کتاب شناسی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : حبیبی، سلمان، ۱۳۴۵ -
عنوان و نام پدیدآور : کتابشناسی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله/ سلمان حبیبی؛ تهیه شده در مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.
مشخصات نشر : تهران: کتاب طه، ۱۳۸۶.
مشخصات ظاهری : ۱۸۴ ص.
فروست : با پیامبر صلی الله علیه و آله؛ ۱۸.
شابک : ۱۹۰۰۰ ریال: 964-7019-88-2
یادداشت : نمایه.
موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، ۵۳ قبل از هجرت - ۱۱ق. -- کتابشناسی
شناسه افزوده : صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهشهای اسلامی
رده بندی کنگره : Z۸۷۸۷/س۹ک۲ ۱۳۸۵
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۳۰۱۶
شماره کتابشناسی ملی : ۱۲۰۴۹۸۳
کتابشناسی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله
کد: 305
نویسنده: سلمان حبیبی
ناشر: کتاب طه
تهیهکننده: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما
لیتوگرافی: سروش مهر
چاپ: نگارش
نوبت چاپ: اول / 1386
شمارگان: 1500
بها: 7500 ریال
حق چاپ برای ناشر محفوظ است
نشانی: قم، بلوار امین، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما
پست الکترونیکی: Email: IRC@IRIB.ir
تلفن: 2919670-0251 دورنگار: 2915510
شابک: 6-053-514-964ISBN: 964-514-053-6
نامگذاری سال جاری به نام پیامبراعظم صلیاللهعلیهوآله با ابتکار رهبر معظم انقلاب، فروغی از نور نبوی بر ایران اسلامی تاباند و مسئولیت اجتماعی همه مردم را برای ترویج فرهنگ ناب نبوی افزونتر ساخت. در این رهگذر، وظیفه سنگینی متوجه رسانه ملی است؛ زیرا کارآمدترین و اثرگذارترین عامل انتقال مفاهیم فرهنگی به شمار میرود. نخستین گام برای نهادینهسازی سیره رفتاری و گفتاری پیامبر در جامعه، آشنایی با پژوهشهایی است که درا ین زمینه پدید آمده است. به طور کلی، «کتابشناسی» در پهنه پژوهش، کاری شایسته و بایسته است و تدوین کتابنامه و کتابشناخت با پیشینه تاریخی خویش، ضرورت دانش امروز و ابزار کار هر برنامهسازی است که به ترویج آموزههای نبوی میاندیشد. برای رسیدن به این مهم، پژوهشگر ارجمند، جناب آقای سلمان حبیبی کوشیده است تا دستمایهای ارزنده برای پژوهشگران فراهم سازد و برگی بر ارادتمندی و نبوتمداری خویش بیفزاید.
حاصل تلاشهای بیشایبه ایشان را که با دقت و وسواس خاصی در کوتاهترین زمان ممکن فراهم آمده است، در نه بخش با نامهای سیره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، تاریخ اسلام و زندگانی پیامبر اعظم، فضایل و مناقب پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و قرآن، معراج
پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، سخنان، خطبهها، مواعظ و پندهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، دیدگاههای گوناگون درباره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، ویژه کودک و نوجوان و دیگر موضوعها به پیشگاه اصحاب رسانه پیشکش میکنیم.
باشد که با همت والایشان و استفاده از این متون پرارزش و گرانسنگ، بستر مناسبی برای نهادینهسازی فرهنگ نبوی فراهم آید.
انّه ولیّ التوفیق
اداره کل پژوهش
مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما
بیشک، عظمت پیامبر گرامی اسلام، محمد مصطفی صلیاللهعلیهوآله که هم عشق و علاقه گروندگان و هم اعجاب و تحسین بیگانگان را برانگیخته همچنان جاودانه خواهد ماند و کاروان بشریت را به سرمنزل رشد و هدایت خواهد رساند. او در لباس خاکیان درآمد تا مبعوث شود و اخلاق کریمه را به اوج برساند.
فراتر از گفتار، کردار رسول خدا صلیاللهعلیهوآله همچون جامی جهاننما، جلوهگر و بازتابدهنده شعاع نیرومند انسانیت متعالی و کرامتهای الهی بود. زنگ رویدادهایی که همزمان با میلاد نبی مکرم اسلام رخ داد، گوش عرب و عجم را نواخت و آنان را برای استفاده از نعمت وجود آخرین حامل وحی الهی، بیدار ساخت. پس از قرآن، سخن و سیره او نه تنها برای مسلمانان که برای همه انسانها، محک و میزانی شد برای سنجش انسانیت. پس قدر و قیمت هر مسلمانی، به اندازه تخلّق به اخلاق نبی و بر اساس مقدار پیروی از سیره نبوی مورد ارزیابی قرار میگیرد. به همین دلیل، جمع مشتاقان، گرد شمع وجود حضرتش، همواره مراقب سخنان و احوال و اشارات او بودند و از ثبت و نقل هیچ نکتهای فروگذار نمیکردند. به برکت عشق و علاقهای که آنان به پیامبر داشتند و اهتمامی که در ثبت و نقل این امور میورزیدند، امروزه اطلاعات قابل توجه و شفافی از رویدادهای زندگی ایشان وجود دارد. بدین ترتیب، سیرهنویسی و نگارش شرححال پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله،
بخش بزرگی از فعالیت علمی دانشمندان دینی را به خود اختصاص داده است که این روند هنوز هم با نگرشهای سنتی و مدرن ادامه دارد. انبوهی منابع و آثار باارزش و پرمحتوا در این زمینه بیانگر اقبال جدی پژوهشگران و نویسندگان مسلمان به این مهم است.
این نوشتار با هدف آشنایی هرچه بیشتر خوانندگان با تاریخ اسلام و سیره و شخصیت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به ویژه اندیشمندان و پژوهشگرانی که درصدد پژوهش درباره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله هستند، به معرفی و توصیف اجمالی برگزیدهای از کتابهای نوشته شده درباره آن حضرت میپردازد. بخش نخست به کتابهایی اختصاص دارد که به سیره آن حضرت چون کلیات سیره، سیره اخلاقی و عبادی، تربیتی، تبلیغی، سیاسی و اجتماعی، حکومتی و نظامی پرداخته است. در بخش دوم، آثاری معرفی خواهد شد که در بردارنده تاریخ اسلام و زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهاست. بخش سوم تا ششم این نوشتار نیز به ترتیب به معرفی آثاری در زمینه فضایل و مناقب پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و قرآن، معراج پیامبر و سخنان، خطبهها، مواعظ و پندهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله میپردازد. دیدگاههای گوناگون درباره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله عنوان بخش هفتم است.
کتابشناسی حاضر برای استفاده در رسانه ملی صدا و سیما تهیه شده است و همه اقشار جامعه مخاطبان آن هستند، با این حال، بخش قابل توجهی از جامعه را کودکان و نوجوانان تشکیل میدهند. به همین دلیل، بخش هشتم به معرفی کتابهایی مربوط به پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهویژه کودکان و
نوجوانان اختصاص دارد. بخش نهم با نام «موضوعهای پراکنده» دربردارنده مطالبی مانند: بعثت پیامبر، مادر پیامبر، شیوه همسرداری پیامبر، پیامبر و قوم یهود، مباهله، معجزات، حجهالوداع، بشارتهای کتب مقدس درباره محمد صلیاللهعلیهوآله و... است.
یادآوری میشود قلمرو پژوهش کتابشناسی حاضر، زبان فارسی بوده و کار بر روی کتابهای منتشر شده و قابل دسترس در ایران متمرکز شده است. بیتردید، منابع یاد شده نیز از میان دهها کتاب، برای معرفی انتخاب شدهاند و به طور طبیعی، کتابهای ارزشمند و قابل توجه دیگری نیز در این موضوعها به زبان فارسی وجود دارد که چه بسا از دید گردآورنده، پنهان مانده یا در دسترس نبوده است. از آنجا که هدف ازگردآوری مجموعه حاضر، معرفی تمام منابع موجود در این موضوعها نبوده، جای خردهگیری نخواهد بود. به جز آن، توصیف افزونتر برخی کتابها به معنای اهمیت بیشتر آن کتابها نیست. در عین حال، جهت استفاده هرچه بیشتر پژوهشگران، در پایان کتاب، عنوانهای تعدادی از کتابهای چاپ شده به زبان عربی، فهرستوار آمده است.
جعفریان، رسول (زیر نظر)، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر با همکاری پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1382، 496 صفحه، وزیری.
این مجموعه، دربردارنده مقالههایی با عنوانهای زیر درباره سیره نبوی است: نقش تاریخی سرای اَرقم در سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله (رمضان محمدی)؛ نقش قبیله خُزاعه در سیره نبوی (قاسم خانجانی)؛ اُمّی در متون فقهی کهن (نورمن کالدر، منچستر، ترجمه: شهلا بختیاری)؛ قُبا و قُباییان در تاریخ صدر اسلام (محمد حیدری آقایی)؛ نقش بنیعبدالاشهل در تحولات مدینه در دوران رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله (حسین مرادینسب)؛ مناسبات مهاجر و انصار در سیره نبوی؛ همدلیها و رقابتها (حسین حسینیان مقدم)؛ جایگاه پیمان برادری در حکومت نبوی (محمدرضا هدایتپناه)؛ بررسی نکات اساسی وفود در سیره نبوی (منصور داداشنژاد)؛ پژوهشهای سیره در مطالعات اسلامی با تکیه بر مکتب بیت المقدس (محمدکاظم رحمتی).
در پایان کتاب، نمایه نامها و مکانها در 32 صفحه فراهم آمده است.
جعفریان، رسول، قم، انتشارات دلیل، چاپ اول، 1379، 683 صفحه، وزیری.
بررسی سیره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و خلفا، موضوع این پژوهش تحلیلی است. نویسنده که سالهاست برای گردآوری کتابهای تاریخی، به ویژه تاریخ اسلام میکوشد، این کتاب را با هدف تدوین یک دوره تاریخ سیاسی اسلام نگاشته است.
وی از پرداختن به رویدادهای پیش از اسلام خودداری کرده و تنها حرکت رو به رشد تحولات اسلامی را شرح داده است. وی برای تدوین این کتاب از منابع فراوانی بهره گرفته و با استفاده زیاد از آیات قرآن کریم و کتب تفسیری، آن را به دیدگاههای وحیانی و اسلامی بسیار نزدیک کرده است. به طور کلی، این اثر را میتوان تلاشی کلامی برای اثبات برحق بودن پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و راه او و نفی مخالفان آن حضرت به شمار آورد.
نویسنده در آغاز، از تاریخنگاری مسلمانان و میراث تاریخی اعراب در جاهلیت، تأثیر عمیق قرآن بر توجه مسلمانان به تاریخنگاری، گونههای تاریخنگاری مسلمانان و نمونههایی از آن سخن گفته و با معرفی سیرهنویسان، تاریخنویسی مسلمانان را تا قرن پنجم کاویده است.
وی در بخش دیگر به بررسی جنبههای فرهنگی، دینی، اجتماعی، اقتصادی قبایل، حضور پیروان ادیان در جزیرهالعرب و دانش، شعر، خطابه، کتاب و علم الایام در دوران جاهلیت پرداخته است. ادامه بحثهای کتاب را
بررسی دوران اسلامی تشکیل میدهد که از بخش سوم کتاب و آغاز اسلام شروع میشود. در این بخش، از آغاز وحی، گسترش اسلام و نقش تاریخی قرآن سخن به میان آمده و در ادامه، فشار قریش بر اسلام و تحولات مربوط به آن، گسترش اسلام در مدینه و رخدادهای مربوط به آن، مانند هجرت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و بنای مسجد تحلیل شده است. جنگهای پیامبر در بخش ششم به بحث گذاشته شده و در فصل پایانی جلد نخست، با عنوان «به سوی پیروزی بر حجاز»، توسعه قلمرو اسلامی در جزیرهالعرب شرح داده شده است. در پایان این جلد، هفده صفحه نقشه و تصویر مربوط به تحولات تاریخی و جنگهای پیامبر به چاپ رسیده است.
#### 3. سیرت جاودانه: ترجمه و تلخیص کتاب «الصحیح من سیرة النبی الاعظم صلیاللهعلیهوآله» (ج 1و2) چ
عاملی، سیدجعفر مرتضی، ترجمه: محمد سپهری، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، 1384، 675 + 763 صفحه، رقعی.
انسان به طور فطری کمالجو و الگوخواه است. الگوپذیری انسان تا جایی است که بدون اسوه، راه به سوی کمال نمیبرد و پیوسته به دنبال اسوه کمالیافته و برتر خویش میگردد. ازاینرو، به شناخت راه و روش زندگانی انسانهای کامل و برجستهای مانند پیامبران، امامان، اولیا و انسانهای والا نیاز دارد. حضرت علی علیهالسلام، پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را اسوه کامل و شایسته پیروی معرفی میکند و الگوپذیری از آن حضرت را برای همگان کافی میداند. مسلمانان نیز کوشیدهاند با پیروی از این سرمشق نیکو، رستگاری یابند و قلههای کمال را درنوردند. ازاینرو، به تدوین سیره و زندگانی آن حضرت توجه ویژهای نشان دادهاند. هر یک از تاریخنگاران و
سیرهنویسان بر اساس ذوق، علاقه، بینش و گرایش خود به تدوین و تألیف در این عرصه همت گماشتهاند. جایگاه سیره و زندگانی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله چنان اهمیت دارد که اصولاً تاریخنگاری مسلمانان با تألیف و تدوین در این حوزه آغاز شد و با آموختن شیوههای تاریخنگری و تاریخنگاری از اقوام و ملل دیگر به ویژه ایرانیان، بیشترین کتابهای خود را در این زمینه نگاشتند.
کتاب _الصحیح من سیرة النبی الاعظم _صلیاللهعلیهوآله علاوه بر تبیین سیره و زندگانی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، منبع ارزشمندی در معرفتشناسی است که مسلمانان میتوانند از آن بهره ببرند. نویسنده این کتاب، علامه سیدجعفر مرتضی عاملی است که آثار دیگری نیز در همین حوزه دارد. این کتاب از جهاتی کاملترین پژوهش این اندیشمند به شمار میرود و با استقبال محافل علمی و اندیشمندان حوزه و دانشگاه روبهرو شده و توانسته است جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را به خود اختصاص دهد. نویسنده در این کتاب، افزون بر سبک ویژه در سیرهنگاری که بر آموزههای کلامی و نقد و ارزیابی حدیث در حوزه تاریخ مبتنی است، اصول و مبانی راهبردی تازهای نیز به خواننده ارائه میدهد. همچنین دیدگاههای ابتکاری ارزشمندی در مورد شماری از حوادث مهم و سرنوشتساز تاریخ اسلام دارد که سبب شده این کتاب از دیگر کتابهایی که تاکنون در این زمینه نوشته شده است، متمایز گردد.
کتاب سیرت جاودانه، ترجمه و تلخیص کتاب _الصحیح من سیرة النبی الاعظم _صلیاللهعلیهوآله است که در سیزده بخش به حوادث زندگانی پیامبراعظم
صلیاللهعلیهوآلهمیپردازد. برخی عنوانهای آن عبارتند از: پیغمبر در روایات مکتب خلافت، صفات پیامبر، سیاستهای ریشهکنی، نقش قصهگویان در تاریخ اسلام، انگیزهها و اهداف، پیش از بعثت، پیش از ولادت پیامبر، دوران کودکی و نوجوانی پیامبر، ازدواج با خدیجه، از ازدواج تا بعثت، از بعثت تا هجرت به حبشه، روایات آغاز وحی، دعوت پنهانی، اسراء و معراج، انذار خویشاوندان، دعوت علنی، از مسلمانی حمزه تا بیعت عقبه، شعب ابوطالب، ابوطالب؛ مؤمن قریش، هجرت به طائف، دعوت قبایل و بیعت عقبه، از مکه تا مدینه، مقدمات هجرت، هجرت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، علی علیهالسلام در بستر پیغمبر، برترین الگوی جانبازی، از قبا تا مدینه، پیش از استقرار در مدینه، از ورود به مدینه تا پایان جنگ بدر، تأسیس تاریخ هجری، تشریح احکام، غزوهها و سریههای پیش از بدر، جنگ بدر بزرگ، از بدر تا احد، ویژگیهای ازدواج علی و فاطمه علیهماالسلام، علی؛ برادر و داماد، غزوهها و سریههای دفاعی، پیمانشکنی یهودیان و ترورهای منظم، جنگهای فراگیر و سرنوشتساز با یهود، جنگ احد و پیآمدهای آن، شخصیتها و حوادث، زید بن ثابت، آزادی سلمان فارسی، ولادت امام حسین علیهالسلام، وفات برخی شخصیتها، از احد تا بنینضیر، از اخراج بنینضیر تا نبرد خندق، جنگ احزاب.
یادآوری میشود کتاب _الصحیح من سیرة النبی الاعظم _صلیاللهعلیهوآله به قلم دیگری نیز ترجمه شده است که مشخصات کتابشناسی آن بدین شرح است: _سیره صحیح پیامبر بزرگ اسلام، _ترجمه: حسین تاجآبادی، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی آزاد گرافیک، چاپ دوم، 1373، دو جلد، 375 + 468
صفحه، وزیری.
مطهری، مرتضی، تهران، انتشارات صدرا، چاپ بیست و یکم، 1378، 308 صفحه، رقعی.
این اثر شامل برخی مقالهها و سخنرانیهای استاد مرتضی مطهری است. در بخش نخست کتاب، دو مقاله کوتاه در تحلیل جامعیت اسلام ارائه شده است. سپس هشت سخنرانی از استاد مطهری آورده شده که مضمون بیشتر آنها سیره نبوی است. بخش سوم کتاب نیز شامل یک سخنرانی در تاریخ زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و ترجمه صد سخن از سخنان آن حضرت است. مهمترین موضوعهای کتاب عبارتند از: سیره و انواع آن، شرح اصطلاح منطق عملی ثابت، بررسی مسئله نسبیت، اخلاق از نظر اسلام و تشیع و نقد مکاتب مادی، پژوهش در کیفیت استخدام وسیله برای اهداف مشروع و نظر اسلام نسبت به این موضوع، پاسخ به اشکالات و برخی داستانهای تحریف شده درباره پیامبران الهی، ارزش و روش تبلیغ دین، شرایط مبلّغ دینی، نقش سیره نبوی در گسترش اسلام، تاریخچه زندگانی پیامبر و تحلیل سخنانی از آن حضرت... .
جمعی از نویسندگان، زیر نظر رسول جعفریان، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، چاپ اول، 1378، 424 صفحه، وزیری.
نخستین گام در مسیر شناخت سیره نبوی، بررسی و ارزیابی منبعهای سیره است. تاکنون تلاشهای فراوانی در اینباره صورت گرفته است، ولی هنوز جنبههای ناشناختهای وجود دارد که باید بررسی شود. مهمترین کار در
این زمینه، بررسی چگونگی پدید آمدن نخستین سیرهها و کشف پیوند آثار تدوین شده از نظر اقتباس و اثرپذیری آثار اولیه از یکدیگر و اثرگذاری آنها بر همدیگر است. آشنایی با فراز و نشیبهای دانش سیرهنگاری در قرون بعد نیز یکی دیگر از مسائل اساسی در شناخت منابع سیره نبوی است. افزون بر آن، باید به فضای علمی، مذهبی و تاریخی حاکم بر سدههای گوناگون توجه کرد؛ چون تأثیر قابل توجهی بر نگاشتههای تاریخی این دورانها داشتهاند. مجموعه حاضر با هدف تبیین برخی از جنبههای سیره نبوی همراه با نقد و بررسی آنها به سبک تحلیلی و گزارشی و مستند برای استفاده استادان، دانشجویان و دیگر پژوهشگران به ویژه در دوره دکترا با گرایش تاریخ اسلام گرد آمده است.
چهارده مقاله از نویسندگان متفاوت در این کتاب آورده شده است که عنوانهای مقالهها و نامهای نویسندگان آن عبارتند از: نقش تاریخی امام علی بن ابیطالب در زمان پیامبر از نگاه ابن اسحاق و ابن هشام (رسول جعفریان)؛ ابن عبدالبرّ اندلسی و سیره نبوی (مروری بر دو کتاب «الدرر فی اختصار المغازی و السیر» و «الاستیعاب فی معرفة الاصحاب») (رسول جعفریان)؛ نقش خاندان زبیر در تدوین سیره نبوی (محمدرضا هدایتپناه)؛ بررسی دیدگاههای واقدی و ابن سعد در روایت سیره (شهلا بختیاری)؛ تحقیقی درباره کتاب ابن اسحاق (عبدالعزیز دروی)؛ سیره پیامبر در صحیح بخاری (منصور داداشزاده)؛ روایات تاریخی واقدی در انساب الاشراف بلاذری بخش سیره نبوی صلیاللهعلیهوآله (حسین حسینیان مقدم)؛ مغازی موسی بن عقبه و مقایسه آن با سیره ابن اسحاق (حسین مرادینسب)؛ اصطلاحات تاریخنگاری در طبقات الکبری (محمد حیدری هائی)؛ منبعشناسی صحابه (الاصابه
فی تمییز الصحابه) (شاکر محمود عبدالمنعم)؛ نقد و بررسی سفر پیامبراکرم صلیاللهعلیهوآله به شام (رمضان محمدی)؛ کتابشناسی نظام حکومت پیامبر (قاسم خانجانی)؛ منابع ابن کثیر در نگارش سیره نبوی (مسعود الرحمان خان ندوی)؛ فهرست کتابهای سیره کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران (رسول جعفریان).
سهرابپور، همت، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، 1378، 96 صفحه، پالتویی.
نیاز انسان به الگوی سالم از ویژگی اثرپذیری او برمیخیزد که در تربیت فردی و اجتماعیاش نقش مهمی دارد. در این راستا، خداوند در قرآن به معرفی اسوههای حسنه میپردازد که پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، بهترین ایشان شمرده شده است. کتابالگوی کامل با استفاده از آیات و روایات و با قلمی روان و شیوا به بحث درباره شخصیت فردی و اجتماعی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله پرداخته است. مباحث کتاب عبارتند از: زهد و سادهزیستی، آرایش ظاهری، احترام به بانوان، مزاح و شوخی، حیا و عفت، گذشت و ایثار، مشارکت در (رفع) مشکلات، استقامت در راه هدف، تواضع، محبت و سخاوت.
یزدانی، عباس، قم، انتشارات تهذیب، چاپ اول، 1379، 154 صفحه، رقعی.
هدف این کتاب، شناساندن پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله به عنوان برترین الگوی زندگی برای انسانهاست. نویسنده با نثری روان و با استناد به آیات و احادیث و گزارشهای تاریخی، جنبههای گوناگون زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را بررسی کرده و خواهان پیروی مسلمانان از آن حضرت در جنگ و صلح، عبادت، آداب معاشرت، رفتار خانوادگی و زندگی شخصی است. وی پس از بیان هر یک از ویژگیهای رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، به تحلیل آنها پرداخته است.
طباطبایی، سیدمحمد حسین، ترجمه: محمدهادی فقهی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، چاپ هفتم، 1378، 414 صفحه، وزیری.
آداب و سنن و رفتار پیامبر گرامی اسلام، مجموعهای از اعمال واجب و مستحب است که قسمت بزرگی از فقه و اخلاق اسلامی را تشکیل میدهد. علامهسیدمحمدحسین طباطبایی رحمهالله با انگیزه استفاده عملی خود و دیگران، بخش مهمی از این آداب و سنن را به نام _سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله گرد آورده بود. اهمیت این کتاب در آن است که به همت و دقت عالمی جامع، مجتهدی کامل و محدثی جستوجوگر تدوین شده است و میتواند رسالهای عملی برای کسانی باشد که میخواهند برنامه زندگی آن حضرت را الگوی زندگی فردی و اجتماعی خویش قرار دهند. مترجم گرانقدر هنگام ترجمه هر باب، به احادیث فراوان و معتبر دیگری برخورد که از قلم شریف علامه جا مانده بودند. بنابراین، آنها را گرد آورد و از علامه اجازه گرفت تا آنها را به عنوان «ملحقات»
به اصل کتاب بیافزاید و بدین وسیله کتاب را کامل سازد.
اصل کتاب شامل 21 باب و 411 حدیث است و ملحقات آن در 23 باب و 507 حدیث و به طور کلی شامل 918 حدیث در موضوع آداب و سنن و رفتار پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله گرد آمده است. مترجم، باب شمایل (از ملحقات) را در آخر کتاب آورده و دو باب دیگر (باب حج و باب نوادر) را نیز بر آن افزوده است. احادیث به طور کلی در سه بخش تنظیم شده است. آداب و سنن پیامبر در ارتباط با خدای متعال؛ (آداب عبادات و ادعیه و اذکار)؛ آداب و سنن آن حضرت در تعامل طبقات مختلف مردم (آداب معاشرت)؛ آداب و سنن فردی آن حضرت مانند: آداب سفر، غذا خوردن، پوشیدن لباس و نظایر آن.
مجموعه این آداب و سنن به تفصیل عبارتند از: شمایل و کلیات اخلاق پیامبر، آداب معاشرت پیامبر، آداب و سنن آن حضرت در نظافت و آرایش و مانند آن، آداب و سنن آن حضرت در سفر و لواحق آن، آداب و سنن آن حضرت در لباس، آداب و سنن آن حضرت در مسکن، آداب و سنن آن حضرت در خوابیدن، آداب و سنن آن حضرت در زناشویی و تربیت فرزند، آداب و سنن آن حضرت در خوردنیها و آشامیدنی و آداب سفر، آداب و سنن آن حضرت در بیت الخلاء، آداب و سنن آن حضرت در امور اموات، آداب و سنن آن حضرت در معالجه و مداوا، آداب و سنن آن حضرت در مسواک، آداب و سنن آن حضرت در وضو، آداب و سنن آن حضرت در غسل، آداب و سنن آن حضرت در نماز، آداب و سنن آن حضرت در روزه، آداب و سنن آن حضرت در اعتکاف، آداب و سنن آن حضرت در صدقه
دادن، آداب و سنن آن حضرت در قرائت قرآن، آداب و سنن آن حضرت در دعا و ذکر پارهای از ادعیه و اذکار.
سنن النبی در سال 1354 ه . ق با ترجمه آقای فقهی منتشر شد. _مؤسسه بلاغ _نیز در سال 1409 ه . ق متن عربی آن را بدون ترجمه فارسی چاپ کرد. همچنین، _جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، _اصل عربی کتاب را با تحقیقات جناب آقای فقهی در سال 1419 ه . ق منتشر ساخت. به جز ترجمه محمدهادی فقهی، ترجمههای دیگری نیز از کتاب سنن النبی چاپ شده است که عبارتند از:
_سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله (آداب، سنن و روش رفتاری پیامبر گرامی اسلام)
استاد ولی، حسین، تهران، انتشارات پیام آزادی، چاپ نهم، 1385، 212 صفحه.
_سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله (آداب و سنن پیامبر)
عزیزی، عباس، قم، انتشارات صلاة، چاپ اول، 1382، 495 صفحه.
_آداب زندگی پیامبر (سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله به ضمیمه زندگینامه حضرت علامه)
راشدی، لطیف و سعید، تهران، انتشارات وحدتبخش، چاپ اول، 1383، 472 صفحه.
_گزیدهای از سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله
شیرازی، رضا، تهران، پیام بهاران، چاپ اول، 1379، 104 صفحه.
_ادب نبوت (مختصر سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله)
قهستانی، حسین، قم، دفتر انتشارات انصاری، چاپ اول، 1381، 80 صفحه، رقعی.
_سیره نبوی (ترجمه و تنظیم موضوعی کتاب شریف سنن النبی _صلیاللهعلیهوآله در آداب زندگی و اخلاق پیامبر)
غیاثی کرمانی، سیدمحمدرضا، قم، انتشارات حضور، چاپ اول، 1383، 208 صفحه.
محدثی، جواد، قم، انتشارات پویشگر، چاپ اول، 1384، 95 صفحه، رقعی.
این کتاب به گوشهای از اخلاق و رفتار پیامبر خدا در زندگی فردی و اجتماعی ایشان پرداخته است. نویسنده، آشنایی با پیامبر را به نگاه کردن در آیینه تشبیه کرده که برای هر مسلمانی بسیار آموزنده و سودمند است. وی در آغاز کتاب مینویسد: «آشتی با آیینه، ما را با «زیبایی» پیوند میدهد. آنان که به «زندگی محمدگونه» میاندیشند و در پی (کسب) «اخلاق پیامبرانه» هستند، بیشتر در این آیینه بنگرند. اگر او اسوه و الگوست، از ما چه چیزی سزاوار است جز تأسی و پیروی».
مهمترین عنوانهای کتاب بدین قرار است: نقش الگو در خودسازی، رسول خدا صلیاللهعلیهوآله؛ اسوه کامل، شمایل پیامبر در خانه و اجتماع، جلسات پیامبر، سخن گفتن پیامبر، راه رفتن، آراستگی، لباس و پوشش، خوردن و آشامیدن، آداب عبودیت و سنّتهای گوناگون.
یادآوری میشود انتشارات ام ابیها، این کتاب را دوباره با عنوان _سیره اخلاقی و رفتاری پیامبر اعظم _صلیاللهعلیهوآله در سال 1385 چاپ و منتشر کرده است.
سیدی ساروی، حسین، قم، نشر نسیم اندیشه، چاپ اول، 1383، 295 صفحه، پالتویی.
نویسنده در این مجموعه با استفاده از نثر ادبی و دلنشین و با استناد به روایتهای امامان معصوم علیهمالسلام، سیمای ظاهری، زندگی و شخصیت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهرا به تصویر میکشد. وی ویژگیهای پیامبر را در چهار بخش: خویشتن، خدا، دیگران و طبیعت معرفی کرده است. از خود گذشتگی، امانتداری، پارسایی، بردباری، حقگرایی، خردورزی، خوشخلقی، خداباوری، روزهداری، قرآنخوانی، معاداندیشی و نیایش از جمله ویژگیهای شخصیتی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله هستند که در این نوشتار بیان شدهاند. این کتاب در هفتمین همایش کتاب سال حوزه در سال 1384 برگزیده شده است.
اسحاقی، سیدحسین، قم، نشر مشعر، چاپ اول، 1385، 320 صفحه، رقعی.
یکی از منابع شناخت اسلام، سیره و روش زندگانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآلهاست؛ زیرا خداوند، آن حضرت را الگوی کامل زندگی مادی و معنوی انسانها معرفی کرده است. یکی از افتخارهای ما مسلمانان این است که تمام دقایق زندگی آن حضرت، از زمان تولد تا وفات ایشان را در زمینه گفتار و رفتار و ویژگیهای جسمی و معنوی ثبت کردهایم. افزون بر آن، پژوهشگران اسلامی که شیفته پیامبر محبوب خویش بودهاند، با تحلیل و بررسی سراسر زندگی آن حضرت، اصول زندگی انسانی را از لابهلای آن استنباط کردهاند. مجموع این پرداختهها، سیره رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله را تشکیل میدهد.
پژوهش حاضر که به مناسبت سال پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهمنتشر شده، در دو بخش سامان یافته است. بخش نخست به روزشمار زندگی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله اختصاص دارد که به صورت فشرده، رویدادهای
مربوط به زندگی پیامبر گرامی اسلام را بازگو میکند. بخش دوم نیز به تعداد سورههای قرآن، 114 جلوه رفتاری و گفتاری آن حضرت را در زمینه اخلاق فردی، خانوادگی و اجتماعی گلچین کرده و در سه فصل آورده است. نویسنده در پایان کتاب نیز با عنوان «واپسین کلام»، رفتار رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهرا از زبان دو سید جوانان اهل بهشت، امام حسن و امام حسین علیهمالسلام و همچنین از نگاه معمار بزرگ انقلاب، امام خمینی رحمهاللهبه تصویر کشیده است.
حسنالهی، منوچهر، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما و دفتر عقل، چاپ اول، 1385، 324 صفحه، رقعی.
این پژوهش، گزیدهای از روشهای عملی پیامبر بزرگ اسلام در تمامی شئون فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی است که در دسترس پیروان واقعی این مکتب قرار گرفته است. مسلمانان با پیروی از سلوک پیامبر خویش افزون بر اینکه خود به سوی کمال مطلق رهنمون میشوند، میتوانند نمونه ارزشمندی از زندگی اجتماعی را برای جهانیان نیز ترسیم کنند.
نوشتار حاضر به مناسبت سال پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، از پنج بخش گوناگون تشکیل شده است. نویسنده ابتدا تحلیلی کوتاه درباره موضوع ارائه داده و سپس چند نمونه گفتاری و رفتاری پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را تبیین کرده است. مهمترین عنوانهای این کتاب عبارتند از: سیره فردی (عبادت، توکل، اطاعت کامل از خداوند، سادهزیستی، رأفت و مهربانی،
تواضع و فروتنی، صبر و مقاومت، رعایت بهداشت، نظم و انضباط، تفکر و تدبیر، زهد، استقلال، تعادل و میانهروی، حفظ حدود الهی)؛ سیره اجتماعی (پرهیز از تبعیض، تشویق به علمآموزی، ترک رهبانیت، احترام به مقام زن، احترام به کودکان، مخالفت با آداب و رسوم جاهلیت، رفق و مدارا، آزادی عقیده، ایجاد وحدت و برادری، تعاون و همکاری، حسن معاشرت، ظلمناپذیری، پایداری و سازشناپذیری با ستمکاران، عدالتورزی، اهتمام به (امور) مساجد، مسافرت)؛ سیره اقتصادی (میانهروی در مصرف، بذل و بخشش، تشکیل بیتالمال، کار و کسبورزی، برنامهریزی اقتصادی)؛ سیره نظامی (هدف نبودن جنگ، حضور در میدان نبرد، تقسیم غنایم، استراتژی و سازماندهی، شیوههای برخورد با دشمنان، شعار جنگ، دعا و استمداد از خدا در جنگ)؛ سیره سیاسی (تشکیل حکومت، روابط بینالمللی و گسترش اسلام، (تشکیل) شورا و مشورت کردن).
حسینیزاده، سیدعلی، زیر نظر: علیرضا اعرافی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ چهارم، 1384، 197 صفحه، وزیری.
پیامبر خدا و اهلبیت علیهمالسلام، انسانهای نمونهای هستند که هدف خداوند متعال از خلقت را به صورت عینی پیش روی جهانیان قرار دادهاند. بر ماست که به این اسوههای کامل اقتدا کنیم و در همه عرصههای زندگی با پیروی از آنها، آسانتر و سریعتر به مقصد اعلای انسانیت برسیم. یکی از عرصههای زندگی که اهمیت ویژهای دارد و در دستیابی به مقصود مؤثر
است، عرصه تعلیم و تربیت است. این کتاب شامل مباحثی درباره تربیت کودکان بر اساس سنّت و دستورهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و ائمه طاهرین علیهمالسلام است.
نویسنده با هدف گردآوری سیرههای تربیتی و بررسی روشمند آنها و زمینهسازی برای کشف قوانین منطبق بر سیره، با استناد به منابع تاریخی، روایی، تفسیری، اخلاقی و پژوهشهای تربیتی و روانشناسی به بررسی این موضوع در سیره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و اهلبیت علیهمالسلام پرداخته است. این کتاب، به منظور تأمین منبع درسی دانشجویان رشتههای علوم تربیتی، الهیات و معارف اسلامی نگاشته شده است. نویسنده ابتدا به تعریف واژههای به کار رفته در این نوشتار مانند: سیره، سنّت و اهلبیت علیهمالسلام پرداخته و آنگاه حجیت، اعتبار و نقش تربیتی سیره را بیان کرده است. سپس درباره برخی نیازهای اساسی کودک مانند: محبت کردن، امنیت و شیوههای تکریم و احترام سخن گفته و برخورد با کودکان و آموزش آنها را از نگاه پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و اهلبیت علیهمالسلام بررسی کرده است.
سرفصلهای کتاب عبارتند از: کلیات و مبانی، زمینهسازی برای تربیت فرزند، توجه به نیازهای اساسی کودک، اصول و روشهای تربیتی و آموزش فرزند.
یادآور میشود این اثر در سومین کنگره دینپژوهان کشور (1380) برگزیده شده است.
داوودی، محمد، زیر نظر: علیرضا اعرافی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1383، 299 صفحه، وزیری.
به گواهی تاریخ، پیامبر اکرم و اهلبیت علیهمالسلام در مدتی کوتاه توانستند فرهنگ بشری را در گستره بزرگی از جهان دگرگون کنند. آنان از بزرگترین و موفقترین آموزگارانی هستند که راه و روش تربیتی ایشان در دوران معاصر، راهگشای انسانها خواهد بود.
این اثر، دومین جلد از طرح پژوهشی سیره پیامبر و اهلبیت علیهمالسلام است که منبع درسی دانشجویان رشتههای مشاوره و روانشناسی تربیتی در دوره کارشناسی به شمار میرود. در این پژوهش، راه و رسم رسول خدا و اهلبیت علیهمالسلامدر تربیت اعتقادی و عبادی، در چهار بخش آمده است. بخش اول، با توجه به چگونگی تربیت اعتقادی در سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهو اهل بیت علیهمالسلام، روش آشنا کردن متربیان با خداوند، نبوت حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، امامت و جانشینان آن حضرت، معاد و چگونگی ایجاد نگرش مثبت و ایمان قلبی به این امور در سیره معصومان علیهمالسلام بررسی شده است. در بخش دوم، به تربیت عبادی در سیره معصومان علیهمالسلام، چگونگی آموزش نماز، روزه، تلاوت قرآن، دعا و راز و نیاز با خداوند و شیوههای پایبند کردن متربیان به این عبادات میپردازد. در بخش سوم، روشهای تربیتی در سیره معصومان علیهمالسلام از جمله: ترغیب، ترهیب، موعظه، ارشاد، راهنمایی، تذکر و امر و نهی بررسی شده است. در بخش چهارم نیز نقش و کارکرد رفق و مدارا در تربیت دینی، بررسی و نقش والدین و آداب و رسوم فرهنگی در تربیت دینی در سیره
پیامبر و اهلبیت علیهمالسلام تبیین گردیده است. یادآوری میشود این اثر نیز در پنجمین دوره کنگره دینپژوهان کشور (1382) برگزیده شده است.
حسینیزاده، سیدعلی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1382، 212صفحه، وزیری.
نویسنده در این جلد به تحلیل آداب آموزشی پیامبر و اهلبیت علیهمالسلامپرداخته است. وی با اشاره به جایگاه آموزش و اهمیت آموزش دینی، در پنج فصل به کندوکاو در سیره معصومان، مفهوم آموزش، اصول آموزش، از جمله: اصل ارتباط، اصل انگیزش، اصل کوشش، اصل تفکر و تفقه، اصل استفاده از فرصتها، اصل عینیت، اصل ارزشیابی و روشهای آموزشی مانند: روش خطابه، روش مناظره، روش سؤال و جواب میپردازد و از روشهای گفتاری و نوشتاری در سیره پیامبر چون: نامه پیامبر به دخترش فاطمه زهرا علیهاالسلام، نامه پیامبر به نابینا و ناشنوا، نامه پیامبر به فردی مجهول و نامه پیامبر به مردم مکه سخن به میان میآورد. شیوهها و آداب آموزش نیز بحث پایانی کتاب را تشکیل میدهد. این مجموعه، الگویی از آداب تعلیم و تربیت اسلامی را به جامعه میشناساند. یادآور میشویم که جلد سوم این مجموعه تاکنون منتشر نشده است.
اسماعیلی، ذبیحاللّه، قم، دفتر نشر نوید اسلام، چاپ اول، 1380، 223 صفحه، رقعی.
این اثر به بیان نکتههای تربیتی آموزنده زندگی پیامبر اسلامپرداخته است. هدف نویسنده،
آشناسازی مردم با تاریخ زندگی پیامبر و الگوگیری آنها از زندگی آن حضرت است. نویسنده با بهرهگیری از منبعهای معتبر تاریخی، حدیثی و تفسیری، درباره نکتههای آموزنده زندگی پیامبر بحث کرده است. تربیت نیکو، ارمغان وارستگی پدران و پیشینیان، خوشرفتاری و اخلاق نیکو، متانت و تواضع، ادب و اخلاق، توکل و یقین، قانونمداری، مشورت با یاران و احترام به افکار دیگران، همکاری و تعاون اجتماعی، راستگویی و وفای به عهد، عنوانهای کتاب را تشکیل میدهد.
حسینی، سیدمرتضی، قم، انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول، 1383، 176 صفحه، رقعی.
در این کتاب، اخلاق تبلیغ در سیره رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، در سه بخش بیان میشود. بخش نخست، کلیاتی درباره اخلاق تبلیغ و سیره است. سپس اهمیت تبلیغ، اخلاق تبلیغ و ضرورت بحث از آن در سیره رسول خدا صلیاللهعلیهوآله با نگاهی اجمالی به پیشینه تاریخی تبلیغ مطرح میشود. بخش دوم، بررسی اخلاق فردی و کاویدن صفتهایی چون: ایمان مبلّغ و جلوههایی از ایمان در سیره رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، علم مبلّغ و علم پیامبر، اخلاص مبلّغ و اخلاص پیامبر، تقوای مبلّغ و ورع و تقوای پیامبر، سادهزیستی و آراستگی مبلّغ و آراستگی ظاهری پیامبر، شجاعت مبلّغ و شجاعت پیامبر و استقامت مبلّغ و استقامت پیامبر را شامل میشود. نویسنده، در بخش سوم، به اخلاق اجتماعی تبلیغ پرداخته و موضوعهایی همچون: تواضع، حسن خلق، پیشگامی در امور و شرح صدر را بررسی کرده است.
وی در پرداختن به مصداقهای اخلاق تبلیغ، کوشیده است پس از تعریف لغوی و اصطلاحی هر یک و بیان اهمیت، ضرورت و آثار آن در امر تبلیغ، نمونههایی از سیره اخلاقی و تبلیغی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را بیاورد.
عطاپور، قربان، قم، انتشارات اعتدال، چاپ اول، 1384، 144 صفحه، رقعی.
این کتاب، نخست به بحثهایی مانند: عناصر تبلیغ، هدف تبلیغ، ویژگیها و وظایف مبلّغ و آداب تبلیغ میپردازد. سپس روشهای تبلیغی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از جمله: خطابه و سخنرانی، استفاده از مکانها و زمانهای مناسب، ایجاد انتظار در شنوندگان، جذب سران قبیلهها و ملاطفت را آورده است. در پایان نیز ابزارهای تبلیغ را در عصر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و در اسلام، معرفی و ضرورتهای تبلیغ را بیان کرده است که از ابزارهای تبلیغ میتوان به قرآن و حدیث اشاره کرد.
حسینی، سیدحسین، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ اول، 1379، 312صفحه، وزیری.
موضوع اصلی این کتاب، بررسی مقوله «وحدت امت اسلامی» بر اساس سیره حضرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهاست. در مقدمه کتاب، با استفاده از آیات قرآن کریم، مهمترین بنیانهای وحدت تشریح شده است. فصل نخست به روششناسی سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله اختصاص دارد و فصل دوم به هدفها، نتیجهها و جایگاه وحدت اشاره میکند و از اهمیت و حساسیت موضوع سخن به میان میآورد. در فصل سوم، واژههایی چون:
وحدت، امت اسلامی، جامعه اسلامی و امت واحده اسلامی، بررسی شده است. فصل چهارم، نقش راهبردهای سیاسی، حکومتی، فرهنگی، عقیدتی، ارزشی و اجتماعی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را در ایجاد وحدت اسلامی تحلیل کرده است. در آخرین فصل، فلسفه وحدت اسلامی با استناد به آیههای قرآن کریم تبیین شده است. گفتنی است نویسنده برای ترجمه، شرح و تفسیر آیات قرآن کریم بیشتر از دو تفسیر المیزان و کشف الاسرار بهره برده و در پایان کتاب نیز فهرستهایی چون: فهرست منابع و مآخذ، فهرست آیات، فهرست روایات، فهرست اعلام و فهرست اصطلاحات (نمایه موضوعی) را آورده است.
هدایتپناه، قم، مؤسسه بوستان کتاب قم، چاپ اول، 1383، 368 صفحه، وزیری.
نگارنده در این نوشتار پس از بررسی اهداف و پیآمدهای پیمان برادری میان مسلمانان، به کاوش درباره برادری رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و امام علی علیهالسلام از نظر تاریخی و حدیثی میپردازد. به اعتقاد وی، ابتکار رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در بستن پیمان میان اصحاب در بدو ورود به مدینه، تأثیر فراوانی بر زندگی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مسلمانان مدینه برجا گذاشت. هدف پیامبر از نظام مؤاخات، پیآمدهای مؤاخات و مؤاخات رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و علی علیهالسلام از دیدگاه شیعه و سنّی از جمله مباحث مطرح شده در این کتاب است. در پایان نیز فهرست روایتهایی که ماجرای پیمان برادری پیامبر و حضرت علی علیهالسلام را نقل کردهاند، آمده است. این کتاب در هفتمین همایش کتاب سال حوزه
(1384) برگزیده شده است.
غضبان، منیر محمد، ترجمه: عمر قادری، تهران، انتشارات احسان، چاپ اول، 1379، 264 صفحه، وزیری.
این اثر، ترجمه کتاب _المنهج الحرکی للسیرة النبویة _درباره برنامههای سیاسی و تبلیغی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله از آغاز بعثت تا هجرت به مدینه است. انگیزه نویسنده، معرفی الگو برای اصلاحگران جامعه و پیشتازان مبارزه است. وی با بهرهگیری از منابع تاریخی با تقسیم دعوت حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله به دعوت سرّی و آشکار، به تشکیلات سرّی پیامبر اشاره دارد که به برپایی حکومت اسلامی انجامید و سبب گسترش این حکومت و استواری بنیانهای آن شد. عنوانهای این کتاب عبارتند از: دعوت سرّی محمد صلیاللهعلیهوآله، آشنایی قریش با دعوت پیامبر، دعوت علنی، هجرت یاران، تحدی قرآن، تحریم اقتصادی، تأسیس بنیادهای دولت، هجرت به مدینه و غار ثور.
جعفری فائزی بهالیهای، سیدغضنفر علی، قم، انتشارات زائر، چاپ اول، 1378، 328 صفحه، رقعی.
این اثر پژوهشی درباره رفتار سیاسی پیامبر با بیگانگان، با بهره گرفتن از کتابهای حدیثی، تاریخی، تفسیری، فقهی و حقوقی، اعم از منبعهای دست اول اسلامی و غیر آنها نگارش یافته است. انگیزه نویسنده کتاب، آشنا کردن هر چه بیشتر مسلمانان و به ویژه سیاستمداران و دولتمردان مسلمان با روشهای اسلامی حکومتداری در عرصه سیاست خارجی است که آن را
در نه فصل نگاشته است. در فصل آغازین آن، درباره مبانی سیاست خارجی اسلام، اصول ارتباط عادلانه و مسالمتآمیز، حفظ دارالاسلام، دعوت و نفی سبیل بحث میکند. فصلهای بعدی نیز درباره رسالت جهانی اسلام، مرز آن و روح سیاسی دین اسلام است. موضوع فصل چهارم کتاب، هجرت پیامبر از مکه به مدینه، آغاز رفتار سیاسی، تشکیل حکومت وی، مشکلات به وجود آمده در مدینه و سیاست آن حضرت در تعامل با منافقان و یهود، ایجاد پیمانهای صلح با یهود و دیگر معاهدههای ایشان است. اصل حاکم در روابط خارجی و اینکه آیا چنین اصلی بر زور استوار است یا بر صلح، طرح ماجرای بنیقریظه، بررسی اوضاع سیاسی دوران بعثت پیامبر و کاوشی در دولتهای غسّانی، ساسانی، یمن و روم، مباحث دیگر فصلهای کتاب را تشکیل میدهند. در این فصلها، نویسنده از دولت پیامبر و نخستین اقدامهای حکومتی وی در مدینه بحث کرده است. در فصل هشتم که به سیاست خارجی پیامبر اختصاص دارد، از نامههای پیامبر به پادشاهان و امیران آن دوران، رفع پارهای از اشکالهای خاورپژوهان، مباهله پیامبر با مسیحیان و برقراری جزیه برای اهل کتاب، سخن گفته شده است. آخرین فصل کتاب، به بررسی مسئله مرزهای جغرافیایی و اهمیت آن در سیاست خارجی پرداخته است.
دلشاد تهرانی، مصطفی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،
چاپ اول، 1372، 505 + 576 + 656 صفحه، وزیری.
این کتاب، پژوهشی است در سیره فردی، مدیریتی، خانوادگی، سیاسی، نظامی و اقتصادی پیامبر گرامی اسلام. ضرورت پرداختن به سیره نبوی و آشنایی هر مسلمانی با نمونهای تمام عیار از الگوی انسان کامل در همه زمانها، نویسنده را بر آن داشته است تا کتابی جامع در منش و رفتار پیامبر فراهم آورد و جنبههای گوناگون سیره رسول خدا صلیاللهعلیهوآله را معرفی کند. وی کتاب خود را با بهره گرفتن از منبعهای حدیثی، تفسیری، تاریخی، رجالی، فقهی، عرفانی، اصولی، کلامی، دیوانهای شعری، شرحهای نهجالبلاغه و نیز نوشتههای نویسندگان دیگر فراهم آورده و آن را در چهار بخش کلی: سیرهشناسی، سیره فردی، سیره اجتماعی و سیره مدیریتی پیامبر و در سه دفتر سامان داده است.
وی در هر یک از بخشها در آغاز، با طرح هر موضوعی، آن را میکاود و از جنبههای متفاوت به آن میپردازد. آنگاه منبعهای نوشتهها و نقلهایش را در پینوشت میآورد. نویسنده در آغاز، از ضرورت پرداختن به سیره، واژه سیره، سیرهشناسی، سیره ثابت و متغیر سخن میگوید و سیره را منطق عملی اسلام معرفی میکند. سپس اصول سیره فردی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را به میان میکشد. از حفظ حدود الهی، به کارگیری وسیله، تعادل، زهد، سادهزیستی، تفکر، حریت، استقلال، عزت، نظم و انضباط و صبر و استقامت که اصول سیره فردی پیامبرند، در این کتاب بحث شده است. در سیره اجتماعی از مدارای پیامبر، تکریم مردم از سازشناپذیری، عدم استرحام، ظلمناپذیری، عدالت اجتماعی، مشورت، اهتمام به امر بینوایان، رویارویی با
مستکبران، مساوات، برادری، وظایف مؤمنان نسبت به یکدیگر و تعاون و تکامل سخن گفته است. وی این اصول را از رفتار پیامبر شناسایی و درباره آنها مطالب بسیاری گزارش و تحلیل کرده است. اصول مدیریت پیامبر در این پژوهش به این صورت است: رابطه با خدا، رحمت و محبت، شرحصدر، رعایت اهلیت در مدیران و کارگزاران، تبعیت و اطاعت، تفویض اختیار به کارگزاران و مسئولیتخواهی از آنان، انضباط و جدیت، تصمیمگیری، پایبندی به عهد و پیمان، عدم احتجاب، توجیه امور برای مسئولان جهت انجام درست امور، نصیحت و انتقاد و برپایی حق و عدل. نویسنده در پایان، آفتهای مدیریت بر قلبها را نیز یادآوری کرده است.
علی، صالحاحمد، ترجمه: هادی انصاری، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1381، 428 صفحه، وزیری.
این اثر، پژوهشی است درباره چگونگی شکلگیری و گسترش نظام حکومتی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در مدینه و شبهجزیره عربستان. نویسنده با استناد به منبعهای تاریخی، به بررسی اوضاع اجتماعی و ساختار زندگانی مردم یثرب پرداخته است. کتاب حاضر از جمله کتابهای دانشگاهی در رشته تحصیلی تاریخ است. چگونگی تشکیل دولت اسلامی در مدینه پس از هجرت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، برخورد پیامبر با مخالفان خود از جمله منافقان و یهودیان، جنگهای پیامبر با اهل مکه و دیگر عشایر شبهجزیره، گسترش اسلام در شمال حجاز، تحولات اداری و نظم مالی، پیام
اسلام، اخلاق پیامبر و روابط اجتماعی آن حضرت با دیگران، عنوانهای این پژوهش هستند.
جوانمهر، حسین، رشت، انتشارات کتاب مبین، چاپ اول، 1383، 240+296 صفحه، رقعی.
سیره نبوی، بخشی از سنّت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله است که پس از قرآن کریم، دومین منبع شناخت آموزههای اسلامی به شمار میرود. کتاب یاد شده از جدیدترین آثاری است که با پرداختن به موضوع سیره نبوی، در دو جلد چاپ شده است. جلد نخست به رفتارشناسی پیامبر با مردم و جلد دیگر به رفتارشناسی پیامبر با مخالفان داخلی (منافقان) میپردازد.
جلد نخست پس از پیشگفتار، دو فصل با عنوانهای «نگاهی به سیره نبوی» و «رفتارشناسی پیامبر با مردم» دارد. نویسنده در فصل اول، پس از بررسی لغوی و اصطلاحی «سنّت» و «سیره» و وجه شباهت و اختلاف آن دو به شرح دو مفهوم «سیره» و «شرححال» میپردازد و بیان میکند که اثر خود را در مفهوم «سیره» به معنای روش و چگونگی رفتار پیامبر سامان داده است. حجیت سیره نبوی که به وسیله قرآن، حدیث، اجماع و عقل اثبات میشود و اهمیت سیره نبوی، از دیگر موضوعهای این فصل است. نویسنده در فصل دوم، با عنوان «رفتارشناسی پیامبر با مردم»، به بررسی ویژگیها و مبانی سیره اجتماعی و حکومتی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله پرداخته است. به نظر نویسنده، اگر سیره نبوی به دو بخش کلی «سیره فردی» و «سیره اجتماعی» تقسیم شود، بخش نخست به شیوه زندگانی شخصی پیامبر اکرم
صلیاللهعلیهوآله در ارتباط با خود و خداوند میپردازد و بخش دوم به زندگانی اجتماعی آن حضرت و مناسبات ایشان با مردم مربوط میشود که شامل سیره خانوادگی، مدیریتی، نظامی و حکومتی خواهد بود. نویسنده در ادامه به شرح برخی ویژگیهای اخلاقی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله میپردازد و از آنها با عنوان «مبانی سیره اجتماعی و حکومتی پیامبر» یاد میکند. این ویژگیها عبارتند از: عطوفت و مهربانی، تواضع و فروتنی، حلم و بردباری، عفو و گذشت، احترام به شخصیت دیگران، مشورت، اصل مساوات و برابری، عدالت و انصاف، قانونمداری و اجرای حدود الهی، آزادی، مدارا و تسامح. نویسنده هنگام تبیین این ویژگیها در برخی موارد، به شبهههای خاورشناسان و بعضی غرضورزان نیز پاسخ میدهد.
«رفتارشناسی پیامبر با مخالفان داخلی (منافقان) در قرآن و سیره»، موضوعی است که نویسنده در جلد دوم درباره آن به بحث پرداخته است. این جلد در سه فصل سامان یافته است. در فصل نخست، موضوع «رفتارشناسی منافقان» و در فصل دوم، «پیامبر و جریان نفاق در صدر اسلام» بررسی میشود. فصلهای اول و دوم، در حقیقت، مقدمه بحث اصلی به شمار میروند که در فصل سوم مطرح شده است. برخی موضوعهای جلد دوم عبارتند از: تعریفی از دانش رفتارشناسی، انواع رفتار، نفاق و منافق در لغت و اصطلاح، تعریف شخصیت، شخصیت منافقان از دیدگاه روانشناختی، انواع رفتارشناسی منافقان، ریشههای پیدایش نفاق در صدر اسلام، تقسیم نفاق به نظری و عملی، شیوه برخورد خداوند با منافقان در قرآن، برخی از شیوههای برخورد پیامبر با منافقان.
صابری همدانی، احمد، قم، انتشارات شاکر، چاپ چهارم، 1380، 377 صفحه، وزیری.
این کتاب، گزارش و تحلیلی است درباره چگونگی دعوت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهاز سران دولتها و قبایل به اسلام و شیوه برخورد آنان با این دعوت. نویسنده کوشیده است تمامی نامههای پیامبر را به سران کشورها، رؤسای قبیلهها و علمای ادیان و پاسخ آنان را جمعآوری و تحلیل کند. منابع وی در این کار، کتابهای تاریخی است. نامههای پیامبر به خسرو پرویز، پادشاه بحرین، قیصر روم، زمامدار حبشه، حاکم عمان، حاکم حضرموت، یهود خیبر، حاکم یمامه، اسقفهای نجران و دیگران و پاسخ آنان از جمله این نامههاست. نویسنده در پایان، به شماری از نویسندگان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، سفیران وی، شیوه نامهنگاری و موضوع هر نامه اشاره میکند و محور آنها را توحید و دعوت به اسلام برمیشمارد. وی به موقعیت اجتماعی این زمامداران و نقش این نامهها در اسلام آوردن آنان و در نتیجه، هدایت مردم نیز پرداخته است.
حمیداللّه، محمد، ترجمه: سیدمحمد حسینی، تهران، انتشارات سروش، چاپ دوم، 1377، 800 صفحه، وزیری.
این اثر، ترجمهای است از کتاب _مجموعة الوثائق السیاسیة للعهد النبوی _که شامل نامهها، پیماننامهها، بیعتنامهها و اماننامههای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله پیش و پس از هجرت میشود. نویسنده با بهرهگیری از کتابهای تاریخی، 374 سند از سندهای صدر اسلام، از آغاز بعثت تا سال چهلم هجری را
بررسی کرده است. همچنین تصویر بعضی از نامهها از جمله نامههای پیامبر به نجاشی (پادشاه حبشه)، هراکلیوس، مُقوقس، خسرو پرویز (پادشاه ایران)، منذر بن ساوی (فرمانروای بحرین) را آورده است. این اثر، در چهار بخش نگارش یافته است.
در بخش نخست، نویسنده به پیمانهای پیامبر در مکه و نامههای آن حضرت پرداخته که از آن میان میتوان به این عنوانها اشاره کرد: نامه به نجاشی، تحریم اقتصادی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و خویشاوندانش از سوی قریش، پیمان عقبه، نصب مصعب برای اقامه نماز جمعه و اماننامه به سُراقه. بخش دوم نیز که محور اصلی کتاب است، دهها سند در زمینههای گوناگون را در برمیگیرد. این پیمانها و فرمانها پس از هجرت پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله به مدینه و تا آخرین روزهای عمر آن حضرت را شامل میشود. نمونههایی از این سندها عبارتند از: سند صلح مدینه، سند حریم مدینه، نامههای ابوسفیان به پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، صلح حدیبیه، نامه به سران کشورها از جمله نجاشی، پادشاه ایران، قیصر روم، حاکم عمان، نامه به سران قبیلهها، افراد و پیروان ادیان تا حجة الوداع. بخش سوم، نامهها و اسناد دوران حکومت خلفا درباره عزل و نصبها، تعیین کارگزاران و دستورالعملهای اداری و مالی است. از جمله میتوان به نامههای عثمان به علی علیهالسلام هنگامی که در محاصره شورشیان قرار داشت و صلحنامه معاویه با علی علیهالسلامدر جنگ صفین اشاره کرد. بخش چهارم که به صورت مختصر در پیوست کتاب آمده، شامل چند نامه از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهو خلفا برای همدردی و تسلیت به افرادی از پیروان دیگر
ادیان و احکام کارگزاران است. نویسنده در پایان، فهرستی از واژهها و اصطلاحات به کار رفته در این نامهها و پیمانها را همراه با فهرست اعلام و منابع و سندهای کتاب آورده است.
منتظری مقدم، حامد، قم، مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمهالله، چاپ اول، 1383، 200 صفحه، رقعی.
این مجموعه با تکیه بر منابع تاریخی معتبر به بررسی صلحهای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله میپردازد. نویسنده با هدف زدودن اتهامی که برخی خاورشناسان به دین اسلام میزنند و از آن به عنوان دین جنگ و شمشیر یاد میکنند، به این پژوهش همت گماشته است. وی پس از تعریف مفهوم صلح، صلحهای پیامبر را در چهار بخش: پیشینه تاریخی، صلحهای پیش از حدیبیه، صلح حدیبیه و صلحهای پس از حدیبیه بررسی میکند. صلح با بنیضمره، صلح با بنیمدلج، صلح با یهود مدینه، صلح در غزوه خیبر و صلح با یهود فدک از جمله صلحهای پیامبر است که در این پژوهش معرفی میشود. این کتاب در هفتمین همایش کتاب سال حوزه (1384) برگزیده شده است.
فارسی، جلالالدین، تهران، مؤسسه انجام کتاب، 1362، 525 صفحه، وزیری.
_پیامبری و انقلاب، پیامبری و جهاد _و پیامبری و حکومت عنوان سه کتاب از جلالالدین فارسی است که با رویکردی انتقادی درباره سیرهنویسی رایج نگاشته شده است. نویسنده، بخشی از سیره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را با استناد به قرآن نوشته است. کتاب پیامبری و انقلاب با مقدمهای در چگونگی جمعآوری قرآن و ترتیب شأن نزول سورهها و آیههای آن آغاز میشود.
سپس مختصری از تاریخ نیاکان رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، تاریخ چهل ساله پیش از بعثت و همچنین شرح حوادث سیزده ساله پس از بعثت را میآورد و با طرح مسئله هجرت رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله پایان میپذیرد. تقریبا 84 سوره از قرآن در این کتاب، ترجمه و ترتیب تاریخ نزولشان درج شده است. کتاب پیامبری و جهاد نیز به شرح جنگهای آن حضرت میپردازد. همچنین در آغاز کتاب پیامبری و حکومت، ترجمه سوره فاتحه و لشکرکشی به سرزمین بنیلحیان آمده است. بعضی از عنوانهای این کتاب عبارتند از: صلح حدیبیه، غزوه خیبر، جنگ موته، فتح مکه، جنگ حنین، طائف و تبوک. این کتاب با بررسی حجة الوداع و بیماری و رحلت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به پایان میرسد.
فیضپور، علیاصغر، قم، انتشارات مدین، چاپ اول، 1379، 288 صفحه، وزیری.
در این کتاب که ده فصل دارد، مطالبی درباره هجرت و جنگهای پیامبر اسلام و عوامل رخ دادن جنگهای صدر اسلام فراهم آمده است. هدف اصلی نگارنده، تحلیل و بررسی تاکتیکهای جنگی پیامبر خدا، مانند: حفظ اسرار نظامی، ایجاد روحیه سلحشوری و شجاعت، تقسیم غنایم، جاسوسی و کسب اطلاعات است. عنوانهای برخی فصلهای کتاب عبارتند از: رویدادهای قبل از هجرت، رویدادهای سال یکم هجرت، رویدادهای سال دوم هجرت (جنگ احد، غزوه حمراء الاسد، جنگ بنینضیر و غزوات ذات الرقاع)، رویدادهای سال پنجم هجرت (جنگ احزاب با خندق، جنگ بنیقریظه)، رویدادهای سال ششم هجرت (جنگ بنی المصطلق و صلح حدیبیه).
عویس، منصور محمد، ترجمه: گروهی از مترجمان، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ
اول، 1368، 320 صفحه.
این اثر، ترجمه کتاب _الرسول _صلیاللهعلیهوآله و الحرب النفسیه است. نویسنده در این کتاب به بیان جنگهای روانی مشرکان و دشمنان پیامبر علیه آن حضرت پرداخته است. وی با بیان رویدادهای مختلف زندگی پیامبر، به شگردها و روشهای گوناگون مشرکان برای مقابله با آن حضرت اشاره داشته و با آوردن نمونههای بسیاری از آنها، برخورد پیامبر با این شگردها و خنثی کردن جنگ روانی دشمنان را توصیف کرده است. برخی شیوههای جنگ روانی علیه پیامبر چنین بوده است: هیاهوی گمراه کننده و یاوههای پوچ، تلاش فراوان برای بازداشتن مردم از حق، هجوم تبلیغاتی کاذب، اظهار تمایل به حفظ منافع مادی، تطمیع، بهرهگیری از عواطف و احساسات، ایجاد تفرقه بین مؤمنان، ظاهرفریبی (مثل ساختن مسجد ضرار)، پیوستن منافقان به دشمنان، به راه انداختن شایعههای دروغین و تهمتهای ناروا علیه مؤمنان، شایعهپراکنی درباره کشتن پیامبر در جنگ احد، افشای نقاط ضعف یا قوت مسلمانان، مسخره کردن پیامبر و پیروان ایشان، ادعاهای باطل (مثل اینکه پیامبر باید فرشته باشد یا قرآن باید یک دفعه نازل شود)، خواستن تعجیل عذاب بر خودشان و مواردی دیگر.
در بخش روشهای مقابله به مثل پیامبر با دشمنان نیز به این عنوانها میتوان اشاره کرد: اهمیت نیروی عقیده، نور توکل، حفظ آمادگی و بسیج نیروها، شناخت دشمنان، روشها و تاکتیکهای آنان، رفتارهای روانشناسانه مانند مخاطب قرار دادن فطرت و عقل، تشویق و توبیخ، باز کردن راه توبه، دعوت اسلام به صلح و آرامش، ایجاد ترس و وحشت در دل دشمنان، مانور سیاسی - مذهبی در مقابل دشمن، ایجاد روابط دوستانه و خطابه و سخنرانی. نویسنده در مورد هر یک از این عنوانها، از آیات نازل شده در آن مورد یا واقعه تاریخی مربوط به آن، شواهدی نقل کرده
است.
واقدی، محمدبن عمر، ترجمه: محمود مهدوی دامغانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ دوم، 1369، 949 صفحه، وزیری.
کتاب حاضر، ترجمه فارسی _مغازی واقدی _است که به بررسی جنگهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله میپردازد. نویسنده، همه جنگها و برخوردهای پیامبر با سپاه کفر را از جنگ بدر گرفته تا تجهیز سپاه اُسامه آورده است. _مغازی واقدی _از قدیمیترین کتابهای تاریخی نوشته شده درباره تاریخ جنگهای پیامبر به شمار میرود، به گونهای که شیعه و سنی به آن استناد میکنند. بهرهگیری از آیاتی که درباره جنگهای پیامبر نازل شده و بررسی درسهای آموزنده و نکتههای تربیتی جنگها، مانند: فداکاری، اخلاص، شهادت، از خود گذشتگی و شکیبایی از ویژگیهای این کتاب است. واقدی، اصطلاح «غزوه» و «سریه» را که بعدها متداول شده، رعایت نکرده است. وی تاریخ هر جنگی را به طور دقیق ذکر میکند. نام اسیران و کشتهشدگان طرفین جنگ، مکان درگیری سپاه اسلام با سپاه کفر و سخنان و پیامهای طرفین، از دیگر محورهایی است که واقدی به آنها پرداخته است. در پایان کتاب نیز فهرستها و نام اشخاص، اماکن، قبایل و جنگها آمده است.
بختورتاش، نصرتاللّه، تهران، انتشارات سیما، چاپ ششم، 1376، 320 صفحه، رقعی.
در این کتاب، جنگ از نظر فلسفی و آیینی بررسی میشود که آن آیین، خود، پدیده محیطی تاریک و آلوده و مردمی بیفرهنگ بوده است؛ یعنی عصر جاهلیت در جزیرة العرب. در این کتاب، نبردهای حضرت محمد صلیاللهعلیهوآلهبا دانش روز بررسی شده است. ویژگیها و برتریهایی را که یک فرمانده از یک سو، از نظر روانی و نمونه بودن، شکیبایی زیر فشار سنگین و کوبنده میدان رزم و از سوی دیگر، از نظر روشنبینی، داد و کوشش در راه آسایش مردم سرزمینهایی که کشورشان گشوده شده و نیز پایمردی بیمانند در کار انضباط، بسیج تدارکات، حفظ مقررات حقوقی و موازین اخلاقی و طرحهای آمادهباش نیروی جنگی و کارآیی جنگکنندگان باید داشته باشد، در وجود آن حضرت مییابیم که برای ارتشیان و دیگران آموزنده است. پس از سرآغاز و پیشگفتار، مطالب کتاب در سیزده گفتار و چندین زیرمجموعه تنظیم شده است. عنوانهای برخی از گفتارها عبارتند از: گوشههایی از زندگی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، جنگ، نبرد احد، نبرد خندق، دشمن خانگی، پیمان حدیبیه. بخش پایانی کتاب نیز «یادآوری» عنوان گرفته است که به مطالبی چون ایرانیان و کعبه، دبیران پیامبر و جنگ ذیقار میپردازد.
موسویگرمارودی، سیدمحمد صادق، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1381، 287 صفحه، رقعی.
در بررسی تاریخ زندگانی رسول مکرم اسلام، ناآشنایی با تاریخ جاهلیت و روزگار پیش از ولادت حضرت ختمیمرتبت، مشکلات فراوانی را برای مردم به ویژه جوانان ایجاد میکند. به همین دلیل، نویسنده، دوران جاهلیت و آنچه را در تاریخ صدر اسلام، آگاهی از آن ضروری احساس شده، شرح داده است، نه چندان مفصل که خود کتاب مستقلی باشد و نه چندان فشرده که نامفهوم باقی بماند. در فصل اول ذیل عنوان «سالهای قبل از تولد دوران جاهلیت»، به شرایط اجتماعی، آداب، رسوم، آیین، مناسبتها، اقوام و قبایل و رویدادهای جاهلیت پرداخته و در بخش دوم از این فصل به نام «خاندان وحی»، تاریخ نیاکان خانواده وحی از جمله: هاشم، عبدالمطلب، عبداللّه و آمنه، مادر آن حضرت را بررسی کرده است. سپس با اشاره به میلاد پیامبر عظیم الشأن اسلام و بررسی دوران کودکی و نوجوانی، تجارت، ازدواج و بشارتهای پیامبران گذشته به ظهور آخرین پیامآور الهی، برخی فضایل و سجایای آن حضرت را برشمرده است. در پایان کتاب نیز با عنوان «ضمایم» به موضوعهایی چون: جنگهای فجار، پیمان (حلف الفضول)، جویندگان دین جدید، بازسازی خانه توحید، فصاحت رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهو تفاوت کلام آن حضرت با آیات قرآنی، خلافگویی مستشرقین و
خصوصیات اخلاقی پیامبر پرداخته است.
رهنما، زینالعابدین، تهران، انتشارات زوار، چاپ بیست و ششم، 1379، 712 صفحه، وزیری.
این کتاب به شرح فرازهای مهم زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در قالب داستانی پرداخته است. برخی محورهای مهم آن عبارتند از: زندگانی عدهای از اجداد و پدران پیامبر اسلام، دوران کودکی و نوجوانی، ازدواج با خدیجه، بعثت، هجرت جمعی از مسلمین به حبشه، ماجرای شعب ابیطالب، هجرت به مدینه، اقدامات پیامبر در مدینه، نحوه مواجهه پیامبر با غیرمسلمانها و منافقین، نامههای ایشان به رؤسای قبایل و سران کشورها، غزوات و فتوحات پیامبر، تعیین علی علیهالسلام به جانشینی پیامبر و رحلت پیامبر اسلام.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1378، 360 صفحه، رقعی.
مجموعه بیست جلدی حاضر شامل یک دوره تاریخ اسلام و شرح زندگانی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله است که علاوه بر پایبندی به متون مستند تاریخی و حفظ دقیق امانت، از نگاه هنری و قصهپردازانه بهره برده است. نویسنده، این نوع نگارش را به خاطر جذابیت و اثربخشی آن، بر شیوه قلم کهنه ترجیح داده است. البته رویکرد نویسنده در قالب داستان بدان معنا نیست که در پرداختن به زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و دیگر شخصیتهای مورد نظر، تنها از جنبه خیال محض پیروی کرده باشد. در تدوین این اثر، صدها عنوان کتاب حدیث، سیره، تاریخ، مغازی و تفسیر به دقت بررسی شده و در بسیاری از تحلیلها به احادیث و منابع مورد وثوق اهل سنت ارجاع گردیده است.
نویسنده برای هر جلد از مجموعه پیامبر، یک نام مستقل برگزیده است. در جلد نخست این کتاب به نام «در سپیده دم»، پس از اشاره به ماجرای حفر زمزم و تصمیم عبدالمطلب مبنی بر قربانی کردن عبداللّه، سرگذشت حضرت ابراهیم را به تصویر کشیده و در پایان، زندگینامه عبداللّه، پدر پیامبر اسلام را شرح داده است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1378، 354 صفحه، رقعی.
«از کودکی و نوجوانی تا حرا» عنوان دومین جلد از مجموعه کتاب «پیامبر» است که به بررسی بخشهایی از تاریخ اسلام و زندگانی پیامبر اسلام از دوران کودکی و نوجوانی تا آغاز وحی بر آن حضرت در غار حرا، حوادث مهمی که در این دوره اتفاق افتاده است، ماجرای اصحاب فیل، آداب و رسوم عرب و ویژگیهای حضرت خدیجه علیهاالسلاممیپردازد.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 364 صفحه، رقعی.
در سومین جلد از مجموعه «پیامبر»، رویدادهای مربوط به بعثت پیامبر در قالب داستان و حکایت بازگو شده است. این موضوعها در کتاب به چشم میخورد: مروری بر حرا، پیامبر، قرآن مجسم، خاندان ابولهب، ارمغان نماز، زید بنحارثه؛ پسرخوانده محمد صلیاللهعلیهوآله، علی را به وصایت برگزید، ابوطالب و دشمنان، ابوذر و اولین جوانمرد و اولین نمازگزار.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 388 صفحه، رقعی.
چهارمین کتاب از مجموعه «پیامبر» دربردارنده حکایتها و نوشتههایی است درباره پیامبر، صحابه و برخی حوادث تاریخ صدر اسلام که عنوان برخی از آنها بدین قرار است: عمار بن یاسر و خانوادهاش، بلال؛ برده سیاه، اعجاز قرآن، ابوجهل میخواهد پیامبر را بکشد، حادثه شگفت عقبه، سه سؤال از پیامبر، از علی بشنو و داستان نعمان بن منذر.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 300 صفحه، رقعی.
واقعه هجرت یاران پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله به حبشه در این کتاب از مجموعه کتابهای «پیامبر» به گونه داستانی بازگو شده است. قصه نجاشی، محاصره مسلمانان در شعب ابوطالب، پیماننامه مشرکان علیه مسلمانان، اخبار پیامبر از خورده شدن پیماننامه به وسیله موریانه و ایمان ابوطالب از جمله مطالب مهم این جلد است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 286صفحه، رقعی.
در ششمین کتاب از مجموعه «پیامبر»، شرحی از سفر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به شهر طائف و بخشهایی از زندگی ایشان ترسیم شده است. وصیت ابوطالب به قریشیان، رحلت حضرت خدیجه، شمهای از شرححال خویلد؛ پدر خدیجه، گوشهای از زندگانی حضرت فاطمه و فضایل آن حضرت، سفر پیامبر به طائف و ماجراهایی که در این سفر برای آن حضرت رخ داد، بازگشت پیامبر از طائف به مکه، اوضاع شهر مکه در
سالهای پایان اقامت پیامبر در آن شهر و برخوردهای مشرکان با پیامبر از جمله مطالب کتاب است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 276صفحه، رقعی.
در هفتمین شماره از مجموعه «پیامبر»، واقعه معراج پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهبه گونه داستانی بیان شده است. موضوعهای کتاب عبارت است از: از خانه امهانی، سفر به بیتالمقدس، گذر از هفت آسمان، چهره آسمانی علی علیهالسلام، ملاقات و گفتوگو با پیامبران، حکمت عروج، گفتاری فلسفی و ذوقی درباره معراج، توجیه عالمانه و عجز علمی، توضیح فلسفی دیگر درباره معراج و اعیان ثابته.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 356صفحه، رقعی.
در این جلد، مباحث مربوط به هجرت پیامبر از مکه به مدینه، ماجرای لیلة المبیت (خفتن حضرت علی علیهالسلامبه جای پیامبر)، آنچه بین راه مکه و مدینه به وقوع پیوسته مانند: معجزه پیامبر در غار ثور و جریان تعقیب او، هجرت علی علیهالسلام و همراهان به مدینه، شرححال سلمان و چگونگی اسلام آوردن وی، ورود پیامبر به مدینه و مقیم شدن در آن شهر و اهمیت مسجد در تاریخ اسلام مطرح شده است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 334صفحه، رقعی.
نویسنده در این مجلد، به بررسی دوره زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در مدینه و تحلیل حوادث این دوره از ابتدای هجرت تا ازدواج حضرت علی علیهالسلام و دلیل ازدواجهای پیامبر بعد از وفات حضرت خدیجه پرداخته است. رفتار سیاسی پیامبر با یهودیان، بحثهای اعتقادی پیامبر با یهودیان، متون قراردادهای سیاسی و توطئه یهود از دیگر مطالب کتاب است. همچنین نویسنده با بیان ماجرای پیمان برادری میان مسلمانان و برادری پیامبر با علی علیهالسلامو خواستگاری صحابه از حضرت فاطمه علیهاالسلام، به نقد و بررسی برخی روایات پرداخته است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1378، 324صفحه، رقعی.
کتاب حاضر جلد دهم از مجموعه کتابهای «پیامبر» است که در آن گوشههای دیگری از تاریخ زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله شرح داده شده است. برخی موضوعهای کتاب عبارتند از: سریه عبیده بنحارث، غزوه بواط، غزوه بدر اولی، غزوه ذیالغبره و رؤیای عاتکه. یادآور میشود در این جلد، به تناسب بحث، به برخی شبههها و اعتراضهای برخی از خاورشناسان و مسیحیان در متهم کردن اسلام به خونریزی و پیشرفت آن در سایه شمشیر پاسخ داده شده است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 356صفحه، رقعی.
«فروغ ایزدی»، یازدهمین کتاب از مجموعه «پیامبر» به شرح و بررسی بخشهایی از تاریخ اسلام اختصاص دارد. در این کتاب، نگارنده با استناد به آیات قرآن، روایات و دیدگاههای تاریخی علمای اهل تسنن و تشیع، قسمتی از تاریخ دوره پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را تشریح میکند. این مطالب در قالب داستان بازگو شده است. برخی موضوعهای کتاب عبارتند از: تهیه آب توسط علی علیهالسلام برای پیامبر و سپاه در جنگ بدر، نزول فرشتگان در جنگ بدر، ستارههای بدر، کیفر شوم، زخمی شدن ابوجهل، محبت و رحمت پیامبر بر ابوجهل و آزادسازی ابوعزه (شاعری که در جنگ بدر اسیر شده بود).
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 328صفحه، رقعی.
کتاب حاضر، دوازدهمین کتاب از مجموعه کتابهای «پیامبر» است که با عنوان «کیمیای معنا» درباره رویدادهای پس از جنگ بدر نگاشته شده است. موضوعهای کتاب بدین شرح است: علل شکست دشمن در جنگ بدر، مراسم عزاداری، توطئه عمیر بن وهب، محبت به اسیران، تغییر قبله مسلمانان از بیتالمقدس به مکه، غزوه سویق و غزوه ذی امر.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 272صفحه، رقعی.
نویسنده در سیزدهمین جلد از مجموعه حاضر، با بررسی دلایل ایجاد جنگ احد، رویدادهایی را که به جنگ انجامید، شیوه رویارویی لشکریان اسلام و کفر و سرپیچی جمعی از سپاه اسلام و همچنین شهادت تعدادی از بهترین یاران پیامبر اسلام را به تفصیل بیان میکند. وی از شکسته شدن ابهت مشرکان در جنگ بدر و حس انتقامگیری قریش، به عنوان عوامل اصلی آغاز نبرد احد نام میبرد. نحوه شکلگیری و آرایش دو سپاه اسلام و مشرکین، داستان حنظله، پرچمداران سپاه قریش و سپاه اسلام، قضیه ذوالفقار آسمانی حضرت علی علیهالسلام و جانبازیهای آن حضرت در احد از جمله مطالب این کتاب است. بخشهای پایانی کتاب به شهادت مصعب (پرچمدار سپاه اسلام) و شهادت حمزه سیدالشهدا اختصاص یافته است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 304صفحه، رقعی.
«جاذبههای عشق» عنوان چهاردهمین کتاب از مجموعه «پیامبر» است که به شرح بخشهایی از تاریخ اسلام اختصاص دارد. در این کتاب، در قالب داستان و با استناد به آیات، روایات و منابع تاریخی، جنگ احد و رویدادهای پس از آن بررسی و تشریح میشود. برخی موضوعهای کتاب عبارتند از: جنگ احد و از جان گذشتگی یاران پیامبر، پیآمدهای احد، عاقبت ابیابنخلف، با پای لنگ به بهشت دوید، عمروبنجموع، بازگشت به مدینه و آگاهی از سرنوشت حمزه.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 288صفحه، رقعی.
پانزدهمین نوشتار از مجموعه کتابهای «پیامبر» با عنوان «خندق، حماسه جاودانه حق» به چاپ رسیده است. نگارنده در این کتاب با استناد به منابع تاریخی، تحلیلی از جنگ احزاب و حوادث پس از آن را در قالب داستان، فراهم آورده است. حادثه رجیع، حادثه بئرمعونه، حادثه بنینضیر، غزوه بنینضیر، مأموریت جنگی ذات الرقاع، غزوه دومة الجندل، جنگ احزاب یا خندق، فریب یهودیان و پیمانشکنان، نام فصلهای کتاب است. در پایان، رویارویی دو قهرمان از لشکر شرک، عمر بن عبدود و شهسوار اسلام؛ علی علیهالسلامدر غزوه خندق تشریح شده است.
### 18. پیامبر: اسطوره حسن (جلد 16)
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 312 صفحه، رقعی.
شانزدهمین کتاب از مجموعه «پیامبر» شرحی است از رویدادهای زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در جنگ خندق، جنگ با بنیقریظه، غزوه بنیلحیان، غزوه ذی قرد، غزوه بنی المصطلق، جنگ با منافقان، مأموریت علی علیهالسلام در فدک و صلح حدیبیه و حوادث پیرامون آن، قصه نذر امام علی علیهالسلام و فاطمه زهرا علیهاالسلام برای شفای امام حسن و امام حسین علیهماالسلام و نزول سوره هل أتی.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1379، 288 صفحه، رقعی.
هفدهمین کتاب از مجموعه «پیامبر» به رویدادهای جنگ خیبر و پیروزی
مسلمانان بر سپاه یهود و نیز حماسه امام علی علیهالسلام در این جنگ اختصاص دارد. سقوط فدک و بخشیدن آن به حضرت زهرا علیهاالسلام و پیآمدهای آن از دیگر مطالب کتاب است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1382، 558 صفحه، رقعی.
تشریح تاریخ اسلام از آغاز، شرح بخشهایی از تاریخ زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، بررسی غزوههای پیامبر و حوادث مربوط به آن به گونهای داستانی در این کتاب گرد آمده است. دعوت پادشاهان و حکمرانان عالم، موته، فتح مکه، محاصره طائف و جنگ تبوک برخی از موضوعهای کتاب هستند.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1383، 414صفحه، رقعی.
نویسنده در نوزدهمین جلد به بررسی بخشهایی از زندگی پیامبر اسلام پرداخته که از غزوه تبوک آغاز شده است و مباحثی چون توطئه قتل پیامبر، مسجد ضرار، سوگ ابراهیم (فرزند پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله)، همسران پیامبر و داستان مباهله را شامل میشود. بخشهای پایانی زندگی آن حضرت نیز در جلد بعدی آمده است.
امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1383، 490صفحه، رقعی.
در مباحث پیشین این مجموعه، ماجرای مباهله نجران و بخشی از زندگی
پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، بازگو و به چگونگی عقبنشینی مسیحیان در برابر مسلمانان اشاره شده است. در این جلد، برخی رویدادهای صدر اسلام، چالشهای مسلمانان و مسیحیان و منازعات گوناگون پس از پیامبر، با استناد به متون مختلف به تفصیل بررسی شده است.
درگاهی، حسین، تهران، انتشارات رایزن، چاپ اول، 1378، 64 صفحه، رقعی.
مباحث کتاب در دو بخش کلی عرضه شده است: زندگینامه پیامبر اسلام و مباحث پیرامونی آن و مباحثی درباره پیام او که قرآن است. نویسنده در فصل اول از نیاز انسان به دین، رهبری الهی و تداوم آن سخن گفته و در فصل دوم، زندگینامه پیامبر را از پیش از بعثت تا هنگام رحلت بیان کرده است. فصل سوم و چهارم به بیان ویژگیهای قرآن و دانشمندان قرآنی اختصاص دارد. در این فصلها، برخی خصوصیات صوری و اصطلاحات لازم برای شناخت سورهها و آیههای قرآن مجید، بازگو و درباره شیوه قرائت و فهم قرآن سفارشهایی بیان شده است.
دوانی، علی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1374، 312 صفحه، وزیری.
نویسنده در این کتاب به بیان رویدادهای تاریخ اسلام از آغاز بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله تا هجرت آن حضرت به مدینه پرداخته است. وی در بخشهایی از ابتدای کتاب، به موضوعهایی همچون: حجاز؛ قلمرو ظهور اسلام، نام و نژاد عرب، تقسیمبندی اعراب، ادیان عرب، بتهای عرب، علم و هنر عرب، بازارهای دهگانه عرب، تجارت قریش، شهر مکه، تولیت مکه، قبیله قریش، نیاکان پیامبر، داستان ساختگی، نذر عبدالمطلب و عبداللّه؛
پدر حضرت رسول اشاره کرده است. در بخشهای دیگر نیز پس از ذکر ولادت و پرورش پیامبر، سفر پیامبر به شام، شرکت پیامبر در جنگ فجار، شرکت پیامبر در پیمان جوانمردان قریش (حلف الفضول)، ازدواج با حضرت خدیجه علیهاالسلام، ولادت حضرت علی علیهالسلام، نصب حجرالاسود توسط پیامبر، فرزندان پیامبر و دین پیامبر پیش از بعثت، به بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله پرداخته و با نگاهی به احادیث بعثت و اظهار ایراد به احادیث بعثت، واقعیت بعثت از دیدگاه شیعه را بیان کرده است. موضوعهایی مانند: علی علیهالسلام؛ نخستین کسی که به پیامبر ایمان آورد، آشکار شدن دعوت پیامبر، یاری جستن قریش از یهود مدینه در مبارزه با قرآن، جاذبه قرآن، مهاجرت مسلمانان به حبشه، نمایندگان قریش در تعقیب مهاجرین و گفتوگوی هیئت اعزامی قریش با نجاشی، مسلمان شدن هیئت اعزامی نصارای حبشه، گرایش حمزه؛ عموی پیامبر به اسلام، اسلام آوردن عمربن الخطاب، وفات ابوطالب و حضرت خدیجه علیهاالسلام، سفر پیامبر به طائف، بیعت گروهی از اهل مدینه با پیامبر، دومین بیعت اهل مدینه با ایشان، چارهجویی قریش برای جلوگیری از مهاجرت پیامبر، حمله به خانه پیغمبر، ایثار و فداکاری علی علیهالسلامنسبت به پیغمبر و هجرت پیامبر به مدینه، مطالب بخشهای پایانی کتاب را تشکیل میدهد. نویسنده در پایان، بحث کوتاهی درباره معراج از دیدگاه علمی آورده است. روش نگارش این کتاب بیشتر به شکل نقل رویدادها و در برخی موارد، همراه با تحلیل است.
ابراهیمی ورکیانی، محمد، با همکاری نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، قم، دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1382، 400 صفحه، وزیری.
این اثر مروری است بر تاریخ جزیرة العرب پیش از اسلام تا بعثت پیامبر و خلافت علی علیهالسلام. کتاب که محصول درسهای دانشگاهی نویسنده است، با نگاهی به گذشته مسلمانان و ظهور اسلام، رخدادهای آن دوران را بررسی میکند. این اثر با شیوه گزارشی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از منابع شیعه و در مواردی هم اهل سنت به نگارش درآمده است. نویسنده برای اینکه دورنمایی از ضرورت بعثت پیامبر در جزیرة العرب و آثار آن را به نمایش بگذارد، دو فصل از بخش نخست کتاب را به جزیرة العرب و جغرافیای آن، اوضاع فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی زندگی اعراب، وجود اقلیتهای دینی و ظهور تمدن در آن سرزمین اختصاص داده و آنگاه به شرح زیستنامه پیامبر پرداخته است. سه فصل از بخش نخست کتاب، سرگذشت پیامبر از تولد تا بعثت، از بعثت تا هجرت و از هجرت تا رحلت است و در آن، نکات و رخدادهای قابل توجه دوران عمر 63 سال پیامبر تبیین شده است. بخش دوم کتاب، از رحلت پیامبر و بازتابهای آن آغاز میشود. در این بخش که در سه فصل سامان یافته، به ماجرای ردّه، سقیفه، فدک، حوادث دوران خلیفه نخست، خلافت خلیفه دوم، فتوحات اسلامی، سیره عمر در تقسیم بیتالمال و عثمان و ویژگیهای وی پرداخته شده است. خلافت امام علی علیهالسلام و ماجرای جنگهای آن حضرت با ناکثین، قاسطین و مارقین و جریانهای رو در روی امام و ویژگیهای آنها و شهادت امام و خلافت امام حسن مجتبی علیهالسلام، پایانبخش کتاب و فصل پایانی بخش دوم آن است.
پیشوایی، مهدی، قم، دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1383، 332 صفحه، وزیری.
تاریخ در پیوند با زمان و انسان معنا مییابد و حتی تأثیر تاریخ و گذر زمان نه تنها در یک فرد که در ملتها و نژادها روشن است. باید اندیشید و در نهایت به داوری نشست. نویسنده با همین اندیشه، میخواهد دفتر قطور تاریخ را به رویمان بگشاید و از اسلام بنویسد. وی این مجموعه را در پنج بخش اصلی و شانزده فصل تدوین کرده است و میکوشد تا برای هر یک از حوادث عصر نبوی، منابع جداگانه و متنوعی بیاورد. همچنین با بیان شواهد قرآنی و حدیثی، حوادث را از شکل گزارش صرف بیرون آورده و به تحلیل و بررسی مناسب برخی از آنها پرداخته و به شبهههای مربوط به هر موضوع نیز توجه کرده است.
مهمترین عنوانهای کتاب عبارتند از: جزیرة العرب (موقعیت جغرافیایی، اجتماعی و تمدنی)، صفات و روحیات عرب، ادیان و مذاهب در شبه جزیره عربستان و اطراف آن، محمد صلیاللهعلیهوآله از تولد تا بعثت، کودکی و نوجوانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، جوانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، از بعثت تا هجرت، دعوت علنی، پیآمدهای مخالفت قریش و اقدامات آنان، همسران پیامبر، اقدامات اساسی پیامبر اسلام در مدینه، تشکیلنیروهای رزمی اسلام و از دعوت جهانی تا رحلت پیامبر اسلام.
صاحبیفرد، علیاکبر، ویراسته: علیمحمد مجدی، کاشان، انتشارات مرسل، چاپ اول، 1381، 142 صفحه، وزیری.
در این کتاب، تاریخ اسلام پیش از بعثت پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تا پس از رحلت آن حضرت بررسی شده است. نویسنده ابتدا با بررسی آداب و
رسوم دوران جاهلیت، به عقاید و دیدگاههای اعراب آن دوره پرداخته و سپس به زندگانی پیامبر اسلام اشاره کرده است. مبارزات آن حضرت با مشرکان در مکه، جنگها و تشریع احکام در مدینه و حوادث پیش آمده در مدینه در مدت ده سال زندگانی پیامبر، از دیگر مطالب کتاب است. وی در پایان به ارتداد مسلمانان پس از وفات پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و زمینههای پیدایش حوادثی چون سقیفه بنیساعده و تبدیل حکومت اسلامی به سلطنت اموی اشاره کرده است.
مرکز بررسی و تحقیقات واحد آموزش عقیدتی سیاسی (تهیه و تدوین)، تهران، واحد آموزش عقیدتی - سیاسی ستاد مرکزی (سپاه)، چاپ اول، 1368، 219صفحه، وزیری.
این اثر به عنوان «متن درسی» در زمینه تاریخ پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تدوین شده و حوادث مربوط به دوران حیات رسول خدا صلیاللهعلیهوآله را به صورت تحلیلی بیان کرده است. این کتاب از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول، از آغاز حیات پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تا جنگ بدر و بخش دوم، از نبرد احد تا رحلت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله را دربرمیگیرد. ویژگیهای کتاب حاضر از این قرار است:
در تهیه مطالب تلاش شده است از متون اولیه و منابع دست اول که به صدر اسلام نزدیکتر است، استفاده شود.
در بسیاری از مطالب، جهت اطمینان بیشتر از صحت حوادث نقل شده، منابع متعددی آمده است.
افزون بر نقل حوادث، تجزیه و تحلیل وقایع نیز انجام گرفته و علل پیروزیها و شکستها در جنگهای زمان پیامبر اسلام بررسی شده است. به حرکتهای ضد اسلامی یهود و منافقان و مشرکان نیز پرداخته است.
آیات قرآنی را به مناسبت شأن نزول، در وقایع تاریخی آورده است.
تاریخ قمری را با تاریخ شمسی تطبیق داده است تا موقعیت فصلی نبردها و حوادث صدر اسلام به خوبی مشخص شود.
فاصله و طول مسیر حرکتها، محل و موقعیت بعضی نبردها و حوادث از مدینه با کیلومتر مشخص شده است.
اسامی و اعلام اعرابگذاری شده است تا تلفظ صحیح آن برای خواننده آسان باشد.
مطالب این کتاب، درسبندی شده و در پایان هر درس، پرسشهایی مطرح گشته است.
تاریخ اسلام: زندگانی پیامبر خاتم صلیاللهعلیهوآله
سبحانی، جعفر، قم، انتشارات خرم، چاپ اول، 1378، 359 صفحه، وزیری.
این اثر، کاوشی در تاریخ زندگانی رسول اعظم صلیاللهعلیهوآله و خلفای نخستین و امام علی علیهالسلام است که بیشتر به شیوه گزارش نگارش یافته است. نویسنده در مقدمه، با تبیین تاریخنگاری نقلی و تحلیلی، به انتقاد از شیوه تحلیل تاریخی برخی تاریخنگاران و خاورشناسان میپردازد. متن کتاب در دو بخش تاریخ پیامبر و تاریخ خلفا تنظیم شده است. مهمترین عنوانهای کتاب عبارتند از: اوضاع جغرافیایی عربستان، اوضاع اجتماعی و اخلاقی عمومی عرب در دوره قبل از بعثت، علم و دین در حجاز، دولتهای حیره و
غسان، پدر و نیاکان پیامبر، پیامبر از ولادت تا جوانی، پیمان حلف الفضول، سفر به شام، ازدواج با خدیجه و دیگر حوادث دوران جوانی رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، آیین پیامبر پیش از بعثت، بعثت پیامبر، دعوت سرّی، دعوت خویشاوندان و دعوت عمومی، مهاجرت عدهای از یاران پیامبر به حبشه، نقشههای مشرکین بر ضد پیامبر، وفات ابوطالب و خدیجه علیهاالسلام، معراج پیامبر و پاسخ به پرسشهایی پیرامون آن، سفر به طائف، پیمان عقبه، مهاجرت به مدینه، حوادث سالهای حضور پیامبر در مدینه و اقدامات آن حضرت، جنگها و فتوحات پیامبر، نحوه برخورد پیامبر با غیرمسلمانها و منافقین، داستان مسجد ضرار، رسالت جهانی پیامبر و دعوت سران قبایل و کشورها به اسلام، پیمانها و صلحنامههای پیامبر، حجة الوداع، واقعه غدیر و نصب علی علیهالسلام به جانشینی پیامبر، وداع و وفات رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، خلافت ابوبکر و عمر، فتح ایران و عوامل آن، خلافت عثمان، بررسی دوران امامت علی علیهالسلام، نبرد علی علیهالسلام با ناکثین، قاسطین و مارقین.
خوییزاده، بهمن، مصحح: سکینه دوزامیری، ویراستار: معصومه درخشنده، تهران، نشر باران، چاپ اول، 1378، 202 صفحه، وزیری.
نوشتار حاضر، متشکل از چهار بخش است. در بخش اول، مخاطبان با جغرافیای طبیعی، انسانی و سیاسی شبه جزیره عربستان و اوضاع مادی و معنوی این شبه جزیره پیش از ظهور اسلام آشنا میشوند. بخش دوم به شرح رویدادهایی اختصاص دارد که برای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در مکه رخ داده است، مانند: بعثت و دعوت،
نزول قرآن، عکسالعمل قریش نسبت به پیغمبر اسلام، مهاجرت به حبشه و طرح محاصره بنیهاشم. در بخش سوم، از حوادثی سخن به میان میآید که در زمان پیامبر و در شهر مدینه روی داده است. برخی از این حوادث عبارتند از: تغییر قبله، جنگ بدر، جنگ احد، غزوه با یهود بنینضیر، غزوه خندق، فتح مکه و جنگ تبوک. کتاب با مطالبی درباره سیره رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و نیز سخنان آن حضرت به پایان میرسد.
معادیخواه، عبدالمجید، تهران، نشر ذره، چاپ اول، 1377، 1013 صفحه، وزیری.
نگارنده با استناد به منابع تاریخی، ضمن شرح و تحلیل رویدادهای مهم تاریخ اسلام و عصر بعثت، زمینه آشنایی مخاطبان را با زندگی پرفراز و فرود پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله فراهم میسازد. کتاب از سی و پنج بخش کلی تشکیل شده است که از اوضاع پیش از بعثت سرزمین حجاز، خاندان قریش و پیامبر و راه و رسم و شخصیت پیامبر آغاز میشود. سپس یکایک وقایع و اتفاقات تاریخ اسلام را از بعثت پیامبر خاتم صلیاللهعلیهوآله، هجرت به حبشه، آشنایی یثرب با پیامبر، هجرت به یثرب، پایهگذاری تمدن اسلامی در مدینه، تغییر قبله و پیآمدهای آن، در راه آزادسازی مکه، جنگ بدر، پس از پیروزی، جنگ احد، بازتاب شکست، پس از احد، جنگ احزاب، پاسخ به خیانت بنیقریظه، فتح حدیبیه، جنگ خیبر، جنگ موته، فتح مکه، حنین، تبوک و اجرای قانون زکات بررسی میکند و سرانجام با اعلام برائت از مشرکان پایان میپذیرد. در آغاز کتاب، فهرست تفصیلی موضوعهای کتاب در نه صفحه و نیز در پایان کتاب، سی صفحه نمایه موضوعها، اعلام و اماکن برای استفاده
هرچه بهتر پژوهشگران فراهم آمده است.
### 32. تاریخ اسلام: عصر رسالت
مرکز بررسی و تحقیقات عقیدتی ـ سیاسی (تهیه)، تهران، واحد آموزش عقیدتی ـ سیاسی ستاد مرکزی (سپاه)، چاپ اول، 1365، 197 صفحه، وزیری.
این کتاب، متن درسی یکی از دورههای آموزشی طرح نظام آموزشی عقیدتی ـ سیاسی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که به بررسی تاریخ اسلام در عصر رسالت میپردازد و در بردارنده شانزده درس همراه با پرسشهایی در پایان هر درس است. عنوان موضوعها بدین شرح است: اهمیت تاریخ، اوضاع عربستان قبل از اسلام، ولادت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، در راستای رسالت، انتشار اسلام در مکه، محاصره اقتصادی، هجرت به یثرب، ایجاد حکومت اسلامی و آغاز درگیریهای مسلحانه، دستاورد و پیآمدهای جنگ بدر، غزوه احد و درسهایی که مسلمانان از آن آموختند، غزوات پیامبر، غزوه تبوک، توطئه منافقین و حجة الوداع.
آیتی، محمدابراهیم، با تجدید نظر و اضافات: ابوالقاسم گرجی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم، 1378، 766 صفحه، وزیری.
کتاب، گزارش جامع و مستندی از تاریخ حیات پیامبر گرامی اسلام و حوادث دوران زندگی وی از آغاز تا اندکی قبل از رحلت آن جناب است. نویسنده که از افراد آگاه و دقیق در تاریخ اسلام و سیره اهلبیت علیهمالسلاماست، با جستوجو در منابع سیرهنگاری کهن، محتوای تاریخ اسلام را
از اجداد پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تا غزوه تبوک و بیست و چهار وفد از وفودی که پس از آن غزوه به حضور حضرت رسیدند، گزارش کرده است. به دلیل درگذشت نویسنده، بعضی از حوادث مهم سالهای اخیر تاریخ آن حضرت از جمله حجة الوداع، واقعه غدیرخم و نیز وفات پیامبر از قلم افتاده است. نویسنده در کمتر از یک سوم کتاب، افزون بر اشاره به ویژگیها و سرگذشت قریش و اجداد پیامبر، به زندگانی پیامبر در دوران مکه و گرفتاریهای آن حضرت در برخورد با قریش پرداخته است. بقیه مطالب به حوادث دوران مدینه به ویژه سریهها، جنگهای متعدد آن حضرت با قریش و یهودیان و نقشههای مخالفان اسلام مربوط است که به ترتیب سال، تنظیم و گزارش شده است. ضبط و ثبت دقیق و اعرابگذاری اعلام و مکانها و مستندسازی محتوای مطالب و گزارشها به منابع تاریخی و سیرهای دست اول از ویژگیهای این اثر است. دکتر ابوالقاسم گرجی نیز در تجدیدنظر و اضافات خود افزون بر نوشتن چند مقدمه بر چاپ مکرر این کتاب و بیان مزایای هر یک از چاپها، به برخی انتقادها نسبت به گزارشهای نویسنده اشاره کرده و توضیح داده است. در پایان کتاب، سیاهه آیات، احادیث، اعلام، قبایل، مکانها، اشعار و غزوات مورد اشاره نویسنده آمده است.
یادآوری میشود چکیده این کتاب با نثری روان با عنوان زیر به چاپ رسیده است: چکیده تاریخ پیامبر اسلام، با تخلیص: جعفر شریعتمداری، تهران، بنیاد پژوهشهای اسلامی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، چاپ اول، 1378، 244 صفحه، وزیری.
حسینی ادیانی، ابوالحسن، قم، انتشارات انوار الهدی، چاپ اول، 1375، 300 صفحه، رقعی.
نویسنده در بخش اول، با ذکر ضرورت طرح مباحث تاریخ اسلام با عنوان «کلیاتی پیرامون تاریخ اسلام»، از موضوعهایی چون اقسام تاریخ، فایده مباحث تاریخی، تاریخ از دیدگاه قرآن، گستره تاریخ اسلام، آغاز نگارش تاریخ اسلام، نقش دانشمندان شیعه در تدوین تاریخ اسلام و منابع بررسیهای تاریخی یاد کرده است. در بخش دوم، به تاریخ طبیعی، سیاسی و انسانی جزیرة العرب، موقعیت جغرافیایی جزیرة العرب، حجاز و منطقه شمالی و غربی، منطقه مرکزی و شرقی و منطقه جنوبی و یمن پرداخته است.
در بخش سوم، اجداد و نیاکان رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و ایمان آن حضرت و والدین ایشان به توحید ـ پیش از مبعث ـ مطرح شده است. در بخش چهارم، از ولادت تا ازدواج حضرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله در قالب موضوعهایی چون: میلاد رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، ارهاصات و تحلیلی پیرامون آن، رحلت مادر و جدّ پیامبر، سفر اول آن حضرت به شام، حلف الفضول، سفر دوم ایشان به شام و تحلیلی پیرامون این دو مسافرت بیان شده است. در بخش پنجم، از ازدواج تا بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و مسائلی چون ازدواج آن حضرت با حضرت خدیجه علیهاالسلام و عوامل آن، شخصیت حضرت خدیجه علیهاالسلام و... مطرح گشته است. نویسنده در بخش ششم برای بررسی وضعیت عرب جاهلی قبل از اسلام، با بیان موضوعهایی چون: مفهوم جاهلیت و حدود زمانی و مکانی آن، حیات سیاسی و اجتماعی عرب جاهلی، حیات دینی و شریعت عملی عرب جاهلی، به دینهای موجود در جزیرة العرب پیش از اسلام شامل یهودیت، مسیحیت، مجوسیت، آیین
صائبین، دهریت و حنفیّت اشاره داشته و خصلتهای روحی و اخلاقی عرب جاهلی، قوانین مدنی، حقوق زنان و فرزندان، خرافه و خرافهپرستی و وضعیت عمومی جهان قبل از بعثت را بررسی کرده است. در بخش هفتم که به بعثت تا هجرت پیامبر اختصاص دارد، پس از ذکر بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و تحلیلی پیرامون آن، از پیشگامان در اسلام و ایمان، انذار عشیرة و دعوت عمومی، تهدیدات و تطمیعهای قریش، مقابله جدی قریش با اسلام، احتجاجات مشرکین با رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، آغاز گشایش و هجرت به حبشه، تحریم اقتصادی و محاصره در شعب ابوطالب، رحلت ابوطالب و خدیجه علیهاالسلام، دعوت قبایل، سفر رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به طائف، کارنامه اسلام در مکه، زمینههای اسلام مردم مدینه، آغاز اسلام مردم مدینه و انگیزه آن، هجرت مسلمانان به مدینه، لیلة المبیت و هجرت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به مدینه یاد شده است. این کتاب به دوران پس از مکه نپرداخته و از زندگی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در مدینه و حوادث آن دوران و جنگهای پیامبر یاد نکرده است. در نگارش این اثر، به نقل وقایع تاریخی بسنده شده و در برخی موارد نیز با تحلیل نگارنده همراه است.
یوسفی غروی، محمدهادی، ترجمه: حسینعلی عربی، قم، مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمهالله، چاپ دوم، 1382، 447 صفحه، وزیری.
اثر حاضر، ترجمه کتاب موسوعة التاریخ الاسلامی اثر آقای محمدهادی یوسفی غروی از تاریخنگاران و کتابشناسان صاحبنام حوزه علمیه قم و نجف است. وی پس از بیست سال و اندی تحقیق و تدقیق، کتاب ارزشمند «موسوعة التاریخ الاسلامی» را به جامعه علم و ادب تقدیم داشته است. این کتاب در چهار مجلد با عنوان «تاریخ تحقیقی اسلام» با توجه به شأن نزول آیات و روایات اهلبیت علیهمالسلام به فارسی برگردان شده که از ویژگیهای زیر برخوردار است:
2. نویسنده در بررسی و پژوهش بیست ساله خود از روش علمی مخصوصی در علم تاریخ استفاده کرده و کوشیده است علت تناقض نصوص یا تحریفهای انجام شده را ریشهیابی و تحلیل کند.
با عنایت به اینکه «اهل البیت أدری بما فی البیت» هستند، نویسنده کوشیده است تا از روایات ائمه اطهار علیهمالسلام پس از بررسی سند و دلالت در تبیین و تحلیل حوادث صدر اسلام استفاده کند. ایشان با استدلال و منطق و روش علمی و تحقیقی در علم تاریخ، بسیاری از فضایل جعلشده برای برخی اشخاص را زیر سؤال میبرد.
در طول تاریخ، شبهههای بسیاری درباره اسلام و قرآن به ویژه درباره
شخصیت والای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله ایجاد شده که نویسنده در جای مناسب، با استدلال و برهان و به ویژه با استفاده از قرآن، به این شبههها پاسخ داده است.
این کتاب، برخلاف مرسوم، تنها جمعآوری و تبویب گزارشهای تاریخی از کتابهای مختلف نیست، بلکه نویسنده کوشیده است هرگونه حادثهای را تبیین کند تا چراغی برای راه آیندگان باشد.
نویسنده تلاش کرده است از منابع دست اول استفاده کند و در این میان، عنایت ویژهای به منابع شیعی داشته است.
نویسنده در جلد اول با بحث درباره مطالعه و تحقیق در تاریخ اسلام، روشهای تاریخی درباره سیره را تحلیل و نقد کرده است. سپس اوضاع فرهنگی و عقاید و رسوم عصر جاهلیت (حوادث و تاریخ قبل از اسلام)، مراحل زندگی و نشو و نمای نبی اکرم صلیاللهعلیهوآله، زمینههای بعثت و مراحل دعوت پنهان و آشکار پیامبر را با بهرهگیری از آیات و روایات و متون تاریخی بیان داشته است.
جلد دوم این مجموعه که شامل شرح و تحلیل وقایع صدر اسلام است، عصر نبوت تا پایان سال دوم هجرت نام دارد و این مطالب در آن آمده است: تاریخ معراج و اسراء، هجرت اول، هجرت به طائف، بیعت عقبه و انتشار اسلام در مدینه، توطئه برای قتل نبی اکرم صلیاللهعلیهوآله و مهمترین حوادث سال اول و دوم هجری.
موضوعهای جلد سوم که عنوان آن حوادث سال سوم تا ششم هجرت است، عبارتند از: مهمترین حوادث سال سوم هجری چون: واقعه ذیقار،
میلاد امام حسن علیهالسلام، جنگ احد، خطبه رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله، جایگاه علی علیهالسلام، غزوه حمراء الاسد، احکام ارث و...؛ مهمترین حوادث سال چهارم هجری: غزوه رجیع، غزوه بنینضیر، غزوه ذات الرقاع، وفات فاطمه بنت اسد، میلاد امام حسین علیهالسلام، ازدواج پیامبر با ام سلمه؛ مهمترین حوادث سال پنجم هجری: غزوه خندق، درباره سلمان فارسی، پیمانشکنی بنیقریظه، غزوه بنیقریظه، واجب شدن حجاب و...؛ مهمترین حوادث سال ششم هجری: غزوه بنیلحیان، غزوه دومة الجندل، غزوه ذات السلاسل، غزوه بنی المصطلق، صلح حدیبیه، بیعت رضوان، فرستادگان پیامبر به سوی پادشاهان و... .
عنوان جلد چهارم، حوادث سال هفتم تا یازدهم هجرت است. در این مجلد، مهمترین حوادث سال هفتم تا سال یازدهم هجری بررسی شده که مهمترین عنوانهای آن بدین قرار است: نزول سوره دهر در ذیالحجة، ساختن منبر پیامبر، غزوه موته، سفارشهای خاص پیامبر، نزول سوره طلاق، نقض صلحنامه حدیبیه به وسیله قریش، خروج رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهبه سوی مکه، غزوه خیبر، موضعگیری یهودیان مدینه، مصالحه یهودیان قلعههای سهگانه با پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، قضیه فدک، ارسال نامه به کسری، حرکت پیامبر به سوی طائف، غزوه تبوک، جانشینی علی علیهالسلام در مدینه، مستجاب شدن دعای پیامبر، مباهله با اسقفهای نجران، مرگ ابراهیم فرزند رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، نزول دستور برای انجام حج، حرکت برای حجهالوداع، ورود پیامبر به مکه، ملحق شدن علی علیهالسلام به رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله، خطبه پیامبر پس از انجام عمره، آیههای ولایت
و تبلیغ، وصیت پیامبر به علی علیهالسلام و تاریخ وفات پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و... .
ارشادی، عیناللّه، تهران، انتشارات فردابه، چاپ اول، 1380، 192 صفحه، رقعی.
پژوهشی است در تاریخ اسلام و بنیانگذار آن رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله. نویسنده با بهرهگیری از منابع تاریخی، پس از بررسی موقعیت جغرافیایی شبه جزیره و شناخت ادیان و قبایل و رسوم این منطقه، به تاریخ پیامبر اسلام از آغاز ولادت تا بعثت و از بعثت تا هجرت و از هجرت تا رحلت و رویدادهای پیش آمده برای آن حضرت از جمله نزول قرآن، جنگها و پیمانها با مشرکان و اهل کتاب، پایهگذاری دولت اسلامی و تشریع احکام پرداخته است.
صفایی حائری، عباس، قم، مؤسسه مطبوعاتی دنیا، 1380، 424 + 392 صفحه.
کتاب حاضر با ارائه شواهد مستند، زمینه تولد اسلام در جزیرة العرب و وضعیت جامعه پیش از اسلام را بررسی و با معرفی پیامبر اسلام، شیوه برخورد و تعامل او با مخالفان و موضعگیریهای آن حضرت را در برابر منافقان و مشرکان ترسیم کرده است. نویسنده به تاریخ امام علی علیهالسلام نیز اشارههایی دارد.
کتاب حاضر با عنوانهای تاریخ شخصیت پیامبر اسلام و تاریخ مجاهدت پیامبر اسلام چاپ شده بود که اکنون به صورت یک مجموعه منتشر شده است. بخشهای دوازدهگانه کتاب عبارتند از: عرب پیش از اسلام، طهارت اجداد پیامبر و شرححال آنان، ولادت پیامبر، عصمت پیامبر، مهاجرت اصحاب پیامبر به حبشه، دعوت پیامبر، اتحاد انصار و مهاجران، تعلیمات پیامبر، تعامل پیامبر با مسلمانان، سیره پیامبر، شبهات و اعتراضات دشمنان اسلام، رحلت پیامبر و پیآمدهای آن و خلافت پس از پیامبر.
### 38. تاریخ صدر اسلام (عصر نبوت)
زرگرینژاد، غلامحسین، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، چاپ اول، 1378، 677 صفحه، وزیری.
کتاب حاضر، کاوشی گسترده در تاریخ زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و حوادث صدر اسلام است که به شیوه گزارشی و تحلیلی و با فاصلهگیری از شیوه رایج در سیرهنگاری که شرح غزوهها و سریههاست، به منظور تدریس در رشته تاریخ دوره کارشناسی دانشگاهها، نگارش یافته است. نویسنده با جستوجوی فراوان در بیش از 1400 منبع قرآنی، روایی، تاریخی و جغرافیایی و بهرهمندی از آنها، به تحلیل و بررسی تاریخ حیات پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و جزئیات حوادث آن دوران پرداخته است. وی در آغاز کتاب به نقد روش سیرهنگاری ابناسحاق و سیرهنویسان نخستین میپردازد و آن را غیرجامع معرفی میکند. آنگاه تاریخنگاران و تحلیلگران را به پرهیز از اتکا به گزارشهای موجود در سیرهها فرامیخواند و معتقد است برای تدوین دقیق تاریخ اسلام در عصر نبوی، مقدم بر تمام منابع و
مآخذ فراوان باید به قرآن و نهجالبلاغه استناد کرد.
کتاب از پنج بخش و فصلهای متعدد تشکیل شده است. در بخش اول، ویژگیهای جغرافیایی و مشخصات طبیعی شبه جزیره عربستان و هر یک از نقاط آن، ویژگیهای اجتماعی و انسانی اقوام عرب و خاستگاه آنان، حیات اقتصادی، ادیان عربستان جنوبی و شمالی، خداپرستی در جامعه حجاز و باورهای خرافی عرب جاهلی را آورده است. بخش دوم به حوادث زندگی پیامبر از تولد تا بعثت اختصاص دارد. در بخش سوم، تاریخ اسلام در دوره مکی را با گزارشی از آشکار ساختن بعثت، کیفیت نزول اولین آیات وحی، واکنشهای قریش، مهاجرت مسلمانان به حبشه و پیمان عقبه و سرانجام، هجرت به یثرب شرح داده است. سپس به اسلام در دوره مدنی؛ یعنی پس از هجرت میپردازد که در آن با موضوعهایی چون: ارکان نظام اسلامی، قوانین اجتماعی، حکومت و تأسیس دولت، اتحاد سیاسی، تغییر قبله، وجوب زکات و روزه و غزوات بدر، احد، حمراء الاسد، وحدت با اهل کتاب و آنچه در ده سال آخر بعثت رخ داده است، روبهرو میشویم. در بخش پایانی نیز روابط پیامبر با بزرگان یهود و قراردادها و جنگهای مختلف با آنان، وضعیت زندگی و طبقات اجتماعی یهودیان، فتح مکه، غزوه تبوک، حجة الوداع و جانشینی علی علیهالسلام و سپس رحلت به سوی رفیق اعلی را بیان کرده است.
مسائلی، احمدرضا، اصفهان، کانون پژوهش، چاپ اول، 1378، 256 صفحه، وزیری.
کتاب حاضر، پژوهشی است در تاریخ زندگانی پیامبر اسلام که در بیست و دو فصل به اجمال بررسی میشود. نویسنده پیش از مباحث اصلی کتاب،
مختصری درباره تقسیمبندی تاریخ و روش تحقیق در آن و همچنین منابع شناخت در تاریخ نقلی مطالبی بیان میدارد. سپس به موضوعهایی چون: ادیان شبه جزیره عربستان پیش از پیامبر، محمد بن عبداللّه، دوره نوجوانی نبی اکرم صلیاللهعلیهوآله، حوادث دوره نوجوانی و اعجاز، بعثت تا هجرت، واقعه غدیر، امّی بودن پیامبر از منظر کتاب و سنّت و عقل و شواهد تاریخی و... میپردازد.
یعقوب، احمدحسین، ترجمه: محمدابراهیم آیتی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، 1374، 610 صفحه، وزیری (دو جلد در یک مجلد).
کتاب تاریخ یعقوبی یکی از کتابهای مهم در تاریخ عمومی است که در قرن سومهجری نگاشته شده است. یعقوبی، گردشگری تیزبین و تاریخنگاری چیرهدست است که در تاریخنویسی تنها به ذکر تاریخ پادشاهان و حوادث دوران سلطنت ایشان بسنده نمیکند، بلکه درباره هر ملتی به تحقیق میپردازد و مذاهب، سنتها، فلاسفه، دانشمندان و کتابهای آنان را نیز ذکر میکند. مجلد حاضر، ترجمه کتاب اول و بخشی از کتاب دوم _تاریخ یعقوبی _را دربردارد که از هبوط آدم آغاز میشود و پس از ذکر سرگذشت پیامبران و شاهان بنیاسرائیل و زندگی مسیح، به تاریخ فرمانروایان سریانی و پادشاهان موصل، بابل، هند، یونان، روم، پارس، چین، مصر، بربر، حبشه، سودان، شام، یمن و حیره میپردازد. سپس با بیان تاریخ مفصلی از قوم عرب در جاهلیت، به بررسی و تبیین تاریخ زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله میپردازد. مهمترین عنوانهای این بخش عبارتند از: ولادت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، کودکی و نوجوانی، حلف الفضول، همسری خدیجه، مبعث، معراج، انذار، هجرت به حبشه، آنچه از قرآن در مکه نازل شده است، وفات خدیجه و ابوطالب، هجرت رسول خدا از مکه، ورود رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به مدینه، آنچه از قرآن
در مدینه نازل شده است، جنگ بدر، جنگ احد، جنگ بنینضیر، جنگ خندق،... فتح مکه، فرماندهان دستهها و لشکرها، نامههای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به پادشاهان مجاور، فرستادگان عرب که نزد رسول خدا صلیاللهعلیهوآله میآمدند، نامههای رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهبه قبایل عرب، مباهله با نصارای نجران، زنان رسول خدا، خطبهها و موعظههای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، حجة الوداع، غدیرخم، وفات، فاطمه؛ یگانه دختر پیامبر، شمایل رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهو... .
امامزاده، مهرو، تهران، انتشارات خاقانی، تابان، چاپ اول، 1378، 156صفحه، رقعی.
این کتاب، پژوهشی در زندگانی پیامبر اسلام پیش از تولد تا آغاز رسالت است که نویسنده در آن، از قرآن، تورات و انجیل و برخی منابع دیگر استفاده کرده است. مطالب کتاب در چهار فصل تدوین شده است. فصل اول به بتپرستی و رسالت و فرزندان حضرت ابراهیم میپردازد و در فصلهای بعدی، به ترتیب، این عنوانها آمده است: ولادت پیامبر، دوران کودکی و نوجوانی، اولین انقلاب حضرت محمد، آشنایی با خدیجه، ازدواج، وحی و نبوت، تأثیر اسلام ابوبکر، آغاز رسالت.
### 42. خاتم پیامبران (جلد 1 ـ 3)
ابوزهره، محمد، ترجمه: حسین صابری، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستانقدسرضوی، چاپ دوم، 1375، 714 + 740 + 744 صفحه، وزیری.
پژوهشی است تحلیلی در تاریخ زندگانی و سیره پیامبر. نویسنده با بهره گرفتن از آیات قرآن و منابع تاریخی با نگاهی نو، نه تنها به بررسی زندگانی پیامبر اسلام در دوران جاهلیت تا درگذشت آن بزرگوار پرداخته، بلکه
تصویری فراگیر از سیر تاریخی نزول و تشریع آیات الاحکام قرآن ترسیم کرده است. وی با روش نقل و تحلیل، با بیان و تشریح احکام و تبیین نزول قرآن، خواننده را از همین گذرگاه به فضای واقعی عصر رسالت رهنمون میکند.
کتاب در سی و هشت فصل همراه با مقدمهای تنظیم شده است. نویسنده، اوضاع سیاسی، فرهنگی و اقتصادی جهان در عصر بعثت و آیینهای موجود در جزیرة العرب و جهان از جمله آیین مجوس، مانوی، مزدکی، بودایی، کنفوسیوس و بتپرستی را بررسی کرده است. بررسی سرزمین بعثت، مکان و زمان رسالت، اقوام ساکن در جزیرة العرب، فصلهای بعدی کتاب را تشکیل میدهند. نَسَب و خاندان پیامبر، ولادت، کودکی، جوانی و ویژگیهای فردی و خصوصیات اخلاقی و انسانی پیامبر قبل از بعثت، فصلهای سوم تا ششم کتاب را به خود اختصاص داده است. بشارتهای ادیان آسمانی به بعثت پیامبر موعود، بعثت پیامبر، آغاز دعوت، ایمان (آوردن) برخی از اهل مکه به وی، مبارزه پیامبر و پایداری او، تحریم اقتصادی یاران پیامبر و مرگ خدیجه و ابوطالب از دیگر فصلهای کتاب است. در فصل سیزدهم، از دو حادثه مهم شق القمر و معراج پیامبر به عنوان دو معجزه آن حضرت یاد شده است. آنگاه از گسترش اسلام، ماجرای مباهله، اسلام انصار، هجرت پیامبر به مدینه و طرح اسلام برای حکومت و واکنشهای قریش و دیگر قبایل دینی ازجمله یهود و نصارا، واکنشهای مخالفان در قالب جنگهای بدر، احد، حنین، احزاب، خیبر، فتح مکه و دیگر غزوهها و سریهها سخن گفته شده است. تشریح بیشترین بخش احکام شریعت اسلامی، گسترش اسلام و طرح آن در شبهجزیره عربی و پرآوازه شدن اسلام و فراتر رفتن آیین جدید از
مرزهای جزیرة العرب با اعزام هیئتها و نامه نوشتنهای پیامبر به فرمانروایان کشورها و رؤسای قبیلهها و سران مذاهب، از دیگر مباحث کتاب است. گزارش آخرین حج پیامبر، وقایع رحلت آن حضرت و همسران پیامبر، آخرین بخش کتاب است.
ترجمه فارسی «الرحیق المختوم، سیره رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله» شیخ صفی الرحمن مبارکفوری
مبارکفوری، صفی الرحمن، ترجمه: محمدعلی لسانی فشارکی، تهران، انتشارات احسان، چاپ اول، 1381، 918 صفحه، وزیری.
این کتاب، اثر پژوهشی جامعی درباره جنبههای زندگی و سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله است. نویسنده با استناد به آیات قرآن، روایات و اسناد معتبر تاریخی در سه بخش و فصلهای متعدد، تاریخ صدر اسلام و اقدامات پیامبر را تحلیل کرده است. وی ابتدا به جغرافیای تاریخی و فرهنگی و سیاسی جزیرة العرب همزمان با ظهور اسلام پرداخته و چگونگی رشد و نمو پیامبر را گزارش کرده است. در بخش دوم، چگونگی بعثت، دعوت مخفی، دعوت علنی، برخورد مشرکان، هجرت به حبشه، گسترش اسلام، تحریم اقتصادی و موضوعهایی از این دست آمده است. در بخش سوم، در بیست فصل، سیره سیاسی و اخلاقی پیامبر با عنوانهایی همچون: بنیانگذاری جامعه اسلامی، نبردهای خونین، جنگ بدر، جنگ احد، جنگ خندق، صلح حدیبیه، فتح مکه، جنگ صفین، جنگ تبوک، حجهالوداع، خانواده پیامبر و مکارم اخلاقی پیامبر، بحث و بررسی شده است. یادآوری میشود نگارنده با رجوع به منابع اهل سنّت (همچون: صحیح مسلم و بخاری، سیره ابنهشام، جامع الترمذی، سنن
ابیداوود و فتح الباری)، کتاب را تدوین کرده است.
### 44. داستان پیامبران (حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله) (جلد 2)
موسوی گرمارودی، علی، تهران، مؤسسه انتشارات قدیانی، چاپ سوم، 1374، 240 صفحه.
نویسنده در جلد دوم از مجموعه دو جلدی داستان پیامبران به زندگانی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله پرداخته و از میلاد آن حضرت تا رحلت ایشان را به شکل رمانتیک و بسیار جذاب بیان کرده است. وی به تناسب کتاب و شیوه نگارش، پارهای از رویدادهای دوران پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و زندگانی آن حضرت را گزینش کرده و در این کتاب آورده است. به همین دلیل، درباره همه مسائل و موضوعهای مربوط به پیامبر سخن نگفته است.
از جمله موضوعهای مختلفی که در این جلد مطرح شده است، به این مطالب میتوان اشاره کرد: میلاد پیامبر، کودکی آن حضرت، در کنار مادر، در راه یثرب، نوجوانی آن حضرت، نخستین سفر ایشان به شام، چوپانی ایشان، جنگ فجار، احیای پیمانی باستانی و انسانی (حلف الفضول)، سفر دوم به شام، ازدواج ایشان، تولد زینب دختر آن حضرت، بازسازی کعبه، بعثت آن حضرت، ایمان حمزه، هجرت مسلمانان به حبشه، درگذشت ابوطالب، رحلت حضرت خدیجه علیهاالسلام، سفر به طائف، اسلام فراسوی آفاق مکه، هجرت، تشکیل حکومت اسلامی، سال دوم هجرت، سال سوم هجرت و جنگ احد، دیگر جنگهای پیامبر، شهادت جعفر بن ابیطالب، جنگ تبوک آخرین غزوه پیامبر، حجة الوداع و غدیر خم، غروب خورشید رسالت و رحلت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله.
نویسنده هر یک از این موضوعها را در قالب داستان، به شکل بسیار
جالب و احساس برانگیز مطرح کرده است که عواطف هر خوانندهای را تحریک میکند. وی درباره بسیاری از مطالب زندگانی پیامبراعظم صلیاللهعلیهوآله و رویدادهای دوران آن حضرت سخن نگفته یا بسیار گذرا و کوتاه از آن گذشته است. چون مطالب، داستانگونه است، نقل مطالب چندان بر ارجاع به منابع متکی نیست، هرچند بدون ارجاع نیز نبوده است.
کمپانی، فضلاللّه، تهران، دارالکتب الاسلامی، چاپ دوم، 1376، 722 صفحه، وزیری.
در این کتاب، زندگانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، با استفاده از منابع مختلف در ده بخش تنظیم شده است. نویسنده در ابتدا به وضیعت جغرافیایی، فرهنگی و اجتماعی شبهجزیره عربستان میپردازد و در ادامه، به مراحل مختلف تاریخ زندگی پیامبراسلام پیش از بعثت، بعثت، دعوت و هجرت اشاره میکند. عنوانهای بخشهای دهگانه کتاب عبارتند از: عربستان و قوم عرب، نژاد و نسب، پیش از بعثت، در پیرامون بعثت، دعوت پیغمبر، پیغمبر در مدینه، مکارم اخلاق پیغمبر، سیره و سنّت پیغمبر، وصف رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، مطالب متفرقه (زوجات و فرزندان، رد تهمت مغرضین، اصحاب پیغمبر، خاتمیت پیغمبر و چهل حدیث نبوی).
صرفی، محمدتقی، قم، انتشارات ناصر، چاپ اول، 1381، 152 صفحه، رقعی.
در این کتاب، نخست خلاصهای از ماجرای ولادت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهآمده و پس از آن، شرحی از آداب و رسوم و صفات ناپسند
جاهلیت عرب فراهم گشته است. کتاب با حکایتهایی از دوران کودکی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، ماجرای ازدواج آن حضرت با خدیجه و چگونگی بعثت پی گرفته میشود. به دنبال آن، مهمترین رخدادهای پس از بعثت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و جنگهای آن حضرت تشریح میشود که عبارتند از: جنگ بدر، جنگ احد، جنگ خندق، جنگ خیبر، نامه به پادشاهان جهان، فتح مکه و حادثه غدیر. بخشی از کتاب نیز به شرح ویژگیهای اخلاقی پیامبر اختصاص دارد. کتاب با معرفی همسران دایمی پیامبر و اصحاب آن حضرت به پایان میرسد.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 160 صفحه، رقعی.
کتاب حاضر، نخستین جلد از مجموعه هشت جلدی _زندگی پیامبر گرامی در قرآن _نگاشته سمیح عاطف الزین است که در آن، سیره رسول گرامی اسلام با استناد به آیات قرآن کریم تفسیر شده است. در این اثر، نویسنده با بهرهگیری از آیات قرآن، گوشهای از زندگانی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله را گزارش کرده است. این گزارش با معرفی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله به عنوان انسانی کامل آغاز میشود که بر اساس اراده خداوند باید ظهور کند و کارهای نیمه تمام رسولان پیشین را کامل سازد. سپس باورهای اعراب پیش
از اسلام از جمله باورهای دینی نیاکان رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و موقعیت اجتماعی آنان را بررسی میکند. در همین قسمت به مناسبت تصدی مقام پردهداری کعبه از سوی عبدالمطلب، حادثه عام الفیل را شرح میدهد و با گزارش میلاد رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، آن را به پایان میبرد.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: محمدحسین احمدیار، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381،120صفحه، رقعی.
کتاب حاضر، ترجمه جلد دوم از _زندگی پیامبر اکرم _صلیاللهعلیهوآله در قرآن نوشته سمیحعاطفالزین است که سیره رسول گرامی اسلام را با استناد به آیات قرآن کریم شرح داده و تفسیر کرده است. در جلد حاضر، با مروری بر دوران کودکی و نوجوانی پیامبر، واقعه بعثت و نزول آیات قرآن کریم بر آن بزرگوار تشریح شده است.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 176 صفحه، رقعی.
کتاب حاضر، سومین جلد از مجموعه هشت جلدی _زندگی پیامبر اکرم _صلیاللهعلیهوآله در قرآن نوشته سمیح عاطف الزین است که سیره رسول اکرم
صلیاللهعلیهوآلهرا با استناد به آیات قرآن کریم تفسیر کرده است. آغاز دعوت پیامبر اسلام، وضعیت مکه، اولین فعالیتهای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در تبلیغ دین اسلام از مباحثی است که نویسنده در این مجلد به شرح و تفسیر آن همت گمارده است.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 129 صفحه، رقعی.
در این جلد، پس از آنکه گزارشی از ایام سه ساله تحریم و محاصره رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و پیروانش در شعب ابیطالب آمده، چگونگی نقض پیماننامه تحریم قریش با رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و خورده شدن آن به وسیله موریانهها بیان شده است. پس از آن، حوادث عام الحُزن و رحلت ابوطالب، سفر تبلیغی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به شهر طائف و یاری خواستن او از قبایل عرب بازگو گشته است. این نوشته با توضیح ماجرای بیعت عقبه اول و دوم و هجرت رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهبه مدینه به پایان میرسد.
### 51. زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در قرآن: تأسیس دولت اسلامی، زندگی در مدینه، غزوه بدر (جلد 5)
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: محمدباقر محبوب القلوب و محمدحسین احمدیار، ویراسته:
فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 179 صفحه، رقعی.
نویسنده در این جلد، بخشی از زندگانی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله را با بهرهگیری از قرآن و روایات اسلامی بررسی میکند. این جلد به دوران تأسیس دولت اسلامی تا غزوه بدر اختصاص دارد. از دیدگاه نویسنده، اقدام رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهدر تشکیل نظام سیاسی و حکومتی کاری است که در میان دیگر پیامبران، نظیری برای آن نمیتوان یافت. وی همچنین بنای یک جامعه مدنی در مدینه و کاهش نفوذ سران قبایل آن را از عوامل پیدایش جنگها میان رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهو آنان تلقی کرده است. به دنبال آن، گزارشی از چند سریه و غزوه و از جمله غزوه بدر آورده و بر نقش جنگ بدر در تحکیم موقعیت سیاسی و نظامی مسلمانان تأکید ورزیده است.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 229 صفحه، رقعی.
نویسنده در این جلد به دو شیوه تحلیلی و داستانی و با استناد به آیات قرآن و روایات تاریخی، غزوههای احد، بنینضیر، بنی مصطلق، احزاب، بنیقریظه، بنیلحیان و ذیقرد را بررسی کرده است. در فصل پایانی کتاب نیز به فلسفه نبردهای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و شیوههای جنگی او و سفارشهای ایشان به مجاهدان اشاره کرده و نتیجه گرفته است در اسلام
چیزی به نام جنگ برای جنگ وجود ندارد. همچنین در شرایطی که جنگ برای هدف انسانی و مشروع ضرورت پیدا میکند، مسلمانان موظف شدهاند به قوانین جنگی احترام بگذارند و آن را به خونریزی و ارضای تمایلات حیوانی خویش بَدَل نسازند.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 225 صفحه، رقعی.
این مجلد، شرح بخشی از زندگانی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله شامل پیمان صلح حدیبیه، نامههای او به سلاطین و حکام و دعوت آنان به اسلام و غزوههای موته، ذات السلاسل و فتح مکه است. نویسنده بر محور آیات قرآن و با استناد به برخی روایات تاریخی، نخست، زمینههای انعقاد پیمان صلحی میان رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و مشرکان مکه را بیان کرده و سپس متن صلحنامه حدیبیه و انعکاس آن در میان مسلمانان را آورده است. در قسمتهای بعدی به ترتیب، غزوه خیبر، عمره قضا، نامههای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به هرقل، خسرو پرویز، نجاشی، مقوقس، هودة بن علی حنفی، منذر بن ساوی تمیمی و جیفر و فرزندان الجلندی، حاکمان عمان بررسی شده است. کتاب با شرح چگونگی فتح مکه به پایان میرسد.
الزین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، ویراسته: فروزنده سعادتمند و جعفر کیوانی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 262 صفحه، رقعی.
در آخرین جلد از این مجموعه، شرح بخشی از زندگانی رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهاز غزوه حنین و طائف تا رحلت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله آمده است. این شرح بر محور توصیفهای قرآن از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و روایتهای تاریخی مربوط به آن فراهم گشته و سرفصلهای زیر به دو شیوه تحلیلی و داستانی بررسی شده است: دیدار با نمایندگان قبیله طی، غزوه تبوک، دستاوردهای غزوه تبوک، آمدن هیئتها به مدینه، ابلاغ سوره برائت، وفات ابراهیم؛ فرزند رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، داستان مباهله، توجه به امور مملکتی، حجة الوداع و رحلت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله.
نویسنده در پایان با جمعبندی کتاب، آگاهی از سیره و سلوک رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و پیروی از او را وظیفه مسلمانان دانسته و به آنان گوشزد کرده است که برای بازگرداندن عظمت از دست رفته خویش و دستیابی به قله سعادت دنیا و آخرت، چارهای جز بازگشت به کتاب خدا و سنّت رسول او ندارند.
قمی، عباس، تلخیص: منصور کریمیان، تهران، انتشارات اشرافی، چاپ اول، 1379، 128صفحه، رقعی.
این اثر، گزارش زندگانی و حوادث رخ داده در طول حیات پیامبر اسلام است. نویسنده به شیوه تاریخی و بدون استناد به منبع خاص، به گزارش زندگانی، نسب، اولاد، معجزات و حوادث زمان حضرت محمد صلیاللهعلیهوآلهپرداخته است. مطالب کتاب در ده فصل تدوین شده است که عبارتند از: نسب حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله و خلاصهای از احوال اجداد پیامبر، ولادت حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله و معجزات آشکار شده، بیان احوال حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله در دوران شیرخوارگی، خلقت و شمایل پیامبر، خلاصهای از معجزات، وقایع سالهای عمر حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله و جنگهای آن حضرت، وفات حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، اولاد حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، خویشان و اصحاب. در پایان کتاب، احادیثی از امام موسی کاظم علیهالسلام و سخنان حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله و اشعار و قصیدهای در مدح آن حضرت نقل شده است. یادآوری میشود این کتاب، بازنویسی روان بخشی از کتاب _منتهی الآمال _است.
عمادزاده، حسین، تهران، انتشارات طلوع، چاپ دوم، 1378، 512 صفحه، وزیری.
این اثر گزارشی ـ تحلیلی با محتوایی تاریخی ـ کلامی درباره زندگانی پیامبر اسلام نگارش یافته است. بخش پایانی کتاب دربردارنده تاریخ مدینه و اماکن مقدس آن است. نویسنده در مقدمه کتاب، با بحث از ضرورت بعثت پیامبران، به بررسی سبکهای تاریخنگاری و نقد برخی متون تاریخی جهان اسلام و پاسخ به برخی اشکالهای خاورشناسان میپردازد. مهمترین
عنوانهای کتاب عبارتند از: بررسی وضعیت جغرافیایی و تاریخ عربستان، جهان در عصر بعثت، اجداد و پدر و مادر پیامبر، خصال و فضایل رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، ازدواج پیامبر با خدیجه و دیگر حوادث دوران جوانی آن حضرت، بعثت پیامبر، نزول قرآن، نویسندگان، نسخهها و جمعکنندگان قرآن، بحثی پیرامون معجزه، ماجرای شعب ابیطالب، مهاجرت عدهای از مسلمین به حبشه، وفات ابیطالب و خدیجه، هجرت پیامبر به مدینه، اقدامات و سیره فردی و حکومتی رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله در مدینه، جنگها، فتوحات و صلحنامههای پیامبر، وفود اعراب، چگونگی رفتار پیامبر با غیرمسلمانها و منافقین، داستان مباهله، غدیر خم و نصب حضرت علی علیهالسلام به جانشینی پیامبر، داستان قلم و دوات و جیش اسامه و فرزندان پیامبر.
رسولی محلاتی، سیدهاشم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سیزدهم، 1379، 667 صفحه، وزیری.
کتاب حاضر دربردارنده تاریخ زندگانی پیامبر اسلام است که با بهرهگیری از منابع تاریخی و حدیثی اهل سنّت و شیعه به نگارش درآمده و بیشتر گزارشی و نقلی است. نویسنده در مواردی نیز دیدگاه تحلیلی خود را بیان و آن را در پانزده فصل تنظیم کرده است. در آغاز، نَسَب رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به ویژه شرححال عبدالمطلب به صورت تفصیلی آمده و به ولادت و شرححال آن حضرت تا ازدواج با خدیجه پرداخته شده است. در همین فصل، بشارت به ولادت آن حضرت از سوی پیامبران پیشین و کاهنان
و مباحثی مربوط به دوران کودکی آن حضرت تشریح شده است. ازدواج پیامبر با خدیجه کبرا و ماجراهای پس از آن تا بعثت نیز بیان شده و به همین مناسبت، شرححال کوتاهی از خدیجه علیهاالسلام نگاشته شده است. فصل بعدی کتاب، به مباحث بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله اختصاص یافته و چگونگی نزول وحی، نخستین اسلامآورندگان، عکسالعمل مشرکان در برابر دعوت پیامبر، دفاع ابوطالب از آن حضرت، هجرت مسلمانان به حبشه، معراج پیامبر و پیمان عقبه اول و دوم، تشریح و تبیین شده است. فصل پنجم، مربوط به هجرت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله به مدینه و رخدادهایی است که پس از ورود به آن شهر و اقدامات آن حضرت در آنجا صورت گرفته است. غزوه بدر و دیگر غزوههای پیامبر، جنگ احد و حوادث سال چهارم هجرت نیز از جمله مباحثی است که در چند فصل پیگیری شده است. در فصل نهم، حوادث سال پنجم، به ویژه غزوه خندق آمده و در فصل بعدی، حوادث سال ششم از جمله ماجرای افک، صلح و مطالب مربوط به آن بیان شده است. بررسی حوادث سال هفتم به ویژه غزوه خیبر، حوادث سال هشتم هجرت، ازجمله جنگ موته، جنگ حنین و فتح مکه و حوادث سال نهم هجرت جنگ تبوک و حوادث پیرامون آن، به ویژه کارشکنیهای منافقان، مسئله وفود و اعلام اسامی آنان و پیمان با پیامبر از سوی آنان و فضایل مطرح شده، از دیگر مباحث کتاب است. در پایان، مطالبی درباره علی علیهالسلام و مسافرت وی به یمن و حوادث سال یازدهم و رخدادهایی از قبیل اعزام لشکر اسامه و سفارش پیامبر درباره اهلبیت آمده است.
جمعی از علمای لبنان، ترجمه: حمیدرضا کفاش، تهران، انتشارات عابد، چاپ اول، 1379، 96 صفحه، رقعی.
مخاطبان در این کتاب با زندگی پیامبر گرامی اسلام آشنا میشوند. کتاب با شرح دوران کودکی و نوجوانی آن حضرت، آغاز و در پی آن، رویدادهای مهم دوران زندگی آن بزرگوار توصیف شده است. برخی موضوعهای کتاب عبارتند از: اولین دعوت، آغاز جنگ واقعی، دعوت خویشاوندان نزدیک، مهاجرت به حبشه، معجزه معراج، پیمان عقبه، سیاست نظامی در حکومت پیامبر و حجة الوداع.
هیکل، محمدحسنین، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، تهران، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ هشتم، 1375، دو جلد در یک مجلد، 443 + 445 صفحه، وزیری.
کتاب زندگانی محمد صلیاللهعلیهوآله، ترجمه کتاب حیاة محمد نوشته محمد حسنین هیکل از آثار معروفی است که در زمینه سیره نبوی و تاریخ زندگانی پیامبر اسلام در دوران معاصر به نگارش درآمده است. محمدحسنین هیکل، استاد دانشگاه، حقوقدان، نویسنده و سیاستمدار مصری بود که علاوه بر ریاست حزب سیاسی «احرار»، ریاست مجلس سنا و وزارت کشور و آموزش و پرورش مصر را نیز برعهده داشت. وی این کتاب را در واقع در واکنش به نوشتههای انحرافی در مورد اسلام و قرآن و پیامبر که دانشگاه امریکایی قاهره برای دانشجویان تهیه و تنظیم کرده بود، در سال 1932 نگاشت.
این کتاب، زندگانی حضرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله را از روز تولد
تا زمان وفات شرح میدهد و تمام وقایعی را که برای آن حضرت رخ داده یا در کتابهای تاریخ به وی نسبت داده شده است، با تطبیق آنها با یکدیگر و نمایاندن درست و نادرست، گفتار سیرهنویسان مسلمان و غیرمسلمان را با هم مقایسه میکند و با نظری دقیق به قضاوت درباره آنها میپردازد. کتاب بیشتر با توجه به نیاز نسل جوان به نگارش درآمده و به دلیل داشتن قالبی داستانی و جذاب، ابوالقاسم پاینده آن را به زبان فارسی و اسماعیل راعی فروغی به زبان انگلیسی ترجمه کردهاند.
کتاب از یک مقدمه، 31 فصل و دو خاتمه تشکیل شده است. برخی عنوانهای کتاب عبارتند از: عربستان پیش از اسلام، مکه و کعبه و قریش، از تولد تا ازدواج، از ازدواج تا مبعث، از مبعث تا اسلام آوردن عمر، داستان فرانیق، بدرفتاریهای قریش، از نقض قرارداد تا معراج، پیمان عقبه، هجرت رسول، جنگهای پیامبر، همسران پیامبر، صلح حدیبیه، سال وفود، حج وداع، بیماری و وفات پیامبر.
نویسنده در پایان، دو خاتمه طولانی بر کتاب میافزاید. در خاتمه اول، تمدن اسلامی را از دیدگاه قرآن شرح میدهد و مؤلفههای تمدن اسلامی را بر اساس آنچه از سیره پیامبر و قرآن به دست میآید، معرفی میکند. در خاتمه دوم، عقاید خاورشناسان را نسبت به اسلام و تمدن اسلامی بررسی و نقد میکند. در این قسمت، عقیده _واشینگتن ایروینگ _به جبر، نقادی میشود و به تفصیل از مسئله قضا و قدر در اسلام سخن گفته است.
یادآوری میشود دو نقد بر کتاب هیکل از طرف مسلمانان وارد شده است. ایراد اول، تکیه کردن بیش از حد نویسنده بر عقلانیت و علمی بودن
پدیدههای جاری در سیره نبوی است که به انکار یا نادیده گرفتن بسیاری از مسلّمات مورد قبول مسلمانان انجامیده است. دیگر اینکه وی به منابع اهل سنّت بسنده کرده و از روایات و منابع شیعی کمتر بهره جسته است. به همین جهت، نقش حضرت علی علیهالسلامدر کتاب او بسیار کمرنگ است. حضور شخصیتی چون امام علی علیهالسلام را نمیتوان در زندگانی و سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهنادیده گرفت، ولی نویسنده در مواردی مانند حدیث انذار و لیله المبیت فقط نامی از علی برده و به سهولت از کنار آن گذشته و حتی به حدیث غدیر اشاره نکرده است.
همدانی، رفیع الدین اسحاق بن محمد، تحقیق و تصحیح: جعفر مدرس صادقی، تهران، نشر مرکز، چاپ دوم، 1375، 600 صفحه، وزیری.
این کتاب، نخستین روایت جامع و یکی از معتبرترین منابع تاریخی درباره زندگانی پیامبر اسلام است. کتاب ابن اسحاق را ابن هشام روایت کرده و رفیعالدیناسحاقبنمحمدهمدانی که مردی پرمایه و فاضل بوده، در قرن ششم به فارسی برگردانده است. البته او در عین رعایت امانت، اضافهها و تکرارها و قصاید طولانی و حواشی را حذف کرده و نیازی به ترجمه آن قسمتها ندیده است. این اثر به منظور احیای متون کهن فارسی و میراث ادبی ایران زمین، تهیه شده و هدف آن، خارج کردن این نوع متون از چارچوب تنگ آکادمیک و قابل استفاده کردن آنها برای خوانندگان غیرحرفهای است. بنابراین، مجموعه «بازخوانی متون» اقدام به تکمیل
فصلبندیها، بندها، یکدست کردن رسم الخط، نقطه گذاری، حذف مکررات و عبارتهای عربی و پیراستن شاخ و برگهای اضافی کرده است. البته تمامیت اثر و سبک متن به جای خود باقی است.
نویسنده با معرفی نسب پیامبر و حوادث سرزمین حجاز از قبیل حکایت اصحاب فیل، کتاب را آغاز کرده و با سرفصلهای زیر آن را به پایان برده است: اولاد اسماعیل، حکایت اسلام باذان، مولود و شیرخوارگی، وفات عبدالمطلب و کفالت ابوطالب، حدیث تزویج خدیجه، عمارت خانه کعبه، حکایت سلمان فارسی، فرود آمدن جبرئیل، اسلام خدیجه، اسلام علی، سفاهت قوم قریش، عداوت قریش با بنیهاشم و بنیمطلّب، حکایت نصارای حبشه، معراج، وفات خدیجه و ابوطالب، بیعت انصار، هجرت اصحاب به مدینه، حکایات منافقان، غزوات پیامبر، فرود آمدن سوره برائت، حکایت فدک، تقسیم غنایم، اسلام قبایل مختلف، حجوداع، حکایت زنان پیامبر و دفن پیامبر. در پایان، واژهنامه و نامنامه آمده است.
زریاب خویی، عباس، تهران، انتشارات سروش، چاپ اول، 1370، 202 صفحه، وزیری.
کتاب در تاریخ و سیره زندگانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله از ولادت تا هجرت است. نویسنده با بهره گرفتن از منابع اولیه تاریخی از جمله سیره ابن هشام، تاریخ طبری و مغازی واقدی، ابتدا به بررسی شرایط و اوضاع عربستان و شهر مکه پیش از ظهور اسلام پرداخته و نظام حاکم بر آن، موقعیت قریش و آداب و رسوم آنان از جمله مسئله حج و برگزاری آن و دیگر سنّتهای جاهلی را بررسی کرده است. سپس به ولادت پیامبر، شرححال آن حضرت و چگونگی رفتار و سلوک وی در نوجوانی و تعاملش با
سنّتهای حاکم بر مکه از جمله شرکت وی در مرمت کعبه و مشارکت در پیمان «حلف الفضول» پرداخته است. دوران بعثت پیامبر، نزول آیات قرآن، دعوت پنهانی و آشکار ایشان، گرایش برخی از جوانان و محرومان به ایشان، واکنش تند قریش به دعوت آن حضرت، مخالفتها و جبههگیری آنان در برابر پیامبر و تحریم اقتصادی و سیاسی آن حضرت و یارانش، پایانبخش مطالب کتاب است. نویسنده با اشاره به مستضعفانی که به پیامبر ایمان آوردند، از سران مشرک در مکه نیز نام برده است.
امین، سیدمحسن، ترجمه: علی حجتی کرمانی، تهران، انتشارات سروش، چاپ دوم، 1376، 312 صفحه، وزیری.
این اثر، پژوهشی است توصیفی درباره تاریخ زندگی و سیره پیامبر اسلام که با استناد به منابع تاریخی و روایی شیعه و سنی نگاشته شده است. نویسنده با بهرهگیری از منابع حدیثی کوشیده است گوشههایی از زندگی و رخدادهای زندگی آن حضرت را به نگارش درآورد. مباحث مطرح شده درباره سیره پیامبر در این اثر، نه محور کلی دارد که مهمترین مطالب آن عبارتند از: «پیامبر»: نسب، دوران جنینی، تولد و دوران شیرخوارگی، سرپرستی عبدالمطلب از پیامبر، حلف الفضول، ازدواج با خدیجه، خلقت و شمایل پیامبر، اخلاق و حالات و آداب رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، فرزندان، عموها، عمهها، شاعران پیامبر، مؤذنان پیامبر، سلاح و مرکبها و نقش انگشتری پیامبر. «مبعث»: انقطاع وحی، اوضاع مردم پیش از اسلام. «قرآن کریم»: که نگاهی کلی به مباحث و آموزههای قرآن کریم دارد. «دعوت
عمومی»: هجرت اول و دوم به حبشه، ماجرای غرانیق، محاصره شعب، اسراء و معراج، هجرت به مدینه، ماجرای غار و خفتن علی علیهالسلام بر بستر پیامبر، پیمان برادری میان انصار و مهاجر، تحویل قبله از بیت المقدس به کعبه مشرفه، آمدن هیئتهای عرب نزد رسول خدا صلیاللهعلیهوآله. «نامههای پیامبر به سران و پادشاهان جهان»: نامه پیامبر به نجاشی؛ پادشاه حبشه، هرقل؛ پادشاه روم، کسری؛ پادشاه ایران، مقوقس؛ فرمانروای قبط، حارث ابی ثمرغسانی، هوذة بن علی حنفی؛ فرمانروای یمامه، حیفر و عبد، فرزندان جلندی در عمان و یمن، منذر بن ساوی عبدی در بحرین. «جنگها، غزوات و سریههای پیامبر»: غزوه ودان یا ابواء، بواط، سفوان، عشیره یا ذی العشیره، بدر کبری، بنی سلیم، بنی قینقاع، بنی سویق، قرقرة الکدر، بحران، احد، حمراء الاسد، بنینضیر، بدر الموعد، ذات الرقاع، دومة الجندل، بنی مصطلق، خندق، بنیقریظه، بنیلحیان، ذیقرد، صلح حدیبیه، غزوه خیبر و... . «حجة الوداع»: خبر غدیر خم، وفات پیامبر، سپاه اسامه، نکتهای در کتاب دکتر هیکل و «پارهای از خطبههای پیامبر».
موسوی، سید هاشم، قم، انتشارات انصاریان، چاپ دوم، 1382، 125صفحه، رقعی.
این اثر تحلیلی به سیره و رفتار پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله میپردازد. نویسنده با اشاره به اهمیت سیره پیامبر معتقد است شناخت سیره به ما کمک میکند در عصر جدید، راههای تبلیغ اسلام و بنای جامعه اسلامی پیشرو را یاد بگیریم. وی با اشاره به اوضاع اجتماعی ـ سیاسی جهان در عصر بعثت، به بررسی مراحل زندگی پیامبر، ازدواج با خدیجه، آغاز بعثت، دعوتهای مخفیانه و آشکار و در نهایت، هجرت حضرت پرداخته و نمونههایی از مجاهدتها و فداکاریهای پیامبر و اصحاب او را در نشر و تبلیغ اسلام
آورده است. همچنین با بررسی غزوههای حضرت، مانند: غزوه خندق، بدر، احد، حنین، تبوک؛ سیره سیاسی، نظامی و اجتماعی حضرت را در این زمینهها معرفی کرده است. حادثه مباهله، وصیت هنگام وفات و نیز خطبه در غدیرخم هم نشانه دغدغههای حضرت درباره آینده امت اسلامی بود. سیره پیامبر نشان میدهد او در معرفی خلیفه امت اسلامی؛ یعنی امام علی علیهالسلام اهتمام جدی داشته است.
قنبری همدانی، حشمتاللّه، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1379، 286 صفحه، رقعی.
این کتاب، تحلیلی از تاریخ اسلام از تولد پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تا قتل عثمان است. نویسنده ابتدا با بیان موقعیت جغرافیایی ـ اعتقادی عربستان، اجداد پیامبر اسلام را نام میبرد. سپس حوادثی نظیر داستان ابرهه، دوران شیرخوارگی و سفرهای پیامبر تا ازدواج و کیفیت خواستگاری از خدیجه علیهاالسلامرا بیان میکند. در ادامه از وقایع پس از بعثت تا هجرت به مدینه، مانند دعوت به اسلام، معراج و بیعت عقبه گزارش میدهد. آنگاه از رویدادهای سال اول هجری تا سال یازدهم از قبیل پیمان اخوت، جنگهای پیامبر با یهود و مشرکین، داستان افک، صلح حدیبیه، فتح مکه، مسجد ضرار، سقیفه و حکومت ابوبکر، غدیر، سپاه اسامه، جنگ قادسیه، شورای شش نفره، حکومت عثمان و شورش عمومی علیه وی بحث میکند.
قمی، شیخعباس، ترجمه: محمد محمدی اشتهاردی، قم، انتشارات ناصر، چاپ اول، 1370،
344 صفحه، وزیری.
این اثر، ترجمه کتاب _کحل البصر فی سیرة سیّد البشر _نگاشته محدث شهیر، شیخ عباس قمی درباره زندگانی پیامبر اسلام است. در این کتاب، نمایی از زندگی پرفراز و نشیب پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، بهگونهای مختصر، ترسیم و ناگفتههایی از زندگانی آن بزرگوار بازگو شده است. نویسنده برای نگارش آن از کتابهای تاریخی و حدیثی بهره گرفته و بیآنکه به منبع آنها اشاره کند، از آنها نقل قول مستقیم نیز کرده است. وی در این نگارش، شیوه توصیفی را به کار برده و برای تبیین اهداف خود، آن را در پنج بخش تنظیم کرده است. در بخش نخست، با اشاره به نیاکان پیامبر، موقعیت ممتاز اجتماعی و سیاسی آنان را از عبدالمطلب تا عدنان که جد بیستم پیامبر است، بررسی کرده و در ادامه، با اشاره به ولادت پیامبر، به دیگر نوادگان عبدالمطلب از جمله ابوطالب و حمزه نیز پرداخته است. نویسنده در همین موضوع، نگاهی دارد به زندگانی فرزندان ابوطالب، از جمله عقیل، جعفر و ام هانی. حادثه عظیم بعثت، دعوت پیامبر و سیره اخلاقی و فضایل آن حضرت، از دیگر موضوعهای کتاب است که نویسنده در بخش دیگر کتاب، همراه با حادثه معراج و وفات خدیجه و ابوطالب ذکر کرده است. بخش چهارم به بررسی غزوهها و سریههای پیامبر و رشادتهای یارانش از جمله علی علیهالسلام در این جنگها اختصاص دارد. پایانبخش کتاب، پیآمدهای حوادث پس از رحلت پیامبر از جمله سقیفه بنیساعده و مراسم خاکسپاری پیامبر است که نویسنده با پرداختن به وصایای پیامبر، تخلف گروهی از شرکت در سپاه اسامه و دشواری ماتم رحلت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله بر
علی علیهالسلام و فاطمه علیهاالسلام و اهلبیت علیهمالسلام را تشریح کرده است.
یادآوری میشود مشخصات ترجمه دیگر کتاب _کحل البصر _به این شرح است:
توتیای دیدگان: زندگانی خاتم پیامبران، ترجمه: هوشنگ اجاقی و جواد قیومی، تهران، دفتر نشر آفاق، چاپ اول، 1375، 477 صفحه، وزیری.
سبحانی، جعفر، تهران، نشر مشعر، چاپ یازدهم، 1378، 536 صفحه، وزیری.
این اثر، نوشتاری اجمالی است در تاریخ زندگانی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله که به شیوه گزارشی نگاشته شده است. نویسنده ابتدا با اشاره به وضعیت عمومی و جغرافیایی شبهجزیره عربستان و تاریخچه شهر مکه و نیز ترسیم نمایی کلی از اوضاع عرب پیش از اسلام و افکار و عقاید آنها، درباره نیاکان پیامبر اسلام بحث میکند. سپس چگونگی میلاد پیامبر، دوران کودکی، سرپرستان رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، دوران جوانی و شغل حضرت در آن ایام و ازدواج پیامبر با خدیجه علیهاالسلامرا مطرح میسازد. آنگاه به بعثت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، دعوت سرّی، دعوت خویشاوندان و آغاز دعوت عمومی، آزار و شکنجه مشرکان، نخستین هجرت مسلمانان، محاصره اقتصادی، ماجرای شعب ابیطالب، درگذشت ابیطالب و خدیجه، معراج پیامبر، سفر به طائف، پیمان عقبه، نقشه مشرکین برای قتل پیامبر و سرگذشت هجرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله به مدینه میپردازد.
پس از آن، وقایع دوران حضور پیامبر در مدینه، همچون بنای مساجد، تبدیل قبله، جنگها، فتوحات، صلحنامهها و دعوت جهانی پیامبر، برخورد آن حضرت با غیرمسلمانها و منافقین، چگونگی رویارویی پیامبر با مشکلات، داستان غدیرخم و نصب علی علیهالسلام به جانشینی پیامبر و در پایان، حوادث مربوط به قبل و هنگام رحلت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را میآورد.
سبحانی، جعفر، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ یازدهم، 560+536 صفحه، وزیری.
این اثر، پژوهشی است در تاریخ زندگانی پیامبر اسلام که به شیوه گزارشی و تحلیلی، در دو مجلد تدوین شده است و جلد نخست مربوط به حوادث سیزده سال اقامت پیامبر در مکه و دو سال از هجرت پیامبر به مدینه و جلد دوم در بردارنده حوادث سال سوم تا یازدهم هجرت است. نویسنده در این اثر به بررسی و تجزیه و تحلیل این رخدادها و نیز برخی احکام و عقاید اسلامی و شأن نزول آیات پرداخته و به گفتارهای برخی خاورشناسان و تاریخنگاران پاسخ داده است. مهمترین موضوعهای کتاب عبارتند از: جلد اول (شبهجزیره یا گهواره تمدن اسلامی، عرب پیش از اسلام، اوضاع روم و ایران دو امپراتوری بزرگ جهان، نیاکان پیامبر اسلام، میلاد پیامبر، دوران کودکی پیامبر، بازگشت به آغوش خانواده، دوران جوانی، از شبانی تا
تجارت، از ازدواج تا بعثت، نخستین جلوه حقیقت، نخستین وحی در چه روزی نازل شده است، نخستین مرد و زنی که به پیامبر ایمان آوردند، دعوتهای سرّی و خویشاوندان، دعوت عمومی، داوری قریش درباره قرآن، نخستین هجرت، افسانه غرانیق، محاصره اقتصادی، مرگ ابوطالب، معراج از نظر قرآن و حدیث و تاریخ، سفری به طائف، پیمان عقبه، رویدادهای سال اول و سال دوم هجرت، تبدیل قبله، جنگ بدر)، جلد دوم (غزوه احد، کشتار معلمان قرآن، تحریم مشروبات الکلی، بنینضیر، احزاب، داستان افک، صلح حدیبیه، سفیران پیامبر در جهان، سرگذشت فدک، برخورد پیامبر با منافقین، نزول آیات برائت، رسیدن نمایندگان قبایل عرب به حضور پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، داستان مباهله، حجة الوداع و تعیین حضرت علی علیهالسلام به عنوان جانشین رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، ظهور پیامبران دروغین، داستان جیش اسامه و رحلت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و...).
نظری منفرد، علی، قم، انتشارات سرور، چاپ اول، 1383، 800 صفحه، وزیری.
نگارنده در این کتاب کوشیده است تاریخ زندگانی و سیره رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهرا بررسی کند. وی رویدادهای زمان هجرت و پس از آن را آورده است. مباحث کتاب عبارتند از: هجرت پیامبر به مدینه، هجرت مسلمانان به مدینه، وقایع سال اول هجرت تا سال دهم هجرت.
69 . گزارش لحظه به لحظه از ولادت پیامبر
انصاری، محمدرضا، تهران، نوزدهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، اتحادیه شرکتهای تعاونی ناشران ایران، چاپ چهارم، 1375، 72 صفحه، رقعی.
کتاب حاضر، گزارشی است لحظه به لحظه با تمام جزئیات که ولادت پیامبر را در قالب داستانی بیان میدارد تا مطالعهکنندگان بدانند در ماههای بارداری آمنه چه گذشت، در شب ولادت ایشان در آسمانها و زمین چه رخ داد، محمد صلیاللهعلیهوآله چگونه قدم در این جهان گذاشت و تا یک هفته پس از میلاد چه حوادثی روی داد. نویسنده، کتاب را با استناد به منابع و مآخذ مختلف در هفت بخش تدوین کرده است که موضوعهای اصلی آن عبارتند از: وقایع نزدیک ولادت، پیشگویی از ولادت، توطئه قبل از ولادت، جهان در شب ولادت، ادیان در شب ولادت، لحظات ولادت و هفته اول ولادت.
صلاحی، عادل، ترجمه: محمد صالحی، تهران، انتشارات آبفام، چاپ اول، 1382، 728 صفحه، وزیری.
پژوهشی درباره زندگی پیامبر بزرگ اسلام و شناخت سنّت و سیره آن بزرگوار است. این کتاب با استناد به منابع مهم تاریخی، به زبانهای عربی و انگلیسی نگاشته شده است. نگارنده در آغاز، سالهای کودکی، نوجوانی و جوانی آن حضرت را به همراه رخدادهای زندگی وی در این سالها، بررسی میکند. سپس به تشریح اوصاف و حالات پیامبر و رویدادهای پیرامون او و
شکلگیری زمینههای نبوت و رسالت میپردازد. آنگاه درباره مسئولیت سنگین هدایت، دعوت مردم به یکتاپرستی، مخالفت و مبارزه سران قدرتمند قریش، رویارویی آن حضرت با موانع و مصایب و مشکلات، هجرت به مدینه و توطئه و کارشکنیهای منافقان و مشرکان سخن میگوید. در ادامه، به موقعیت اجتماعی و سیاسی و فرهنگی مسلمانان در مدینه، مقدمات پیدایش جنگها، پیروزیها و شکست مسلمانان اشاره میکند. ایثار و فداکاری خدیجه و علی بن ابیطالب علیهالسلام در سیر این تحولات و رویدادها بسیار قابل تأمل و توجه است. نویسنده در بخشهای دیگری از این کتاب، موفقیت روزافزون مسلمانان و پیامبر را در عرصههای سیاسی، نظامی، تشکیل حکومت و تنظیم و تدبیر امور اداری و حقوقی جامعه، انعقاد پیمانها و قراردادهای سیاسی و اقتصادی با قبایل و طوایف و دیگر سرزمینهای مجاور بررسی میکند.
بدرالدین، حسین، تهران، نشر علم، چاپ اول، 1380، 1598 صفحه، وزیری.
این اثر، گزارش و تحلیلی از زندگانی پیامبر عظیم الشأن اسلام از آغاز تا رحلت، به ویژه حوادث عصر نبوت و بعثت است. نویسنده با قلمی شیوا، ادیبانه و با استناد به منابع متنوع تاریخی، روایی و سیرهنگاری کهن و معاصر به گوشههایی از زندگی، سیره و خاطرات تلخ و شیرین آن عرشی خاکنشین اشاره کرده است. وی در بخشهای سیزدهگانه این اثر، تاریخ حیات 63 ساله آن حضرت را به ترتیب سیر تاریخی تبیین میکند. در دو بخش نخست این اثر که شامل یک سوم کتاب است، به زندگی و فضایل پیامبر و ویژگیهای ایشان به عنوان یک انسان کامل و
«اول ما خلق اللّه» میپردازد و با شیوه عرفانی از چگونگی خلقت و جایگاه او سخن میگوید. به دنبال آن، حوادث مربوط به سالهای بعثت و حضور آن حضرت را در مکه پی میگیرد. بخش سوم تا سیزدهم، مربوط به زوایای مختلف زندگی پیامبر پس از هجرت به مدینه است که در آن، به ترتیب تاریخی هر یک از سالهای حضور در دوران پس از هجرت، به چگونگی سیره و راه و رسم پیامبر، نزول آیات قرآن، ازدواجها، برنامهها و نقشهها و فتنههای دشمنان داخلی و خارجی (قریش، یهودیان، منافقان) جنگها و پیمانهای آن حضرت، برخورد پیامبر با دشمنان مختلف و دیگر حوادث تلخ و شیرین آن روزها اشاره شده است.
نجفییزدی، سیدمحمد، قم، انتشارات نصایح، چاپ اول، 1380، 272 صفحه، رقعی.
کتاب حاضر، پژوهش درباره زندگانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله و رسالت آن حضرت است. انگیزه نگارش، پرداختن به شخصیت پیامبر به عنوان برترین الگو برای زندگی انسانهاست. نویسنده که کتاب را به شیوه توصیفی و با بهره گرفتن از آیات، روایات و منابع تاریخی به نگارش درآورده، آن را در یک مقدمه و سیزده فصل سامان داده و به بررسی زندگانی پیامبر از ولادت تا رحلت پرداخته است. وی ابتدا آفرینش نور آن حضرت پیش از ولادت جسمانی ایشان را شرح داده و با اشاره به موحد بودن اجداد پیامبر، ولادت و حالات آن حضرت هنگام ولادت، سیمای او و حوادث و
پیشآمدهای زمان ولادت از جمله فروریختن ایوان مداین، خشک شدن دریاچه ساوه و خاموش شدن آتشکده فارس را بررسی کرده است. کودکی پیامبر، ازدواج با خدیجه و بعثت آن حضرت و دعوت پنهانی و آشکار از دیگر بخشهای کتاب است. ویژگیهای بررسی اخلاقی و معجزههای پیامبر از جمله اطاعت درخت از وی و از همه مهمتر، نزول قرآن از دیگر موضوعهای مطرح شده در این پژوهش است. نویسنده در این اثر، از قصه معراج و پیشگوییهای پیامبر از آینده سخن گفته و در فصل یازدهم و دوازدهم، به خلاصهای از حوادث پیش و پس از هجرت، از جمله جنگها و سریهها پرداخته است. خیانتهای یهود، ناکامی منافقان در ترور پیامبر، تخریب مسجد ضرار، مباهله با مسیحیان نجران و رویداد غدیرخم از دیگر مطالب کتاب است. فصل پایانی آن نیز به رحلت جانسوز پیامبر و حوادث همزمان با آن از جمله اعزام سپاه اسامه، وصایای پیامبر در اهتمام به اهل بیت علیهمالسلام و مراسم تدفین آن حضرت اختصاص دارد.
برهانی، سیدمجتبی، قم، انتشارات بیت الاحزان، چاپ اول، 1384، 400صفحه، وزیری.
اثر حاضر، پژوهشی در سیره و زندگانی پیامبر اسلام است. نویسنده با بهره گرفتن از منابع تاریخی و تفسیری در ده دفتر به مهمترین رویدادهای زندگانی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله میپردازد. وی در مقدمهای به بررسی جهان در عصر جاهلی و سپس مفهوم سیره و سیره اخلاقی پیامبر به ویژه از
منظر امام علی علیهالسلام در نهج البلاغه پرداخته است. کیفیت خلقت پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله و بشارت آمدن آن حضرت و بیان ویژگیها و شمایل وی در کتابهای آسمانی، شمهای از صفات و حالات پیامبر از جمله آداب معاشرت، نظافت، سیر و سفر، مسکن و دعا و نیایش از دیگر بخشهای این کتاب است. نویسنده در پایان، پیامبر را الگویی مناسب در هر یک از فضایل اخلاقی و صفات نیکو معرفی میکند.
حسنی ندوی، سید ابوالحسن، ترجمه: محمدقاسم قاسمی، تربت جام، انتشارات شیخ الاسلام احمد جام، چاپ دوم، 1384، 512 صفحه، وزیری.
این اثر، ترجمه کتاب _نبی الرحمة _(السیرة النبویة) نوشته علامه سید ابوالحسن ندوی (از علمای معاصر / درگذشته به سال 1420 ه . ق در هندوستان) است. نویسنده با بهره بردن از منابع عربی و لاتین ابتدا اوضاع جهان قبل از بعثت اعم از جزیره عربستان و دیگر بلاد و نیز گمراهی حاکم بر آن را بررسی کرده و سپس به زندگی پیامبر اسلام از ولادت تا رحلت و رسالت و نیز آثار آن پرداخته است. کتاب از یک مقدمه، پیشگفتار و بیست و پنج بخش تدوین یافته است که برخی از عنوانهای آن عبارتند از: عصر جاهلیت، قبل از بعثت، مکه در زمان بعثت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله و ظهور اسلام، از تولد تا بعثت، بعد از بعثت، وضعیت مدینه هنگام هجرت، در مدینه، جنگ سرنوشتساز بدر، جنگ احد، جنگ احزاب یا غزوه خندق، غزوه بنیقریظه، صلح حدیبیه، دعوت پادشاهان و فرمانروایان به اسلام، غزوه خیبر، غزوه موته، فتح مکه، غزوه حنین، غزوه طایف، غزوه تبوک، عام الوفود، حجة الوداع، وفات و رحلت، امهات المؤمنین، ازدواج مطهرات، اولاد
و نوادگان آن حضرت، اخلاق و شمایل و بعثت محمدی و ارمغانهای جاویدان نبوت. در پایان کتاب نیز فهرست منابع عربی و اروپایی آمده است.
نویسندگان، تهران، انتشارات عابد، چاپ اول، 1380، 144 صفحه، وزیری.
این اثر، گزارشی تحلیلی از زندگی پیامبر و دیگر رویدادهای مهم تاریخ اسلام از بعثت تا هجرت است. نویسنده در پایان، دیدگاه برخی خاورشناسان برجسته مانند ویلیام مورد و مونتگمری را درباره رویدادهای تاریخ اسلام معاصر، مانند مسئله آیات شیطانی، نقل و تحلیل میکند.
هیئت تحریریه مؤسسه در راه حق، قم، مؤسسه در راه حق، چاپ نهم، 1380، 160 صفحه، رقعی.
این کتاب، خلاصهای از زندگانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله و تاریخ اسلام است که با هدف گسترش معارف اسلامی، به روش تاریخی و با استفاده از کتابهای تاریخ اسلام و روایات شیعه و سنی در قالب این عنوانها تهیه شده است: جهان پیش از اسلام ، تولد و دوران کودکی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، خاطراتی از کودکی و دوران جوانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، نخستین ازدواج حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، فلسفه ازدواجهای حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، شخصیت حضرت محمد
صلیاللهعلیهوآله پیش از مبعث، آغاز وحی، روش تبلیغی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، دعوت عمومی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، مشکلات راه و شکنجههای قریش، هجرت حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله؛ مبدأ تاریخ و تحول، پیریزی اخوت اسلامی در مدینه، جهاد در اسلام، انگیزههای جنگهای زمان پیامبر و آماری از کشتهشدگان، رسالت جهانی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، اخلاق و رفتار حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، مسئله خلافت و جانشینی پیامبر و نگرشی کوتاه به سیر تاریخی خلافت.
یادآوری میشود این اثر را آقای محمدعلی تسخیری با عنوان _نظرة سریعة الی حیاة نبی الاسلام _صلیاللهعلیهوآله، به عربی، ترجمه و مؤسسه در راه حق، آن را منتشر کرده است.
کازرونی، محمدبن مسعود، ترجمه: عبدالاسلام بن علی ابرقوهی، تصحیح: محمدجعفر یاحقی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1366، 44 صفحه، وزیری.
این اثر به _المنتقی فی سیرة المصطفی... _یا _سیره کازرونی _نیز مشهور است و از دو جهت اهمیت دارد: قدمت تاریخی و نثر فارسی و روان. این کتاب شامل چهار بخش (قسم) و یک خاتمه است. بخش اول به بیان حالتهای پیامبر از ابتدای آفرینش نور مبارک تا زمان ولادت آن حضرت در نه باب میپردازد. بخش دوم، کراماتی است که از ولادت تا زمان نبوت حضرت ظهور یافته است و در نه باب بررسی میشود. بخش سوم، در ذکر مدت اقامت حضرت در مکه تا زمان هجرت در نه باب است. بخش چهارم، احوال آن حضرت در
سالهای بعد از هجرت تا وفات را در یازده باب پی میگیرد. خاتمه کتاب نیز که در هفت فصل تنظیم شده، به معجزهها و محبت و فضیلت صلوات بر پیامبر پرداخته است. یادآوری میشود نویسنده کتاب حاضر مورد عنایت امیر مبارزالدین محمد از سلاطین آل مظفر بوده و اهمیت این کتاب سبب شده است در همان روزگار به فارسی ترجمه شود.
مطهری، مرتضی، تهران، انتشارات صدرا، چاپ سیزدهم، 1378، 78 صفحه، رقعی.
این اثر کاوشی است در معنای امّی بودن و درسناخواندگی پیامبر اسلام که به سبک گزارشی و تحلیلی با محتوای تاریخی ـ کلامی تدوین یافته است. مهمترین موضوعهای کتاب عبارتند از: بررسی درسناخواندگی پیامبر اسلام در منابع دینی و تاریخی، اعترافات برخی از مستشرقان به امّی بودن
پیامبر اسلام، تاریخ پیدایش خط در حجاز، کاتبان پیامبر اسلام، بررسی جریان صلح حدیبیه در منابع عامه و خاصه، بررسی منشأ اعتقاد به کلمه امّی و مفهوم آن از نظر مفسران، سبب پیدایش نهضت قلم، نقد و بررسی و پاسخ برخی آرای طرح شده درباره امّی بودن پیامبر اسلام.
بابایی، علی، تهیه و تنظیم: کاظم مقدم، قم، نشر قدس، چاپ اول، 1380، 240 صفحه، رقعی.
این کتاب، شرحی است بر حدیث مکارم الاخلاق که امام صادق علیهالسلام، مکارم اخلاق پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را در ده بند بیان میدارد و همگان را تشویق میکند از آن الگو بگیرند. این اصول اخلاقی عبارتند از: یقین، قناعت، شکر، صبر، رضا، حسن خلق، سخاوت، غیرت، شجاعت و مردانگی. نویسنده در شرح و توضیح هر یک از اصول اخلاقی، با نقل روایتها، داستانها و لطایف و نکاتی جذاب بر غنای بحث افزوده است. وی با اشاره به حدیثی از پیامبر، فلسفه بعثت را تکمیل فضایل اخلاقی میداند و پیامبر را الگویی کامل در اخلاق و اصول دهگانه یاد شده معرفی میکند، همچنین این حدیث را ملاکی نیز برای سنجش انسانها در آراستگی به اخلاق الهی میشمارد.
ترمذی، ابوعیسی محمدبن عیسی، ترجمه و استخراج احادیث و حواشی: محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، چاپ دوم، 1383، 272 صفحه، وزیری.
محمد بن عیسی ترمذی از محدثان بزرگ سده سوم هجری خراسان و
یکی از شش نویسنده صحاح اهل سنّت است. به گفته برخی خاورشناسان، او سرشناسترین مرد منطقه _ترمذ _در آن قرن بوده است. به گفته حاکم ابواحمد نیشابوری، پارسایی و بیم ترمذی چنان بوده است که از بسیاریِ گریستن، در سالهای پایانی زندگی، کور شده است. انصاری، نویسنده گرانقدر کتاب _منازل السائرین _میگوید: «جامع ترمذی سودبخشتر از _صحیح بخاری _و _صحیح مسلم _است». کتاب حاضر، برگردان فارسی کتاب الشمائل اوست که درباره صفات ظاهری و اخلاق پسندیده حضرت ختمی مرتبت فراهم آمده است. دانشمندان بزرگ شیعی مانند ابنشهرآشوب و علامه مجلسی در ثبت اوصاف ظاهری و محامد اخلاقی رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهبه روایتهای او استناد کردهاند.
قربانی، علیاصغر، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، چاپ اول، 1385، 58 صفحه، رقعی.
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، نقطه اشتراک همه مسلمانان و سند افتخار ماست. هیچ مسلمانی نیست که به آن حضرت عشق نورزد و به نام مبارک ایشان تبرک نجوید. ازاینرو، همه مذهبهای اسلامی برای گردآوری سیره گرامی آن حضرت کوشیده و از این راه توانستهاند تا حدی دَین خود را ادا کنند. بزرگان و اندیشمندان اهل سنّت نیز به تدوین و تألیف سیره و فضایل حضرت پرداختهاند که از جمله معتبرترین و مشهورترین آنها میتوان به
«طبقات ابن سعد، سیره ابن هشام، سیره ابن کثیر و سیره حلبی» اشاره کرد. نویسنده در این پژوهش بر آن شده است تا با بیان سیره و فضایل پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله از دیدگاه اهل سنّت، با نزدیک کردن دیدگاههای مذاهب گوناگون به یکدیگر، برای ترویج فرهنگ ناب محمدی صلیاللهعلیهوآله در سالی که به آن حضرت اختصاص دارد، گام بردارد. این پژوهش، هفت فصل دارد. در فصل اول تا سوم، رویدادهای زمان تولد، ویژگیهای شخصیتی پیامبر از زبان علی علیهالسلام و سپس حوادث پیش از بعثت و نیز نشانههای رسالت بیان شده است. فصل چهارم به منزلت و مقام پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله اختصاص دارد. فصل پنجم و ششم به بررسی اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی حضرت میپردازد. در پایان کتاب، پیشگوییهای آن حضرت با عنوانهایی چون: ویژگیهای خوارج و معرفی آنان به اصحاب، پیکار با نهروانیان، برترین عبادت و کشته شدن عمار به دست فئه باغیه، سامان یافته است.
حجازی، فخرالدین، تهران، مؤسسه انتشارات بعثت، چاپ دوم،1380، 280 صفحه، وزیری.
در این کتاب، سخن از حقایق ماورایی است که از اوج حکمت الهی، آبشاروار به صورت وحی ربانی در چهره کتابی مبین و آخرین، بر جان پاک
پیامبری راستین، فرود آمده و حقیقتی اصیل را به نام اسلام بر جهانیان عرضه داشته است. بر اساس چنین برنامه زندهای، انسانها میتوانند گام به گام در طریق تعالی پیش روند و بدانسو که سوی بیسویی و جهان روشناییها و ابدیت مطلق است، اوج گیرند. مهمترین موضوعهای مطرح شده در کتاب عبارتند از: شخصیت محمد صلیاللهعلیهوآله، روز میلاد، نامهای پیامبر، محمد صلیاللهعلیهوآله در قرآن، خدا و محمد صلیاللهعلیهوآله، محمد صلیاللهعلیهوآله در برابر خدا، محمد صلیاللهعلیهوآله و قرآن، محمد صلیاللهعلیهوآلهو کتب آسمانی، اندیشه و خرد محمد صلیاللهعلیهوآله، اخلاق محمد صلیاللهعلیهوآله، پیامبر فروتن، منادی مساوات، گذشت و بخشندگی، پیشوای دلیر، محمد صلیاللهعلیهوآله و دنیا، دعوت اسلامی، انگیزش محمد صلیاللهعلیهوآله (نبوت، اقسام ارتباط آسمانی، وحی چیست؟، وحی و قرآن، بعثت نبوی، هنگام برانگیختگی، ابلاغ رسالت، نخستین مسلم، آخرین پیامبر، امتیازات محمد صلیاللهعلیهوآله)، قرآن کریم، اعجاز قرآن، مشابهات قرآن، مثالهای قرآن، سوگندهای قرآن، پایگاه پرهیزکاری، امتیاز هدایت، مقام ولایت و... .
### 2. تاریخ اسلام از منظر قرآن
جعفری، یعقوب، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، مرکز برنامهریزی و تدوین متون (تدوین)، قم، دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1384، 319 صفحه، وزیری.
آشنایی با تاریخ صدر اسلام و سیره نبوی و آگاهی از چگونگی تعامل یا تقابل مخاطبان پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله با دعوت جدید و تحلیل حوادث آن دوره از نخستین نیازهای یک مسلمان فرهیخته است. از آنجا که رفتار و
سکوت پیامبر مانند سخن او حجت شرعی است، بررسی حوادث زندگی آن حضرت میتواند مبنای خوبی برای درک و فهم درست احکام و معارف اسلام باشد. درباره سیره نبوی، کتابهای بسیاری بر اساس روایات تاریخی نوشته شده است که گاه از آیات قرآن نیز بهره بردهاند. همچنین در کتابهای تفسیر، در بیان آیات ویژه سیره پیامبر، شأن نزولهایی ذکر شده است که آیه را با حادثه خاصی مربوط میسازد. نویسنده در این کتاب درصدد استخراج حوادث تاریخی عصر پیامبر از آیات قرآن و اصالت دادن به آنهاست. البته در توضیح آیات به منظور ایجاد زمینه برای فهم درست محتوای آیات، از روایات تاریخی و منابع حدیثی نیز فراوان استفاده کرده است. کتاب دارای یک مقدمه، پنج فصل و یک خاتمه است. فصل یکم به موضوع فلسفه تاریخ و سنّتهای حاکم بر آن اختصاص یافته است. در فصل دوم، موضوع جاهلیت و ابعاد و نشانههای آن بررسی شده است. فصل سوم به مهمترینحوادث دوران ولادت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله تا بعثت آن حضرت پرداخته و در فصل چهارم، رخدادهای دوران بعثت تا هجرت، تجزیه و تحلیل گشته است. در فصل پنجم، پدیدههای مهم و عبرتآور یازده سال هجرت پیامبر تا رحلت آن حضرت آمده است. در پایان نیز به اختصار به موضوع آینده بشریت از نظر قرآن توجه شده است.
### 3. تفسیر موضوعی قرآن (سیره رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله در قرآن) (جلد 8 و 9)
جوادی آملی، عبداللّه، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، 1382، 400 + 432 صفحه، وزیری.
این اثر، تفسیر موضوعی آیات مربوط به سیره پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله است. نویسنده با استناد به آیات و با شیوه تفسیر قرآن به قرآن و با دیدی عارفانه و عالمانه تلاش کرده است مجموعه سیره حضرت را از آیات قرآن استخراج کند. وی ابتدا از برتریهای پیامبر بر دیگر انبیا سخن گفته است. سپس سیره پیامبر را در زمینه تبیین و اثبات معارف از جمله احتجاجهای توحیدی، سیره توحیدی و شئون پیامبر، سیره رسالتی، اعجاز و معراج پیامبر، سیره پیامبر در یادکرد معاد، سیره پیامبر در توجه به قرآن و در نهایت مواعظ و وصایای قرآنی پیامبر را تفسیر و تحلیل کرده است. نویسنده، احتجاجهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله با یهودیان و مسیحیان را همراه با رسالت جهانی او و تداوم آن از سوی مقام امامت و ولایت به بحث گذاشته و وظایف دیگران در قبال رسالت حضرت را یادآور شده است.
صدر، حمیدرضا، تهران، نشر ارغوان، چاپ اول، 1373، 386 صفحه، رقعی.
نویسنده در این اثر، آیات مربوط به پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را در قرآن گرد آورده و با استفاده از آنها تصویر جامعی از پیامبر اسلام در زمینههای شخصیتی، عبادی، اجتماعی و سیاسی ترسیم کرده است. وی ابتدا موضوعهایی مانند: امّی بودن نبی، اخلاق نبی، زهد نبی، عصمت نبی، وحی، رسالت جهانی، اعجاز قرآن و تبلیغ نبی را برگزیده و آیات مربوط به این موضوعها را آورده است. همچنین با تفسیر و توضیح آیات و ذکر وقایع و شواهد تاریخی برای معرفی کامل شخصیت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله
کوشیده است.
محمدی شاهرودی، عبدالعلی، تهران، انتشارات اسوه، چاپ اول، 1379، 536 صفحه، وزیری.
این کتاب به معراج پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله بهعنوان یکی از وقایع بسیار مهم دوران رسالت آن حضرت میپردازد. نویسنده به منظور آشنایی خوانندگان با عظمت شخصیت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و معرفی ایشان
بهعنوان بهترین الگوی زندگی انسانها و نیز برای پاسخگویی به برخی شبههها، موضوع را در چهار جلد بررسی میکند. جلد حاضر دارای پنج بخش است و در آن از اسراء و معراج از نگاه اخبار و احادیث بحث شده است. دیگر مطالب این کتاب عبارتند از: وسیله و مرکبی که سفر معراج با آن انجام گرفته است، تعدد معراج و زمان و مکان وقوع آن و آرای گوناگون درباره کیفیت وقوع معراج. کتاب با استناد به آیات، احادیث و دیدگاههای فیلسوفان و عارفانی مانند ابنسینا و مولوی نگارش یافته است.
محمودی، حسنعلی، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، چاپ اول، 1385، 74 صفحه، پالتویی.
معراج، نقطه عطفی در زندگی سراسر عزت رسول امین صلیاللهعلیهوآله و رهایی انسان خاکی از قید و بندهای مادی بود که پیام آن در همیشه ایام در رواق هستی طنینانداز است. معراج، پروازی است که بنده شایسته حق آن را آزمود؛ عروجی که آغازگاهش، کعبه، قبله حقجویان؛ مقصدش، قرب الهی؛ مرکبش، بندگی حق؛ چراغ راهنمایش، محبت و همراهش، جبرئیل امین بود. آوردگاه عنقای بلندپروازی که جز انسان کامل را یارای وصال آن نیست.
این پژوهش ویژه سال پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهبوده و از سه بخش و پنج فصل تشکیل شده است. نویسنده بر آن است تا زوایای گوناگون این مهمانی را در موضوعهایی چون: عروج پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله از خاک
به افلاک، معراج در لغت و اصطلاح، معراج در قرآن و روایات، پندهای معراج، معراج از دیدگاه اهل سنّت، شبهههای معراج، برگزیده ادب فارسی و سخنان معصومین علیهمالسلامو همراه با برنامهسازان (پیشنهادهای کلی، پیشنهادهای برنامهای، پرسشهای مسابقهای، پرسشهای مردمی، پرسشهای کارشناسی و فهرست داستانهای معراج) به تصویر بکشد.
فیض کاشانی، ملا محسن، ترجمه: مهدی آیتاللّه زاده نایینی، قم، انتشارات ام ابیها، چاپ سوم، 1378، 52 صفحه، رقعی.
این اثر، ترجمه بخشی از کتاب _نوادر الأخبار _از فیض کاشانی است و شامل ترجمه فارسی چند روایت از امام صادق علیهالسلام درباره معراج پیامبر میشود. نویسنده با استناد به کتابهای حدیثی و تاریخی معتبر، این روایات را گرد آورده است. در این روایات، از محل عروج، چگونگی معراج و مشاهدات رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله هنگام سفر به آسمانها مطالبی آمده است. در مقدمه نیز درباره کیفیت معراج و لزوم اعتقاد به آن و معقول بودن معراج جسمانی بحث شده است.
### 4. معراج پیامبر
مولوینیا، محمدجواد، قم، انتشارات امام عصر(عج)، چاپ اول، 1383، 368 صفحه، رقعی.
این نوشتار دربردارنده مباحثی است درباره معراج حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله که با استناد به آیات و روایات و احادیث فراهم آمده است. مهمترین عنوانهای مطرح شده عبارتند از: معراج، حادثه معراج، توضیح آیه،
حادثه معراج از دیدگاه قرآن و روایات، تاریخ معراج، معراج پیامبر جسمانی بوده نه روحانی، هدف والای معراج پیامبر، معراج و قوانین علمی روز، معراج از نگاه عرفا، عروج و انواع آن، انسان چگونه میتواند خویشتن را به اوج قله کمال برساند؟ انسان چگونه به سراپرده غیب راه مییابد؟ چه راهی به کرانههای زیبای غیب منتهی میگردد؟ آثار و نتایج تقویت حاکمیت روح بر تن، تأثیرگذاری متقابل قوای روح و بدن بر یکدیگر، چند نمونه از صفات و ویژگیهای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله، نقطه آغاز و انجام معراج، سن شریف رسول خدا صلیاللهعلیهوآله هنگام معراج، حادثه معراج در چه سالی رخ داد؟ معراج در شب بوده یا روز؟ اعتقاد به معراج، چگونگی معراج، آرا و عقاید پیرامون معراج، عقیده شیعه درباره معراج، عقیده اهل سنّت درباره معراج، قرآن و معراج، مسجد الاقصی، هدف از بردن پیغمبر به بیت المقدس، چهار مرحله در معراج، اهداف معراج رسولاکرم صلیاللهعلیهوآله، گوشههایی از گفتوگوهای خداوند با رسولش در شب معراج و... .
زکیزاده، علیرضا، قم، انتشارات جام جوان، چاپ اول، 1384، 416 صفحه، وزیری.
این اثر، تحلیلی اخلاقی و تربیتی از حادثه معراج پیامبر است. نویسنده در بخش اول در دو فصل، با تحلیل داستان معراج و حدیث معراج، به تبیین مشاهدات پیامبر در آسمانهای مختلف پرداخته است. سپس درباره ولایت حضرت علی علیهالسلام در داستان معراج سخن گفته و مقامات و فضایل
اهل بیت علیهمالسلام را بیان کرده است. در بخش دوم نیز به شبههها و مسائل کلامی معراج پاسخ داده است. در این کتاب، داستانها و مسائل تربیتی معراج به همراه مسائل کلامی و جنبههای عرفانی معراج تحلیل شده است.
محمدی شاهرودی، عبدالعلی، تهران، انتشارات اسوه، چاپ اول، 1379، 616 صفحه، وزیری.
هدف این کتاب، اثبات معراج جسمانی و روحانی پیامبر اسلام در حالت بیداری است. نویسنده به روش تحلیلی و با بهرهگیری از شیوه عقلی و نقلی، این موضوع را بررسی میکند. وی ابتدا آیات قرآن و احادیث منقول از پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهو ائمه اطهار علیهمالسلام و اجماع دانشمندان اهل سنّت و شیعه را در اینباره آورده است. سپس دلایل عقلی معراج جسمانی را عرضه میکند. آنگاه به نقل شبهههای مادیگرایان یا اهل کتاب در مورد معراج میپردازد و آنها را به نقد میکشد. در پایان، برخی از اسرار و حکمتهای معراج را بیان میکند و نمونههایی از تأثیر آن بر فرهنگ و هنر و ادبیات و عرفان را برمیشمارد.
منصوری (بهروز)، مهدی، قم، نشر بخشایش، چاپ دوم، 1383، 174صفحه، وزیری.
این اثر به بازگویی و گزارش دیدهها، یافتهها و شنیدههای ملکوتی نبی مکرم اسلام در ماجرای سفر معراج پرداخته است. نویسنده با استناد به منابع روایی و کلامی امامیه، پس از بیان چگونگی و مراحل آغاز معراج پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، به شرح دیدههای معنوی و اعجابانگیز پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در آسمانهای هفت گانه میپردازد و از دیدههای آن حضرت در
بهشت و ابواب بهشت و دوزخ، مطالبی را گزارش میکند. در بخش دوازدهم، با عنوان عجایب معراج، مقام و جایگاه و مظلومیت اهلبیت علیهمالسلام ترسیم شده است و در بخش سیزدهم، به توصیف بازگشت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهاز سفر معراج میپردازد. پایانبخش این کتاب، متن و ترجمه حدیث عرشی و قدسی معراج است.
محمدی اشتهاردی، محمد، تهران، انتشارات نبوی، چاپ چهارم، 1382، 223 صفحه، رقعی.
این کتاب، تحلیلی است درباره جنبههای گوناگون معراج پیامبر. نویسنده در چهار فصل به جنبههای معنوی و حقیقت معراج از نظر قرآن پرداخته و نتیجه گرفته که براساس آیات قرآن، معراج پیش از اسلام نیز برای پیامبران اتفاق افتاده است. وی با بررسی روایات معراج به شبهههای مربوط به آن پاسخ داده و معتقد است معراج پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، جسمانی بوده است. در فصل سوم نیز بخشی از دیدنیها و شنیدنیهای پیامبر را در شب معراج از جمله ملاقات با آدم، ملاقات با فرشتگان، رفتن پیامبر به بیت المعمور و سدرة المنتهی آورده است. نویسنده در فصل چهارم، برخی از معارف آموزنده معراج را که در زمینه فضایل امام علی علیهالسلام و اهل بیت پیامبر است، در قالب 36 داستان کوتاه و خواندنی بیان کرده است.
شیروانی، علی، انتشارات دارالفکر، چاپ اول، 1380، 97 صفحه، رقعی.
این اثر دربردارنده متن و ترجمه دو حدیث از پیامبر اعظم
صلیاللهعلیهوآله به نامهای حدیث معراج و پندهای پیامبر به ابوذر است. حدیث نخست، از احادیث قدسی است که گفتوگویی میان خداوند و پیامبر است. حدیث دوم، موعظههای حضرت به ابوذر است. نویسنده، این احادیث را از مرحوم مجلسی در _بحارالانوار _نقل کرده است. ویژگیهای اولیای خدا، مقام رضا و توکل، علت برتری پیامبر اسلام، اوصاف آخرتگرایان، گستره حق و باطل، ملاک ارزشمندی از نظر خداوند و اهمیت تفکر از جمله مهمترین بخشهای این دو حدیث است.
خرمشاهی، بهاءالدین و مسعود انصاری، انتشارات جام، چاپ اول، 1376، 974 صفحه، وزیری.
این کتاب دربرگیرنده نامهها، خطبهها، دعاها، تمثیلها و سخنان حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله است. این مجموعه که برای پیروی از کلام نبوی بهعنوان «اخت القرآن» و به پیشنهاد مدیر نشر جامی فراهم آمده، از مهمترین منابع حدیثی معتبر شیعه و اهل سنّت از کتب اربعه و صحاح ششگانه، جمعآوری و مآخذ تمامی احادیث نیز معرفی شده است. تدوین این اثر بهگونهای است که هم برای مردم و هم برای متخصصان فن، مفید و قابل بهرهبرداری باشد. پدیدآورندگان، متن احادیث را برای سهولت تلفظ، اعرابگذاری و آنها را به صورت روان و خوانا ترجمه کردهاند.
این کتاب در ده فصل تدوین شده است. در فصل نخست، سی فقره از مهمترین نامههای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهبه سران کشورها آمده است. پانزده خطبه (شامل اولین خطبه در مدینه، اولین خطبه در رمضان، خطبه در حفر خندق، خطبه حجهالوداع و...) دومین فصل کتاب را تشکیل میدهد. وصایای پیامبر شامل شصت و چهار فقره به امام علی علیهالسلام، چهل و هفت فقره به عبداللّهبن مسعود، هفتاد و سه فقره به ابوذر و نیز وصایایی به فاطمه زهرا علیهاالسلام و سلمان در فصل سوم کتاب آمده است.
فصل چهارم، شامل دعاهای پیامبر؛ فصل دیگر، پنجاه و چهار فقره پیشگویی؛ فصل بعدی، پنجاه و دو فقره تمثیل و ضرب المثل؛ فصل هفتم، شصت فقره از نواهی رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و فصل دیگری به نود و پنج حدیث قدسی اختصاص دارد. فصل نهم، احادیثی موضوعی در صد و پنجاه و نه موضوع با مضمونهای گوناگون و متنوع است. فصل پایانی کتاب، سخنان جامع، شامل هزار و هفتاد و هفت فقره است که به ترتیب الفبایی تنظیم شده است. کتاب یک مقدمه درباره سنّت نبوی، انواع و حجیت آن، ضرورت بازگشت به آموزههای دینی، وحدت امت اسلامی، شیوه مؤلفان در گزینش احادیث و ترجمه آنها، علم الحدیث، جرح و تعدیل، حدیث و خبر واحد، عقل، قرآن، شناخت حدیث صحیح، فرهنگآفرینی حدیث، کتب اربعه و نویسندگان آنها و صحاح ششگانه و نویسندگانش و و از فهرستهایی چون فهرست موضوعی، فهرست احادیث و فهرست منابع فراهم آمده است.
### 3. جرعههای رسالت (ارمغانی از دُرّواژههای نبوی)
اسحاقی، سیدحسین، قم، نشر مشعر، چاپ اول، 1385، 200 صفحه، رقعی.
پژوهش حاضر، اندکی از اقیانوس بیکران سخنان رسول اللّه صلیاللهعلیهوآلهاست که با هدف نهادینهسازی رهنمودهای پیامبر، تهیه شده است و سبزی بهار را در آیینه سخنان رسول اعظم صلیاللهعلیهوآله میجوید. این کتاب به مناسبت سال پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهدر دو بخش گرد آمده است. بخش اول با عنوان «پیام سعادت» دربردارنده 229 موضوع به صورت الفبایی است. بخش دوم نیز با عنوان «سیری در گلستان نبوی»، 103 موضوع از سخنان نبی اکرم صلیاللهعلیهوآله را در بردارد. برخی موضوعها عبارتند از: آبرومندی، آخرتفروشی، آداب مهمانی، آموزش، آیندهنگری در کار، احترام به آموزگار، احترام به حقوق دیگران، ارزش علم و عبادت، استقامت، اظهار کردن حق، برادران الهی، بهترین کردار، پاکیزگی، پرخوری، پرسش قیامت، پیمان ازدواج، تحقیر دیگران، تربیت فرزند، توکل به قدرت الهی، ثروتاندوزی، جبران نیکی، حفظ آبرو، حلال و حرام، خداترسی، خدمت به مردم، خوشبویی، دانشمندان بیعمل، دعا در غیاب دیگران، دوراندیشی، راهنمایی، رفع نیازمندیها، روش تبلیغ، سپردن کار به کاردان، سلام، شتاب در توبه، صداقت در تجارت، صله رحم، عفت کلام، عیادت از بیماران، غوغاسالاری، فداکاری برای دین، قناعت، کسب حلال، گذشت، لبخند، مبارزه با هوای نفس، نزدیکترین افراد به پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، نماز، وظایف والدین، همنشینی با نیکان، ارزش عمر، توبه در جوانی، زن شایسته، هدیه نیکو، ادای امانت، انتظار فرج، بهترین اخلاق، پشیمانی از گناه، تهمت، حب و بغض، سرمایه عمر، فضیلت امام علی علیهالسلام، امام حسن و امام حسین علیهمالسلام، نشانه اخلاص، ولایتمحوری و یاد خدا.
رضایی، مهدی، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، چاپ اول، 1383، 208 صفحه، رقعی.
بهترین راه آشنایی با آموزههای مکتب تعالیبخش اسلام ناب، استمداد از قرآن و عترت بر محوریت سخنان هدایتگرانه رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله است. پرداختن به برخی دغدغههای انسانی و اخلاقی و اجتماعی در عصر حاکمیت ماشینی و تجدد و انفجار اطلاعات، ضرورت نگاهی جدید به اندیشههای حضرت را محسوستر میکند. این پژوهش، نگاهی است دوباره به سخنان رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و با محوریت کتاب _نهجالفصاحه _که با توضیحی مختصر و گویا، ارتباط منطقی و لازم میان آنها برقرار شده است. این کتاب، مجموعهای از مواد خام و اولیه است که هر فرد و گروه صنفی، با توجه به میزان و نوع نیاز و نگاه خود میتواند از آن برداشت کند و با پردازش و استفاده بهینه از آن، برای دستیابی به هدف مهم و مقدسی که در نظر دارد، بهره گیرد.
برخی عنوانهای کتاب بدین قرار است: ارتباط و معاشرت، گشادهرویی، مدارا کردن، رفق و ملایمت، پرهیز از سختگیری، قرض دادن و قرض گرفتن، رازپوشی و کتمان، ویژگیهای انسان بد در روابط اجتماعی، رابطه مقامات معنوی و پاداشهای اخروی یا چگونگی ارتباط با مردم، روابط اجتماعی، دیدار با خویشان(صله رحم)، بنیاد مقدس ازدواج و زندگانی مشترک، راهکارهای ایجاد زمینه جلب اعتماد دیگران، حقوق همسایه،
جایگاه زن، پاکیزگی و آراستگی ظاهر، عزت نفس، اعتدال و میانهروی، جوانی و جوانان، محیط زیست، نژادها و ملیتها، تفریحات سالم، تقوامحوری، علم و دانش، آسیبهای اجتماعی، جامعه دینی، فرهنگ برخورد با گرفتاران، حقمحوری، مستمندان و مستضعفان، وجدان کاری، کار و تلاش، مشاوره، مسکن، مسافرت ، عوامل غم و اندوه، حقوق حیوانات، دنیا و آخرت و آسیبشناسی گناهان.
الهامی، سیدحسین(مترجم)، ، مؤسسه تحقیقاتی امام رضا علیهالسلام، تهران، انتشارات پیک فرهنگ، چاپ اول، 1380، 440 صفحه، وزیری.
کتاب، مجموعه سخنان و کلمات قصار پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در زمینههای مختلف عبادی، اخلاقی و اجتماعی و دربردارنده هزار و چهارصد و اندی حدیث است. نویسنده، این احادیث را از منابع حدیثی دست اول گرد آورده و برخی از آنها را نیز به انگلیسی ترجمه کرده است. احادیث مجموعه حاضر درباره این موضوعها است: دنیا و آخرت، آرزوهای انسان، احتکار، انسان در اسلام، انفاق، پیشوایان در اسلام، امانت و امانتداری، تفکر و اندیشیدن، مؤمنان، جوان و جوانی، جماعت و ارزش آن در اسلام، زمامداری، زن، قتل نفس، مشورت، وفای به عهد، مدارا.
حاج شریفی، محمدرضا، قم، انتشارات حضور، چاپ اول، 1376، 542 صفحه، وزیری.
این کتاب، تفسیری است بر سفارشهای پیامبر گرامی اسلام به ابوذر
غفاری. پیامبر به درخواست ابوذر، سفارشهای مفصلی به وی کرده که در کتابهای روایی ازجمله _بحارالانوار _نقل شده است. هر چند متن وصیت در متون حدیثی اصلی شیعه نیامده است، ولی عالمان بزرگی چون شیخ طوسی آن را در امالی خود آوردهاند. فرازهای بسیاری نیز از این وصیتنامه در کتابهای گوناگون روایی از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نقل شده است. این سفارشها دربردارنده آموزههای فراوانی است که از زبان پیامبر صادر شده است. این سفارش را پیشتر نیز افرادی مانند علامه مجلسی شرح کردهاند. شارح این کتاب، این توصیهها را فراز به فراز نقل کرده و با قلمی ساده به شرح آنها پرداخته است. سپس مفاد آنها را که محمدعلی انصاری به نظم کشیده، آورده است. وی پیش از وارد شدن به شرح وصیت، شرححال ابوذر و اسلام او و شرکت او در غزوههای رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و شخصیت معنوی و ویژگیهای اخلاقی و چگونگی درگذشت و آرامگاهش را بیان کرده است. شارح برای تفسیر سفارشهای پیامبراعظم صلیاللهعلیهوآله، از آیات قرآن و روایات دیگر بهره گرفته است.
در سفارشهای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهبه ابوذر، مطالب فراوانی آمده که عبارتند از: بحثهایی درباره رؤیت خدا، شناخت خدا و یگانگی او، آفرینش آسمانها و زمین، برخی از اوصاف خداوند، اهل بیت علیهمالسلام، فقیهان، فتوا دادن با هوای نفس، نافرمانی از خدا، اضطراب، مؤمن، گناه، کار، نماز شب، روزه، دین، رهبانیت، عبادت، رستاخیز، نماز، بهشت، دنیا، فرشتگان، جهاد، تقوا، مسجد، چاپلوسی، تهمت، صبر، روزی، دشمنی، مجلس حرام، تکبر و مفاهیم فراوان اخلاقی. چندین فهرست فنی، پایانبخش کتاب است.
غفاری، علیاکبر، مصحح: ولی فاطمی، تهران، انتشارات لوح محفوظ، چاپ اول، 1378، 48 صفحه، رقعی.
نوشتار حاضر، ترجمه بخشی از کتاب عقاب الاعمال از شیخ صدوق است که در آن، آخرین خطبه پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله به فارسی برگردانده شده است. در این خطبه، نبی اکرم صلیاللهعلیهوآله به مهمترین مسائل جهان آخرت و دنیا اشاره فرموده است. مضمون این خطبه در قالب صد و هفده دستور العمل بازگو شده است و اینک نمونهای از آن: «هر کسی عمل زشتی را بشنود و آن را افشا سازد، همانند آن است که آن را مرتکب شده است.» و «هر کس عمل نیکی را بشنود و آن را انتشار دهد، مانند آن کس باشد که آن را انجام داده است».
### 8. مباحث اخلاقی، رهتوشه (پندهای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به ابیذر) (جلد 1 ـ 2)
مصباح یزدی، محمدتقی، تحقیق و نگارش: کریم سبحانی، قم، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی رحمهالله، چاپ دوم،1376، 311 + 504 صفحه، وزیری (2 جلد در یکمجلد).
مجموعهای از مواعظ و نصایح و توصیههای اخلاقی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله به ابوذر است که با بهرهگیری از آیات و روایات و در قالب سی و نه درس به نگارش درآمده است. عنوانهای اصلی درسهای سی و نه گانه عبارتند از: کیفیت بندگی و راه رستگاری، لزوم بهرهگیری صحیح از نعمتهای خداوند، درک صحیح از واقعیتهای زندگی و استفاده بهینه از
عمر، توصیه پیامبر به استفاده شایسته از تواناییهای فعلی، نکوهش تحصیل علم برای اهداف دنیوی، عظمت و وسعت حقوق و نعمتهای خداوند و لزوم توجه به وظایف، بیداری و هشیاری مؤمن، همسویی قول و عمل و پاسداری زبان، ارزش و اهمیت نماز و تفاوت درجات بهشتیان، پیشگامان بهشت و منزلت برخی از تکالیف و درجات بهشت، اهمیت و نقش خوف و حزن (1 و 2)، خردی و کوچکی دنیا و اهمیت آخرتنگری، ستایش آخرتخواهی، زهد و بصیرت در دین و نکوهش دنیاطلبی، حکمت؛ بصیرت و گوشهای از سیره عملی پیامبر، خطر دوستی مال و مقام و ستایش قناعت و سادهزیستی، آثار گریه برای آخرت، گشادگی قلب مؤمن و تقوامداری، بزرگداشت عظمت و جلال پروردگار، عظمت مقام خداوند در نظر فرشتگان، توصیف پیامبران از بهشت و جهنم، اهمیت تفکر و لزوم حفظ عوامل غفلتزدا، گستره حق و باطل، فقیه کامل و نمود رفتاری اعتقاد به توحید افعالی، اهمیت محاسبه، سنجش اعمال و شرم از خدا، طریق راهیابی به بهشت و جلوههای حیای الهی، نقش دعای خالص و عمل شایسته، مقام و منزلت بنده خالص نزد خداوند، عظمت عبادت و بندگی و تأثیر تکوینی آن، بندگی و عبادت؛ بزرگترین سرمایه انسان، مقام ذکر، معاشرت سازنده و معیار گزینش رفیق، زبان؛ وسیله هدایت و یا گمراهی، نمودهای بزرگداشت و اجلال خداوند، لزوم حفظ زبان و نکوهش آفات آن، جلوه عبادت و جایگاه و نقش مساجد در اسلام، منزلت و مقام تقوا، زهد و ورع، بردباری، مدارا و توکل از دیدگاه پیامبر، تدبیرات و تقدیرات الهی و نقش اعتقاد و باور راستین، شناخت خداوند و نظام حکیمانه او و ملاک ارزشمندی از نظر
خداوند متعال.
رسولی اراکی، محمدعلی، تحقیق و تصحیح: محمدرضا انصاری محلاتی، قم، مؤسسه انتشارات عصر ظهور، چاپ اول، 1382، 424 صفحه، وزیری.
این کتاب، مجموعه سخنان حضرت رسول اعظم صلیاللهعلیهوآله خطاب به علی علیهالسلام به نقل از منابع روایی به ویژه _بحارالانوار _است. مجموعه این سخنان که به هشتصد مورد میرسد، به صورت موضوعی در نه فصل سامان یافته است. فصل اول، مشتمل بر سخنان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به علی علیهالسلام در میدانهای جنگ، هنگام هجرت و هنگام شکستن بتهای کعبه است.در فصل دوم، پیشگوییهای پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله از حوادث پس از رحلت خود به علی علیهالسلاماست، مانند امتحان شدن امت اسلام پس از رحلت حضرت رسول و شهادت امام علی علیهالسلام. وصیتهای حضرت رسول هنگام رحلت به حضرت علی علیهالسلام و بیان فضایل امیرمؤمنان، فاطمه و حسنین علیهمالسلام خطاب به علی علیهالسلام از جمله دیگر مطالب است و طولانیترین فصل کتاب را تشکیل میدهد. فصل پنجم، درباره مقام امام علی علیهالسلام و دیگر امامان معصوم و امامت آنان از زبان پیامبر است. فضایل شیعیان امام علی علیهالسلام، گفتههای دیگری از رسول خداست که در فصل بعدی نقل شده است. در فصل هفتم، دوست داشتن علی علیهالسلام را نشانه ایمان دانسته و فصل هشتم، شامل احادیثی است که در
آنها دوستی علی علیهالسلامنشانه پاکی ولایت شمرده شده است. در فصل پایانی، وصایای گوناگونی از پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله خطاب به علی علیهالسلام آمده که بیشتر به اخلاق و آداب فردی و اجتماعی مربوط است.
### 10. مصابیح القلوب (شرح فارسی پنجاه و سه حدیث اخلاقی از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله)
شیعی سبزواری، ابوسعید حسن بن حسین، تصحیح و تحقیق: محمد سپهری، تهران، انتشارات بنیان، دفتر نشر میراث مکتوب، چاپ اول، 1375، 650 صفحه، وزیری.
این کتاب یکی از آثار ارزشمند فارسی در مسائل اخلاقی است. نویسنده فقیه، متکلم و واعظ این اثر، همروزگار با شهید اول و فخرالمحققین و از نزدیکان حاکمان سربدار سبزوار و صاحب چند اثر درباره اهلبیت علیهمالسلام به زبان فارسی است. موضوع این کتاب، مواعظ و نوادر حکم است که در پنجاه و سه فصل سامان یافته و نویسنده در آن به شرح پنجاه و سه حدیث از سخنان رسول خدا صلیاللهعلیهوآله پرداخته است. وی در نقل احادیث، اسناد آنها را حذف کرده و برای شرح آنها، ابتدا، متن را آورده و در آغاز پارهای از آنها، به مناجات با خدا پرداخته و با ذکر صفاتی از پیامبر، آنها را شرح کرده است. وی در شرح خود، از آیات قرآن و دیگر روایات، بهرههای فراوان برده و با ذکر داستانهایی جذاب از سرگذشت اولیا و مشایخ، به کتاب جذابیت بخشیده و خوانندگان را به عبرتآموزی از آنها فرا خوانده است. بنابراین، نثری روان و شیوا و خواندنی دارد و از درازنویسی و آوردن متنهای پیچیده پرهیز کرده است. شیوه نگارش او را میتوان سبک
خطابه واعظان تلقی کرد که با ذکر حدیث و ترجمه و شرح آنها، به تبیین ابعاد سخنان خود میپرداختند و در آن از حکایات و شعر و انذار بهره میگرفتند.
برخی از سرفصلهای کتاب عبارتند از: در فضیلت لااله الااللّه، در فضیلت صبر، در فضیلت پیامبر، در حقوق والدین، در فضیلت علی بن ابیطالب، در احوال قیامت، در صفت اطعام، فضیلت قناعت و حج و زکات و روزه، در ترک دنیا، در یاد مرگ، در مهلکات و منجیات، در فضیلت علم و خاصان درگاه الهی و حیدر کرار و رسول خدا، در معجزات پیامبر، در ضیافت و توکل و صدق و نمازهای پنجگانه، در بیان شریعت و طریقت و حقیقت، در صفت اهل اللّه و قصه سلیمان.
مصحح برای تصحیح این اثر، از چند نسخه استفاده کرده و نسخه بدلها و تفاوتها را در پاورقی مشخص کرده است. نشانی آیات و روایات و منبع را آورده و با تصحیح اشتباههای املایی، نشانههای سجاوندی و رسم الخط فارسی را نیز رعایت کرده است. کتاب، هفت فهرست فنی دارد.
علم الهدی خراسانی، تهران، کتابخانه صدر، چاپ دوم، 1365، 460 صفحه، رقعی.
این کتاب در بردارنده همه خطبههایی است که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله آن را در مناسبتها و موقعیتهای گوناگون از دوران عمر پربرکت خویش ایراد کرده است و نویسنده، آن را از منابع و مآخذ مختلف گرد آورده که شامل 51 خطبه است. پس از آن، حدود چهل صفحه از مناجات و راز و نیازهای آن حضرت را ذکر کرده است. در پایان کتاب نیز
سفارشهای آن حضرت به علی علیهالسلام و ابیذر رحمهالله را آورده که گنجینهای است از کلمات قصار و سخنان حکیمانه آن حضرت. برخی عنوانهای کتاب بدین قرار است: نخستین خطبه پیغمبر در روز جمعه در مدینه، خطبه در روز فتح مکه، خطبه در مسجد خیف روز فتح مکه، در بیان مقام خود و اهل بیتش، در وصف قرآن و فواید آن، خطبه در توحید، در مناقب عترت، خطبه هنگام تزویج فاطمه علیهاالسلام، خطبه غدیر خم، در فضیلت امیرالمؤمنین، در فضیلت ماه رمضان، خطبه در جمعه آخر شعبان، در پند و اندرز، در پیشگویی حوادث، در موعظه و نصیحت و... .
پاینده، ابوالقاسم، تهران، انتشارات جاویدان، چاپ اول، 1374، 912 صفحه، رقعی.
گردآوری سخنان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در سالهای پس از دوران منع تدوین حدیث مورد اقبال قرار گرفت و تا کنون به گونههای مختلف ادامه داشته است. دانشوران بسیاری به این موضوع پرداخته و کتابهای بسیاری نگاشتهاند. ابوالقاسم پاینده از کسانی است که در حدود شصت و هفت سال پیش، مجموعهای با نام _نهجالفصاحه _تدوین کرد و در آن، فرازهای کوتاهی از فرمایشهای رسول گرامی اسلام را به شیوهای دلپذیر کنار هم نهاد و با ترجمهای روان در اختیار علاقهمندان قرار داد. اقبال عمومی به این اثر بینظیر و زودیاب که هم ترجمه فارسی داشت و هم روان، زیبا و بیغلط بود، چاپهای مکرر آن را در پی داشت. پاینده در سال 1336 مقدمهای
مفصل (163 صفحه) بر چاپ دوم _نهجالفصاحه _نگاشت. وی پس از بیان شمهای از فصاحت پیامبر و بیان گفتههای دیگران در اینباره، به تفصیل از سیر حدیث و حدیثنگاری پس از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و حوادث مربوط به آن در قرون اولیه اسلام سخن میگوید و بیشتر مباحث علم الحدیث را در این مقدمه تشریح میکند و بهویژه به مسئله جعل و تحریف در روایات و مسائل و مباحث مربوط به آن عنایتی ویژه دارد. درباره فصاحت محمد صلیاللهعلیهوآله بیان میدارد که او افصح عرب بود، ولی فصاحتش از قماش فصاحت قرآن نبود و در حقیقت، سخنی بود فاصل میان بلاغت خالق و صنعت مخلوق.
پاینده پس از ذکر 3227 حدیث، بخشی دیگر ـ شامل دو ضمیمه ـ را به کلمات قصار افزوده است. در ضمیمه نخست، 13 خطبه از حضرت و در ضمیمه دوم، 16 تمثیل از آن حضرت، ذکر و ترجمه شده است. در پایان نیز فهرستی 50 صفحهای از موضوعهای مختلف برای دستیابی آسان به احادیث به صورت موضوعی فراهم آمده و ذیل هر موضوع، شماره همه احادیثی که به نوعی با آن موضوع مرتبط هستند، ذکر شده است. این موضوعها از آب، آغاز میشود و به یهود پایان مییابد. نویسنده در نگارش کتاب از منابعی چون: کتب اربعه (الکافی، من لایحضره الفقیه، تهذیب الاحکام و الاستبصار)، صحاح سته (صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابیداوود، سنن ترمذی، سنن نسایی و سنن ابن ماجه)، اعیان الشیعه، ناسخ التواریخ، جامع الصغیر من الحدیث البشیر النذیر، تیسیر الوصول الی جامع الأصول، کنوز الحقایق فی حدیث خیر الخلایق، کمال النصیحة و الادب، البیان و التبیین، عقد الفرید و ربیع الابرار، بهره فراوان جسته است.
استقبال فراوان از نهج الفصاحه و بیش از سی بار چاپ مکرر آن در سالهای اخیر، عدهای را بر آن داشت تا مطالب این کتاب را در قالبی دیگر و به شکل نو عرضه کنند که عبارتند از:
فرید تنکابنی، مرتضی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، 1376، 708 صفحه، وزیری.
مجیدی، غلامحسین، قم، انتشارات انصاریان، چاپ اول، 1383، 776 صفحه، وزیری.
3.نهج الفصاحه منظوم
سلطانی، محمدحسین (شاعر)، مصحح و ویراستار: سهراب اسدی تویسرکانی، تهران، افرآسیاب، 1381، 840 صفحه، وزیری و تهران، انتشارات بهآفرین، امیرصبا، 1379، 840 صفحه، وزیری.
کرمی فریدنی، علی، قم، انتشارات حلم، چاپ اول، 1384، 808 صفحه، وزیری.
جوانشیر، کریم، انتشارات سالار، چاپ اول، 1379، 252 صفحه، رقعی.
کریمیان، منصور، تهران، انتشارات اشرفی، چاپ اول، 1379، 443 صفحه، وزیری.
7. درّی از دُردانه خلقت (چکیدهای از نهج الفصاحه پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله)
کرباسچی، زهره، انتشارات موعود عصر، چاپ اول، 1378، 70 صفحه، رقعی.
احمدیان، ابراهیم و هاشم صالحی، قم، انتشارات پارسیان، چاپ اول، 1382، 702 صفحه، وزیری.
خلیلی، جعفر، تهران، مؤسسه فرهنگی همسایه، چاپ اول، 1378، 103صفحه، رقعی.
یزدینژاد، زهرا، تهران، انتشارات خورشید باران، چاپ اول، 1384، 301 صفحه، رقعی.
این کتاب شامل هفت فصل: خاندان رسالت، ولادت، فضای بعثت، بعثت و رسالت، سیره و سیرت و وصیتهای رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهو رحلت است.
در فصل نخست، خاندان رسالت از دیدگاه نهج البلاغه بررسی شده است. فصل دوم نیز به موضوع ولادت پیامبر گرامی اسلام اختصاص دارد و مطالبی درباره خردسالی، سرپرستی عبدالمطلب، حلف الفضول و ازدواج پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله بیان شده است. فصل سوم به تشریح فضای بعثت میپردازد و موضوعهایی همچون تاریخ جاهلیت، حیات سیاسی و اجتماعی عرب جاهلی، حیات دینی و اعتقادی عرب جاهلی، حنفیت، خصلتهای روحی و اخلاقی عرب جاهلی، قوانین مدنی (ازدواج و طلاق، حقوق زنان و فرزندان)، زنده به گور کردن دختران، موقعیت اقتصادی عرب جاهلی، خرافات و خرافهپرستی و وضعیت عمومی جهان قبل از بعثت و فضای بعثت (از دیدگاه نهج البلاغه) بررسی شده است. فصل چهارم به موضوع بعثت و رسالت از منظر نهج البلاغه اختصاص دارد و مراتب تبلیغ دین اسلام، تبعید سه ساله مسلمانان در شعب ابوطالب، پذیرایی حبشه از مسلمانان، سفر پیامبر به طایف پس از درگذشت ابوطالب و خدیجه، جامعیت و جهانشمولی رسالت پیامبر، بعثت و رسالت (در نهج البلاغه) و خاتمیت
پیامبر اسلام تشریح شده است. سیره و سیرت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله از دیدگاه نهج البلاغه، در فصل پنجم آمده است. در این فصل موضوعهایی مانند: خلق و خوی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله، روشهای آموزشی پیامبر (آموزش از راه پرسش و پاسخ، آموزش به شیوه خطابه، استفاده از وسائل کمک آموزشی، آموزش از راه تمثیل، آموزش به شیوه داستانپردازی، تعلیم از طریق نمایش، توجه به تفاوتهای فردی در امر تعلیم، تعلیم از راه تکرار)، سیره و سیرت در نهجالبلاغه شرح داده شده است. در فصل ششم، وصیتهای رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهدرباره مسائل مختلف به حضرت علی علیهالسلام از جمله نماز شب، دوری از حسد، حرص و دروغ، انصاف با مردم، انفاق و بخشش در تنگدستی، جهاد در راه خدا، سفارش به سربازان اسلام، وصیتهای رسولخدا صلیاللهعلیهوآله به ابوذر غفاری، سلمان فارسی و دیگران، وصیت آن بزرگوار درباره عترت، ولایت علیبن ابیطالب علیهالسلام، تقوا، و شرم از خدای تعالی بیان شده است. در فصل هفتم که به رحلت حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله اختصاص دارد، فضای زمان رحلت ایشان و آخرین وصیتها و دیدار با نزدیکان تشریح شده است. در پایان، موضوع رحلت از منظر نهج البلاغه آمده است.
جعفری تبریزی، محمدتقی، تنظیم و تلخیص: محمدرضا جوادی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1378، 132 صفحه، پالتویی.
این کتاب، شرح خطبه 192 نهج البلاغه و خطبههای دیگری از آن حضرت است که در آنها امام علی علیهالسلام به وصف مقام و شخصیت
وحیانی و نبوت پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله میپردازد. نویسنده، چهره تابناک پیامبر اسلام را از زبان امام علی علیهالسلام در نهج البلاغه ترسیم میکند. تفاوت رسولان الهی با نوابغ بشری از نگاه علی علیهالسلام، دوران بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله از دیدگاه امام علی علیهالسلام، انگیزه و نتیجه بعثت پیامبر از منظر علی علیهالسلام، نزدیکی خاص آن حضرت با پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و دعای امام علی علیهالسلامدرباره پیامبر از اصلیترین مباحث کتاب حاضر است. نویسنده از طرح این مباحث، نتایج زیر را گرفته است: لزوم شناخت و اعتقاد به پیامبر و نبوت او، بر حق بودن دین اسلام و وحی الهی و عدم درک حقیقت شخصیت پیامبر، نزدیکی بسیار شدید علی علیهالسلام و اتحاد وجود این دو بزرگوار، [دریافت] معارف اصلی اسلام [به وسیله ]مردم از علی علیهالسلامبه جهت قرابت بسیار نزدیک آن حضرت به پیامبر، روشن شدن علت تحمل مصایب فراوان علی علیهالسلامدر راه بقای اسلام.
نقیبپور، سیده علیه، قم، انتشارات وثوق، چاپ اول، 1379، 336 صفحه، رقعی.
در این اثر، شخصیت پیامبر اسلام از دیدگاه امام علی علیهالسلام مورد پژوهش قرار گرفته است. نویسنده ابتدا از بعثت سخن میگوید و وضعیت فرهنگی، اعتقادی، اجتماعی و اقتصادی دوران جاهلیت و اهداف و آثار بعثت و ویژگیهای رسالت پیامبر اسلام را بررسی میکند. سپس تاریخ زندگی
پیامبر، تبار او، میلاد و دوران کودکی او، بعثت، دعوتهای مخفی و علنی وی، جنگها و صلحها، وصایا، رحلت، غسل و تدفین آن حضرت را از دیدگاه امام علی علیهالسلامتبیین میکند. سپس به بررسی سیره اخلاقی و علمی و اعمال فردی و جمعی پیامبر و شمایل او در کلام امام علی علیهالسلام میپردازد. سرانجام شخصیت معنوی پیامبر را مورد توجه قرار میدهد و مطالبی چون علم، عصمت، امامت، معجزات، معراج و شفاعت پیامبر و خدمات و تلاشهای او را برای تربیت و رشد بشر مطرح میکند.
### 4. حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله در دیدگاه علمای غرب
یاسین، خلیل، ترجمه: کاظم کاظمپور، سوسنگرد، انتشارات سرزمین خوز، چاپ اول، 1378، 240 صفحه، وزیری.
کتاب حاضر، ترجمه کتاب _محمد _صلیاللهعلیهوآله عند علماء الغرب است که نظرها و اعترافهای اندیشمندان غربی را درباره جایگاه و مقام والای پیامبر عظیم الشأن اسلام و آیین جهانی او بیان داشته است. محتوای کتاب بر خلاف عنوان آن، تنها به نظر دانشمندان غربی اختصاص ندارد، بلکه دیدگاههای برخی دانشمندان عرب و مسلمان نیز در آن آمده است. بخش آغازین کتاب، درباره زندگانی، نسب و خاندان و اخلاق و فضایل پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله است و به شرح بعثت رسول اسلام و فعالیتهای پیامبر در مکه به ویژه در مدینه و جاودانگی و جهانی بودن دین اسلام و تلاش پیامبر جهت ترویج آن و تأثیر اسلام در عرصه جهانی پرداخته است. بحثی نیز درباره امّی بودن پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله مطرح شده است.
زهادت، عبدالکریم، قم، مؤسسه بوستان کتاب قم، چاپ اول، 1383، 304 صفحه، رقعی.
این اثر با انگیزه ترسیم نهایی از زندگی و شخصیت تابناک و والای رسول گرامی اسلام از منظر امیرمؤمنان علی علیهالسلام نگاشته شده است. این مهم، با شرح سخنان امام علی علیهالسلام در نهج البلاغه با تأکید بر آیات و روایات انجام پذیرفته و در لابه لای مباحث، به مسائل تاریخی و اعتقادی، با اختصار و نثری روان و ساده پرداخته شده است. کتاب از چهار فصل با عنوانهای: شخصیت نبی گرامی اسلام، بعثت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله؛ اسوه حسنه، رابطه امام علی علیهالسلام با رسول خدا صلیاللهعلیهوآله تشکیل شده است. نویسنده در فصل نخست، ابتدا به طرح شخصیت نبی گرامی اسلام میپردازد و با آوردن خطبه 94 نهج البلاغه، شخصیت خانوادگی پیامبر را از نگاه امیرمؤمنان علی علیهالسلام بررسی میکند. در این قسمت، نسل پاک پیامبران، دودمان پاک پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و ایمان اجداد پیامبر معرفی شدهاند. دومین مورد، بحث ولادت پیامبر است که در این قسمت، دوران بارداری حضرت آمنه، ولادت آن مولود باعظمت، حوادث آسمانی هنگام ولادت، عجایب رخ داده در زمین هنگام میلاد و نیز دوران کودکی آن حضرت بررسی شده است. در فصل دوم که «بعثت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله»نام دارد، مباحثی چون: جهان در عصر بعثت، بشارت به ظهور نبی گرامی اسلام، اهداف و فواید بعثت آمده و زوایای تاریک و روشن آن سالها از زبان امام علی علیهالسلام تحلیل و ارزیابی شده است. فصل سوم، «پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله؛ اسوه حسنه» است. در این قسمت، لزوم پیروی از نبی گرامی اسلام از زبان امام علی علیهالسلام مطرح شده است. سیره نبی گرامی
اسلام، سنت نبی اکرم صلیاللهعلیهوآلهو صفات نبی گرامی اسلام نیز از جمله مواردی است که نویسنده به آن پرداخته است. فصل پایانی کتاب، «رابطه امام علی علیهالسلام با رسول خدا صلیاللهعلیهوآله» نام دارد. در این بخش، امام، گذران دوران کودکی خود را با نبی گرامی اسلام و پرورش در دامان پرمهر و عطوفت آن بزرگوار و اهتمام آن حضرت را به تربیت خود بیان میکند. در پایان کتاب، فهرست آیات، فهرست روایات، فهرست اشخاص، اماکن، کتابها، گروهها، فرقهها و قبایل و فهرست نمایه موضوعی فراهم آمده است.
شیمل، آنه ماری، ترجمه: حسن لاهوتی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپاول، 1383، 551 صفحه، وزیری.
کتاب _محمد _صلیاللهعلیهوآله؛ رسول خدا، حاصل پژوهشهای چهل ساله دانشمندی اروپایی است در ستایش پیامبر اسلام و معرفی بخردانه، عاشقانه و عارفانه او. پرفسور شیمل در این کتاب میکوشد با بهرهگیری از آرای فیلسوفان، گزارشهای تاریخنگاران، راویان احادیث، نگاشتههای مفسران، خیالورزیهای شاعران و روشنبینیهای عارفان، مقام آسمانی پیامبر رحمت را باز نمایاند. شیمل در این کتاب بر آن نیست که بر اساس روشهای معمولی پژوهش در سیره و شخصیت پیامبر کند و کاو کند. او اگرچه از این گونه روشها آگاه است و در همین کتاب نیز به منابع دست اول ارجاع بسیار میدهد، ولی او پیامبر را در دل و جان مسلمانان میجوید و بر اساس همان نقشی که مسلمانان از سیمای نازنین نبوی در ذهن و زبان دارند، پیامبر را ترسیم میکند. مشاهده رخسار پرمهر رسول خدا صلیاللهعلیهوآله از روزن چشم پژوهشگری اروپایی که عمری را در راه اسلامشناسی به ارادت
گذرانده، مایه روشنی دل است.
مطالب کتاب در دوازده فصل با این عنوانها آمده است: سیره و سرگذشت، مقتدای نکو، یکتایی مقام محمد صلیاللهعلیهوآله، قصهها و معجزهها، محمد صلیاللهعلیهوآله؛ شفیع قیامت و صلوات بر او، نامهای پیمبر، نور محمد و مکتب عرفان، جشن میلاد پیمبر، سیر شبانه و معراج پیمبر، نعت پیمبر، طریقه محمدیه و تفسیر تازه از زندگی پیمبر، محمد صلیاللهعلیهوآله؛پیمبر خدا در آثار محمد اقبال.
یادآوری میشود در ابتدای کتاب، مطالبی چون فهرست تصاویر، یادی از شادروان پروفسور آنه ماری شیمل، سخن مترجم، اختصارات و کتابنامه مترجم، پیشگفتار و مقدمه مؤلف و در پایان کتاب، ضمیمه نامهای شریف پیمبر، اختصارات، یادداشتهای مربوط به مقدمه مؤلف، نمایه الفبایی و کتابنامه مؤلف آمده است.
صمیمی، مینو، ترجمه: عباس مهرپویا، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ اول، 1382، 519 صفحه، وزیری.
تلقی سراسر اشتباهی که غربیان از شخصیت حضرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله در سالهای متمادی بر اثر تبلیغات گوناگون پیدا کردهاند، به راحتی از ذهن انسان غربی قابل زدودن نیست. در مقابل، شناخت درست ما از سیر تاریخی این اهانتها، در به کارگیری شیوههای کارآمدتر از سوی مبلّغان و سیاستگذاران تبلیغات دینی در سطح بین المللی نقش ویژهای
خواهد داشت. این اثر، تحلیلی است گسترده و نقادانه از تصویر ساختگی، غیرواقعی و ضد تاریخی که از اسلام و شخصیت و ویژگیهای اخلاقی پیامبر اسلام در آثار شماری از نویسندگان، نقاشان، شاعران، شرقشناسان و فلاسفه مسیحی اروپایی ترسیم شده و در طول هزاره گذشته در افکار عمومی جای گرفته است. نویسنده نشان میدهد که چگونه این تصویر منفی و بیاساس، کلیشهوار، از نسلی به نسل دیگر در کشورهای اروپایی انتقال یافته و بهندرت مورد سؤال و تردید قرار گرفته است. دو فصل اول کتاب به شرححال و زندگی و صفات اخلاقی و آموزشهای حضرت محمد صلیاللهعلیهوآلهمربوط است که براساس توصیف مشروح اولین تاریخنویسان اسلامی و شواهد موجود در متن قرآن تهیه و تنظیم شده است. نویسنده در فصل سوم، ارزشهای معنوی اسلام و اصول یکتاپرستی و نقش حیاتی و معنوی این آموزهها و در فصلهای بعدی برداشت نادرست افرادی مانند ولتر و مارتین لوتر را از آموزههای اسلام و شخصیت پیامبر نقد و بررسی کرده است. در پایان کتاب نیز با بررسی رمان پر سر و صدا و اهانتآمیز آیات شیطانی سلمان رشدی، ارتباط مستقیم آن با سنّت دیرینه افسانهپردازی غرب و جعل تاریخ اسلام ترسیم شده است.
رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، کتابهای پرنده، چاپ اول، 1380، 64 صفحه، رقعی.
در این کتاب از مجموعه کتابهای از سرزمین نور، داستان زندگی پدر پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله برای نوجوانان گروه سنی «د» به چاپ رسیده است. ماجرای قربانی کردن عبداللّه به دست عبدالمطلب و وفات عبداللّه، دو موضوع اصلی این داستان است که از زبان عبدالمطلب، حارث (فرزند بزرگ عبدالمطلب) و آمنه (همسر عبداللّه و مادر پیامبر) بازگو میشود. عبدالمطلب به دنبال حوادثی که در حفر دوباره چاه زمزم روی میدهد و به دلیل گستاخیها و بهانهگیریهای سران قریش نذر میکند اگر خداوند ده پسر به او بدهد، یکی از آنها را قربانی کند. وقتی عبدالمطلب صاحب ده پسر میشود، تصمیم میگیرد به عهد خود وفا کند. سرانجام بر اساس قرعه، محبوبترین، جوانترین و خوشسیماترین پسر او؛ یعنی عبداللّه برای قربانی شدن انتخاب میشود، ولی در آستانه قربانی شدن، بزرگان قوم پا در میانی میکنند و پس از ماجراهایی، به جای عبداللّه، چند صد شتر قربانی میشود. ازدواج عبداللّه با آمنه و ماجرای سفر تجارتی عبداللّه به شام، بیمار شدن در
میانه راه، ماندن در یثرب و سرانجام وفات او در آن شهر از دیگر موضوعهای داستان است.
### 2. او آمده! (چهارده تصویر داستانی کوتاه از زندگی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله)
حیدری، سیدجمال، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری پویا نقش، چاپ اول، 1385، 80 صفحه، رقعی.
کتاب او آمده که به مناسبت سال پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تنظیم و منتشر شده، دربردارنده چهارده روایت داستانی از حیات نورانی رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله است که در قالب داستان، با نثری روان و ادبی، فصلهایی از زندگانی حضرت را در قاب چشم مخاطبان ماندگار میکند. این کتاب به بیان برخی فضایل اخلاقی و معجزههای حضرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله در دوره حیاتشان میپردازد. این کتاب که سالشمار زندگانی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله را نیز در خود جای داده، برداشتی است آزاد و هنرمندانه از چهارده رویداد زندگی حضرت رسول که با واقعه تولد آن حضرت و روایت شب و روز تولد در خانه عبداللّه آغاز میشود. او آمده، عنوان چهارمین تصویر ادبی از حیات پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهدر این کتاب است و حکایت عیادت پیامبر از مردی است که روزهای بسیاری بر سر راه ایشان ظاهر میشد و با شکمبه گوسفند از پیامبر پذیرایی میکرد.
شیرازی، رضا، تهران، انتشارات پیام آزادی، چاپ اول، 1379، 371 صفحه، رقعی.
نویسنده با روش داستانی و استفاده از برخی منابع تاریخی و حدیثی
شیعه، حوادث مهم دوران تولد تا وفات پیامبر اسلام را آورده است. فصلهای کتاب با وجود استقلال محتوایی، از نظر زمانی به همدیگر مربوط هستند. نویسنده ابتدا به خاموشی آتشکده فارس و کوه حرا و ازدواج پیامبر با خدیجه اشاره میکند. سپس هجرت به حبشه، معراج، شعب ابیطالب، هجرت به مدینه، مسجد قبا و پیوند برادری را میآورد و در ادامه به غزوههای پیامبر، ازدواج فاطمه علیهاالسلام و صلح حدیبیه میپردازد.
### 4. باران مهربانی (10 جلد)
کریمان، حمزه، ترجمه: محسن عابدی، شهرام شفیعی، نقاش: صلاح بیصار، تهران، مؤسسه نشر پنجره، چاپ اول، 1382، 56 + 56 + 56 + 64 + 72 + 56 + 64 + 56 + 56 + 48 صفحه، رقعی.
عنوان جلدهای ده گانه:
جلد اول: عبدالمطلب پدربزرگ پیامبر، تولد و کودکی.
جلد دوم: مرگ مادر، جنگ فجار، ازدواج پیامبر.
جلد سوم: بازسازی کعبه، آغاز رسالت، نخستین مسلمانان.
جلد چهارم: دعوت آشکار، هجرت به حبشه، محاصره.
جلد پنجم: معراج، هجرت پیامبر، تشکیل حکومت اسلامی.
جلد ششم: موضعگیری قریش و جنگ بدر، اهل صفه.
جلد هفتم: جنگ احد، جنگ بنینضیر، جنگ احزاب.
جلد هشتم: صلح حدیبیه، جنگ خیبر، دعوت پادشاهان.
جلد نهم: عمره قضا، حادثه شگفت، جنگ حنین.
جلد دهم: جنگ تبوک، برائت، آخرین جمع، رحلت پیامبر.
خلاصه جلد اول: در این کتاب، تولد و دوران کودکی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در قالب داستان برای نوجوانان بازگو شده است. داستان با اشاره به «عبدالمطلب»، پدربزرگ پیامبر گرامی اسلام آغاز میشود و به رویدادهای دوران کودکی آن حضرت میپردازد.
خلاصه جلد دوم: دومین شماره از مجموعه زندگانی پیامبر اسلام با مرگ آمنه، مادر پیامبر آغاز میشود. سپس ماجراهایی از دوران نوجوانی و سرانجام ازدواج و زندگی مشترک آن حضرت با خدیجه میآید.
خلاصه جلد سوم: مجموعه این داستانها عبارتند از: بازسازی کعبه، وحی، مسلمانی حضرت علی علیهالسلام؛ فرزند ابوطالب، مسلمان شدن ابوبکر، مسلمان شدن سعد پسر ابو وقاص، مسلمانی بلال، نخستین خون در راه اسلام، خانه ارقم پسر ابو ارقم، نخستین مهمانی و دومین مهمانی.
خلاصه جلد چهارم: در این جلد از مجموعه «باران مهربانی»، بخشی دیگر از زندگی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهدر قالب هشت داستان، با این عنوانها بازگو شده است: دعوت آشکار، موضع ابوطالب، پایداری بلال، عمار پسر یاسر، نجاشی؛ پادشاه حبشه، مسلمانی عمر، محاصره و سال اندوه.
خلاصه جلد پنجم: در پنجمین جلد مجموعه زندگی پیامبر اسلام، واقعه معراج، هجرت پیامبر و سرانجام، تشکیل حکومت اسلامی به دست آن بزرگوار در قالب داستان بازگو شده است.
خلاصه جلد ششم: ششمین شماره از مجموعه زندگی پیامبر اسلام به شرح گوشههایی از زندگانی آن بزرگوار اختصاص دارد که مهمترین آنها
عبارتند از: موضعگیری قریش و یهود در برابر آن حضرت، جنگ بدر و اهل صفه.
خلاصه جلد هفتم: عنوان داستانهای این جلد عبارت است از: جنگ احد، سه اشتباه، داستان افک، جنگ احزاب (خندق) و جنگ با بنیقریظه.
خلاصه جلد هشتم: مخاطبان نوجوان در هشتمین کتاب از مجموعه زندگی پیامبر اسلام با گوشههای دیگری از زندگی ایشان آشنا میشوند. صلح حدیبیه، جنگ خیبر و دعوت پیامبر از قیصر روم، کسری؛ پادشاه ایران و مقوقس از مهمترین رویدادهای این کتاب است.
خلاصه جلد نهم: مخاطبان در این جلد، این عنوانها را مطالعه میکنند: عمره قضا در سال هفتم هجری، سریه موته، پیروزی بزرگ، بیستم رمضان سال هشتمهجری، جنگ حنین، ششم شوال سال هشتم هجرت.
خلاصه جلد دهم: در شماره حاضر از مجموعه باران مهربانی، داستانهایی کوتاه از زندگی پیامبر با این عنوانها به چشم میخورد: جنگ تبوک، ماه رجب سال نهم هجری، موضعگیری مسلمانان و پیروزی فراگیر.
رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، چاپ اول، 1380، 52 صفحه، رقعی.
در این کتاب از مجموعه «از سرزمین نور»، چهار داستان کوتاه درباره زندگی آمنه، مادر پیامبر اسلام به شیوهای نو برای مخاطبان گروه سنی «د» نگارش یافته است. شیوه بیان (زاویه دید) داستانها، ترکیبی است از اینکه اشخاص مختلف که بیشتر قهرمانان داستان هستند، به همراه نویسنده، داستان
را بیان میکنند و به پیش میبرند. نخستین داستان با نام «شهر یادها و یادگارها»، روایت سفری است که آمنه همراه محمد و خدمتکارش، _برکه _به یثرب میروند. این سفر به درخواست محمد صلیاللهعلیهوآله خردسال برای زیارت قبر پدرش صورت میگیرد. محمد صلیاللهعلیهوآلهدر یثرب، داییها و اقوام مادرش را میبیند و همراه مادر به قبرستان محل دفن عبداللّه میرود. در آنجا آمنه گذشته خود را به یاد میآورد؛ از زمانی که به همسری عبداللّه انتخاب میشود تا هنگامی که خبر درگذشت شوهرش را در بازگشت از سفر شام به او میدهند. داستان با درد دلهای آمنه بر سر مزار عبداللّه به پایان میرسد. بدین ترتیب جنبههایی از زندگی مادر پیامبر روشن میشود. داستانهای دیگر کتاب عبارتند از: روزهای دراز شادمانی و غم و بازگشت او به ابواء.
### 6. بخوان... بخوان...
آیت اللهی، سیدمهدی، ویراستار: شهرام شفیعی، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، منادی تربیت، چاپ اول، 1383، 24 صفحه، خشتی.
در این کتاب مصور و رنگی، ماجرای مبعوث شدن حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله به پیامبری بازگو شده است. آن حضرت پیش از آنکه به پیامبری مبعوث شود، شبها و روزهای بسیاری را در غار حرا به عبادت میگذراند. در یکی از این روزها، فرشتهای بر او نازل شد و از او خواست تا آیاتی را بخواند. چون وی خواندن نمیدانست، مبهوت بر جای ماند. زمانی نگذشت که پیامبر احساس کرد میتواند بخواند و او همراه آن فرشته، آیاتی از قرآن را درباره آفرینش انسان تلاوت کرد. بدین ترتیب، محمد صلیاللهعلیهوآله به پیامبری برگزیده شد. گروه سنی «ب» و »ج»، مخاطبان
این داستان هستند.
صالح، حسین، ویراستار: غلامرضا آبروی، نقاش: سعید گایینی و فاطمه نصیری فرد، قم، انتشارات حضور، چاپ اول، 1384، 184 صفحه، وزیری.
در این کتاب مصور و رنگی از مجموعه «آشنایی با معصومین علیهمالسلام» (ویژه کودکان)، داستان زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله بازگو شده است. آن حضرت در عام الفیل در شهر مکه به دنیا آمد و پدربزرگش، او را محمد نامید. آنگاه برای پرورش نیکو، او را به دایهای سپردند تا در دامان طبیعت ببالد. وی در شش سالگی، مادر و در هشت سالگی، پدربزرگش را از دست داد. سپس عمویش، سرپرستی او را به عهده گرفت تا جوانی وارسته گردید. ماجراهایی برای وی روی داد تا زمانی که در غار حرا به پیامبری مبعوث شد. از ابتدای بعثت تا آن زمان که به مدینه هجرت کرد، خود و خانوادهاش متحمل سختیهای فراوان گردیدند که محاصره اقتصادی یکی از آنها بود. سرانجام پس از جنگهای متعدد با دشمنان اسلام، شهر مکه را فتح کرد. آن حضرت در شصت و سه سالگی و پس از حجة الوداع رحلت فرمود. برخی از مهمترین عنوانهای کتاب عبارتند از: تولد، نامگذاری، سفر به یثرب، پدربزرگ خوبم خداحافظ!، خدیجه، اولین فرزند، بخوان، اولین ایمانآورندگان، اعلام آمادگی، نماینده خشمگین مشرکان، پیماننامه، موریانه، سال اندوه، جانم فدایت ای رسول، اولین مسجد، شهر پیامبر، اولین سال هجرت، محبت به کودکان، دشمنان اسلام، جنگها و
رویدادهای مهم پس از هجرت، جنگ خندق، صلح حدیبیه، فتح مکه، جنگ تبوک، غدیر و پرواز تا ملکوت.
بنشاسته، محسن، قم، بنشاسته، چاپ اول، 1383، 42 صفحه، جیبی.
در این کتاب، روایاتی از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله درباره برخورد با کودکان آمده و نمونههایی از رفتار آن حضرت با کودکان بازگو شده است. مطالب کتاب در عنوانهایی از این دست سامان یافته است: بچهها را گرامی بدارید؛ رعایت عدالت و مساوات بین بچهها؛ هر گاه به بچهها وعدهای دادید، به آن وفا کنید؛ انس و الفت با بچهها؛ کوشش برای تعلیم و تربیت بچهها.
هنرمندنیا، اسماعیل، نقاش: مرجان نیکخواه، قزوین، انتشارات سایهگستر، چاپ اول، 1383، 16 صفحه، خشتی.
در این کتاب مصور و رنگی، داستان زندگی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله از تولد تا هجرت برای گروه سنی «ب» بازگو شده است. قبل از ظهور اسلام، تولد پیامبر، دوران کودکی و نوجوانی، حسن شهرت پیامبر در جوانی، ازدواج با خدیجه، حوادث مهم دوران زندگی، بعثت، پیامبری، تبلیغ دین اسلام، هجرت مسلمانان به حبشه، در شعب ابیطالب، پیمان عقبه و هجرت مسلمانان به یثرب، مطالب اصلی این داستان را تشکیل میدهند.
### 10. حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله از هجرت تا وفات
هنرمندنیا، اسماعیل، نقاش: مرجان نیکخواه، قزوین، انتشارات سایهگستر، چاپ اول، 1383، 16 صفحه، خشتی.
این کتاب، قسمت دوم زندگینامه کوتاه پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله است که برای کودکان گروه سنی «ب» همراه با طرحهای رنگی، بازنویسی شده است. در این کتاب، از هجرت پیامبر از مکه به یثرب، ساختن مسجد، جنگ بدر، جنگ احد، شهادت حمزه عموی پیامبر، جنگ خندق، صلح حدیبیه، جنگ خیبر، فتح مکه و واقعه غدیرخم و وفات پیامبر سخن رفته است.
فتاحی، حسین، ویراستار: مهدی حجوانی، نقاش: محمدرضا دادگر، تهران، مؤسسه انتشاراتی قدیانی، کتابهای بنفشه، چاپ اول، 1382، 48 صفحه، خشتی.
«14 قصه، 14 معصوم» عنوان مجموعه کتابهایی است درباره چهارده معصوم که خلاصهای از زندگی آنها در قالب چند قصه کوتاه برای دبستانیها روایت میشود. نخستین کتاب این مجموعه دربردارنده 10 داستان از زندگی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله است. در این داستانها از زمان و چگونگی تولد، خانواده، دایگی حلیمه، فوت پدر، سرپرستی عبدالمطلب، شهرت امین، آشنایی و ازدواج با خدیجه، بعثت، دعوت مردم، هجرت به مدینه، حوادث مهم و جنگ و فتوحات، واقعه غدیر، انتخاب جانشین پیامبر و وفات پیامبر
سخن به میان آمده است.
مکارم شیرازی، ناصر (و دیگران)، تدوین: حسین حسینی، تهران، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، 1381، 206 صفحه، رقعی.
این مجموعه، در قالب داستانها و حکایتهای کوتاه با بیان مراحل دعوت پیامبراکرم صلیاللهعلیهوآله به دین اسلام درباره رخدادهای تاریخی و جنگهای آن حضرت، توضیح میدهد. این کتاب دارای موضوعهایی به این شرح است: دعوت از بستگان نزدیک، دشمنی ابولهب، هجرت پیامبر، معراج، تغییر قبله، جنگ بدر، جنگ احد، توطئه بنی نضیر، صلح حدیبیه، جنگ تبوک، غدیر و فدک.
رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، کتابهای پرنده، چاپ اول، 1380، 480 صفحه، رقعی.
«از سرزمین نور» عنوان مجموعهای متشکل از چند داستان کوتاه درباره زندگی پیامبر به ویژه اوضاع و احوال عربستان و محیط زندگی ایشان و پیش از بعثت است. البته هر یک از کتابهای این مجموعه، موضوع و داستانی مستقل دارد. شیوه بیان این مجموعه «ترکیبی» است. در توضیح این شیوه داستاننویسی در ابتدای هر کتاب آمده است: «در این نوع بیان داستانی، اشخاص مختلف که بیشتر از قهرمانان داستان هستند، به همراه نویسنده، داستان را بیان میکنند و به پیش میبرند». در نخستین کتاب از مجموعه یاد
شده با عنوان «داستان زمزم»، گوشهای از زندگی عبدالمطلب، جد پیامبر و ماجرای حفر دوباره چاه زمزم بازگو میشود. داستان گاه از زبان عبدالمطلب و فرزندش «حارث» روایت میگردد و اینکه چگونه به حفر دوباره چاه دست زدند و با چه موانعی برخورد کردند.» منابع داستان در پایان کتاب آمده است.
جوده السحار، عبدالحمید، ترجمه: بیآزار شیرازی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ نوزدهم، 1375، وزیری.
مجموعه بیست جلدی داستان زندگی پیامبر، روایتی شیرین و داستانی از زندگی پیامبر اسلام از تولد تا وفات است که برای کودکان و نوجوانان، تدوین شده و بیآزار شیرازی، آن را ترجمه کرده است. مخاطبان کتاب، این موضوعها را در آن مطالعه میکنند:
جلد 1. میلاد پیامبر؛ جلد 2. دوران کودکی؛ جلد 3. دوران جوانی؛ جلد 4. آغاز وحی؛ جلد 5. نخستین کسانی که ایمان آوردند؛ جلد 6. دوران شکنجه و رنج؛ جلد 7. هجرت به حبشه؛ جلد 8 . محاصره اقتصادی؛ جلد 9. هجرت به مدینه؛ جلد 10. جنگ بدر؛ جلد 11. جنگ احد؛ جلد 12. جنگ خندق؛ جلد 13. صلح حدیبیه؛ جلد 14. صدور انقلاب؛ جلد 15. فتح مکه؛ جلد 16. جنگ حنین؛ جلد 17. جنگ تبوک؛ جلد 18. حجة الوداع؛ جلد 19. اخلاق پیامبر؛ جلد 20. وفات پیامبر.
همراه، سهراب، نقاش: اکبر افشار و حمید میرباقری، تهران، نشر همکلاسی، 12 + 12 + 12 صفحه، خشتی.
عنوان جلد اول: از تولد تا بعثت.
عنوان جلد دوم: از بعثت تا هجرت.
عنوان جلد سوم: از هجرت تا وفات.
جلد اول از این مجموعه، شرح زندگانی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله از تولد تا بعثت است که همراه با تصویر بازگو میشود. مخاطبان کتاب، گروه سنی «ب» و «ج» هستند. نگارنده در جلد دوم از مجموعه مصور و رنگی حاضر، زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را از بعثت تا هجرت در قالب تصویرهای رنگی بازگو میکند و در جلد سوم، زندگی پیامبر از هجرت تا وفات بیان میشود.
جویباری، محمود، قم، انتشارات ام ابیها علیهاالسلام، چاپ اول، 1379، 80 صفحه، رقعی.
در این نوشتار، با مروری بر زندگی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله، مطالبی درباره سیره عملی وی بیان میشود. در قسمت نخست کتاب، این مطالب آمده است: داستانهایی از پیامبر و کودکان، سفارشهای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهدرباره کودکان و سیره پیامبر درباره کودکان. قسمت دوم نیز با عنوان کودکی پیامبر اسلام شامل حکایات و داستانهایی از دوره کودکی و خصوصیات اخلاقی وی است.
تونی، محمد شوکت، ترجمه: صلاح الدین سلجوقی، ویراستار: مرتضی حقی، تهران، انتشارات سروش، چاپ اول، 1379، 613 صفحه، وزیری.
در این نوشتار، روزگار کودکی رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله با استناد به منابع تاریخی نگاشته شده است. عنوانهای برخی مطالب کتاب بدین قرار است: چوپان زیبا، یک سال در مکه، نخستین بار به سوی مدینه، بازگشت به سوی مکه، در خانه ابوطالب، محمد صلیاللهعلیهوآله در سفر آغازین خود، بازگشت به سوی شام و شورش مکه.
رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، چاپ اول، 1380، 40 صفحه، رقعی.
دوازدهمین شماره از کتابهای «از سرزمین نور» دربردارنده داستان بعثت پیامبر و ماجراهای مربوط به آن است که نویسنده با سبکی نو به نگارش آن همت گمارده است. این داستان که با تصویرهای سیاه و سفید همراه است، در پنج بخش سامان یافته است که عبارتند از: مرگ زید، در آستانه بعثت، باز، حراء، دیدار و شب رویش غنچه نور.
خلیلی، سپیده، ویراستار: قاسم کریمی، نقاش: سعید رزاقی، تهران، مؤسسه فرهنگی منادی تربیت، چاپ اول، 1382، 32 صفحه، رحلی.
در این کتاب که با تصویرهای کارتونی همراه است، داستان دوران کودکی پیامبراعظم صلیاللهعلیهوآله برای گروه سنی «ب» و «ج» بازگو شده است. از جمله در این داستان به چگونگی دادن لقب امین به پیامبر و بشارت دادن «بحیرا» (راهب مسیحی) به پیامبری محمد صلیاللهعلیهوآله اشاره شده است.
رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، کتابهای پرنده، چاپ اول، 1380، 32 صفحه، رقعی.
سومین کتاب از مجموعه کتابهای «از سرزمین نور» به داستان تولد پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله اختصاص دارد. اوضاع و احوال عربستان در آستانه تولد پیامبر، رؤیای صادقه آمنه از تولد فرزندی که نامش را «محمد» بگذارد، خبر راهبان مسیحی در مورد ظهور پیامبری از مکه، حوادث پس از تولد پیامبر از جمله: فرو ریختن بخشی از تاق کسری و خاموش شدن آتش آتشکده زرتشتیان در پارس، شادمانی عبدالمطلب از تولد نوهاش و چگونگی نامگذاری و مراسم ولیمه کودک از موضوعهای این داستان به شمار میآید. داستان از زبان شخصیتهای مختلف و بر اساس روایات مستند تاریخی و دینی بازگو شده و در پایان نیز فهرست منابع آمده است.
محمدی، اسحاق، تهران، اسحاق محمدی، چاپ اول، 1382، 38 صفحه، وزیری.
در دومین جلد از مجموعه «زندگانی پیامبر برای کودکان و نوجوانان»، بخش دیگری از زندگی ایشان و تاریخ صدر اسلام، در قالب هشت درس بازگو میشود. درسها اینگونه تدوین شده است: آشکار شدن دعوت پیامبر، عکسالعمل اشراف قریش در برابر دعوت پیامبر، رنج و شکنجه تازهمسلمانان از سوی قریش، هجرت به سرزمین حبشه، اسلام آوردن عمربن خطاب، وفات خدیجه و ابوطالب، هجرت پیامبر به طائف، اولین پیمان عقبه، نخستین سفیر و فرستاده
پیامبر، و دومین پیمان عقبه. گفتنی است هر درس با چند خودآزمایی به پایان میرسد.
### 22. هجرت به مدینه
آیت اللهی، سیدمهدی، ویراستار: شهرام شفیعی، مؤسسه فرهنگی منادی تربیت، چاپ اول، 1383، 24 صفحه، خشتی.
در این کتاب مصور و رنگی، بخشی از زندگی حضرت محمد صلیاللهعلیهوآلهبرای گروه سنی «ب» و «ج» بازگو شده است. پس از آنکه نبی اکرم صلیاللهعلیهوآله دعوت خود را آشکار کرد، کفار مکه لحظهای دست از آزار او و یارانش برنمیداشتند تا آنجا که نقشه قتل او را کشیدند. وقتی پیامبر از توطئه آنان آگاه شد، همان شب رهسپار مدینه گشت. از مدتی قبل، تنی چند از مردم یثرب از دو قبیله اوس و خزرج با آن حضرت بیعت کرده و از ایشان خواسته بودند که به یثرب هجرت کند. بدین ترتیب، نبی مکرم اسلام، مخفیانه، هجرت خویش را آغاز کرد و با امداد الهی از توطئه دشمنانش در امان ماند و به سلامت وارد مدینه شد.
محمدی، اسحاق، تهران، اسحاق محمدی، چاپ اول، 1382، 42 صفحه، وزیری.
در سومین جلد از مجموعه «زندگانی پیامبر برای کودکان و نوجوانان»، هشت درس با این عنوانها به چاپ رسیده است: هجرت پیامبر به مدینه، توطئه قریش برای قتل پیامبر، ورود به مدینه، پایهگذاری مسجد قبا، پایهگذاری مسجد النبی، انعقاد پیمان برادری، مهاجرین و انصار، تغییر قبله، فریضه روزه، فریضه زکات، جنگ بدر، سرنوشت بنیقینقاع، جنگ احد و پیمانشکنی یهود بنینضیر. هر درس با چند خودآزمایی به پایان میرسد.
سرشار، محمدرضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، کتابهای پرنده، چاپ اول، 1380، 40 صفحه، وزیری.
در چهارمین کتاب از مجموعه کتابهای «از سرزمین نور»، داستان دوران نوزادی و کودکی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهاز زبان حلیمه، حارث و عبدالمطلب بازگو میشود. محمد صلیاللهعلیهوآله، پس از تولد برای نگهداری به حلیمه سپرده میشود. این در حالی است که قبیله حلیمه بر اثر خشکسالی به شدت در تنگنا هستند. از یک سو، گوسفندانشان تلف میشوند و از سوی دیگر، زمینهای کشاورزیشان، خشک و بیحاصل است. با ورود محمد به جمع آنها، خیر و برکت و نعمت به قبیله آنها بازمیگردد. حضرت تا پنج سالگی در میان این قبیله میماند. سپس برخلاف میل باطنی حلیمه، به پدربزرگش، عبدالمطلب و مادرش، آمنه بازگردانده میشود.
رصافی، محمد، قم، انتشارات صبح صادق، چاپ اول، 1383، 332 صفحه، وزیری.
این کتاب، مجموعهای از مقالههای مربوط به بعثت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهاست که در سه بخش مقالههای ترویجی، ادبی و پژوهشی دستهبندی شده است. ترتیب مقالهها نیز بر اساس تاریخ نشر آن در مجلهها یا مجموعههاست که در برخی موارد، به تناسب موضوعها، جابهجایی صورت گرفته است. عنوان مقالهها و نامهای نویسندگان عبارتند از: آغاز یک جنبش خدایی؛ پایان همه جنبشها (ترجمه: حاج مهدی سراج انصاری)؛ بعثت
محمدی صلیاللهعلیهوآله، جهانیان را به حیرت آورده (نصرت اللّه نوریانی)، آغاز آخرین نهضت دینی از دامنه کوه حرا (نصرت اللّه نوریانی)، بیست و هفتم رجب (سیدغلامرضا سعیدی)، بعثت پیغمبر اسلام، خورشید سعادتی بود که از کوه حرا به روی بشر طلوع نمود، مبعث؛ نخستین روز انقلاب فکری و اخلاقی (سید محمود طالقانی)، مبحث بعثت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله(جلال الدین همایی)، جهان آماده تحول است (محمدجواد باهنر)، گوشهای از اخلاق محمد صلیاللهعلیهوآله (حاج سید ابوالفضل مجتهد زنجانی)، بعثت تحولی عمیق در گستره زمین، نخستین شعاع وحی (جعفر سبحانی تبریزی) بعثت؛ طلوع وحی بر فراز حرا (مهدی پیشوایی)، مبعث رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله (ترجمه: میرزا آقای رضوی)، سه نهضت اسلامی: بعثت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله؛ انقلاب اسلامی؛ قیام مهدی(عج) (محمد واعظزاده خراسانی)، نسبت عاشورا با بعثت (مقصود فراستخواه)، بعثت و اهداف آن (حسین علویمهر)، سفیر آفتاب (اصغر عرفان)، هنگامه بعثت (فخرالدین حجازی)، طلوع محمد صلیاللهعلیهوآله(مهدی سهیلی)، محمد میآید از غار حرا... از سوی خدا... میآید (جواد محدثی)، حرا؛ غرفهای از بهشت (رضا بابایی)، فی مبعث سید المرسلین صلیاللهعلیهوآله(محمدحسین اصفهانی مشهور به کمپانی)، آفتاب نبوت (محمدحسین شهریار)، به مناسبت عید مبعث (ابوالقاسم حالت)، بعثت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله (کاظم مدیر شانهچی)، داستان بعثت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله و کیفیت آن از نظر روایات اهل سنّت (سیدهاشم رسولی محلاتی)، بعثت پیامبر در تاریخ طبری (سیدابراهیم سید علوی)، آغاز وحی و بعثت پیامبر در تاریخ و تفسیر طبری (علی دوانی)، دین پیامبر قبل از بعثت (محمدصفر
جبرئیلی)، بعثت (سیدمهدی حائری)، بعثت (سید جعفر شهیدی)، جامعهشناسی تاریخی دوران بعثت (مجید کافی).
قائمی، علی، تهران، علی قائمی، چاپ اول، 1384، 550 صفحه، وزیری.
در بخش اول کتاب درباره خاندان و تبار پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله سخن رفته است. در بخش دوم، به دوران پیش از نبوت پیامبر و خانواده وی اشاره میشود. در بخش سوم، اطلاعاتی درباره شرایط زمان نبوت ذکر شده است. موضوعهای بعدی عبارتند از: ضرورت نبوت، دلایل نبوت، رسالت و دعوت، اجرای رسالت، شأن و مقام پیامبر، مقام خاتمیت پیامبر، موانع در برابر پیامبر، پیامبر در مدینه، حیات شخصی پیامبر، مکارم اخلاق پیامبر، مشی فرهنگی، مشی اجتماعی پیامبر، عوامل رشد اسلام، موانع رشد اسلام، وفات پیامبر و آثار آن حضرت.
### 3. شعاع وحی بر فراز کوه حرا
دوانی، علی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1379، 79 صفحه، رقعی.
این کتاب به تحقیق درباره کوه حرا، محل بعثت پیامبر اسلام و نیز نزول اولین سوره قرآن بر آن حضرت میپردازد. همچنین اشتباههایی را که در این مورد در کتابهای تفسیری و حدیثی شیعه و سنی راه یافته است، بررسی میکند. عنوانهای این کتاب عبارتند از: سابقه کوه حرا، بعثت پیامبر، روایات مبعث، گفتار پیشوای دهم و نقش قلم و دانش.
گروهی، تهران، انتشارات حسینیه ارشاد، چاپ دهم، 1363، 616 صفحه، وزیری، جلد 2، 1389ه . ق، 660 صفحه.
_مؤسسه حسینیه ارشاد _در آغاز پانزدهمین قرن بعثت حضرت رسول اکرم برای اهدای کتابی جامع درباره آن حضرت به جامعه مسلمانان و به ویژه ایرانیان، از جمعی از علما و فضلا درخواست کرد هر کدام بخشی از نگارش کتاب را بر عهده گیرند. بسیاری با مهربانی دعوت مؤسسه را اجابت کردند و با فرستادن مقالههای آنان، دو جلد کتاب «محمد صلیاللهعلیهوآله؛ خاتم پیامبران» تهیه و تدوین گردید. این مجموعه به بررسی خاتمیت پیامبر اسلام، بعثت پیامبر، زندگینامه پیامبر و فضایل و مناقب ایشان میپردازد. عنوان مقالهها و نام نویسندگان این مجموعه به این شرح است: دین در جهان معاصر(سیدحسین نصر)، جهان درعصر بعثت (محمدجواد باهنر)، از ولادت تا بعثت (سید جعفر شهیدی)، از بعثت تا هجرت (سید جعفر شهیدی)، از هجرت تا وفات (علی شریعتی)، گوشهای از اخلاق محمد صلیاللهعلیهوآله (سید ابوالفضل موسوی مجتهد زنجانی)، محمد صلیاللهعلیهوآله در آیینه اسلام (سید محمدحسین طباطبایی)، سیمای محمد صلیاللهعلیهوآله (علی شریعتی)، بشارات انبیا(عطاءاللّه شهابپور)، ختم نبوت (مرتضی مطهری)، اسلام و عقل (محمدتقی جعفری تبریزی)، جامعیت اسلام (حسین نوری)، کارنامه اسلام (عبدالحسین زرینکوب)، اسلام از دریچه چشم مسیحیان (مجتبی مینوی)، مستشرقین و اسلام (سید غلامرضا سعیدی)، تحلیلی از عوامل گسترش اسلام (مرتضی شبستری)، اسلام و مسلمانان در جهان امروز (سیدهادی خسروشاهی)، وحی و نبوت (محمدتقی شریعتی مزنیانی) و پیامبر امی (مرتضیمطهری).
رحیمپور، فروغ السادات (تدوین)، معاونت پژوهشی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی رحمهالله (تهیه و تنظیم)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی رحمهالله، چاپ اول، 1380، 705 صفحه، وزیری.
به باور نویسنده، امام خمینی رحمهالله از عارفان به اسما و صفات حق بود و همه جهان و موجودات را اساس حق میبیند و میشناسد. نگاه او به نبوت با چنان معرفت و جامعیتی درآمیخته بود که در آثار خویش، از نبوت در همه فطرت و عوالم از عالم اسما و صفات تا عالم ناسوت سخن میراند. گردآورنده این مجموعه با توجه به چنین معرفتی، مباحث نبوت را از لابهلای آثار عرفانی، کلامی و فلسفی ایشان یافته و در سیزده فصل سامان بخشیده که شامل این مباحث است: فصل اول: ضرورت ارسال رسل؛ فصل دوم: حقیقت نبوت و نبی در مراحل سیر انبیا تا نیل به مقام ختمی؛ فصل سوم: خصوصیات انبیای الهی؛ فصل چهارم: معجزه؛ فصل پنجم: عصمت؛ فصل ششم: مقاصد رسالت انبیا؛ فصل هفتم: نکاتی پیرامون مقام و شخصیت انبیا؛ فصل هشتم: مقام و شخصیت رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله؛ فصل نهم: بعثت؛ فصل دهم: معراج؛ فصل یازدهم: پیرامون وحی و قرآن؛ فصل دوازدهم: جامعیت و خاتمیت اسلام و فصل سیزدهم: مباحثی پیرامون دین.
### 6. آمنه، مادر پیامبر
بنت الشاطی، عایشه، ترجمه: سیدمحمدتقی سجادی، تهران، انتشارات نبوی، چاپ اول، 1379، 203 صفحه، رقعی.
این کتاب با بررسی شخصیت زن و مقام مادر، تاریخچهای از زندگانی مادران پیامبران و از جمله آمنه، مادر پیامبر اسلام را آورده است. نویسنده، نقش مادرانی را که افزون بر انجام وظیفه مادری، نقش پدر را نیز در سرپرستی فرزندانشان ایفا کردهاند، برجسته کرده است. وی مادر اسماعیل، موسی، عیسی و محمد صلیاللهعلیهوآله را نمونهای از این مادران میداند. به اعتقاد او، نقش وراثت و خانواده در تکوین شخصیت انسان بسیار تعیینکننده است. نویسنده نقش زن را در جامعه جاهلی ارزیابی کرده و نام قبایلی را که نامشان برگرفته از نام زنان است، آورده است. در ادامه نیز به چگونگی ازدواج آمنه و عبداللّه و مرگ عبداللّه میپردازد و سرانجام به یتیمی پیامبر و مرگ آمنه اشاره میکند. ترجمه فارسی کتاب، روان و ادبی بوده و با شرح و توضیح در پاورقی همراه است.
عابدینی، احمد، ویراسته: رضا بابایی، تهران، انتشارات هستینما، چاپ اول، 1380، 159 صفحه، رقعی.
نویسنده در این کتاب، با استناد به آیات و روایات شیعه و اهل سنّت، به بررسی چگونگی رفتار پیامبر اسلام با همسران خود میپردازد. نویسنده با توجه به همسران متعدد آن حضرت و روحیه متفاوت و احیانا ناسازگار آنان کوشیده است نوع برخورد پیامبر را به عنوان الگوی تربیتی برای دیگران بیان کند. وی با آوردن نمونههایی از ناسازگاریهای بعضی از همسران پیامبران، به فلسفه تعدّد همسران پیامبر پرداخته و با بیان شیوه برخورد پیامبر با
همسران خویش، به مسایلی چون: عدالت، مدارا، سازگاری و گذشت در محیط خانواده اشاره کرده است.
### 8. پیامبر و یهود حجاز
صادقی، مصطفی، تهیه و تنظیم: مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی پژوهشکده تاریخ و سیره، قم، مؤسسه بوستان کتاب قم، چاپ اول، 1382، 217 صفحه، وزیری.
این اثر به بررسی رفتار و سیره پیامبر اسلام با گروههای یهودی معاصر خود میپردازد. بر اساس این پژوهش، پیامبر همیشه خواستار زندگی مسالمتآمیز با یهودیان بود، ولی یهودیان پیمانهای خود را نقض میکردند. کتاب در پنج فصل سامان یافته است. در فصل اول، کلیاتی درباره واژه یهود و نسبت یهودیان، ویژگیها، شخصیتها و محل سکونت یهود آمده است. در فصل دوم، پیمانهای پیامبر و روابط صلحجویانه با یهود مطرح شده است. سپس ستیزهای فرهنگی و تبلیغی یهود و جنگها و غزوههای بنینضیر، غزوه بنیقریظه، غزوه خیبر و سریههای سالم بن عمیر، سریه محمدبن مسلمه و سریه عبداللّه بن عنیک بررسی شده است. نویسنده بر اساس منابع تاریخی، با بیان حوادث مربوط به یهودیان، رفتارهای سیاسی، عقلانی، عرفی و اخلاقی پیامبر را در این زمینه بررسی کرده است.
جدید بناب، علی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمهالله، چاپ اول، 1381، 216 صفحه، وزیری.
این اثر، پژوهشی درباره توطئههای یهود در عصر بعثت پیامبر اسلام است. نویسنده با بهرهگیری از آیات و منابع تفسیری و تاریخی و با اشاره به
مهاجرت یهود به مدینه پیش از بعثت و موقعیت آنان در این شهر، به کارشکنیهای آنان پس از بعثت پرداخته و فتنهگری، جاسوسی، جنگافروزی، ترور، تخریب، خیانت، بحرانآفرینی، تلاش در ارتداد مسلمانان و بهانهجویی را از جمله این کارشکنیها برشمرده است. همچنین به برخی رذایل نفسانی آنان از جمله دنیاطلبی، مقامپرستی، نفاق، لجاجت، کینهتوزی، نژادپرستی و پیمانشکنی اشاره کرده است. در پایان نیز به مراحل برخورد پیامبر با آنان از جمله دعوت به حق، انعقاد پیماننامه، مناظره، هشدار و اخراج آنان از جامعه پرداخته است.
خاکپور، کیوان، تهران، انتشارات اشک، چاپ اول، 1379، 203 صفحه، وزیری.
این کتاب، پژوهشی است درباره مسائل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی یهودیان پیش و پس از اسلام و چگونگی رویارویی آنان با پیامبر اسلام. مهمترین عنوانهای کتاب بدین قرار است: اتصال شجره خاندان پیامبر اسلام و حضرت موسی علیهالسلام به حضرت ابراهیم علیهالسلام، نحوه ایجاد و رواج بتپرستی در عربستان، سیاست یهودیان در وابسته کردن اعراب به خود، دلایل مخالفت یهودیان با رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله، سیاستهای ریاکارانه و کینهتوزانه یهودیان نسبت به مسلمین، تهمت به مسلمین و پیامبر در موارد مختلف توسط آنها، خیانت یهودیان و جنگ آنها با مسلمین.
عرفان، حسن، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، چاپ اول، 1380، 98 صفحه، رقعی.
نویسنده با استناد به واقعیتهای تاریخی و تجربی و بر اساس آموزههای دیگر، در صدد اثبات این موضوع است که پیامبر اسلام و امامان، قدرت فهم زبانهای مختلف و تکلم به آنها را داشتند. وی با بیان نمونههایی از روایات، نخست، زبان آگاهی برخی پیامبران پیشین، مانند حضرت یوسف و سلیمان را بررسی کرده و آنگاه به تحلیل زبان آگاهی پیامبر و امامان از دیدگاه روایات پرداخته است. نویسنده معتقد است تکلم پیامبر اسلام و امامان علیهمالسلام به زبانهای مختلف، نمودی از دانش بیکران آنان است. وی در این زمینه، برخی از گفتوگوهای آنها را به زبانهای گوناگون آورده است.
غماری حسنی، سید احمد، ترجمه: خلیل صیادی، قم، انتشارات گرگان، چاپ اول، 1381، 272 صفحه، وزیری.
این کتاب به بررسی رویدادها و اخبار آینده از زبان پیامبر پرداخته است. نویسنده با بهرهگیری از جوامع روایی شیعه و سنی، شماری از روایات منقول از پیامبر را گردآوری کرده که پیامبر در آنها از اختراعها و اکتشافهای عجیب، فساد اخلاق و رویدادهای تلخ در آینده خبر داده است. برخی عنوانهای کتاب عبارتند از: اخبار پیامبر از: پیدایش قطار، اتومبیل، هواپیما، بمب اتم، تلفن، برق، باران مصنوعی، آلات نقاشی، اجتماع غربیان در دشمنی با مسلمانان، فساد علمای وقت، آموختن علم برای دنیاداری، فساد اخلاق و ضعف ایمان، تشابه مردان به زنان و برعکس. عنوان متن، ترجمه شده مطابقة الاختراعات العصریة لما أخبر به سید البریة است.
قرشی، سید علیاکبر، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، 1380، 448 صفحه، وزیری.
کتاب «از هجرت تا رحلت» چنانکه از نامش پیداست، شرححال رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در ده سال حیاتش در مدینه منوره است. این شرح احوال به سالهای پس از هجرت تقسیم شده و معیّن گردیده که هر جریان در چه سالی اتفاق افتاده است. تفاوت این کتاب با کتابهای دیگر در این است که این کتاب به تشریع احکام و تاریخ تشریع آنها بیشتر عنایت کرده است. مانند: نماز جمعه کی تشریع شد و چگونه رسمیت یافت؟ نماز سفر از کدام سفر آغاز گردید؟ نماز خسوف و کسوف در رابطه با چه پیشامدی بود؟ تحریم خمر در چه جریانی واقع شد؟ سنگسار کردن زناکار چگونه و چه وقت تشریع گردید؟ کتاب «معاقل» که درباره دیات بود و حضرت آن را از غلاف شمشیرش میآویخت، در چه وقت نوشته شد؟ نمازهای یومیه چه وقت هفده رکعت شدند؟ تحریم ازدواج با کفار چگونه تشریع گردید؟ حدّ محارب و حکم لعان در چه جریانی یا زمانی بود؟ و دهها حکم نظیر آن از احکام فردی و اجتماعی و حکومتی که خواننده با مطالعه شرح احوال رسول خدا صلیاللهعلیهوآله بیشتر با این جریانها آگاه خواهد شد. مطالب کتاب با استناد به آیات و منابع معتبر و دست اول تاریخی و روایی فریقین و با بهرهگیری از تفاسیر و کتابهای فقهی فراهم آمده است.
انصاری، محمدرضا، قم، انتشارات دلیل ما، چاپ اول، 1382، 307 صفحه، وزیری.
این کتاب، چگونگی شکلگیری داستان مباهله را به تصویر کشیده است. نگارنده در پیشگفتار، با نگاهی کلی به ماجرای مباهله، دورنمایی از داستان مباهله و جغرافیای تاریخی نجران، ترسیم و شخصیتهای این داستان را معرفی میکند. سپس داستان مفصل مباهله و نامه پیامبر به نصارای نجران و بازتاب این نامه، کنفرانس نجران برای پاسخ پیامبر، بحثها و کشمکشهای نجرانیان بر سر حقانیت پیامبر و بررسی کتابهای آسمانی در مورد پیامبر را شرح میدهد. آنگاه درباره تصمیم نجرانیان برای سفر به مدینه، دیدار نجرانیان با پیامبر در مدینه، مناظره پیامبر با نجرانیان و اعتراضهای آنها و نیز توصیف مراسم به یادماندنی مباهله سخن رانده است. سپس به پشیمانی نجرانیان و اعلان ترک مباهله و بازگشت مسالمتآمیز آنان به مدینه میپردازد و موقعیت نجرانیان در دوران خلفای راشدین، سلسله بنیامیه و خاندان بنیعباس را بررسی میکند. اتمام حجت با مباهله از سوی معصومان و اصحاب و یاران آنها، داستانهایی در حاشیه مباهله و مراسم روز مباهله از دیگر مباحث این کتاب است. در پایان، کتابشناسی مباهله و اسناد و منابع آن آمده است.
اکبرپور، حبیباللّه، مشهد، نشر الف، چاپ اول، 1383، 616 صفحه، رقعی.
مجموعه حاضر به معجزههای پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و برخی از احادیث گهربار ایشان پرداخته است. ازجمله عنوانهای این کتاب به موارد زیر میتوان اشاره کرد: افشاگری شتر، داستان شیرین شترسواری، نفرین پیامبر، کودکی پیامبر، نماز و دعای پیامبر برای باران، داستان ازدواج پیامبر و
خدیجه علیهاالسلام، معجزه در چشمه آب، ماجرای کشته شدن زن ابولهب، ماجرای شتر، دعای پیامبر، گریه کوه، دو نیم شدن درخت، حرکت درخت، درد چشم علی علیهالسلام، توطئه قتل پیامبر، دو نیم شدن ماه، امدادهای غیبی در جنگ بدر، چگونگی کشته شدن ابوجهل، معجزه در منطقه تبوک، ضمانت پیامبر برای فاطمه بنت اسد، مسلمان شدن یهودی ایرانی، انارهای آسمانی، ماجرای کودک دو ماهه، کشتی گرفتن پیامبر، آهوی خوشقول، انجام معجزات نوح، ابراهیم، موسی و عیسی علیهمالسلام توسط پیامبر، شفای درد پای علی علیهالسلام با دعای پیامبر، سایه ابر بر سر پیامبر، پیامبر در معراج، آمنه و تولد پیامبر، پیشبینی پیامبر در مورد سفر ابوذر، ماجرای غزوه احزاب، امداد ملایکه در جنگ احد، اولین معجزه پیامبر، نقش نگین پیامبر و... .
یاوری، سید اسداللّه، قم، انتشارات لوح محفوظ، چاپ دوم، 1379، 159 صفحه، رقعی.
نویسنده در این کتاب به بررسی و تحلیل یکی از دورههای مهم زندگانی پیامبر اسلام، یعنی حجة الوداع پرداخته است. وی به دلیل نبود کتابی مستقل در این موضوع و با هدف بیان حقایقی درباره آخرین حج پیامبر، دست به نگارش آن زده است. روش او تاریخی و توصیفی موردی است. او از منابع اهل سنّت استفاده کرده و هرگاه این منابع را از نظر بیان مطالب ناقص یافته، از مآخذ شیعی بهره گرفته است. برخی از عنوانهای مورد بحث بدین قرار است: پژوهشی پیرامون حج و عمره پیامبر، عوامل اهمیت حجة الوداع، بهرههایی از این سفر، سخنرانی پیامبر و درسی از آن، عوامل جاودانگی غدیر، درباره معنای مولی.
واثقی، حسین، قم، نشر دانش حوزه، چاپ اول، 1383، 360 صفحه، وزیری.
این کتاب، تحلیلی است از جنبههای گوناگون آخرین حج پیامبر، معروف به حجهالوداع که بر مبنای روایات شیعی فراهم آمده و به فارسیزبانان تقدیم شده است. کتاب پنج فصل و چهار پیوست دارد. در فصل اول با عنوان «در آستانه سفر»، از فراخوان عمومی برای حج و آمادگیهای سفر سخن میرود. در فصل دوم با عنوان «در میقات»، درباره تعیین پنج میقات، آداب احرام پیامبر و از آنچه به هنگام احرام گذشت، گزارش داده میشود. در فصل سوم با عنوان «به سوی مکه»، از سفر سواره پیامبر، خط سیر آن حضرت و هشت روز پیمودن مدینه تا مکه و خاطرات آن بحث کرده است. در فصل چهارم با عنوان «در آغوش کعبه»، از ورود پیامبر به مکه و مسجد الحرام و طواف و نماز و سعی حضرت، تشریع حج تمتّع و پیآمدهای آن، از پوشش کعبه در زمان پیامبر و حضرت علی علیهالسلام، حضور کودکان و زنان در حجهالوداع، حرکت امیرالمؤمنین از یمن به سوی مکه و پیوستن به پیامبر در مکه و موضوعهای جزئی دیگر بحث میشود. در فصل پنجم با عنوان «در مواقف مشرفه»، از وقوف در عرفات و سخنرانی مهم پیامبر در آنجا، دعاهای حضرت در عرفات، وقوف در مشعرالحرام و ذکر الهی در حج، حرکت به سوی منا و رمی جمره عقبه، یکصد شتر قربانی پیامبر و امیرالمؤمنین، سخنرانی معروف پیامبر در مسجد خیف، سخنرانی پیامبر درباره آخرالزمان و بحثهای دیگری سخن به میان میآید. در فصل ششم از «بازگشت به مدینه و حادثه غدیرخم» و تعداد حجاج آن سال گفتوگو میشود. موضوع
پیوستها نیز به این شرح است: درباره ده تفاوت حج جاهلی با حج اسلامی، درباره حجهای پیامبر پیش از هجرت، درباره عمرههای پیامبر پس از هجرت و شصت و سه خاطره معصومین در مکه.
تامر، میرمصطفی، ترجمه: بزرگنیا، قم، انتشارات دلیل ما، چاپ اول، 1379، 294 صفحه، رقعی.
هدف کتاب، تبیین بشارتهای ده گانه کتابهای مقدس و کمک گرفتن از آنها برای تبیین حقانیت پیامبر اسلام و دوازده امام معصوم علیهمالسلام است. نویسنده، شیوه استدلالی را به کار گرفته و از منابع عربی، انگلیسی و فرانسوی استفاده کرده است. وی با استناد به کتابهای مقدس و آیات قرآنی و احادیث شیعه و سنی، بشارتها را به تفصیل، بررسی و تجزیه و تحلیل کرده است. در بشارت اول بهطور روشن، رسالت محمد صلیاللهعلیهوآله و امامت دوازده امام و اسوه بودن امت محمد صلیاللهعلیهوآله را اثبات کرده است. بشارت چهارم که قطعهای ادبی از زبان داوود علیهالسلام است، وصف رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله و فاطمه علیهاالسلام و ائمه دوازدهگانه را دربردارد. ادعای یهود و نصارا در مورد بشارت پنجم رد گردیده و این بشارت منطبق بر پیامبر اسلام و حضرت مهدی(عج) دانسته شده (همین بشارت آمدن اهلبیت رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در رؤیای یوحنّاست) که به اثبات مقام فاطمه و دوازده امام و حضرت مهدی پرداخته است. بشارت دیگر، نبوت محمد
صلیاللهعلیهوآله و جهانی بودن دین اسلام را ثابت کرده است. در آغاز کتاب، شرححال مختصر نویسنده آمده است. وی در مقدمه، به اثبات خاتمیت محمد صلیاللهعلیهوآلهپرداخته و با تحقیق در کتابهای مقدس، بحثی را درباره اهلبیت و واقعه مباهله مطرح کرده است. مقدمه مترجم در وصف دوازده امام معصوم شیعیان است و در آن، افزون بر کتاب حاضر، دو کتاب دیگر در این زمینه معرفی شده است.
### 19. کتابنامه حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله؛ مجموعه کتابهای فارسی، عربی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی
دالایی، مهدی، تهران، انتشارات قلم، 1360، 199 صفحه، وزیری.
کتابشناسی حاضر، گزیدهای است از کتابهایی که به زبانهای عربی، فارسی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی درباره رسول اکرم صلیاللهعلیهوآله نوشته شده است. در این اثر، تنها به کتابهای مفرد و خاص مربوط به زندگی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآلهبسنده شده و در مجموع، 879 کتاب را معرفی کرده است که 186 عنوان فارسی، 495 عنوان عربی، 140 عنوان انگلیسی، 29 عنوان فرانسوی و 29 عنوان نیز آلمانی است. عنوان کتابها در هر بخش، زیر نام نویسنده آمده و به ترتیب الفبایی نام نویسندگان مرتب شده است. در پایان نیز فهرست الفبایی عنوانها آمده است.
محمودی، حسنعلی، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صداوسیما، چاپ اول، 1385، 58 صفحه، رقعی.
همه رویدادهای زندگی پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله، شیرین و درسآموز است، ولی در میان آنها، واقعه تغییر قبله جایگاه ویژهای دارد. این واقعه علاوه بر مستندات تاریخی و روایی، پشتوانه وحیانی نیز دارد، به گونهای که هر گونه شک و تردید در آن را از بین میبرد. این اثر که به مناسبت نامگذاری سال 1385 بهعنوان سال پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله تدوین یافته، از شش فصل تشکیل شده است. نویسنده با ترسیم گوشههایی از زندگانی پیامبر بزرگ اسلام، از اهمیت و آثار قبله سخن میگوید و درباره قبله اول مسلمانان نیز اطلاعاتی میدهد و درسهای آموزنده تغییر قبله را تبیین میکند. برخی عنوانهای این کتاب عبارتند از: مفهومشناسی، اهمیت و آثار قبله در اسلام، بیت المقدس نخستین قبله اسلام، فضیلت بیت المقدس در قرآن، بیتالمقدس در روایات، بیتالمقدس در گذر تاریخ، ویژگیهای یهود در تاریخ، قبله یهود، گنجینههای بیت المقدس، اسلام و قدس شریف، فلسفه نماز خواندن مسلمانان به سوی بیت المقدس، کعبه؛ قبلهگاه مسلمانان، تاریخچه بنای کعبه، نخستین ساکنان مکه و متولیان کعبه، جایگاه کعبه در قرآن، ماجرای تغییر قبله از بیت المقدس، فلسفه و آثار تغییر قبله، شناخت قبله. «همراه با برنامهسازان»، عنوان آخرین بخش کتاب است که از موضوعهایی همچون: پیشنهادهای برنامهای، پرسشهای مسابقهای، پرسشهای مردمی، پرسشهای کارشناسی درباره تغییر قبله، کتابشناسی و کتابنامه فراهم آمده است.
اخلاق الرسول صلیاللهعلیهوآله، نهج نهضة و حضاره
علوی، سید محمد، بیروت، دارالحکمة الطیبة، چاپ اول، 1992م، 326 صفحه، وزیری.
اخلاق النبوة و آداب المعیشة
غزالی، محمد بن محمد، به کوشش: قاسم نوری، دمشق، دارالبشائر، چاپ اول، 1999م، 105 صفحه، وزیری.
اخلاق النبی صلیاللهعلیهوآله فی القرآن السنة (جلد 1 ـ 3)
حداد، احمدبن عبدالعزیز، بیروت، دارالغرب الاسلامی، چاپ دوم، 1999م، 524 + 529 + 1059 صفحه، وزیری.
اخلاق النبی صلیاللهعلیهوآله و آدابه
ابن جعفر اصفهانی، ابومحمد عبداللّه بن محمد، تحقیق: عصام الدین سید ضباطی، قاهره، دار المصریة اللبنانیة، چاپ دوم، 1993 م، 350 صفحه، وزیری.
اروع ما قبل فی محمد و اهل بیته علیهمالسلام
عقیل، محسن، بیروت، دارالمحجة البیضاء، دارالرسول الاکرم صلیاللهعلیهوآله، چاپ اول، 1999م، 781 صفحه، وزیری.
اسماء الرسول المصطفی صلیاللهعلیهوآله و القابه و کناه و صفاته (جلد 1 ـ 2)
تبریزیان، عباس، کوشش: محسن احمد خاتمی، هاشم خاتمی، بیروت، دارالاثر، چاپ اول، [بیتا]، 499 + 539 صفحه، وزیری.
اسماء رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله و معانیها
ابن فارس، احمدبن فارس، تحقیق: ماجد ذهبی، کویت، مرکز المخطوطات و التراث و الوثائق، چاپ اول، 1989 م، 50 صفحه، وزیری.
اصالة النبوة فی حیاة الرسول الأکرم صلیاللهعلیهوآله
غالب، حسن، بیروت، دارالهادی، چاپ اول، 2001 م،110 صفحه، وزیری.
اعداد الجیش فی عهد الرسول صلیاللهعلیهوآله
کمال، مصطفی احمد، قاهره، دارالفکر العربی، [بیتا]، 121 صفحه، وزیری.
اعلام النبوة
ماوردی، علی بن محمد، تحقیق: خالد عبدالرحمن عک، بیروت، دارالنفائس، چاپ اول، 1994 م، 423 صفحه، وزیری.
اعلام الهدایة: محمد المصطفی صلیاللهعلیهوآله خاتم الانبیاء
گروه نویسندگان، قم، مجمع جهانی اهل بیت علیهمالسلام، چاپ اول، 1422 ق، 248 صفحه، وزیری.
الابتهاج فی احادیث المعراج
ابن دحیه کلبی، عمربن حسن، تصحیح: رفعت فوزی عبدالمطلب، قاهره، مکتبة الخانجی، چاپ اول، 1417 ق، 184 صفحه، وزیری.
الاستخبارات العسکریه فی غزوات الرسول محمد صلیاللهعلیهوآله، دراسة تحلیلة و صفیة
باعشن، مجاهدین عبدالوهاب، ریاض، دار طویق، چاپ اول، 2002 م، 423 صفحه، وزیری.
الاستشراق فی السیرة النبویة: دراسة تاریخیة لآراء (وات ـ بروکلمان ـ فلهاوزن) مقارنة بالرؤیة الاسلامیة
نعیم، عبداللّه محمد امین، ویرجینیا، المعهد العالمی للفکر الاسلامی، چاپ اول، 1997م، 344 صفحه، وزیری.
الاسراء و المعراج
ابراهیم، عبدالقادر شیخ، دمشق، دارالقلم العربی، چاپ اول، 1997 م، 128صفحه، رقعی.
الاسراء و المعراج
ابن عباس، عبداللّه بن عباس، تونس، سوسه، دارالمعارف، 1986م، 47 صفحه، رقعی.
الاسراء و المعراج، المعجزة الّتی خرق اللّه بها نوامیس الکون و سنن الحیاة، دراسة تفصیلیة شاملة تسایر المعجزة من بدایتها الی نهایتها
اسود، موسی، کویت، بیروت، المنار الاسلامیة، دار ابن حزم، چاپ سوم، 1997م، 289 صفحه، وزیری.
الاسراء و المعراج، رموز و دراسة تحلیلیة
حب اللّه، علی، بیروت، مؤسسه العروة الوثقی، چاپاول، 1995 م، 188 صفحه، وزیری.
الاسراء و المعراج، عالم الغیب فی عالم الشهادة
قسام، رئیسه، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 2000م، 128 صفحه، وزیری.
الاطلس التاریخی لسیرة الرسول صلیاللهعلیهوآله
مغلوث، سامی بن عبداللّه بن احمد، ریاض، مکتبة العبیکان، چاپ دوم، 2000م، 263 صفحه، رحلی.
الانوار فی شمائل النبی المختار (جلد 1ـ2)
بغوی، حسین بن محمود، دمشق، دار المکتبی، چاپ دوم، 1999م، 480+ 405 صفحه، وزیری.
الأنوار فی مولد النبی محمد صلیاللهعلیهوآله
بکری، ابوالحسن بن عبداللّه، قم، شریف الرضی، چاپ اول، 1379، 320 صفحه، وزیری.
التاریخ السیاسی و العسکری لدولة المدینه فی عهد الرسول صلیاللهعلیهوآله: استراتیجیة الرسول السیاسیة و العسکریة
معطی، علی، بیروت، مؤسسة المعارف، چاپ اول، 1998م، 463 صفحه، وزیری.
الحریم السیاسی، النبی و النساء
مرنیسی، فاطمه، ترجمه: عبدالهادی عباس، دمشق، دارالحصاد، چاپ دوم، [بیتا]، 280 صفحه، رقعی.
الحکم و الامثال النبویة من الاحادیث الصحیحه
عباسی، سمیح، قاهره، دارالمصریة اللبنانیة، چاپ دوم، 1998م، 335 صفحه، وزیری.
الدموع الناطقه فی رثاء النبی صلیاللهعلیهوآله و آله علیهمالسلام (جلد 12 و 13)
کاظمی، جابر، قم، شریف الرضی، چاپ اول، 1421 ق، 200+192 صفحه، وزیری.
الرسالة المحمدیة و شواهدها
فایز، محمود عبدالوهاب، قاهره، مکتبة القاهره، چاپ اول، 1969م، 323 صفحه، وزیری.
الرسول الاعظم صلیاللهعلیهوآله
حکیم، سید محمدباقر، قم، انتشارات نصایح، چاپ اول، 1424 ق، 206 صفحه، وزیری.
الرسول الاکرم صلیاللهعلیهوآله مدرسة الاخلاق
قزوینی، حسن مرتضی، بیروت، دارالبیان العربی، چاپ اول، 1991م، 304 صفحه، وزیری.
الرسول العربی و فن الحرب
طلاس، مصطفی، بیروت، مؤسسه عبدالحفیظ البسائط، چاپ دوم، 1977م، 385 صفحه وزیری.
الرسول فی الدراسات الاستشراقیة المنصفة (جلد 1ـ2)
شیبانی، محمد شریف، دارالحضارة العربیة، چاپ اول، 1988م، 395+456صفحه، وزیری.
الرسول صلیاللهعلیهوآله فی القرآن
ابن شریف، محمود، بیروت، دار و مکتبة الهلال، چاپ اول، 2000 م، 134 صفحه، وزیری.
الرسول صلیاللهعلیهوآله فی القرآن الکریم
راوی، محمد، قاهره، داراخبار الیوم، قطاع الثقافة، 1998م، 163 صفحه، رقعی.
الرسول صلیاللهعلیهوآله فی کتابات المستشرقین
حمدان، نذیر، جده، بیروت، دارالمناره، چاپ دوم، 1986م، 207 صفحه، وزیری.
الرسول صلیاللهعلیهوآله والوحی
مسیر، محمد سید احمد، تصحیح: هیئة کبار علماء الجمعیة الشرعیة للعاملین بالکتاب و السنة، قاهره، المؤسسه العربیة الحدثیة، [بیتا]، 304 صفحه، رقعی.
الرسول صلیاللهعلیهوآله و اهل بیته أسماء لاتنسی (جلد 1ـ2)
مهاجر، عبدالحمید، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 429+438 صفحه، وزیری.
الروائع الزکیة فی مولد خیر البریة
هرری، عبداللّه، بیروت، دارالمشاریع، چاپ دوم، 1997م، 72 صفحه، رقعی.
الروض الباسم فی شمائل المصطفی أبی القاسم صلیاللهعلیهوآله
مناوی، محمد عبدالرئوف بن علی، با تحقیق: محمد عادل عزیزه کیالی، دمشق، دارالبشائر، چاپ اول، 2000 م، 642 صفحه، وزیری.
السیرة المحمدیة تحت ضوء العلم و الفلسفه
وجدی، محمدفرید، قاهره، الدارالمصریة اللبنانیة، چاپ اول، 1993م، 324صفحه، وزیری.
السیرة النبویة
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، با تحقیق: عادل احمد عبدالموجود، علیمحمد معرض، حلب، دارالقلم، چاپ اول، 1995م، 214 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة
طبری، محمد بن جریر، با تحقیق: جمال بدران، قاهره، الدارالمصریة اللبنانیة، چاپ اول، 1994م، 407 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة
ندوی، سیدابوالحسن علی، بیروت، دار ابن کثیر، چاپ اول، 1999م، 583 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة
نجار، عبدالوهاب، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1997م، 342 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة
ابن هشام، عبدالملک بن هشام، تصحیح: ابراهیم آبیاری، مصطفی سقا، عبدالحفیظ شبلی، ریاض، دار المغنی، مؤسسة الریان، چاپ اول، 1999 م، 4 جلد در یک مجلد، 1562 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة (جلد 1ـ2)
طائی، نجاح، بیروت، بلاغ، چاپ اول، 2001 م، 480 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة (جلد 1ـ3)
دحلان، احمد زینی، سوریه، حلب، دارالقلم العربی، چاپ دوم، 2001 م، 414+371+332صفحه، وزیری.
السیرة النبویة (جلد 1 ـ 4)
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تحقیق: محمد معتصم باللّه بغدادی، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، [بیتا]، 544 + 516 + 747 + 688 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة الشریفة (جلد 1 ـ 3)
بیومی مهران، محمد، بیروت، دارالنهضة العربیة، [بیتا]، 359+553+359صفحه، وزیری.
السیرة النبویة: تدوین مختصر مع تحقیقات و اشارات جدیدة
بدری، سامی، [بیجا]، صدر، چاپ اول، 1420 م، 384 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة فی ضوء القرآن و السنة، دراسة محررة جمعت بین أصالة القدیم و جدة الحدیث (جلد 1ـ2)
ابونهبه، محمدبن محمد، دمشق، دارالقلم، چاپ سوم، 1996 م، 591 + 775 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة فی «مسالک الأبصار فی ممالک الأمصار»
ابن فضل اللّه عمری، احمدبن یحیی، تصحیح: محمد عیسی حریری، بیروت، عالم الکتاب، چاپ اول، 1997 م، 304 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة و أوهام المستشرقین
جبری، عبدالمتعال محمد، قاهره، مکتبة وهبة، چاپ اول، 1988 م، 178 صفحه، وزیری.
السیرة النبویة، دراسة تحلیلیة
ابوفارس، محمد عبدالقادر، عمان، دارالفرقان، چاپاول، 1997 م، 572 صفحه، وزیری.
الشجرة النبویه فی نسب خیر البریة صلیاللهعلیهوآله
ابن مبرو، یوسف بن حسن، قاهره، دار حراء، 1997 م، 171 صفحه، وزیری.
الشفاء بتعریف حقوق المصطفی صلیاللهعلیهوآله (جلد 1ـ2)
قاضی عیاض، عیاض بن موسی، تحقیق: حسین عبدالحمید نیل، بیروت، دارالارقم بن ابی الارقم، 367+335 صفحه، وزیری.
الصحیح المسند من الشمائل المحمدیة
وادعیه، ام عبداللّه، زیر نظر: مقبل بن هادی وادعی، قاهره، دارالحرمین، چاپاول، [بیتا]، جلد 1 و 2.
الصلوت الالفیة فی الکمالات المحمدیة
نبهانی، یوسف بن اسماعیل، بیروت، دارالکتب العلمیه، 2001م، 160 صفحه، رقعی.
العبقریة العسکریة فی غزوات الرسول صلیاللهعلیهوآله
فرج، صاغ محمد، قاهره، دارالفکر العربی، 1958م، 373 صفحه، وزیری.
العربی محمد صلیاللهعلیهوآله، التربیة النبویة: شمولها، اهدافها، طرائقها.
مولوی، محمد سعید، کویت، دارالعروبة، چاپ سوم، 1989م، 135 صفحه، وزیری.
العلاقات الانسانیة فی السیرة النبویة و تطبیقاتها فی الادارة المدرسیة
طویرقی، نوال، سعد، جده، دارالاندلس الخضراء، چاپ اول، 2002م، 276 صفحه، وزیری.
العلم النبوی الشریف و تطبیقاته القدیمة و المعاصرة
مجیلی، عبداللّه بن محمد، مدینه، مکتبة العلوم و الحکم، چاپ اول، 2001 م، 159 صفحه، وزیری.
الغزوات فی ظلال القرآن: غزوة بدر
قطب، سید، به کوشش: جمال ماضی، اسکندریه، دارالدعوة، چاپ اول، 1985 م، 159 صفحه، رقعی.
القرآن و الناس، محمد صلیاللهعلیهوآله و الناس، علی علیهالسلام و الناس
مهدی محمود، بیروت، منشورات محمد، [بیتا]، 254 صفحه، رقعی.
القرآن و النبی صلیاللهعلیهوآله
محمود، عبدالحلیم، قاهره، دارالمعارف، چاپ سوم، 1990م، 400 صفحه، وزیری.
القیاده العسکریة فی عهد الرسول صلیاللهعلیهوآله
رشید عبداللّه بن محمد بن عبدالعزیز، ریاض، شرکت الریاض، چاپ دوم، 1997م، 773 صفحه، وزیری.
الکمالات الالهیة فی الصفات المحمدیه
جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم، قاهره، عالم الفکر، چاپ اول، 1997 م، 377صفحه، وزیری.
المختصر الکبیر فی سیرة الرسول صلیاللهعلیهوآله
ابن جماعه، محمدبن ابراهیم، کوشش: سامی مکی عانی، بیروت، دارالبشیر، چاپ اول، 1993، 158 صفحه، وزیری.
المدائح النبویة فی ادب القرنین السادس و السابع الهجرة
به کوشش: ناظم رشید، بغداد، آفاق عربیه، چاپ اول، 2002 م، 137 صفحه، رقعی.
المدائح النبویة و مدیح اهلبیت فی الادب العربی
مبارک، محمد زکی عبدالسلام، دمشق، مکتبة الشرف الجدید، چاپ دوم، 1997م، 208 صفحه، وزیری.
المدخل الی دراسة مصادر السیرة النبویة و التاریخ الاسلامی، منهج البحث التاریخی، مصادر السیرة و التاریخ، عوامل تحریف الاخبار و الاحادیث، بحوث...
قم، دارالفقه، چاپ اول، 1423ق، 658 صفحه، وزیری.
المغازی النبویة
ابن شهاب، محمدبن مسلم، تحقیق: سهیل زکار، دمشق، دارالفکر، 1981 م، 199 صفحه، وزیری.
المغازی النبویة
موسی بن عقبه، ابی محمد، با تحقیق: حسین مرادی نسب، قم، ذوی القربی، چاپ اول، 1382، 535 صفحه، وزیری.
المنتخب من کتاب ازواج النبی صلیاللهعلیهوآله
ابن بکار، زبیر، گزیده: سکینه شهابی، بیروت، مؤسسه الرسالة، چاپ اول، 1983 م، 72 صفحه، وزیری.
الموسوعة الکبری فی غزوات النبی الاعظم صلیاللهعلیهوآله (جلد 1ـ5)
فقیه، محمد محسن، [بیجا]، مؤسسة الفقهیه، چاپ اول، 1417 ق، 600+592+536+679+703 صفحه، وزیری.
النور المبین فی سیرة سیدالمرسلین صلیاللهعلیهوآله و اهل بیته الطیبین علیهمالسلام
کتبی، انس یعقوب ابراهیم، مدینه، دارالمجتبی، چاپ اول، 1999م، 517 صفحه، وزیری.
النور المبین فی فضل الصلاة علی محمد و آله الطاهرین
طالب، سید حسین، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 1999م، 290 صفحه، وزیری.
الهدی النبوی و الارشادات المحمدیه صلیاللهعلیهوآله الی مکارم الاخلاق و محاسن الآداب السنیه
سراج الدین، عبداللّه، دمشق، مؤسسه الشام، چاپ اول، 1999م، 360 صفحه، وزیری.
امیة الرسول محمد صلیاللهعلیهوآله
دوری، قحطان عبدالرحمن، عمان، بیروت، دارالبشیر، مؤسسه الرسالة، چاپ اول، 1996م، 79 صفحه، وزیری.
أشعة من حیاة الرسول صلیاللهعلیهوآله
قبلان، عبدالامیر، نجف، مطبعة النعمان، 1961م، 58 صفحه، رقعی.
أقضیة رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله
قرطبی، محمدبن فرج، به کوشش: نزار تمیم و هیثم نزار تمیم، بیروت، دارالارقم بن ابی الارقم، چاپ اول، 1997م، 200 صفحه، وزیری.
أماکن مشهورة فی حیاة محمد صلیاللهعلیهوآله
محلاوی، حنفی، قاهره، عالم الکتب، چاپ اول، 2002م، 272 صفحه، وزیری.
أوصاف النبی صلیاللهعلیهوآله
ترمذی، محمدبن عیسی بن سوره، بیروت، قاهره، دارالجیل، مکتبة الزهراء، چاپ اول، 1985 م، 455 صفحه، وزیری.
بحار الانوار، السیرة النبویة (جلد 6)
مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی، تهران، انتشارات خورشید، 1323 ق، 1050 صفحه، رحلی.
بحوث حول بعثة رسول اللّه و ایمان آبائه صلیاللهعلیهوآله و ماهی المعجزة
رسولی محلاتی، سیدهاشم، ترجمه: رحمان علوی، قم، کنگره هزاره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق، 482 صفحه، وزیری.
بشارة بنبی الاسلام فی التوراة و الأنجیل
سقا، احمد حجازی، بیروت، دارالجیل، چاپ اول، 1989م.
بطل الابطال او ابرز صفات النبی محمد صلیاللهعلیهوآله
عزام، عبدالرحمن، قاهره، دارالکتاب العربی، 123 صفحه، وزیری.
تجسس علی عصر الرسول صلیاللهعلیهوآله
شافعی، محمد، منصوره، دارالشباب، چاپ اول، 1996م، 166 صفحه، وزیری.
تلقی النبی صلیاللهعلیهوآله الفاظ القرآن الکریم، دراسة تأصیلیة لکیفیة تلقی النبی صلیاللهعلیهوآلهألفاظ القرآن الکریم عن جبرئیل علیهالسلام عن اللّه
مجیدی، عبدالسلام مقبل، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 2000م، 357صفحه، وزیری.
جلاء الأفهام فی فضل الصلاة و السلام علی محمد صلیاللهعلیهوآله خیر الأنام
ابن قیم جوزیه، محمدبن ابی بکر، تصحیح: محیی الدین دیب مستو، دمشق، بیروت، دارالکلم الطیب، دار ابن کثیر، چاپ سوم، 1417 ق، 381 صفحه، وزیری.
جمهرة أنساب أمهات النبی صلیاللهعلیهوآله
هاشمی، حسین بن حیدر، مدینه، دارالبخاری، چاپ اول، 1998م، 243 صفحه، وزیری.
جوامع السیرة النبویة
ابن حزم، علی بن احمد، شرح و حاشیه: نایف عباس، دمشق، بیروت، دار ابنکثیر، چاپ دوم، 1986م، 213 صفحه، وزیری.
جواهر البحار فی فضائل النبی المختار صلیاللهعلیهوآله (جلد 1ـ4)
نبهانی، یوسف بن اسماعیل، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1997م، 400+453+524+399صفحه، وزیری.
جهاد الرسول المصطفی صلیاللهعلیهوآله و السلام العالمی
زهیری، ستار جبار، به کوشش: محسن احمد خاتمی، بیروت، دارالاثر، چاپ اول، 2002 م، 436 صفحه، وزیری.
حجة اللّه علی العالمین فی معجزات سید المرسلین
نبهانی، یوسف بن اسماعیل، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1417ق، 647 صفحه، وزیری.
حدیث القرآن الکریم عن غزوات الرسول صلیاللهعلیهوآله (جلد 1 ـ 2)
آل عابد، ابوبدر محمدبن بکر، بیروت، دارالغرب الاسلامی، چاپ اول، 1994م، 395 + 397 صفحه، وزیری.
حدیث القرآن الکریم عن خصوصیات سیدالمرسلین صلیاللهعلیهوآله
حاجی، محمدعمر، دمشق، دارالحافظ، چاپ اول، 2000 م،166 صفحه، وزیری.
حدیث القرآن الکریم عن امام الانبیاء و خاتم المرسلین محمد صلیاللهعلیهوآله
عفیفی، محمدالفتاح، قاهره، الدار المصریة اللبنانیة، چاپ اول، 1995م، 265 صفحه، رقعی.
حقوق النبی صلیاللهعلیهوآله علی أمته فی ضوء الکتاب و السنة (جلد 1 ـ 2)
تمیمی، محمدبن خلیفه، ریاض، مکتبة اضواء السلف، چاپ اول، 1997 م، 386+393 صفحه، وزیری.
حقیقة سیدنا محمد صلیاللهعلیهوآله تظهر فی القرن العشرین
شیخو، محمد امین، دمشق، دارنور البشیر، 2000م، 96 صفحه، رقعی.
حکومة الرسول صلیاللهعلیهوآله: دراسة تاریخیة ـ دستوریة مقارنة
ملاح، هاشم یحیی، بغداد، مطبعة المجمع العلمی، 2002م، 300 صفحه، وزیری.
حیاة الرسول المصطفی صلیاللهعلیهوآله (جلد 1 ـ 3)
اسود، عبدالرزاق محمد، بیروت، الدار العربیة للموسوعات، [بیتا]، 256 + 536 + 759 صفحه، وزیری.
حیاة النبی صلیاللهعلیهوآلهو سیرته (جلد 1ـ3)
وشنوی، قوام الدین محمد؛ زیر نظر: رضا استادی، تهران، دارالاسوة، چاپ اول، [بیتا]، 316+488+463 صفحه، وزیری.
حیاة رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله
شلبی، محمود، بیروت، دارالجیل، چاپ سوم، 1974م، 296 صفحه، وزیری.
حیاة محمد فی احادیث الشیعه
سنجری، طالب، بیروت، دارالمجتبی، چاپ اول، 1997م، 357 صفحه، وزیری.
حیاة محمد و رسالته
علی، محمد، ترجمه: منیر بعلبکی، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ سوم، 1979م، 303 صفحه، وزیری.
خاتم النبیین محمد صلیاللهعلیهوآله
حاجی، محمدعمر، دمشق، دارالحافظ، چاپ اول، 2001 م، 32 صفحه، وزیری.
خصائص المصطفی بین الغلو و الجفاء: عرض و نقد علی ضوء الکتاب و السنة
ابن ابراهیم، صادق بن محمد، ریاض، مکتبة الرشد، چاپ اول، 2000 م، 392صفحه، وزیری.
دراسة تحلیلیة لشخصیة الرسول محمد صلیاللهعلیهوآله من خلال سیرته الشریفه
قلعه جی، محمد وراس، بیروت، دارالنفائس، چاپ دوم، 1417ق، 304 صفحه، وزیری.
دفاع عن الرسول صلیاللهعلیهوآله ضد الفقهاء و المحدثین
وردانی، صالح، بیروت، تریدنکو، چاپ اول، 1997م، 328 صفحه، وزیری.
دفاع عن محمد صلیاللهعلیهوآله ضد المنتقصین من قدره
بدوی، عبدالرحمن، ترجمه: کمالجاءاللّه، قاهره، دارالعالمیه، 1999م، 208صفحه، وزیری.
دلائل النبوة
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، به کوشش: محمدعبدالحکیم قاضی، قاهره، بیروت، دار الکتاب المصری، دار الکتاب اللبنانی، 1999م، 589 صفحه، وزیری.
دلائل النبوة
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبداللّه، بغداد، مکتبة النهضة، 1983 م، 566 صفحه، وزیری.
دلائل النبوة فی القرن العشرین: یعود الی قرائة فی ثوبه الجدید
براک، مبارک، کویت، مکتبة الامام الذهبی، چاپ دوم، 1998 م، 74صفحه، وزیری.
دلائل النبوة و معجزات الرسول صلیاللهعلیهوآله
محمود، عبدالحلیم، قاهره، دارالمعارف، 1998م، 403 صفحه، وزیری.
دلالة الایات القرآنیة علی الخصائص النبویة المحمدیة
ملیجی، عاطف قاسم امین، قاهره، عالم الفکر، چاپ اول، 1998م، 97 صفحه، وزیری.
دلالة القرآن المبین علی أن النبی أفضل العالمین
غماری، عبداللّه بن محمد، مکه، المکتبة المکیه، چاپ اول، 1997م، 208 صفحه، وزیری.
دولة الرسول صلیاللهعلیهوآله من التکوین الی التمکین
دقس، کامل سلامه، عمان، دارعمار، چاپ اول، 1994م، 608 صفحه، وزیری.
دولة الرسول صلیاللهعلیهوآله فی المدینه
عری، محمد ممدوح، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1998م، 386صفحه، وزیری.
رسائل الرسول النبی محمد بن عبداللّه صلیاللهعلیهوآله
سعید، حسین، بیروت، دارالهادی، چاپ اول، 2000 م، 168 صفحه، وزیری.
رسول الاسلام فی الکتب السماویه
صادقی، محمد، بیروت، مؤسسه اعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 1972م، 272 صفحه، وزیری.
رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله فی القرآن الکریم
ملطاوی، حسن کامل، قاهره، دارالمعارف، چاپ سوم، 1419ق، 544 صفحه، وزیری.
زبدة المنهاج فی بیان أسرار المعراج
گلپایگانی، علی، قم، کتابفروشی محمدی، 1322، 107صفحه، رقعی
زوجات النبی صلیاللهعلیهوآله: قراءة فی تراجم أمهات المؤمنین فی حرکة الدعوة
ایوب، سعید، بیروت، دارالهادی، چاپ اول،1997 م، 122 صفحه، وزیری.
سرایا و غزوات الرسول صلیاللهعلیهوآله
منتصر، کمال علی، بیروت، طرابلس، دارالرواد، دارالجیل، چاپ اول، 1998م، 215 صفحه، وزیری.
سلسلة آباء النبی صلیاللهعلیهوآله
واحدی، سید احمد، دمشق، ابن حیان، چاپ اول، [بیتا]، جلد 1، 47 صفحه، جلد 4، 56 صفحه، جلد 5، 56 صفحه، رقعی.
سنن النبی صلیاللهعلیهوآله و أیامه (جلد 1 ـ 2)
ابن سعد، محمدبن سعد، تحقیق: عبدالسلام بن محمدبن عمر آل علوش، بیروت، المکتب الاسلامی، چاپ دوم، [بیتا]، 771 + 774 صفحه، وزیری.
سیدنا محمد رسول اللّه الاسوة الحسنه (جلد 1ـ2)
ساغرجی، اسعد محمد سعید، دمشق، دارالکلم الطیب، چاپ دوم، 1998م، 528+640 صفحه، وزیری.
سیرة ابن اسحاق (کتاب السیر و المغازی)
ابن اسحاق، محمد، تحقیق: سهیل زکار، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی دار الفکر، چاپ اول، 1368، 381 صفحه، وزیری.
سیرة الرسول فی القیادة و المناهج الانسانیة، سیرة تحلیلیة.
صفار، سالم، بیروت، دارالثقلین، چاپ اول، 1999م، 298 صفحه، وزیری.
سیرة النبی صلیاللهعلیهوآله، محمد صلیاللهعلیهوآله
آرمسترانگ، کارن، ترجمه: محمد عنانی و فاطمه نصر، قاهره، شرکة سطور، چاپ دوم، 1998 م، 415 صفحه، وزیری.
سیرة رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله فی التفسیر التاریخی لآیات القرآن الکریم
عدوی، ابراهیم، احمد، قاهره، مکتبة الشباب، [بیتا]، 250 صفحه، وزیری.
شخصیة الرسول الأعظم قرآنیا
حنفی بغدادی، جلال، بغداد، دارالشؤون الثقافة العامة، چاپ اول، 1418 ق، 388 صفحه، رحلی.
شخصیة الرسول صلیاللهعلیهوآله و دعوته فی القرآن الکریم
هاشمی، محمد علی، بیروت، عالم الکتاب، چاپ سوم، 1983م، 180 صفحه، وزیری.
شخصیة رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله (جلد 1ـ4)
شلبی، محمود، بیروت، دارالجیل، چاپ اول، [بیتا]، صفحه، وزیری.
شعراء الرسول صلیاللهعلیهوآله
اعظمی، ولید، بغداد، المصطفی، چاپ اول، 1990 م، 368 صفحه، وزیری.
شعراء حول الرسول صلیاللهعلیهوآله
آغا، نبیل خالد و خضر عبداللّه تایه، دارالبشیر، چاپ اول، 1998 م، 164 صفحه، وزیری.
صورة الرسول صلیاللهعلیهوآله فی القرآن بین الملک و الانسان
موصلی، سامی احمد، بغداد، دارالکتب و الوثائق، 2002 م، 218 صفحه، رقعی.
طریق النبوة و الرسالة و دراسة فی اصول السیرة النبویة
مونس، حسین، قاهره، دارالرشاد، چاپ اول، 1997م، 175 صفحه، رقعی
غایة السؤول فی خصائص الرسول صلیاللهعلیهوآله
ابن ملقن، عمربن علی، بیروت، دارالبشائر الاسلامیة، چاپ اول، 1993م، 336 صفحه، وزیری.
غزوات الرسول صلیاللهعلیهوآله
شعراوی، محمد متولی، قاهره، مکتبة التراث الاسلامی، 1999م، 620 صفحه، وزیری.
غزوات الرسول صلیاللهعلیهوآله بین شعراء الشعوب الاسلامیة: دراسة فی الادب الاسلامی المقارن
مصری، حسین، مجیب، قاهره، دارالثقافیة، چاپ اول، 2000 م، 215 صفحه، وزیری.
غزوات النبی صلیاللهعلیهوآله
جمیلی، سید، بیروت، دار و مکتبة الهلال، چاپ اول، 1994 م، 152 صفحه، وزیری.
غزوات النبی صلیاللهعلیهوآله للیهود
کبی، زهیر شفیق، بیروت، دار ابن حزم، چاپ اول، 1997 م، 93 صفحه، رقعی.
فصاحة الرسول المصطفی صلیاللهعلیهوآله و بلاغته
بدری، عادل عبدالرحمن، بیروت، دار الاثر، چاپ اول، 2002 م، 422صفحه، وزیری.
فقه السیاسی للوثائق النبویه: المعاهدات، الاحلاف، الدبلوماسیة الاسلامیة
فهداوی، خالد سلیمان، عمان، دارعمار، چاپ اول، 1998م، 302 صفحه، وزیری.
فن الحرب فی عهد الرسول صلیاللهعلیهوآله، الادارة العسکریة فی حروب الرسول محمد صلیاللهعلیهوآله
وتر، محمد ظاهر، دمشق، دارالکفر، [بیتا]، 348 صفحه، وزیری.
فن الذکر و الدعاء عند خاتم الانبیاء
غزالی، محمد، دمشق، دارالقلم، چاپ چهارم، 1997م، 151 صفحه، وزیری.
فی السیرة النبویة: قراءة لجوانب الحذر و الحمایة
احمد، ابراهیم علی محمد، دوحه، وزارت الاوقاف و الشؤون الاسلامیة، چاپ اول، 1417 ق، 168 صفحه، رقعی.
فی ظلال السیرة النبویة، الاسراء و المعراج
ابوفارس، محمد عبدالقادر، عمان، دارالتوزیع و النشر، 1990 م، 91 صفحه، وزیری.
فی ظلال السیرة النبویة؛ الهجرة النبویة
ابوفارس، محمد عبدالقادر، عمان، دارالفرقان، چاپ اول، 1982 م، 95 صفحه، وزیری.
فی ظلال السیریه النبویة؛ غزوة الأحزاب
ابوفارس، محمد عبدالقادر، عمان، دارالفرقان، چاپاول، 1983 م، 223 صفحه، وزیری.
قبسات تربویة من السیرة النبویة
ابوغده، حسن، کویت، مکتبة دارالتراث، چاپ اول، 1989 م، 152 صفحه، وزیری.
قراءة جدیدة للسیرة النبویة
قلعه جی، محمد رواس، کویت، دارالبحوث العلمیة، چاپ دوم، 1984م، 455 صفحه، وزیری.
قراءة سیاسیة للسیرة النبویة
قلعه جی، محمد وراس، بیروت، دارالنفائس، چاپ اول، 1996م، 326 صفحه، وزیری.
کتاب منتهی السؤول علی وسائل الوصول الی شمائل الرسول صلیاللهعلیهوآله (جلد 1ـ4)
نبهانی، یوسف بن اسماعیل، شرح و حاشیه: سعید لحجی، [بیجا]، دارالحاوی، 1998م، 624+715+488+531 صفحه، وزیری.
کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال (جلد 1ـ16)
متقی، علی بن حسام الدین، با تحقیق: محمد عمر دمیاطی، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1998م، 318+ 304 + 392 + 271+ 355 + 332 + 395 + 317 +319 + 394 +358 + 322 + 318 + 296 + 413 + 329صفحه، وزیری.
مائة خصلة من خصال الرسول صلیاللهعلیهوآله
ملاخاطر، خلیل ابراهیم، قاهره، مکتبة الزهراء، 1986م، 137 صفحه، رقعی.
محمد صلیاللهعلیهوآله الحقیقة العظمی
جاسم، عزیز مسبد، بغداد، دارالشؤون الثقافة العامة، 1987 م، 496 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله، المثل الکامل
جاد المولی، محمد احمد، دمشق، دارالمحبة، چاپ دوم، 1997م، 444صفحه، وزیری.
محمد بن عبداللّه صلیاللهعلیهوآله
کرباسی، محمد جعفر ابراهیم، نجف، دارالوفاق، 1990م، 191 صفحه، وزیری.
محمد رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله
ابن ابراهیم، سلیمان و ادینه دینه، ترجمه: عبدالحلیم محمود، بیروت، دارالکتاب اللبنانی، 1981 م، 367 صفحه، وزیری.
محمد رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله کتاب، علمی، ادبی، تاریخی، یبحث فی حیاة النبی صلیاللهعلیهوآله و العترة الطاهرة
شاکری، حسین، قم، الهادی، چاپ اول، 1416ق، 558 صفحه، وزیری.
محمد رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله و الذین معه (جلد 1 ـ 20)
جودة السحار، عبدالحمید، قاهره، دار مصر، [بیتا]، 326 + 264 + 281 + 286 + 265 + 272 + 284 + 290 + 291 + 285 + 310 + 267 + 299 + 317 + 358 + 271 + 291 + 305 + 256 صفحه، رقعی.
محمد صلیاللهعلیهوآله فی التوراة و الانجیل
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، تحقیق: محمد عبدالرحیم، بیروت، داریوسف، چاپ اول، 1999 م، 134صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله فی الشعر الحدیث
قاعود، حلمی، قاهره، دارالوفاد، چاپ اول، 1987م، 639 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله فی القرآن، دراسات قرآنیه حول شخصیة محمد صلیاللهعلیهوآله
صدر، سیدرضا، صور، دارالارقم بن ابی الارقم، چاپ اول، 1411ق، 215 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله فی المدینة
وات، ویلیام مونتگمری، ترجمه: شعبان برکات، بیروت، المکتبة العصریة،
[بیتا]، 593 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله فی مکه
وات، ویلیام مونتگمری، ترجمه: شعبان برکات، بیروت، المکتبة العصریة، [بیتا]، 275 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله، قائد الأمم
حلمی، اسماعیل، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1997م، 532 صفحه، وزیری.
محمد نبی الاسلام فی التوراة و الانجیل
طهطاوی، محمد عزت، قاهره، مکتبة النور، چاپ دوم، [بیتا]، 190 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله و القرآن
آل نوح، کاظم، بغداد، مطبعة العربیة، 1936م، 222 صفحه، رقعی.
محمد صلیاللهعلیهوآله و المرأة
منیسی، سامیه، قاهره، مکتبة الاتادیمیة، 1996م، 146 صفحه، وزیری.
محمد صلیاللهعلیهوآله و الیهود، نظرة جدیدة
احمد، برکات، ترجمه: محمود علی حداد، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1996 م، 243 صفحه، وزیری.
مخابرة دولة الرسول صلیاللهعلیهوآله
شافعی، محمد، قاهره، مکتبة الاسرة؛ الهیئه المصریه العامة للکتاب، 2001 م، 216 صفحه، رقعی.
مصادر السیرة النبویة و تقویمها
حماده، فاروق، بیروت، دارالثقافة، چاپ دوم، 1989م، 198 صفحه، وزیری.
مصدر القرآن، دراسة شبهات المستشرقین و المبشرین حول الوحی المحمدی
عوض، ابراهیم، [بیجا]، زهراء الشرق، 1997م، 343 صفحه، وزیری.
مع المصطفی علیه الصلوة و السلام
بنت الشاطی، عایشه، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپسوم، 1983م، 335صفحه، وزیری.
مع المفسرین و المستشرقین فی زواج النبی صلیاللهعلیهوآله بزینب بنت جحش، دراسة تحلیلیة.
المعی، زاهر عواض، ریاض، مکتبة الطالب الجامعی، چاپ چهارم، 1983 م، 127 صفحه، وزیری.
معجزات الرسول صلیاللهعلیهوآله و دلائل صدق نبوته
جلهوم، ابراهیم و عبدالسلام حماد، قاهره، دارالمصریة اللبنانیة، چاپ سوم، 1997م، 190 صفحه، رقعی.
معجزات الرسول صلیاللهعلیهوآله و دلائل صدق نبوته
جلهوم، ابراهیم و عبدالسلام حماد، قاهره، دارالمصریة اللبنانیة، چاپ سوم، 1997م، 190 صفحه، رقعی.
مغازی رسول اللّه صلیاللهعلیهوآله لعروة ابن الزبیر بروایة أبی الأسود عنه
تحقیق: اعظمی، محمدمصطفی، جده، مکتب التربیة العربی...، 1981م، 264 صفحه، وزیری.
مکاتیب الرسول صلیاللهعلیهوآله مصححة و منقحة و مزیده (جلد 1 ـ 4)
احمدی میانجی، علی، تهران، دارالحدیث، چاپ اول، 1998 م، 407 + 719 + 784 + 383 صفحه، وزیری.
مناهج المؤلفین فی السیرة النبویة و خصائص المنهج الصحیح فی الدراسة
مرصفی، سعد، کویت، بیروت، مکتبة ابن کثیر، مؤسسه الریان، چاپ اول، 2002 م، 159 صفحه، وزیری.
من أخلاق الرسول صلیاللهعلیهوآله
جبر، عدلی، طنطا، دارالبشیر، چاپ اول، 1416 ق، 240 صفحه، وزیری.
من ذخائر السیرة النبویة، وسیلة الاسلام بالنبی صلیاللهعلیهوآله
ابن قنفذ، احمدبن حسین، بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، 1984 م، 182 صفحه، وزیری.
منطلقات البحث العلمی فی السیرة
عاملی، سیدجعفر مرتضی، بیروت، المرکز الاسلامی للدراسات، چاپ اول، 1417ق، 46 صفحه، رقعی.
من وصایا الرسول صلیاللهعلیهوآله (جلد 1ـ3)
عفیفی، طه عبداللّه، قاهره، دارالاعتصام، [بیتا]، 876+784+685 صفحه، وزیری.
منهج الرسول صلیاللهعلیهوآله فی غرس روح الجهاد فی نفوس الصحابه
نوح، سید محمد، قاهره، دارالوفاء، چاپ سوم، 1992م، 123 صفحه، رقعی.
منهج قرآن الکریم فی تثبیت الرسول صلیاللهعلیهوآله
هوساوی، عبدالرحمن بن عبدالجبار صالح، بیروت، دارالذخائه، مؤسسه الریان، چاپ دوم،
1999م، 471 صفحه، وزیری.
منیة السؤول فی تفضیل الرسول صلیاللهعلیهوآله
ابن عبدالسلام، عبدالعزیز، تحقیق: صلاح الدین منجد، بیروت، دارالکتاب الجدید، چاپ اول، 1981 م، 40 صفحه، رقعی.
موسوعة الغزوات الکبری (جلد 1 ـ 10)
باشمیل، محمد احمد، قاهره، المکتبة اسلفیة، [بیتا]، وزیری.
موقف الیهود من الرسالة والرسول صلیاللهعلیهوآله
مرصفی، سعد، کویت، مکتبة المنارالاسلامیة، چاپ اول، 1992م، 131 صفحه، وزیری.
نبوة محمد فی القرآن: اقتحار الانسانیة الی الرسل، ظاهرة الوحی و براهینة ـ معالم نبوته، دلائل نبوته العقلیه
عتر، حسن ضیاء الدین، بیروت، دارالبشائر الاسلامیة، چاپ اول، 1990م، 375 صفحه، وزیری.
نساء حول الرسول صلیاللهعلیهوآله و الرد علی مفتریات المستشرقین
استانبولی، محمد مهدی و مصطفی شبلی، دمشق، دار ابن کثیر، چاپ ششم، 1417 ق، 386 صفحه، وزیری.
نسب النبی صلیاللهعلیهوآله
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، تحقیق: محمد زینهم، قاهره، دارالامین، چاپ اول، 1993م، 107 صفحه، رقعی.
نفحات الازهار علی نسمات الأسحار فی مدح النبی المختار
نابلسی، عبدالغنی بن اسماعیل، با تحقیق: سعید کامل کوسا، دمشق، دارالتقدم، چاپ اول، 1998م، 512 صفحه، وزیری.
نفی السهو عن النبی صلیاللهعلیهوآله
تبریزی، جواد، قم، دار الصدیق الشهیدة، چاپ اول، 1419 ق، 47 صفحه، رقعی.
نورالیقین فی سیرة المرسلین
خضری، محمد، تصحیح: محمود قطان، تهران، احسان، چاپ اول، 1419 ق، 223 صفحه، وزیری، بیروت، دمشق، دارالخیر، چاپ اول، 1417 ق.
وصیة النبی محمد صلیاللهعلیهوآله للأمام علی بن ابیطالب علیهالسلام و الی اهل بیته علیهمالسلام و وصایا الامام علی علیهالسلام الی ولدیه الحسن و الحسین علیهمالسلام
ملامحمد، احمد، دمشق، انتشارات احمد ملامحمد، چاپ اول، 1998م، 160صفحه، وزیری.
وفاء بأحوال المصطفی (جلد 1 ـ 2)
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، تحقیق: مصطفی عبدالواحد، مصر، دارالکتب الحدیثه، چاپ اول، [بیتا]، 383 + 384 صفحه، وزیری.
وفود المهتدین الی خاتم النبیین و المرسلین صلیاللهعلیهوآله
خلاف، ابراهیم حسن، قاهره، جیزه، دارالامین، چاپ اول، 1993م، 219 صفحه، وزیری.
و مبشرا برسول یأتی من بعدی اسمه احمد
سید، کمال، قم، انتشارات انصاریان، چاپ دوم، 1380، 160 صفحه، رقعی.
هدی المحبین الی سیرة امام المرسلین
عمر، فؤاد عبداللّه، کویت، مکتبة المنار الاسلامیة، 1997م، 208 صفحه، وزیری.
رمسترانگ، کارن، 164
آغا، نبیل خالد، 164
آل عابد، ابوبدر محمدبن بکر، 159
آل علوش، عبدالسلام بن محمدبن عمر، 163
آل نوح، کاظم، 169
آنه ماری شیمل، 117
آیتاللّه زاده نایینی، مهدی، 95
آیت اللهی، سیدمهدی، 124، 131
آیتی، محمدابراهیم، 51، 59
ابراهیم آبیاری، مصطفی سقا، 153
ابراهیم، عبدالقادر، 149
ابراهیمی ورکیانی، محمد، 45
ابرقوهی، عبدالاسلام بن علی، 86
ابن ابراهیم، سلیمان و ادینه دینه، 167، 168
ابن ابراهیم، صادق بن محمد، 161
ابن اسحاق، محمد، 164
ابن بکار، زبیر، 157
ابن جعفر اصفهانی، ابوجعفر محمد عبدالله بنمحمد، 147
ابن جماعه، محمدبن ابراهیم، 156
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، 168، 173
ابن حزم، علی بن احمد، 159
ابن دحیه کلبی، عمربن حسن، 148
ابن سعد، محمدبن سعد، 163
ابن شریف، محمود، 151
ابن شهاب، محمدبن مسلم، 156
ابن عباس، عبداللّه بن عباس، 149
ابن عبدالسلام، عبدالعزیز، 172
ابن فارس، احمدبن فارس، 148
ابن فضلاللّه عمری، احمدبن یحیی، 154
ابن قنفذ، احمدبن حسین، 171
ابن قیم جوزیه، محمدبن ابی بکر، 159
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، 153، 161
ابن مبرو، یوسف بن حسن، 154
ابن ملقن، عمربن علی، 165
ابن هشام، عبدالملک بن هشام، 153
ابوزهره، محمد، 61
ابوغده، حسن، 166
ابوفارس، محمد عبدالقادر، 154، 166
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبداللّه، 162
ابونهبه، محمدبن محمد، 154
احمد، ابراهیم علی محمد، 166
احمد، برکات، 169
احمدیار، محمدحسین، 65، 67
احمدیان، ابراهیم، 111
احمدی میانجی، علی، 171
ارشادی، عیناللّه، 57
استاد ولی، حسین، 15
استادی، رضا، 160
استانبولی، محمد مهدی، 172
اسحاقی، سیدحسین، 17، 101
اسدی تویسرکانی، سهراب، 110
اسماعیلی، ذبیحاللّه، 21
اسود، عبدالرزاق محمد، 160
اسود، موسی، 149
اعظمی، محمدمصطفی، 170
اعظمی، ولید، 164
اکبرپور، حبیباللّه، 142
الزین، سمیح عاطف، 65، 66، 67، 68
المعی، زاهر عواض، 170
الهامی، سیدحسین، 103
امامزاده، مهرو، 60
امیرفجر، میثاق، 37، 38، 39، 40، 41، 42، 43، 44
امین، سیدمحسن، 75
انصاری محلاتی، محمدرضا، 106
انصاری، محمدرضا، 81، 141
انصاری، مسعود، 99
انصاری، هادی، 27
انصاری محلاتی، محمدرضا، 106
ایوب، سعید، 163
بابایی، رضا، 134، 137
بابایی، علی، 88
باشمیل، محمد احمد، 172
باعشن، مجاهدین عبدالوهاب، 148
بختورتاش، نصرتاللّه، 34
بدرالدین، حسین، 82
بدری، سامی، 153
بدری، عادل عبدالرحمن، 161، 165
براک، مبارک، 162
برکات، شعبان، 169
برهانی، سیدمجتبی، 84
بزرگنیا، 144
بعلبکی، منیر، 160
بغوی، حسین بن محمود، 150
بغدادی، محمد معتصم باللّه، 153
بکری، ابوالحسن بن عبداللّه، 150
بنت الشاطی، عایشه، 137، 170
بنشاسته، محسن، 125
بیآزار شیرازی، 127، 128
بیومی مهران، محمد، 153
پاینده، ابوالقاسم 72، 73، 108
پیشوایی، مهدی، 46
پیشوایی، مهدی، 133
تامر، میرمصطفی، 144
تایه، خضر عبداللّه، 164
تبریزیان، عباس، 148
تبریزی، جواد، 173
ترمذی، ابوعیسی محمدبن عیسی، 89
ترمذی، محمدبن عیسی بن سوره، 158
تمیمی، محمدبن خلیفه، 160
تمیم، نزار تمیم و هیثم نزار تمیم، 158
تونی، محمد شوکت، 129
جاد المولی، محمد احمد، 167
جاسم، عزیز مسبد، 167
جبر، عدلی، 171
جبری، عبدالمتعال محمد، 154
جدید بناب، علی، 138
جعفریان، رسول، 7
جعفریان، رسول، 11، 12، 13
جعفری تبریزی، محمدتقی، 113، 136
جعفری فائزی بهالیهای، سیدغضنفر علی، 25
جعفری، یعقوب، 92
جلهوم، ابراهیم و عبدالسلام حماد، 170
جمیلی، سید، 165
جوادی آملی، عبداللّه، 93
جوانشیر، کریم، 110
جوانمهر، حسین، 28
جوده السحار، عبدالحمید، 127، 168
جویباری، محمود، 128
جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم، 156
چراغی، علی، 65، 66، 67، 68
حائری، سیدمهدی، 134
حاج شریفی، محمدرضا، 103
حاجی، محمدعمر، 160، 161
حب اللّه، علی، 149
حجازی، فخرالدین، 91، 134
حجتی کرمانی، علی، 75
حداد، احمدبن عبدالعزیز، 147
حداد، محمود علی، 169
حریری، محمد عیسی، 154
حسن الهی، منوچهر، 18
حسنی ندوی، سید ابوالحسن، 85
حسینی ادیانی، ابوالحسن، 52
حسینیان مقدم، حسین، 7
حسینیزاده، سیدعلی، 19، 21
حسینی، سیدحسین، 23
حسینی، سیدمحمد، 30
حسینی، سیدمرتضی، 22
حکیم، سید محمدباقر، 151
حلمی، اسماعیل، 169
حماده، فاروق، 170
حمدان، نذیر، 151
حمیداللّه، محمد، 30
حنفی بغدادی، 164
حیدری آقایی، محمد، 7
حیدری، سیدجمال، 120
حیدری هائی، محمد، 12
خاکپور، کیوان، 139
خراسانی، علمالهدی، 108
خرمشاهی، بهاءالدین، 99
خضری، محمد، 173
خلاف، ابراهیم حسن، 173
خلیلی، جعفر، 111
خلیلی، سپیده، 129
خوییزاده، بهمن، 49
دالایی، مهدی، 145
داوودی، محمد، 20
دحلان، احمد زینی، 153
درگاهی، حسین، 44
دقس، کامل سلامه، 162
دلشاد تهرانی، مصطفی، 26
دمیاطی، محمد عمر، 167
دوانی، علی، 44
دوری، قحطان عبدالرحمن، 157
دیب مستو، محییالدین، 159
ذهبی، ماجد، 148
راشدی، لطیف و سعید، 15
راوی، محمد، 163
رحیمپور، فروغ السادات، 136
رسولی اراکی، محمدعلی، 106
رسولی محلاتی، سیدهاشم، 70، 134، 158
رشید، ناظم، 156
رصافی، محمد، 133
رضایی، مهدی، 102
رهگذر، رضا، 119، 123، 127، 129، 130
رهنما، زینالعابدین، 37
رفعت فوزی، عبدالمطلب، 148
زرگرینژاد، غلامحسین، 58
زریاب خویی، عباس، 75
زکار، سهیل، 156
زکیزاده، علیرضا، 96
زهادت، عبدالکریم، 115
زهیری، ستار جبار، 159
زینهم، محمد، 172
ساغرجی، اسعد محمد سعید، 163
سبحانی، جعفر، 48، 79
سبحانی، کریم، 105
سپهری، محمد، 107
سجادی، سیدمحمدتقی، 137
سراج الدین، عبداللّه، 157
سراج انصاری، حاج مهدی، 133
سرشار، محمدرضا، 131
سعید، حسین، 162
سقا، احمد حجازی، 158
سلجوقی، صلاحالدین، 129
سلطانی، محمدحسین، 110
سنجری، طالب، 161
سهرابپور، همت، 13
سید، کمال، 173
سیدی ساروی، حسین، 17
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، 152، 172
شافعی، محمد، 158، 169
شاکری، حسین، 168
شبلی، عبدالحفیظ، 153
شبلی، مصطفی، 172
شعراوی، محمد متولی، 165
شفیعی، شهرام، 121
شلبی، محمود، 160، 164
شهابی، سکینه، 157
شیبانی، محمد شریف، 151
شیخو، محمد امین، 160
شیرازی، رضا، 16، 120
شیروانی، علی، 99
شیعی سبزواری، ابوسعید حسن بن حسین، 107
شیمل، آنه ماری، 116
صابری، حسین، 61
صابری همدانی، احمد، 29
صاحبیفرد، علیاکبر، 47
صادقی، محمد، 163
صادقی، مصطفی، 138
صالح، حسین، 124
صالحی، محمد، 81
صالحی، هاشم، 111
صدر، حمیدرضا، 93
صدر، سیدرضا، 168
صرفی، محمدتقی، 64
صفار، سالم، 164
صفایی حائری، عباس، 57
صلاحی، عادل، 81
صمیمی، مینو، 117
صیادی، خلیل، 140
طائی، نجاح، 153
طالب، سید حسین، 157
طباطبایی، سیدمحمد حسین، 14، 135
طبری، محمد بن جریر، 152
طلاس، مصطفی، 151
طویرقی، نوال، 155
طهطاوی، محمد عزت، 169
عابدی، محسن، 121
عاملی، سیدجعفر مرتضی، 9، 171
عباس، نایف، 159
عباسی، سمیح، 150
عبدالرحیم، محمدعبدالحکیم، 168
عبدالحکیم، محمد، 161
عبدالعزیز، رشید عبداللّه بن محمد، 155
عبدالموجود، عادل احمد، 152
عبدالواحد، مصطفی، 173
عبدالهادی، عباس، 150
عتر، حسن ضیاء الدین، 172
عدوی، ابراهیم، 164
عربی، حسینعلی، 54
عرفان، حسن، 139
عری، محمد ممدوح، 162
عزام، عبدالرحمن، 158
عزیزه کیالی، محمد عادل، 152
عزیزی، عباس، 15
عطاپور، قربان، 23
عفیفی، طه عبداللّه، 171
عفیفی، محمدالفتاح، 160
عقیل، محسن، 147
عک، خالد عبدالرحمن، 148
علوی، رحمان، 157
علوی، سید محمد، 147
علی، محمد، 161
عمادزاده، حسین، 70
عنانی، محمد، 163
عمر، فؤاد عبداللّه، 173
عوض، ابراهیم، 170
عویس، منصور محمد، 33
غالب، حسن، 148
غزالی، محمد، 166
غزالی، محمد بن محمد، 147
غضبان، منیر محمد، 24
غفاری، علیاکبر، 104
غماری حسنی، سید احمد، 140
غماری، عبداللّه بن محمد، 162
غیاثی کرمانی، سیدمحمدرضا، 16
فارسی، جلالالدین، 32
فاطمی، ولی، 104
فایز، محمود عبدالوهاب، 150
فتاحی، حسین، 126
فرج، صاغ محمد، 155
فرید تنکابنی، مرتضی، 110
فقهی، محمدهادی، 14، 15
فقیه، محمد محسن، 157
فوزی عبدالمطلب، رفعت، 148
فهداوی، خالد سلیمان، 166
فیضپور، علیاصغر، 32
فیض کاشانی، ملا محسن، 95
قادری، عمر، 24
قاسمی، محمدقاسم، 85
قائمی، علی، 134
قاضی عیاض، عیاض بن موسی، 154
قاعود، حلمی، 168
قبلان، عبدالامیر، 157
قربانی، علیاصغر، 89
قرشی، سید علیاکبر، 140
قرطبی، محمدبن فرج، 158
قزوینی، حسن مرتضی، 151
قسام، رئیسه، 149
قطب، سید، 155
قلعه جی، محمد وراس، 161، 167
قمی، عباس، 69، 78
قنبری همدانی، حشمتاللّه، 77
قهستانی، حسین، 16
کازرونی، محمدبن مسعود، 86
کاظمپور، کاظم، 115
کاظمی، جابر، 150
کامل کوسا، سعید، 172
کبی، زهیر شفیق، 165
کتبی، انس یعقوب ابراهیم، 157
کرباسچی، زهره، 111
کرباسی، محمدجعفر ابراهیم، 168
کرمی فریدنی، علی، 110
کریمان، حمزه، 121
کریمیان، منصور، 69، 110
کمال، مصطفی احمد، 148
کمپانی، فضلاللّه، 64
گلپایگانی، علی، 163
لاهوتی، حسن، 116
لحجی، سعید، 167
لسانی فشارکی، محمدعلی، 62
ماضی، جمال، 155
ماوردی، علی بن محمد، 148
مبارکفوری، صفیالرحمن، 62
مبارک، محمد زکیعبدالسلام، 156
متقی، علیبن حسامالدین، 167
مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی، 158
مجیدی، عبدالسلام مقبل، 158
مجیدی، غلامحسین، 110
مجیلی، عبداللّه بن محمد، 155
محبوب القلوب، محمدباقر، 67
محدثی، جواد، 16
محلاوی، حنفی، 158
محمدهادی، اسحاق، 130، 131
محمدی اشتهاردی، محمد، 78، 98
محمدی شاهرودی، عبدالعلی، 94، 97
محمود، عبدالحلیم، 155، 162
محمود، مهدی، 155
محمودی، حسنعلی، 94، 145
مدرس صادقی، جعفر، 74
مرادی نسب، حسین، 156
مرصفی، سعد، 171، 172
مرکز بررسی و تحقیقات واحد آموزش عقیدتی سیاسی، 47
مرنیسی، فاطمه، 150
مسائلی، احمدرضا، 59
مسیر، محمد سید احمد، 151
مصباح یزدی، محمدتقی، 105
مصری، حسین، 165
مطهری، مرتضی، 11، 88، 136
معادیخواه، عبدالمجید، 50
معطی، علی، 150
مغلوث، سامی بن عبداللّه بن احمد، 149
مکارم شیرازی، ناصر، 126
ملاح، هاشم یحیی، 160
ملاخاطر، خلیل ابراهیم، 167
ملامحمد، احمد، 173
ملطاوی، حسن کامل، 163
ملیجی، عاطف قاسم امین، 162
مناوی، محمد عبدالرئوف بن علی، 152
منتصر، کمال علی، 163
منتظری مقدم، حامد، 31
منجد، صلاحالدین، 172
منصوری (بهروز)، مهدی، 97
منیسی، سامیه، 169
موسوی، سید هاشم، 76
موسویگرمارودی، سیدمحمد صادق، 36
موسوی گرمارودی، علی، 63
موسی بن عقبه، ابی محمد، 156
موصلی، سامی احمد، 165
مولوی، محمد سعید، 155
مولوینیا، محمدجواد، 96
مونس، حسین، 165
مهاجر، عبدالحمید، 152
مهدوی دامغانی، محمود، 34،89
مهرپویا، عباس، 117
نابلسی، عبدالغنی بن اسماعیل، 172
نبهانی، یوسف بن اسماعیل، 155، 159، 167
نجار، عبدالوهاب، 153
نجفییزدی، سیدمحمد، 83
ندوی، سیدابوالحسن علی، 152
نظری منفرد، علی، 80
نصر، فاطمه، 163
نعیم، عبداللّه محمد امین، 149
نقیبپور، سیده علیه، 114
نوح، سید محمد، 171
واثقی، حسین، 143
واحدی، سید احمد، 163
وادعی، مقبل بن هادی، 154
وادعیه، ام عبداللّه، 154
واقدی، محمدبن عمر، 34
وتر، محمد ظاهر، 166
وجدی، محمدفرید، 152
وردانی، صالح، 161
وشنوی، قوام الدین محمد؛، 160
ویلیام مونتگمری، وات، 169
هاشمی، حسین بن حیدر، 159
هاشمی، محمد علی، 164
هدایتپناه، محمدرضا، 7، 12، 24
هرری، عبداللّه، 152
همدانی، رفیع الدین اسحاق بن محمد، 74
همراه، سهراب، 128
هنرمندنیا، اسماعیل، 125، 126
هوساوی، عبدالرحمن بن عبدالجبار صالح، 171
هیئت تحریریه مؤسسه در راه حق، 86
هیکل، محمدحسین، 72
یاسین، خلیل، 115
یاوری، سید اسداللّه، 142
یزدانی، عباس، 13
یزدینژاد، زهرا، 112
یعقوب، احمدحسین، 59
یوسفی غروی، محمدهادی، 54