آیین پرواز گفتارهایی درباره نماز

مشخصات کتاب

سرشناسه : فیاضی، مجید، ۱۳۶۱ -

عنوان و نام پدیدآور : آیین پرواز: گفتارهایی درباره نماز/ گردآوری مجید فیاضی ؛ کاری از مرکز تخصصی نماز.

مشخصات نشر : تهران: ستاد اقامه نماز، ۱۳۹۱.

مشخصات ظاهری : ۱۲۸ص.؛ ۱۰ × ۱۴س‌م.

شابک : ۱۸۰۰۰ریال: 978-964-537-067-9

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : پشت جلد به انگلیسی: Majid fayyazi. flight rules speeches about prayer.

یادداشت : کتابنامه: ص. ۱۱۸ - ۱۲۸.

موضوع : نماز -- کلمات قصار

موضوع : نماز -- جنبه‌های قرآنی

موضوع : نماز -- احادیث

شناسه افزوده : مرکز تخصصی نماز

شناسه افزوده : ستاد اقامه نماز

رده بندی کنگره : BP۱۸۶/۲/ف۸۳آ۹ ۱۳۹۱

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۳

شماره کتابشناسی ملی : ۲۹۴۲۵۶۷

اشاره

نام کتاب .................................................................... آیین پرواز

گردآوری .................................................................... مجید فیاضی

کاری از...................................................................... مرکز تخصصی نماز

ناشر........................................................................... مؤسسه فرهنگی ـ انتشاراتی ستاد اقامه نماز

شمارگان .....................................................................5000 نسخه

نوبت چاپ ..................................................................اول، تابستان 91

شابک: ..................................................................... 9-067-537-964-978

چاپ و صحافی ........................................................  سازمان چاپ و انتشارات اوقاف

مراکز پخش:

1 . دفاتر ستادهای اقامه نماز سراسر کشور

فهرست

کلامِ دوست.................................................................................................................................. 7

کلامِ راهبران................................................................................................................................ 19

کلامِ عالمان................................................................................................................................. 57

کلامِ دانشوران.............................................................................................................................. 77

کلامِ شاعران................................................................................................................................. 95

پی نوشت ها............................................................................................................................... 117

کلامِ دوست

اشاره

معجزة نماز

«وَأَقِم الصَّلاةَ طَرفِیَ النَّهارِ و زُلفاً مِّنَ الَّیْلِ إنَّ الْحَسَناتِ یُذهِبنَ السّیِّئاتِ ذلک ذِکْری للذّاکِرینَ»

و در دو طرف روز و اوایل شب نماز را برپا دار، که نیکی‌ها بدی‌ها را از بین می‌برد. این تذکری برای پند گیرندگان است.

سورة مبارکة هود، آیه 114

چرا جهنم!؟

«...یَتَساءَلُونَ * عَنِ الْمُجْرِمینَ * ماسَلَکَکُمْ فی سَقَرَ * قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ»

بهشتیان از دوزخیان می پرسند که چه چیز شما را گرفتار جهنم کرد؟ آنان پاسخ می دهند: ما از نمازگزاران نبودیم.

سورة مبارکة مدثر، آیه 43- 40

بر آستانِ بی نیاز

« رَبِّ اجْعَلْنِی مُقِیمَ الصَّلَاةِ وَمِن ذُرِّیَّتِی   رَبَّنَا وَ تَقَبَّلْ دُعَاءِ »

پروردگارا! مرا به پا دارندة نماز قرار بده و فرزندان مرا نیز. پروردگارا! دعای مرا بپذیر.

سورة مبارکة ابراهیم، آیه 40

رازِ پاکی

«اتْلُ مَا اُوحِی اِلَیکَ مِنَ الْکِتَابِ وَاَقِمِ الصَّلَاةَ اِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنکَرِ وَلَذِکْرُ اللَّهِ اَکْبَرُ وَاللَّهُ یعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ»

آنچه را از این کتاب به تو وحی شده است تلاوت کن؛ و نماز را برپا دار؛ زیرا نماز انسان را از گناهان بزرگ و آنچه ناپسند است باز‌میدارد؛ و البته در یاد خدا بودن، بزرگ‌تر است و خدا میداند که شما چه میکنید.

سورة مبارکة عنکبوت، آیه 45

وای بر سهل انگاری!

«فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ * الَّذینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ * الَّذینَ هُمْ یُراؤُنَ»

پس وای بر نمازگزارانی که در نماز خود سهل‌انگاری می‌کنند؛ همان کسانی که ریا می‌کنند...

سورة مبارکة ماعون، آیه6-4

امر به نماز

« وَأْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْهَا»

و خویشانت را به نماز فرمان بده و بر آن پافشاری کن.

سورة مبارکة طه، آیه 132

شرط خوشبختی

«قَدْ اَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ»

حقاً که ایمان آورندگان رستگار شدند؛ آنان که در نمازشان (با روح و جسم) فروتن‌اند.

سورة مبارکة مؤمنون، آیه 23

برپایی نماز

«وَاَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ وَارْکَعُواْ مَعَ الرَّاکِعِینَ »

و نماز را برپا دارید؛ و زکات بپردازید؛ و با رکوع‌کنندگان رکوع کنید.

سورة مبارکة بقره، آیه 43

همین نزدیکی...

«وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادی عَنّی فَإِنّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدّاعِ إِذا دَعانِ فَلْیَسْتَجیبُوا لی وَ لْیُؤْمِنُوا بی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ»

و هنگامی که بندگانم، از تو دربارة من سؤال کنند، (بگو:) من نزدیکم؛ دعای دعا کننده را، به هنگامی که مرا می‌خواند، پاسخ می‌گویم! پس باید دعوت مرا بپذیرند، و به من ایمان بیاورند، تا راه یابند (و به مقصد برسند).

سورة مبارکة بقره، آیه 186

بی خدایی...

«وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَةً ضَنْکًا وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمی»

و هر کس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت؛ و روز قیامت، او را نابینا محشور می‌کنیم!»

سورة مبارکة طه، آیه 124

کلامِ راهبران

اشاره

رهایی از آتش ها

هیچ نمازی نیست مگر اینکه چون وقت آن فرا می رسد، فرشته ای ندا می کند: ای مردم! برخیزید و آتشی را که بر پشت خود افروخته اید با نماز خویش خاموش کنید.(1)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

بهترین نماز

اینکه نماز صبح را به جماعت بخوانم، در نظرم محبوب تر از عبادت و شب زنده داری تا صبح است.(2)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

نمازِ کلاغی!

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) به مردی که نمازش را به سرعت می خواند، نگاه کرد. امام فرمودند: مَثَل (نماز خواندن) تو در پیش خداوند مَثَل کلاغی است که از زمین دانه می چیند؛ اگر تو به این حالت بمیری، به دین پیامبر اسلام نمرده ای.

امام سپس فرمودند: همانا که دزدترین مردم کسی است که از نمازش بدزدد.(3)

گنج بهشت

انتظار کشیدن از بعد از نماز تا نماز دیگر، گنجی است از گنج های بهشت.(4)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

راحتی قیامت

هر کسی از شما قنوتش در این دنیا طولانی تر باشد، در آخرت، در موقف محشر راحتی او بیشتر خواهد بود.(5)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

او می بیند...

خداوند تعالی را چنان عبادت کن که گویا او را می بینی و [بدان که] اگر تو او را نمی بینی، او تو را می بیند.(6)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

برکات مسجد

هر کس به مسجد برود، حداقل یکی از این هشت فایده نصیبش می‌شود:

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) 

توفیق نمازِ شب

مردی نزد امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! من از توفیق نماز شب محروم شده ام. علی(علیه السلام) فرمود: تو مردی هستی که گناهانت تو را زندانی و اسیر کرده اند.(8)

ضمانتِ نامة بهشت

در محضر خداوند برای شش نفر ضمانت بهشت را می کنم؛ یکی از آنان کسی است که به قصد نماز جمعه از منزل خارج شود و در راه فوت نماید؛ همانا بهشت از آنِ اوست.(9)

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)

پله پله تا غفلت

ای بنی اسرائیل! در خوردن زیاده روی نکنید؛ همانا ثمرة پرخوری، بسیار خوابیدن است و هر کس بسیار بخوابد، نماز و عبادتش کم خواهد بود و آنگاه در زمرة غافلان به شمار خواهد آمد.(10)

حضرت عیسی (علیه السلام)

سلبِ توفیق

همانا فردی دروغ می گوید و به خاطر همان دروغ گویی، از نماز شب محروم می شود.(11)

حضرت امام صادق (علیه السلام)

هشدار!

هرگاه رو به قبله ایستادی، دنیا و هرچه را در آن است، و مردم و احوال و اوضاع آنها را یکسره فراموش کن و دلت را از هر آنچه تو را از خدا باز میدارد، فارغ گردان؛ با چشمِ دل، عظمت خدا را ببین و روزی را به یاد آر که به‌سوی او برگردانده میشوی.

چون تکبیر گفتی، هر آنچه را در میان آسمان‌ها و زمین است، در برابر بزرگی او ناچیز شمار...

زیرا هرگاه بنده تکبیر بگوید و خدای تعالی به قلبش بنگرد و حقیقت تکبیر (بزرگترین شمردن خداوند) را در آن نبیند، میفرماید: ای دروغ‌گو، مرا فریب میدهی؟ به عزت و جلالم سوگند که تو را از شیرینی یادم محروم میکنم.(12)

حضرت امام صادق (علیه السلام)

نمازسنج

هرکس دوست دارد بداند نمازش قبول شده یا نه، ببیند که آیا نمازش او را از گناه و زشتی باز داشته یا نه؟ پس به هر مقدار که نمازش او را از گناه باز داشته، به همان اندازه نیز نمازش قبول شده است .(13)

حضرت امام صادق (علیه السلام)

به کجا چنین شتابان!؟

زمانی که بنده برای رفع حاجت خود نمازش را با عجله می خواند، خداوند می فرماید: آیا بندة من نمی داند که حاجت او را من برآورده می کنم!؟(14)

حضرت امام صادق (علیه السلام)

قرعه کشی برای...

اگر مردم می دانستند که اذان گفتن و شرکت در صف اول جماعت چه فضیلتی دارد، حتماً برای این دو کار قرعه کشی می کردند.(15)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

فرصتِ پاکیزگی...

فرض کنید که در برابر خانة شما نهری روان باشد و هر روز در آن پنج بار خود را بشویید. آیا دیگر هیچ آلودگی ای بر بدن شما میماند!؟ نه.

نمازهای پنج‌گانه هم همین اثر را دارد. با پنج نماز در روز، خدا لغزش‌ها را از آدمی میزداید و او را پاکیزه میکند.(16)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

فلسفة نماز

... نماز برای این واجب شد که انسان به وسیلة آن به ربوبیت خدا اقرار کند و شبانه‌روز در مقام بندگی و به یاد خداوند متعال باشد؛ و همین نماز گزاردن شخص در پیشگاه پروردگار عزوجل، خود، بازدارندة او از گناهان است و او را از فسادهای گوناگون مانع می‌شود... و فلسفه سجدة بر خاک نیز آن است که غرور و طغیان و خودخواهی را از خود دور کنیم و به یاد خدای یکتا باشیم و از گناهان و ناروایی‌ها به دور باشیم.(17)

حضرت امام رضا (علیه السلام)

چقدر بالا می رود!؟

از نماز بندة خدا آن مقدار بالا می‌رود که مقبول درگاه خدا شود؛ نصف آن یا یک سوم آن یا یک چهارم یا یک پنجم و...؛ از نماز او چیزی بالا نمی‌رود، مگر آنچه را با قلبش به آن توجه داشته است.(18)

حضرت امام باقر (علیه السلام)

یاورِ خوبی

کسی که اطاعت فرمان نماز نکند، نمازش نماز نیست. اطاعت از نماز آن است که نهی آن را از فحشا و منکر به‌کار بندد.(19)

همچنین حضرتش دربارة مردی که نماز میخواند و درعین‌حال، مرتکب کارهای زشت میشد، فرمودند: «نمازش روزی او را از زشت‌کاری باز خواهد داشت». پس دیری نگذشت که آن مرد توبه کرد.(20)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

گناه شویی

سلمان فارسی می گوید: یک وقت زیر درختی در محضر پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) نشسته بودم که حضرت، شاخة خشک درخت را گرفت و تکان داد؛ تمام برگ‌هایش که فرو ریخت، فرمود: وقتی که مسلمان وضویش را به‌خوبی گرفت، سپس نمازهای پنج‌گانه را به جا آورد، گناهان او فرو میریزد، همچنان‌که برگ‌های این درخت فرو ریخت.(21)

نشانة خشوع

ایشان وقتی مردی را دیدند که در نماز با ریش خود بازی میکند، فرمودند: «اگر این مرد دلش خاشع بود، قطعاً اعضا و اندامش نیز خاشع می شدند».(22)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

نیایش شبانه

هرگاه بنده‌ای در دل شب با خدای خود خلوت کند، خداوند دلش را نورانی میکند؛ آنگاه به فرشتگانش خطاب میکند: ای فرشتگان من! به بنده ام بنگرید که در دل شب تار، که هرزگان به باطل مشغول‌اند و غافلان خفته‌اند، چگونه با من خلوت کرده است؛ گواه باشید که من او را آمرزیده‌ام.(23)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

غیر قابل محاسبه

جبرئیل(علیه السلام) نقل کرد: خداوند وعده داده است که وقتی عدد حاضران در جماعت بیش از ده نفر باشد، اگر تمام دریاها مرکّب، درخت‌ها قلم و جنّ و انس و ملائکه نویسنده شوند، نمی توانند ثواب یک رکعتِ آن را بنویسند.(24)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

خودت را برسان

در زمان پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) مردی به علت نابینایی در نماز جماعت شرکت نمیکرد. روزی به خدمت پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) رسید و عرض کرد: من نابینایم و صدای اذان را میشنوم؛ اما کسی نیست که دستم را بگیرد و مرا به مسجد بیاورد. حضرت فرمودند: طنابی از خانة خود تا مسجد قرار بده و با آن خود را به نماز جماعت برسان.(25)

حضرت امام صادق (علیه السلام)

اگر بدانی...

اگر نمازگزار بداند که در حال نماز چقدر از رحمت (خداوند) او را فراگرفته است، هرگز از اینکه سرش را از سجده بردارد، خوشحال نمی شد.(26)

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)

بهترین قلعه

نماز، قلعه و دژ محکمی است که نمازگزار را از حملات شیطان در امان نگاه می‌دارد.(27)

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)

مهمترین ها

پس از شناخت خداوند، چیزی را بالاتر و مهم‌تر از نماز نمی‌دانم.(28)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

نماز...

هیچ چیزی مانند نماز، بینی شیطان را به خاک نمی‌مالد.(29)

حضرت صاحب الزمان (علیه السلام)

ستون خیمه

نماز همچون ستون خیمه‌ای است که تا وقتی ستون پای برجا و ثابت باشد، طناب‌ها و میخ‌ها و پردة خیمه نیز برپا و استوار خواهد بود؛ اما هر گاه آن ستون شکست، دیگر نه میخ و نه طناب و نه پردة خیمه هیچ فایده‌ای ندارند.(30)

حضرت رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله و سلّم)

جدی بگیرید

نمازهایتان را محافظت کنید؛ نسبت به مسألة نماز احساس مسئولیت کنید و به وسیلة آن به خدا نزدیک شوید؛ زیرا نماز به مؤمنان واجب شده است. مگر نشنیده‌اید وقتی که از اهل جهنم می‌پرسند: «شما را چرا به جهنم داخل نمودند؟ در پاسخ می‌گویند که ما از نمازگزاران نبودیم»(سورة مبارکة مدثر، آیه 43-42)(31)

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)

راهِ پاکیزگی

نمازهای پنج‌گانه، کفارة گناهانی است که مابین آنها صادر می‌شود، تا وقتی که از گناهان کبیره و بزرگ اجتناب نمایی. همین است معنی آنکه خدای تعالی فرمود: «به‌درستی که خوبی ها، بدی‌ها را از بین می‌برند» (سورة مبارکة هود، آیة114).(32)

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)

چقدر می‌اَرزد؟

کسی آمد خدمت امام صادق(علیه السلام) استخاره کرد و بد آمد. استخاره را ندیده گرفت و به تجارت رفت.

اتفاقاً به او خوش گذشت و علاوه بر آن سود فراوانی هم برد؛ تعجب کرد که پیش امام(علیه السلام) استخاره کرده بود و بد آمد!

خدمت امام صادق(علیه السلام) رفت و قضیه را گفت.

امام(علیه السلام) تبسّمی نموده و فرمودند: یادت هست در فلان استراحت گاه خسته بودی، نماز مغرب و عشایت را خواندی، شام خورده و خوابیدی؛ بعد یک وقت بیدار شدی که آفتاب زده و نمازت صبحت قضا شده بود؟ جواب داد: «بله، یابن رسول اللّه». امام(علیه السلام) فرمودند: اگر خدا دنیا و آنچه در دنیاست به تو داده بود، جبران آن خسارت نمی‌شد. خیلی ضرر کرده ای و متوجه نیستی...(33)

حق نماز

هرچیزی حقی دارد و حقّ نماز آن است که بفهمی با نماز به محضر خدا وارد می‌شوی و مقابل او می‌ایستی؛ پس حالت بنده‌ای ذلیل، مشتاق، ترسان، امیدوار، درمانده و گریان را داشته باش که با آرامش و فروتنی تمام، او را بزرگ می‌داری؛ همو که در محضرش هستی و از صمیم دل با او نجوا می‌کنی؛ و همو که از او رهایی خویش را از گناهانی که احاطه‌ات کرده‌اند و خطاهایی که تو را به نابودی کشانده‌اند، خواستار می‌شوی. ولاقوّة إلّا باللَّه.(34)

حضرت امام سجاد (علیه السلام)

نمازِ عشق

دربارة امیرالمؤمنین(علیه السلام) آمده است: هرگاه وقت ادای نماز میرسید، رنگ چهرة ایشان تغییر می‌یافت و بر خود میلرزید. وقتی از ایشان میپرسیدند که این چه حالت است؟ میفرمود: هنگام ادای امانتی رسیده است که بر آسمان‌ها و کوه‌ها عرضه شد و آنها از حمل آن سر باز زدند، و انسان این بار امانت را برداشت... (سورة مبارکة احزاب، آیه 72).(35)

کلامِ عالمان

اشاره

مثل کارهایِ دیگر

در هر حال، انسان متعبّد باید اوقات عبادتش موظف (مختص) باشد. البته اوقات نماز را که مهم‌ترین عبادات است، باید حفظ کند و آنها را در اوقات فضیلت به جا آورد و در آن اوقات، برای خود شغل دیگری قرار ندهد؛ و همان‌طور که برای کسب مال و منال، و برای مباحثه و مطالعه وقت موظف (مختص) قرار می‌دهد، برای این عبادت نیز قرار دهد که در آن وقت، فارغ از امور دیگر باشد تا حضور قلب که مغز و لُبّ عبادات است برای او میسور باشد.(36)

بنیان‌گذار انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره)

سرود پاکی

در آن لحظه که آدمی به کمال و شکوه بی‌نهایت آفریدگار جهان میاندیشد، سراپا شیفتة آن میشود، دل و جانش به خضوع و خشوع و فروتنی میگراید، با آهنگ فطرت در برابر آن‌همه کمال و عظمت زبان به ستایش میگشاید: «حمد و تسبیح» سر تعظیم فرود میآورد: «رکوع» و سر به زمین میساید: «سجود»(37)

آیت الله شهید بهشتی(ره)

زنگ بیداری

نماز یک زنگ بیداری و یک هشدار در ساعات مختلف شبانه روز است؛ به انسان برنامه می دهد و از او تعهد می خواهد؛ به روز و شبش معنا می دهد و از گذشت لحظه ها حساب می کشد. در آن هنگام که انسان مشغول و بی خبر از طی زمان و انقضای عمر است، او را می خواند و به او می فهماند که روزی گذشت و روزی آغاز شد.(38)

مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای

صحبت با دوست

نماز یعنی صحبت با دوست؛ هر چقدر دوستت رو بیشتر دوست داشته باشی، در موقع صحبت کردن، بیشتر در اون محو می شی. دارند با هم حرف می زنند، یه دفعه می بینی چهار ساعت گذشت... او که با جون کندن نماز می خونه و دوست داره زود زود نماز رو بخونه تا تموم بشه، دوستش رو نشناخته؛ هنوز با دوستش دوست نشده. فقط خدا با او دوسته. و چقدر زشته که خدا با ما دوسته ولی ما تحویلش نمی گیریم.(39)

آیت الله بهجت(ره)

ندای درون

«الصَّلوة تَنهی»، «تَنهی» یعنی نهی می کند، نه اینکه دست و پای انسان را می بندد؛ غرائز را از کار می‌اندازد. بعضی خیال می کنند «اَلصَّلوةُ تَنهی عَنِ الفَحشاءِ وَ المُنکَر»، معنایش این است که اگر نماز خواندی، دیگر فحشا و منکر از بین خواهد رفت؛ نه، معنایش این است که وقتی نماز می خوانی، آن واعظ درونیِ تو که با نماز جان گرفته، او مرتب به تو از بدیِ فحشاء و منکر می گوید. گفتن و

تکرار کردن و بر دل فرو خواندن، طبعاً اثر دارد و دل را خاضع و خاشع می کند. لذاست می‌بینید نماز تکرار باید شود. اهمیت نماز اینجاست.(40)

مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای

خیر دنیا و آخرت

وقتی به نجف اشرف برای تحصیل مشرّف شدم، گاهی به محضر مرحوم قاضی شرفیاب میشدم. تا اینکه یک روز در مدرسهای ایستاده بودم که مرحوم قاضی از آنجا عبور میکردند. چون به من رسیدند، دست خود را روی شانه من گذاردند و گفتند: «ای فرزند! دنیا میخواهی نماز شب بخوان، آخرت می خواهی نماز شب بخوان».(41)

علامه طباطبائی(ره)

ماهی در آب

علامه امینی(ره) مدت سه شب در حرم امام رضا(علیه السلام) بود و هر شب هزار رکعت نماز میخواند. وقتی به او گفتند: شما خسته نمیشوید؟ فرمود: مگر ماهی از شنا خسته میشود که من از نماز خسته شوم؟!(42)

سفارشِ عارف

شما را سفارش میکنم به اینکه نمازهایتان را در بهترین و با فضلیتترین اوقات آنها به جا آورید؛ و آن نمازها با نوافل 51 رکعت است؛ پس اگر نتوانستید، 44 رکعت بخوانید و اگر مشغلههای دنیوی نگذاشت آنها را به جا آورید، حداقل نماز اَوّابین را بخوانید (نماز اهل توبه که هشت رکعت است و هنگام ظهر اقامه می شود).(43)

آیت الله قاضی (ره)

اولِ وقت

اگر میخواهید برکاتی نصیبتان شود، نمازِ اول وقت بخوانید.(44)

آیت الله العظمی بهاء الدینی(ره)

لذت نماز

احساس لذت در نماز یک سری مقدمات خارج از نماز دارد و یکسری مقدمات در خودِ نماز.

آنچه که قبل از نماز و در خارجِ نماز بایستی مورد ملاحضه شود و عمل شود، این است که انسان گناه نکند؛ قلب را سیاه نکند؛ دل را تیره نکند؛ معصیت، روح را مکدّر میکند؛ نورانیت دل را میبرد.

و اما هنگام خودِ نماز، انسان بایستی زنجیر و سیمی دور خودش بکشد تا غیر خدا داخل نشود. بایستی فکرش را از غیر خدا منصرف کند. البته اگر به طور غیر اختیاری توجهش به جایی رفت که هیچ؛ اما به محض التفات پیدا کردن، بایستی قلبش را از غیر خدا منصرف کند.(45)

آیت الله بهجت (ره)

نماز را بو نکن!

[فرض کنید] یک انسان مبتلا به فقر غذایی، کمبود ویتامین، کمبود پروتئین و محتاج مواد لازم، به یک جعبه‌ای دسترسی پیدا کند که پر از همة این موادی است که او احتیاج دارد؛ بعد آن را بو کند، کنار بگذارد! خب، باز کن، بخور، استفاده کن، نیرو را بفرست به بدن خودت؛ همین‌طور بو می‌کنی، می‌گذاری کنار؟!... ما نماز را همین‌طور بو می‌کنیم، می‌گذاریم کنار. کلمه‌کلمة نماز درس است، کلمه‌کلمة نماز حال است؛ اگر قدرش را بدانیم.

حضرت آیت الله خامنه‌ای

بخوانی، می رسی

آیت الله بهجت از مرحوم آقای قاضی رحمه اللّه نقل می کردند که ایشان می فرمود: اگر کسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد، مرا لعن کند! و یا فرمودند: به صورت من تف بیندازد.(46)

علامه مصباح یزدی

شب زنده داری

از طالبان آخرت، احدی به مقامی از مقامات دینی نرسید، مگر آنان که اهل تهجّد و شب زنده‌داری بودند.(47)

استاد بزرگ اخلاق، ملاحسین‌قلی همدانی(ره)

حلّال مشکلات

هر زمان برایم مشکل علمی پیش می‌آمد و از حل آن عاجز می‌ماندم، به مسجد جامع شهر رفته و دو رکعت نماز به‌جای می‌آوردم؛ سپس از خداوند می‌خواستم مرا به‌وسیلة نورِ آن نماز، یاری دهد تا گره از مشکلم باز کنم. پس از ادای آن دو رکعت، راه‌حل مشکل برایم آسان می‌گشت و به آنچه می‌خواستم می‌رسیدم.(48)

بوعلی سینا (ره)

نمازِ بازدارنده

سعادت و خوشبختی و دریافت فیض‌های ربّانی هنگامی برای نمازگزار حاصل می‌شود که با تمام وجود و با اخلاص به الفاظ و معانی، و حرکات و سکنات نماز توجه کند و در اسرار و رموز آن تفکر و دقت نماید. باید در حال نماز جز پروردگار عالم از همه قطع ارتباط کند و با صدق و اخلاص، تنها به او روی آورد... این‌گونه نماز است که انسان را از زشتی‌ها و پلیدی‌ها بازداشته و موجب تقرب به خدا و سعادت وی می‌گردد.(49)

شهید ثانی(ره)

کلامِ دانشوران

اشاره

غیر قابل انکار

ایمان به خداوند جزء ضروری وجود انسانی است و اعتراف به مبدأ متعال در اعماق روح آدمی ریشه دارد. ما هرچند آن عامل حسّی درونی و کیفیت احساس و درک فطری و شعور باطن را نتوانیم با حواس ظاهری درک و تجربه کنیم و یا نتوانیم احساس خود را به حواس ظاهری دیگران جلوه‌گر سازیم، ولی هرگز نمی‌توانیم احساس درونی فطری و شعور باطن خود را ـ هرچند که دیگری نبیند ـ پنهان کنیم.(50)

میشل فاراده، دانشمند شهیر انگلیسی

مایة وحدت امّت

هر کسی به هنگام نماز جماعت، اجتماع مسلمانان را مشاهده کند که برای نماز صف بسته اند و با نظام خاصّی در کمال وقار و با طرز حیرت انگیزی رکوع و سجود می کنند، به شگفتی در می آید و آثار تربیتی آن را در روان مسلمین از همان روزهای نخستین درک خواهد نمود.

کافی است که ما نقش نماز را مورد بررسی قرار دهیم که چه تأثیر مهمّی در بیدار کردن روح نظم و حفظ نظام داشته است... همین نظم مسلمانان در نماز، روح وحدت و یگانگی را در میان مسلمانان زنده کرده، برادری، مساوات و برابری و دستاوردهای اجتماعی اسلام را عملاً ایجاد می نموده است.(51)

هیل، دانشمند برجستة اروپایی

نیایش صبح

[دربارة سحرخیزی و نیایش صبحگاهی می‌نویسد:]

ناپاکی اخلاقی نیز همچون کثافت بدنی مذموم است؛ پیش از شروع یک روز نو، هرکس باید اخلاقش را نیز همانند جسمش شستشو دهد.(52)

دکتر الکسیس کارل، محقق شهیر فرانسوی

تنها راه

ممکن است که ما رحمت خدایی را به یک دستگاه مولّد برق تشبیه کنیم و وظیفة ما این است که با این دستگاه به‌وسیلة دعا ارتباط پیدا کنیم و از آن کسب قدرت نماییم؛ یا اینکه می‌توانیم این طور بگوییم: این دستگاه پرنیرو و پرقدرت، اثری در زندگی ما ندارد، مگر از راه دعا و نیایش و روی آوردن بدان درگاه.(53)

مجلة آمریکایی «ریدرز دایچست» به نقل از یکی از دانشمندان روان‌شناس

آرامش بخش

آرام‌سازی، یکی از وسایل مورد استفادة برخی از روان درمان‌گران جدید برای بیماری‌های روانی است و انسان می‌تواند آن را از طریق تمرین بیاموزد. خواندن نماز، آن‌هم پنج بار در روز، خود بهترین برنامة تمرین آرام‌سازی و فراگیری آن می‌تواند باشد و معمولاً وقتی انسان کیفیت آرام‌سازی را یاد بگیرد، می‌تواند از تشنّجات عصبی ناشی از فشارها و گرفتاری‌های زندگی رها شود.

آری؛ حالت تمدد اعصاب و آرامش روانی ناشی از نماز، انسان را از اضطرابی که بیماران روانی همواره از آن رنج می‌برند، می‌رهاند؛ چون این حالت‌ها معمولاً تا مدتی پس از نماز در انسان باقی می‌ماند و ادامه می‌یابد.(54)

دکتر عثمان محمد نجاتی، دانشمند عرب

امیدوار کننده

نیایش به آدمی نیروی تحمل غم‌ها و مصائب را می‌بخشد و هنگامی که کلمات منطقی برای امیدواری نمی‌توان یافت، انسان را امیدوار می‌کند و قدرت ایستادگی در برابر حوادث بزرگ را به او می‌دهد.(55)

دکتر الکسیس کارل، محقق شهیر فرانسوی

عجیب نیست

... امروزه فراوانی دلایل بر فضیلت دعا و نیایش آن اندازه است که راه انکار بر آن بسته است. این امری تعجب‌آور نیست که آدمی به هنگام سختی و مصیبت به‌سوی نیرویی غیر از نیروی خود روی آورده، بلکه عجیب و شگفتی‌آور این است که این امر را شگفتی‌آور و عجیب بدانیم.(56)

مجلة آمریکایی «ریدرز دایچست» به نقل از یکی از دانشمندان روان‌شناس

واقعیت درون

احساس عرفانی (خداگرایی و پرستش) جنبشی است که از اعماق فطرت ما سرچشمه گرفته است و یک غریزة اصلی است.(57)

دکتر الکسیس کارل، محقق شهیر فرانسوی

پیوند جاوید

ممکن است هر پدیده‌ای از پدیده‌های جهان و هر لذتی از لذایذ حیات و هر نعمتی از نعمت‌های زندگی یک روزی متلاشی و نابود گردد؛ و ممکن است بشر روزی علم و صنعت، بلکه نیروی عقل را از دست بدهد؛ ولکن محال است پیوند دینی (عبادت و پرستش) متلاشی گردد و از بین برود.(58)

ارنست رنان، فیلسوف فرانسوی

فطرت خداجو

طبیعت آدمی به‌گونه‌ای خلقت یافته است که خودبه‌خود نسبت به خدا به طور ناخودآگاه در خود، احساس عطش و عشق می‌کند. از این رو، اگر به صراط مستقیم توحید هدایت نشود، در برابر معبودهای کاذب (بت‌ها و...) سر تعظیم فرود می‌آورد تا آن عطش درونی خود را پاسخ‌گو باشد.(59)

پروفسور کارل گوستاو یونگ

عاقلانه

اگر من از کشف فلسفه و رموز دعا و نماز عاجزم، دلیل بر این نمی‌شود که از یک زندگی سعادتمندانه‌ای که عبادت به همراه دارد، استفاده نکنم.(60)

دیل کارنگی، محقق غربی

آمار می گوید

آمار جنایت‌ها نشان داده است که به‌طور متوسط کسانی که به‌عنوان مجرم و جنایتکار در جامعه شناخته شده‌اند، کسانی هستند که یا هیچ و یا بسیار اندک و جاهلانه نیایش می‌کنند و بر عکس، در همان سطح و در همان مسیر و در همان تیپ اجتماعی و طبقة اقتصادی، غالباً آنها که هنوز سنّت نیایش را حفظ کرده‌اند، از ارتکاب جنایت مصون‌اند و گاه اگر دست می‌آلایند به صورت حرفه‌ای و سرگرمی دایمی و صفت مشخصشان نیست؛ بلکه به گونة لغزش و یا حادثه‌ای در زندگی آنهاست.(61)

دکتر الکسیس کارل، محقق شهیر فرانسوی

رازِ ماندگاری

با یک تجربة سخت دردناک و تلخ آموختیم که فقدان احساس اخلاقی و عرفانی در میان اکثریت عناصر فعال یک ملت، زمینه زوال قطعی ملت و انقیاد او را در بند بیگانه تدارک می‌بیند. اجتماعاتی که احتیاج به نیایش را در خود کشته‌اند، معمولاً از فساد و زوال، مصون نخواهند بود.(62)

دکتر الکسیس کارل، محقق شهیر فرانسوی

واقعیت غرب

سعادت بشر وقتی تأمین می‌شود که اندیشه و قلب وی با هم پرورش یابند. تمدن اروپایی این عیب را دارد که مغز را بیش از اندازه تقویت کرده است ـ که ترقی علوم صنایع نتیجة آن است ـ و قلب را متروک گذاشته است، و از این جهت ایمان و عشق به فضایل اخلاقی که ثمرة آن است، ضعیف یا نابود شده است، و جمیع بدبختی‌های ما در این دوره و مفاسد تمدن حاضر که نسل جوان را فریب‌کارانه به‌سوی خود می‌کشد، ناشی از همین است.(63)

دکتر الکسیس کارل، محقق شهیر فرانسوی

کلامِ شاعران

اشاره

بال بگشا

چه شکرهاست در این شهر که قانع شده‌اند*** شاهبازان طریقت به مقام مگسی

کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش*** وَه که بس بی‌خبر از غلغل چندین جَرَسی

بال بگشا و صفیر از شجر طوبی زَن*** حیف باشد چو تو مرغی که اسیر قفسی

حافظ شیرازی

راز و نیاز

با دلی غم زده از دیر به مسجد رفتم *** به امیدی هِله با سوز و گداز آمـده‌ام

تا کند پرتو رویت به دو عالم غوغـا *** بر هر ذره به صد راز و نیــاز آمده‌ام

امام خمینی(ره)

پرواز کن

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود***  زِ هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست

که ای بلندنظر شاه باز سدره نشین*** نشیمن تو نه این کنج محنت آبادست

تو را زِ کنگره عرش می‌زنند صفیر *** ندانمت که در این دامگه چه افتادست

حافظ شیرازی

نالة مرغ

دوش مرغی به صبح می نالـید***عقل و صبرم ببرد و طاقت و هوش

یکـی از دوستـان مخـلـص را *** مـگـر آواز مـن رســید بـه گـوش

گـفت بـاور نداشـتم که تـو را *** بانـگ مـرغـی چنین کند مدهوش

گـفتم این شرط آدمیّت نیست *** مـرغ تسبـیح گوی و مـن خاموش

سعدی

بوی بال فرشته

صبح زود است و خواب می چسبد***  باید اما که بـاز برخـیزم

از اذان پر شده است کوچـة ما *** باید از خواب ناز برخیزم

 باز مـادر بـزرگ بیـدار اسـت *** بوی نان برشـته می آیـد

مادرم غرق در نماز و رویاست *** بوی بال فرشـته می آیـد

 با صـدای خـروس همسـایه ***  می شود خواب ناز، شیرین تر

صبح زود است و خواب می چسبد***هست اما نماز، شیرین تر

افشین علاء

سجده

بر آستان جانان گر سر توان نهادن *** گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد

حافظ شیرازی

وقت نماز

 قبلـه و کعبـه ام تـویی ای دوست ***  دل کجا می کند هوای حجاز

نیسـت مـا را در ایـن سـرای دو در *** حاصل از عمر غیر اشـک نیـاز

چـاره سـاز تـو ای خـدای کــریم! *** کرمی کـن مـرا، به وقـت نماز

اکبر بهداروند

احساسات باران

باید ای دل اندکی بهتر شویم *** یا نه ! اصلاً آدمی دیگر شویم

از همیـن امـروز هنـگام نمـاز *** با خدا قدری صمیمی تر شویم

سوءظن در خوبی گل ها بد است *** یادمان باشد که خوش باور شویم

مثل رویای درخت و روح گل  *** زیر احساسات باران تر شـویم

بـا هـمـه افسـردگی امـیدوار *** آتـش در زیر خاکسـتر شـویم

زیـر دسـت و پای داغ آفتاب *** مثـل خواب لالة پرپر شـویـم

ثابت محمودی(سهیل)

نیاز نیمه شبی

دِلا! بسوز که سوز تو کارها بکند *** نیاز نیمه شبی، دفع صد بلا بکـند

عتاب یار پری چهره، عاشقانه بکش *** که یک کرشمه، تلافی صد جفا بکند

طبیب عشق مسیحا دم است و مشفق، لیک *** چو درد در تو نبیند، کِرا دوا  بکند

حافظ شیرازی

کمالِ نماز

کمال این عبادت با حضور است  *** دل غفلت‌زده خالی ز نور است

حضور قلب چون روح نماز است *** شما را از گناهان پاک‌ساز است

نماز بی‌حضـور دل خراب است *** به یاد او اگر باشی حساب است

حجت الاسلام جواد محدثی

بشتابید

ای همـه عــارفـان رُبـّـانی *** مسـت از سـاغـر ا ‌َلَسـت، خـمـوش

بشنویـد این کلام یزدان را *** که بــرد از سـر خـلایـق هــوش

می رســد از فـراز مأذنه ها *** بانگ «حی علی الصلـوه» به گوش

بشتابید جمـله سوی نمـاز! ***  که چنـین است خــود پیام سروش

عباس براتی پور

ستون دین

معـراج هر مقدس و هر پارسا نمـاز *** تنها ستون محکم دینِ خدا نماز

مقصود از رسالت پیغمبران چه بود؟ *** اصـل رسالـتِ همـة انبیـا نمـاز

طاعات بندگان خـدا می‌شود قبـول *** از بنده گر قبول کند کبریا نمـاز

هرگز به گردِ منکر و فحشا نمی‌رود *** هر کس کند اقامه به صدق و صفا نماز

آیینه در آیینه

اینجـاست که آیینه پر از راز و نیـاز است *** شب محرم هر آیینة رو به فراز است

اینجاست که مرغ شب و شب آیینه دارند *** آیینه در آیینه حقیقت، نه مجاز است

ِسحـر ملکـوت است و سحر بانگ سمـاوات *** بلبل به اذان است، که گل نغمه نواز است

از چشـمة صهبا که وضـوخانة روح است *** تا بارگه عشق، چه لب ها که به ساز است

هر نیمه شب از روزن دل رو به خـدا کن ***  تا باز بیابی که دلت روشن راز است

اینجاست، همان خانه خدا، کز سـرِ اخلاص *** هر آیینه در آیینه مشغول نماز است

امین علیمردانی

علاجِ دل

هر چه کردیم عـــلاج دل بیمـــــار نشــــد*** تنگ شد حوصـــله از بهـــر نگهداری دل

خواب راحت نکنــــد آنکه دلش بیدارست*** ما شبـی صبـح نکـــردیــم به بیداری دل

ای فنــا چارة دردت نتـــــوان کـــــرد مگر*** اشک خــــــونین و نماز سحر و زاری دل

لحظة سبز دعا

کاسة شبنم به دست، لاله می‌گیرد وضو *** بیدها گرم نماز، بادها در های و هو

سرو سر خم می‌کند، غنچه لب وا می‌کند *** در میان شاخه‌ها، باد غوغا می‌کـند

شاخـه‌ها گل می‌کنـند لحظـة سبز دعـا *** دستها پُل می‌زنند، بین دلها و خـدا

قیصر امین پور

حضور قلب

قـابـل درگـاه حـیّ بـی نــیـاز *** هیچ طاعت نیست بهتر از نمـاز

این عبادت مایة قرب خداسـت *** مونـس شب های تار انبیـاسـت

این عبادت مایة غفـران ماست *** ناجـی و کفـارة عصیـان ماست

این عبادت چون عمود دین توست *** شرط ملت مذهب و آیین توست

چون شدی آمادة غسل و وضو *** از معاصی دست و دل اول بشـو

خویش را خالی تو از تزویر کن ***  پـس بلـند آوازه تـکـبـیـر کـن

در رکـوعی یا به فـکر نـان و آب *** یا معلّق می زنی با صد شتـاب

در سجـودی یا مگر همچو کلاغ *** می زنی بر خاک منقار و دـماغ

یک دقیـقه، هشت رکعت خـوانده ای *** زین ریاضت همچو خر وامانده ای

نصـف عمرت از ریاضـت کاسـته *** این نماز از تو خدا کی خواسته

شـرم کن از این نمـاز ای بی ادب *** هان مکش بیهوده این رنج و تعب

گر نماز خویش خواندی با حضور*** هست مقـبول خـداونـد غفـور

بی حضـور قلب اگر خواندی نمـاز *** حـق بود از این نمازت بی نـیاز

اذان

عشق است که بی پرده مرا می خواند *** هر لحظه و هر لحظه مرا  می خواند

بی تـاب تـرین صـوت ِ اذان می آیـد *** عشق است که بی وقفه مرا می خواند 

امین علیمردانی

تا خدا...

از عمق سکوت تا خدا خواهم رفت *** تا دورتریـن افـق رهـا خواهم رفت

امـروز در انـدیـشـة زریـن نمـاز *** از قوس سجود تا خدا خواهم رفت

پی نوشت ها

١. محجه البیضاء، ج ١، ص ٣٣٩.

٢. کنز العمال ، . ٨، حدیب ٢٢٧٩٢.

٣. وسائل السعه، ج ٣، ص ٢٢.

٢. جامم احادیث السعد، ٣.

د. ثواب الاعمال، ص ٥٩.

٧. فلاح السائل و نجاح المسائل، سسدبن طاووس، ص ٩٠.

8.میزان الحکمه، ج 5، ص 422.

٩. وسائل الشیعه، ج 5، ص ١١.

10.تنبه الخواطر و نزهه النواظر، ص ٣٨.

11.میزان الحکمه، ج 5، ص 422.

١٢. محمد محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ج ٧، ص ٣١٢٧.

13.بحارالانوار،ج ٨٢، ص ١٩٨.

١٣. وسائل الشیعه ، ج ٣، ص 24.

بحارالانوار، ج ٨٨ ص ٢٠٠.

16.نهج الفصاحه، ص 849.

١٧. من لایحضره الفقیه، ج١، ص 214.

١٨. وسائل الشیعه ، ج 4، ص ٩٩.

١٩. همان.

20.همان.

21.امالی شیخ صدوق، 167.

٢٢. ارشاد القلوب، ج ١، ص ١١٥.

٢٣. محمدبن علی بن بابویه (صدوق) ، امالی، ص ٢٣٠.

٢٥. محمد بن حسم عاملی، وسائل الشیعه، ج5، ص ٣٧٧.

26.خصال صدوق، ج٢، ص 632.

٢٧. غرر الحکم، ص ٥٩.

٢٨. کافی، ج٣، ص 264.

٢٩. بحا الانوار،ج٥٣، ص ١٨٢.

30.من لایحضره الفقیه، ج ١ ص ٢١١.

٣١. نهج البلاغه، ص 316.

٣٢. دعائم الاسلام، ج١، ص ١٣٥.

٣٣.حسین مظاهری، جهاد با نفس، ج ١ و٢، ص 76و٧٧.

34.من لایحضره الفقیه، ج ٢، ص618.

٣٧. نماز چیست، شهید بهشتی(ره).

٣٨. از ژرفای نماز، حضرت آیت الله سید علی الحسینی الخامنه ای، ص ١١.

٣٩. سایت kanoon-beheshti.ir.

41.حیات عارفانه فرزانگان، ص 35.

48.عرفان اسلامی، ج5 ، ص ١١٧.

54.محمدعمان نجاتی، قران وروان شناسی، ص357؛ شیخ عباس قمی، سفینه البحار، ج ٢، ص 47.

55.الکسیس کارل ، راه ورسم زندگی، ترجمه دکتر پرویز دبیری.

56.نماز از دیدگاه دانشمندان بزرگ دنیا، ص 53.

٥٧. نیایش دکتر کارل، ص 16 و 24.

61.الکسیس کارل راه و رسم زندگی، ص88.

62.همان، ص 57.

٢. همان. ص٥٧.

63.همان، ص ١٣٧.