروش نفت خام و نیز سخنان وزیر نفت دربارۀ سیاست‌های عمومی ادارۀ صنعت نفت، وضعیت گاز کشور و نیز اوضاع مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی.
7 ادامۀ حواشی جلسۀ پنجشنبه گذشته مجلس شورای اسلامی: مصاحبۀ روزنامه کیهان با حجت‌الاسلام انواری، نماینده رزن همدان، دربارۀ دلیل استعفای وی از نمایندگی مجلس و یادداشت روز ابراهیم یزدی در روزنامه کیهان دربارۀ علت رأی کبود وی به حسن آیت.
8 تبلیغات پرحجم رسانه‌های جهانی علیه گروه‌های موسوم به خط امام ازجمله بازتاب مناقشۀ جناح‌های حاکم نظام بر سر انتخاب نخست‌وزیر و دولت جدید در رادیو صدای امریکا به نقل از دو روزنامۀ مشهور امریکایی و نیز در رادیو کلن آلمان‌غربی.
گزارش روزشمار 6/5/1359
9 ادامۀ تحرکات عراق در مرزهای غرب و جنوب‌غربی ایران: گسترش یگان‌های مانوری لشکر6 زرهی ارتش عراق در منطقۀ سومار؛ سه گزارش از هنگ قصرشیرین درباره احتمال حملۀ برخی از این یگان‌ها در ساعات آتی.
10 ادامه و تشدید روند ناآرامی در مرزهای غربی و جنوب‌غربی با تجاوز عراق به حریم هوایی ایران و درگیری‌های پراکنده مرزی: حملۀ یک میگ عراقی به مناطق باویسی و ازگله، پروازهای مکرر شناسایی هواپیماهای عراقی در این مناطق، آتشباری عراق بر روی پاسگاه سوبله در نوار مرزی بستان.
11 افزایش مبارزات گروه‌های معارض عراقی: انفجار بمب در سفارت عراق در ابوظبی توسط حزب الدعوۀ عراق؛ کشته‌شدن یک سیاستمدار هوادار رژیم عراق در بیروت؛ هشدار حزب الدعوۀ اسلامی عراق به برخی رژیم‌های منطقه درمورد همکاری اطلاعاتی و امنیتی با عراق برای سرکوب مجاهدین عراقی. (ضمیمه دارد)
1 کشف و خنثی‌شدن یک بمب در اهواز؛ محاکمه و اعدام یک جاسوس عراقی در شادگان؛ تفسیر رادیو صدای امریکا دربارۀ تأثیر خرابکاری‌های مداوم در تأسیسات صنعت نفت بر روند تولید نفت ایران.
2 مصاحبۀ شاپور بختیار با رادیو فرانسه و اذعان به ارتباط خود با عراق و حمایت این کشور از وی.
3 ادامۀ تحرکات ایذایی و درگیری‌های مسلحانۀ گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین: گزارش‌های متعدد درمورد تقویت و نقلوانتقالات عوامل آنها و کسب آمادگی برای حمله به یگان‌های خودی؛ حملۀ مهاجمان مسلح به پیشمرگان مسلمان کرد در روستای "چره" در اطراف ارومیه؛ درگیری و تیراندازی گروهی از مهاجمان مسلح در ناحیۀ سیدفاطمه و خیابان گلستان کرمانشاه؛ انفجار بمب در دهلران و مجروح‌شدن تعدادی از مردم این شهر؛ تسلیم‌شدن یکی از افراد حزب دمکرات به نیروهای سپاه باینگان؛ دستگیری اصغرخان سنجابی در کرمانشاه.
4 گزارش مسئول جهاد سازندگی سنندج درمورد نبود امنیت کامل برای اجرا یا ادامۀ روند بازسازی و عمران شهری و روستایی در کردستان؛ گزارش سپاه مرکز از وضعیت وخیم مریوان ازلحاظ امنیتی و اقتصادی؛ اطلاعیۀ سازمان پیشمرگان مسلمان کرد مبنی‌بر درخواست اعزام هیئت تقسیم زمین به کردستان.
5 ادامۀ تحرکات و ناآرامی‌های سیاسی و بعضاً خشونت‌آمیز در شهرها و روستاها: راه‌پیمایی هواداران مجاهدین خلق (منافقین) به‌همراه گروه‌های چپ همچون چریک‌های فدایی، پیکار و توفان در شهر آمل؛ محاکمه عامل توزیع نشریات کار در قزوین؛ درگیری بین مردم لنگرود با متحصنین در فرمانداری این شهر و کشته‌شدن یک نفر براثر جراحات واردشده، بیانیه واحد دانشجویی حزب جمهوری اسلامی دراین‌باره.
6 نامۀ سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به بنی‌صدر درمورد دادگاه محمدرضا سعادتی: معرفی نمایندگان این سازمان برای شرکت در دادگاه و درخواست از بنی‌صدر برای فراهم‌کردن امکان حضور آنها در دادگاه سعادتی.
7 شروع دادگاه ویژۀ انقلاب اسلامی برای رسیدگی به پرونده احمدرضا کریمی عضو سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌اتهام همکاری با ساواک و کمیتۀ مشترک و قرائت متن کیفرخواست وی ازسوی نماینده دادستان. (ضمیمه دارد)
8 نامه رئیس‌جمهور به مجلس و درخواست به‌تعویق‌افتادن اخذ رأی تمایل درمورد نخست‌وزیری میرسلیم. سخنرانی بنی‌صدر در مسجد انصارالحسین دربارۀ مسئلۀ انتخاب نخست‌وزیر و هیئت دولت، رابطۀ مجلس و رئیس‌جمهوری و دولت آینده و توجه‌دادن مردم به تبلیغاتی که علیه او و اطرافیانش می‌شود.
9 مصاحبۀ آیت‌الله لاهوتی نماینده مردم رشت با روزنامه انقلاب اسلامی درمورد علت انتخاب میرسلیم ازسوی رئیس‌جمهور و انتقاد از دخالت بعضی از ارگان‌های غیرمسئول و تحمیل افراد به ریاست‌جمهوری. بیانیۀ حزب جمهوری اسلامی دربارۀ شرایط و ویژگی‌های نخست‌وزیر ازنظر این حزب.
ضمیمه گزارش68: پیشنهاد علامه یحیی نوری برای سازماندهی رانده‌شدگان عراقی و استفاده از آنها جهت مبارزه با رژیم عراق.
ضمیمه گزارش75: بخشی از دفاعیات احمدرضا کریمی.
گزارش روزشمار 7/5/1359
1 شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی در منطقۀ عمومی قصرشیرین ازسوی عراق: حملۀ آتشباری به پاسگاههای تنگاب، گروهان و قرارگاه هنگ خان‌لیلی؛ حمله به تأسیسات نفتی ایران در نفت‌شهر؛ حمله به پاسگاههای چقاشیرگه، سه‌تپان و نفت‌شهر از سومار؛ و حمله به پاسگاههای برج احمدی، یکه‌شان، دربندجوق، تنگاب‌نو از گروهان قصرشیرین و پاسگاههای زینل‌کش، امینه و واحد توپخانۀ مستقر در خان‌لیلی؛ مأموریت‌دادن به مرزبان دشت آزادگان برای اعتراض به مرزبان عراق به‌دلیل حملات انجام‌شده ازسوی ارتش عراق به مرز ایران در چند روز گذشته.
2 حملۀ عناصر مسلح وابسته به عراق به مقر سپاه پاسداران شادگان؛ اعدام یک کماندوی عراقی به‌جرم جاسوسی در آبادان؛ خنثی‌شدن دو بمب در اسلام‌آباد غرب و اعدام دو جاسوس در سرپل ذهاب.
3 ادامۀ تحرکات گروه‌های مسلح مخالف نظام در مناطق کردنشین با اتکا به حمایت‌های دولت عراق: پیمان همکاری شیخ جلال حسینی با دولت عراق و احتمال حملۀ نیروهای وی - که حدود 500 الی 600 نفر می‌باشند - در روزهای آتی به پادگان بانه؛ تدارک و آمادگی افراد حزب کومه‌له در اطراف سنندج و قصد حمله به قریۀ زنوری؛ تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام در محور سنندج - مریوان؛ گزارش رکن2 ارتش درمورد وضعیت تحرکات گروه‌ها و احزاب مسلح مخالف نظام در مناطق سقز، تکاب و دیواندره؛ افشاگری حزب توده درخصوص سخنرانی قاسملو در دهکده "عیسی‌کند" مبنی‌بر ارتباط حزب دمکرات با رژیم عراق.
4 اطلاعیۀ وزارت آموزش‌وپرورش مبنی‌بر دعوت به خدمت مجدد فرهنگیان استان کردستان و ادارات و مدارس این استان.
5 کشف یک شبکه از کودتاچیان در نیشابور و دستگیری اعضای آن.
6 کشف یک خانۀ تیمی گروه‌های چپ در مسجدسلیمان؛ اقدام شهرداری قائمشهر در برچیدن بساط دکه‌های گروه‌های سیاسی در این شهر؛ حادثه‌آفرینی هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرستان نور و درگیری با مردم این شهر؛ انفجار مهیب در ساختمان یک سالن غذاخوری در خیابان پیروزی تهران؛ هشدار سپاه پاسداران شهرستان جهرم درمورد تکوین یک توطئۀ وسیع در سطح استان فارس ازسوی گروه‌های چپ و مجاهدین خلق [منافقین]؛ اطلاعیۀ اشغال‌کنندگان ادارۀ کل ارشاد ملی اصفهان در پنجمین روز اشغال این اداره؛ کشف یک بالن مخابراتی و اطلاعاتی در روستای "دریامان" از توابع "گرمی" استان آذربایجان‌شرقی.
7 مصاحبۀ بنی‌صدر با خبرگزاری پارس دربارۀ شرکت در جلسۀ خصوصی روز گذشتۀ مجلس: قرار بر انتخاب هیئتی ازطرف امام، رئیس‌جمهور و مجلس برای رسیدگی به کار صلاحیت داوطلبان نخست‌وزیری و وزارتخانه‌ها؛ اطلاعیه دفتر امام خمینی دربارۀ دخالت‌نکردن امام در این موضوع.
8 اطلاعیۀ نسبتاً تند جامعۀ روحانیت مبارز تهران دربارۀ برخوردهای غیراسلامی و موضع‌گیری‌های خصمانۀ تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در موضوع پرمناقشۀ جلسۀ پنجشنبه گذشتۀ مجلس؛ گزارش کیهان دربارۀ جلسۀ امروز مجلس: سخنان رئیس مجلس درباره استعفای انواری نماینده رزن همدان و درخواست بازگشت ایشان به مجلس؛ قرائت نامۀ استعفای نمایندۀ زنجان و جواب رئیس مجلس به ایشان؛ سخنان ابراهیم یزدی در پاسخ به رئیس مجلس و دفاع از شیوۀ برخورد روزنامۀ کیهان دربرابر حوادث اخیر.
تقدیم نامۀ بیش از 180 نفر از نمایندگان کنگرۀ امریکا به رئیس مجلس در ملاقات کاردار سفارت
1 سوئیس در تهران با ایشان؛ مصاحبۀ رئیس مجلس با خبرنگاران تلویزیون آلمان‌غربی و اعلام شروط ایران برای آزادسازی گروگانهای امریکایی.
2 تبلیغات شدید رسانه‌های جمعی امریکا علیه ایران با دستاویز قراردادن موضوعاتی چون مرگ شاه مخلوع و تأثیرات احتمالی آن بر سرنوشت گروگانهای امریکایی و روابط ایران و امریکا، ترور علی‌اکبر طباطبایی و ترور ناموفق بختیار.
3 مقالۀ نامۀ مردم ارگان مرکزی حزب توده، دربارۀ نقش فعال دولت بعثی عراق در ادامۀ توطئه‌های خطرناک امپریالیستی علیه ایران.
4 اعلامیۀ نهضت انقلاب اسلامی پاکستان علیه سفارت پاکستان در تهران مبنی‌بر جایگزینی این سفارتخانه به‌جای لانۀ جاسوسی امریکا.
گزارش روزشمار 8/5/1359
5 ورود یک هیئت از نمایندگان مجلس عوام انگلستان به بغداد به‌دنبال سفر روز گذشتۀ یک هیئت عراقی به لندن؛ بیانیۀ دولت فرانسه مبنی‌بر موافقت با قرارداد مربوط به تحویل یک مرکز تحقیقات اتمی به عراق و تفسیر روزنامۀ واشنگتن پست از این واقعه.
6 اوج‌گیری تشنج و بحران در روابط ایران و عراق با حوادث خونین رخ‌داده در اتریش و لبنان: انفجار بمب به‌دست یک کرد عراقی در نزدیکی سفارت ایران در وین؛ دو حادثۀ زدوخورد شدید میان جنبش امل و احزاب و سازمان‌های لبنانی و فلسطینی وابسته به رژیم عراق و درگیری میان سفارتخانه‌های عراق و ایران در بیروت و اجرای آتش علیه یکدیگر با سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین.
7 ادامۀ آتشباری و حملۀ عراق به پاسگاههای مرزی ایران در منطقۀ عمومی قصرشیرین: حملۀ دو تانک عراقی به پاسگاه پرویز، آتشباری بر روی پاسگاه ژاله‌پناه در منطقۀ سومار و آتشباری نیروهای عراقی مستقر در چهارکلات بر روی منطقۀ کلانتر؛ تشدید درگیری در منطقۀ باویسی، گرده‌نو و پاسگاههای زینل‌کش، تنگاب‌نو و دیگر پاسگاههای خان‌لیلی و هنگ ژاندارمری قصرشیرین؛ آتشباری عراق روی نفت‌شهر و آتش‌سوزی سه منبع نفت و لولۀ نفت چاه شماره9 سومار به نفت‌شهر؛ تقویت بیشتر نیروهای عراقی در منطقه همجوار پاسگاههای مرزی سوسنگرد.
8 انفجار یک بمب قوی در مقابل هتل نوفل لوشاتو اهواز و کشته‌شدن 8 نفر و زخمی‌شدن حدود 40 نفر؛ انفجار یک بمب در مقابل منزل یکی از کارگران صنعت نفت در گچساران که تلفات جانی نداشت؛ هشدار ادارۀ مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی به سپاه اهواز درمورد رعایت جوانب احتیاط در مقابله با خرابکاری‌های عوامل فراری ایرانی که در عراق آموزش دیده و برای انجام تحرکات ایذایی و خرابکاری به خوزستان گسیل می‌شوند.
9 تشدید تحرکات گروه‌های مخالف نظام به‌منظور کسب آمادگی برای حمله به نیروهای خودی، ازجمله تجمع حدود 2000 نفر افراد مسلح در روستاهای اطراف "میوان" و تجمع حدود 50 نفر از پیشمرگان کومه‌له در "بایندال"؛ به‌اسارت‌گرفتن 2 نفر از اعضای گروه 14 وابسته به وزارت دفاع ملی توسط افراد مسلح غیرقانونی در منطقۀ مهاباد؛ ارتباط اکراد ایرانی با اکراد ترکیه جهت دریافت کمک و پشتیبانی؛ انعکاس اخبار پاکسازی مناطق کردنشین از عناصر ضدانقلاب در روزنامه جمهوری اسلامی؛ مصاحبۀ دکتر مهرآسا، استاندار کردستان، دربارۀ تأثیر ناامنی در امر سوخت‌رسانی به شهرهای مریوان و سنندج.
1 اختلافات اساسی در کادر رهبری حزب دمکرات کردستان به‌دنبال انشعاب گروهی موسوم به "کمیتۀ مرکزی حزب کردستان ایران پیرو کنگرۀ چهارم" و تشدید تبلیغات علیه یکدیگر ازجمله اطلاعیۀ گروه منشعب علیه قاسملو و اشاره به علل انشعاب در حزب دمکرات.
2 تحلیل دفتر تحکیم وحدت از مواضع عقیدتی و سیاسی اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) منتشرشده در روزنامۀ انقلاب اسلامی و مصاحبۀ مهندس مهدی بازرگان با روزنامه کیهان دربارۀ مواضع این سازمان.
3 افشاگری روزنامه کیهان درباره تیمسار مهدیون و انتشار بخشی از سخنان هرمز زمانپور سیاهکلی، یکی از عوامل کودتای اخیر، در دادگاه انقلاب اسلامی ارتش درباره افشای طرح کودتا، نقشۀ بمباران نقاط حساس و ارتباط با سعید مهدیون عامل اصلی طرح توطئۀ کودتا.
4 نامۀ مهندس مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولت موقت، در پاسخ به سخنرانی 29 تیرماه امام خمینی و دفاع از دولت موقت و انتخاب و سیاست‌های امام و شورای انقلاب.
5 سخنرانی ابوالحسن بنی‌صدر در اجتماع جامعۀ زنان انقلاب اسلامی شعبۀ شمیران دربارۀ توطئه‌هایی که علیه وی در جریان است، انتخاب میرسلیم و حواشی آن؛ مصاحبۀ اختصاصی آیت‌الله دکتر بهشتی با روزنامۀ جمهوری اسلامی دربارۀ انتخاب نخست‌وزیر، کاندیدای حزب جمهوری اسلامی و جریان تضعیف مجلس؛ تشنج در جلسۀ سخنرانی حسن آیت در یکی از مساجد جنوب تهران و ناتمام‌ماندن آن.
6 قرائت نامۀ 185 تن از اعضای کنگرۀ امریکا خطاب به پارلمان ایران در پایان جلسۀ امروز مجلس شورای اسلامی و سخنان رئیس مجلس دربارۀ شروط ایران برای آزادی گروگانهای امریکایی. (ضمیمه دارد)
7 سخنرانی ادموند ماسکی، وزیر امور خارجۀ امریکا، دربارۀ تلاش این کشور برای آزادسازی گروگان‌ها و تماس غیرمستقیم با همۀ مراجع سیاسی و بیشتر شخصیت‌های مهم در ایران برای حل این بحران.
8 بازتاب موضوع درخواست ایران برای استرداد اموال شاه مخلوع از بانک‌های امریکا در رسانه‌های غربی و تفسیرهای متفاوت رادیو لندن و رادیو مسکو دراین‌باره.
9 اعلام پارلمان اسرائیل مبنی‌بر قرارگرفتن بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت این کشور و واکنش برخی کشورها به این تصمیم؛ تسلیم طرح قطعنامه‌ای ازسوی 34 کشور عضو سازمان ملل متحد درزمینۀ حل مسئلۀ فلسطین به اجلاس فوق العادۀ مجمع عمومی این سازمان.
ضمیمه گزارش100: بخش‌هایی از مقالۀ تحلیلی روزنامه جمهوری اسلامی دربارۀ نامۀ اعضای کنگرۀ امریکا خطاب به پارلمان ایران.
گزارش روزشمار 9/5/1359
10 مصاحبۀ وابستۀ فرهنگی سفارت اتریش در تهران درمورد انفجار بمب در نزدیکی سفارت ایران در وین و هشدار دولت اتریش به عراق؛ اخراج دو دیپلمات عراقی دخیل در بمب‌گذاری از اتریش؛ حمله عوامل مزدور عراق به سفارت ایران و بیمارستان زهرا در بیروت.
11 حملۀ آتشباری عراق از اولین ساعات بامداد و درگیری در مناطق پاسگاه تنگاب‌نو، برارعزیز و تنگ‌هوان؛ آتش توپخانه عراق بر روی پاسگاههای نفت‌شهر، گروهان خان‌لیلی و سومار؛ حملۀ مجدد به پاسگاههای گروهان خان‌لیلی، سومار، تنگاب، زینل‌کش، سلمان‌کشته، برارعزیز، پرویز، دارخور، منطقۀ باویسی، تیله‌کوه، تنگ‌هوان، گرده نو؛ به آتش کشیده‌شدن چاه‌های شمارۀ 11 و 12 و 4 و یک لولۀ گاز در نفت‌شهر؛ اوضاع بحرانی شهر نفت‌شهر و عقب‌نشینی توپخانۀ ارتش مستقر در این شهر در حدود 15 کیلومتر.
1 تجاوز یک فروند هواپیمای نظامی عراق به آسمان ایران در حوالی خسروآباد آبادان و اعتراض مرزبان خرمشهر به مرزبان عراق دراین‌مورد؛ دعوت مرزبان سوسنگرد از مرزبان عراق برای بازدید از آثار تجاوزات ارتش عراق در چند روز گذشته در منطقۀ فکه؛ گزارش مرزبان سوسنگرد از وقوع چند انفجار در غرب پاسگاه سعیدیه براثر شلیک آر.پی.جی7 عوامل عراقی؛ حمله جنگنده‌های عراقی به قریه چمشیر، رودبار غرب و ارتفاعات پاسگاه بدر از توابع ایلام به‌وسیله راکت و بمب‌های آتشزا.
2 ادامۀ فعالیت‌های عوامل وابسته به عراق در داخل ایران: کشف سه بمب در زیر یکی از پل‌هایی که سوسنگرد را به هویزه متصل می‌کند؛ کشف سه عدد مین ضدتانک در زیر پلی واقع در دشت آزادگان؛ کشف یک مخفیگاه اسلحه و شبکۀ جاسوسی عراق بین اهواز - بندر امام؛ محاکمه و اعدام دو تن به‌اتهام خرابکاری و جاسوسی برای حزب بعث عراق در آبادان و خرمشهر.
3 ادامۀ بحران در کردستان و درگیری‌های شدید به‌ویژه در مثلث بحرانی بانه - سقز - مریوان: حملۀ عوامل مسلح غیرقانونی به ستون نظامی آذوقه و سوخت در محور سنندج - مریوان و شهادت 11 تن از نیروهای خودی؛ پاکسازی روستاهای آرمرده، بلکه، بانوان و کوچر از توابع بانه و کشته یا زخمی‌شدن 200 مهاجم؛ بروز تشنجاتی در نقده و سلماس و انفجار بمب در قسمت کمربندی ارومیه؛ برخورد یک خودرو سیمرغ سپاه جوانرود با مین؛ اظهارات استاندار کردستان دربارۀ اوضاع امنیتی این استان. (ضمیمه دارد).
4 ادامه مراقبت‌های اطلاعاتی از تحرکات گروه‌های مسلح در مناطق کردنشین: گزارش واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی کردستان دربارۀ تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی ازجمله حزب رزگاری و قصد حمله به پاسگاه تیژتیژ؛ به‌کارگیری نیروهای کرد عراقی در حمایت و تقویت گروه‌های مسلح مخالف نظام؛ سفر سردار جاف به‌همراه دکتر حسن و کدخدا کریم چفته‌ای به مناطق سلیمانیه عراق و استخدام پیشمرگان کرد عراقی برای حمله به پاسگاههای ایران.
5 اطلاعیۀ هیئت اعزامی وزارت آموزش‌وپرورش به استان کردستان درمورد استخدام کادر اداری و آموزشی این استان؛ ارسال طوماری ازسوی مردم سردشت و روستاهای اطراف برای جهاد سازندگی استان کردستان و درخواست شروع مجدد فعالیت جهاد سازندگی در این منطقه.
6 محاکمه و اعدام 15 تن دیگر از عوامل شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته و نیز عوامل رژیم گذشته ازجمله ابراهیم بروخیم سرمایه‌دار یهودی معروف.
7 گزارش و تحلیل مجلۀ فرانسوی‌زبان نوول ابسرواتور دربارۀ فعالیت‌های برخی مخالفان نظام جمهوری اسلامی همچون بختیار، اویسی و... در خارج از کشور علیه ایران.
8 نامۀ بنی‌صدر به هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیر و یادآوری نکاتی به آنها دربارۀ لیست 14 نفری که قبلاً ارائه شده است.
9 ادامۀ حواشی جلسۀ جنجالی پنجشنبه گذشته مجلس شورای اسلامی: نامۀ سرگشادۀ محمدجواد حجتی کرمانی به رئیس مجلس و مصاحبۀ حجت‌الاسلام محلاتی با خبرگزاری پارس که هر دو در کیهان امروز منتشر شده است.
10 تفسیر نشریۀ انگلیسی‌زبان کریستین ساینس مانیتور دربارۀ گسترش روابط عراق با غرب به‌ویژه روابط هسته‌ای و نظامی این کشور با فرانسه.
ضمیمه گزارش108: گزارش سپاه پاسداران مستقر در بانه از طرح کلی عملیات پاکسازی چند روستا.
گزارش روزشمار 10/5/1359
1 یک گام بلند و جدی دیگر درجهت نزدیکی عراق و امریکا: موافقت وزارت امور خارجه امریکا با فروش چندین موتور جت امریکایی برای نصب در ناوچه‌های جنگی عراق که در ایتالیا در دست ساخت است.
2 دستگیری دو دیپلمات عراقی در برلن‌غربی (پایتخت آلمان‌غربی) به‌جرم اقدام برای انفجار یک مرکز جوانان که محل تشکیل کنگرۀ دانشجویان کرد بود.
3 آرامش نسبی در خطوط مرزی ایران و عراق؛ حالت فوق‌العاده در آن‌سوی مرز؛ ادامۀ تحرکات و نقلوانتقالات نیروهای عراقی در طول نوار مرزی ایران از سومار تا باویسی و ازگله؛ مشاهدۀ تحرکات در منطقۀ چهارکلاب عراق که پایگاه عوامل وابسته به عراق همچون سردار جاف است؛ استقرار 33 گردان عراقی در مناطق مجاور مرزی ازجمله خانقین و نفت‌خانه (مقابل قصرشیرین) و نیز مناطق مرزی مقابل سردشت؛ ادامۀ مانور تعدادی از یگان‌های وابسته و تحت امر لشکر7 پیادۀ ارتش عراق در منطقۀ سیدصادق و حلبچه (مقابل نوسود)؛ نقلوانتقالات نیرو و تجهیزات ازسوی عراق در مرز شلمچه؛ آماده‌باش نیروهای عراقی به‌دلیل حملات احتمالی کردهای معارض عراقی طرفدار جلال طالبانی در استان سلیمانیه عراق؛ اخبار منابع ایرانی از برخی درگیری‌های جزئی و سرپیچی از دستورات در ارتش عراق.
4 ادامۀ تحرکات و فعالیت‌های عوامل وابسته به عراق در مناطق مرزی خوزستان: ورود چهار نفر از اعضای جبهۀ آزادیبخش عرب به خاک آبادان؛ درگیری مأموران گشت پاسگاه حاشیۀ هورالعظیم با سرنشینان یک قایق موتوری و دستگیری یکی از آنها با مقادیری اسلحه.
5 ادامۀ تحرکات ایذایی عوامل مسلح غیرقانونی و درگیری آنها با نیروهای مسلح خودی در مناطق کردنشین: شهادت 12 نفر از نیروهای خودی در عملیات پاکسازی جادۀ مریوان؛ تیراندازی به‌سوی پادگان بانه و مقر سپاه پاسداران در سقز.
6 حضور ملموس برخی گروه‌های سیاسی مثل سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های چپ در ناآرامی‌های داخلی برخی شهرها به‌منظور سازماندهی اعتراض‌ها، ایجاد درگیری‌های ساختگی و مظلوم‌نمایی و جذب طرف‌داران بیشتر؛ سخنرانی مهندس جعفری، فرماندار جدید آمل، در نمازجمعۀ امروز این شهر درباره دادن مهلت یک هفته‌ای به گروه‌های سیاسی برای جمعآوری دکه‌ها و وسایلشان از سطح شهر؛ دستگیری 4 تن از هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در ساری به‌اتهام برهم‌زدن نظم یک مجلس سخنرانی و ایجاد آشوب و درگیری؛ تحصن حدود 40 نفر از اعضای خانوادۀ دستگیرشدگان در اعتراض به دستگیری 18 نفر از هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق و حزب توده در محوطۀ فرمانداری شهرستان اهر و ایجاد درگیری میان آنها و سپاه پاسداران اهر.
7 حملات مکرر و تبلیغات رسانه‌های جمعی غرب همسو با گروه‌های مخالف داخلی علیه آیت‌الله دکتر سیدمحمدحسین بهشتی به‌بهانه بررسی اختلافات میان دو جناح رقیب حاکم بر نظام.
بازتاب تظاهرات روز یکشنبۀ گذشتۀ دانشجویان مسلمان ایرانی در مقابل کاخ سفید و حملۀ پلیس امریکا به آنان در رسانه‌های خبری جهان: گفتار رادیو امریکا دربارۀ اعتصاب غذای دانشجویان در بند؛ ادعای رادیو اسرائیل درمورد تأثیر احتمالی رفتار پلیس امریکا با دانشجویان ایرانی بر موضوع آزادسازی گروگانهای
1 امریکایی؛ محورهای خطبه‌های نمازجمعۀ امروز تهران: هشدار امام‌جمعۀ تهران درمورد بی‌نظمی‌ها و اختلافات میان گروه‌ها، تأکید بر جایگاه مکتبی و قاطع نخست‌وزیر درحال انتخاب، حمله به دولت امریکا به‌خاطر رفتار خشونت‌آمیز پلیس این کشور با تظاهرات دانشجویان مسلمان ایرانی در واشنگتن.
گزارش روزشمار 11/5/1359
2 بازتاب موافقت نهایی دولت فرانسه با ساخت یک مرکز اتمی در عراق و گسترش روابط دو کشور در رسانه‌های جهان؛ بازتاب ماجرای دستگیری دو دیپلمات عراق در پایتخت آلمان‌غربی به‌اتهامات مختلف ازجمله دست‌داشتن در توطئۀ نافرجام بمب‌گذاری در محل اجلاس سالانۀ دانشجویان کُرد در برلن‌غربی در رسانه‌های جهان.
3 تحرکات چشمگیر امروز ارتش عراق در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی: تقویت چشمگیر پاسگاههای زالوآب، پایگاه زالوآب، پاسگاههای دوراجی، گمرک و سایر پاسگاههای روبه‌روی نوار مرزی مهران در کشور عراق؛ تقویت احتمال عملیات نظامی عراق در نوار مرزی مهران؛ پرواز سه فروند هواپیمای جنگندۀ عراقی بر فراز شهر مریوان؛ تقویت نیروهای عراقی در پاسگاههای مقابل پاسگاههای دویرج و طاووسیه واقع در منطقۀ مرزی بستان؛ آتشباری توپخانۀ هوایی مرزبان ایران در منطقۀ آبادان به‌طرف هواپیمای ناشناس؛ تشدید اقدامات تأمینی و حفاظتی و اطلاعاتی عراق در داخل مرزهای خود ازجمله دستور رعایت اقدامات تأمینی و حفاظتی توسط فرمانده گارد مرزی بصره؛ دستور مسئولان عراقی به سندیکاهای رانندگان وسایط نقلیۀ عمومی مبنی‌بر ثبت‌نام در حزب بعث و پرکردن فرم استخدام به‌عنوان مأموران اطلاعاتی. (ضمیمه دارد)
4 آتشباری و پیشروی تانک‌های عراقی به‌طرف شش نقطۀ مرزی قصرشیرین از ساعت 12 ظهر امروز و بروز یکی از شدیدترین درگیری‌های مرزی در 48 ساعت گذشته: آتشباری شدید روی پاسگاههای دارخور و برارعزیز و پاسگاههای دربندجوق، پرویز و تنگ ترشابه ازسوی عراق؛ حملات مکرر عراق به پایگاه سابق خاله‌کشته مشرف به زینل‌کش و تصرف کوتاه آن؛ زیر آتش قراردادن تمام پاسگاههای قصرشیرین؛ تشدید درگیری‌های مرزی منطقۀ عمومی قصرشیرین در ساعت 20 و واردآمدن خسارات به واحدهای مسکونی و سیم‌های برق؛ واردآمدن خسارات به تأسیسات نفتی نفت‌شهر براثر آتشباری توپخانۀ سنگین و خمپاره‌اندازهای عراقی و قطع صدور نفت خام به پالایشگاه کرمانشاه.
5 افزایش اقدامات و تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق به‌صورت بمب‌گذاری در مناطق پرجمعیت و سازمان‌های دولتی، عبور قاچاقی از مرز به‌منظور آوردن سلاح و بمب‌های آماده، بردن افراد فراری به آن‌سوی مرز به‌منظور آموزش و سازماندهی آنها، جاسوسی برای دولت عراق و ارتباط با کودتاگران فراری.
6 بررسی معضل قاچاق اجناس ازسوی مسئول واحد هماهنگی نیروهای انتظامی آبادان باتوجهبه مرزی‌بودن این شهر و ارائۀ پیشنهادهایی به دولت جهت بهبود وضع لنج‌داران.
ادامۀ تحرکات ایذایی گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین به‌ویژه در کردستان و ایلام با حمایت‌های دولت عراق: تأسیس پایگاهی به‌دست گروه‌های مخالف نظام در نزدیکی مرز کلاشین در خاک عراق؛ تجمع قابل‌توجه عناصر مسلح گروه‌های مخالف نظام در برخی مناطق به‌ویژه در اطراف اسلام‌آباد و نیز در محدودۀ سنندج - مریوان؛ تجمع افرادی حدود 2000 نفر در ارتفاعات دالاهو در منطقۀ ریجاب و قصد حملۀ آنها بعد از عید رمضان؛ تجمع 700 نفر از افراد حزب کومه‌له در آبادی گلیه از
1 توابع مریوان؛ ورود 270 نفر از پیشمرگان کومه‌له و دمکرات و فدایی از دزلی به قریۀ آویهنگ؛ همکاری اهالی آویهنگ با افراد کومه‌له و دمکرات؛ الحاق گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقۀ مریوان؛ تجمع 306 نفر از افراد سپاه رزگاری در منطقۀ مریوان.
2 ادامۀ تحرکات و حملات گروه‌های مسلح مخالف نظام در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی و کردستان: ترور 3 نفر از پیشمرگان مسلمان کرد در روستای دهگلان؛ حملۀ 80 نفر به پاسگاه تازه شهر سلماس و محاصرۀ اطراف آن؛ حملۀ مهاجمان مسلح به پاسگاه مرکزی نقده که در منطقۀ کردنشین واقع است؛ انفجار یک بمب در قسمت کمربندی خیابان آپادانای ارومیه؛ برخورد مسلحانه میان پیشمرگان حزب کومه‌له و دمکرات در بوکان.
3 اطلاعیۀ شاخۀ کردستان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) دربارۀ بروز اختلافات در برخی گروه‌های مسلح غیرقانونی و نیز دستگیری حامد محمدطاهربیگ به‌دست افراد چریک‌های فدایی خلق در مهاباد و افشای وابستگی وی و برخی از دیگر سران گروه‌های مسلح غیرقانونی به رژیم عراق.
4 بررسی نقش گروه‌های سیاسی چون سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، سازمان چریک‌های فدایی خلق و دیگر گروه‌های سیاسی چپ در تشدید بحران‌های قومی، صنفی و سیاسی در شهر مرزی آبادان؛ ازجمله تحریک خانواده‌های بازماندگان شهدای سینما رکس به ادامۀ تحصن 105 روزۀ خود در ادارۀ دارایی این شهر. (ضمیمه دارد)
5 ادامۀ تحرکات گروه‌های سیاسی در داخل شهرها: اقدام هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در برهم‌زدن مراسم سخنرانی جواد منصوری در شب احیای دانشگاه امام صادق(ع) و ایجاد درگیری در مسجد و خیابان؛ آغاز محاکمۀ سعید متحدین عضو سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی مرکز به‌اتهام اقدام به سرقت از جواهرفروشی واقع در خیابان نادری با سلاح گرم که ناموفق ماند و دستگیر شد.
6 اقدام مسئولان سیاسی - انتظامی کشور به‌منظور مقابله با تحرکات عوامل مخالف نظام در سراسر کشور به‌ویژه کشف شبکه‌های برجای‌مانده از عوامل فراری کودتای نافرجام اخیر و تصمیم به تشکیل کمیته‌های اطلاعاتی در هر استان؛ ابراز نگرانی واحد عملیات سپاه تهران از وضعیت پوشش هوایی مرکز صداوسیمای کشور؛ پرواز یک هواپیمای مشکوک اف5 ازسمت شمال به‌طرف جنوب شهر بیرجند با سرعت زیاد و اظهار بی‌اطلاعی نیروی هوایی مشهد از این واقعه.
7 حملۀ مجدد بنی‌صدر به مخالفان خود و آن دسته از نمایندگان مجلس که دم از مخالفت با وی می‌زنند در مراسم سخنرانی اجتماع امروز مردم در مدرسۀ عالی شهید مطهری.
8 ادامۀ درگیری سیاسی میان ایران و امریکا: بازتاب موضوع ضربوشتم و بازداشت دانشجویان ایرانی در تظاهرات روز یکشنبه گذشته و اعتصاب غذای گروهی دیگر از دانشجویان در مقابل کاخ سفید در اعتراض به رفتار پلیس امریکا، در رسانه‌های غرب.
9 بررسی روابط ایران و شوروی که این روزها به سردی گراییده، در دیدار امروز سفیر ایران در مسکو با بنی‌صدر در تهران.
10 بازتاب نبردهای 48 ساعت گذشته در مناطق کردنشین میان قوای خودی و گروه‌های مسلح کرد مخالف نظام و نیز اعدام‌های اخیر در ایران در میان برخی محافل خبری غربی.
11 تحلیل و تفسیر رادیو لندن و مرور مفسر آن درخصوص سیر تیرگی روابط ایران و امریکا و وضعیت کنونی این مناسبات به‌بهانۀ مرگ شاه مخلوع در هفتۀ گذشته.
1 بررسی و تحلیل موضوع افزایش و تشدید حضور ناوگان‌های جنگی امریکا در اقیانوس هند و خلیج‌فارس از سه دیدگاه مختلف: دیدگاه کمونیستی و ضدروسی رادیو آلبانی، دیدگاه رادیو مسکو و دیدگاه رادیو لندن.
ضمیمه گزارش125: متن نامۀ اعتراض آمیز مرزبان درجه1 جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر به مرزبان دولت جمهوری عراق در بصره
ضمیمه اول گزارش132: مصاحبه فرماندار آبادان درباره علت پایان‌دادن به تحصن خانواده‌های بازماندگان سینما رکس آبادان.
ضمیمه دوم گزارش132؛ مصاحبه فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آبادان درباره پرونده فاجعه سینما رکس و پایان تحصن.
گزارش روزشمار 12/5/1359
2 فروکش‌کردن درگیری‌های مرزی در منطقۀ مرزی قصرشیرین؛ گزارش خبرنگار روزنامۀ انقلاب اسلامی از اوضاع قصرشیرین مبنی‌بر شایعه‌پراکنی عوامل ضدانقلاب و گروه‌های چپ‌گرا دربارۀ بمباران قریب‌الوقوع این شهر و ایجاد نگرانی در مردم؛ دستگیری یک گروهبان فراری ارتش به‌جرم جاسوسی برای عراق در منطقۀ خسروی که به دنبال آن 8 نفر دیگر هم به‌اتهام جاسوسی برای عراق دستگیر شدند؛ جابه‌جایی نیروها و تانک‌های عراقی در منطقۀ مقابل پاسگاه قلعه‌سفید؛ تجمع نیرو و تجهیزات و تحرکات محسوس عراق در مقابل پاسگاههای چزابه، کوشک و طلائیه جدید؛ دستور فرمانده هنگ ژاندارمری خوزستان به مرزبان سوسنگرد مبنی‌بر اعتراض مجدد به مرزبان عراق به‌دلیل درگیری‌های چند روز اخیر در مرز ایران و عراق؛ کشف دو گلولۀ خمپارۀ ارتش عراق در نوار مرزی بستان؛ اعلام آماده‌باش ستاد عملیات اروند به کلیۀ یگان‌های تابعه به‌دلیل حملات احتمالی عراق در روزهای آتی.
3 ادامۀ مبارزه علیه نفوذ و فعالیت‌های تخریبی عوامل داخلی وابسته به عراق در شهر مرزی آبادان: اعدام دو تن از عوامل بعث عراق در آبادان؛ ملتهب‌شدن جو سیاسی آبادان درپی شایعه‌پراکنی و تظاهرات افراد وابسته به مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های چپ در آستانۀ ورود بازپرس ویژۀ دادگاه به این شهر برای رسیدگی به پرونده متهمان فاجعۀ سینما رکس.
4 حملۀ مهاجمان مسلح از سه طرف به تلمبه‌خانۀ پاطاق و بالاطاق پاسگاه ژاندارمری؛ هجوم افراد مسلح به اطراف پاسگاه شیروان در منطقۀ ایلام؛ تشکیل ستادی در کرمانشاه برای هماهنگی نیروهای سپاه پاسداران و ارتش در مناطق کردنشین.
5 ادامۀ حملات عوامل وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی: حملۀ مهاجمان مسلح از ساعت 24 نیمه‌شب گذشته به پایگاه نلیوان اشنویه که تا ساعت 3 بامداد امروز ادامه داشت؛ حملۀ عوامل مسلح حزب دمکرات و کومه‌له از چهار طرف به پاسگاه آغ بلاغ در ساعت 20 که تا ساعت یک بامداد روز بعد ادامه یافت و در این درگیری 2 نفر شهید، 2 نفر زخمی و 15 نفر از اهالی آغ بلاغ به گروگان گرفته شدند. همچنین یکی از فرماندهان مهم حزب دمکرات به نام سیدانور علوی به اسارت نیروهای خودی درآمد؛ اطلاعیۀ لشکر64 ارومیه خطاب به مردم منطقۀ اشنویه و اعلام مقررات منع عبورومرور در این منطقه از ساعت 21:30 تا 5 صبح روز بعد.
6 بازتاب درگیری‌های شدید سه روز گذشته میان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و عناصر وابسته به گروه‌های معارض با نظام، در رسانه‌های جمعی جهان.
1 سخنرانی آیت‌الله دکتر بهشتی رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی در جمع صدها هزار نفر از مردم در مسجد امام اصفهان درخصوص دستاوردهای انقلاب، برخی خطرهایی که آن را تهدید می‌کند، روند انتخاب نخست‌وزیر و... ؛ اجتماع هزاران نفر از مردم اصفهان در مسجد جامع این شهر و امضای طوماری به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی مبنی‌بر حمایت و پشتیبانی از رئیس‌جمهور و درخواست لغو اعتبارنامۀ حسن آیت.
2 درج قسمت‌هایی از مصاحبۀ مفصل پنجشنبه گذشتۀ بنی‌صدر با روزنامۀ آلمانی فرانکفورتر روندشاو در رسانه‌های جمعی جهان و تفسیر و تحلیل موضوعات مطرح‌شده در آن ازجمله مسائل اقتصادی ایران و نیز تعیین نخست‌وزیر و استقرار دولت جدید.
3 ملاقات اسقف کاپوچی، نماینده پاپ ژان پل دوم، رهبر کاتولیک‌های جهان، با امام خمینی و تقدیم نامۀ پاپ (درمورد مدرسه مسیحیان در تهران) به امام، بیانات مهم امام در پاسخ به این نامه.
4 بررسی و بازتاب دو مسئله تأثیرگذار در حل بحران گروگانهای امریکایی: رفتار خشونت‌آمیز پلیس امریکا با دانشجویان تظاهرکننده ایرانی و موضوع رسیدگی به برخی پرونده‌های اختلافات مالی شرکت‌های امریکایی با ایران.
5 گزارش‌های منابع خبری جهان درمورد برخی موضع‌گیری‌ها و تلاش‌های شاپور بختیار در مبارزه برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران؛ مصاحبۀ صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجۀ ایران با روزنامۀ فرانسوی لوماتن و اعتراض به دولت فرانسه دربارۀ اعطای پناهندگی به بختیار و دیگر هواداران او.
گزارش روزشمار 13/5/1359
6 بررسی تأثیر سقوط شاه و وقوع انقلاب اسلامی ایران بر سیاست‌های داخلی و خارجی رژیم عراق به‌ویژه در ارتباط رژیم عراق با همسایگان خود در گزارش آسوشیتدپرس از بغداد؛ اعلام انعقاد یک قرارداد 150 میلیون دلاری ازسوی شرکت بوئینگ امریکا برای فروش چهار فروند هواپیمای جت مسافربری به دولت عراق؛ بررسی موضوع تفوق‌طلبی عراق و نقش جدید این رژیم در خلیج‌فارس از نگاه نشریۀ میدل ایست چاپ لندن.
7 تجاوز هوایی عراق در اولین ساعات بامداد امروز به منطقۀ مرزی شلمچه؛ ازسرگیری درگیری‌های مرزی ایران و عراق در منطقۀ عمومی قصرشیرین از ساعت 9:30 بامداد با حملۀ آتشباری عراق به پاسگاههای گروهان خان‌لیلی: آتشباری بر روی پاسگاه خسروآباد، تپه‌گل؛ آتشباری بر روی پاسگاههای تپه‌گل، زینل‌کش، امینه، رضاآباد و خسروآباد ازطریق پایگاه محمدخسرو و مانگاهول عراق از ساعت 10:30؛ حملۀ عراق به پاسگاههای تنگ‌هوان، تنگ ترشابه واقع در منطقۀ ازگله از ساعت 18 امروز؛ درگیری در قریۀ مرزی باباهادی میان پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش عراق؛ تیراندازی مهاجمان ارتش بعث عراق به شهرک امام خمینی قصرشیرین؛ اخبار منابع اطلاعاتی ژاندارمری مبنی‌بر آمادگی تعداد زیادی از عوامل وابسته به پالیزبان برای ایجاد ناامنی و تحرکات ایذائی در منطقه عمومی قصرشیرین؛ کشف یک بمب تخریبی قوی در بازار علاف‌خانه بخش3 کرمانشاه؛ ادامۀ نقلوانتقالات مرزی ارتش عراق ازجمله ورود 400 نفر با 40 خودرو زیل، 7 دستگاه تانک و 2 قبضه ضدهوایی سام6 به پنجوین؛ سخنرانی تیمسار ظهیرنژاد، فرمانده نیروی زمینی ارتش، در اجتماع نیروهای لشکر81 زرهی در پادگان صالح‌آباد و تأکید بر سرکوبی متجاوزان عراقی و مقابلۀبه‌مثل.
ادامۀ تحرکات و حملات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین: حملۀ عوامل مهاجم مسلح از دو طرف به پاسگاه مریوان؛ کمین یک گروه 10 نفره از مهاجمان مسلح در گردنۀ گاران در راه سنندج - مریوان
1 به‌قصد حمله به نیروهای ارتش و سپاه و ایجاد درگیری و کشته‌شدن هر 10 نفر مهاجم؛ حملۀ مهاجمان با سلاح سنگین و سبک به‌طرف واحدهای مستقر در کامیاران؛ حمله به پاسگاه ژاندارمری نقده از بالای تپۀ مشرف به پاسگاه؛ دستگیری یکی از عوامل جلال طالبانی توسط پیشمرگان مسلمان کرد مقر شهید عدنان مردوخی؛ انفجار یک بمب در ساختمان آموزش‌وپرورش کامیاران؛ اطلاعیۀ ستون عملیاتی هنگ ژاندارمری ماکو خطاب به اهالی و عشایر و چادرنشین‌های شهرها و بخش‌های ماکو، سلماس، پلدشت، شوط، سیه چشمه، قره ضیاءالدین و ساکنان حوزۀ استحفاظی هنگ ژندارمری ماکو و اعلام ضرب‌الاجل جهت تحویل سلاح‌ها و مهمات خود به نیروهای انتظامی.
2 انفجار دو بمب نسبتاً قوی در مقابل مسجد جامع همدان و مجروح‌شدن حدود 24 نفر از نمازگزاران؛ راه‌پیمایی مردم آبادان به حمایت از سپاه پاسداران و حاکم شرع دادگاه انقلاب اسلامی به‌دلیل ادامۀ درگیری‌ها و تظاهرات گروه‌های چپ و هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آبادان به‌بهانۀ حمایت از بازماندگان فاجعۀ سینما رکس و اعلام پشتیبانی و حمایت مردم از سپاه و حاکم شرع حجت‌الاسلام طباطبایی.
3 ارائۀ دو گزارش از فیروزآباد و آباده فارس دربارۀ تحرکات خوانین و اشرار وابسته به خسرو و ناصر قشقایی در روزنامه‌های امروز؛ اخباری مبنی‌بر حضور ناصر و خسرو قشقایی در سرحد چهاردانگه و نیز حضور عبدالله قشقایی در کوه‌های مهرپویه فیروزآباد که درحال جمعآوری نیرو و تجدیدقوا و آماده‌سازی افراد خود برای جنگ و ایجاد درگیری در پاییز آینده هستند.
4 ادامۀ مناقشات میان مطبوعات وابسته به دو گروه رقیب حاکم بر کشور؛ روزنامه‌های جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی و ادعای یکی مبنی‌بر تضعیف رئیس‌جمهوری و دیگری مبنی‌بر تضعیف مجلس شورای اسلامی و نیز مناقشه بر سر انتخاب نخست‌وزیر و دولت جدید.
5 انتشار سخنان سه مقام عالی‌رتبۀ جمهوری اسلامی که نشان می‌دهد بحران گروگانهای امریکایی به‌طرز خاصی با بحران تازۀ دستگیری دانشجویان ایرانی توسط پلیس امریکا گره خورده است: سخنان هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس)، پیام صادق قطب‌زاده به دبیرکل سازمان ملل و پیام بنی‌صدر خطاب به دانشجویان مسلمان ایرانی در امریکا.
6 تظاهرات بامداد امروز دانشجویان عضو "اتحادیۀ انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا" در لندن به‌منظور اعتراض به رفتار پلیس امریکا با دانشجویان ایرانی در امریکا و درگیری با پلیس اسکاتلندیارد که به دستگیری تعداد بیش از 150 نفر از دانشجویان توسط پلیس انگلیس انجامید.
7 گزارش مبسوط نشریۀ ایت دیز دربارۀ مثلث سیا - عراق - فراریان رژیم گذشته و نقش عراق، مصر و امریکا در تجهیز تبلیغاتی و رادیویی فراریان سلطنت‌طلب به‌ویژه در مصر و عراق.
گزارش روزشمار 14/5/1359
8 دیدار غیرمنتظرۀ امروز صدام حسین از کشور عربستان سعودی در چارچوب تلاش رهبری عراق برای برقراری روابط نزدیک‌تر با کشورهای میانه‌رو عرب و بازتاب آن در محافل رسانه‌ای غرب.
9 ادامۀ جنگ تبلیغاتی رسانه‌های عراق علیه جمهوری اسلامی ایران: مقالۀ روزنامۀ الجمهوریه بغداد به‌بهانۀ بررسی و تحلیل یک گزارش دروغین از روزنامۀ کویتی الانباء مبنی‌بر درخواست امام خمینی برای انتقال مرکزیت علمی دینی از نجف به قم و حملۀ شدید به امام خمینی.
ادامۀ عملیات تعرضی و تهاجمی نیروهای عراقی با شدت کمتر نسبت به روزهای گذشته: آتشباری عراق روی
1 پاسگاههای تیله‌کوه؛ وقوع درگیری‌های پراکنده در منطقۀ گرده‌نو، باویسی، تنگاب و خان‌لیلی؛ آرامش در منطقۀ مرزی نفت‌شهر و سومار؛ برخورد یک نفربر ایرانی با مین ضدتانک در جادۀ باویسی و مجروح‌شدن 8 نظامی ایرانی؛ ادامه‌یافتن آتش‌سوزش انبار مهمات شهرک چارکلا عراق که در درگیری‌های روز گذشته منفجر شده بود؛ اعمال تدابیر حفاظتی ازسوی ایران در حفاظت بیشتر از چاه نفت موسیان. تشدید تحرکات و نقلوانتقالات ارتش عراق در مناطق مرزی غرب و جنوب‌غربی کشور: ورود 300 نفر از نیروهای عراقی با 35 دستگاه تانک و 5 قبضه توپ دورزن به پایگاه بویان عراق؛ اقدام عراق برای ایجاد استحکامات نظامی تازه و احداث 5 فرودگاه و اعزام نیروهای تازه‌نفس در نوار مرزی ایران و عراق؛ اقدام عراق برای پاکسازی منطقۀ مرزی خود به‌ویژه در مناطق کردنشین؛ اقدام مشکوک عراق در اطراف پاسگاه چیلات؛ هشدار منطقۀ سوم دریایی خرمشهر دربارۀ امکان خرابکاری یک گروهان از مردان قورباغه‌ای مستقر در بندر ام‌القصر.
2 اقدام خصمانۀ دیگر عراق علیه جمهوری اسلامی در مناطق همجوار مرزی: حفر غیرمجاز چاه‌های نفت در مرز مشترک؛ اقدام به آموزش و پشتیبانی نظامی و تبلیغاتی از ایرانیان فراری به آن کشور و اعزام آنان به داخل ایران برای اجرای عملیات بمب‌گذاری و ترور مسئولان ایرانی؛ گزارش منابع اطلاعاتی ایران دربارۀ رابطۀ دولت عراق با کودتای اخیر و شخص شاپور بختیار. فرار یک هواپیمای فراندشیب نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی با چهار سرنشین و فرود آن در خاک عراق.
3 همکاری اطلاعاتی عوامل داخلی وابسته به عراق موسوم به جبهةالتحریر با استخبارات عراق در العماره و دریافت حقوق ماهیانه از رژیم بعثی؛ انفجار یک بمب روبه‌روی سینما میهن خرمشهر.
4 انتشار نامۀ افشاگرانۀ شورای فرماندهی سران منشعب از حزب دمکرات موسوم به "سمکو" دربارۀ وابستگی سران حزب دمکرات کردستان به دولت عراق و دریافت تدارکات مالی و نظامی مستمر از این رژیم. (ضمیمه دارد)
5 گزارش‌هایی از منابع خودی حاکی‌از تدارک گسترده و آمادگی گروه‌های مسلح مخالف نظام در مناطق کردنشین: تبلیغات و عضوگیری سران احزاب غیرقانونی در میان مردم بوکان؛ استفاده افراد حزب کومه‌له از گروگان‌هایی که در اختیار دارند برای کندن تونل در زمین و قصد محاصرۀ پاسداران در منطقۀ بانه.
6 ادامۀ ناآرامی در منطقۀ عمومی نقده - اشنویه: حملۀ مهاجمان با سلاح‌های سنگین به پایگاه مهرآباد واقع در شش کیلومتری جنوب‌غربی نقده؛ تیراندازی مهاجمان با سلاح‌های سنگین از ارتفاعات روستاهای جلوآن و قارنا به شهر نقده و تیراندازی از محل کردنشین به ساختمان مرکزی ژاندارمری این شهر؛ حملۀ مهاجمان با سلاح‌های سنگین و سبک از چهار طرف به پاسگاه نلیوان در حوالی اشنویه؛ اطلاعیۀ لشکر64 ارومیه درباره درگیری‌های اخیر در شهر اشنویه و پاکسازی این شهر؛ انفجار یک بمب صوتی قوی در شهر ارومیه در راستۀ غلام‌خان و اول کوچۀ معتمدی.
گزارشی از عملکرد 14 روز گذشتۀ سپاه پاسداران دزفول درخصوص حفاظت از پادگان کرخه و زندانیان ضدانقلاب در زندان یونسکو، گشت مستمر و روزانه در نوار مرز از بخش موسیان تا فکه و کنترل و بازرسی اشخاص و اتومبیل‌ها در جادۀ دهلران، تعقیب و دستگیری عوامل ساواک منحله در منطقه، دستگیری عوامل بمب‌گذار و جاسوسان وابسته به عراق و انتقال آنان به زندان اوین و اجرای احکام صادره ازسوی دادگاه انقلاب اسلامی دزفول؛ مبارزۀ سپاه پاسداران در برخی مناطق داخلی ازجمله کرمان با عوامل دیگر ایجاد ناامنی و ناآرامی ازجمله مبارزه با قاچاقچیان در اطراف شهرهای
1 بم، فهرج و ماهان؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب بسیار قوی - که در زیر پل شاه طره واقع در کیلومتر10 جادۀ تهران - ساوه کار گذاشته شده بود - با تلاش پاسداران ستاد عملیاتی 8 یاسر.
2 مشخص‌شدن محمدعلی رجایی به‌عنوان آخرین گزینه برای نخست‌وزیری؛ جلسۀ سه‌ساعتۀ هیئت تشخیص صلاحیت نخست‌وزیر با بنی‌صدر؛ اعلام بنی‌صدر مبنی‌بر اینکه تا دو روز دیگر نتیجۀ بررسی تعیین نخست‌وزیر اعلام می‌شود؛ بررسی روند تعیین نخست‌وزیر در کارنامۀ روزانۀ بنی‌صدر و انتقاد وی از فشارهای گروه رقیب؛ هشدار آیت‌الله محمد صدوقی امام‌جمعۀ یزد در اطلاعیه‌ای خطاب به رئیس و نمایندگان مجلس دربارۀ انتخاب نخست‌وزیری مکتبی و در خط امام.
3 مصاحبۀ رئیس مجلس درباره اولویت‌های مجلس شورای اسلامی و نیز انتخاب نخست‌وزیر.
4 بحث و بررسی دربارۀ اعتبارنامۀ احمد مدنی نماینده شهرستان کرمان، رد اعتبارنامۀ وی و ارائۀ پیشنهاد بازداشت و محاکمۀ مدنی ازسوی خلخالی؛ نامۀ درخواستی 21 تن از نمایندگان مجلس به دادستان کل انقلاب مبنی‌بر درخواست دستگیری مدنی؛ تفسیر رادیو لندن درمورد رد اعتبارنامۀ احمد مدنی.
5 پیامدهای تظاهرات روز گذشته دانشجویان مسلمان انجمن‌های اسلامی در انگلستان در مقابل سفارت امریکا در لندن به حمایت و در تأیید دانشجویان در بند ایرانی در امریکا: مصاحبۀ آقای آرتور رایت کاردار سفارت انگلستان در تهران و ارائۀ گزارشی درباره دستگیری و قرار محاکمۀ دانشجویان؛ گزارش رادیو کلن دربارۀ تظاهرات 40 نفر از ایرانیان دربرابر ساختمان میسیون دیپلماتیک واتیکان در تهران و درخواست از پاپ ژان پل دوم جهت اقدام برای آزادی تظاهرکنندگان ایرانی در امریکا و بریتانیا.
6 امیدوارشدن مقامات امریکایی به حل بحران گروگانگیری باتوجهبه رویدادهای اخیر چون مرگ شاه مخلوع، بحث بر سر طرح مسئلۀ گروگان‌ها در مجلس شورای اسلامی و طرح موضوع بازپسگیری دارایی‌های شاه و نیز دارایی‌های مسدودشدۀ ایران از نظام اقتصادی امریکا ازسوی مقامات ایرانی.
ضمیمه گزارش165: مواردی از نامۀ افشاگرانۀ سمکو که ارتباط این انشعاب با انشعاب سازمان چریک‌های فدایی خلق و ارتباط هر دوی آنها را با حزب توده نشان می‌دهد.
گزارش روزشمار 15/5/1359
7 تصمیم کمیته مشترک سازمان آزادیبخش فلسطین و متحدان لبنانی چپ‌گرای آن مبنی‌بر مداخله جهت متوقف‌کردن برخوردها میان دو گروه طرفدار ایران و عراق؛ گزارش‌هایی دربارۀ سیاست‌های منطقه‌ای عراق درجهت مداخله در امور داخلی کشورهای منطقه با هدف استیلا بر کشورهای عربی و نیز رویارویی با انقلاب اسلامی ایران.
8 ادامۀ عملیات و تحرکات مرزی عراق علیه پاسگاه‌ها و شهرهای مرزی ایران: آتشباری توپخانۀ عراقی‌ها بر روی شهر قصرشیرین؛ گزارش استاندار کرمانشاهان دربارۀ وضعیت بحرانی نفت‌شهر؛ ادامۀ تحرکات عراق در حد جابه‌جایی و تقویت نیرو و تجهیزات نظامی در پاسگاههای همجوار؛ گزارشی دربارۀ آماده‌سازی مردم بصره برای جنگ آتی ازسوی دولت عراق؛ اقدامات ایذایی عوامل داخلی وابسته به عراق در شهرهای مرزی و تشدید اقدامات تأمینی عوامل انتظامی برای مقابله با آنها.
9 گزارش اجمالی و آمار بولتن امروز استانداری خوزستان دربارۀ روند عملکرد عناصر داخلی وابسته به رژیم عراق، میزان و نحوۀ درگیری‌ها و تحرکات مرزی عراق و اقدامات نیروهای انقلابی در مقابله با آنها از آغاز سال جاری تا نیمۀ مردادماه.
1 حملات و تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین: حملۀ مجدد به پایگاه میرآباد واقع در شش کیلومتری جنوب‌غربی نقده؛ حملۀ عوامل گروه‌های مسلح غیرقانونی با خمپارۀ 81 میلی‌متری به روستای میرآباد از توابع نقده؛ حملۀ مهاجمان مسلح به روستای گوران‌آباد از توابع نقده؛ برخورد پاسداران گشتی مرز بازرگان در جادۀ ترانزیتی بازرگان - ماکو با افراد مسلح و تیراندازی متقابل به مدت یک ساعت؛ گزارش‌های متعدد از تحرکات، تجمعات و آمادگی گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌ویژه افراد وابسته به حزب دمکرات و کومه‌له و سردار جاف در مناطق روستای بید (در منطقۀ کوهستان اورامانات)، نوسود، پاوه، باینگان و آبادی‌های اطراف بانه و آمادگی آنها برای حمله در روزهای آتی؛ گزارش نسبتاً مفصل منابع خبری سپاه پاسداران دربارۀ تجمع عوامل کومه‌له و دمکرات در غارها و کوه‌های اطراف شهر تکاب؛ اطلاعیه سپاه درمورد عملیات خلع‌سلاح در مریوان؛ فرماندار میاندوآب وضعیت منطقه محمودآباد شاهین‌دژ را آرام توصیف کرد.
2 تحصن 20 نفر از روحانیون روستاهای اطراف اشنویه در فرمانداری مهاباد در اعتراض به رفتار جوانمردان ژاندارمری و پیشمرگان مسلمان کرد؛ کوچ گروهی از اهالی اشنویه به پیرانشهر و درخواست محل سکونت و آذوقه از فرمانداری این شهر؛ گزارش استاندار آذربایجان‌غربی دربارۀ کوچ این افراد و تلگرام سرهنگ زکیانی، فرمانده لشکر64 ارومیه، مبنی‌بر شایعه‌سازی و تبلیغات افراد و گروه‌های مسلح مخالف نظام دراین‌مورد با هدف متوقف‌کردن خلع‌سلاح منطقه. (ضمیمه دارد)
3 مقاله نشریه کار ارگان سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) درخصوص بررسی مسائل کرمانشاهان با عنوان "برای مبارزه با دارودسته ضدانقلابی پالیزبان - بختیار، زحمتکشان روستا در منطقه (ایلام و کرمانشاهان) باید مسلح شوند."
4 مصاحبۀ مطبوعاتی حجت‌الاسلام ری‌شهری رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی ویژۀ ارتش و بیان اطلاعات و مطالب تازه‌ای درخصوص اعترافات عاملان کودتای نافرجام تیرماه و نقش و رابطه گروه‌های مختلف سیاسی با طراحان این توطئه و نیز ارتباط برخی روحانیون طراز اول با کودتاچیان. (ضمیمه دارد)
5 واکنش آیت‌الله موسوی اردبیلی، دادستان کل کشور، به حمله‌های مکرر افراد به گروه‌های سیاسی و محکوم‌دانستن این‌گونه تحرکات که باعث دامن‌زدن به جو بی‌ثباتی و ناامنی می‌شود.
6 آزادشدن 192 دانشجوی دستگیرشدۀ ایرانی در تظاهرات ده روز پیش در واشنگتن و بازتاب آن در محافل سیاسی دو کشور: مقامات ایرانی این موضوع را یک عقب‌نشینی ازسوی امریکا و یک پیروزی برای ایران تلقی کرده‌اند و رسانه‌های امریکایی آن را برخلاف گروگانگیری افراد سفارت امریکا در تهران، نوعی اقدام انسان‌دوستانه و نشانه قانون‌مداری امریکا دانسته‌اند؛ اظهارات کاردار ایران در انگلستان درخصوص وضعیت دانشجویان زندانی در لندن.
7 نزدیک‌شدن روند پرتنش بررسی صلاحیت، معرفی و انتخاب نخست‌وزیر به پایان کار خود: گزارش روزنامه اطلاعات از جلسۀ خصوصی مجلس شورای اسلامی دراین‌مورد مبنی‌بر اعلام اسامی افراد واجد صلاحیت پست نخست‌وزیری ازسوی مجلس به بنی‌صدر؛ مصاحبۀ امروز آیت‌الله دکتر بهشتی که حاکی‌از هماهنگی و توافق نهایی مسئولان دو جناح رقیب بر سر معرفی و انتخاب نخست‌وزیر می‌باشد.
8 واکنش شدید محافل رسمی و رسانه‌ای فرانسه و نیز مخالفان جمهوری اسلامی ایران در آن کشور به اظهارات بنی‌صدر در مصاحبه با تلویزیون فرانسه که شب گذشته از یک برنامۀ تلویزیونی در پاریس پخش شد.
1 انتشار متن نامۀ گروهی موسوم به "روحانیت بیدار" خطاب به بنی‌صدر ازسوی خبرگزاری پارس که در آن شدیداً به بنی‌صدر و دفتر هماهنگی مردم با رئیس‌جمهور حمله شده و اعمال و رفتار ناشایست برخی از اطرافیان وی برملا گردیده است.
2 بخش‌هایی از سخنان امروز امام خمینی به مناسبت روز جهانی قدس: لزوم زنده نگه‌داشتن روز قدس، هشدار درمورد زیاده‌خواهی‌های رژیم اشغالگر قدس، لزوم قیام ملت‌ها و قطع امید از دولت‌هایشان، رفتار خشونت‌بار امریکا با دانشجویان ایرانی در امریکا، حمله به دولت‌های عراق و مصر و سران آنها، بازی‌دادن شوروی ازسوی امریکا به‌دلیل کمک‌های شوروی به عراق و...
ضمیمه گزارش178: علت تحصن گروهی از اهالی اشنویه در فرمانداری مهاباد در بیانیه بخشداری اشنویه.
ضمیمه گزارش180: تحلیل حزب توده از مصاحبۀ ری شهری.
گزارش روزشمار 16/5/1359
3 از دلایل عمدۀ نزدیکی دوسویۀ غرب به‌ویژه امریکا و رژیم عراق: بحران و تنش روزافزون در روابط و مناسبات ایران و عراق و نیز ایران و امریکا که مناسبات تجاری و نظامی عراق با امریکا، فرانسه، ایتالیا و برخی کشورهای غربی دیگر در همین چارچوب قرار می‌گیرد؛ بازتاب این مناسبات در محافل خبری غرب. (ضمیمه دارد)
4 ادامۀ تحرکات و حملات آتشباری عراق در مناطق غرب و جنوب‌غربی ایران: ادامۀ آتشباری توپخانه‌های سنگین عراق روی شهرهای قصرشیرین؛ آتشباری روی پاسگاههای هوان و تیله‌کوه؛ حملۀ عراق به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در منطقۀ باویسی؛ ادامۀ تحرکات مرزی عراق و تقویت نیرو در مناطق مرزی استان خوزستان ازجمله پیاده‌کردن نیرو و تجهیزات کامل در پاسگاه سوبلۀ عراق، اقدام چند روز اخیر مهندسان نیروی دریایی عراق به نقشه‌کشی در جزیرۀ ام‌الرصاص جهت تأسیس پایگاه نظامی در این جزیره؛ اقدام و تحرکات ایذایی هم‌زمان عوامل داخلی وابسته به عراق ازجمله حمله شبانه با آر.پی.جی7 به انبارهای عمومی واقع در پنج کیلومتری خرمشهر و نیز انفجار بمبی که روی خط آهن ایستگاه بام‌دژ - آهودشت کار گذاشته شده بود.
5 خلاصۀ دو مقاله از نشریۀ نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، درباره توطئه‌های دولت بعث عراق علیه انقلاب اسلامی ایران و نیز افشای سندی از وابستگی عبدالرحمن قاسملو دبیرکل حزب دمکرات کردستان به عراق.
6 ادامه تحرکات مسلحانه گروه‌های درگیر در مناطق کردنشین، ازجمله در مناطق کامیاران، بانه، سقز، مریوان، سنندج و ارومیه که گزارش‌های آن به مراکز ذیربط واصل شده است.
7 ادامۀ محاکمه و مجازات عوامل دخیل در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته: تیرباران 13 کودتاگر و یک سرتیپ ساواک در سحرگاه امروز؛ صدور حکم برائت برای 12 نفر از نظامیان متهم به شرکت در کودتای اخیر ازسوی شعبۀ اول دادگاه انقلاب اسلامی مرکز.
8 بازرسی خانۀ عزتالله کفایتی وابسته به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شهرستان محلات توسط سپاه و کشف مقادیری مواد منفجره، مهمات و سلاح از این خانه؛ گزارش مبسوط خبرنگار روزنامۀ جمهوری اسلامی دراین‌باره از محلات.
9 اختلاف رئیس‌جمهور بنی‌صدر و مجلس شورای اسلامی به‌عنوان مهم‌ترین موضوع مناقشه‌برانگیز میان دو جناح رقیب حاکم بر نظام بر سر معرفی نخست‌وزیر ازسوی بنی‌صدر و به‌تعویق‌افتادن آن؛ سخنرانی شامگاه امروز بنی‌صدر در مسجد سیدالشهدای نازی‌آباد دربارۀ سیر انتخاب نخست‌وزیر و مناقشاتی که دراین‌باره با حزب جمهوری اسلامی داشته‌اند. (ضمیمه دارد)
1 تشریح وضعیت دیپلماسی و سیاست‌های وزارت امور خارجه و هشت ماه تصدی صادق قطب‌زاده در این سمت، در جلسۀ امروز مجلس شورای اسلامی، با حضور وی و پاسخ به پرسش‌های صریح برخی نمایندگان مجلس ازجمله دربارۀ موضع‌گیری وزارت خارجه درمورد حمله به خانۀ شاپور بختیار توسط گروهی موسوم به پاسداران اسلام.
2 ادامه اعتصاب غذای 70 دانشجوی ایرانی دستگیرشده در لندن در زندان‌های این کشور و صدور اطلاعیه وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی ایران درباره دستگیری این دانشجویان و اقدامات وزارت امور خارجه.
ضمیمه گزارش187: نگاهی به درآمدهای نفتی عراق در گزارش نشریه اخبار مالی بین‌المللی.
ضمیمه گزارش193: بخش‌هایی از سخنرانی امروز بنی‌صدر در مسجد سیدالشهدای نازی‌آباد و حوادث پس از سخنرانی.
گزارش روزشمار 17/5/1359
3 گزارش امروز روزنامۀ واشنگتن پست دربارۀ ادامه روند نزدیکی عراق به غرب، مسلح‌شدن عراق به فناوری هسته‌ای و درپی آن سلاح هسته‌ای، که دو کشور فرانسه و ایتالیا مشغول تجهیز، پشتیبانی و تدارک آن هستند.
4 آتشباری شدید عراق در شهر قصرشیرین و دو منطقۀ قلعه‌سفید و دربندجوق و گزارش نصر، فرمانده عملیات سپاه قصرشیرین، دراین‌مورد؛ اقدام عوامل بعث عراق به مسموم‌کردن یک چشمه آب آشامیدنی در روستاهای مله دزکه و تپه کبود و درنتیجه مسموم‌شدن 20 نفر از اهالی که اکثر آنها کودک بودند؛ اعدام دو تن از جاسوسان بعث عراق به نامهای علیرضا خیرخواه و یدالله پیکان به حکم دادگاه انقلاب اسلامی سرپل ذهاب.
5 حملۀ حدود صد جوان به دفتر حزب توده در میدان قاضی محمدشهر مهاباد و سردادن شعارهایی به طرف‌داری از قاسملو، گزارش نامۀ مردم دراین‌مورد.
6 افزایش‌یافتن احتمال نخست‌وزیری محمدعلی رجایی درپی ملاقات پیش‌ازظهر دیروز رئیس مجلس شورای اسلامی، شیخ محمد یزدی و فضل‌الله محلاتی و محمدعلی رجایی با بنی‌صدر از یک‌سو و ملاقات امروز شیخ محمد یزدی و فضل‌الله محلاتی (دو تن از اعضای هیئت بررسی صلاحیت نخست‌وزیر) به‌همراه آقای رجایی با امام خمینی از سوی دیگر، مصاحبۀ تلویزیونی امشب رئیس مجلس شورای اسلامی نیز حاکی‌از معرفی قریب‌الوقوع وی ازسوی رئیس‌جمهور می‌باشد.
7 گذشت یک سال از نام‌گذاری آخرین جمعۀ ماه رمضان به نام "روز جهانی قدس" و برپایی راه‌پیمایی‌ها و اجتماعات وسیع در تهران و شهرستان‌ها که در بعضی شهرها ازجمله رشت، خوی و گزنک آمل با تنش‌ها و بعضاً تلفاتی همراه بود؛ برپایی تجمعات و اعتراض‌هایی به همین مناسبت در برخی مناطق در خارج از ایران.
8 مصاحبۀ مطبوعاتی محمد مکری، سفیر ایران در مسکو، که چشم‌اندازی از افزایش تیرگی در مناسبات و روابط ایران و شوروی ترسیم کرده بود و بازتاب آن در رسانه‌های غربی.
9 اختصاص بخشی از گزارش‌ها و اخبار رسانه‌های جمعی غرب به فعالیت‌های تازۀ مخالفان نظام جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور؛ گزارش خبرگزاری فرانسه از پاریس درزمینه ایجاد یک "جنبش مقاومت ملی ایرانی" توسط شاپور بختیار نخست‌وزیر پیشین ایران.
گزارش روزشمار 18/5/1359
1 آتشباری مجدد نیروهای عراقی با توپخانۀ سنگین روی مناطق باویسی تا نفت‌شهر و اطراف قصرشیرین؛ ادامۀ تحرکات مرزی عراق ازجمله در اطراف پاسگاه کانی‌شیخ، تابع گروهان سومار و نیز تقویت پاسگاه عراقیِ مقابل پاسگاههای انجیره و شوروشیرین؛ ادامه تحرکات مهندسی رزمی عراق در مناطق مرزی خوزستان و ساخت راه‌های ارتباطی در مناطق مرزی؛ اقدام حکومت بعث عراق در اخراج 7 عراقی ایرانی‌الاصل دیگر از خاک این کشور؛ ادعای منابع اطلاعاتی ارتش عراق درخصوص قصد حمله 100 فرد مسلح به سرپرستی بگ حاج صفر به واحدهای تیپ116 گارد مرزی عراق.
2 ادامه ناآرامی‌ها در نقده، اشنویه و دو مورد بمب‌گذاری ناموفق در ارومیه: حملۀ اوایل صبح عناصر ضدانقلاب با خمپاره‌انداز از داخل منطقۀ کردنشین نقده به سپاه این شهر؛ گزارش‌های متفاوت ستاد مشترک ارتش و استاندار آذربایجان‌غربی دربارۀ درگیری‌های نقده و تعداد تلفات آن؛ حمله گروه‌های مهاجم به دو پایگاه ژاندارمری در روستاهای شیطان‌آباد از توابع ارومیه و دوآب از توابع شهرستان نقده؛ گزارشی حاکی‌از ناهماهنگی در عملیات مشترک بین نیروهای خودی در این مناطق؛ درگیری در اطراف اشنویه و نیز میان کردها و ترک‌های اشنویه که به مهاجرت 150 نفر از کردهای اشنویه به مهاباد و تحصن در مقابل فرمانداری این شهر انجامیده است. (ضمیمه دارد)
3 ادامه تحرکات و درگیری‌های مسلحانه در چندین نقطه از مناطق کردنشین ازجمله: حملۀ مهاجمان ضدانقلاب از ارتفاعات اطراف پاوه به گردان ارتش مستقر در این شهر؛ گزارش کاظمی، فرماندار پاوه، دربارۀ مهاجرت گروهی از مردم نوسود به شهر پاوه؛ اجرای عملیات پاکسازی توسط سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران در روستای کانی‌سانان مریوان و زدوخورد خونین با مهاجمان مسلح؛ کشف اسلحه و مهمات از سنندج توسط سازمان پیشمرگان مسلمان کرد؛ درخواست واحد عملیات سپاه سنندج مبنی‌بر تجهیز بیشتر پیشمرگان مسلمان کرد باتوجهبه نقلوانتقالات گسترده دشمن در منطقه بانه.
4 ادامۀ اقدامات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و هواداران آن در ایجاد درگیری و سپس مظلوم‌نمایی در ادامۀ درگیری روز قدس در منطقۀ گزنک آمل و گزارشی از میزان تلفات آن؛ ایجاد درگیری توسط هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در خرم‌آباد. (ضمیمه دارد)
5 مقالۀ نشریۀ میدل ایست چاپ لندن، با عنوان "ایران: هیچ کودتایی ناگهانی و در کوتاه‌مدت ممکن نیست" که در بخش‌هایی از این مقالۀ تحلیلی به بررسی وضعیت داخلی و زمینه‌های کودتا در ایران پرداخته شده است.
6 مصاحبۀ ناخدا یکم بهرام افضلی، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، درباره وضعیت جغرافیای سیاسی منطقه و تهدیدات پیرامونی انقلاب نوپای اسلامی ایران.
7 معرفی محمدعلی رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی ازسوی بنی‌صدر پس از حدود دو هفته مناقشه بر سر معرفی و انتخاب نخست‌وزیر، که متن نامۀ بنی‌صدر دراین‌خصوص به رئیس مجلس و نیز سخنرانی وی در پنجشنبه گذشته در اجتماع مردم جنوب تهران نشان می‌دهد که تمایل چندانی به این انتخاب نداشته است؛ اعلام مواضع جامعۀ روحانیت مبارز تهران - که سابقۀ نوعی حمایت از بنی‌صدر در مقابل حزب جمهوری اسلامی را دارد - و ضمن تأکید بر اسلامیت نظام، شرایط انتخاب نخست‌وزیر و لزوم اتحاد و عدم اختلاف میان جناح‌های حاکم بر نظام؛ بازتاب نامه امروز بنی‌صدر در معرفی محمدعلی رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس در رسانه‌های غربی.
1 سخنان مبسوط امام خمینی در دیدار با شرکت‌کنندگان در همایش قدس که برای حضور در این همایش به ایران آمده‌اند. (ضمیمه دارد)
2 اقدام دولت سوریه در تمدید مهلت تسلیم‌شدن اعضای سازمان اخوان‌المسلمین.
3 بازتاب موضوع ورود روز گذشتۀ ناوهای جنگی و تفنگ‌داران دریایی امریکا به اقیانوس هند و پیوستن قریب‌الوقوع آنها به ناوگروه امریکا در خلیج‌فارس، در رسانه‌های خارجی، ازجمله خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن.
ضمیمه گزارش204: نامۀ ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران به فرماندهی سپاه پاسداران دربارۀ حادثۀ زخمی‌شدن چند پاسدار در حین درگیری در روستاهای اطراف نقده.
ضمیمه گزارش206: بخش‌هایی از اطلاعیۀ حزب جمهوری اسلامی آمل دربارۀ حوادث روز گذشته در راه‌پیمایی روز قدس در گزنک آمل.
ضمیمه گزارش210: بازتاب سخنان امام درباره پاکستان در رادیو امریکا.
گزارش روزشمار 19/5/1359
4 انتشار اطلاعیه اخیر حزب کمونیست عراق در نامه مردم، ارگان مرکزی حزب توده، دربارۀ سرکوب، خشونت زایدالوصف و شکنجه مردم و مبارزان عراقی توسط حکومت بعث عراق.
5 نشانه‌های ادامۀ درگیری‌های فرسایشی در نوار مرزی غرب و جنوب‌غربی: گزارش مالکیان، فرمانده سپاه مستقر در قصرشیرین، درخصوص اقدام عراق در تقویت سراسر نوار مرزی قصرشیرین از باویسی تا سومار با 300 تانک، تعداد زیادی آتشبار و توپخانه و نیز اوضاع نوار مرزی در 36 ساعت گذشته و نقلوانتقال نیروهای عراقی در مرز؛ حمله مجدد آتشباری توپخانۀ عراق در ساعت 23 به پاسگاه دربندجوق و یکه‌شان قصرشیرین؛ تقویت احتمال ورود مواد غذایی مسموم از داخل عراق به ایران و اتخاذ تدابیری جهت جلوگیری از این موضوع؛ ادامۀ تحرکات مرزی عراق و جابه‌جایی نیرو و ادوات نظامی در منطقۀ مرزی مهران ازجمله تقویت منطقۀ مقابل جنوب پاسگاه هلاله حوزۀ گروهان صالح‌آباد؛ هشدار سپاه مرکز به سپاه اهواز دربارۀ آمادگی و قصد نیروهای عراق برای حملۀ قریب‌الوقوع در مناطق مرزی خوزستان؛ درخواست ادارۀ مرزبانی ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران از مرزبان خرمشهر مبنی‌بر اعتراض به مرزبان مقابل در عراق به‌دلیل تجاوزات مکرر مرزی در روزهای اخیر در این منطقه.
6 افزایش تحرکات و تقویت مواضع گروه‌های مسلح معاند با نظام تحت حمایت رژیم عراق با نزدیک‌شدن به روز عید فطر: گزارش‌های متعدد منابع خودی مبنی‌بر حملۀ همه‌جانبۀ عوامل مسلح ضدانقلاب در روز عید فطر و تجمع آنان در روستاهای اطراف سنندج؛ درگیری نیروهای خودی که درحال پاکسازی اطراف بانه بودند با مهاجمان مسلح که قصد حمله به پادگان بانه را داشتند؛ پایان پاکسازی روستای وله‌ژیر از توابع مریوان بدون تلفات نیروهای خودی؛ حملۀ حدود 250 تن از پیشمرگان بارزانی - که در مناطق مرزی ایران به سر می‌برند - به پاسگاه نوماچک عراق.
گسترش درگیری‌های نقده و اشنویه به مهاباد و برخی روستاهای تابع شاهین‌دژ: دستور فرماندهی سپاه مبنی‌بر کنترل همۀ راه‌های ورود و خروج ارومیه و نقده؛ ادامه کمک‌رسانی به نیروهای مستقر در نقده. اعلام لشکر64 ارومیه مبنی‌بر خلع‌سلاح نقده و آرام‌بودن اوضاع این شهر؛ حمله مهاجمان مسلح ضدانقلاب با سلاح‌های سنگین و سبک از بالای چهارراه ژاندارمری مهاباد به مقر سپاه پاسداران این
1 شهر؛ پناه‌بردن گروهی از مردم به کوهستان‌ها درپی تشنج در شهر مهاباد؛ حمله افراد مسلح به روستاهای هولاسو، محمودآباد و ینجی‌آباد از توابع شاهین‌دژ با خمپاره و تفنگ 106؛ خارج‌شدن نیروهای ژاندارمری تحت امر لشکر64 ارومیه از اشنویه بنا به دستور فرماندهی این لشکر باتوجهبه اوضاع متشنج این شهر در چند روز گذشته.
2 ادامه ناامنی ناشی از وضعیت انقلابی، در شهرهای مختلف: تعطیلی بازار آمل دیروز و امروز به درخواست امام‌جمعۀ این شهر درپی درگیریهایی که در روز قدس بین طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) و طرف‌داران انجمن‌های اسلامی در گزنک آمل روی داد؛ ادامۀ تحصن گروهی از مردم آمل که از روز گذشته در تکیۀ "اسک" شروع شده بود به‌منظور روشن‌شدن وضعیت گروه‌های سیاسی و برچیدن بساط آنها در سطح شهر آمل؛ درگیری میان موافقان و مخالفان حمله به چند زن بی‌حجاب در شهر رشت.
3 دستگیری یک جاسوس زن انگلیسی در اصفهان به نام مارگارت جین وادل، با تلاش نیروهای سپاه این شهر.
4 قرائت نامۀ بنی‌صدر در معرفی محمدعلی رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر در جلسۀ علنی امروز مجلس شورای اسلامی؛ ایرادات و انتقادات اکثر نمایندگان مجلس - که طیف مقابل رئیس‌جمهور را تشکیل می‌دهند - به متن این نامه و سرانجام پذیرش نامه به همین صورت از رئیس‌جمهوری.
5 انتشار دو مطلب در شماره امروز روزنامۀ انقلاب اسلامی که تفکرات و دیدگاه‌های بنی‌صدر را منعکس می‌سازد و حاکی‌از نارضایتی جناح وی از انتخاب محمدعلی رجایی به‌عنوان نخست‌وزیر است.
6 سخنان امروز ادموند ماسکی وزیر خارجه و جیمی کارتر رئیس‌جمهور امریکا و بررسی احتمالات آزادی گروگان‌ها و نیز آغاز اعمال جنبه‌ای دیگر از تحریم‌های امریکا علیه ایران.
7 ادامۀ بازتاب سفر غیرمنتظرۀ صدام حسین به عربستان سعودی در هفتۀ گذشته و دیدار با مقامات این کشور؛ انتشار خبر روزنامۀ کویتی الانباء در رسانه‌های غربی مبنی‌بر ابراز تمایل مقامات امریکایی برای میانجیگری عربستان میان امریکا و عراق برای ازسرگیری روابط رسمی دیپلماتیک.
8 تظاهرات آرام صدها نفر در مقابل سفارت انگلیس در تهران به دعوت دانشجویان عضو اتحادیۀ انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا، تظاهرکنندگان خواستار آزادی هرچه سریع‌تر دانشجویان دستگیرشده در لندن و نیز محاکمۀ پلیس انگلیس در یک دادگاه انگلیسی که قاضی آن صهیونیست نباشد، شدند؛ دانشجویان ایرانی که در زندان‌های انگلستان به سر می‌برند اعلام کردند پلیس این کشور را به‌اتهام ضرب و شتم آنان در جریان تظاهرات ضدامریکایی که منجر به بازداشتشان شد، تحت‌تعقیب قانونی قرار می‌دهند. اطلاعیۀ انجمن اسلامی دانشجویان در ایتالیا درخصوص آغاز محاکمه 22 دانشجوی مسلمان ایرانی که به درخواست مستقیم مقامات واتیکان در مراسم روز قدس دستگیر شده‌اند.
گزارش روزشمار 20/5/1359
9 مقالۀ روزنامۀ تایم دربارۀ جاروجنجال سیاسی ناشی از کمک هسته‌ای پاریس به بغداد؛ پاسخ روزنامۀ الجمهوریه بغداد به انتقاد دولت انگلیس از برنامۀ هسته‌ای عراق؛ گزارش رادیو اسرائیل و خبرگزاری یونایتدپرس درمورد تهدید یک سازمان ایرانی به نام "جمعیت طرف‌داران انقلاب اسلامی" مبنی‌بر اینکه رؤسای شرکت‌های فرانسوی را که در ساختمان کورۀ اتمی برای عراق دست دارند به قتل خواهد رساند؛ افزایش مخالفت‌ها در کنگرۀ امریکا با درخواست شرکت بویینگ برای مجوز فروش پنج فروند هواپیمای بویینگ به عراق.
ادامۀ ناآرامی‌های مرزی و تحرکات عراق ازجمله: حملات آتشباری نامنظم به پاسگاه پرویز،
1 پاسگاههای مرزی خان‌لیلی و زینل‌کش در منطقۀ عمومی قصرشیرین؛ افزایش میزان حفاظت مأموران عراقی از جاده‌های خانقین و بغداد به‌منظور جلوگیری از تردد عناصر مخالف رژیم بعثی در مناطق عراق؛ ایران حراست و مراقبت از چاه‌های نفت منطقۀ دهلران را افزایش داد؛ اعطای پناهندگی سیاسی دولت عراق به چهار تن از افسران نیروی هوایی ایران که در ماه جاری از ایران گریختند.
2 گزارش‌های متعدد از تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین حاکی است این گروه‌ها در هفته‌های گذشته، با حمایت رژیم عراق، خود را برای حملۀ همه‌جانبه در روز عید فطر آماده کرده‌اند. این تحرکات امروز به‌ویژه در مناطق اطراف پاوه و بانه به اوج خود رسیده است.
3 مهاجرت 47 نفر دیگر از معلمان و کارمندان دولت مستقر در منطقۀ نوسود به شهر پاوه درپی درگیری‌های اخیر در نوسود و فشار گروه‌های مسلح غیرقانونی به مردم این شهر؛ گزارش تیپ مهاباد مبنی‌بر اینکه دولت عراق قصد دارد تعدادی در حدود 30 هزار نفر از اتباع پاکستانی و افغانی که در خاک عراق هستند را به زور اسلحه به داخل خاک ایران سوق دهد؛ یک گزارش دیگر از نیروهای اطلاعاتی ایران دربارۀ ادامۀ حمایت عراق از گروه‌های مسلح معاند با نظام ایران و اسکان آنها در اردوگاه‌های همجوار مرزی.
4 ادامۀ پاکسازی روستاهای اطراف نقده و درگیری در این منطقه، خلع‌سلاح و پاکسازی سه روستای مهم دیزج، خلیفان و مهماندار از توابع نقده.
5 روابط عمومی ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران درپی شایعاتی مبنی‌بر بمباران قریب‌الوقوع مناطق عشایری استان فارس که منجر به کوچ زودهنگام آنان شده است، با صدور اطلاعیه‌ای ضمن تأکید به دوستی و همکاری قدیم‌الایام این مردم شریف با ژاندارمری، همۀ شایعات را تکذیب کرده است؛ درگیری در منطقۀ وارزین‌آباد بین افراد ضدانقلاب و سپاه بم و شهادت 3 نفر از پاسداران؛ دستگیری یکی از عوامل کودتای نافرجام نقاب در رشت؛ ادامه محاکمۀ متهمان شرکت در کودتای نافرجام نقاب و اتمام محاکمۀ تیمسار سعید مهدیون در روز گذشته.
6 گزارش تازه فرمانده سپاه محلات دربارۀ عزتالله کفایتی عضو فعال سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، درپی ارسال نامۀ شکوائیۀ خانوادۀ وی به بنی‌صدر مبنی‌بر تهدید و ارعاب‌هایی که درمورد آنها می‌شود؛ انتشار اطلاعیه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و هشدار این سازمان نسبت به تصفیۀ هواداران خود از ادارات و نهادهای رسمی؛ تلگراف سازمان مذکور به امام خمینی و افترادانستن اتهاماتی که در بازجویی یکی از متهمان شرکت در کودتای نافرجام نقاب به این سازمان زده شده بود؛ به تشنج کشیده‌شدن مجلس سخنرانی آیت‌الله خزعلی در حوزۀ علمیۀ قائم چیذر توسط گروهی از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و نامۀ حجت‌الاسلام معادیخواه دراین‌باره.
7 انتخاب محمدعلی رجایی به‌عنوان اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی با اکثریت آرا در مجلس شورای اسلامی و گزارش مبسوط روزنامه جمهوری اسلامی دراین‌باره. گزارش روزنامه اطلاعات از مصاحبۀ رجایی پس از رأی تمایل به وی.
8 ارائۀ گزارش نهایی هیئت منتخب بررسی صلاحیت نامزدی نخست‌وزیر توسط محمد یزدی نماینده قم و عضو این هیئت در جلسه علنی امروز مجلس.
9 سخنان امام خمینی به مناسبت فرارسیدن روز عید فطر، در حضور سی تن از نمایندگان کشورهای اسلامی.
1 تیرگی روزافزون روابط میان ایران و روسیۀ شوروی: سخنان صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه در حوزۀ علمیه قائم چیذر و حملۀ شدید وی به حزب توده؛ انتقاد محتاطانۀ رئیس مجلس شورای اسلامی از شوروی با بیان اینکه شوروی از دشمنان ایران حمایت می‌کند.
گزارش روزشمار 21/5/1359
2 روز نسبتاً آرام در مناطق مرزی قصرشیرین، سومار و نفت شهر؛ حملۀ چریکی نیروهای سپاه پاسداران به پاسگاه پرویزخان عراق و منهدم‌کردن آن به‌تلافی حملات مکرر عراق به پاسگاههای مرزی ایران؛ ادامۀ تحرکات مرزی و نقل‌وانتقال‌های نیرو و تجهیزات و تقویت استحکامات توسط عراق، در مناطق همجوار سومار و نیز اقدام واحد مهندسی دفاع ساحلی عراق در ایجاد سنگرهای توپخانۀ ساحلی در مرز ایران و عراق و در نزدیکی خور (مرداب) العلیه و ورودی مرداب مقابل الفاو؛ خروج یک فروند ناوچه نیروی دریایی ایران از منطقۀ دریایی خرمشهر در اروندرود و انتقال آن به بوشهر به‌دلیل احتمال وقوع درگیری در منطقۀ دریایی خرمشهر و آبادان.
3 به‌تأخیرافتادن حملۀ گسترده گروه‌های ضدانقلابی مسلح در مناطق کردنشین به شهرها و یگان‌های مسلح جمهوری اسلامی در روز عید فطر و نزدیک‌بودن حملات اصلی این گروه‌ها؛ درگیری‌های پراکنده ازجمله: درگیری در عباس‌آباد سنندج میان پیشمرگان مسلمان کرد و گروه‌های ضدانقلاب مسلح، حملۀ مهاجمان ضدانقلاب به خودرو حامل غذای پادگان مریوان، حملۀ آتشباری سبک مهاجمان مسلح در پشت ارتفاعات زردویی به‌سوی گردان ارتش جمهوری اسلامی ایران مستقر در قلعه‌راهیان واقع در چهار کیلومتری غرب پاوه؛ حمله حدود 50 نفر از اعضای حزب دمکرات به درمانگاه وَرلَه و سرقت وسایل پزشکی و همه داروهای موجود درمانگاه، حملۀ مهاجمان مسلح به پایگاه سیلوی سقز، درگیری بین یک ستون نظامی درحال حرکت از سنندج به‌طرف دیواندره با ضدانقلابیون، تیراندازی به‌طرف پل سه‌چشمه در نزدیکی ایستگاه شیرکی راه‌آهن سلماس، درگیری در گردنۀ قوشچی واقع در چهار کیلومتری پادگان قوشچی میان نیروهای خودی با بیش از 20 نفر از نیروهای مسلح غیرقانونی، احتمال درگیری و حملۀ مهاجمان مسلح وابسته به عراق و نیروهای بعث عراق و دمکرات‌ها در منطقۀ ارومیه تا منطقۀ سردشت و ارتفاعات پیرانشهر.
4 تحرکات چشمگیر گروه‌های مسلح ضدانقلاب (نقلوانتقالات و آمادگی نظامی و تدارکاتی) در مناطق مهاباد، سنندج، اشنویه، جوانرود، مریوان؛ پیام شیخ عزالدین حسینی به مناسبت روز عید فطر و درخواست از مردم منطقه مبنی‌بر تجلیل از کشته‌شدگان نبردهای اخیر در مناطق کردنشین؛ چند گزارش دیگر حاکی‌از همکاری مؤثر رژیم عراق با گروه‌های مسلح و حمایت‌های همه‌جانبه از آنان در مناطق کردنشین؛ مشاهده یک فروند هواپیمای توپولف روسی در آسمان شهرهای سنندج و سقز و گزارش‌هایی مبنی‌بر پیاده‌کردن نیرو در روستاهای سقز؛ ادامۀ مین‌گذاری روزمره در جاده‌ها و بمب‌گذاری در شهرها و روستاهای مناطق کردنشین به‌دست افراد وابسته به گروه‌های سیاسی مسلح مخالف نظام. (ضمیمه دارد)
5 ادامۀ وضعیت متشنج و دوگانه به‌خصوص در شهرهای شیراز، تبریز، بهشهر و پره‌سو به‌دلیل برخوردهای سیاسی خشونت‌بار گروه‌هایی همچون هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های سیاسی با هواداران نظام.
6 تبلیغات گروه‌های چپ و چپ‌نما برضد محمدعلی رجایی بااینکه تنها دو روز از معرفی محمدعلی رجایی ازسوی بنی‌صدر به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی گذشته است؛ ازجمله حملۀ شدید هفته‌نامۀ کار ارگان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت)، به نخست‌وزیر جدید.
1 سخنان امام خمینی در دیدار با نمایندگان مجلس شورای اسلامی به مناسبت عید سعید فطر که در این دیدار محمدعلی رجایی (نخست‌وزیر) نیز حضور داشت.
2 ملاقات‌های قابل‌تأمل و جداگانۀ بنی‌صدر، هاشمی رفسنجانی و محمدعلی رجایی با امام خمینی.
3 ادامۀ اجرای تحریم اقتصادی ایران: اقدام پلیس کانادا در مصادرۀ یک محمولۀ لوازم یدکی اتومبیل که قرار بود به ایران ارسال شود؛ اقدام وزارت نفت ایران در دعوت از 12 شرکت ژاپنی برای حضور در تهران به‌منظور مذاکره دربارۀ ازسرگرفتن فروش نفت.
ضمیمه گزارش237: گزارش و توضیحات سپاه (مرکز فرماندهی) به ستاد مشترک ارتش دربارۀ هواپیمای توپولف روسی.
گزارش روزشمار 22/5/1359
4 حمایت دولت چین کمونیست از تجهیز عراق به فناوری هسته‌ای؛ تلاش حکومت عراق برای ایجاد روابط نزدیک‌تر با پاکستان به‌خصوص با تیره‌شدن روابط ایران و پاکستان.
5 خبرهای منابع نیروهای خودی دربارۀ تحرکات وسیع عراق و نقلوانتقالات نیروها و تجهیزات این کشور به‌ویژه در مناطق مرزی ایلام و مناطق همجوار مریوان.
6 دستگیری یک جاسوس عراقی در میان رانده‌شدگان ایرانی‌الاصل توسط سپاه اصفهان.
7 گزارش‌های متعدد مبنی‌بر همسویی و کمک‌های همه‌جانبۀ رژیم عراق به گروه‌های معاند با نظام.
8 شبی کاملاً ناآرام در شهر ارومیه و شنیده‌شدن صدای تیراندازی و انفجارهای متعدد و نیز قرائت چهار اطلاعیه ازسوی لشکر64 ارومیه و قرائت پیام امام‌جمعۀ این شهر از رادیو ارومیه؛ حملۀ مهاجمان مسلح به پاسگاه شیطان‌آباد و دوآب از توابع ارومیه و نقده؛ انتشار اطلاعیۀ شماره2 پادگان مهاباد خطاب به مردم مهاباد.
9 گزارش‌های متعددی از حملات ایذایی گروه‌های سیاسی مسلح مخالف نظام در مناطق مختلف کردنشین ازجمله: حملۀ مهاجمان با سلاح‌های سنگین و سبک به واحدهای مستقر در بخش کامیاران؛ درگیری بین نیروهای ارتش جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مأموران ژاندارمری از یک‌سو و افراد بعث عراق و دمکرات‌ها در منطقۀ دشه که به‌تازگی به تصرف نیروهای انتظامی درآمده است؛ حملۀ مهاجمان مسلح ضدانقلاب به مواضع نیروهای ارتش جمهوری اسلامی و پاسداران انقلاب اسلامی در منطقۀ نودشه از توابع اورامانات؛ حملۀ مهاجمان معاند با نظام به پایگاه سیلوی سقز؛ درگیری میان نیروهای ارتش و مهاجمان ضدانقلاب در سنندج؛ تجمع 300 نفر از افراد وابسته به گروه‌های دمکرات و کومه‌له و فدایی در آبادی توریور و نیز تجمع 400 نفر دیگر با سلاح‌های مختلف در آبادی حلوان؛ تجمع و آمادگی گروه‌های انبوه مهاجمان مسلح مخالف نظام در آبادی‌های جنوب‌شرقی پادگان مریوان، منطقۀ پاوه - نوسود، ارتفاعات هانی‌گرمله، کیمنه و بیدرواز و در منطقۀ نیسانه، گردنۀ شمنی، داریان و نودشه.
10 ادامۀ وضعیت امنیتی بغرنج و پیچیده مناطق کردنشین و گزارش‌های متعددی که حاکی‌از نگرانی مسئولان و مردم این مناطق است.
11 ادامه درگیری‌های طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در شیراز با گروهی از مخالفان خود که به‌دنبال درگیری روز گذشته روی داد و چندین مجروح نیز برجای گذاشت.
12 تشنج و درگیری لفظی میان مشاور رئیس‌جمهور و استاندار خوزستان و طرف‌داران دو جریان اصلی حکومتی در حسینیۀ اعظم اهواز.
1 متن کامل نامه سفرای نُه کشور خارجی مقیم تهران در دیدار امروز با رئیس مجلس شورای اسلامی.
2 بازتاب وسیع موضوع دستگیری یک زن میسیونر مذهبی به‌جرم جاسوسی در اصفهان و نیز دستگیری دو تن از دیگر اتباع انگلیس در یزد در هفتۀ گذشته به همین جرم، در میان رسانه‌های غربی؛ بازگشت سه میسیونر مذهبی انگلیسی بازداشت‌شده در اصفهان به کشورشان.
گزارش روزشمار 23/5/1359
3 آتش‌سوزی در یکی از سینماهای بغداد؛ رسانه‌های داخلی ایران و گروه‌های معارض عراقی آن را به رژیم بعث عراق نسبت دادند، اما مسئولان عراقی این حادثه را ناشی از اتصال کابل برق دانستند.
4 ادامه حملات تبلیغاتی رسانه‌های عراق علیه ایران و سیاه‌نمایی اوضاع داخلی ایران: حمله رادیو بغداد به محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر.
5 ادامه تحرکات مرزی عراق، به‌خصوص در نواحی جنوب و مرز آبی؛ تحرکات عراق در نواحی مرزی تپه‌گل، نفت‌شهر؛ استقرار آتشبارهای با کالیبر مختلف در منطقه بصره به فاو (روبه‌روی خرمشهر)؛ ایجاد سنگرهای متعدد مقابل نهر فعلیه؛ تقویت نیرو در شلمچه؛ تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین با حمایت آشکار عراق: تجهیز و ارسال 120 تن از مهاجمان مسلح ضدانقلاب با حمایت استخبارات "میدان" عراق به ایران جهت حمله به پاسگاههای مرزی.
6 درگیری در مناطق مختلف کردنشین ازجمله: سردشت، بانه و مریوان؛ محاصره یک بالگرد خودی که دچار نقص فنی شده بود توسط مهاجمان ضدانقلاب که سرنشینان آن با یک عملیات نجات و واردآوردن تلفات سنگین به مهاجمان نجات یافتند؛ دستگیری 10 تن از عناصر مسلح غیرقانونی در پاکسازی شمال‌شرقی مریوان؛ استقرار گروه‌های مسلح ضدانقلاب در ارتفاعات و مناطق کرسی، روستای کرجو، نوره، زلکه و آبادی‌های واقع در گردنه سنگ‌سرخ آویهنگ؛ استقرار افراد حزب دمکرات در روستای پلیسلو از توابع نقده؛ استقرار پیشمرگ‌های کومه‌له و دمکرات در قره‌موسی در بین بوکان و میاندوآب و نیز روستای نصرت در نزدیکی تونل کنگاور. (ضمیمه دارد)
7 پایان محاکمه 7 تن دیگر از متهمان شرکت در کودتای نافرجام و محکومیت 3 تن از آنان به اعدام؛ انتشار نامه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به امام خمینی در روزنامه انقلاب اسلامی که در آن اتهام شرکت عوامل این سازمان در کودتا شدیداً رد شده است.
8 ادامه حوادث و درگیری میان گروه‌های سیاسی مخالف و موافق در شهرهای مختلف ازجمله درگیری در بابلسر بین هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و مردم؛ حمله به کتاب‌فروشی حزب توده در ورامین؛ ارسال نامه اتحادیه فلورانس عضو کنفدراسیون دانش‌آموزان و دانشجویان ایران در ایتالیا به دادستان کل انقلاب و اعتراض به حملات مکرر به دفاتر گروه‌های سیاسی ازجمله حزب رنجبران.
9 بازدید بنی‌صدر از پایگاه هوایی نوژه همدان، محورهای سخنرانی بنی‌صدر در جمع مردم همدان: اعتراض شدید به یکی از نامزدهای ریاست‌جمهوری امریکا (ریگان)؛ حمله به گروه رقیب به‌دلیل انتشار نقل‌قول‌های غلط از وی و تأکید بر اینکه نمایندگان حق مداخله در امور اجرایی را ندارند.
ادامه تنش و سردی در روابط ایران و شوروی: نامه شدیداللحن قطب‌زاده به آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی که در آن به موارد متعدد دخالت‌های شوروی در امور داخلی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه در امر کمک به گروه‌های مسلح و چپ مخالف نظام اشاره شده است؛ انتقاد شدید برنامه
1 شامگاهی رادیو مسکو از نامه قطب‌زاده و حمله به سیاست "نه شرقی، نه غربی" جمهوری اسلامی ایران.
ضمیمه گزارش257: اطلاعیه بعدی روابط عمومی ستاد عملیات غرب کشور درمورد حمله مهاجمان ضدانقلاب به بالگرد214 و چگونگی نجات سرنشینان.
گزارش روزشمار 24/5/1359
2 عملیات مشترک ارتش عراق و مهاجمان مسلح غیرقانونی در حمله به پاسگاههای تنگ‌هوان، تپه‌رش و دارخور؛ تحرکات مرزی عراق در منطقه عمومی مهران؛ ادامه تحرکات ایذایی عوامل وابسته به عراق در منطقه سرپل ذهاب و گروگان‌گرفتن سه تن از اهالی این منطقه؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب در هتل آفتاب کرمانشاه با تلاش پاسداران؛ هشدار مرکز فرماندهی سپاه به سپاه اهواز درباره احتمال استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در درگیری‌های مرزی؛ درخواست فرماندهی سپاه مرکز از نیروهای تحت امر خود در مناطق مرزی خوزستان مبنی‌بر ارائه شرح چگونگی درگیری‌ها به مرزبان منطقه.
3 وضعیت بغرنج مهاباد: باوجود استقرار افراد سپاه و ژاندارمری در شهر مهاباد، عقب‌نشینی ارتش در هفته گذشته به بلندی‌های مشرف به شهر، نیروهای خودی را تضعیف کرده و این شهر عملاً در دست گروه‌های مسلح غیرقانونی قرار گرفته است؛ حمله 6 ساعته مهاجمان با خمپاره‌انداز به پاسگاه ژاندارمری و مقر سپاه مهاباد؛ عوامل نفوذی حزب دمکرات در ارتش داخل پادگان مهاباد را مین‌گذاری کرده‌اند؛ بحرانی‌بودن وضعیت اشنویه: اهالی شهر را ترک کرده‌اند و درنتیجه، تمام قسمت‌های شهر توسط گروه‌های مسلح غیرقانونی سنگربندی شده است؛ حمله عناصر ضدانقلاب با سلاح سنگین و سبک به روستاهای توابع شاهین‌دژ؛ حمله مهاجمان به رادار دوآب از توابع اشنویه؛ تیراندازی‌های پراکنده عناصر مسلح غیرقانونی به‌سوی سپاه مستقر در شهربانی و نیز گروهان ژاندارمری سقز؛ سوءقصد به جان یکی از پیشمرگان مسلمان کرد.
4 برخورد میان حزب دمکرات و گروه انشعابی از این حزب موسوم به حزب دمکرات کردستان ایران (پیرو کنگره چهارم): گزارش نامه مردم درباره حمله گروهی از افراد حزب دمکرات در بوکان به خانه‌های تعدادی از رهبران کنگره چهارمی‌ها و دستگیری آنان.
5 اطلاعیه سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) درخصوص مسائل کردستان، در این اطلاعیه با ادبیات مشابه حزب توده بدون اشاره به فعالیت‌های نظامی و تبلیغاتی گروه‌های چپ در کردستان، صرفاً به توطئه‌های عوامل بختیار و مهاجمان همسو با وی پرداخته شده است.
6 محاکمه و تیرباران 15 تن از عوامل شرکت در کودتای نافرجام در تهران ازجمله تیمسار سعید مهدیون رهبر اصلی کودتا؛ محکومیت 3 نفر دیگر از عوامل کودتا در اصفهان و اجرای حکم اعدام آنها؛ کشف یک گروه تشکیلاتی سلطنت‌طلب در ساری که با کودتای نافرجام تیرماه گذشته مرتبط بوده است.
7 نگرانی مسئولان دستگاه قضایی و دیگر نهادهای کشور از ادامه درگیری‌های گروه‌های سیاسی و مردم در شهرهای مختلف: مصاحبه آیت‌الله موسوی اردبیلی، دادستان کل کشور، درمورد انتقاد از وضع خاص گروه‌های سیاسی، تأکید بر ضرورت رسمیت‌یافتن آنها برای برخورداری از حمایت نظام و دعوت به قانون‌گرایی.
ادامه تظاهرات و تجمعات در مقابل سفارت انگلستان در تهران که از هفته پیش آغاز شده بود: راه‌پیمایی مردم تهران پس از نمازجمعه به‌سوی سفارت انگلیس و اعتراض به دستگیری دانشجویان تظاهرکننده ایرانی در مقابل سفارت امریکا در لندن؛ تذکرات آیت‌الله خامنه‌ای، امام‌جمعه تهران،
1 درمورد خودداری از هرگونه اقدام خشونت‌آمیز در تظاهرات مقابل سفارت انگلیس.
2 قصه‌پردازی تازه رسانه‌های غربی به‌ویژه امریکا درخصوص قتل علی‌اکبر طباطبایی در واشنگتن: ادعای حضور ارتشبد سابق حسین فردوست در امریکا و دست‌داشتن وی در قتل طباطبایی.
گزارش روزشمار 25/5/1359
3 اطلاعیه شدیداللحن وزارت امور خارجه ایران که در آن ضمن حمله شدید به دولت عراق، این رژیم را نزدیک‌ترین دوست برای دشمنان خلق فلسطین، انقلابی‌نما و درعمل همکار امپریالیسم دانسته است.
4 حملات مجدد عراق به نواحی و پاسگاههای مرزی ایران: تیراندازی به‌سوی پاسگاه زینل‌کش تابع گروهان خان‌لیلی، دو عملیات مشترک و جداگانه ارتش عراق و مهاجمان مسلح به پاسگاه قلعه‌سفید و پاسگاه منطقه بیشگان؛ ادامه تحرکات مرزی عراق که به‌طور چشمگیری به‌سمت جنوب‌غرب تمایل داشت: گزارش نیروهای خودی از منطقه ایلام درخصوص احتمال حمله سراسری عراق و اعلام وضعیت فوق‌العاده برای مقابله با حمله احتمالی امشب عراق؛ اقدام عراق در نصب یک دکل چاه نفت در منطقه همجوار مرزی در موسیان؛ استقرار 80 دستگاه تانک و 25 قبضه توپ بزرگ در منطقه کانی‌مانگا در عراق؛ گزارش اطلاعات سپاه ارومیه از ورود 13 فروند هواپیمای سی130 از کشور ترکیه به خاک عراق؛ تجاوز هوایی یک فروند هواپیمای عراقی به حریم هوایی آبادان و خرمشهر؛ فعالیت نیروهای مهندسی نظامی عراق در روبه‌روی حفار بریم آبادان در منطقه فاو؛ سخنرانی دیروز بنی‌صدر در اجتماع مردم کرمانشاه در واکنش به حملات مکرر مرزی رژیم عراق.
5 اقدامات و درگیری‌های گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین ازجمله درگیری در بانه در ارتفاعات آربابا در گردنه خان و در محور بانه - سردشت و پاسگاه سکنته سقز؛ حمله مهاجمان مسلح به روستای هولاسو از توابع شاهین‌دژ؛ کشف و ضبط یک‌صد قبضه سلاح با تلاش گروه مبارزه با مواد مخدر آذربایجان‌غربی در دره آشناآباد؛ ادامه تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف کردنشین ازجمله: عزیمت عبدالرحمن قاسملو به منطقه بوکان و سخنرانی در روستاهای اطراف، علیه جمهوری اسلامی ایران؛ تحرکات افراد مسلح دمکرات و کومه‌له در منطقه پاوه؛ راهبندان افراد مسلح حزب دمکرات در سه‌راهی پی‌تهن‌شهر؛ بستن جاده سنندج - مریوان در نزدیکی روستای کوله و گروگان‌گرفتن 15 نفر از افراد دولتی و اتومبیل‌های آنان؛ نامه درخواستی سردار جاف به ایل قلخانی برای استخدام و نفوذ افراد ایل خود در سپاه پاسداران.
6 سقوط بالگرد حامل بنی‌صدر، رئیس‌جمهوری، هنگام بازگشت شبانه وی از نوار مرزی ایران و عراق در نزدیکی اسلام‌آباد براثر نقص فنی و صدور پیام‌های جداگانه ازسوی امام خمینی و آیت‌الله منتظری به بنی‌صدر به شکرانه نجات جان وی و همراهانش که این امر از عنایات معجزه‌آسای خداوند بوده است؛ پیام متقابل بنی‌صدر به امام خمینی؛ سخنان رئیس مجلس درباره سانحه هوایی شب گذشته و شکرگزاری برای نجات جان بنی‌صدر و همراهانش.
7 احضار دریادار سیداحمد مدنی ازسوی رئیس دادگاه‌های انقلاب ارتش برای رسیدگی به‌اتهامات وی و بازتاب این خبر در رسانه‌های غربی.
8 دو مطلب از نامه مردم درباره توطئه‌های جدید امریکا و کشورهای وابسته به آن در منطقه علیه جمهوری اسلامی ایران؛ گزارش نامه مردم از ملاقات امروز اشرف پهلوی با شاپور بختیار در پاریس.
1 گزارش‌های متعددی از تحرکات و تجمع افراد وابسته به خسروخان و ناصرخان قشقایی در مناطق مختلف استان فارس: منطقه آب‌پخش، فراش‌بند، نورجین، فیروزآباد.
2 قرائت متن نامه سفرای نُه کشور اروپایی در ملاقات چهارشنبه گذشته آنان با رئیس مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر درخواست آزادسازی گروگانهای امریکایی، در جلسه علنی امروز مجلس و پاسخ رئیس مجلس به این نامه.
3 افشای توطئه جدید امریکا با نام "جهش مثبت 80" ازسوی خبرنگار معروف و جنجال‌برانگیز امریکایی، جک اندرسون و بازتاب آن در داخل و خارج، به‌ویژه در رسانه‌های چپ.
4 حمله شدید روزنامه چپ‌گرای اومانیته (چاپ پاریس) به صادق قطب‌زاده درپی ارسال نامه وی به آندره گرومیکو وزیر امور خارجه شوروی و نیز به‌دنبال اقدام سفیر ایران در مسکو مبنی‌بر بستن کنسولگری ایران در لنینگراد.
5 گزارش وزارت نفت کشور درباره عملکرد یک‌ساله گذشته شرکت‌های تابع این وزارتخانه و میزان تولید و صادرات نفت.
گزارش روزشمار 26/5/1359
6 ادامه روند چرخش عراق به‌سوی امریکا و غرب: تصمیم اندونزی برای خرید مسلسل‌های ضدتانک از فرانسه و نصب آن روی بالگردهای سفارشی عراق و فروش آن به این رژیم؛ درخواست دبیرکل شورای فرماندهی عراق از متخصصان اتمی عرب برای کمک به توسعه نیروی هسته‌ای در این کشور؛ گزارش رادیو اسرائیل و نیز خبرگزاری فرانسه درباره تماس‌های پشت پرده امریکا با عراق از راه‌های گوناگون.
7 تحرکات مرزی امروز عراق در مناطق سومار: خالی‌کردن شهر مندلی عراق از سکنه؛ تقویت پاسگاه منگاهول عراق با تانک و خودرو نظامی؛ تقویت شمال‌غربی پاسگاه هلاله در هفت کیلومتری خاک عراق با یک ستون از ارتش این رژیم؛ تجاوز جنگنده‌های عراقی به حریم هوایی ایران در نوار مرزی اورامانات، بانه و سردشت؛ تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی خرمشهر و اروندرود؛ تحرکات مرزی عراق در منطقه روبه‌روی آبادان و استفاده از نیروهای مقاومت ملی عراق.
8 مشکلات امنیتی خوزستان در دو بعد مقابله با جاسوسان عراقی و عناصر داخلی وابسته به این رژیم و نیز فعالیت‌ها و برخوردهای گروه‌های سیاسی در شهرهای مختلف نوار مرزی: دستگیری یک جاسوس وابسته به عراق در مرز خرمشهر و فرار دو جاسوس دیگر و ورود آنان به خاک ایران؛ جمعآوری 40 دکه متعلق به گروه‌های مختلف سیاسی در آبادان، که در شایعه‌سازی و حرکت‌های ضدمردمی دست داشته‌اند؛ مصاحبه حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب خوزستان درمورد تحرکات و فعالیت‌های سیاسی در خوزستان؛ سخنان حاکم شرع دادگاه انقلاب آبادان و خرمشهر درخصوص فعالیت گروه‌های سیاسی در این دو شهر مرزی.
9 درگیری خونین نیروهای خودی با مهاجمان ضدانقلاب هنگام پاکسازی محور کامیاران - روانسر و پاکسازی جاده کامیاران - روانسر از وجود عناصر مسلح غیرقانونی؛ درگیری شدید با صدیق کمانگر و افراد وی در منطقه سنندج - دیواندره که منجر به کشته‌شدن 40 نفر از مهاجمان شد؛ کشف و خنثی‌سازی مین و مواد منفجره در زیر پل بین راه سراب نیلوفر و کوزران؛ ادامه خلع‌سلاح در آبادی‌های اطراف دالاهو در منطقه قصرشیرین و کشف و ضبط 20 قبضه از انواع سلاح‌ها.
1 اطلاعیه استاندار آذربایجان‌غربی خطاب به مدیرکل امور اقتصاد و دارایی این استان مبنی‌بر قطع بودجه کلیه ادارات و سازمان‌های دولتی و نهادهای وابسته در مهاباد و بوکان و خودداری از پرداخت حقوق کلیه افراد دولتی در این دو شهر؛ معاون سیاسی استاندار آذربایجان‌غربی: «در برخی از مناطق کردنشین، رسانه‌های گروهی بیگانه جای صداوسیمای جمهوری اسلامی را گرفته‌اند و صداوسیمای جمهوری اسلامی در این نقاط شنیده و دیده نمی‌شود.»؛ مبادله 5 نفر از نیروهایی که توسط عناصر ضدانقلاب به گروگان گرفته شده بودند با 3 نفر از گروگانهای طرف مقابل در مهاباد؛ ادامه پاکسازی سلاح منطقه قطور و ماکو و جمعآوری 115 قبضه سلاح جنگی.
2 ارائه تقاضانامه کشورهای عضو جامعه اقتصادی اروپا در دیدار امروز سفرای کشورهای هلند، ژاپن و کاردارهای ایتالیا و انگلیس با رئیس مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر درخواست آزادسازی گروگانهای امریکایی و پاسخ رئیس مجلس به آنان.
3 ابعاد مختلف بحران در روابط و مناسبات ایران و انگلیس: ادامه اعتراض و راه‌پیمایی یک‌هفته‌ای مردم و دانشجویان در مقابل سفارت انگلیس در تهران؛ تعطیل سفارت انگلیس و احضار برخی از دیپلمات‌های انگلیسی ازسوی این کشور؛ قرار تشکیل دادگاه 5 تن از دانشجویان ایرانی در انگلیس در بعدازظهر امروز؛ گزارش کمیته رسیدگی به بحران در روابط ایران و انگلیس: هنوز روزنه امیدی برای پایان‌بخشیدن به این بحران دیده نمی‌شود.
گزارش روزشمار 27/5/1359
4 به‌اوج‌رسیدن تنش در روابط عراق و سوریه: دستگیری و اخراج عدهای از دیپلمات‌های سوری از عراق به‌دلیل کشف مقادیر زیادی مواد منفجره و اسلحه در سفارت سوریه در بغداد؛ بیانیه نسبتاً ملایم سوریه در اعتراض به این عمل عراق و رد اتهامات واردشده و دست‌داشتن رژیم عراق در این توطئه.
5 گزارش امروز خبرنگار کیهان از آخرین تحولات مناطق مرزی غرب کشور: بیشترین فعالیت نیروهای ارتش بعث عراق در چند روز گذشته صرف تدارکات زمینی و هوایی و تخلیه افراد مزدور در پاسگاههای مرزی و نقلوانتقال تسلیحات سنگین خود بوده است؛ گزارش‌های متعدد درخصوص حمایت‌های عراق از گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف کردنشین ازجمله در اختیار قراردادن تعداد زیادی سلاح و مین به آنها؛ تحرکات گروه‌های معارض با نظام به شکل نقلوانتقال نیرو و تجهیزات در ارتفاعات بمو در منطقه باویسی و ازگله؛ پیاده‌شدن نیروی خارجی در حوالی نقده و اشنویه، تحرکات مرزی عراق با میل قابل‌توجهی به سمت جنوب‌غربی: ورود 8 خودرو عراقی به منطقه ابوعبیده در مناطق مشرف به پاسگاه سانواپا از توابع یگان سومار و احتمال درگیری در این منطقه، انتقال دو گردان زرهی از لشکر10 زرهی عراق به مناطق مقابل مهران تا دهلران، حمله کماندوهای عراقی با آتش پشتیبانی به پاسگاه مرزی رضاآباد گروهان مهران عرب؛ تجاوز هوایی عراق به منطقه مرزی خرمشهر و آبادان؛ غیرعادی‌بودن تحرکات عراق در مرز شلمچه: استقرار دو ناوچه مسلح به سلاح سنگین در مقابل پاسگاه خیّن، حضور دو ناوچه دیگر عراق در آب ایران و عبور از نزدیک‌ترین نقطه ممکن نسبت به پاسگاه خیّن، پیاده‌کردن نیرو در پاسگاه مقابل خیّن.
نامه ستاد هماهنگی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی سپاه منطقه 5 که حاوی شرح وضعیت بحرانی یکی از فرماندهان نظامی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ناحیه‌ای حساس از مناطق کردنشین است و از
1 توطئه مشترک این فرمانده نظامی و احزاب مستقر در منطقه با همکاری رژیم عراق پرده برمی‌دارد.
2 افشای ماهیت و عملکرد سپاه رزگاری توسط محمد ضیایی نقشبندی، برادر شیخ عثمان نقشبندی (رهبر حزب رزگاری)، که در مصاحبه‌اش هم به وابستگی این گروه سیاسی مسلح به رژیم عراق و هم به درگیری‌های میان احزاب و گروه‌های مسلح مستقر در مناطق کردنشین اشاره دارد؛ درگیری بین افراد کومه‌له و رزگاری در منطقه واوان (نزدیک سنندج) که براثر آن 3 نفر از افراد رزگاری و 15 نفر از کومه‌له کشته یا زخمی شدند.
3 ادامه درگیری‌ها و حملات ایذایی گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق کردنشین ازجمله در منطقه بانه، غرب سردشت، مریوان و اطراف ارومیه؛ ادامه پاکسازی منطقه مریوان و درگیری در روستاهای سیف بالا و سیف پایین؛ پایان پاکسازی روستاهای چهارستون و رشگیران از توابع سلماس که از روز شنبه گذشته آغاز شده بود؛ ادامه پاکسازی و خلع‌سلاح در منطقه قطور از توابع شهرستان خوی.
4 نامه محرمانه فرمانده سپاه پاسداران غرب کشور به مدیرعامل مخابرات استان کرمانشاهان و درخواست خط تلفن، که حاوی نکات قابل‌تأملی است که هم به وضعیت تخلیه و مداوای مجروحان درگیری‌های غرب کشور اشاره دارد و هم متن نامه، باتوجهبه فضای عمومی استان و احتمال نفوذ عناصر گروه‌های سیاسی مخالف و لورفتن اطلاعات، در نوع خود بحث‌برانگیز است.
5 کشف یک خانه تیمی مربوط به گروه "کومه‌له" و "پیکار" در تهران و دستگیری چند نفر از افراد این گروه‌ها، افشای توطئه‌های آنان توسط روزنامه جمهوری اسلامی باتوجهبه مدارک به‌دست‌آمده از این خانه تیمی.
6 دستگیری 8 تن از سران بانفوذ ایل بختیاری سپاه پاسداران شهرستان بروجن درارتباط‌با کودتای اخیر؛ خودکشی سرلشکر حسن یزدی، یکی از عاملان اصلی کودتای نافرجام تیرماه گذشته، هنگام محاصره خانه وی در خیابان پاکستان تهران ازسوی پاسداران کمیته مرکز.
7 مصاحبه هفتگی هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، درباره موضوعات متعددی ازجمله رابطه با امریکا و توطئه جدیدش علیه جمهوری اسلامی ایران و رسیدگی به بحران گروگان‌ها در مجلس.
8 اقدام وزارت امور خارجه در فراخواندن کاردار سفارت انگلیس در تهران و تسلیم یک یادداشت اعتراضآمیز به وی مبنی‌بر محکوم‌کردن اعمال پلیس انگلیس، حقانیت تظاهرات دانشجویان ایرانی و درخواست آزادی فوری آنان؛ اظهار امیدواری وابسته مطبوعاتی سفارت انگلیس در تهران درمورد اینکه تعطیلی سفارت انگلیس موقتی بوده و امیدوار است هرچه زودتر قسمت‌های تعطیل‌شده باز و شروع به کار کند.
9 اطلاعیه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران: اعلام خبر بسته‌شدن کنسولگری ایران در لنینگراد، ارائه گزارش روند فعالیت‌های دیپلماتیک این وزارتخانه درخصوص دیپلماسی اخیر ایران درارتباط‌با شوروی.
10 اطلاعیه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر اعلام قطع رابطه ایران و رژیم دیکتاتور شیلی.
گزارش روزشمار 28/5/1359
11 سخنرانی شدیداللحن و توهین‌آمیز صدام حسین در اردوگاه نظامی "دلیران قادسیه"، که کینه وی را به انقلاب اسلامی و شخص امام خمینی آشکار می‌سازد؛ تبلیغات رسانه‌های گروهی عراق که بر این آتش کینه دامن می‌زند.
اوضاع نسبتاً آرام مرزی و آماده‌باش نیروهای خودی در مرزهای مشترک با عراق؛ ادامه تحرکات مرزی عراق با میل به‌سوی جنوب‌غربی: تقویت نیرو و تجهیزات زرهی در پاسگاه المصور عراق روبه‌روی پاسگاه سلمان‌کشته ایران، حرکت نیروهای ارتش عراق به‌طرف نوسود به‌قصد استقرار در ارتفاعات
1 سوق‌الجیشی روبه‌روی این شهر؛ تقویت شدید نیروهای زرهی عراق در منطقه مرزی خرمشهر: اعلام آماده‌باش به یک یگان زرهی ارتش عراق در استان بصره و تقویت شدید نیروهای عراقی در مناطق مرزی بصره؛ تجاوز یک فروند هواپیمای ناشناس به حریم هوایی پایگاه نیروی دریایی خرمشهر.
2 ادامه تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین ازجمله در مناطق دزلی، سه‌راهی گاران، آبادی کوریزه، اطراف بانه، مریوان و اورامانات؛ اعزام دو نفر از جاسوسان وابسته به عراق به منطقه بانه، ورود محمدصادق‌خان جاف با 500 نفر تفنگ‌دار به شیلر؛ احتمال خرابکاری پیشمرگان وابسته به قاسملو و عزالدین حسینی در ارتفاعات شمال تهران - شمیرانات؛ ورود سلاح‌های سنگین و جدید از اورامانات و مریوان؛ تجمع اغلب عناصر ضدانقلاب در دزلی، اورمان تخت و هانی‌گرمله؛ رواج شایعات و انجام تبلیغات روانی ازسوی عوامل وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در نقده و مریوان که باعث مختل‌شدن امور شهرها و ایجاد رعب و وحشت در مردم این نواحی شده است؛ ورود 13 هواپیما حامل نیرو، مهمات و اسلحه برای مهاجمان ضدانقلاب از ترکیه به عراق؛ هشدار اطلاعات سپاه ارومیه درمورد احتمال وقوع درگیری بین مهاجمان ضدانقلاب و نیروهای خودی در روز آینده.
3 ادامه درگیری‌های شدید نیروهای مسلح خودی با گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین: کشته‌شدن 41 مهاجم در درگیری سه‌راهی سنندج - مریوان و 4 مهاجم دیگر در درگیری آبادی نی‌آباد (از سنندج به‌طرف مریوان)؛ تیراندازی مهاجمان مسلح ضدانقلاب به‌سوی فرمانده و افراد سپاه روانسر و کامیاران در آهنگران و احتمال کشته‌شدن 3 نفر از مهاجمان؛ حمله آتشباری افراد کومه‌له و فدائیان خلق به مقر سپاه و محل استقرار ارتش در جاده توبره‌ریز و کشته‌شدن 6 نفر از اهالی محل؛ درگیری بین گروه رزمی تیپ یک اسلام‌آباد مستقر در ارتفاعات شمال قلخانی و مهاجمان مسلح ضدانقلاب در منطقه بیونیج؛ حمله آتشباری افراد مسلح به پایگاه ارتش در ارتفاعات غربی پاسگاه ژاندارمری کامیاران؛ حمله عناصر ضدانقلاب به ارتفاعات قریه نوریاب و اطراف آن و شلیک 4 خمپاره به‌سوی این روستا؛ درگیری در پاسگاه مرزی خانه‌شور بین افراد سپاه پاسداران و فدائیان امام خمینی با مهاجمان مسلح غیرقانونی؛ انفجار بمب در درمانگاه آغداشت ارومیه؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب ساعتی در زیر پل مرگ سنجابی در منطقه خوره؛ اقدام عناصر کومه‌له به عبوردادن یکی از گروگان‌هایشان از روی مین؛ آزادشدن 5 تن از پاسداران و سربازانی که در جریان درگیری‌های مهاباد در سال گذشته و اوایل امسال دستگیر شده بودند؛ اقدامات دفتر ویژه کردستان مستقر در نخست‌وزیری.
4 تشدید تحرکات مرزی عراق و گروه‌های سیاسی مسلح معاند با نظام در کردستان و خوزستان؛ دو مطلب از نامه مردم دراین‌باره و هشدار به مسئولان کشور.
5 تحریکات و تبلیغات شدید گروه‌های سیاسی در شهرها و روستاهای مختلف در قالب دامن‌زدن به اعتصابات و تحصن‌ها، اغلب باعث ایجاد درگیریهایی میان هواداران آنها و مخالفینشان می‌شود: اطلاعیه سپاه پاسداران ملایر درخصوص دستگیری 12 تن از دیپلمه‌های بیکار که قصد اشغال فرمانداری این شهر را داشتند؛ برخورد و درگیری میان هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و مخالفان آنها در صومعه‌سرا؛ فعالیت شدید گروه‌های چپ در مسجدسلیمان و نگرانی مسئولان امور انتظامی استان خوزستان.
ادامه و تشدید فعالیت گروه‌های سیاسی چپ به‌ویژه هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در آبادان در آستانه تشکیل دادگاه ویژه رسیدگی به پرونده متهمان فاجعه سینما رکس آبادان به‌بهانه حمایت از
1 بازماندگان و خانواده‌های شهدای این فاجعه؛ راه‌پیمایی ده‌ها هزار نفر از مردم آبادان به مناسبت فرارسیدن دومین سالگرد فاجعه سینما رکس و صدور قطعنامه‌ای مبنی‌بر محکوم‌کردن هرگونه فرصت‌طلبی و سوءاستفاده از خون شهدای این فاجعه و درخواست رسیدگی عاجل به این پرونده.
2 محورهای مهم سخنان امام خمینی در جمع عدهای از مردم کرمانشاه: تأکید بر ضرورت شکل‌گیری نظام جدید و استقرار ارکان آن؛ تکیه بر مردمی‌بودن مسئولان کشور و اسلامی‌بودن مضمون و مقصود حرکت نظام.
3 اخراج 7 تن از دانشجویان ایرانی که دو هفته پیش مقابل سفارت امریکا در لندن دستگیر شده بودند به حکم دادگاه‌های انگلیس؛ قرار محاکمه 12 دانشجوی ایرانی که در تظاهرات 17 مردادماه جاری در رم دستگیر شده بودند.
4 گزارش‌های متعدد درباره اوضاع اقتصادی دو کشور ایران و عراق که به‌شدت به نفت متکی هستند: مصاحبه وزیر نفت ایران درباره فعالیت هماهنگ دو رژیم عراق و عربستان در سازمان اوپک و اقدام عراق به پرکردن جای خالی ایران در بازار فروش نفت؛ گزارش رئیس کل بانک مرکزی ایران درباره برخی مشکلات اقتصادی ایران ازجمله کاهش صادرات نفت و کسری بودجه و تورم اقتصادی که پس از جنگ جهانی دوم بی‌سابقه بوده است؛ گزارش روزنامه عربی‌زبان الشرق‌الاوسط به نقل از خبرگزاری فرانسه از تهران درباره اوضاع اقتصادی ایران.
گزارش روزشمار 29/5/1359
5 اقدام جدید رژیم عراق در اخراج اتباع پاکستانی و افغان مقیم این کشور ازطریق مرز مهران به استان ایلام، اطلاعیه استاندار ایلام دراین‌مورد؛ مصاحبه معاون سیاسی استاندار ایلام درباره طرح وسیع عراق برای عربی‌کردن نوار مرزی خود با ایران.
6 ازسرگیری حملات عراق علیه پاسگاههای مرزی ایران: حمله زمینی ارتش عراق به پاسداران مستقر در پاسگاه قلعه‌سفید و پرویز با پشتیبانی هوایی و آتشباری توپخانه؛ حمله آتشباری عراق به پاسگاه رضاآباد ایلام، تجاوز دو هواپیمای عراقی در همین منطقه به حریم هوایی ایران؛ ادامه تحرکات مرزی عراق در قالب تقویت پاسگاههای مرزی و استحکامات و تجهیزات نظامی و شناسایی‌های هوایی در منطقه یرخان، پاسگاه منظریه، منطقه چارکلا و سرغزل و پاسگاه محمدخدر عراق؛ گزارش مرزبان مهران از مشاهده اشیاء نورانی در شب که در ارتفاع بسیار بالا در حرکت هستند؛ تقویت نیروهای عراق در تمام مرز خوزستان تا شلمچه و احداث سنگرهای کمین در تمام این نقاط؛ تجاوز یک فروند هواپیمای شکاری ناشناس به حریم هوایی ایران در مرز شلمچه.
7 نامه جمعی از دانشجویان مسلمان خوزستانی درباره افزایش شدید تبلیغات رادیو تلویزیونی کشورهای حوزه خلیج‌فارس با هدف بزرگ‌نمایی و سیاه‌نمایی مشکلات موجود در خوزستان و نیز جذب مردم عرب این منطقه.
موج جدید حملات مهاجمان مسلح غیرقانونی در مناطق غرب کشور ازجمله حملات 24 ساعت گذشته به مناطق بیونیج، کرند، کامیاران، پاوه و کرمانشاه؛ تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین که خبر از توطئه جدیدی با حمایت مستقیم رژیم عراق می‌دهد: تشکیل جلسه‌ای با شرکت نمایندگان گروه‌های سیاسی مخالف دولت ایران در مناطق کردنشین با حضور احمد ملاقادر و بهاءالدین نوری از سران حزب شیوعی عراق و جلال طالبانی در حوالی مرز پیرانشهر؛ گزارشی درمورد ملاقات بختیار با عزالدین حسینی؛ احتمال حمله مهاجمان ضدانقلاب در غرب کشور با همکاری زمینی و هوایی
1 عراق و درخواست پرواز شناسایی ازسوی ستاد مشترک ارتش ایران؛ مبنی‌بر احتمال درگیری دیگری از منطقه سردشت تا بلندی‌های کالیشن و درخواست فرمانده سپاه پاسداران مرکز آماده‌باش پایگاه‌های شکاری تبریز و همدان؛ تحرکات دیگر گروه‌های مزبور در مناطق روستای کلاته و پاسگاه تیژتیژ، اطراف مریوان، و منطقه قطور؛ دستبرد 5 فرد مسلح ملبس به اونیفورم‌های ارتشی به بانک ملی بخش "صحنه" کرمانشاه.
2 دو گزارش تکان‌دهنده درباره شهر تکاب و روستاها و راه‌های اطراف آن که وضعیت امنیتی ناپایدار این منطقه و مردم این دیار را منعکس می‌سازد. (ضمیمه دارد)
3 کشف شبکه‌ها و وسایل جاسوسی در مناطق مختلف ایران ازجمله: گزارش سپاه گیلان درخصوص مشاهده اشیاء نورانی و ماهواره‌های جاسوسی شوروی در حریم فضایی ایران، دستگیری یک شخص روسی درارتباط‌با گروه‌های چپ داخلی و اخراج وی از ایران؛ کشف دو خانه تیمی مجهز به وسایل مخابراتی و ارتباطی با تلاش پاسداران کمیته تهران.
4 گزارش فرمانده سپاه مرکز به سپاه اهواز درباره حرکت یک لنج حامل مهمات و سلاح قاچاق ازطریق مسقط و عمان که بناست در بندر گواتر تخلیه و با انتقال به بلوچستان ایران بین سران عشایر این منطقه تقسیم شود؛ گزارش میرسلیم، معاون سیاسی وزارت کشور و سرپرست شهربانی جمهوری اسلامی، درباره وضعیت امنیتی استان سیستان و بلوچستان.
5 ادامه برخوردهای گروه‌های سیاسی و مخالفان آنها در شهرها و روستاهای کشور: راه‌پیمایی اعتراضآمیز اهالی و کسبه نازی‌آباد تهران درپی آزادی 6 تن از طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) که در روز 26 مردادماه در یک درگیری گروهی دستگیر شده بودند؛ هجوم به کتاب‌فروشی هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در بندر گناوه و نامه شکوائیه کانون دانش‌آموزان مسلمان به دادسرای انقلاب اسلامی بوشهر دراین‌مورد؛ اعتراض هواداران سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت) به حکم دادگاه انقلاب بهشهر درمورد یکی از هواداران این سازمان؛ ادامه نزدیکی گام‌به‌گام مناسبات جریان بنی‌صدر و مجاهدین خلق (منافقین) که از مدت‌ها پیش به‌صورت نامه‌نگاری به رئیس‌جمهور یا انتشار اطلاعیه‌های سازمان در روزنامه انقلاب اسلامی (وابسته به جریان بنی‌صدر) آغاز شده است: انتشار نامه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به دادستان کل کشور درمورد اشغال ساختمان‌ها و برخورد برخی نهادهای رسمی با این سازمان در روزنامه امروز انقلاب اسلامی.
6 صدور حکم انتصاب نخست‌وزیری محمدعلی رجایی ازسوی بنی‌صدر پس از چند هفته مناقشه بر سر تعیین و انتخاب نخست‌وزیر.
7 افزایش و حضور چشمگیر ناوگان‌های جنگی امریکا و تفنگ‌داران دریایی این کشور در اقیانوس هند و خلیج‌فارس که باعث ایجاد نگرانی‌هایی در جمهوری اسلامی ایران شده است؛ تشکیل جلسه شورای امنیت ملی در همین ارتباط و مصاحبه بنی‌صدر، فرمانده نیروی دریایی و فرمانده نیروی هوایی در پایان این جلسه.
8 نامه ادموند ماسکی، وزیر امور خارجه امریکا، به نخست‌وزیر جدید ایران، محمدعلی رجایی و درخواست مذاکره مستقیم برای حل مسائل بین دو کشور ازجمله مسئله گروگانهای امریکایی؛ مصاحبه هفتگی آیت‌الله بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور، با خبرنگاران داخلی و خارجی درباره مسائل گوناگون ازجمله وضعیت آزادی گروگانهای امریکایی؛ تصویب طرح کمیسیون خارجه مجلس شورای اسلامی مبنی‌بر جواب‌دادن به نامه 185 نماینده کنگره امریکا، در جلسه امروز مجلس.
1 ادامه تنش و سردی روابط و مناسبات میان ایران و شوروی: اطلاعیه وزارت امور خارجه ایران مبنی‌بر اخطار 24 ساعته به دولت شوروی برای تعطیل‌کردن یکی از دو کنسولگری خود در رشت؛ گفت‌وگوی یک مقام وزارت خارجه ایران با خبرنگار کیهان درباره علل اصرار ایران بر داشتن کنسولگری در شهر دوشنبه تاجیکستان.
ضمیمه گزارش314: وضعیت امنیتی بیجار، دیواندره، تکاب و اطراف آن و موقعیت سپاه و نیروهای مستقر در این شهرها.
گزارش روزشمار 30/5/1359
2 ادامه بحران روزافزون در روابط و مناسبات سیاسی ایران و عراق: نامه نمایندگی دائمی عراق در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان که در آن ضمن تکرار ادعای عربی‌بودن جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک اظهارات وزیر امور خارجه ایران را مبنی‌بر صحت اسناد تاریخی مالکیت ایران بر این سه جزیره، نادرست شمرده است؛ ادعای مشابه امارات متحده عربی درخصوص جزایر سه‌گانه.
3 ادامه روند چرخش عراق به‌سوی غرب: گزارش نشریه وال استریت ژورنال از قراردادهای تازه شرکت‌های فرانسوی با عراق برای ایجاد یک کارخانه صنایع الکترونیکی و تولید رادار برای دفاع ساحلی؛ ملاقات معاون نخست‌وزیر لوگزامبورک و رئیس شورای وزرای جامعه اروپا با صدام حسین در بغداد؛ ادامه تشنج و بحران در روابط سیاسی عراق و سوریه: استقرار بیش از 53 هزار سرباز مصری در عراق برای حمله به سوریه و مقابله با انقلاب اسلامی؛ اخراج سفیر عراق به‌همراه 9 نفر از کارکنان این سفارتخانه از سوریه.
4 تحرکات مرزی و نقلوانتقال نیرو و ادوات نظامی امروز عراق در منطقه عمومی قصرشیرین: حمله آتشباری سنگین عراق به پاسداران مستقر در تپه‌های زیدیحیایی، تنگ‌هوان و تنگ توچاله؛ حرکت دو ستون زرهی ارتش عراق از طرف پرویزخان و چارکلا به ناحیه خانقین؛ حرکت یک ستون زرهی عراق در جاده عراق به‌سوی یدخان و امکان حمله به خاک ایران؛ اخراج 5 نفر دیگر از عراقی‌های ایرانی‌الاصل به‌سوی مرز خسروی؛ تجدید سازمان نیروهای عراقی در خطوط مرزی مهران و صالح‌آباد؛ تجاوز یک فروند هواپیمای عراقی به حریم هوایی مهران؛ تقویت زرهی و نیرو در پاسگاه پلکانه عراق؛ اقدامات مهندسی و حفر سنگرهای هلالی‌شکل در دو روز گذشته ازسوی عراق در منطقه مرزی خیّن تا شلمچه در مرز خرمشهر.
5 تشنج و درگیری شدید در بخش‌ها و محله‌هایی از آبادان میان طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های چپ با مردم انقلابی که به شهادت یک نفر به نام جاسم بنی‌رشید انجامید؛ حکم دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر مبنی‌بر ممنوعیت فعالیت‌های چند گروه سیاسی ازجمله سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، فدائیان خلق، پیکار و حزب توده تا تعیین تکلیف آنها ازسوی مجلس شورای اسلامی؛ بازتاب درگیری امروز و نیز حکم دادسرای انقلاب در رادیو لندن.
تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌صورت نقلوانتقال نیرو و تجهیزات با حمایت و پشتیبانی تدارکاتی عراق: تحرکات وسیع این گروه‌ها در اطراف اشنویه و پیرانشهر، تشکیل جلسه هماهنگی گروه‌های مسلح ضدانقلاب با حضور پالیزبان، بختیار، صدام حسین و دیگران در عراق؛ انتقال 400 قبضه خمپاره‌انداز، آر.پی.جی11 و چندین توپ توسط نمایندگان شیخ جلال حسینی و عبدالرحمن ذیبی ازطریق مرز پنجوین به ایران و منطقه مهاباد؛ ورود روزانه اسلحه از عراق به ایران در منطقه سردشت و تقسیم آن در میان مردم؛ تحویل 6 دستگاه تراکتور حامل مهمات خمپاره و کلاشینکف از
1 مرز "بایوه‌ستوه" عراق به پیشمرگ‌های کرد مستقر در "سیاه‌فاوهه" جهت حمله به پادگان مریوان.
2 نشانه‌های وقوع درگیری‌های تازه میان ارتش و سپاه با گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق مهاباد، سردشت و اطراف آن: حمله گروه‌های ضدانقلاب به پادگان لشکر64 ارومیه؛ حمله مهاجمان مسلح به شاهین‌دژ؛ تلاش ضدانقلاب برای به‌آتش‌کشیدن مخزن نفت میاندوآب؛ ادامه هماهنگی سپاه و ارتش برای پاکسازی مهاباد و اطراف آن؛ ادامه پاکسازی روستاهای اطراف مریوان و کشته‌شدن 4 نفر از مهاجمان؛ حمله افراد ضدانقلاب به یگان‌های لشکر ارتش در اشنویه؛ ادامه پاکسازی در حومه کامیاران و دستگیری 50 تن از عناصر غیرقانونی؛ آتشباری توپخانه ارتش ایران بر روی دهکده‌های نجمه، بوئین پایین، کانی‌سود، صدبار و دوراهی بکره تا شعاع 15 کیلومتری.
3 آموزش چریکی نیروهای سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد زیر نظر نیروهای زبده تیپ نوهد برای اجرای عملیات پاکسازی در مناطق تحت نفوذ گروه‌های مسلح غیرقانونی؛ اقدام عراق به تقسیم پول در روستاهای مرزی ایران برای تطمیع مرزنشینان و استخدام مزدور.
4 کشف یک خانه تیمی و مخفیگاه عوامل کودتای نافرجام اخیر متعلق به امیرهوشنگ نور، سرهنگ بازنشسته ارتش و رابط میان کودتاچیان، در شمیران تهران؛ دستگیری یکی دیگر از عوامل فراری کودتا در ساری.
5 سرمقاله امروز روزنامه انقلاب اسلامی تنها یک شب پس از صدور حکم نخست‌وزیری محمدعلی رجایی، مطالب مندرج در این سرمقاله هم حاکی‌از بالابودن توقعات از دولت جدید است و هم تصویری کوتاه از چشم‌انداز مقابل؛ یعنی مشکلات پیش روی دولت رجایی را منعکس ساخته است.
گزارش روزشمار 31/5/1359
6 ادامه تجاوزات و حملات مرزی عراق: عملیات مشترک عراق و مهاجمان ضدانقلاب داخلی علیه نیروهای ایرانی در تنگ‌هوان، کشیده‌شدن این عملیات به تیله‌کوه و آتشباری ارتش عراق تا ساعت 12 شب؛ مشاهده تعدادی هواپیما و بالگرد در ارتفاع بالا در غرب کشور (سنندج - کرمانشاه)؛ آماده‌باش درجه یک نیروهای مسلح خودی در مناطق غرب و خوزستان باتوجهبه حملات و تحرکات اخیر عراق و عوامل داخلی وابسته به این رژیم.
7 تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق در قالب جاسوسی، تخریب و انفجار خط لوله‌های نفت و گاز و حمل سلاح قاچاق به داخل ایران در منطقه خوزستان: انفجار چند رشته از خطوط انتقال گاز در فاصله ده کیلومتری پاسگاه بهمنشیر آبادان، درگیری اعضای گروه تحقیق ستاد عشایر با دو سرنشین موتورسیکلت حامل سلاح و مهمات در بازار سپه؛ اطلاعیه دادسرای انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر درمورد خلع‌سلاح عمومی مناطق همجوار مرزی.
8 فضای ملتهب آبادان و خرمشهر درپی درگیری‌های دیروز و امروز در این دو شهر: سخنان امام‌جمعه آبادان باتوجهبه درگیری خونین دیروز در این شهر؛ درگیری امروز هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در خرمشهر با اعضای انجمن اسلامی این شهر؛ اعتراض حزب توده شاخه آبادان به حکم دادسرای انقلاب این شهر مبنی‌بر ممنوعیت فعالیت چند گروه سیاسی ازجمله حزب توده؛ نامه اعتراضآمیز حزب توده سازمان شهرستان خرمشهر به دادگاه انقلاب این شهر و سپاه پاسداران درخصوص تصرف و تخریب اموال موجود در دفتر این حزب در خرمشهر. (ضمیمه دارد)
وضعیت بحرانی و همراه با درگیری در مناطق کردنشین به‌خصوص در نقده، مهاباد، اشنویه و نیز
1 جوانرود: حمله مهاجمان ضدانقلاب به پاسگاه شیطان‌آباد نقده؛ استقرار عناصر ضدانقلاب در دره قاسملو و کنترل ارتفاعات و راه عبوری "ناناس" و تیراندازی‌های شبانه آنان به پاسگاه ژاندارمری؛ درگیری شدید و حمله افراد مسلح غیرقانونی به پاسداران در حوالی گردنه (پل) ساروق در بخش تکاب؛ آماده‌باش کلیه نیروهای سپاه در غرب کشور باتوجهبه وضعیت بحرانی منطقه و درخواست انتقال سپاه مهاباد به پادگان این شهر؛ درخواست فرمانده سپاه ارومیه برای اعزام 400 نیروی پاسدار جهت حمله به منطقه مهاباد؛ درگیری در ده "درزیان" از توابع مریوان؛ در خونین‌ترین درگیری در منطقه جوانرود، 8 تن از نیروهای سپاه براثر کمین کومه‌له به شهادت رسیدند؛ اقدام افراد کومه‌له به تیرباران سه تن از پاسداران اسیر در دست این گروه.
2 ادامه تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام با حمایت بیشتر و آشکارتر دولت عراق در مناطق کردنشین: آماده‌باش لشکر عراق، تأیید خبر قصد حمله 30 فروند هواپیما به ایران؛ اقدام عدهای از افراد ضدانقلاب به تجمع، سنگرگیری و نصب خمپاره‌انداز در ارتفاعات اطراف نوسود و دوآب که به‌وسیله هواپیماهای عراقی به آنها آذوقه و مهمات می‌رسد؛ پیام فرمانده سپاه مرکز مبنی‌بر قصد مهاجمان مسلح غیرقانونی برای یک حمله وسیع ازطریق مناطق ماکو، سلماس، شاهین‌دژ، تکاب، سراب، زنجان تا قصرشیرین در اواخر مرداد و اوایل شهریور؛ گزارش سپاه غرب کشور از وضعیت تحرکات و اقدامات کلی گروه‌های ضدانقلاب با حمایت عراق؛ گزارش ستاد مشترک ارتش از آخرین وضعیت تحرکات ارتش عراق در حمایت از نیروهای مهاجم مسلح ضدنظام؛ گزارش‌های متعددی از تجمعات این گروه‌ها و ملاقات‌های سران آنها برای هماهنگی و اقدامات آتی علیه نیروهای خودی.
3 آمادگی سپاه و ارتش از یک‌سو و گروه‌های مسلح غیرقانونی از سوی دیگر برای یک درگیری بزرگ در مهاباد و اطراف آن و تلاش مسئولان شهر مهاباد و سران گروه‌های سیاسی ضدانقلاب برای حفظ و کنترل شهر و بحران پیش رو: انتشار اطلاعیه مشترک حزب دمکرات و سازمان چریک‌های فدایی خلق در شهر مهاباد؛ ملاقات 14 نفر از نمایندگان مردم مهاباد با استاندار آذربایجان‌غربی و موافقت استاندار با درخواست آنها درمورد تمدید مهلت ورود ارتش به شهر مهاباد تا سوم شهریور؛ سخنان امام‌جمعه ارومیه درباره وضعیت امنیتی منطقه و گروه‌های مسلح ضدانقلاب.
4 ادامه درگیری‌های طرف‌داران گروه‌های سیاسی با مردم در شهرهای مختلف ازجمله در صومعه‌سرا؛ دستگیری یک عضو موثر مجاهدین خلق (منافقین) با مقادیر زیادی پول، اسناد و مدارک در جاده قم - اراک.
ضمیمه گزارش333: گزارش خبرگزاری پارس از تاریخچه وضعیت گروه‌های سیاسی در آبادان بعد از انقلاب تا تاریخ 13/10/1359 (یعنی حدود چهار ماه و نیم پس از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران).
گزارش روزشمار 1/6/1359
5 ادامه بحران در روابط و مناسبات سیاسی ایران و عراق: سخنان شدیداللحن یک عضو رهبری حزب بعث عراق به نمایندگی از صدام حسین علیه جمهوری اسلامی ایران و متجاوزدانستن ایران در درگیری‌های مرزی؛ جمعآوری کتاب‌های مقاومت فلسطین و رژیم اردن از یگان‌های مرزی عراق به‌دستور فرماندهی نیروهای گارد مرزی این کشور؛ عزیمت رئیس دربار امارات متحده عربی به بغداد برای تقدیم پیام رئیس این شیخ‌نشین به صدام حسین. (ضمیمه دارد)
اقدام مشترک ارتش عراق و مهاجمان مسلح ضدانقلاب در حمله به تنگ ترشابه در شمال قصرشیرین؛
1 هجوم افراد مسلح به پاسگاههای تنگ تورس و پل ذهاب، که این درگیری بعدازظهر به تنگ‌هوان و تپه‌رش کشیده شد؛ تجاوز دو میگ عراقی به حریم هوایی ایران در دو نوبت و شناسایی بر روی محور قصرشیرین، فعالیت چشمگیر نیروهای عراقی و سنگرکنی در اطراف پاسگاههای نی‌کنه و مانگاهول و احتمال حمله به پاسگاههای خسروآباد و حیدرآباد از گروهان خان‌لیلی؛ ورود نیروهای رزمی و تانک‌ها و نفربرهای جدید عراقی به مناطق مرزی کشور؛ خبر بی‌سیمی تیپ سه ابوذر مبنی‌بر قصد حمله هوایی عراق به منطقه قصرشیرین؛ اعلام حالت فوق‌العاده در سه استان کرمانشاهان، کردستان و ایلام. (ضمیمه دارد)
2 افزایش محسوس تحرکات عراق در نقاط مرزی خوزستان و عدم آمادگی کامل نیروهای خودی: تیراندازی عناصر عراقی در نوار مرزی حوزه پاسگاه "خرمان" در مرز خرمشهر؛ شلیک گلوله‌های منور ازسوی نیروهای عراقی در مرز شلمچه؛ وخامت روزافزون اوضاع در منطقه مرزی خرمشهر: دستور نیروی زمینی ارتش به لشکر92 زرهی برای ارائه گزارش ساعت به ساعت از وضعیت این منطقه؛ گزارش ناحیه ژاندارمری خوزستان درباره قصد حمله عراق و بازپسگیری مناطقی که طبق معاهده الجزایر ادعای ارضی بر آنها دارد و نیز عدم آمادگی نیروهای نظامی خودی در این مناطق؛ آماده‌باش کامل یگان‌های زرهی عراق در استان بصره و لغو مرخصی نیروهای نظامی؛ افزایش اقدامات حفاظتی و مراقبتی ازسوی گارد ساحلی ژاندارمری آبادان درپی تحرکات عراق در منطقه البدره و زرباطیه؛ تجاوز 10 فروند هواپیمای عراقی از طرف تپه 343 به‌سمت دزفول.
3 افزایش تحرکات و فعالیت عوامل داخلی وابسته به عراق در خوزستان: مهار کامل آتش‌سوزی مهیب شب گذشته که براثر انفجار در لوله‌های گاز ایستگاه 7 آبادان - ماهشهر رخ داده بود در ساعت 1:55 دقیقه بامداد امروز، کشف و خنثی‌سازی دو بمب در نزدیکی فلکه شهداء اهواز؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب قوی در روستای فنیخی از توابع بستان؛ انفجار بمب در خانه‌ای در دزفول؛ گزارش سپاه خرمشهر درباره عبورومرور شبانه و صبحگاهی عناصر نفوذی وابسته به عراق از مرز آبی اروند؛ نفوذ عناصر محلی و بومی برای کسب اطلاعات از عراق توسط سپاه دشت آزادگان به‌منظور پیشگیری از نفوذ مکرر جاسوسان عراقی؛ دستگیری یک جاسوس عراقی که در لباس روحانیت به‌منظور جاسوسی و ترور به ایران فرستاده شده بود و تحویل وی به دادگاه انقلاب خوزستان در اهواز.
4 وضعیت بحرانی مناطق غرب کشور: ادامه عملیات پاکسازی منطقه شمال کامیاران و گزارش‌های متعدد دراینزمینه؛ اطلاعیه ستاد عملیات غرب کشور خطاب به مردم نواحی شمال‌غرب کامیاران؛ گزارش‌های متعددی درباره تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب با هدایت و پشتیبانی عراق در مناطق کردنشین.
5 عملیات نیروهای ویژه سپاه پاسداران در شهر مهاباد و ترور چند تن از سران نظامی حزب دمکرات کردستان ازجمله سرگرد عباسی مسئول عملیات نظامی این حزب؛ تمهیدات خاص سپاه برای ورود پاسداران به شهر مهاباد با لباس ارتشی؛ درگیری میان اکیپ گشتی پاسگاه آغ‌بلاغ در قریه سنگر از توابع اشنویه با مهاجمان مسلح معارض با نظام؛ اقدام سارقان مسلح به ایجاد راهبندان در گردنه قوشچی به‌قصد غارت اتومبیل‌های عبوری؛ پایان عملیات پاکسازی هفت روستای تابع شهرستان سلماس؛ پایان مهلت خلع‌سلاح در ماکو؛ تحرکات چشمگیر گروه‌های مسلح غیرقانونی در استان آذربایجان‌غربی باتوجهبه وضعیت خاص و بحرانی مهاباد و شهرهای اطراف آن.
6 اطلاعیه سپاه پاسداران اصفهان درخصوص کشف یک شبکه وسیع جاسوسی در دایره اسقفی ایران در اصفهان و دستگیری اکثر عوامل و عناصر این شبکه وسیع.
1 سرمقاله روزنامه انقلاب اسلامی درباره تأثیر تعیین‌کننده مسئله گروگان‌ها بر سرنوشت انتخابات ریاست‌جمهوری در امریکا و نیز محتمل‌دانستن اجرای توطئه تازه‌ای که هفته پیش ازسوی خبرنگار امریکایی جک اندرسون افشا شد.
2 نگرانی مسئولان نظامی و انتظامی کشور و نیز مردم نواحی مرزی از تحرکات و نقل‌وانتقال‌های ناوگان‌های امریکایی در خلیج‌فارس و دریای عمان: گزارش ستاد مشترک ارتش از وضعیت تحرکات مناطق مرزی، به‌ویژه شرق کشور؛ گزارشی از ورود عدهای از چریک‌های آموزش‌دیده بلوچ ایرانی، افغانی و پاکستانی به پایگاه "اتحادیه بلوچستان" "نظرآباد" به‌قصد حمله به پاسگاه‌ها و سپاه پاسداران و ترور روحانیون و افراد دیگر.
3 انتشار گزارش کمیسیون بررسی علل شکست نظامی امریکا در حمله به طبس و نجات جان گروگانهای امریکایی.
4 وضعیت درآمد ارزی ایران از محل صادرات نفت در نیمه اول سال، پیش‌بینی آن تا پایان سال 59 باتوجهبه تحریم اقتصادی غرب علیه ایران و اشاره به کسری شدید بودجه، در مصاحبه وزیر نفت با خبرگزاری پارس.
ضمیمه گزارش338: مروری بر سابقه روابط ایران و عراق در بیان وزیر خارجه دولت موقت.
ضمیمه گزارش339: گزارش خبرگزاری پارس از کرمانشاه درباره اوضاع منطقه غرب کشور (تحرکات عراق و ضدانقلاب).
گزارش روزشمار 2/6/1359
5 ادامه درگیری‌های مرزی ایران و عراق در مناطق مرزی قصرشیرین ازجمله تیله کوه، تنگ‌هوان و گرده‌نو؛ اعلام وضعیت فوق العاده و آماده‌باش و رعایت خاموشی در مناطق غرب کشور باتوجهبه نقل‌وانتقال‌های نظامی وسیع عراق در هفته گذشته در مقابل مرزهای ایران؛ گزارشی از وضعیت ضعیف پدافندی نیروهای مسلح خودی در مناطق غرب کشور؛ حضور صدام حسین در مرز باویسی و دستور مستقیم وی برای حمله به این مناطق؛ گزارش فرمانده سپاه پاسداران قصرشیرین از باقی‌بودن مشکلات موجود در این منطقه و نیز احتمال حمله سراسری عراق در هفته آینده؛ تجاوز هوایی یک هواپیمای شکاری عراق برای شناسایی مناطق سومار و نفت شهر؛ تقویت زرهی و نیروهای عراق در مرز مهران روبه‌روی پاسگاه هلاله.
6 تحرکات مرزی عراق در قالب نقلوانتقال و تقویت نیرو و تجهیزات نظامی و ادامه شناسایی در مناطق مرزی خرمشهر و آبادان: دیدبانی و شناسایی در اروندرود توسط یک کشتی عراقی؛ تقویت تجهیزات و استحکامات در فاو و روبه‌روی شلمچه؛ ورود 150 نظامی عراقی به شهرهای آبادان، خرمشهر و اهواز برای جاسوسی و تماس با عوامل داخلی خود در منطقه زرگان اهواز.
ادامه تحرکات و حملات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین ازجمله درگیری در ده شیخ از توابع جوانرود؛ درگیری در منطقه کرند و بیونیج؛ بازداشت چهار نفر از اهالی کرند به‌جرم همکاری با ضدانقلابیون؛ تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در ارتفاعات نوریاب از توابع پاوه؛ اطلاعیه ستاد عملیات غرب کشور خطاب به اهالی روستاهای منطقه شمال‌غرب کامیاران مبنی‌بر ترک محل سکونت خود باتوجهبه شروع پاکسازی این منطقه؛ تحرکات دیگر گروه‌های ضدانقلاب در اطراف سقز، برده‌پهن و... ؛ بحرانی‌بودن اوضاع و درگیری‌های پراکنده در مناطق اطراف مهاباد ازجمله درگیری در شاهین‌دژ، نفوذ ضدانقلاب در روستاهای اطراف میاندوآب و مشکلات ناشی از آن برای اجرای طرح‌های عمرانی در این منطقه؛ ادامه تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق اطراف ارومیه، سه‌راهی نقده به‌طرف
1 ارومیه، مسیر بانه به سردشت و نوسود؛ پاکسازی هشت روستای اطراف تکاب؛ مصاحبه فرمانده عملیاتی سازمان پیشمرگان مسلمان کرد درباره تاریخچه این سازمان و مشکلات کردستان به‌ویژه در زمان دولت موقت، مشکلات فعلی مناطق کردنشین و راه‌حل بحران در کردستان. (ضمیمه دارد)
2 پاسخ علامه احمد مفتی‌زاده به درخواست مردم کردستان مبنی‌بر پذیرش رسمی مسئولیت "مفتی کردستان".
3 ادامه درگیری‌ها و مناقشات پراکنده میان هواداران گروه‌های سیاسی و مخالفان آنها در شهرهای مختلف ازجمله در آمل، بابل و نور؛ تعطیلی کلیه دفاتر گروه‌های سیاسی به دستور حاکم شرع بابل؛ کشف یک خانه تیمی متعلق به سازمان چریک‌های فدایی خلق در محله عباس‌آباد تهران؛ نامه سازمان مجاهدین خلق (منافقین) خطاب به آیت‌الله موسوی اردبیلی و اعتراض و محکوم‌کردن اشغال دفاتر و مراکز سازمان در سراسر کشور؛ درپی اشغال دو روزه استانداری همدان توسط گروهی از روستایاران در اعتراض به قطع مستمری خود، طرح روستایاری همدان منحل شد.
4 ادامه تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق شرقی و جنوبی کشور: تحرکات و ایجاد پایگاه نظامی توسط افراد مزبور در سیرگان یا سیرجاه نزدیک چاه‌بهار؛ رؤیت 8 شیئی نورانی در آسمان چاه‌بهار؛ مشاهده هواپیما و بالگردهای مشکوک هرشب در منطقه گلشن طبس؛ تحرکات ناوگان امریکا در نزدیکی سواحل کنگان در بوشهر؛ تحرکات سران قشقایی در منطقه بوشهر.
5 آغاز محاکمه چهار تن از متهمان به شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته؛ دستگیری گروهی از اعضای یک شبکه مرتبط با عوامل کودتای اخیر در سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران؛ گزارش هفته‌نامه ساندی تایمز از ملاقات اخیر شاپور بختیار و اویسی در ورسای.
6 ادامه بحث و رایزنی و گمانه‌زنی درمورد ترکیب اعضای کابینه رجایی در محافل رسمی و رسانه‌ای؛ سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی درباره علل تأخیر در معرفی کابینه ازسوی نخست‌وزیر؛ ملاقات پیش‌ازظهر امروز رجایی و بنی‌صدر و گفت‌وگو درباره ترکیب کابینه، سکوت رجایی بعد از این دیدار و مصاحبه بنی‌صدر که حاکی‌از عدم دستیابی به تفاهم کامل است.
7 تصویب اعتبارنامه علی‌اکبر معین‌فر، نماینده مردم تهران؛ نامه اعتراضآمیز گروهی از نهادهای انقلابی و نمایندگان آبادان به مجلس شورای اسلامی درمورد تصویب اعتبارنامه نمایندگی معین‌فر.
8 مصاحبه تلویزیونی صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه، درباره مسائل مختلف کشور ازجمله سیاست خارجی و مسئله گروگانهای امریکایی؛ وی در مصاحبه با مجله تایم گفت که از مجلس شورای اسلامی خواسته است تا از طرح محاکمه گروگان ها صرف‌نظر کند.
ضمیمه گزارش351: بخش‌هایی از مصاحبه یکی از فرماندهان سازمان پیشمرگان مسلمان کرد.
گزارش روزشمار 3/6/1359
9 سرفصل‌های دیپلماسی جاری عراق: ادامه تشدید دشمنی با ایران در کنار تلاش برای بهبود روابط و مناسبات با کشورهای عربی ازجمله عربستان سعودی و مصر؛ مصاحبه خبرگزاری پارس با سفارت عراق درباره حضور ده‌ها هزار سرباز مصری در عراق و نیز اخراج عراقی‌های ایرانی‌الاصل از این کشور؛ یادداشت اعتراضآمیز عراق به ایران درباره جزایر سه‌گانه در خلیج‌فارس.
انتشار اعلامیه‌ای در رم ازطرف گروهی به نام "کمیته حراست از انقلاب اسلامی" که ضمن آن، شرکت‌های ایتالیایی و فرانسوی که وسایل علمی و اطلاعات اتمی در اختیار دولت عراق می‌گذارند، مورد تهدید قرار
1 گرفتند؛ ادعای رادیو اسرائیل مبنی‌بر اینکه کمیته مذکور توسط هواداران آیت‌الله خمینی اداره می‌شود.
2 ادامه تجاوزات مرزی، درگیری و نقلوانتقالات ارتش عراق در هر سه جبهه غرب، میانی و جنوب: اجرای آتش توپخانه و تانک نیروهای عراقی روی منطقه باویسی در غرب قصرشیرین؛ محاصره مناطق مربوط به تنگ ترشابه، تنگ‌هوان و تپه‌رش به‌دست نیروهای بعث عراق و دفاع نیروهای ایرانی؛ عملیات مشترک و هماهنگ مهاجمان مسلح داخلی با نیروهای عراقی و حمله به مناطق تنگ ترشابه، تیله‌کوه، برارعزیز و بیشگان؛ تمرکز نیروهای عراق در مرز نوسود به‌همراه تسلیحات سنگین؛ ادامه تحرکات ارتش عراق در قالب تقویت یگان‌های پیاده و زرهی و نیز ساخت استحکامات و راه‌های مواصلاتی در مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام؛ هشدار رکن دوم ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی درباره تحرکات شدید ارتش عراق در مناطق همجوار مرزی قصرشیرین و ایلام؛ افزایش چشمگیر تحرکات مرزی عراق در مناطق مرزی خوزستان، به‌ویژه در مرز آبی خرمشهر و آبادان؛ ایجاد مزاحمت قایق‌های گشتی عراق برای لنج‌های ایرانی در رودخانه اروند.
3 تشکیل اولین جلسه دادگاه ویژه رسیدگی به فاجعه سینما رکس آبادان در محل سینما نفت با گذشت دو سال از فاجعه آتش‌سوزی سینما رکس و پس از ماه‌ها جنجال‌آفرینی گروه‌های چپ و ضدانقلاب.
4 پاکسازی و درگیری در مناطق کردنشین به‌ویژه محور کامیاران - گازرخانی؛ درگیری بین فدائیان امام خمینی و گروهی از مهاجمان مسلح در جریان پاکسازی در مسیر گرده‌نو - ازگله؛ گزارش‌های متعدد از تحرکات و نقل‌وانتقال‌های گروه‌های مسلح ضدانقلاب با حمایت دولت عراق در مناطق مختلف کردنشین ازجمله روستاهای اطراف سنندج؛ پخش سخنرانی مسعود رجوی از رادیو صدای کردستان.
5 اعلام عدم آمادگی سپاه و ارتش برای حمله گسترده به عوامل مسلح ضدانقلاب در مهاباد در جلسۀ مشترک فرماندهان این دو نیروی نظامی؛ ادامه وضعیت بحرانی و ناآرامی در شهرهای بوکان و مهاباد؛ اقدام مهاجمان مسلح ضدانقلاب به تیراندازی‌های شبانه در سطح شهر بیجار.
6 بررسی پاره‌ای مشکلات عمرانی و به‌تعویق‌افتادن طرح‌های آبادانی در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی که باوجود آزادسازی بخش‌های عمده‌ای از شهرها و روستاها، همچنان باقی است؛ اطلاعیه ستاد مشترک ارتش در تکذیب شایعات اخیر مبنی‌بر کمبود ارزاق عمومی در سنندج.
7 تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در شرق و جنوب کشور: اعزام تعدادی از اهالی ازبکستان شوروی و کمونیست‌های افغانی برای انجام مقاصد جاسوسی ازطرف دولت شوروی و افغانستان به ایران ازطریق مرزهای استان سیستان و بلوچستان و خراسان؛ ائتلاف حزب دمکرات بلوچستان، فدائیان و دیگر گروه‌های چریکی ضدانقلاب و فعالیت علیه جمهوری اسلامی در اطراف بلوچستان و مرزهای ایران و پاکستان؛ گسترش تحرکات سران و خوانین قشقایی در منطقه بوشهر و شهرهای همجوار استان خوزستان.
8 افشای مطالب تازه‌ای درمورد شبکه جاسوسی کلیسای اسقفی اصفهان توسط مسئول سپاه این شهر.
9 اعدام 10 تن دیگر از متهمان مرتبط با کودتای نافرجام اخیر با حکم دادگاه ویژه انقلاب اسلامی اصفهان؛ دستگیری افراد دیگری از شبکه کودتای نافرجام تیرماه گذشته، ازجمله یک سرتیپ و 5 افسر کودتاگر از افراد لشکر خراسان مأمور خدمت در سنندج.
10 عدم توافق نهایی میان محمدعلی رجایی و بنی‌صدر بر سر تعیین وزرای کابینۀ جدید و ادامۀ نامه‌نگاری میان نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور بر سر این موضوع.
1 ادامه تنش و سردی در روابط دیپلماتیک ایران و شوروی: اطلاعیه سفارت جمهوری اسلامی ایران در شوروی، مبنی‌بر لزوم اقدام شوروی به انحلال کنسولگری خود در رشت؛ وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه با روزنامه واشنگتن استار: «مسکو سعی می‌کند ایران را در صحنه بین‌المللی منزوی کند.»
2 تلاش‌های گروه‌های مختلف ضدانقلاب در خارج از مرزهای کشور ازجمله: طرح‌ریزی سلطنت‌طلبان ایرانی برای بازگرداندن قدرت شاه و بر تخت نشاندن رضا پهلوی در ایران و تشکیل به‌اصطلاح "دولت ایران" در تبعید؛ تصمیم نمایندگان دسته‌جات مخالف نظام ایران به تشکیل یک جبهه ایرانی آزاد و یک دولت دمکرات ملی.
گزارش روزشمار 4/6/1359
3 ادامه بحران در روابط سیاسی ایران و عراق: اطلاعیه وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران خطاب به مراجع بین‌المللی علیه تعدیات و تجاوزات دولت عراق درزمینه اخراج اتباع عراقی ایرانی‌الاصل از آن کشور و گسیل آنان به‌سوی مرزهای ایران.
4 سخنان صدام حسین در یک حرکت تبلیغاتی درجهت القاء ذهنی رهبری جهان عرب و به صدا درآوردن مجدد طبل‌های ناسیونالیزم عربی همراه با یک مانور نمایش قدرت؛ اعلام رسمی حمایت کامل کویت از تلاش جمهوری عراق برای دستیابی به رآکتور اتمی.
5 بروز آثار وقوع انقلاب اسلامی ایران و تأثیرات آن بر مردم کشورهای حوزه خلیج‌فارس، در اجلاس امنیتی گروهی از وزیران کشورهای عرب در شهر طائف عربستان با کارگردانی سه کشور عراق، عربستان سعودی و مصر.
6 گزارش‌های متعدد درباره تجمع و آرایش جنگی کاملاً مشهود نیروهای عراقی در نوار مرزی قصرشیرین و ایلام و تلاش ارتش عراق در فراهم‌کردن مقدمات یک درگیری گسترده؛ ادامه تحرکات عراق در منطقه مرزی آبادان و خرمشهر ازجمله اجرای مأموریت شناسایی هوایی به‌وسیله سه هواپیمای عراقی در منطقه پاسگاه خیّن خرمشهر و به موازات اروندرود، اعتراض رسمی مرزبان جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر به همتای عراقی خود درخصوص این تجاوز هوایی؛ تقویت پاسگاه شلمچۀ عراق ازلحاظ نیرو و تجهیزات؛ انتقال تیپ19 پیاده عراق از شمال این کشور به منطقه بصره.
7 حزب دمکرات کردستان در اطلاعیه‌ای اعلام کرد به‌دلیل ترور سرگرد عباسی و یارانش، تا شب چهلم آنها ازطریق خرابکاری، ترور شخصیت‌ها و انفجار نقاط حساس، انتقام سختی از پاسداران و نیروهای ارتش مستقر در سقز و دیگر نقاط کردستان خواهد گرفت؛ گزارش‌های متعدد درباره تحرکات و نقلوانتقال عناصر ضدانقلاب و نیز نیروهای مسلح خودی در مناطق کردنشین ازجمله اطراف مهاباد؛ به‌گروگان گرفته‌شدن 500 نفر - که اکثراً زن و کودک و مسافر هستند - به‌دست مهاجمان مسلح ضدانقلاب در مهاباد و بوکان.
8 ادامه درگیری و زدوخورد میان نیروهای مسلح انقلاب و گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق مختلف کردنشین ازجمله اطراف مریوان، کامیاران، پاوه و نیز مناطقی در آذربایجان‌غربی: تحرکات و نقلوانتقالات گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق آویهنگ، بیساران، هوسه، توریور و حلوان و منطقۀ مرزی نوسود؛ تحرکات و تجمع عناصر و گروه‌های مسلح غیرقانونی ازجمله کومه‌له با همراهی و حمایت تسلیحاتی دکتر شاکری در آبادی‌های سفیدکوه، ساوان و کوه کلوره؛ دستگیری دختری به نام سوسن اردلان از اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق با هشیاری پیشمرگان مسلمان کرد در جریان بازدید از اتومبیل‌های راه سنندج - کامیاران.
1 تصویب دو فوریت طرح ترمیم نواقص پاسگاه‌ها و جاده‌های مرزی مناطق غرب و جنوب‌غربی کشور در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی.
2 ادامه تحرکات و فعالیت‌های گروه‌های مسلح معاند با نظام در شرق و جنوب کشور و ایجاد درگیری و ناامنی در این مناطق: درگیری تعدادی از افراد سپاه پاسداران ایرانشهر با اشرار در 70 کیلومتری جاده خاش - ایرانشهر؛ پرواز مشکوک یک بالگرد در اطراف طبس؛ اقدام طرف‌داران خسرو قشقایی به ایجاد راهبندان و کمین برای پاسداران و تیراندازی به‌سوی ماشین‌های عبوری و بستن جاده شیراز - کازرون در نزدیکی روستای خان‌زینان و حمله به یکی از روستاها و ایجاد رعب و وحشت بین مردم.
3 کشف و ضبط مقادیر زیادی مواد منفجره آماده و درحال ساخت و نیز اعلامیه‌های سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در بازرسی از محل ستاد این سازمان در کازرون؛ وقوع درگیری شدید میان طرف‌داران مجاهدین خلق (منافقین) و اعضای انجمن اسلامی استه‌کلا در آمل؛ راه‌پیمایی اعتراضآمیز گروهی از مردم از محل مسجد الزهراء شهرآرا به‌طرف پارک شهرآرا در تهران و تعطیلی کلیه کتاب‌فروشی‌ها و روزنامه‌فروشی‌های متعلق به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و دیگر گروه‌های سیاسی در اطراف این پارک.
4 دیدار گروهی از علما و روحانیون کردستان (سنندج) با امام خمینی در حسینیه جماران و سخنرانی امام خمینی در این دیدار با وجود اینکه پزشکان او را از صحبت‌کردن منع کرده‌اند.
5 به‌تعویق‌افتادن معرفی اولین کابینه نظام جمهوری اسلامی پس از افتتاح مجلس شورای اسلامی که می‌بایست هفته گذشته انجام می‌شد و مخالفت بنی‌صدر با برخی از وزیران پیشنهادی نخست‌وزیر.
6 انتشار مصاحبه صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در شماره امروز روزنامه انقلاب اسلامی درباره مشکلات و بحران‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی پیش روی نظام نوپای اسلامی و جهت‌گیری سیاسی وی که باوجود اختلافات سیاسی‌اش با بنی‌صدر، بیشتر به نفع جریان بنی‌صدر می‌باشد.
گزارش روزشمار 5/6/1359
7 ادامه تحرکات مرزی عراق در غرب و جنوب کشور ازجمله: زدوخورد و درگیری در پاسگاههای برارعزیز، دارخور، بندباریکه، پله‌چفت، باباهادی و تنگ ترشابه بین نیروهای مسلح ایران و نیروهای ارتش عراق؛ گسترش نبرد در پاسگاههای پرویز، هدایت، تنگاب‌نو، یکه‌شان، برج احمدی، خان‌لیلی، برارعزیز، دارخور، دربندجوق، بیشگان، باباهادی، تنگ ترشابه، تنگ کوان و تپه‌رش؛ تلاش عوامل داخلی عراق در ایجاد درگیری و ناامنی: تیراندازی مهاجمان ضدانقلاب وابسته به عراق در هفت کیلومتری پاسگاه بالاتاق - کرند به‌سوی اتومبیل‌های عبوری؛ درگیری میان مأموران پاسگاه ژاندارمری ایران با مأموران عراقی که در منطقه مرزی پاسگاه طلائیه قدیم (تابع گروهان هوزگان) قصد آسیب‌رساندن به تأسیسات نفتی منطقه را داشتند؛ اقدام عراق به تقویت واحدهای توپخانه و نیروهای خود در مقابل پاسگاه دیریفارم ایران.
8 تشکیل یک شبکه جاسوسی در آبادان توسط سازمان استخبارات عراق که زیر نظر شاپور بختیار، نخست‌وزیر پیشین ایران، فعالیت می‌کند؛ فعالیت شدید مأموران سفارت عراق در کشور امارات عربی متحده برای پشتیبانی از ایرانیان اهل تسنن و ایجاد اختلاف بین شیعیان و سنی‌های ایران در منطقه؛ ابلاغ "دستورالعمل برقراری امنیت و مراقبت از مرزهای خوزستان" ازسوی فرمانده کل ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران به استانداری خوزستان و واحدهای نظامی و انتظامی آن.
درگیری‌های سخت در جریان پاکسازی منطقه کامیاران؛ آخرین وضعیت نیروهای خودی و
1 درگیری‌های امروز در پاکسازی منطقه کامیاران در گزارش مرکز فرماندهی غرب کشور و انتقاد از عملکرد نظامی ارتش در این عملیات؛ گزارش منابع عراقی از مشاهدات و اطلاعات خود درباره درگیری منطقه کامیاران؛ گزارش‌های متعدد دربارۀ ناآرامی‌ها و درگیری‌های امروز غرب کشور در منطقه نوسود، نودشه، محورهای مواصلاتی دیواندره - سنندج، سقز و نیز نقاطی در مریوان، بانه و شاهین‌دژ؛ ادامۀ تحرکات و تقویت و جابه‌جایی و تجمع نیرو و تجهیزات توسط گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق مختلفی ازجمله قریه شیخ بوکان، بانه، کوه‌های برستم در مریوان (ساخت باند بالگرد در ارتفاعات این منطقه)، اورامانات - مریوان، دزلی و اورامانات تخت و اطراف هانی‌گرمله. (ضمیمه دارد)
2 اوضاع بحرانی در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی درپی ترور فرمانده نظامی و عملیاتی حزب دمکرات و نیز به گروگان گرفته‌شدن حدود 500 نفر از مسافران در جاده میاندوآب - مهاباد به سه‌راهی محمدیار؛ اطلاعیه فرمانده لشکر64 پیاده ارومیه درخصوص آزادی بی‌قیدوشرط گروگان‌ها در اسرع‌وقت؛ برخورد یک خوردو ارتشی با مین در حوالی جبرئیل‌آباد؛ گزارش روزنامه انقلاب اسلامی از مصاحبه فرمانده لشکر64 ارومیه درمورد وضعیت راه‌های منطقه و شهرهایی که نیروهای ارتش در آن مستقر هستند؛ گزارشی درخصوص استقرار عناصر ضدانقلاب در قراء مرزی ارومیه و قصد آنها برای کشاندن دامنه درگیری به داخل شهر؛ تقویت افراد حزب دمکرات در کافه امیرآباد و گروگان گرفتن 4 نفر از افراد دولتی در نزدیکی سومای برادوست؛ پاسخ ستاد مشترک ارتش به سپاه درخصوص دلیل خروج نیروهای ژاندارمری از شهر اشنویه؛ درپی گزارش نیروهای اطلاعاتی خودی از وجود 2000 نفر از عناصر ضدانقلاب در ارتفاعات سردشت و پیرانشهر، نیروی هوایی ارتش اعلام کرد که در این مناطق گشت هوایی انجام داده، هیچ مورد مشکوکی مشاهده نشده است.
3 گزارش‌های متعدد از شهرهای مختلف کشور که حاکی‌از ناآرامی‌هایی در این مناطق است: مشاهده یک شیء پرنده در صفحه رادار فرودگاه زاهدان؛ انفجار بمب در حجره دو تن از طلاب مصلای یزد.
4 گزارش خبرگزاری پارس از وضعیت فعالیت و تحرکات گروه‌های سیاسی در شهرهای مختلف مازندران.
5 بازتاب رسانه‌ای مسائل عراق، دوری از سوریه و نزدیکی به کشورهای غربی: گزارش روزنامه ایل تمپو درمورد مذاکرات کارخانه‌های کشتی‌سازی اتوملار ایتالیا با دولت عراق برای مسلح‌کردن 12 ناو جنگی این کشور؛ اعلام خبر ملاقات عزیز رشید عقراوی وزیر مشاور عراق - که دیروز به دمشق پناهنده شده بود - با عبدالله الاحمر، دبیرکل حزب بعث سوریه، در رادیو دمشق؛ موضوعات سخنان عقراوی در یک نشست مطبوعاتی در دمشق: برخوردهای خشونت‌آمیز رژیم عراق با اکراد، تبانی دولت صدام با حکومت سادات و امریکا؛ الثوره (روزنامه رسمی حزب بعث سوریه): «عزیز عقراوی پس از درک این مطلب که نمی‌تواند یک رهبر سیاسی شود، خیانت را ترجیح داد.»
6 ملاقات محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، با امام خمینی درپی بالاگرفتن اختلاف بنی‌صدر و رجایی درباره اعضای کابینه جدید و نیز رواج شایعاتی درمورد استعفای نخست‌وزیر: تأکید امام خمینی بر اولویت‌دادن به مکتب و اعتقادات و نیز تلاش برای تفاهم در انتخاب کابینه.
افزایش فشارهای دیپلماسی برخی کشورهای غربی همسو با امریکا برای حل بحران گروگانهای امریکایی درپی انتخاب رسمی نخست‌وزیر: تلگرام صدراعظم جمهوری فدرال آلمان به محمدعلی رجایی؛ اظهار امیدواری وزیر خارجه انگلستان برای تبادل‌نظر با مقامات عربستان درمورد مشکلات
1 گروگانهای امریکایی در ایران؛ سخنگوی وزارت خارجه امریکا: «تلاش‌های دولت‌های دوست را تمجید می‌کنیم و امیدواریم که مقامات ایران به ناظران بی‌طرف اجازه ملاقات با گروگان‌ها را بدهند.»
ضمیمه گزارش386: گزارش مبسوط ستاد سپاه پاسداران غرب کشور از عملیات کامیاران - گازرخانی.
گزارش روزشمار 6/6/1359
2 اطلاعیه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی درخصوص پناهنده‌شدن 4 خلبان نظامی که در تاریخ 14 مردادماه گذشته با یک هواپیمای فراندشیب به خاک عراق گریخته‌اند و قول مساعد دولت عراق برای استرداد هواپیما.
3 شروع آتشباری دوبارة عراق روی مواضع و پاسگاههای مرزی قصرشیرین پس از یک آرامش چند ساعته؛ گزارش خبرنگار خبرگزاری پارس درباره وضعیت شهر قصرشیرین و مردم آن و نیز وضعیت راه‌ها و سنگرهای مرزی ایران و عراق در مناطق قصرشیرین، سومار، نفت‌شهر و سرپل ذهاب.
4 گزارش ستاد نیروی زمینی ارتش درخصوص ورود شماری از چریک‌های عراقی مجهز به اسلحه و بمب‌های آتشزا جهت خرابکاری در خوزستان و سایر نقاط ایران با شناسنامه‌های ایرانی؛ اقدام دولت عراق در اخراج افراد نظامی شیعه‌مذهب این کشور به‌بهانه ایرانی‌بودن اجدادشان؛ تأکید مرکز فرماندهی سپاه مرکز به همه واحدهای تابعة خود مبنی‌بر لزوم جدی‌گرفتن آماده‌باش؛ اقدام دولت عراق در تقویت پایگاه هوایی الخلیج در ام‌القصر.
5 ادامه درگیری نیروهای مسلح انقلاب با گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق کردنشین به‌ویژه منطقه کامیاران و تحرکات گروه‌های معارض با نظام: درگیری خونین در منطقه گازرخانی؛ جلسه شاهپور فیروزی، فرمانده دسته دمکرات‌ها، با دکتر مادح نقشبندی، فرزند شیخ عثمان نقشبندی، در پایگاه خود در سی کیلومتری شمال‌شرقی کامیاران به‌منظور حمله به نیروهای ارتش و سپاه مستقر در کاووشان؛ تجمع 200 فرد مسلح ضدانقلاب در آبادی‌های شمزیران و دوپل ورهر و تجمع همین تعداد در شمال‌شرقی مریوان به‌منظور حرکت به‌سوی کامیاران.
6 خنثی‌شدن عملیات کمین ضدانقلابیون در منطقه گاران مریوان و دستگیری تعدادی از آنان؛ به‌دست‌آمدن تعداد زیادی اسلحه از اهالی روستاهای سیه سیه و دستگیری 8 تن از اشرار منطقه؛ درگیری‌های مهاجمان مسلح و نیروهای خودی در مریوان؛ درگیری شدید میان افراد ضدانقلاب با نیروهای پاسگاه مستقر در سیلوی سنندج؛ تسلیم‌شدن یکی از افراد حزب دمکرات به واحد اطلاعات سپاه کرمانشاه؛ خنثی‌شدن عملیات کمین نیروهای ضدانقلاب در سقز و پاکسازی آبادی کماره با تلاش نیروهای اعزامی به این منطقه؛ ادعای حزب کومه‌له درباره استقبال مردم بانه از پیشمرگان کومه‌له و ورود دو دسته از آنان در این شهر؛ افزایش تحرکات و اقدامات تأمینی و تقویتی گروه‌های ضدانقلاب در مناطق کردنشین در سایه کمک‌ها و حمایت‌های تدارکاتی دولت عراق: استقرار حدود 910 نفر به‌همراه تجهیزات نظامی در مزارع حوالی منطقه پنجوین واقع در خاک عراق، ملاقات اشرف پهلوی با اعضای کمیته حزب دمکرات و قرار آنان برای همکاری به‌منظور اجرای عملیات در ایران؛ اعزام 600 نفر از بغداد و تعداد زیادی نفرات از مصر برای پیوستن به گروه مزبور؛ استقرار تعدادی از نیروهای بعثی عراق و مزدوران ضدانقلاب در نزدیکی نوسود و پیام آنان به مردم پاوه برای تخلیة این شهر؛ تقسیم اسلحه میان کشاورزان بوکان و زرلاب سلمان‌کندی؛ درگیری افراد شیخ جلال حسینی با افراد بارزانی.
افزایش تشنج در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی؛ ایجاد بحران در منطقه مهاباد با گروگان گرفته‌شدن حدود 500 نفر که اغلب از مسافران بین راه مهاباد - بوکان بوده‌اند، مهلت 24 ساعته شورای تأمین شهرستان میاندوآب به گروگان‌گیران برای آزادکردن بدون قید و شرط گروگان‌ها؛ ادامه درگیری‌ها و تحرکات گروه‌های مسلح معارض با نظام در شمال‌غرب کشور: شلیک 3 گلوله توپ از سمت مهاباد
1 به‌سوی سه‌راهی محمدیار، درگیری نیروهای پاسگاه ژاندارمری ارومیه با ضدانقلابیون، ادامه درگیری در منطقه تکاب، کنترل راه‌های خروجی و ورودی مهاباد توسط حزب دمکرات، انفجار مین در جادة آسفالت بین جلدیان و نقده و نیز در جادة قریه بیگم‌قلعه به نقده.
2 اجرای حکم اعدام 7 تن از عوامل دخیل در کودتای نافرجام تیرماه گذشته پس از محاکمه و محکومیت آنان در دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان؛ محاکمة 3 تن دیگر از متهمان شرکت در کودتا، در دادگاه ویژه انقلاب اسلامی مرکز؛ دستگیری 6 تن از بازاریان سرشناس اصفهان به‌اتهام رابطه با کودتای مزبور.
3 اظهارنظر مقامات کشور درخصوص موضوع گروگانهای امریکایی پس از سخنان روز یکشنبة گذشته صادق قطب‌زاده دربارة گروگان‌ها و لزوم آزادسازی آنان: مصاحبه مطبوعاتی بنی‌صدر با روزنامه انگلیسی‌زبان تهران تایمز و حمایت وی از سخنان قطب‌زاده مبنی‌بر آزادی گروگان‌ها، درخواست عبدالحسین جلالی، نماینده مردم نیشابور در مجلس شورای اسلامی، از رئیس مجلس برای در دستور کار قرارگرفتن موضوع گروگان‌ها در مجلس و حل سریع‌تر این مسئله، مصاحبه مطبوعاتی دکتر بهشتی درخصوص اظهارات قطب‌زاده درباره گروگانهای امریکایی، مصاحبه اختصاصی رئیس مجلس شورای اسلامی با خبرگزاری پارس درباره موضوعات گوناگون ازجمله گروگانهای امریکا؛ پیام دانشجویان پیرو خط امام مستقر در شیراز درباره انتقال گروگان‌ها به نقطه‌ای نامعلوم در شیراز.
4 تسلیم متن نامة جوابیة آندره گرومیکو، وزیر امور خارجة اتحاد شوروی، به وزارت امور خارجة ایران درپی افزایش تنش و سردی در روابط ایران و اتحاد شوروی و در پاسخ به نامه شدیداللحن بیستم مردادماه گذشتة صادق قطب‌زاده وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی.
گزارش روزشمار 7/6/1359
5 حملات ارتش بعث عراق به شهر قصرشیرین و پاسگاههای تابع آن ازجمله: برج احمدی، یکه‌شان، پرویز و هدایت؛ درگیری در منطقة تنگ‌هوان؛ برجای ماندن 2 شهید و 2 زخمی از نیروهای گروه ضربت سپاه قصر شیرین؛ تجاوز 6 فروند هواپیمای جنگنده عراقی به فضای ایران ازطرف تپة 343 و مقابله پدافند هوایی خودی با آنها؛ استقرار 46 دستگاه تانک عراقی در نوار مرزی نوسود.
6 ادامه درگیری و حوادث مربوط به گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق مختلف کردنشین؛ درگیری یک ستون نظامی اعزامی به کامیاران با مهاجمان مسلح ضدانقلاب در نزدیکی گردنه مروارید؛ حمله مهاجمان مسلح غیرقانونی به خودرو حامل پاسداران قروه؛ تسلیم‌شدن 13 نفر از افراد وابسته به سازمان پیشمرگان مسلمان کرد شاخة جوانرود.
7 ادامة درگیری‌های پراکنده در منطقه مهاباد و اطراف آن درپی کشته‌شدن رهبر نظامی حزب دمکرات کردستان؛ گزارش ناآرامی از مناطق سردشت و نقده.
8 مطرح‌بودن موضوع گروگانهای امریکایی در میان مسئولان و رسانه‌های ایران و امریکا و نیز در خارج از ایران به‌عنوان یک بحران پیش رو که باید هرچه زودتر درباره آن اقدام کرد.
9 حملة شدید خطیبان جمعه سراسر کشور ازجمله قم و تهران به امریکا به‌دنبال تحرکات نظامی اخیر این کشور در خلیج‌فارس و دریای عمان.
سخنان لئونید برژنف، دبیرکل کمیته مرکزی حزب کمونیست و صدر هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد شوروی، درباره مسائل جهانی ازجمله توطئه‌های ابرقدرت امریکا در مورد ایران (محاصره اقتصادی
1 ایران، بهره‌برداری از اوضاع جهان به‌منظور متشنج‌ساختن اوضاع جهان و تشدید مسابقه تسلیحاتی، رفت‌وآمد ناوهای دریایی امریکا در نزدیکی ایران)؛ گزارش مرزبانی زابل درخصوص تجاوز دو فروند جت جنگی به خاک ایران و سپس عزیمت آنها به خاک افغانستان.
2 بیان آخرین وضعیت نتایج دادگاه‌های انگلستان درخصوص اتهامات دانشجویان ایرانی که سه هفته پیش دربرابر سفارت امریکا در لندن تظاهرات کرده بودند - توسط کاردار سفارت ایران در لندن.
3 فشار مجامع حقوقی، سیاسی و تبلیغاتی به ایران در وضعیتی که کشور هرروز با توطئه‌ها و بحران‌های متعدد نظامی - امنیتی روبه‌روست؛ درخواست سازمان عفو بین‌الملل از نخست‌وزیر ایران برای پایان‌دادن به اعدام و زندانی‌کردن افراد به‌خاطر باورها و اصالتشان؛ بیانیه نمایندگان جامعة بهائیت فرانسه در پاریس و انجمن روحانیت ملی بهائیان به رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر ایران برای آزادی 9 تن از اعضای این جامعه هم‌زمان با انتشار نامه حقوق بشر سازمان عفو بین‌المللی.
4 بازتاب تحرکات نظامی امریکا و شوروی در اقیانوس هند و خلیج‌فارس، موافقت امریکا با فروش تجهیزات جدید نظامی به عربستان سعودی، گسترش روابط عراق و مراکش و میانجیگری رهبر لیبی میان دو کشور عراق و سوریه در رسانه‌های جهان.
5 کشته‌شدن 3 تن از اعضای جمعیت اخوان‌المسلمین در شهر حلب سوریه و دستگیری 3 تن دیگر از آنان در حملات نیروهای امنیتی سوریه به مخفیگاه‌های گروه اخوان‌المسلمین با پایان‌یافتن مهلت دولت سوریه به اعضای این گروه برای تسلیم‌شدن و دریافت عفو.
گزارش روزشمار 8/6/1359
6 ادامه روند نزدیکی عراق به رژیم‌های عرب همسو با غرب: تلاش عراق و اردن برای انعقاد قراردادی جهت تأسیس یک شرکت حمل‌ونقل؛ مذاکرات وزیر ترابری عراق با همتای اردنی‌اش درخصوص احداث بزرگ‌راهی به طول 430 کیلومتر از بندر عقبة اردن تا مرز عراق، افزایش پرواز هواپیماهای دو کشور بین بغداد و امان؛ اعطای وام 100 میلیون دلاری عراق به اردن.
7 ادامه درگیری‌های مرزی در مناطق تنگ ترشابه و تنگ‌هوان؛ مجروح‌شدن یک پاسدار در منطقة هوان براثر برخورد با مین؛ واژگونی یک استیشن عراقی و هلاکت 4 افسر عراقی؛ کشته‌شدن 9 نفر از افراد ارتش عراق و انهدام تعدادی از مواضع و سنگرهای نیروهای بعث عراق در درگیری‌های 48 ساعت گذشته؛ انفجار یک تانک عراقی براثر برخورد با مینی که نیروهای عراقی کار گذاشته بودند؛ پایان کار ترمیم و بازسازی لوله‌های آسیب‌دیده نفتی در منطقة نفت‌شهر؛ دستورالعمل ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی درخصوص وخامت وضعیت پدافند هوایی در مناطق غرب کشور و لزوم برخورد کلیة یگان‌های نیروهای مسلح با تجاوزات هوایی عراق؛ اقدام دولت عراق به احداث جاده و تأسیسات نظامی در کنار اروندرود و شلیک چند راکت به نخلستان‌های بهمنشیر؛ اعزام یک دسته پیاده مکانیزه ازسوی لشکر92 زرهی ارتش به پاسگاه کیلومتر 25 خرمشهر درپی افزایش چشمگیر تحرکات عراق در این منطقه؛ متواری‌شدن یک هواپیمای متجاوز عراقی با تیراندازی مأموران پاسگاه بهمنیار.
افزایش درگیری‌ها و اقدامات گروه‌های ضدانقلاب با حمایت رژیم عراق در مناطق کردنشین: ورود 600 نفر از مهاجمان ضدانقلاب با انواع سلاح‌های سبک و سنگین به خاک ایران، این افراد قصد حمله به باینگان و پست پاسداران جوانرود مستقر در کانی‌دوزان را دارند؛ درخواست سپاه باینگان مبنی‌بر تأمین
1 سلاح‌های سنگین جهت مقابله با مهاجمان؛ درگیری شدید میان گروهی از فدائیان امام خمینی با سه گروه از عناصر مسلح ضدانقلاب در خانه‌شور؛ گزارش‌های متعدد از تقویت افراد مسلح غیرقانونی در مناطق غرب به‌ویژه سنندج و هشدار در مورد ضرورت پاکسازی این مناطق؛ به گروگان گرفته‌شدن 8 ژاندارم در حوالی سنندج به‌دست مهاجمان مسلح؛ حمله عناصر ضدانقلاب به نیروهای مستقر در ملان‌دره در حوالی نوسود؛ ادامة پاکسازی در منطقه مریوان؛ اعزام سپاه پاسداران شاخة گیلانغرب به ایوان غرب با مجوز دادگاه انقلاب اسلامی قصرشیرین جهت خلع‌سلاح چندین روستای این منطقه.
2 ادامه تحرکات و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات گروه‌های مسلح غیرقانونی در مناطق کردنشین: گزارش‌های منابع اطلاعاتی ارتش درمورد تجمع افراد وابسته به گروه‌های مسلح معاند با نظام در اطراف پاوه و نوسود و تقویت نیروهای عراقی در نوار مرزی مقابل این منطقه؛ ورود مخفیانه تعدادی از نیروهای عراقی به ایران و استقرار گروه‌های مسلح غیرقانونی در شمال دزلی، اطراف باشماق و سیف بالا و پایین؛ همکاری پیشمرگ‌های اتحادیه میهنی کردستان با گروه‌های مسلح ضدانقلاب ازجمله دمکرات‌ها؛ گزارش لشکر81 کرمانشاه دربارة خسارات واردشده به اهالی بیونیج و مین‌گذاری این منطقه توسط عوامل مسلح ضدانقلاب؛ همکاری اعضای سازمان چریک‌های فدایی خلق با عوامل پالیزبان و رژیم عراق.
3 اطلاعیه ستاد عملیات غرب کشور درمورد توطئه‌های مشترک امریکا، شوروی و رژیم‌های مرتجع منطقه و ضرورت همکاری اهالی مناطق غربی کشور با نیروهای نظامی برای پاکسازی این مناطق.
4 مصاحبه استاندار کردستان درخصوص مسائل مطرح‌شده در هم‌اندیشی سه‌روزة مسئولان نهادهای مملکتی، نظامی، انتظامی و انقلابی کشور.
5 تشدید درگیری‌ها میان مهاجمان ضدانقلاب و نیروهای مسلح خودی در مهاباد و اطراف آن؛ گزارش روزنامه انقلاب اسلامی درمورد نتایج درگیری‌های امروز مهاباد و آزادسازی این شهر؛ آزادی 150 نفر از گروگانهای میاندوآب؛ تشکیل جلسه‌ای با حضور فرماندهی ژاندارمری و سپاه پاسداران در استانداری آذربایجان‌غربی و تصمیم‌گیری درمورد اوضاع منطقه.
6 تحرکات و فعالیت‌های ایذایی گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین آذربایجان‌غربی: اقدام گروه کومه‌له به وارد کردن پول و اسلحه از عراق به ایران ازطریق ناحیه کلوشین از توابع ارومیه؛ تقویت نیرو و تجهیزات افراد ضدانقلاب در منطقة نوسود؛ حمله به پایگاه ارتش در جبرئیل‌آباد نقده؛ برخورد خودرو ارتش با مین در همین منطقه؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب دستی در جاده نقده - خلیفان؛ پاکسازی روستای محمودآباد (واقع در درة قاسملو) و کشف چندین قبضه اسلحه و دستگیری سرپرست حزب دمکرات در این منطقه.
7 درگیری میان هواداران گروه‌های چپ و مجاهدین خلق (منافقین) با مردم در شهرهای مختلف ازجمله بوشهر، بندر ریگ و مسجد سلیمان؛ اطلاعیه سپاه پاسداران صومعه‌سرا درباره حوادث روز پنجشنبه و دیروز این شهر؛ گزارش روزنامه جمهوری اسلامی دربارة جمعآوری نشریات گروه‌های سیاسی در ساری؛ حمله به دفتر حزب توده در شهرستان کسما؛ کشته‌شدن یک تن در درگیری میان هواداران مجاهدین خلق (منافقین) با گروهی از جوانان معترض به فعالیت آنان؛ کشف یک خانه تیمی در تهران که به ستاد عملیاتی و تبلیغاتی شیخ‌عزالدین حسینی تبدیل شده بود.
اجرای حکم اعدام 11 نفر از عوامل کودتای نقاب سحرگاه امروز در محوطه زندان اوین؛ دستگیری 10 تن دیگر درارتباط‌با کودتای نافرجام تیرماه گذشته در نجف‌آباد اصفهان؛ دستگیری کشیش کلیسای
1 آندریاس کرمان به‌جرم همکاری با شبکة جاسوسی کلیسای اسقفی اصفهان؛ تعطیلی دفتر دادستانی کل انقلاب اسلامی مازندران.
2 مصاحبه تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش، با خبرگزاری پارس درمورد نقلوانتقالات جدید امریکا در خلیج‌فارس و دریای عمان و تحرکات و تجاوزات مرزی عراق علیه ایران.
3 ملاقات بنی‌صدر با امام خمینی و بحث درمورد امنیت قضائی، ترکیب دولت و امنیت کشور؛ روابط عمومی نخست‌وزیری با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد فردا هیئت جدید دولت توسط رئیس‌جمهور به مجلس معرفی می‌شود.
4 انتشار بیانیه دو روز پیش سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی با عنوان "ضرورت افشای موانع استقرار کابینة خط امام" در شمارة امروز روزنامه جمهوری اسلامی، در این بیانیه به‌شدت به بنی‌صدر و گروه‌های طرفدار وی حمله شده است.
5 اطلاعیه دفتر ریاست‌جمهوری مبنی‌بر سخنرانی بنی‌صدر در روز هفده‌شهریور در میدان شهدا.
6 اظهارات علی‌اکبر معین‌فر، وزیر نفت، درمورد تکذیب شایعات مربوط به کمبود میزان ذخایر نفت و انرژی کشور، اجلاس آینده وزیران اوپک در وین و اجلاس عالی سران اوپک در بغداد.
گزارش روزشمار 9/6/1359
7 انفجار یک خودرو عراقی حامل مهمات برای پاسگاه مرزی اسماعیل عراق و کشته‌شدن همه سرنشینان آن؛ تحرکات گستردة عراق در قالب تقویت و جابه‌جایی نیرو و حفر سنگرها و استحکامات تازه در بخشی از مرزهای همجوار غرب و جنوب به‌ویژه آبادان و خرمشهر؛ ادامه تجاوزات مرزی و مزاحمت‌های عراق در مرز آبی اروندرود؛ دستور فرماندهی گارد مرزی بصره به یگان‌های تابعه مبنی‌بر کشف و خنثی‌سازی همه مین‌هایی که در جاده‌های خاکی و نوار مرزی بین ایران و عراق به‌منظور جلوگیری از نفوذ نیروهای ایرانی و عناصر خرابکار کارگذاشته شده بود؛ گزارش منابع اطلاعاتی خودی حاکی‌از اقدام عراق برای جاسوسی در شهرهای مناطق جنوبی ایران.
8 درگیری‌های پراکنده میان نیروهای خودی و گروه‌های مسلح معارض با نظام در مناطق مختلف کردنشین: تیراندازی مهاجمان ضدانقلاب به‌سوی تیپ سقز و ژاندارمری این شهر؛ درگیری میان افراد ضدانقلاب و نیروهای سپاه پاسداران در پاوه؛ پاک سازی منطقه کانی‌سانان مریوان و روستاهای اطراف آن از وجود اشرار و عناصر ضدانقلاب با تلاش ستون اعزامی ارتش به این منطقه؛ خنثی‌شدن عملیات کمین مهاجمان ضدانقلاب در اطراف سنندج با هوشیاری نیروهای سپاه؛ کشف تعدادی سلاح و وسایل تخریب از چند ضدانقلاب و همچنین کشف و ضبط تعدادی وسایل چاپ نشریات، چند عدد نوار و چند کیسه نشریات مربوط به سازمان‌های چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق (منافقین) و گروه کومه‌له از یک خانه تیمی در سنندج.
برقراری آرامش نسبی در مهاباد از دیروز عصر تا امروز: تیراندازی مهاجمان ضدانقلاب به‌سوی ژاندارمری مهاباد که به شهادت یک سرباز، قطع برق و قطع ارتباط ژاندارمری مهاباد با ناحیه انجامید؛ درگیری‌های پراکنده در اطراف مهاباد و شهرهای همجوار و تلاش ارتش و سپاه برای پاکسازی این مناطق؛ گزارش حرکت تعداد نامعلومی از افراد مسلح گروه‌های غیرقانونی از طریق راه پیرانشهر - سردشت به‌طرف مهاباد؛ حمله مهاجمان ضدانقلاب به پایگاه ارتش در اطراف اشنویه در نیمه‌شب؛ شهادت 3 برادر که ماه پیش به اسارت افراد کومه‌له درآمده بودند؛ درگیری شدید میان مأموران ناحیه
1 ژاندارمری آذربایجان‌غربی و افراد مسلح ضدانقلاب در اطراف سلماس؛ حمله مهاجمان مسلح غیرقانونی به پایگاه عملیاتی ژاندارمری در شیانه از توابع نقده؛ گزارش سرپرست ناحیه ژاندامری آذربایجان‌غربی درخصوص پاکسازی مناطق قطور، سلماس، سیه‌چشمه، ماکو و کلیساکندی از عناصر وابسته به اجنبی و جمعآوری اسلحه و مهمات غیرمجاز از این مناطق؛ اقدام حزب دمکرات در راه‌اندازی یک فرستنده غیرقانونی در نزدیکی مهاباد.
2 انجام فعالیت‌های عمرانی در کردستان درحالیکه درگیری‌های مسلحانه و تحرکات ایذایی گروه‌های مخالف نظام در اطراف شهرها و مناطق عمدة کردستان همچنان ادامه دارد.
3 ادامه درگیری‌های سیاسی در شهرهای جنوبی و شمالی کشور: آغاز مجدد درگیری در بندر ریگ که از دیروز بعدازظهر آغاز شده بود؛ صدور حکم ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی در کودکوی درپی حوادث روز گذشته این شهر؛ در ادامة درگیری روز گذشته در قائمشهر که با اعتراض مردم به پخش و فروش نشریات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های کمونیستی آغاز شده بود، امروز مردم با تعطیلی کارخانجات نساجی، مغازه‌ها و بازار این شهر و نیز راه‌پیمایی و تجمع در مقابل انجمن تبلیغات اسلامی این شهر خواستار رسیدگی به وضعیت این گروه‌ها و ممانعت از فعالیت آنان شدند.
4 معرفی اعضای کابینه توسط نخست‌وزیر برخلاف انتظار و قرار قبلی مبنی‌بر معرفی آنان توسط رئیس‌جمهور و ایجاد تنش مجدد میان دو جناح و روزنامه‌های وابسته به آنان.
5 واکنش شدید بنی‌صدر به انتشار بیانیة شماره 75 سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در روزنامه‌های جمهوری اسلامی، صبح آزادگان و اطلاعات و پخش متن آن از صدای جمهوری اسلامی.
6 ادامه رایزنی‌ها و میانجیگری برخی محافل خارجی ازجمله الجزایر و آلمان‌غربی برای آزادی گروگان‌ها و نامة وزیر امور خارجه امریکا به نخست وزیر ایران که در آن وعده داده شده است درصورت آزادی گروگان‌ها، امریکا رژیم انقلابی ایران را به رسمیت خواهد شناخت و در امور داخلی این کشور دخالت نخواهد کرد.
7 جنگ تبلیغاتی میان ایران و عراق: گزارش روزنامه جمهوری اسلامی درباره قتل یک روزنامه‌نگار دیگر وابسته به رژیم عراق به‌دست افراد ناشناس؛ مقاله هفته‌نامه الیرموک چاپ بغداد که به سیاه‌نمایی وضعیت داخلی ایران پرداخته است.
8 گزارش تحرکات رژیم صهیونیستی در مرزهای جنوبی لبنان که از آمادگی این رژیم برای اشغال جنوب لبنان حکایت می‌کند.
گزارش روزشمار 10/6/1359
9 ادامه حملات آتشباری عراق به پاسگاههای مرزی قصرشیرین و خرمشهر؛ انفجار مین‌های آماده‌شده عراقی‌ها در منطقة دربند جوق خسروی و انهدام یک تانک و یک خودرو زیل ارتش عراق؛ آغاز حملات مستقیم عراق به شهر قصرشیرین از ساعت 6 بامداد امروز؛ اقدامات عوامل داخلی وابسته به رژیم عراق در منطقة قصرشیرین و سرپل ذهاب؛ کشف و خنثی‌سازی یک مین در تنگ حمام؛ گزارش مسئول روابط عمومی سپاه مرکز درمورد پناهنده‌شدن 50 نفر از اهالی ایل قلخانی به جمهوری اسلامی.
اقدامات و تحرکات عراق درزمینة نقلوانتقال نیرو و تجهیزات و ساخت سنگرها و استحکامات در نوارمرزی آبادان و خرمشهر، منطقه مرزی شلمچه و روبه‌روی پاسگاه اروندکنار؛ گزارش مرکز فرماندهی
1 لشکر92 زرهی درمورد حرکت 2 هزار نفر از نیروهای عراقی به‌سمت خرمشهر و احتمال حمله آنها به این شهر؛ درخواست ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خوزستان برای تقویت مواضع و استحکامات مرزی توسط لشکر92 زرهی؛ اعزام یک گروهان مهندسی به تیپ3 دشت آزادگان به‌منظور ایجاد سنگر و مواضع برای این تیپ از سوبله تا طلائیه؛ تجاوز یک هواپیمای عراقی به حریم ایران در پیرانشهر.
2 گزارش منابع اطلاعاتی ژاندارمری خوزستان از وضعیت و فعالیت‌های عوامل داخلی وابسته به عراق در منطقه شعیب تا سعلف.
3 مصاحبه دادستان کل انقلاب اسلامی در مورد دادگاه رسیدگی به پروندة متهمان آتش سوزی سینما رکس آبادان و دلیل تشکیل‌نشدن دادگاه در تهران.
4 درگیری‌های مهاجمان مسلح ضدانقلاب با نیروهای خودی در سنندج، آویهنگ، گردنه رشکا و نوسود؛ گزارشی از سخنرانی اخیر نمایندگان شیخ عثمان نقشبندی در روستاهای نوسود مبنی‌بر آمادگی گروه‌های ضدانقلاب ازجمله (دمکرات، کومه‌له، فدائیان خلق، سربازان عراقی و حزب رستگاری) برای مقابله با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی؛ درگیری شدید 12 ساعته میان عناصر مسلح غیرقانونی با نیروهای پاسدار، ارتش و پیشمرگان مسلمان در منطقة باینگال؛ گزارش‌هایی از تحرکات، نقلوانتقال نیرو و اقدامات شناسایی گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین؛ کشف مدارک متعددی علیه نظام جمهوری اسلامی در بازرسی از یک دفتر آموزش رانندگی در سنندج که متعلق به یک استوار بازنشستة ارتش بود؛ اعزام یک ستون ارتشی مرکب از 36 درجه‌دار و سرباز هنگ ژاندارمری از سمنان به مناطق غرب کشور.
5 ادامة درگیری‌ها و ناآرامی‌ها در مناطق مختلف آذربایجان‌غربی: حمله مهاجمان مسلح ضدانقلاب به مقر سپاه پاسداران در مهاباد؛ تحرکات گروه‌های کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق درزمینه سنگربندی و ایجاد استحکامات در مهاباد؛ پاکسازی روستاهای اطراف شاهین‌دژ و تکاب ازجمله گردنه پل ساروق با تلاش نیروهای ارتش و سپاه و گزارش فرماندار میاندوآب دراین‌باره؛ انفجار بمب مقابل گاراژ در ارومیه؛ حملة مهاجمان مسلح به فرمانده هنگ ژاندارمری ارومیه در حوالی سلماس؛ حرکت 20 فرد مسلح به‌سمت قطور با هدف خرابکاری در خط آهن و جاده‌ها.
6 برگزاری دورة آموزش‌های رزمی و چتربازی برای نیروهای سپاه پاسداران در شیراز و توضیحات مسئول روابط عمومی سپاه پاسداران شیراز دراین‌باره.
7 کشف تعدادی وسایل چاپ و تکثیر و اعلامیه و کتب ضدنظام در یک خانه تیمی متعلق به سازمان پیکار در راه آزادی طبقة کارگر در بوشهر؛ اطلاعیه شورای تأمین ایرانشهر مبنی‌بر عدم موافقت با برپایی تظاهرات توسط معلمان اخراجی این شهرستان باتوجهبه اوضاع متشنج منطقه؛ گزارش ستاد مشترک ارتش درمورد تجمع هواداران سازمان چریک‌های فدایی خلق در فلکه دوم و چهارم خزانة فرح‌آباد تهران و مبادرت آنها به شروع بحث‌های جنجال‌انگیز به‌ویژه علیه دولت آقای رجایی و حزب جمهوری اسلامی؛ تحرکات مشکوک گروه‌های به‌ظاهر سیاسی در جنگل‌های آمل؛ روابط عمومی دادستانی انقلاب اسلامی از مسئولان حزب توده خواست برای توضیح برخی مطالب مندرج در روزنامه نامة مردم خود را ظرف 48 ساعت معرفی کنند.
8 اعلام خبر خروج دریادار مدنی، فرمانده پیشین نیروی دریایی ایران، از کشور در برنامه صبحگاهی رادیو صدای امریکا.
1 گفت‌وگوی علی‌اکبر پرورش، نماینده اصفهان و نایب رئیس مجلس شورای اسلامی، با خبرگزاری پارس و ارائه اسنادی درباره اقدامات جاسوسی دایره اسقفی اصفهان.
2 ادامة رایزنی‌ها درمورد انتخاب کابینة دولت جدید، که بیشتر به مجادله و مناقشه تبدیل شده است: قرائت نامه‌های بنی‌صدر به مجلس شورای اسلامی و امام خمینی، در جلسه امروز مجلس؛ تشکیل جلسه‌ای با شرکت بنی‌صدر، رجایی، هاشمی رفسنجانی و چندتن از مسئولان به‌منظور بحث و تبادل نظر درمورد مسائل مربوط به اعضای کابینه و مسائل جاری و مهم کشور.
3 قرائت متن پاسخ نمایندگان مجلس شورای اسلامی به نامه 185 تن از نمایندگان کنگره امریکا در جلسة علنی امروز مجلس.
گزارش روزشمار 11/6/1359
4 ادامه دیپلماسی فعال عراق برای بهبود و تقویت روابط با کشورهای حوزه خلیج‌فارس: سفر رسمی سه‌روزه نخست وزیر بحرین به عراق؛ افزایش روزافزون شکاف میان رژیم عراق با جریان کمونیستی وابسته به شرق، نشست عمومی حزب کمونیست عراق و درخواست این حزب از مبارزان عراق برای تلاش و اتحاد جهت سرنگونی رژیم صدام حسین، گزارش نامه مردم از این نشست.
5 گزارش‌هایی از تحرکات، جابه‌جایی نیرو و تجهیزات عراق در مناطق مرزی آذربایجان‌غربی و قصرشیرین: اقدام عراق به تخلیه و انهدام پاسگاههای مرزی خود در منطقه ترگور و مرگور آذربایجان‌غربی و اعزام نیروهای عراقی به‌سمت کرمانشاهان، خوزستان و خلیج‌فارس؛ گزارشی از وضعیت نابسامان پدافندی واحدهای نظامی مستقر در پاسگاههای مرزی ایلام؛ تجاوزات مکرر هوایی عراق به حریم فضایی ایران در مهران، دهلران و آبادان؛ گزارش شهربانی آبادان از تحرکات ناوهای عراقی در اروندکنار؛ اعزام عدهای از نیروهای اطلاعاتی عراق به نوار مرزی مقابل ایران.
6 تداوم حملات عراق به منطقة عمومی قصرشیرین؛ حمله مهاجمان مسلح با حمایت آتش توپخانه عراق به تنگ ترشابه و مقابله نیروهای مسلح جمهوری اسلامی با آنها؛ شلیک 5 گلوله توپ ازسمت پاسگاه پله‌چفت عراق به طرف پاسگاه هدایت؛ اقدام عراق به ایجاد یک ستاد جنگی در شهر خانقین و تعبیه سنگر و استقرار تانک و استحکامات نظامی در این شهر.
7 مصادره کلیه کتاب‌فروشی‌های احزاب و گروه‌های چپ در اندیمشک با حکم دادستان انقلاب اسلامی خوزستان؛ اعلام ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی در آبادان و خرمشهر ازسوی دادسرای انقلاب اسلامی و اعتراض سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) به این‌گونه احکام دادگاه‌های انقلاب.
8 درگیری‌های نیروهای خودی و عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی در آذربایجان‌غربی: اوضاع آرام در مهاباد، وقوع درگیری‌های پراکنده در شهرها و روستاهای اطراف آن؛ پایان درگیری 15 روزه در محور تکاب - ماهنشان و پاکسازی روستاهای این محور؛ پاکسازی روستاهای توابع شاهین‌دژ با تلاش پیشمرگان مسلمان کرد، سپاه پاسداران و کمیته انقلاب اسلامی منطقه؛ درگیری میان قوای خودی و عناصر ضدانقلاب در روستای چوپلو از توابع شاهین‌دژ و نیز منطقه بنی‌کندی تکاب؛ درگیری‌های پراکنده میان افراد سپاه و ژاندارمری با گروه‌های مسلح معارض با نظام در اطراف نقده؛ انفجار یک مین در 3 کیلومتری نقده.
تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین ازجمله: صاف‌کردن منطقه‌ای در کوه‌های
1 مریوان اورامانات برای فرود بالگرد؛ ورود سلاح‌های سنگین از اورامانات به مریوان؛ مخفی‌کردن تعداد زیادی سلاح و مهمات در نزدیکی دزلی و... ؛ گزارشی از تصمیم عناصر عراقی مبنی‌بر پرداخت پاداش به گروه‌های ضدانقلاب در مقابل گروگانگیری در مناطق مختلف؛ انفجار یک مین در حوالی سنندج و انفجار در گاراژ امیدوار کرمانشاه.
2 درپی انشعاب در حزب دمکرات کردستان، حزب توده همسو با گروه منشعبین (پیروان کنگره چهارم) مدام به افشاگری علیه قاسملو و گروه وابسته به او می‌پردازد: انتشار دونامه در شماره امروز نامه مردم (ارگان حزب توده) که نشان‌دهنده وابستگی قاسملو به دولت عراق است.
3 انتشار نامه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز با عنوان "نامة شکایت‌آمیز، روشنگرانه و هشداردهندة سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نسبت به پاره‌ای از رویدادها و مسائل و مشکلات پیش‌آمده"، اعتراض به ناهماهنگی‌های نیروهای انتظامی (شهربانی و ژاندارمری) با افراد سپاه پاسداران و برخوردها و مشکلات میان این نیروها.
4 صدور 3 اطلاعیة جداگانه از سوی سپاه: اطلاعیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فیروزآباد فارس خطاب به عشایر فارس درپی تحرکات اخیر عوامل وابسته به خسرو و ناصر قشقایی در فیروزآباد فارس و اطراف شیراز؛ اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران شیراز درخصوص حوادث و جریانات امروز شیراز و نقش بارز مجاهدین خلق (منافقین) در آن؛ اطلاعیة دیگر روابط عمومی سپاه شیراز دربارة حادثه امروز بیمارستان نمازی این شهر که به زخمی‌شدن یکی از کارکنان این بیمارستان انجامید.
5 ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی ازجمله مجاهدین خلق (منافقین)، فدائیان خلق، پیکار و حزب توده در گرگان تا تعیین تکلیف آنها ازسوی مجلس شورای اسلامی؛ اطلاعیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مازندران (مرکز علی‌آباد گرگان) درمورد کشف یک شبکه گسترده اطلاعاتی سازمان چریک‌های فدایی خلق درشمال کشور؛ محکومیت 28 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به 40 روز تا 4 ماه حبس تأدیبی به‌جرم ایجاد تشنج در روز عید فطر در بابلسر؛ تعطیلی انتشارات "نوپا" و "رزم" وابسته به حزب توده در تهران با حکم دادستان کل انقلاب.
6 ادامة بحث و مناقشه بر سر تعیین هیئت وزیران میان بنی‌صدر و رجایی: گزارش محمدعلی رجایی از روند تعیین هیئت وزیران و مباحث مطرح‌شده با بنی‌صدر، در جلسة علنی امروز مجلس شورای اسلامی؛ جلسة نخست وزیر و رئیس‌جمهور با حضور حجت‌الاسلام انواری، محمد یزدی و چند تن از وزرای پیشنهادی برای بررسی مسائل مربوط به تشکیل کابینة جدید، رجایی: «[زمان مشخص‌شدن ترکیب کابینه را] آقای بنی‌صدر مشخص می‌کنند، ازنظر من مسئله تمام است»؛ سخنان هاشمی رفسنجانی در مصاحبه هفتگی خود با خبرنگاران داخلی و خارجی دربارة مناقشه و مجادله بر سر تعیین وزرای کابینه؛ مصاحبه رادیو تلویزیونی رئیس مجلس و توضیحات وی درخصوص اختلافات رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر بر سر تعیین کابینة جدید.
7 انعکاس بحران ناشی از گروگانگیری در روابط و مناسبات ایران و امریکا، در محافل رسمی و مطبوعاتی دو کشور: گزارش رادیو صدای امریکا دربارة تلاش‌های مقامات امریکایی برای حل بحران گروگانگیری؛ درخواست وزارت دادگستری امریکا از دادگاه‌های این کشور مبنی‌بر به تعویق انداختن هرگونه محاکمه علیه ایران تا زمان آزادشدن گروگان‌ها.
گزارش روزشمار 12/6/1359
1 بررسی ستادی ستاد مشترک ارتش از آخرین وضعیت عراق در پنج استان همجوار مرزی و معبرهای احتمالی نفوذ نیروهای عراقی.
2 قابل‌توجه بودن تحرکات عراق در مرز خوزستان، به‌ویژه مرز خرمشهر و بستان در قالب موارد تأمینی و ایجاد استحکامات و سنگرهای تازه و جاده‌سازی؛ اعلام آماده‌باش عراق به ارتش ملی خود در بصره برای رفتن به جبهه؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب به‌همت مأموران ژاندارمری دشت آزادگان.
3 شروع مجدد آتشباری عراق روی شهر قصرشیرین از ساعت 12:10 دقیقه، ادامه درگیری دو طرف تا ساعت 6 بعدازظهر امروز و عقب‌نشینی عراقی‌ها تا روستای امامزاده عباس؛ آتشباری سنگین عراق از ساعت 22 بر روی پاسگاههای نوار مرزی باباهادی، دارخور، پرویز، هدایت و مجیدخان. استقرار دو گردان عراق با تجهیزات کافی در منطقه مقابل سومار. خالی‌شدن مندلی عراق از سکنه و استقرار یک تیپ نظامی مجهز به آتشبارهای 130 میلی‌متری.
4 همکاری عراق با گروه‌های مسلح ضدانقلاب: ارسال اسلحه به سنندج، کمک به اهالی روستای دزلی که با گروه‌های رزگاری و دمکرات ارتباط دارند، نقلوانتقال و تحرکات گروه‌های مهاجم مسلح مخالف با نظام در مناطق سیاه‌گل از توابع اشنویه عراق، ارتباط و کمک گروه‌های وابسته به جلال طالبانی به عوامل دمکرات و کومه‌له؛ تجمع حدود 300 نفر از کارکنان فراری ارتش در 40 کیلومتری جنوب‌غربی بغداد و ارتباط آنان با اعضای حزب دمکرات شاخه قاسملو؛ رفت‌وآمد برخی از کارکنان ارتش وابسته به رژیم سابق و شماری از ضدانقلابیون از شهرهای بوکان، سردشت و پیرانشهر به عراق و دادن گزارش به عناصر بختیار.
5 ادامه پیشروی نیروهای مسلح انقلاب با درگیری‌های شدید و گاهی پراکنده در شهرهای همجوار مهاباد ازجمله درگیری در محور شاهین‌دژ به‌طرف بوکان و کشته‌شدن 12 تن از مهاجمان مسلح معارض با نظام در این درگیری، درگیری افراد سپاه با مهاجمان ضدانقلاب در منطقه تکاب. صدور اطلاعیه هشداردهنده از سوی استاندار آذربایجان‌غربی خطاب به مردم اشنویه و روستاهای اطراف مبنی‌بر همکاری با ضدانقلاب و تحویل سلاح‌های غیرمجاز؛ استقرار عناصر وابسته به گروه‌های معارض با نظام در روستاهای کامیاران و تحرکات افراد رزگاری در چند روستای دیگر این منطقه؛ کشته‌شدن یک پیشمرگ مسلمان کرد و پسربچه همراه وی در حومه سنندج و ترور یک پیشمرگ مسلمان کرد در سقز؛ کشف و خنثی‌سازی یک مین در 5 کیلومتری نقده.
6 تشدید اختلاف میان برخی گروه‌های سیاسی مخالف نظام ازجمله اختلاف شدید میان حزب دمکرات و کومه‌له در بوکان و نیز درگیری مسلحانه امروز میان افراد دمکرات و سپاه رزگاری در روستاهای اطراف مریوان.
7 مقاله روزنامه کیهان به قلم کاک رسول با عنوان "انشعاب، به‌مثابه تاکتیک مارکسیستی گریز از شکست" که در آن به دو انشعاب در حزب دمکرات و نیز سازمان چریک‌های فدایی خلق حمله شده و آن را فرمایشی و دستوری ازسوی شوروی و حزب توده دانسته است. (ضمیمه دارد)
کشف یک خانه تیمی متعلق به یکی از کارکنان شهربانی در بوشهر که از آن تعداد زیادی نوار و نشریات مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق به دست آمد؛ محکومیت 24 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به حکم دادگاه انقلاب اسلامی بابل به‌جرم برهم‌زدن نظم
1 عمومی در درگیری‌های روزهای گذشته در بابلسر؛ برگزاری مراسم چهلم محمدتقی شهرام، عضو سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، ازسوی گروه کمونیستی پیکار و برخی گروه‌های مائوئیستی در بهشت زهرا و اعتراض مردم شهرری و شعاردادن علیه گروه‌های کمونیستی؛ اعلام موضع سخنگوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) علیه بیانیه و ادعای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی مبنی‌بر شعارنویسی هواداران مجاهدین خلق (منافقین) علیه رجایی و رد این ادعا.
2 اعدام چهار کودتاچی دیگر در اهواز؛ دستگیری یک کودتاچی دیگر در یکی از روستاهای آمل؛ گزارش و ادعای خبرگزاری پارس درباره قطع صدای رادیو جمهوری اسلامی ایران به‌مدت چند دقیقه و پخش پیامی که مردم را به قیام علیه نظام جمهوری اسلامی دعوت می‌کرد.
3 واکنش آیت‌الله دکتر بهشتی در مصاحبه امروز خود به مطالب بیان‌شده از قول وی درباره بحران گروگانگیری و سخنان وی درباره انتخاب اعضای کابینه دولت جدید.
4 ادامه تلاش مقامات امریکایی برای حل‌وفصل مشکل گروگانهای امریکایی و آزادی آنها ازطریق برخی کشورهای میانجی اسلامی و اروپایی مثل الجزایر و آلمان‌غربی؛ مصاحبه جیمی کارتر، رئیس‌جمهور امریکا، مبنی‌بر نداشتن امید چندانی به آزادی قریب‌الوقوع 52 گروگان امریکایی.
5 صدور مجدد بیانیه‌ای ازسوی سفارت ایران در مسکو و درخواست از دولت شوروی مبنی‌بر ارسال‌نکردن اسلحه به عراق.
ضمیمه گزارش467: ادامه بخش‌های دیگری از مقاله کیهان درباره انشعاب در حزب دمکرات کردستان و نقش حزب توده و شوروی در این انشعاب.
گزارش روزشمار 13/6/1359
6 تداوم حملات ایذایی و تحرکات ارتش عراق در مناطق مرزی و افزایش احتمال تحمیل یک جنگ ازطرف عراق به ایران: نامه ستاد مشترک ارتش به نیروهای سه‌گانه ارتش، ژاندارمری و سپاه مبنی‌بر احتمال حملة عراق از تاریخ 16/5/1359 به بعد و لزوم آمادگی تمامی نیروها؛ گزارش‌هایی از اقدامات عراق درزمینه ایجاد استحکامات و تقویت نیرو و تجهیزات در مناطق مرزی خوزستان ازجمله: در نوار مرزی از پاسگاه خین تا کوشک، اطراف پاسگاه شلمچه عراق روبه‌روی پاسگاه صفریه ایران، مقابل پاسگاه کوشک حوالی پاسگاه فکة عراق؛ گزارش هنگ ژاندارمری خوزستان مبنی‌بر خاموش‌شدن کلیه چراغ‌های پاسگاه‌ها، پالایشگاه‌های پتروشیمی و شهر بصره عراق؛ دستور فرمانده لشکر92 زرهی به فرماندهی گردان 151 دژ خرمشهر برای دادن تجهیزات و مهمات به هنگ ژاندارمری آبادان؛ ورود چند افسر و درجه‌دار ایرانی به عراق و افشای اطلاعات یگان‌های ارتش ایران؛ زدوخورد بین نیروهای ارتش عراق در بصره درپی اهانت یکی از فرماندهان عراقی به نیروهای جیش‌الشعبی.
حملات عراق و درگیری‌های شدید مرزی در مناطق عمومی قصرشیرین، سومار، مهران و پاسگاههای تابع آنها؛ آتشباری شدید عراق روی کلیة پاسگاههای گروهان صالح‌آباد و آتش متقابل نیروهای ایرانی؛ ادامه درگیری‌ها در نی خزر؛ گزارش کیهان از حملات عراق با استفاده از موشک و واحدهای زرهی به مناطق مسکونی شهر مهران و پاسگاههای مرزی منطقه به‌ویژه ازگله تا نفت‌شهر؛ سقوط یک بالگرد عراقی در داخل مقر سپاه نفت‌شهر؛ شدت درگیری‌ها در نفت‌شهر و پاسگاههای مرزی چقاشیرگه، سلماس کشته، سانواپا و سه‌تپان؛ گزارش‌های متعدد از فقدان آتش و واحدهای پشتیبانی برای
1 پاسگاههای گروهان سومار ازجمله تلخاب، بازرگان و گیسکه؛ تقویت نیروهای زرهی عراقی در مقابل پاسگاههای تلخاب، بازرگان و کانی‌شیخ.
2 قصرشیرین، کانون درگیری‌های مرزی غرب کشور: حملات ارتش عراق با سلاح‌های سنگین به منطقة قصرشیرین از نخستین ساعات بامداد امروز؛ قطع برق قصرشیرین براثر اصابت گلولة توپ به خط انتقال برق سرپل ذهاب - قصرشیرین؛ حملات توپخانه‌ای عراق از کوه‌های آق‌داغ و گلوله‌باران بیش از 30 نقطه از شهر قصرشیرین که تلفات و خساراتی درپی داشت؛ اقدام تعدادی از عناصر کمونیست به دیدبانی برای توپخانة عراق در درگیری‌های امروز قصرشیرین؛ محاصرة یک دسته از نیروهای ارتشی در نزدیکی امامزاده حسن قصرشیرین و اعزام تیپ ابوذر برای کمک به آنها؛ دستور فرماندهی ژاندارمری کل به ناحیة کرمانشاه مبنی‌بر تقویت، مراقبت و هوشیاری بیشتر.
3 پاسخ متقابل نیروهای خوی به حملات عراق و گزارش‌هایی از تلفات واردآمده به مهاجمان، که البته از جنبه‌های تبلیغاتی رسانه‌ای یا ابراز حمیت صنفی گزارش‌دهندگان خالی نیست.
4 تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق در قالب رفت‌وآمدهای غیرقانونی، حمل اسلحه و مهمات قاچاق به‌منظور اجرای عملیات ایذایی و جاسوسی به نفع کشور عراق؛ کشف تعدادی سلاح و مهمات در مسیر گشت نیروهای سپاه مستقر در پاسگاه خین؛ ادامة مبارزه و مقابله با عوامل داخلی وابسته به عراق: جبار چنانی به‌جرم تردد مکرر غیرمجاز به عراق، اقدام مسلحانه علیه امنیت کشور و... به اعدام محکوم شد.
5 اعلام رأی نهایی دادگاه رسیدگی به پروندة متهمان فاجعه سینما رکس آبادان: 10 تن از عاملان این فاجعه به اعدام و 15 نفر به زندان محکوم شدند، دادگاه همچنین رأی به برائت 5 تن از متهمان داد.
6 ادامة تحرکات ایذایی و درگیری‌های گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین: حملة عناصر ضدانقلاب به پایگاه مجاهدین مستقر در جبرئیل‌آباد و غارت تعدادی از وسایل و تجهیزات این پایگاه؛ درگیری نیروهای خودی با مهاجمان مسلح غیرقانونی در بخش شاهین‌دژ؛ استقرار افراد مسلح معاند با نظام در نقاط مختلف اطراف تکاب و تصرف منطقه‌ای به طول 2 کیلومتر از محور شاهین‌دژ - تکاب؛ درپی بازدید فرماندار میاندوآب از سپاه تکاب، مقرر شد اقدامات لازم برای رفع مشکلات و کمبود نیرو و تجهیزات سپاه و ارتش در این منطقه انجام شود؛ تسلیم‌شدن 50 نفر از افراد مسلح ایل قلخانی به سپاه پاسداران قصرشیرین.
7 بدبینی و تردید برخی جناح‌های نظام درمورد انشعاب در سازمان چریک‌های فدایی خلق و دورشدن شاخة "اکثریت" از مشی مسلحانه باتوجهبه وجود قراین متعدد دال‌بر آماده‌شدن این گروه برای مبارزه مسلحانه با نظام در آینده نزدیک، ازجمله: کشف یک خانة تیمی مربوط به این سازمان در سنندج، از این خانه تعدادی وسایل چاپ و تکثیر، اعلامیه علیه نظام، وسایل جراحی و... به‌دست آمد؛ تحلیل روزنامه جمهوری اسلامی در این‌باره.
8 ادامة تحرکات گروه‌های مسلح برانداز علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف: بازداشت 14 تن از هواداران مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق در بوشهر به‌دنبال برخوردهای پراکندة چند روز اخیر در این شهر؛ کشف اسنادی مربوط به تشکیل هسته‌های مقاومت در شهر مسجدسلیمان در یک خانة تیمی متعلق به سازمان رزمندگان راه آزادی طبقة کارگر؛ ادعای سازمان چریک‌های فدایی خلق مبنی‌بر کشته‌شدن یکی از افراد این سازمان در رشت به‌دست افراد ناشناس؛ اشغال دفتر نشریه اتحاد مردم در تهران به‌دست عدهای از مردم انقلابی و نامة اعتراضآمیز مدیر این نشریه خطاب به دادستان کل انقلاب.
1 گزارش هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، از اقدامات چند روز گذشتة دو جناح حاکم رقیب برای انتخاب کابینة جدید و اظهار خوش‌بینی درمورد حل‌وفصل نهایی این مسئله و دستیابی به تفاهم کامل، وی شایعة دخالت مجلس در تعیین وزیران را رد کرد.
2 آماده‌شدن هر دو جناح رقیب حاکم بر کشور برای برگزاری مراسم دومین سالگرد حادثه هفدهم شهریورماه، دفتر هماهنگی همکاری‌های مردم با رئیس‌جمهور در اطلاعیه‌ای از مردم خواست در مراسم بعدازظهر دوشنبه 17 شهریورماه که با حضور رئیس‌جمهور در میدان شهدا برگزار می‌شود، شرکت کنند.
3 تنظیم یک قطعنامه مبنی‌بر درخواست آزادی گروگانهای امریکایی توسط یک متخصص حقوق بین‌المللی و کارشناس امریکایی که به امضای اکثریت کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل رسیده است، این قطعنامه درصورت تصویب لازم‌الاجرا است.
گزارش روزشمار 14/6/1359
4 تحرکات عراق در غرب کشور در قالب درگیری‌های موضعی و اجرای آتش پاسگاهی؛ قطع ارتباط مخابراتی هنگ ژاندارمری قصرشیرین با کرمانشاه؛ حملة توپخانه‌ای ارتش عراق به پاسگاه تپه‌رش؛ آتشباری شدید عراق بر روی پاسگاههای سه‌تپان، چقاشیرگه، سلمان کشته، سانواپا و نفت‌شهر در منطقه سومار؛ تأیید حملة گسترده عراق به مرزهای مهران با انجام دو پرواز شناسایی در این منطقه؛ خلاصه‌ای از گزارش‌های مربوط به درگیری‌های امروز در مناطق مختلف مرزی ایلام: گروهان مهران، درگیری بین کلیه پاسگاههای مهران و پاسگاههای کشور عراق و آتشباری سنگین عراق روی شهر مهران؛ گروهان دهلران، تجاوز مرزی واحدهای توپخانة عراق به منطقة چیلات؛ درخواست کمک از نیروهای ارتش مستقر در موسیان و مهران برای مقابله با حملة احتمالی عراق به پاسگاه چیلات؛ گروهان صالح‌آباد، درگیری‌های مرزی در پاسگاههای شوروشیرین، انجیره، نی‌خزر و هلاله؛ اقدام عراق به تقویت نیرو و واحدهای زرهی خود در منطقة مقابل پاسگاههای چیلات و تلخاب.
5 افزایش روزافزون و نگران‌کننده تحرکات عراق در نواحی مرزی خوزستان: اتصال جادة مرزی عراق به جاده‌ای که از میان هور می‌گذرد و خطر برگشت آب هور به داخل خاک ایران؛ اقدام عراق به تقویت نیرو و تجهیزات زرهی حفر کانال سرتاسری در منطقه پاسگاه طلائیه قدیم؛ تحرکات عراق در منطقة مرزی خرمشهر: حفر سنگر و ایجاد خاکریز در مقابل پاسگاه شلمچه و پاسگاه کیلومتر 25؛ دستورات مراقبتی مسئولان نظامی، انتظامی و سیاسی استان خوزستان به کلیة واحدهای تابعه در شهرهای مختلف استان.
6 عراق در عرصة تبلیغات، درگیری‌های مرزی در خوزستان را در محدودة اقدامات عناصر تجزیه‌طلب خلق عرب جلوه می‌دهد؛ گزارشی از خبرگزاری فرانسه و رادیو اسرائیل دراین‌باره.
7 فعالیت‌های چشمگیر عوامل داخلی وابسته به عراق در غرب کشور، تجمع تعدادی از رهبران و فرماندهان گروه‌های مزبور در منطقة چهارکلا عراق و ملاقات آنها با سردار جاف؛ استقرار تعدادی از افراد عراقی در منطقة کوه‌ساراون به‌قصد حمله به پایگاه سپاه مستقر در قلعه زیرآباد.
ادامه پاکسازی و پیشروی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در مناطق کردنشین ازجمله مهاباد؛ درگیری نیروهای سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد با افراد مسلح حزب دمکرات در محور شاهین‌دژ - بوکان و اظهارات فرماندار میاندوآب پس از بازدید از این منطقه؛ اقدام سپاه پاسداران اعزامی از مهاباد به میاندوآب به ترک منطقة عملیاتی میاندوآب بدون هماهنگی با ارتش؛ آغاز اولین مرحلة پاکسازی
1 محور بانه - سردشت؛ گزارشی درمورد استقرار افراد کومه‌له در پشت کوه سیاش بزرگ به‌قصد حمله به پادگان مریوان؛ درگیری افراد حزب رزگاری با مردم روستای صوفیان سنندج.
2 گزارش تلفنی فرمانده عملیات سپاه رشت به مرکزی فرماندهی سپاه دربارة جرائم حسن صالحی، عضو سازمان چریک‌های فدایی خلق، که روز گذشته حین فرار کشته شد؛ گزارش تکمیلی خبرگزاری پارس درمورد تجمع اعضا و هواداران سازمان مذکور برای خاک‌سپاری این فرد.
3 سخنان کوتاه رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان در بین خطبه‌های نمازجمعه شهر زاهدان؛ این سخنان ضمن بیان پاره‌ای از مشکلات موجود در استان حاکی‌از سرمایه‌گذاری عراق از طریق دامن‌زدن به جریان تجزیه‌طلبی قومی در این منطقه است.
4 ادامة رایزنی، بحث و جدل درمورد اعضای کابینة دولت جدید؛ ملاقات بنی‌صدر با امام خمینی و گفت‌وگو درخصوص آخرین تحولات و رویدادهای کشور، مسئلة دولت و انتخاب وزیران، سفر بنی‌صدر به خوزستان و امنیت کشور؛ حساسیت بنی‌صدر بر روی 4 نفر از افراد معرفی‌شده برای وزارت و تفسیر کیهان دراین‌باره. بنی‌صدر در مصاحبه با خبرگزاری پارس: امام فرموده‌اند وزرایی که تصویب شده‌اند، معرفی بشوند و چند نفری که مانده‌اند به تدریج که اشخاص قابلی پیدا شد معرفی شوند.
5 سخنان آیت‌الله منتظری در خطبه‌های نمازجمعه قم درخصوص ضرورت بازگشایی سریع‌تر دانشگاه‌ها، لزوم تجدیدنظر در برخی پاک‌سازی‌ها، امکان ایجاد توطئه در مراسم سالگرد هفده‌شهریور و لزوم تسریع در معرفی کابینه؛ مهندس میرحسین موسوی، وزیر خارجة پیشنهادی کابینة رجایی، پیش از خطبه‌های نمازجمعه تهران بر خطرهای ملی‌گرایی برای جامعة امروز تأکید کرد؛ محورهای سخنان آیت‌الله خامنه‌ای، امام جمعه تهران: مبارزة خط امام با جناح‌های وابسته به غرب، تبلیغات غربی و جبهه‌گیری آنان علیه کابینة جدید به‌دلیل اهمیت مکتب در آن.
6 پاسخ محمدعلی رجایی به پیام تبریک مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلستان و هشدار به دولت انگلیس برای پایان‌دادن به تحرکات خود علیه ایران؛ تفسیر رادیو لندن درمورد روابط اخیر ایران و انگلستان که به سردی گراییده است.
7 بازتاب بحران گروگانهای امریکایی و تحولات تازه‌ای که در ایران و دررابطه‌با سرنوشت آنها روی داده است، در رسانه‌های امریکایی: گزارش رادیو صدای امریکا از تحلیل روزنامه‌های کریستین ساینس مانیتور، شیکاگو تریبون، واشنگتن پست و... دراین‌باره؛ مواضع متفاوت صادق قطب‌زاده با جریان کلی سیاست ایران درمورد گروگانهای امریکایی.
گزارش روزشمار 15/6/1359
ادامه حملات عراق به مناطق مرزی غرب کشور: حملات توپخانه‌ای عراق به 5 پاسگاه مرزی سومار، سه‌تپان، سلمان‌کشته، ولدکشته و گروهان سومار، تجاوز هلیکوپترهای عراقی در سه نوبت به حریم هوایی ایران در مرزهای غربی کشور؛ ابلاغیه فرماندهی ژاندارمری کل کشور به ناحیه کرمانشاه درخصوص بازپسگیری سنگرهای اشغال‌شدة پاسگاه زینل‌کش؛ حملات توپخانه‌ای عراق به مهران و دهلران که حاکی‌از یک طرح گسترده و پیش‌بینی‌شده است؛ هدف قرار گرفته‌شدن مواضع سپاه و ارتش در مهران به‌وسیلة تانک‌های عراقی؛ سقوط یک هلیکوپتر خودی براثر تیراندازی اشتباه تانک خودی؛ گزارش هنگ ژاندارمری ایلام از وضعیت امروز جبهه‌های مرزی؛ گزارش مرزبانی دهلران درباره تقویت و تجهیز نیروهای عراقی و گسترش و
1 سازماندهی آنها در چندین منطقة مرزی؛ ابلاغیه هشدارآمیز سپاه درپی ابلاغیه ستاد مشترک ارتش مبنی‌بر تصمیم عراق به حمله همه‌جانبه به ایران و لزوم هشیاری به‌منظور جلوگیری از غافلگیری.
2 درخواست ژاندارمری خوزستان از استانداری برای واردعمل‌شدن ارتش باتوجه به تحرکات و اقدامات اخیر و جاری عراق در مرزهای خوزستان؛ هشدار ستاد مشترک ارتش به نیروهای تحت امر خود و نیز سپاه پاسداران برای اعمال مراقبت‌های ویژه به‌دلیل مشاهده تحرکات زمینی و هوایی عراق که برای اجرای مأموریت‌های شناسایی به‌طور مکرر در یک ماه گذشته به حریم هوایی ایران به‌ویژه خرمشهر و آبادان تجاوز کرده‌اند؛ شدت‌یافتن تحرکات عراق در قالب تقویت نیروها، استحکامات، زرهی و تجهیزات در مناطق مرزی خوزستان به‌ویژه سوسنگرد، بستان، خرمشهر و آبادان؛ گزارش ستاد مشترک ارتش به استانداری خوزستان مبنی‌بر اینکه حملة عراق به ایران حتمی است و بایستی به مسائل روحی و روانی نیروهای ارتش توجه شود.
3 فعالیت و تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق در کنار تحرکات مرزی در مناطق همجوار استان خوزستان که علاوه‌بر رفت‌وآمد به‌منظور قاچاق و حمل و انتقال سلاح و بمب‌های آماده بیشتر معطوف به گردآوری اخبار و اطلاعات از مواضع نیروهای خودی و نیز آموزش و سازماندهی افراد وابسته به خود شده است؛ بی‌نتیجه‌ماندن اقدامات چند فرد مسلح که قصد تیراندازی به شهربانی آبادان داشتند؛ اجرای حکم اعدام عامل وابسته به عراق که به‌دلیل ارتکاب جرایم متعدد مفسدفی‌الارض و محارب با خدا شناخته شده بود.
4 وقوع درگیری‌های خونین میان قوای مسلح جمهوری اسلامی و گروه‌های مسلح معارض با نظام در ادامة پاکسازی محورهای بانه - سردشت، بایوه - باشماق، شاهین‌دژ - تکاب و شاهین‌دژ - بوکان از عناصر ضدانقلاب. (ضمیمه دارد)
5 گزارش شهربانی درخصوص آمادگی شماری از افراد پاکسازی شدة ارتش جمهوری اسلامی با کمک نیروهای بعث عراق برای حمله به ایران و انجام اقدامات خرابکارانه در کشور؛ انفجار یک بمب در مقابل بیمارستان عباسی میاندوآب؛ انفجار دو مین در سه‌راهی میاندوآب - شاهین‌دژ و کشف و خنثی‌سازی یک مین دیگر در همین جاده؛ ترور یک پیشمرگ مسلمان کرد در سقز به‌دست عوامل امپریالیست؛ رزمایش نظامی و چریکی دو هزار نفر از عشایر کرمانشاه در دشت ماهیدشت.
6 دستگیری 14 تن از هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و چریک‌های فدایی خلق در بوشهر به‌اتهام ایجاد درگیری، آشوب و زخمی‌ساختن یک پاسدار؛ دستگیری یک عضو سازمان پیکار در اهواز که در تحریک مردم عرب منطقه نقشی فعال داشته است؛ تحصن اقشار گوناگون مردم قائمشهر در مقابل شهربانی این شهر در اعتراض به اقدامات هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و درخواست آنان مبنی‌بر دستگیری رهبران این گروه؛ گزارش شهربانی جمهوری اسلامی از برنامة شماری از هواداران مجاهدین خلق (منافقین) شاخة تبریز برای برپایی تظاهرات مسلحانه؛ تظاهرات عدهای از هواداران دفتر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در تهران با هدف ایجاد درگیری، مظلوم‌نمایی و جذب هوادار بیشتر.
7 مصاحبه تلویزیونی بنی‌صدر و بیان مطالب مهمی درباره وضعیت امنیت کشور، درگیری‌های اخیر مرزی بین ایران و عراق و بسیج عمومی مردم.
به‌تعویق‌افتادن تصویب وزیران پیشنهادی نخست‌وزیر باوجود ملاقات دو ساعتة رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر با یکدیگر و گفت‌وگو درباره تشکیل کابینه و حل‌وفصل اختلافات درمورد برخی وزیران
1 پیشنهادی نخست‌وزیر؛ سخنرانی محمدعلی رجایی در شهرک دولت‌آباد درخصوص موضوعات مختلفی ازجمله معرفی کابینه، تلاش وی برای جلوگیری از ایجاد اختلاف و نیز شایعات و حملات تبلیغات داخلی و خارجی علیه خود.
2 مصاحبه صادق قطب‌زاده، وزیر امور خارجة ایران، با رسانه‌های خارجی درباره وضعیت و سرنوشت گروگانهای امریکایی در ایران برای دومین روز متوالی؛ هشدار دانشجویان مسلمان پیرو خط امام درباره زمزمه‌ها و شایعاتی که درخصوص آزادی گروگان‌ها در محافل عمومی و خصوصی مطرح می‌شود، در اطلاعیه شماره 143 آنان به مناسبت سالروز 17 شهریور.
3 اعلامیه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی درباره مواضع این وزارتخانه درخصوص موضوع جهاد علیه رژیم اشغالگر قدس و مستکبران جهان.
ضمیمه گزارش499: گزارش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شاهین‌دژ از پاکسازی در محورهای شاهین‌دژ - تکاب و شاهین‌دژ - بوکان و مشکلات موجود در این نواحی.
گزارش روزشمار 16/6/1359
4 وقوع شدیدترین نبردها در طول چهارماه گذشته در نوار مرزی قصرشیرین میان قوای مسلح ایران و عراق درنتیجة عملیات مشترک عراق با به‌کارگیری هم‌زمان نیروهای زرهی و پیاده و نیز آتشباری توپخانة سنگین و خمپاره‌انداز و هواپیماها و بالگردها جنگنده و نیز هلی‌برد؛ سقوط منطقه خان‌لیلی و پاسگاههای مربوط براثر حملات گستردة عراق؛ تهاجم تعیین‌کننده عراق در بعدازظهر؛ درگیری‌های شدید در شمال و جنوب منطقه قصرشیرین: حملات توپخانه‌ای عراق به پاسگاههای قلعه‌سفید و هدایت در شمال و وقوع درگیری در محدودة گروهان سومار و نفت‌شهر در جنوب منطقه خان‌لیلی؛ خطر سقوط قصرشیرین با فرارسیدن شب.
5 تهاجم گسترده عراق به منطقه مرزی ایلام (مهران و دهلران)؛ شدت‌یافتن درگیری‌های در منطقه میمک و ناکامی عراق در تصرف این منطقه.
6 بازتاب نبردهای امروز میان قوای ایران و عراق در نواحی مرزی قصرشیرین و ایلام در میان رسانه‌های غربی ازجمله خبرگزاری رویتر.
7 تحرکات عراق در مرزهای همجوار خوزستان شامل تقویت استحکامات، سنگرها و کانال‌ها افزایش نیرو و تجهیزات؛ درگیری مختصر میان گشتی‌های ایران و عراق در منطقه هورالعظیم؛ تعرض هوایی عراق به حریم فضایی خرمشهر و تعرض زمینی به‌منظور شناسایی و تیراندازی به پاسگاه خسروآباد آبادان.
8 گزارش منابع اطلاعاتی خودی از اقدامات احتیاطی عراق به‌منظور جلوگیری از نفوذ و خرابکاری‌های مخالفان رژیم بعث که آن را به ایران نسبت می‌دهند: دستور تیپ 2 گارد مرکزی مستقر در بصره به واحدهای تابعه مبنی‌بر به‌کارگیری دقت لازم حین گزارش اتفاقات مرزی درمورد نوع انفجارها، تلفات وارده و نوع اسلحه دشمن، ادعای مقامات دولتی عراق مبنی‌بر اقدام ایران در حفر چاه‌های نفتی در منطقه طبعدان واقع در حوزه استحفاظی پایگاه شرهانی و هشدار به یگان‌های مرزی درباره احتمال حمله و خرابکاری علیه نیروهای عراقی در پوشش اکتشاف نفت، انفجار بمب روبه‌روی پادگان آموزشی خسروآباد در منطقه الدویب که عدهای ناشناس عامل کارگذاری آن معرفی شدند و همه کارکنان پادگان و گشتی‌های شب بازداشت گردیدند؛ گزارش موثق درباره شورش نیروهای ارتش عراق در بغداد و فرار آنان از پادگان و ایجاد درگیری مسلحانه بین مردم و نیروهای شورشی ارتش با گارد ارتش.
1 اجرای عملیات پاکسازی نیروهای خودی در محورهای تکاب، شاهین‌دژ، بوکان، سردشت و بانه؛ بیانیه ستاد عملیات غرب کشور درباره پیشروی نیروهای خودی و انهدام پایگاه‌های ضدانقلاب در غرب کشور و مقابله با نیروهای متجاوز عراقی در مرزها و نیز درخواست از مردم مسلمان کرد منطقه برای همکاری با نیروهای امنیتی و هشیاری دربرابر توطئه‌های دشمنان داخلی و خارجی.
2 درگیری‌ها و تحرکات ایذایی در استان‌های کرمانشاه، کردستان و آذربایجان‌غربی: شلیک 10 خمپاره از جانب افراد وابسته به گروه‌های معارض با نظام به اطراف شهر پاوه، درگیری شدید بین افراد کمیتة نقده و مهاجمان ضدانقلاب؛ درخواست ستاد مرکزی سپاه پاسداران از ستاد مشترک ارتش برای تأمین امنیت ایستگاه مخابراتی هارتوزان در 60 کیلومتری کرمانشاه - سنندج که به‌دست عوامل وابسته به گروه‌های غیرقانونی تخریب شده و قرار است به‌سرعت تعمیر و راه‌اندازی شود؛ تجمع اهالی شهرستان نقده در مسجد صاحب‌الزمان این شهر و درخواست آنان برای تعطیلی مغازه‌ها و بازار به‌مدت سه روز برای رسیدگی به وضعیت ضدانقلاب در این شهر؛ زیرنظرگرفتن تحرکات گروه‌های مسلح سیاسی مخالف نظام در آذربایجان‌غربی.
3 گزارش خبرنگاران اعزامی کیهان به ارومیه و مهاباد: متشنج‌بودن وضعیت شهر مهاباد، خروج شماری از مردم از شهر و سکونت در روستا، شلیک خمپاره به داخل شهر و کشته یا زخمی‌شدن شماری از مردم باوجود اعلام قبلی حزب دمکرات مبنی‌بر خودداری از جنگ در داخل شهر، دستگیری مخالفان حزب دمکرات به‌وسیلة عوامل این گروه، خروج مسئولان حزب دمکرات ازجمله عبدالرحمن قاسملو از مهاباد و حضور گروهی از پیشمرگان در شهر، تعطیلی همه مدارس و ادارات مهاباد و استعفای فرماندار این شهر، نارضایتی مردم و انزجار آنان از حزب دمکرات؛ گسترش شایعاتی درخصوص ارتباط استانداری آذربایجان‌غربی با خوانین و فئودال‌های منطقه ازجمله منطقة منگور و اطلاعیه استانداری آذربایجان‌غربی دراین‌باره.
4 همکاری حزب دمکرات کردستان با جریان‌های الحادی کمونیستی و مخالفان خود و نیز برخی مذهبی‌های اهل تسنن و جریان‌های ضدانقلابی و سلطنت‌طلب ایران به‌منظور دستیابی به اهداف خود: همکاری سلطنت‌طلبان و عوامل حزب بعث عراق در حمایت از ضدانقلابیون داخلی و کمک‌های تسلیحاتی به آنان در مناطق مرزی غرب کشور؛ گزارش فرمانده سپاه ارومیه درخصوص اقدامات اویسی و پالیزبان در داخل خاک عراق به‌منظور سازماندهی ارتشی از عناصر ساواکی و سرمایه‌داران فراری و حمایت بختیار از آنان، به‌منظور استقرار در مرزهای غربی کشور و اعلام دولت آزاد در کردستان؛ فعالیت حزب دمکرات کردستان در مناطق سنی‌نشین ایران ازجمله بخش‌هایی از طوالش.
5 درگیری در کرمانشاه و متشنج‌شدن اوضاع این شهر درحالیکه مرزهای کشور ناآرام است و عدهای از مردم این شهر برای اعزام به مناطق مرزی به مراکز نظامی مراجعه می‌کنند: درگیری هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با مردم؛ به آتش کشیده‌شدن دفتر نشریه امت وابسته به جنبش مسلمانان مبارز در این شهر.
6 سخنان آیت‌الله دستغیب، نماینده امام در استان فارس و امام جمعة شیراز، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی پس از دیدار با امام خمینی در جماران، درباره موضوعات مختلفی ازجمله: اولیای امر و مسئولان، لزوم تصویب هرچه زودتر اعضای کابینه، دادگاه انقلاب اسلامی فارس و برخی مسائل امنیتی و اختلاف‌برانگیز در استان فارس.
7 مصاحبة چهارساعتة روزنامه کیهان با تیسمار فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش، درباره وضعیت کنونی ارتش جمهوری اسلامی و مشکلات این نهاد. (ضمیمه دارد)
1 فرمان امام خمینی به دادگاه‌های ارتش باتوجهبه اهمیت ویژه‌ای که ارتش در وضعیت کنونی دارد.
2 قرائت نامه بنی‌صدر مبنی‌بر تصویب فقط 14 وزیر از 21 وزیر معرفی‌شده از جانب نخست‌وزیر در جلسة امروز مجلس پس از گذشت روزهای متوالی کشمکش بر سر تعیین معرفی وزیران کابینة جدید بین دو جناح حاکم بر کشور، توضیحات نخست‌وزیر درباره معرفی اعضای کابینه، تصمیم مجلس برای بحث درباره برنامه دولت در جلسه سه‌شنبه و معرفی بیش از اعضای کابینه توسط نخست‌وزیر در این روز.
3 حمله مطبوعات چپ داخلی و مطبوعات داخلی اتحاد شوروی به مسئولان جمهوری اسلامی درپی سردی و تنش در روابط سیاسی دو کشور به‌خصوص بر سر ماجرای نقلوانتقال کنسولگری‌ها و اعتراض رسمی جمهوری اسلامی به این موضوع؛ تنش در روابط اقتصادی و تجاری دو کشور و اظهارات علی‌اکبر معین‌فر، وزیر سابق نفت و رئیس کمیسیون نفت مجلس، درباره صادرات گاز به شوروی و بیان شرایط ایران برای ادامه این کار.
4 اقدام امریکا برای ساخت فرودگاه در عراق تحت پوشش یک شرکت اندونزیایی.
ضمیمه گزارش517: بخش‌های دیگری از مصاحبه با تیمسار فلاحی که 8 روز بعد در کیهان مورخ 24/6/1359 درج شد.
گزارش روزشمار 17/6/1359
5 یادداشت دولت عراق به کاردار سفارت ایران در بغداد درخصوص مناطقی که تعلق ملی آنها براساس عهدنامة 1975 الجزایر تغییر یافته است. (ضمیمه دارد)
6 ادامه درگیری‌ها در مناطق مرزی قصرشیرین تا سومار؛ سقوط یک جت فانتوم اف14 ایرانی براثر شلیک پدافندهای عراقی؛ سقوط یک بالگرد خودی در منطقه مرزی سرپل ذهاب؛ عقب‌نشینی افراد گروه‌های خان‌لیلی و پاسگاههای هشت‌گانة تابع آن ازطریق ارتفاعات همجوار؛ تقویت مرزی نیروهای خودی و انجام حملاتی برای بازپسگیری پاسگاههای خان‌لیلی؛ درگیری افراد پاسگاههای تنگاب‌نو، خسروی و ولدکشته با مهاجمان عراقی؛ تجاوز هوایی عراق به آسمان ایران در دو نوبت و سقوط دو هواپیما و یک بالگرد عراقی براثر تیراندازی نیروهای خودی؛ آتشباری سنگین توپخانه‌های عراقی روی شهر قصرشیرین و خسروی؛ واردآمدن تلفات و خساراتی به ارتش عراق در درگیری‌های امروز و اعتراف این کشور به سقوط یک جنگندة عراقی؛ حرکت سیاسی عراق برای وارونه جلوه‌دادن وقایع مربوط به درگیری‌های مرزی اخیر: سخنگوی وزارت دفاع عراق نیروهای مسلح ایران را بانی برخوردهای مرزی دو کشور دانست.
7 تشدید حملات عراق در مناطق مرزی ایلام: درگیری‌های پراکنده در منطقه میمک، صالح‌آباد و مهران؛ آمادگی عراق برای حمله گسترده در منطقه چیلات، تمرکز نیروهای زرهی و پیاده عراق در این منطقه؛ بروز اختلاف میان قوای پشتیبانی خودی و حدود وظایف آنها ازجمله درمورد تقویت گروهان - دهلران تهاجم مشترک عراق و عوامل مسلح داخلی وابسته به آن با هدف تصرف تپه مشرف به پاسگاه چیلات؛ نیروهای پاسگاه چیلات در اقدامی متقابل به پاسگاه خزانه میزار عراق حمله کردند؛ گزارش هنگ ژاندارمری ایلام از آخرین وضعیت گروهان‌های مرزی این منطقه.
8 ادامه تحرکات ارتش عراق در مناطق مرزی خوزستان ازجمله مناطق همجوار سوسنگرد، بستان و نیز خرمشهر و آبادان در قالب تقویت نیرو، تجهیزات و ایجاد استحکامات و شناسایی هوایی و زمینی با کمک عوامل داخلی وابسته به عراق.
1 ادامة پیشروی ستون اعزامی از بانه به سردشت؛ آشتباری گروه‌های ضدانقلاب بر پادگان و پایگاه ملاشیخ در سردشت و مقابلة نیروهای توپخانه پایگاه با آنها؛ درگیری ستون ارتش با طایفة زرین گلابی در محور نقده - اشنویه؛ حمله مسلحانه افراد حزب دمکرات به قریه حیدرلو از توابع ارومیه؛ ادامة درگیری نیروهای خودی با افراد سنار مامدی در اطراف سلماس؛ محاصره‌شدن تعدادی از افراد سپاه و چندتن از اعضای شورای فرماندهی شاهین‌دژ و بخشدار این شهر توسط مهاجمان ضدانقلاب و درخواست کمک از نیروی زمینی ارتش؛ انفجار مین در جاده میاندوآب - شاهین‌دژ؛ حمله عوامل داخلی وابسته به عراق به مقر سپاه پاسداران بخش باینگان و پاسخ متقابل نیروهای خودی؛ تحرکات تبلیغاتی گروه‌های سیاسی غیرقانونی به‌بهانة طرف‌داری از احمد مفتی‌زاده؛ 70 نفر از افراد فریب‌خورده با تحویل 70 قبضه سلاح خود را به نیروهای فدائیان امام در منطقه دالاهو تسلیم کردند.
2 مصاحبه روزنامة فرانسوی لوموند با یکی از اعضای کمیتة مرکزی حزب دمکرات کردستان.
3 تلاش بنی‌صدر برای افشاگری و انتقام‌جویی از مخالفان و رقیبان خود، سخنرانی طولانی بنی‌صدر در مراسم سالروز هفده شهریور در میدان شهدای تهران و حمله شدید و بی‌سابقة وی به مخالفان خود ازجمله حزب جمهوری اسلامی.
4 بازتاب مراسم امروز میدان شهدا و سخنرانی بنی‌صدر و وقایع قبل و پس از آن در روزنامه‌های دو جناح حاکم بر نظام که حاکی‌از عمق اختلافات دو جناح و رشد و جبهه‌گیری در مقابل یکدیگر است؛ انعکاس مراسم هفده شهریور و سخنرانی بنی‌صدر در رادیو کلن آلمان و رادیو مونت کارلو.
5 سخنان محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، در مراسم بزرگداشت شهدای هفده شهریور در دبیرستان حکیم نظامی قم؛ وی در این مراسم ضمن قرائت نامة وزیر امور خارجه امریکا به تبیین برنامه‌های دولت، سیاست خارجی و ترکیب کابینه پرداخت.
6 پیدایش بیم و امیدهای تازه‌ای درمورد رسیدگی به وضعیت گروگانهای امریکایی در میان محافل رسمی و مطبوعاتی امریکا درپی انتشار مقالة ویلیام سولیوان آخرین سفیر امریکا در ایران و نیز مصاحبه ادموند ماسکی وزیر خارجة این کشور؛ دیدار سفرای هلند، اسپانیا و ژاپن (به نمایندگی ازطرف نوزده کشور) با بنی‌صدر به‌منظور مذاکره برای آزادی گروگانهای امریکایی.
ضمیمه گزارش522: متن کامل یادداشت وزارت امور خارجة جمهوری اسلامی ایران و سفارت جمهوری عراق دربارة ادعای ارضی این کشور براساس قرارداد 1975 الجزایر و مردوددانستن این ادعا.
گزارش روزشمار 18/6/1359
ادامه درگیری‌ها در نوار مرزی قصرشیرین، سومار و نفت‌شهر: آتشباری شدید عراق بر روی پاسگاههای مرزی تابع گروهان سومار و تیراندازی 2 فروند میگ شکاری عراق به‌طرف نیروهای ارتش مستقر در نفت‌شهر؛ گزارش مرزبانی سومار درمورد محاصره‌شدن پاسگاههای کانی‌شیخ، بازرگان و تلخاب توسط ارتش عراق؛ اعلام خطر گروهان سومار درمورد حملات توپخانه‌ای عراق به پاسگاههای نفت‌شهر، سه‌تپان، سلمان‌کشته، سانواپا و چقاشیرگه و احتمال سقوط آنها؛ گزارش شهربانی کرمانشاه مبنی‌بر حملات زمینی و هوایی عراق به مناطق مرزی و پاسگاههای داخل نفت‌شهر، قطع کامل ارتباط با گروهان خان‌لیلی که به دست ارتش عراق افتاده است؛ حملة 8 هواپیمای عراقی به نفت‌شهر و پیاده‌شدن 300 چترباز درحوالی این منطقه؛ وضعیت بحرانی منطقه عمومی قصرشیرین؛
1 قطع آب و برق در این منطقه براثر آتشباری شدید عراق؛ حملة هوایی به پاسگاه تنگاب‌نو تابع هنگ قصرشیرین و پیشروی تانک‌های عراقی در این منطقه؛ حملات میگ‌های عراقی به پاسگاههای تنگاب‌نو، منبع آب کناره پاسگاه و آبادی تنگاب‌نو؛ حرکت یک ستون زرهی عراق از بانمیل به‌طرف پاسگاه قلعه‌یهودی عراق؛ هشدار هنگ قصرشیرین درمورد احتمال سقوط پاسگاههای تنگاب‌نو؛ ولدکشته و خسروی درصورت اعزام‌نشدن نیروی زرهی به آنجا؛ حملة عراق به ایستگاه رادیو تلویزیون قصرشیرین و پیشروی آنها به‌سمت قصرشیرین؛ تصرف دو پاسگاه تنگاب‌کهنه و تنگاب‌نو به‌دست نیروهای عراقی؛ وخامت وضعیت پدافندی قصرشیرین درپی حملات هوایی مکرر عراق؛ درخواست مرکز فرماندهی غرب از سپاه مرکز مبنی‌بر اعزام یک گردان از نیروهای سپاه به کرمانشاه؛ اعزام چهار هواپیمای اف4 برای پشتیبانی از نیروهای خودی درگیر در منطقة قصرشیرین؛ سقوط یک میگ عراقی در نصرآباد ایران و انهدام یک میگ دیگر با آتش پدافند هوایی خودی.
2 درگیری‌های مرزی در منطقة ایلام به‌ویژه اطراف منطقة چیلات؛ گزارش‌هایی از تحرکات و اقدامات عراق در منطقة چیلات و دهلران که حاکی‌از طرح حمله بزرگ به این مناطق است؛ درخواست اعزام سریع نیروی تقویتی، تانک، توپخانه و پشتیبانی هوایی به منطقه چیلات؛ اوضاع بحرانی در منطقه مهران، گزارش ستاد مشترک ارتش از اقدامات عراق در این منطقه با هدف انجام یک حملة غافلگیرانه؛ درگیری میان پاسگاه سمیده با نیروهای عراقی؛ حملة مهاجمان عراقی به چاه‌های نفت شماره 2 و 7 در منطقة گروهان موسیان؛ تشکیل جلسه‌ای با حضور جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش و فرماندهان نیروی زمینی و هوایی ارتش برای رسیدگی به وضعیت مناطق قصرشیرین و ایلام.
3 مظلوم‌نمایی مسئولان و رسانه‌های کشور عراق در انعکاس درگیری‌های مرزی اخیر چنانکه گویی جمهوری اسلامی ایران آغازگر و بانی این درگیری‌های خونین بوده است؛ سه گزارش دراین‌باره.
4 اقدامات عراق درزمینه تقویت نیرو، تجهیزات و ساخت استحکامات در مناطق مرزی خوزستان: انتقال لشکر پیادة مکانیزه ارتش عراق به منطقه العماره؛ تقویت زرهی و ساخت خاکریز و سنگر در پاسگاه فکه عراق؛ شناسایی هوایی و زمینی در کنار فعالیت‌های روزمره مهندسی در خرمشهر و آبادان؛ تجاوز یک میگ عراقی به حریم هوایی خرمشهر؛ فعالیت‌های حفاری و لایروبی در اروندرود از مقابل جزیره مینو تا روبه‌روی اسکله نیروی دریایی ایران؛ تحرکات واحدهای زرهی عراق در نزدیکی پاسگاه مؤمنی؛ استقرار تعدادی از واحدهای توپخانه عراق در دهانه خلیج‌فارس.
5 ادامة پاکسازی مسیر بانه - سردشت؛ پیشروی ستون اعزامی به سردشت باوجود حملات گروه‌های مهاجم ضدانقلاب و توضیحات دکتر مهرآسا، استاندار کردستان، در این باره؛ حمله مهاجمان مسلح ضدانقلاب به پادگان سردشت و پاسگاه ملاشیخ این شهر؛ مطالب هفته‌نامه کار دربارة درگیری‌های امروز در محور بانه - سردشت.
درگیری‌های پراکنده در مناطق کردنشین ازجمله درگیری میان نیروهای خودی و مهاجمان مسلح ضدانقلاب در تکاب و اشنویه؛ ادامه درگیری در اطراف شاهین‌دژ برای نجات فرمانده سپاه شاهین‌دژ، بخشدار و تعدادی از افراد سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد که از روز گذشته به محاصره مهاجمان درآمده بودند؛ انفجار 2 مین در جاده نقده - پیرانشهر و نیز جاده نقده - اشنویه؛ نیاز شدید نیروهای خودی در مناطق مختلف غرب کشور به لباس گرم و خودرو باتوجه به نزدیک‌شدن فصل سرما و تقاضای مرکز
1 فرماندهی سپاه غرب از ارتش برای تهیه ادوات و ملزومات نظامی و جنگی موردنیاز. (ضمیمه دارد)
2 اعدام 4 تن از متهمان ارتشی به‌جرم شرکت در توطئه کودتای نافرجام تیرماه گذشته؛ حملة اشرار و مهاجمان مسلح ضدانقلاب به یک کامیون ارتشی در حوالی چاه‌بهار؛ کشف و خنثی‌سازی یک بمب در زیر پل ستارخان؛ ادامة تحریکات و توطئه‌چینی‌های گروه‌های سیاسی چپ و سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با سوءاستفاده از فقدان یک قانون صریح درمورد چگونگی فعالیت احزاب و گروه‌های سیاسی: به آتش کشیده‌شدن دفتر روزنامه امت در کرمانشاه؛ بازرسی از یک خانه تیمی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در سبزوار و کشف گزارش‌هایی دربارة اوضاع داخلی نهادهای انقلابی؛ استفاده گروه‌های سیاسی از برخی مسائل و کمبودهای اجتماعی علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی؛ نظیر مسئله بیکاری در برخی شهرها.
3 واکنش نهادهای انقلابی به‌ویژه سران حزب جمهوری اسلامی به سخنرانی جنجالی دیروز بنی‌صدر در میدان شهدا؛ سخنان آیت‌الله بهشتی؛ دبیرکل حزب جمهوری اسلامی در یک گفتار تلویزیونی و ردکردن بخش عمده‌ای از سخنان دیروز بنی‌صدر؛ مصاحبه رادیو تلویزیونی رئیس مجلس که لحنی صریح درباره نقاط اختلاف با جناح بنی‌صدر داشت؛ هاشمی رفسنجانی در مصاحبه مطبوعاتی هفتگی خود با اشاره به اختلاف سلیقه رئیس‌جمهوری، نخست‌وزیر و مجلس، بسیار صریح وجود یک دوگانگی آشتی‌ناپذیر را در قوه مجریه اعلام کرد.
4 معرفی اعضای کابینة جدید به مجلس باوجود مخالفت بنی‌صدر با 7 وزیر از 21 وزیر پیشنهادی؛ نخست‌وزیر در دو جلسه علنی صبح و عصر امروز مجلس شورای اسلامی دربارة چگونگی تشکیل کابینه و برنامه دولت خود سخن گفت و در پایان نیز از سخنان دیروز بنی‌صدر در مراسم هفده شهریور گله کرد.
5 انتقاد شدید و صریح احمد سلامتیان، نماینده اصفهان و از طرف‌داران سرسخت بنی‌صدر، به جلسة خصوصی دوساعته امروز مجلس که به پیشنهاد بیش از 30 تن از نمایندگان برای رسیدگی مقدماتی به صلاحیت وزرای معرفی‌شده تشکیل شد.
6 افزایش تنش و سردی در روابط و مناسبات سیاسی ایران و انگلستان؛ تصمیم مقامات رسمی دولت انگلیس برای تعطیلی سفارت خود در تهران درپی رأی دادگاه‌های انگلستان به اخراج دانشجویان ایرانی محاکمه‌شده در این کشور؛ خودداری انگلیس از تحویل ناو 20 هزار تنی خارک به ایران عامل دیگری در تشدید بحران در روابط میان دو کشور.
7 پاسخ رجایی، نخست وزیر جمهوری اسلامی ایران، به پیام تبریک همتای فرانسوی خود.
8 انصراف ایران از داوطلبی برای عضویت در شورای امنیت، بدین‌ترتیب در پایان سال جاری میلادی، کرسی آسیایی در شورای امنیت برای مدت دو سال، به ژاپن خواهد رسید.
ضمیمه اول گزارش537: نامة شکوائیه با امضای 155 نفر از اهالی و معتمدان نقده به رئیس‌جمهور، وزیر کشور، استاندار آذربایجان‌غربی و صداوسیمای مرکز ارومیه، درپی تشدید حملات و مین‌گذاری‌های عوامل ضدانقلاب در این شهرستان.
ضمیمه دوم گزارش537: فهرست جنگ‌افزارهای درخواستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، موردنیاز سپاه غرب کشور
گزارش روزشمار 19/6/1359
1 سخنان صدام حسین در ساختمان مجلس ملی عراق درباره اینکه این کشور قصد جنگ با ایران را ندارد و فقط می‌خواهد سرزمین‌هایی را که متعلق به عراق است و ایرانیان آنها را غصب کرده‌اند بازپس بگیرند؛ فعال‌شدن دیپلماسی عراق و اتخاذ موضع خصمانه دربرابر ایران؛ جلسات سعدون حمادی، وزیر خارجه عراق، با سفیران کشورهای عربی، شوروی، فرانسه، کوبا و یوگسلاوی به‌منظور تشریح اوضاع و حوادث مرزی ایران و عراق و نیز نشست خبری وی با خبرنگاران و بیان این موضوع که عراق برای مقابله با موضع‌گیری ایران ناچار به پاکسازی منظم زین‌القوس شده است؛ گزارش روزنامه الثوره درباره آزادسازی 76 کیلومتر مربع از سرزمین غصب‌شده توسط ایرانیان، اشاره به درخواست عراق از ایران برای تخلیه منطقه زین‌القوس و تصمیم شاه برای بازگرداندن این منطقه؛ تفسیر رادیو مسکو درباره نبردهای اخیر ایران و عراق. (ضمیمه دارد)
2 وقوع انفجار در دو تلمبه‌خانه نفت در استان کرکوک عراق در ادامة مبارزة گروه‌های معارض عراقی علیه رژیم حاکم بر این کشور؛ تشکیل سازمانی تحت‌عنوان سازمان پیکار مجاهدین عراقی با هدف مبارزه با رژیم صدام.
3 شدت‌یافتن حملات زمینی و هوایی عراق در منطقه عمومی قصرشیرین: تجاوز 6 فروند بالگرد عراقی به حریم هوایی ایران و پیش‌آمدن آنها تا پاسگاه دربند جوق با هدف پیاده کردن افراد نظامی، نبرد سخت میان نیروهای توپخانه عراق و ایران به‌مدت نیم‌ساعت، بمباران منطقه به‌وسیله جنگنده‌های میگ عراقی، پیشروی تانک‌های ارتش عراق از مسیر قلعه‌یهودی تنگاب به‌طرف خاک ایران، حملات توپخانه‌ای عراق به هنگ ژاندارمری و پل شیرازی قصرشیرین، سقوط 2 میگ، یک بالگرد عراقی و انهدام ده‌ها تانک عراقی در درگیری‌های امروز منطقه عمومی قصرشیرین، هدف قرار گرفته‌شدن اتومبیل حامل تیمسار ظهیرنژاد و گروهی از خبرنگاران و عکاسان در منطقة تنگاب‌کهنه، واردآمدن خسارت‌های سنگین به خانه‌ها، مغازه‌ها و تأسیسات شهر قصرشیرین در حملات توپخانه‌ای مجدد عراق در این روز؛ انتقال تعداد زیادی نیروهای زرهی و تجهیزات سنگین عراق از ارتفاعات زینل‌کش به‌سمت تنگاب‌کهنه در جاده نفت‌شهر - قصرشیرین؛ تقویت منطقه مقابل باویسی، گرده‌نو و تپه‌رش با زرهی، نیرو و تجهیزات کامل؛ اجرای آتش سنگین عراق روی پاسگاههای مرزی منطقه سومار؛ تیراندازی 2 فروند میگ عراقی به‌طرف ارتش مستقر در نفت‌شهر.
4 وخیم‌تر شدن اوضاع عمومی قصرشیرین با شدت‌گرفتن نبردها در اطراف این شهر: خروج 80 درصد مردم از شهر، تعطیلی مغازه‌ها، هجوم مردم به‌سوی بانک‌ها برای دریافت پول، عزیمت تعداد زیادی از مردم قصرشیرین به کرمانشاه، اسلام‌آباد و شهرهای دیگر.
5 حملات آتشباری و هوایی عراق در تمام پایگاه‌های مرزی ایلام از ساعت 7 صبح؛ حضور سربازان مصری و اردنی در مرز ایلام به‌منظور کمک به عراق؛ اعزام تعداد زیادی نیرو، زرهی و توپخانه سنگین روبه‌روی پاسگاه انجیره، جنوب پاسگاه تک‌تک مشکی و همچنین تقویت مناطق مرزی کویت، فلوجه، دیوانیه، پادگان‌های ابوغریب و التاجی و پایگاه خانقین با نیرو، سلاح، مهمات، تجهیزات مخابراتی و... ؛ حملات توپخانه‌ای شدید به مهران و دو پایگاه حافظیه و سمیده در مرز ایلام؛ سقوط پاسگاههای نی‌خزر، هلاله و نخجیر و انهدام پاسگاه تلخاب؛ تلاش گستردة عراق برای تصرف منطقه میمک.
6 اعزام دو گردان از سربازان مرکزی توپخانه اصفهان و یک گروه امداد درمانی از هلال‌احمر جمهوری اسلامی به مناطق مرزی غرب کشور.
1 محرزشدن حمله ارتش عراق به خوزستان برای فرماندهی لشکر92 زرهی باتوجهبه درگیری‌های شدید روز گذشته در مناطق قصرشیرین و نقاط مرزی مهران؛ نفوذ تعدادی از نیروهای عراقی از غرب چاه نفت به خاک ایران به‌قصد تصرف این چاه و مقابله نیروهای خودی با آنان؛ حمله ارتش عراق به چاه نفت شماره 60 در 30 کیلومتری غرب محور اهواز - خرمشهر؛ دستگیری 3 ماهیگیر محلی به‌دست عوامل عراقی و انتقال آنان به عراق؛ تحرکات چشمگیر عراق و شناسایی هوایی در منطقه مرزی خرمشهر و آبادان.
2 فعالیت گروه‌های سیاسی چپ و طرف‌داران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در مناطق غربی و جنوبی کشور درپی درگیری‌های مرزی: انتشار شایعاتی در کرمانشاه مبنی‌بر حمله احزاب کردستان در آذرماه به مراکز اصلی نیروهای خودی، همکاری شاپور بختیار با گروه‌های سلطنت‌طلب و اقدامات پالیزبان درجهت تقویت خود در مرزهای غربی کشور برای حمله به ایران؛ اطلاعیه حاکم شرع استان خوزستان مبنی‌بر ممنوع‌شدن فعالیت گروه‌های سیاسی در خوزستان.
3 ادامه پاکسازی محور بانه - سردشت؛ کشته‌شدن یکی از سران مهم کومه‌له در این محور؛ حمله مهاجمان ضدانقلاب با سلاح‌های سبک و سنگین به پادگان سردشت؛ اقدام گروه‌های مسلح غیرقانونی در مین‌گذاری جادة بانه - سردشت؛ ادامه تلاش برای شکستن محاصره و نجات نیروهایی که از روز 17 شهریور تاکنون در محاصره افراد دمکرات و کومه‌له هستند؛ شهادت 2 تن از پیشمرگان مسلمان کردِ در بند افراد کومه‌له؛ اخطار ژاندارمری خوی به آشوبگران مناطق مختلف آذربایجان‌غربی و معرفی عاملان اصلی کشتارها و ناامنی‌ها.
4 ادامه وضعیت دوگانه انقلابی - نهادی در شهرهای کشور و سوءاستفاده گروه‌های سیاسی چپ و مجاهدین خلق (منافقین) از این وضعیت برای ایجاد تشنج و بهره‌برداری برای آینده نزدیک: اجتماع شماری از فارغ‌التحصیلان بیکار در سمنان و اعتراض آنان به استخدام مخفیانه یک‌صد نفر از معلمان این شهر، راه‌پیمایی گروهی از شرکت‌کنندگان در مراسم سخنرانی حجت‌الاسلام هادی غفاری (نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی) در مسجد سردار جنگل رشت و اقدام آنان در اشغال کانون دانش‌آموزان و حزب ملت ایران شعبة رشت، اشغال شهرک ساحلی دریاکنار توسط گروهی که خود را جوانان مسلمان پیرو راه امام خواندند؛ کارگذاشتن 9 بمب در کارخانه یخ‌سازی همدان و انفجار 3 عدد از آنها؛ سخنرانی حجت‌الاسلام صادق خلخالی، سرپرست مبارزه با مواد مخدر، در شهرستان تنکابن، درباره اقدامات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و فداییان خلق.
5 واکنش نیروها و تشکل‌های جناح موسوم به خط امام به سخنرانی شدیدالحن بنی‌صدر در مراسم هفدهم شهریور و ابراز نگرانی برخی مراجع عظام تقلید از این موضوع: تلگرام‌های جداگانه آیات عظام گلپایگانی، نجفی مرعشی و شیرازی به امام خمینی و درخواست آنها از امام برای پادرمیانی به‌منظور رفع این اختلافات؛ مصاحبه مطبوعاتی نمایندگان سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی درخصوص سخنرانی بنی‌صدر و مصاحبة وی با روزنامه انقلاب اسلامی درباره بیانیه 75 این سازمان؛ تظاهرات برخی هواداران دو جناح رقیب حاکم بر کشور در شهرهای مشهد، جهرم، مراغه و اصفهان پس از سخنرانی بنی‌صدر در روز هفدهم شهریور و پاسخ سران حزب جمهوری اسلامی به آن. (ضمیمه دارد)
6 رأی اعتماد مجلس شورای اسلامی به کابینه محمدعلی رجایی درحالیکه هنوز تکلیف وزیران هفت وزارتخانه مشخص نشده است؛ پاسخ‌گویی نخست‌وزیر پس از پایان سخنان موافقان و مخالفان.
1 بازتاب سخنرانی بنی‌صدر و پاسخ حزب جمهوری اسلامی و نخست‌وزیر به وی در رسانه‌های داخلی طرفدار بنی‌صدر ازجمله روزنامه انقلاب اسلامی و رسانه‌های غربی ازجمله رادیو کلن و رادیو لندن که آشکارا علیه حرب جمهوری اسلامی و سران آن موضع‌گیری کردند.
2 انتشار مصاحبه اختصاصی قطب زاده، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با خبرگزاری فرانسه درخصوص مسئله گروگانهای امریکایی در ایران و روابط ایران با کشورهای روسیه، انگلیس و فرانسه در روزنامه کیهان امروز.
ضمیمه گزارش545: قراین تعرض وسیع ارتش عراق به‌خصوص به مناطق جنوب‌غربی کشور، برخلاف گفته‌های صدام حسین.
ضمیمه گزارش 555: متن تلگراف‌های آیت عظام قم و مشهد به حضور امام خمینی مبنی‌بر اظهار نگرانی از افزایش اختلافات میان دو جناح حاکم بر نظام و درخواست پادرمیانی امام برای رفع این اختلافات.
گزارش روزشمار 20/6/1359
3 تشدید نبردهای زمینی و هوایی در منطقه مرزی حساس خان‌لیلی میان قوای نظامی ایران و عراق؛ درگیری در منطقه نفت‌شهر، پاسگاه سانواپا تابع گروهان سومار و سپس گسترش آن در کلیه پاسگاههای مرزی گروهان سومار؛ تقویت زرهی عراق در ارتفاعات زینل‌کش و پاسگاه تنگاب‌کهنه مقابل منطقه خسروی ایران؛ وقوع درگیری شدید بین نیروهای عراق و برادران پاسدار مستقر در پاسگاههای دارخور، قلعه‌سفید و برارعزیز که این درگیری تا ساعت 3 نیمه‌شب ادامه داشت و تلفات سنگینی به دشمن وارد شد.
4 ادامه نبردهای پرشدت و خونین در مرزهای استان ایلام: تقویت بیشتر مواضع و استحکامات عراق در منطقه مهران در خط مرز مهران و میمک - صالح‌آباد و افزایش احتمال یورش به پاسگاههای مرزی ایران؛ نقلوانتقال نیروهای عراقی و پیشروی به‌سوی پاسگاه انجیره ایران در منطقه صالح‌آباد؛ حملات هوایی عراق به پاسگاه نی‌خزر و نیز پیشروی دشمن در خارج پاسگاههای شوروشیرین، هلاله و انجیره و احتمال سقوط پاسگاههای ایران؛ مقاومت 24 ساعته نیروهای ایرانی مستقر در پاسگاه تلخاب (تابع گروهان سومار) دربرابر حملات شدید هوایی دشمن و درخواست مکرر کمک؛ درگیری شدید در پاسگاه چیلات پس از تقویت زرهی عراق در مقابل این پاسگاه؛ ادامه عملیات مهندسی و راه‌سازی و تقویت استحکامات در منطقه مقابل گروهان موسیان توسط عراق و افزایش احتمال حمله عراق از این منطقه.
5 آخرین وضعیت و نتایج نبردهای امروز بین قوای مسلح ایران و عراق تا ساعت 23 امروز بنا به گزارش خبرنگار ویژه خبرگزاری پارس، ازجمله: تصرف قسمتی از محوطه پایگاه پرویز و منطقه گروهان خان‌لیلی و پاسگاه‌هایش به‌دست نیروهای عراق؛ عدم هماهنگی فعالیت‌های نیروی هوایی با عملیات زمینی و عدم تشخیص به‌موقع هواپیماها و بالگردهای خودی از بیگانه؛ ادامه کوچ مردم از شهر قصرشیرین؛ افزایش کمک‌های مردمی به مناطق درگیر با مهاجمان عراقی.
6 بیانیه رسمی وزارت دفاع عراق درباره تهاجمات اخیر عراق به مرزهای ایران و تأکید بر دلایل آن؛ سخنان فرمانده نیروی زمینی ارتش پس از بازگشت از مناطق مرزی قصرشیرین.
7 گزارش نیروی زمینی ارتش درباره اهداف عراق از تهاجمات اخیر به‌خصوص به شهرهای مرزی استان ایلام و بازکردن جبهه وسیع‌تری در مقابل ایران؛ بازخوانی یک سند سری ارتش عراق درمورد حمله قریب‌الوقوع عراق به جنوب‌غربی کشور.
1 هجوم ناگهانی ارتش عراق به پاسگاههای طاوسیه، صفریه، دویرج و رشیده از گروهان بستان و درگیری شدید میان مدافعان ایران با مهاجمان عراقی؛ تحرک ارتش عراق و قصد حمله به چاه نفت شماره 60 و پاسگاه طلائیه قدیم و مقاومت پرسنل پاسگاه و عقب‌راندن دشمن در این منطقه؛ دستور نیروی زمینی ارتش به یگان‌های لشکر92 زرهی مبنی‌بر تغییر مکان به مناطق عملیاتی؛ گزارش‌های متعدد درباره تحرکات عراق در مقابل پاسگاههای مرزی هنگ سوسنگرد.
2 هجوم ناگهانی ارتش عراق به پاسگاه خین در مرز خرمشهر؛ غرق‌شدن یک قایق ایرانی در اروندرود توسط نیروهای عراقی؛ ادامه تحرکات عراق در نقاط مرزی خوزستان.
3 درخواست استانداری خوزستان از فرمانداران مناطق مرزی این استان برای پشتیبانی از نیروهای درگیر در مرز؛ پخش ویژه‌برنامه‌ای درخصوص آموزش نحوه برخورد با حملات هوایی دشمن از سیمای مرکز اهواز.
4 گزارش شاهدان عینی در کویت از تظاهرات مردم عراق در محکومیت حملات عراق به ایران در شهرهای نجف، کربلا و شهرک الثوره در حومه بغداد.
5 تشدید تحرکات و فعالیت‌های عوامل داخلی وابسته به عراق با حمایت کامل این رژیم در شهرهای مرزی ازجمله آبادان و اهواز در قالب بمب‌گذاری، شایعه‌سازی و کسب اطلاعات به نفع دشمن.
6 محاصره ستون اعزامی نیروهای خودی از بانه به سردشت توسط مهاجمان مسلح غیرقانونی و درگیری سخت میان طرفین، تلاش یک فروند بالگرد کبری برای نجات جان محاصره‌شدگان؛ حمله عناصر مسلح ضدانقلاب به نیروهای خودی در روستای کانی‌سانان و آبادی انجیران از توابع مریوان؛ تحرکات گروه‌های سیاسی مسلح غیرقانونی در مناطق مختلف کردنشین ازجمله در منطقه کامیاران و بیجار؛ انفجار مین در روستای جبرئیل‌آباد از توابع اشنویه و زخمی‌شدن سه درجه‌دار ژاندارمری؛ حکم دادگاه انقلاب اسلامی تبریز مبنی‌بر اعدام 6 نفر از افراد دمکرات و کومه‌له به‌جرم قیام مسلحانه علیه نظام.
7 تأثیر منفی درگیری و مناقشات سیاسی میان دو جناح حاکم بر نظام بر برخی مسائل غرب کشور: برکناری نماینده بنی‌صدر توسط سپاه غرب کشور، ناهماهنگی میان ارتش و سپاه و خودداری برخی فرماندهان ارتش از رساندن تدارکات نظامی به سپاه.
8 حرکت تاکتیکی و حساب‌شده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در محکومیت تجاوزات مرزی عراق و اعلام آمادگی این سازمان برای دفاع از مرزها و شهرهای غرب کشور؛ تظاهرات هرروزه هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در اغلب شهرها در اعتراض به دستگیری و تشکیل دادگاه محمدرضا سعادتی، عضو مرکزی این سازمان، که به‌جرم جاسوسی برای شوروی دستگیر شده است؛ ممنوعیت فعالیت هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در برخی شهرها؛ اخطار حاکم شرع کاشان به نهادهای نظامی و انتظامی برای جلوگیری از پخش کتب مجاهدین خلق تا اعلام رأی مجلس شورای اسلامی.
9 ادامه التهاب در فضای سیاسی کشور به‌دلیل سخنرانی بنی‌صدر و بازتاب‌های آن در میان گروه رقیب و اقشار دیگر ازجمله: مصاحبه آیت‌الله منتظری و پیام به مسئولان دو جناح درمورد رفع اختلاف بین خود و درنظرگرفتن صلاح مملکت؛ اظهارنظر امام‌جمعه تهران و نماینده امام در شورای عالی دفاع درباره تشکیل‌نشدن جلسات این شورا و انتقاد از سخنان بنی‌صدر؛ بیانیه شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در واکنش به سخنان بنی‌صدر؛ اطلاعیه دفتر مرکزی جهاد سازندگی و دعوت مسئولان دو جناح به وحدت؛ نامه سرگشاده ستاد عملیات غرب کشور به امام.
1 سخنرانی بنی‌صدر بر مزار آیت‌الله طالقانی در بهشت زهرا در مراسم بزرگداشت سالگرد درگذشت ایشان، که طی آن با لحن نسبتاً ملایم‌تری به جناح رقیب حمله شده است. تشدید واکنش طرف‌داران دو جناح و تظاهرات علیه یکدیگر، به‌ویژه در شهرهای مشهد و اصفهان.
2 تشکیل اولین جلسه رسمی کابینه دولت محمدعلی رجایی درحالیکه جای هفت وزیر آن خالی است و گزارش مفصل کیهان دراین‌مورد.
3 دیدار محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، به‌همراه 10 تن از وزرای کابینه با امام خمینی و سخنان مبسوط امام درباره ریشه اصلی اختلافات اخیر دو جناح و دعوت مجدد آنان به حفظ وحدت.
4 واکنش مقامات امریکایی به سخنان چند روز پیش نخست‌وزیر ایران در قم که طی آن خواستار عذرخواهی امریکا از ایران شده بود: واکنش سخنگوی وزارت خارجه و نیز واکنش وزیر امور خارجه امریکا دراین‌باره.
گزارش روزشمار 21/6/1359
5 شدیدترین نبرد امروز در طول هشت روز گذشته، به‌خصوص با حمله‌های گسترده نیروهای بعثی به نقاط مختلف ایلام، نفت‌شهر و مهران غرب و وسعت‌یافتن نبرد در این مناطق و اشغال بخش‌هایی از خاک ایرات توسط نیروهای عراقی؛ گزارش استاندار ایلام در مورد نبردهای امروز در این منطقه.
6 یکی از شدیدترین نبردهای خونین در طول امروز در منطقه عمومی قصرشیرین و نفت‌شهر و دفاع نیروهای مدافع ایرانی در نبردی نابرابر؛ شدت‌یافتن این درگیری‌ها در بعدازظهر امروز و آتشباری سنگین ارتش عراق روی پاسگاههای گروهان سومار ازجمله پاسگاههای نفت‌شهر، گیسکه، سلمان‌کشته، سه‌تپان، سانواپا، چقاشیرگه، کانی‌شیخ، تلخاب و بازرگان؛ محاصره پاسگاه بازرگان تابع گروهان سومار از سه طرف و انهدام کامل این پاسگاه توسط عراق.
7 وضعیت نابهنجار مردم به‌خصوص زن‌ها، بچه‌ها و افراد مسن به‌دلیل نبردهای خونین چند روز گذشته در نوار مرزی غرب کشور که با آتشباری و بمباران‌های وسیع ارتش عراق روی مناطق مسکونی و تأسیسات شهری همراه بوده است: آواره‌شدن مردم شهرهای قصرشیرین، خسروی، مهران و دهلران و مهاجرت نیمی از آنها به منطقه اسلام‌آباد غرب؛ ادامه کمک‌های امدادی به مناطق جنگی.
8 ادامه تحرکات وسیع ارتش عراق و استقرار و تجهیز و تقویت نیروها در مناطق همجوار قصرشیرین، خسروی، ایلام، مهران و دهلران.
9 واکنش مقامات رسمی عراق و مطبوعات این کشور درباره درگیری‌های هشت روز گذشته در مناطق مرزی کرمانشاه و ایلام میان قوای ایران و عراق و اقدام عراق در تصرف بخش‌هایی از خاک ایران، که قابل‌تأمل و حاکی‌از تاکیدهای مکرر مقامات عراقی بر آغاز تهاجم ازسوی این کشور است.
10 حمله آتشباری عراق از سه طرف به پاسگاههای مؤمنی، خین و حدود در مرز خرمشهر و درگیری ده‌ساعته بین طرفین و اعتراض رسمی مرزبان درجه یک خرمشهر به همتای بصری خود درباره این حمله و تحرکات اخیر عراق در منطقه؛ حمله آتشباری و تیراندازی عراقی‌ها به‌سوی پاسگاههای دویرج و طاوسیه برای دومین روز متوالی در منطقه مرزی بستان؛ تجاوز هوایی مکرر به حریم فضایی آبادان و خرمشهر؛ پخش پارازیت ازسوی عراق بر روی صدای جمهوری اسلامی ایران در خرمشهر و آبادان؛ ادامه و تشدید تحرکات عراق در مرزهای بستان، آبادان و خرمشهر.
1 تمهیدات مقامات استان خوزستان برای مقابله با تجاوزات عراق باتوجهبه درگیری‌های دیروز و امروز در برخی مناطق مرزی استان، ازجمله: پخش برنامه ویژه مقابله با حملات هوایی دشمن و آشنایی مردم با آژیر خطر هنگام حمله هوایی در شهر اهواز، دستورالعمل استانداری خوزستان به شرکت ملی نفت و مناطق نفت‌خیز جنوب و نیز فرمانداری خرمشهر برای در اختیار قراردادن امکانات و خدمات به ارتش و سپاه؛ مشکل اصلی سپاه در خوزستان ازنظر تجهیزات و ادوات جنگی.
2 ادامه درگیری‌های سخت و خونین در مناطق مختلف کردنشین: وقوع شدیدترین درگیری‌ها در محور بانه - سردشت، ادامه محاصره نیروهای خودی از نیمه‌شب گذشته و واردشدن تلفات سنگین به نیروهای خودی ازجمله شهادت 15 نفر و مجروح‌شدن 144 نفر از نیروهای مرکب ستون اعزامی از بانه به‌سوی سردشت؛ آتشباری مهاجمان به شهر پاوه؛ حمله مهاجمان مسلح به گروه گشتی در شهر سنندج و شهادت دو پیشمرگ مسلمان کرد؛ چشمگیربودن و تشدید تحرکات گروه‌های سیاسی مخالف نظام در مناطق کردنشین، به‌خصوص در استان آذربایجان‌غربی.
3 پیام سازمان چریک‌های فدایی خلق (اقلیت) به مناسبت کشته‌شدن دو تن از فرماندهان این سازمان که در درگیری‌های چند روز گذشته در محور بانه - سردشت به‌دست رزمندگان انقلاب کشته شدند.
4 سخنان محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر، در مراسم سالگرد رحلت آیت‌الله طالقانی: تقسیم گروه‌های سیاسی داخلی کشور به چهار دسته و بیان مواضع دولت در برخورد با آنها.
5 برگزاری نمازجمعه این هفته تهران در بهشت زهرا و در کنار مزار آیت‌الله طالقانی و گزارش مبسوط خبرگزاری پارس درباره این مراسم.
6 پیام مبسوط و مفصل امام خمینی به زائران بیت‌الله الحرام در آستانه ورود به موسم برگزاری گردهمایی عظیم جهان اسلام که در این پیام به مسائل معتنابه جهان اسلام ازجمله حمله عراق به مرزهای ایران، حمله شوروی به افغانستان و حملات اسرائیل به فلسطین و لبنان پرداخته شده است.
7 ابراز نگرانی مقامات رسمی و رسانه‌های امریکا درباره آزادی قریب‌الوقوع گروگانهای امریکایی باتوجهبه وضعیت داخلی ایران، به‌خصوص بالاگرفتن اختلافات میان دو جناح رقیب حاکم بر نظام جمهوری اسلامی ایران؛ سخنان دبیرکل سازمان ملل و اظهار ناامیدی وی از آزادی زودهنگام گروگان‌ها.
8 وقوع یک کودتای نظامی در ترکیه به رهبری یک ژنرال چهار ستاره به نام کنان اورن، بازداشت 118 تن از مقامات سیاسی و رهبران دولت ترکیه و اعلام حکومت نظامی در اغلب شهرهای این کشور.
گزارش روزشمار 22/6/1359
9 تلاش مجدد ایران برای بازپسگیری پاسگاه‌ها و مرکز گروهان خان‌لیلی از ارتش عراق؛ آتشباری و پیشروی ارتش عراق به‌سوی پاسگاههای سانواپا، سلمان‌کشته، بازرگان و تلخاب از توابع گروهان سومار و وضعیت وخیم این پاسگاه‌ها؛ ناهماهنگی میان قوای ایران و پیشنهاد تشکیل یک ستاد عملیات مشترک در غرب متشکل از فرماندهان ارتش، سپاه و ژاندارمری؛ درگیری‌های شدید در نفت‌شهر؛ آتشباری عراق روی جاده و شهر قصرشیرین و پاسگاه پرویز و نواحی سومار؛ شکست عراق در پیشروی به‌سوی پاسگاههای تنگاب‌نو و تنگاب کهنه و ادامه درگیری در این منطقه.
حمله ارتش عراق به پاسگاه انجیره و شوروشیرین و محاصره پاسگاههای انجیره و تپه‌شینو تابع گروهان صالح‌آباد؛ عقب‌نشینی تاکتیکی ارتش به دامنه ارتفاعات میمک و انهدام 6 تانک عراقی به‌همت
1 نیروهای سپاه در این منطقه؛ اقدام نیروهای خودی به ترک موضع دفاعی خود در پاسگاه نی‌خزر به‌علت آتش سنگین عراق؛ بمباران مواضع ارتش عراق به‌وسیله 9 فروند جنگنده اف5 از پایگاه چهارم شکاری؛ سقوط یک فروند هواپیمای عراقی در ارتفاعات ایلام؛ حمله شبانه عراق به پایگاه‌های مرزی منطقه ایلام که از پشتیبانی هوایی برخوردار بود.
2 ورود بنی‌صدر، رجایی و فرماندهان ارتش و سپاه به کرمانشاه و تشکیل جلسه در ستاد عملیات مشترک غرب کشور؛ بازدید رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر از نوای مرزی صالح‌آباد، حمله یک میگ عراقی به بالگرد حامل بنی‌صدر و رجایی و نجات آن با مهارت خلبان و سررسیدن جنگنده‌های ایرانی.
3 بررسی مطالب رسانه‌های گروهی داخلی عراق و برخی کشورهای عربی که حاکی‌از توجیه تهاجم عراق علیه ایران براساس تفکرات ناسیونالیسم عربی و با هدف جذب دیگر کشورهای عربی منطقه به این درگیری تازه و اشاعه تقابل دیرینه قومیت‌هاست.
4 جلسه فرماندهان عراقی در پادگان سیدصادق این کشور و تصمیم به اعزام نیروهای بیشتر ازجمله نیروهای تکاور به مناطق مرزی درگیر.
5 تعرضات ارتش عراق در مرزهای خوزستان و تحکیم و تقویت بیشتر نیروها و تجهیزات به‌ویژه در مناطق شلمچه و روبه‌روی جزیره مینو؛ استقرار موشک‌های زمین‌به‌هوای سام در مقابل مرزهای خوزستان همراه تعداد زیادی تانک و زره‌پوش در اطراف آنها؛ احتمال قوی حمله هوایی عراق ظرف 24 ساعت آینده به مناطق بوشهر، خرمشهر و آبادان؛ پناهنده‌شدن سه نظامی عراقی به پاسگاه سمیده ایران؛ حمله پیشگیرانه ایران به پاسگاه البوارین و مین‌گذاری این منطقه و انهدام تأسیسات مرزی عراق از ناحیه شلمچه؛ محاصره پاسگاه خین و گروهان خرمشهر توسط دو ناوچه عراقی و آتشباری بر روی آنها؛ درگیری در پاسگاه خین و مؤمنی؛ انهدام کامل پاسگاه شلمچه عراق و پل رابط نزدیک البوارین؛ مسدود اعلام‌شدن مرز شلمچه ازسوی استانداری خوزستان از امروز؛ اقدام نیروهای عراقی به فیلمبرداری از سواحل آبادان از روی دکل مخابراتی مقابل منطقه شطیط.
6 تمهیدات مسئولان نظامی، انتظامی، شهری و مردم خرمشهر و آبادان برای مقابله با تجاوزات مرزی مکرر عراق، ازجمله: جلسات توجیهی با روحانیت و فرماندار خرمشهر برای توجیه و بسیج مردم؛ دستورالعمل فرماندار آبادان به صداوسیمای مرکز آبادان برای آموزش و آماده‌سازی مردم در برخورد با حملات هوایی؛ دستور فرماندار آبادان به کفیل پالایشگاه آبادان برای پشتیبانی و در اختیار قراردادن کلیه امکانات خود به فرمانداری جهت ساخت سنگر و استحکامات برای نیروهای نظامی خودی؛ ادامه تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق ازجمله بمب‌گذاری در مناطق مرزی خوزستان.
7 خبرهای متعدد حاکی‌از تحرکات نسبتاً وسیع گروه‌های سیاسی مسلح معاند با نظام و ارتباطات تنگاتنگ و نزدیک آنها با عوامل ارتش عراق: جلسه سران مهاجمان مسلح ضدانقلاب با یک مأمور ویژه عراق؛ پرواز یک بالگرد عراقی در شب 22/6/1359 در منطقه دالاهو و رساندن مهمات به ضدانقلاب؛ تحرکات عوامل مسلح بختیار و جابه‌جایی نیرو و تجهیزات آنان، با کامیون‌هایی که نام ارتش بختیار بر روی آنها حک شده است، از منطقه پنجوین عراق به‌سوی شیلر؛ اعزام تعداد 1000 نفر از افراد وابسته به عراق به کوه کانی‌دزدان به‌قصد حمله به پاسداران مستقر در این محل.
سرقت 80 میلیون تومان از بانک ملی مهاباد توسط افراد مسلح حزب دمکرات؛ درخواست سپاه ارومیه
1 مبنی‌بر اعزام 300 نفر نیرو و یک فرمانده عملیاتی در آستانه حمله به مهاباد؛ ادامه حرکت کند ستون اعزامی از بانه و رسیدن به نزدیکی سردشت؛ درگیری در منطقه تکاب و شاهین‌دژ؛ ادامه خاموشی و قطع برق در بخش تکاب پس از گذشت 15 روز؛ احتمال حمله افراد ضدانقلاب به یگان‌های ارتش و سپاه در سقز در سالروز فوت 22 نفر از ضدانقلابیون؛ درگیری در مسیر سنندج - مریوان و نیز قریه گرجی بیانی در منطقه سنقر میان افراد مسلح غیرقانونی و نیروهای خودی. (ضمیمه دارد)
2 آغاز محاکمه 6 تن دیگر از عوامل شرکت در کودتای نافرجام 18 تیرماه گذشته در دادگاه ویژه انقلاب اسلامی مرکز؛ تکذیب مجدد شرکت در کودتای نافرجام امریکایی ازسوی سازمان چریک‌های فدایی خلق؛ تظاهرات هرروزه و اعتراضآمیز هواداران مجاهدین خلق (منافقین) در تهران و شهرهای مختلف در آستانه تشکیل دادگاه محاکمه سعادتی؛ اطلاعیه دادستانی کل انقلاب مبنی‌بر اعلام تشکیل دادگاه سعادتی در روز شنبه 29/6/1359 و لزوم شرکت موسی خیابانی در دادگاه مزبور؛ نامه دکتر عبدالکریم لاهیجی، وکیل محمدرضا سعادتی، خطاب به دادستان کل کشور و تقاضای تعویق وقت محاکمه برای مطالعه پرونده و ملاقات با موکل خود و نیز تدارک دفاع و تعیین وقت جدید محاکمه؛ آزادی تعدادی از هواداران گروه‌های سیاسی که در درگیری چند روز پیش بوشهر دستگیر شده بودند.
3 دستگیری تیمسار باقری فرمانده پیشین نیروی هوایی هنگام خروج از کشور در فرودگاه مهرآباد.
4 بازتاب نسبتاً وسیع پیام روز گذشته امام خمینی خطاب به زائران بیت‌الله الحرام که در بخشی از آن راجع به شرایط ایران برای آزادی گروگانهای امریکایی صحبت شده است؛ گفتار صادق قطب‌زاده در آخرین روزهای وزارت خود درباره پیام اخیر امام، مبنی‌بر خارج‌شدن بحران گروگان‌ها از بن‌بست.
5 ادامه تلاش مجامع بین‌المللی و شخصیت‌های سیاسی برای حل بحران گروگانهای امریکایی: تصویب قطعنامه‌ای در پایان اجلاس سالانه کمیسیون فرعی حقوق بشر در ژنو و درخواست از ایران برای آزادی فوری گروگانهای امریکایی؛ دیدار امروز سفیر الجزایر در تهران با رئیس مجلس شورای اسلامی و تقدیم نامه خانواده‌های گروگانهای امریکایی به رئیس مجلس.
6 بازتاب وسیع کودتای دیروز در ترکیه توسط نظامیان این کشور در رسانه‌های گروهی جهان.
ضمیمه گزارش599: اظهارات استاندار آذربایجان‌غربی درباره سرقت از بانک ملی شعبه مهاباد.
گزارش روزشمار 23/6/1359
7 ادامه درگیری‌های مرزی در مناطق غرب کشور و تحرکات تازه رژیم عراق، به‌ویژه در پاسگاههای تابع گروهان قصرشیرین ازجمله پاسگاه ولدکشته، زینل‌کش، قلعه‌سفید، بیشگان، تنگ هوان، تنگاب و گروهان سومار؛ سرنگونی دو میگ عراقی در تنگ ترشابه و بیشگان به‌هنگام بازدید رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و هیئت همراه از خطوط مقدم جبهه.
8 تثبیت‌نشدن موقعیت عراق در منطقه اشغال‌شده میمک به‌دلیل ادامه مقاومت نیروهای ایرانی در این منطقه؛ تحرکات و تقویت نیرو و زرهی عراق در اطراف پاسگاههای تلخاب، گیسکه، انجیره، تپه شینو، نی‌خزر و مقابل مرز چیلات؛ گزارشی از وضعیت وخیم پاسگاه تلخاب.
9 گزارش کیهان به نقل از یک منبع مطلع نظامی درباره مقایسه دو نیروی زمینی و هوایی ایران و عراق با یکدیگر و نیز معاهده مرزی 1975 الجزایر و زمین‌هایی که طبق این معاهده قرار بود به عراق داده شود.
حمله مجدد نیروهای عراقی به پاسگاه خین و مؤمنی ایران و اطراف آن با دو فروند ناوچه ازطریق
1 شط‌العرب، آتش‌سوزی در دهکده ولیعصر و اعتراض شدید مرزبان خرمشهر به مرزبان بصره؛ بازدید استاندار خوزستان و دیگر مقامات محلی از نوار مرزی جنوب؛ افزایش تقویت تیپ2 گارد مرزی عراق در منطقه مرزی خرمشهر.
2 ادامه تحرکات و تقویت نیرو و تجهیزات زرهی و استحکامات مهندسی عراق در مناطق مرزی خرمشهر و دیگر مناطق مرزی استان خوزستان؛ گزارش لشکر92 زرهی اهواز درباره حوادث و رخدادهای امروز در مناطق مرزی تابع یگان‌های این لشکر؛ تکرار گزارش مربوط به احتمال حمله هوایی شدید عراق به مناطق بوشهر، خرمشهر و در معرض تهدید واقع‌شدن جزیره مینو، شلمچه، گارد ساحلی و ناوگان دریایی ایران.
3 بازتاب وسیع درگیری‌های اخیر مرزی میان قوای نظامی ایران و عراق، به‌ویژه در مناطق مرزی قصرشیرین و ایلام در رسانه‌های عراق، منطقه و غرب.
4 ادامه عزیمت نیروهای مردمی به‌سوی جبهه‌های غرب کشور و کمک‌رسانی به این مناطق جنگ‌زده ازجمله اعزام 700 نفر داوطلب مسلح از خرم‌آباد به جبهه‌های غرب؛ تشکیل کمیته‌ای در فرمانداری قصرشیرین برای دریافت و پخش کمک‌های مردمی شهرهای مختلف کشور؛ گزارش کیهان درباره وضعیت عمومی شهر قصرشیرین؛ تحویل کمک‌های غذایی و دارویی مردم اسدآباد به سپاه قصرشیرین در روز گذشته؛ ادامه مبارزه با عوامل داخلی وابسته به عراق در خوزستان ازجمله کشف محل اختفای احمد اسحاقی یکی از این عناصر ضدانقلاب در محله زرگان اهواز و کشته‌شدن وی در یک درگیری مسلحانه.
5 آرامش نسبی در مهاباد و استقرار افراد مسلح و انبارکردن سلاح‌های سبک و سنگین در روستاهای اطراف آن؛ درگیری‌های مسلحانه میان ستون اعزامی از بانه و گروه‌های مسلح ضدانقلاب در نزدیکی سردشت؛ ورود تعداد زیادی از عوامل مسلح غیرقانونی از مهاباد و پیرانشهر به منطقه سردشت؛ ناآرامی در شهر سردشت و گلوله‌باران مکرر شهر و گروهان ژاندارمری مستقر در آن توسط مهاجمان ضدانقلاب؛ آغاز دومین عملیات ارتش برای پاکسازی محور نقده - اشنویه (با طول تقریبی 32 کیلومتر) و اطراف آن؛ حمله توپخانه‌ای عناصر مسلح غیرقانونی از اطراف کولان علی‌آباد به داخل شهر نقده؛ درگیری سخت نیروهای خودی با عناصر مسلح ضدانقلاب در محور شاهین‌دژ - تکاب در حوالی بنی‌کندی؛ حمله شبانه مهاجمان به بخش شاهین‌دژ و اطراف آن؛ درگیری‌های پراکنده در دیگر مناطق کردنشین ازجمله در جوانرود، باینگان، سقز، ورزه‌پوش و زردویی واقع در جنوب‌غربی پاوه؛ رسیدن ستون تدارکاتی ارتش به مریوان؛ تقویت گروه‌های سیاسی مسلح ضدانقلاب با کمک و حمایت مستقیم عراق در نوسود، آبادی‌های آویهنگ، بیساران، هویه، کلوته، توریور و سروآباد در حوالی سنندج؛ تقویت پاسگاههای عراق در نوار مرزی مقابل مریوان؛ استقرار 400 تن از افراد مسلح غیرقانونی در آبادی بندخوی واقع در حوالی بانه؛ گزارش ژاندارمری کرمانشاه درمورد مراجعت بیش از یک‌صد نفر به سرپرستی عبداله بابایی از عراق به ایران به‌قصد خرابکاری در منطقه؛ کمک اکراد ترکیه به کردهای ایرانی به سرپرستی قاسملو؛ (ضمیمه دارد)
مشکلات عدیده در شهرهای شمالی کشور به‌خصوص شهرستان رشت به‌دلیل درگیری و ایجاد تشنج میان هواداران گروه‌های سیاسی و مردم وفادار به نظام: گزارش نامه مردم (ارگان مرکزی حزب توده) از اوضاع
1 رشت و هشدار به مسئولان درزمینه برخوردهای گروه‌های سیاسی در منطقه؛ سخنان استاندار گیلان درخصوص برخی مشکلات و نارسایی‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی این استان و نحوه فعالیت گروه‌های سیاسی چپ و نقش شوروی در حمایت و پشتیبانی از این گروه‌ها در شهرهای استان گیلان.
2 ادامه واکنش‌ها در داخل و خارج مجلس شورای اسلامی دربرابر سخنان بنی‌صدر در مراسم روز هفده شهریور و نیز پاسخ سران حزب جمهوری اسلامی به آن؛ مسکوت‌گذاشتن طرح احضار رئیس‌جمهور به مجلس درپی بیانات امام خمینی و آیت‌الله منتظری؛ پاسخ امام خمینی به تلگرام‌های آیات عظام قم و مشهد.
3 طرح موضوع چگونگی رسیدگی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به مسئله گروگانهای امریکایی و حل‌وفصل آن ازسوی کمیسیون امور خارجه در جلسه علنی امروز مجلس.
4 ملاقات هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، با کاردار سوئیس و تحویل نامه دو نفر از نمایندگان کنگره امریکا به هاشمی رفسنجانی.
5 بررسی آخرین پیشنهادهای امام خمینی درمورد آزادی گروگانهای امریکایی و اظهارنظرهای مقامات دولت امریکا در رسانه‌های گروهی غرب، به‌ویژه مطبوعات امریکا.
6 افزایش تنش و تیرگی روابط میان ایران و شوروی با ادامه جریان جابه‌جایی سفارتخانه‌های دو کشور.
ضمیمه گزارش612: مراحل آزادسازی و پاکسازی محور نقده - اشنویه.
گزارش روزشمار 24/6/1359
7 شدت‌یافتن تلاش دیپلماتیک مقامات عراقی برای توجیه حملات خود و تصرف بخش‌هایی از اراضی ایران با استناد به قرارداد 1975 شاه - صدام در الجزیره و واکنش واضح‌تر مقامات ایرانی به این حملات و فعالیت‌های سیاسی عراق: سخنان عزت ابراهیم الدوری و نیز سخنان بنی‌صدر درباره درگیری‌های مرزی جاری، مصاحبه مهم و حساس تیمسار ولی‌الله فلاحی، جانشین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگو با خبرگزاری پارس مبنی‌بر اینکه «ما قرارداد ایران و الجزایر را درمورد مرزهای ارضی قبول نداریم و یک میلی‌متر از خاک خود را به کسی نخواهیم داد.»
8 آغاز تلاش‌هایی نه‌چندان محکم و استوار برای جلوگیری از گسترش جنگ میان ایران و عراق، در میان برخی از کشورها و محافل عربی.
9 از سرگیری حملات سنگین آتشباری عراق روی مناطق قصرشیرین و پاسگاههای ولدکشته، هدایت، پرویز، تنگاب‌نو، خسروی، قلعه‌سفید و هنگ ژاندارمری قصرشیرین؛ نخستین حمله تهاجمی آتشباری نیروهای ایرانی به پاسگاههای عراقی مقابل نفت‌شهر؛ تجاوز دو میگ عراقی به نفت‌شهر؛ حملات آتشباری عراق به پاسگاههای ژاله‌پناه، گمرک‌نو، نفت‌شهر و چقاشیرگه و شدت‌یافتن درگیری در تنگ‌هوان و تنگ ترشابه؛ پناهنده‌شدن 5 افسر، درجه‌دار و سرباز عراقی از مرز هلاله به نیروهای ایرانی. (ضمیمه دارد)
10 بالاگرفتن شدت درگیری‌ها در مناطق مرزی ایلام ازجمله: درگیری و نبردهای نابرابر در منطقه گروهان صالح‌آباد و پاسگاههای تابع آن، به‌خصوص در پاسگاههای انجیره و شوروشیرین، هلاله و نی‌خزر، و قصد حمله وسیع دشمن از منطقه شوروشیرین و سد کنجانچم؛ حمله مجدد عراق از سه طرف به پاسگاه بازرگان در منطقه مهران؛ درگیری در پاسگاههای سمیده و بیات در منطقه موسیان؛ آتشباری سنگین ایران روی پاسگاه بدره عراق در منطقه مجاور مهران؛ حمله آتشباری و شب‌هنگام عراق به شهر موسیان.
گسیل و اعزام نیروها و تجهیزات بیشتر ازسوی عراق به مناطق مرزی غرب کشور: گسترش
1 آتشبارهای ضدهوایی ازجانب عراق در منطقه زرباطیه، ایجاد استحکامات و جاده‌سازی در مناطق تصرف‌شده به‌دست نیروهای عراقی، تقویت بیشتر نیروها در مناطق قلعه‌یهودی، زینل‌کش و چیلات؛ آگهی شماره2 ستاد فرماندهی لشکر77 خراسان به فرمانده تیپ3 این لشکر مبنی‌بر آماده‌شدن برای اعزام به مناطق مرزی غرب در ساعت "س" روز "ر".
2 آغاز مجدد حملات آتشباری ارتش عراق روی مناطق مرزی خرمشهر و پاسخ‌گویی نیروهای مدافع خودی: اوج‌گیری درگیری‌ها در مناطق خین و جلگه، انهدام پاسگاه عراقی روبه‌روی خیّن به نام شلحه و پل رابط دو جزیره کوچک مجاور به نامهای رومایلا و ام‌الوابی؛ تجاوز یک فروند هواپیمای عراقی به حریم فضایی خرمشهر؛ اطلاعیه شورای شهر خرمشهر درخصوص جریانات مرزی شلمچه و درخواست از مردم خرمشهر برای جای‌دادن اهالی مناطق مرزی در منازل خود؛ درخواست فرماندار خرمشهر از مردم این شهر برای بالابردن آمادگی رزمی خود و تحویل کمک‌های نقدی و جنسی به کمیته‌های امداد در فرمانداری خرمشهر، هلال‌احمر و مساجد خرمشهر؛ بازدید استاندار خوزستان و چند تن از مسئولان محلی و استان از پاسگاههای مرزی شلمچه، مؤمنی و خین و شرکت در جلسه شورای تأمین استان در خرمشهر؛ تلفنگرام استاندار خوزستان به وزارت کشور درباره در اولویت قراردادن امدادهای پزشکی به مناطق خوزستان.
3 ادامه و تشدید درگیری در دیگر مناطق مرزی استان خوزستان ازجمله در هورالعظیم و پاسگاه صفریه ایران؛ انهدام 5 پاسگاه عراقی با تلاش نیروهای زمینی و هوایی ایران در منطقه بستان و سوسنگرد.
4 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران باتوجهبه استقرار سه لشکر عراق در منطقه مرزی حوزه مأموریت لشکر92 زرهی خوزستان و اعلام راه‌های احتمالی حمله عراق به خوزستان؛ ادامه تحرکات، جابه‌جایی و تقویت نیرو ازسوی عراق در مناطق مختلف مرزی خوزستان؛ اقدامات نیروهای اطلاعاتی سپاه پاسداران آبادان در شناسایی تحرکات عراق و نیز ضربه‌زدن و جنگ پارتیزانی علیه قوای بعثی؛ تقویت محدود نیروهای ارتش ایران در منطقه مرزی بستان. (ضمیمه دارد)
5 گزارش‌های متعدد و جالب‌توجه از وضعیت برون‌مرزی عراق؛ چه اطلاعاتی که نیروهای اطلاعاتی خودی از داخل عراق جمعآوری کنند یا اطلاعاتی که ازطریق واحد شنود نیروهای مسلح خودی از دستگاه‌های مخابراتی دشمن استراق‌سمع می‌شود.
6 ادامه تحرکات و حملات ایذایی عوامل داخلی وابسته به عراق در داخل شهرهای مرزی، به‌خصوص منطقه عمومی آبادان و خرمشهر ازجمله بمب‌گذاری در تأسیسات صنعتی و نفتی، جاسوسی برای عراق و ورود اسلحه قاچاق؛ مصاحبه فرماندار آبادان درباره چگونگی برقراری امنیت در مناطق مرزی منطقه.
7 راه‌پیمایی گسترده هزاران نفر از مردم کرمانشاه و سنقر کلیائی به‌منظور پشتیبانی از ارتش جمهوری اسلامی ایران علیه نیروهای متجاوز بعث عراق، در سطح خیابان‌های کرمانشاه و سنقر؛ درخواست فرماندار قصرشیرین از نهادها و ارگان‌های مملکتی به‌منظور تأمین سریع‌تر مایحتاج و ارزاق عمومی مردم قصرشیرین.
حرکت دو ستون اعزامی از ارومیه و میاندوآب به‌طرف مهاباد در صبح امروز و ورود ستون اعزامی از ارومیه به مهاباد هنگام غروب و استقرار در محل‌های تعیین‌شده ازجمله تلویزیون، استادیوم ورزشی، محل سابق گروهان ژاندارمری (دفتر حزب دمکرات)، خانه پیشاهنگی و ارتفاعات مشرف بر شهر مهاباد؛ درگیری خونین ستون اعزامی از ارومیه در طول مسیر با مهاجمان مسلح پیش از ورود به شهر مهاباد؛ گزارش سپاه بانه درباره ستون
1 اعزامی از بانه به‌سوی سردشت؛ درگیری‌های خونین در جاده سقز - بوکان با گروهی از اعضای حزب دمکرات و نیز در اطراف جوانرود؛ ادعای رادیو صدای آزاد ایران وابسته به سران فراری ارتش رژیم ساقط‌شده گذشته، ازجمله ارتشبد اویسی - که مقر اصلی آن در عراق است - درباره برخی حوادث کردستان.
2 ادامه و افزایش تحرکات گروه‌های مسلح مخالف نظام با همکاری بیشتر عراق در مناطق مختلف کردنشین ازجمله: اطراف بانه، بوکان، اطراف و ارتفاعات مهاباد، شاهین‌دژ، دیواندره، پیرانشهر، کوه آبیدر در اطراف سنندج؛ تصمیم اخیر سران حزب کومه‌له برای ترور سرهنگ صیاد شیرازی و اختصاص مبلغ یک‌صد هزار تومان جایزه برای این کار.
3 اجرای حکم اعدام 9 تن دیگر از کودتاچی‌ها پس از جلسات متعدد محاکمه در نیمه‌شب امروز به‌حکم دادگاه انقلاب اسلامی مرکز؛ مصاحبه مطبوعاتی سران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و تکذیب دست‌داشتن در کودتای نافرجام، ادعای کشف کودتا ازسوی این سازمان و انتشار ویژه‌نامه‌ای در همین خصوص؛ گفته‌های بنی‌صدر در کارنامه روزانه خود درباره تماس تلفنی رجوی با وی.
4 مصاحبه مطبوعاتی هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، با شرکت خبرنگاران داخلی و خارجی درباره روابط ایران با سوریه و لیبی، کودتای اخیر ترکیه، ملاقات با برخی سفیران، نامه دو تن از نمایندگان کنگره امریکا و نامه خانواده‌های گروگانهای امریکایی؛ سخنان ادموند ماسکی، وزیر امور خارجه امریکا، در نشستی مطبوعاتی، درباره اشتباه‌بودن امید به حل قریب‌الوقوع بحران گروگانهای امریکایی.
ضمیمه گزارش621: شرح وضعیت حوزه استحفاظی گروهان خان‌لیلی که یک دسته از افراد شجاع این گروهان شناسایی آن را انجام دادند.
ضمیمه گزارش626: اطلاعات کسب‌شده از سه پناهنده عراقی - که جمعی گردان3 تیپ1 عراق هستند - درباره گسترش یگان‌های عراقی و استعداد نسبی آنها در منطقه مرزی ایلام و خوزستان تا به امروز.
ضمیمه گزارش632: کودتای نقاب و نقش سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در آن.
گزارش روزشمار 25/6/1359
5 صدور بیانیه‌ای ازسوی وزارت امورخارجة جمهوری اسلامی ایران درخصوص تصمیم اخیر سوریه و لیبی بر اتحاد با یکدیگر، انتقاد از رژیم‌های دست‌نشانده امریکا در منطقه؛ حمله به رهبران عراق به‌خاطر تلاش آنها برای جنگ با ایران با هدف دستیابی به ژاندارمری منطقه و برشمردن خطرهای بالقوة عراق برای منطقه.
6 نوع بازتاب مسائل ایران و عراق در رسانه های عراقی، تلاش مسئولان و رسانه‌های رسمی عراق در ارائه اخبار و تحلیل‌های یک‌سویه با هدف متجاوز جلوه‌دادن ایران و محق‌دانستن عراق در بازپسگیری خاک خود برمبنای قرارداد 1975 الجزایر.
7 کوشش برخی کشورها، رسانه‌ها و مقامات عربی و انقلابی برای ایجاد آشتی و رفع سوءتفاهم‌ها میان ایران و عراق درپی شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی دو کشور ازجمله: اعزام دو سفیر ازطرف یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین، به تهران و بغداد؛ گزارش رادیو کلن دربارة تأثیر اختلافات مرزی ایران و عراق بر روابط ایران با شوروی.
ادامه درگیری‌های شدید در مناطق مرزی قصرشیرین، نفت‌شهر و سومار؛ درگیری در منطقه تنگاب نو و عقداء و انهدام پاسگاه بانمیل عراق در نزدیکی مرز خسروی؛ تقویت و نقلوانتقال نیرو و زرهی عراق از مندلی به‌طرف تپه بازرگان؛ حملات توپخانه‌ای عراق به پاسگاههای سانواپا و بازرگان و روستاهای بخش
1 سومار؛ ادامة درگیری‌ها در پاسگاه تلخاب و قطع ارتباط آن با گروهان سومار؛ دو عملیات پارتیزانی نیروهای خودی در منطقه خانقین و پاسگاه پله چفت عراق به‌تلافی تجاوزات مکرر عراق؛ آتشباری شدید عراق روی شهر قصرشیرین؛ گزارشی از تحرکات عراق و مهاجمان مسلح ضدانقلاب در منطقه سرپل ذهاب و نوار مرزی خان‌لیلی و نفت‌شهر؛ اعزام یک واحد ضدهوایی به غرب کشور.
2 حملات ارتش عراق و مهاجمان مسلح وابسته به این رژیم در مناطق مرزی ایلام و مقاومت نیروهای خودی؛ وخامت اوضاع در پاسگاههای تابع گروه‌های صالح‌آباد و سقوط پاسگاههای انجیره و تپه شینو؛ آتشباری شدید عراق روی پاسگاه شوروشیرین؛ گزارش مرزبان مهران از وضعیت منطقه پاسگاه کانی‌سخت؛ درگیری میان نیروهای خودی و مهاجمان مسلح ضدانقلاب در منطقه بیات؛ عقب‌نشینی قوای عراق در منطقة سمیده براثر آتش توپخانه خودی؛ دستور فرمانده هنگ ایلام مبنی‌بر تقویت پاسگاه چیلات.
3 هشدار لشکر92 زرهی اهواز درمورد قصد تجاوز عراق به ایران از طریق عماره - دو سلک - دزفول؛ حملات آتشباری عراق به پاسگاههای تابع هنگ سوسنگرد ازجمله فکه، رشیدیه، صفریه، دویرج و طاوسیه؛ تقاضای مکرر پاسگاههای تابع هنگ سوسنگرد و جبهه بستان برای پشتیبانی رزمی و هوایی؛ حرکت گروه رزمی "الله‌اکبر" به‌طرف پاسگاه سوبله؛ محرزدانستن امکان حمله هوایی عراق به سوسنگرد به‌ویژه مناطق پل فلزی و مخابرات شهر؛ ادامة درگیری‌های شدید در منطقه بستان و انهدام پاسگاه رشیدیه ایران؛ تقویت نیرو و واحدهای زرهی عراق در مقابل پاسگاههای خرابه و سوبله ایران و نیز در جبهه‌های بستان و سوسنگرد؛ انهدام پاسگاههای فکه، دویرج و رشیدیه عراق؛ حملات جنگنده‌های ایران به پاسگاه شیب و یونیت شرکت نفت عراق.
4 اوضاع نسبتاً ناآرام در منطقه مرزی خرمشهر؛ وقوع یک درگیری نه‌چندان شدید میان مهاجمان عراقی و مدافعان ایرانی در پاسگاه خین؛ ایجاد خلل در امر دفاع از مرزهای منطقه براثر ناهماهنگی در اجرای دستورها یا صدور برخی دستورها بدون هماهنگی با مافوق؛ گزارشی درمورد تخلیه و عقب‌نشینی نیروهای پاسگاه خرمان.
5 گزارش شنود نیروهای اطلاعاتی خودی از مکالمات ارتش عراق در مناطق درگیر غرب و جنوب‌غربی درمورد اتفاقات مرزی ایران و عراق.
6 ادامه تحرکات عوامل داخلی وابسته به عراق در شهرهای مرزی خوزستان: آتش‌سوزی در 7 خط لوله گاز و نفت پالایشگاه آبادان براثر انفجار بمب؛ گزارش رکن دوم ستاد مشترک ارتش درمورد فعالیت جاسوسی عوامل ایرانی وابسته به عراق؛ اعلام حمایت مردم عرب بخش هویزه از امام خمینی و نیروهای سپاه وارتش.
7 مهم‌ترین درگیری‌ها و حوادث غرب کشور: استقرار ستون اعزامی متشکل از نیروهای لشکر64 ارومیه، سپاه و ژاندارمری در نقاط مهم و حیاتی شهر مهاباد پس از درگیری‌های پراکنده؛ ادامة پیشروی ستون اعزامی از میاندوآب به مهاباد باوجود درگیری‌های پراکنده با مهاجمان ضدانقلاب؛ استقرار افراد مسلح ضدانقلاب بر سر راه ستون اعزامی به سردشت در سه‌راهی پیرانشهر؛ تصرف ارتفاعات زاگرس در سردشت توسط نیروهای خودی و سخنان استاندار کردستان در این باره؛ آغاز اولین عملیات پاکسازی در محور سقز - بوکان؛ ادامة تحرکات گروه‌های مسلح ضدانقلاب با حمایت رژیم عراق در نوسود، بوکان، و نقده. (ضمیمه دارد)
تحرکات بی‌سابقه و وسیع گروه‌های مسلح معارض با نظام که حاکی‌از تلاش آنها برای درگیرکردن
1 نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در چند جبهه است، گزارش خبرگزاری پارس در این‌باره؛ درگیری میان نیروهای خودی و مهاجمان ضدانقلاب در مناطق الله‌دره، اورامانات، رشکا، غلغله (از توابع جوانرود) و قصرشیرین؛ بسته‌شدن راه سقز به بانه به دلایل امنیتی؛ دستور مرکز فرماندهی سپاه مبنی‌بر بررسی شایعات اخیر درمورد اقدامات احمد مفتی‌زاده علیه دولت جمهوری اسلامی.
2 انتشار متن مصاحبة تلویزیونی ناصر رکنی، افسر نیروی هوایی، درمورد توافق رسمی کودتاگران (سازمان نقاب) با سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در روزنامه جمهوری اسلامی؛ براساس این توافق مجاهدین خلق متعهد شدند در روز کودتا هیچ عملی که به ضرر کودتاگران باشد انجام ندهند و در مقابل بعد از پیروزی از آزادی سیاسی برخوردار شوند.
3 آغاز رسیدگی به مسئله گروگانهای امریکایی در جلسة علنی امروز صبح مجلس: مخالفت نمایندگان با بررسی این موضوع در یک جلسه غیرعلنی؛ پیگیری ماجرای گروگانهای امریکایی با تشکیل یک کمیسیون ویژه در مجلس. (ضمیمه دارد)
4 تکذیب وجود تماس‌های سری با ایالات متحده امریکا درمورد گروگانهای امریکایی ازسوی صادق‌قطب‌زاده؛ مصاحبة قطب‌زاده با خبرگزاری فرانسه دربارة راه‌حل مشکل گروگانهای امریکایی؛ افزایش تحرکات و تبلیغات ضد امریکایی گروه‌های چپ به‌ویژه حزب توده، ازجمله انتشار مقاله‌ای در نشریه نامه مردم با عنوان "گروگان‌ها، مسئله امریکا نیستند؛ مسئله اصلی سرکوب انقلاب ایران است."
ضمیمه اول گزارش643: مراحل پاکسازی محور سقز - بوکان.
ضمیمه دوم گزارش643: گزارش هیئت اعزامی واحد هماهنگی مناطق از سپاه مرکز درباره وضعیت سیاسی، اجتماعی و امنیتی شهر نقده و مشکلات و وضعیت سپاه این شهر.
ضمیمه گزارش646: طرح دو پیشنهاد ازسوی مخبر کمیسیون امور خارجه درباره پاسخ مبسوط مجلس به نامه نمایندگان کنگره امریکا، در جلسه روز 23/6/1359.
گزارش روزشمار 26/6/1359
5 حرکت یک‌جانبه صدام حسین در ملغی اعلام‌کردن قرارداد 1975 الجزایر؛ گزارش آسوشیتدپرس از بغداد درباره قرارداد مزبور و لغو یک‌طرفه آن ازجانب صدام حسین؛ اعلامیه رسمی رژیم عراق درباره لغو قرارداد الجزایر؛ سخنان رئیس دایرة قانونی وزارت خارجه عراق درباره اینکه شط‌العرب (اروندرود) به‌صورت یک رودخانه ملی درآمده و کشتی‌هایی که می‌خواهند از آن عبور کنند باید فقط پرچم عراق را حمل کنند؛ درخواست صدام از نمایندگان فرانسه و فلسطین برای رساندن پیام‌های شفاهی وی درباره جنگ ایران و عراق به رهبران کشورشان و نیز پیام‌های کتبی وی به مقامات کشورهای عربستان سعودی، یمن شمالی، کویت و بحرین.
6 مصاحبه اختصاصی بنی‌صدر با خبرگزاری فرانسه در تهران درباره درگیری مرزی با عراق و ادعاهای این رژیم.
7 وقوع نبردهای نسبتاً شدید در مناطق مرزی و شهر قصرشیرین میان قوای مهاجم عراق و مدافعان ایرانی: عملیات ضربتی نیروهای نظامی ایران در منطقه خان‌لیلی که به استرداد سلاح‌های به‌جاماندة نیروهای خودی انجامید، اما آزادسازی ارتفاعات خان‌لیلی و زینل‌کش را به همراه نداشت؛ حمله آتشباری شدید عراق روی شهر و هنگ قصرشیرین؛ حملات ناموفق عراق به پاسگاههای نوار مرزی باویسی؛ حمله هوایی و زمینی شدید عراق به پاسگاه بازرگان و حملات توپخانه‌ای به پاسگاه خسروی و اطراف تنگاب‌نو و ولدکشته.
1 ادامه تحرکات وسیع و نقلوانتقال نیرو، تجهیزات سنگین زرهی، تانک و ضدهوایی ازسوی عراق در مناطق همجوار مرزی استان کرمانشاه، به‌ویژه مناطق عمومی قصرشیرین و نفت‌شهر که نشان می‌دهد عراق در اندیشه حملات سنگین دیگری به این مناطق است.
2 حمله شبانه نیروهای عراقی به سایت ایلام؛ سقوط پاسگاههای انجیره و تپه‌شینو و درخواست‌های مکرر هنگ ایلام مبنی‌بر ارسال سلاح‌های سنگین و نیرو به پاسگاههای شوروشیرین و کانی‌سخت؛ آغاز درگیری در پاسگاه سمیده تابع گروهان مهران؛ درخواست هنگ ایلام از ناحیه کرمانشاه برای نصب یک دکل مخابراتی صد فوتی در گروهان دهلران به‌منظور تقویت صدای گروهان دهلران و موسیان در تماس با مرکز هنگ ایلام؛ آتشباری سنگین عراق روی پاسگاه سمیده؛ گزارش رادیو بغداد درخصوص تصرف منطقه مرزی موسیان و ادعای اشغال این منطقه توسط ایرانیان از مدت‌ها قبل؛ اقدام ارتش عراق در تقویت بیشتر مناطق همجوار مرزی با ایلام.
3 توضیحات ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی دربارة راهبرد نظامی عراق باتوجهبه میل آشکار تحرکات و تهاجم ارتش عراق از مناطق غرب به‌سوی مناطق مرزی خوزستان؛ افزایش تحرکات عراق و انتقال نیروها و تجهیزات زرهی و توپخانه های بیشتر مناطق مقابل پاسگاههای تابع بستان و سوسنگرد در چند روز گذشته که از قصد عراق برای حملة شدیدتر به این نقاط حکایت می‌کند؛ گزارش لشکر92 زرهی و نیروهای اطلاعاتی خودی درباره تحرکات و اقدامات ارتش عراق و نیز معبرهای نسبتاً حتمی تجاوز قوای بعثی.
4 نبرد سخت میان نیروهای عراقی و قوای خودی درمنطقه بستان و سوسنگرد: آزادسازی پاسگاههای رشیدیه، صفریه و طاوسیه که روز گذشته به اشغال نیروهای بعثی درآمده بود؛ آتشباری شدید عراق روی نیروهای مستقر در خط سوبله - صفریه - رشیدیه - طاوسیه - دویرج - فکه و درخواست هنگ سوسنگرد برای پشتیبانی هوایی در این مناطق؛ انهدام پاسگاههای سوبله، دویرج، شیب، طاوسیه، صفریه، فکه و رشیدیة عراق به‌همراه انبار مهمات پاسگاه فکه و به آتش کشیده‌شدن چاه نفت صدام حسین به‌وسیلة توپخانة پشتیبانی فکه؛ ارسال مهمات و تجهیزات به پادگان بعقوبه و منطقه زرباطیه و آرایش نظامی تانک‌های عراقی در مقابل پاسگاههای ایران به‌منظور اجرای حملة تلافی‌جویانه در فردا.
5 اقدامات و تحرکات عراق درمنطقه مرزی خرمشهر و آبادان: حملات ارتش عراق به پاسگاههای خین و مؤمنی در دو نوبت با میل به‌سوی مناطق روستایی؛ تحرکات قابل‌توجه عراق در نوار مرزی بصره و نیز در مقابل منطقه خسروآباد آبادان، حفار بریم و اسکله‌های آبادان؛ استقرار 100 دستگاه خودرو زیل و ایفای عراقی با تجهیزات کامل و تعدادی توپ ضدهوایی در مناطق کوت‌الزین، المطوعه و سیبه که در حالت آماده‌باش به سر می‌برند و آمادة تیراندازی به‌سوی ایران هستند.
بازتاب شدت‌گرفتن درگیری‌های مرزی میان ایران و عراق در روزهای گذشته و امروز در رسانه‌های جهان و نیز تکاپوی نسبتاً ضعیف برخی سازمان‌های عربی و اسلامی منطقه به‌منظور دستیابی به‌راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای حل مشکلات میان دو کشور: درخواست دبیرکل اتحادیه عرب از ایران و عراق برای حل اختلافات مزری از طریق مسالمت‌آمیز، پیشنهاد دبیرکل شورای اسلامی برای برگزاری اجلاس فوق‌العادة وزیران امور خارجة کشورهای اسلامی به‌منظور بررسی منازعه ایران و عراق و درخواست وی از وزیر امور خارجة پاکستان (رئیس اجلاس وزیران امور خارجه اسلامی) برای
1 تشکیل هرچه زودتر این جلسه؛ شبیخون ناگهانی مجاهدین پیکار اسلامی عراق به قوای ارتش بعث که هلاکت تعداد زیادی از نیروهای بعثی و نابودی یک پست نظامی آنها را درپی داشت؛ محکومیت توطئه‌های رژیم ضدخلقی صدام حسین توسط حزب کمونیست عراق؛ خنثی‌شدن توطئه مزدوران بعثی عراق که قصد انفجار دفتر هواپیمایی ملی ایران در ابوظبی را داشتند؛ حمایت سازمان امن‌العام از افراد جبهه تحریر خوزستان برای نفوذی به ایران و عضوگیری؛ ورود شاهپور بختیار و دو تن از سران سابق ارتش به بغداد و بازدید آنان از محل آموزش افراد فراری ایرانی.
2 تشکیل جلسه فوق‌العادة کمیسیون امنیت ملی به ریاست بنی‌صدر به‌منظور بررسی مسائل کلی امنیت کشور، آمادگی رزمی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و نحوه عملیات آنها در جبهه‌های نبرد با عراق؛ ورود فرمانده نیروی دریایی جمهوری اسلامی به بوشهر جهت بازدید و آگاهی از میزان آمادگی رزمی نیروی دریایی ایران در خلیج‌فارس.
3 افزایش حمایت‌های عراق از گروه‌های مسلح معاند با نظام در مناطق کردنشین: اقدام عراق در تقویت گروه‌های مسلح مستقر در نوسود و مناطق اطراف، به منظور ممانعت از تصرف نوسود به‌دست قوای دولت ایران، تقویت منطقه مرزی مریوان با اعزام 150 نفر نیرو به پاسگاههای مرزی عراق در این منطقه و ناامن‌شدن راه مریوان - سنندج؛ بروز اختلافاتی میان گروه‌های مسلح معارض با نظام ایران و دولت عراق: درگیری افراد حزب دمکرات با مأموران عراق بر سر موضوع احداث راهی بین طویله و شمشی.
4 ادامه تحرکات گروه‌های مسلح معاند با نظام در قالب درگیری‌های خونین، ایجاد رعب و وحشت، مین‌گذاری، راهبندان و گروگانگیری و جابه‌جایی نیرو و تجهیزات با حمایت و پشتیبانی رژیم عراق در مناطق مختلف استان کردستان، آذربایجان‌غربی و مناطقی از استان کرمانشاه: درگیری نیروهای ارتش، سپاه و پیشمرگان مسلمان کرد با مهاجمان مسلح ضدانقلاب در منطقه دیواندره - حسن‌آباد و ده افراسیاب از توابع کردستان، گرفتارشدن خودرو حامل نیروهای سپاه در کمین افراد ضدانقلاب در محور دهگلان و شهادت یک پاسدار و مجروح‌شدن 4 پاسدار دیگر، انفجار بمب در منزل مسئول ستاد مبارزه با مواد مخدر سنندج، استقرار 400 نفر از افراد مسلح معارض با نظام در حوالی بانه، حمله افراد مسلح غیرقانونی به پاسگاه ژاندارمری امام‌کندی ارومیه، استقرار 450 نفر از افراد وابسته به گروه‌های ضدانقلاب در ماکو و بازرگان و احتمال حمله آن به گمرگ و مسدودکردن شاهراه اقتصادی ترانزیت به ترکیه، حمله افراد حزب دمکرات به 150 نفر از اعضای جهاد سازندگی ماکو، افزایش تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی و احتمال حمله قریب‌الوقوع آنان به شهرهای نقده، شاهین‌دژ، تکاب، میاندوآب و ارومیه، اعدام 5 نفر از گروگانهای حزب دمکرات به‌دست افراد حزب؛ پاکسازی محور باینگان و مناطق سروانی در دزه‌کوت و زردوئی از عناصر ضدانقلاب.
ادامة پیشروی‌ها و پاک‌سازی‌های نیروهای خودی در مهاباد، محور تکاب - شاهین‌دژ، میاندوآب، سردشت و نقده و تحرکات و اقدامات گروه‌های ضدانقلاب در این مناطق: تسلط بیشتر نیروهایی نظامی ایران بر شهر مهاباد و افزایش پیشروی‌های آنان؛ تحرکات گستردة گروه‌های کومه‌له و دمکرات در روستاهای اطراف مهاباد و حمایت‌های عراق از آنان؛ ادامه عملیات پاکسازی در منطقه تکاب؛ درگیری شدید میان نیروهای سپاه و افراد وابسته به گروه دمکرات در میاندوآب، پیشروی نیروهای خودی برای پاکسازی و آزادسازی مسیر نهایی بانه - سردشت در نزدیکی سردشت؛ انفجار مین در
1 سه نقطه از مسیر نقده به اشنویه و واردآمدن تلفات و خساراتی به نیروهای خودی، به‌دست آمدن تعداد زیادی سلاح و مقادیر فراوانی مهمات در پاکسازی 29 روستای نقده.
2 گزارش روزنامه انقلاب اسلامی درخصوص توطئه‌ها و ناامنی‌های ضدانقلاب در شرق کشور به‌ویژه منطقة سیستان و بلوچستان و هشدار به مسئولان سیاسی و انتظامی کشور دراین‌باره.
3 پاسخ دادستانی کل انقلاب به نامه لاهیجی، وکیل سعادتی، مبنی‌بر انجام‌شدن محاکمه در موعد مقرر و کافی‌بودن وقت برای مطالعه پروندة چند صفحه‌ای وی؛ نامه سرگشاده مسعود رجوی به دادستان کل کشور علیه ناصر رکنی از عوامل اصلی کودتا به‌دلیل اتهاماتی که به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) وارد ساخته و نیز علیه روزنامه آزادگان به‌علت انتشار خبر ملاقات رجوی و بختیار در پاریس و شخص آقای هادی غفاری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، به‌دلیل سخنان و اتهامات وی علیه این سازمان در مجلس شورای اسلامی؛ رد دعوت سازمان مجاهدین خلق (منافقین) برای برگزاری مناظرة تلویزیونی ازجانب هادی غفاری.
4 اظهارنظرهای گوناگون دربارة نحوه رسیدگی و نیز سرنوشت گروگانهای امریکا ازسوی مسئولان نظام جمهوری اسلامی و گروه‌های چپ: مصاحبه مطبوعاتی دکتر بهشتی با خبرنگاران داخلی و خارجی، مصاحبه بنی‌صدر با خبرگزاری فرانسه در تهران، حمله شدید روزنامه نامه مردم به قطب‌زاده به‌دلیل مخالفت وی با محاکمه گروگانهای امریکایی، مقاله هفته‌نامه کار با مضمون ضرورت محاکمه جاسوسان امریکایی.
ضمیمه اول گزارش648: بخش‌هایی از سخنرانی مفصل صدام حسین درباره لغو یک‌طرفه قرارداد 1975 الجزایر.
ضمیمه دوم گزارش648: گزارش مختصر کیهان باعنوان "در حاشیه خبر" درباره تصمیم صدام مبنی‌بر لغو قرارداد 1975 الجزایر.
گزارش شماره 27/6/1359
5 افزایش فعالیت‌ها و تحرکات سیاسی و دیپلماتیک عراق در منطقه عربی درپی لغو یک‌جانبه قرارداد 1975 الجزایر ازسوی صدام حسین: احضار سفرای کشورهای عربی خلیج‌فارس به وزارت خارجه عراق؛ سفر نورالفیصل، وزیر اوقاف عراق، به الجزایر و تونس و تسلیم نامة صدام حسین به مقامات این دو کشور؛ عزیمت برهان‌الدین عبدالرحمن، فرستاده ویژه صدام، به موریتانی و مغرب به‌منظور ابلاغ پیام رئیس‌جمهور عراق دربارة اوضاع منطقه و تشریح تصمیم شورای فرماندهی عراق درمورد لغو قرارداد 1975؛ اعلام حمایت پادشاه اردن از عراق در مبارزه علیه ایران.
6 لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی 1975 میان ایران و عراق ازسوی صدام حسین در شب گذشته و بررسی اجمالی بازتاب گستردة آن در رسانه‌های گروهی جهان که تاحدودی پرده از نیات رهبری رژیم بعث عراق درباره جنگ با جمهوری اسلامی ایران برمی‌دارد. (ضمیمه دارد)
7 گسترش دامنه درگیری‌های مرزی میان قوای مسلح ایران و عراق از غرب تا دهانه اروندرود؛ گزارش‌های متعدد مبنی‌بر تقویت بیشتر قوای عراق در مرزهای ایلام و کرمانشاه و احتمال حملات زمینی و هوایی ارتش عراق در روزهای آتی به مناطق هلامه - سومار - خسروی تا کرمانشاه؛ وخیم‌شدن وضعیت پاسگاههای تابع گروهان سومار؛ آتشباری عراق روی آبادی‌های اطراف سومار و پاسگاههای میان‌تنگ، سانواپا، گیسکه و سلمان‌کشته؛ حملات توپخانه‌ای عراق به پاسگاه خسروی؛ درگیری پراکنده در منطقة عمومی قصرشیرین؛ حمایت عراق و شوروی از ارتشیان فراری ایرانی.
1 تحرکات چشمگیر عراق در قالب تقویت و جابه‌جایی نیرو، تجهیزات مکانیزه و زرهی و پیشروی به‌سمت نقاط مشرف در مناطق همجوار استان ایلام ازجمله دراطراف تپه شینو و پاسگاه انجیره؛ آماده‌شدن ارتش عراق برای حملات زمینی و هوایی به مناطق مهران، دهلران، ایلام و سومار در 28 و 29 شهریورماه؛ عدم پرواز هواپیماهای عراقی در مناطق ایلام و خوزستان در روز جاری و احتمال آماده‌شدن نیروی هوایی عراق برای حملات شدید در روزهای آتی؛ پشتیبانی نیروی هوایی ایران از واحدهای زمینی درگیر در دو استان ایلام و خوزستان با اعزام 6 جنگندة اف5.
2 ادامه اعزام نیرو و ارسال کمک‌های جنسی، دارویی و پزشکی به مناطق درگیر جنگ با عراق ازجمله: اعلام آمادگی مجدد مردم استان لرستان و عشایر عرب و نیز مردم و عشایر بختیاری رامهرمز خوزستان برای مقابله با مهاجمان عراقی؛ کمک‌های نقدی و غیرنقدی مردم اسدآباد همدان و سنقر؛ اعزام اکیپ از خرم‌آباد به مناطق غرب کشور و... .
3 نگرانی مسئولان نظامی و انتظامی استان خوزستان و استمداد آنها از مسئولان کشوری و لشکری درپی لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان ایران و عراق ازسوی صدام حسین و ادعای عراق مبنی‌بر حق استیلای کامل این کشور بر اروندرود.
4 لغو یک‌جانبة قرارداد مرزی 1975 ازسوی عراق، نقطة آغازی برای مناقشه‌ها و درگیری‌های میان قوای دو کشور در منطقة آبی اروندرود و دهانة فاو و خلیج‌فارس: اقدامات مقامات عراقی در راستای عملی‌کردن ادعای استیلای عراق بر اروندرود: لزوم نصب پرچم عراق بر روی کشتی‌های عبوری از شط‌العرب و پرداخت حق عبور به مقامات عراقی؛ اقدام مرزداران دریایی عراق در جلوگیری از حرکت یک کشتی تجاری ایران در دهانه اروندرود؛ درگیری شدید بین قوای نظامی ایران و عراق در منطقه مرزی شلمچه. ادعاهای عراق مبنی‌بر حملة ایران به نفتکش‌ها و کشتی‌های عراقی.
5 گزارش مرزبان خرمشهر به مرزبانی کل کشور درمورد برخورد مرزبان بصره به اعتراضات رسمی مرزبانی خرمشهر به حملات و تجاوزات مأموران عراقی در منطقه مرزی شلمچه و پاسگاههای مؤمنی و خین.
6 تحرکات نظامی و حملات عراق درچند روز گذشته از یک‌سو و تشدید دیپلماسی عراق در میان کشورهای میانه‌رو عرب منطقه از سوی دیگر، حاکی‌از حمله همه‌جانبه و قریب‌الوقوع عراق به مناطق خوزستان و ایلام است: گزارش‌های متعددی از منابع نظامی و انتظامی مبنی‌بر حملة حتمی عراق به خوزستان. (ضمیمه دارد)
7 نبردهای شدید در مناطق مرزی خوزستان به‌دنبال افزایش تحرکات عراق در این مناطق: درگیری‌های خونین در پاسگاههای فکه و دویرج ایران؛ حملات توپخانه‌ای عراق به پاسگاه سوبله و پاسخ متقابل نیروهای خودی؛ تیراندازی‌های پراکنده میان قوای ایران و عراق در پاسگاه سعیدیه؛ انهدام بخشی از تأسیسات نفتی منطقه شیب عراق براثر آتش توپخانة ایران؛ تخریب ساختمان پاسگاههای دویرج - صفریه - طاوسیه و سوبله ایران در حملات ارتش عراق؛ گزارشی از فعالیت‌های امروز هواپیماهای خودی؛ استقرار 15 تانک عراقی در مقابل پاسگاه دویرج.
8 تحرکات چشمگیر عوامل داخلی وابسته به عراق و جاسوسان در مناطق و شهرهای همجوار مرزی: اعزام 6 جاسوس عراقی به ایران برای خرابکاری؛ مسلح‌ساختن عشایر هورنشین عراقی در منطقه هورالعظیم؛ رواج شایعات در شهرهای مرزی ازجمله احتمال بمباران نوار مرزی استان خوزستان؛ حملة عناصر ضدانقلاب وابسته به عراق به خودرو ژاندارمری در جزیرة مینو.
1 همکاری گروه‌هایی از عوامل بعث عراق با دمکرات‌ها در منطقه اورامانات با هدف اجرای عملیات جدید در این منطقه؛ کمک‌های مالی و نظامی عراق به حزب رستگاری برای انجام اقدامات خرابکارانه؛ درگیری‌های شدید میان قوای خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی در منطقه باینگان؛ اطلاعیه ستاد عملیات مشترک غرب کشور و مهلت 24 ساعته به گروه‌های مسلح ضدانقلاب برای تحویل سلاح‌هایشان.
2 ادامه درگیری‌ها و ناآرامی‌ها در مناطق کردنشین ازجمله: درگیری و تیراندازی بین نیروهای خودی و گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مهاباد و شاهین‌دژ؛ رسیدن ستون اعزامی از بوکان، به شهر سردشت؛ گزارش ستاد مشترک ارتش درباره اوضاع بی‌ثبات و بحرانی سردشت و درخواست تشکیل هرچه سریع‌تر مقر سپاه در این شهر؛ ناامن بودن اوضاع شهر سقز به‌رغم حضور نیروهای خودی در شهر؛ آزادی 3 تن از علمای اهل سنت دیواندره که چهار روز پیش به‌دست گروه‌های مسلح ضدانقلاب گروگان گرفته شده بودند؛ ادامة پیشروی نیروهای مسلح خودی در منطقة دیواندره باوجود تداوم درگیری‌ها در این منطقه؛ دستور مرکز فرماندهی سپاه به کلیه واحدهای سپاه در غرب کشور مبنی‌بر اینکه صرفاً زیر نظر ستاد عملیاتی مشترک غرب کشور عمل کنند؛ تجمع افراد مسلح ضدانقلاب در روستای آویهنگ؛ برخورد یک خودرو ارتش با مین در منطقه تکاب. (ضمیمه دارد)
3 تداوم ناآرامی‌ها از نقده تا شمالی‌ترین بخش‌های آذربایجان‌غربی: حملة عناصر ضدانقلاب به ستون نظامی ژاندارمری در حوالی کوسه‌کهریز؛ حملة مهاجمان مسلح ضدانقلاب به کمیته کارخانه قند ارومیه و نیز پاسگاه ژاندارمری در امام‌کندی؛ اقدام عوامل وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی به بستن جاده ماکو - بازرگان؛ توضیحات استاندار آذربایجان‌غربی درمورد علت بازبودن قسمتی از مرز شوروی و ایران در منطقه ماکو.
4 نمونه‌هایی از تحرکات گروه‌های سیاسی و غیرسیاسی مسلح معاند با نظام در مناطق مختلف کشور که با بهره‌برداری فرصت‌طلبانه از وضعیت دوگانه نهادی - انقلابی، به اوضاع ناامن و متشنج کشور دامن می‌زنند: حمله به کتاب‌فروشی مجاهدین خلق (منافقین) در اصفهان؛ حمله به ساختمان جاما؛ ممنوعیت فعالیت گروه‌های سیاسی در زنجان و بابل؛ اطلاعیة دفتر ریاست‌جمهوری مبنی‌بر پیگرد قانونی کسانی که به نام رئیس‌جمهور یا دفتر وی دست به اقدامات خودسرانه بزنند؛ تلگرام خانواده‌های زندانیان وقایع دانشگاه اهواز به رئیس‌جمهور؛ دستگیری 5 مهرة خطرناک رژیم پهلوی ازجمله پرویز آموزگار و گزارش محرمانه سپاه درباره احتمال اغتشاش در زندان‌ها توسط عوامل ضدانقلاب.
5 واکنش برخی سازمان‌های حقوقی و سیاسی خارج از کشور و طرف‌داری آنها از محمدرضا سعادتی درپی تبلیغات و عملیات روانی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در داخل و خارج از کشور؛ صدور اطلاعیه‌ای ازسوی روابط عمومی دادستان کل انقلاب و احضار اکبر طریقی (سارق پرونده مقربی، جاسوس روسیه) به جلسه دادگاه سعادتی در روز 29 شهریور برای ادای برخی توضیحات؛ مصاحبه رئیس زندان اوین درباره وضعیت رفاهی و تعداد زندانیان این زندان و تبلیغات مسموم برخی گروه‌ها علیه این ارگان و... (ضمیمه دارد)
6 جلسه مجلس شورای اسلامی و ادامه بحث درباره مسئله گروگانهای امریکایی؛ اظهارات ولایتی، نماینده مردم تهران، در انتقاد از دولت موقت و رفتار نرم آن با سردمداران امریکا و پاسخ ابراهیم یزدی و تذکرات مهندس بازرگان دراین‌باره.
7 اظهارات کارتر، رئیس‌جمهور امریکا، درباره مسئله گروگانهای امریکایی.
ضمیمه گزارش665: تفسیر رادیو بیبیسی درباره موقعیت شط العرب و اختلافات مرزی ایران و عراق و چگونگی عقد قرارداد 1975 الجزایر.
ضمیمه گزارش672: نظریه تخصصی فرماندهی ناحیه ژاندارمری خوزستان درباره شیوه جنگ عراق و حتمی‌بودن حمله به خوزستان.
ضمیمه گزارش676: مرور درگیری‌های مهاباد به روایت یکی از مراکز سپاه.
ضمیمه گزارش679: بخش‌هایی از گزارش خبرنگار روزنامه انقلاب اسلامی در بازدید امروز خود از قسمت‌های مختلف زندان اوین.
گزارش روزشمار 28/6/1359
1 انتشار بیانیه نه‌چندان مستحکم و قانع‌کنندة وزارت امور خارجة ایران دربارة تجاوزهای مرزی عراق با گذشت دو روز از لغو یک‌طرفه قرارداد 1975 الجزایر ازجانب رژیم عراق.
2 ادامه تحرکات سیاسی و دیپلماتیک عراق به‌منظور توجیه لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان ایران و عراق: ارسال پیام‌هایی ازجانب صدام حسین به الیاس سرکیس رئیس‌جمهور لبنان، یاسر عرفات رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین، فیدل کاسترو رئیس‌جمهور کوبا و نیز پیام‌های مشابه دیگری به رهبران عرب و دعوت از سفیران تمام کشورها به بغداد برای توجیه تعرضات مرزی این کشور به ایران.
3 گزارش‌ها و تحلیل‌های رسانه‌های جهان درباره رو به وخامت گذاشتن بیشتر روابط ایران و عراق و افزایش نگرانی‌ها درباره به‌خطرافتادن منطقه خلیج‌فارس و اقتصاد کشورهای صادرکنندة منطقه و نیز کشورهای صنعتی جهان.
4 افزایش احتمال حملة غافلگیرانه عراق به مناطق مرزی خوزستان باتوجهبه تحرکات گستردة اخیر ارتش عراق در این نقاط: گزارش لشکر92 زرهی اهواز درباره تدابیر نظامی عراق در مناطق مرزی جنوب ایران؛ ادامه درگیری شدید در محور بستان و سوسنگرد میان قوای مهاجم عراق و مدافعان ایران؛ افزایش تحرکات عراق در مناطق مرزی بستان و سوسنگرد به‌صورت تقویت زرهی؛ نقلوانتقال نیرو، تجهیزات و مهمات و نیز احداث سنگر.
5 شروع مجدد آتشباری شدید میان قوای نظامی ایران با نیروهای مهاجم عراقی مستقر در مرز شلمچه: آتشباری عراق روی پاسگاه خین ایران و پاسخ متقابل قوای ایران، حملة عراق به ترمینال نظامی بندر خرمشهر، شلیک خمپاره و آر.پی.جی7 به منازل مسکونی اهالی نوار مرزی نهر خین توسط قوای بعثی؛ پاسخ یک مقام اداره آموزش و پرورش خرمشهر درباره دایرکردن کلاس‌های سیار برای دانش‌آموزان ساکن در مرز شلمچه با آغاز سال تحصیلی؛ حضور باشکوه مردم در تشییع پیکر شهید سیدجعفر موسوی که در درگیری‌های ایران و عراق در چند روز گذشته به شهادت رسید؛ تحرکات گسترده عراق در مناطق مرزی خرمشهر و آبادان: ایجاد استحکامات و سنگرهای بیشتر در منطقه ام‌الرصاص، انتقال تجهیزات نظامی و جنگ‌افزار در اروندرود، مزاحمت ناوچه‌های عراقی برای کشتی‌های تجاری ایران.
تحرکات وسیع ارتش عراق و درگیری‌های شدید در پاسگاههای یکه‌شان، ولدکشته، تنگاب‌نو و تلمبه‌خانه آب میان قوای خودی با نیروهای ارتش عراق؛ هشدار فرماندهی سپاه مرکز درباره احتمال حمله هوایی عراق به مناطق هلاله، سومار، مرز خسروی تا کرمانشاه، ظرف امروز و فردا؛ حملات
1 توپخانه‌ای شدید عراق به منطقه عمومی قصرشیرین؛ تقاضای پشتیبانی هوایی و زمینی به‌منظور کمک به پاسگاههای یکه‌شان، ولدکشته، تنگاب‌نو و خسروی که درحال سقوط می‌باشد.
2 گزارش‌هایی از داخل عراق درخصوص تحرکات و اقدامات معارضین عراقی علیه رژیم بعثی حاکم بر این کشور: به‌هلاکت‌رسیدن چند تن از نیروهای بعثی به‌دست افراد وابسته به سازمان پیکار اسلامی عراق؛ اعلامیه سازمان پیکار اسلامی خطاب به نیروهای ارتش عراق برای فرار از پادگان‌ها و پیوستن به نیروهای اسلامی؛ مخالفت جنگجویان کرد عراقی با تشکیل مجمع قانونگذاری که زیر نظر دولت بعث عراق اداره می‌شود.
3 ادامه درگیری‌ها در استان آذربایجان‌غربی: شدت‌یافتن حملات گروه‌های مسلح غیرقانونی به مقر پادگان و سپاه مهاباد به‌دنبال پایان‌یافتن مهلت گروه‌های مزبور برای تحویل سلاح‌ها و گروگانهای تحت اختیار خود، تیراندازی مهاجمان مسلح غیرقانونی ازطرف جنوب و جنوب‌غربی شهر ارومیه به‌طرف پادگان و داخل شهر ارومیه با سلاح‌های سنگین، وقوع درگیری شدید میان مهاجمان مسلح و نیروهای لشکر64 ارومیه در اشنویه، پاکسازی مناطق اطراف میاندوآب و منطقه تکاب از عناصر ضدانقلاب و ایجاد درگیریهایی در این مناطق؛ تحرکات و تجمع گروه‌های مسلح معاند با نظام در بوکان و جمعآوری آذوقه و مهمات به‌منظور کمک به افراد درگیر در سردشت؛ پیام شیخ عثمان نقشبندی به اهالی پایجوز برای انجام‌دادن اقدامات مسلحانه علیه جمهوری اسلامی و پاسخ منفی مردم به آنان.
4 وقوع درگیری‌ها و بروز ناآرامی‌ها در استان کردستان به‌ویژه در منطقة مریوان: تجمع نیروهای عراقی در پنجوین (روبه‌روی) مریوان و احتمال حملة مشترک نیروهای عراقی و گروه‌های مسلح معارض با نظام به منطقة مریوان، ایجاد درگیری در منطقه گاران - جانوران در حدفاصل سنندج - مریوان میان افراد کومه‌له و نیروهای خودی، تیراندازی ضدانقلابیون مستقر در سقز به‌طرف پادگان سقز و اجرای آتش متقابل نیروهای پادگان؛ تجمع گروه‌های مسلح غیرقانونی در کوه شاهو (بین کامیاران و جوانرود) و درخواست نیروی آنان برای محاصره و تصرف شهر کامیاران؛ استقرار افراد مسلح ضدانقلاب در مناطق باباجانی، جوانرود، روانسر، کامیاران و اورامانات به‌منظور حمله به نیروهای نظامی جمهوری اسلامی.
5 نگرانی مسئولان نظام از چگونگی رفتار و واکنش دانش‌آموزان در اول مهر باتوجهبه تحریکات و اقدامات گروه‌های مختلف: سخنان آیت‌الله منتظری امام‌جمعه قم و آیت‌الله خامنه‌ای، امام‌جمعه تهران، در خطبه‌های نمازجمعة این هفتة شهرهای قم و تهران درباره تحرکات و تبلیغات برخی گروه‌ها برای به تعطیلی کشاندن مدارس در اول مهرماه، درگیری‌های مرزی و فعالیت‌های منافقانة برخی گروه‌ها.
6 توجه دولتمردان ایران به کشور یونان و ایتالیا درزمینة پشتیبانی تسلیحات هوایی غربی باتوجهبه تحریم‌های اقتصادی غرب از یک‌سو و تشدید درگیری‌های مرزی زمینی و هوایی میان ایران و عراق از سوی دیگر.
7 گزارش روزنامه واشنگتن پست درباره جمعآوری مجموعه‌ای از اسناد طبقه‌بندی‌شده و دیگر مدارک سری درمورد تاریخ روابط ایران و امریکا به دستور کارتر رئیس‌جمهور امریکا؛ واکنش ادموند ماسکی وزیر امور خارجه و جان تراتنر سخنگوی وزارت خارجه امریکا به گزارش واشنگتن پست.
گزارش روزشمار 29/6/1359
1 مبارزه‌طلبی صدام علیه ایران در قالب پیشنهادهای تازه برای بهبود روابط با تهران ازجمله تعهد ایران به پس‌دادن جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک و نیز دادن خودمختاری به اقلیت‌های کرد، عرب و بلوچ؛ نگرانی برخی محافل سیاسی انقلابی، عربی و تلاش آنها جهت حل مخاصمه بین ایران و عراق:
دیدار یاسر عرفات از تهران و طرابلس در آیندة نزدیک؛ هشدار وزارت خارجه ایران به عراق درمورد پرهیز از مداخله در رفت‌وآمد کشتی‌هایی که عازم بنادر ایران هستند و نیز تخلیه مناطق اشغالی در حاشیة شط‌العرب.
2 آشکارتر شدن حمایت برخی کشورها، سازمان‌ها و رسانه‌های عربی منطقه از رژیم عراق و نیز اقدامات اخیر رهبری این کشور در حمله به خاک ایران و لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی 1975: اعلام حمایت پادشاه اردن، رئیس‌جمهور موریتانی و دبیرکل اتحادیه عرب از اقدامات عراق؛ مطالب و تبلیغات روزنامه‌های کویتی دربارة حمایت کشورهای عربی از عراق و واکنش احتمالی ایران به لغو قرارداد 1975.
3 اظهارات محافل مطالعاتی بین‌المللی و تحلیل‌گران رسانه‌ای جهان درمورد موضوع توازن قوای نظامی و ظرفیت‌های ملی ایران و عراق، ریشه‌یابی علل و عوامل شروع درگیری‌های مرزی و تشدید آن؛ گزارش آژانس بین‌المللی مطالعات استراتژیک و تفسیر دو تن از تحلیل‌گران نیویورک تایمز دراین‌خصوص.
4 ادامة مقاومت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی دربرابر حملات قوای زرهی، مکانیزه و پیادة عراق در مناطق مرزی بستان و سوسنگرد؛ درگیری شدید در پاسگاههای سوبله و دویرج؛ تحرکات و نقلوانتقال نیرو و تجهیزات عراق در منطقة همجوار هویزه؛ عدم تحرک نیروی هوایی عراق در منطقه خوزستان و ایلام طی روزهای اخیر که مشکوک به نظر می‌رسد؛ حضور بنی‌صدر به‌عنوان رئیس‌جمهور و فرمانده کل نیروهای مسلح، در ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران برای نظارت بر عملیات‌ها در غرب و جنوب کشور.
5 تشدید درگیری‌ها در پاسگاههای شلمچه و کشیده‌شدن آن به رودخانة اروند و دهانة خلیج‌فارس به‌دنبال لغو یک‌جانبه قرارداد 1975 ازسوی عراق: گزارش یک مقام آگاه در اداره بنادر و کشتیرانی آبادان درمورد وضعیت کشتیرانی در اروندرود؛ درگیری در سراسر نوار مرزی خرمشهر؛ آغاز درگیری در منطقه مرزی خین با آتشباری عراق روی این منطقه و گزارش لشکر92 زرهی اهواز درباره درگیری‌های امروز؛ تحرکات عراق در اروندرود و دهانه خلیج‌فارس ازجمله متوقف‌کردن یک کشتی ایرانی و مجبورکردن آن به نصب پرچم عراق و نیز انتقال یک کشتی حامل مهمات به این منطقه؛ اقدامات ارتش ایران در مقابله با حملات آتشبارهای عراقی و گزارش‌های متعدد از درگیری‌های دو طرف در مناطق ام‌الرصاص، رأس تنومه، دهانة فاو و پاسگاه دهانه؛ درگیری گروه ضربت دریایی دادستانی انقلاب آبادان با ناوچه‌های عراقی در بوارده جنوبی.
6 تحرکات و تقویت قوای عراقی در منطقة عمومی خرمشهر و آبادان: استقرار یک واحد زرهی ارتش عراق روبه‌روی پاسگاه مرزی علی‌شیر ایران؛ تقویت نیرو و تجهیزات در پاسگاه مرزی المطوّعه عراق و نیز در منطقه کوت‌زین؛ تحرکات عراق در منطقة ام‌الرصاص که نشانة قصد تعرض عراق از این منطقه است؛ حرکت یک ناوچه جنگی عراقی ازسمت آبادان به‌طرف خرمشهر و استقرار چند فروند ناوچه عراقی در دهانة فاو.
1 اعزام نیروی کمکی اعم از گروه‌های رزمی و امداد به منطقة مرزی خرمشهر درپی بالاگرفتن درگیری‌ها در این منطقه.
2 ادامة درگیری‌های مرزی در کرمانشاه به‌ویژه در مناطق سومار و نفت‌شهر؛ تجاوز هوایی مکرر دو میگ عراقی در منطقة سومار؛ گزارش گروهان سومار مبنی‌بر وخامت اوضاع در کلیة پاسگاههای مرزی این منطقه؛ درگیری در پاسگاه هدایت بین نیروهای خودی و مهاجمان عراقی و آتشباری شدید عراق روی این پاسگاه؛ حملات توپخانه‌ای عراق به اطراف قصرشیرین و مقابلة نیروهای خودی؛ نقلوانتقالات جدید عراق در پاسگاههای خسروی، تنگاب‌نو و ولدکشته.
3 اشغال بخش‌هایی از مناطق مرزی ایلام توسط ارتش عراق در چند روز گذشته و تلاش نیروهای خودی برای بازپسگیری این مناطق: گزارش‌هایی از نقلوانتقالات عراق و وضعیت تپه شینو و پاسگاه انجیره.
4 افزایش فعالیت‌های عوامل داخلی وابسته به عراق در مناطق مشرف به استان‌های کرمانشاه، ایلام و خوزستان؛ تلاش مأموران استخبارات عراق برای مسلح‌کردن پناهندگان ایرانی و اعزام آنها به ایران جهت خرابکاری؛ فعالیت عناصر ضدانقلاب داخلی وابسته به عراق درزمینه جمعآوری اطلاعات و جذب نیرو برای عراق، شایعه‌پراکنی و خرید و فروش سلاح در مناطق مرزی خوزستان.
5 تحرکات و درگیری‌های گروه‌های ضدانقلاب با نیروهای خودی در کردستان و کرمانشاه: درگیری میان سپاه پاسداران و ضدانقلابیون در گردنة صلوات‌آباد و محور دهگلان؛ گزارشی از استقرار و آمادگی گروه‌های مسلح معاند با نظام در منطقة نوسود برای درگیری با قوای دولتی؛ افزایش تحرکات سپاه رزگاری با پشتیبانی دولت عراق در مریوان؛ پیشروی یک گردان زرهی عراق تا پشت ارتفاعات سردوش؛ زد و خورد میان پیشمرگان حزب دمکرات و حزب کومه‌له در کوه گاران؛ دعوت رهبر حزب دمکرات از خرده مالکین، فئودال‌های مناطق کردنشین و نیز پیشمرگان وحدت اسلامی برای همکاری با این حزب علیه جمهوری اسلامی؛ تظاهرات مردم روستاهای اورامانات، درکی، دزلی، اورامان تخت و کماله در حمایت از نظام جمهوری اسلامی؛ تخلیه پایگاه چهارکلا عراق از وجود ایرانیان متواری که به‌طور مسلح در اختیار سردار جاف بوده‌اند.
6 مهاباد، محور اصلی درگیری‌ها در استان آذربایجان‌غربی؛ درگیری‌های شدید در مهاباد با پایان‌یافتن مهلت نیروهای مسلح خودی به مهاجمان مسلح ضدانقلاب برای تحویل سلاح‌هایشان؛ آغاز پاکسازی و خلع‌سلاح در این شهر؛ درگیری میان جوانمردان ژاندارمری با افراد مسلح معاند با نظام در سه‌راهی ارومیه و مهاباد و محمدیار؛ درخواست نیرو و تجهیزات ازسوی سپاه برای پاکسازی مهاباد و مقابله با مهاجمان ضدانقلاب در دیگر مناطق غرب کشور؛ حملة مجدد مهاجمان مسلح غیرقانونی به ارومیه و کارخانه قند این شهر؛ درگیری بین پاسداران و عناصر مسلح ضدانقلاب در سه‌راه بوکان - سقز؛ زد و خورد افراد حزب دمکرات با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در منطقة تکاب. (ضمیمه دارد)
انتشار دو مقاله تحلیلی در نامة مردم (ارگان مرکزی حزب توده) درمورد مسائل، روابط و سیاست خارجی ایران: در مقاله نخست ضمن اشاره به درگیری‌های اخیر مرزی ایران و عراق، امریکا و عراق به‌عنوان عامل امپریالیسم به‌شدت محکوم شده‌اند؛ در مقاله دوم نیز تلاش فراوانی در ترغیب مسئولان نظام برای نزدیک‌شدن هرچه بیشتر به شوروی و اقمار آن تحت‌عنوان کشورهای جبهة پایداری و
1 افغانستان شده است؛ مقالة مستقل دیگر نامة مردم در نکوهش دادگاه انقلاب اسلامی سنندج برای محکوم‌کردن انقلابیون کمونیست.
2 ادامة تحریکات و تحرکات سازمان‌یافتة مجاهدین خلق (منافقین) و گروه‌های چپ در نقاط مختلف کشور: درگیری میان هواداران مجاهدین خلق (منافقین) با گروهی از جوانان مذهبی در قائمشهر که موجب تعطیلی مغازه‌ها شده بود و تا پاسی از شب ادامه داشت.
3 تعویق محاکمه محمدرضا سعادتی، عضو کادر مرکزی سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، درپی فشار تبلیغاتی این سازمان در تهران و شهرهای مختلف و بهره‌برداری‌های تبلیغاتی؛ طبق اطلاعیه دادستانی کل انقلاب جلسه دادگاه به روز سه‌شنبه اول مهرماه 1359 موکول شد. (ضمیمه دارد)
4 گزارش‌های متعدد از ادامة وضعیت ناامنی در کشور ازجمله: ورود تعدادی افراد مسلح ازطریق بندر گواتر به خاک ایران؛ تحرکات تازة شوروی در نزدیکی مرز جلفا؛ تبلیغات وسیع و درخواست رادیو صدای آزاد ایران برای تعطیلی مدارس و اعتصاب سراسری در اول مهر و... .
5 ملاقات یک هیئت عالی‌رتبة امریکایی با برخی رهبران کشورهای اروپای غربی ازجمله رئیس‌جمهور فرانسه، صدراعظم جمهوری فدرال آلمان و نخست‌وزیر انگلستان و بحث و تبادل‌نظر درباره بحران ایران.
6 ادامه سردی در روابط ایران و شوروی؛ تعطیلی کنسولگری شوروی در رشت از امروز؛ مصاحبة مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی مسئولان اتاق بازرگانی اتحاد جماهیر شوروی دربارة روابط تجاری ایران و شوروی.
ضمیمه گزارش705: خلاصه گزارش عملیات مهاباد از تاریخ 24/6/1359 تا ساعت 10 شب 29/6/1359، به روایت فرمانده سپاه ارومیه.
ضمیمه گزارش 708: گزارش و تفسیر مبسوط روزنامة جمهوری اسلامی از جریان دستگیری محمدرضا سعادتی و جوسازی‌های مکرری که از بدو دستگیری وی ازسوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در تهران و سایر شهرها انجام گرفته است.
گزارش روزشمار 30/6/1359
7 افزایش فشارهای سیاسی و دیپلماتیک عراق بر ایران در مجامع منطقه‌ای و بین‌المللی؛ نامة رسمی وزیر امور خارجة عراق به دبیرکل سازمان ملل و توجیه لغو یک‌جانبه قرارداد مرزی میان ایران و عراق با توسل به دلایل واهی.
8 توجه گستردة رسانه‌های گروهی جهان، به‌خصوص غرب، به پیامدها و عواقب گسترش درگیری‌های مرزی میان ایران و عراق؛ تحلیل و تفسیرهای خبرگزاری فرانسه، رادیو لندن، رادیو امریکا نشریة تایمز لندن و روزنامه‌های الشرق‌الاوسط و واشنگتن پست دراین‌باره.
9 آیت‌الله بهشتی پس از دیدار با امام خمینی در مصاحبه با خبرگزاری پارس اظهار کرد: «ارتش عراق بههرحال بایستی واقعاً هوشیارانه از مرزهای کشور برادرش دور بشود و نیروها را به‌سمت مرز فلسطین اشغال شده... ببرد.»
نبردهای سنگین میان ایران و عراق در طول آبراه اروندرود و دهانه این رودخانه تا خرمشهر: حملات عراق با سلاح‌های سنگین به گارد ساحلی خسروآباد در دو نوبت؛ تغییرات عمده در آرایش نیروهای عراقی در نقطة مرزی مقابل ایران در منطقه خرمشهر؛ آتشباری سنگین عراق بر روی نیروی دریایی خرمشهر؛ ساختمان اداره بنادر و کشتیرانی و ترمینال خرمشهر و پاسخ متقابل نیروهای خودی؛ سقوط
1 یک بالگرد خودی در 5 کیلومتری جاده خسروآباد؛ درگیری‌های شدید میان قوای دوطرف در نوار مرزی پاسگاههای خین، مؤمنی تا اطراف آبادان؛ حملات آتشباری عراق از آن‌سوی اروند بر روی پایگاه دریایی خرمشهر، خسروآباد، ترمینال خرمشهر و اسکله‌های 11 و 12 آبادان، دستور ستاد مشترک ارتش به کلیه یگان‌های آتشباری نیروی زمینی برای درهم کوبیدن واحدهای عراقی؛ غرق‌شدن یک ناوچه نیروی دریایی ایران روبه‌روی جزیرة مینو براثر آتش توپخانه دشمن؛ جابه‌جایی و تقویت نیروهای عراقی در مقابل جزیره مینو؛ گسترش دامنة حملات عراق به فرودگاه و پالایشگاه آبادان و مخازن عظیم نفت در بوارده جنوبی؛ اقدامات متقابل نیروهای خودی و انهدام پاسگاه قشله و اسکله گارد ساحلی عراق. (ضمیمه دارد)
2 توصیه ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی واحد خرمشهر به ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی استان خوزستان درمورد هدف قراردادن مناطق کوت‌زین، جزیره طویله، ام‌الخصایص و البوارین و پل مابین خرنوبیه و سلیمانیه باتوجهبه تحرکات عراق در این مناطق و اهمیت آنها برای نیروهای دشمن.
3 مشکلات ایجادشده برای برخی واحدهای شناور ایران و عراق درپی درگیری‌های شدید آتشباری میان قوای زمینی و دریایی دو کشور در آبراه اروندرود و دهانة فاو و نیز جزرومد شدید اروندرود ازجمله: به گِل نشستن 3 ناوچة عراقی و خطر انهدام واحدهای دریایی تجارتی در این آبراه؛ دستور معاونت امور اداری و سیاسی استانداری خوزستان مبنی‌بر انتقال کلیه یدک‌کش‌ها و واحدهای شناور بندرخرمشهر به رودخانه کارون و اسکله‌های نیروی دریایی؛ اعتراض مرزبان خرمشهر به مرزبان بصره درپی هدف قرارگرفتن یدک‌کش بابک در روز گذشته؛ ادعای رادیو صوت‌الجماهیر مبنی‌بر تعرض ناوچه‌های جنگی ایران به یک کشتی انگلیسی در منطقه الزیابیه در شط‌العرب.
4 اهدای کمک‌های مردم خرمشهر به ستاد امداد هلال احمر مستقر در مسجد جامع این شهر و انتقال مجروحان جنگ به بیمارستان‌های مصدق، پایگاه دریایی و مهر در خرمشهر و بیمارستان طالقانی آبادان.
5 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران درمورد نحوه اطلاع‌رسانی وقایع جنگی که در آن تأکید شده است کلیه اخبار عملیاتی و درگیری‌های درون‌مرزی و برون‌مرزی ارتش منحصراً ازطریق ستاد مشترک ارتش به اطلاع مردم می‌رسد؛ تأکید نخست‌وزیر بر انتشار اخبار مرزی ازطریق یک کانال واحد؛ اطلاعیه شماره 7 ستاد مشترک ارتش درمورد فراخوانی نیروهای ذخیره منقضی خدمت سال 1356.
6 تحرکات و آرایش جدید نیروهای عراقی در مناطق همجوار مرزی در محور بستان و سوسنگرد و دستور سکوت رادیویی به کلیه بی‌سیم‌های تابع لشکر5 مکانیزه عراق ازسوی ستاد این لشکر که حاکی‌از برنامه عراق برای حمله غافلگیرانه وسیع در سطح استان خوزستان ظرف امشب یا فرداست؛ گزارش فرمانده لشکر92 زرهی خوزستان دراین‌خصوص براساس تحقیقات و مشاهدات دیدبانهای این لشکر؛ امریه ستاد مشترک ارتش و اشاره به محورهای احتمالی حملة عراق در ساعات آتی. (ضمیمه دارد)
7 افزایش چشمگیر حجم آتش سنگین عراق در مناطق مرزی بستان و سوسنگرد؛ حمله نیروهای زرهی و توپخانة عراق به پاسگاههای فکه، سوبله و دویرج؛ گزارش ژاندارمری خوزستان از آخرین وضعیت پاسگاههای منطقه؛ بازدید نماینده دشت آزادگان از راه‌های ارتباطی نوار مرزی؛ درخواست اداره کل مخابرات خوزستان از استاندار این استان برای انجام اقدامات لازم جهت حفظ و حراست تپه اهواز که یکی از مهم‌ترین مراکز مخابراتی در ایران است.
1 تشکیل کمیسیونی متشکل از نمایندگان امام در ارتش و سپاه، فرماندهی نیروی زمینی ارتش، شورای فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب و سرهنگ صیادشیرازی و تصویب مواردی دررابطه‌با هدایت عملیات‌های نظامی، فرماندهی نیروها، یگان‌های تشکیل‌دهنده قرارگاه تاکتیکی مقدم و... ؛ گلایه فرمانده عملیات مشترک منطقه غرب کشور از اقدام تعدادی از نیروهای خودی به فرار یا ترک جبهه.
2 تشدید و افزایش تجاوزات عراق و درگیری میان قوای ایران و عراق در مناطق مرزی کرمانشاه: تصرف پاسگاه چقاحمام به‌دست نیروهای عراقی؛ اعزام یک اکیپ به سرپرستی یکی از افسران گروهان خان‌لیلی برای بازپسگیری پاسگاه مزبور؛ آتشباری شدید عراق روی پاسگاههای مرزی گروهان سومار به‌ویژه پاسگاههای گیسکه، میان‌تنگ و سانواپا و احتمال سقوط این سه پاسگاه؛ استقرار تعداد زیادی از نیروهای عراقی به‌همراه چندین تانک روی تپه‌های مشرف بر پاسگاه خسروی و ولدکشته؛ حملة سنگین عراق به پاسگاههای خسروی، ولدکشته و درگیری شدید در این منطقه؛ حملات توپخانه‌ای عراق به شهر قصرشیرین؛ گزارش‌هایی مبنی‌بر احتمال سقوط پاسگاههای کانی‌شیخ و بازرگان در سومار و نیز پایگاه‌های ولدکشته و خسروی در قصرشیرین.
3 نقلوانتقال نیروها و تجهیزات زرهی و توپخانه‌های عراقی به مناطق نزدیک مرز به‌ویژه در منطقة چیلات و بیات؛ حمله هوایی عراق به ایلام در سه نوبت؛ تحرکات زمینی وسیع عراق در نقاط مرزی همجوار ایلام ازجمله استقرار واحدهایی از تانک و پیاده‌نظام عراق در روبه‌روی پاسگاه بیات و اعزام دو دستگاه خودرو حامل نیروی تکاور به مناطق مرزی ایلام؛ فعالیت گسترده واحدهای مهندسی رزمی عراق روبه‌روی پاسگاه گمرک قدیم ایران؛ حملة نیروهای عراقی به پاسگاه چیلات ایران و دفاع متقابل نیروهای ایرانی؛ درگیری شدید بین ارتش عراق و نیروهای ایرانی مستقر در پاسگاه انجیره؛ انهدام سه ستون زرهی و مکانیزه عراق که درحال حرکت به‌سمت مرز ایلام بودند، به‌وسیلة جنگنده‌های نیروی هوایی ایران.
4 گزارش یک سخنگوی نظامی عراق درمورد درگیری‌های امروز میان قوای ایران و عراق.
5 تشکیل جلسه فوق‌العاده کمیسیون امنیت ملی در ستاد مشترک ارتش و بحث دربارة مشکلات امنیتی غرب کشور و نحوه عمل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در رویارویی با مهاجمان عراقی؛ بازدید بنی‌صدر از بخش‌های مختلف نیروی هوایی.
6 فعالیت‌های تخریبی عوامل داخلی وابسته به رژیم عراق: انفجار دو بمب در زیر لوله‌های نفتی که از یونیت به‌طرف پاسگاه بیات ادامه دارد.
7 سوءاستفاده و بهره‌برداری رژیم بعث عراق از افراد فراری و پناهنده‌شده به عراق برای اجرای طرح‌های خرابکاری نظیر انفجار بمب در شهرهای مهم ایران ازجمله تهران؛ گزارش یکی از عوامل کرد نفوذی خودی دراین‌باره.
8 مریوان و نوسود، جولانگاه مهم‌ترین تحرکات امروز عوامل ضدانقلاب و نیروهای بعث عراقی در غرب کشور: خبرهایی از نقلوانتقالات زرهی و فعالیت‌های مهندسی عراق در حوالی مریوان و هشدار پادگان مریوان مبنی‌بر قصد حمله عراق به این شهر؛ درگیری واحدهایی از ارتش عراق و عوامل داخلی آن با نیروهای مرزی ایران در نوار مرزی مریوان؛ تیراندازی و انفجار در حوالی بایوه و باشماق؛ پیشروی نیروهای خودی تا 7 کیلومتری نوسود و ادامة پاکسازی روستاهای منطقه؛ متشنج‌بودن اوضاع شهر نوسود و حاکمیت کامل افراد حزب دمکرات بر امور شهر.
1 درگیری‌های نسبتاً شدید در مهاباد در ادامه پاکسازی این شهر و مناطق همجوار آن؛ درخواست اقدام عاجل برای اعزام نیرو جهت ادامه پاکسازی شهر مهاباد؛ هجوم افراد مسلح ضدانقلاب به پاسگاه ژاندارمری مستقر در روستای نلیوان اشنویه؛ حملات و اقدامات خرابکارانه مهاجمان مسلح غیرقانونی در شهرستان ارومیه ازجمله حمله به پادگان ارومیه؛ آتش‌زدن یک انبار علوفه در روستای بالقچی نقده؛ انفجار منبع شماره 9 شرکت نفت ارومیه براثر اصابت گلوله آر.پی.جی7 عناصر انقلاب؛ هشدار مسئولان نظامی درخصوص طرح حمله‌های مجدد و آتی به ارومیه؛ استقرار عدهای از پیشمرگان دمکرات و کومه‌له در ده قاسملو - شلمکان و منددول؛ ادامة پیشروی نیروهای سپاه و ارتش به‌طرف بوکان؛ وضعیت امنیتی نامطلوب سقز به‌رغم حضور نیروهای خودی در این شهر.
2 تحصن اقشار مختلف مردم قائمشهر در مقابل شهربانی این شهر و تقاضای جلوگیری از فعالیت‌های گروه‌های سیاسی تا تعیین تکلیف آنها ازطرف مجلس شورای اسلامی و نیز محاکمه سریع عاملان درگیری‌های شدید دیروز در این شهر.
3 ملاقات نخست‌وزیر با امام خمینی؛ رجایی در مصاحبه با خبرگزاری پارس، از معرفی دیگر اعضای کابینة دولت تا روز سه‌شنبه خبر داد؛ شرکت نخست‌وزیر در گردهمایی رؤسای مدارس و سخنان وی درخصوص مسائل مختلف آموزش‌وپرورش، مشکلات پیشرو و نیز توطئة به تعطیلی کشاندن مدارس در روز اول مهر.
4 تلاش‌های رسمی و غیررسمی برای حل بحران گروگانهای امریکایی: انتشار مصاحبه‌ای در روزنامة کویتی الانباء که در آن از قول یک دیپلمات لیبیایی به درخواست برژینسکی و کارتر از لیبی برای میانجیگری جهت آزادی گروگان‌ها اشاره شده است؛ گزارش خبرگزاری فرانسه از ملاقات صادق طباطبایی با وزیر خارجه آلمان‌غربی و مذاکره درباره وضع گروگان های امریکایی و اوضاع ایران.
ضمیمه گزارش715: گزارش کوتاه گارد ساحلی خسروآباد درباره میزان آمادگی رزمی این واحد نظامی و هشدار درباره زاغه‌های مهمات خسروآباد آبادان.
ضمیمه گزارش720: آرایش و استعداد نیروهای ارتش عراق قبل از تجاوز و خلاصه طرح حمله عراق به ایران؛ دست‌نوشته‌ها و اعترافات یکی از فرماندهان عالی‌رتبه ارتش عراق در زمان اسارت در ایران.
اشخاص...................................................................................................................................................................................... 1302
مکان‌ها....................................................................................................................................................................................... 1312
سایر
اسامی و اصطلاحات.................................................................................................................................................... 1334
ابراری جهرمی، محمدحسن: 156، 163، 164، 165
ابراری، عفت: 164
ابراهیمی (استاندار ایلام): 961
ابراهیمی، اصغر (وزیر نفت): 699، 824
اسحاقی، احمد: 985
احمد حسن‌البکر: 94
احمد، احمد: 164
احمدزاده، محمود (مشاور سرپرست شرکت ملی فولاد): 824
احمدیان، امیرحسین: 90
اراکی، محسن (حاکم شرع دادگاه انقلاب آبادان و خرمشهر): 497
اردلان، سوسن: 624
اردلان، یوسف: 1152
استالین، ژوزف: 844
استاندار بوشهر: 653
استاندار زنجان: 52، 53
اسداللهی (نماینده ریاست جمهوری در منطقه سرو): 588
اسقف کاپوچی (نماینده پاپ): 33، 279، 280
اسکندری، محمد: 834
اسماعیل حمود حسن (سفیر عراق در دمشق): 549
اسماعیل‌زاده، جهانگیر: 1040
اشمیت، هلموت (صدر اعظم جمهوری فدرال آلمان): 643، 1160
اصغرنیا، محمدحسن (استاندار سمنان): 891
اصفهانی، رضا: 86
اعتمادزاده، محمود[م.به‌آذین] (مدیر روزنامه اتحاد مردم): 766
افراخته، وحید: 91، 163
افشار: 565
افضلی، بهرام (فرمانده نیروی دریایی ارتش): 378، 379، 538
اکبری (بازجوی ساواک): 156
الیاخوری (اسقف اعظم اورشلیم): 610
الیاس سرکیس (رئیس‌جمهور لبنان): 1122
الیزابت دوم (ملکه انگلستان): 715
امام جماعت مسجد الزهراء شهرآرا (تهران): 626
امام جمعه اهواز: 592
امام خمینی، آیت‌الله خمینی: 25، 26، 27، 28، 29، 30، 33، 39، 49، 50، 51، 53، 54، 55، 56، 57، 59، 60، 62، 63، 64، 66، 67، 68، 69، 71، 72، 76، 78، 79، 80، 81، 84، 87، 99، 100، 101،: 102، 103، 112، 113، 118، 120، 121، 122، 123، 124، 126، 127، 134، 135، 136، 138، 139، 140، 141، 142، 143، 149، 161، 162، 164، 176، 177، 178، 180، 187، 193،
194، 195، 198، 199، 200، 201، 202، 203، 204، 208، 212، 226، 227، 228، 229، 231، 241، 242، 257، 264، 277، 278، 279، 282، 283، 285، 292، 297، 300، 301، 310، 326، 331، 333، 335، 336، 337، 339، 355، 356، 361، 362، 363، 364، 365، 367، 377، 378، 380، 381، 383، 384، 387، 399، 400، 403، 404، 416، 417، 418، 420، 422، 424، 425، 433، 435، 437، 451، 455، 458، 462، 479، 485، 487، 489، 495، 510، 515، 516، 522، 523، 524، 540، 551، 556، 561، 586، 590، 594، 597، 602، 606، 626، 627، 628، 630، 641، 642، 643، 655، 663، 667، 684، 685، 701، 702، 703، 716، 717، 718، 750، 755، 778، 779، 780، 781، 800، 811، 818، 820، 822، 823، 847، 848، 849، 867، 868، 869، 881، 892، 895، 896، 898، 899، 900، 921، 922، 925، 927، 928، 941، 949، 948، 951، 970، 971، 990، 993، 994، 995، 1016، 1018، 1028، 1030، 1077، 1078، 1109، 1111، 1141، 1159، 1172، 1178، 1194، 1195، 1196
امامی کاشانی: 313، 399، 419، 719
امیرانتظام، عباس: 56، 157
امیرغاخی (نماینده قاسملو): 35
امینی آل‌آقا، سیاوش: 763
امینی: 81، 313، 314
اندرسون، جون: 128
انصاری (وزیر اقتصاد شاه): 35
انصاری علی) استاندار گیلان (: 988
انصاری، (حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب بوشهر): 969
انصاری، مجید (نماینده زرند در مجلس): 398
انواری، محی‌الدین (نماینده رزن در مجلس): 84، 85، 86، 87، 140، 141، 142، 176، 177، 178، 230، 716، 718، 736، 737
انور سادات (رئیس جمهور مصر): 135، 179، 211، 213، 286، 297، 365، 384، 423، 442، 525، 642، 664
اورن، کنعان (رئیس‌جمهور ترکیه): 953
اویسی: 226، 227، 228، 297، 305، 334، 430، 475، 594، 731، 755، 815، 819، 1013
اهدائی، سیف‌الله (کاردار سفارت ایران در انگلیس): 331، 332، 355، 356، 405، 501، 665، 666
ایزدی، علی: 56
ایلخانی، علی: 834
آتاتورک، کمال: 954
آتش برو، امیدوار: 653
آذربن (فرمانده سپاه قصرشیرین): 42، 586، 648
آرام، بهرام: 90، 91،163
آرشام (رئیس سابق ساواک کرمان): 565
آرمان، ابوبکر: 862
آریانا، بهرام: 226، 228
آشتیانی، حسین: 731
آشتیانی، محمود: 732
آصفی، محمدمهدی (سخنگوی حزب الدعوه الاسلامیه عراق): 90
آغاشاهی (وزیر امور خارجه پاکستان): 181
آل‌طعمه، سیدنوری: 147
آموزگار، پرویز: 1106
آیت، حسن: 26، 58، 60، 61، 62، 80، 81، 82، 83، 84، 85، 86، 121، 134، 140، 141، 177، 202، 203، 205، 206، 230، 231، 278، 350، 351، 414، 415
آیین (فرمانده سپاه پاسداران فیروزآباد): 291، 489
باباطاهری (فرماندار مهاباد): 373، 394
باتمانقلیچ، فریور (فرماندار آبادان): 256، 266، 965، 966، 1011، 1012
بار، ریموند (نخست وزیر فرانسه): 874
بارانی، حسین (شهردار سابق گناوه): 680
بارزانی (رهبر حزب دمکرات کردستان عراق[قیاده موقت]): 652
بارزانی، ملامصطفی: 1052
بازرگان، مهدی: 45، 103، 118، 122، 195، 198، 199، 200، 201، 202، 203، 382، 434، 643، 894، 1109، 1110
باقری، امیرمحمد (فرمانده سابق نیروی هوایی ارتش): 686، 969، 970،
باهنر، محمدجواد: 27، 176، 278، 313، 419
بجنوردی، سیدمحمدکاظم: 420
بختیار، شاپور: 31، 32، 35، 44، 50، 64، 68، 77، 78، 79، 81، 83، 91، 136، 149، 179، 180، 207، 226، 227، 228، 283، 297، 305، 313، 327، 333، 355، 360، 366، 367، 377، 413، 429، 467، 474، 475، 489، 518، 531، 552، 555، 594، 614، 634، 715، 744، 755، 815، 819، 849، 889، 1042، 1054، 1069، 1077، 1134
بختیاری، سعید: 607
بختیاری، عبدالصمد: 1190
براتی، محمد: 653
برادوست، صومای: 1040
برارشی، سعید: 776
براون، هارولد (وزیر دفاع امریکا): 538
برائی، مهدی: 164، 165
برژنف، لئونید (صدر هیأت رئیسه شورای عالی اتحاد شوروی): 665، 753
برژینسکی، زبیگنیو (مشاور امنیت ملی امریکا): 33، 56، 125، 127، 297، 843، 849، 1079، 1109، 1135، 1195
بروجردی، محمد (فرمانده سپاه غرب): 509، 607، 907
بروخیم، ابراهیم: 225
برهان‌الدین عبدالرحمان: 1087
بقایی، مظفر: 62، 81، 83، 86، 205
بگین، مناخیم (نخست وزیر اسرائیل): 104، 442، 950، 951
بلوریان، غنی: 345، 566، 747، 753، 754، 755، 842
بلوم، یهودا (نماینده اسرائیل در سازمان ملل متحد): 109
بنده بهمن، رضا: 45
بنی‌احمد، احمد: 226، 227
بنی‌صدر، ابوالحسن (رئیس جمهور): 23، 26، 27، 31، 33، 36، 51، 53، 54، 55، 56، 57، 58، 59، 60، 61، 62، 67، 68، 69، 79، 80، 82، 84، 85، 86، 87، 97، 100، 101، 102، 103، 117، 118، 120، 121، 122، 124، 134، 135، 137، 142، 143، 155، 158، 159، 160، 161، 163، 176، 192، 201، 202، 203، 205، 208، 228، 229، 231، 241، 259، 261، 277، 278، 279، 283، 292، 293، 294، 311، 313، 314، 326، 331، 332، 333، 334، 350، 351، 352، 353، 355، 361، 367، 377، 380، 381، 382، 397، 398، 399، 400، 401، 414، 415، 417، 418، 419، 420، 421، 422، 433، 434، 437، 452، 453، 458، 462، 463، 464، 465، 482، 484، 485، 486، 525، 536، 537، 538، 556، 586، 594، 595، 596، 597، 1000، 1017، 1028، 1053، 1054، 1078، 1088، 1089، 1111، 1135، 1139، 1167، 1170، 1172، 1189
بنی‌عامری، احسان: 968
بوش، جورج: 580
بولنت اجویت (رهبر حزب جمهوری‌خواه خلق ترک): 954
بومدین، هواری (رئیس جمهور الجزایر): 980، 1167
بونه، کریستیان (وزیر کشور فرانسه): 79
بهرنگی (فرماندار میاندوآب): 48، 74، 114، 325، 394، 449، 473، 483، 589، 621، 713، 745، 764، 776، 890، 967، 987
بهرنگی، اسدالله: 1072
بهشتی، سید محمد حسین (رئیس دیوان عالی کشور): 32، 33، 53، 54، 55، 57، 77، 78، 124، 142، 143، 202، 204، 205، 240، 241، 276، 277، 278، 330، 332، 367، 423، 434، 491، 540، 655، 750، 751، 765، 865، 893، 894، 895، 896، 926، 1078، 1172، 1173
بهمنی، منوچهر: 763
بیات، اردشیر (رئیس پلیس آبادان): 763
پاپ ژان پل دوم: 279، 280، 315
پاشاخانی، ارسلان (معاون حزب دمکرات شاخه سنندج): 862
پاکروان: 227
پالیزبان: 35، 287، 288، 305، 327، 360، 409، 430، 552، 679، 731، 755، 815، 819، 889
پاول، جودی (سخنگوی کاخ سفید): 93، 136، 331، 580، 849
پرتوی، حجت الاسلام (مسئول روابط عمومی سپاه غرب): 919، 920
پرکت، هنری: 1109
پرورش، علی‌اکبر (نماینده اصفهان): 60، 176، 313، 419، 715، 716، 719، 825
پست‌دار، اسد: 170
پسندیده، مرتضی: 135
پورمحمدی، فریدون: 680
پوش، هانس (وابسته فرهنگی سفارت اتریش در تهران): 215
پون (پزشک بیمارستان مسیحی اصفهان): 611
پونسه، فرانسوا (وزیر امور خارجه فرانسه): 333، 334
پهلوی، اشرف: 179، 226، 283، 489، 652، 677، 815
پهلوی، رضا (رضاشاه پهلوی): 281، 384، 423، 614، 889،
پهلوی، فرح: 481
پهلوی، محمدرضا (شاه سابق ایران): 24، 36، 39، 48، 50، 63، 68، 72، 81، 98، 105، 112، 124، 126، 127، 135، 136، 137، 138، 139، 143، 149، 177، 178، 179، 180، 208، 209، 210، 212، 213، 220، 226، 227، 228، 263، 281، 283، 285، 291، 296، 297، 313، 334، 354، 402، 414، 422، 423، 442، 458، 487، 522، 527، 527، 529، 539، 614، 666، 667، 720، 721، 722، 723، 739، 750، 880، 930، 940، 951، 970، 980، 1012، 1027، 1052، 1054، 1078، 1089، 1110، 1172
پیرحسینی، محمدحسن (مشاور رئیس‌جمهور): 452، 453، 919
تاج الدینی، (سرپرست ژاندارمری آذربایجان غربی): 47، 695
تاچر، مارگارت (نخست‌وزیر انگلستان): 783، 872، 1160
تراتنر، جان (سخنگوی وزارت خارجه آمریکا): 282، 644، 282، 739، 800
تفقدی (فرمانده گردان متخصص خنثی‌سازی لشکر 64 ارومیه): 373
تکبعلی زاده، حسین: 763
تورن، گاستون (معاون نخست‌وزیر لوگزامبورگ، رئیس شورای وزرای جامعه اروپا): 549
توکلی، احمد (نماینده بهشهر در مجلس): 86، 399، 699، 736، 824
تهرانی، شیخ علی: 925
تیزمغز، حسن (دادیار دادسرای انقلاب اسلامی آبادان): 255، 256
ثابت‌پور، اسدالله: 314
ثابتی، پرویز: 50، 195، 479
جعفری (فرماندار آمل): 239، 591
جلالی، عبدالحسین (نماینده نیشابور در مجلس): 420، 655
جلایی‌پور، محمدرضا (فرماندار نقده): 372
جلوخان، سیدحسین: 147
جمی، غلامحسین (امام جمعه آبادان): 255، 267، 560، 561
جین وادل، مارگریت: 610
چرخ‌انداز، عزیزالله: 164
چفته‌ای، کریم: 223، 224
چمران، مصطفی: 85، 420، 507، 1190
حاج سیدجوادی، علی‌اصغر: 83
حافظ اسد (رئیس جمهور سوریه): 129، 385، 669، 1068
حامد، سعیدرضا: 197
حبیب بورقیبه (رئیس‌جمهور تونس): 1087
حبیبی، حسن: 59، 228، 420
حبیبی، رضا (از عوامل کودتای نقاب): 555
حجازی، سیدعبدالرضا: 157
حجازی، فخرالدین: 354، 404
حجتی کرمانی، محمد جواد (نماینده کرمان در مجلس): 86، 87، 141، 229، 230، 399
حسن طوالبه (مدیرکل وزارت فرهنگ عراق): 940
حسن‌زاده آملی (امام جمعه آمل): 375، 376، 395
حسنی، غلامرضا (نماینده ارومیه در مجلس): 74، 445، 566
حسینجانی (نماینده بندرانزلی در مجلس): 87
حسین‌زاده (بازجوی ساواک): 156
حسینی (بازجوی ساواک): 156
حسینی (سرپرست پاکسازی ادارات استان گیلان): 116
حسینی، شیخ جلال الدین (رهبر گروه خبات): 652، 712، 730، 731، 754، 755، 818
حسینی، شیخ‌جلال: 170، 221، 254، 552
حسینی، عزالدین (از سران ضدانقلاب کردستان): 677، 682، 712، 748، 841، 890، 891
حسینی، عزالدین: 56، 275، 430، 517، 531، 566، 1013، 1014
حصاری، سیدجواد: 171
حصامی، سیدجواد: 150
حضوری، یحیی (خبرنگار طرفدار حزب بعث): 703
حق‌شناس، تراب: 163
حقگو، جمشید (استاندار سابق آذربایجان‌غربی): 222
حکیم، آیت‌الله‌العظمی: 89
حکیم، سیدمهدی: 89
حمید تازد (وابسته سفارت عراق در وین): 215
حنیف‌نژاد، احمد: 155، 195
خاتمی، سیدمحمد (نماینده اردکان در مجلس): 541، 991، 992
خادمی (آیت‌الله): 925
خاکپور (از مسئولان مخابرات سنندج): 608
خالد خلیل جابر (دبیر اول سفارت عراق در برلین شرقی): 236، 246
خالدی، محمد: 45
خامنه‌ای، سیدعلی (آیت‌الله، امام جمعه تهران): 102، 137، 176، 242، 278، 313، 336، 419، 478، 664، 782، 866، 921، 923، 948، 949، 950، 1105، 1109، 1133
خامنه‌ای، سیدمحمد (نماینده مشهد در مجلس): 134، 397
خاموشی، محسن: 91
خزعلی (آیت‌الله): 416
خسروی، محمدعلی (امام جمعه تکاب): 532
خلخالی، صادق: 85، 86، 87، 141، 205، 208، 313، 399، 420، 422، 699، 891
خلف یعقوب: 709
خمینی، سید احمد: 57، 59، 60، 68، 69، 355، 438، 462، 611، 628، 642، 643، 684، 703، 820
خویی، سید ابوالقاسم (آیت‌الله‌العظمی): 300، 301
خیابانی، موسی: 83، 155، 350، 749، 921، 969، 1016، 1076، 1158، 1159
داودی، سیداسماعیل (وزیر مشاور): 698، 824، 926
دزفولی، خلیل: 157، 164
دستغیب، آیت‌الله سید عبدالحسین (امام جمعه شیراز): 734، 820، 821
دوزدوزانی، عباس (وزیر ارشاد ملی): 699، 824
دهقانی، اشرف: 765
دهقانی، حسن (اسقف): 610، 611، 619، 716
دیالمه، عبدالمجید (نماینده مشهد در مجلس): 398، 991
دیت بور، آلدیس (وزیر امور خارجه اتریش): 184
دیلمی رزمخواه، غلامحسین: 197
دیوان بچاری، علی: 45
دیوید بلفیلد (داود صلاح‌الدین): 127، 128، 180
راستی، فتحعلی (بخشدار محمودآباد شاهین‌دژ): 890
راشد یزدی: 116
رایت، آرتور (کاردار سفارت انگلستان در تهران): 314، 315
ربیعی (فرمانده سپاه گیلان): 534
رجایی، محمدعلی (نخست‌وزیر): 27، 29، 33، 55، 58، 59، 162، 203، 310، 311، 351، 352، 353، 361، 380، 381، 382، 397، 398، 399، 400، 401، 417، 418، 420، 421، 422، 433، 434، 435، 438، 458، 537، 538، 539، 556، 594، 595، 611، 612، 613، 628، 629، 641، 642، 643، 666، 667، 668، 684، 685، 686، 687، 698، 699، 700، 701، 702، 703، 714، 715، 716، 717، 718، 719، 736، 737، 738، 739، 749، 750، 751، 752، 766، 767، 779، 780، 781، 782، 784، 785، 799، 820، 824، 825، 826، 827، 843، 846، 847، 848، 869، 870، 871، 872، 873، 874، 894، 895، 896، 921، 926، 927، 928، 929، 930، 947، 948، 949، 953، 961، 978، 984، 994، 999، 1018، 1043، 1089، 1000، 1167، 1178، 1189، 1194، 1195
رجوی، مسعود: 81، 83، 90، 350، 607، 749، 819، 1016، 1017، 1076، 1077
رحیمی، ملاصالح (امام جمعه کردهای نقده): 371، 372
رزم آرا، خلیل (از عوامل جاسوسی دایره اسقفی اصفهان): 610، 611
رزمی، رضا (رئیس سابق شهربانی آبادان): 605، 721
رشید عبدالله (وزیر امور خارجه امارات متحده عربی): 547، 548
رشیدیان، محمد (نماینده آبادان): 398، 991
رضایی، رضا: 90
رضایی، محسن (ابوالقاسم): 155
رضایی، مرتضی (فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی): 31، 1190،
رضوانی، عبدالکریم (فرمانده سپاه آباده): 291، 292
رضوی (فرمانده ژاندارمری خوزستان): 146، 218، 219، 272، 887
رکنی، ناصر (از عوامل کودتای نقاب): 328، 329، 1042، 1077
رمضانی دهاقانی، اسفندیار: 763، 894
روحی آهنگران، بهمن: 157،
رونسی، رابرت (رهبر مسیحیان انگلیک انگلستان): 455
رونی، محمد: 611
ریاض طه (رئیس سندیکای مطبوعات لبنان): 71، 571، 113
ریاض محمود سالم (رئیس بخش امور قانونی وزارت امور خارجه عراق): 1053، 1094
ریگان، رونالد: 402، 463، 993، 994
زاگرس خسروی، محمد: 156
زاهدی (سرلشکر): 82
زاهدی، اردشیر: 138، 179، 50، 479
زکیانی (فرمانده لشکر 64 ارومیه): 326، 445، 446، 450، 637، 638، 1073
زمانپور سیاهکلی، هرمز: 197
ژاندارم، حسین: 731، 732
ژیسکاردستن، والری (رئیس جمهور فرانسه): 79، 379، 663، 1160
ساجد، سیدمسعود: 220
سارتر، کریستوفر (مفسر امور بین‌الملل رادیو انگلیس): 667
سامی حنا عطاالله (دبیر اول سفارت عراق در وین): 184، 215
سامی، کاظم: 894
سپاسی آشتیانی، علیرضا: 90، 91
کاظمی (فرمانده گروهان بستان): 1035
ستوده، سیروس (سرگرد): 98، 653
سحابی، عزت الله (نماینده تهران): 118، 420، 643
سحابی، یدالله: 61، 122، 195، 202، 228، 894
سخنگوی سازمان عفو بین‌الملل: 667
سخنگوی سفارت عراق در لندن: 300
سخنگوی مرکز فرماندهی سپاه پاسداران: 374
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران: 260
سخنگوی وزارت امور خارجه عراق: 37، 503
سخنگوی وزارت امور خارجه کویت: 618، 619
سخنگوی وزارت بازرگانی و تجارت اندونزی: 495
سخنگوی وزارت خارجه فرانسه: 663
سخنگوی وزارت دفاع عراق: 836، 860
سرپرست فرمانداری دزفول: 106، 107
سردار جاف: 35، 223، 237، 324، 409، 484، 679، 731، 776، 988
سرگرد رامین (فرمانده گروه رزمی الله‌اکبر): 1034
سرگرد ناطق (مرزبان مهران): 1032
سرهنگ افضلیان (فرمانده هنگ سوسنگرد): 1035
سرهنگ رقابی (رئیس سابق شهربانی رشت): 778
سرهنگ علیار: 755
سعادتی، محمدرضا (عضو کمیته مرکزی سازمان مجاهدین خلق): 28، 155، 921، 969، 1016، 1077، 1106، 1108، 1158، 1159،
سعد حداد: 704، 705
سعدون حمادی (وزیر امورخارجه عراق): 286، 850، 860، 880، 941، 1167، 1169، 1170، 1140
سعدون شاکر (وزیر کشور عراق): 601
سعدون قیدان (وزیر ترابری عراق): 671، 672
سعود الفیصل (وزیر امور خارجه عربستان): 299
سعیدی (فرمانده سپاه قم): 663، 664
سفیر آلمان غربی در ایران: 752
سفیر ژاپن در ایران: 500
سفیر عراق در اردن: 672
سفیر هلند در ایران: 511
سلامتی، محمد (وزیر کشاورزی): 699، 824
سلامتیان: احمد (نماینده اصفهان در مجلس): 26، 61، 62، 81، 82، 85، 86، 142، 228، 229، 335، 420، 421، 686، 699، 701، 872، 894، 895
سلطان بن عبدالعزیز (وزیر دفاع عربستان): 299، 668
سلطانی، جلیل: 611
سلطانی، جواد مصطفی: 606
سلیم الحوص (نخست‌وزیر لبنان): 113
سلیمان دمیرل (نخست‌وزیر ترکیه): 954، 972،
سلیمی، سلیم: 679
سمیر بری (جاسوس عراقی): 131
سنجابی، کریم: 123، 151
سولیوان، ویلیام (آخرین سفیر امریکا در ایران): 611، 848
سید حسین نقیبی: 605
سیسکو، جوزف (قائم‌مقام معاون پیشین وزیر امور خارجه امریکا): 316
شاد عبدالرحیم (افسر عراقی): 605
شادبخشی، احمد: 164
شادنوش (فرماندار قائمشهر): 697، 797
شاذلی بن جدید (رئیس‌جمهور الجزایر): 1087
شاذلی قلیبی: 1140
شاکری، (از سران کومه‌له): 623، 652، 889
شاکری، خسرو: 367
شامیر، اسحاق (وزیر امور خارجه رژیم صهیونیستی): 183
شاه‌آبادی، حجت‌الاسلام (نماینده امام): 404
شاهین (معاون فرمانداری پاوه): 622
شبستری: 134
شجاعی، محمد (نماینده زنجان در مجلس): 84، 85، 177، 230
شرافت، محمدجواد (نماینده شوشتر در مجلس): 397
شرافتی، حاجی‌ملاعبدالله: 171
شریف امامی، جعفر: 686
شریف واقفی (مهندس، از سپاه میاندوآب): 411
شریف واقفی، مجید: 77، 90، 91، 163، 164، مجید: 749
شریفیان: مسیح: 683
شریفیان، نصرالله: 683
شفیق، آزاده: 226، 334
شکوفه، علی‌حمه: 732
شمخانی، علی (فرمانده سپاه خوزستان): 98، 774
شمس اردکانی، علی (رئیس هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد): 104، 105، 109
شمیرانی، جمال (نماینده ایران در سازمان ملل متحد): 260، 293، 295، 662
شنیشل بچاری، عبدالله: 45
شهرام، محمدتقی: 77، 90، 91، 115، 163، 416، 749، 1106
شهردار سنندج: 608
شیخ خلیفه بن سلیمان آل خلیفه (نخست وزیر بحرین): 725
شیخ زاید بن سلطان آل نهیان (رئیس امارات متحده عربی): 147، 572
شیخ سرور بن محمد (رئیس دربار امارات متحده عربی): 572
شیخ قاسم اسلامی (مبلغ هیئت قائمیه تهران): 133
شیرازی، آیت‌الله‌العظمی سیدعبدالله: 892، 899، 900، 991
شیراک، ژاک: 184
صادق، ناصر: 195
صادقی، محمدحسین: 1194
صالح باوند (سرپرست حزب دمکرات دره قاسملو): 679
صالحی، حسن: 777، 778
صالحی، علی‌رحم: 611
صداقت پیشه، حمید (فرمانده سپاه ارومیه): 506، 562، 817، 819
صدام حسین: 27، 32، 33، 34، 35، 36، 37، 39، 40، 44، 63، 64، 89، 94، 125، 126، 147، 148، 162، 163، 242، 254، 286، 299، 300، 344، 354، 384، 402، 403، 407، 457، 487، 495، 515، 525، 526، 530، 549، 552، 571، 572، 586، 603، 617، 618، 642، 668، 669، 725، 881، 889، 940، 941، 951، 962، 980، 999، 1001، 1028، 1029، 1051، 1052، 1054، 1068، 1087، 1088، 1089، 1092، 1094، 1122، 1124، 1139، 1141، 1171، 1178
صدر، بنت‌الهدی: 89
صدر، رضا (وزیر بازرگانی): 420، 698
صدر، سید محمد باقر (آیت‌الله): 147، 71، 89، 90، 1009
صدر، سیدحسین: 90
صدرحاج‌سیدجوادی، احمد: 894
صدوقی، محمد (امام جمعه یزد): 311، 312
صلاح‌الدین بیطار: 79، 571
صمدیه لباف، مرتضی: 77، 90، 91، 163، 164، 749
صیاد شیرازی، علی: 1182، 1183
صیادیان (سپهبد فراری): 565
ضیاءالحق (رئیس جمهور پاکستان): 387، 442، 487
ضیائی (معاون سیاسی استانداری ایلام): 529، 858
طارق الحمد آل عبدالله (دبیرکل شورای فرماندهی عراق): 495
طارق عزیز: 1172
طالبانی، جلال (رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق): 188، 289، 430، 531، 565، 566، 676، 679، 744، 890، 891
طالقانی، اعظم (نماینده مجلس): 75
طالقانی، اعظم: 894
طالقانی، سیدمحمود: 194، 195، 196، 202، 666، 799، 819، 921، 924، 947، 948
طاهری (آیت‌الله): 276
طاهری، حسین (استاندار آذربایجان غربی): 222، 323، 325، 326، 348، 370، 372، 373، 450، 498، 565، 577، 639، 678، 712، 745، 814، 817، 863، 875، 972، 973
طایه عبدالکریم (وزیر بازرگانی عراق): 245
طباطبایی، سیدصادق: 703، 1196
طباطبایی، سیدعمادالدین: 147
طباطبایی، سیدمحمدتقی (حاکم شرع استان خوزستان): 255، 256، 290، 497
طباطبایی، سیدمهدی (دادستان کل انقلاب اسلامی مازندران): 683، 686، 701
طباطبایی، علی‌اکبر (وابسته مطبوعاتی سفارت ایران در واشنگتن در زمان شاه): 50، 78، 479، 124، 127، 138، 139، 179، 180
طریقی، اکبر: 1106
طه یاسین رمضان (معاون رئیس جمهور عراق): 306
ظهیرنژاد (فرمانده نیروی زمینی ارتش): 288، 484 729، 859، 882، 912، 961، 1190
عابدین‌زاده، کامل (نماینده خوی در مجلس): 74
عارف البصری: 147
عارفی، حسن (وزیر علوم و فرهنگ و هنر): 698، 824
عباسپور، حسن (وزیر نیرو): 698
عباسی (فرمانده عملیاتی حزب دمکرات کردستان ایران): 607، 608، 621، 637، 661
عبدالکریم (وزیر نفت عراق): 287
عبدالله الاحمر (دبیرکل حزب بعث سوریه): 641
عبدالله بن عبدالعزیز (فرمانده گارد ملی عربستان): 299
عبدالواحد بلقریز (وزیر تبلیغات و ارشاد ملی مراکش): 668
عثمان خالدی: 777
عزت ابراهیم الدوری (معاون ریاست شورای فرماندهی انقلاب عراق): 37، 725، 999، 1000
عزتی، حسین: 90
عزیز رشید عقراوی (وزیر مشاور عراق): 641، 642
عزیز محمد (دبیر اول کمیته مرکزی حزب کمونیست عراق): 1068
عزیزمرادی، کامران (سرهنگ): 98، 99
عضدی (بازجوی ساواک): 156
عطاپور (شکنجه‌گر ساواک): 195
عطری، رحمت: 732
علم‌الهدی (نماینده اردبیل): 398
علم الهدی، مهدی: 51
علوی: 56، 686
علی شعیمات (وزیر ترابری اردن): 671، 672
علیپور، مراد: 679
غرضی، سیدمحمد (استاندار خوزستان): 32، 58، 59، 98، 99، 162، 256، 399، 420، 422، 452، 453، 592، 981
غروی، محمد (استاندار آذربایجان‌شرقی): 420، 729
غضنفرپور، احمد: 60، 61، 230، 351، 894
غفاری، هادی (نماینده تهران در مجلس): 404، 596، 891، 1016، 1077
غلامی، غلامحسین: 115
غیاثی، محمد: 170
فاتح سیف‌الله: 1014
فارسی، جلال‌الدین: 55، 56، 58، 59، 79، 80، 124، 161، 162، 203، 204، 241، 311، 352، 361، 399، 420، 422
فاروق اعلامی (رئیس اتحادیه دانش‌آموزان حزب بعث عراق): 132
فرانسوا دونیو (وزیر بازرگانی فرانسه): 245
فرتوک‌زاده، فاطمه: 164
فردوست، حسین: 479
فرماندار پاوه: 73
فرماندار سنندج: 696
فرماندار قصرشیرین: 572، 672، 834
فرماندار قم: 75، 76
فرماندار لنگرود: 154
فرماندار مسجدسلیمان: 521
فرماندار نجف: 71
فرمانده پادگان بانه: 410
فرمانده پاسگاه تنگاب نو و ولدکشته: 806
فرمانده سپاه تبریز: 814
فرمانده سپاه سرپل‌ذهاب: 471
فرمانده سپاه شاهین‌دژ: 841،
فرمانده سپاه کوهدشت: 733،
فرمانده سپاه مریوان: 675،
فرمانده سپاه مشهد: 593
فرمانده سپاه مهاباد: 553
فرمانده عملیات سپاه خرم‌آباد: 376
فرمانده عملیات سپاه رشت: 777،
فرمانده گروهان سومار: 369
فرمانده گروهان نقده: 413
فروزان، حسینعلی (فرمانده ژاندارمری کل کشور): 634، 788، 859، 911، 928
فروهر، داریوش: 83، 686، 701
فرهانی، جعفر: 220
فکوری (فرمانده نیروی هوایی): 31، 538، 824، 961، 1190،
فلاحی، ولی‌الله (جانشین ستاد مشترک ارتش): 99، 100، 489، 683، 684، 742، 757، 792، 808، 811، 822، 823، 828، 829، 859، 913، 961، 970، 984، 1000، 1028، 1029، 1094، 1125، 1150، 1190
فومنی (نماینده فومنات): 596
فهد بن‌عبدالعزیز (ولیعهد عربستان): 299
فیاض‌بخش، محمدعلی (وزیر مشاور و سرپرست بهزیستی): 698، 824
فیتز، رابرت: 71
فیروزی، شاهپور (فرمانده دسته دمکرات کامیاران): 650
قادرزاده، توفیق: 732
قاسملو، عبدالرحمن: 31، 56، 172، 190، 263، 275، 305، 306، 345، 346، 347، 360، 361، 473، 474، 517، 519، 520، 566، 606، 677، 712، 731، 744، 753، 817، 890، 891، 988، 1014، 1040، 1153
قاسمی، ابوالفضل (دبیرکل حزب ایران): 367
قانعی، برهان (فرماندار مریوان): 517، 636، 1132
قباشیان، باقر: 220
قپانچی، سید عزالدین: 147
قدوسی، علی (دادستان کل انقلاب): 75، 155، 165، 198، 314، 414، 463، 710، 736، 766، 970،
قذافی، معمر (رئیس جمهور لیبی): 310، 311، 525، 526، 581، 596، 597، 668، 669، 1195، 1196، 137، 139، 167، 643، 688، 827، 894
قریشی، فریده: 172
قشقایی، خسرو: 53، 54، 68، 81، 291، 292، 609، 625، 654، 733، 821
قشقایی، عبدالله: 291
قشقایی، ناصر: 53، 291، 654، 733
قطب‌زاده، صادق (وزیر امور خارجه): 30، 31، 33، 39، 40، 55، 62، 64، 68، 77، 78، 91، 283، 293، 294، 331، 333، 353، 354، 355، 387، 422، 424، 465، 468، 492، 511، 512، 547، 597، 598، 614، 620، 629، 630، 631، 654، 655، 656، 687، 721، 750، 784، 800، 897، 970، 971، 995، 1018، 1043، 1079، 1089، 1110
قمی، حسن: 890
قندی، محمود (وزیر پست و تلگراف): 698، 824
کارتر، جیمی (رئیس‌جمهور امریکا): 31، 32، 89، 181، 235، 281، 282، 316، 331، 343، 346، 379، 401، 402، 403، 463، 491، 492، 579، 580، 663، 715، 752، 784، 930، 971، 994، 1111، 1135، 1195، 1196
کاردار سفارت الجزایر در ایران: 702، 703
کاردار سفارت انگلیس در ایران: 511، 512
کاردار سفارت ایران در عراق: 37، 832، 850، 880
کاردار سفارت سوئیس در ایران: 179، 206، 490
کاردار سفارت شوروی در ایران: 103، 104، 512، 541
کاردار سفارت عراق در اتریش: 184
کاردار سفارت فرانسه در اسرائیل: 183
کاسترو، فیدل: 1122
کاشانی (رئیس اداره نشر اسکناس): 88
کاشانی، سیدابوالقاسم (آیت‌الله): 81، 83، 86، 205، 231
کاشانی، محمود: 231
کاظمی (مدیرعامل بهداری استان کرمانشاه): 1092
کاظمی، ناصر (فرماندار و مسئول سپاه پاسداران اورامانات و پاوه): 374، 428، 554، 563، 603
کامل جاسم حمید (فرمانده لشکر سوم زرهی عراق): 913
کاوند، جمال (فرمانده سپاه سرپل‌ذهاب): 945
کتوئی، حسین: 711
کچوئی، محمد: 1106
کرایسکی، برانو (صدراعظم اتریش): 215
کربچند، شیخ محمد: 731، 732، 818
کریستوفر، وارن: 1160،
کریم واغی: 709
کریمی، (دادستان رشت): 778
کریمی، احمدرضا (عضو سابق سازمان مجاهدین خلق): 156، 157، 158، 163، 164، 165
کریمی، سرهنگ (فرمانده ناحیه ژاندارمری کرمانشاه): 727
کریمی، فواد: 60، 61
کریمی، منوچهر: 611
کشکولی، جعفرخان: 609
کشی‌زاده، یوسف: 946
کشیش اکسل: 610
کشیش پول هندی: 610
کفایتی، عزت الله: 28، 83، 349، 350، 414، 415
کلاشی، حامدبیک: 776
کلانتری، موسی (وزیر راه): 55، 58، 228، 420، 698، 824
کمال حسن علی (معاون رئیس جمهور مصر): 211
کمالی، شیخ‌جمال‌الدین: 171
کمانگر، صدیق: 606، 622
کنعانی، رضا: 45
کوچک زاده (معاون لشکر77 و دبیر بسیج ملی خراسان): 611
کوئین، ریچارد: 208، 209
کیانوری، نورالدین: 755
کیانی، مهدی (فرمانده سپاه آبادان): 266، 267
کی‌نژاد (استاندار همدان): 865
گراهام، جان (سفیر انگلستان در ایران): 610
گرجی بیانی، هرمز: 946
گرومیکو، آندره (وزیر امور خارجه شوروی): 465، 512، 655، 656
گلپایگانی، آیت‌الله العظمی سیدرضا: 892، 899، 900، 990
گلزاده غفوری، علی: 894
گلی (فرماندار خرمشهر): 1067
گمشادزهی، (رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان): 778، 779
گنابادی، محمدشهاب (وزیر مشاور و سرپرست مسکن و شهرسازی): 699، 824
گورینکو (قائم مقام وزارت امور خارجه شوروی): 513
لانگ، اریک (سفیر سوئیس در ایران): 1078
لاهوتی، حسن (نماینده رشت در مجلس): 160، 401
لاهیجی، عبدالکریم: 155، 969، 1077
لکی (فرمانده هنگ ژاندارمری ایلام): 908
لنین: 844
ماسکی، ادموند (وزیر امور خارجه امریکا): 33، 208، 209، 211، 286، 401، 402، 538، 539، 540، 703، 739، 752، 784، 847، 848، 849، 850، 930، 931، 971، 994، 995، 1018، 1019، 1135
ماکویی، بهروز (استاندار کرمانشاه): 320، 484
مالکیان (فرمانده سپاه مستقر در قصرشیرین): 390
مامدی، صنار [سنار]: 47، 565، 638، 841، 1040
متحده، ایرج: 610
متحدین، سعید: 258
مجتهدی، سیدفرج الله: 763
مجد (سرپرست سازمان بسیج ملی): 452، 1190
محرابی کپورچال، محمدعلی: 653
محسن، سعید: 163، 196
محققی (فرمانده ژاندارمری پهلوی دوم): 62، 328
محلاتی، فضل‌الله (نماینده امام در سپاه، نماینده محلات در مجلس): 134، 141، 205، 229، 231، 821
محمد خونا ولدهیدالا (رئیس کمیته نجات ملی موریتانی): 1087، 1140
سیف، محمد: 676
محمد مظالی (نخست‌وزیر تونس): 1087
محمدامین عبدالله: 676
محمدی ری‌شهری، محمد (رئیس دادگاه انقلاب اسلامی ارتش): 328، 329، 341، 416، 486، 970
محمدی، ابراهیم: 712
محمدی، مظفر: 172
محمودیان، توفیق: 731
مختار مسعود (دبیرکل سازمان عمران منطقه‌ای): 181
مدنی، سیداحمد 56، 291، 293، 313، 314، 486، 487، 686، 609، 701، 715، 821، 1159
مدیرکل امور اقتصادی و دارایی آذربایجان‌غربی: 498
مدیرکل بهداری و بهزیستی استان خوزستان: 512، 774
مرادی، محمود: 150
مرزبان بصره: 605، 839
مرزبان خرمشهر: 605، 620
مرزبان دهلران: 788
مرعشی نجفی، آیت‌الله العظمی سید مهدی: 892، 899، 900، 991
مرودشتی، ایرج: 653
مسجد انصارالحسین (تهران): 158
مسئول روابط عمومی سپاه ارومیه: 796
مسئول روابط عمومی سپاه بوشهر: 680
مسئول روابط عمومی سپاه شیراز: 714
مسئول روابط عمومی سپاه قصر شیرین: 707
مسئول روابط عمومی سپاه مرکز: 708
مسئول سازمان پیشمرگان مسلمان کرد: 607
مسئول سپاه اصفهان: 610
مسئول ستاد عملیاتی ژاندارمری خوی: 890
مسئول واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه اصفهان: 654
مشکینی، علی (آیت‌الله، امام جمعه قم): 102
مصدق، محمد: 53، 83، 205، 231، 720، 868
مصطفوی کاشانی، سیداحمد: 176
مطوری (عراقی)، عبدالحسین: 220
معادیخواه (نماینده تهران در مجلس): 117، 416، 522
معروفی، کاک قاسم: 862، 947
مفتی‌زاده، احمد: 540، 840، 841، 1041
مقدم مراغه‌ای، رحمت‌الله: 56، 226، 227
مقربی: 1106
مکری، محمد (سفیر ایران در شوروی): 261، 262، 365، 366، 424، 492، 513، 753، 1030
ملا عبدالله (نماینده قاسملو): 35
ملاحسنی، جلال: 153
ملارسول، حاتم: 816
ملک حسن (پادشاه مراکش): 213، 664، 668، 1087
ملک حسین (پادشاه اردن): 1001، 1087، 1140
ملک خالد بن عبدالعزیز (پادشاه عربستان): 286، 299، 300، 344
ملکوتی، علی (نماینده سراب): 398
منافی، هادی (وزیر بهداری): 698، 824
منتظری، حسینعلی: 194، 363، 485، 486، 641، 663، 666، 781، 921، 923، 924، 990، 1077، 1133، 1194
منصوری، جواد: 28، 257
موحدی، محمد علی (نماینده کرمان در مجلس): 75
موحدی‌زاده، مرتضی (مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره بازرگانی دولتی ایران): 402
موسوی (سناتور سابق): 314
موسوی اردبیلی (دادستان کل کشور): 133، 155، 229، 310، 329، 330، 423، 477، 478، 536، 592، 643، 719، 969، 1077
موسوی تبریزی، سیدحسین (رئیس دادگاه انقلاب اسلامی تبریز): 83، 350، 605، 1110
موسوی جزایری (نماینده امام در استان خوزستان): 32، 98
موسوی خوئینی‌ها، سیدمحمد (نماینده تهران در مجلس): 86، 137، 400، 930، 1109
موسوی گرمارودی، علی (مشاور فرهنگی و مطبوعاتی بنی‌صدر): 117، 137، 688
موسوی، سیدجمال‌الدین: 400
موسوی، سیدعباس: 148
موسوی، میرحسین (سردبیر روزنامه حزب جمهوری اسلامی): 628، 698، 736، 737، 780، 782، 824، 926
موسی شعیب (عضو حزب سوسیالیست بعث لبنان): 148، 571
موشه دایان: 610
موم‌زایی، سیاوش: 611
مهجور (فرماندار ارومیه): 371
مهدوی‌کنی، محمدرضا (وزیر کشور): 137، 229، 421، 643، 698، 824، 863، 875
مهدی‌زاده (فرمانده سپاه محلات): 414، 415
مهدیون، سعید (فرمانده سابق نیروی هوایی ایران): 62، 76، 197، 198، 328، 414، 475
مهدیون، سیدسجاد: 197
مهرآسا (استاندار کردستان): 48، 49، 221، 222، 223، 677، 861، 862
میچل، باربار: 610
میرزا جعفر علاف، علی: 77
میرسلیم، مصطفی: 55، 58، 59، 80، 117، 118، 119، 124، 125، 134، 142، 158، 160، 161، 162، 203، 228، 279، 351، 352، 361، 380، 419، 420، 535، 628، 1075
میشل عفلق (تئوریسین حزب بعث عراق): 669
میلانی، محمد (نماینده تبریز در مجلس): 399
میلر، ویلیام (وزیر خزانه‌داری امریکا): 282
میناچی، ناصر: 67، 629
نادری، علی: 763
ناطق نوری، احمد (نماینده امام در جهاد سازندگی): 612، 628، 629
ناطق نوری، علی‌اکبر: 478
ناظم‌زاده، حجت الاسلام (حاکم شرع تهران): 921
ناهیدیان، بهرام: 180
نبوی، بهزاد (وزیر مشاور): 699، 736، 824
نجفی، جعفر: 154
نزیه، حسن: 56، 103، 226، 227، 367، 596
نصر (فرمانده عملیات سپاه قصرشیرین): 359
نصراللهی، سروان: 650
نصراللهی، محمد (نماینده آبادان در مجلس): 596
نعمت‌زاده، محمدرضا (وزیر صنایع): 698، 824
نفیسی، فریدون: 61
نقشبندی، شیخ‌مسعود: 171
نقشبندی، عثمان (رهبر گروه رزگاری): 711، 731، 754، 755، 1039، 1131
نقشبندی، مادح (از سران گروه رزگاری): 114، 650، 1150
نوبری، علیرضا (رئیس کل بانک مرکزی): 53، 54، 137، 209، 228، 420، 526، 686، 701
نور، امیرهوشنگ (از عوامل کودتای نقاب): 555
نورالفیصل (وزیر اوقاف عراق): 1087
نوربخش، شاهپور: 115
نوربخش، محمد (وزیر اقتصاد و دارایی): 698، 736، 780، 825، 926
نورمحمدی، سیدجلال: 115، 154
نوری البلاء: 1106
نوری، یحیی (آیت‌الله): 162، 163
نهاوندی، هوشنگ: 226، 227، 314
نیکسون، ریچارد: 82، 83، 179
والدهایم، کورت (دبیرکل سازمان ملل متحد): 39، 40، 64، 109، 260، 293، 294، 295، 547، 548، 953
واندل هویل، ویلیام (نمایندة امریکا در سازمان ملل متحد): 105، 109
ودیعی، علی اصغر: 763
وصالی، مجید: 611
ولایتی، علی‌اکبر: 1108
ونس، سایروس: 721
ویشنسکی، هنس یورگن (نایب رئیس حزب سوسیال دمکرات آلمان): 703
هارونی، محمد: 611
هاشمی رفسنجانی، اکبر (رئیس مجلس شورای اسلامی): 27، 33، 60، 75، 80، 86، 87، 103، 104، 117، 132، 135، 136، 137، 178، 206، 207، 208، 229، 230، 293، 311، 312، 313، 353، 361، 380، 397، 398، 399، 419، 422، 425، 438، 453، 454، 486، 490، 491، 499، 500، 510، 511، 594، 611، 612، 613، 655، 698، 699، 702، 703، 716، 718، 719، 737، 738، 766، 824، 825، 867، 868، 869، 870، 892، 923، 972، 990، 991، 992، 993، 1017، 1018
هاشمی، مجتبی (معاون سیاسی و امور اداری استانداری آذربایجان‌غربی): 348، 446، 499، 695، 1038
هانی الحسن (عضو کمیته مرکزی سازمان آزادیبخش فلسطین): 1001
هدایتی (فرمانده دمکراتهای منطقه دروله عراق): 676
هرد، داگلاس (سخنگوی وزارت امور خارجه انگلیس): 332، 512، 873
همتی، سیاوش: 611
هوارد بیکر (رهبر اقلیت جمهوریخواهان سنا): 994
هویزر، رابرت: 127، 720
هیتلر، آدولف: 656
هیگ، روبرت (نماینده مجلس عوام انگلستان): 183
یاسر عرفات: 131، 941، 1029، 1139
یحیوی (وزیر مسکن): 420
یحیی پسند کبوجانی، رسول: 653
یحیی مشاد (رئیس برنامه‌های اتمی عراق): 232
یزدان‌بخش، منوچهر: 197
یزدی، ابراهیم: 52، 103، 122، 123، 140، 141، 142، 178، 230، 1108، 1109، 1110
یزدی، حسن (از عوامل کودتای نقاب): 510
یزدی، محمد: 176، 313، 361، 419، 420، 421، 719، 736
یعقوب تقدیری: 946
یونسی، ابراهیم: 945
آبادان: 43، 44، 45، 66، 98، 103، 112، 131، 132، 149، 169، 187، 218، 220، 247، 250، 251، 255، 256، 266، 272، 273، 290، 321، 322، 323، 391، 459، 482، 496، 497، 505، 522، 550، 551، 560، 562، 586، 586، 596، 604، 605، 620، 634، 673، 691، 692، 708، 709، 727، 728، 758، 759، 762، 763، 790، 791، 793، 839، 860، 861، 888، 914، 915، 916، 942، 944، 963، 964، 965، 966، 1008، 1011، 1067، 1098، 1128، 1143، 1144، 1145، 1146، 1176
آباده: 291، 292، 452
آبیک (قزوین): 115
آتن: 1135
آسیا: 260
آسیای مرکزی: 366
آغاجاری: 149
آغ‌بلاغ: 659
آق‌تپه: 802
آق‌داغ (عراق): 186
آق‌قلا: 735
آلبانی: 264
آلماآتا (قزاقستان شوروی): 665
آلمان‌شرقی: 246
آلمان غربی: 41، 104، 124، 143، 178، 232، 236، 245، 246، 265، 278، 379، 381، 499، 614، 752، 895، 1068، 1088
آلمانه: 606
آمل: 153، 376، 591، 625، 640، 715
آنکارا: 93
ابوالخصیب: 634
ابوجاموسی: 709
ابوظبی: 146، 1069
ابوغریب: 605
ابهر: 578
اتریش: 184، 215، 236، 237، 453
اتیوپی: 125
اراک: 566، 567، 649
اربیل (عراق): 237، 940
ارتفاع 343 (مهران): 660
ارتفاع داشت کرسن (شاهین‌دژ): 745
ارتفاع مستان‌آباد (شاهین‌دژ): 745
ارتفاعات آق‌داغ: 728، 809، 1129
ارتفاعات الجبل: 1091
ارتفاعات بمو: 224، 504
ارتفاعات خان‌لیلی: 1055
ارتفاعات دالاهو: 251، 471، 498
ارتفاعات درویان: 622
ارتفاعات زاگرس: 1039
ارتفاعات زینل‌کش: 1058
ارتفاعات کانی‌سخت: 1091
ارتفاعات کولک: 1004، 1060
ارتفاعات میمک (سیف سعد): 36، 936
اردن: 33، 63، 148، 211، 285، 529، 551، 572، 671، 672، 676، 720، 907، 1001، 1140
اردوگاه بغداد: 652
اردوگاه عربت: 412
اردوگاه نلیوان: 795
اروپا: 61، 62، 67، 104، 109، 123، 125، 128، 139، 210، 236، 237، 403، 408، 488، 490، 491، 499، 500، 602، 631، 703، 722، 752، 1123
ارومیه: 46، 47، 74، 220، 222، 275، 308، 347، 348، 370، 372، 373، 393، 412، 447، 483، 505، 506، 507، 509، 518، 531، 562، 564، 566، 577، 589، 638، 649، 661، 679، 695، 712، 713، 729، 875، 945، 972، 973، 1072، 1102، 1104، 1155، 1193
اروندرود [رودخانه اروند؛ شط العرب]: 21، 37، 64، 220، 286، 297، 302، 370، 427، 496، 620، 673، 692، 741، 813، 816، 840، 861، 863، 888، 916، 964، 980، 1000، 1029، 1051، 1052، 1069، 1087، 1088، 1092، 1093، 1098، 1121، 1123، 1128، 1143، 1144، 1145، 1148، 1168، 1170، 1171، 1173، 1177، 1178
اروندکنار: 560، 727، 966، 1175
ازبکستان: 513، 609
اسپانیا: 215، 453، 850
استادیوم آزادی (همدان): 463
استادیوم تختی (همدان): 290
استالینگراد: 842
استان آذربایجان‌شرقی: 729، 1106
استان آذربایجان‌غربی: 22، 46، 47، 74، 114، 150، 252، 253، 274، 289، 326، 370، 373، 483، 553، 576، 578، 621، 630، 652، 679، 691، 694، 709، 712، 726، 729، 742، 745، 780، 795، 815، 816، 817، 861، 890، 946، 972، 973، 1038، 1071، 1072، 1102، 1104، 1130، 1153، 1154، 1192
استان اصفهان: 22، 53
استان العماره (عراق): 1101
استان ایلام: 274، 302، 309، 327، 442،482، 529، 550، 564، 573، 585، 771، 773، 776، 787، 806، 812، 832، 838، 884، 886، 906، 907، 912، 935، 936، 939، 940، 959، 999، 1051، 1054، 1060، 1061، 1069، 1089، 1090، 1091، 1093، 1097، 1150، 1188
استان بصره: 793
استان بوشهر: 654
استان چهارمحال و بختیاری: 510
استان خراسان: 626
استان خوزستان: 21، 22، 25، 40، 44، 45، 64، 66، 73، 98، 112، 113، 126، 131، 162، 186، 187، 218، 219، 250، 255، 272، 304، 308، 321، 323، 345، 452، 453، 472، 486، 489، 493، 497، 519، 522، 530، 531، 535، 559، 562، 564، 573، 579، 586، 604، 609، 630، 633، 634، 649، 709، 721، 726، 728، 733، 742، 743، 757، 759، 773، 774، 775، 779، 780، 792، 810، 812، 839، 840، 850، 860، 884، 887، 887، 888، 889، 898، 912، 913، 914، 917، 918، 941، 944، 963، 965، 981، 984، 1000، 1007، 1008، 1011، 1036، 1037، 1053، 1064، 1069، 1088، 1089، 1090، 1091، 1092، 1096، 1097، 1098، 1100، 1123، 1125، 1126، 1146، 1170، 1177، 1179
استان دیالی (عراق): 880
استان زنجان: 53، 729
استان سلیمانیه: 43، 223، 237، 238، 393، 443
استان سیستان و بلوچستان: 67، 397، 475، 489، 535، 593، 609، 626، 630، 778، 1074، 1075، 1076
استان عماره (عراق): 793، 942
استان فارس: 22، 126، 127، 175، 291، 413، 475، 489، 490، 625، 626، 654، 733، 820، 1015، 1039، 1071، 1072، 1077، 1131
استان کردستان: 22، 28، 29، 30، 31، 34، 35، 40، 45، 46، 48، 49، 56، 67، 73، 100، 103، 126، 127، 151، 152، 153، 172، 173، 174، 189، 190، 190، 223، 224، 225، 238، 252، 253، 254، 263، 274، 276، 303، 335، 347، 397، 410، 411، 430، 466، 474، 475، 490، 507، 510، 518، 520، 523، 554، 564، 565، 573، 576، 585، 590، 611، 621، 626، 628، 630، 634، 642، 677، 721، 731، 735، 736، 742، 747، 754، 765، 798، 815، 817، 819، 821، 829، 842، 850، 889، 921، 928، 930، 946، 980
استان کرکوک (عراق): 881
استان کرمان: 626
استان کرمانشاه: 22، 46، 274، 297، 327، 431، 475، 522، 523، 531، 550، 564، 573، 585، 636، 648، 726، 761، 815، 838، 858، 906، 940، 1012، 1041، 1054، 1058، 1060، 1062، 1069، 1089، 1092، 1093، 1128، 1149
استان گرگان: 640
استان گیلان: 116، 534، 989، 995
استان لرستان: 107، 984، 1092
استان مازندران: 476، 640، 683، 735، 802
استان هرمزگان: 535
استان همدان: 132، 140
استرالیا: 108، 453، 611
اسدآباد: 1092
اسرائیل (رژیم اشغالگر قدس، رژیم صهیونیستی): 32، 41، 104، 105، 107، 108، 109، 125، 126، 136، 183، 207، 211، 225، 232، 233، 259، 343، 349، 362، 363، 364، 365، 407، 408، 441، 476، 481، 548، 549، 551، 578، 610، 618، 619، 669، 677، 704، 705، 748، 783، 850، 851، 912، 950، 972، 1027، 1028، 1044، 1121، 1122، 1123، 1156، 1157، 1173
اسکله المعامر: 1098
اسکندرون: 912
اسلام‌آباد (پاکستان): 441
اسلام‌کندی (ماکو): 289
اسلام‌آباد (کرمانشاه): 150، 169
اسلام‌آباد غرب: 251، 484، 676، 742، 911، 939، 1092
اشنویه: 47، 263، 275، 307، 308، 325، 326، 340، 348، 370، 371، 373، 393، 394، 411، 429، 430، 446، 450، 451، 472، 504، 506، 551، 553، 562، 564، 577، 578، 623، 638، 639، 679، 744، 745، 840، 875، 919، 995، 1038، 1040، 1074
اصفهان: 26، 60، 61، 96، 97، 276، 396، 444، 455، 475، 542، 578، 579، 610، 649، 653، 714، 749، 848، 887، 893، 894، 925، 936، 1092، 1105
افغانستان: 30، 104، 125، 129، 261، 262، 299، 354، 363، 365، 383، 384، 385، 387، 412، 424، 425، 454، 466، 467، 487، 488، 513، 580، 609، 614، 630، 644، 657، 665، 726، 950، 1027، 1075، 1121، 1156، 1159
اقلید: 53، 291
اقیانوس هند: 32، 264، 265، 266، 378، 385، 474، 488، 537، 664، 668، 683
الجزایر: 34، 37، 260، 703، 752، 847، 1052، 1053، 1054، 1088، 1094، 1109، 1122، 1124، 1168، 1169
الجزیره: 574، 1029، 999
الفاو (عراق): 250، 427
المنصور: 742
الیگودرز: 733
امارات متحده عربی: 89، 147، 148، 531، 547، 548، 572، 634، 684، 1141، 1157
امان (اردن): 285، 671
امریکا: در اکثر صفحات
اندونزی: 495، 828
اندیمشک: 95، 96، 105، 106، 116، 309، 728، 741
انگلیس، انگلستان: 32، 63، 88، 89، 136، 183، 265، 281، 283، 295، 296، 332، 356، 378، 379، 404، 407، 408، 455، 478، 499، 501، 578، 610، 665، 666، 667، 715، 719، 720
اورامانات: 114، 1040، 1041
اهر: 240
اهواز: 35، 38، 60، 66، 95، 98، 107، 111، 148، 169، 187، 219، 251، 321، 345، 452، 575، 586، 592، 608، 610، 649، 741، 749، 772، 784، 797، 798، 840، 872، 874، 880، 897، 898، 914، 917، 918، 943، 985، 1067، 1097، 1148
ایالت مریلند (امریکا): 50
ایالت یوتا (امریکا): 89
ایتالیا: 123، 125، 232، 235، 343، 359، 365، 403، 405، 441، 454، 463، 499، 501، 602، 641، 1000، 1134
ایذه: 733، 1038
ایران: در اکثر صفحات
ایرانشهر (سقز): 150، 172
ایرانشهر: 714، 790
ایرلند: 453، 499
ایستگاه 10 (آبادان): 66
ایستگاه6 منطقه بهار (آبادان): 45
ایستگاه راه‌آهن اندیمشک: 106، 107
ایستگاه راه‌آهن قره‌تپه (ارومیه): 730
ایستگاه مخابراتی هارتوزان: 815
ایستگاه نخجیر: 935، 936، 960
ایلام: 22، 145، 218، 564، 604، 649، 790، 811، 812، 858، 859، 879، 882، 883، 884، 907، 908، 913، 960، 962، 983
ایوان‌غرب: 675
باب‌المندب: 378
بابل: 555، 640، 682، 748، 749، 1105، 1158
بابلسر: 462، 463، 640، 736، 748، 749
بازار آمل: 376، 395
بازار اندیمشک: 106، 107
بازار بندرریگ: 680، 696
بازار تهران: 225
بازار علاف‌خانه (کرمانشاه): 288
بازار قائمشهر: 697
بازار کویتی‌های آبادان: 132
بازرگان: 946، 1072، 1099
باشماق: 676
باطونه (عراق): 237
بانه: 49، 190، 220، 222، 223، 233، 276، 307، 324، 347، 375، 393، 409، 411، 430، 460، 473، 483، 484، 496، 507، 517، 554، 576، 589، 607، 623، 636، 637، 651، 711، 730، 731، 744، 795، 814، 862، 986، 988، 1012، 1013، 1014، 1038، 1041، 1070
بانی‌سر: 1014
بانیوند (کرمانشاه): 114
باینگان: 151، 651، 673، 674، 842، 863، 890، 918، 945، 967
بحرین: 299، 378، 531، 725، 1053، 1087، 1141
برج دیده‌بانی ام‌الرصاص: 981
برزیل: 125، 232
برلن‌شرقی: 237
برلن‌غربی: 236، 237، 245، 246
بزرگراه علی‌غربی: 790
بستان: 131، 146، 169، 187، 246، 574، 741، 790، 791، 839، 840، 860، 913، 914، 915، 942، 943، 943، 982، 1009، 1033، 1035، 1036، 1062، 1064، 1066، 1067، 1125، 1126، 1143
بصره: 41، 169، 220، 237، 247، 250، 266، 297، 304، 516، 574، 692، 709، 727، 741، 742، 759، 813، 828، 861، 880، 888، 898، 899، 916، 942، 980، 983، 1011، 1036، 1037، 1061، 1067، 1094، 1096، 1128، 1145، 1178
بعقوبه: 742
بعلبک (لبنان): 113
بغداد: 37، 39، 41، 63، 64، 89، 112، 131، 147، 183، 187، 226، 238، 246، 285، 286، 297، 300، 343، 407، 408، 441، 443، 457، 495، 503، 505، 549، 571، 572، 601، 641، 647، 669، 688، 704، 744، 775، 814، 836، 851، 860، 880، 917، 941، 983، 999، 1000، 1029، 1052، 1053، 1061، 1069، 1088، 1123، 1124، 1141، 1168
بلژیک: 283، 499
بم: 309، 413، 1159
بندر ام‌القصر (عراق): 302
بندر امام خمینی: 140، 1177
بندر انزلی: 87، 333، 681
بندر ترکمن: 735
بندر دیلم: 654
بندر ریگ: 680، 696
بندر شربورگ (فرانسه): 379
بندر عقبه (عربستان سعودی): 63، 285، 671، 672
بندر گناوه: 536
بندر گواتر: 535
بندر نیوکاسل: 873
بندرعباس: 378، 649، 790
بندرگز: 640
بوارین (عراق): 839، 1010، 1177
بوشهر: 225، 413، 427، 536، 593، 649، 680، 748، 766، 797، 963، 969، 982، 1069، 1175
بوکان: 49، 74، 255، 411، 473، 474، 498، 499، 507، 552، 578، 607، 608، 621، 638، 652، 678، 744، 745، 746، 776، 794، 795، 801، 802، 814، 946، 1012، 1039، 1040، 1041، 1044، 1102، 1103، 1154، 1155
بولوار اسپیل پاریس: 1016، 1054
بویان (استان سلیمانیه عراق): 43، 302، 443
بهبهان: 774
بهشت زهرا تهران: 749
بهشهر: 431، 433، 536، 640
بهمنشیر: 66، 560، 673
بیت‌المقدس: 104، 107، 108، 109، 211، 259، 363، 364، 481، 610، 801، 950، 972
بیجار: 224، 532، 533، 696، 919
بیرجند: 258
بیروت: 71، 147، 148، 184، 185، 216، 318، 365، 669، 703، 704، 941، 1088، 1089، 1122
بیمارستان ایلام: 773
بیمارستان دکتر مصدق (خرمشهر): 1035، 1178
بیمارستان زهرا (بیروت): 216
بیمارستان سنندج: 695
بیمارستان سینا (تهران): 1014
بیمارستان شرکت نفت (آبادان): 45، 551
بیمارستان شیروخورشید [هلال احمر] عراق: 1099
بیمارستان طالقانی (آبادان): 1178
بیمارستان قرنطینه قصرشیرین: 659، 802
بیمارستان قصرشیرین: 217، 237، 301، 360
بیمارستان مسیحی (اصفهان): 610، 611
بیمارستان مصدق (ماهشهر): 1175
بیمارستان مهدی رضایی (قصرشیرین): 1092
بیمارستان نظامی بصره: 1010، 1067
بیمارستان نمازی (شیراز): 734
بیمارستان هلال احمر (قائمشهر): 682، 697
پادگان ابوذر: 912
پادگان ابوغریب (عراق): 1066، 1150
پادگان التاجی (عراق): 884، 906، 1188
پادگان الرشید (عراق): 1069
پادگان بانه: 133، 170، 276
پادگان بعقوبه (عراق): 1066
پادگان تنومه (عراق): 1010
پادگان تنومه: 888
پادگان جبل المنصوریه: 1058
پادگان جلدیان: 472، 506، 564
پادگان خانقین: 112
پادگان خسروآباد: 813، 966
پادگان رزان (عراق): 940
پادگان رمادیه خانقین: 648
پادگان زبیر: 220
پادگان ژاندارمری مهاباد: 661
پادگان سراب نیلوفر (کرمانشاه): 694
پادگان سرپل‌ذهاب: 1000
پادگان سردشت: 662، 862، 889، 1038، 1039
پادگان سقز: 95، 564، 588، 1132
پادگان سنندج: 748، 754، 889
پادگان سیدصادق (عراق): 963
پادگان محمدالقاسم (عراق): 187
پادگان مریوان: 132، 517، 552، 565، 777
پادگان مهاباد: 712، 747، 748، 754، 829، 1014
پادگان نوژه: 686
پادگان ولیعصر (تهران): 32
پارک شهرآرا (تهران): 626
پارک لافایت: 138
پاریس: 50، 62، 78، 91، 149، 227، 232، 241، 279، 333، 355، 366، 367، 407، 408، 475، 489، 715، 1054، 1077
پاساژ کمپانی (تهران): 46، 116
پاسگاه [تنگ]ترشابه: 633
پاسگاه [کیلومتر 25] شلمچه: 604، 673، 773
پاسگاه آبزیادی (عراق): 940
پاسگاه ابطر: 1146
پاسگاه ابوعبید (عراق): 855
پاسگاه ابوفلوس: 1098، 1146
پاسگاه اروندکنار: 708
پاسگاه ازگله: 188
پاسگاه اسماعیل [خان] (عراق): 691، 906
پاسگاه اسموز [التموز]: 856
پاسگاه البوارین (عراق): 942، 964، 965، 983، 1096
پاسگاه الربیعه (عراق): 942
پاسگاه الشلحه (عراق): 942، 983
پاسگاه الشهدا (عراق): 145، 620، 788، 935، 1011
پاسگاه العقبات (عراق): 942
پاسگاه العلیه (سوسنگرد): 691
پاسگاه القرنه (عراق): 1062
پاسگاه المعامر (عراق): 1096
پاسگاه النطعه (عراق): 634
پاسگاه ام‌الرصاص: 1010
پاسگاه امام‌کندی: 1072، 1104
پاسگاه امنیه (عراق): 167
پاسگاه امیزی (عراق): 145
پاسگاه امینه: 217، 287، 808، 906
پاسگاه انجیره و هلالی: 145، 369، 773، 788، 810، 839، 883، 884، 886، 907، 910، 936، 959، 960، 979، 1004، 1032، 1060، 1061، 1091، 1150، 1188
پاسگاه انقطاع مکتوب (عراق): 145
پاسگاه باباهادی: 633، 743
پاسگاه بارین: 791
پاسگاه بازدار (عراق): 882
پاسگاه بازرگان: 760، 838، 855، 905، 906، 938، 957، 978، 1004، 1030، 1056، 1090، 1149، 1184
پاسگاه باغچه (عراق): 145
پاسگاه بالاطاق: 224، 288، 633
پاسگاه بانمیل (عراق): 1030
پاسگاه بدر: 218
پاسگاه برارعزیز: 111، 186، 216، 248، 249، 287، 633، 906، 1030
پاسگاه برج احمدی: 42، 43، 167، 633، 659، 834
پاسگاه بغلانیه (عراق): 1174
پاسگاه بکی‌لو: 623
پاسگاه بناسورت (عراق): 114
پاسگاه بندباریکه عراق: 43، 633
پاسگاه بهرام آباد: 760، 772، 810، 884
پاسگاه بهمنشیر: 1037
پاسگاه بهمنیار (آبادان): 673، 791
پاسگاه بیات (ایلام): 726، 886
پاسگاه بیات: 1005، 1032، 1061
پاسگاه بیشگان: 131، 633
پاسگاه پرویز: 41، 43، 72، 94، 185، 216، 248، 287، 408، 427، 529، 633، 659، 743، 958، 959، 1002، 1030
پاسگاه پرویزخان (عراق): 427، 549، 576، 648، 660
پاسگاه پلکان: 145، 1091
پاسگاه پله‌چفت (عراق): 633، 728، 1031، 1055
پاسگاه پله‌کانه: 759، 788
پاسگاه تازه‌شهر: 222
پاسگاه تپه 343: 760
پاسگاه تپه رش: 131، 471، 572، 633، 771، 908، 1032، 1060، 1150
پاسگاه تپه غلامی: 760
پاسگاه تپه نادری: 760
پاسگاه تپه‌گل: 217، 287، 459، 530، 806، 808
پاسگاه تک‌تک مشکی (عراق): 145، 759، 788، 884، 1091
پاسگاه تک‌سرخ (عراق): 788
پاسگاه تلخاب: 167، 760، 773، 838، 855، 886، 905، 910، 938، 957، 978، 979، 1030، 1031، 1056، 1090، 1093
پاسگاه تله‌چفت (عراق): 168
پاسگاه تنگاب کهنه: 808، 857، 906، 958
پاسگاه تنگاب‌نو: 42، 167، 186، 216، 633، 707، 806، 808، 834، 855، 856، 857، 858، 882، 958، 1002، 1030، 1055، 1056، 1128، 1150
پاسگاه تنگ‌هوان: 94، 131، 216، 471، 633
پاسگاه تیره: 47
پاسگاه تیژتیژ: 223، 532
پاسگاه تیله‌کوه: 131، 216، 301، 344، 806، 855
پاسگاه چزابه: 272
پاسگاه چقاحمام: 808، 1056
پاسگاه چقاشیرگه: 94، 167، 168، 369، 760، 771، 834، 855، 938، 1003، 1093
پاسگاه چک‌سرخ: 1091
پاسگاه چناره: 838
پاسگاه چنگوله: 1061
پاسگاه چیلات [کلات]: 772، 773، 838، 839، 858، 859، 886، 910، 1005، 1033، 1062
پاسگاه حافظیه: 856، 886
پاسگاه حدود: 791، 942
پاسگاه حسین‌آباد: 1129
پاسگاه حیدرآباد: 145، 808
پاسگاه خانلر: 623
پاسگاه خان‌لیلی (قصرشیرین): 42، 111، 168، 186، 408، 633، 707، 806، 808، 855، 860، 882، 957، 1002، 1093
پاسگاه خانه‌شور: 188
پاسگاه خرابه: 1035
پاسگاه خرمان: 916
پاسگاه خرنوبیه (عراق): 791، 942
پاسگاه خزانه میزار (عراق): 838
پاسگاه خسروآباد: 287، 604، 808، 812
پاسگاه خسروی: 168، 806، 834، 856، 857، 858، 906، 1002، 1056، 1028، 1150
پاسگاه خورشیدبیگ: 787، 939، 1058
پاسگاه خین: 620، 757، 791، 812، 888، 915، 916، 942، 964، 965، 980، 980، 982، 1006، 1007، 1011، 1035، 1067، 1096، 1126، 1145، 1174، 1175
پاسگاه دارخور (قصرشیرین): 216، 248، 249، 471، 633، 743، 906
پاسگاه دراجی (عراق): 1150
پاسگاه دربندجوق: 42، 94، 167، 168، 248، 369، 391، 633، 806، 881
پاسگاه درویش‌کشته: 809، 856
پاسگاه دریایی خرمشهر: 981، 982
پاسگاه دشنه (عراق): 1173
پاسگاه دوآب: 863
پاسگاه دوراجی (عراق): 246، 772، 839، 905، 938،
پاسگاه دویرج (عراق): 839، 1009، 1035، 1064، 1066، 1099
پاسگاه دویرج: 246، 791، 914، 915، 943، 982، 1033، 1034، 1035، 1063، 1064، 1066، 1097، 1098، 1099، 1125، 1143
پاسگاه دیریفارم: 634، 1009، 1148
پاسگاه رشیدیه (بستان): 187، 691، 914، 1033، 1034، 1035، 1036، 1063، 1100
پاسگاه رشیدیه (عراق): 839، 982، 1009، 1008، 1035، 1063، 1066
پاسگاه رضاآباد: 287، 530، 660، 760، 772، 808، 884،
پاسگاه زالوآب (عراق): 246، 772، 883، 884، 1091
پاسگاه زردان (عراق): 1062
پاسگاه زیریس: 1071
پاسگاه زینل‌کش: 42، 145، 167، 186، 216، 287، 408، 482، 707، 788، 806، 808، 855، 857، 1005
پاسگاه ژاله‌پناه: 42، 185، 271، 836، 898، 1003
پاسگاه ساسان: 239
پاسگاه سالاری: 1091
پاسگاه سانواپا: 369، 427، 505، 760، 771، 809، 855، 905، 938، 957، 1030، 1090، 1093، 1184
پاسگاه سرکنجانچم: 760
پاسگاه سرنی: 1091
پاسگاه سعیدیه: 1007، 1099
پاسگاه سفریه: 793
پاسگاه سلمان‌کشته: 94، 168، 216، 369، 760، 771، 787،809، 855، 938، 957، 1090، 1093
پاسگاه سمیده [سمیه]: 620، 726، 856، 859، 886، 964، 1005، 1060، 1061
پاسگاه سومار: 168، 787، 792، 1034، 1035، 1063، 1064، 1099، 1143
پاسگاه سویله (عراق): 146، 345، 792، 1009، 1064
پاسگاه سه‌تپان: 42، 94، 167، 168، 186، 369، 727، 771، 787، 808، 834، 855، 905، 938، 1093
پاسگاه سیدبرزو (عراق): 1058، 1128
پاسگاه سیلو (سنندج): 651
پاسگاه شحله (عراق): 1006، 1037، 1096، 1098
پاسگاه شرطه: 772
پاسگاه شرهانی (سوسنگرد): 691
پاسگاه شط‌القوات: 1145
پاسگاه شطیط: 1008
پاسگاه شعیب: 1063
پاسگاه شلمچه (عراق): 620، 692، 791، 916، 965،
پاسگاه شلمچه: 757، 758، 773، 791، 812، 916، 1007، 1143، 1173
پاسگاه شوروشیرین: 369، 550، 773، 788، 810، 839، 886، 907، 908،910، 935، 936، 960، 979، 1004، 1032، 1060، 1091
پاسگاه شویه (کردستان): 114
پاسگاه شهابی: 1061
پاسگاه شیب (سوسنگرد): 691
پاسگاه شیب (عراق): 1008، 1066، 1069، 1099
پاسگاه شیخ‌سله: 131
پاسگاه صالح آباد: 620، 760، 884، 908، 1005، 1060، 1093
پاسگاه صدام حسین (عراق): 303، 691، 906، 916
پاسگاه صدرالعرفات (عراق): 940
پاسگاه صفریه (بستان): 620، 691، 758، 914، 1007، 1033، 1034، 1035، 1036، 1063، 1064، 1093، 1099، 1099، 1100، 1125
پاسگاه صفریه (عراق): 1008، 1009، 1063
پاسگاه طاووسیه (عراق): 839، 1008، 1009، 1066
پاسگاه طاووسیه: 186، 246، 620، 691، 791، 914، 915، 943، 982، 1033، 1034، 1035، 1036، 1063، 1064، 1099، 1100، 1125، 1179
پاسگاه طلائیه جدید: 758، 915، 1062، 1063، 1093، 1097، 1126
پاسگاه طلائیه قدیم: 44، 272، 633،742، 773، 887، 914، 915، 1063، 1093، 1097، 1179
پاسگاه طیب (عراق): 1037
پاسگاه علی‌الشهداء (عراق): 369
پاسگاه علی‌شیر: 1008، 1146، 1175
پاسگاه علی‌میر (عراق): 727
پاسگاه عماش (سوسنگرد): 691
پاسگاه عنبری (عراق): 935
پاسگاه فرخ آباد: 760، 810، 839
پاسگاه فعلیه (عراق): 708
پاسگاه فکه (عراق): 758، 790، 791، 839، 860، 915، 943، 1008، 1035، 1063، 1066، 1099
پاسگاه فکه: 218، 272، 691، 860، 915، 1034، 1066، 1097، 1098، 1125
پاسگاه فلکاهول (عراق): 145
پاسگاه قره‌مرسیل: 1131
پاسگاه قشقه (عراق): 145
پاسگاه قشله: 1175
پاسگاه قلعه یهودی (عراق): 167، 185، 216، 856، 905، 1005
پاسگاه قلعه‌سفید: 72، 94، 271، 360، 408، 482، 529، 549، 707، 760، 809، 834، 906، 1002
پاسگاه قلعه‌یزدانی: 906
پاسگاه کاسه‌کاس (عراق): 145
پاسگاه کانی‌سخت: 935، 1032، 1060
پاسگاه کانی‌شیخ: 369، 496، 855، 906، 938، 978، 1005، 1184
پاسگاه کله‌جوب: 906
پاسگاه کله‌شرقی (عراق): 839
پاسگاه کوت عبدالله: 797
پاسگاه کوت‌الزین (عراق): 898
پاسگاه کوزران (قصرشیرین): 288
پاسگاه کوشک (عراق): 982
پاسگاه کوشک البصره: 1063
پاسگاه کوشک: 272، 758، 791، 812، 887، 915، 1007، 1063، 1093
پاسگاه کیان‌دشت: 219
پاسگاه گرده‌نو: 216
پاسگاه گرمیشه (عراق): 940
پاسگاه گلزاران: 1063
پاسگاه گمرک: 760، 772
پاسگاه گمرک‌نو: 1003، 1150
پاسگاه گیسکه: 760، 938، 978، 1090، 1149، 1184
پاسگاه مجیدخان (قصرشیرین): 743
پاسگاه مجیدسالار (عراق): 146
پاسگاه محمد (عراق): 1037
پاسگاه محمدخدر (عراق): 217
پاسگاه محمدسالار (عراق): 809
پاسگاه مغان (عراق): 471، 772
پاسگاه ملاشیخ: 862
پاسگاه مندلیج (عراق): 1149
پاسگاه منظریه (عراق): 773، 906
پاسگاه منگاهول (عراق): 604
پاسگاه موسیان: 1037
پاسگاه مومنی: 742، 791، 812، 839، 861، 942، 964، 965، 980، 1007، 1067، 1174، 1175
پاسگاه میان‌تنگ: 809، 1090، 1184
پاسگاه نخجیر: 759، 886، 908
پاسگاه نعمان (عراق): 1010
پاسگاه نفت‌شهر: 42، 94، 95، 167، 216، 369، 459، 771، 809، 834، 855، 938، 938، 1002، 1003
پاسگاه نی‌خزر: 759، 773، 788، 810، 838، 839، 884، 886، 907، 908، 910، 936، 960، 979، 1004، 1093، 1150
پاسگاه نی کند (عراق): 145
پاسگاه واوی (ایلام): 727
پاسگاه ولدکشته: 167، 787، 834، 856، 857، 858، 977، 1002، 1056، 1128، 1028، 1129، 1150
پاسگاه هدایت: 94، 112، 145، 549، 633، 659، 728، 743، 809، 882، 938، 1002، 1058، 1093، 1149
پاسگاه هرطه (خرمشهر): 693، 888، 1148
پاسگاه هلاله: 391، 496، 586، 773، 810، 838، 839، 886، 907، 936، 979، 1004، 1093
پاسگاه هنگ: 94
پاسگاه هیر: 1008
پاسگاه یزدنو: 888
پاسگاه یکه‌شان: 42، 43، 369، 391، 633، 659، 707، 938، 1128، 1129
پاکستان: 30، 126، 181، 232، 383، 386، 387، 412، 441، 442، 487، 488، 529، 580، 609، 610، 611، 630، 1068، 1075، 1157
پالایشگاه آبادان: 132، 148، 149، 727، 966، 1037، 1173، 1174، 1176
پالایشگاه آغاجاری: 149
پالایشگاه اصفهان: 493، 688، 716
پالایشگاه بصره: 1176
پالایشگاه کرمانشاه: 149، 249، 271، 672
پالایشگاه نفت‌شهر: 263، 275
پاوه: 46، 73، 151، 374، 392، 409، 410، 412، 428، 430، 449، 483، 531، 554، 576، 588، 621، 622، 652، 673، 674، 675، 693، 711، 731، 748، 790، 818، 859، 945، 966، 987، 1014، 1190
پایگاه ابوالخصیب (عراق): 1145
پایگاه ابوغریب: 884
پایگاه ارتش در اشنویه: 695
پایگاه ام‌الظهیر: 620
پایگاه پرویز: 911
پایگاه جبرئیل‌آباد: 795
پایگاه چهارم شکاری دزفول: 197، 771، 1066، 1091، 1099
پایگاه حبانیه بغداد: 744
پایگاه خانقین: 884
پایگاه درویش‌کشته: 43
پایگاه دریایی خرمشهر: 64، 427، 496، 516، 1006، 1175
پایگاه دریایی خسروآباد: 1098
پایگاه دریایی عمان: 1076
پایگاه دهلران: 691
پایگاه رشیدیه: 791
پایگاه زالوآب: 246
پایگاه زرباطیه: 884
پایگاه سحانی دوزان: 43
پایگاه سه راهی سقز: 651
پایگاه شرهانی: 813
پایگاه قلعه‌لان: 787
پایگاه مجیدقادر (عراق): 648
پایگاه محمدخسرو (عراق): 287
پایگاه ملاشیخ: 840
پایگاه میه‌خاص عراق: 743
پایگاه نلی وان (اشنویه): 639
پایگاه نوژه (حر، شاهرخی همدان): 32، 463، 518، 530، 1016
پایگاه وانی‌سر: 222
پایگاه هشتم شکاری (اصفهان): 749
پایگاه هوایی الخلیج (ام‌القصر): 650
پایگاه هوایی بندرعباس: 197، 639
پایگاه هوایی بوشهر: 197
پایگاه هوایی تبریز: 304، 518، 532
پایگاه هوایی زمینی دربندیخان عراق: 603
پایگاه هوایی شعیبیه (بصره): 605، 888
پایگاه هوایی کرکوک: 884
پایگاه هوایی منجیل: 716
پرتغال: 125
پرتغال: 232
پست کنترل هوایی 899 (ابوالخصیب): 634
پکن: 441
پل ایستگاه 7 آبادان: 45
پل تنگاب کهنه: 977
پل شیرازی (قصرشیرین): 882
پل قیزقورپی: 814
پل کولپه (بانه): 711
پل میمه: 691
پل و دره ساروق (میاندوآب): 713، 967
پلدشت: 289
پنجوین (عراق): 237، 410، 552، 576، 652، 742، 963، 967، 1090، 1131
پیچ انگیزه: 620
پیرانشهر: 35، 74، 326، 348، 429، 446، 499، 531، 551، 552، 564، 578، 621، 638، 639، 691، 709، 744، 790، 795، 818، 875، 986، 1014، 1038، 1039
پیرچغای سرش‌آباد: 637
تاجیکستان: 1160
تاجیکستان: 366، 513
تاسیسات نفتی بانمیل (عراق): 167، 168، 217، 287
تاشکند: 513
تبریز: 38، 75، 76، 83، 96، 97، 175، 226، 240، 304، 350، 399، 431، 432، 518، 532، 588، 607، 622، 649، 679، 797، 814، 919، 1110
تپه 343: 810
تپه تلویزیون مهاباد: 662
تپه رش: 603
تپه گازرخانی: 635
تپه گرشیرگه: 1062
تپه‌بازرگان: 1030، 1093
ترکمنستان: 630
ترکیه: 32، 93، 126، 211، 383، 387، 466، 482، 517، 524، 630، 912، 953، 954، 972،988، 1028، 1072، 1104
تریپولی (لیبی): 669
تکاب: 48، 171، 172، 324، 411، 449، 532، 533، 564، 589، 622، 653، 712، 713، 729، 730، 745، 764، 801، 802، 814، 815، 967، 986، 987، 1072، 1102، 1103، 1131
تکریت (عراق): 1010
تل‌آویو: 211، 610، 851
تلمبه‌خانه گاز اسکای وان: 881
تنکابن: 116، 640، 891
تنگ ترشابه (کرمانشاه): 111، 287، 659، 707، 727
تنگه قاران: 276
تنگه هرمز: 378، 671
تنومه: 741، 1125
توتمان: 963
توکیو: 438
تونس: 1068، 1122
تهران: 26، 32، 38، 46، 59، 61، 62، 68، 75، 76، 81، 102، 122، 124، 133، 135، 137، 156، 173، 174، 176، 181، 185، 205، 207، 209، 211، 225، 226، 241، 242، 258، 261، 275، 296، 297، 300، 301، 309، 310، 315، 316، 331، 332، 364، 376، 378، 380، 422، 425، 442، 454، 467، 475، 478، 490، 497، 501، 509، 510، 513، 517، 522، 527، 534، 535، 579، 586، 591، 593، 596، 608، 611، 626، 643، 677، 680، 682، 683، 710، 714، 726، 733، 736، 752، 766، 781، 783، 797، 798، 802، 808، 809، 842، 846، 848، 849، 873، 911، 927، 962، 971، 1014، 1016، 1029، 1043، 1053، 1092، 1105، 1108، 1133، 1134، 1139، 1158، 1160، 1170
جاده آبادان - اروندکنار: 966
جاده آبادان - ماهشهر: 560
جاده ازگله: 188
جاده اهواز - اندیمشک: 44
جاده بازرگان - ماکو: 324، 1104
جاده بالاطاق: 224
جاده بانه - سردشت: 711، 946
جاده باینگان (کرمانشاه): 73
جاده بصره - فاو: 370، 459
جاده پیرانشهر - ارومیه: 638
جاده پیرانشهر - سردشت: 695
جاده تپه‌رش - گرده نو: 919
جاده تکاب - تخت سلیمان افشار: 623
جاده تکاب - شاهین‌دژ: 622
جاده تلخاب - سومار: 1030
جاده تنوره - قوشچی‌باشی: 676
جاده توبره ریز: 606
جاده توریور: 188
جاده خاش - ایرانشهر: 624
جاده خاکی صالح آباد: 637
جاده خان‌لیلی - قصرشیرین: 802
جاده خانه‌شور: 188
جاده خلیفه - نقده: 661
جاده دیزج - نقده: 746
جاده دیواندره - سنندج: 636
جاده رزمرمیل (باینگان): 673
جاده روستای بیگم‌قلعه - نقده: 653
جاده سقز - بوکان: 1013
جاده سنجی - تازه شهر: 713
جاده سنندج - سقز: 392
جاده سنندج - کامیاران: 624
جاده سوبله - فکه: 1066
جاده سومار - نفت‌شهر: 360
جاده شورتپه: 72
جاده شیراز - کازرون: 625
جاده قصرشیرین - سرپل ذهاب: 624، 958
جاده قلقله: 188
جاده کامیاران - کرمانشاه: 650
جاده کرمانشاه - سنجابی: 694
جاده کرمانشاه - سنندج: 661، 674، 815
جاده لاموزه - قلقون‌آباد (قروه): 661
جاده مریوان: 73، 239
جاده موجش: 637
جاده مهاباد - بوکان: 652
جاده مهاباد - سه راهی محمدیار: 637
جاده میاندوآب - شاهین‌دژ: 796، 841
جاده میاندوآب - مهاباد: 637
جاده نفت‌شهر - قصرشیرین: 883
جاده نقده - اشنویه: 623، 638، 863
جاده نقده - پیرانشهر: 623، 638، 863
جاده نقده - خلیفان: 679
جاکارتا: 828
جبرئیل آباد (نقده): 638، 679
جبهه شیب (عراق): 792
جبهه معلق المنظمه (عراق): 792
جراحیه: 709
جزایر سه‌گانه: 35، 36، 39، 63
جزایر کواسیم: 547
جزیره ابوموسی: 547، 602، 879، 1139، 1140
جزیره ام‌الخصایص: 1177
جزیره ام‌الرصاص: 345، 982
جزیره ام‌الوابی (عراق): 1006
جزیره تنب بزرگ: 547، 602، 1139، 1140
جزیره تنب کوچک: 547، 602، 880، 1139، 1140
جزیره رومایلا (عراق): 1006
جزیره شمشاع (عراق): 1010
جزیره طویله (عراق): 1010
جزیره طویله: 1177
جزیره مینو: 560، 839، 861، 888، 916، 963، 964، 1011، 1175
جسر نادری: 741
جلدیان: 653، 795، 919
جلولا (عراق): 742
جمهوری دومنیکن: 108
جوانرود: 189، 220، 392، 430، 444، 562، 563، 564، 586، 673، 674، 679، 731، 863، 1015، 1040، 1041، 1132
جهرم: 893، 894
چاه نفت بیات: 887
چاه نفت چنگوله: 1062
چاه نفت ریگ 2 (ایران): 1034
چاه نفت شماره 100: 887، 888
چاه نفت شماره 4 نفت‌شهر: 217
چاه نفت شماره 57 (ایران): 1034
چاه نفت شماره 58 (ایران): 1034
چاه نفت شماره 60: 888، 914
چاه نفت شماره 66 شر کت ملی نفت ایران: 44
چاه نفت طلائیه: 888
چاه نفت منطقه نیرکوه: 915
چاه نفت موسیان: 302
چاه‌بهار: 593، 790، 864، 1075
چزابه: 913
چک‌اسلواکی: 483
چناره: 742
چوارتا: 742، 744
چهارراه آبشار (قصرشیرین): 708
چهارراه امام خمینی (اهواز): 187
چهارراه ژاندارمری (مهاباد): 393
چهارراه کوکاکولا (تهران): 175
چهارکلات (عراق): 185
چهل دستگاه (قصرشیرین): 708
چین: 97، 441
حارثه (عراق): 237
حسن‌آباد (کردستان): 1071
حسینیه ارشاد (تهران): 153
حسینیه جماران (تهران): 68، 435، 626، 927،
حلب: 669
حلبچه: 238، 742
حوزه علمیه قائم چیذر (تهران): 123، 136، 416، 424
حوزه علمیه نجف اشرف: 89
خارک: 225، 427
خانشور: 1014
خانقین (عراق): 237، 408، 443، 549، 576، 586، 728، 742، 762، 806، 811، 834، 836، 860، 940، 941، 1002، 1031، 1058
خاور نزدیک: 344، 753
خاورمیانه: 41، 107، 108، 211، 232، 237، 265، 299، 317، 396، 404، 549، 578، 723، 753
خرم‌آباد: 376، 814، 984، 1092
خرمشهر: 36، 64، 66، 169، 187، 218، 219، 220، 238، 250، 266، 302، 321، 322، 345، 427، 459، 482، 496، 497، 505، 516، 550، 551، 560، 561، 562، 573، 586، 586، 604، 620، 673، 691، 692، 707، 708، 709، 728، 741، 742، 759، 762، 773، 790، 791، 793، 812، 839، 860، 861، 888، 914، 915، 916، 942، 943، 963، 964، 966، 980، 981، 982، 984، 1006، 1007، 1009، 1011، 1067، 1092، 1096، 1098، 1126، 1144، 1148، 1173، 1174، 1176، 1177، 1178
خرنوبیه (عراق): 1177
خزانه فرح‌آباد تهران: 714
خسروآباد (آبادان): 66، 218، 791، 1067، 1173
خلیج‌فارس: 21، 32، 39، 44، 63، 87، 88، 89، 112، 125، 126، 128، 209، 251، 264، 265، 286، 299، 300، 318، 343، 379، 386، 474، 491، 530، 537، 538، 547، 572، 579، 580، 602، 614، 619، 631، 654، 663، 664، 668، 671، 683، 721، 725، 726، 861، 888، 941، 1027، 1069، 1075، 1087، 1088، 1089، 1093، 1094، 1122، 1123، 1139، 1140، 1141، 1171، 1175، 1177، 1189
خورموسی: 1175
خوی: 47، 114، 289، 363، 412، 509، 638، 1104
خیابان آپادانا (ارومیه): 253
خیابان ادب (سنندج): 375
خیابان امام خمینی (اهواز): 35
خیابان امیری (آبادان): 256
خیابان انقلاب (تهران): 362
خیابان بیمارستان (سنندج): 151
خیابان پیروزی (تهران): 175
خیابان جمهوری (تهران): 259
خیابان جیحون (تهران): 205
خیابان حافظ (تهران): 96، 148
خیابان خسرو سابق (قصرشیرین): 708
خیابان دلگشا (ارومیه): 46
خیابان راسپای (پاریس): 227
خیابان سیروس (کرمانشاه): 46
خیابان طالقانی (آبادان): 256
خیابان طالقانی (همدان): 96
خیابان طالقانی رشت: 891
خیابان فخر رازی (تهران): 708
خیابان فردوسی (تهران): 148
خیابان فردوسی (سنندج): 375
خیابان کارگر (تهران): 362، 395
خیابان گلستان (کرمانشاه): 150
خیابان لاله‌زار (تهران): 46
خیابان مجاهدین (تهران): 148
خیابان مصدق [ولیعصر] تهران: 797، 798
خیابان مطهری (اصفهان): 1105
خیابان نادری (تهران): 258
خیابان ناصرخسرو (تهران): 46
خیابان یک احمدآباد (آبادان): 256
خیابان یونیورسیته (پاریس): 226
دارخوین: 560
دامغان: 61، 82، 87
دانشگاه ارومیه: 373
دانشگاه امام صادق (ع): 28، 257
دانشگاه اهواز: 1106
دانشگاه تهران: 226، 362، 592
دانشگاه گیلان: 681، 778
دانشگاه هاروارد (آمریکا): 702
دانمارک: 499
دبیرستان پروین اعتصامی (دامغان): 87
دربندجوق: 603
درمانگاه شماره یک (ارومیه): 46
دروله پاوه: 676
دروله عراق: 676
دره قاسملو: 274، 275، 430، 562، 578، 679، 946
دریاچه ارومیه: 875
دریاچه مریوان: 517
دریای احمر: 32
دریای خزر: 366
دریای سرخ: 664
دریای سیاه: 366
دریای عمان: 88، 126، 538، 579، 580، 663، 668، 683، 1076
دریای مدیترانه: 88، 385، 671
دزفول: 1033، 1091، 1125،
دزفول: 95، 116، 308، 309، 574، 741، 794
دزلی: 410
دژ شاپور (مریوان): 675
دشت آزادگان: 111، 131، 169، 219، 321، 322، 323، 574، 575، 709، 743، 1009، 1038، 1066، 1100، 1180
دشت بیونیج (کرند): 676
دشت ذهاب: 411، 504
دشت کرند: 327
دشت لکه: 910
دشت یاردنگ (گچساران): 609
دفتر حافظ منافع ایران در سفارت الجزایر در واشنگتن: 179، 180
دفتر حزب توده در کسماء (ساری): 681
دفتر ریاست جمهوری (تهران): 688
دفتر نشریه اتحاد مردم: 766
دفتر هواپیمای ملی ایران: 620
دفتر هواپیمایی ملی ایران در ابوظبی: 1069
دکل مخابراتی هل‌توژان (کامیاران): 608
دماغه امیدنیک: 378
دمشق: 129، 385، 641، 642، 669، 1068، 1139
دوشنبه (تاجیکستان): 366، 467، 513، 541، 542
دهستان باباجانی (کرمانشاه): 222
دهستان تولمات (صومعه‌سرا): 681
دهستان ژاوه‌رود (سنندج): 223
دهستان سارال (دیواندره): 47
دهستان سرشیوه (مریوان): 675
دهستان ضیابر (صومعه‌سرا): 681
دهستان طاهرگوراب (صومعه‌سرا): 681
دهستان کلاترزان (سنندج): 223
دهستان کلانزران (بخش رزاب سنندج): 47
دهستان کل‌تپه فیض‌الله (سقز): 222
دهستان گوی‌آغاج (شاهین‌دژ): 729
دهستان لاهیجان (مهاباد): 730
دهستان مرکبه (صومعه‌سرا): 681
دهستان هندخاله (صومعه‌سرا): 681
دهگلان (سنندج): 637، 696، 1071
دهلران: 72، 151، 309، 321، 409، 505، 727، 772، 773، 788، 810، 858، 859، 939، 940، 1032، 1097، 1184
دهوک: 237
دیمونا (اسرانیل): 233
دیواندره: 47، 48، 73، 74، 171، 411، 429، 430، 473، 484، 498، 673، 696، 1015، 1040، 1041، 1071، 1102، 1103
دیوانیه (عراق): 1010، 1126
رادار دوآب: 472
راس‌الخیمه: 547
رزاب (سنندج): 47، 223
رزن (همدان): 140، 177
رشت: 96، 97، 363، 395، 413، 414، 534، 541، 542، 614، 649، 766، 777، 778، 988، 989، 1105، 1160
رضوانشهر: 819
رم (ایتالیا): 37، 525، 602
روانداز (عراق): 237
روانسر: 430، 498، 1132
رودخانه الدویب (عراق): 370
رودخانه چنگوله: 1091
رودخانه دجله: 1069
رودخانه سارق: 324، 325
رودخانه قلعه یهودی تنگاب: 882
رودخانه قوره‌تو: 809
رودخانه کارون: 64، 1177
رودخانه ولگا: 631
روستای آرمَردِه (بانه): 221
روستای آغ‌تپه: 776
روستای آغ‌دره بالا (میاندوآب): 713، 729
روستای آغ‌دره پائین (میاندوآب): 713، 729
روستای آفریان علیا (کامیاران): 746
روستای آق‌جوق (شاهین‌دژ): 729
روستای آلاسقل (تکاب): 729
روستای آنقود [انگورد] (تکاب): 713، 729
روستای آویهنگ: 252، 132، 150، 1103
روستای ابراهیم‌آباد (کردستان): 171
روستای احمدآباد (شاهین‌دژ): 729
روستای احمدآباد سفلی (تکاب): 713، 729
روستای احمدآباد علیا (تکاب): 713، 729
روستای اشکه‌سو (آذربایجان‌غربی): 150
روستای اغسقل (میاندوآب): 713
روستای افریان (کامیاران): 622
روستای البواری: 1067
روستای الک (روانسر): 622
روستای الند (آذربایجان غربی): 114
روستای الوچلی [آلوچه] سفلی (تکاب): 713، 729
روستای الوچلی [آلوچه] علیا (تکاب): 713، 729
روستای امام کندی (آذربایجان غربی): 1104
روستای امامزاده عباس: 905
روستای امام‌عباس (عراق): 743
روستای امین‌آباد (تکاب): 713، 729
روستای انجیران: 919
روستای بادمحمود (تکاب): 713، 729
روستای باشباواق (میاندوآب): 713
روستای بالقچی (نقده): 253
روستای بانزرده (قصرشیرین): 288
روستای بانِوان (بانه): 221
روستای بایو: 114
روستای برابرار (عراق): 743
روستای برده‌زرد (کردستان): 1044
روستای برگه (دشت آزادگان): 111
روستای برودر: 223
روستای بزوش (کامیاران): 746
روستای بزیلا: 946
روستای بگون قلعه (نقده): 679
روستای بلاغ: 621
روستای بلکَه (بانه): 221
روستای بند (ارومیه): 638
روستای بنی‌کنه‌لی [بنی‌کندی] (تکاب): 621، 795
روستای بهمن‌یاری: 609
روستای بی‌بی کن (شاهین‌دژ): 729
روستای بیدرواز: 409
روستای بیساران: 188
روستای بیونیج (کرمانشاه): 327
روستای پائین چوب (کردستان): 189
روستای پهلوانی (تکاب): 713، 729
روستای تازه کند (تکاب): 713، 729
روستای تازه‌آباد محمد امین (کردستان): 172، 188
روستای تخت (کردستان): 150، 171
روستای ترگواران: 795
روستای ترمستی [ترمکچی] (تکاب): 713، 729
روستای تله‌کان: 171
روستای تنگاب‌نو: 856
روستای تنگ‌باغ: 188
روستای تودار صمدی: 223
روستای توریور (کردستان): 150، 170
روستای توشان دره: 776
روستای تویجات: 1098
روستای جانوران [ده جانوره]: 675
روستای جبرئیل‌آباد: 764، 919، 995
روستای چراغ‌تپه بالا (تکاب): 713، 729
روستای چراغ‌تپه پائین (تکاب): 713، 729
روستای چره (آذربایجان‌غربی): 150
روستای چمشیر: 218
روستای چوپلو (شاهین‌دژ): 729
روستای چولوب: 745
روستای چهارقلعه (تکاب): 713، 729
روستای چیارا (مریوان): 744
روستای حاجی‌آباد: 729
روستای حسن‌آباد (تکاب): 713، 729
روستای حیدرلو: 840
روستای خاتون‌آباد: 776
روستای خان‌زینان (فارس): 625
روستای خان‌کندی (آذربایجان غربی): 114
روستای خانلو: 764
روستای خروبیه: 1067
روستای خلیفان (نقده): 679
روستای داش‌بلاغ (تکاب): 729
روستای داش‌کسن (شاهین‌دژ): 729، 776
روستای دانالو: 1072
روستای دریامان (اردبیل): 175
روستای دزج: 816
روستای دزلی (کردستان): 132، 150، 730، 744
روستای دستاره: 816
روستای دشتیله حلول: 988
روستای دوپل ورهر: 650
روستای ده بانی: 816
روستای ده جامی (کرند): 676
روستای دهنوی: 816
روستای دیشوان (ارومیه): 713
روستای رحیم‌خان (کردستان): 1040
روستای رزآب (کردستان): 171
روستای رستم‌آباد مهران: 772
روستای رشاش [رشنش] (کردستان): 150
روستای رودبار غرب: 218
روستای زردوئی (پاوه): 711
روستای زرگوش: 762
روستای زره سوران [زره شوان] (تکاب): 713
روستای زمان‌گریوه (کامیاران): 746
روستای زنوری (بخش رزاب سنندج): 47
روستای زیوه: 606
روستای ژاوه‌رود (کردستان): 132
روستای ساروجه بزرگ: 802، 814
روستای ساروجه کهنه: 802
روستای ساروق (تکاب): 729
روستای سالار (کردستان): 172
روستای ساوان (بانه): 623
روستای ساوجی (مریوان): 744
روستای سراب‌بند (کردستان): 170
روستای سفیدکوه (بانه): 623
روستای سکلر (ارومیه): 652
روستای سلطان‌آباد: 919
روستای سلکان (ایران): 623
روستای سنته (سقز): 222
روستای سنجابی (کرمانشاه): 327
روستای سنگ‌سفید (کردستان): 189
روستای سیاکانی (قصرشیرین): 288
روستای سیه سیه (مریوان): 651
روستای شاه‌آباد (کامیاران): 746
روستای شاه‌قلعه: 171
روستای شاهینی (کامیاران): 745
روستای شرافت‌آباد: 171
روستای شمزیران: 650
روستای شمیران (از توابع سومای برادوست): 638
روستای شول: 609
روستای شیانه [چیانه] (نقده): 695، 730
روستای شیخ‌بوکان: 730
روستای شیرمحمد [شیرمرد] (تکاب): 713، 729
روستای شینو: 946
روستای ضامن‌آباد (دیواندره): 48
روستای طاهنه (کردستان): 189
روستای طوره: 946
روستای عمرآباد [عصرآباد] (مریوان): 675
روستای عیسی کند (آذربایجان غربی): 172
روستای غفورآباد (قصرشیرین): 659
روستای فرجی (کامیاران): 746
روستای فیض‌آباد (تکاب): 729
روستای قارنا (نقده): 307، 371
روستای قاضی‌آباد: 985
روستای قاضی‌اخوی: 795
روستای قپلانتو (کردستان): 172
روستای قرقره (میاندوآب): 713
روستای قره تپه (شاهین‌دژ): 729
روستای قره‌موسی‌لو: 890
روستای قزقاپان‌ترک (تکاب): 713، 729
روستای قصریان (کردستان): 189
روستای قلعه‌رشت: (آذربایجان‌غربی): 1039
روستای قلعه‌شیخان (سنندج): 223
روستای قلقله (کرمانشاه): 189، 325
روستای قوچیاش (قصرشیرین): 288
روستای قوشچی (کرند): 676
روستای کاشتر: 650
روستای کانی سوره: 776
روستای کانی‌سانان: 918
روستای کانیشو (آذربایجان‌غربی): 1039
روستای کچله (کامیاران): 661، 662
روستای کریم آباد (تکاب): 713، 729
روستای کشتی: 606
روستای کش‌کاویج: 841
روستای کماره (سقز): 651
روستای کنهر (کرند): 676
روستای کوچِر (بانه): 221
روستای کوزه‌رش: 841
روستای کوسیالو (آذربایجان‌غربی): 1039
روستای کهریز عجم: 1074
روستای کیایه (کردستان): 150
روستای گاتینا: 607
روستای گازرخانی: 606، 650
روستای گرجی‌بیانی: 968
روستای گلاره سفلی (کردستان): 171
روستای گل‌حصار (کامیاران): 746
روستای گلی بانی: 816
روستای گلیه (مریوان): 252
روستای گناوه: 609
روستای گنده بورد (گنه‌بو، سنندج): 223
روستای گوران (کرمانشاه): 327
روستای گوران‌آباد (نقده): 308، 324
روستای گورمیله: 606
روستای گیسان: 816
روستای لیلاکوه (گیلان): 153
روستای محمودآباد (دره قاسملو): 679، 890
روستای محمودآباد (قصرشیرین): 659
روستای محمودآباد (میاندوآب): 48، 394
روستای مستان‌آباد: 729، 776
روستای مشمشیه (دشت آزادگان): 111
روستای مگل (کردستان): 171
روستای ملات (گیلان): 154
روستای ملح‌لو: 946
روستای موشان‌دره (شاهین‌دژ): 729
روستای میرآباد (مهاباد): 695
روستای نالوس: 1015
روستای نجف‌آباد (کامیاران): 746
روستای نرگله (کردستان): 172
روستای نشور (سنندج): 731
روستای نظرآباد مقدم: 115
روستای نعل‌شکن (کردستان): 172، 1044
روستای نلیوان: 863
روستای نیزه رود (بانه): 623
روستای وباپال (کردستان): 171
روستای وزمان (کردستان): 171
روستای هنیمه [هنیمن] (کرمانشاه): 132
روستای هویه (کردستان): 150
روستای یارعزیز (میاندوآب): 713
روستای یاریم‌قلعه: 795
روستای یحرلو [بحرلو] (تکاب): 713، 729
روستای یمینان (کامیاران): 289
ریاض: 299
زابل: 665، 790
زاهدان: 535، 649، 714، 778، 864، 1159
زبیر (عراق): 237
زرباطیه (عراق): 145، 237، 302، 762، 772، 811، 859، 860، 935، 941، 1005، 1066، 1150
زرلاب سلمان کندی (بوکان): 652
زنجان: 73، 132، 177، 230، 533، 564، 578، 649، 653، 1105
زندان انقلاب (آبادان): 132
زندان اوین (تهران): 46، 116، 133، 157، 309، 349، 476، 679،682، 1108، 1158، 1159
زندان دیزل‌آباد کرمانشاه: 151
زندان قزل‌قلعه (تهران): 157
زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری: 157
زندان یونسکو (دزفول): 309، 793
ژاپن: 41، 139، 140، 232، 438، 499، 500، 668، 850، 874، 1094
ژنو: 768، 971
ساختمان آموزش و پرورش کامیاران: 289
ساختمان سپاه مهاباد: 712
ساختمان گروهان ژاندارمری مهاباد: 621
ساختمان مجلس ملی عراق: 879
ساختمان‌های شرکت نفت قصرشیرین: 708
ساری: 90، 476، 640، 641، 649، 681، 683، 1158
ساقی کلایه (تنکابن): 116
سانفرانسیسکو: 128
ساوه: 310
سایت رادار آبدانان: 219
سبزوار: 864
سد کنجانچم: 935، 1004، 1060
سد مهران: 660
سراب: 564
سراوان: 1075، 1076
سرپل ذهاب: 95، 169، 170، 273، 604، 648، 708، 742، 761، 834، 945، 1031، 1041، 1071، 1154
سردشت: 74، 225، 237، 348، 411، 429، 460، 483، 496، 499، 507، 508، 517، 518، 531، 552، 564، 576، 589، 607، 621، 639، 661،744، 795، 814، 815، 818، 840، 861، 862، 889، 890، 911، 918، 945، 967، 986، 1012، 1039، 1074، 1102، 1103
سرکنسولگری ایران در باکو: 613
سرکنسولگری شوروی در اصفهان: 613
سروآباد: 114، 1070
سفارت اتریش در بغداد: 237
سفارت اتریش در تهران: 215
سفارت الجزایر در تهران: 282، 540
سفارت الجزایر در واشنگتن: 127، 179، 972
سفارت امریکا در لندن: 295، 296، 314، 355، 404، 478، 501، 511، 525، 665، 783، 873
سفارت انگلیس در تهران: 404، 455، 478، 501، 610، 873
سفارت ایران در ابوظبی: 1069
سفارت ایران در بیروت: 185، 216
سفارت ایران در پاریس: 68، 91، 355
سفارت ایران در لندن: 315، 620، 941
سفارت ایران در مسکو: 613، 753، 827
سفارت ایران در واشنگتن: 50
سفارت ایران در وین: 184، 215، 236، 237، 246
سفارت ترکیه در تهران: 46
سفارت سوئد در تهران: 873
سفارت سوئیس در تهران: 178، 540، 1018، 1019
سفارت سوریه در بغداد: 503
سفارت شوروی در تهران: 103، 104، 425، 467، 655
سفارت شیلی در تهران: 513
سفارت عراق در ابوظبی: 147
سفارت عراق در امارات: 634
سفارت عراق در برلن شرقی: 245
سفارت عراق در بیروت: 185، 216
سفارت عراق در تهران: 601، 832
سفارت عراق در وین: 184، 215، 236
سفارت فلسطین در تهران: 211
سقز: 95، 150، 171، 172، 190، 220، 222، 223، 239، 307، 347، 411، 428، 430، 431، 448، 473، 483، 533، 564، 588، 621، 636، 637، 651، 693، 696، 746، 796، 842، 862، 987، 1012، 1013، 1039، 1041، 1044، 1102، 1103، 1131، 1132
سلدوز (ارومیه): 730
سلماس: 222، 253، 289، 429، 430، 450، 509، 564، 577، 578، 638، 695، 712، 713، 840، 841، 890
سلیمانیه: 623، 940، 1058، 1177
سمنان: 649، 891
سمیرم: 53
سنقر: 968، 1012، 1092
سنگاپور: 378
سنندج: 47، 48، 73، 114، 132، 151، 190،220، 221، 222، 223، 224، 251، 252، 263، 276، 289، 347، 348، 374، 392، 411، 428، 429، 430، 448، 473، 484، 498، 506، 507، 508، 517، 518، 520، 554، 559، 565، 576، 588، 590، 606، 608، 609، 611، 622، 623، 624، 626، 636، 674، 693،694، 695، 696، 710، 711، 712، 744، 748، 754، 764، 777، 816، 817، 829، 840، 841، 842، 945، 986، 987، 988، 1015، 1070، 1071، 1102، 1103
سوئد: 453
سوئیس: 31، 178، 283، 453، 847، 993، 1017، 1078
سوریه: 79، 90، 343، 385، 503، 548، 586، 641، 668، 669، 671، 672، 746، 851، 881، 912، 1017، 1068، 1123، 1140، 1156
سوسنگرد: 43، 44، 73، 186، 187، 218، 219، 741، 790، 839، 840، 860، 888، 914، 942، 964، 982، 1009، 1035، 1062، 1064، 1066، 1067، 1125، 1126، 1143، 1179
سومار: 36، 41، 42، 43، 72، 94، 131، 145، 167، 168، 185، 186، 218، 237، 301، 302، 360، 370، 390، 427، 496، 505، 572، 586، 648، 742، 757، 759، 771، 787، 788، 790، 810، 834، 855، 882، 883، 977، 1002،1004، 1030، 1056، 1058، 1089، 1090، 1097، 1128، 1149
سومالی: 32، 126، 378
سومای (ارومیه): 47، 638
سه راهی محمدیار: 652
سه راهی مریوان - سقز - سنندج: 675
سه راهی میاندوآب - شاهین‌دژ: 796
سه راهی نقده: 638
سه‌راه شلمچه: 64
سه‌راهی سنندج - مریوان: 114
سیاه کلا: 555
سیبه: 741
سیدصادق (عراق): 238
سیرجان: 593
سینما بهمن (خرمشهر): 304
سینما رکس (آبادان): 81، 255، 256، 266، 267، 272، 290، 457، 497، 522، 605، 710، 721، 728، 763، 1106
سینما نفت (آبادان): 605
سیه چشمه: 289
شادگان: 148، 169، 251، 560
شاندرسی: 819
شاهرود: 169
شاهین‌دژ: 48، 393، 430، 449، 473، 483، 532، 553، 564، 588، 636، 712، 713، 729، 764، 801، 802، 814، 840، 841، 863، 987، 1014، 1073، 1102، 1103
شلمچه: 44، 169، 219، 238، 287، 459، 505، 530، 550، 573، 586، 708، 709، 741، 742، 757، 812، 839، 943، 963، 964، 965، 980، 1006، 1010، 1011، 1067، 1096، 1125، 1128
شمشی (عراق): 1070
شمن (عراق): 660
شمیران: 133، 136، 202، 226، 517، 534، 555
شوئیشه: 1070
شوروی: 22، 28، 30، 31، 103، 104، 112، 114، 126، 129، 139، 175، 180، 235، 236، 261، 262، 265، 265، 266، 281، 299، 338، 345، 362، 366، 378، 384، 385، 408، 423، 424، 425، 441، 442، 454، 465، 466، 467، 468، 492، 495، 512، 515، 534، 538، 541، 542،
552، 566، 609، 613، 630، 631، 644، 655، 657، 664، 665، 668، 676، 683، 746، 747، 748، 753، 761، 765، 827، 828، 897، 921، 969، 989، 995، 1027، 1029، 1030، 1043، 1054، 1076، 1090، 1104، 1105، 1106، 1121، 1123، 1158، 1159، 1160
شوط: 289
شهرری: 510
شهرک امام خمینی (قصرشیرین): 287، 360
شهرک بهرام (اندیمشک): 309
شهرک پله‌کانه الشهداء: 759، 884
شهرکرد: 649
شیپران: 890
شیراز: 96، 97، 115، 291، 431، 432، 451، 579، 609، 610، 649، 653، 655، 714، 733، 734، 735، 848
شیلر: 711
شیلی: 513
صحنه (کرمانشاه): 532
صدرالعرفات: 859
صومعه‌سرا: 521، 566، 680، 681،
صویره: 605
طائف (عربستان): 344، 601، 619
طبس: 31، 207، 212، 488، 491، 580، 593، 625، 722، 718، 790، 893، 969، 1043، 1075
طوالش: 819
طویله (عراق): 1070
ظفار (عمان): 197
عراق: در اکثر صفحات
عربستان سعودی: 35، 126، 232، 286، 287، 299، 300، 344، 402، 403، 407، 487، 488، 525، 526، 529، 531، 566، 601، 620، 644، 668، 676، 688، 907، 1053، 1087، 1088، 1089، 1124، 1141، 1157
علی شرقی: 898
علی غربی: 772، 898
عماره [العماره]: 237، 741، 860، 898، 899، 918، 1033، 1036، 1037، 1061
عمان: 32، 126، 378، 488، 535، 537، 618، 1087، 1157
عین‌خوش: 741، 859
غلغله (قلقله/ کرمانشاه): 1041
فاو: 37، 427، 496، 586، 813، 861، 1093، 1094، 1096، 1098، 1123، 1175
فرانسه: 41، 63، 78، 79، 91، 93، 123، 125، 136، 183، 184، 210، 227، 232، 233، 245، 265، 283، 333، 334، 343، 354، 355، 359، 365، 367، 379، 403، 407، 489، 492، 495، 496، 499، 548، 602، 663، 666، 668، 669، 869، 874، 880، 897، 898، 1053، 1160
فرودگاه آبادان: 482، 727، 839، 1175
فرودگاه زاهدان: 639
فرودگاه شیراز: 291
فرودگاه مهرآباد: 87
فکه: 309، 898، 1009، 1035، 1063
فلسطین: 104، 105، 107، 108، 211، 216، 300، 362، 363، 365، 384، 425، 481، 572، 619، 912، 950، 962، 1001، 1029، 1052، 1054، 1122، 1139، 1157، 1171
فنلاند: 453
فومن: 681
فیروزآباد فارس: 733
فیروزآباد: 291، 489
فیض‌آباد (میاندوآب): 713
قائمشهر: 174، 640، 641، 680، 682، 697، 797، 1158، 1194
قاهره: 179، 209
قبرس: 611
قرارگاه شرطه الدویب: 813
قرارگاه لشکر 5 عراق: 605
قروه: 224، 565، 661، 696، 1071
قره ضیاءالدین: 289
قزاقستان: 665
قزوین: 153، 233
قصرشیرین: 36، 41، 42، 64، 72، 94، 111، 112، 131، 145، 167، 168، 170، 185، 186، 216، 217، 248، 271، 273، 287، 288، 318، 344، 359، 390، 391، 408، 427، 484، 497، 498، 549، 559، 564، 572، 573، 585، 586، 602، 603، 604، 606، 633، 647، 648، 649، 659، 672، 691، 707، 708، 726، 727، 728، 731، 742، 743، 757، 759، 760، 761، 764، 771، 773، 776، 787، 788، 790، 805، 808، 809، 810، 811، 812، 834، 836، 855، 856، 859، 860، 879، 881، 882، 883، 887، 905، 911، 912، 913، 919، 938، 939، 940، 958، 959، 961، 962، 977، 983، 984، 985، 999، 1003، 1004، 1030، 1031، 1041، 1051، 1052، 1056، 1062، 1092، 1128، 1129، 1149، 1184
قطر: 1087، 1141
قطوند (مریوان): 675
قلاجه: 742
قلخانی: 708
قلع دره (عراق): 35
قلعه قره‌جغ (عراق): 743
قلعه‌دیزه (عراق): 237، 238، 742
قله بلند ده توربانه: 606
قم: 32، 75، 76، 90، 102، 300، 301، 566، 567، 579، 605، 649، 663، 781، 846، 899، 1133
قوچان: 606
کاخ سفید: 30، 33، 93، 138، 241، 242، 259، 260، 295، 296، 297
کارخانه سیمان (تهران): 629
کارخانه سیمان فکه (عراق): 1063
کارخانه قند ارومیه: 1104
کارخانه گچ فکه (عراق): 1099
کازرون: 625
کاشان: 231، 921
کاظمین: 89
کافه امیرآباد (میاندوآب): 638
کامیاران: 132،، 289، 347، 374، 430، 447، 473، 498، 504، 507، 518، 531، 554، 575، 588، 606، 608، 621، 622، 635، 636، 650، 651، 660، 661، 919، 1131، 1132
کانادا: 108، 259، 438، 1043
کانی سانان (مریوان): 694
کانی‌بز: 1058
کاووشان (کامیاران): 650
کتاب‌فروشی طالقانی (اصفهان): 1105
کربلا: 917
کرج: 88
کُرج‌آباد (کردستان): 1071
کردستان عراق: 725
کردکوی: 680، 696
کرکوک: 35، 93، 94، 237، 303، 623، 940
کرمان: 75، 309، 313، 486، 489، 579، 608، 610، 622، 649
کرمانشاه: 31، 41، 46، 73، 111، 112، 131، 132، 146، 149، 150، 151، 167، 217، 222، 263، 274، 408، 411، 429، 451، 482، 498، 504، 509، 532، 554، 559، 573، 575، 635، 644، 649، 694، 696، 726، 731، 771، 788، 796، 798، 819، 820، 841، 859، 860، 864، 883، 887، 889، 911، 919، 939، 945، 961، 966، 988
کرند: 224، 586، 588، 676، 911
کسماء (ساری): 680، 681
کلانتری 1 خرمشهر: 64
کلانتری بوشهر: 680
کلیسای آندریاس (کرمان): 683
کلیسای لوقا (اصفهان): 716
کنسولگری آلمان‌غربی در تهران: 46
کنسولگری شوروی در رشت: 613، 614
کنسولگری عراق در خرمشهر: 66
کنگان: 593
کنیا: 32، 126، 378
کوبا: 880، 1122
کوت‌زین: 741
کوچه برلن (تهران): 46
کوره دره: 606
کوسه‌کهریزه: 1013
کوشک: 44، 741، 757، 1062
کوه بامت (بانه): 607،
کوه جمیه (کرمانشاه): 132
کوه شاهو: 1132
کوه کلوره (بانه): 623
کوه ماکوان (نوسود): 711
کوهدشت: 733
کوه‌های آق‌داغ (قصرشیرین): 659، 761
کوه‌های ایراش و وزه‌توج (جوانرود): 674
کوه‌های برستم (مریوان): 637، 730
کویت: 39، 63، 148، 251، 265، 300، 403، 457، 481، 531، 619، 703، 813، 917، 1029، 1053، 1087، 1141
گازرخانی: 644
گردنه پل ساروق (میاندوآب): 713، 729
گردنه رشکا (نوسود): 674، 711
گردنه رنه‌رو (جوانرود): 674
گردنه رویان (سلماس): 713
گردنه قوشچی: 429، 577
گردنه گاران (محور سنندج - مریوان): 171، 221، 289، 348، 675
گردنه مروارید (کامیاران): 660
گردنه مزیدی (پاوه): 73
گرگان: 510، 735، 814
گرمک علی: 709
گرمی (اردبیل): 175
گزنگ آمل: 363، 364، 375، 376، 386، 395
گلوگاه: 640
گلیش‌لاموش: 1072
گمرک خرمشهر: 250
گمرک شلمچه عراق: 605
گمرگ خسروی: 834
گنبد: 397، 510
گنبدکاووس: 640، 735، 736، 790، 1077
گواتمالا: 108
گورستان وادی‌السلام (نجف): 71، 89
گیسن (آلمان‌غربی): 1106
گیلانغرب: 742، 905
لانه جاسوسی (سفارت سابق امریکا در تهران): 21، 24، 25، 56، 67، 155، 181، 280، 294، 316، 362، 454، 499، 500، 720، 750، 971، 1078، 1108
لبنان: 71، 113، 147، 184، 185، 215، 216، 619، 703، 704، 705، 950، 972، 1028، 1122
لنجان: 60
لندن: 89، 94، 183، 295، 300، 314، 315، 331، 455، 478، 487، 511، 512، 527، 594، 611، 665، 666، 783، 784، 940
لنگرود: 115، 153، 154
لنینگراد: 366، 541، 542، 613
لوکزامبورگ: 499، 874
لوله‌های نفتی باغچه‌بان (عراق): 287
لیبی: 125،343، 669، 851، 1017، 1156
ماسال: 819
ماکو: 289، 324، 499، 564، 578، 695، 946
مانگاهول (عراق): 42، 287، 573
ماووت: 238
ماهشهر: 560، 574، 1176
ماهنشان (زنجان): 729
ماهیدشت: 796
مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی: 139
محلات: 28، 83، 349، 414، 472
محله خسروآباد (سنندج): 765
محله دریان‌نو (غرب تهران): 682
محله صمد بهرنگی (رشت): 766، 777
محله لشکرآباد (اهواز): 1101
محله منصورآباد (نفت‌شهر): 95
محمدیار (آذربایجان غربی): 1013، 1104
محمود آباد (سقز): 637
مدرسه آیت الله صدوقی (یزد): 639
مدرسه پروین اعتصامی (دامغان): 61
مدرسه رفاه: 799
مدرسه صدر: 925
مدرسه عالی شهید مطهری: 259، 293، 325
مدرسه علوی (تهران): 197
مدرسه فیضیه: 32
مدرسه مصلا (یزد): 639
مراغه: 304، 729، 777، 893
مراکش: 664، 668، 669، 676، 1122
مرداب العمیه: 813
مرز آبی خرمشهر و آبادان: 604
مرز تمرچین: 744
مرکز اسقفی نیکوزیا: 610
مرکز پخش نفت باباسرشیاه: 881
مرگه‌سور: 742
مریوان: 47، 132، 152، 188، 190، 218، 220، 221، 222، 223، 247، 251، 254، 262، 276، 288، 289، 324، 325، 347، 348، 370، 374، 393، 410، 411، 430، 442، 443، 448، 460، 482، 507، 508، 517، 518، 532، 552، 553، 563، 564، 576، 621، 636، 637، 650، 651، 673، 675، 676، 693، 694، 696، 730، 731، 732، 744، 746، 777، 794، 818، 842، 862، 918، 919، 987، 1070، 1132، 1190
مسجد الحرام (مکه): 619
مسجد الزهراء شهرآرا (تهران): 626
مسجد امام حسین (آمل): 375
مسجد امین (لنگرود): 115
مسجد بازار (نور): 174
مسجد بازرگان (آبادان): 45
مسجد جامع (اصفهان): 278
مسجد جامع (همدان): 290
مسجد حجت (تهران): 205
مسجد سردار جنگل (رشت): 891
مسجد سیدالشهدای نازی‌آباد (تهران): 352
مسجد قدس (آبادان): 45
مسجد میدان امام (اصفهان): 276، 278
مسجد ولیعصر (تهران): 205
مسجدالحرام (مکه): 344
مسجدسلیمان: 174، 521، 680، 766
مسفه (عراق): 860
مسقط: 535
مسکو: 62، 261، 262، 265، 365، 366، 424، 442، 512، 614، 753، 1030، 1160
مسیر کامیاران - روانسر: 622
مسیر گرده نو - ازگله: 606
مشهد: 173، 649، 714، 864، 893، 894، 899، 925، 970
مصر: 32، 126، 135، 138، 207، 209، 211، 263، 283، 296، 317، 341، 383، 384، 387، 495، 525، 549، 551، 593، 601، 614، 620، 652، 663، 664، 684، 748، 801، 851، 907، 1027، 1044، 1109، 1123، 1157
مقر حزب دمکرات نوسود: 622
مقر سپاه بندرانزلی: 534
مقر سپاه خرمشهر: 561
مقر سپاه قصرشیرین: 360
مقر سپاه مهاباد: 393، 394
ملایر: 520
منامه (پایتخت بحرین): 725
مندلی (عراق): 302، 427، 443، 496، 742، 743، 1030
منطقه آق‌داغ: 882، 905
منطقه آویهنگ: 170، 623، 711
منطقه ابوعبید: 42
منطقه ازگله: 72، 146، 287، 760، 1063
منطقه افشار: 324
منطقه الحسین (بصره): 759
منطقه الزبیر (عراق): 187
منطقه الزیابیه: 1178
منطقه ال‌سمور: 42
منطقه الصلیب (عراق): 793
منطقه العزیز (عراق): 793
منطقه العمود (عراق): 168
منطقه الله‌دره: 1041
منطقه المطوعه (عراق): 1067، 1098، 1148
منطقه الند (ارومیه): 47
منطقه ام‌الرصاص: 1128، 1146، 1148
منطقه اورامانات تخت: 637، 730
منطقه اورامانات: 324، 448، 496، 507، 517، 637، 652، 730
منطقه باباهادی: 287
منطقه بازرگان: 47، 324
منطقه باغی‌خان (دزلی): 730
منطقه بانمیل (عراق): 727، 856، 977، 1002، 1058
منطقه باویسی: 72، 131، 146، 168، 186، 216، 237، 301، 344، 345، 390، 459، 586، 602، 603، 1056، 1058
منطقه باینگان: 711، 987، 1072، 1101
منطقه بدره: 219
منطقه برارعزیز: 603
منطقه بردعلی (عراق): 648
منطقه بصره: 620، 693
منطقه بمنانع (بوشهر): 714
منطقه بند ارومیه: 919
منطقه بندباریکه: 761، 1058
منطقه بنی دان: 633
منطقه بنی‌کندی (تکاب): 730
منطقه بوارین: 1037
منطقه بیات: 726
منطقه بیساران: 170، 623
منطقه بیشگان: 603
منطقه بیگم‌قلعه (آذربایجان‌غربی): 1040
منطقه بیوران: 818
منطقه پرویزخان: 1058
منطقه پشتکوه سیاش بزرگ: 777
منطقه پل ساروق: 863
منطقه پل قطور: 818
منطقه پله رشید: 391
منطقه پله‌چفت (عراق): 727، 743، 938
منطقه پیررستم (سنندج): 744
منطقه تانکی ابوالحسن (آبادان): 45
منطقه تبور: 1062
منطقه تخت (دیواندره): 48
منطقه ترکمن‌صحرا: 735
منطقه تله‌چفت عراق: 905
منطقه تمیزکوربی: 802
منطقه تنگ توشاوه (ترشاوه): 603، 648، 672، 978
منطقه تنگ حمام (سرپل‌ذهاب): 708
منطقه تنگ هوان: 41، 111، 287، 549، 559، 572، 585، 603، 660، 672، 1003، 1090
منطقه تنگاب کهنه: 882، 883، 938
منطقه تنگاب: 301، 430
منطقه تنگ‌ترشابه: 1003، 1090
منطقه توت‌خشکه (عراق): 726،
منطقه تیله‌کوه: 72، 559، 585، 603
منطقه جراحی (ایران): 1062
منطقه چشمه‌نیزار: 1062
منطقه چم سیاودانه قلخانی: 606
منطقه چهارکلاب (عراق): 237، 301، 530، 549، 559، 576، 764، 776
منطقه چیلات [چلات]: 772، 787، 790، 838، 858، 1033، 1184
منطقه حاجی عمران (عراق): 565، 1058
منطقه حفار بریم: 1067
منطقه حلب‌سیاه: 1032
منطقه حلوان (ایران): 170، 623،
منطقه خانشور [خانه شور] (جوانرود): 674
منطقه خان‌لیلی [زین‌القوس]: 21، 36، 41، 167، 168، 301، 787، 802،
808، 809، 810، 834، 880، 883، 905، 906، 939، 940، 962، 977، 983، 1031، 1055، 1088، 1125
منطقه خسروی: 217، 271، 431، 550، 728، 742، 743، 806، 836، 881، 882، 883، 939، 1089، 1090
منطقه خین: 1010، 1128، 1144، 1148، 1174
منطقه دالاهو: 131، 607، 841، 967
منطقه دربندبازیان (عراق): 623
منطقه دربندجوق (خسروی): 707
منطقه دشتگوره [قوری] (نقده): 730
منطقه دوآب (مریوان): 676
منطقه دوآب (نوسود): 48، 563، 576
منطقه دوگنبدان: 609
منطقه ده شیخ (جوانرود): 674
منطقه دیالی: 912، 941
منطقه دیوانیه: 884، 906
منطقه ذره (جوانرود): 674
منطقه راوندوز: 940
منطقه رشکا (کرمانشاه): 1041
منطقه رضاآباد (مهران): 660
منطقه ریجاب (اسلام‌آباد): 251
منطقه زردوئی: 1072
منطقه سارال: 1070
منطقه سده: 795
منطقه سردانی: 841
منطقه سرنی: 1060
منطقه سرو: 588
منطقه سروانی: 1072
منطقه سعلف: 709
منطقه سعیدیه: 1098
منطقه سمیده: 726
منطقه سنجابی (کرمانشاه): 151
منطقه سنجی (سلماس): 713
منطقه سوبله (بستان): 709، 839
منطقه سومار: 743،957، 958
منطقه سویره (عراق): 693
منطقه سیاه گل: 744
منطقه سیبه (عراق): 1067، 1098
منطقه سیدفاطمه (کرمانشاه): 150
منطقه سیف بالا: 676، 777
منطقه سیف پائین: 676، 777
منطقه سیف سعد: 962، 983، 1125
منطقه سیواس (ترکیه): 188
منطقه سیه چشمه: 695
منطقه شرف‌آباد (کرمانشاه): 170
منطقه شط‌علی: 1062
منطقه شعیب [شویب]: 709، 1063
منطقه شکاک: 818
منطقه شوله (نقده): 730
منطقه شیرکش: 42
منطقه شیروان: 219
منطقه صالح‌آباد: 288، 550، 603، 906، 961، 1060
منطقه طبعدان: 709
منطقه طلائیه: 709، 1062
منطقه طین (گچساران): 609
منطقه عشایری چگر: 936
منطقه عماره: 693
منطقه عمومی بصره: 605
منطقه عین منصور: 1062
منطقه عین‌خوش: 726
منطقه غزیله (عراق): 963
منطقه فحل: 1098
منطقه فرخ‌آباد (مهران): 660
منطقه فلوجه: 884، 1126
منطقه قریه شیخ بوکان: 637،
منطقه قشقه (عراق): 42، 168
منطقه قطور (ارومیه): 47، 114، 289، 430، 499، 509، 532، 695، 712، 713، 946، 1104
منطقه قلخانی: 150، 607
منطقه قلعه زیرآباد: 776
منطقه قلعه صالح (عراق): 792
منطقه قلعه یهودی: 1055، 1056
منطقه قیطول: 726
منطقه کانی دوزان (جوانرود): 674
منطقه کانی‌مانگا: 482
منطقه کره‌جو (ایران): 170، 623
منطقه کلانتر: 185
منطقه کلوشین (ارومیه): 679
منطقه کلیساکندی: 695
منطقه کوت: 741، 839، 884، 899، 1126
منطقه کوت‌زین (عراق): 1067، 1098، 1177
منطقه کوه ساراون - ریزه صلوت: 776
منطقه کوه‌پیچ: 890
منطقه گاران (مریوان): 651، 694، 1131
منطقه گردنه خان: 795
منطقه گرده‌نو: 72، 131، 186، 301، 459، 585
منطقه گلاله: 1062
منطقه گورانی (کرمانشاه): 150
منطقه گوره شیر: 818
منطقه گهواره (کرمانشاه): 150
منطقه محمدیار (آذربایجان‌غربی): 1040
منطقه محمودآباد شاهین‌دژ: 325
منطقه محمودجوق [محمودآباد]: 802
منطقه محمودقجر: 1090
منطقه مرزی خانه‌شور: 72
منطقه مرگور و ترگور (ایران): 726
منطقه مزرعه (بیروت): 184
منطقه ملان‌دره (پاوه): 674
منطقه مله رمرو (باینگان): 674
منطقه منگور: 817، 818
منطقه می‌پیچ: 42
منطقه میدان (عراق): 409، 459
منطقه میرگه (عراق): 237
منطقه نصرت آباد (قصر شیرین): 647
منطقه نفت‌خانه (عراق): 42، 145، 237، 302، 860، 939، 1002، 1058
منطقه نی‌کنه (عراق): 1090
منطقه واترویل (عراق): 168
منطقه واصلیه: 916
منطقه وزرپوچ: 841
منطقه هانی گرمله: 637، 730
منطقه هلاسو: 801، 802
منطقه هلاله: 1003، 1089، 1128
منطقه هوان: 1090
منطقه هورالعظیم: 709، 812، 888، 1007، 1062، 1098، 1100، 1126
منطقه هوریر (ایران): 623
منطقه هوسه (ایران): 170، 623،
منظریه (عراق): 762
موریتانی: 1122، 1140
موسیان: 726، 741، 772، 1005، 1032، 1060، 1061
موصل: 303
مونترال (کانادا): 438
مهاباد: 74، 188، 253، 254، 325، 340، 348، 361، 393، 411، 412، 429، 446، 450، 466، 472، 474، 498، 499، 507، 552، 553، 562، 564، 565، 566، 576، 577، 578، 586، 607، 608، 621، 637، 638، 650، 652، 661، 662، 678، 679،694،695، 712، 729، 730، 748، 776، 777، 816، 817، 829، 861، 875، 967، 972، 973، 985، 986، 1012، 1013، 1015، 1072، 1102، 1103، 1130، 1155
مهران: 36، 72، 246، 471، 505، 529، 530، 550، 586، 660، 727، 757، 759، 762، 771، 772، 788، 810، 811، 859، 883، 884، 887، 906، 907، 908، 913، 935، 936، 939، 965، 1004، 1032، 1097، 1184
میاندوآب: 48، 74، 473، 553، 562، 589، 621، 638، 678، 694، 712، 777، 796، 814، 986، 1073
میدان امام حسین (تهران): 362
میدان بهارستان (تهران): 117
میدان سَدّه (آبادان): 256
میدان شهدا (تهران): 115، 688، 767، 768، 780، 781، 842، 843، 844، 845، 846، 865، 871، 892، 921
میدان قاضی محمد (مهاباد): 360
میدان مصدق (نفت‌شهر): 95
میمک: 21، 787، 810، 811، 832، 886، 906،910، 935، 936، 959، 960، 961، 978
ناصریه (عراق): 183
نالیان (استان سلیمانیه عراق): 43، 443
نجف: 89، 300، 301، 917
نجف‌آباد (اصفهان): 682
نخجیرک (ایلام): 146
نروژ: 453
نصرآباد: 787، 811، 858
نفت‌شهر: 41، 42، 43، 72، 94، 95، 111، 131، 167، 168، 216، 217، 249، 271، 301، 320، 427، 586، 648، 649، 672، 676، 731، 760، 790، 834، 855، 856، 882، 883، 905، 913، 938، 939، 940، 958، 977، 1002، 1010، 1030، 1031، 1056، 1149، 1184
نقده: 222، 253، 274، 275، 289، 307، 323، 340، 348، 370، 371، 372، 373، 386، 393، 411، 412، 413، 446، 450، 461، 504، 506، 517، 552، 562، 564، 578، 623، 638، 653، 661، 679، 695، 729، 730، 746، 748، 815، 840، 875، 1038، 1040، 1073، 1074، 1104، 1190
نودشه: 636
نور (مازندران): 174، 591، 640
نوسود: 46، 48، 132، 238، 324، 347، 374، 412، 430، 449، 516، 554، 563، 564، 576، 589، 603، 607، 622، 623، 636، 652، 660، 673، 674، 675، 711، 731، 818، 987، 988، 1070، 1101، 1190
نیویورک: 107، 209، 211، 227، 242، 260، 286، 294، 295، 297، 331، 479، 721، 849، 874، 953، 971
واتیکان: 279، 610
واشنگتن: 50، 62، 88، 93، 105، 128، 138، 179، 207، 242، 260، 261، 264، 265، 282، 286، 330، 343، 356، 364، 385، 386، 403، 479، 492، 495، 496، 644، 739، 752، 784، 972، 1124، 1171
ورامین: 88، 462، 463
ورزشگاه مهران: 925
ونزوئلا: 211
ویتنام: 279، 683، 1109
ویلیام کالج (امریکا): 226
وین: 184، 215، 688، 1124
هتل نوفل‌لوشاتو (اهواز): 187
هرات: 580
هزارکانیان (دیواندره): 47
هلند: 211، 499، 850
همدان: 96، 290، 463، 532، 592، 649، 696، 864، 985
هویزه: 219، 793، 1038، 1143
هیرتا (بین پاوه و نوسود): 46
هیروشیما: 359
یاسوج: 649
یزد: 455، 579، 610، 639، 649، 790
یمن جنوبی: 343
یمن شمالی: 1053
یوگسلاوی: 125، 880
یونان: 453، 488، 1134
ییلاق باباکلان (قشقایی): 609
اتحاد برای آزادی: 227
اتحادیه انجمن های اسلامی آمل: 625
اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا: 295
اتحادیه عرب: 1068
اتحادیه کمونیست‌های ایران: 255
اتحادیه میهنی کردستان عراق: 676
اجلاس عالی سران اوپک: 688
اجلاس عمان: 801
اجلاس ملی اتحادیه سندیکاهای کارگری (عراق): 617
اجلاس وزیران اوپک: 688
اخوان‌المسلمین: 129
اداره ارشاد ملی اصفهان: 175
اداره آموزش و پرورش اندیمشک: 105، 107
اداره آموزش و پرورش کردستان: 173
اداره آموزش و پرورش میاندوآب: 74
اداره بندر بصره: 916
اداره کل ارشاد ملی استان اصفهان: 97
اداره مرزبانی خرمشهر: 693
اداره مرکزی اطلاعات و بررسی‌های سیاسی: 187
ارتش اردن: 884
ارتش آمریکا: 1109
ارتش ترکیه: 953، 954، 972
ارتش جمهوری اسلامی ایران: 21، 29، 30، 32، 46، 47، 48، 57، 62، 64، 67، 72، 73، 74، 94، 99، 100، 101، 102، 111، 112، 113، 114، 121، 152، 162، 163، 170، 171، 173، 181، 185،186،187، 198، 199، 216، 217، 218، 219، 219، 220، 221، 228، 233، 250، 255، 271، 275، 276، 287، 288، 289، 290، 301، 303، 324، 326، 336، 345، 374، 391، 393، 408، 412، 413، 423، 428، 442، 445، 446، 447، 448، 449، 450، 460، 471، 472، 482، 486، 490، 496، 498، 505، 517، 518، 552، 553، 554، 555، 564، 565، 572، 576، 577، 579، 586، 588، 590، 593، 603، 606، 607، 610، 621، 622، 624، 634، 635، 636، 637، 638، 644، 644، 645، 650، 651، 662، 673، 674، 677، 679، 692، 694، 711، 713، 714، 720، 727، 729، 741، 744، 745، 747،748، 757، 761، 764، 772، 777، 788، 792، 794، 795، 796، 798، 799، 808، 809، 811، 817، 818، 822، 823، 828، 829، 836، 840، 842، 855، 856، 857، 858، 859، 862، 863، 875، 880، 881، 882، 883، 887، 899، 908، 910، 920، 928، 935، 936، 945، 952، 957، 958، 960، 961، 962،963، 978، 980، 981، 995، 1000، 1003، 1008، 1009، 1012، 1015، 1028، 1030، 1031، 1032، 1038، 1040، 1055، 1062، 1064، 1074، 1088، 1090، 1098، 1100، 1102، 1104، 1129، 1131، 1145، 1150، 1156، 1172، 1174، 1178، 1179، 1189، 1190
ارتش خلقی [جیش الشعبی] عراق: 743، 759
ارتش سرخ شوروی: 580
ارتش عراق: 24، 34، 36، 38، 41، 42، 43، 72، 94، 111، 145، 146،، 216، 217، 218، 219، 237، 238، 246، 248، 249، 271، 272، 287، 302، 318، 324، 344، 359، 360، 391، 393، 408، 459، 471، 476، 482، 495، 496، 504، 516، 549، 550، 552، 560، 564، 572، 573، 574، 602، 603، 609، 633، 648، 659، 672، 684، 691، 692، 707،
708، 726، 728، 741، 743، 757، 759، 760، 761، 762، 771، 787، 790، 791، 792، 806، 808، 810، 813، 814، 836، 842، 855، 856، 861، 879، 880، 881، 882، 883، 887، 898، 899، 905، 907، 912، 913، 914، 915، 916، 917، 936، 938، 940، 943، 957، 958، 964، 966، 977، 978، 980، 1003، 1008، 1009، 1005، 1028، 1031، 1032، 1033، 1036، 1040، 1051، 1056، 1058، 1060، 1062، 1068، 1070، 1088، 1091، 1097، 1098، 1128، 1129، 1131، 1141، 1143، 1150، 1190
ارتش مصر: 884
آژانس بین المللی انرژی اتمی: 232
استانداری آذربایجان‌غربی: 47
استانداری ایلام: 811، 858، 936
استانداری خوزستان: 73، 370، 634، 650، 654، 774، 790، 792، 832، 944، 1096
استانداری کردستان: 173، 696، 712
استانداری مازندران: 174
آموزش و پرورش استان آذربایجان‌غربی: 75
آموزش و پرورش اندیمشک: 96
آموزش و پرورش ایرانشهر: 714
انتخابات ریاست جمهوری آمریکا: 722
انتشارات رزم: 736
انتشارات نوپا: 736
انجمن اسلامی دانشجویان امریکا و کانادا: 138
انجمن اسلامی لشکر 92 زرهی خوزستان: 32، 99، 304
انجمن تبلیغات اسلامی قائم شهر: 697
انجمن دوستی و همبستگی فرانسه با خلق ایران: 1106
انجمن های اسلامی استه کلا (آمل): 625
انجمن‌های اسلامی دانشجویان خارج از کشور: 259
انجمن های اسلامی صومعه سرا: 681
انجمن‌های دانشجویان مسلمان: 193
انقلاب ژوئیه 1968 عراق: 617
انقلاب سفید: 82، 85
انقلاب فرهنگی: 83، 350، 385
اوپک: 287، 525، 526
بازار مشترک اروپا: 211، 722، 1069
بالگرد 214: 221، 882
بالگرد کبرا: 221، 729، 918
بانک چیس مان هاتن: 210
بانک مرکزی: 53، 54، 87، 88
بخشداری بوکان: 713
بخشداری شاهین دژ: 745
بمب ناپالم: 302
بمب‌افکن میراژ 4000: 232
بنیاد آزادی ایران: 50، 138، 139
بنیاد پهلوی: 210
پارلمان اسرائیل: 104، 211
پارلمان ترکیه: 954
پایگاه ارتش در نقده: 679
پایگاه چهارم شکاری دزفول: 943
پایگاه سوم دریایی خرمشهر: 692
پروتکل 1913 قسطنطنیه: 1167
پلیس امریکا: 128، 138
پلیس اندیمشک: 107
پلیس تهران: 117
پلیس قائمشهر: 174
پنتاگون (وزارت دفاع آمریکا): 668
پیشمرگان وحدت اسلامی: 1153
پیمان سنتو: 197
تانک تی 54: 505
تانک تی 55: 505، 898
تانک چیفتن: 63، 472
تجاوز روسیه به افغانستان: 619
تحریم (اقتصادی): 25، 41، 93، 105، 207، 209، 278، 401، 402، 404، 438، 454، 492، 581، 686، 722، 800، 874، 897
ترور (تروریسم): 77، 79، 90، 91، 138، 163، 179، 180، 245، 283، 302، 303، 350، 454، 458، 571، 580، 1071
توپ 155 م.م. کششی: 875
توپ خمسه خمسه: 776، 838، 907
توپ فوز: 776
تیپ 10 زرهی لشکر6عراق: 882
تیپ 116 گارد مرزی عراق: 218، 370، 443
تیپ 14 مکانیزه ارتش عراق: 145
تیپ 19 پیاده عراق: 620
تیپ 2 زرهی دزفول: 1061
تیپ 2 لشکر16 قزوین: 74
تیپ 24 مکانیزه ارتش عراق: 145
تیپ 27 مکانیزه ارتش عراق: 145
تیپ 28 سلیمانیه: 676
تیپ 3 زرهی ابوذر سرپل‌ذهاب: 94، 301، 604، 761
تیپ 3 لشکر 92 زرهی اهواز: 1035
تیپ 34 زرهی لشکر 1 مکانیزه عراق: 693
تیپ 84 خرم آباد: 838، 859، 1062
تیپ اباذر (ژاندارمری قصرشیرین): 708
تیپ بانه: 221
تیپ حمیدیه: 1034
تیپ زرهی ابن الولید: 913
تیپ نوهد: 554، 593، 644
تیپ116 گارد مرزی عراق: 1090
تیپ2 دزفول: 886
جامعه بهائیان فرانسه: 667، 668
جامعه روحانیت آمل: 376
جامعه روحانیت مبارز عراق خارج از کشور: 89
جامعه روحانیت مبارز قائم شهر: 697
جامعه روحانیت مبارز: 55، 57، 231، 380، 697، 767، 990
جامعه زنان انقلاب اسلامی: 202
جبهه ارتش نجات بخش ایران: 614
جبهه آزادیبخش (خلق) عرب: 113، 239، 250، 709
جبهه آزادیبخش ایران: 227
جبهه التحریر خوزستان: 45، 251، 304، 1069
جبهه متحد ضدامپریالیستی خلق: 607
جبهه ملی ایران: 53، 81، 123، 151، 314، 328، 463، 475، 686
جمبوجت 747: 286
جنبش امل (لبنان): 184،216
جنبش انقلابی مردم ایران (جاما): 1105
جنبش خلق برای آزادی ایران: 227
جنبش عدم تعهد: 1122، 1123
جنبش مسلمانان بلوچ [جمبا]: 778
جنبش مسلمانان مبارز: 154، 820
جنگ اعراب و اسرائیل: 403
جنگ جهانی دوم: 719
جهاد سازندگی سنندج: 151
جهاد سازندگی لرستان: 1092
جهاد سازندگی لنگرود: 154
جهاد سازندگی ماکو: 1072
جهاد سازندگی: 49، 51، 68، 225، 290، 292، 336، 453، 509، 748، 764، 868، 919، 921، 922
چریک‌های فدایی خلق (اقلیت): 29، 74، 221، 240، 252، 253، 433
چریک‌های فدایی خلق (اکثریت): 29، 77، 105، 115، 106، 153، 154، 163، 173، 196، 253، 254، 255، 307، 316، 317، 327، 328، 363، 411، 412، 421، 448، 474، 475، 497، 507، 508، 518، 520، 522، 532، 534، 536، 551، 561، 565، 591
حزب الدعوه الاسلامیه عراق: 90، 147، 148، 881، 1009
حزب بعث عراق: 37، 41، 72، 125، 132، 220، 247، 475، 515، 516، 731، 732، 983، 1028
حزب بعث لبنان: 113
حزب توده ایران: 29، 30، 74، 79، 88، 97، 117، 123، 126، 172، 180، 181، 190، 240، 253، 303، 305، 316، 317، 326، 340، 345، 346، 353، 360، 361، 363، 389، 433، 463، 466، 467، 473، 474، 487، 492، 497، 507، 519، 551، 562، 592، 641، 654، 680، 696، 715، 725، 731، 735، 736، 746، 747، 748، 749، 753، 754، 755، 765، 766، 920، 988، 1043، 1068، 1079، 1156، 1159
حزب جبهه ملی عراق: 744،
حزب جمهوری اسلامی: 26، 27، 53، 55، 58، 59، 60، 77، 79، 80، 81، 82، 102، 120، 121، 124، 142، 143، 154، 158، 161، 162، 200، 203، 204، 205، 212، 222، 228، 230، 231، 240، 276، 277، 278، 279، 290، 292، 311، 313، 314، 332، 333، 351، 352،361، 380، 381، 382، 386، 419، 420، 433، 434، 458، 521، 628، 699، 714، 715، 750، 751، 765، 780، 782، 784، 842، 845، 846، 865، 867، 892، 893، 895، 896، 921، 990، 1012
حزب جمهوری‌خواه (امریکا): 580
حزب خلق مسلمان ساقی کلایه:115
حزب دمکرات بلوچستان: 609
حزب دمکرات کردستان ایران: 29، 30، 31، 34، 48، 73، 252، 254، 255، 263، 274، 275، 305، 307، 308، 317، 324، 325، 340، 345، 346، 348، 409، 410، 411، 428، 429، 444، 447، 448، 450، 461، 472، 473، 474، 483، 484، 498، 506، 507، 518، 519، 520، 531، 532، 533، 565، 566، 577، 578، 589، 641، 654، 680، 696، 715، 725، 731، 735، 736، 746، 747، 748، 749، 753، 754، 755، 765، 766، 920، 988، 1043، 1068، 1079، 1156، 1159، 151، 171، 192، 606، 607، 608، 621، 622، 636، 637، 638، 651، 652، 653، 661، 674، 679، 682، 711، 729، 731، 744، 744، 745، 746، 747، 748، 753، 754، 755، 776، 802، 814، 816، 817، 818، 819، 840، 842، 861، 862، 875، 890، 891، 919، 920، 945، 946، 967، 973، 995، 1014، 1039، 1040، 1070، 1071، 1072، 1102، 1104، 1131، 1153، 1155
حزب رزگاری (سپاه رزگاری؛رستگاری): 171، 223، 253، 409، 412، 449، 506، 507، 508، 606، 636، 675، 711، 731، 732، 744، 746، 754، 777، 967، 1039، 1153
حزب رنجبران: 97، 255، 463، 522
حزب زحمتکشان ملت ایران: 61، 83، 86، 205
حزب سوسیالیست بعث عربی سوریه: 129
حزب سوسیالیست بعث لبنان: 148
حزب کمونیست عراق: 725، 1068
حزب کومه له: 29، 34، 48، 49، 73، 114، 132، 170، 171، 188، 189، 221، 251، 253، 254، 255، 274، 276، 307، 324، 325، 347، 374، 410، 412، 429، 444، 448، 450، 461، 506، 507، 508، 509، 518، 519، 531، 532، 533، 562، 563، 578، 641، 654، 680، 696، 715، 725، 731، 735، 736، 746، 747، 748، 749، 753، 754، 755، 765، 766، 920، 988، 1043، 1068، 1079، 1156، 1159، 606، 608، 622، 623، 651، 660، 661، 674، 675، 679، 695، 711، 712، 744، 746، 748، 777، 794، 795، 842، 861، 875، 890، 919، 920، 946، 967، 988، 995، 1014،1015، 1039، 1102، 1131، 1131، 1153
حزب محافظه‌کار انگلستان: 183
حزب ملت ایران (رشت): 891
حقوق بشر: 666، 667، 722
خط امام: 23، 26، 27، 29، 53، 54، 55، 59، 67، 68، 79، 84، 97، 102، 103، 137، 140، 142، 155، 158، 192، 193، 229، 295، 311، 312، 330، 351، 353، 382، 686، 700، 701، 718، 735، 749، 754، 782، 800، 844، 892، 893، 895
دادستانی انقلاب شیراز:115
دادستانی انقلاب گرگان: 696
دادستانی کل کشور: 134
دادسرای انقلاب اسلامی دزفول: 95
دادسرای انقلاب اسلامی همدان: 97
دادسرای انقلاب اسلامی آبادان: 45، 132، 169، 219، 497، 551، 560، 728
دادسرای انقلاب اسلامی خرمشهر: 45، 132، 169، 219، 497، 551، 560،، 728
دادگاه انقلاب اسلامی ارتش: 225، 328، 486، 487، 593
دادگاه انقلاب اسلامی اسلام‌آباد: 588
دادگاه انقلاب اسلامی اهواز: 148،، 864
دادگاه انقلاب اسلامی بابل: 736، 749
دادگاه انقلاب اسلامی بوشهر: 766، 797
دادگاه انقلاب اسلامی تبریز: 76، 97، 432
دادگاه انقلاب اسلامی خوزستان: 98، 575، 653
دادگاه انقلاب اسلامی دزفول: 115، 309، 451،794
دادگاه انقلاب اسلامی رشت: 1105
دادگاه انقلاب اسلامی سرپل‌ذهاب: 327، 360
دادگاه انقلاب اسلامی سنندج: 765
دادگاه انقلاب اسلامی فارس: 820
دادگاه انقلاب اسلامی قصرشیرین: 170،،675
دادگاه انقلاب اسلامی قم: 75، 76
دادگاه انقلاب اسلامی کرمان: 75
دادگاه انقلاب اسلامی مرکز: 76، 156، 158، 258، 414، 476، 654، 679، 682، 968، 969، 1106
دادگاه انقلاب نیشابور: 173
دادگاه عالی نیویورک: 209، 210
دادگاه ویژه انقلاب اسلامی ارتش: 133، 196،198، 682، 673، 1042
دادگاه ویژه انقلاب اسلامی اصفهان: 611
دانشجویان مسلمان پیرو خط امام: 21، 53، 54، 55، 56، 57، 67، 136، 137، 192، 210،، 800
دایره اسقفی اصفهان: 683، 715، 716
دایره اسقفی کرمان: 715
دسته شهید شاه بخش (کومه له): 661
دفتر آموزش رانندگی شهریار: 711
دفتر تحکیم وحدت: 192، 734
دفتر ریاست‌جمهوری: 81، 82، 87، 334، 767، 768، 699، 970
دولت موقت: 45، 56، 66، 67، 68، 102، 103، 126، 196، 198، 199،، 200، 201، 202، 486، 556، 922، 1110
دیوان داوری لاهه: 768
دیوانیه: 899
راه کارگر: 536
رزمندگان راه آزادی طبقه کارگر: 375، 550
رژیم پهلوی: 712
روابط عمومی دادستانی انقلاب: 715
روابط عمومی دادستانی کل کشور: 921
روابط عمومی سپاه ارومیه: 841
روابط عمومی سپاه بوشهر: 714
روابط عمومی سپاه سنندج: 794
روابط عمومی سپاه غرب کشور: 707
روابط عمومی سپاه نجف آباد: 682
روابط عمومی ستاد مرکزی سپاه: 694
روابط عمومی ستاد مشترک غرب کشور: 659، 959، 960
روابط عمومی نخست وزیری: 685
روحانیت مبارز تهران: 925
ژاندارمری آبادان: 759، 812، 982
ژاندارمری ارومیه: 730
ژاندارمری ایلام: 219، 1031، 1060
ژاندارمری بستان: 187،790
ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران [ژاجا]: 43، 47، 64، 71، 72، 95، 99، 101،، 102، 111، 114، 115، 151، 169، 216، 217، 218، 219، 221، 248، 249، 271، 273، 287، 288، 290، 322، 323، 325، 326، 340، 345، 370، 372، 394، 413، 423، 431، 432، 446، 472، 489، 498،
505، 535، 550، 555، 573، 574، 577، 578، 621، 622، 633، 638، 650، 672، 692، 707، 713، 730، 732، 733، 741، 742، 757، 764، 777، 795، 810، 814، 817، 818، 822، 823، 840، 859، 863، 875، 882، 884، 887، 888، 906، 910، 914، 919، 935، 939، 942، 944، 946، 957، 958، 959، 960، 961، 967، 986، 988، 995، 1008، 1009، 1036، 1038، 1054، 1055، 1056، 1060، 1072، 1076، 1101، 1102، 1131، 1146، 1157، 1172، 1175، 1176، 1179، 1192
ژاندارمری خرمشهر: 709،758
ژاندارمری خوزستان: 146، 169، 218، 238، 427، 574، 709، 742، 757، 759، 774، 790، 792، 860، 1034، 1036، 1064، 1093
ژاندارمری سوسنگرد: 43
ژاندارمری سومار: 1090
ژاندارمری صالح‌آباد: 1091
ژاندارمری قصرشیرین: 271، 1056
ژاندارمری کرمانشاه: 43، 131، 145، 150، 217، 251، 288، 374، 428، 431، 447، 498، 518، 660، 674، 694، 727، 787، 802، 808
ژاندارمری مازندران: 363، 1055
ژاندارمری مهاباد: 638، 678، 695، 712
ژاندارمری نقده: 289
ژاندارمری آذربایجان‌غربی:188،253، 274،307، 445، 472، 661، 695
ژاندامری بانه: 170
سازمان اتحاد دمکراتیک مردم ایران: 766
سازمان اخوان‌المسلمین: 385
سازمان آزادیبخش فلسطین: 107، 108، 211، 318، 1122، 1139، 1140، 1171
سازمان استخبارات استان العماره عراق: 1038
سازمان استخبارات عراق: 304، 634
سازمان اطلاعات عراق: 1036، 1100
سازمان اطلاعات فرماندهی گارد مرزی عراق: 793
سازمان امن العام عراق: 1069
سازمان امنیت عراق: 89، 148، 220، 634
سازمان اوپک: 125، 139، 827، 1123، 1195
سازمان اینتلیجنس سرویس (MI6): 610
سازمان برنامه و بودجه: 118
سازمان بسیج مستضعفین: 589، 774، 796، 828، 829، 905، 966، 984، 995
سازمان بسیج ملی: 452
سازمان پاکسازان مجلس:115،290
سازمان پیشمرگان مسلمان کرد: 47، 48، 72، 74، 114، 150، 152، 170، 171، 173، 220، 221، 252، 289، 325، 374، 375، 412، 447، 448، 449، 450، 460، 461، 473، 508، 509، 517، 554، 589، 607، 608، 624، 637، 651، 661، 677، 694، 711، 712، 727، 729، 745، 746، 764، 765، 776، 777، 794، 795، 796، 802، 829، 841، 861، 863، 945، 967، 986، 987، 995، 1015، 1041، 1071، 1101، 1103، 1154، 1181، 1190
سازمان پیکار اسلامی عراق: 457، 881، 1130
سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر: 132، 153، 154، 174، 201، 255، 509، 536، 550، 551، 641، 714، 749، 778، 797
سازمان توحیدی حدید: 96
سازمان جغرافیایی کشور: 726
سازمان چریک‌های اسلامی امریکا: 128
سازمان چریک های فدایی خلق ایران: 606، 607، 609، 624، 640، 641، 676، 680، 694، 696، 712، 728، 735، 736، 746، 747، 748، 749، 754، 764، 765، 766، 777، 778، 797، 861، 862، 889، 891، 920، 946، 947، 967، 968، 1039، 1042، 1079، 1134
سازمان حقوق بشر: 666
سازمان خلق عرب: 64
سازمان رزمندگان راه آزادی طبقه کارگر: 766، 778
سازمان سیا (CIA): 31، 54، 68، 96، 181، 257، 297، 487، 491، 566، 579، 580، 610، 716، 1135
سازمان صداوسیما: 258، 710، 798
سازمان عفو بین‌الملل: 94، 666، 667، 784
سازمان فدائیان اسلام (مازندران): 640، 641
سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی: 685، 700، 701، 717، 718، 737، 751، 867، 892، 893
سازمان مجاهدین خلق (منافقین): 23، 28، 29، 51، 52، 74، 77، 82، 83، 90، 96، 97، 200، 205، 240، 255، 257، 258، 292، 317، 328، 349، 350، 363، 364، 375، 376، 394، 395، 414، 415، 416، 421، 431، 432، 451، 462، 463، 475، 497، 520، 521، 522، 535، 536، 550، 560، 561، 566، 567، 591، 607، 625، 626، 640، 641، 680، 681، 682، 686، 694، 696، 697، 710، 728، 733، 734، 735، 736، 748، 749، 755، 763، 765، 766، 780، 797، 819، 821، 844، 864، 889، 891، 893، 920، 921، 968، 969، 1016،1017، 1042، 1076، 1077، 1105، 1157، 1159، 105، 106، 115، 142، 153، 154، 155، 156، 157، 164، 165، 173، 174، 192، 193، 194،195
سازمان ملل متحد: 39، 40، 64، 104، 105، 107، 108، 109،211، 294، 295، 547، 548، 721، 768، 850، 874، 940، 953، 971، 1110، 1016، 1167، 1169
سازمان موساد: 232، 396، 407، 610
سازمان نقاب: 1042
ساواک: 54، 61، 82، 87، 90، 91، 115، 117، 156، 157، 163، 164، 165، 172، 173، 179، 194، 196، 198، 225، 243، 261، 286، 292، 306، 313، 348، 349، 360، 367، 422، 489، 720، 748، 749
سپاه آبادان: 45، 220، 496، 497، 692
سپاه ارومیه: 150، 274، 289، 308، 373، 429، 445، 446، 482، 505، 517، 553، 577، 578، 589، 607، 621، 623، 661، 726، 745، 764، 967
سپاه استان خوزستان: 73، 586
سپاه اسلام‌آباد غرب: 170
سپاه اصفهان: 610، 682، 715، 716
سپاه اندیمشک: 96، 106، 107
سپاه اهر: 240
سپاه اهواز: 44، 45، 111، 219، 303، 471، 535، 574 586، 654، 797، 861، 985، 1066
سپاه ایرانشهر: 624
سپاه ایلام: 146
سپاه بانه: 133، 170
سپاه باینگان: 151، 674، 711، 841
سپاه بروجن: 510
سپاه بم: 309، 310، 413
سپاه بندر دیلم: 654
سپاه بوشهر: 714، 748
سپاه بیله‌سوار: 114
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 21، 29، 30، 31، 32، 42، 43، 47، 48، 53، 57، 68، 72، 73، 74، 95، 96، 97، 100، 106، 107، 111، 113، 115، 132، 141، 172، 174، 181، 185، 188، 216، 217، 219، 220، 221، 222، 233، 239، 240، 246، 249، 255، 256، 257، 258، 273، 287، 289، 290، 291، 292، 308، 320، 322، 324، 325، 336، 344، 370، 372، 374، 375، 393، 396، 410، 412، 413، 423، 427، 428، 430، 431، 432، 442، 446، 447، 448، 449، 450، 451، 452، 453، 460، 463، 471، 472، 473، 482، 484، 489، 498، 508، 509، 518، 531، 534، 535، 542، 550، 551، 553، 554، 559، 561، 565، 566، 567، 572، 574، 575، 576، 580، 589، 591، 602، 603، 606، 607، 608، 621، 622، 635، 636، 637، 639، 644، 645، 648، 650، 651، 653، 661، 663، 677، 679، 692،694، 713، 714، 727، 728، 729، 732، 733، 734، 735، 741، 743، 745، 748، 757، 760، 762، 764، 766، 774، 776، 777، 788، 790، 794، 795، 796، 813، 814، 815، 816، 817، 818، 819، 822، 823، 836، 840، 841، 842، 843، 845، 856، 857، 859، 860، 863، 875، 882، 884، 887، 893، 907، 908، 918، 919، 920،922، 925، 935، 936، 944، 946، 952، 958، 960، 961، 966، 982، 985، 987، 995، 1031، 1038، 1039، 1040، 1055، 1075، 1091، 1103، 1106، 1129، 1150، 1156، 1172
سپاه پاوه: 447، 603، 711، 1070
سپاه تبریز: 607، 814
سپاه تکاب: 589، 729، 764
سپاه جوانرود: 222، 586
سپاه خرم‌آباد: 376
سپاه خرمشهر: 169، 250، 345، 497، 562، 575، 692، 763، 791، 793، 888، 915، 916، 943، 1006، 1096
سپاه خین: 763
سپاه داران: 682
سپاه دزفول: 95، 106، 763
سپاه دیواندره: 1041
سپاه رشت: 414، 681، 766، 777
سپاه زاهدان: 593
سپاه زنجان: 48، 74، 608
سپاه ساری: 240، 555
سپاه سبزوار: 864
سپاه سردشت: 532
سپاه سقز: 637، 861
سپاه سلماس: 253
سپاه سنندج: 73، 239، 375، 507، 660، 693، 746
سپاه سوسنگرد: 1034
سپاه شادگان: 169
سپاه شاهین دژ: 729، 795، 801، 841، 863، 890،
سپاه شیراز: 97،، 289، 431، 625، 714، 734،
سپاه صومعه سرا: 681
سپاه علی آباد مازندران: 735
سپاه غرب کشور: 131، 169، 220، 412، 447، 564، 585، 607، 661، 675، 813، 858، 863، 875، 882، 886، 908، 959
سپاه فهرج: 310
سپاه فیروزآباد فارس: 733
سپاه فیروزآباد: 291
سپاه قصرشیرین: 42، 248، 271، 360، 146، 186، 620، 647، 660، 672، 761، 764، 938، 985، 1041
سپاه کرج: 115
سپاه کردکوی: 681، 696
سپاه کرمانشاه: 430، 471، 622
سپاه گیلانغرب: 675
سپاه لرستان: 1092
سپاه لنگرود: 154
سپاه ماهان: 310
سپاه محلات: 414
سپاه مریوان: 114، 152
سپاه مسجد سلیمان: 174، 766
سپاه مشهد: 173، 258، 625
سپاه منطقه خوزستان: 106
سپاه مهاباد: 607، 638، 661، 662، 678،712
سپاه میاندوآب: 653، 1074
سپاه نجف آباد: 682
سپاه نفت‌شهر: 145، 760
سپاه نقده: 371، 372، 373، 413، 461، 506، 730
سپاه نور: 174
سپاه همدان: 97، 252
ستاد سپاه پاسداران غرب کشور: 636، 644، 744
ستاد عملیات سپاه غرب کشور: 551، 552، 563، 573، 575، 585، 588، 622، 635، 650، 651، 673، 676، 780، 788، 790، 794، 814، 921، 922، 1003، 1070، 1071، 1074، 1101، 1103
ستاد عملیات مشترک جنوب: 965
ستاد عملیاتی اروند: 708، 887
ستاد فدائیان امام خمینی: 1148
ستاد لشکر 28 سنندج: 609
ستاد مرکزی سپاه: 32
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی [سماجا]: 95، 171، 218، 220، 289، 304، 324، 362، 370، 386، 410، 429، 430، 432، 445، 459، 489، 508، 517، 531، 538، 551، 561، 562، 564، 578، 580، 586، 588، 604، 607، 608، 609، 621، 625، 635، 639، 647، 650، 673، 678، 692، 714، 741، 746، 757، 758، 759، 760، 762، 790، 792، 795، 810، 811، 813، 815، 841، 859، 863، 875، 898، 936، 945، 963، 966، 967، 982، 986، 987، 1071
ستاد مشترک ارتش عراق: 939
ستاد مشترک عملیاتی غرب کشور: 777، 787، 966
ستاد نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران: 649
ستاد هماهنگی نیروهای انتظامی خوزستان: 680، 709
سلاح‌های اتمی: 183، 184
سندیکای مطبوعات لبنان: 113
شرکت کشتی سازی بریتانیایی سوآن هانتر: 873
شرکت ملی فولاد: 824
شرکت ملی نفت ایران: 210
شرکت ملی نفت ایران: 944
شرکت نفت بانمیل (عراق): 906، 977
شرکت نفت قصرشیرین: 708
شهربانی آبادان: 273
شهربانی آبادان: 649، 727، 793
شهربانی اسلام‌آباد غرب: 170
شهربانی اندیمشک: 106، 107
شهربانی اندیمشک: 96
شهربانی بوشهر: 748
شهربانی پاوه: 374، 711، 815
شهربانی جمهوری اسلامی ایران: 58، 88، 95، 96، 217، 255، 256، 258، 272، 290، 372، 373، 452، 473، 535، 553، 555، 565، 574، 577، 591، 650، 708، 732، 733، 796، 797، 808، 822، 875، 988
شهربانی خوزستان: 774، 918
شهربانی رشت: 778
شهربانی سبزوار: 864
شهربانی سوسنگرد: 1034
شهربانی قصرشیرین: 287، 659، 743، 808، 882
شهربانی کرمانشاه: 73، 410، 411، 808، 819، 855
شهربانی نفت شهر: 809
شهربانی نقده: 662
شهربانی همدان: 96، 97، 891
شهرداری قائم شهر: 174
شورای امنیت سازمان ملل متحد: 107، 108،، 874، 1169
شورای انقلاب: 118، 121، 122، 139، 161، 199، 55، 58، 77، 78، 87، 200، 201، 204، 229، 240، 277، 310، 312، 332، 353، 421، 451، 487، 556، 629، 702، 718، 866، 869، 893، 926، 929، 1109، 1110
شورای تأمین ایرانشهر: 714
شورای تأمین قائم شهر: 697
شورای تأمین میاندوآب: 652
شورای روحانیت مبارز تهران: 767
شورای شهر خرمشهر: 1006
شورای شهر سنندج: 712
شورای عالی قضایی: 76
شورای فرماندهی انقلاب عراق: 1051، 1052، 1087
شورای فرماندهی سپاه: 921
شورای نگهبان قانون اساسی: 137،، 643، 751
صلح: 30، 104، 105، 107، 108، 179، 207، 212، 254، 279، 280، 317، 365، 441، 454601، 753، 755، 818، 1068
صورت جلسه کمیسیون 1914: 1167
ضدهوایی 23 م.م: 691
طرح حفاظت نفت: 322
عشایر باباخانی: 889
عشایر سنجابی: 889
عشایر قلخانی: 764، 889
عشیره حاج خلف شنبل: 793
عملیات پاکسازی ارتفاعات ماکوان: 114
عملیات پاکسازی: 47، 48، 73، 114، 151، 152، 171، 188، 221، 222، 233، 239، 443، 460، 498، 499، 508، 509، 517، 532، 552، 553، 554، 565، 566، 575، 588، 589، 1039، 1044، 1071، 1074، 1131، 1154، 1156، 1192
عملیات کامیاران - گازرخانی: 636، 644،
فالانژیست ها: 720
فرقان (گروه فرقان): 133
فرمانداری ایذه: 1038
فرمانداری پاوه: 622
فرمانداری خرمشهر: 692، 812، 1067، 1094
فرمانداری دزفول: 106
فرمانداری سنندج: 696
فرمانداری قائم شهر: 698
فرمانداری لنگرود: 115، 153، 154
فرمانداری نیشابور: 173
فرماندهی سپاه مرکز: 650
فرماندهی گارد مرزی بصره: 693
قانون اساسی: 716، 717، 718
قرارداد 1916 (ایران و عراق): 1093
قرارداد 1921 شوروی و ایران: 656،1104
قرارداد 1921 قسطنطنیه: 940
قرارداد 1975
الجزایر: 34، 35، 36، 37، 286، 832، 880، 887، 912، 940، 980، 999، 1000، 1028، 1029، 1051، 1052، 1053، 1054، 1087، 1088، 1089، 1092، 1093، 1094، 1097، 1121، 1123، 1124، 1139، 1140، 1167، 1170
قرارداد شط العرب: 940
قرارداد کمپ دیوید: 126، 211، 503، 1069
قرارداد1937: 941
قطعنامة 3236 مجمع عمومی سازمان: 107
قطعنامة 3237 مجمع عمومی سازمان: 107
کاپیتولاسیون: 720
کارخانجات نساجی قائم شهر: 697
کارخانه کشتی سازی اتوملار (ایتالیا): 641
کارخانه نساجی مازندران: 640
کانون 1086 حزب رستاخیز: 712
کانون فرهنگی خلق عرب: 66
کلیسای اسقفی اصفهان: 610، 682، 783
کمپانی راکفلر: 210
کمیته امام مستقر در مدرسه علوی: 197
کمیته انقلاب اسلامی (تهران): 635، 644
کمیته انقلاب اسلامی: 30، 57، 68، 206، 336، 372، 591، 602، 651، 841، 843، 875، 985
کمیته دفاع برای آزادی سعادتی: 1106
کمیته شاهین دژ: 729، 745، 776
کمیته مشترک ضدخرابکاری: 156
کنفرانس وزیران کشورهای عرب: 601
کنگره امریکا: 33، 178، 179، 206، 207، 208، 212، 213، 235، 294، 296، 343، 408، 490، 495، 541، 719، 739، 849، 850، 953، 991، 992، 993، 1017، 1044، 1135
کودتای 28 مرداد 1332: 25، 61، 122، 591، 718، 720
کودتای ترکیه: 1017
کودتای نقاب (نوژه): 21، 30، 31، 32، 33، 34، 54، 62، 76، 98، 99، 100، 120، 126، 127، 133، 162، 173، 180، 196، 207، 212، 225، 250، 251، 258، 262، 283، 290، 302، 303، 328، 329، 338، 341، 346، 348، 376، 414، 416، 462، 475، 506، 555، 579، 593، 653، 654، 667، 749، 750، 864، 1017، 1027، 1042، 1043، 1076،1106
گاراژ امیدوار (کرمانشاه): 731
گارد ساحلی ایران: 916
گارد ساحلی ژاندارمری آبادان: 673
گارد ساحلی عراق: 943
گردان 78 تیپ 166 مرزی عراق: 43
گردان 79 تیپ 166 مرزی عراق: 43
گردان ضدهوایی عطره: 691
گردان مرزی عراق: 1010
گروگان ها، گروگانگیری (گروگانهای آمریکایی): 21، 25، 26، 31، 33، 67، 105، 128، 129، 135، 136، 137، 143، 178، 179، 206، 207، 208، 209، 212، 242، 263، 263، 279، 282، 293، 294، 296، 312، 313، 316، 326، 330، 331، 354، 382، 386، 401، 404، 438، 453، 454، 490، 491، 495، 499، 500، 501، 510، 511، 538، 540، 579، 580، 581، 598،643، 644، 654، 655، 662، 663، 664، 702، 703، 721، 739، 750، 752، 768، 784، 785، 800، 847، 848، 849، 850، 896، 930، 931، 951، 952، 953، 970، 971، 972، 991، 992، 993، 994، 995، 1042، 1043، 1044، 1077، 1078، 1079، 1111، 1135، 1171، 1172، 1194
گروه اتحاد عارف البصری (عراق): 147
گروه اخوان المسلیمین: 669
گروه آرمان مستضعفین: 96
گروه توفان: 696
گروه چهارشنبه سیاه (سیدهاشم موسوی): 45، 64، 66
گروه خلق عرب: 44
گروه سیاسی فیل: 1106
گروه فدائیان امام خمینی: 222، 550، 572
گروه فرقان: 46، 96، 454
گروه فرقان: 799
گروه قاسملو: 190
گروهان 151 دژ خرمشهر: 791، 812
گروهان آبادان: 634
گروهان تنگاب: 94
گروهان خان‌لیلی: 94، 167، 216، 217، 287، 482، 573، 707، 760، 787، 788، 802، 806، 808، 834، 856، 911، 957
گروهان خرمشهر: 812
گروهان خسروآباد (آبادان): 673
گروهان دهلران: 772، 788، 811، 838، 839، 859، 1061
گروهان دوست محمد (زابل): 665
گروهان ژاندارمری بستان: 1097، 1099
گروهان ژاندارمری بیجار: 608
گروهان ژاندارمری خاش: 624
گروهان ژاندارمری سد ارس: 289
گروهان ژاندارمری سنجی: 713
گروهان ژاندارمری سومار: 94، 216، 217، 369، 760، 771، 787، 809، 836، 855، 905، 910، 938، 957، 978، 1030، 1089
گروهان ژاندارمری صالح آباد: 145، 391، 496، 759، 773، 788، 810، 839، 886، 907، 908، 910، 960، 979، 1032
گروهان ژاندارمری قصرشیرین: 94، 707، 728، 809، 834، 857، 977، 1093
گروهان ژاندارمری گرده‌نو: 1055
گروهان ژاندارمری مهاباد: 661
گروهان ژاندارمری مهران: 603، 762، 772، 788، 839، 1060
گروهان ژاندارمری موسیان: 788، 839، 859، 886، 1061، 1033
گروهان ژاندارمری نفت شهر: 809
گروهان ژاندارمری هوزگان: 44، 633، 742، 839، 840
گروهان شرطه فاو: 112
گروهان یکم گردان 25 لشکر5 (بصره): 634
گمرک خرمشهر: 1009
لشکر 10 زرهی ارتش عراق: 145،، 899
لشکر 16 زرهی قزوین: 73، 74، 861، 1182
لشکر 28 پیاده کردستان: 43، 252، 444، 445، 461، 508، 564، 588، 591، 606، 861، 1041
لشکر 5 بصره: 693، 888، 898، 1062
لشکر 64
پیاده ارومیه: 274، 308، 371، 372، 393، 394، 505، 553، 607، 639، 661، 678، 694، 745، 764، 995، 1012، 1013، 1038، 1102، 1155، 1193
لشکر 7 پیاده ارتش عراق: 43، 145، 218، 443
لشکر 77 خراسان: 611، 1006
لشکر 81 زرهی کرمانشاه: 94، 249، 288، 431، 585، 676، 760، 809، 859، 861، 939، 977، 1129، 1182
لشکر 88 زاهدان: 624
لشکر 9زرهی عراق: 899
لشکر پیاده مکانیزه ارتش عراق: 860
لشکر ضربتی هوابرد شماره 101 (امریکا): 89
لشکر یک مکانیزه عراق: 391
لشکر6 زرهی ارتش عراق:145، 633، 939، 1058، 1066
لشکر7 پیاده عراق: 744
لشکر8 پیاده کوهستان عراق:، 940
لشکر92 زرهی خوزستان: 32، 98، 112، 247، 250، 304، 409، 573، 653، 673، 692، 709، 749، 758، 759، 774، 792، 836، 838، 840، 859، 887، 888، 915، 944، 964، 981، 1008، 1033، 1062، 1092، 1093، 1097، 1100، 1125، 1145، 1148، 1182، 1190
لیبرال، لیبرال‌ها: 23، 26، 29، 31، 143،، 381، 433، 434، 475، 687، 893
مائوئیست ها: 749
مجلس خبرگان قانون اساسی: 177
مجلس شورای اسلامی: 20، 22، 26، 27، 30، 33، 53، 54، 55، 56، 57، 58، 60، 61، 62، 66، 67، 68، 74، 80، 81، 83، 84، 85، 86، 87، 100، 101،، 102، 103، 117، 119، 120، 121، 122، 123، 124، 134، 135، 136، 137، 140، 142، 158، 159، 160، 161، 175، 176، 177،178، 202، 203، 205، 206، 207، 208، 212، 223، 228، 229، 230، 231، 259، 277، 278، 291، 292، 310، 311، 313، 316، 331، 332، 333، 338، 350، 351، 352، 353، 361، 367، 380، 381، 382، 397، 398، 400، 401، 402، 417، 418، 419، 423، 433، 435، 437، 454، 458، 465، 486، 489، 490، 491، 510، 524، 539، 540، 541، 556، 591، 594، 595، 598، 611، 612، 613، 624، 625، 628، 629، 662، 685، 686، 696، 699، 700، 701، 702، 716، 717، 718، 719، 735، 736، 738، 739، 747، 749، 750، 751، 752، 779، 780، 781، 783، 784، 785، 799، 800، 824، 826، 827، 843، 844، 847، 848، 849، 866، 867، 869، 870، 871، 889، 892، 924، 926، 927، 930، 952، 970، 990، 991، 992، 993، 995، 1017، 1042، 1043، 1044، 1077، 1078، 1079، 1105، 1111، 1159
مجلس عوام انگلستان: 183
مجلس ملی عراق: 1051، 1052، 1088
مجلس نمایندگان امریکا: 207
مجمع عمومی سازمان ملل متحد: 104، 105، 107، 108، 109، 211، 286
محور اهواز - خرمشهر: 888
محور بانه - سردشت: 777، 793، 840، 861، 862، 863، 889، 985، 986
محور باینگان: 1072
محور بایوه - باشماق: 794
محور بدره - مهران - ایلام: 604
محور بوکان - سقز: 861
محور تکاب - شاهین دژ: 653، 764، 794، 795، 801، 814، 985، 986
محور تکاب - ماهنشان: 729
محور تنومه - شلمچه: 1062،
محور تنومه - کوشک: 1062،
محور تیغاره - شطی - لغمانیه - کوت - شیخ سعد: 898
محور دهگلان: 1071،
محور دیواندره - سنندج: 636
محور سقز - بوکان: 1039، 1044
محور سمیده - دوسلق: 1062
محور سنندج - سقز: 189، 636
محور سنندج - مریوان: 171، 968، 968
محور شاهین دژ - بوکان: 745، 776، 794، 795، 801، 814، 889، 890
محور فکه - دوسلق: 1062
محور کامیاران - جوانرود: 660
محور کامیاران - سنندج: 660
محور کامیاران - قروه: 660
محور کامیاران - گازرخانی: 606، 795
محور مندلی - تنگه بیجار- صالح آباد - ایلام: 604
محور نقده - اشنویه: 840، 985، 986، 995
محورتکاب - شاهین‌دژ: 1074
مخابرات مریوان: 636
مرزبانی دولت عراق: 693
مرزبانی قصرشیرین: 112
مرزبانی مهران: 391، 604، 838
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس: 19، 38
مرکز بررسی اسناد ملی: 156
مرکز توپخانه اصفهان: 887
مرکز فرماندهی ژاندارمری: 938
مرکز فرماندهی سپاه غرب: 607، 621، 635، 652، 674، 795، 856، 857، 863، 957
معاهده منع گسترش سلاح اتمی: 232
معاونت امور سیاسی و اداری استاندازی خوزستان: 774، 775
موشک تاو: 882، 884
موشک زمین به زمین پلوتن: 232
موشک زمین به هوای سام: 963
موشک سهند: 886
ناتو (پیمان آتلانتیک شمالی): 89، 126، 488، 1134
ناو 20هزارتنی خارک: 873، 874
ناو آیزنهاور (آمریکا): 668
ناو خارک: 379
ناو میدوی (آمریکا): 668
ناو هلیکوپتربر گوادال کانال: 88
ناو هواپیمابر کانستلیشن: 30
ناو هواپیمابر مینسک (شوروی): 668
ناوگان دریایی آمریکا: 893
نفتکش الخالده (عراق): 1094
نماز جمعه سنندج: 945
نماز جمعه شیراز: 820، 821
نماز جمعه قم: 102، 663، 781
نمازجمعه تهران: 102، 664، 781، 782، 948
نمازجمعه زاهدان: 778
نمایندگی ایران در سازمان ملل: 260
نمایندگی عراق در سازمان ملل: 547
نهضت آزادی ایران: 52، 195،196،، 380، 382، 1110
نهضت آزادی بخش خلق: 601
نهضت اسلامی دانشجویان غرب کشور: 1012
نهضت انقلاب اسلامی پاکستان: 181
نهضت پیکار اسلامی عراق: 1068
نواحی مرزی بستان: 620
نیروهای واکنش سریع امریکا: 32
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران [نداجا]: 45، 235، 379، 475، 671، 741، 758، 861، 874، 943، 980، 982، 1069، 1142، 1174،1175
نیروی دریایی امریکا: 30،، 265، 385، 538
نیروی دریایی خرمشهر: 692
نیروی دریایی عراق: 37، 169، 302، 345، 671، 1128، 1148
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران [نزاجا]: 46، 47، 48، 76، 114، 249، 288، 304، 428، 430، 459، 460، 472، 505، 565، 571، 573، 588، 607، 623، 636، 637،650، 651، 711، 730، 741، 758، 760، 795،808، 813، 814، 815، 841، 863، 913، 914، 944، 1098، 1099
نیروی زمینی ارتش عراق: 882،
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران [نهاجا]: 32، 76، 197، 409، 429، 531، 593، 602، 639، 671، 716، 741، 744، 787، 792، 795، 806، 810، 857، 860، 966، 1030، 1035، 1091، 1100، 1110، 1189
نیروی هوایی امریکا: 538
نیروی هوایی عراق: 32، 218، 247، 391، 573، 855، 880، 1091، 1142، 1143
نیروی هوایی فرانسه: 232
هاورکرافت: 888
هلال احمر جمهوری اسلامی ایران: 887، 775
هلی کوپتر کبرا: 233، 445
هنگ ژاندارمری آبادان: 1006، 1067
هنگ ژاندارمری ارومیه: 713، 1072
هنگ ژاندارمری اهواز: 247
هنگ ژاندارمری ایلام: 145، 246، 603، 620، 660، 771، 773، 788، 810، 838، 839، 858، 908، 910، 979
هنگ ژاندارمری برینال گام: 637
هنگ ژاندارمری دشت آزادگان: 743
هنگ ژاندارمری سقز: 95، 133
هنگ ژاندارمری سمنان: 712
هنگ ژاندارمری سوسنگرد: 44، 186، 1033، 1064، 1099
هنگ ژاندارمری قصرشیرین: 41، 43، 64، 94، 131، 145، 167، 185، 186، 217، 516، 549، 604، 659، 760، 771، 787، 802، 806، 808، 856، 857، 882، 957، 958، 1030، 1031، 1055، 1056، 1150
هنگ ژاندارمری کرمانشاه: 694
هنگ ژاندامری ارومیه: 150
هواپیمای [جنگنده] میگ عراق: 857، 881، 882، 908، 935، 936
هواپیمای اف 14: 625، 834، 858، 1074
هواپیمای اف 27: 409
هواپیمای اف4: 858
هواپیمای اف5: 886،1064، 1096، 1100
هواپیمای بویینگ 727: 286
هواپیمای فانتوم: 811، 880، 882، 941، 1013
هواپیمای فراندشیب نیروی هوایی ارتش ایران: 303، 304
هواپیمای کبری: 811
هواپیمای میگ: 366، 574، 585
هوانیروز: 221، 233
هیئت تشخیص صلاحیت نخست‌وزیر: 310، 313، 332، 361، 380، 399
هیئت حسن نیت کردستان: 103
هیئت قائمیه تهران: 133
واحد اطلاعات سپاه ارومیه: 662
واحد اطلاعات سپاه خرمشهر: 605
واحد اطلاعات سپاه کرمانشاهان: 651
واحد اطلاعات و تحقیقات سپاه اهواز: 714، 773،
وزارت ارشاد ملی: 67، 174، 824
وزارت اطلاعات عراق: 232، 775
وزارت اقتصاد و دارایی ایران: 780، 825، 926
وزارت امور خارجه امریکا: 50، 125، 136، 180،، 210، 235، 260، 261، 263، 264، 286، 479، 644، 662، 721، 739، 784، 930، 953، 1124، 1135
وزارت امور خارجه انگلیس[بریتانیا]: 332، 783
وزارت امور خارجه عراق: 37، 459، 880، 832، 1053، 1079، 1094
وزارت امور خارجه یونان: 1134
وزارت امور خارجه: 33، 62، 180، 185، 260، 353، 354، 379، 396، 481، 512، 542، 647، 780، 800، 801، 828، 832، 850، 851، 926، 1027، 1069، 1093، 1110، 1121، 1139، 1140، 1160،
وزارت آموزش عالی و فرهنگ: 824
وزارت آموزش و پرورش: 61، 224، 400، 401، 421، 825
وزارت بازرگانی بریتانیا: 874
وزارت بازرگانی: 717، 926
وزارت بهداری: 824
وزارت بهزیستی: 824
وزارت پست، تلگراف و تلفن: 824
وزارت دادگستری آمریکا: 739
وزارت دادگستری ایران: 1106
وزارت دفاع: 188، 379، 564، 738، 780، 824
وزارت دفاع امریکا (پنتاگون): 30، 37، 62، 88، 235، 385، 386، 537
وزارت دفاع انگلیس: 89
وزارت دفاع عراق: 880، 912، 941، 1094
وزارت دفاع فرانسه: 379
وزارت راه: 824
وزارت شهرسازی و مسکن: 824
وزارت صنایع: 824
وزارت کار: 926
وزارت کشاورزی: 824
وزارت کشور عراق: 457، 775
وزارت کشور: 58، 258، 535، 609، 617، 717، 628، 808، 824، 1075
وزارت نفت: 138، 249، 409، 438، 492، 553، 828، 926
وزارت نیرو: 631، 824