سیمای جهان تاب حکمت نامه امیرالمؤمنین علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : طیّب‌نیا ، محسن

عنوان و پدیدآور : سیمای جهان‌تاب : حکمت‌نامه امیرالمؤمنین علیه‌السلام / سید محسن طیّب‌نیا

مشخصات نشر : قم : رسالت ، 1393 .

مشخصات ظاهری : 720 ص .

شابک :ISBN : 978 - 964 - 6838 - 62 - 8

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه : ص 703 ـ 720

موضوع : علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام ، امام اوّل ، 23 قبل از هجرت ـ 40 ق .

موضوع : علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام ، امام اوّل ، 23 قبل از هجرت ـ 40 ق ـ ـ احادیث .

موضوع : علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام ، امام اوّل ، 23 قبل از هجرت ـ 40 ق ـ ـ نظر صحابه .

موضوع : احادیث شیعه ـ ـ احادیث اهل سنت .

رده بندی کنگره : 1393 9 س 92 ط / 35 / 37 Bp

رده بندی دیویی : 951 / 297

شماره کتابشناسی ملی : 3483349

اشاره

سیمای جهان‌تاب

سید محسن طیّب‌نیا

چاپ دوم ( با اضافات ) / 1393 / 1500 نسخه / 720 صفحه / چاپخانه گل‌وردی

شابک : 8 ـ 62 ـ 6838 ـ 964 ـ 978

قیمت : 25000 تومان

تلفن مرکز پخش قم : 37735256 ـ 37832332 ( 025 )

کلیه حقوق این اثر برای مؤلّف محفوظ می‌باشد

صندوق الکترونیکی مؤلف : mohsentayyeb110@gmail.com

فهرست

ستایش‌نامه··· 9

مقدمه··· 19

ارادت نامه··· 25

حکمت اوّل : تولد علی علیه‌السلام در کعبه··· 29

حکمت‌نامه‌ی اوّل : خلقت نوری اهل بیت علیهم‌السلام قبل از ایجاد عالم··· 37

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 63

نکته فوق العاده مهم··· 68

حکمت دوم : علی علیه‌السلام سبقت گیرنده در دین خدا··· 71

حکمت‌نامه‌ی دوم : علی علیه‌السلام پیشگام در پذیرش اسلام در مصادر اهل سنّت··· 83

حکمت سوم : معرفی علی علیه‌السلام در ابتدای رسالت به عنوان خلیفه توسط پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ··· 95

حکمت‌نامه‌ی سوم : اعلام جانشینی علی علیه‌السلام در بدو رسالت از مصادر اهل سنّت··· 107

حکمت چهارم : خاندان علی علیه‌السلام حجج الهی بر مردمان··· 117

حکمت‌نامه‌ی چهارم : مناقب اهل بیت علیهم‌السلام ··· 135

حکمت پنجم : شیعیان علی علیه‌السلام رستگاران روز قیامت··· 167

حکمت‌نامه‌ی پنجم : مناقب امیرمؤمنان علیه‌السلام و شیعیان آن حضرت··· 175

حکمت ششم : فداکاری و جانبازی علی علیه‌السلام در « لیلة المبیت »··· 187

حکمت‌نامه‌ی ششم : علی علیه‌السلام در لیلة المبیت و مقایسه‌ی آن با همراهی ابوبکر در غار··· 193

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 197

حکمت هفتم : علی علیه‌السلام برادر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در دنیا و آخرت··· 201

حکمت‌نامه‌ی هفتم : حدیث « طیر » و حدیث « مؤاخاة » و حدیث « سدّ الابواب »··· 207

حکمت هشتم : علی علیه‌السلام ملازم دائم با حق··· 217

حکمت‌نامه‌ی هشتم : حدیث « علی مع الحق » و توضیح آن··· 225

حکمت نهم : عزت یافتن اسلام به برکت رشادت علی علیه‌السلام در جنگ بدر··· 231

حکمت‌نامه‌ی نهم : سلام فوج فوج ملائکه‌ی الهی قبل از جنگ بدر به امیرمؤمنان علیه‌السلام ··· 235

حکمت دهم : فرخنده‌ترین پیوند عالم ، پیوند علی علیه‌السلام با فاطمه علیهاالسلام ··· 239

حکمت‌نامه‌ی دهم : احادیثی در شأن امیرمؤمنان علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و مهدی علیه‌السلام ··· 243

حکمت یازدهم : جانفشانی علی علیه‌السلام در جنگ احد و حیرت جبرائیل علیه‌السلام ··· 247

حکمت‌نامه‌ی یازدهم : شجاعت علی علیه‌السلام در جنگ احد و فرار مدعیان خلافت··· 255

حکمت دوازدهم : اعتراف خورشید به مقامات علی علیه‌السلام ··· 259

حکمت‌نامه‌ی دوازدهم : حدیث « رد الشمس » در منابع اهل سنّت··· 263

حکمت سیزدهم : رشادت علی علیه‌السلام در جنگ احزاب و حفظ اسلام به برکت آن رشادت··· 269

حکمت‌نامه‌ی سیزدهم : ضربت علی علیه‌السلام برتر از عبادت انس و جن تا قیامت··· 277

حکمت چهاردهم : علی علیه‌السلام قسمت‌کننده بهشت و جهنم در قیامت··· 281

حکمت‌نامه‌ی چهاردهم : حدیث « علیٌّ قسیم الجنة والنار » در مصادر اهل‌سنّت··· 285

حکمت پانزدهم : علی علیه‌السلام شیر خدا و خیبرشکن··· 295

حکمت‌نامه‌ی پانزدهم : رشادت علی علیه‌السلام در فتح خیبر با استنادات اهل‌سنّت··· 301

حکمت شانزدهم : حدیث منزلت و مقامات علی علیه‌السلام ··· 307

حکمت‌نامه‌ی شانزدهم : حدیث « منزلت » و حدیث « ابلاغ سوره‌ی برائت »··· 213

حکمت هفدهم : غدیر خم و اکمال دین به برکت امارت علی علیه‌السلام بعد از نبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ··· 323

حکمت‌نامه‌ی هفدهم : اسناد غدیر خم و پاسخ به شبهات مخالفان··· 337

حکمت هجدهم : علی علیه‌السلام امیر مؤمنین و صدیق اکبر و فاروق اعظم··· 349

حکمت‌نامه‌ی هجدهم : چند واقعه‌ی مهم در جریان غدیر خم··· 355

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 361

حکمت نوزدهم : جان سپردن پیامبر خاتم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در آغوش علی علیه‌السلام ··· 365

حکمت‌نامه‌ی نوزدهم : اهانت یکی از صحابه به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هنگام رحلت آن حضرت··· 375

حکمت بیستم : صبر الهی علی علیه‌السلام بعد از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در برابر غاصبان خلافت··· 383

حکمت‌نامه‌ی بیستم : حمله‌ی دستگاه خلافت به بیت علی علیه‌السلام و شهادت بانوی دو عالم··· 403

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 419

حکمت بیست و یکم : علی علیه‌السلام همواره دلسوز و خیرخواه امت··· 427

حکمت‌نامه‌ی بیست و یکم : غصب فدک ، دلائل صبر امیرمؤمنان علیه‌السلام ··· 437

تتمه‌ی حکمت‌نامه : باده‌نوشی خلفا··· 447

حکمت بیست و دوم : علم اولین و آخرین در سینه علی علیه‌السلام ··· 451

اما آن یک دلیل··· 459

حکمت‌نامه‌ی بیست و دوم : احادیثی در رابطه با عظمت علم امیرمؤمنان و اهل‌بیت علیهم‌السلام ··· 463

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 471

حکمت بیست و سوم : لزوم اطاعت از علی علیه‌السلام در کلام خداوند··· 475

حکمت‌نامه‌ی بیست و سوم : آیه‌ی « الواالامر » و « انما ولیکم اللّه ... » در اثبات امامت··· 483

حکمت بیست و چهارم : اتمام حجت بر مردمان با پذیرش حکومت توسط علی علیه‌السلام بعد از قتل خلیفه سوم··· 497

حکمت‌نامه‌ی بیست و چهارم : استنادات··· 505

حکمت بیست و پنجم : نبرد علی علیه‌السلام با شورشیان پیمان‌شکن جهت اقامه عدالت··· 507

حکمت‌نامه‌ی بیست و پنجم : جنگ جمل و رفتار عایشه با امیرمؤمنان علیه‌السلام ··· 523

حکمت بیست و ششم : نبرد علی علیه‌السلام با معاویه برای احیای حق و ابطال باطل··· 527

حکمت‌نامه‌ی بیست و ششم : مباحثی در رابطه با جنگ صفین··· 549

حکمت بیست و هفتم : بشارت حضرت موسی علیه‌السلام و حضرت عیسی علیه‌السلام بر امامت علی علیه‌السلام ··· 553

حکمت‌نامه‌ی بیست و هفتم : نام‌گذاری امام حسن و امام حسین علیهماالسلام توسط خداوند··· 563

حکمت بیست و هشتم : نبرد علی علیه‌السلام با خوارج··· 565

حکمت‌نامه‌ی بیست و هشتم : نامه‌ی محمّد بن ابی‌بکر به معاویه و جواب معاویه··· 579

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 580

حکمت بیست و نهم : بیان برخی از معجزات و کرامات علی علیه‌السلام ··· 585

حکمت‌نامه‌ی بیست و نهم : ذکر برخی از معجزات امیرمؤمنان علیه‌السلام با اسناد آن··· 599

تتمه‌ی حکمت‌نامه··· 603

حکمت سی‌ام : معارف ناب توحیدی در چشمه‌های جوشان علم علی علیه‌السلام و خاندان مطهر وی··· 607

حکمت‌نامه‌ی سی‌ام : بیان معصومین علیهم‌السلام در تباین خداوند با مخلوقات و نقد صوفیه··· 625

حکمت سی و یکم : زهد و بی‌رغبتی علی علیه‌السلام به دنیا و مظاهر آن··· 631

حکمت‌نامه‌ی سی و یکم : استنادات··· 643

حکمت سی و دوم : پایداری علی علیه‌السلام تا آخرین لحظات زندگانی بر میثاق الهی··· 645

حکمت‌نامه‌ی سی و دوم : استنادات··· 661

حکمت سی و سوم : شهادت علی علیه‌السلام و تابش سیمای وی تا ابد··· 665

حکمت‌نامه‌ی سی و سوم : مرقد مطهر امیرمؤمنان علیه‌السلام و بروز کرامات··· 679

تتمه‌ی حکمت‌نامه : اجتهاد و عدالت صحابه ، جنایات خالد بن ولید در قتل عام قوم مالک بن نویره به بهانه‌ی ارتداد ایشان··· 685

منابع و مآخذ··· 703

ستایش‌نامه

ای خدای من، ای خدای جان، و ای خدای جهان! ستایش بی‌کران مخصوص تو می‌باشد.

از عظمت ، قدرت و شوکت و زیبایی و مهربانی تو چه بگویم ؛ که هر چه بگویم و هر چه دیگر سخنوران بگویند تو برتر و والاتراز آنی که می‌گوییم .

ستایش بی‌منتها مخصوص تو می‌باشد که با لطف و کرمت ما را آفریدی و انواع و اقسام نعمت‌ها را بی‌منت در اختیارمان قرار دادی .

البته ما بندگان هرگز نمی‌توانیم شکر و سپاس تو را به جای آوریم ، که اگر تمام وجودمان دهان شود و دائم روز و شب به ستایش و سپاس تو مشغول گردیم ؛ هرگز نخواهیم توانست شکر یکی از الطافت را به جای آوریم !

پس ای خدای مهربان ! تو خود ما را ببخشای که بندگانی ناسپاس و درمانده‌ایم .

آری ، آری ، تو ما را از عدم به صحنه‌ی گیتی آوردی و فراوان نعمت بخشیدی ،در حالی که هیچ به ما نیازمند نبودی .

سپاس فراوان و بی‌کران تو راست که ذره ذره عالم امکان ، نشان از قدرت و عظمت و پاکی توست . تویی که غنی مطلقی و همه خلائق گدایان درگاه تواند .

ابتدای هرکاری به اذن تو و انتهای هر امری به سوی توست . تویی آن خدای یگانه بی‌مِثل و نظیر که هیچ شباهتی با مخلوقات خویش نداری .

کران تا کران عالم هستی ، ابداع توست ، و تمام اشیاء تجلی‌گاه قدرت توست .

تویی که حیات می‌بخشی و می‌میرانی و می‌خندانی و می‌گریانی ، و تویی که پرندگان را در هوا نگه می‌داری و دانه را می‌شکافی و بادها را به حرکت در می‌آوری ؛ و تویی که بعد از ناامیدی ، باران رحمتت را بر سرزمین‌های تشنه سرایز می‌سازی و زمین را با درختان پر ثمر و گل‌ها و گیاهان خوش بو زینت می‌دهی .

و تویی که مردگان را ـ برای برپایی عدالت و مجازات بدکاران و پاداش نیکوکاران ـ از درون قبرها در قیامت کبری زنده می‌گردانی .

سپاس و ستایش مخصوص توست که تنها قدرتمند عالم هستی و هیچ موجودی را توانای ایستادن در مقابل تو نیست و هر قدرتی در مقابل تو زبون است و هر عزتمندی در مقابل تو ذلیل !

سراسر عالم امکان در حمد و ستایش توست « وَإِن مِّن شَیْءٍ إِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَلَکِن لاَّ تَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُم » ؛⁽¹⁾... و هیچ موجودی نیست مگر اینکه خداوند را حمد وستایش می‌کند ؛ ولیکن شما آنان را درک نمی‌کنید . اگر انسان دل را از زنگار گناه پاک گرداند ، آنگاه صدای تسبیح موجودات را می‌شنود ، آنگاه می‌فهمد که صدای آواز پرندگان ، صدای ریزش آبشار ، صدای وزش بادها و همه و همه چیزی جز حمد و ستایش و ذکر تو نیست .

اگر پرندگان با بال زدن‌های ناز و زیبایشان در هوا پرواز می‌کنند ؛ و اگر رودها با خروش سرشارشان لحظه‌ای توقف ندارند ، و اگر مرغان سحرگاهان نغمه‌سرایی می‌کنند ، و اگر خورشید فروزان هر صبحگاه با سلامت رخسار زیبا و گرم‌گونش را هویدا می‌سازد ، و اگر زمین و سایر کرات آسمانی در مداری منظم در حرکتند ؛ جملگی به اذن و قدرت توست .

ای خدا ! ای خدای مهربان بی‌مثال ! تویی که با الطافت شب و روز را با لطافت برای ما تقدیر و منظم نمودی ، تا هم زندگی کنیم و از اوقات در شب و روز بهره‌مند

گردیم ، و هم عظمت تو را در این دو پدیده‌ی شگرف مشاهده کنیم و متوجه ذات اقدس لا یزال تو گردیم .

وای بر غافلان ! وای بر غافلان ! همان غافلانی که با آن همه ادّله‌ی قدرت و عظمت تو ، از تو روی گردانند . از شگفتی‌های قدرت و عظمت تو در آسمان‌ها چه بگویم؟ ! که هر آنچه بشر تاکنون کشف نموده و یا با چشم‌های مسلح و تلسکوپ‌های بسیار قوی مشاهده نموده ، که آن میلیاردها ستاره و سیاره می‌باشند و برخی از آنها ملیون‌ها بار بزرگتر از زمین است ؛ فقط نقطه‌ای از عظمت آفرینش تو را در آسمان معلوم داشته و عقل‌ها و هوش‌ها را ربوده و به تحیّر کشانیده !

پس باید گفت « اللّه اکبر ، اللّه اکبر و للّه‌ِِ الحمد » و دیگر دهان را فرو بست و سر بر زمین افکند و های‌های گریست و العفو العفو را بر زبان جاری کرد !

آری ، سپاس مخصوص توست که رازق بشر و تمام موجوداتی ؛ چه بسیار ارزاق پاکیزه را برای بشر خلق نمودی تا بخورد و لذت ببرد و تو را سپاس گوید و بندگی تو کند ؛ اما غالب انسان‌ها می‌خورند و لذت می‌برند ؛ لیکن سپاسگزار تو نیستند که خود در کلام جاویدت فرمودی « وَقَلِیلٌ مِنْ عِبَادِیَ الشَّکورُ » ؛ ... و کمی از بندگان من شکرگزارند.

تو ای خدای سبحان ! نیازمند سپاسگزاری و بندگی ما هیچ نیستی ؛ لیکن این وظیفه‌ی ما بندگان است در قبال آن همه نعمت‌های فراوان که به ما عطا فرمودی ، تو را سپاس گوییم و بندگی کنیم ؛ و اما باز هم تو بر ما لطف نمودی و پاداش بی‌کران ، برای عبودیّت و سپاسگزاری بندگانت مقرر فرمودی و آن پاداش بی‌کران ، بهشت جاوید و پرواز در ابدیت است .

از ارزاق و نعمت‌های سرشارت سخن گفتم ؛ آری ، هزاران نوع خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها را برای ما آفریدی تا با اشتها و میلمان ـ بدون اسراف ـ از پاکیزه‌ها تناول کنیم و لذت شهد و شیرینی و نیز ترشی ارزاقت را بر کام خود حس نماییم و بهره‌مند شویم .

چه خوش‌طعم و چه زیبا ! انواع میوه‌ها ، سیب‌ها ، با طعم و اندازه‌های مختلف ،

هم شیرین آن و هم ترش آن ، و حبوبات و سبزیجات و انواع لحم پرندگان و حیوانات حلال‌گوشت و آب شیرین گوارا و اقسام گوناگون نوشیدنی‌ها ، که سرد آن در فصل تابستانِ گرم ، بسیار فرح‌بخش و گوارا است و گرم آن نوشیدنی در زمستان سرد دلچسب و لذیذ !

و تو ای خدای مهربان ! با آن همه نعمت و زیبایی‌هایی را که در دنیا برای بشر خلق نمودی ؛ لیکن دنیا را محل بقای ما قرار ندادی و فرمودی : « وَالاْآخِرَةُ خَیْرٌ وَأَبْقَی » ؛⁽¹⁾... آخرت بسی بهتر و پا برجاتر است ، و دنیا را در برابر نعمت‌های بی‌منتهای آخرت بسیار ناچیز معرفی فرمودی .

بار الها ! سپاس سزاوار توست که با الطافت چهار فصل با عظمت و زیبا را برای بشر روی زمین تقدیر نمودی ، تا بشر هم از هر فصل بهره‌مند شود و هم قدرت تو را ببیند و متوجه تو گردد . کوه‌ها را با صلابت و استوار و با رنگ‌های گوناگون و زیبا ، بر زمین میخکوب کردی ؛ تا بشر از ذخائر و منافع فراوان آن بهره‌مند گردد . همان کوه‌های سر به فلک کشیده‌ای که چشم‌ها را با صلابتشان خیره می‌کند ؛ لیکن بشر را قدرت داده‌ای تا بر فراز آن صعود کند و بر بلندای آن تمام قد و استوار بایستد و با صدای بلند بگوید : ای کوه با صلابت ! زیر گام‌هایمی !

آری ، تو با لطف و کرمت زمین را مسخّر انسان نمودی تا بهره‌مند شود و چیزی جز عبودیت از او نخواستی که آن هم سودش فقط به خود انسان باز می‌گردد .

ستایش تو را که هیچ چیز در آسمان‌ها و زمین از تو پوشیده و مخفی نیست ، و علم بی‌کران تو بر ذره ذره موجودات عالم حاکم است .

آری ، تو از همه چیز آگاهی ، هم تعداد ستارگان آسمان‌ها را می‌دانی ، و هم تعداد ریگ‌های بیابان‌ها و ماسه‌های دریاها ، و هم تعداد آبزیان اقیانوس‌ها و هم می‌دانی در ذهن و قلب هفت میلیارد انسان روی زمین چه می‌گذرد و چه وسوسه‌هایی در آن خطور می‌کند که خود در کلام جاویدت فرمودی : « وَلَقَدْ خَلَقْنَا الاْءِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ

نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ » ؛⁽¹⁾... ما آدمی را آفریده‌ایم و از وسوسه‌های نفس او آگاه هستیم ، زیرا از رگ گردنش به او نزدیک تریم .

بر روی این کره‌ی خاکی که هر لحظه میلیاردها میلیارد دانه می‌شکافد و سر از خاک بر می‌آورد و می‌روید ، تو می‌دانی ؛ زیرا خالق آن دانه و تمام موجودات عالم تو هستی و چگونه ممکن است از مخلوقاتی که خود به عرصه‌ی وجود آورده‌ای غافل باشی؟ !

حیات و مرگ به دست توست ،و تویی که دائم در حال حیات بخشیدن و میراندنی ؛ همان گونه که قدرت و عظمت و ربوبیت تو در حیات بخشیدن به موجودات هویداست ؛ در میراندن موجودات نیز قدرت و عظمت و ربوبیّتت هویداست .

آری ، آری ، تو همان زمانی که جان‌های انسان‌ها را می‌ستانی و جمجمه‌ها و بدن‌ها را درون قبرها متلاشی می‌کنی ، هزاران انسان دیگر را حیات می‌بخشی ؛ و همان زمان که چشم‌ها را در حفره تاریک قبرها با خاک پر می‌کنی و زبان‌های فصیح را در دهان مردگان خشک و بی‌حرکت می‌گردانی ؛ همان لحظه هزاران چشم را بینا و هزاران زبان را گویا می‌گردانی .

و نیز آن گاه که صورت‌های متکبّران را بر زمین می‌کوبی و آنان را به خاک ذلّت می‌کشانی ؛ همان دم هزاران زمین خورده را با دستان مهربانت ، دست می‌گیری و آنان را بلند می‌کنی و رفعت می‌دهی .

آری ، تویی پروردگار جهانیان و سپاس و ستایش مخصوص توست . تو مهربانی ، بزرگی ، بزرگواری ، صبور و حلیم و با گذشت و توبه‌پذیری ؛ اما عذاب و انتقام تو بر کافران و معاندان و دشمنانت نیز بسیار سخت است که خود در کلامت فرمودی : « إِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصَادِ » ؛⁽²⁾... حقیقتاً پروردگار تو در کمین گاه کافران و مجرمان است.

خدایا ! در اینجا می‌خواهم ذرّه‌ای از الطاف بی‌کرانت را نسبت به خود بازگو کنم !

ای خدای بزرگوار ! ای خدای مهربان ! تو با الطافت مرا آفریدی و به من اعطای وجود نمودی ، در حالی که پیش از آن معدوم و هیچ بودم .از همان ابتدای کودکی سایه مهربانی و لطفت را بر سرم گسترانیدی و مرا از بلایا و حوادث و آفت‌ها حفظ نمودی و مرا با نعمت‌های بی‌شمارت به دوران بلوغ رساندی . من در زندگانی خود از تو جز حلم و بردباری و الطاف سرشار و مهربانی چیز دیگری ندیده‌ام .

لیکن هرگاه به خود نگاه می‌کنم شرمسار می‌شوم ؛ زیرا هرگز بنده‌ای شکرگزار نبوده‌ام و خود را نمک خورده‌ای می‌دانم که بارها نمکدان را شکسته است !

چه بسیار از خطاهای من درگذشتی و آبروی مرا حفظ نمودی و نعمت‌های فراوانت را از من دریغ نفرمودی !

آری ، همواره از تو وفا ، مهربانی ، حلم و بردباری و بخشش ، و از من بی‌وفائی و عهد شکنی ، بی‌صبری و امساک .

اما ای خدای مهربان ! ای خدای بردبار ! ای خدای آمرزنده ! از عمق جان می‌گویم :

اگر به خاطر گناهان و خطاهایم به گونه‌ای با صورت بر زمینم زنی که صورتم پایمال قدم‌های دیگران شود ، به عزّت و جلالت قسم ، بینشم درباره‌ی تو تغییر نیابد و همان دم با تمام وجود امید آن دارم که تو دستم را بگیری و از زمین بلندم کنی !

و اگر چنین نکنی و جان مرا در آن حال بستانی ؛ باز هم تو را یگانه آمرزنده و مهربان عالم می‌دانم و سراسر وجودم از امید به آمرزش تو لبریز است که در قیامت مرا بیامرزی و در دوزخ سرنگون نگردانی !

و اگر چنین نکنی و مرا در آتش خشمت در قعر دوزخ سرازیر سازی ـ همان دوزخی که من توان تحمّل یک لحظه‌ی بسیار کوتاه آن را ندارم ـ باز هم تو را با یا غفّار و یا ارحم الرّاحمین می‌ستایم و با همان حالت خواری و ذلت ، قلبم متوجّه مهربانی و بخشش تو است که مرا از آتش دوزخ آزاد سازی و رفعت دهی !

بار الها ! تو خود به لطف و کرم بی‌انتهایت از تقصیرات ما درگذر و ما را بیامرز و توفیق معرفت و بندگی را به ما عنایت بفرما .

و سلام و درود تو بر تمام انبیاء و رُسُل باد ، بالأخص سید و سالار ما ، محبوب قلوب ما ، شفیع ذنوب ما ، مولانا و سیّدنا ابوالقاسم المصطفی محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، همان محبوبی که در بین مخلوقاتت بالاترین رتبه را داراست ، و هیچ موجودی به مقام و منزلتش نمی‌رسد . و سلام و درود تو بر خاندان پاک وی ـ بالأخص دروازه‌ی علم نبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اولین وصیّ او ، مولانا علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام ـ همان خاندان معصومی که شجره‌ی طیبه قرآنند و راه هدایت و رستگاری بعد از وجود مقدس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در وجود مبارکشان ساری و جاری گشته و ولایت آنان کشتی نجات بشریت است .

نُقِلَ فِی کِتَابِ لؤلؤ و مرجان در شرط پلّه‌ی اوّل و دوّم منبر روضه خوانان لِلْمُحَدِّثِ النُّورِیِّ رَحِمَهُ اللّه‌ُ ، عَنْ کِتَابِ عَیْنِ الْحَیَاةِ لِلْعَلاَّمَةِ الْمَجْلِسِیِّ رَحِمَهُ اللّه‌ُ ، قَالَ : رُوِیَ فِی بَعْضِ الْکُتُبِ الْمُعْتَبَرَةِ الاْءِمَامِیَّةِ ، عَنِ الاْءِمَامِ مُحَمّد التَّقِیِّ علیه‌السلام ، أَنَّهُ قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللّه‌ِ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : ذِکْرُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه‌السلام عِبَادَةٌ ، وَ مِنْ عَلاَمَاتِ الْمُنَافِقِ أَنْ یَتَنَفَّرَ عَنْ ذِکْرِهِ ، وَ یَخْتَارَ اسْتِمَاعَ الْقِصَصِ الْکَاذِبَةِ ، وَ أَسَاطِیرِ الْمَجُوسِ ، عَلَی اسْتِمَاعِ فَضَائِلِهِ . ثُمَّ قَرَأَ علیه‌السلام : « وَ إِذا ذُکِرَ اللّه‌ُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِینَ لاَ یُؤْمِنُونَ بِالاْآخِرَةِ وَ إِذَا ذُکِرَ الَّذِینَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ » .⁽¹⁾فَسُئِلَ صَلَوَاتُ اللّه‌ِ عَلَیْهِ عَنْ تَفْسِیرِهَا ، قَالَ : أَمَا تَدْرُونَ أَنَّ رَسُولَ اللّه‌ِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ کَانَ یَقُولُ : « اذْکُرُوا عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ علیه‌السلام فِی مَجَالِسِکُمْ فَإِنَّ ذِکْرَهُ ذِکْرِی وَ ذِکْرِی ذِکْرُ اللّه‌ِ » ؟ فَالَّذِینَ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُهُمْ عَنْ ذِکْرِهِ ، وَ اسْتَبْشَرُوا مِنْ ذِکْرِ غَیْرِهِ ، أُولَئِکَ الَّذِینَ لاَ یُؤْمِنُونَ بِالاْآخِرَةِ ، وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهینٌ .

علاّمه مجلسی رحمه‌الله می‌فرماید در بعض از کتب معتبره شیعه امامیّه نقل شده است از امام محمّد تقی علیه‌السلام که از جدّش رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمودند : یاد کردن علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام عبادت است . سپس حضرت باقر علیه‌السلام افزودند : از نشانه‌های منافق این است که از ذکر خدا بیزار بوده و شنیدن قصّه‌های دروغ و افسانه‌های مجوسیان را به جای شنیدن فضائل علی بن ابی طالب بر می‌گزیند .

پس آن حضرت سخن خداوند متعال را بیان فرمود که می‌فرماید :

منافقان هرگاه یاد خدا را بشنوند قلوبشان مملوّ از نفرت می‌شود و آنگاه که یاد غیر از خدا ( بتها و طاغوتیان و ... ) شود دل شاد می‌گردند .

آنگاه از تفسیر این آیه از حضرت باقر علیه‌السلام سؤال شد و امام باقر علیه‌السلام فرمود : مگر غیر از این است که از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم روایت شده است که در مجالستان از علی بن ابی‌طالب یاد کنید که یاد کردن او یاد کردن من است و یاد کردن من یاد کردن خداست ؟

پس کسانی که از یاد و ذکر علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام متفّرند ، از یاد و ذکر غیر او شاد می‌شوند ، و هم آنانند که ایمان به آخرت ندارند و برای آنان [ در روز قیامت ] عذاب خوارکننده می‌باشد .

مقدّمـه

الحمد للّه رب العالمین والصلاة والسلام علی محمّد وآله الطاهرین

واللعن علی اعدائهم اجمعین ...

در یکی از روزها که مشغول مطالعه‌ی نهج‌البلاغه بودم ، به خطبه‌ی 182 آن رسیدم ؛ یکی از یاران امام علی علیه‌السلام نقل می‌کند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام در سال 40 هجری در اواخر زندگی خود در شهر کوفه بر روی سنگی ایستاد ، در حالی که پیراهنی خشن از پشم بر تن ، و شمشیری با لیف خرما بر گردن ، و کفشی از لیف خرما در پای و بر پیشانی او پینه از کثرت سجود آشکار بود برای مردم خطبه خواند .

در این خطبه‌ی غم بار و سوزناک ، امیرمؤمنان علیه‌السلام بعد از ستایش خداوند و بیان معارف توحیدی و سفارش مردم به تقوا ، با دلی پر خون از نافرمانی و کوتاهی یاران بی‌وفا در شتافتن به سوی جهاد با معاویه ، از یاران با وفای خویش که در جنگ صفین شربت شهادت نوشیدند یاد می‌کند و می‌فرماید :

« ... آری ! آن دسته از برادرانی که در صفین خونشان ریخت ، هیچ زیانی نکرده‌اند ؛ گرچه امروز نیستند تا خوراکشان غم و غصه ، و نوشیدنی آنها خونابه دل باشد .

به خدا سوگند ! آنها خدا را ملاقات کردند ، که پاداش آنها را داد و پس از دوران ترس ، آنها را در سرای امن خود جایگزین فرمود .

کجا هستند برادران من که بر راه حق رفتند ، و با حق درگذشتند؟ کجاست عمّار؟ و کجاست پسر تیهان؟ و کجاست ذوالشّهادتین؟ و کجایند همانند آنان از برادرانشان که پیمان جانبازی و شهادت بستند ، و سرهایشان را برای ستمگران فرستادند؟ »

راوی سپس می‌گوید که آنگاه امیرمؤمنان علیه‌السلام دست به محاسن مبارک گرفت و زمانی طولانی گریست و فرمود :

« دریغا ! از برادرانم که قرآن را خواندند ، و بر اساس آن قضاوت کردند ، در واجبات الهی اندیشه کرده و آنها را برپا داشتند ، سنت‌های الهی را زنده و بدعت‌ها را نابود کردند ، دعوت جهاد را پذیرفته و به رهبر خود اطمینان داشته و از او پیروی کردند » .

سپس امیرمؤمنان علیه‌السلام با صدای بلند به مردم فرمود :

« جهاد ! جهاد ! بندگان خدا ! من امروز لشکر آماده می‌کنم ، کسی که می‌خواهد به سوی خدا رود همراه ما خارج شود » .

در ادامه‌ی خطبه مرحوم سید رضی ( مؤلّف نهج‌البلاغه ) می‌نویسد :

نوف بکّالی ( از یاران امام علیه‌السلام ) گفت : برای حسین علیه‌السلام ده‌هزار سپاه ، و برای قیس بن سعد ده‌هزار سپاه ، و برای ابو ایّوب خالد بن سعد ده هزار سپاه قرارداد ، و برای دیگر فرماندهان نیز سپاهی معیّن کرده و آماده بازگشت به صفیّن بود که قبل از جمعه ، ابن‌ملجم ملعون به امام ضربت زد ، و لشکریان به خانه‌ها بازگشتند و ما چون گوسفندانی بودیم که شبان خود را از دست داده ، گرگ‌ها از هر سو برای آنان دهان گشوده بودند .

این کلام حزن‌ناک ـ که مظلومیت امیرمؤمنان علیه‌السلام را در اوج اقتدار خویش بیان می‌دارد ـ در وجودم چنان تاثیر گذاشت که بی‌اختیار از چشمانم قطراتی اشک بر صفحه‌ی کاغذ فرو ریخت !

تصمیم گرفتم برای آرامش دل خود ، چند صفحه با مخاطب ساختن امیرمؤمنان علیه‌السلام ، مطلب بنویسم و مظلومیت آن حضرت را بازگو نمایم .

آری خواستم با امیرمؤمنان علیه‌السلام نجوا کنم و بگویم :

یا مولا ! اگر مردمان عصر تو ، تو را رها کردند و قدر تو را نشناختند ؛ لیکن اکنون در سراسر جهان عاشقانی داری که خاک پای تو را با شوق سرمه‌ی دیدگان خود می‌کنند ؛ و خواستم بگویم :

یا امیرمؤمنان ! تمام ما و دودمانمان فدای تو باد ! تو که اول مسلِم و پیشگام در جهاد و تمام ارزش‌های والای الهی بودی ، تو که برادر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و باب علم و حکمت او و خلیفه‌ی بر حق او بودی ؛ اما مردمان با تو بد رفتار نمودند ... .

چند روز این جملات فکرم را مشغول داشته بود و می‌اندیشیدم که این چند صفحه درد دل با امیرمؤمنان علیه‌السلام را چگونه بنویسم و از کجا شروع کنم !

در همین گیر و دار بارقه‌ای به ذهنم خطور کرد که زندگانی امیرمؤمنان علیه‌السلام را از ابتدای ولادت تا زمان شهادت ، به صورت مخاطب ساختن آن حضرت به رشته تحریر درآورم ؛ بنابراین تصمیم گرفتم که روی این موضوع بیشتر فکر کنم و بهتر جوانب گوناگون این کار را در نظر آورم .

روزهای متوالی سپری می‌گشت و من فکرم مدام مشغول طراحی این مجموعه بود . با وجود این که عزم راسخ جهت نوشتن مجموعه داشتم ؛ لیکن در چند مورد به شدت عزمم سست گردید واراده‌ام متزلزل گشت !! و علت این بود که به خود نهیب می‌زدم : تو کجا و بیان مناقب و فضائل مولا علی علیه‌السلام کجا !! تو شخص حقیر و کوچک مگر کیستی که می‌خواهی از مناقب امیرمؤمنان علیه‌السلام دم بزنی؟! این کار را رها کن و پا را از گلیم خود فراتر نگذار !!

به گونه‌ای این وساوس بر من هجوم آورده بود که در بعضی اوقات با قاطعیّت تصمیم می‌گرفتم که نوشتن مجموعه فوق را فراموش کنم ؛ اما به دنبال آن وساوس ، ندایی از درون دل به گوشم می‌رسید که مدام می‌گفت : ای فلانی ، بنویس ! بنویس ، هرچند حقیری ! بنویس ، هرچند کوچکی ! بنویس ، هرچند پُرخطایی !

بالأخره ندای دل بر وساوس غالب آمد و بعد از چندین هفته اندیشیدن روی

مجموعه‌ی فوق ، در شامگاهی بسم اللّه را گفتم و قلمم را به حرکت درآوردم .

در ابتدا کار به کُندی و سختی فراوانی پیش می‌رفت ؛ اما بعد از دو سه هفته ، فرجی حاصل شد و به لطف خدا کار کم کم سرعت گرفت ، تا آنجا که روزی چند صفحه به نگارش در می‌آوردم . کار را هر روز تا پاسی از شب ادامه می‌دادم و در برخی ایام تا پانزده ساعت پشت میز تحریر مشغول مطالعه و نوشتن بودم . آن مدت زمانی را که برای نوشتن مجموعه‌ی فوق در نظر گرفته بودم حدود یکسال بود ؛ اما به لطف خدا مجموعه را کمتر از چهار ماه ـ که هرگز باور نمی‌کردم ـ به پایان رساندم . در این مدت چهار ماه که تقریباً تمام کارهای دیگر را تعطیل نموده بودم به چند صد منابع تاریخی و روایی مراجعه نمودم و از آن کتب در به تحریر درآوردن کتاب فوق ، بهره‌ها گرفتم .

امیدوارم که خداوند متعال و حبیب او رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، این کار کوچک را از این حقیر سراپا تقصیر بپذیرند .

در اینجا برای آشنایی بهتر خوانندگان ارجمند به این کتاب ، برخی از ویژگی‌های آن را ذکر می‌کنم :

1 ـ بیان یک دوره زندگانی امیرمؤمنان علیه‌السلام به صورت نیمه ادبی و در قالب مخاطب ساختن وجود مقدس آن حضرت .

2 ـ به کارگیری گسترده از بیان ذوقی و احساسی و استفاده از صناعات ادبی به صورت نسبتاً محاوره‌ای .

3 ـ بیان مناقب امیرمؤمنان علیه‌السلام با استفاده مکرر به منابع مشهور اهل تسنن و سپس تشیّع . ( شاید بتوان گفت که تقریباً کلیّات تمام مناقبی را که اهل تسنن و تشیع درباره‌ی امیرمؤمنان علیه‌السلام نقل نموده‌اند در مجموعه‌ی فوق آمده است ) .

4 ـ استناد مکرر به تواریخ قدیمی و معتبر اسلامی و بیان نکات دقیق و جالب آن .

5 ـ تبیین مقام والای امامت و پاسخ به برخی از شبهات مخالفان .

6 ـ مطرح نمودن بسیاری از مطالب متنوّع و خواندنی در حکمت نامه‌ها .

7 ـ استدلال بر آیات و روایات در اثبات حقّانیت خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام .

8 ـ اشاراتی به مباحث توحید و خداشناسی از لسان مبارک امیرمؤمنان علیه‌السلام و بیان برخی از دیدگاه‌های انحرافی در عرصه‌ی خداشناسی .

9 ـ آشنا شدن خوانندگان محترم ـ با مطالعه‌ی مجموعه‌ی فوق ـ به چند صد منبع تاریخی و حدیثی .

10 ـ بیان گوشه‌هایی مهم از تاریخ زندگانی پیامبر بزرگوار اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در خلال مباحث .

از خوانندگان محترم تقاضا می‌نمایم که این مجموعه را از ابتدا تا انتهای آن مطالعه نمایند تا إن شاء اللّه نافع گردد .

در پایان از جناب حجت الاسلام علی عزیزپوریان و جناب حجت الاسلام علی صالح که این حقیر را در سامان‌دهی منابع و مصادر یاری رساندند و نیز جناب آقای محمّد جواد اسلامی ، مدیر مسئول انتشارات رسالت ، که مجموعه‌ی فوق را با زحمات فراوان و به نحو احسن آماده نمودند ، کمال تشکر و امتنان را می‌نمایم .

ارادت نامه

سلام بی‌پایان خدا بر تو باد یا مولا ،یا امیرالمؤمنین ، یا ابالحسن !

سلام ملائکه و انبیاء و رُسُل و تمام نیکان و پاکان و صالحان عالم بر تو باد !

ای امیرالمؤمنین ، و ای برادر حبیب خدا ، و ای دروازه‌ی علم پیامبر خاتم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، و ای محبوب‌ترین خلق خدا !

سلام بر توباد !

سلام بر تو ای پرچم حقانیت انکار ناپذیر حق ! ای یکپارچه‌ترین مردان قرون دیرین ! ای دست خدا ، دست آسمان ، دست زمین ، سلام بر تو ای امیرالمؤمنین ! ای انسان فناناپذیر ، انسان جاودانی ، ای مرد تکرار ناپذیر تاریخ !

تو شمشیر برهنه در دست ، در وحشی‌ترین ادوار تاریخ ، به خاطر نجات بشر از چنگ ظلمت ، به خاطر رهایی بندگان گمنام بی‌گناه خدا از سیاه‌چال زندگی ، متین و مطمئن و سرافزار ، سینه‌ی بازت را پناهگاه ، قلب محبت پرورِ نغمه‌پردازت را تپش به تپش به پای حقیقت ریختی .

تو در تاریک‌ترین شبی که طولانی‌ترین سیاهی اعصار را با خود داشت و آدمی را به زیر خروارها ستم و انحراف به گور سرد خاموشی و فراموشی خوابانده بود ، در کنار برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به پا خاستی و برای احیای کرامت بشر تمام وجود نازنینت

را در طبق اخلاص نهادی و برای اعتلای کلمه‌ی توحید فدا نمودی .

ای رفعت یافته‌ی خدا ! ای مجاهد خستگی‌ناپذیرِ بی‌بدیل بشریّت ! ای فاتح برتر تمام قله‌های ارزش‌های والای جاودان الهی ! سلام بر تو باد .

تویی آن انسان خدا گونه‌ی آسمانی که عشّاقت در آسمان‌ها بسیار بیشتر از عاشقانت در زمینند !

تویی آن خورشید جهان تاب آسمان‌ها ، و تویی آن سیمای عالم‌تاب گیتی‌افروز ! ملائکه‌ی آسمان‌ها همواره مشتاقند که بال‌های خویش را بگشایند و زیر قدم‌هایت قرار دهند تا فرش راه تو کنند !

ای آرام بخش قلب رسول خاتم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، ای نَفْس رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ؛ ای ویران‌کننده‌ی کاخ‌های کفر ، ای قِوام و ستونِ دین ، ای آیه آیه و کلمه کلمه و حرف حرف قرآن کریم ، سلام بر تو باد !

هر چند مردمان بی‌معرفت آن زمان ، تو را نشناختند و خنجرهای آتشین بر قلب مهربانت زدند ، و دشمنانت ـ که کافرترین و ددمنش‌ترین خلایق عالم بودند ـ با تمام ترفندها و نیرنگ‌ها خواستند نور تو را خاموش کنند ؛ اما وجودِ تو چون هزاران هزار خورشید در پهنای آسمان‌گیتی درخشید و سیمای جهان‌تاب تو با انواری به وسعت ابدیت عالم را منوّر ساخت .

آری ، آن کافرکیشان نابکار ناپاک زاد ، خود خاموش شدند و خداوند روز به روز بر رفعت و مقام تو افزود . یا امیرالمؤمنین ! آرزوی همه‌ی عاشقان عارف دلباخته‌ات این است : ای کاش در آن زمان بودند و صورت‌هایشان را ردیف ردیف کنار هم قرار می‌دادند تا آن را فرش گام‌های تو کنند !

ای امیرالمؤمنین ! ای شیرخدا ! ای افتخار دین ! ای طراوت بهشت جاوید خدا ! همه‌ی ما فدای خاک پای تو ، همان خاک پایی که سزاوار است تمام جهانیان بر آن بوسه زدنند و تبرّک گیرند ، که روزی برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به تو فرمود :

یا علی ! اگر بیم آن نداشتم که طوایفی از امّتم آنچه را که مسیحیان درباره‌ی

عیسی بن مریم گفته‌اند ( که او خداست ) درباره‌ی تو بگویند ، درباره‌ات سخنی می‌گفتم که هیچگاه بر گروهی نگذری مگر آنکه خاک زیر پای تو را برای تبرّک برگیرند .⁽¹⁾

و سلمان فارسی صحابی والامقام رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و یار وفادار تو نیز روزی به یکی از یارانت عرض کرد :

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله درباره‌ی علی به من چنین فرمود :

اگر نبود که امتم درباره‌ی برادرم علی افراط کنند ، مانند افراط مسیحیان درباره‌ی عیسی بن مریم ، سخنی درباره‌ی او می‌گفتم که مردم در پی آثار قدم‌های او بر خاک می‌افتادند و آن را می‌بوسیدند .⁽²⁾

هرگاه عاشقانِ عارف به مقام تو ، هر جای قرآن را ورق زنند ، عطر محمدی تو به مشامشان می‌رسد که تو روح قرآنی و قرآن با تو معنا می‌یابد .

ای امیرالمؤمنین ! ای قهرمان قهرمانان عالم ! عاشقان دلباخته‌ات ، آن کفش کهنه و پر وصله‌ات را به تمام عالم معاوضه نمی‌کنند ؛ همان کفش پر وصله‌ای که روزی به یکی از یارانت گفتی :

چقدر می‌ارزد ؛

و وی جواب داد :

یا امیرالمؤمنین ! آنقدر مندرس و پر وصله است که هیچ نمی‌ارزد و قیمتی ندارد !

اما ما با عشق می‌گوییم :

لب‌های ما بوسه زند بر کف آن کفش‌های پر وصله‌ات !

ای کاش تاریخ به عقب باز می‌گشت و در زمان تو می‌زیستیم و هزاران بار جان ناقابلمان را عاشقانه به پای تو می‌ریختیم ، تا با فدا کردن جان خود کمی از غم و غصه‌هایت را ـ که

صابرانه در وجود خود نگه می‌داشتی ـ تسکین دهیم ، و یا مرحمی ناچیز بر آن دل پر زخمت گردیم ؛ اما هزار افسوس که لایق نبودیم ؛ و لیکن تمام افتخار ما این است که امام ما امیرالمؤمنین است ؛ البته ما شرمسار تو می‌باشیم که هرگز شیعه‌ی خوبی برای تو نبوده‌ایم ؛ و امید داریم که خداوند به لطف و کرم خویش و به حرمت و مقام تو ما را بیامرزد و در قیامت ما را در صفوف شیعیان مخلصت داخل گرداند .

حکمت اوّل : تولد علی علیه‌السلام در کعبه

اشاره

حکمت اوّل :گواهی می‌دهم تولّدت معجزه‌ای بزرگ بود .

از تو چه بگویم و چه بنویسم که حق سخن درباره‌ات ادا کنم ؟ ! اما مگر می‌شود درباره‌ات به گونه‌ای سخن گفت که حق مقامت ادا شود ؟ ! چه اگر تمام درختان قلم شوند و دریاها مرکب و انسان‌ها و دیگران حساب‌گر و نویسنده گردند ، نمی‌توانند مناقب و فضایلت را شمارش کنند !1 اما منِ کوچک چگونه سخن بگویم و بسرایم و بنویسم که بزرگان در این وادی عظیمِ بی‌پایان ، متحیر و کوچک‌اند .

چه حصر کردنِ فضل علی علیه‌السلام مُیَسَّر نیست سخن بس است ، دگر کُن به عجز خود اقرار

حدیث فضل علی علیه‌السلام را نتوان کرد بیان اگر مداد شود أبحر و قلم شود اشجار

گمان مکن که در این گفتگو بود اغراق چنین به ما خبر آمد ، ز احمد مختار صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

آری! نه بشر توان توصیف مناقبت را دارد و نه فوق بشر، جز آن خدایی که تو را آفرید و رفعت داد .

از طلوعت در عالم نور هیچ نمی‌توان سخن گفت جز آنچه خود و برادرت و فرزندان

پاکت فرموده‌اید که : ما هزاران سال قبل از ایجاد آسمان و زمین و ملک موجود بودیم به صورت نور در عالم نور و عابد و ساجد خالق نور !2

اما از شکفتنت در زمین شاید قدری بتوان گفت که :

آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید

مولای من ! زیباترین طلوع و شکفتن در زمین از آن تو است ؛ زیرا در حرمی متولد شده‌ای که شریف‌ترین و پاک‌ترین مکان است و ساجدان با روی نمودن به آن از خاک ، سوی افلاک پر می‌کشند .

خداوند پاکِ هستی بخش ، اراده نمود که تولدت معجزه و نشانه‌ای بزرگ باشد تا جهانیان اگر اهل اندیشه‌اند در آن بیندیشند !

آنگاه که سلاله‌ای از پاکان زنان عالم که از مدت حملش بر تو نه ماه می‌گذشت ، به طرف کعبه آمد و مشغول طواف و یاد خدا شد که همان دم درد زایمان او را فرا گرفت و در کنار کعبه چنین دعا کرد :

« خدایا من به تو ایمان دارم و به آنچه که از سوی تو مانند رسولان و کتاب‌های آسمانی آمده‌اند ، باور دارم و سخن جدّم ابراهیم خلیل علیه‌السلام را تصدیق می‌کنم و او کعبه را بنا نهاد ، به حق آن کس که خانه‌ی کعبه را بنا کرد و به حق این مولودی که در رحم دارم ، وضع حمل را بر من آسان کن ! »

شاهدان می‌گویند : « ناگاه دیوار کعبه از جانب پشت شکافته شد و مادرت وارد کعبه گردید و از نظر پنهان شد و آن شکاف به هم پیوست ، خواستیم قفل در خانه‌ی کعبه را باز کنیم ولی هر چه کوشش کردیم باز نشد ، فهمیدیم که این جریان از جانب خداست » .

مادرت سه روز در میان کعبه بود و روز چهارم از خانه کعبه بیرون آمد در حالی که وجود آفتاب گسترت در دستان او بود ، چنین گفت :

« من بر زنان پیشین برتری یافتم ؛ زیرا آسیه بنت مزاحم ( همسر فرعون ) مخفیانه خدا را عبادت کرد ، در آن جایی که عبادت کردن خدا جز در هنگام

ضرورت جایز نیست ( چون کاخ فرعون غصبی بود ) و مریم دختر عمران هنگام زایمان به راه دوری رفت3 و سرانجام درخت خشکی از خرما دید با دستش درخت خرمای خشک را حرکت داد تا اینکه خرمای مرغوب و تازه برای او فرو ریخت و از آن خورد ؛4 ولی من وارد خانه خدا شدم و از میوه‌ها و غذاهای بهشتی که در آنجا بود ، خوردم و هنگامی که خواستم از داخل کعبه بیرون آیم هاتفی ندا داد : ای فاطمه ! نام کودکت را علی بگذار ، او علی ( یعنی دارای مقام عالی ) است و خداوند علیّ اعلی می‌فرماید : من نام او را از نام خودم اقتباس کردم و او را با آداب خودم تربیت نمودم و او را بر مسائل مشکل علمی خودم آگاه ساختم . او کسی است که بت‌ها را در خانه‌ام می‌شکند و بر بالای کعبه اذان می‌گوید و مرا تقدیس و تمجید می‌کند . خوشا به سعادت آن کس که او را دوست بدارد و از او اطاعت کند و وای بر کسی که با او دشمنی کند و از او نافرمانی نماید » .5

خداوند شکافنده است و دائما می‌شکافاند تا خدائیش و عظمتش را ـ جهت عبرت ـ به جهانیان بنمایاند . خدا هر روز ، صبح را از دل شب می‌شکافد تا مردمان بدانند جهان را خالق و مدبّری است .6 خدا لحظه به لحظه در این زمین دانه را می‌شکافد تا حیات را در زمین بقا دهد ؛7 زیرا اگر دانه به امر خدا نشکافد و نروید چهارپایان و حیوانات و انسان‌ها و حتی ماهیان و آبزیان ته اقیانوس‌ها همه می‌میرند . از این روست که در کلامت آمده است : « قسم به خدایی که دانه را شکافت » .

خدا سنگ‌ها را می‌شکافد و آب جاری می‌کند .8 و آن زمان که منکران ، نشانه‌ای را از پیامبرشان خواستند ، کوه را هم شکافت و ماده شتری از آن خارج نمود تا عظمتش را منکران ببینند و تسلیم او شوند ؛9 اما خدا خانه‌ی خود را شکافت تا عظمت تو را به جهانیان بنمایاند .

نمی‌دانم آن زمانی که نورت از کعبه طلوع کرد بر زمین و زمان و آسمان چه گذشت ؟ ! آیا جان آسمان از شوقت به نفس نفس افتاده بود ؟ ! و قلب زمین از اشتیاقت به تپش تپش ؟ ! نمی‌دانم ملائکه در آسمان‌ها اشک می‌ریختند یا مشتاقانه می‌خندیدند ؟ ! اما یقینا

تسبیح ملائکه آن زمان ذکر تو بود که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

ذکر علی عبادت است .10

تویی آن گوهر پاکیزه که در عالم قدس ذکر خیر تو بود حاصل تسبیح ملک11

نمی‌دانم چه بگویم !

آیا با تولدت عشق رنگ و بویی دیگر گرفت ؟ ! آیا عشق تفسیر شد ؟ ! یا عشق و جنون یکی شد ؟ ! یا عشق از آن زمان تاریخ تولد یافت ؟ ! یا اصلاً باید بگویم واژه‌ها در آن زمان در مقابلت بی‌معنا شدند ! !

هرچه بود عطر این تولد پاک که بسی خوشبوتر از عطر تسنیم بهشت است ،12 زمین و آسمان و ملکوت را پر کرد و این عطر تا ابد مشام مشتاقان دلسوخته‌ات را پر نموده است ! به یمن این تولد چه اشک‌ها جاری گشت چون رود در زمان‌ها ، و چه قلب‌ها تپششان استوار و موزون گشت تا اوج تصرفشان !

تو خود می‌دانستی چه دلدادگان شیدایی که از جام ولای تو شراب ناب نوشیدند ، چگونه پا را از هستی خویش فراتر خواهند گذارد و مرزهای جنون را هم در خواهند نوردید ! !

به من بگو کدام عاقل یا عاشق است که دست بسته پای چوبه‌ی دار اشک شوق بریزد ؟!

کدام عاشق است که با میخ مصلوب نخل شود و دست و پا و زبان خود را بریده ببیند اما در آن حال بخندد ؟ !

کدام مجنون است که می‌داند دست بسته او را به سوی مسلخ می‌برند تا چون گوسفندان سر ببرند اما لبخند بر لب دارد ؟ !

آری ! چه پاکانی که به دست ناپاک دشمنان پاکی‌ها فقط به جرم دوست داشتنت هم سر دادند و هم بر بالای دارها چون پرچم به اهتزاز درآمدند !13 از این سخن در گذرم که اکنون ناله خامه‌ام به گوش رسیده و دیگر تحمل چنین حکایاتی را ندارد !

با تولدت چشم‌های بسیاری به جمال‌ات منوّر شد .

پدر بزرگوار و موحّدت14 شاد شد ، بزرگان بنی‌هاشم شاد شدند ؛ اما تو خود بهتر

می‌دانی شادترین قلب در آن موقع کدام قلب بود ؟ ! آری ! همان کس که زیباترین نام را در بین مخلوقات خدا دارد و وجودش را خدا سراسر رحمت برای عالمیان قرار داده است .15 اگر او را « سرور و آقایت » نام برم راست گفتاری است که خودت در جواب کسی که گفت : مقام تو بالاتر است یا رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ؟ با تندی به وی فرمودی : من غلامی از غلامان محمدام !16 و اگر بگویم « برادرت » باز سخنی درست است که محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در مقابل چشمان هزاران نفر تو را در آغوش گرفت و فرمود : علی برادر من در دنیا و آخرت است .17 و اگر بگویم همان عزیزی که تو قسمتی از وجود او هستی ، باز سخنی به گزاف نگفته‌ام که آن عزیز خدا فرمود : من و علی از یک درختیم و سایر مردمان از درختان دیگر .18

آری ، آری ؛ شاید بتوان گفت زیباترین ملاقات بر روی این کره‌ی خاکی تا آن زمان ملاقات تو و رسول خدا بود ! رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با نخستین بار ملاقات تو در عالم خاکی ، تو را به آغوش گرفت و بوسید و بوئید وصورت بر صورت تو نهاد و زیباترین لبخند به وسعت تمام زمان‌ها در سیمای مبارکش نمایان شد .

یا علی !

قبل از تولدت در عالم خاک ، تو در عالم نور و افلاک چه معامله‌ها با خدا کردی که از بدو تولدت چنین رفعت و مقام و منزلتی را خدا مختصّ تو نمود ؟ ! و اما در این سرای دنیا زیباترین و عالی‌ترین معامله‌ها را با خدا نمودی ، و همیشه بعد از رسول خاتم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اول بودی و دیگر یاران رسول رحمت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با فاصله‌ای بیشتر از فاصله‌ی آسمان اول تا هفتم در پشت سر تو تا ابد خواهند بود .

یا علی ! سرّ این همه مواهب و مناقب و عظمت و مقام از جانب حضرت حق سبحانه برای تو چیست ؟ ! ما نمی‌دانیم و خدا می‌داند !

ولادت مبارک و سراسر نورت در کعبه برای غیر ستمگران بر نفس، خویش پیام‌ها دارد.

کعبه نخستین خانه‌ای است که برای عبادت خدا ساخته شد ، و هیچ مرکزی پیش از آن مرکز نیایش و پرستش پروردگار نبوده است .19 خداوند کعبه را مکانی امن

معرفی و آن را پربرکت و مایه‌ی هدایت جهانیان نامیده است .20 خداوند زیارت خانه‌ی خود را واجب کرده است و فرمان داده است که بندگانش در هر کجای این زمین هستند برای زیارت کعبه بشتابند .21

ولادتت در کعبه لااقل پنج پیام دارد : پیام توحید ، پیام هدایت ، پیام امنیت ، پیام برکت و پیام شتافتن و سبقت گرفتن .

1 ـ « لا إله ألاّ اللّه » شعار توحید است ؛ که خدا فرمود : « کلمه لا اله الاّ اللّه قلعه من است ، پس هرکس وارد قلعه‌ام شود ، از عذاب من ایمن خواهد شد » .22

و خداوند در سخنی دیگر پذیرش ولایت تو را راه ورود به قلعه‌ی خود بیان داشت و در حدیث قدسی فرمود : « ولایت علی بن ابی‌طالب قلعه من است و هرکس وارد آن شد ، از عذاب من در امان است »23 و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : « علی ستون دین است »24 و نیز فرمود : « ای علی ! تو ، به « قل هواللّه احد » می‌مانی »25 و خود در توصیف مقام الهی‌ات نیز فرمودی : « من حجت خدایم ، خلیفه خدایم ، دروازه خدایم و خزانه دار علم خدایم ، من امین راز خدایم ، من بعد از بهترین آفریدگان ، محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پیامبر رحمت ، پیشوای مردمان هستم » و فرمودی : « من همان یادی هستم که به فراموشی سپرده شد و همان راهی هستم که از آن منحرف شده‌اند و همان ایمانی هستم که به آن کفر ورزیده شده و همان قرآنی هستم که مهجور مانده است و همان دینی هستم که تکذیبش کرده‌اند و همان صراطی هستم که از آن روی گرداندهاند » .26

2 ـ هدایت دست خداست ؛ که فرمود : « و خداوند هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند » .27

هدایت سنت خداوند است ؛ اما خداوند ظالمان را هدایت نمی‌کند که فرمود : « بگو چه تصور می‌کنید اگر قرآن از جانب خدا باشد و شما به آن کافر شوید در صورتی که از بنی اسرائیل شاهدی بر مثل قرآن گواهی دهد و ایمان آورد و شما تکبر ورزید و ایمان نیاورید که خدا البته مردم ظالم و ستمکار را هدایت نخواهد کرد » .28 و فرمود : « چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ بسته در حالی که

دعوت به اسلام می‌شود ؟ ! خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند » .29

و فرمود : « وصف حال آنان که تحمل تورات کرده و خلاف آن عمل نمودند در مَثَل به حماری ماند که بار کتاب‌ها برپشت کشد و از آن هیچ نفهمد ؛ آری ! قومی که مثل حالشان این است که آیات خدا را تکذیب کردند ، بسیار مردم بدی هستند و خداوند هرگز ظالمان را هدایت نخواهد کرد » .30

ای مولا !

تویی قرآن ناطق و ستون دین و راه استوار خدا که هرکس به آن تمسک جوید هدایت یابد ، و منکران مقامت و استواری راهت ، بی‌شک همان ظالمان‌اند و گمراهان ، هر چند قرآن را از بر بخوانند ! برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ات فرمود : « اگر علی را به ولایت و سرپرستی گیرید خواهید دید که رهنما و رهیافته است و شما را به راه راست می‌برد »31 و فرمود : « آیا شما را به چیزی راهنمایی کنم که هرگاه بر آن توافق کنید ، هدایت یابید و به هلاکت در نیفتید ؟ ! همانا ولی شما خدا و امامتان علی بن ابی‌طالب است ؛ پس خیرخواه و مخلص او باشید و تصدیقش کنید همانا این مطلب را جبرئیل به من خبر داد » .32

3 ـ اجتماع مردم در تمسک به حبل ولای تو سعادت است و امنیت ؛ که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : « اگر مردم بر محبت علی یکدل می‌شدند خداوند جهنم را خلق نمی‌کرد »33 و نور چشم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و پاره‌ی تن او34 صدیقه کبری علیهاالسلام نیز فرمود : « پدران این امت محمد و علی هستند ؛ اگر از آن دو اطاعت کنند ، کژی‌های آنان را اصلاح می‌کنند و از عذاب دردناکشان نجات می‌بخشند و همراهی با آن دو ، نعمت جاودان ـ بهشت ابد ـ را ارزانیشان می‌دارد » .35

و تو و خاندان پاکت امان و امنیت ساکنان زمین هستید که خود فرمودی : « من و خاندانم مایه‌ی امنیت مردم روی زمین هستیم ، همچنان که ستارگان مایه امان اهل آسمان هستند » .36

4 ـ اگر همه‌ی مردمان ، اهل ایمان و مطیع بی‌چون و چرایِ خدا بودند ، خداوند برکات گسترده‌اش را از آسمان و زمین بر مردم نازل می‌نمود ؛ اما مردمان چنین نیستند ! !

خداوند در کلام نورانی‌اش فرمود : « و چنانچه مردم شهر و دیار همه ایمان آورده و پرهیزکار می‌شدند ، همانا ما درهای برکات آسمان و زمین را بر روی آنان می‌گشودیم و لیکن تکذیب کردند و ما هم آنان را به کیفر کردار زشتشان رسانیدیم » .37

و کدام ایمان و تقوایی بالاتر از اقرار به مقامت و اطاعت از اوامرت که خدا فرمود : « ای اهل ایمان ، فرمان خدا و رسول و أولوالأمرتان ( صاحبانتان ) را اطاعت کنید » .38 و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بارها در جمع یارانش تو و فرزندانت را مصداق کامل « أولوالأمر » معرفی نمود و نیز فرزندت باقر علیه‌السلام پنجمین ستاره‌ی هدایت بشر فرمود : « اسلام بر پنج پایه استوار است نماز ، زکات ، روزه ، حج و ولایت و برای هیچ چیز به اندازه‌ی ولایت نداء داده نشده است » .39

5 ـ خداوند همگان را تشویق نموده که بشتابند به سوی آمرزش و مغفرت وی و بهشت ابدی که وعده‌ی انسان‌های صالح نموده است : « و بشتابید به سوی مغفرت پروردگار خود و به سوی بهشتی که پهنای آن همه‌ی آسمان‌ها و زمین را فرا گرفته و مهیّا برای پرهیزکاران است » .40

و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم محبت به تو را سبب آمرزش گناهان بیان فرموده است .41 و در روز غدیر خم ، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بعد از بیان مقام و منزلتت و اعلام خلافت و امامتت فرمود : « هر که با علی‌بیعت نماید با خداوند عزّ و جلّ بیعت نموده است و دست قدرت خداوند بالاترین دست‌هاست ... ای مردم ! آن‌هایی که برای بیعت با علی سبقت گیرند و او را دوست بدارند و او را « امیرالمؤمنین » بخوانند به نعم الهی در بهشت سرافراز خواهند شد » .42

آری ! ای امیرمؤمنان !

هرگز میسر نمی‌شود شتافتن سوی مغفرت و بهشت ابد خدا ؛ مگر اینکه انسان‌ها ابتدا به سوی تو مشتاقانه بشتابند .

ای بزرگی که خدای لم یزلی لباس عظمت را بر تن تو پوشاند و برای نشان دادن بی‌نظیریت نام تو را از نام خود اقتباس نمود ، عاشقانه با فخر بر جهانیان می‌گوئیم : امام ما امیرالمؤمنین علیه‌السلام است .

حکمت‌نامه‌ی اوّل : خلقت نوری اهل بیت علیهم‌السلام قبل از ایجاد عالم

حکمت‌نامه‌ی اوّل :خلقت نوری علی علیه‌السلام و اهل بیت نبی علیهم‌السلام قبل از خلقت عالَم ، با استناد به منابع اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ ناصر بن ابی المکارم الخوارزمی از ابن عباس نقل می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« لو أن الغیاض أقلام و البحر مداد و الجنّ حسّاب و الإنس کتّاب ، ما أحصوا فضائل علیّ بن أبی طالب » .

اگر تمام درختان قلم شوند و دریاها مرکب و جنّی‌ها حساب‌گر و انسان‌ها نویسنده ؛ هرگز نمی‌توانند فضائل علی بن ابی‌طالب را جمع نمایند .

( میزان الاعتدال ، ذهبی ، ج 3 ، ص 466 ؛ مناقب خوارزمی ، ص 32 )

2 ـ در احادیث فراوانی ـ از محدثان شیعه و سنی ـ نقل شده است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و اهل بیت ایشان علیهم‌السلام قبل از اینکه خداوند عالم را خلق کند ،ایشان علیهم‌السلام را به صورت نور خلق نموده بود . اینک به چند روایت از منابع شیعه و سنی در این زمینه توجه فرمائید :

احمد حنبل از پیشوایان عامّه در کتاب مسند خود از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند که فرمود :

« من و علی از نور واحد خلق شده‌ایم و خداوند روح من و علی را قبل از خلقت عالم خلق نموده بود » .

ابن مغازلی شافعی در کتاب « مناقب » از قول رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌نویسد :

« من و علی نوری بودیم در خدمت حضرت حق ، و این نور ، حضرت حق را تسبیح می‌گفت و تقدیس می‌کرد ، قبل از آنکه آدم خلق شده باشد » .

شیخ سلیمان حنفی قُندوزی در کتاب «ینابیع المودة»، ج 2 ، ص 307 از رسول‌خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند:

« خلقت أنا و علی من نور واحد قبل أن یخلق اللّه آدم بأربعة آلاف عام فلمّا خلق

اللّه آدم رکب ذلک النور فی صلبه فلم یزل شیئا واحدا حتّی افترقنا فی صلب عبدالمطلب فَفِیَّ النبوّة و فی علی الوصیّة » .

من و علی از نور واحدی آفریده شده‌ایم قبل از چهار هزار سال که خداوند آدم را بیافریند ؛ چون خداوند آدم را آفرید آن نور را در صلب او قرار داد و پیوسته همین طور آن نور در اصلاب آباء و اجداد بود تا در صلب عبدالمطلب به دو نیمه گشت . پس نبوت در من قرار گرفت و وصایت در علی واقع شد .

ابن ابی الحدید معتزلی در شرح نهج البلاغه ، ج 2 ، ص 250 از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

« کنت أنا و علی نورا بین یدی اللّه عزّوجلّ قبل أن یخلق آدم بأربعة عشر ألف عام ، فلمّا خلق آدم قسم ذلک فیه و جعله جزئین فجزء أنا و جزء علی » .

من و علی نور واحدی بودیم در نزد خدای عزّوجلّ قبل از چهار ده هزار سال که خداوند آدم را بیافریند و چون آدم را آفرید آن نو را قسمت کرد و آن نور را دو جزء نمود : جزئی را من و جزئی را علی قرار داد .

و سپس ابن ابی الحدید در ادامه می‌افزاید : این حدیث را احمد بن حنبل در مسند خود روایت نموده است .

همچنین احادیثی در این زمینه در کتاب « شواهد التنزیل لقواعد التفضیل » ، ج 1 و 2 ، اثر محدث بزرگ اهل سنت حاکم نیشابوری نیز ا ز رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل نموده است .

علامه مجلسی در « بحارالانوار » ، ج 35 ، ص 34 از رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

« خُلِقْتُ أنا وَ علی من نورٍ واحدٍ » .

من و علی از یک نور آفریده شده‌ایم .

علامه مجلسی از امام محمد باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که ایشان فرمود :

« خداوند متعال چهارده هزار سال قبل از خلقت آدم ، چهارده نور از نور عظمتش را خلق نمود ؛ پس آن چهارده نور ارواح ما بود » . جابر می‌گوید از امام علیه‌السلام درباره‌ی اسماء آن چهارده نور سؤال کردم ؛ ایشان فرمودند : « محمد ، علی ، فاطمه ، حسن ، حسین علیهم‌السلام و نه تن از فرزندان حسین علیهم‌السلام که نهمین آنان قائم ایشان است » .

( بحارالانوار ، ج 25 ، ص 4 )

امام باقر علیه‌السلام در حدیثی دیگر می‌فرماید :

« ای جابر ! اول مخلوقی که خداوند خلق فرمود ، محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و عترت هدایت شده‌ی آن حضرت بودند ؛ پس آنان اشباح نور در برابر خداوند بودند » .

جابر می‌گوید : به حضرت عرض کردم اشباح چیست ؟ فرمود :

« سایه‌ی نور ، بدن‌های نوری بدون روح که مؤید به یک روح یگانه و واحد بودند و آن روح القدس بود » .

( کافی ، ج 1 ، ص 442)

حدیث معروفی با عنوان « معرفتی بالنورانیّة » از امام علی علیه‌السلام نقل شده است که به ذکر بخشی از آن اکتفا می‌نمائیم :

« ابوذر غفاری از سلمان فارسی پرسید : ای ابا عبداللّه [ کُنیه‌ی سلمان ] معرفت امیرمؤمنان علیه‌السلام به نورانیت چیست ؟ سلمان گفت : ای جندب [ نام ابوذر ] بیا تا برویم و آن را از خود حضرت علیه‌السلام بپرسیم . به محل آن حضرت علیه‌السلام رفتیم و او را نیافتیم ، ابوذر گفت : پس به انتظار ایشان ماندیم تا آن حضرت علیه‌السلام تشریف آوردند ؛ حضرت فرمود : چه امری شما را به اینجا کشانیده است ؟ ابوذر و سلمان گفتند : ای امیرمؤمنان ! به نزد شما آمدیم تا در مورد معرفتتان به نورانیت سؤال کنیم . حضرت فرمود : آفرین بر شما دو دوست وفادار به خویش ، که کوتاهی نمی‌کنید !

معرفت من به نورانیت ، معرفت خداوند عزّوجلّ است و آن همان دین خالص است که خداوند می‌فرماید :

« وَ مَا اُمِروُا اِلاّ لِیَعبُدُوا اللّه مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ »

( سوره بینه ، آیه 5 )

ما را به مثابه‌ی خدایان قرار ندهید [ یعنی به ما مقام خدایی ندهید ] و دیگر هر چه می‌خواهید در فضیلت ما بگویید به کنه و حقیقت و منتهای آنچه در ما وجود دارد نمی‌رسید ... من و پیامبر یک نور بودیم او محمد مصطفی گردید و من وصی او علی‌مرتضی شدم ؛ منم صراط مستقیم و نبأ عظیم . . » .

( بحارالانوار ، ج 26 ، ص 2 )

از مجموع روایات فهمیده می‌شود که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و اهل بیت ایشان علیهم‌السلام دارای وجود نورانی قبل از خلقت هر چیز دیگری بوده‌اند ؛ لیکن این خلقت نورانی ، منافاتی با خلقت جسمانی آن‌ها در دنیا و در زمان و مکان خاص ندارد . در مرحله‌ی جسمانی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و اهل بیت علیهم‌السلام همچون دیگر انسان‌ها متولد می‌شوند و در کوران زندگی و طی فراز و نشیب‌های آن مانند دیگران زندگی می‌کنند و با طی مراحل زندگی و شرکت در صحنه‌های صبر و جهاد و عبادت است که قابلیت را با اختیار خود به ظهور و فعلیت می‌رسانند و از این

جهت الگوی انسان‌ها می‌باشند ؛ بنابراین حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و اهل بیت علیهم‌السلام دارای دو حقیقت می‌باشند : اول حقیقت نورانی ایشان که نور بوده است و در مرتبه‌ی دوم ، وجود جسمانی شان ، که مانند دیگر مردمان عالم است .

3 ـ حضرت مریم علیهاالسلام آنگاه که در بیت المقدس بود و وضع حملش فرا رسید ، ندایی شنید که به وی گفت : « أُخرجی عن البیت فإنّ هذه ، بیت العبادة لا بیت الولادة » .

( ریاض الأبرار ، ج 2 ، ص 136 )

4 ـ « فَحَمَلَتْهُ فَانتَبَذَتْ بِهِ مَکَانًا قَصِیًّا * فَأَجَاءهَا الْمَخَاضُ إِلَی جِذْعِ النَّخْلَةِ قَالَتْ یَا لَیْتَنِی مِتُّ قَبْلَ هَذَا وَکُنتُ نَسْیًا مَّنسِیًّا * فَنَادَاهَا مِن تَحْتِهَا أَلاَّ تَحْزَنِی قَدْ جَعَلَ رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیًّا * وَهُزِّی إِلَیْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَیْکِ رُطَبًا جَنِیًّا *فَکُلِی وَاشْرَبِی وَقَرِّی عَیْنًا فَإِمَّا تَرَیِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَدًا فَقُولِی إِنِّی نَذَرْتُ لِلرَّحْمَنِ صَوْمًا فَلَنْ أُکَلِّمَ الْیَوْمَ إِنسِیًّا »

ترجمه : پس مریم به آن پسر بار برداشت و با او به مکانی دور خلوت گزید ؛ آنگاه درد زایمان او را به کنار درخت خرمایی کشانید و گفت : ای کاش من پیش از این مرده بودم و از صفحه‌ی عالم به کلی نامم فراموش شده بود . پس از زیر آن درخت روح القدس او را ندا کرد که غمگین مباش که خدای تو از زیر قدم تو چشمه‌ی آبی جاری کرد ؛ شاخ درخت را به سوی خود حرکت ده تا از آن بر تو رطب تازه فرو ریزد ، پس تناول کن و بیاشام و چشم خود روشن دار ، و هرکس از جنس بشر که ببینی با او بگو : برای خدای رحمان نذر روزه کرده‌ام و امروز با هیچ انسانی سخن نخواهم گفت . ( سوره مریم ، آیات 22 ـ 26)

5 ـ مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب « منتهی الآمال » ، ج 1 ، ص 171 از شیخ صدوق و ایشان از یزید بن قعنب و عباس عموی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند .

سخن فاطمه بنت اسد : رَبِّ إِنّی مؤمنة بک وبما جاء من عندک من رُسُلٍ وکتب وإنّی مُصَدّقة بکلام جدّی إبراهیم الخلیل وانّه بنی البیت العتیق فبحقّ الذی بنی هذا البیت وبحق المولود الذی فی بطنی لما یَسَّرتَ عَلَیَّ ولادَتی .

( علل الشرایع ، ج 1 ص 135 ـ 136 ، باب 116 ، ح 3 ؛ معانی الأخبار ، ص 62 ، باب 28 ، ح 10 ؛ أمالی صدوق ، مجلس 27 ، ح 9 ؛ روضة الواعظین ، ج 1 ، ص 76 ؛ بحارالأنوار ، ج 35 ، ص 8 ، باب ولادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ، حدیث 11 )

ولادت امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب علیهماالسلام از جمله موضوعاتی‌است که هر دو طایفه‌ی شیعه وسنی بر آن اتفاق نظر دارند .احادیث فراوان دانشمندان بزرگ اهل سنت این موضوع را نقل کرده‌اند که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود :

حافظ ابو عبداللّه محمد بن عبداللّه مشهور به حاکم نیشابوری ( متوفای 405 ه . ق ) در کتاب

معروفش « مستدرک صحیحین » می‌نویسد : « روایات متواتر است که فاطمه بنت اسد ، امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب ( کرم اللّه وجه ) را در خانه‌ی کعبه به دنیا آورد » .

حافظ ابوعبداللّه محمد بن یوسف قرشی ، معروف به گنجی شافعی ( متوفای 658 ه . ق . ) در کتاب « کفایة الطالب » می‌نویسد : « امیر مؤمنان علی بن ابی‌طالب در مکه‌ی معظمه در درون بیت اللّه الحرام ، به شب سیزده رجب سی سال گذشته از عام الفیل دیده به جهان گشود و هرگز مولود دیگری پس از او یا بعد از او در خانه‌ی کعبه زاده نشده است ، و این ولادت مسعود کرامت و فضیلتی برای او و فضیلت و شکوهی‌برای خانه‌ی خداست » .

حافظ شمس الدین ، ابو عبداللّه محمد بن احمد ذهبی ( متوفای 848 ه . ق ) در کتاب « تلخیص مستدرک » متن گفته‌ی حاکم نیشابوری را آورده است و می‌گوید : « اخبار به حد تواتر رسیده است که علی بن ابی‌طالب در درون کعبه دیده به جهان گشود » .

شاه ولی اللّه احمد بن عبدالرحیم دهلوی ( متوفای 1174 ه . ق ) در کتاب « إزالة الخلفاء » می‌نویسد : « بی‌گمان روایات متواتر است که فاطمه بنت اسد ، امیر مؤمنان علی بن ابی‌طالب [ سلام اللّه علیه ] را در درون کعبه به دنیا آورد ، بدون تردید او در روز جمعه سیزدهم رجب سی سال گذشته از عام الفیل در خانه‌ی کعبه به دنیا آمده است و هرگز پیش از او یا بعد از او کسی در خانه‌ی کعبه زاده نشده است » .

شهاب الدین ابوالثناء سید محمد آلوسی ، صاحب تفسیر آلوسی ، شرح مفصلی بر قصیده‌ی عینیّه عبد الباقی افندی عمری نوشته است ؛ وی در شرح بیت :

أنت العلی الذی فوق العلی رفعا ببطن مکّة عند البیت إذ وضعا

می‌نویسد : « ولادت امیرمؤمنان ، ـ کرم اللّه وجه ـ در درون کعبه ، در سراسر دنیا مشهور است و در کتاب‌های هر دو فرقه ( سنی و شیعه ) روایت شده و هرگز در مورد غیر ایشان ، چنین فضیلتی ثابت نشده است .

آری ! چقدر شایسته است که پیشوای پیشوایان در جایی متولد شود که آنجا قبله‌ی مؤمنان است . سپاس و ستایش از آن خداوندی است که هر چیزی را در جای شایسته‌ی خود قرار می‌دهد و او فرزانه‌ی فرزانگان است » .

علامه لکهنودی در کتاب « مرآة المؤمنین » عین گفته حاکم نیشابوری را آورده و تصریح نموده که ولادت امیرمؤمنان علیه‌السلام در درون کعبه متواتر است و این فضیلت ویژه‌ی آن حضرت می‌باشد .

علامه سعید گجراتی از بزرگان اهل سنت در کتاب « الإعلام بأعلام مسجد الحرام » در پاسخ برخی از دشمنان اهل بیت علیهم‌السلام که زادگاه امیرمؤمنان علیه‌السلام را از روی عناد در دامنه‌ی کوه « ابوقبیس » نوشته‌اند ، می‌نویسد : « خدایا ! تو خود می‌دانی که این سخن بهتانی بزرگ است

و آن را دشمنان اهل بیت علیهم‌السلام جعل کرده‌اند ؛ زیرا روایات متواتر دلالت می‌کند بر اینکه تولد آن حضرت در درون کعبه بوده است » .

ابوالحسن علی بن محمد بن محمد واسطی مشهور به ابن مغازلی ( متوفای 483 ه . ق ) از دانشمندان متقدم اهل سنت ، واقعه‌ی تولد علی علیه‌السلام را در کعبه در کتاب « مناقب » به صورت مشروح با سلسله سند خود از امام زین العابدین روایت کرده است .

حافظ گنجی شافعی در کتاب « الکفایة » می‌نویسد : « به دنیا آمدن امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب به مکه در بیت اللّه الحرام در شب جمعه سیزدهم ماه رجب سال سی‌ام عام الفیل ، و پیش از او و بعد از او نوزادی در بیت اللّه الحرام به دنیا نیامد ، و این برای بزرگداشت اوست و برای احترام به مقام او در بزرگی و شرافت » .

أبی الحسن علی بن حسین مسعودی هذلی ـ از علمای قرن چهارم اهل سنت ـ در کتاب « مروج الذهب » داستان این ولادت فرخنده را در کعبه بیان می‌دارد .

و ده‌ها کتاب دیگر از علمای اهل سنت که این ماجرا را نقل کرده‌اند که خوانندگان محترم برای آگاهی بیشتر به کتاب « الغدیر » اثر ارزشمند علامه امینی ، جلد 6 مراجعه نمایند .

و اما دانشمندان شیعه از همان اوایل عصر غیبت کبری تا کنون در صدها کتاب خود این واقعه‌ی نورانی را نقل نموده‌اند .

6 ـ « فَالِقُ الإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّیْلَ سَکَنًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ذَلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ »

ترجمه : خدا شکافنده‌ی پرده‌ی صبحگاهان است و شب را برای آسایش خلق مقرر داشته است و ماه و خورشید را به نظمی معین به حرکت در آورده است . این تقدیر خدای مقتدر و داناست . ( سوره انعام ، آیه 96 )

« الآرآ تِلْکَ آیَاتُ الْکِتَابِ وَقُرْآنٍ مُّبِینٍ »

ترجمه : الف لام راء ، این آیات ، آیات کتاب الهی و قرآن روشنگر است . ( سوره حجر ، آیات 2 و 1)

« وَالضُّحَی »

ترجمه : سوگند به ابتدای روز . ( سوره ضحی ، آیه 1 )

« وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا »

ترجمه : سوگند به خورشید و گسترش روشنی‌اش . ( سوره شمس ، آیه 1 )

« وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّی »

ترجمه : سوگند به روز هنگامی که آشکار شود . ( سوره لیل ، آیه 2 )

خداوند در روز قیامت نیز آسمان را می‌شکافد تا عظمتش را آشکارتر گرداند :

« إِذَا السَّمَاء انفَطَرَتْ * وَإِذَا الْکَوَاکِبُ انتَثَرَتْ * وَإِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ * وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ »

ترجمه : هنگامی که آسمان بشکافد و هنگامی که ستارگان پراکنده شوند و هنگامی‌که دریاها شکافته شوند و هنگامی که قبرها زیر و رو شوند . ( سوره انفطار ، آیات 1 ـ 4 )

« إذَا السَّمَاء انشَقَّتْ * وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ * وَإِذَا الاْءَرْضُ مُدَّتْ * وَأَلْقَتْ مَا فِیهَا وَتَخَلَّتْ * وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ * یَا أَیُّهَا الاْءِنسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَی رَبِّکَ کَدْحًا فَمُلاَقِیهِ »

ترجمه : هنگامی که آسمان بشکافد و فرمان پروردگارش را اطاعت کند . [ و به این اطاعت سزاوارتر گردد ] و هنگامی که زمین گسترده شود ، و آنچه را در درون دارد ، بیرون افکند و تهی گردد و فرمان پروردگارش را اطاعت کند [ و به این اطاعت سزاوارتر گردد ] ای انسان ! یقینا تو با تلاش و کوشش به سوی پروردگارت در حرکتی و او را دیدار می‌کنی . ( سوره انشقاق ، آیات 1 ـ 6 )

7 ـ « إِنَّ اللّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَی یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَیِّ ذَلِکُمُ اللّهُ فَأَنَّی تُؤْفَکُونَ »

ترجمه : بی‌تردید خدا شکافنده‌ی دانه و هسته است ؛ زنده را از مرده بیرون می‌آورد و بیرون آورنده‌ی مرده از زنده است ، این است خدا ؛ پس چگونه منصرفتان می‌کنند ؟ ( سوره انعام آیه 95 )

8 ـ حمد اللّه و معرفته تعالی :

نَحْمَدُهُ عَلَی ما أخَذَ وَأعْطَی وَعَلَی ما أبْلَی وَابْتَلَی ، الْباطِنُ لِکُلِّ خَفِیَّةٍ ، وَالْحاضِرُ لِکُلِّ سَرِیرَةٍ ، الْعالِمُ بِما تُکِنُّ الصُّدُورُ ، وَما تَخُونُ الْعُیُونُ ، وَنَشْهَدُ أنْ لا إِلَهَ غَیْرُهُ ، وَأنَّ مُحَمَّدا نَجِیبُهُ وَبَعِیثُهُ ، شَهادَةً یُوافِقُ فِیهَا السِّرُّ الاْءِعْلانَ ، وَالْقَلْبُ اللِّسانَ .

ذکر الموت :

و مِنها : فَإِنَّهُ وَاللَّهِ ! الْجِدُّ لا اللَّعِبُ ، وَالْحَقُّ لا الْکَذِبُ ، وَما هُوَ إِلا الْمَوْتُ ، أسْمَعَ دَاعِیهِ ، وَأعْجَلَ حادِیهِ ، فَلا یَغُرَّنَّکَ سَوادُ النّاسِ مِنْ نَفْسِکَ ، وَقَدْ رَأیْتَ مَنْ کانَ قَبْلَکَ مِمَّنْ جَمَعَ الْمالَ وَحَذِرَ الاْءِقْلالَ ، وَأمِنَ الْعَواقِبَ ـ طُولَ أمَلٍ وَاسْتِبْعادَ أجَلٍ ـ کَیْفَ نَزَلَ بِهِ الْمَوْتُ ، فَأزْعَجَهُ عَنْ وَطَنِهِ ، وَأخَذَهُ مِنْ مَأْمَنِهِ ، مَحْمُولاً عَلَی أعْوَادِ الْمَنایا ، یَتَعاطی بِهِ الرِّجالُ الرِّجا ، حَمْلاً عَلَی الْمَناکِبِ وَإِمْساکا بِالاْءنامِلِ . أما رَأیْتُمُ الَّذِینَ یَأْمُلُونَ بَعِیدا ، وَیَبْنُونَ مَشِیدا ، وَیَجْمَعُونَ کَثِیرا ، کَیْفَ أصْبَحَتْ بُیُوتُهُمْ قُبُورا ، وَما جَمَعُوا بُورا ، وَصارَتْ أمْوالُهُمْ لِلْوارِثِینَ ، وَأزْواجُهُمْ لِقَوْمٍ آخَرِینَ ، لا فِی حَسَنَةٍ یَزِیدُونَ وَلا مِنْ سَیِّئَةٍ یَسْتَعْتِبُونَ .

الأسلوب الأمثل فی مواجهة الدنیا :

فَمَنْ أشْعَرَ التَّقْوی قَلْبَهُ بَرَّزَ مَهَلُهُ ، وَفازَ عَمَلُهُ ، فاهْتَبِلُوا هَبَلَها ، وَاعْمَلُوا لِلْجَنَّةِ عَمَلَها ،

فَإِنَّ الدُّنْیا لَمْ تُخْلَقْ لَکُمْ دارَ مُقامٍ ، بَلْ خُلِقَتْ لَکُمْ مَجازا لِتَزَوَّدُوا مِنْهَا الاْءعْمالَ إِلَی دارِ الْقَرارِ ، فَکُونُوا مِنْها عَلَی أوْفازٍ ، وَقَرِّبُوا الظُّهُورَ لِلزِّیَالِ .( للزوال ) .

ترجمه : ستایش پروردگار :

خدا را ستایش می‌کنیم بر آنچه گرفته و آنچه بخشیده و بر نعمت‌هایی که عطا کرده و آزمایش‌هایی که انجام داد .

خداوندی که بر هر چیز پنهانی آگاه و در باطن هر چیزی حضور دارد ؛ به آنچه در سینه‌هاست آگاه و بر آنچه دیده‌ها دزدانه می‌نگرد ، داناست و گواهی می‌دهم که خدا یکی است و جز او خدایی نیست و گواهی می‌دهم که حضرت محمد برگزیده و فرستاده‌ی اوست ، آن گواهی که درون و بیرون ، قلب و زبان با آن هماهنگ باشد .

ضرورت مرگ :

به خدا سوگند این که می‌گویم بازی نیست ، جدی و حقیقت است ، دروغ نیست و آن چیزی جز مرگ نیست ؛ که بانگ دعوت کننده‌اش رسا و به سرعت همه را میراند ؛ پس انبوه زندگان و طرفداران تو را فریب ندهند .

همانا گذشتگان را دیدی که ثروت‌ها اندوختند و از فقر و بیچارگی وحشت داشتند و با آرزوهای طولانی فکر می‌کردند در امان‌اند و مرگ را دور می‌پنداشتند . دیدی چگونه مرگ بر سرشان فرود آمد و آنان را از وطنشان بیرون راند ؟ ! و از خانه‌ی‌امن کوچشان داد ؟ که بر چوبه‌ی تابوت نشستند و مردم آنان را دست به دست می‌کردند و بر دوش گرفته و با سرانگشت خویش نگاه می‌داشتند ؟

آیا ندیدید آنان را که آرزوهای دور و دراز داشتند و کاخ‌های استوار می‌ساختند ، و مال‌های فراوان می‌اندوختند ، چگونه خانه‌هایشان گورستان شد ؟ و اموال جمع‌آوری شده‌شان تباه و پراکنده و از آنِ وارثان گردید ؟ و زنان آنان با دیگران ازدواج کردند ؟ نه می‌توانند چیزی به حسنات بیفزایند و نه از گناه توبه کنند !

تقوا و روش برخورد با دنیا :

کسی که جامه‌ی تقوا بر قلبش بپوشاند ،کارهای نیکوی او آشکار شود و در کارش پیروز گردد ؛ پس در به دست آوردن بهره‌های تقوا فرصت غنیمت شمارید

و برای‌رسیدن به بهشت جاویدان رفتاری متناسب با آن انجام دهید ؛ زیرا دنیا برای‌زندگی همیشگی شما آفریده نشده است ، گذرگاهی است تا در آن زاد و توشه‌ی‌آخرت بردارید .

پس با شتاب ، آماده‌ی کوچ کردن باشید و مرکب‌های راهوار برای حرکت مهیّا دارید .

( نهج البلاغه خطبه 132 )

9 ـ اشاره دارد به قوم بت پرست صالح علیه‌السلام که این پیغمبر بزرگ الهی هرچه قوم خویش را نصیحت و دعوت به خداپرستی نمود ، آنان توجه‌ای‌نکردند و از حضرت صالح معجزه‌ای خواستند و گفتند : اگر در ادعای خود صادقی و تو از جانب خداوند مأموری ، به خدا بگو تا شتر ماده‌ای را از دل کوه خارج سازد ! صالح دعا نمود و کوه به امر خداوند شکافته شد و ماده شتری از آن خارج گشت . صالح علیه‌السلام به آنان گفت : اینک این شتر آیت بزرگ خداست ، پس قصد سوئی نسبت به شتر نکنید ؛ اما قوم مشرک صالح علیه‌السلام نه تنها با این معجزه بزرگ ایمان نیاورند ؛ بلکه آن ناقه ( شتر ماده ) را کشتند و خداوند بر آنان بلا نازل نمود و هلاکشان ساخت .

خداوند در قرآن در سوره اعراف می‌فرماید :

« وَإِلَی ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ یَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَکُم مِّنْ إِلَهٍ غَیْرُهُ قَدْ جَاءتْکُم بَیِّنَةٌ مِّن رَّبِّکُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللّهِ لَکُمْ آیَةً فَذَرُوهَا تَأْکُلْ فِی أَرْضِ اللّهِ وَلاَ تَمَسُّوهَا بِسُوَءٍ فَیَأْخُذَکُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ * وَاذْکُرُواْ إِذْ جَعَلَکُمْ خُلَفَاء مِن بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَکُمْ فِی الأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُیُوتًا فَاذْکُرُواْ آلاء اللّهِ وَلاَ تَعْثَوْا فِی الأَرْضِ مُفْسِدِینَ * قَالَ الْمَلأُ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لِلَّذِینَ اسْتُضْعِفُواْ لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُّرْسَلٌ مِّن رَّبِّهِ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ * قَالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ إِنَّا بِالَّذِیَ آمَنتُمْ بِهِ کَافِرُونَ * فَعَقَرُواْ النَّاقَةَ وَعَتَوْاْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُواْ یَا صَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِن کُنتَ مِنَ الْمُرْسَلِینَ * فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُواْ فِی دَارِهِمْ جَاثِمِینَ »

ترجمه : به سوی ( قوم ) ثمود ، برادرشان صالح را ( فرستادیم ) ؛ گفت : ای قوم من ! ( تنها ) خدا را بپرستید ، که جز او ، معبودی برای شما نیست . دلیل روشنی از طرف پروردگارتان برای شما آمده : این « ناقه » الهی برای شما نشانه‌ای است ؛ بگذارید در زمین خدا به چرا مشغول شود و هیچ گونه آزاری به آن نرسانید ، که عذاب دردناکی شما را خواهد گرفت ! و به خاطر بیاورید هنگامی که شما را جانشینان قوم « عاد » قرار داد ، و در زمین مستقر ساخت ؛ که در دشتهایش ،

قصرها برای خود بنا می‌کنید و در کوه‌ها ، برای خود خانه‌ها می‌تراشید ؛ بنابراین نعمت‌های خدا را متذکّر شوید و در زمین ، به فساد نکوشید . ( ولی ) اشراف مستکبر قوم او ، به مستضعفانی از آنها که ایمان آورده بودند ، گفتند : آیا ( به راستی ) شما یقین دارید که صالح از طرف پروردگارش فرستاده شده است ؟ ! آنها گفتند : ما به آنچه او برای آن فرستاده شده ، ایمان آورده‌ایم . مستکبران گفتند : ( ولی ) ما به آنچه شما به آن ایمان آورده‌اید ، کافریم . سپس « ناقه » را پی کردند ، و از فرمان پروردگارشان سرپیچیدند ؛ و گفتند : ای صالح ! اگر تو از فرستادگان ( خدا ) هستی ، آنچه را ( از عذاب الهی ) به ما وعده می‌دهی ، بیاور ! سرانجام زمین لرزه آنها را فرا گرفت و صبحگاهان ، در خانه‌هایشان به رو افتاده و مرده بودند .

( سوره اعراف ، آیات 73 ـ 78 )

« إِنَّا مُرْسِلُو النَّاقَةِ فِتْنَةً لَّهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ * فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَی فَعَقَرَ * فَکَیْفَ کَانَ عَذَابِی وَنُذُرِ * إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَیْهِمْ صَیْحَةً وَاحِدَةً فَکَانُوا کَهَشِیمِ الْمُحْتَظِرِ »

ترجمه : ( به صالح گفتیم : ) ما « ناقه » را برای آزمایش آنها می‌فرستیم ؛ در انتظار پایان کار آنان باش و صبر کن و به آنها خبر ده که آب ( قریه ) باید در میانشان تقسیم شود ، ( یک روز سهم ناقه ، و یک روز برای آنها ) و هر یک برای سهم خود باید حاضر شوند . ( ولی سرانجام ) یکی از یاران خود را ( برای از بین بردن ناقه ) صدا زدند ، او به سراغ این کار آمد و ( ناقه را ) پی کرد . پس ( بنگرید ) عذاب و انذارهای من چگونه بود ! ما فقط یک صیحه ( آسمانی ) بر آنها فرستادیم .

( سوره‌ی قمر ، آیات 27 ـ 31 )

« کَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَا * إِذِ انبَعَثَ أَشْقَاهَا * فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْیَاهَا * فَکَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَیْهِمْ رَبُّهُم بِذَنبِهِمْ فَسَوَّاهَا * وَلاَ یَخَافُ عُقْبَاهَا »

ترجمه : قوم « ثمود » بر اثر طغیانشان ، ( پیامبر خود را ) تکذیب کردند ، آنگاه که شقی‌ترین آنها به پاخاست و پیامبر خدا ( صالح ) به آنان گفت : ناقه ( و معجزه ) خداوند را با آبشخورش واگذارید ( و مزاحم آن نشوید ) ؛ ولی آنها او را تکذیب و ناقه را پی کردند ( و به هلاکت رساندند ) از این رو پروردگارشان آنها ( و سرزمینشان ) را بخاطر گناهشان درهم کوبید و با خاک یکسان کرد . و او هرگز از فرجام مجازات ستمگران ، باک ندارد .

( سوره شمس ، آیات 11 ـ 15 )

10 ـ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« ذکرُ علیٍّ عبادةٌ » .

ذکر علی عبادت است .

شیخ سلیمان حنفی قندوزی ـ که از علمای اهل سنت است ـ در کتاب ارزشمند خویش به نام « ینابیع المودة » این حدیث شریف را از تعدادی از دانشمندان و کتب اهل سنت نقل می‌کند .

11 ـ از حافظ شیرازی .

12 ـ « تسنیم » نام رودی در بهشت است که بسیار خوش طعم و خوش بوست و مقرّبان و اولیاء خداوند از آن می‌نوشند ودیگر بهشتیان شرابشان آمیزه‌ای از طعم تسنیم است . خداوند در سوره مبارکه مطففین می‌فرماید :

« عَلَی الاْءَرَائِکِ یَنظُرُونَ * تَعْرِفُ فِی وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِیمِ * یُسْقَوْنَ مِن رَّحِیقٍ مَّخْتُومٍ * خِتَامُهُ مِسْکٌ وَفِی ذَلِکَ فَلْیَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ * وَمِزَاجُهُ مِن تَسْنِیمٍ * عَیْنًا یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ »

ترجمه : بر تخت‌های زیبای بهشتی تکیه کرده و ( به زیبایی‌های بهشت ) می‌نگرند . طراوت و نشاط فزونی نعمت را در چهره‌هایشان می‌بینی و آنها از شراب طهور دست نخورده و مهر شده‌ای سیراب می‌شوند ؛ مُهری که بر آن نهاده شده از مشک است و مشتاقان باید برای این ( نعمتهای بهشتی ) بر یکدیگر پیشی گیرند . این شراب ( طهور ) آمیخته با « تسنیم » است ، همان چشمه‌ای که مقرّبان از آن می‌نوشند .

( سوره مطففین ، آیات 23 ـ 28 )

13 ـ حمایت از حق پیامدهایی چون شهادت هم دارد ولی برای حامیان حق سعادتی بالاتر از آن نیست ؛ چرا که عشقشان به ارزش‌های متعالی و ماندگار الهی ، آنان را از تعلّقات دنیوی آزاد ساخته است و برای سعادت ابدی به آسانی حاضرند تا نقد جان را در میدان‌های ایثار و فداکاری ومبارزه ، به خالق جان بفروشند و به لقای او در بهشت جاوید برسند .

اینک به سرگذشت چند تن از عاشقان امیرمؤمنان علیه‌السلام که در دفاع از حق و ارزش‌ها جان دادند ، توجه فرمائید :

میثم تمار

یکی از جانبازان راه دین و فداکار راه ولایت بود . میثم در کوفه مورد احترام بود . از سفر حج به سوی کوفه برمی‌گشت که ابن زیاد دستور دستگیری او را قبل از رسیدن به شهر صادر کرد .

میثم گرچه در آن روز پیرمرد سالخورده‌ای بود که بر استخوان‌هایش جز پوستی نمانده بود و از نظر جسمی تحلیل رفته بود ؛ اما از نظر شهامت ، قوت قلب ، قدرت روحی ، اراده‌ی استوار ، زبان گویا و فصیح و ایمان راسخ در حدی بود که ابن زیاد را با آن همه قدرت و مأمور به وحشت افکنده بود ، به همین سبب برای بازداشت این پیرمرد جوان دل ، مجبور به گسیل صد مأمور شده بود .

مأموران میثم را دستگیر و به کوفه وارد کردند . به عبید اللّه بن زیاد خبر دادند که میثم گرفتار شده است و در معرفی میثم به ابن زیاد گفتند که او نزدیک‌ترین و برگزیده‌ترین یاران علی علیه‌السلام است .

میثم را نزد ابن زیاد آوردند . او به میثم گفت : باید از علی تبری بجویی و ابراز تنفر کنی یا او را به زشتی یاد کنی وگرنه دست‌ها و پاهایت را بریده و بر دار می‌آویزمت !

میثم در مقابل این تهدید گفت : علی علیه‌السلام به من خبر داده که مرا به دار می‌آویزی و دست و پا و زبانم را قطع می‌کنی !

ابن زیاد گفت : برای اینکه سخن علی درست نیاید تو را به دار می‌زنم و دست و پایت را قطع می‌کنم اما زبانت را نمی‌برم !

میثم گفت : چگونه ؟ در حالی که این خبر را علی علیه‌السلام از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و او از جبرئیل و جبرئیل از طرف خداوند بیان کرده است . به خدا سوگند ! از مکانی هم که در آن به دار آویخته می‌شوم ،به خوبی آگاهم که در کجای کوفه است !

ابن زیاد با عصبانیت گفت : به خدا قسم دست و پایت را قطع کرده و زبانت را رها می‌سازم تا دروغ مولایت و تو آشکار شود .

( شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 2 ، ص 393 )

میثم را به درخت نخل میخکوب کردند و دست و پایش را بریدند . میثم بر بالای‌دار با صدای رسا فریاد سر می‌داد و از مناقب علی علیه‌السلام می‌گفت و از خبائث خاندان اموی و فسق و فجور یزید و عبیداللّه بن زیاد .

به ابن زیاد خبر دادند که میثم بر بلندای دار غوغایی به پا کرده و الآن است که مردم شورش کنند .

ابن زیاد فریاد زد : زبانش را قطع کنید .

پس از آن زبان حق گوی او ـ که برای کافران برنده‌تر از شمشیر بود ـ بریدند . آن کسی که مأمور بریدن زبانش بود ، به میثم گفت : هر چه می‌خواهی بگو ! امیر فرمان داده است زبانت را قطع کنم .

میثم گفت : فرزند زن بدکاره ( ابن زیاد ) خیال کرده است می‌تواند من و مولایم را دروغ گو معرفی کند ... این است زبان من .

و بدین سان میثم بر دار بود تا به شهادت رسید .

( رجال کشّی ، ص 86 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی‌الحدید ، ج 2 ، ص 394 )

حجر بن عدی :

از صحابه‌ی پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود و همچنین از رزمندگان وفادار مولا علی علیه‌السلام و از خواص ایشان محسوب می‌شد . او ضرب المثل شجاعت ، تقوا ، زهد و بندگی بود تا آنجا که او را « حجر الخیر » نامیدند .

( سیر أعلام النبلاء ، ج 3 ، ص 463 )

او در سیر و سلوک تا آنجا پیش رفته بود که مستجاب الدعوه بود .

( الإصابه ، ج 1 ، ص 314 )

او مجسمه‌ی غیرت دینی بود و هرگز در برابر باطل و منکر آرام نمی‌گرفت . او در تمام جنگ‌های امیرمؤمنان علیه‌السلام حضور داشت و نقش حساسی را به عهده می‌گرفت .

( أُسد الغابه ، ج 1 ، ص 697 )

او از عاشقان بی‌قرار مولا بود و عاقبت جانش را در راه عشق به علی علیه‌السلام از دست داد .

به هنگام شهادت به حجر و یارانش گفتند اگر از علی برائت جسته و او را لعن کنید ، از مجازات اعدام رهایی خواهید یافت و آزاد خواهید شد . آن‌ها گفتند : ما چنین نمی‌کنیم . دستور دادند زنجیرها را از آن‌ها باز کردند و آنان آن شب را تا به صبح عبادت کردند . صبح روز بعد مأموران معاویه به آن‌ها گفتند : دیشب حال خوشی در نماز و دعا داشتید ، بگوئید نظرتان درباره‌ی عثمان چیست ؟ آن‌ها گفتند : او کسی است که ستم را در حکومت رواج داد و به ناحق عمل کرد !

پس برای آخرین بار گفتند : حاضرید از علی برائت بجوئید ؟ آن‌ها گفتند : هرگز ! ما علی علیه‌السلام را دوست داریم !

سپس معاویه دستور داد همه‌ی آنان را بر دار زدند .

( کامل ابن اثیر ، ج 3 ، ص 323 ؛ أُسد الغابه ، ج 1 ، ص386 )

کمیل بن زیاد نخعی :

او نیز از شهیدان عشق به مولا علی علیه‌السلام است . در جنگ صفین به همراه مردم کوفه شرکت کرد ! امیر مؤمنان او را عامل و فرماندار « هیئت » ( از شهرهای عراق ) قرار داد ؛ لکن به علت توان اجرایی ضعیف مورد ملامت مولا قرار گفت .( نهج البلاغه ، نامه 61 )

لکن این ملامت‌ها ذره‌ای از عشق او به مولا نکاست که عاشقان بی‌قرار علی علیه‌السلام چنین‌اند ؛ سرانجام حجاج بن یوسف ـ جلاد خون ریز معروف عرب ـ او را دستگیر کرد . کمیل به او گفت : دندان‌هایت را علیه من تیز نکن و مرا تهدید منما که از عمرم چیزی باقی نمانده ! هر کاری می‌خواهی بکن که موعد من و تو روزی است که در پیشگاه خداوند حاضر می‌شویم و بعد از قتل من باید پاسخگو باشی و امیر مؤمنان علیه‌السلام به من خبر داد که تو قاتل من خواهی بود ؛ سپس حجاج بن یوسف دستور داد گردن کمیل را زدند .

( تاریخ طبری ، ج 4 ، ص 440 ؛ تاریخ دمشق ، ج 5 ، ص 256 )

قنبر غلام امیرمؤمنان علیه‌السلام :

گویند روزی حجاج بن یوسف گفت : مردی از یاران علی را به دست آورده ، خونش را ریزم و بدین وسیله تقرّب به خدا جویم !

گفتند : در میان اصحاب علی هیچ یک به اندازه‌ی قنبر به مصاحبت وی مفتخر نیامده .

حجاج دستور داد تا او را حاضر ساختند . چون حضور یافت ، پرسید : تو قنبری ؟ گفت : آری ! پرسید : از قبیله‌ی همدانی ؟ گفت : آری ! پرسید : دوست و بنده‌ی علی بن ابی‌طالب هستی ؟ گفت : خدا مولای من است و امیر مؤمنان علی علیه‌السلام ، ولی‌نعمت من است . گفت : از دین علی بیزاری بجو ! گفت : هرگاه از دین او بیزاری جستم ، تو مرا به دین بهتر از آن هدایت خواهی کرد ؟ ! حجاج گفت : من اکنون عزیمت کشتن تو را دارم ، هرگونه قتلی که دوست داری بگو تا تو را به همان طریق بکشم !

قنبر گفت : من این کار را به عهده‌ی خودت گذاشتم . گفت : برای چه ؟ گفت : برای‌اینکه به هر طریقی مرا بکشی ، به همان طریق ( در قیامت به عنوان قصاص ) تو را خواهم کشت و آقای من علی علیه‌السلام به من اطلاع داده است که تو را به ستم و ناحق می‌کشند . حجاج بن یوسف دستور داد سر از بدنش جدا کردند .

( بحارالأنوار ، ج 42 ، ص 126 ؛ ارشاد ، شیخ مفید ، ج 1 ، ص 348 )

14 ـ حضرت ابوطالب علیه‌السلام از معدود کسانی بود که قبل از اسلام بر آئین یگانه پرستی و بر دین حضرت ابراهیم علیه‌السلام بود و در زمانی که مردم بت می‌پرستیدند ، او هرگز سر به سوی بت‌ها خم نکرد و موحد و خداپرست بود .

ابن ابی الحدید معتزلی در شرح نهج البلاغه در مورد عقاید دوران جاهلیت می‌گوید :

« آن‌ها اصناف مختلفی بودند :

گروهی رستاخیز و آفریدگار را انکار می‌کردند .

گروهی دیگر به آفریدگار معتقد بودند اما رستاخیز را انکار می‌کردند .

دسته‌ای دیگر به آفریدگار و نوعی زندگی پس از مرگ اعتقاد داشتند ولی رسالت و نبوت را منکر بودند و بت می‌پرستیدند و آن‌ها را شافعان خویش نزد خدا می‌دانستند .

گروهی معتقد به تناسخ ارواح بودند .

در مورد بت‌ها نیز عقاید عجیب و غریبی داشتند :

بعضی آن‌ها را شریک خدا می‌دانستند .

بعضی دیگر آن‌ها را وسیله‌ی میان خود و خالق می‌شمردند .

... اما خداپرستان و موحّدان عرب گروه کمی بودند که عبدالمطلب و ابوطالب و عبداللّه از آنان می‌باشند » .

( اقتباس از شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 1 ، ص 117 ـ 120 )

ابن ابی الحدید درباره‌ی شخصیت پدر علی علیه‌السلام دراشعارش می‌گوید :

و لولا أبوطالب و ابنه لما مثل الدین شخصا و قاما

فذاک بمکّة آوی وحامی وهذا بیثرب جسّ الحماما

ترجمه : هرگاه ابوطالب و فرزند او نبود ، هرگز دین قد راست نمی‌کرد .

وی در مکه پناه داد و حمایت کرد [ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را ] و فرزند او در یثرب در گرداب‌های مرگ فرو رفت .

ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه ، ج 14 ، ص 84 می‌نویسد : یک نفر از علمای شیعه کتابی درباره‌ی ایمان ابوطالب نوشته بود و آن را پیش من آورد که من تقریظی بر آن بنویسم . من به جای تقریظ ، این اشعار را که شماره‌ی آنان به هفت می‌رسد ، بر پشت آن کتاب نوشتم .

ابوطالب علیه‌السلام چهل و دو سال تمام پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را یاری نمود و خصوصا در ده سال آخر زندگانی خود که مصادف با بعثت و دعوت آن حضرت بود ، جانبازی و فداکاری بیش از حد در راه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از خود نشان داد .

یگانه عاملی که او را تا این حد استوار و پابرجا ساخته بود ، همین نیروی ایمان و عقیده‌ی خالص اونسبت به ساحت مقدس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بوده است .

وی در راه حفظ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از پای ننشست و سه سال دربدری و زندگی در شکاف کوه و اعماق درّه در شعب ابی‌طالب را بر ریاست و سیادت مکه ترجیح داد ؛ تا آنجا که این آوارگی سه ساله ، او را فرسوده ساخت و مزاج خود را از دست داد و چند روز پس از نقض

محاصره‌ی اقتصادی که به خانه و زندگی‌بازگشت ، بدرود زندگی گفت .

ایمان او به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به قدری محکم بود که راضی‌بود تمام فرزندان گرامی وی کشته شوند ولی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم زنده بماند ، علی علیه‌السلام را در رختخواب وی می‌خوابانید تا اگر سوء قصدی‌در کار باشد به وی اصابت نکند ؛ بالاتر از آن روزی حاضر شد تمام سران قریش به عنوان انتقام کشته شوند و طبعا تمام قبیله‌ی بنی هاشم نیز کشته می‌شدند .

( فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، جعفر سبحانی ، ص 165 )

اما با این همه اخلاص و ایمان ابوطالب علیه‌السلام ، گروهی از مغرضین تاریخ پیوسته بر ضد ابوطالب علیه‌السلام کار کردند و تمام فضیلت‌های او را انکار کردند ؛ زیرا می‌دیدند که وی پدر علی علیه‌السلام است و ایمان پدر وی فضیلت بارزی درباره‌ی او حساب می‌شود در حالی که کفر و شرک پدران خلفاء ، موجب کسر شأن آنان بود !

حتی گروهی به تکفیر وی برخاسته و ادّعا کرده‌اند که آیاتی درباره‌ی ابوطالب علیه‌السلام که حاکی از کفر اوست ، نازل شده است ! که در رأس آن‌ها دستگاه تبلیغاتی اموی و عباسی قرار داشته است .

( فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، ص 164 )

امام صادق علیه‌السلام درباره‌ی ایمان ابوطالب علیه‌السلام می‌فرماید :

« إنّ أبا طالب من رفقاء النبیین والصدّیقین والشهداء والصالحین وحسن اولئک رفیقا ».

ابوطالب همنشین پیامبران ، صدیقین ، شهیدان و صالحان است و اینان چه نیکو دوستانی هستند .

( بحارالانوار ، ج 35 ، ص 111 ؛ الغدیر ، ج 7 ، ص 393 ؛ الحجة علی الذاهب إلی تکفیر أبی طالب ، سید فخار معد ، ص 82 )

و در حدیث دیگری حضرت صادق علیه‌السلام می‌فرماید :

« إنّ ایمان أبی طالب لو وضع فی کفة میزان و ایمان هذا الخلق فی کفة میزان ، لرجح ایمان أبی طالب علی ایمانهم » .

اگر ایمان ابوطالب در کفه‌ای از ترازو قرار گیرد و در کفه‌ی دیگر ایمان این مردم گذارده شود ، ایمان ابوطالب برتر خواهد بود .

( بحارالانوار ، ج 35 ، ص 112 ؛ الغدیر ، ج 7 ، ص 390 ؛ مدینة المعاجز ، ج 7 ، ص 535 )

امام رضا علیه‌السلام در خطاب به یکی از اصحاب خود در مورد ایمان ابوطالب علیه‌السلام این چنین فرمود :

« وإنّک إن لم تقرّ بایمان أبی طالب کان مصیرک إلی النار » .

آگاه باش که اگر اقرار نکنی به ایمان ابوطالب ، جایگاه و منزلگاه تو در آتش است !

( الغدیر ، ج7 ، ص 381 )

آنگاه که شخصی ناآگاه در حضور امیرمؤمنان علیه‌السلام به مقام ابوطالب علیه‌السلام اتهام ناورایی زد و ایمان وی را زیر سؤال برد ، حضرت علیه‌السلام در حالی که آثار خشم در چهره‌اش ظاهر گشت ، فرمود :

« مه ! فضّ اللّه فاک ، و الذیبعث محمّدا بالحقّ نبیّا لو شفع أبی فی کلّ مذنبٍ علی وجه الأرض لشفعه اللّه » .

ساکت باش ! خدا دهانت را بشکند ، سوگند به خداوندی که محمد را به پیامبری برانگیخت ، اگر پدرم بخواهد شفاعت هر گناهکاری را بر عهده بگیرد ، خداوند او را شفیع می‌گرداند .

( الحجة علی الذاهب إلی تکفیر أبی طالب ، ص 73 ، سید فخّار بن معد )

از حضرت ابوطالب علیه‌السلام اشعاری در کتب تاریخی ثبت است که حاکی‌از ایمان قوی ایشان به تمام پیامبران الهی است .

به چند بیت از این اشعار توجه کنید :

لیعلم خیار الناس أنّ محمّدا نبی کموسی و المسیح بن مریم

أتانا بهدی مثل ما اتیا به فکلّ بأمر اللّه یهدی و یعتصم

ترجمه : اشخاص شریف و فهمیده بدانند که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پیامبر است ، بسان موسی و مسیح علیهماالسلام .

همان نور آسمانی را که آن دو نفر در اختیار داشتند ، او نیز دارد . و تمام پیامبران به فرمان خداوند ، مردم را راهنمایی می‌کنند و از گناه باز می‌دارند .

( مجمع البیان ، ج 7 ، ص 37 ؛ مستدرک حاکم نیشابوری ، ج 2 ، ص 623 )

تمنّیتم أن تقتلوه و إنّما أمانیّکم هذی کأحلام النائم

نبیّ أتاه الوحی من عند ربّه فمن قال لا یقرع بها سنّ نادم

ترجمه : سران قریش ! تصور کرده‌اید که می‌توانید بر او دست یابید ؟ ! در صورتی‌که آرزویی در سر می‌پرورانید که کمتر از خواب‌های آشفته نیست !

او پیامبر است ، وحی از ناحیه‌ی خدا بر او نازل می‌گردد و کسی که بگوید نه ، انگشت پشیمانی به دندان خواهد گرفت .

( دیوان ابوطالب ، ص 32 )

ألم تعلموا أنّا وجدنا محمّدا نبیّاً کموسی خطّ فی أوّل الکتاب

و أنّ علیه فی العباد محبّة ولا خیر ممّن خصّه اللّه بالحبّ

ترجمه : قریش ! آیا نمی‌دانید که ما او را مانند موسی علیه‌السلام ، پیامبر یافته‌ایم و نام و نشان او در کتاب‌های آسمانی قید گردیده است .

و بندگان خدا محبت مخصوصی به وی دارند و نباید درباره‌ی کسی که خدا محبت او را در دل‌هایی به ودیعت گذارده است ، ستم کرد .

( سیره ابن هشام ، ج 1 ، ص 373)

واللّه لن یصلوا إلیک بجمعهم فی أوسد فی التراب دفینا

فامضی لأمرک ما علیک غضاضة وأبشر وبذلک قرّ منک عیونا

ودعوتنی و علمت أنّک ناصحی فلقد صدقت وکنت فدم أمینا

وعرضت دیناً قد عرفت بأنّه من خیر أدیان البریّة دینا

ترجمه : برادر زاده‌ام ! هرگز قریش به تو دست نخواهند یافت و تا آن روز که لحد را بستر کنم و در میان خاک بخوابم ، دست از یاری تو بر نخواهم داشت .

به آنچه مأموری آشکار کن ، از هیچ کس مترس و بشارت ده و چشمانی را روشن ساز .

مرا به آئین خود خواندی و می‌دانم تو نیز پند دهنده‌ی من هستی و در دعوت خود امین و درستکاری .

حقا که کیش محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از بهترین دین‌هاست .

( تاریخ ابن کثیر ، ج2 ، ص 42 )

از امام علی علیه‌السلام درباره‌ی پدرش سؤال شد که آیا او معذّب در آتش است یا خیر ؟ حضرت فرمود : ساکت شو ! خداوند دهانت را بشکند ، قسم به کسی که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را به حق مبعوث کرد ، اگرپدرم تمام گناهکاران روی‌زمین را شفاعت کند ، خداوند شفاعت او را می‌پذیرد . آیا پدر من در آتش جهنم است در حالی که فرزندش تقسیم کننده‌ی بهشت و دوزخ است ؟ !

( بحارالانوار ، ج 35 ، ص110 ؛ کنز الفوائد ، ج 10 ، ص 183 )

15 ـ « وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاّ رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ »

ما تو را جز برای رحمت جهانیان نفرستادیم . ( انبیاء ـ 107 )

16 ـ روزی یکی از افراد که متحیر مناقب وجلوه‌های بی‌نظیر امیر مؤمنان علیه‌السلام بود ، از علی علیه‌السلام پرسید : آیا مقام تو بالاتر است یا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ؟ ! امیر مؤمنان به او فرمود : ساکت باش ؛ « أنا عبد من عبید محمّد » .

( کافی ، ج 1 ، ص 90 )

17 ـ در تواریخ متعدد آمده : آنگاه که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به مدینه هجرت نمودند ، میان مهاجرین

و انصار به صورت دو به دو عقد اخوّت برقرار نمود و در آخر که علی علیه‌السلام تنها ماند به وی فرمود : تو لایق برادری با من هستی ، و سپس به مردم فرمود : علی برادر من در دنیا و آخرت است .

( تاریخ دمشق ، ج 1 ، ص 105 و ج 1 ، ص108 ؛ ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 226 ؛ سیره ابن هشام ، ج 2 ، ص123 و ... )

18 ـ پیامبر بزرگوار اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره علی علیه‌السلام فرمود :

« أنا و علی من شجرة واحدة و الناس من أشجار شتّی »

من و علی از یک درختیم و سایر مردم از درختان گوناگون .

( ینابیع المودة ، ص 235 ؛ بحارالانوار ، ج 3 ، ص 309 )

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

« یا علی ! خلق اللّه الناس من أشجار شتّی و خلقنی و أنت من شجرة واحدة ، أنا أصلها و أنت فرعها فطوبی لمن تمسّک بأصلها و أکل من فرعها » .

یا علی ! خداوند مردم را از درختان متفاوت خلق نمود و من و تو را از یک درخت ، من اصل و ریشه‌ی آن درختم و تو شاخه و ثمرات آن ، پس خوشا به حال آن کسی که تمسک جوید به اصل آن و از ثمرات آن نیز تناول کند .

( امالی شیخ طوسی ، ص 324 )

مرحوم مجلسی از« عیون اخبارالرضا » نقل می‌کند که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

« النّاسُ مِنْ أَشجارٍ شتّی وأنا وأنتَ مِنْ شجرةٍ واحدةٍ » .

( بحارالانوار ، ج 35 ، ص 35 )

19 ـ « إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًی لِّلْعَالَمِینَ »

نخستین خانه‌ای که برای مردم ( و نیایش خداوند ) بنا نهاده شد ، همان است که در سرزمین مکّه است ؛ که پربرکت ، و مایه هدایت جهانیان است .( سوره آل عمران ، آیه 96 )

« جَعَلَ اللّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ قِیَامًا لِّلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْیَ وَالْقَلاَئِدَ ذَلِکَ لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ یَعْلَمُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ وَأَنَّ اللّهَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ »

خداوند کعبه بیت الحرام را وسیله‌ای برای استواری و سامان بخشیدن به کار مردم قرار داده ؛ و همچنین ماه حرام ، و قربانیهای بی‌نشان ، و قربانیهای نشاندار را ؛ این گونه احکام بخاطر آن است که بدانید خداوند ،آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است ، می‌داند ؛

و بدانید خدا بر هر چیزی داناست .

« وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ »

و ( به یاد آورید ) هنگامی را که ابراهیم و اسماعیل ، پایه‌های خانه کعبه را بالا می‌بردند ؛ ( و می‌گفتند : ) پروردگارا ! از ما بپذیر ، که تویی شنوا و دانا . ( سوره بقره ، آیه 127 )

20 ـ « وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِیمَ مُصَلًّی وَعَهِدْنَا إِلَی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ »

( به یاد آورید ) هنگامی که خانه کعبه را محل بازگشت ( و اجتماع ) مردم و مرکز امن قرار دادیم . و ( به مردم گفتیم : ) از مقام ابراهیم ، عبادتگاهی برای خود انتخاب کنید . و از ابراهیم و اسماعیل پیمان گرفتیم که : خانه مرا برای طواف کنندگان و مجاوران و رکوع کنندگان سجده‌گزار [ نماز گزاران ] پاکیزه سازید . ( سوره بقره آیه 125 )

ـ « إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًی لِّلْعَالَمِینَ »

ترجمه : نخستین خانه‌ای که برای مردم ( و نیایش خداوند ) بنا نهاده شد ، همان است که در سرزمین مکّه است ؛ که پربرکت ، و مایه هدایت جهانیان است . ( سوره آل عمران آیه 96 )

21 ـ « قُلْ مَن کَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَی قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّهِ مُصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیْهِ وَهُدًی وَبُشْرَی لِلْمُؤْمِنِینَ »

ترجمه : ( آنها می‌گویند : ما با جبرئیل ، پیک وحی خدا بر تو ، دشمن هستیم . ) بگو : کسی که دشمن جبرئیل باشد ( دشمن خداست ، چرا که ) او به فرمان خدا ، قرآن را بر قلب تو نازل کرده است ؛ در حالی که با کتب آسمانی پیشین هماهنگ بوده ؛ و هدایت و بشارت است برای مؤمنان . ( سوره بقره آیه 97 )

« وَأَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالاً وَعَلَی کُلِّ ضَامِرٍ یَأْتِینَ مِن کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ * لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَی مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِیمَةِ الاْءَنْعَامِ فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیرَ »

ترجمه : و در میان مردم برای [ ادای ] حج بانگ برآور تا [ زایران ] پیاده و [ سوار ] بر هر شتر لاغری که از هر راه دوری می‌آیند به سوی تو روی آورند ؛ تا شاهد منافع خویش باشند و نام خدا را در روزهای معلومی بر دامهای زبان‌بسته‌ای که روزی آنان کرده است ببرند پس از آنها بخورید و به درمانده مستمند بخورانید . ( سوره حج آیات 28 و 27 )

22 ـ در احادیث قدسی آمده است که خداوند می‌فرماید :

« کلمةُ لا إله إلاّ اللّه حِصنی فَمن دخل حَصنی أمِن من عذابی » .

کلمه‌ی لا اله الا اللّه قلعه‌ی من است و هرکس وارد قلعه‌ام شود ، از عذاب قیامت در امان خواند بود .

( بحارالانوار ، ج 49 ، ص 123 ؛ معانی الأخبار ، ص 371 ، ج 3 ، ص 144 ؛ عیون اخبارالرضا ، ج 2 ، ص 135 )

23 ـ شیخ صدوق از علی بن بلال و وی از امام رضا علیه‌السلام و آن جناب با سند خود از آباء گرامیش از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از جبرئیل علیه‌السلام از لوح و از قلم نقل فرمود که خداوند متعال می‌فرماید :

« ولایةُ علیّ بن أبی طالب حِصنی فمَن دخل حصنی أمِن مِن عذابی »

( عیون اخبارالرضا، ج 2 ، ص 136 ؛ بحارالانوار، ج 39، باب 87 ، ص 246 )

24 ـ رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« علیٌ عمود الدین » .

علی ستون دین است .

( غایة المرام ، ج 4 ، ص 269 ؛ اصول کافی ، ج 1 ، ص 294 )

25 ـ رسول خدا ص صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« یا علی ! مَثَلُکَ مثل « قل هواللّه أحد » ؛ من أحبّک بقلبه فکأنّما قرأ ثلث القرآن و من أحبّک بقلبه و أعانک بلسانه فکأنّما قرأ ثلثی القرآن و من أحبّک بقلبه و أعانک بلسانه و نصرک بیده فکأنّما قرأ القرآن کلّه » .

ای علی ! تو به قل « هواللّه احد » می‌مانی ؛ هرکس قلبا تو را دوست داشته باشد ، مثل این است که یک سوم قرآن را خوانده باشد و هرکس تو را در دل دوست بدارد و به زبان یاریت رساند ، گویا دو سوم قرآن را خوانده باشد و هر که تو را در دل دوست بدارد و به زبان کمکت کند و با عمل یاریت رساند ، چنان است که همه‌ی قرآن را خوانده باشد .

( خصال ، صدوق ، ج 2 ، ص 580 ؛ تفسیر نور الثقلین ، ج 5 ، ص 701 )

26 ـ امام علی علیه‌السلام می‌فرماید :

« أنا الذکر الذی عنه ضَلّ و السبیل الذی عنه مال ، و الایمان الذی به کفر و القرآن الذی ایّاه هجر والدین الذی به کذب والصراط الذی عنه نکب » .

من همان یادی هستم که به فراموشی سپرده شده است و همان راهی هستم که از آن منحرف شده‌اند و همان ایمانی هستم که بدان کذب ورزیده شده و همان

قرآنی هستم که مهجور مانده است و همان دینی هستم که تکذیبش کرده‌اند و همان صراطی هستم که از آن روی گردانده‌اند .

( تفسیر نور الثقلین ، ج 4 ، ص 12 )

27 ـ « سَیَقُولُ السُّفَهَاء مِنَ النَّاسِ مَا وَلاَّهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کَانُواْ عَلَیْهَا قُل لِّلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ یَهْدِی مَن یَشَاءُ إِلَی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ »

ترجمه : به زودی مردم سبک مغز می‌گویند : چه چیز آنها [ مسلمانان ] را ، از قبله‌ای که بر آن بودند ، بازگردانید ؟ ! بگو : مشرق و مغرب ، از آنِ خداست ، خدا هرکس را بخواهد ، به راه راست هدایت می‌کند . ( سوره بقره ، آیه 142 )

« لَیْسَ عَلَیْکَ هُدَاهُمْ وَلَکِنَّ اللّهَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ وَمَا تُنفِقُواْ مِنْ خَیْرٍ فَلأنفُسِکُمْ وَمَا تُنفِقُونَ إِلاَّ ابْتِغَاء وَجْهِ اللّهِ وَمَا تُنفِقُواْ مِنْ خَیْرٍ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ »

ترجمه : هدایت آنها بر تو نیست ، ولی خداوند ، هر که را بخواهد ، هدایت می‌کند . و آنچه را از اموال نیکو انفاق می‌کنید ، به سود خودتان است ( و خدا به آن نیازی ندارد ) ولی جز برای رضای خدا ، انفاق نکنید و آنچه از اموال نیکو انفاق می‌کنید ، ( پاداش آن ) به طور کامل به شما بازگردانده می‌شود و به شما ستم نخواهد شد . ( سوره بقره ، آیه 272 )

« یَهْدِی بِهِ اللّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلاَمِ وَیُخْرِجُهُم مِّنِ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِهِ وَیَهْدِیهِمْ إِلَی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ »

ترجمه : خداوند به برکت آن ، کسانی را که از رضای او پیروی کنند ، به راههای سلامت و امنیت ، هدایت می‌کند و به فرمانش ، آنان را از ظلمت‌ها خارج ساخته به سوی نور می‌برد و آنها را به سوی راه راست ، هدایت می‌نماید . ( سوره مائده آیه 16 )

« وَمَا کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللّهُ لَقَدْ جَاءتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُواْ أَن تِلْکُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ »

ترجمه : و آنچه در دلها از کینه و حسد دارند ، برمی کَنیم ( تا در صفا با هم زندگی کنند ) و از زیر ( قصرهای ) آنها ، نهرها جاری است می‌گویند : « ستایش مخصوص خداوندی است که ما را به این ( همه نعمتها ) رهنمون شد و اگر خدا ما را هدایت نکرده بود ، ما ( به اینها ) راه نمی‌یافتیم . مسلّما فرستادگان پروردگار ما حق را آوردند . و) در این هنگام ) به آنان ندا داده می‌شود که : این بهشت را در برابر اعمالی که انجام می‌دادید ، به ارث بردید . ( سوره اعراف ، آیه 43 )

28 ـ « کَیْفَ یَهْدِی اللّهُ قَوْمًا کَفَرُواْ بَعْدَ إِیمَانِهِمْ وَشَهِدُواْ أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَجَاءهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَاللّهُ

لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ »

ترجمه : چگونه خداوند گروهی را هدایت می‌کند که بعد از ایمان و گواهی به حقّانیّت پیامبر و رسیدن نشانه‌های روشن به آنها ، کافر شدند ؟ و خدا ، گروه ستمکاران را هدایت نخواهد کرد ! ( سوره آل عمران ، آیه 86 )

« یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْیَهُودَ وَالنَّصَارَی أَوْلِیَاء بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاء بَعْضٍ وَمَن یَتَوَلَّهُم مِّنکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ »

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! یهود و نصاری را دوست و تکیه گاه خود ، انتخاب نکنید . آنها اولیای یکدیگرند و کسانی که از شما با آنان دوستی کنند ، از آنها هستند ؛ خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند . ( سوره مائده ، آیه 51 )

« ذَلِکَ أَدْنَی أَن یَأْتُواْ بِالشَّهَادَةِ عَلَی وَجْهِهَا أَوْ یَخَافُواْ أَن تُرَدَّ أَیْمَانٌ بَعْدَ أَیْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللّهَ وَاسْمَعُواْ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ »

ترجمه : این کار ، نزدیکتر است به این که ( از خدا بترسند و ) گواهی به حق دهند ، یا بترسند که ( دروغشان نزد مردم فاش گردد ) و سوگندهایی جای سوگندهای آنها را بگیرد . از ( مخالفت ) خدا بپرهیزید ، و گوش فرا دهید . و خداوند ، گروه فاسقان را هدایت نمی‌کند . ( سوره مائده ، آیه 108 )

« وَمِنَ الإِبْلِ اثْنَیْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الأُنثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحَامُ الأُنثَیَیْنِ أَمْ کُنتُمْ شُهَدَاء إِذْ وَصَّاکُمُ اللّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَی عَلَی اللّهِ کَذِبًا لِیُضِلَّ النَّاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِین »

ترجمه : و از شتر دو زوج و از گاو هم دو زوج ؛ بگو : آیا خداوند نرها را حرام کرده یا ماده‌ها را ؟ ! یا آنچه را شکم ماده‌ها در برگرفته ؟ ! یا هنگامی که خدا شما را به این موضوع سفارش کرد ، شما گواه ( بر این تحریم ) بودید ؟ ! پس چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد ، تا از روی جهل ، مردم را گمراه سازد ؟ ! خداوند هیچ گاه گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند . ( سوره انعام ، آیه 144 )

« أَجَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَجَاهَدَ فِی سَبِیلِ اللّهِ لاَ یَسْتَوُونَ عِندَ اللّهِ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ »

ترجمه : آیا آب دادن به حاجیان ، و آباد ساختن مسجدالحرام را ، همانند ( عمل ) کسی قرار دادید که به خدا و روز بازپسین ایمان آورده ، و در راه او جهاد کرده است ؟ ! ( این دو ، ) نزد خدا یکسان نیستند . و خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند . ( سوره توبه ، آیه 19 )

29 ـ « وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَی عَلَی اللَّهِ الْکَذِبَ وَهُوَ یُدْعَی إِلَی الاْءِسْلاَمِ وَاللَّهُ لاَیَهْدِی‌الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ »

ترجمه : چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ بسته در حالی که دعوت به اسلام می‌شود ؟ ! خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند . ( سوره صف آیه 7 )

30 ـ « مَثَلُ الَّذِینَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوهَا کَمَثَلِ الْحِمَارِ یَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ »

ترجمه : داستان کسانی که مکلّف به تورات شدند ولی حق آن را ادا نکردند ، مانند داستان درازگوشی است که کتاب‌هایی حمل می‌کند ، ( امّا چیزی از آن نمی‌فهمد . ) چه بد است مثل گروهی که آیات خدا را انکار کردند ، و خداوند قوم ستمگر را هدایت نمی‌کند . ( سوره جمعه آیه 5 )

31 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌فرماید :

« إن تولّوا علّیا تجدوه هادیا مهدّیا ، یسلک بکم الطریق المستقیم » .

اگر علی را به وصایت و سرپرستی گیرید ، خواهید دید که رهنما و ره یافته است و شما را به راه راست می‌برد .

( علی بن حسام الدین مشهور به متقی هندی ـ از علمای مشهور اهل سنت ـ حدیث فوق را از منابع اهل سنت در کتاب « کنز العمال » حدیث شماره‌ی 32966 نقل می‌کند ) .

32 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌فرماید :

« ألا أدلّکم علی ما إن تسالمتم علیه لم تَهلکوا ؟ ! إن ولیّکم اللّه و إن إمامکم علیّ بن أبی طالب فناصحوه و صدّقوه فإنّ جبرئیل أخبرنی بذلک » .

آیا شما را به چیزی راهنمایی کنم که هرگاه بر آن توافق کنید به هلاکت در نیفتید ؟ ! همانا ولیّ شما خداوند و امامتان علی بن ابی طالب است پس خیرخواه و مخلص او باشید و تصدیقش کنید . همانا این مطلب را جبرئیل به من خبر داد .

( شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید معتزلی ، ج 3 ، ص 98 )

33 ـ شیخ سلیمان حنفی قندوزی در کتاب « ینابیع المودة » ، ج 2 ، ص 290 از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند که فرمود :

« لو اجتمع الناسُ علی حبّ علیّ بن أبی طالب ، لما خلق اللّه النار » .

اگر مردم بر محبت و دوستی علی بن ابی‌طالب اجتماع می‌کردند ، هرگز خداوند آتش جهنم را خلق نمی‌کرد .

موفق بن احمد خوارزمی ـ یکی دیگر از علمای اهل سنت ـ نیز حدیث فوق را از ابن عباس در کتاب « مقتل الحسین » از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل نموده است .

همچنین حدیث فوق را محمد صالح حنفی در کتاب « الکوکب الدری » ، صفحه 132 از عمر بن خطاب نقل نموده است .

34 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی دخت گرامی‌شان حضرت زهرا علیهاالسلام می‌فرماید :

« إنّ فاطمة بضعة منّی و هی نور عینی و ثمرة فؤادی یسوؤنی ما ساءها ویسرّنی ما سرّها و إنّها أوّل من یلحقنی من أهل بیتی » .

همانا فاطمه علیهاالسلام پاره‌ی وجود من است . او نور دیده و میوه‌ی دل من است ، آنچه او را غمگین کند مرا نیز غم زده می‌کند و آنچه او را شاد سازد مرا شاد می‌کند . او نخستین فردی از خاندان من است که به من می‌پیوندد .

( امالی شیخ صدوق ، ص 487 )

35 ـ بانوی دو عالم علیهاالسلام فرمودند :

« أبوا هذه الأمّة محمّد و علی ، یقیمان اودهم و ینقذان من العذاب الدائم إن أطاعوهما و یبیحانهم النعیم الدائم إن وافقوهما » .

پدران این امت ، محمد و علی هستند ، اگر از آن دو اطاعت کنند ، کژی‌های‌آنان را اصلاح می‌کنند و از عذاب دردناکشان نجات می‌بخشند و همراهی با آن دو نعمت جاودان ( بهشت ابد ) را ارزانیشان می‌دارد .

( البرهان ، ج 4 ، ص 307 ؛ تفسیر امام حسن عسکری علیه‌السلام ، ص 330 )

36 ـ امام علی علیه‌السلام فرمودند :

« أنا و أهل بیتی أمان لأهل الأرض ، کما أنّ النجوم أمان لأهل السماء » .

من و خانواده‌ام مایه‌ی امنیت مردم روی زمین هستیم ، همچنان که ستارگان مایه‌ی امان اهل آسمان هستند .

( کنز العمال ، ج 12 ، ص 96 ؛ غررالحکم ، ص 262 )

در احادیث فراوانی ـ که شیعه و سنی نقل نموده‌اند ـ از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام آمده : ایشان مایه‌ی امنیت زمین می‌باشند و به برکت ایشان زمین ساکنان خود را محفوظ می‌دارد ، که إن شاء اللّه در مباحث آینده برخی از این احادیث نقل می‌شود .

37 ـ « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَلَکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ »

ترجمه : و اگر اهل شهرها و آبادی‌ها ، ایمان می‌آوردند و تقوا پیشه می‌کردند ، به یقین برکات آسمان و زمین را بر آنها می‌گشودیم ؛ ولی ( آنها حق را ) تکذیب کردند ، ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم . ( سوره اعراف ، آیه 96 )

38 ـ « یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیـلاً »

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر ( خدا ) و پیشوایان ( معصوم ) خود را .

و هر گاه در امری نزاع داشتید ، آن را به خداو پیامبر باز گردانید ( و از آنها داوری بطلبید ) اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارید . این ( کار برای شما ) بهتر ، و عاقبت و پایانش نیکوتر است . ( سوره نساء ، آیه 59 )

در روایات متعددی از شیعه و سنی آمده که « أولو الأمر » علی و فرزندان ایشان از ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام می‌باشند که در مباحث آینده از آنان بحث خواهد شد .

39 ـ امام باقر علیه‌السلام می‌فرماید :

« بنی الإسلام علی خمس : علی الصلاة و الزکاة و الصوم و الحجّ و الولایة و لم ینادِ بشی‌ء کما نودی بالولایة » .

اسلام بر پنج پایه استوار است : نماز ، زکات ، روزه ، حج و ولایت و برای هیچ چیز به اندازه‌ی ولایت فریاد زده نشده است .

( اصول کافی ، ج 2 ، ص 18 )

40 ـ « وَسَارِعُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ »

ترجمه : و شتاب کنید برای رسیدن به آمرزش پروردگارتان و بهشتی که وسعت آن ، آسمان‌ها و زمین است و برای پرهیزگاران آماده شده است . ( سوره آل عمران ، آیه 133 )

« سابِقُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها کَعَرْضِ السَّماءِ وَ الاْءَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِینَ آمَنُوا بِاللهِ وَرُسُلِهِ ذلِکَ فَضْلُ اللهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ وَاللهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ »

ترجمه : به پیش تازید برای رسیدن به آمرزش پروردگارتان و بهشتی که پهنه آن مانند پهنه آسمان و زمین است و برای کسانی که به خدا و پیامبرانش ایمان آورده‌اند ، آماده شده است ، این فضل خداوند است که به هرکس بخواهد می‌دهد و خداوند دارای فضل عظیم است . ( سوره حدید ، آیه 21 )

41 ـ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« حبُّ علیّ یَأکل الذنوب کما یأکل النار الحطب » .

دوستی علی گناهان را فرو می‌خورد ، همان‌گونه که آتش هیمه را .

( علی بن حسام الدین متقی هندی در کتاب « کنز العمّال » حدیث فوق را ذیل حدیث شماره 33021 از منابع پیشین اهل سنت نقل می‌نماید )

42 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در قسمتی از خطبه‌ی غدیر خم فرمودند :

« من بایع فإنّما یبایع اللّه عزّ و جلّ ید اللّه فوق أیدیهم ... معاشر الناس ! السابقون إلی مبایعته و موالاته والتسلیم علیه بأمرة المؤمنین اولـئک هم الفائزون فی جنّات النعیم » .

هرکه با علی بیعت نماید با خداوند عزّ و جلّ بیعت نموده است و دست قدرت خداوند بالاترین دست هاست .ای مردم آن‌هایی که برای بیعت با علی سبقت گیرند و او را دوست بدارند و او را امیرالمؤمنین بخوانند به نعم الهی در بهشت سرافراز خواهند شد .

احتجاج ، طبرسی ، ج 1 ، ص 66

الیقین ، ص 343 ، باب 127

التّحصین ، ص 578 ، باب 29

الإقبال ، ص 456

روضة الواعظین ، ج 1 ، ص 89

نزهة الکرام ، ج 1 ، ص 186

و ...

تتمه حکمت نامه :

1 . مقام مادر علی علیه‌السلام

فاطمه بنت اسد مادر علی علیه‌السلام از با تقواترین زنان زمان خود بود . او قبل از ظهور اسلام بر آئین پاک ابراهیمی بود و هرگز به بت‌پرستی و شرک‌آلوده نگشت . بعد از وفات عبدالمطلب ، پدر بزرگ پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که ابوطالب سرپرستی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را به عهده گرفت و وی را به خانه خویش برد ، فاطمه بنت اسد سلام اللّه علیها او را مانند فرزند خود

دوست می‌داشت و او را در دامان خود بزرگ کرد . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، هم نسبت به این بانوی بزرگوار احترام خاصی قائل بود و وی را مانند مادر دوست می‌داشت .

در اینجا برای پی بردن به مقام مادر امام علی علیه‌السلام روایتی را نقل می‌کنیم که در برخی از منابع اهل سنّت نیز آمده :

عن الزبیر بن سعید القرشی قال کنا جلوسا عند سعید بن المسیب فمر بنا علی بن الحسین [ علیهما السلام ] ولم أر هاشمیا قط کان أعبد للّه منه فقام إلیه سعید بن المسیب وقمنا معه فسلمنا علیه فرد علینا فقال له سعید یا أبا محمد أخبرنا عن فاطمة بنت أسد بن هاشم أم علی بن أبی‌طالب [ علیهم السلام ] قال نعم حدثنی أبی قال سمعت أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب [ علیهما السلام ] یقول لما ماتت فاطمة بنت أسد بن هاشم [ علیها السلام ] کفنها رسول اللّه صلی اللّه علیه وآله فی قمیصه وصلی علیها وکبر علیها سبعین تکبیرة ونزل فی قبرها فجعل یؤمی فی نواحی القبر کأنه یوسعه ویسوی علیها وخرج من قبرها وعیناه تذرفان وحثّا فی قبرها فلما ذهب قال له عمر بن الخطاب یا رسول اللّه رأیتک فعلت علی هذه المرأة شیئا لم تفعله علی أحد . فقال : یا عمر ! إنّ هذه المرأة کانت أمی التی ولدتنی إنّ أبا طالب کان یصنع الصنیع وتکون له المأدبة وکان یجمعنا علی طعامه فکانت هذه المرأة تفضل منه کله نصیبنا فأعود فیه وإنّ جبریل علیه‌السلام أخبرنی عن ربی عز وجل أنّها من أهل الجنة وأخبرنی جبریل علیه‌السلام أنّ اللّه تعالی أمر سبعین ألفا من الملائکة یصلون علیها .

از زبیر بن سعید قرشی نقل است که گفت : در نزد سعید بن مسیّب نشسته بودم ، در آن هنگام علی بن الحسین ( امام زین العابدین علیه‌السلام ) از کنار ما عبور کرد که در میان بنی‌هاشم از او عابدتر و با تقواتر یافت نمی‌شد . سعید بن مسیّب به سوی او برخاست ، ما هم همراه او برخاستیم و سلام بر او کردیم و او هم به ما جواب سلام داد . سپس سعید به او گفت : ای ابا محمّد ( کنیه امام چهارم علیه‌السلام ) از فاطمه بنت اسد [ سلام اللّه علیها ] مادر علی بن ابی‌طالب [ علیهما السلام ] به ما خبر ده . فرمود : پدرم به من فرمود که حضرت علی [ علیه السلام ] فرمود : زمانی که فاطمه بنت اسد [ علیها السلام [فرزند هاشم وفات کرد ، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم او را در لباس خود کفن کرد و بر پیکر او نماز خواند و هفتاد تکبیر بر او فرستاد و وارد قبر وی شد و به نواحی اطراف قبر اشاره می‌کرد ، گویا می‌خواهد قبر را وسیع و مساوی گرداند . و از قبر خارج شد در حالی که از چشمانش اشک جاری بود .

پس زمانی که رفت ، عمر بن خطاب به وی گفت : یا رسول اللّه ! دیدم که آنچنان به این زن رفتار کردی که به هیچ کس تا به حال چنین نکردی ! رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : ای عمر ! همانا این زن مادر من بود که من از او متولّد شدم . همانا ابوطالب [ علیه السلام ] به کارهای خود رسیدگی می‌کرد و برای او سفره‌ای بود و ما را بر آن سفره جمع می‌کرد ، و این زن [ بر اثر محبّت شدیدی که به من داشت ] همیشه بیشتر از سهم من به من غذا می‌داد و همانا جبرئیل [ علیه السلام ]از پروردگارم به من خبر داد که او اهل بهشت است و جبرئیل [ علیه السلام ] به من خبر داد که خداوند تعالی امر کرد که هفتاد هزار فرشته بر او نماز بخوانند .

( مستدرک حاکم نیشابوری ، ج 2 ، ص 108 ؛ اعیان الشیعة ، ج 8 ، ص 388 ؛ قادتنا کیف نعرفهم ؟ ، ج 1 ، ص 33 )

مقام و منزلت والای مادر امیر مؤمنان علیه‌السلام در این حدیث شریف ـ که اهل سنّت آن را نیز نقل نموده‌اند ـ کاملاً هویداست ؛ امّا نکته مهم و جالب توجّهی که در حدیث فوق آمده این است که رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در مورد فاطمه بنت اسد علیهاالسلام فرمودند :

« إنّ هذه المرأة کانت أمّی الّتی ولدتنی »

این زن مادر من بود که از او متولّد شدم .

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در این سخن فاطمه بنت اسد علیهاالسلام را مادر حقیقی خود بیان می‌دارد .

چه رازی در این سخن پیامبر است ؟ !

آری ! خدا بهتر می‌داند .

در اینجا دو حدیث از کتاب « حیوة القلوب » مرحوم علاّمه مجلسی نقل می‌کنیم شاید معنا کمی برای اهل بصیرت واضح شود :

از معاذ بن جبل نقل می‌کند که حضرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : بدرستی که حقّ تعالی خلق کرد من و علی و فاطمه و حسن و حسین را پیش از آنکه دنیا را خلق نماید به هفت هزار سال . معاذ عرض کرد : پس در کجا بودید ای رسول خدا ؟ فرمود : در پیش عرش تسبیح و تمجید و تقدیس خدا می‌کردیم . گفت : به چه مثال و مانند بودید ؟ فرمود : شبحی چند بودیم از نور ، پس حقّ تعالی خواست صورت ما را خلق نماید ما را عمودی از نور گردانید و در صلب آدم علیه‌السلام جا داد . پس بیرون آورد ما را به سوی صلب‌های پدران و رحم های‌مادران و به ما نجاسات شرک و پلیدی‌هائی که در زمان کفر بود نرسیده ، پس گروهی چند در

هر زمانی به وسیله ایمان آوردن به ما سعادتمند می‌شدند و گروهی چند با ایمان نیاوردن به ما شقی می‌شدند . پس چون ما را به صلب عبدالمطلب در آورد آن نور را به دو نصف کرد ، پس نصف را در صلب عبداللّه جای داد و نصف دیگر را در صلب ابوطالب . پس آن نصف که از آن من بود به سوی رحم آمنه منتقل شد و نصف دیگر به رحم فاطمه بنت اسد منتقل شد ، پس من از آمنه به هم رسیدم و علی از فاطمه به هم رسید . پس تمام عمود نور به من برگشت و فاطمه از من به هم رسید . پس باز تمام عمود نور به علی بازگشت و حسن و حسین از دو نصف نور به هم رسیدند . پس نور من در امامان از فرزندان حسین می‌گردد تا روز قیامت .

( حیوة القلوب ، ج 2 ، ص 6 )

به سند از ابوذر نقل می‌کند که حضرت رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

من و علی بن ابی‌طالب از یک نور آفریده شدیم و تسبیح خدا می‌گفتیم در جانب راست عرش ، پیش از آن که خدا آدم را بیافریند به دو هزار سال . پس چون خدا آدم را آفرید آن نور را در پشت او جای داد و چون در بهشت ساکن شد ، ما در پشت او بودیم ، و چون نوح در کشتی سوار شد ، ما در پشت او بودیم ، چون ابراهیم را به آتش انداختند ما در پشت او بودیم و پیوسته حقّ تعالی ما را از اصلاب پاکیزه منتقل می‌گردانید به رحم‌های پاک و مطهّر ، تا رسیدیم به سوی عبدالمطلب ؛ پس از آن ، نور را به نیم کرد . مرا در صلب عبداللّه گذاشت و علی را در صلب ابوطالب گذاشت . و به من پیغمبری و برکت داد و به علی فصاحت و شجاعت داد . و از برای ما دو نام از نام‌های مقدّس اشتقاق نمود . پس خداوند صاحب عرش محمود است و من محمّدم . و خداوند بزرگوار اعلی است و برادرم علی است . پس مرا برای رسالت و پیغمبری مقرّر فرمود و علی را برای وصایت و امامت و حکم کردن به حقّ در میان مردم .

( همان مدرک )

البته مضمون این دو روایت در منابع اهل سنّت ـ همان گونه که بیان شد ـ فراوان یافت می‌شود .

مضمون این روایات دلالت صریح بر این مطلب دارد که اصل و هویّت و حقیقت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و امام علی علیه‌السلام یکی است ؛ لذا به این علّت بود که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بارها

درباره امام علی علیه‌السلام می‌فرمودند :

علی از من است و من از علی .

علی برادر من در دنیا و آخرت است .

من و علی از یک درختیم و سایر مردم از درختان دیگر .

علی برای من مثل سر است برای پیکرم .

گوشت و خون علی گوشت و خون من است .

و امثال این گونه احادیث نورانی که در منابع اهل سنّت به تواتر یافت می‌شود که ان شاء اللّه در مباحث آینده به صورت گسترده مصادر و منابع اهل سنّت را در این باره می‌آوریم .

اکنون از منصفان اهل سنّت سؤالی دارم :

با این گونه احادیث ـ که در منابع شما به وفور یافت می‌شود ـ چگونه به خود اجازه می‌دهید که دیگران را در مسأله خلافت بر امیر المؤمنین امام علی بن ابی‌طالب علیهماالسلام مقدّم بدارید ؟!!

2 . یکی از علمای بزرگ اهل سنّت ـ محقّق دوانی ـ در رساله « نور الهدیة » ص 22 نقل می‌کند :

وقتی حضرت علی علیه‌السلام در شکم مادر خود فاطمه بنت اسد بود ، چون حضرت محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فاطمه بنت اسد را می‌دیدند ، اگر فاطمه نشسته بود بی‌اختیار از جای خود برمی‌خواست . وقتی آن حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از فاطمه بنت اسد سؤال می‌کردند چرا تو با حمل بچّه‌ای که داری باز برمی‌خیزی ؟ می‌گفت : حالت عجیبی در خود می‌بینم ، هر وقت شما را می‌بینم بچّه در رحمم به حرکت می‌آید و متوجّه می‌شوم که فرزندم قیام نموده ؛ لهذا بی‌اختیار بر می‌خیزم .

و نیز فاطمه بنت اسد به مردم چنین می‌گفت :

هرگاه محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در پیش من از طرفی به طرف دیگر می‌رود فی الفور جنین من نیز به همان سمت به حرکت در می‌آید ، بنابراین من ناچارم روی خود را بدان طرف نمایم .

در ادامه محقق دوانی می‌افزاید :

لذا حضرت علی علیه‌السلام در شکم مادر از مقام و مرتبت حضرت محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آگاه بوده و این نیست مگر از خواص نفس قدسی .

( نقل است که محقّق دوانی ـ متوفّای 908 ه . ـ در اواخر عمر خویش شیعه گردید )

آری ، این است مقام و منزلت مولایمان علی بن ابی طالب علیهماالسلام که در شکم مادر خویش به حقّانیت نبی اکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گواهی داده و این در حالی بود که در همان زمان غاصبان خلافت بت می‌پرستیدند !

3 . مرحوم شیخ طوسی در کتاب امالی ص 80 نقل می‌کند :

آن شبی که امیر المؤمنین علیه‌السلام به دنیا آمد ، در آسمان نور افشانی شد و نور ستارگان چند برابر بود ، قریش با دیدن این منظره غیر منتظره ، دیدگان را به تعجّب گشودند و مردم هیجان زده از خانه‌های خود بیرون ریختند و با یکدیگر گفتگو می‌کردند و می‌گفتند : امشب در آسمان چه حادثه‌ای به وقوع پیوسته که این چنین شده است ؟

4 . مرحوم علاّمه مجلسی در بحار الأنوار ، ج 42 ، ص 18 و دیگران نقل می‌کند :

حضرت علی علیه‌السلام دوران کودکی را می‌گذرانید و روزی پدرش ابو طالب نزد همسرش فاطمه بنت اسد آمد و گفت : علی علیه‌السلام را دیدم که بت‌های بت‌پرستان را می‌شکند ، می‌ترسم که بزرگان قریش با خبر شوند و به او آسیب برسانند . فاطمه مادر علی علیه‌السلام گفت : شگفتا ! من خبری عجیب‌تر از این به تو بدهم . آن زمانی که علی علیه‌السلام در شکم من قرار داشت روزی کنار کعبه رفتم و به طواف کعبه مشغول شدم . بت‌پرستان ، بت‌های خود را در محلّی در کنار کعبه گذاشته بودند ، وقتی که در طواف به روبروی آن محلّ رسیدم ، علی علیه‌السلام در رحمم آنچنان دو پای خود را فشار می‌داد که من از نزدیک شدن به جایگاه بت‌ها ناتوان می‌شدم . [ یعنی طوافشان را از محلّی دورتر از بت‌ها ادامه می‌دادند ] .

( الخرائج و الجرائح ، قطب راوندی ، ج 2 ، ص 741 ، ح 57 ؛ مدینة المعاجز ، سیّد هاشم بحرانی ، ج 3 ، ص 147 ، ح 804 )

نکته فوق العاده مهم :

هرچند خداوند متعال در بدو تولّد حضرت امام علی علیه‌السلام فضائلی را به آن حضرت عنایت فرمود ؛ امّا باید توجّه داشت که مقامات بسیار رفیع آن حضرت در بین مخلوقات خداوند ، فقط به خاطر آن فضائل نیست ؛ بلکه عمده دلائل پیشی گرفتن امیرمؤمنان علیه‌السلام در مقامات از تمام مخلوقات خداوند ـ به جز پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ به خاطر فداکاری‌ها و رشادت‌های بی‌نظیرش در راه اعتلای دین و تبعیّت بی‌چون و چرا از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و لگدکوب کردن

تمام خواهش‌های نفسانی با اختیار خویش و پیشگامی در تمام ارزش‌های الهی و ...

می‌باشد ؛ بنابراین اگر امیر مؤمنان علیه‌السلام اهل رشادت‌ها و مجاهدت‌ها و از خودگذشتگی‌های بی‌مانندش نبود ، چه بسا مرتبت و مقام او در حدّ یک انسان عادی جامعه بود ؛ امّا مولا علی علیه‌السلام در این دنیای فانی ، عالی‌ترین معامله‌ها را با خدا نمود و خداوند متعال نیز عالی‌ترین مقامات را به ایشان عنایت و مرحمت فرمود .

حکمت دوم : علی علیه‌السلام سبقت گیرنده در دین خدا

اشاره

حکمت دوم :گواهی می‌دهم که تو سبقت گیرنده در دین خدا و محور حق می‌باشی .

باز این قلم سرگشته می‌خواهد از تو بنویسد ، اما چگونه تو را یارای وصف تواند بود ؟ ! زیرا در وجود مبارکت ارزشهای الهی چنان رفعت یافته‌اند که چشم‌های عالمیان هرگز توان نظر کردن به آن را نخواهند یافت !

سراسر شرق وغرب در طول تاریخ روزگار ، کسی را چون تو فاتح قله‌ی ارزش‌ها ـ بعد از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ ندیده است .

آری ! تویی آن روح جاودان ارزش‌های عالم که تمام قله‌ها را فتح نموده‌ای و بهترین عالمیان در دامنه‌های آن به سر می‌برند . پیشگامی تو در تمام ارزش‌های الهی‌سبب شد که محبوب‌ترین خلق خدا شوی و این سخن برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است که تو را محبوب‌ترین خلق خدا نامید .1

ای مولا و امیر قلب‌های پر تپش عاشقان دل‌سوخته !

تو آن چنان در قلّه‌ی عالی ارزش‌های الهی دارای مقامات هستی که درجات پائین آن را هم نمی‌توان پیمود !

دشمنانت چه بسیار سعی نمودند که فضائلت را بپوشانند و تمام ترفندها و نیرنگ‌ها را برای خاموش کردن نورت ـ که پرتویی از نور خداست ـ به کار بردند ؛ اما

خود خاموش شدند و تو چون خورشیدی فروزان در پهنه‌ی آسمان دل‌های عاشقانت درخشیدی .

آری ! نور خدا جاودانه است : « کافران می‌خواهند تا نور خدا را به گفتار باطل خاموش کنند و البته خدا نور خود را هر چند کافران خوش ندارند ، تمام و محفوظ خواهد داشت » .2

آری !

کافران و نابکاران هرگز نخواهند توانست خورشید فروزان را که در نیمه‌ی روز در آسمان می‌درخشد ، با کف دست بپوشانند !

تو و خاندان مطهّرت همان شجره‌ی طیبه‌ای هستید که ریشه‌های استوار در زمین علم و یقین ، و شاخه‌های ستبر و بلند در آسمان معرفت و توحید دارید .3 و دشمنان شما همان شجره‌ی خبیثه‌ای هستند که ریشه‌های آن چون در لجن زار شرک و نفاق روئیده ، هیچ قراری ندارد و ثمره‌ای جز میوه‌های متعفّن برای آن نمی‌باشد .4

آن تفاله‌های شجره‌ی خبیثه اموی هرچند هفتاد سال مزدوران حرام خوار خود را اجیر نمودند که بر منابر به تو ناسزا گویند ؛5 اما چون رفعت و مقامت از جانب خدا بود ، هرگز ذره‌ای از محبت تو در دل‌های عاشقان دلباخته‌ی بی‌قرارت کم نشد ؛ بلکه افزون گشت !

آن خاندان پست ، آن خاندان نابکار ، آن خاندان ناپاکزاد که اولشان کافر ، اوسطشان کافر و آخرشان کافر بودند کجا و خاندان پاک تو که اولشان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اوسطشان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و آخرشان محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم کجا ؟ !6

اکنون مهر تو در دل‌ها می‌جوشد و آتش عشق زبانه می‌زند و دلباختگانت در جای جای عالم نام تو قبله گاه قلبشان است ؛ اما چه شد آن شجره‌ی خبیثه ، آن مزدوران شیطان که مدّعی مقام خلافت بودند ؟ همان‌هایی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در خواب خود آنان را بوزینه‌هایی دیده بود که هفتاد سال بر منبر او بالا و پائین می‌شدند !!7

آری !

حق پایدار است و باطل نابود شدنی است .8 و تو در قلب‌های عارفان جاودان شدی ، که جاودانگی ثمره‌ی اخلاص بی‌مثال تو است .

از همان روز اول که متولد شدی مورد توجه خاص حبیب و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قرار گرفتی ، چند سال از عمر مبارکت نگذشته بود که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را به منزل خویش برد و سرپرستی تو را به عهده گرفت ؛ هر چند برخی از تاریخ نگران نوشته‌اند که چون پدرت در تنگنای مالی قرار گرفته بود ، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

برای جبران زحمات و کمک به پدر بزرگوارت تو را به خانه‌ی خویش برد !9 اما با توجه به قرائن تاریخی، این همه‌ی سخن نمی‌باشد؛ زیرا تو از همان ابتدای ولادتت محبوب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی همان گونه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم محبوب تو بود . رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، تو را به منزل خویش برد که تو را با آداب خاص الهی تربیت کند و خود در کلامت فرمودی :

« شما [ آن دسته از یاران پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که بعد از رحلت ایشان از راه حق منحرف شدند ] از خویشاوندی نزدیک من با رسول خدا و موقعیت خاصی که با آن حضرت داشتم آگاه‌اید و می‌دانید موقعی که من خردسال بودم ، پیامبر مرا در آغوش می‌گرفت و به سینه‌ی خود می‌فشرد و مرا در بستر خود می‌خواباند ، به طوری که من بدن او را لمس می‌کردم و بوی خوش او را استشمام می‌نمودم و او غذا در دهان من می‌گذاشت .

من همچون بچه‌ای که به دنیال مادرش می‌رود ، همه جا همراه او می‌رفتم ، هر روز یکی از فضائل اخلاقی خود را به من تعلیم می‌کرد و دستور می‌داد که از آن پیروی کنم » .10

آری ! تو مدام با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی و آنگاه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قبل از رسالت برای عبادت به غار حرا می‌رفت ، تو با او بودی و با او خدا را عبادت می‌کردی و این در حالی بود که آن کسانی که بعدا مقامات تو را مدعی شدند ، بت می‌پرستیدند !!

اما تو در همان سن خردسالی خدا را عبادت می‌کردی و آنگاه که جبرائیل امین علیه‌السلام در روز بعثت بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نازل شد و وحی را به وی ابلاغ نمود ، تو شاهد بودی و اولین مؤمن به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی .

آری ! تو در آن زمان که برای بار اول در غار حرا وحی بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نازل شد همراه وی بودی و ناله‌ی شیطان را شنیدی و نور رسالت را دیدی و آن هنگام به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ابراز ایمان نمودی که خود در کلامت فرمودی :

« پیامبر هر سال در کوه حرا به عبادت می‌پرداخت و جز من کسی او را نمی‌دید ... هنگامی که وحی بر آن حضرت نازل شد ، صدای ناله‌ی شیطان را شنیدم ، به رسول خدا عرض کردم : این ناله چیست ؟ فرمود : این ناله‌ی شیطان است و علت ناله‌اش این است که او از اینکه در روی زمین اطاعت شود ، ناامید گشته است . آنچه را من می‌شنوم تو نیز می‌شنوی و آنچه را می‌بینم تو نیز می‌بینی جز اینکه تو پیامبر نیستی ، بلکه وزیر من و بر خیر و نیکی هستی » .11

تو از همان ابتدای طلوع اسلام ، گوی سبقت را از همه ربودی و آن چنان پیش افتادی که دیگر مؤمنان به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با هزاران هزار کیلومتر فاصله پشت سر تو قرار گرفتند .

تو آن کسی هستی که خداوند متعال از پیشگام بودنت در عرصه‌ی ایمان و ارزش‌ها و جهاد ، ستایش نموده و فرموده :

« پیشگامان ، پیشگامان ، آنان مقرّبان‌اند » .12

البته آن زمان که با طلوع اسلام پیشگام در پذیرش آن شدی13 ، ایمان و اسلامت مانند دیگران نبود ؛ بلکه ایمانت را به ظهور رساندی ، زیرا تو از همان خردسالی یکتاپرست بودی و این در حالی بود که سایر یاران پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چنین نبودند !

ای عصاره‌ی عطر محمدی ! ای آیه‌ی تمام نمای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ای آیه آیه‌ی آیات الهی ! ای کلمه کلمه و حرف حرف قرآن مجید ! ای خورشید فروزان ارزش‌های

انسانی تا قیام قیامت ! ای طلوع صبحی روشن به وسعت تمام افق‌های عالم ! ای تفسیر کننده‌ی اسماء و صفات الهی ! ای عطر کلام خدا !

ایمان تو از همان ابتدا چون صبح صادقی بود که روشنایی ابدی را برای بشریت به ارمغان آورد که آن هرگز غروب نمی‌کند و هرگز تیرگی و سیاهی حتی به صورت رگه یا ذره در آن پدیدار نمی‌گردد !

آری ، آری !

آن ایمانی ارزشمند است که پایدار باشد و چه بسیار افرادی که ایمان آوردند اما پایدار در ایمان نبودند و ایمانشان را با ظلم ویران کردند ! اما تو نه تنها در سخت‌ترین شرایط از ایمانت کاسته نشد ؛ بلکه سختی‌ها و دشواری‌ها بر ایمانت افزود و آن خورشید وجودت که در کعبه طلوع کرد با ایمان و پایداری و مجاهدت‌هایت در چنان وسعتی از افق قرار گرفت که تا ابد برای رهپویان راه خدا نور افشانی می‌کند و ظلمات را می‌شکافد .

آنان که مقام و جایگاه تو را مدّعی شدند ، سال‌ها بلکه بخش عمده‌ی حیاتشان را در بت‌پرستی و شراب‌خواری و قمار بازی به سر می‌بردند ؛14 حتی اگر ابراز و اظهار اسلامشان را هم صادق بدانیم و نه از روی طمع ؛ اما در ایمان پایدار نبودند ؛زیرا آنچه را که شایسته‌ی مقام آنان نبود ، مدعی شدند و جایگاهی را برای خود غاصبانه گرفتند که مقام و منزلت توبود ! تو خود در کلامت فرمودی :

« اولی جامه‌ی خلافت را به تن کرد در حالی که می‌دانست جایگاه من نسبت به حکومت اسلامی چون محور آسیاب است به آسیاب که دور آن حرکت می‌کند .

و فرمودی که :

او می‌دانست سیل علوم از دامن کوهسار من جاری است و مرغان دور پرواز اندیشه‌ها به بلندای ارزش من نتوانند پرواز کرد ... » .15

اما تو با وجود اینکه می‌دیدی چگونه نااهلان میراث الهی تو را به غارت می‌برند ، برای رضای خدا استخوان در گلو و خار در چشم صبر نمودی و مشمول این آیه‌ی‌کریمه‌ی خدا شدی که می‌فرماید :

« حقیقتا ما اجر صابران را بی‌حساب خواهیم داد » .

تویی آن صراط مستقیم الهی ،16 تویی آن نبأ عظیم ،17 تویی آن چشمه‌ی جوشان حکمت و توحید الهی که ظالمان وتبهکاران هرگز توفیق نوشیدن قطره‌ای از آن را هم نخواهند داشت .

آری !

تویی آن محبوب و عزیز رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که درباره‌ات فرمود :

« هر که می‌خواهد دانش آدم را ببیند و بینش نوح را و بردباری ابراهیم را و پارسایی یحیی بن زکریا را و خشم موسی بن عمران ( در مقابل ظالمان ) را ، به علی ابن ابی‌طالب بنگرد » .18

باید تأسف خورد بر مردمانی که دامان تو و خاندان مطهّرت که حبل اللّه المتین می‌باشید را رها کرده و دامان کسانی را گرفته‌اند که خود نیازمند هدایتِ هدایت یافتگان بودند و خداوند متعال چه زیبا و رسا و قاطع فرموده است :

« آیا کسی که هدایت به سوی حق می‌کند ، برای پیروی شایسته‌تر است ، یا آن کسی که خود هدایت نمی‌شود مگر آنکه هدایتش کنند ؟ شما را چه می‌شود ؟ ! چگونه داوری می‌کنید ؟ ! »19

وا اسفا بر مردم روزگار تو ! که چگونه خورشید فروزان وجودت را رها کردند و سایه‌نشین ظلمات شدند ، و این در حالی بود که از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بارها شنیده بودند که درباره‌ات فرمود :

« علی همیشه با حق است و حق همیشه با علی است و حق دور علی می‌گردد

هر کجا که باشد »20

و نیز فرمود :

« علی با حق و قرآن است و حق و قرآن با علی و از هم جدانشوند تا کنار حوض کوثر نزد من آیند » .21

وا اسفا بر مردمان آن زمان ! که چگونه با تأکیدات رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی تو

و حقانیت تو دچار ارتجاع شدند و به عقب برگشتند ، گویا شیطان گوش‌های آنان را کر و چشم‌های آنان را نابینا کرده بود که تو را رها کردند و دامان غیر را گرفتند ! !

البته شیطان همیشه در غیاب پیامبران الهی علیهم‌السلام عزم خود را جزم می‌نمود تا راه حق را بپوشاند و انحرافات و بدعت‌ها در میان امت پیامبران ایجاد کند و با اشاعه‌ی جهل و بدل سازی خلافت الهیه ، مردمان را از صراط مستقیم به ضلالت و انحراف بکشاند .

خداوند در قرآن کریم بعد از داستان پیامبران الهی که چگونه آمدند و با مجاهدت‌هایشان شرک را از امت‌ها زدودند و عدل را برپا کردند می‌فرماید : « سپس بعد از [ پیامبران ] قومی جانشین شدند که نماز را ضایع کردند و شهوات نفس را پیروی‌کردند و این‌ها به زودی کیفر گمراهی را خواهند یافت » .22 و داستان حضرت موسی علیه‌السلام و قوم بنی اسرائیل نیز گواه این مطلب است که چگونه قوم موسی علیه‌السلام در غیاب وی ، فریب سامری منحرف را خوردند و بت پرست شدند23 در حالی که موسی از آنان پیمان گرفته بود که جز خدای یکتا را نپرستند و نیز از آنان پیمان گرفته بود که در غیاب‌اش مطیع بی‌چون و چرای خلیفه و جانشین وی یعنی برادر گرامی‌اش هارون علیه‌السلام باشند ؛24 اما در غیاب موسی علیه‌السلام شیطان امت موحد موسی علیه‌السلام را فریب داد و آنان را به ضلالت و انحراف کشانید و فریادهای هارون علیه‌السلام هم نتوانست آنان را از ضلالت باز دارد ؛ تا آنجا که نزدیک بود هارون علیه‌السلام را بکشند ، و آنگاه که موسی علیه‌السلام از

سفر باز آمد و دید قومش گوساله‌پرست شده‌اند به برادر و جانشینش گفت : ای هارون ! مگر تو در میان امت نبودی ؟ ! هارون نبی علیه‌السلام به برادرش گفت : ای برادر مرا مورد مؤاخذه قرار مده که این قوم حرف مرا گوش ندادند و مرا ضعیف کرده و نزدیک بود بکشند ! !25 و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هم در غیاب خود تو را جانشین قرار داد و فرمود :

« ای علی ! آیا راضی نمی‌شوی‌که به تو بگویم که منزلت تو نسبت به من همان منزلت هارون است نسبت به موسی جز اینکه تو پیامبر نیستی » .26

و تو خود نیز یاد داری که در یکی از راه‌های مدینه به همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی ، تا اینکه به باغ زیبایی رسیدید ... به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفتی : یا رسول اللّه ! چه باغ زیبایی است !

و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو فرمود : چه زیباست !

ولی برای تو در بهشت زیباتر از این هست . به باغ دیگری‌رسیدید ؛ به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفتی : یا رسول اللّه ، چه باغ زیبایی است !

فرمود : چه زیباست ! ولی برای تو در بهشت زیباتر از این هست ؛ تا آنکه از هفت باغ گذشتید . در هر عبور می‌گفتی : یا رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه زیباست ! و حضرت به تو می‌فرمود : آری ، زیباست ولی برای تو در بهشت از این زیباتر است تا اینکه راه خلوت شد ؛ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را در آغوش گرفت و در حالی که می‌گریست ، فرمود : پدرم فدای شهید تنها !به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفتی : یا رسول اللّه ! چرا گریه می‌کنی ؟ فرمود : از کینه‌هایی که در دل اقوامی است و آن را برایت ظاهر نمی‌کنند مگر بعد از من ، و آن کینه‌های بدر و خون‌های اُحُد است .

تو آنگاه به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفتی : آیا دینم در آن هنگام سلامت خواهد بود ؟ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو فرمود : دینت در سلامت خواهد بود .

شگفتا ! شگفتا از این همه عظمت و بزرگی !

تو آن زمان که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از غصب مقامت و ستم قوم با تو سخن گفت از مظلومیت و ستم‌های قوم به تو و خاندانت ، به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شکوه نکردی ؛ بلکه از سلامتی دین و ایمانت پرسیدی !

آری ! چنین ایمانی است که تا ابد می‌درخشد و ظلمات را می‌شکافد و راه را نشان می‌دهد .

سپس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو فرمود :

« یا علی ! بشارت باد تو را که زندگی و مرگ تو با من است و تو برادر و جانشین من هستی ، توانتخاب شده‌ی من و وزیرم و وارثم و اداءکننده از جانب من هستی ؛ تو قرض مرا اداء می‌کنی و وعده‌های مرا از جانب من وفا می‌نمایی و امانت مرا باز می‌گردانی و طبق سنت من با ناکثین و قاسطین و مارقین از امتم می‌جنگی . تو نسبت به من همچون هارون نسبت به موسی هستی و تو از هارون اسوه و روش خوبی‌خواهی داشت ، آن هنگام که قومش او را ضعیف شمردند و نزدیک بود او را بکشند .

سپس به تو فرمود :

پس بر ظلم قریش و اتحادشان در مقابلت صبر کن ؛ چرا که تو همچون هارون نسبت به موسی هستی و آنان همچون گوساله و پیروانش هستند . هنگامی که موسی ، هارون راجانشین خود در قومش قرار داد به او چنین دستور داد که اگر گمراه شدند و او یارانی پیدا کرد به کمک ایشان با آن‌ها جهاد کند و اگر یارانی پیدا نکرد دست نگه دارد و خونش را حفظ کند » .27

و تو چون ـ بعد از رحلت رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ مردم را از دور خود پراکنده دیدی ، برای رضای خدا صبر کردی در حالی که گویا خار در چشم و استخوان در گلو داشتی و می‌دیدی که چگونه نااهلان میراثت را به غارت می‌برند .

قسم به خدا ! هنوز هم ندای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بلند است که می‌فرماید :

ای مردم ! ای مردم ! حق با علی است و علی با حق است .

ای مردم ! ای مردم ! راه علی راه حق است .

ای مردم ! ای مردم ! به کجا چنین شتابان می‌روید در حالی که نشانه‌های استوار یقین ـ که علی و اولادش می‌باشند ـ در میان شماست .

و این ندای جاوید پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را همواره حق طلبان ـ در هر زمان و مکانی ـ می‌شنوند .

تو نعمت بزرگ خداوند بر خلایق و آیه‌ی کبرای او در میان مردم بودی و هستی و خداوند می‌فرماید :

« آنان که کافر شدند و آیات خدا را تکذیب کردند ، آن‌ها اهل جهنم خواهند بود » .28

نور ولایت تو شکافنده‌ی ظلمات است و منکران تو محبوس در ظلمات‌اند و خداوند می‌فرماید : « آنان که آیات خدا را تکذیب کردند ، کر و گنگ در ظلمات جهل به سر می‌برند و مشیت الهی هرکس را بخواهد [ یعنی لایق باشند ] گمراه سازد و هر که را بخواهد [ یعنی لیاقت هدایت را داشته باشد ] به راه راست هدایت کند » .29 و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو و خاندانت را ریشه و اصل هر هدایتی از طرف خدا

معرفی نمود و فرمود :

« حقیقتا خداوند علی و همسرش و فرزندانش را حجت و دلیل خلائق قرار داده است و آنان درهای علم در میان امتم می‌باشند ، هرکس به وسیله‌ی آنان هدایت یافت در صراط مستقیم قرار گرفته است » .30

و بالاتر از سخن رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، سخن خداست که برادرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و تو را همان راه حق و مستقیمی معرفی نمود که افراد بیدار دل و با بصیرت در آن گام می‌نهند : « ای رسول ما ، امت را بگو طریقه‌ی من و پیروانم همین است که خلق را به خدا با بینایی و بصیرت دعوت کنم و خدا را از شرک و شریک منزّه دانم وهرگز به خدا شرک نیاورم » .31

و اما آن کوردلانی که تو را رها کردند و مناقب و فضایلِ چون خورشید آشکارت را چشم‌پوشی نمودند ، خداوند در وصفشان می‌فرماید :

« هرکس در دنیا نابینا است در عالم آخرت نیز نابینا و گمراه‌تر خواهد بود » .32

و تو بارها برای هدایت مردمان ندا کردی و فریاد زدی :

« رسول گرامی اسلام ، در میان شما مردم ، جانشینانی برگزید که تمام پیامبران گذشته برای امت‌های خود برگزیدند ؛ زیرا آن‌ها هرگز انسان‌ها را سرگردان رها نکردند و بدون معرفی راهی روشن و نشانه‌های استوار ، از میان مردم نرفتند » .33

و نیز فرمودی :

« عترت پیامبر جایگاه اسرار خداوندی و پناهگاه فرمان الهی و مخزن علم خدا و مرجع احکام اسلامی و نگهبان کتاب‌های آسمانی و کوه‌های همیشه استوار دین خدایند ؛ خداوند به وسیله‌ی خاندان پیامبر ، پشت خمیده‌ی دین را راست نمود و لرزش و اضطراب آن را از میان برداشت » .34

و باز با دلسوزی تمام برای هدایت مردمان به خدا قسم خوردی و فرمودی :

« به خدا سوگند ! هرگز کلمه‌ای از حق را نپوشاندم وهیچ گاه دروغی نگفته‌ام ؛ از روز نخست به مقام خلافت الهیه خبردار شده‌ام .

آگاه باشید ! همانا گناهان چون مرکب‌های بد رفتارند که سواران خود را عنان رها شده در آتش دوزخ می‌اندازند » .35

و چه گناهی بزرگتر از انکار حجت خدا ، انکار لطف خدا ، انکار موهبت و نعمت بی‌پایان خدا ؟ !

و تویی حجت خدا ، تویی لطف خدا و تویی موهبت و نعمت بی‌پایان خدا !

وبرادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برای بشارت به تو و دوستدارانت فرمود :

« ای علی ! زمانی که روز قیامت بر پاشود ، تو با پرده‌ای از نور وارد می‌شوی و بر سر تو تاجی از نور قرار دارد که از شدت نور نزدیک است چشم‌های اهل محشر ربوده شود ؛ در آن هنگام ندایی از طرف خداوند می‌آید که کجاست وصی محمد ؟ ! سپس تو می‌گویی من هستم ! منادی ندا می‌دهد آن کس که تو را دوست می‌دارد وارد بهشت شود و آن کسی که دشمن تو است وارد جهنم شود . ای علی ! تو تقسیم کننده‌ی بهشت و دوزخی » .36

آری !

دوستداران تو در بهشت جاوید الهی خواهند بود ؛ البته آن کسی که تو را حقیقتا دوست بدارد ، هرگز دیگری را بر تو مقدم نمی‌داند .

و باز رسول رحمت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ که تو را خوب می‌شناسد ـ درباره‌ی مناقب و مقامت به تو چنین فرمود :

« ای علی ! تو وصی من هستی ؛ جنگ با تو ، جنگ با من است و صلح با تو صلح با من است .

ای علی ! تو امام هستی و پدر یازده امام که همگی آنان پاک و معصوم‌اند ، و از آن‌ها مهدی است که زمین را پر از قسط و عدل می‌کند ... پس وای بر دشمنانشان !

ای علی ! اگر کسی تو و اولاد تو را به خاطر خدا دوست بدارد ، همانا خدا او را با تو و اولادت در قیامت محشور می‌کند و تمام شما در درجات بالا با من هستید و تو قسمت کننده‌ی بهشت و جهنمی که دوستدارانت وارد بهشت می‌شوند و دشمنانت وارد جهنم » .37

یا علی !

توچه معامله‌ای با خدای خود کرده‌ای که صحنه‌ی رستاخیز در دستان تو می‌باشد و هیچ کس به بهشت و دوزخ وارد نشود مگر بعد از تقسیم تو ؟ !38

آری !

توئی آن نور هدایت الهی در تمام اعصار که هرگز خدا را نشناخت آن کس که تو را منکر شد و خدا را شناخت ، آن کس که تو را شناخت .

تویی آن کس که در افلاک ، ملائکه به تو مباهات می‌کنند و در آسمان‌ها مشهورتری تا در زمین !

ای کسی که دشمنانت ددمنشان عالم‌اند و عارفانت پاکان عالم !

و ای نور هدایت الهی در تمام اعصار !

و ای طراوت کلام خدای جهان آفرین که بارها ملائکه به امرخدا به پاس ایمان و مجاهدت‌هایت برای تو در آسمان‌ها ندا دادند : آفرین ! آفرین !

اعتراف داریم که آن کس که تو را منکر شد هرگز خدا را نشناخت و آن کس که تو را تصدیق نمود و شناخت ، خدا را شناخت و از خداوند مهربان می‌خواهیم که پرتویی از معرفت و شناخت تو را به ما عنایت فرماید که در پرتو آن شناخت ، بنده‌ی خدا گردیم .

حکمت‌نامه‌ی دوم : علی علیه‌السلام پیشگام در پذیرش اسلام در مصادر اهل سنّت

حکمت‌نامه‌ی دوم :علی علیه‌السلام اوّلین مسلم و مصادر آن در منابع اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ احادیث متعددی در منابع شیعه و سنی موجود است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، علی علیه‌السلام را بهترین و محبوب‌ترین خلق خدا معرفی نموده است ؛ برای نمونه :

شیخ سلیمان حنفی قندوزی ـ از علمای اهل سنت ـ این سه حدیث را از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در کتاب ینابیع المودة نقل می‌کند :

یا علیّ ! أنت خیر البشر ، ما شکّ فیه إلاّ کافر .

حذیفه نقل می‌کند :

علی خیر البشر و من أبی فقد کفر .

از جابر بن عبداللّه :

علیّ خیر البشر من شکّ فیه فقد کفر .

علیّ بن أبی طالب خیر هذه الأمة بعدی .

( شرح احقاق الحق ، ج 4 ، ص 251 ؛ غایة المرام ، ج 5 ، ص 10 )

هو خیر أمتی .

( مناقب محمد بن سلیمان کوفی ، ج 1 ، ص 387 )

أنت خیر أمتی فی الدنیا و الآخرة .

( شرح احقاق الحق ، ج 15 ، ص 281 )

2 ـ « یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ »

ترجمه : می‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند و حال آنکه خدا گر چه کافران را ناخوش افتد نور خود را کامل خواهد گردانید . ( سوره صف ، آیه 8 )

3 ـ « أَلَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللّه‌ُ مَثَلاً کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَ فَرْعُهَا فِی‌السَّمَاءِ * تُؤْتِی أُکُلَهَا کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَیَضْرِبُ اللّه‌ُ الاْءَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ »

ترجمه : آیا ندیدی چگونه خداوند « کلمه طیّبه » ( و گفتار پاکیزه ) را به درخت پاکیزه‌ای تشبیه کرده که ریشه آن ( در زمین ) ثابت ، و شاخه آن در آسمان است ؟ ! هر زمان میوه خود را به اذن پروردگارش می‌دهد . و خداوند برای مردم مثلها می‌زند ، شاید متذکّر شوند و پند گیرند . ( سوره ابراهیم ، آیات 25 و 24 )

4 ـ « وَ مَثَلُ کَلِمَةٍ خَبِیثَةٍ کَشَجَرَةٍ خَبِیثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الاْءَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ »

ترجمه : و « کلمه خبیثه » ( و سخن ناپاک ) را به درخت ناپاکی تشبیه کرده که از زمین ریشه کن شده ، و قرار و ثباتی ندارد . ( سوره ابراهیم ، آیه 26 )

5 ـ بدعت لعن و سبّ امیرمؤمنان علی علیه‌السلام میراث شوم معاویه ( لعنة اللّه علیه ) بود . معاویه که پس از شهادت امیرمؤمنان علیه‌السلام ـ در سال 40 ه . ق ـ کاملاً بر اوضاع مسلط شده بود ، تصمیم گرفت با ایجاد تبلیغات و شعارهای مخالف ، علی علیه‌السلام را به صورت منفورترین مرد عالم اسلام معرفی کند ! او برای این کار ، از یک سو دوستداران و پیروان امیرمؤمنان علیه‌السلام را زیر فشار قرار داد و با زور شمشیر و سرنیزه از نقل فضائل امیرمؤمنان علیه‌السلام به شدت جلوگیری کرد و اجازه نداد حتی یک حدیث ،یک حکایت و یا یک بیت شعر در مدح علی علیه‌السلام نقل شود .

و از طرف دیگر ، برای آنکه چهره‌ی درخشان علی علیه‌السلام را وارونه جلوه دهد ، محدثان و جیره‌خواران دستگاه حکومت اموی را وادار نمود احادیثی بر ضد علی علیه‌السلام جعل‌کنند ، از این رهگذر احادیث بی‌شماری جعل شد و درمیان مردم شایع گردید .

معاویه به این هم اکتفا نکرد ، بلکه دستور داد در سراسر کشور پهناور اسلامی در روزهای جمعه بر فراز منابر لعن و دشنام علی علیه‌السلام را ضمیمه‌ی خطبه نماز جمعه کنند ! این بدعت شوم ، رایج و عملی گردید و در افکار عمومی اثر بخشید و به صورت امر ریشه داری در آمد ، به گونه‌ای که کودکان با کینه‌ی علی علیه‌السلام بزرگ شدند و بزرگترها با احساسات ضد علی علیه‌السلام از دنیا رفتند !

بعد از معاویه ، دیگر خلفای اموی نیز این روش را ادامه دادند و این بدعت تا اواخر سده‌ی اول هجری که عمر بن عبدالعزیز به خلافت رسید ، ادامه داشت .

( شرح نهج البلاغه ، ابن ابی‌الحدید معتزلی ، ج 3 ، ص 57 )

6 ـ امام صادق علیه‌السلام فرمودند : أوّلنا محمّد ، أوسطنا محمّد ، آخرنا محمّد .

( غیبت نعمانی ، ص 86 ؛ بحار الأنوار ، ج 26 ، ص 3 )

7 ـ مناقب ابن شهر آشوب ، ج4 ، ص 36 ؛ تفسیر فخر رازی ، ج 20 ، ص52 ؛ الدر المنثور سیوطی ذیل آیه 60 سوره إسراء .

مدارک در این زمینه در منابع اهل سنت فراوان است .

8 ـ « وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقا »

ترجمه : و بگو : حق آمد ، و باطل نابود شد ؛ زیرا باطل نابود شدنی است . ( سوره اسراء ، آیه 81 )

9 ـ مورخان نوشته‌اند :

یک سال قحطی بزرگی در مکه رخ داد ، آن زمان ابوطالب عموی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دارای عائله‌ی زیاد و هزینه سنگینی بود . حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به عموی دیگر خود عباس که از ثروتمندترین افراد بنی هاشم بود ، پیشنهاد کرد که هر کدام از ما یکی از فرزندان ابوطالب را به خانه‌ی خود ببریم تا فشار مالی ابوطالب کم شود ؛ عباس موافقت کرد و هر دو نزد ابوطالب رفتند و موضوع را با او در میان گذاشتند . ابوطالب با این پیشنهاد موافقت کرد ؛ در نتیجه عباس ، جعفر و حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، علی علیه‌السلام را به خانه‌ی خود برد . علی علیه‌السلام همچنان در خانه‌ی آن حضرت بود تا آنکه خداوند او را به نبوت مبعوث نمود و علی علیه‌السلام او را تصدیق کرد و از او پیروی نمود .

( الکامل فی التاریخ ، ج 2 ، ص 58 ؛ تاریخ طبری ، ج 2 ، ص 212 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید معتزلی ، ج13 ، ص 119 ؛ السیره النبویّة ، ابن هشام ، ج1 ، ص262 )

پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پس از گرفتن علی علیه‌السلام فرمود :

من همان را برگزیدم که خدا او را برای من برگزید .

( مقاتل الطالبیین ، ابوالفرج اصفهانی ، ص 51 )

10 ـ قسمتی از خطبه 192 نهج البلاغه مشهور به خطبه قاصعه .

11 ـ قسمتی از خطبه قاصعه .

12 ـ « وَ السّابِقُونَ السّابِقُونَ * أُولئِکَ الْمُقَرَّبُون »

ترجمه : و ( سوّمین گروه ) پیشگامان پیشگام‌اند ، آنها مقربا ن‌اند . ( سوره واقعه ، آیات 11 و 10 )

در منابع متعدد اهل سنت آمده است که آیه فوق درباره علی علیه‌السلام و پیروان ایشان می‌باشد ؛ برای نمونه :

تاریخ دمشق ، ج 42 ، ص333

مناقب خوارزمی ، فصل 9 ، ص 111

ینابیع المودة ، ج 2 ، ص 78

فضائل الخلفاء ، عمر بن عیسی خطیبی ، ص148

ذخائر العقبی ، طبرسی ، ص 135

شواهد التنزیل ، حاکم نیشابوری ، ج 2 ، ص 185

سنن ترمذی ، ج 13 ، ص 167

مناقب ، خطیب بغدادی ، ص 187

13 ـ این از مسلّمات تاریخ است که اولین کسی که به پیامبراسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ایمان آورد ، علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام بود . بسیاری از مورخان و محدثان بزرگ اهل سنت نیز به این جریان تاریخی تصریح نموده‌اند که برای نمونه به تعدادی از مدارک آنان اشاره می‌شود :

ابن اثیر می‌نویسد :

علیّ بن أبی طالب [ علیهما السلام ] أوّل من أسلم .

( أُسد الغابة ، ج 3 ، ص 259 )

ابن کثیر می‌نویسد :

أوّل ذکر آمن برسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم و صلّی معه و صدقه علیّ بن أبی طالب [ علیهما السلام ] .

( البدایة و النهایة ، ج 3 ، ص 26 )

یعقوبی می‌نویسد :

کان أوّل من أسلم خدیجة بنت خویلد من النساء و علیّ بن أبی طالب [ علیهما السلام ] من الرجال .

( تاریخ یعقوبی ، ج 2 ، ص 23 )

مسعودی می‌نویسد :

بسیاری از مردم بر این عقیده‌اند که علی بن ابی‌طالب [ علیه السلام ] هرگز به خدا شرک نورزید بلکه در همه کارهایش پیرو پیامبر خدا صلی اللّه علیه [ و آله [ وسلّم بود و وی نخستین مسلمان است .

( مروج الذهب ، ج 2 ، ص 283 )

از زید بن ارقم روایت شده است که :

أوّل من أسلم و صلّی مع رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم )علیّ بن أبیطالب [ علیه السلام ] .

( سبل الهدی ، ج2 ، ص 302 )

عزالدین ابن اثیر در کتاب کامل می‌نویسد :

قال ابن عباس : أوّل من صلّی علی [ علیه السلام ] .

و قال جابر بن عبداللّه :

بعث النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم الإثنین و صلّی علی [ علیهما السلام ] یوم الثلاثا .

و قال زید بن أرقم :

أوّل من أسلم مع النبی ، علی [ علیهما السلام ] .

( الکامل فی التاریخ ، ج 2 ، ص 57 )

احمد ابن حنبل در مسند خود از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

إنّه لأوّل أصحابی إسلاما و أقدم أمتی سلما .

( مسند احمد ، ج 5 ، ص 26 )

ابن ابی الحدید از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

هذا أوّل من آمن بی‌و صدّقنی و صلّی معی .

( ینابیع المودّة ، ج 1 ، ص 197 ؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج 13 ، ص 227 )

علامه کراچکی می‌گوید :

بعد از علی [ علیه السلام ] جعفر بن أبی طالب دومین کسی بود که اسلام آورد .

( کنز الفوائد ، ج 1 ، ص 270)

ابن اثیر می‌نویسد :

چند روزی از بعثت پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) نگذشته بود که ابوطالب همراه فرزندش جعفر به خانه‌ی رسول خدا ( صلی اللّه علیه [ و آله [ وسلّم ) رفتند ، آنگاه دیدند که علی [ علیه السلام ] در سمت راست پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) در حال اقامه‌ی نماز است . جعفر هم بدون درنگ در سمت چپ پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) به نماز ایستاد ؛ ابوطالب از مشاهده‌ی این صحنه بسیار مسرور شد و اشعاری در تحریص فرزندانش به

حمایت از پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) سرود ، از این رو جعفر بن ابی‌طالب دومین مردی است که پس از برادرش علی [ علیه السلام ] به پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) ایمان آورد .

( أُسد الغابة ، ج 1 ، ص287 )

حاکم نیشابوری از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

أوّلکم ورودا علی الحوض أوّلکم إسلاما علیّ بن أبی طالب [ علیهما السلام ] .

( تاریخ مدینه دمشق ، ابن‌عساکر ، ج 42 ، ص 40 ؛ مستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 136 )

از عایشه نقل شده که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

یا عایشة ! دعی لی أخی فإنّه أوّل الناس بی إسلاما .

( فضائل الخمسة [ علیهم السلام ] من الصحاح الستة ، ج 1 ، ص 208 )

از محمد بن ابی بکر نقل شده که در نامه‌ای که به معاویه ( لعنة اللّه علیه ) می‌نویسد ، آورده است :

فکان أوّل من أجاب و أناب و صدق و وافق فأسلم و سلّم أخوه و ابن عمّه علیّ بن أبی طالب [ علیه السلام ] فصدقه بالغیب المکتوم .

( شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، ج 3 ، ص 188 )

ابن شهر آشوب در کتاب مناقب خود فهرستی از سابقین در اسلام ارائه داده است که اسامی ده نفر نخست به ترتیب از این قرار است :

علی علیه‌السلام ، خدیجه علیهاالسلام ، جعفر بن ابی‌طالب ( علیهماالسلام ) ، زید بن حارثه ، عمرو بن عنبسة ، خالد بن سعید ، سمیه ، یاسر ، عبیدة بن حارث ، حمزه .

( مناقب آل ابی‌طالب علیهم‌السلام ، ج 2 ، ص 4 )

مرحوم علامه امینی در کتاب گرانسنگ الغدیر ، جلدهای 3 و4 حدود یک صد حدیث از منابع اهل سنت از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و امام علی علیه‌السلام و برخی از صحابه آورده که علی علیه‌السلام اولین مسلمان به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بوده است .

14 ـ طبری در تاریخش نقل کرده است که ابوبکر بعد از پنجاه نفر ایمان آورد :

« لقد أسلم قبله أکثر من خمسین رجلاً » .

( البدایة والنهایة ، ابن‌کثیر ، ج 3 ، ص 39 ؛ تاریخ طبری ، ج 2 ، ص 60 )

ابن سعد در کتاب طبقات الکبری نقل می‌کند که عمر بعد از چهل و اندی اسلام آورد .

( الطبقات الکبری ، ج3 ، باب اسلام عمر ، ص 203 )

15 ـ بخشی از خطبه 3 نهج البلاغه مشهور به شقشقیه .

16 ـ در روایت متعدد در منابع شیعه و سنی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل شده که صراط مستقیم راه محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و علی علیه‌السلام و اهل بیت ایشان علیهم‌السلام می‌باشد .

17 ـ پیامبر بزرگوار اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

أنت النبأ العظیم و الصراط المستقیم و أنت المثل الأعلی .

( شواهد التنزیل ، حاکم نیشابوری ، ج1 ، ص 76 ؛ عیون اخبار الرضا علیه‌السلام ، شیخ صدوق ، ج 1 ، ص 6 )

18 ـ من أراد أن ینظر الی آدم فی علمه و الی نوح فی فهمه و الی ابراهیم فی حلمه و الی یحیی بن زکریا فی زهده والی موسی بن عمران فی بطشه ، فلینظر الی علیّ بن ابی‌طالب .

( شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص 103 )

19 ـ « وَ ما کانَ هذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَری مِنْ دُونِ اللهِ وَ لکِنْ تَصْدیقَ الَّذی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصیلَ الْکِتابِ لارَیْبَ فیهِ مِنْ رَبِّ الْعالَمین »

ترجمه : ممکن نبود که این قرآن ، بدون وحی الهی به خدا نسبت داده شود ؛ بلکه با کتب آسمانی پیشین هماهنگ است و شرح و تفصیل کتاب ( الهی ) است ، که هیچ شکی در آن نیست و از سوی پروردگار جهانیان است . ( سوره یونس ، آیه 37 )

حاکم نیشابوری از علمای اهل سنت ، شأن نزول آیه را در مورد علی علیه‌السلام می‌داند و می‌نویسد :

إختصم قوم إلی النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فأمر بعض أصحابه أن یحکم بینهم فحکم [ أبوبکر ] فلم یرضوا به ، فأمر علیّا [ علیه السلام ] أن یحکم بینهم ، فحکم بینهم فرضوا به ، فقال لهم بعض المنافقین : حکم علیکم فلان [ أبوبکر ] فلم ترضوا به و حکم علیکم علی فرضیتم به ؟ بئس القوم أنتم ! فأنزل اللّه تعالی فی علی [ علیه السلام ]أفمن یهدی إلی الحقّ ؟ إلی آخرها و ذلک أنّ علیّا [ علیه السلام ] یوفّق لحقیقة القضاء ، من غیر أن یعلّم .

( شواهدالتنزیل ، ج 1 ، ص 341 )

امام باقر علیه‌السلام می‌فرمایند :

من یهدی إلی الحقّ فهم محمّد و آل محمّد من بعده و أمّا من لایهدی إلاّ أن یهدی فهو من خالف من قریش و غیرهم اهل‌بیته من بعده.

( تفسیر قمی ، ج 1 ، ص312 ؛ تفسیر البرهان ، ج 3 ، ص 30 )

20 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علیٌّ مع الحقّ والحقُّ مع علیًّ یدور معه حیثما دار .

حدیث فوق از بسیاری از مفسران و محدثان اهل سنت از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در کتب خود نقل نموده‌اند ، از جمله :

مجمع الزوائد ، ابن حجر هیثمی ، ج7 ، ص 235

المعیار و الموازنة ، اسکافی ، ص 35

تاریخ بغداد ، یوسف بن یعقوب ، ج 14 ، ص322

تاریخ دمشق تحقیق علی شیری ، ج 42 ، ص 449

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 5 ، ص 30

ینابیع المودة ، شیخ سلیمان حنفی قندوزی ، ج 1 ، ص 173

الإمامة و السیاسة ، ابن قتیبه دینوری

مناقب ، ابن‌مردویه ، ص 115

و ...

21 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

علی مع الحقّ والقرآن، والحقّ والقرآن مع علی ولن یفترقا حتّی یردا علَیَّ الحوض.

( منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغه ، ج 4 ، ص 151 )

حدیث فوق در منابع اهل سنت نیز آمده است .

22 ـ « فخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیّا »

ترجمه : امّا پس از آنان ، فرزندان ناشایسته‌ای جای آنها را گرفتند که نماز را تباه کرده ، و از شهوات پیروی نمودند و به زودی ( مجازات ) گمراهی ( خود ) را خواهند دید ! ( سوره مریم ، آیه 59 )

23 ـ « وَ اتَّخَذَ قَوْمُ مُوسی مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِیِّهِمْ عِجْلاً جَسَدا لَهُ خُوارٌ أَ لَمْ یَرَوْا أَنَّهُ لا یُکَلِّمُهُمْ وَ لایَهْدیهِمْ سَبیلاً إِتَّخَذُوهُ وَکانُوا ظالِمینَ »

ترجمه : قوم موسی بعد از ( رفتن ) او ، از زیورهای خود مجسمه گوساله‌ای ساختند ، که صدایی همچون صدای گوساله داشت . آیا آنها نمی‌دیدند که با آنان سخن نمی‌گوید و به راه ( راست ) هدایتشان نمی‌کند ؟ ! آن را ( خدای خود ) انتخاب کردند ، و ستمکار بودند . ( سوره اعراف ، آیه 148 )

24 ـ « وَ واعَدْنا مُوسی ثَلاثینَ لَیْلَةً وَأَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ میقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعینَ لَیْلَةً وَقالَ مُوسی لاِءَخیهِ

هارُونَ اخْلُفْنی فی قَوْمی وَأَصْلِحْ وَ لاتَتَّبِعْ سَبیلَ الْمُفْسِدینَ »

ترجمه : و ما با موسی ، سی شب وعده گذاشتیم ؛ سپس آن را با ده شب ( دیگر ) تکمیل نمودیم ؛ به این ترتیب ، میعاد پروردگارش ( با او ) ، چهل شبِ تمام شد . و موسی به برادرش هارون گفته بود : در میان قومم جانشین من باش . و ( امور آنها را ) اصلاح کن . و از روش مفسدان ، پیروی منما . ( سوره اعراف ، آیه 142 )

25 ـ « وَ لَمّا رَجَعَ مُوسی إِلی قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفا قالَ بِئْسَما خَلَفْتُمُونی مِنْ بَعْدی أَ عَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّکُمْ وَأَلْقَی الاْءَلْواحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخیهِ یَجُرُّهُ إِلَیْهِ قالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونی وَکادُوا یَقْتُلُونَنی فَلا تُشْمِتْ بِیَ الاْءَعْداءَ وَ لاتَجْعَلْنی مَعَ الْقَوْمِ الظّالِمینَ »

ترجمه : و هنگامی که موسی خشمگین و اندوهناک به سوی قوم خود بازگشت ، گفت : پس از من ، بد جانشینانی برایم بودید ( و آیین الهی را ضایع کردید ) . آیا در مورد فرمان پروردگارتان ( و تمدید مدّت میعاد او ) ، عجله نمودید ( و زود قضاوت کردید ) ؟ ! سپس الواح را افکند ، و سر برادر خود را گرفت ( و با عصبانیّت ) به سوی خود کشید ، ( برادرش ) گفت : فرزند مادرم ! این گروه ، مرا در فشار گذاردند و ناتوان کردند و نزدیک بود مرا بکشند ؛ پس کاری نکن که دشمنان مرا سرزنش کنند و مرا در زمره ستمکاران قرار مده . ( سوره اعراف ، آیه 150 )

26 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به امیر مؤمنان علیه‌السلام فرمود :

أما ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی إلاّ أنّه لا نبیّ بعدی .

حدیث فوق از احادیث متواتری است که دانشمندان اهل سنت نقل کرده‌اند که به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود :

صحیح بخاری ، ج 4 ، باب مناقب مهاجرین ، ص 208 ، و ج 5 ، باب غزوه‌ی تبوک ، ص129

سنن ، ابن ماجه ، ج 1 ، باب فضل علی [ علیه السلام ] ، ص 43

سنن ، ترمذی ، ج 5 ، باب مناقب علی علیه‌السلام ، ص302

مستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 2 ، ص 337

مسند ، احمد ابن حنبل ، ج 1 ، ص 170

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج9 ، باب منزلت علی [ علیه السلام ] ، ص 109

تاریخ طبری ، ج 2 ، ص 368

التنبیه و الاشراف ، مسعودی

البدایة و النهایة ، ج5 ، ص 11

27 ـ حدیث فوق در این منابع ذکر شده است :

کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 2

بحار الأنوار ، ج28 ، ص 54

کمال الدین شیخ صدوق ، ج 1 ، ص262

مناقب ابن شهر آشوب ، ج 1 ، ص 185

احقاق الحق ، قاضی نوراللّه تستری ، ج 6 ، ص 180

شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 1 ، ص 323

28 ـ « وَ مَنْ یَکْفُرْ بِالاْءیمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِی الاْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرینَ »

ترجمه : و کسی که آنچه را باید به آن ایمان بیاورد ، انکار کند اعمال او تباه می‌گردد و در سرای دیگر ، از زیانکاران خواهد بود . ( سوره مائده ، آیه 5 )

29 ـ « وَالَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا صُمٌّ وَبُکْمٌ فِی الظُّلُماتِ مَنْ یَشَأِ اللهُ یُضْلِلْهُ وَ مَنْ یَشَأْ یَجْعَلْهُ عَلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ »

ترجمه : کسانی که آیات ما را تکذیب کردند ، کر و لال‌هایی هستند که در تاریکی‌ها قرار دارند . هر کس را خدا بخواهد ،گمراه می‌کند و هر کس را بخواهد ( و شایسته ببیند ، ) در راه راست قرار خواهد داد . ( سوره انعام ، آیه 39 )

در تفسیر العسکری در ذیل آیه قبل آمده است که :

الدّالاّت علی صدق محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم علی ما جاء به من اخبار القرون السالفه ما ادّاه إلی عباد اللّه من ذکر تفضیله لعلی سلام اللّه علیه و آله الطیبین علیهم‌السلام .

ابن مغازلی می‌نویسد :

یعنی بالولایة بحقّ علی [ علیه‌السلام ] و حقّ علی [ علیه‌السلام ] واجب علی العالمین .

( المناقب ، ابن مغازلی شافعی ، نسخة مکتبة صنعاء ، ص117 )

30 ـ قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

إنّ اللّه جعل علیّا و زوجته و ابناءه حجج اللّه علی خلقه و هم أبواب العلم فی أمّتی ؛ من اهتدی بهم ، هُدِیَ إلی صراط مستقیم .

( شواهد التنزیل ، حاکم حسکانی نیشابوری ، ج 1 ، ص 76 )

31 ـ « قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحَانَ اللهِ وَ مَا أَنَا مِنْ الْمُشْرِکِینَ »

ترجمه : بگو این راه من است ! من و پیروانم با بصیرت کامل ، به سوی خدا دعوت می‌کنیم . منزّه است خدا و من از مشرکان نیستم . ( سوره یوسف ، آیه 108 )

حاکم حسکانی نیشابوری در ذیل این آیه چنین نقل می‌کند :

( أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی ) هو علی [ علیه السلام ] .

( شواهد التنزیل ، ج 1 ، حدیث 393 و حدیث 392 ، ص 373 )

ابن مردویه از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند :

( أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی ) علیّ بن أبیطالب و آل محمّد .

( کشف الغمّة ، اربلی ، ج 1 ، ص 317 )

32 ـ « مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی الاْآخِرَةِ أَعْمی وَ أَضَلُّ سَبِیلاً »

ترجمه : امّا کسی که در این جهان ( از دیدن چهره حق ) نابینا بوده است ، در آخرت نیز نابینا و گمراه‌تر است . ( سوره إسراء آیه 72 )

از امام باقر علیه‌السلام روایت شده که به جابر بن عبداللّه فرمود :

یا جابر ! وما من أحد خالف وصیّ نبی إلاّ حشره اللّه أعمی یتکبب فی عرصات القیامة .

( تفسیر البرهان ، ج 2 ، ص 412 ؛ مدینة المعاجز ، سید هاشم بحرانی ، ج2 ، ص 98 ؛ بحار الأنوار ، ج 27 ، ص 307 )

33 ـ وَ خَلَّفَ فِیکُمْ ما خَلَّفَتِ الاَنْبِیاءُ فِی اُمَمِها اِذْ لَمْ یَتْرُکُوهُمْ هَمَّلاً ،بِغَیْرِ طَرِیق واضِحٍ ،وَ لا عَلَمٍ قائِمٍ .

( نهج البلاغه ، خطبه اول )

34 ـ هُمْ مَوْضِعُ سِرِّهِ وَ لَجَأ أمرِهِ وَ عَیْبَة‌عِلْمِهِ وَ مَوئِلُ حُکْمِهِ وَ کُهُوفُ کُتُبِهِ ،وَجِبالُ دِینِه ، بِهِمْ أَقامَ انْحِناءَ ظَهْرِهِ وَ أذْهَبَ إرْتِعادَفَرائِصِهِ . ( نهج البلاغه ، خطبه 2 )

35 ـ قسمتی از خطبه 16 نهج البلاغه .

36 ـ شیخ سلیمان حنفی قندوزی ـ از علمای اهل سنت ـ در کتاب ینابیع المودة از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

إذا کان یوم القیامة یؤتی بک یا علی ! بسریر من نور و علی رأسک تاج قد أضاء نوره و کاد یخطف أبصار أهل الموقف ، فیأتی النداء من عنداللّه جلّ جلاله أین وصی محمّد رسول اللّه ؟ فتقول : ها أنا ذا فینادی المنادی : ادخل من أحبّک الجنّة و أدخل من عادک فی النار ، فأنت قسیم الجنّة و النار .

( ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 249 )

37 ـ شیخ سلیمان حنفی قندوزی از برخی از منابع اهل سنت نقل می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

یا علی ! أنت وصیّ ، حربک حربی و سلمک سلمی و أنت الإمام و أبو الأئمّة الإحدی عشر ، الذین هم المطهّرون المعصومون و منهم المهدی الذی یملأ الأرض قسطا و عدلا؛ً فویل لمبغضیهم .

یا علی ! لو أنّ رجلاً أحبّک و أولادک فی اللّه ، لحشر اللّه معک و مع أولادک وأنتم معی فی الدرجات العلی و أنت قسیم الجنّة و النار ، دخل محبّیک الجنّة ومبغضیک النار .

( ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 253 )

38 ـ در احادیث فراوان شیعه و سنی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل کرده‌اند که روز قیامت بهشت و جهنم توسط علی علیه‌السلام تقسیم می‌گردد که در مباحث آینده به آن پرداخته می‌شود .

حکمت سوم : معرفی علی علیه‌السلام در ابتدای رسالت به عنوان خلیفه توسط پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

اشاره

حکمت سوم :گواهی می‌دهم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در ابتدای رسالت خویش ، تو را به عنوان خلیفه معرفی نمود .

خداوند تعالی برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را خاتم پیامبران و رحمت برای عالمیان ، و تو را شاهد و گواه صدق نبوت و دعوت ایشان قرار داده است و در کلام جاویدش می‌فرماید : « آیا آن کس که دلیل آشکاری از پروردگار خویش دارد ، و به دنبال آن ، شاهدی [ از سوی خدا ] آمده ، و پیش از آن ، کتاب موسی که پیشوا و رحمت بوده [ گواهی بر آن می‌دهد ، همچون کسی است که چنین نباشد ]؟! آنها به او ایمان می‌آورند . و هر کس از گروه‌های مخالف به او کافر شود ، آتش وعده گاه اوست . پس تردیدی در آن نداشته باش که آن حقّ است از پروردگارت ؛ ولی بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند » .1

آری !

تو از همان ابتدای ظهور اسلام یار و یاور پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی و نخستین کسی بودی که به ندای او لبیک گفتی و در تمام مراحل شدائد و سختی‌ها با او بودی و لحظه‌ای از فداکاری و جان فشانی در راه محبوب قلبت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دست نکشیدی و تا آخرین نفس در حمایتش کوشیدی !

آنگاه که خداوند وحی کرد : « نخست خویشان نزدیک خود را [ از عواقب شرک ]

بترسان2 و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مأموریت یافت که ابتدا خویشان و بستگان خود را به اسلام دعوت کند و سپس دیگر مردمان را .

تو در آن سن نوجوانی مدافع سرسخت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی‌در حالی که بسیاری از بزرگان قوم ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را انکار نموده و به وی خندیدند .

تو خود بهتر از همه می‌دانی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بعد از نزول آیه و بررسی جوانب ، به عزیزترین عزیزانش و مطمئن‌ترین یارش و تکیه گاهش که تو باشی دستور داد تا غذایی آماده کنی و تو در آن زمان که حدود سیزده سال از عمر مبارکت سپری گشته بود مقداری غذا با شیر تهیه نمودی ؛ سپس برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چهل و پنج تن از سران بنی‌هاشم را دعوت نمود و تصمیم گرفت در ضمن پذیرایی از میهمانان ، آنان را به اسلام دعوت کند ، ولی متأسفانه ـ آن گونه که خود شاهد بودی ـ ، یکی از عموهایتان به نام ابولهب با آنکه پیرمردی بود با سخنان سبک و بی‌اساس خود آمادگی مجلس را برای طرح موضوع رسالت و وصایت از بین برد . برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مصلحت دید که طرح موضوع را به فردا موکول سازد ؛ سپس فردا برنامه‌ی خود را تکرار کرده و به ترتیب یک ضیافت دیگر پرداخت ؛ پس از صرف غذا ، رو به سران فامیل نمود و سخن خود را با ستایش خدا و اعتراف به وحدانیت وی چنین آغاز کرد :

به راستی هیچ گاه راهنمای یک جمعیت به کسان خود دروغ نمی‌گوید !

به خدایی که جز او خدایی نیست ، من فرستاده شده‌ی خدا به سوی شما و به عموم جهانیان هستم .

هان ای خویشان من ! شما بسان خفتگان می‌میرید و همانند بیداران ، زنده می‌گردید و طبق کردار خود مجازات می‌شوید و این بهشت دائمی خداست برای نیکوکاران و دوزخ همیشگی اوست برای بدکاران .3

سپس برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم افزود :

هیچ کس از مردم برای کسان خود چیزی بهتر از آنچه من برای شما آورده‌ام ، نیاورده است ؛ من برای شما خیر دنیا و آخرت را آورده‌ام . خدایم به من فرمان

داده که شما را به جانب او بخوانم ، کدام یک از شما پشتیبان من خواهد بود تا برادر و وصی و جانشین من میان شما باشد ؟4

تو خود شاهد بودی که وقتی سخن حضرت به این نقطه رسید ، سکوت مطلق همه‌ی مجلس را فرا گرفت و هر کدام از آن‌ها در فکری فرو رفتند ؛ اما ناگهان تو برخاستی و سکوت مجلس را در هم شکستی و با شجاعت هر چه تمام‌تر و ایمانی راسخ به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گفتی : ای پیامبرخدا من آماده‌ی پشتیبانی از شما هستم !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دستور داد تا بنشینی و سپس گفتار خود را تا سه بار تکرار نمود ، جز همان قدم‌های راسخ ـ که خداوند به ما توفیق دهد روزی خاک پای آن شویم ـ قدمی راسخ نشد !

آنگاه برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم رو به خویشاوندان نمود و فرمود :

مردم ! این جوان برادر و وصی و جانشین من است میان شما ! به سخن او گوش دهید و از او پیروی کنید .5

در این هنگام مجلس پایان یافت و حضار با حالت خنده و تبسم رو به پدرت ـ که در آن وقت ایمانش را کتمان کرده بود ـ گفتند : محمد دستور داد که از پسرت پیروی‌کنی و از او فرمان ببری و او را بزرگ تو قرار داد ! !6

آری !

تو در همان سنین نوجوانی باز از آزمون الهی سرافراز بیرون آمدی و مدافع رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گشتی و آبرو و عزت خدادادی وی را حفظ کردی ؛ هرچند شیوخ و بزرگان ریش سفید قوم در آن آزمون مردود شدند و به تو و پدر بزرگوارت ریشخند زدند . تو در همان ابتدای نوجوانی ثابت کردی که بالیدن و افتخار به ریش بلند و سن زیاد نیست ؛ بلکه افتخار و بالیدن به معرفت است که تو از همان ابتدا عالی‌ترین شکل آن را دارا بودی و دیگران ذره‌ای از آن را نداشتند . تو ثابت کردی که اگر خدا به کسی عنایت کند و نظر افکند ، در همان کودکی معرفتی را کسب می‌کند که بزرگان و شیوخ از درک ذره‌ای از آن هم عاجزند .

دریغ و صد دریغ ! آه و صد آه ! آن بی‌معرفتانی که با آن همه سفارشات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله درباره‌ی جایگاه تو ، مقام تو و رفعت تو ، تو را رها کردند و خود را مشمول این آیه نمودند که خدا می‌فرماید :

« هیچ ندیدی حال مردمی را که نعمت خدا را به کفر مبدّل ساخته و خود و قوم خود را به دیار هلاک رهسپار کردند » .7

و خود در ذیل آیه‌ی فوق فرمودی :

« ای مردم !

شما را چه می‌شود که سنت و سفارش پیامبر را تغییر می‌دهید و از وصیت رسول خدا اعراض می‌کنید ؟ ! آیا نمی‌ترسید که عذاب خداوند بر شما نازل شود ؟ !

و سپس فرمودی :

من هستم نعمت خداوند متعال بر شما » .8

و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از قبل از جانب خداوند فرموده بود :

« حجت من بر ستمگران از امت تو که ولایت علی و فرزندان بعد از او را رها کنند ، کامل شده است ؛ زیرا در وجود آنان ( اهل بیت علیهم‌السلام ) سنت تو و سنت پیامبران قبل از تو است . و آنان گنجینه‌های علم من بعد از تو می‌باشند » .9

آری ! آری !

آن کسان که با آن همه سفارشات رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پیروی از خط شیطان نموده و تو را رها کردند ، در حقیقت دلیل و حجتشان چیزی جز کهولت و ریش بلند نبود ! در حالی که سزاوار بود به معرفت و ریشه توجه کنند ، که نکردند و در ضلالت سرنگون شدند !

آری !

تو ریشه داری و ریشه‌ات به درخت تناور انبیاء الهی باز می‌گردد . تو از سلاله‌ی‌ابراهیم خلیلی ، تو برادر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هستی ، تو و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از یک درخت می‌باشید و دیگر مردمان از درختان دیگر .10

آری !

تو صفای بهشت و شجره‌ی طوبایی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ات فرمود :

« علی را نامی است که بر هر حجاب و پرده‌ای در بهشت نوشته شده است ؛ پروردگارم به من بشارت داده است » .11

و باز هم در بیان عظمت مقامت فرمود :

« علی در آسمان هفتم مانند آفتاب در زمین هنگام روز است و در آسمان دنیا مانند ماه در زمین هنگام شب است . خداوند تعالی به علی نصیبی از فضیلت عطا کرده که اگر در زمین قسمت شود ، همه را در بر می‌گیرد و به او نصیبی از فهم عطا کرده که اگر بر اهل زمین قسمت شود ، همه را شامل می‌شود » .12

آری ! آری !

تو صفای بهشت جاودان خدایی ، تو طراوت و عطر کلام لایزالی ! تو برگ برگ قرآنی ! تو آن کسی هستی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ات فرمود :

« نگاه کردن به چهره‌ی علی عبادت است »13

و در کلام دیگری فرمود :

« ذکر علی عبادت است » .14

تویی که تو را دوست ندارند جز پاکان و تو را دشمن ندارند ، جز پلیدان ، و دشمنانت همگی منافقان‌اند که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« ای علی ! تو را دوست نمی‌دارد مگر مؤمن وتو را دشمن نمی‌دارد مگر منافق »

و خداوند متعال در کلام جاویدش ، پست‌ترین موجودات را منافقان معرفی می‌کند و می‌فرماید :

« حقیقتا منافقان در پست‌ترین درجات آتش جهنم قرار دارند و هرگز یار و یاوری نخواهند داشت » .

تو مظهر پاکی‌ها ، خوبی‌ها ، صداقت‌ها ، رشادت‌ها ، مجاهدت‌ها ، مهربانی‌ها و غضب

و خشم در برابر دشمنان خدا هستی و دشمنانت همگی دشمنان پاکی‌ها و خوبی‌ها هستند ؛ پس دشمنانت پست‌ترین پست‌هایند . و اصحاب مخلص رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم منافقان را به دشمنی با تو می‌شناختند ، و نقل است که برخی از اصحاب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مردان ناپاک زاد را به بغض و دشمنی با تو می‌شناختند !15

عاشقان دلباخته‌ات آن سخنان زیبایت را که در جمع یارانت فرمودی فراموش نمی‌کنند ؛ آن‌گاه که فرمودی : من در رابطه با پیامبر ، ده خصلت دارم .

یاران به تو عرض کردند : یا امیرمؤمنان ! آن‌ها را برای ما بیان فرما .

آن‌گاه لب‌های زیبایت را باز نمودی و با صوتی زیباتر از ترنم ریزش آبشار در بهشت بیان فرمودی :

پیامبر به من فرمود : ای علی ! تو برادرمنی و تو دوست منی و تو وصی و وزیرمنی ، تو جانشین منی . منزلت تو نسبت به من همچون منزلت من نزد پروردگارم است ؛ تو جانشین در امتم هستی ، دوست تو دوست من و دشمن تو دشمن من است ، تو امیرمؤمنان و آقای مسلمانان بعد از من هستی .

آن‌گاه با نگاه مهربانت ـ که لطف و مهربانی خدا را به دنبال داشت ـ رو به اصحاب کردی و فرمودی :

ای یاران !

به خدا قسم به هیچ کاری اقدام نکردم مگر آنچه پیامبر درباره‌ی آن با من عهد و پیمان کرده بود . خوشا به حال کسی که محبت ما اهل بیت در قلب او رسوخ داشته باشد ! ایمان در قلب چنین کسی ثابت‌تر از کوه احد در مکانش خواهد بود و هر کس که دوستی ما در قلب او جای نگیرد ، ایمان در قلب او مانند ذوب شدن نمک که در آب ذوب می‌شود ، می‌باشد .16

یا مولا !

تو را باید خدا و رسولش توصیف کنند وگرنه ما و امثال ما فقط نام مبارک تو را شنیده‌ایم و بس !

مخلص‌ترین یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که دست پرورده‌ی او بودند و بعد از تو ـ البته با فاصله‌ای بیش از زمین تا خورشید ـ در فتح ارزش‌ها و کمالات والا در پشت سر تو قرار گرفتند ؛ یعنی سلمان و مقداد و ابوذر همان‌هایی که بعد از رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در پایبندی به میثاق الهی ـ که ولایت تو باشد ـ پایدار بودند نیز تو را تا حدودی شناختند .

نقل است که از ابوذر غِفاری درباره‌ی مناقب و فضائلت فرمود :

از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شنیدم که می‌فرمود : در اطراف عرش نود هزار ملائکه هستند که تسبیح و عبادتی جز اطاعت از علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام و برائت از دشمنان و طلب مغفرت برای شیعیان ندارند . خداوند جبرئیل و میکائیل و اسرافیل را به اطاعت علی علیه‌السلام و برائت از دشمنان او و استغفار برای شیعیانش اختصاص داده است .

و ابوذر در ادامه افزود : از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شنیدم که می‌فرمود :

اگر من و علی نبودیم ، خدا شناخته نمی‌شد و اگر من و علی نبودیم خدا عبادت نمی‌شد و اگر من و علی نبودیم ، ثواب و عقابی نبود .

آن‌گاه سؤال کننده از مقداد درباره‌ی فضائلت پرسید و مقداد گفت : از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شندیم که می‌فرمود :

خداوند در پادشاهی خود یگانه است ، او خود را به انوارش شناسانید و سپس دستورات خود را به آنان سپرد و بهشتش را بر ایشان مباح نمود . هرکس از جن و انس که خدا بخواهد قلب او را پاک گرداند ، ولایت علی را به او می‌شناساند و هرکس که خدا بخواهد بر قلب او پرده بکشد ، معرفت علی بن ابی‌طالب را از او امساک می‌کند .

قسم به خدایی که جانم به دست اوست ! آدم مستوجب آن نشد که خدا او را خلق کند و از روحش در او بدمد و نیز توبه‌ی او را بپذیرد و او را به بهشتش بازگرداند مگر به خاطر نبوت من و ولایت علی بعد از من .

قسم به آنکه جانم به دست اوست ! ملکوت آسمان‌ها و زمین به ابراهیم نشان

داده نشد و خداوند او را دوست خود قرار نداد مگر به خاطر نبوت من و اقرار به ولایت علی بعد از من ...

او چشم بیننده‌ی خداوند و گوش شنوای او و زبان گویای او در خلقش و دست باز او به رحمت بر بندگانش و وجه او در آسمان‌ها و زمین است . او طناب قوی و محکم و ریسمان قابل اعتماد است که از هم گسیختگی ندارد و باب خداوند است که از آن باید وارد شد و خانه‌ی خداست که هرکس داخل آن شود در امان خواهد بود . او عَلَم خداوند بر صراط در روز برانگیختن مردم خواهد بود . هرکس او را بشناسد به سوی بهشت نجات خواهد یافت ، و هرکس او را انکار کند به سوی آتش سقوط خواهد کرد .17

و سلمان محمدی نیز در بیان مناقبت گفته است :

علی بابی است که خداوند آن را باز کرده است ، هر کس داخل آن شود مؤمن و هر کس از آن خارج شود ، خارج از دین است .18

آری !

خداترسان و با معرفتان تو را تصدیق کردند و پیرو تو شدند ؛ اما آن مؤمنانِ زبانی ، که ایمان در قلبشان رسوخ نیافته بود تو را رها کردند ، همان‌هایی که هنگام جهاد بهانه می‌آوردند و از شرکت در آن شانه خالی می‌کردند و خداوند در وصفشان فرمود :

« ای مؤمنان ! از جهت چیست که چون به شما امر شود که برای جهاد در راه خدا بی‌درنگ خارج شوید [ مانند وزنه‌ای سنگین ] به زمین می‌چسبید ؟ ! آیا راضی به زندگانی دنیا عِوَض آخرت شدید ؟ ! در حالی که مطاع دنیا در پیش عالم آخرت اندک و ناچیز است . بدانید که اگر در راه یاری دین خدا برای جهاد بیرون نشوید ، خدا شما را به عذابی دردناک دچار خواهد کرد و قومی دیگر به جای شما می‌آورد و شما به خدا زیانی نرسانیده‌اید و خدا بر هر چیز تواناست » .19

مخالفان تو آن کسانی بودند که هرگاه دستور جهاد از طرف خدا و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم صادر می‌شد با بهانه‌های واهی ـ جهت شرکت نکردن در جنگ ـ عذر می‌آوردند

و خداوند درباره‌ی آن‌ها می‌فرماید :

« تنها آنانی که به خدا و روز قیامت ایمان نیاورده و دل‌هایشان در شک و ریب است ، از تو اجازه‌ی معافی از جهاد می‌خواهند و آن منافقان پیوسته در تیرگی شک و تردید خواهند ماند » .20

و مخالفان تو همان کسانی بودند که در نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ادب را رعایت نمی‌کردند و صدایشان رابالا می‌بردند که خداوند آنان را در کلام جاویدش بی‌شعور و بی‌عقل معرفی می‌نماید :

« ای کسانی که ادعای ایمان دارید ! فوق صدای پیامبر ، صدا بلند مکنید که اگر چنین کنید اعمال نیکتان محو و باطل می‌شود و شما شعور و فهم نکنید ... به حقیقت آن کسانی که تو را از پشت حجره‌ات با صدای بلند صدا می‌زنند ، اکثر آنان مردمی بی‌خرد و بی‌شعورند » .21

مخالفان و دشمنان تو آن کسانی بودند که چون رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با تو خلوت می‌نمود و با تو هم صحبت می‌شد ، آنان به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اهانت کرده و به او گفتند : رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گوش [ یعنی زود باور ] است .

« و از آنان [ که مدعی ایمان‌اند ] کسانی هستند که پیامبر را می‌آزارند و به وی می‌گویند او گوش است ... آنان که پیامبر خدا را آزار می‌دهند بدانند که برای آن‌ها عذاب دردناکی مهیاست » .22

و دشمنان و مخالفان تو آن کسانی بودند که کارهایشان آمیخته‌ی فراوان با ریا بود و نمازشان با کسالت ؛ خداوند درباره‌ی آنان فرموده است :

« ای پیامبر ! به آنان بگو که شما هر چه انفاق کنید ، چه از روی میل و چه از روی کراهت ـ به خاطر نفاقتان ـ هرگز از شما پذیرفته نخواهد شد ؛ شما مردمی هستید که سخت به گناه و فسق خو گرفته‌اید . و هیچ مانعی از قبول نفقات آن‌ها نبود جز آنکه به خدا و رسول او کافر بودند و به نماز نمی‌ایستادند مگر به حالت اکراه و کسالت ، و انفاق نمی‌کنند جز آن که سخت کراهت دارند » .23

و هم چنین مخالفان و دشمنان تو آن کسانی بودند که بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هنگام تقسیم صدقات و غنائم خرده می‌گرفتند و خداوند در وصفشان فرموده است :

« و بعضی از آن مردم منافق در تقسیم صدقات بر تو اعتراض و خرده‌گیری می‌کنند ؛ اگر به آن‌ها مال بسیاری عطا کنی از تو رضایت داشته و الاّ سخت خشمگین شوند . و چقدر بهتر بود اگر آن‌ها به آنچه خدا و رسول به آن‌ها عطا کرد ، راضی بودند و می‌گفتند که خدا ما را کفایت است » .24

و همچنین آن مردمانی که مدعی ایمان بودند ، اما در جنگ احد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را در میان خیل دشمنان رها کرده و گریختند ، خداوند در وصفشان فرموده است :

« هنگامی که [ در نبرد احد ] رو به هزیمت گذاشته و چنان گریختید که توجه به احدی نداشتید تا آن جا که پیامبر که شما را به یاری دیگران در صف کارزار می‌خواند ، توجه نکردید . . » .25

و تو در همان نبرد احد تا پای جان از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دفاع نموده و جنگیدی و دشمنان تو همان سران شجره‌ی خبیثه‌ای بودند که تا توان داشتند ، علیه اسلام جنگیدند ؛ اما آن گاه که در فتح مکه شمشمیر اسلام زیر گلوی آن‌ها قرار گرفت از ترس جانشان به دروغ ایمان آوردند و تاکتیک و شیوه شان را جهت مقابله با اسلام در پوشش نفاق عوض نمودند .

آری !

آن کسانی که بعد از رحلت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سفارش وی را در ولایت و امامت تو زیر پا گذاشتند یا عناصر دنیا پرست و سست ایمان بودند یا منافقان ؛ اما آن مؤمنان راستین که ایمان در قلبشان قرار یافته بود ـ همچون سلمان و ابوذر و مقداد و عمّار ـ هر چند در اقلیت به سر می‌بردند ، امّا لحظه‌ای تو را رها نکردند و با تو بودند ؛ همین سلمان یار مصدّق تو بود که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌اش فرمود :

« هر که می‌خواهد به مردی بنگرد که خداوند قلبش را به ایمان درخشان کرده ، به سلمان بنگرد » .26

و درباره‌ی ابوذر نیز فرمود :

« آسمان سایه نیفکنده بر سر کسی که چون ابوذر ، صدیق باشد » .27

آری !

تصدیق کنندگان و یاوران تو همگی پاکان و خوبان عالم بودند و مفتخرند که امامشان امیرمؤمنان است !

حکمت‌نامه‌ی سوم : اعلام جانشینی علی علیه‌السلام در بدو رسالت از مصادر اهل سنّت

حکمت‌نامه‌ی سوم :اسناد این واقعه ( اعلام جانشینی علی علیه‌السلام در ابتدایِ رسالت ) در منابع اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ « أَفَمَن کَانَ عَلَی بَیِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَیَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ وَمِن قَبْلِهِ کِتَابُ مُوسَی إَمَامًا وَرَحْمَةً أُوْلَئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَن یَکْفُرْ بِهِ مِنَ الأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلاَ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِّنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّکَ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یُؤْمِنُونَ »

ترجمه : آیا آن کس که دلیل آشکاری از پروردگار خویش دارد ، و به دنبال آن ، شاهدی از سوی خدا آمده ، و پیش از آن ، کتاب موسی که پیشوا و رحمت بوده ( گواهی بر آن می‌دهد ، همچون کسی است که چنین نباشد )؟ ! آنها به او ایمان می‌آورند . و هر کس از گروه‌های مخالف به او کافر شود ، آتش وعده گاه اوست . پس تردیدی در آن نداشته باش که آن حقّ است از پروردگارت ؛ ولی بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند . ( سوره هود ، آیه 17 )

روایات متعددی در منابع سنی و شیعه از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و امام علی علیه‌السلام و ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام و صحابه‌ی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آمده که منظور از شاهد ، حضرت علی علیه‌السلام است .

در روایات آمده است که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرموده است :

« أَفَمَن کَانَ عَلَی بَیِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ » ، أنا « وَیَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ » ، علی .

روایت فوق در منابع ذیل اهل سنت آمده است :

الجامع لأحکام القرآن ، قرطبی ، ج 9 ، ص 16

مجمع البیان طبرسی ، ج 2 ، ص 14

البحر المحیط ، ابوحیان اندلسی ، ج 5 ، ص 211

الدر المنثور ، جلال الدین سیوطی در تفسیر آیه 17 سوره هود

المناقب المرتضویّة ، محمد صالح ترمذی حنفی ، ص 123

ینابیع المودة ، قندوزی ، ج2 ، ص 308

سیوطی در تفسیرش و ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه از امیرمؤمنان علیه‌السلام نقل می‌کنند :

ما من رجل من قریش إلاّ نزل فیه طائفة من القرآن .

فقال له رجل : ما نزل فیک ؟

قال [ علیه السلام ] : أما تقرأ سورة هود :

« أَفَمَن کَانَ عَلَی بَیِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَیَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ » ؛ رسول اللّه « عَلَی بَیِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ » و أنا « شَاهِدٌ مِّنْهُ » .

( شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 7 ، ص 220 )

حاکم حسکانی نیشابوری نیز در کتاب خویش « شواهد التنزیل » ، احادیثی در این زمینه ـ که منظور از شاهد علی علیه‌السلام است ـ نقل می‌کند .

( شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص 307 )

در منابع شیعه احادیث در این زمینه فراوان است .

2 ـ « وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الاْءَقْرَبِینَ »

ترجمه : و ( نخست ) خویشاوندان نزدیکت را انذار کن . ( سوره شعرا ، آیه 214 )

3 ـ إن الرّائد لا یکذب أهله و اللّه الذی لا إله إلاّ هو إنّی رسول اللّه إلیکم خاصّة و إلی الناس عامّة و اللّه لتموتنّ کما تنامون و لتبعثنّ کما تستیقظون و لتحاسبنّ بما تعلمون و الجنّة ابدا و النار ابدا .

( سیره‌ی حلبی ، ج 1 ، ص 321 )

4 ـ فأیّکم یوازرنی علی هذا الأمر علی أن یکون أخی و وصییّ و خلیفتی فیکم ؟ !

5 ـ إنّ هذا أخی و وصییّ و خلیفتی علیکم فاسمعوا له و أطیعوه .

6 ـ روایت فوق که معلوم می‌دارد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از همان ابتدای رسالت خویش ، علی علیه‌السلام را جانشین خود معرفی نموده است ، به صورت فراوان در منابع اهل سنت آمده است ، در این جا به این امید که برادران اهل سنت متذکر شوند و در راه حق قدم بردارند ، برخی از آن مدارک را نقل می‌کنیم :

طبری ، ابن اثیر ، قوشچی ، ابن ابی الحدید ، احمد ابن حنبل ، یعقوبی و ... از رسول‌خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل می‌کنند :

... یا بنی عبدالمطلّب ، إنّی و اللّه ! ما أعلم شابّا فی العرب جاء قومه بأفضل ممّا جئتکم به ، قد جئتکم بخیر الدنیا و الآخرة ، و قد أمرنی اللّه تعالی أن أدعوکم إلیه ، فأیّکم یوازرنی علی هذا الأمر علی أن یکون أخی و وصیی و خلیفتی من بعدی ؟

و قال علی علیه‌السلام : أنا یا نبی اللّه أکون وزیرک . فأخذ برقبتی ، ثمّ قال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم إنّ هذا أخی و وصیی و خلیفتی فیکم فاسمعوا له و أطیعوا .

مدارک :

تفسیر طبری ، ج 19 ، ص 75 و 74

تفسیر ابن کثیر ، ج3 ، ص 561

شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 13 ، ص 210 ـ 212

السیرة الحلبیة ، ج 1 ، ص 461

الکامل فی التاریخ ، ابن اثیر ، ج 2 ، ص 63

تاریخ یعقوبی ، ج 2 ، ص 27

اما در برخی از منابع ، مدافعان حکومت اموی حقیقت مطلب را تغییر داده‌اند ، ابن کثیر می‌نویسد :

قال النبی : أیّکم یوازرنی علی هذا الأمر علی أن یکون أخی و کذا و کذا .

( البدایة و النهایة ، ج 3 ، ص 38 )

همچنین حاکم حسکانی نیشابوری در کتاب شواهد التنزیل ، جلد 1 ، صفحه 542 و ثعلبی در کتاب الکشف و البیان ، جلد 7 ، صفحه 182 و قوشچی در شرح تجرید ، صفحه 327 و شیخ الاسلام حموینی در فرائد السمطین ، جلد 1 این گونه نقل می‌کند :

لما نزلت الآیة « و أنذر عشیرتک الأقربین » و جمع النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم عشیرته ، قال النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم لهم : أسلموا و أطیعونی تهتدوا و من یؤاخینی منکم و یوازرنی و یکون ولیّی و وصیّی بعدی و خلیفتی ویقضی دینی ؛ فسکت القوم و أعاد ذلک ثلاثا کلّ ذلک یسکت القوم و یقول علی : أنا ، فقال النبی صلی‌اللّه علیه [ و آله ] و سلّم : أنت .

و همچنین ابن عبد البرّ در کتاب استیعاب و سیوطی در کتاب الدر المنثور ، جلد 3 ، صفحات105 و 106 و طبری در تاریخش ، جلد 9 ، صفحه 312 این‌گونه نقل می‌نمایند :

... و قال لهم فأیّکم یوازرنی علی هذا الأمر علی أن یکون أخی و وصیّی و خلیفتی فیکم ؟ فقال لهم النبی لما رأی منهم الخذلان و منه النصر ، و شاهد منهم المعصیة ومنه الطاعة و عاین منهم الاباء و منه الإجابة : هذا أخی و وصیّی و خلیفتی من بعدی؛ فقاموا یسخرون ویضحکون ویقولون لأبی طالب : أطع ابنک فقد امّره علیک.

آری ! ولایت و امامت علی بن ابی‌طالب 7 در منابع اهل سنت از روز آشکارتر است !

7 ـ « أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللّه‌ِ کُفْرا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ * جَهَنَّمَ یَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ »

ترجمه : آیا ندیدی کسانی را که ( شکر ) نعمت خدا را به کفران تبدیل کردند ، و قوم خود را به سرای نیستی و نابودی کشاندند ؟ ! ( سرای نیستی و نابودی ، همان ) دوزخ است که آنها در آتش آن وارد می‌شوند ؛ و چه بد قرارگاهی است ! ( سوره ابراهیم ، آیات 28 و29 )

8 ـ قال امیرالمؤمنین علیه‌السلام :

ما بال أقوام غیّروا سنّة رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و عدلوا عن وصیه لا یتخوّفون أن ینزل بهم العذاب ثمّ تلا هذه الآیة ... ثمّ قال : نحن النعمة الّتی أنعم اللّه بها علی عباده .

( اصول کافی ، ج 1 ، ص 217 ؛ تفسیر نورالثقلین ، ج 2 ، ص 542 )

9 ـ اصول کافی ، ج 1 ، ص 193

10 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

أنا و علی من شجرة واحدة و الناس من أشجار شتّی .

( تاریخ مدینة دمشق ، ابن‌عشاکر ، ج 42 ، ص 65 ؛ کنز العمّال ، متقی هندی ، حدیث 32936 )

11 ـ کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 92 ؛ الأنوار النعمانیّة ، ج 1 ، ص 24 ، به نقل از شیخ صدوق .

12 ـ همان .

13 ـ در منابع اهل سنت از ابن مسعود نقل شده است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

النظر إلی علیّ عبادة .

( کفایة الطالب ، گنجی شافعی ، ص 123 ؛ مناقب خوارزمی ، ص 32 ؛ کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 11 ، ص 601 ؛ تاریخ دمشق، ابن عساکر ، ج 2 ، ص 224 ؛ مستدرک حاکم ، ج 3 ، ص 141 ؛ مناقب ابن مغازلی شافعی ، ص 211 ؛ تاریخ بغداد ، خطیب بغدادی ، ج 5 ، ص 91 ؛ فرائد السمطین ، حموینی ، ج 1 ، ص 19 ؛ میزان الإعتدال ، ذهبی ، ج 3 ، ص 467 و ... )

14 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

ذکر علی عبادة .

( مختصر تایرخ دمشق ، ابن‌منظور ، ج 18 ، ص 8 ؛ ینابیع المودة ، شیخ سلیمان حنفی قندوزی )

15 ـ مالک بن انس عن محبوب بن أبی الزناد ، قال :

قالت الأنصار : إن کنّا لنعرف الرجل إلی غیر أبیه ببغضه علیّ بن أبی طالب [ علیه السلام ] .

و رواه ابن عساکر باسناد آخر فی الحدیث .

( تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج 2 ، ص 234 ، حدیث 738 ؛ الغدیر ، ج 4 ، ص 322 )

16 ـ کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 40 ؛ بحار الأنوار ، ج 39 ، ص 352 ؛ امالی صدوق ، ص 68 ؛ امالی شیخ طوسی ، ص 85

17 ـ کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 46 ؛ بحار الأنوار ، ج 40 ، ص 95

18 ـ اصول کافی ، ج 2 ، ص 338 ؛ ارشاد القلوب ، ص 179 ؛ بحار الأنوار ، ج 40 ، ص 76 ؛ کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 47

19 ـ « یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا ما لَکُمْ إِذا قیلَ لَکُمُ انْفِرُوا فی سَبیلِ اللهِ اثّاقَلْتُمْ إِلَی الاْءَرْضِ أَ رَضیتُمْ بِالْحَیاةِ الدُّنْیا مِنَ الاْآخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَیاةِ الدُّنْیا فِی الاْآخِرَةِ إِلاّ قَلیلٌ * إِلاّ تَنْفِرُوا یُعَذِّبْکُمْ عَذابا أَلیما وَیَسْتَبْدِلْ قَوْما غَیْرَکُمْ وَلا تَضُرُّوهُ شَیْئا وَاللّه‌ُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ »

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! چرا هنگامی که به شما گفته می‌شود در راه خدا حرکت کنید بر زمین سنگینی می‌کنید ( و سستی به خرج می‌دهید )؟ ! آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده‌اید ؟ ! با این که متاع زندگی دنیا ، در برابر آخرت ، جز اندکی نیست . اگر حرکت نکنید ، شما را مجازات دردناکی می‌کند و گروه دیگری را جایگزین شما خواهد ساخت و هیچ زیانی به او نمی‌رسانید و خداوند بر هر چیزی تواناست . ( سوره توبه ، آیات 38 و 39 )

20 ـ « إِنَّما یَسْتَأْذِنُکَ الَّذینَ لایُؤْمِنُونَ بِاللّه‌ِ وَ الْیَوْمِ الاْآخِرِ وَ ارْتابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فی‌رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ »

ترجمه : تنها کسانی از تو اجازه می‌گیرند که به خدا و روز بازپسین ایمان ندارند ، و دلهایشان با شک و تردید آمیخته است از این رو ، آنها در تردید خود سرگردانند . ( سوره توبه ، آیه 45 )

21 ـ « یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاتَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاتَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاتَشْعُرُونَ * إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّه‌ِ أُولئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّه‌ُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوی لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ * إِنَّ الَّذِینَ یُنادُونَکَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ أَکْثَرُهُمْ لایَعْقِلُونَ »

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! صدای خود را از صدای پیامبر بالاتر نبرید ، و در برابر او بلند سخن مگوئید ( و او را بلند صدا نزنید ) آن گونه که بعضی از شما در برابر بعضی بلند صدا می‌کنند ، مبادا اعمال شما نابود گردد در حالی که نمی‌دانید . به یقین کسانی که صدای خود را نزد پیامبر خدا پایین می‌آورند همان کسانی هستند که خداوند دلهایشان را برای تقوا

خالص نموده ، و برای آنان آمرزش و پاداش عظیمی است . ( ولی ) کسانی که تو را از پشت حجره‌ها بلند صدا می‌زنند ، بیشترشان نمی‌فهمند . ( سوره حجرات ، آیات 2 ـ 4 )

22 ـ « وَ مِنْهُمُ الَّذینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَیَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنینَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللهِ لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ »

ترجمه : از آنها کسانی هستند که پیامبر را آزار می‌دهند و می‌گویند : او آدم خوش باوری است ! بگو : خوش باور بودن او به نفع شماست ؛ ( ولی بدانید ) او به خدا ایمان دارد و ( تنها ) مؤمنان را تصدیق می‌کند و رحمت است برای کسانی از شما که ایمان آورده‌اند . و آنها که پیامبر خدا را آزار می‌دهند ، برای آنها عذاب دردناکی است . ( سوره توبه ، آیه 61 )

23 ـ « قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعا أَوْ کَرْها لَنْ یُتَقَبَّلَ مِنْکُمْ إِنَّکُمْ کُنْتُمْ قَوْما فاسِقینَ * وَ ما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلاّ أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ لا یَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلاّ وَ هُمْ کُسالی وَ لا یُنْفِقُونَ إِلاّ وَ هُمْ کارِهُونَ »

ترجمه : بگو : انفاق کنید ؛ خواه از روی میل باشد یا اکراه ، هرگز از شما پذیرفته نمی‌شود ؛ چرا که شما گروه فاسقی بوده‌اید . هیچ چیز مانع قبول انفاق‌های آنها نشد ، جز این که آنها به خدا و پیامبرش کافر شده‌اند ، و نماز به جا نمی‌آورند جز با کسالت ، و انفاق نمی‌کنند مگر با کراهت . ( سوره توبه ، آیات 34 و 35 )

24 ـ « و مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْها إِذا هُمْ یَسْخَطُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا اللهُ سَیُؤْتینَا اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّا إِلَی اللهِ راغِبُونَ »

ترجمه : و در میان آنها کسانی هستند که در ( تقسیم ) غنایم به تو خرده می‌گیرند ؛ اگر سهمی از آن ( غنایم ، ) به آنها داده شود ، راضی می‌شوند و اگر چیزی به آنها داده نشود ، خشمگین می‌شوند . ( در حالی که ) اگر به آنچه خدا و پیامبرش به آنان داده راضی می‌شدند و می‌گفتند : خداوند برای ما کافی است ؛ و بزودی خدا و پیامبرش ، از فضل خود به ما می‌بخشند و ما تنها رضای خدا را می‌طلبیم . ( سوره توبه ، آیات 58 و 59 )

25 ـ « اِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلی أَحَدٍ وَالرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فی أُخْراکُمْ فَأَثابَکُمْ غَمّا بِغَمٍّ لِکَیْلا تَحْزَنُوا عَلی ما فاتَکُمْ وَ لا ما أَصابَکُمْ وَاللهُ خَبیرٌ بِما تَعْمَلُونَ »

ترجمه : ( به خاطر بیاورید ) هنگامی را که از کوه بالا می‌رفتید و ( یا در بیابان پراکنده می‌شدید و از وحشت ، ) به هیچ کس ( از عقب ماندگان ) نگاه نمی‌کردید ، در حالی که پیامبر از پشت سر ، شما را صدا می‌زد ؛ سپس اندوه‌ها را یکی پس از دیگری به شما جزا داد ، این به

خاطر آن بود که دیگر نه برای از دست رفتن چیزی ( مانند غنایم جنگی ) غمگین شوید ، و نه بخاطر مصیبت‌هایی که بر شما وارد می‌گردد . و خداوند از آنچه انجام می‌دهید ، آگاه است . ( سوره آل عمران ، آیه 153 )

26 ـ احتجاج طبرسی ، ج 1 ، ص 150

27 ـ سلمان فارسی از صحابه‌ی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و یار وفادار امام علی علیه‌السلام می‌باشد . سلمان کسی است که بعد از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بر میثاق و عهد خود نسبت به امامت و ولایت علی علیه‌السلام تا هنگام مرگ پایدار بود . او شخصیتی بسیار والا و عظیم داشت . احادیث فراوانی از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و امامان معصوم علیهم‌السلام درباره‌ی ایمان ، علم و عظمت این مرد بزرگ در منابع سنی و شیعه نقل شده است که برای نمونه به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود :

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرموده است :

سلمان دریای علم است که نمی‌توان به عمق آن رسید .

( اختصاص شیخ مفید ، ص 222 )

جابر بن عبداللّه انصاری از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

همانا اشتیاق بهشت به سلمان بیش از اشتیاق سلمان به بهشت است و بهشت به دیدار سلمان عاشق‌تر از دیدار سلمان به بهشت است .

( بحار الأنوار ، ج 22 ، ص341 )

هنگامی که امیرمؤمنان علی [ علیه السلام ] احوال برخی از یاران رسول خدا صلی‌اللّه علیه [ و آله ] و سلّم را بیان می‌کند ، وقتی به نام سلمان فارسی می‌رسد ، می‌فرماید :

به به ! سلمان از ما خانواده است ، شما همانند سلمان را کجا می‌یابید ؟ ! او همچون لقمان حکیم است و علم اول و آخر را می‌داند ، سلمان دریای بیکرانی است .

( شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 18 ، ص 36 )

امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید :

ایمان ده درجه دارد ، مقداد در درجه‌ی هشتم ، ابوذر در درجه‌ی نهم و سلمان در درجه‌ی دهم است .

( بحار الأنوار ، ج 22 ، ص 341 )

امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند :

روزی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به یاران خود فرمود: کدام یک از شما تمام روزها را روزه می‌دارد؟

سلمان گفت : من یا رسول اللّه !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پرسید : کدام یک از شما تمام شب‌ها را به عبادت می‌گذراند ؟

سلمان گفت : من یا رسول اللّه !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پرسید : آیا کسی از شما هست که روزی یک ختم قرآن کند ؟

سلمان گفت : من یا رسول اللّه !

یکی از حاضرین که از جواب‌های سلمان ناراحت شده بود و آن را بر خودستایی‌و فخرفروشی سلمان عجمی حمل می‌کرد ، برای رد سخنان سلمان گفت : روزها دیده‌ام که سلمان روزه نیست و بیشتر شب هم می‌خوابد و بیشتر روز هم به سکوت می‌گذراند ؛ پس چگونه همیشه روزه است و هر شب به نیایش خدا بیدار می‌ماند و روزی یک ختم قرآن می‌کند ؟ !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با تندی به وی فرمود : ساکت باش ! تو را با مثل لقمان ( یعنی سلمان که لقمان زمان است ) چه کار ؟ ! اگر می‌خواهی ، چگونگی‌اش را از خودش بپرس تا خبر دهد !

سلمان در توضیح ادعای خود ، اظهار کرد :

در ماه ، سه روز روزه می‌گیرم و خداوند فرموده است ، هرکس عمل نیکی انجام دهد پاداش ده برابر دارد ؛ بنابراین چنان است که سی روز روزه گرفته‌ام . از طرف دیگر روز آخر شعبان را روزه گرفته و آن را به روزه‌ی رمضان متصل می‌کنم و هرکه چنین کند ، پاداش روزه‌ی همیشه را دارد . از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هم شنیدم که فرمود : هرکس با طهارت بخوابد ، ثواب او چنان است که همه‌ی شب راعبادت کرده باشد و اما ختم قرآن ، از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام شنیدم که به او فرمود : مَثَل تو همچون « قل هواللّه أحد » است ؛ هر که یک بار آن را بخواند ، پاداش یک سوم ختم قرآن را دارد و هر که دوبار بخواند ، مثل آن است که دو سوم قرآن را خوانده و هر که سه بار بخواند ، گویا یک ختم قرآن کرده است . یا علی ! هرکس هم تو را با زبان دوست بدارد ، یک سوم ایمانش کامل شده ، هر که با دل و زبان دوست بدارد ، دو سوم و هر که با دل و زبانش دوست بدارد و با دست هم یاری‌ات کند ، ایمانش تمام است .

( بحار الأنوار ، ج 22 ، ص 317 )

کسی به عیادت سلمان می‌آید ، سلمان می‌گرید ، آن شخص می‌پرسد : چرا گریه می‌کنی ، در

صورتی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هنگام وفات از تو راضی‌بود ؟ ! سلمان جواب می‌دهد : به خدا قسم گریه‌ام از ترس مرگ یا طمع به دنیا نیست بلکه به خاطر سخن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است که می‌فرمود :

باید نصیب هر یک از شما از دنیا ، همچون ره توشه‌ی یک مسافر باشد ؛ اینک من در حالی‌از دنیا می‌روم که این همه وسایل پیرامون من هست . ( در حالی که در کنارش وسایل اندکی مانند چند کاسه و کوزه و گلیم بود ) آن مرد از سلمان می‌خواهد که او را نصیحتی کند ، سلمان می‌گوید : در هر حکمی که می‌کنی ، در هر تصمیمی که می‌گیری‌و برای دست دراز کردن برای هر تقسیمی ، خدا را در نظر بیاور .

( طبقات ابن سعد ، ج4 ، ص 91 )

نقل است ابن عباس ، سلمان را در خواب دید و از او پرسید : در بهشت ، پس از ایمان به خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، چه چیز برتر است ؟ سلمان پاسخ داد : پس از ایمان به خدا و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هیچ چیز با ارزش‌تر و برتر از دوستی و ولایت علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام و پیروی از او نیست .

( بحار الأنوار ، ج 22 ، ص 341 )

28 ـ ابوذر غفاری از یاران با معرفت و مخلص رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود . او کسی بود که بعد از رحلت نبی مکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بر بیعت و امامت علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام پایدار و مدافع بسیار سخت ایشان در امر ولایت وخلافت بود . ابوذر هر جا که می‌رفت با صدای بلند از حقانیت علی علیه‌السلام سخن می‌گفت و همین امر سبب شد تا دستگاه خلافت نتواند وی‌را تحمل کند . آن دستگاه غیر مشروع عاقبت ابوذر را به ربذه تبعید نمود و ابوذر در همان‌جا رحلت نمود .

سخنان متعددی از پیامبر بزرگوار اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در منزلت و مقام ابوذر در منابع شیعه و سنی نقل است . در این سخنان گهربار ابوذر در پاکی و نجابت به عیسای زمان مثال زده شده و در درستی و صداقت صادق‌ترین شخص معرفی شده است ؛ برای نمونه :

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرموده است :

ما اظلّت الخضراء و لا أقلت الغبراء علی ذی لهجة أصدق من أبی ذر ، یعیش وحده و یموت وحده و یبعث وحده و یدخل الجنة وحده و هو الهاتف بفضایل وصی رسول اللّه ، علی .

آسمان و زمین ، کسی را راستگوتر از ابوذر به خود ندیده‌اند ، ابوذر تنها زندگی می‌کند و تنها می‌میرد و تنها مبعوث می‌شود و تنها داخل بهشت می‌گردد . این ابوذر است که فضایل وصی رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم یعنی علی علیه‌السلام را فریاد می‌کند .

( مسند احمد ، ج 2 ، ص 163 ؛ سیره حلبی ، ج 3 ، ص 108 )

حکمت چهارم : خاندان علی علیه‌السلام حجج الهی بر مردمان

اشاره

حکمت چهارم :گواهی می‌دهم خاندان تو حجت‌های خداوند بر خلائق و پاکان هدایت‌شده‌ی هدایت‌گرند .

سرزمین مبارک و پاک ، گیاهان پر برکت و خوشبو و پاک را خارج می‌سازد و سرزمین شوم و ناپاک ، روئیدنی‌هایش نیز شوم و ناپاک‌اند . خداوند در کلامش می‌فرماید :

« زمین پاک نیکو ، گیاهش به اذن خدا نیکو بر می‌آید و زمین خشن ناپاک ، بیرون نیاورد جز گیاه اندک و بی‌برکت و کم ثمر . ما اینگونه آیات خود را برای قومی‌که اهل شکرگذاری‌اند ، بیان می‌داریم » .1

تو و خاندان پاکت همان درختان پاکی هستید که در سرزمین نبوت و رسالت و عصمت محمدی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که دلرباتر وسرسبزتر و با صفاتر و پاکتر و معطرتر از بهشت است ، رشد و نمو یافته‌اید .

شما به لطف و عنایت الهی اصل و اساس و سرچشمه‌ی همه‌ی زیبائی‌ها و خوبی‌های عالم‌اید . پاکان عالم ، با صفایان عالم ، زیبا رویان عالم ، خوش بویان عالم ، زیبا کلامان عالم ، زیبا نگاهان عالم ، در برابر پاکی شما ، صفای شما ، سیمای زیبای‌شما ، عطرخوشبوی شما ، کلام جذاب شما و نگاه‌های دریاسان موج آفرین زیبای شما خاندان به کلی رنگ باخته‌اند !

در تمام عالم خاندانی چون خاندان شما یافت نشود ؛ زیرا صاحب خانه‌ای چون صاحب خانه‌ی شما یافت نشود ، همان صاحب خانه‌ای که شمّه‌ای از برکات « میمش » عالم را معطر نمود و پرتویی از ضیاء وجه نازنینش خورشید و ستارگان آسمان را منوّر نمود !

منِ حیرت زده‌یِ مضطربِ قلم بشکسته‌یِ ناتوانِ خاک نشین چه تواند بگوید از پرندگان بزرگ بالان افلاک نشین ! !

با خود می‌گویم :

ای مگس ! عرصه‌ی سیمرغ نه جولانگه توست عِرض خود می‌بری و زحمت ما می‌داری2

اما قلم بشکسته‌ی سر عریان چنین می‌نالد :

طمع در آن لب شیرین نکردم اولی ولی چگونه مگس از پی شکر نرود3

خدا از تو و خاندان پاکت سخن گفته و دیگران دگر کیستند ؟ و خدا از پایداری حق با کلمات خود در زمین و زمان در فرقانش دُر سُفته و دیگران نیستند ! !4

از قرآن بگویم تا حق مطلب درباره‌ی تو و خاندانت ادا شود ، خداوند در کلام جاویدش شما خاندان نبوت را پاک و مطهر از تمام رجس و گناهان معرفی نموده ودر وصفتان می‌فرماید :

« خدا چنین می‌خواهد که هرگونه رجس و پلیدی را از شما خاندان بزداید و شما را از هر عیب و نقص پاک و منزّه گرداند » .5

آری !

خداوند اراده‌ی پاکی شما نمود چون تو و خاندانت حجت‌های خدا و ستارگان روشنی بخش هدایت بشریت می‌باشید و حجت و راهنمایان الهی باید از هر رجس و گناهی پاک باشند که خود در کلامت فرمودی :

« همانا خداوند تبارک و تعالی ما را پاک و معصوم قرار داده و ما را شاهدان

بر خلقش و حجت خود در روی زمین قرار داده است و ما را با قرآن و قرآن را با ما قرار داده ، نه ما از قرآن و نه او از ما جدا می‌شود » .6

و خود درباره‌ی آیه‌ی شریفه فرمودی :

« من در خانه‌ی امّ سلمه در خدمت رسول خدا بودم که آیه‌ی « إنّما یرید اللّه ... » نازل شد به من فرمود : این آیه درباره‌ی تو و فرزندانت حسن و حسین و امامانی که از نسل تو به وجود می‌آیند ، نازل شده است .

آنگاه به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عرض کردی :

یا رسول اللّه بعداز تو چند نفر به امامت می‌رسند ؟

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تونظر کرد و فرمود :

بعد از من تو امام می‌شوی ، بعد از تو حسن و بعد از حسن ، حسین و بعد از حسین ، فرزندش علی و بعد از علی ، فرزندش محمد و بعداز محمد ، فرزندش جعفر و بعد از جعفر ، فرزندش موسی و بعداز موسی ، فرزندش علی و بعد از علی ، فرزندش محمد و بعد از محمد ، فرزندش علی و بعد از علی ، فرزندش حسن و بعداز حسن ، فرزندش حجت به امامت می‌رسند ؛ نام‌های ایشان به همین ترتیب بر ساق عرش نوشته شده بود . از خدا پرسیدم اینها کیستند ؟ فرمود : امام‌های بعد از تو می‌باشند پاک و معصوم‌اند و دشمنانشان ملعون هستند » .7

و خود فرمودی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هر روز صبح به درب منزل شما تشریف آورده و می‌فرمود :

خدا شما را رحمت کند برای نماز برخیزید و سپس آیه‌ی فوق را می‌خواند : « إنّما یرید اللّه ... »8

آری !

پیامبر بعد از نزول این آیه تا نُه ماه هر روز صبح این کار را ادامه می‌داد تا مصداق اهل بیت برای همه‌ی مردم مشخص شود .9

اما از آنجا که نور آفتاب برای نابینایان در حکم عدم است ، گروهی آمدند و در مسیر شادباشی خط امویان حرکت نموده و معانی آیه را به گونه‌ای دیگر تفسیر نمودند و گفتند : آیه‌ی فوق درباره‌ی دیگران نازل شده است ! !10

و در آیه‌ی دیگری خداوند مزد زحمات رسالت برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را مودّت و محبّت به تو و همسر و فرزندانت بیان فرموده است :

« ای پیغمبر ! بگو من مزدی از شما در برابر رسالت جز ابراز محبت به خاندانم نمی‌طلبم » .11

آری !

شما خاندان پاک همان ذوی القربای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هستید که مردم توصیه شده‌اند تا شما را دوست بدارند ؛ زیرا با این رشته‌ی محبت است که مردم توفیق کسب می‌کنند تا به شما پیوند یابند و از سخنان و معارف و نورانیتتان بهره‌مند گردند .

اما مردمان بعد از شهادت پیامبر رحمت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با ذوی‌القربای او چه کردند ؟ ! آیا مزد رسالت او را خوب دادند ؟ ! همان پیامبری که به آنان عزت بخشید و از خفت رهانید !

آنان با دختر ارجمندش علیهاالسلام که بانوی دو عالم و همسر عزیز تو بود چه کردند ؟

آنان با مُحسن شش ماه‌ی تو ، چه کردند ؟ آنان با حسن علیه‌السلام تو چه کردند ؟ آنان با حسین علیه‌السلام تو چه کردند ؟

آنان با تو چه کردند ؟ ! مگر تو برادر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نبودی ؟ ! مگر تو نخستین مؤمن به رسول نبودی ؟ ! مگر تو باب علم رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نبودی ؟ ! مگر تو وزیر و خلیفه‌ی رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نبودی ؟ ! مگر تو همان کسی نبودی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

من و علی دو پدر این امتیم ؟ !

مگر تو همان کسی نبودی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

نگاه کردن به صورتت عبادت است ! !12

مگر تو همان کسی نبودی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌اش فرمود :

ذکر علی عبادت است .

مگر آن زمان چند علی در میان امت بود ؟ ! !

مگر تو همان کسی نبودی که برای نجات جان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در بسترش خوابیدی و خطر به جان خریدی تا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم زنده بماند ؟ ! مگر تو همان کس نبودی که در فتح مکه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو فرمود که گام بر دوشش گذاری و بت‌های بالای کعبه را پائین اندازی ؟ !13

مگر تو آن کس نبودی که در جنگ خندق با ضربه‌ی ذوالفقارت عمر بن عبدوَد را کشتی ؟ ! و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

ضربه‌ی علی در روز خندق برتر است از عبادت جن و انس تا روز قیامت ! !14

مگر تو همان کس نبودی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سر بر سینه‌ات گذاشت و به جهان ابد سفر نمود ؟ !15 مگر تو آن کس نبودی که پیامبر تو را مأمور کرد که او را غسل دهی و کفن نمایی و بر وی نماز گذاری ؟ !16

پس چرا ریسمان بر گردنت انداختند ؟ ! پس چرا تو را ـ با لشکری تا دندان مسلح ـ دست بسته و کِشان کِشان برای بیعت اجباری به مسجد بردند ؟ ! چرا همسرت علیهاالسلام که قصد دفاع از تو را داشت تازیانه زدند و مضروبه نمودند تا مظلومانه به شهادت رسید ؟!17

آیا رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نفرموده بود :

هر که فاطمه را بیازارد ، مرا آزرده است و هر کس مرا بیازارد خدا را آزده است ؟!18

آیا نفرموده بود :

فاطمه پاره‌ی تن من است ؟ !19

آنان با حسین تو چه کردند ؟ ! با نور چشم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه کردند ؟ ! با میوه‌ی دل تو چه کردند ؟ ! مگر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نفرموده بود :

حسین از من است و من از حسین‌ام ؟ !20

گناه حسین تو چه بود که او را تشنه سر بریدند ؟

آن کافران با شما چه کردند ؟ ! آن شجره‌ی متعفّن خبیثه که دودمانشان ناپاکزادگان حرام خواران بودند ، با فرزندان تو چه کردند ؟ ! آن دودمان ناپاک فرزند هند جگرخوار شکم آکنده از حرام با تو و فرزندانت چه کردند ؟ !

آری ! آری !

آنچه که از ظلم بر شما روا داشتند بر کفر خود افزودند و نتوانستند شعشعه‌ی سیمای جهان تاب تو و فرزندانت را خاموش کنند ، ولی شما درخشیدید چونان هزاران هزار خورشید در عالم و می‌درخشید تا ابد تا ابد .

شما عزت الهی و جاودانه یافتید و خداوند درباره‌ی ظالمانِ به شما می‌فرماید :

« و البته گمان نکنید آنان که به راه کفر رفتند ، مهلت دادن ما ایشان را به حال آنان بهتر خواهد بود، بلکه به آنان مهلت می‌دهیم تا بر سرکشی و طغیان و کفر خود بیفزایند و آنان را در قیامت عذابی رسد که به آن سخت خوار و ذلیل شوند » .21

و نیز فرموده است :

« و به زودی کافران و ظالمان خواهند دانست که به چه کیفرگاهی و دوزخ انتقامی بازگشت می‌کنند » .22

و اما عاشقانتان و ارادتمندانتان و نوکرانتان و خاک کف پایتان همیشه بوده‌اند و خواهند بود .

آری ! مالک اشترها ، میثم‌ها ، حبیب بن مظاهرها ، غلام سیاه‌ها ، قنبرها و ... همیشه سرها را آماده و گردن‌ها را کشیده دارند تا در راه شما از تن جدا شود که فرزند عزیزت حسین علیه‌السلام فرمود :

مرگ با عزت بسی بهتر است از حیات با ذلت !23

و امید عالم در رگ‌های پیروانتان جاری است تا فرزندت مهدی ( عجل اللّه تعالی فرجه الشریف ) ظهور یابد و ریشه‌ی امویان تاریخ را برکند و جهان را پر از عدل و داد نماید که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چنین مژده‌ای را بارها داده بود .24

عشق ورزیدن و محبت به شما گنجی است که خدا به هر بی‌سر و پایی ندهد ؛ بلکه آن را به کسی می‌دهد که ایمانش را با ظلم آلوده نکرده باشد که در کلام جاویدش می‌فرماید :

« آنانکه به خدا ایمان آورده و ایمان خود را به ظلم و ستم نیالودند ، ایمنی آنها راست و هم آن‌ها به حقیقت هدایت یافته‌اند » .25

چه زیبا ! چه زیبا ! برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برکات محبت به شما خاندان عصمت و طهارت را بیان فرموده است :

« هرکس با محبت آل محمد بمیرد ، شهید از دنیا رفته است .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، خداوند او را مورد عفو و بخشش خویش قرار می‌دهد .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، با توبه از دنیا رفته است .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، مؤمن کامل الایمان از دنیا رفته است .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، فرشته‌ی مرگ او را بشارت به بهشت می‌دهد .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، او را به احترام به بهشت برند ، آنگونه که عروس به خانه‌ی داماد .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، در قبر او دو در به سوی بهشت گشوده شود .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، خداوند قبر او را زیارتگاه فرشتگان رحمت قرار می‌دهد .

آگاه باشید ! هرکس با محبت آل محمد از دنیا رود ، بر سنت و جماعت اسلام از دنیا رفته است .

آگاه باشید ! هرکس با عداوت آل محمد از دنیا رود ، روز قیامت در حالی وارد

عرصه‌ی محشر می‌شود که در پیشانی او نوشته شده : مأیوس از رحمت خدا .

آگاه باشید ! هرکس با عداوت آل محمد از دنیا رود ، کافر از دنیا رفته است .

آگاه باشید ! هرکس با عداوت آل محمد از دنیا رود ، بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد » .26

آری !

این است برکات وجودی تو و فرزندانت که خدا به عاشقان شما خاندان عنایت نموده است ؛ همان‌هایی که با معرفت شما را دوست دارند و در راه شما گام بر می‌دارند و با دشمنان شما دشمن هستند .

تو و همسر و فرزندان گرامی‌ات همان کسانی هستید که خداوند متعال در کلام جاویدش ـ به خاطر ایثار و از خود گذشتگی بزرگتان ـ به شما مباهات نموده و به بزرگی از شما یاد کرده است ؛ آن گاه که نذر نمودید سه روز روزه بگیرید و در هر افطار که مسکین و یتیم و اسیر باب منزلتان را کوبیدند تمام غذای خود را با آنکه نیاز فراوان به آن داشتید همه را در راه خدا انفاق کردید و تو و همسر و دو فرزندت فقط با آب افطار نمودید !

آنگاه جبرئیل بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نازل شد و گفت : ای محمد ! این سوره را بگیر خداوند با چنین خاندانی به تو تبریک و تهنیت می‌گوید ؛ سپس سوره‌ی « هل أتی » را بر او خواند . در این سوره‌ی شریفه در بخشی از آیات خداوند از تو و خاندانت تمجید کرده و به شما وعده‌ی بهشت جاوید را داده است .27

در قسمتی از این سوره خداوند درباره‌ی آن فداکاری بزرگتان می‌فرماید :

« آنان ( اهل بیت ) به نذر خود وفا می‌کنند و از روزی که عذابش گسترده است می‌ترسند . و غذای خود را با اینکه به آن نیاز دارند به مسکین و یتیم و اسیر می‌دهند و می‌گویند : ما شما را برای خدا اطعام کنیم و هیچ پاداش وتشکری از شما نمی‌خواهیم ؛ ما از پروردگارمان خائفیم در آن روزی که عبوس و شدید است » .28

این گذشت و فداکاری شما قلب‌ها را فرو می‌ریزد و اشک‌ها را جاری می‌کند ، آخر سه روز فقط با آب افطار نمودید تا جواب « نه » به فقیران ندهید . شما با انفاق

چند قرص نان در قرآن جاوید شدید ؛ و انفاق این چند قرص نان برتری یافت بر تمام انفاق‌های عالم ! چرا ؟ چون با تمام اخلاص و فقط و فقط برای رضای خدا انفاق نمودید ؛ آن هم تمام خوراکتان را .

چه بسا انفاق‌های هزاران هزار تُنی که پشیزی ارزش نداشته باشد ، چون با ریا و منیت‌ها توأم گشته ؛ اما شما برای خشنودی خدایتان خوراک را به نیازمندان دادید و به آنان گفتید از ما تشکر نکنید که برای رضای خدا شما را اطعام نمودیم .

اینجاست که خداوند در قرآن به جهت آفرینش چنین موجودی آفرین گفته است :

« پس آفرین باد بر خدایی که بهترین آفرینندگان است » .29

و اینجاست که خدا با آن علم بی‌نهایتش آنگاه که ملائکه به خدا گفتند :

« انسان روی زمین فساد می‌کند و خون می‌ریزد ، فرمود : من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید » .30

و اینجاست که با نظر کردن در سیمای خاندان عصمت و طهارت هدف آفرینش انسان معلوم می‌شود که :

رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند بنگر که تا چه حد است مکان آدمیت و از همین بیت مقدس و نورانی فرزندی خارج می‌شود که وقتی به وی آن ناپاک زاد گفت : بیعت کن یا مرگ را بپذیر ! آن فرزند عزیز ، آن خون خدا ، آن نور چشم مصطفی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که حسین علیه‌السلام تو باشد ، فرمود :

مرگ با عزت را می‌پذیرم و تن به ذلّت نمی‌دهم که مرگ با عزت ، شرف است و ذلت از ما خاندان عصمت و طهارت به دور است .31

تو و خاندان پاک و مطهرت همان‌هایی هستید که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برای مباهله با نصارایِ نجران با خود به میعادگاه برد و این آیه در شأن شما خاندان است :

« ای رسول ! هرگاه بعد از علم و دانشی که درباره‌ی مسیح ( که او فرزند خدا نیست ) به تو رسید ، باز کسانی ( مسیحیانی که حق را نپذیرفتند ) با تو به

محاجّه و ستیز برخیزند ؛ به آن‌ها بگو : بیائید ما فرزندان خود را دعوت کنیم و شما هم فرزندان خود را و ما زنان خویش را دعوت نمائیم و شما هم زنان خود را و ما از نفوس خود دعوت کنیم و شما هم از نفوس خود ، آن گاه مباهله کنیم ( یعنی نفرین بر دروغ گو کنیم ) و بگوئیم لعنت خداوند بر دروغگویان باد ».32

و به دنبال نزول این آیه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو و همسرت علیهاالسلام و دو فرزند عزیزت حسن و حسین علیهماالسلام را با خود به مباهله برد و هیچ یک از صحابه را با خود نبرد و تو در این آیه‌ی فوق از طرف خداوند متعال « أنفسنا » یعنی نفس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم معرفی شده‌ای و این تازگی نداشت که از قبل پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرموده بود :

« علی از من است و من از علی »33

و فرموده بود :

« من و علی از یک درختیم و مردمان از درختان دیگر »34

و آنگاه که شما به مباهله رفتید و مسیحیان چهره‌ی نورانی تو و خاندانت را مشاهده نمودند ، به وحشت افتادند و به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عرضه داشتند : ما حاضریم تو را راضی کنیم ، ما را از مباهله معاف بدار !

و نیز در برخی از نقل‌ها آمده است :

زمانی که تو با برادرت و دو فرزندت و همسرت به میعادگاه رفتید ، بزرگ مسیحیان به آنان گفت : من صورت‌هایی را می‌بینم که اگر از خداوند تقاضا کنند کوه‌ها را از جا برکند ، چنین خواهد کرد ؛ هرگز با آنان مباهله نکنید که هلاک خواهید شد و یک نصرانی تا روز قیامت بر صفحه‌ی زمین باقی نخواهد ماند .35

و تو و فرزندان پاک و مطهرت همان صادقانی هستند که خداوند متعال در کلام جاویدش همگان را امر کرده که بی‌چون و چرا تابعتان باشند :

« ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! تقوای الهی پیشه کنید و با صادقین باشید » .36

تو و همسر گرامیت وخاندان پاک و مطهرت ، همان‌هایی هستید که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در

آخرین خطبه‌اش نسبت به شما سفارشی مهم نمود و در کنار قرآن قرار داد و با صدای بلند فرمود :

« ای مردم ! من در بین شما دو چیز گرانبها را به یادگار می‌گذارم : کتاب خدا و خاندانم را ؛ تا زمانی که به این دو تمسک جوئید ، گمراه نمی‌شوید و بدانید که این دو هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا در قیامت بر حوض کوثر بر من وارد شوند » .37

چه سخن گرانسنگ و عظیمی است این سخن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ! شما را برادر قرآن معرفی نمود و هدایت امت را با تمسک به هر دو بیان فرمود .

آن تبهکار که گفت : ما را قرآن بس است ، دروغی بس بزرگ گفت ؛ زیرا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در آن سخن ارزشمندش فرموده بود : قرآن و اهل بیت هرگز از هم جدایی ندارند !

و آنان هم که با پیروی از آن تبهکار ، تو و خاندانت را رها نموده‌اند و باز فریاد می‌زنند : که ما را قرآن بس است ، آنان هم دروغ گویند و هیچ بهره‌ای از قرآن ندارند ؛ هرچند آن را با صوتی زیبا و از حفظ بخوانند !

قرآن دائما با تو و خاندان پاکت می‌باشد و شما هرگز از هم جدائی ندارید تا در روز قیامت بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بر حوض کوثر وارد شوید .

آن کس حقیقتا از قرآن بهره می‌برد که دامن تو و خاندان مطهرت را بگیرد ؛ که شما قرآن ناطق‌اید و برگ برگ آن .

تو و خاندانت مفسران واقعی قرآن‌اید ؛38 تو و خاندان مطهرت علیهم‌السلام همان اهل ذکری هستید که خداوند فرمان داده که از آنان بپرسید ، اگر نمی‌دانید ؛39 تو و خاندان معصومت علیهم‌السلام همان راسخان در علم‌اید که خدا فرموده است :

تأویل قرآن را نمی‌دانند مگر خدا و راسخان در علم .40

آن تبهکار به چه جهت گفت : کتاب خدا ما را کافی است ؟ مگر از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نشنیده بود که قرآن و خاندان عصمت و طهارت هرگز از یکدیگر جدا نیستند ؟

آری !

شنیده بود اما شیطان ، حب ریاست را بر آنان چنان عظیم جلوه داده بود که حاضر شدند تمام حقایق را زیر پا بگذارند .

و در سخن دیگری پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شما خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام را به کشتی نوح تشبیه نمود و فرمود :

« ای امت ! بدانید مَثَل اهل بیت در میان شما مثل کشتی نوح است هرکس بر آن سوار شد ، نجات یافت و هرکس از آن تخلف و سرپیچی نمود ، غرق و هلاک گشت » .41

سلیم بن قیس هلالی ـ که از یاران گرامی و شیعیان مخلص توست ـ ، می‌گوید :

« در موسم حج در مکه بودم که ابوذر غفاری حلقه‌ی در کعبه را گرفته و با صدای بلند می‌گوید :

آهای مردم ! آهای مردم ! هرکس که مرا می‌شناسد که می‌شناسد و هرکس مرا نمی‌شناسد من خود را معرفی می‌کنم ، من جندب بن جناده ، ابوذر هستم از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شما شنیدم که فرمود :

ای مردم ! به هوش باشید که خاندان من در میان شما همان کشتی نوح است که هرکس سوار آن شد ، نجات یافت و هرکس سر باز زد ، نابود گشت » .42

چه مثال زیبا و گویایی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برای معرفی تو و خاندانت بیان نموده است ! شما کشتی نجاتید ؛ شما شکافنده‌ی موج‌های فتنه و شبهاتید ؛ شما مسافران دنیا را با کشتی مستحکم پربهایتان با سلامت از گرداب‌های‌خردکننده‌ی دنیا به ساحل سلامت بهشت می‌رسانید . چه کشتی زیبا و با عظمتی ! چه کشتی وسیع و پرامکاناتی !

بهای سوار شدن بر این کشتی با عظمت چیزی جز ایمان خالص ـ که آمیزه‌ای از صداقت و معرفت است ـ نیست .

سؤالاتی از عقلای جهان دارم :

آیا نوشیدن آب لجن زده‌ی خون آلود بهتر است یا آبی خنک و شیرین و گوارا ؟ !

آیا استعمال بوی متعفّن و تهوع آور مردار کرم زده‌ی حیوانی حرام گوشت خوشایند است یا استعمال عطر گل محمدی و مریم و نرگس ؟ ! آیا زندگی در سیاه چالی که روزنه‌ای به خارج ندارد و زندانی در مدفوعات و تعفنات خود غوطه‌ور است ، بهتر است یا زندگی در مکانی مرتفع و سرسبز با چشمه سار و هزاران نوع درخت و گل و گیاه ؟ ! آیا گزینش همسری تمام بدن سوخته با صورتی جذامی و با چشمهایی کور بهتر است یا همسری که زیبایی و مهربانی بی‌مثالش فقط یک هزارم کمالات وجودی‌او می‌باشد ؟ ! آیا داشتن بدنی فلج با چشمانی کور و روانی نا سالم که لحظه‌ای آرامش و سکوت و خواب ندارد ، بهتر است یا بدنی کاملاً سالم و به دور از هرگونه مرض و آفت و روانی شاد که لحظه‌ای هم غبار اندوه و غم روی آن ننشسته است ؟ !

من یقین دارم که همه‌ی عاقلان عالم می‌گویند : معلوم است ، همان موارد دومی ؛ ولیکن بسیاری نمی‌دانند که گرفتار موارد اولی می‌باشند و خود غافل‌اند .

تو و خاندان گرامی‌ات علیهم‌السلام ، انسان‌ها را از تعفنات و ظلمات و آفات ، با سفینه‌ی نجاتتان خارج نموده و به معطّرات و روشنایی‌ها و صحّت و زیبایی‌ها داخل می‌گردانید .

راه درست و مستقیم با دستگیری شما خاندان ارجمند علیهم‌السلام میسّر است و آنان که راه دیگران را برگزینند ، از معرفت خدا و صراط مستقیم خارج‌اند که فرمودی :

« خداوند اگر می‌خواست خود را بی‌واسطه بر بندگانش معرفی می‌کرد ولی چنین نخواست ، بلکه ما را در راه معرفت خودش واسطه قرار داد . آنان که از ولایت ما روی گردانند و دیگران را ترجیح دهند ، از صراط مستقیم خارج‌اند » .43

و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در جمع یاران فرمود :

« ای مردم ! بدانید که برای خداوند بابی است که هرکس از آن داخل شود ، از آتش جهنم و از فزع بزرگ در امان است » .

در آن هنگام ابوسعید خدری برخاست و عرض کرد : ای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ما را به آن باب ، هدایت کن تا آن را بشناسیم .

فرمود :

« او علی بن ابی‌طالب ، سید الأوصیاء و امیر مؤمنان ، برادر رسول خدا و خلیفه‌ی‌خدا بر همه‌ی مردم است ... ای مردم ! هرکس که از اقتدای به من خشنود می‌شود باید به ولایت علی بن ابی‌طالب و امامانی که از ذریّه‌ی من می‌آید ، در آید ؛ زیرا آنان خزائن علم من هستند » .44

و در سخنی دیگر از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آمده است که شما اهل بیت علیهم‌السلام همان باب حِطّه‌ی بنی‌اسرائیل هستید که هرکس داخل آن شود ، مشمول رحمت و آمرزش پروردگار قرار می‌گیرد .45

تو و خاندان مطهرت سبب امن و امان زمین و زمینیان هستید که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« ستارگان امان و امنیت ساکنان آسمان‌ها هستند ؛ پس زمانی که ستارگان از بین روند ، اهل آسمان هم از بین می‌روند و اهل بیت من امان برای ساکنین زمین‌اند ، اگر اهل بیت من نباشند تمام اهل زمین از بین می‌روند » .46

آری !

شمائید برکات زمین ، شمائید امنیت زمین و شمائید کوه‌های همیشه استوار یقین که هیچ کس را نمی‌توان با شما خاندان پاک مقایسه کرد ، که خود فرمودی :

« کسی را با خاندان رسالت نمی‌شود مقایسه کرد و آنان که پرورده‌ی نعمت هدایت اهل بیت پیامبرند هیچ کس با آنان برابر نخواهد بود . عترت پیامبر اساس دین و ستون‌های استوار یقین می‌باشند ؛ شتاب کننده باید به آنان بازگردد و عقب مانده باید به آنان بپیوندد زیرا ویژگی‌های حق ولایت به آن‌ها اختصاص دارد و وصیت پیامبر نسبت به خلافت مسلمین و میراث رسالت ، به آن‌ها تعلق دارد » .47

و نیز فرمودی :

« خاندان پیامبر ، بهترین خاندان‌ها و اهل بیتش بهترین اهل بیت‌ها

و شجره‌اش بهترین شجره‌ها است که در حرم روئیده و در بوستان مجد و شرافت رشد کرده است ، و آن شجره‌ها شاخه‌هایی دراز دارد و آن را میوه‌ای است که دست هر کس به آن نرسد » .48

و باز برای هدایت مردم دلسوزانه فریاد زدی :

« ای مردم ! به اهل بیت پیامبرتان بنگرید ، از آن سو که گام بر می‌دارند ، بروید . قدم جای قدمشان بگذارید ؛ آن‌ها شما را هرگز از راه هدایت بیرون نمی‌برند و به پستی و هلاکت باز نمی‌گردانند . اگر سکوت کردند سکوت کنید و اگر قیام کردند ، قیام کنید ؛ از آن‌ها پیشی نگیرید که گمراه می‌شوید و از آن‌ها عقب نمانید که نابود می‌گردید » .49

یا مولا !

پاکان و راستان ، پیرو تو هستند نه تبهکاران و نابکاران .

در عجبم که با آن همه سفارشات رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی‌تو و جایگاهت و جایگاه خاندانت علیهم‌السلام ، چگونه عده‌ای که خود را پیرو رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌دانستند ، دامان دیگران را گرفتند ! ؟

و بیشتر در عجبم از سخن انسانی یا بهتر بگویم انسان‌نمای نابکاری از تبار نابکاران ! که می‌گوید : « به درستی که تفکر مقدم داشتن اهل بیتِ رسول خدا از آثار جاهلیت است که بستگان رؤسا را مقدم می‌داشتند » .50

یا امیرمؤمنان ! با اجازه‌ی شما چند کلام به این نابکار جواب گویم :

ای نابکار ! آن زمان که مولایمان علی علیه‌السلام در سن کودکی ابراز ایمان نمود ، آن سروران تو چه می‌کردند ؟ ! آیا خدا را می‌پرستیدند یا بت‌ها را ؟

ای نابکار ! آیا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی مولایمان علی علیه‌السلام فرمود که او دروازه‌ی علم و حکمت من است یا درباره‌ی آن سرورانت ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به چه کس گفت که او بعد از من عالم‌ترین امت است ؟ ! آیا به مولایمان علی علیه‌السلام گفت یا به سروران تو ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه کسی را نفس خود و از خود نامید ؟ ! مولایمان علی علیه‌السلام یا سروران تو را ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه کسی را در کنار خود ، پدر این امت معرفی نمود ؟ ! آیا مولایمان علی علیه‌السلام یا سروران تو را ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غدیر خم به امر خدا چه کسی را جانشین خود معرفی نمود ؟ ! آیا مولایمان علی علیه‌السلام یا آن سروران تو را ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در آخرین خطبه‌ای که برای مردم خواند ، چه کسانی را در کنار قرآن قرار داد ؟ آیا مولایمان علیه‌السلام و خاندانش و یا سروران تو را ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه کسانی را کشتی نجات معرفی‌نمود ؟ آیا مولایمان علی علیه‌السلام و خاندانش ، یا سروران تو را ؟

ای نابکار ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه کسانی را ستارگان هدایت و سبب امنیت زمین معرفی نمود ؟ آیا مولایمان علی علیه‌السلام و خاندانش ، یا سروران تو را ؟

البته از چون تویی که تمام وجودش با نفاق آبیاری شده توقع چنین سخنانی می‌رود !

و اما از پیروانت که از تو نابکارتر و تبهکارترند هم کمی بگویم :

همین را بدان که کشورهای اسلامی را به آتش کشیده‌اند ؛ آنان با تفکرات باطلشان ـ که از تو به ارث برده‌اند و بر آن افزوده‌اند ـ همه‌ی مسلمانان به ویژه پیروان اهل بیت علیهم‌السلام را متهم به کفر می‌کنند و خون و جان و مال و نوامیس آنان را مباح می‌دانند ! آن پیروانت هزاران نفر از مسلمانان و شیعیان کشورعراق و پاکستان و سوریه و دیگر جاها را با بمب‌گذاری به خاک و خون کشیده‌اند ؛ آن تبهکاران با انجام عملیات انتحاری ، خود را در مساجد و حسینیه‌ی شیعیان منفجر می‌کنند تا با کشتن ده‌ها نفر از کودک و زن و مرد و پیر و جوان بی‌گناه به خدا تقرّب جویند !!

ای نابکار ! این را نیز بشنو !

چند سال پیش که یکی از این موجودات انسان نما را که قصد انفجار خود با بمب در یکی از مساجد شیعیان عراق را داشت و موفق نشد و او را دستگیر کردند ، او

چونان باران بهاری گریه می‌کرد که چرا موفق نشده بود با عملیات انتحاری ، خود و ده‌ها نفر دیگر را پاره پاره کند تا خود به بهشت رود و نماز عصر خود را پشت سر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در بهشت بخواند ! !و دیگران ـ یعنی همان کودکان و زنان و مردان بی‌گناه که صد پاره می‌شدند ـ راهی جهنم شوند ! !

ببین که طرفدارانت چگونه به قهقرا رفته‌اند !

اکنون هم شاهدیم این گروه از خدا و قیامت بی‌خبر که ادعای مسلمانی دارند ، چگونه همگام با دشمنان اسلام در کشور سوریه برای منافع آمریکا و اسرائیل دست به آشوب و جنایت و ویرانی می‌زنند ؛ تا آنجا که برخی از بزرگان این گروه تکفیری به یارانشان فتوا می‌دهند و می‌گویند :

در این نبرد چون شما مجاهدان فی سبیل اللّه هستید و علویان و شیعیان و مدافعان نظام سوریه کافرند ، کشتن فرزندانشان و تجاوز به نوامیسشان مباح می‌باشد ! !51

یارانت کشتن انسان‌ها بی‌دلیل شرعی ـ که در اسلام از بزرگترین گناهان شمرده شده است ـ را مباح می‌دانند ! و تجاوز به نوامیس مسلمین را جایز !

و دیگری فتوا می‌دهد و می‌گوید :

دشمن اصلی ما اسرائیل نیست !52

آری !

این است گوشه‌ی کوچکی از انحرافاتی که توسبب آن شدی وعلتش دوری تو از خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام بود .

از امیرمؤمنان علیه‌السلام عذر خواهی می‌کنم که سخن درباره‌ی این نابکار کمی طولانی شد .

یا امیرمؤمنان !

در پایان این فصل، هم برای تبرک بیشتر و هم کوری چشمان دشمنانت و کوری چشمان حاسدان به حقانیت و مقامت، بخشی از سخن زیبایت در نهج البلاغه‌ات را می‌آورم :

درباره‌ی مقام خود و خاندانت فرمودی :

« کجایند کسانی که پنداشتند دانایان علم قرآن آنان می‌باشند نه ما ؟ ! که این

ادّعا را بر اساس دروغ و ستمکاری بر ضد ما روا داشتند . خدا ما اهل بیت پیامبر را بالا آورد و آنان را پست و خوار کرد ، به ما عطا فرمود و آن‌ها را محروم ساخت ، ما را در حریم نعمت‌های خویش داخل و آنان را خارج کرد که راه هدایت به وسیله‌ی ما طلب می‌شود و به وسیله‌ی ما بینایی را از گمراهی می‌جویند . همانا امامان [ دوازده گانه ] همه از قریش بوده که درخت آن را در خاندان بنی هاشم کاشته‌اند ، مقام ولایت و امامت در خور دیگران نیست و دیگر مدعیان زمامداری ، شایستگی آن را ندارند » .53

حکمت‌نامه‌ی چهارم : مناقب اهل بیت علیهم‌السلام

حکمت‌نامه‌ی چهارم :مناقب اهل بیت علیهم‌السلام در منابع اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ « وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذی خَبُثَ لایَخْرُجُ إِلاّ نَکِدا کَذالِکَ نُصَرِّفُ الاْآیاتِ لِقَوْمٍ یَشْکُرُونَ »

ترجمه : سرزمین پاکیزه ( و مستعد ) ، گیاهش به فرمان پروردگار می‌روید ؛ امّا سرزمین‌های ناپاک ( و شوره زار ) ، جز گیاه اندک و بی‌ارزش ، از آن نمی‌روید ؛ این گونه آیات ( خود ) را برای گروهی که شکرگزارند ، شرح می‌دهیم . ( سوره اعراف آیه 58 )

2 ـ دیوان حافظ ، غزل 449

3 ـ همان ، غزل 224

4 ـ « وَ إِذْ یَعِدُکُمُ اللهُ إِحْدَی الطّائِفَتَیْنِ أَنَّها لَکُمْ وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَیْرَ ذاتِ الشَّوْکَةِ تَکُونُ لَکُمْ وَیُریدُ اللّه‌ُ أَنْ یُحِقَّ الْحَقَّ بِکَلِماتِهِ وَیَقْطَعَ دابِرَ الْکافِرینَ * لِیُحِقَّ الْحَقَّ وَ یُبْطِلَ الْباطِلَ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُجْرِمُونَ »

ترجمه : ( به یاد آرید ) هنگامی را که خداوند به شما وعده داد که یکی از دو گروه [ کاروان تجاری ، یا لشکر مسلح قریش ] نصیب شما خواهد بود ؛ و شما دوست می‌داشتید که کاروان ( غیر مسلح ) برای شما باشد ؛ ولی خداوند می‌خواهد حق را با دستورات خود تقویت ، و ریشه کافران را قطع کند ؛ ( از این رو شما را برخلاف میلتان ، با لشکر قریش درگیر ساخت ) . تا حق را تثبیت کند ، و باطل را از میان بردارد ، هرچند مجرمان کراهت داشته باشند . ( انفال ، آیه‌ی 7 و 8 )

در روایات متعدد از منابع اهل سنت آمده : از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سؤال شد : آن کلماتی که خداوند به آدم القا نمود و با آن توبه‌ی آدم را پذیرفت ، چیست ؟ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

فرمود :

آدم نام‌های مقدس محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین را از خداوند دریافت نمود و سپس خدا را با این کلمات قسم داد و خداوند توبه‌ی وی را پذیرفت .

برخی از منابع اهل سنت که روایت فوق را از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل نموده است :

مناقب ابن مغازلی ، ص 63

ینابیع المودة ، قندوزی ، صص 239 و 97

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 1 ، ص 60

فردوس الأخبار ، دیلمی ، ج3 ، حدیث 4401 ، ص 151

دلائل النبوّة ، بیهقی ، ج 5 ، ص481

سیرة الحلبیّة ، ج 1 ، ص 219

تفسیر اللوامع ، ج 1 ، ص 219

5 ـ « إِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرا »

ترجمه : خداوند فقط می‌خواهد پلیدی ( گناه ) را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد . ( سوره احزاب ، آیه 33 )

آیه‌ی فوق در شأن اهل بیت علیهم‌السلام نازل شده که بیانگر پاکی و عصمت آن‌هاست . طبق احادیث فراوانی که از طریق شیعه و سنی وارد شده ، آیه‌ی تطهیر درباره‌ی پیامبر و علی و زهرا و حسن و حسین و نه نفر از فرزندان حسین علیهم‌السلام نازل شده است . در کتب معتبر اهل تسنن از قبیل صحیح مسلم ، مسند احمد ، الدرالمنثور ، مستدرک ، جامع الاصول ، سنن ترمذی ، نور الابصار ، مناقب خوارزمی و ... احادیث فراوانی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دراین باره موجود است .

نفی هر گونه رجس و پلیدی و تطهیر مطلق که خداوند در این آیه‌ی شریفه در مورد اهل بیت علیهم‌السلام فرموده است ، همان مقام عصمت است .

شیعه با استاد به آیات و روایات عقیده دارد امام باید بسان نبی از همه‌ی رذائل و گناهان ظاهری و باطنی ، عمدی و سهوی ، از کودکی تا مرگ مصون و مبرّا باشد ، ؛ زیرا امامان همانند نبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حافظ شریعت و زنده کننده‌ی آن هستند و شؤون امام مانند پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است ، جز در تلقی وحی‌که مخصوص نبی است ؛ پس او نیز باید معصوم باشد زیرا بدون عصمت ، توان آن را ندارد که در مقام نبی بنشیند و به وظایف او عمل کند ، وظایفی چون هدایت خلق به سوی مصالح واقعی ، تزکیه آنان ، تربیت خلق برای کمالی که شایسته آنان است ، حفظ شریعت از تحریف به زیاده و نقصان و ... .

اشکال اهل تسنن درباره‌ی این آیه :

برخی گفته‌اند که آیه‌ی تطهیر درباره‌ی زنان پیغمبر نازل شده است ؛ زیرا آیات قبل و بعد این آیه نیز درباره‌ی زنان پیغمبر است ، یا لااقل زنان پیغمبر هم مشمول آیه‌ی تطهیر می‌شوند .

جواب به اشکال :

اینکه قائل شویم آیه برای عصمت اهل بیت نیست ، اجتهاد در مقابل نص است ؛ زیرا احادیث زیادی درباره‌ی این آیه در منابع معتبر شیعه و سنی است و تمام روایات بیان می‌دارند که این آیه درباره‌ی عصمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و فاطمه علیهاالسلام و علی علیه‌السلام و فرزندانشان از ائمه‌ی اطهار علیهم‌السلام نازل شده است ؛ حتی در برخی از روایات که همسران پیامبر ناقل آن می‌باشند خود اعتراف کرده‌اند که آیه‌ی فوق در شأن نامبردگان است نه در شأن خودشان .

اگر آیه‌ی شریفه درباره‌ی زنان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود ، باید آیه به صورت خطاب مؤنث آمده باشد ، چنانکه آیات قبل همگی به صورت مؤنث آورده شده ولی در این قسمت از آیه ضمیر « کُم » که نشانه‌ی جمع مذکر است ، در کلمه‌ی « عنکم » و « یطهّرکم » آورده شده که این خود دلیل بسیار گویایی است که آیه هیچ ارتباطی با زنان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ندارد ؛ زیرا اگر آیه درباره‌ی زنان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود ، باید خداوند این چنین می‌فرمود : إنّما یرید اللّه لیذهب عنکنّ الرجس أهل البیت و یطهّرکنّ تطهیرا .

در ادامه برخی از احادیثی که در منابع اهل سنت آمده ـ برای نمونه ـ مطرح می‌شود :

عطاء بن سیار از أمّ سلمه نقل می‌کند که آیه‌ی شریفه‌ی « إِنَّما یُرِیدُ اللّه‌ُ لِیُذْهِبَ ... » در خانه‌ی من نازل شد . او می‌گوید :

آنگاه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم علی ، فاطمه ، حسن و حسین علیهم‌السلام را حاضر کرد و فرمود : این‌ها اهل بیت من هستند .

( المستدرک علی‌الصحیحین ، ج3 ، حدیث 470 ، ص158 )

صفیه دختر شیبه از عایشه نقل می‌کند که گفت :

پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) بامداد خارج شد در حالی که پوشش پشمی‌نقش داری از موی سیاه بر تن داشت ، پس حسن بن علی آمد [ علیهماالسلام ] و پیامبر او را در زیر آن جای داد ؛ سپس حسین [ علیه السلام [ آمد و داخل شد ، در پی او فاطمه [ سلام اللّه علیها ] آمد که پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) او را نیز در زیر پوشش خود جای داد و سرانجام علی [ علیه السلام ]

آمد که پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) او را نیز در زیز پوشش خود جای داد و سپس فرمود : « إِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ ... »

( صحیح مسلم ، ج 4 ، حدیث 2424 ، ص 1883 )

ابوسعید خدری به نقل از امّ سلمه می‌گوید :

این آیه « إِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ ... » در خانه‌ی او نازل شده است . امّ سلمه می‌گوید : من بر در خانه نشسته بودم ، عرض کردم یا رسول اللّه ! آیا من از اهل بیت هستم ؟ فرمود : تو به سوی خیر روانه‌ای ! تو از همسران پیامبری . ( یعنی همسران پیامبر شامل این آیه نمی‌شوند ) .

ام سلمه می‌گوید : این در حالی بود که پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) و علی [ علیه السلام ] و فاطمه [ سلام اللّه علیها ] و حسن [ علیه السلام ] و حسین [ علیه السلام ] در خانه بودند .

( تفسیر طبری ، ج 12 ، جزء 22 )

« شهر بن حوشب » از أمّ سلمه نقل می‌کند :

پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) عبایی بر علی [ علیه السلام ] حسن [ علیه‌السلام ] حسین [ علیه السلام ] و فاطمه [ سلام اللّه علیها ] افکند و سپس فرمود :

بار خدایا ! اینان اهل بیت من و خواص من هستند ، خدایا ! هرگونه پلیدی را از آنان دور کن و کاملاً پاکشان گردان .

أمّ سلمه گفت : آیا من از ایشانم ؟

پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) فرمود : ( نه ،اما ) تو به سوی نیکی و خیر هستی .

( مسند احمد بن حنبل ، ج10 ، ص228 )

احادیث فوق ـ که بیان می‌دارند آیه‌ی تطهیر در شأن محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و حسن علیه‌السلام و حسین علیه‌السلام و امامان معصوم می‌باشد ـ نه زنان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ در این منابع اهل‌سنت نیز آمده است :

شواهد التنزیل ، حاکم حسکانی ، ج 2 ، ص 124

خصائص ابن بطریق ، حدیث 36 ، ص 71

صحیح مسلم ، ج 5 ، ص 37

السیرة الحلبیة ، ج3 ، ص 212

تفسیر زمخشری در تفسیر آیه‌ی مباهله

سنن الکبری ، بیهقی ، ج 2 ، ص 149

سنن ترمذی ، ج 2 ، ص 319

أُسد الغابة ، ج4 ، ص 110

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 7 ، ص 103

ما نزل من القرآن فی علی [ علیه السلام ] أبو نعیم اصفهانی ، ذیل آیه‌ی شریفه .

مشکل الآثار ، طحاوی ، باب 106 ، حدیث 774

معجم الکبیر ، طبرانی ، ج 9 ، ص 11

العقد الفرید ، ابن عبد ربّه ، ج 4 ، ص 311

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 5 ، ص 198

خصائص نسائی ، ص 249

و ده‌ها منبع دیگر

قرطبی از علمای اهل سنت می‌گوید :

و کان ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) بعد نزول هذه الآیة « و أمر أهلک بالصلاة » یذهب کلّ صباح إلی بیت فاطمة و علی ـ رضوان اللّه علیهما ـ فیقول : الصلاة .

( تفسیر الجامع لأحکام القرآن ، ج 11 ، ص263 )

فخر رازی ـ که از بزرگترین مفسران اهل سنت است ـ می‌گوید :

إنّ الآیة تدلّ أنّ هؤلاء الخمسة محمد ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) و علی [ علیه السلام ] و فاطمة [ سلام اللّه علیها ] و الحسن [ علیه السلام ] و الحسین [ علیه السلام ] مطهّرون من الذنوب الصغیرة و الکبیرة .

( تفسیر کبیر ، فخر رازی ، ج2 ، ص 700 )

با توجه به این دلایل متواتر ، به قطع و یقین باید گفت که آیه‌ی تطهیر هیچ رابطه‌ای‌با زنان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ندارد و فقط در شأن خاندان عصمت و طهارت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و فرزندانشان از ائمه اطهار علیهم‌السلام نازل شده است .

جالب توجه اینجاست که همین مطلب را مسلم ـ که از بزرگترین محدثان اهل سنت است ـ در صحیح خودش نقل می‌کند :

فقلنا من أهل بیته ، نساؤه ؟

قال : لا و أیم اللّه تعالی ، إنّ المرأة تکون مع الرجل العصر من الدهر ، ثمّ یطلقها فترجع إلی أبیها و قومها ، أهل بیته أصله و عصبته ، الذین حرّموا الصدقة بعده .

( صحیح مسلم ، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی ، ج 5 ، ص181 )

6 ـ قال امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام :

« إن اللّه تبارک و تعالی طهّرنا و عصمنا و جعلنا شهدا ء علی خلقه و حجّته فی أرضه و جعلنا مع القرآن و جعل القرآن معنا لا نفارقه و لا یفارقنا » .

( اصول کافی ، کتاب الحجة ، ج 1 ، ص 191 )

7 ـ غایة المرام ، محدّث بحرانی ، ص293

8 ـ غایة المرام ، ص215

9 ـ انس بن مالک می‌گوید :

دیدم که رسول خدا ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) تا مدت شش ماه هنگام نماز به خانه‌ی زهرا [ سلام اللّه علیها ] می‌رسید و می‌فرمود : ای اهل بیت برای نماز برخیزید ؛ « إِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ ... »

( جامع الأصول ، ج 1 ، ص 110 )

10 ـ متأسفانه با وجود روایات متعدد از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که بیان می‌دارد آیه‌ی فوق در شأن اهل بیت علیهم‌السلام نازل شده است ، بسیاری‌از اهل سنت می‌گویند : آیه درباره‌ی زنان پیامبر است !

11 ـ « قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْنا إِنَّ اللهَ غَفُورٌ شَکُورٌ »

ترجمه : بگو : من هیچ گونه اجر و پاداشی از شما بر این دعوت درخواست نمی‌کنم جز دوست داشتن نزدیکانم [ اهل بیتم ] ؛ و هر کس کار نیکی انجام دهد ، بر نیکی‌اش می‌افزاییم ؛ چرا که خداوند آمرزنده و قدردان است . ( سوره شوری ، آیه 23 )

در منابع متعددی از اهل سنت از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم روایت شده که « ذی القربی » ، علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و فرزندانشان علیهم‌السلام می‌باشند ؛ برای نمونه :

قال الرازی و العسقلانی و الواحدی :

قالوا یا رسول اللّه ! من قرابتک الذین افترض اللّه تعالی علینا مودّتهم ؟

قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) : علی [ علیه السلام ] و فاطمة [ سلام اللّه علیها ] و ولدهم ؛ یقولها ثلاث مرّات .

حدیث فوق در این کتاب‌های اهل سنت آمده است :

مستدرک علی الصحیحین ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، حدیث 4802 ، ص 188 .

الصواعق ، ابن حجر عسقلانی ، ص 102

شواهد التنزیل ، ج 2 ، ص 196

التفسیر الوسیط ، واحدی ، ج2 ، ص 196

تفسیر کبیر ، فخر رازی ، ج 10 ، ص 3276

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج 3 ، ص 87

المعجم الأوسط ، طبرانی ، ج 3 ، ص 87

الفصول المهمّة ، ابن صباغ مالکی ، ص 158

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 1 ، ص 251

الذخائر ، محبّ الدین طبری ، ص 25

سیوطی در تفسیرش در ذیل آیه‌ی شریفه و ثعلبی در تفسیرش ذیل آیه‌ی کریمه ، زمخشری در تفسیرش ذیل آیه‌ی شریفه .

و ده‌ها منبع دیگر از اهل سنت .

ابن عباس می‌گوید :

فلما نزل ذلک اجتمع الناس إلی رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، فقالوا : یا رسول اللّه من قرابتک الذین فرض اللّه عزّ و جلّ علینا مودّتهم ؟

فقال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : علی و فاطمة و ولدهما .

( ولایة علی علیه‌السلام فی القرآن من کتب السنة ، نجاح طائی ، ج 7 ، ص 75 )

شیخ سلیمان حنفی قندوزی نقل می‌کند : اصحاب پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) عرض کردند : ذی القربی چه کسانی هستند ؟ من هؤلاء الذین وجبت علینا مودّتهم ؟ قال ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

علی [ علیه السلام ] و فاطمة [ سلام اللّه علیها ] و ولدهما .

( ینابیع المودة ، قندوزی ، ص 368 )

ابوالفرج اصفهانی نقل می‌کند که حسن بن علی علیهماالسلام خطبه‌ای برای‌مردم خواند و فرمود :

أنا من أهل البیت الذین أذهب اللّه عنهم الرجس و طهّرهم تطهیرا ، و الذین افترض اللّه مودّتهم فی کتابه إذ یقول : « وَ مَنْ یَقْتَرِف حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فیها حُسْنَا »فاقتراف الحسنة مودّتنا أهل البیت .

( مقاتل الطالبیین ، ص 52 )

امام شافعی از ائمه‌ی چهارگانه اهل سنت در اشعارش می‌گوید :

یا آل بیت رسول اللّه حبّکم فرض من اللّه فی القرآن أنزله

یکفیکم من عظیم الفخر إنّکم من لم یصلّ علیکم لا صلاة له

( ینابیع المودة ، ج 2 ، ص 434 )

12 ـ قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

النظر إلی علی عبادة .

حدیث فوق در منابع متعددی از اهل سنت آمده است ؛ برای نمونه :

کفایة الطالب ، گنجی شافعی ، ص 123

المناقب ، خوارزمی ، ص 32

مائة منقبة ، ابن شاذان کنزالعمال ، متقی هندی ، ج 11 ، حدیث 328 ، ص 610

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج 2 ، حدیث 729 ، ص 244

المستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 141

الجامع الصغیر ، سیوطی ، ج 1 ، حدیث 433 ، ص 665

تاریخ بغداد ، خطیب بغدادی ، ج2 ، ص 51

مناقب ، ابن مغازلی ، حدیث 254 ، ص211

میزان الاعتدال ، ذهبی ، ج 3 ، ص467

و ...

13 ـ مرحوم علامه امینی در کتاب گرانسنگ « الغدیر » جلد 7 در صفحات 10 ـ 13 منابع متعددی از اهل سنت را در مورد واقعه‌ی ذیل بیان می‌دارد :

زمانی که مکه توسط پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و یارانش فتح شد ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در خانه‌ی کعبه اقدام به شکستن بت‌ها نمود ، قسمتی از بت‌های نصب شده بر داخل کعبه و یا بیرون آن به وسیله‌ی علی علیه‌السلام سرنگون شد . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

علی ! بنشین تا من بر دوش تو قرار گیرم و بت‌های بالای کعبه را سرنگون کنم .

علی علیه‌السلام در حالی که کنار دیوار کعبه قرار گرفته بود ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را بردوش گرفت ولی احساس سنگینی نمود ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از وضع علی علیه‌السلام آگاه شد ، دستور داد تا علی بر دوش او قرار گیرد ؛ علی علیه‌السلام بر دوش پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قرار گرفت و بت بزرگ قریش را که از مس بود ، بر زمین افکند آن گاه به انداختن دیگر بت‌ها پرداخت .

14 ـ حاکم نیشابوری ـ دانشمند معروف اهل سنت ـ از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

لمبارزة علیّ بن أبی طالب لعمرو بن عبدوَد یوم الخندق أفضل من أعمال أمتی إلی یوم القیامة .

( مستدرک حاکم ، ج 3 ، ص32 )

خطیب بغدادی از دیگر دانشمندان اهل سنت در تاریخ بغداد ، ج 13 ، ص 19 روایت می‌کند که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

لمبارزة علیّ بن أبی طالب لعمرو بن عبدوَد یوم الخندق أفضل من عمل أمتی إلی یوم القیامة .

فخر رازی در تفسیر کبیر ، ج 32 ، ص 31 در ذیل آیه : « إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ » می‌گوید : ولم یبیّن قدر الخیریّة و هذا کقوله ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

لمبارزة علی مع عمرو بن عبدوَد أفضل من عمل أمتی إلی یوم القیامة .

فلم یقل مثل عمله بل قال أفضل .

علی بن برهان الدین حلبی در سیره‌ی حلبیه ، جلد 2 ، صفحه 340 روایت می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

قتل علی لعمرو بن عبدوَد أفضل من عبادة الثقلین .

15 ـ شخصی از ابن عباس پرسید : پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در آغوش چه کسی جان سپرد ؟ ابن عباس گفت : پیامبر گرامی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در حالی که سر او در آغوش علی بود ، جان سپرد . همان شخص افزود که عایشه مدعی‌است که سر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بر سینه‌ی او بود که جان سپرد . ابن عباس گفته‌ی او را تکذیب کرد و گفت : پیامبر در آغوش علی علیه‌السلام جان داد و علی و برادر من ، « فضل » او را غسل دادند .

( طبقات ابن سعد ، ج 2 ، ص 263 ؛ الکامل فی التاریخ ، ابن اثیر ، ج 2 ، ص 219 )

16 ـ امیرمؤمنان علیه‌السلام پیکر مطهر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را غسل داد و کفن کرد ؛ زیرا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرموده بود که نزدیکترین فرد مرا غسل خواهد داد .

( طبقات کبری ، ج 2 ، ص 57 ؛ طبقات ابن سعد ، ج 2 ، ص 247 )

سلیم بن قیس هلالی نقل می‌کند : هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از دنیا رفت به علی علیه‌السلام وصیت کرد که غسلش را غیر او بر عهده نگیرد ... علی علیه‌السلام عرض کرد : یا رسول اللّه ! چه کسی مرا در غسل تو کمک می‌کند ؟ حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : جبرئیل با گروهی از ملائکه .

و چنین شد که « علی » علیه‌السلام آن حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را غسل می‌داد و فضل بن عباس آب می‌ریخت و ملائکه بدن آن حضرت را آن طور که علی علیه‌السلام می‌خواست ، می‌گردانیدند .

( کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 3 )

امام علی علیه‌السلام در قسمتی از احتجاجاتش در بین گروهی از مهاجرین و انصار فرمود : آیا اقرار می‌کنید که پیامبر به من دستور داد او را غسل دهم و به من خبر داد که جبرئیل مرا بر غسل او کمک می‌کند ؟ گفتند : آری به خدا قسم .

( کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 11 ؛ غیبت نعمانی ، ص 52 ؛ فرائد السمطین ، ج 1 ، ص 392 ؛ احتجاج ، طبرسی ، ج 1 ، ص 210 )

17 ـ در حکمت بیستم ماجرای حمله به خانه‌ی وحی و بیعت اجباری علی علیه‌السلام و شهادت صدیقه‌ی کبری علیهاالسلام به صورت مفصل و با منابع و مآخذ اهل سنت بیان شده است .

18 و 19 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی دخترمکرمش علیهاالسلام فرمود :

فاطمة بضعة منّی من سرّها فقد سرّنی ومن سائها فقد سائنی فاطمة اعزّ الناس علیَّ.

( بحارالانوار ، ج43 ، ص 23 )

إنّ فاطمة بضعة منّی و هی نور عینی و ثمرة فؤادی یسوؤنی ما ساءها و یسرّنی ما سرّها و إنّها أوّل من یلحقنی من أهل بیتی .

( امالی شیخ صدوق ، ص 487 )

إنّ اللّه لیغضب لغضب فاطمة و یرضی لیرضاها .

( بحار الأنوار ، ج 43 ، ص 54 )

مضامین احادیث فوق به صورت فراوان در منابع اهل سنت یافت می‌شود .

20 ـ قال الرسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

حسین منّی و أنا منه أحبّ اللّه من أحبّ حسینا .

در روایت آمده است که جمعی با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به میهمانی می‌رفتند و آن حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پیشاپیش آنان حرکت می‌کرد ؛ در اثنای راه حسین علیه‌السلام را دید و خواست او را در آغوش بگیرد و حسین علیه‌السلام به این سو و آن سو می‌دوید ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از مشاهده‌ی این حالت تبسم می‌کرد تا آنکه او را در آغوش گرفت و یک دست خود را پشت سر و دست دیگر را به زیر چانه‌ی او نهاد و لب‌های مبارکش را بر لب‌های حسین علیه‌السلام قرار داد و بوسه زد و فرمود : حسین از من است و من از اویم ؛ خداوند دوست دارد کسی که او را دوست بدارد .

( طبقات ابن سعد ، زندگی‌نامه‌ی امام حسین [ علیه السلام ] ، ص 27 )

متقی هندی از علمای اهل سنت از یکی از صحابه‌ی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

به خدمت رسول خدا ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) شرفیاب شدم و دیدم که حسن و حسین [ علیهما السلام ] روی دوش اویند ، عرض کردم : ای رسول خدا ! آیا این دو را دوست می‌داری ؟ فرمود : برای چه دوست نداشته باشم در حالی که این دو گل‌های من‌اند از باغ دنیا .

( کنز العمّال ، ج 13 ، حدیث 37711 ، ص 671 )

21 ـ « وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذینَ کَفَرُوا أَنَّما نُمْلی لَهُمْ خَیْرٌ لاِءَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلی لَهُمْ لِیَزْدادُوا إِثْما وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهینٌ »

ترجمه : آنها که کافر شدند ، ( و راه طغیان پیش گرفتند ، ) گمان نکنند مهلتی که به آنان می‌دهیم ، به سودشان است . ما به آنان مهلت می‌دهیم فقط برای این که بر گناهان خود بیفزایند و برای آنها ، عذاب خوارکننده‌ای ( آماده شده ) است . ( سوره آل عمران ، آیه 178) .

22 ـ « ... وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنقَلَبٍ یَنقَلِبُونَ »

ترجمه : و به زودی خواهند دانست به کدام بازگشتگاه برخواهند گشت . ( سوره شعرا ، آیه 227 )

23 ـ امام حسین علیه‌السلام در عراق قبل از ورود به سرزمین کربلا برای یاران ـ بعد از حمد و ثنای الهی و درود بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ چنین فرمود :

إنّه قد نزل من الأمر ما قد ترون و أنّ الدنیا قد تغیّرت و تنکرت و أدبر معروفها و استمرّت جدّا فلم یبق منها الاّ صبابة کصبابة الإناء و خسیس عیش کالمری الوبیل . ألا ترون أنّ الحقّ لا یعمل به و أنّ الباطل لا یتناهی عنه . لیرغب المؤمن فی لقاء اللّه محقّا فإنّی لا أری الموت الاّ الشهادة . [ فی بعض النسخ : إلاّ السعادة [و لا الحیاة مع الظالمین الاّ برما .

آنچه را که روی داد و پیش آمده است ، می‌بینید و دنیا دگرگون شد ، آنچه نیکو بود از آن روی گردانده و از آن نمانده است مگر ته مانده‌ای همانند آن آب که در ته ظرفی بماند و آن را دور ریزند و زندگی پست و ناچیز است مثل چراگاه ناگوار ؛ مگر نمی‌بینید که به حق عمل نمی‌شود و از باطل پرهیز نمی‌کنند ، در چنین شرایطی‌سزاوار است که مؤمن مایل به لقای پروردگار باشد . مرگ را من جز شهادت [ سعادت ] نمی‌یابم و زندگانی با ستمکاران را غیر از ننگ و خفّت نمی‌دانم .

( تاریخ طبری ، ج5 ، ص403 )

24 ـ بیش از پانصد حدیث مستند ـ در کتب اهل تسنن و تشیع ـ از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی ظهور حضرت مهدی ( عجل اللّه تعالی فرجه الشریف ) آمده است که برای نمونه تعدادی را از منابع اهل سنت می‌آوریم :

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

أبشری یا فاطمة فإنّ المهدیّ منک .

( کنز العمّال ، متقی هندی ، حدیث 3428 ، ج 14 )

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

أبشروا بالمهدی رجل من قریش من عترتی یخرج فی اختلاف من الناس و زلزال فیملأ الأرض قسطا و عدلاً کما ملئت ظلما و جورا .

( کنز العمّال ، حدیث 38652 )

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

لا تقوم السّاعة حتّی تمتلی‌ء الأرض ظلما و عدوانا ثمّ یخرج رجل من عترتی فیملؤها قسطا و عدلاً کما ملئت ظلما و عدوانا .

( کنز العمّال ، حدیث 38691 )

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

لا تقوم السّاعة حتّی یلی رجل من أهل بیتی یواطی‌ء اسمه اسمی .

( کنز العمّال ، حدیث 38692 )

رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

یخرج فی آخر أمتی المهدی یسقیه اللّه الغیث و تخرج الأرض نباتها و یعطی المال صحاحا و تکثر الماشیة و تعظم الامّة .

( کنز العمّال ، حدیث 38700 )

25 ـ « اَلَّذینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبِسُوا إیمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِکَ لَهُمُ الاْءَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ »

ترجمه : ( آری ، ) آنها که ایمان آوردند ، و ایمان خود را با هیچ ستم ( و شرک ) نیالودند ، ایمنی تنها از آن آنهاست ؛ و آنها هدایت یافتگان‌اند . ( سوره انعام آیه 82 )

26 ـ من مات علی حبّ آل محمّد مات شهیدا .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، مغفورا له .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، مات تائبا .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، مات مؤمنا مستکمل الایمان .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، بشّره ملک الموت بالجنّة ثمّ منکر و نکیر .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، تزف إلی الجنّة کما تزف العروس إلی بیت زوجها .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، فتح له فی قبره بابان إلی الجنّة .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، جعل اللّه قبره مزار ملائکة الرحمة .

ألا و من مات علی حبّ آل محمّد ، مات علی السنّة و الجماعة .

ألا و من مات علی بغض آل محمّد، جاء یوم القیامة مکتوب بین عینه آیس من رحمة‌اللّه.

ألا و من مات علی بغض آل محمّد ، مات کافرا .

ألا و من مات علی بغض آل محمّد ، لم یشم رائحة الجنة .

( تفسیر کشّاف ، زمخشری ، ج 4 ، ص 220 ؛ تفسیر فخر رازی ، ج 27 ، ص 167 ؛ تفسیر قرطبی ، ج 8 ، ص 5843 )

27 ـ در روایات متعددی از کتب شیعه و اهل سنت چنین آمده است :

حسن و حسین علیهماالسلام بیمار شدند ؛ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با جمعی از یارانشان به عیادتشان آمدند و به علی علیه‌السلام گفتند : ای اباالحسن ! خوب بود نذری برای شفای فرزندان خود می‌کردی . علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و فضّه ـ که خادمه‌ی آن‌ها بود ـ نذر کردند که اگر آن‌ها شفا یابند ، سه روز روزه بگیرند . ( طبق برخی از روایات حسن و حسین علیهماالسلام نیز نذر کردند ) چیزی نگذشت که هر دو شفا یافتند ، در حالی که از نظر غذایی دست خالی‌بودند . علی علیه‌السلام سه من جو تهیه نمود و فاطمه علیهاالسلام ، یک سوم آن را آرد کرد و نان پخت . هنگام افطار سائلی بر در خانه آمد و گفت : السلام علیک یا اهل بیت محمد ! مستمندی از مستمندان مسلمین هستم ، غذایی به من بدهید خداوند به شما از غذاهای بهشتی مرحمت کند ؛ آن‌ها همگی مسکین را بر خود مقدم داشته و سهم خود را به او دادند و آن شب جز آب ننوشیدند . روز دوم همچنان روزه گرفتند ؛ موقع افطار وقتی غذا را آماده کرده بود ( همان نان جوین ) یتیمی بر در خانه آمد ، آن روز نیز ایثار کردند و غذای خود را به او دادند و بار دیگر به آب افطار کردند و روز بعد را نیز روزه گرفتند ؛ در سومین روز اسیری به هنگام غروب آفتاب بر در خانه آمد ، باز هم سهم غذای خود را به او دادند . هنگامی که صبح شد علی علیه‌السلام دست حسن و حسین علیهماالسلام را گرفت و خدمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آورد ؛ هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آن‌ها را مشاهده کرد ، دید از شدت گرسنگی می‌لرزند . فرمود : این حالی را که در شما می‌بینم برای من بسیار گران است ؛ سپس برخاست و با آن‌ها حرکت کرد ؛ هنگامی که وارد خانه‌ی فاطمه علیهاالسلام شد ، دید در محراب عبادت

ایستاده ، در حالی که از شدت گرسنگی شکم به پشت او چسبیده است و چشم‌هایش به گودی نشسته . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ناراحت شد در همین لحظه جبرئیل نازل گردید و گفت : ای محمد ! این سوره را بگیر ، خداوند با چنین خاندانی به تو تهنیت می‌گوید ! سپس سوره‌ی « هل اتی » را بر او خواند .

آنچه ذکر شد ، نصّ حدیثی است که با کمی اختصار در الغدیر به عنوان قدر مشترک میان روایات زیادی است که در این باره نقل شده است . مرحوم علامه امینی در همان کتاب از 34 نفر از علمای اهل سنت نام می‌برد با ذکر نام کتاب و صفحه‌ی آن که این حدیث را در کتاب‌های خود آورده‌اند .

( الغدیر ، ج 3 ، ص 111 ـ 107 )

مرحوم قاضی نوراللّه شوشتری در کتاب احقاق الحق ، جلد 3 ، صفحات 171 ـ 157 حدیث فوق را از 36 نفر از دانشمندان اهل سنت با ذکر مأخذ نقل می‌کند که همگی بیان کرده‌اند که این آیات سوره‌ی دهر در شأن اهل بیت علیهم‌السلام نازل شده است .

28 ـ « یُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ یَخافُونَ یَوْما کانَ شَرُّهُ مُسْتَطِیرا * وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکِینا وَیَتِیما وَ أَسِیرا * إِنَّما نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللهِ لا نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزاءً وَ لا شُکُورا * إنّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یَوْما عَبُوسا قَمْطَرِیرا »

ترجمه : آنها به نذر خود وفا می‌کنند و از روزی که شرّ و عذابش گسترده است می‌ترسند و غذای خود را با این که به آن علاقه ( و نیاز ) دارند ، به « مستمند » و « یتیم » و « اسیر » اطعام می‌کنند . ( و می‌گویند : ) ما شما را به خاطر خدا اطعام می‌کنیم ، و هیچ پاداش و سپاسی از شما نمی‌خواهیم . ما از پروردگارمان خائفیم در آن روزی که عبوس و سخت است . ( سوره دهر ، آیات 10 ـ 7 )

29 ـ « ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاما فَکَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْما ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقا آخَرَ فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ )

ترجمه : سپس نطفه را بصورت علقه [ خون بسته ] و علقه را بصورت مضغه [ چیزی شبیه گوشت جویده شده ] و مضغه را بصورت استخوان‌هایی درآوردیم و بر استخوان‌ها گوشت پوشاندیم ؛ سپس آن را آفرینش تازه‌ای بخشیدیم ، پس بزرگ و پر برکت است خدایی که بهترین آفرینندگان است ! ( سوره مؤمنون آیه 14 )

30 ـ « وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الاْءَرْضِ خَلیفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یُفْسِدُ فیها وَیَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ قالَ إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ »

ترجمه : ( به یاد آور ) هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان فرمود : من بر روی زمین ،

جانشینی [ نماینده‌ای ] قرار خواهم داد . فرشتگان گفتند : ( پروردگارا ! ) آیا کسی را در آن قرار می‌دهی که فساد و خونریزی کند ؟ ! حال آن که ما تسبیح و حمد تو را به جا می‌آوریم ، و تو را تقدیس می‌کنیم ( و برای جانشینی شایسته‌تریم ) . فرمود : من حقایقی را می‌دانم که شما نمی‌دانید . ( سوره بقره ، آیه 30 )

31 ـ عبیداللّه بن زیاد ( لعنة اللّه علیه ) قبل از ورود امام حسین علیه‌السلام به کربلا ، طی نامه‌ای به امام علیه‌السلام نوشت : تو دو راه بیشتر نداری یا باید بیعت کنی و یا کشته شوی ! امام حسین علیه‌السلام خطاب به آن ناپاک زاد ، به یارانش فرمود :

ألا إنّ الدّعی ابن الدّعی قد رکزنی بین اثنتین بین السلّة والذلّة؛ و هیهات منّا الذلّة.

این ناپاک زاد فرزند ناپاک زاد ،مرا بین دو راه قرار داده است بین مرگ و ذلت و دور است از ما ذلت .( لهوف ، سید بن طاووس ، ص 59 )

32 ـ « فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَأَبْناءَکُمْ وَنِساءَنا وَنِساءَکُمْ وَأَنْفُسَنا وَأَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبینَ »

ترجمه : هر گاه بعد از علم و دانشی که به تو رسیده ، ( باز ) کسانی درباره مسیح با تو به ستیز برخیزند ، بگو : بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم ، شما نیز فرزندان خود را ؛ ما زنان خویش را دعوت نماییم ، شما نیز زنان خود را ؛ ما از نفوس خود ( و کسی که همچون جان ماست ) دعوت کنیم ، شما نیز از نفوس خود ؛ آنگاه مباهله ( و نفرین ) کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم . ( سوره آل عمران ، آیه 61 )

داستان مباهله‌ی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با نصارای نجران از این قرار است :

اسلام مکه را فتح کرده بود و تقریبا سراسر شبه جزیره‌ی عربستان را رام ساخته و صدای خویش را حتی به گوش امپراطور روم و خسرو ایران رسانده بود که باید تسلیم خدا گردند .

اسقف‌های نجران در اندیشه بودند که چگونه با آن روبرو شوند و با چه بیان قاطعی به وی ثابت کنند که عیسی خدایی است تجسم یافته نه بنده‌ای فرستاده که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پیش دستی نمود و طی نامه‌ای به آنان اعلام فرمود :

بسم اللّه إله إبراهیم و إسحاق و یعقوب . مِن محمّد رسول اللّه إلی أسقف نجران وأهل نجران ؛ إن أسلمتم فإنّی أحمد إلیکم ، اللّه إله إبراهیم و إسحاق و یعقوب .

أمّا بعد ؛ فانّی أدعوکم إلی عبادة اللّه من عباده العباد و أدعوکم إلی ولایة اللّه من ولایة العباد ، فإن أبیتم فالجزیة و إن أبیتم فقد أذّنتکم بالحرب . والسلام .

به نام خدا ، معبود ابراهیم و اسحاق و یعقوب ؛ از سوی محمد فرستاده‌ی خدا به

سوی کشیش بزرگ نجران و گروه نجرانیان .

اگر اسلام را بپذیرید ، سپاسگزاری آن را از خدا ، معبود ابراهیم و اسحاق و یعقوب ، به شما ابلاغ می‌کنم .

اما بعد ؛ من شما را دعوت می‌کنم که خدا را بپرستید نه بندگان را و فرمان خدا را گردن نهید نه فرمان بندگان را . و اگر امتناع ورزید پس جزیه و اگر از آن هم سرباز می‌زنید ، پس جنگ را اعلام کردید . والسلام .

( تفسیر الدر المنثور ، ج 2 ، ص 38 ، در داستان مباهله )

وقتی اسقف نامه را خواند ، سخت به وحشت افتاد و تصمیم گرفت هیئتی برای‌ملاقات با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عازم مدینه کند .

نصارای نجران وقتی برای شرفیابی حضور رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حرکت می‌کردند ، سه نفر از بزرگانشان به نام « اهتم » ، « عاقب » و « سید » با آنان همراهی نمودند . به شهر مدینه وارد شدند و وقتی که موقع نمازشان رسید ناقوس نواختند و به نماز ایستادند .

اصحاب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عرضه داشتند : یا رسول اللّه ! این مسجد تو است ، مسجد اسلام است ، چرا باید در اینجا ناقوس بنوازند ؟ ! رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : کاری به کارشان نداشته باشید . بعد از آنکه از نمازشان فارغ شدند به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نزدیک شده پرسیدند : مردم را به چه دینی دعوت می‌کنی ؟

حضرت فرمود : به شهادت دادن به اینکه جز اللّه معبودی نیست و اینکه من فرستاده‌ی خدایم و اینکه عیسی بنده‌ای است مخلوق که می‌خورد و می‌نوشید و سخن می‌گفت .

پرسیدند : اگر مخلوق و بنده بود ، پدرش که بود ؟ در اینجا به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم وحی شد که بگو : شما درباره‌ی آدم علیه‌السلام چه می‌گویید ؟ آیا بنده‌ای مخلوق بود و می‌خورد و می‌نوشید و سخن می‌گفت و عمل زناشویی انجام می‌داد یا نه ؟ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم همین سؤالات را از آن‌ها کرد . جواب دادند : بله بنده‌ای مخلوق بود و کارهایی که برشمردید ، می‌کرد .

حضرت فرمود : اگر بنده بود و مخلوق ، پدرش که بود ؟ مسیحیان مبهوت و مغلوب شدند . ( زیرا مسیحیان اعتقاد دارند چون عیسی علیه‌السلام بدون پدر به دنیا آمده ، پس او فرزند خداست و با این اقرار اعتقاد خود را زیر سؤال بردند ) . و خدای متعال این آیه را نازل کرد :

« اِنَّ مَثَلَ عیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ »

مَثَل ( خلقت ) عیسی در نزد خدا ، همچون آدم است ؛ که او را از خاک آفرید ، و سپس به او فرمود : موجود باش ! و ( بی درنگ ) موجود شد .

( سوره آل عمران ، آیه 59 )

بنابراین ولادت مسیح بدون پدر هرگز دلیل بر الوهیت یا فرزند خدا بودن وی نیست .

آن مسیحیان با آن دلیل قاطع قرآنی زیر بار حق نرفتند و دست از عقیده‌ی خود برنداشتند .

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به آنان فرمود : پس با من مباهله کنید ؛ اگر من صادق بودم ، لعنت خداوند بر شما نازل شود و اگر کاذب باشم ، لعنتش بر من نازل شود . مسیحیان گفتند : با ما از در انصاف در آمدی . قرار گذاشتند همین کار را بکنند . وقتی به اقامتگاه خود برگشتند با هم مشورت کردند و گفتند اگر خودش با امتش بیایند مباهله می‌کنیم چون می‌فهمیم که او پیغمبر نیست و اگر خودش با اهل بیتش به مباهله بیایند مباهله نمی‌کنیم ، چون هیچ کس علیه زن و بچه و خاندان خود اقدامی نمی‌کند مگر اینکه ایمان و یقین داشته باشد که بر حق است .

فردا صبح به طرف رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم روانه شدند ، دیدند که تنها رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و حسن و حسین علیهماالسلام برای مباهله آمده‌اند . نصارا از اشخاص پرسیدند : اینان چه کسانی هستند ؟ گفتند : این مرد علی علیه‌السلام پسر عم و وصی‌و داماد اوست و این دخترش فاطمه علیهاالسلام و این دو کودک دو فرزندش حسن و حسین علیهماالسلام هستند . نصارا سخت دچار وحشت شدند و به رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عرضه داشتند : ما حاضریم تو را راضی کنیم ، ما را از مباهله معاف بدار ! رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با ایشان به جزیه مصالحه کرد و نصارا به دیارشان برگشتند .

( تفسیر قمی ، علی بن ابراهیم قمی ، ج 1 ، ص 104 )

و در روایتی آمده است زمانی که اهل بیت علیهم‌السلام برای مباهله به میعادگاه رفتند ، بزرگ مسیحیان به آنان گفت : من صورت‌هایی را می‌بینم که اگر از خداوند تقاضا کنند کوه‌ها را از جا برکند ، چنین خواهد کرد ؛ هرگز با آنان مباهله نکنید که هلاک خواهید شد و یک نصرانی تا روز قیامت بر زمین نخواهد ماند .

( تفسیر نمونه ، ج 2 ، ص 550 به نقل از تفسیر مجمع البیان )

قاضی نوراللّه شوشتری ـ از علمای شیعه ـ در جلد سوم کتاب نفیس « احقاق الحق » چنین می‌گوید : مفسران در این مسئله اتفاق نظر دارند که در آیه‌ی فوق ( 61 آل عمران ) « أبنائنا » اشاره به حسن علیه‌السلام و حسین علیه‌السلام و « نساءنا » اشاره به فاطمه علیهاالسلام و « أنفسنا » اشاره به علی علیه‌السلام دارد ؛ سپس در پاورقی کتاب مذکور ، حدود شصت نفر از بزرگان اهل سنت ذکر شده‌اند که تصریح نموده‌اند آیه‌ی مباهله درباره‌ی پنج تن آل عبا نازل شده است .

از جمله شخصیت‌های سرشناس اهل تسنن که این مطلب از آن‌ها نقل شده ، افراد زیر هستند :

مسلم بن حجاج نیشابوری در صحیح مسلم ، ج 7 ، ص120

احمد بن حنبل در کتاب مسند ، ج 1 ، ص185

طبری در تفسیر معروفش ذیل همین آیه

حاکم نیشابوری در کتاب مستدرک ، ج3 ، ص 150

ابونعیم اصفهانی در کتاب دلائل النبوة ، ص 379

واحد نیشابوری در کتاب اسباب النزول ، ص 74

فخر رازی در تفسیر کبیر ، ج 8 ، ص 85

ابن اثیر در کتاب جامع الأصول ، ج9 ، ص 470

ابن جوزی در تذکرة الخواص ، ص 17

زمخشری در کشّاف ، ج1 ، ص 193

بیهقی در سنن ، ج 7 ، ص 63

ترمذی در سننش ، ج 4 ، ص 293

و ده‌ها منبع دیگر .

33 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علی منّی و أنا من علی .

( فضائل الخمسة [ علیهم السلام ] فی الصحاح الستة ، ج1 ، ص337 ؛ صحیح بخاری و سنن ترمذی فی فضائل علی علیه‌السلام )

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت منّی و أنا منک .

( صحیح بخاری ، کتاب الصلح ، ج 3 ، ص 168 ؛ مستدرک حاکم ، ج 3 ، ص 120 ؛ سنن الکبری ، بیهقی ، ج8 ، ص 50 و ... )

34 ـ أنا و علی من شجرة واحدة و الناس من أشجار شتّی .

( کنز العمّال ، متقی‌هندی ، حدیث 32936 )

35 ـ فقال أسقف نجران :

یا معشر النصاری ! إنّی لأری وجوها لو دعت اللّه أن یزیل جبلاً من مکانه لأزاله بها فلا تباهلوا فتهلکوا و لا یبقی علی وجه الأرض نصرانیّ إلی یوم القیامة .

( تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بهامش تفسیر طبری، ج 3 ، ص 213 )

36 ـ « یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ کُونُوا مَعَ الصّادِقینَ »

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! از)مخالفت فرمان ) خدا بپرهیزید و باصادقان و راستگویان باشید . ( سوره توبه ، آیه 119 )

صادقین که قرآن برای وارد شدن در مدار تقوا امر به تبعیت از آنان کرده ، اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشند ؛ برای اثبات این ادّعا دو دلیل ذکر می‌کنیم که در آیه‌ی فوق مصداق صادقین جز خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام کسی دیگر نمی‌تواند باشد :

خداوند در این آیه‌ی شریفه به طور مطلق و بدون هیچ قید و شرطی دستور فرموده است که تابع صادقین باشید ؛ وقتی خداوند تبعیت از صادقین را به طور قطع لازم بشمرد ، حتما باید معصوم باشد ، زیرا اگر معصوم از گناه و خطا نباشد در هنگامی‌که مرتکب اشتباهی می‌شود ، خداوند تبعیت از او را لازم شمرده و پیروی از او را در انجام خطا لازم دانسته و این خود یک تضاد در حکم الهی ایجاد می‌کند ، زیرا از یک طرف انجام آن عمل ممنوع است و از طرف دیگر خداوند پیروی از صادقین را لازم شمرده و این موجب اجتماع امر و نهی می‌شود ؛ بنابراین از یک طرف می‌بینیم خداوند پیروی از صادقین را بدون هیچ قید و شرطی لازم دانسته و ازطرف دیگر اگر صادقین غیر از معصوم باشد ، چنین فرمانی صحیح نیست .

در نتیجه صادقین که در آیه‌ی فوق دستور به تبعیت از آنان داده شده‌اند ، حتما باید معصوم باشند و این خود بهترین قرینه است از اینکه مصداق آن فقط اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشند . مفسر معروف اهل تسنن فخر رازی این حقیقت را پذیرفته و می‌گوید :

« خداوند مؤمنان را به همراه بودن با صادقین دستور داده ؛ بنابراین آیه دلالت بر این دارد که آن‌ها که جائز الخطا هستند باید به کسی اقتدا کنند که معصوم است تا در پرتو او از خطا مصون بمانند و این معنی در هر زمانی خواهد بود و هیچ دلیلی بر اختصاص آن به عصر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نداریم » .

ولی بعد می‌افزاید :

« قبول داریم که مفهوم آیه این است و در هر زمانی باید معصومی باشد ، اما ما این معصوم را مجموع امت می‌دانیم نه یک فرد ؛ به تعبیر دیگر این آیه دلیل برحجت اجماع مؤمنین و عدم خطای مجموع امت است .

( تفسیر فخر رازی ، ج 16 ، ص 220 )

فخر رازی نیمی از راه را صحیح پیموده، اما در نیمه‌ی دوم ـ به علت تعصبات مذهبی ـ گرفتار اشتباه شده است . اگر او به یک نکته که در متن آیه است توجه می‌کرد ، نیمه‌ی دوم راه را نیز به طور صحیح می‌پیمود و آن اینکه : اگر منظور از صادقین مجموع امت باشد ، خود این « پیرو » نیز جزء آن مجموع است و در واقع پیرو جزئی از پیشوا می‌شود و اتحاد تابع و متبوع خواهد شد در حالی که ظاهر آیه این است که پیروان از پیشوایان و تابعان از متبوعان جدا هستند .

احادیثی از شیعه و سنی روایت شده است که بیان می‌دارند منظور از صادقین ، اهل بیت ـ امامان معصوم علیهم‌السلام ـ هستند .

سلیم بن قیس هلالی چنین نقل می‌کند که روزی امیرمؤمنان علی علیه‌السلام با جمعی از مسلمانان گفتگو داشت ؛ از جمله فرمود :

شما را به خدا سوگند می‌دهم آیا می‌دانید هنگامی که خدا « یا أیّها الذین آمنوا اتقو اللّه و کونوا مع الصادقین » را نازل کرد ، سلمان گفت : آیا منظور از آن عام است یا خاص ؟ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : مأمورین به این دستور همه‌ی مؤمنان‌اند و اما عنوان صادق مخصوص برادرم علی علیه‌السلام و اوصیاء بعد از او تا روز قیامت است .

هنگامی که علی علیه‌السلام این سؤال را نمود ، حاضران گفتند : آری این سخن را از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شنیدیم .

( تفسیر برهان ، ج 2 ، ص 170)

نافع از عبداللّه بن عمر در تفسیر آیه چنین نقل می‌کند که خداوند نخست به مسلمانان دستور داد که از خدا بترسند، سپس فرمود: « کونوا مع الصادقین » یعنی مع محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم وأهل بیته علیهم‌السلام .

( تفسیر برهان ، ج 2 ، ص 170 )

نویسنده‌ی تفسیر برهان نظیر این مضمون را از طریق اهل تسنن نقل کرده است :

هو علیّ بن أبی طالب علیه السلام .

سپس می‌گوید : همین مطالب را عبدالرزاق ( از دانشمندان اهل سنت ) در کتاب « رموز الکنوز » نیز آورده است .

از دلائلی که ذکر شد چنین نتیجه می‌گیریم که آیه‌ی فوق دلالت بر وجود معصوم در هر عصر و زمان دارد .

37 ـ حدیث فوق ـ که در منابع شیعه و سنی متواتر است ـ به حدیث « ثقلین » معروف است . در این حدیث بسیار ارزشمند و مهم و راهگشا ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، قرآن کریم و اهل بیت علیهم‌السلام را به عنوان دو یادگار جاوید در میان امتش معرفی می‌کند . ابتدا این حدیث نورانی را از منابع اهل سنت نقل می‌کنیم و سپس به تحلیل آن می‌پردازیم .

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمودند :

إنّی تارک فیکم الثقلین خلیفتین ، کتاب اللّه و عترتی أهل بیتی ، ما إن تمسکتم بها لن تضلّوا بعدی ، و أحدهما أکبر من الآخر ، و إنّ اللطیف الخبیر أنبأنی أنّهما لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض . فلا تقدّموا فتهلکوا ، و لا تعلموهم فإنّهم أعلم منکم .

این حدیث شریف در صدها کتاب اهل سنت آمده است ؛ برای نمونه :

صحیح مسلم ، ج7 ، حدیث 2408 ، ص 122

سنن ترمذی ، ج 50 ، حدیث 3876 ، ص 329

سنن نسائی ، ج 5 ، حدیث 3876 ، ص 130

المستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 148

السنن الکبری ، نسائی ، ج 5 ، حدیث 8175 ، ص 51

تفسیر ثعلبی ، ج9 ، ص 186

مسند ، أبی یعلی ، ج 2 ، ص 297

مسند ، احمد بن حنبل ، ج 3 ، ص 17 و ج3 ، ص 59

صحیح ، ابن خزیمة ، ج 4 ، ص 63

الطبقات الکبری ، ابن سعد ، ج 2 ، ص 194

تفسیر کبیر ، فخر رازی ، ج 8 ، ص172

السنن الکبری ، بیهقی ، ج 7 ، ص 30

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، ص 163

سیرأعلام النبلاء ، ذهبی ، ج9 ، ص 365

التنبیه و الاشراف ، مسعودی ، ص 221

تفسیر الدر المنثور ، سیوطی ، ج7 ، ص 349

مشکل الآثار ، طحاوی

تاریخ الخلفاء ، سیوطی ، ص 114

تاریخ بغداد ، ج 7 ، ص 377

الصواعق المحرقة ، ابن حجر عسقلانی ، صص 89 و 26

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج9 ، ص 167

سیر أعلام النبلاء ، ذهبی ، ج1 ، ص142

سیره‌ی ابن هشام ، ج 4 ، ص 163

الکامل فی التاریخ ،ج 2 ، ص 278

تاریخ طبری ، ج 2 ، ص368

و ...

دانشمند بزرگ شیعه مرحوم میر حامد حسین در کتاب گرانسنگ « عبقات الأنوار » 500 کتاب از کتب اهل‌سنت را با اسم مؤلفین آن نام می‌برد که حدیث فوق را از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل نموده‌اند.

و اما مفاد و مضامین این حدیث شریف :

الف ـ اهل بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم معصوم‌اند ؛ زیرا اولاً آن کسانی‌که دائم با قرآن باشند و یک لحظه از آن جدا نشوند ، معصوم‌اند ؛ ثانیا طبق حدیث شریف ، مردم باید تابع اهل بیت علیهم‌السلام باشند و آن کسانی که مردم دستور دارند از آن‌ها بدون چون و چرا تبعیت مطلق نمایند ، به حکم عقل باید مصعوم باشند .

ب ـ طبق مفاد این حدیث که اهل بیت علیهم‌السلام از قرآن جدایی ندارند ، باید گفت : آن کسانی که اهل بیت علیهم‌السلام را رها می‌کنند و مدّعی معارف قرآن می‌شوند ، کاذب می‌باشند هرچند حافظ قرآن باشند .

ج ـ مردم باید در تمام امور ، از اهل بیت علیهم‌السلام متابعت نمایند ، چه در مسائل دینی و چه در مسائل سیاسی و چه در مسائل اجتماعی و تربیتی ؛ بنابراین تنها اهل بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سزاوار جانشینی وی هستند ؛ زیرا در این حدیث شریف پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در تمام امور ـ از جمله خلافت ـ آنان را جانشین خویش معین نموده است .

د ـ آن کسانی که دیگران را بعد از نبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خلیفه می‌دانند ، در حقیقت اهل بیت علیهم‌السلام را رها کرده‌اند ؛ بنابراین آنان قرآن را هم رها کرده‌اند ؛ زیرا طبق سخن نبی مکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم این دو از هم جدایی ندارند .

ل ـ از مفاد این حدیث شریف ـ که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اهل بیت علیهم‌السلام را در کنار قرآن قرار داده است ـ معلوم می‌شود که آنان مفسران حقیقی‌قرآن‌اند و دیگران باید در تفسیر و علوم قرآنی فقط به آنان مراجعه نمایند .

م ـ با توجه به این نکته‌ی مهم که اهل بیت علیهم‌السلام و قرآن تا ابد با هم بوده و جدایی ندارند پس سخن خلیفه‌ی دوم که گفت : « حسبنا کتاب اللّه » در واقع فریبی بیش نبوده است ؛ زیرا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هر دو را کنار هم قرار داده است و یکی منهای دیگری گمراهی است .

ن ـ چون سخن پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برای تمام اعصار تا روز قیامت است پس معلوم می‌شود باید در هر عصری مصداقی از اهل بیت علیهم‌السلام در بین مردم باشد تا مردم با تمسک به وی هدایت شوند و این خود دلیل بسیار روشنی است بروجود امام حیّ در هر عصر .

و ـ مسلمین تا زمانی که متمسک به هر دو ( حقیقتا نه اسما ) شوند ، از گمراهی و فلاکت رهایی می‌یابند ؛ ولی اگر اسمشان شیعه و پیرو ثقلین باشند اما در عمل کوتاهی کنند نیز در هلاکت هستند .

ه ـ نه تنها در فقه و حکومت و عمل باید تابع اهل بیت علیهم‌السلام بود ؛ بلکه در معارف توحیدی

نیز باید تبعیت از آنان کرد ؛ بنابراین آن کسانی که اسمشان را شیعه می‌گذارند و ادّعای متابعت از اهل بیت علیهم‌السلام را دارند ، ولی در معارف توحیدی دامان کسانی را می‌گیرند که از معارف اهل بیت علیهم‌السلام بیگانه هستند ـ چون اهل تصوف ـ آنان نیز در گمراهی هستند .

ی ـ راه رسیدن به رستگاری ابد ـ ورود به بهشت جاوید الهی ـ فقط با تمسک به این دو گوهر گرانبها میسّر است آن هم به صورت متابعت واقعی توأم با معرفت .

38 ـ همانگونه که مطرح شد چون اهل بیت علیهم‌السلام همیشه با قرآن‌اند ؛ بنابراین تنها آنان مفسران واقعی قرآن‌اند .

39 ـ « وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّ رِجالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاتَعْلَمُونَ »

ترجمه : و پیش از تو ، جز مردانی که به آنها وحی می‌کردیم ، نفرستادیم . اگر نمی‌دانید ، از آگاهان بپرسید . ( سوره نحل ، آیه 43 )

روایات متعددی در منابع شیعه و سنی آمده است که « أهل الذکر » که خدا فرموده مورد مراجعه مردم قرار بگیرند ، اهل بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌باشند ؛ در اینجا برای نمونه چند حدیث از منابع اهل سنت را بیان می‌داریم :

حاکم نیشابوری و طبری و قرطبی و آلوسی و ابن کثیر می‌گویند :

أنّها نزلت فی أهل بیت : محمد ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم ) و علی [ علیه السلام ] وفاطمه [ سلام اللّه علیها ] و الحسن و الحسین [ علیهما السلام ] .

( طبری ذیل آیه فوق در تفسیر خود ج 14 ، ص 19 ؛ حاکم در شواهد التنزیل ج 1 ، ص 334 ؛ قرطبی در تفسیرش ج 11 ، ص 272 ؛ ابن کثیر در تفسیرش ذیل آیه ج 2 ، ص 57 ؛ آلوسی در تفسیرش ذیل آیه ج 14 ، ص 134 و ... )

قال الإمام علی علیه‌السلام :

واللّه إنّا لنحن أهل الذکر و نحن أهل العلم و نحن معدن التأویل و التنزیل و لقد سمعت رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم یقول : أنا مدینة العلم و علیٌّ بابها فمن أراد العلم فلیأته من بابه .

( تفسیر ثعلبی ، ج 6 ، ص 270 ؛ شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص 436 ؛ مستدرک الصحیحین ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 126 ؛ الإستیعاب ، ابن عبد البرّ ، ج 3 ، ص 1102 ؛ جامع الصغیر ، سیوطی ، ج 1 ، ص 415 ؛ کنز العمّال ، ج 13 ، ص148 و ... )

در اصول کافی آمده است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

الذکر أنا و الائمة أهل الذکر .

( اصول کافی ، ج 1 ، ص 121 )

حافظ محمد بن موسی الشیرازی از ابن عباس در ذیل آیه‌ی فوق نقل می‌کند :

هم محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و علی علیه‌السلام و فاطمة علیهاالسلام و الحسن و الحسین علیهماالسلام ، هم أهل الذکر والعلم و العقل و البیان و هم أهل بیت النبوّة و معدن الرسالة و المختلف الملائکة و اللّه ما سمّی المؤمن مؤمنا إلاّ کرامة لأمیرالمؤمنین علیه‌السلام .

( ولایة علی علیه‌السلام فی القرآن من کتب السنة ، نجاح طائی )

امام رضا علیه‌السلام می‌فرماید :

نحن أهل الذکر و نحن المسؤولون .

( تفسیر نورالثقلین ، ج3 ، ص 55 )

امام باقر علیه‌السلام می‌فرماید :

« الذِّکْرِ » القرآن ، و آل الرسول « أَهْلَ الذِّکْرِ » و هم المسؤولون .

( تفسیر نورالثقلین ، ج 3 ، ص 88 )

40 ـ « هُوَ الَّذی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذینَ فی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْویلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللهُ وَ الرّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنّا بِهِ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما یَذَّکَّرُ إِلاّ أُولُوا الاْءَلْبابِ »

ترجمه : او کسی است که این کتاب آسمانی را بر تو نازل کرد که بخشی از آن ، آیات محکم و روشن است که اساس این کتاب می‌باشد ( و پیچیدگی آیات دیگر ، را بر طرف می‌کند ) و بخشی دیگرمتشابه ( و پیچیده ) است ؛ امّا آنها که در قلوبشان انحراف است ، به دنبال آیات متشابه‌اند ، تا فتنه انگیزی کنند ( و مردم را گمراه سازند ) و تفسیر ( نادرستی ) برای آن می‌طلبند در حالی که تفسیر آنها را ، جز خدا و راسخان در علم ، نمی‌دانند . ( آنها که به دنبال درک اسرار آیات قرآن‌اند ) می‌گویند : ما به آن ایمان آوردیم ، تمامی آن از جانب پروردگار ماست . و جز خردمندان ، متذکّر نمی‌شوند ( و این حقیقت را درک نمی‌کنند ) . ( سوره آل عمران ، آیه 7 )

در معنای تأویل گفته شده است :

ارجاع الکلام و صرفه عن معناه الظاهری إلی معنی أخفی عنه .

( مجمع البحرین ، ج1 ، ص 132 )

طبق روایات وارده تأویل قرآن ( بیان معنای باطنی آیات ) را فقط خدا می‌داند و آنان که راسخ در علم هستند ؛ یعنی خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام .

امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید :

نحن الراسخون فی العلم و نحن نَعلمُ تأویله .

( اصول کافی ، کتاب الحجة ، ج 1 ، ص 213 )

بنابراین هرکس که بیاید و از سوی خود ادّعای بیان باطن قرآن نماید ، کاذب است ؛ مانند بسیاری از طوایف صوفیه که بیان می‌دارند باطن و مغز دین و قرآن نزد آن هاست ! ! و آنگاه معانی و تفسیرهایی را به عنوان تأویل بیان می‌دارند که کاملاً مخالف با ظاهر قرآن و عقل و نقل است که نمونه‌ی گسترده‌ی این تأویلات بی‌اساس در کتاب فصوص الحکم ابن عربی موجود می‌باشند .

آری !

قرآن ظاهری دارد و باطنی ؛ اما سؤال اینجاست که باطن قرآن را چه کسی باید بیان بدارد ؟ !

طبق معارف شیعی باطن قرآن را کسانی باید بیان دارند که ملازمت دائمی با قرآن دارند و آنان جز خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام نمی‌باشند ؛ زیرا پیامبر در حدیث ثقلین فقط این بزرگواران را در کنار قرآن تا روز قیامت قرار داده است .

اما همانگونه که بیان شد صوفیه ـ که هدفشان دور کردن مردم از خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام است ـ با دغل کاری خود ، را مفسران واقعی قرآن معرفی نمودند و به تأویل آیات قرآن پرداختند ؛ به عنوان نمونه مولوی در مثنوی می‌گوید :

ما ز قرآن مغز را برداشتیم پوست را بهر خران بگذاشتیم

وی در مقدمه‌ی مثنوی ادعا دارد که کتاب مثنوی او اصولِ اصولِ اصولِ دین می‌باشد ؛ این در حالی است که اشتباهات و انحرافات فراوانی در این کتاب موجود است ؛ هرچند سخنان قابل استفاده فراوان نیز دارد .

مثلاً مولوی در مقدمه‌ی دفتر پنجم مثنوی مدّعی است آنگاه که سالک به حقیقت پیوست ، شریعت از وی ساقط می‌شود در حالی که این سخن مخالف با اجماع مسلمین است؛ همچنین وی در مثنوی دفتر دوم با برداشت غیر صحیح از توحید افعالی ، ابن ملجم مرادی ملعون را از جنایتش تبرئه می‌کند و او را فقط آلتی می‌داند که فاعل آن خداست و سپس او را لایق شفاعت امیرمؤمنان علیه‌السلام می‌بیند و از قول علی علیه‌السلام به ابن ملجم ملعون ابد می‌گوید :

آلت حقی تو فاعل دست حق کی زنم بر آلت حق طعن و دق

لیک بی‌غم شو شفیع تو منم خواجه‌ی روحم نه مملوک تنم

و وحشتناک‌تر از سخنان مولوی سخنان ابن عربی است که به بهانه‌ی بیان تأویل و باطن قرآن ، تفسیر و معنایی را ارائه می‌دهد که با روح تمام ادیان الهی مغایر است ؛ برای نمونه :

وی در کتاب فصوص الحکم فص هارونیه ، هارون نبی علیه‌السلام را متهم به نقص معرفت می‌کند و با کمال وقاحت می‌گوید : علت برخورد موسی علیه‌السلام با برادرش هارون علیه‌السلام ـ آنگاه که از سفر برگشت و مشاهده نمود که قوم گوساله پرست شده‌اند ـ به این علت بود که هارون علیه‌السلام مخالف جریان گوساله پرستی بوده و مانع آن شده بود که عده‌ای گوساله را بپرستند و سپس می‌افزاید : عارف ، حق را در هر چیزی می‌بیند ؛ بلکه خدا را عین هر چیزی می‌بیند .

وی در کتا ب فصوص الحکم فصّ موسویه ادعا دارد که فرعون پاک و پاکیزه و موحد از دنیا رفت و این درحالی است که خداوند فرعون را کافر و طغیانگری نام می‌برد که تا دم مرگ از کفر دست نکشید .

وی در همان کتاب در فص نوحیه ، قوم بت پرست نوح را تبرئه می‌کند و می‌گوید : منظور از غرق شدن آنان در دریا ، غرق شدن در دریای علم و معرفت می‌باشد .

جالب اینجاست که ابن عربی در مقدمه‌ی فصوصش مدعی است که این کتاب را در عالم شهود از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دریافت نموده است ! ! وی در همین کتاب مدعی است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم رحلت کرد و جانشینی‌معین ننمود و همچنین مدعی است که پدر امام علی علیه‌السلام کافر بوده است !

آری !

بر هر صاحب بصیرتی آشکار است که ادعای ابن عربی مبنی بر اخذ کتاب از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در عالم کشف و شهود کذب محض است ؛ اما متأسفانه برخی که ادعای تشیع دارند ، مرید وی شده‌اند و معارف سر تا پا اشتباه او را توجیه می‌کنند ، که جای بسی تأسف است .

( نویسنده این مجموعه ، درباره‌ی ابن عربی و انحرافات وی در کتاب « ابن عربی از نگاهی دیگر » مفصل به بحث پرداخته است . )

41 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

ألا إنّ مثل أهل بیتی فیکم مثل سفینة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق .

حدیث فوق که به حدیث سفینه مشهور است از احادیث متواتری است که شیعه و سنی آن را از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل کرده‌اند . حدیث سفینه پس از حدیث غدیر و ثقلین از شهرت عظیمی میان محدّثان برخوردار است . دانشمند بزرگ شیعه مرحوم میر حامد حسین

مؤلف کتاب « عبقات الأنوار » آن را از نود دانشمند اسلامی که همگی از مشاهیر اهل سنت هستند ، نقل کرده است .

مفاد حدیث سفینه :

از این حدیث که مقام و موقعیت خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را با ترسیم مَثَلی ( کشتی نوح ) بیان نموده است ، برمی آید که پیروی از اهل بیت علیهم‌السلام مایه‌ی نجات و مخالفت با آن‌ها مایه‌ی نابودی است ؛ همچنین با استفاده از این حدیث ، عصمت اهل بیت علیهم‌السلام را می‌توان اثبات کرد ؛ زیرا یک فرد خطا کار و یا گناهکار خود بر لب پرتگاه سقوط و وادی نابودی است ، پس چگونه می‌تواند ناجی دیگران و هادی گمراهان گردد ؟

و نکته‌ی دیگری که از مفاد حدیث معلوم می‌شود ، مرجعیت اهل بیت علیهم‌السلام در تمام امور و شؤونات دینی ، اجتماعی و سیاسی و ... است و همچنین تبعیت مطلق و بی‌چون و چرا از این بزرگواران می‌باشد ؛ زیرا ترجیح دادن دیگران در امور سیاسی و دینی و اجتماعی و غیره به این معناست که ما سوار کشتی نجات نوح نشده‌ایم و این یعنی هلاکت و نابودی .

همانگونه که مطرح شد نزدیک به صد کتاب مرجع و مهم اهل سنت ، حدیث سفینه را نقل نموده‌اند که در اینجا چند مورد را برای نمونه ذکر می‌کنیم :

مجمع الزوئد ، هیثمی ، ج 9 ، باب فضل اهل بیت [ علیه السلام ] ص 168

المعجم الأوسط ، طبرانی ، ج 4 ، ص 10 و ج 6 ، ص85

نظم درر السمطین ، زرندی حنفی

الجامع الصغیر ، جلال الدین سیوطی ، ج2 ، ص 177

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 11 ، باب فضائل علی [ علیه السلام ] ص693

فیض القدیر ، مناوی ، تصحیح احمد عبدالسلام ، ج 4 ، ص 469 ، حرف العین .

المعجم الصغیر ، طبرانی ، ج 1 ، ص 140

ینابیع المودة ، شیخ سلیمان حنفی قندوزی

مستدرک ، حاکم نیشابوری ،ج 3 ، ص151

و ده‌ها منبع دیگر .

42 ـ احتجاج ، طبرسی ، صفحه 228 از کتاب سلیم بن قیس هلالی روایت می‌کند .

43 ـ قال امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام :

إنّ اللّه تبارک و تعالی لو شاء لعرّف العباد نفسه ، ولکن جعلنا أبوابه و صراطه

و سبیله و الوجه الذی یؤتی منه ، فمن عدل عن ولایتنا ، أو فضّل علینا غیرنا فإنّهم عن الصراط لناکبون .

( اصول کافی ، ج1 ، ص184 )

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

معاشر الناس ! إعلموا أنّ للّه تعالی بابا ، من دخله أمن من النار و من الفزع الأکبر .

فقام إلیه أبوسعید الخدری ، فقال : یا رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ! إهدنا إلی هذا الباب حتّی نعرفه .

قال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

هو علیّ بن أبی طالب سید الوصیّین و أمیرالمؤمنین و أخو رسول اللّه ربّ العالمین و خلیفة اللّه علی الناس أجمعین .

معاشر الناس !

من أحبّ أن یتمسّک بالعروة الوثقی الّتی لا انفصام لها فلیتمسّک بولایة علیّ بن أبی طالب ، فإنّ ولایته ولایتی و طاعته طاعتی .

معاشر الناس !

من أحبّ أن یعرف الحجّة بعدی ، فلیعرف علیّ بن أبی طالب .

( غایة المرام ، محدّث بحرانی ، مقصد اول ، حدیث 2 ، ص 244 )

45 ـ داستان باب حطّه‌ی بنی اسرائیل از این قرار است :

بعد از اینکه بنی اسرائیل با نابودی فرعون از مصر خارج شدند ، خداوند به آنان امر نمود که وارد سرزمین مقدس ( شامات ) شوند و هنگام ورود از دروازه‌ی آن و ورود به شهر ، به سجده در آیند وبگویند « حطّةٌ » ( یعنی خدایا گناهان ما را بیامرز ) . تا خداوند آنان را بیامرزد ؛ اما برخی سخن خداوند را به مسخره گرفتند و سخن دیگری‌را گفتند و خداوند به خاطر این نافرمانی بر آن‌ها بلایی از آسمان فرو فرستاد .

خداوند در قرآن می‌فرماید :

« وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ فَکُلُوا مِنْها حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَدا وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّدا وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ وَسَنَزیدُ الْمُحْسِنینَ * فَبَدَّلَ الَّذینَ ظَلَمُوا قَوْلاً غَیْرَ الَّذی‌قیلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنا عَلَی الَّذینَ ظَلَمُوا رِجْزا مِنَ السَّماءِ بِما کانُوا یَفْسُقُونَ »

ترجمه : و ( یاد کنید ) زمانی را که گفتیم : در این شهر [ بیت المقدس ] وارد شوید و از نعمت‌های فراوان آن ، از هرجا می‌خواهید بخورید و از در ( معبد بیت المقدس ) با

خضوع وارد گردید و بگویید : خداوندا ! گناهان ما را بریز ؛ تا خطاهای شما را ببخشیم و به نیکوکاران پاداش بیشتری خواهیم داد امّا افراد ستمکار ، این سخن را به غیر آنچه به آنها گفته شده بود ، ( به صورتی استهزا آمیز ) تغییر دادند ؛ لذا بر ستمکاران ، در برابر این نافرمانی ،عذابی از آسمان فرستادیم . ( سوره بقره ، آیات 58 و59 )

و در روایات از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل نموده‌اند که خاندان وی همان باب حطّه بنی اسرائیل است که هرکس بر آن در آمد ، آمرزیده شد و هرکس سرپیچی نمود ، دچار عقوبت الهی شد .

در منابع اهل سنت ـ برای نمونه ـ آمده که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

مثل أهل بیتی فیکم مثل باب حطة فی بنی إسرائیل .

( مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص 168 ؛ جامع الصغیر ، سیوطی ، ج 2 ، ص 177 ؛ کنز العمّال ، ج 11 ، ص 603 و ... )

46 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

النجوم أمان لأهل السماء فإذا ذهبت النجوم ذهب أهل السماء و أهل بیتی أمان لأهل الأرض فإذا ذهب أهل بیتی ذهب أهل الأرض .

( ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، ص 71 ؛ احمد بن حنبل ، فصل، مناقب اهل بیت [ علیهم السلام ] و ... )

حدیث فوق در منابع متعدد اهل سنت فراوان یافت می‌شود .

47 ـ لا یُقاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مِنْ هذِهِ الامَّة أحَدٌ وَ لا یُسوَّی بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَیْهِ أبَدا ، هُمْ أساسُ الدِّینِ ، وَ عِمادُ الْیَقینِ ، إ لَیْهِمْ یَفِی‌ءُ الْغالِی ، وَ بِهِمْ یِلْحَقُ التّالِی وَ لَهُمْ خَصائِصُ حَقِّ الْوِلایَةِ ، وَ فِیهِمْ الْوَصِیَّة وَ الْوِراثَةُ .

( نهج البلاغه ، خطبه 2 )

48 ـ عِتْرَتُهُ خَیْرُ الْعِتَرِ ، وَ أسْرَتُهُ خَیْرُ الاُْسَرِ ، وَ شَجَرَتُهُ خَیْرُ الشَّجَرِ ، نَبَتَتْ فِی حَرَمٍ ، وَ بَسَقَتْ فِی کَرَمٍ ، لَها فُرُوعٌ طِوالٌ ، وَ ثَمَرٌ لاینالُ .

( نهج البلاغه ، خطبه 94 )

49 ـ انْظُرُوا اهْلَ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ فَالْزَمُوا سَمْتَهُمْ ، وَاتَّبِعُوا أثَرَهُمْ ، فَلَنْ یُخرِجُوکُمْ مِنْ هُدًی ، وَ لَنْ یُعِیدُوکُمْ فِی رَدیً ، فَإ نْ لَبَدُوا فَالْبُدُوا ، وَ إ نْ نَهَضُوا فَانْهَضُوا ، وَ لا تَسْبِقُوهُمْ فَتَضِلُّوا ، وَ لا تَتَأخَّرُوا عَنْهُمْ فَتَهْلِکُوا .

( نهج البلاغه ، خطبه 97 )

50 ـ ابن تیمیه رئیس فرقه‌ی وهابیت می‌گوید :

« إنّ فکرة تقدیم آل الرسول هی من أثر الجاهلیّة فی تقدیم أهل بیت الرّؤساء » .

( منهاج السنة ، ابن تیمیّه ، ج 3 ، ص 269 )

احمد بن تیمیه‌ی حرانی دمشقی از شخصیت‌های منتسب به اهل سنت در سال 662 ه . ق در منطقه‌ای به نام حرّان به دنیا آمد و در سال 726 قمری در زندان دمشق دیده از جهان فرو بست . وی از سال 698 ه . ق . به بعد به نشر افکار خود ـ که مخالف با اجماع مسلمین بود ـ پرداخت .

برخی از آراء و اندیشه‌های وی از این قبیل است : حرمت زیارت اهل قبور ، حرمت توسل به اولیاء خدا ، حرمت ساختن بنا بر مقابر اولیای خدا ، حرمت تبرک به آثار اولیاء خدا و ... .

وی آنگاه که تفکرات خود را مطرح نمود به شدت توسط دانشمندان اهل سنت مورد انتقاد قرار گرفت و دانشمندان عصرش درباره‌ی وی تا مرز تکفیر پیش رفتند .

مناظرات علما با وی سبب شد که اندیشه‌هایش در انزوا قرار گیرد و نتواند حرکت چشمگیری را پدید آورد و افکار وی جز در لابلای کتاب‌های او و نوشته‌های‌شاگردش « ابن قیّم جوزیه » در جایی یافت نشود . بالاخره با مخالفت جمعی از علمای اهل تسنن حکومت عثمانی وی را دستگیر و در دمشق زندان نمود و وی در همان زندان مرد .

با مردن ابن تیمیه افکار انحرافی وی فقط در کتاب‌هایش باقی ماند ، تا اینکه چهار قرن بعد شخصی به نام محمد بن عبدالوهاب نجدی (1116 ـ 1206 ه . ق ) به تجدید حیات فکری ابن تیمیه پرداخت و با پشتیبانی خاندان آل سعود فرقه‌ی وهابیت را تأسیس نمود .

51 ـ شیخ محمد بدیع موسی ، شیخ وهابی سوری و یکی از اعضای جماعت اخوان المسلمین این کشور اعلام کرد : ارتش آزاد سوریه ! ( آشوب گرانی که از چندین کشور و با پول و حمایت غرب برای سرنگونی نظام سوریه آمده‌اند ) با ارسال نامه‌هایی به شیوخ و مفتی‌های این جماعت از آنان درباره‌ی تعرّض و تجاوز به زنان علویه و کشتار کودکان این طایفه و حمله به خانه و مراکز سکونت آن‌ها استفتاء کرده‌اند . شیخ بدیع موسی می‌افزاید : شیوخ و مفتی‌های جماعت اخوان المسلمین [ که همگی وهابی سلفی می‌باشند ] تمام این موارد را مباح و حلال اعلام کرده و تأکید کرده‌اند که ما بیانیه‌ای صادر کرده‌ایم و ضمن اینکه به وفاداری طایفه‌ی علوی به نظام حاکم بر سوریه و نفرت دیگر طوایف سوریه از آن‌ها اشاره کردیم ، تأکید نمودیم که ریختن خون آن‌ها و تعرض

به زنان آن‌ها و کشتن کودکان آن‌ها و حمله به محل سکونت آن‌ها مجاز و حلال است و همه‌ی طوایف سوریه می‌خواهند که از دست علویان خلاص شوند .

شیخ محمد بدیع موسی هم اکنون در عربستان تدریس می‌کند .

خوانندگان محترم ملاحظه نمودند که چگونه این حیوان‌های انسان نما که خود را عالم اسلامی می‌دانند حرام آشکار خدا را که بدترین حرام‌ها می‌باشد ، با آن نفس‌های شیطانیشان جایز و حلال می‌دانند ! ! آن گروه پست که هم اکنون جاده صاف کن آمریکا و اسرائیل و غربی‌ها شده‌اند ، به اسم اسلام کودکان را سر می‌برند و به زنان تجاوز می‌کنند .

وای از این مصیبت بر اسلام که چگونه این کافر کیشان جنایت می‌کنند و چهره‌ی‌تابناک اسلام را زشت بر جهانیان معرفی می‌نمایند !

52 ـ شیخ عبداللّه تمیمی مفتی وهابی و از مدافعان شورشیان و جنایتکاران سوری در مصاحبه با شبکه‌ی دوم تلویزیون اسرائیل گفته است :

واقعیت آن است که اسرائیل دشمن واقعی ما نیست و هرگز دشمن واقعی ما نخواهد بود . وی در ادامه می‌افزاید : همه‌ی ما می‌دانیم که ما اکنون در یک جبهه با اسرائیل در برابر این قاتلان وحشی ( نظام سوریه ) قرار داریم ؛ ما از اسرائیل می‌خواهیم که از خواسته‌ها و حقوق سنی‌ها در سوریه و لبنان حمایت کند .

شیخ تمیمی ارتش و مردم سوریه که وظیفه دارند با تروریست‌ها و شورشیان ـ برای حفظ تمامیت و آرامش کشور ـ مبارزه کنند را وحشی می‌خواند ، اما از کشتارها و تجاوزهای شورشیان هیچ سخن نمی‌گوید بلکه اگر هم بگوید آن را جهاد و حلال می‌داند ! !

آری !

این است عاقبت انحراف از مسیر مستقیم خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام که چگونه به جای مقابله با بزرگترین دشمن اسلام ـ اسرائیل ـ او را دوست و مدافع خود می‌بینند ! !

در عربستان سعودیِ وهابی ، به امام جماعت مساجد دستور می‌دهند که در قنوت نمازهایشان برای مجاهدین سوری یعنی جنایتکاران دعا کنند !

اما در کشور ایران به لطف خداوند و پیروی مردم از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام مردم ،اسرائیل را دشمن درجه یک اسلام می‌دانند و هرگز حاضر نیستند با آن حکومت جنایتکار و غاصب کنار آیند و همگی مطیع رهبر فرزانه و مجاهد عزیزشان حضرت آیة اللّه سید علی خامنه‌ای ( حفظه اللّه ) می‌باشند .

53 ـ أیْنَ الَّذِینَ زَعَمُوا أنَّهُمُ الرّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ دُونَنا ؟ کَذِبا وَ بَغْیا عَلَیْنا ، أنْ رَفَعَنَا اللَّهُ وَ وَضَعَهُمْ ، وَ أعْطانا وَ حَرَمَهُمْ ، وَ أدْخَلَنا وَأخْرَجَهُمْ ، بِنا یُسْتَعْطَی الْهُدَی ، وَیُسْتَجْلَی الْعَمَی . إِنَّ الاْءئِمَّةَ مِنْ قُرَیْشٍ غُرِسُوا فِی هَذا الْبَطْنِ مِنْ هاشِمٍ ، لا تَصْلُحُ عَلَی سِواهُمْ ، وَ لا تَصْلُحُ الْوُلاةُ مِنْ غَیْرِهِمْ .

( نهج البلاغه ، خطبه 144 )

حکمت پنجم : شیعیان علی علیه‌السلام رستگاران روز قیامت

اشاره

حکمت پنجم :گواهی می‌دهم که پیروان راستین تو هدایت شدگان و سعادتمندان‌اند .

در سرزمین پاک پر آب معتدل ، گیاهان سرسبز وخوشبو و پاک می‌روید و در سرزمین خشک کویری نمک زار گیاهی نمی‌روید مگر خار وخس . گل‌های زیبای معطر در سرزمین معتدل و پر باران می‌روید و میزبان پروانه‌های زیباست و در سرزمین باتلاقی که بوی تعفنش بسیاری از حشرات را نیز از خود دور می‌کند ، میزبان میکروب‌ها و انگل هاست .

درختانی که ریشه‌های مستحکم در سرزمینی حاصل خیز پر باران دارند ، ثمراتشان پر و سالم و خوشبو و پر آب است و آن درختانی که بهره‌ی چندانی از خاک حاصل خیز و آب ندارند ، میوه‌های آن اندک و بی‌برکت و خشک و تلخ می‌باشد .

این یک اصل است که همیشه خوبان به خوبان و بدان به بدان ملحق می‌شوند . همواره یاران وفادار پیامبران از پاکان و مخلصان بوده‌اند و یاران بی‌وفا و دشمنانشان از ناپاکان و مشرکان .

یا علی !

تو آن کسی هستی که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو فرمود :

« تو امیر مؤمنان و سلطان دین و امام و پیشوای متقین و رهبر پیشانی سفیدان عالم می‌باشی » .1

و تو آن رهبر و امام و مولایی هستی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در حق تو و یارانت دعا کرد و فرمود :

« هرکس من مولای اویم ، علی هم مولای اوست . بارالها ! هرکس علی را به ولایت بپذیرد ، دوست بدار و هرکس او را به ولایت نپذیرد ، دشمن بدار و هرکس او را یاری کرد ، یاری کن و هرکس او را خوار شمرد ، خوار و ذلیلش گردان » .

سپس رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در ادامه‌ی کلامش درباره‌ی تو به امتش فرمود :

« ای امت ! آگاه باشید اگر به علی تمسک جوئید ، هرگز گمراه نمی‌شوید » .2

و بارها درباره‌ی جایگاه و مقامت و مقام خاندانت به مردم فرمود :

« خداوند انبیاء را از درختان مختلفی آفرید ؛ ولی من و علی را از درختی واحد آفرید . من اصل آنم و علی شاخه‌ی آن و فاطمه موجب باروری آن است و حسن و حسین میوه‌های آن و شیعیان ما برگ‌های آن‌اند » .

و سپس افزود :

« اگر کسی خدا را در میان صفا و مروه هزار سال و سپس هزار سال و از آن پس هزار سال عبادت کند ، تا همچون مشک کهنه شود ؛ اما محبت ما را نداشته باشد ، خداوند او را با صورت در آتش می‌افکند » .3

و درباره‌ی معرفت و علم تو فرمود :

« من شهر علمم و علی دروازه‌ی آن می‌باشد ، پس هرکس جویای علم باشد باید از دروازه‌ی آن وارد شود » .4

و باز درباره‌ات فرمود :

«علی صراط مستقیم است و حقیقتا در روز قیامت درباره‌ی ولایت او سؤال می‌شود».5

و باز فرمود :

« ای علی ! منزلت و مقام تو نسبت به من همان مقام و منزلت هارون است نسبت به موسی مگر اینکه بعد از من پیامبری نیست » .6

و باز درباره‌ی عزت و عظمت و مقامت فرمود :

« من و علی نوری بودیم در پیشگاه الهی و او را تسبیح و تقدیس می‌نمودیم ، هزار سال قبل از آنکه خداوند آدم را خلق نماید ؛ آنگاه که آدم را آفرید ، آن نور را در صلب وی قرار داد و من و علی همواره یک نور بودیم تا اینکه در صلب عبد المطلب از هم جدا شدیم و خداوند نبوت را مخصوص من گردانید و خلافت را مخصوص علی » .7

و باز درباره‌ات فرمود :

« هان ای امت ! آیا شما را به چیزی راهنمایی کنم که هرگاه بر آن توافق کنید ، به هلاکت در نیفتید ؟ ! همانا ولی شما خداوند و امامتان علی بن ابی‌طالب است ؛ پس خیرخواه و مخلص او باشید و تصدیقش کنید . همانا این مطلب را جبرئیل به من خبر داد » .8

وباز ندا سر داد و درباره‌ات فرمود :

« هان ای امت ! اگر علی را به ولایت و سرپرستی گیرید ، خواهید دید که راهنما و رهیافته است و شما را به راه راست می‌برد » .9

و باز فرمود :

« علی برای من مانند سر من است برای پیکرم » .10

و در جمع یاران بارها به تو فرمود :

« ای علی ! تو را جز مؤمن دوست ندارد و جز منافق دشمن ندارد » .11

و اینجا بود که برخی از یاران مخلص و و با معرفت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که به مقام ومنزلت بی‌بدیلت پی بردند ، چون پروانه‌های عاشق به دور خورشید وجودت چرخیدند و در لسان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به شیعیان علی شهرت یافتند .

آری !

یاران و پیروان تو همان یاران با بصیرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ همچون سلمان ، ابوذر ،

مقداد و عمار ـ بودند که تو را تصدیق نمودند و خاضع مقام و منزلتت شدند .

آن با معرفتان مخلص کسانی بودند که هرگز ایمانشان را با ظلم نیالودند و هرگز وجودشان را از خورشید تابناک ولایتت بی‌نیاز ندیدند .

یا مولا !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه کسی را از اهل بیت خود خواند12 و فرمود : علم او چون دریایی است که نمی‌توان به عمق آن رسید ؟13

یا مولا !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی کدام یک ازصحابه فرمود که بهشت مشتاق دیدار اوست ؟14

یا مولا !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم کدام یک از یاران خود را اینگونه توصیف نمود که آسمان و زمین ، کسی را راستگوتر از او ندیده است ؟15

آری ! سلمان

آری ! ابوذر

همان پاکان ، همان مجاهدان ، همان مخلصان !

آری ! آری !

از همان ابتدا پاکان و خوبان عالم عاشق تو بودند .

پیروان راستین تو که مصائب را در راه حفظ دین حق ، به جان خریدند همواره در طول تاریخ اسلام ، پیشگامان ایمان و معرفت بوده‌اند . چه بسیار از پیروان راستین تو در راه احیای حق جان خود را در طبق اخلاص تقدیم دوست نمودند تا ارزش‌های والای دین محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حفظ شود . پیروان راستین تو که از جام ولایتت ، شراب ناب محمدی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نوشیدند و در سرزمین پاک علوی روئیدند ، همواره آزادگان جهان بوده‌اند . تو در ایمان پیشگام و پایدار بودی و پیروانت نیز پیشگامان و پایداران‌اند ؛ تو در میدان نبرد با دشمنان خدا ، شیر و قهرمان بودی و پیروانت نیز قهرمان و شیران‌اند ؛ تو نسبت به دنیا بی‌رغبت بودی و مشتاق لقای خدا و پیروان راستین تو نیز بی‌رغبتان و مشتاقان‌اند .

از این رو رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی تو و شیعیانت به تو فرمود :

« ای علی ! تو و شیعیانت رستگاران روز قیامت‌اید » .16

پیروانت نه تنها در آخرت اهل نجات و رستگاران‌اند در دنیا نیز رستگاراند ؛ چون تو را دارند .

یا علی ! علی یعنی چه ؟ !

یعنی تمام پاکی‌های خدا در عالم ؛ یعنی تمام زیبایی‌های خدا در عالم ؛ یعنی تمام لطافت‌های خدا درعالم ؛ یعنی تمام شادی و سرورهای خدا در عالم ؛ یعنی تمام گنج‌های خدا در عالم ؛ یعنی تمام رازهای خدا در عالم ؛ یعنی تمام نعمت‌ها و بخشش‌های‌خدا در عالم !

یا علی ! علی یعنی چه ؟ !

یعنی غضب و انتقام و عذاب‌های الهی در عالم ! !

مگر خدا بهشت جاویدش را برای مؤمنان راستین ، محل پاکی‌ها و سرور و شادی‌ها و رحمت و فضل بی‌کرانش قرار نداده است ؟ !

و مگر خداوند جهنم جاویدش را برای کافران و معاندان ، محل غضب و انتقام و عذابش قرار نداده است ؟ !

و مگر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو نفرمود : « یا علی ! تو در قیامت بهشت و جهنم را تقسیم می‌کنی » ؟17

آری !

همه‌ی اینها در تو هست و تو اینها نیستی و برتری و فقط خداوند که خالق تو است ، تو را می‌شناسد .

تو قبل از تولدت چه مقام و منزلتی در عالم نور ، در پیشگاه الهی داشتی که ابراهیم خلیل علیه‌السلام از خداوند در خواست نمود که او را شیعه‌ی تو کند و خداوند درخواست وی را پذیرفت و در کلامش فرمود :

« همانا از شیعیان او ابراهیم است » .18

و نیز برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی شیعیانت به تو فرموده است :

« ای علی ! ... این دوستم جبرئیل از جانب خدای عزّ و جلّ به من خبر می‌دهد که به دوستدار و پیروان تو هفت خصلت داده است : آسانی در هنگام مردن ، همدمی‌در تنهایی ، نور در تاریکی ، امنیت در هنگام ترس ، برابری کفه‌ی میزان اعمال ، گذر از صراط و وارد شدن به بهشت به هشتاد سال پیش از ورود دیگر مردمان » .19

و نیز آنگاه که ابن عباس از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی این آیه پرسید : « و پیشتازان پیشی گیرنده ، آنان مقرّبان‌اند » ؛ حضرت فرمود : جبرئیل به من گفت : آن‌ها علی و شیعیان اویند ، آنان پیشتازان به سوی بهشت‌اند و به سبب لطف و کرامت خداوند به او نزدیک‌اند .20

و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی پیروان راستینت به تو بشارت داد :

« در روز قیامت شیعیان تو سیراب و غیر تشنه وارد می‌شوند و دشمنانت تشنه کام وارد می‌گردند و آب می‌طلبند و کسی به آن‌ها آب نمی‌دهد » .21

و خداوند درباره‌ی تو و پیروانت در قرآن جاویدش فرموده است :

« آنان که ایمان آوردند و نیکوکار شدند ، آنان به حقیقت بهترین اهل عالم‌اند » .22

جابر صحابی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی تو و شیعیانت می‌گوید : نزد پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودم که علی علیه‌السلام از دور نمایان شد ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« سوگند به کسی که جانم در دست اوست ،این شخص و شیعیانش در قیامت رستگار خواهند بود » .23

تو و پیروان راستینت مصداق این آیه‌ی کریمه‌ی خداوند می‌باشید :

« آنانکه به خدا ایمان آورده و نیکوکار شدند ، خوشا به حال آنان و مقام نیکویشان ! »24

آری ! آنان که خداوند قلبشان را به نور ایمان و یقین روشن بگرداند هرگز دامن غیر تو را نمی‌گیرند .

یا علی !

دشمنان شیعیان تو همان بی‌معرفتانی هستند که غرور نفس آنان را از صراط مستقیم بازداشته است . برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم صراط مستقیم را راه تو معرفی نمود و فرمود : شیعیان تو در صراط مستقیم‌اند .25 وهمچنین برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از ایجاد فرقه‌های متعدد در بین مسلمین و اختلاف خبر داد و راه نجات را فقط راه تو معرفی نمود و فرمود :

« به زودی امت من به هفتاد و سه فرقه تقسیم می‌شوند ؛ همه‌ی آنان در جهنم‌اند مگر پیروان علی » .26

خدا تو را برای هدایت مردمان امام مقرر فرمود و به پیامبرش صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم امر نمود تا به همه‌ی مردمان بگوید که تابع تو باشند27 و شیعیانت کسانی‌هستند که به ندای الهی لبیک گفتند و دعوت وی را اجابت نمودند و خداوند به آنان وعده‌ی بهشت جاوید را داده است و منکرانت دعوت خدا را اجابت نکرده‌اند و عاقبتی ناگوار در انتظارشان می‌باشد که خداوند می‌فرماید :

« آنان که دعوت حق را اجابت کرده و به خدا ایمان آوردند ، بر آن‌ها بهترین پاداش و خوشترین زندگانی است و آنان که اجابت نکردند ، اگر مالک دو برابر آنچه روی زمین است ، باشند و آن را فدیه دهند [ از آن‌ها پذیرفته نمی‌شود ]

و آنان را حساب سخت و جایگاه دوزخ باشد که بسیار بد آرامگاهی است » .28

آن کس که مدّعی معرفت است و کمال و شهود و گروهی را پشت سر خود در مسیری ناصحیح مجذوب خویش کرده ؛ اما به شیعیانت فحاشی می‌کند و ناسزا می‌گوید ، حقیقتا وی از معرفت تهی است و غرور و خودخواهی بر او حاکم و امام است .29

پیروان راستین تو حقیقتا اهل تقوا و پاکی می‌باشند ؛ پیروان راستین تو اهل عبادت

خالصانه و به دور از ریا می‌باشند . شیعه به اسم و نام نیست ؛ بلکه به ایمان و عمل است و پیروان راستین تو اهل ایمان و عمل‌اند ؛ شیعیان واقعی تو اهل نماز اول وقت می‌باشند و آن را بر هر کاری ترجیح می‌دهند ؛ شیعیان راستین تو مدام کلام خدا را می‌خوانند و تفکر می‌کنند ؛ شیعیان راستین تو همان مجاهدان راه خدا می‌باشند که هرگز با دشمنان خدا و دشمنان دین حق لحظه‌ای کنار نمی‌آیند ، و شیعیان راستین تو همان منتظران‌اند ، منتظران فرزندت مهدی ( عجل اللّه تعالی فرجه ) ، تا ظهور نماید و در رکاب او برای احیای دین حق جانشان را نثار کنند .

حکمت‌نامه‌ی پنجم : مناقب امیرمؤمنان علیه‌السلام و شیعیان آن حضرت

حکمت‌نامه‌ی پنجم :

مناقب امیرالمؤمنین علیه‌السلام و شیعیان آن حضرت در منابع اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت أمیرالمؤمنین و یعسوب الدین و امام المتقین و قائد الغرّ المحجّلین .

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به امیر مؤمنان علی علیه‌السلام فرمود :

تو امیرمؤمنین و سلطان دین و امام متقین و رهبر پیشانی سفیدان می‌باشی .

مضمون حدیث فوق که مقام و عظمت و حقانیت و امامت امیر مؤمنان را می‌رساند در منابع و مآخذ اهل سنت به صورت متواتر وجود دارد ؛ از جمله :

صحیح بخاری ، ج 4 ، باب مناقب مهاجرین ، ص 208 و ج 5 ، ص 129

سنن ابن ماجه ، ج 1 ، باب فضائل علی [ علیه السلام ] ص 43

سنن ترمذی ، ج 5 ، باب مناقب علی [ علیه السلام ] ص302

مستدرک حاکم ، ج 2 ، ص 337

مسند احمد حنبل ، ج1 ، ص 170

السنن الکبری ، بیهقی ، ج 9 ، باب ما علی الوالی من أمر الجیش ، ص 40

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، باب منزلت علی [ علیه السلام ] ص 109

فتح الباری ، مناقب علی [ علیه السلام ] ج7 ، ص60

نظم درر السمطین ، زرندی حنفی ، مناقب امیرالمؤمنین [ علیه السلام ] ص 95

سیر أعلام النبلاء ، ذهبی ، ج1 ، ص 143

سیره ابن هشام ، ج 4 ، ص 163

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 9 ، کتاب الصحبة ، ص167

تاریخ طبری ، ج 2 ، ص 368

التنبیه و الأشراف ، مسعودی ، ص236

و منابع دیگر .

2 ـ پیامبر بزرگوار اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غدیر خم در جمع ده‌ها هزار نفر از مردمان علی علیه‌السلام را به عنوان امام و جانشین معرفی نمود و فرمود :

« من کنت مولاه فهذا علی مولاه ؛ اللّهمّ وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله ؛ إن تمسّکتم به لن تضلّوا بعده ابدا » .

حدیث فوق در منابع اهل سنت به صورت متواتر ( فراوان و مستند ) آمده است ؛ از جمله :

سنن ترمذی ، ج 2 ، مناقب علی [ علیه السلام ] حدیث 3797 ، ص297

سنن ابن ماجه ، تحقیق فؤاد عبدالباقی ، ج 1 ، ص 430

مستدرک حاکم، حاکم نیشابوری، ج 9، باب وصیة النبی ( صلی‌اللّه علیه [ وآله ] وسلّم )، ص 103

سنن نسائی ، ج 5 ، ص 130

المعجم الکبیر ، طبرانی ، ج 5 ، حدیث 4969 ، ص166

مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص103

تاریخ یعقوبی ، ج 2 ، ص 112

مناقب خوارزمی ، ص16

تفسیر فخر رازی ، ج 12 ، ص 49

مسند أبی یعلی موصلی ، ج 1 ، حدیث 567 ، ص 429

و منابع متعدد دیگر

3 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

إنّ اللّه خلق الأنبیاء من أشجار شتّی ، و خلفت أنا و علی من شجرة واحدة ؛ فأنا أصلها وعلی فرعها وفاطمة لقاحها والحسن والحسین ثمارها وأشیاعنا أوراقها . لو أنّ عبدا عبَد اللّه بین الصفاء و المروة ألف عامٍ ، ثمّ ألف عامٍ ، ثمّ ألف عامٍ حتّی یصیر کالشن البالی ، ثمّ لم یدرک محبّتنا کبّه اللّه علی منخریه فی النار .

( مجمع البیان ، ج 9 ، ص 29 ؛ تاریخ مدینة دمشق ، ج 41 ، ص 335 )

حدیث فوق را مرحوم طبرسی مفسر معروف شیعی از کتاب شواهد التنزیل حاکم حسکانی که از مفسّران و محدثان معروف اهل سنت است ، نقل می‌کند .

4 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

أنا مدینة العلم و علی بابها ، فمن أراد العلم فلیأت بالباب .

حدیث فوق از احادیث بسیار مشهوری است که علاوه بر محدثان شیعه جمع کثیری از محدثان اهل سنت در کتب خود نقل نموده‌اند ؛ از جمله :

دفع الإرتیاب عن حدیث الباب ، سید علی بن محمّد علوی ( این کتاب که از مصادر حدیثی اهل سنت می‌باشد در اثبات صحّت حدیث مدینة العلم نوشته شده است ) .

مستدرک الصحیحین ، حاکم نیشابوری ، ج2 ، ص 126

الإستیعاب ، ابن عبد البرّ ، ج3 ، ص1102

المعجم الکبیر .، طبرانی ، تحقیق حمدی السلفی ، ج 11 ، ص 55

الجامع الصغیر ، سیوطی ، ج 1 ، حرف همزه ، ص481

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 13 ، باب فضائل علی [ علیه السلام ] ص 148

فیض القدیر ، المناوی ، تحقیق احمد عبد السلام ، ج 3 ، ص60

أُسد الغابة ، ابن اثیر ، ج4 ، ص 22

الصواعق المحرقة ، ، ابن حجر ، ص 76

تاریخ بغداد ، خطیب بغدادی ، ج 3 ، ص 181

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج9 ، ص20

تهذیب التهذیب ، ابن حجر عسقلانی ، ج7 ، ص296

و ده‌ها منبع دیگر .

مفاد حدیث :

به وضوح می‌رساند که رسیدن به علوم ناب نبوی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را جز از طریق علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام میسّر نمی‌داند و کسانی که راه غیر او را برگزیدند ، بی‌بهره از معارف الهی می‌شمارد . این حدیث شریف حقانیت و خلافت بلافصل امام علی علیه‌السلام را اثبات می‌کند ؛ زیرا آن کس که باب علم دین است شایسته‌ی جانشینی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است نه دیگران .

5 ـ عن ابن عباس : قلت للنبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : یا رسول اللّه ! أ للجنّة جواز ؟ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : نعم . قلت : و ما هو ؟ قال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : حبّ علیّ بن أبی طالب .

( تاریخ بغداد ، ج 3 ، ص 161 ؛ تاریخ دمشق ، ج 42 ، ص 244 )

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت النبأ العظیم و الصراط المستقیم و أنت المثل الأعلی .

( تفسیر برهان ، ج 5 ، ص 565 ؛ عیون أحبار الرّضا علیه‌السلام ، صدوق ، ج 2 ، ص 6 )

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

لا یجوز أحد الصراط إلاّ من کتب له علی جواز .

( ینابیع المودة ، ج 3 ، ص 230 ؛ الصواعق المحرقة ، هیثمی ، ص 192 )

ذکر البیهقی عن الحاکم النیشابوری ، بأسناده عن رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

إذا جمع اللّه الأوّلین و الآخرین یوم القیامة و نصب الصراط علی جسر جهنّم ، لم یجزها أحد إلاّ من کانت معه براءة بولایة علیّ بن أبی طالب .

( البیهقی ، محبّ الدین طبری فی الریاض ، ج 2 ، ص 172 )

قال ابن عباس : دخل الإمام علی علیه‌السلام علی النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و عنده عائشة ، فجلس بین النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم وعائشة ؛ فقالت ما کان لک مجلس غیر فخذی ؟

فضرب النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم علی ظهرها و قال :

مه لا تؤذینی فی أخی ، فأنّه أمیر المؤمنین و سید المسلمین و قائد الغر المحجّلین یوم القیامة ، یقعد علی الصراط المستقیم فیدخل أولیاءه الجنّة و یدخل أعداءه النار .

( کنز العمّال ، ج 11 ، ص 619 ؛ جواهر المطالب ، ابن دمشقی ، ج1 ، باب 49 ، ص349 ؛ ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، باب 14 ، ص 221 ؛ شرح المقاصد ، تفتازانی ، ج 2 ، ص291 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی‌الحدید ، ج 9 ، ص 169 ؛ الإصابة ، ابن حجر عسقلانی ، ج 4 ، ص 170 ؛ مناقب ابن‌مردویه ، ص 62 و ... )

6 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

أنت منّی بمنزلة هارون من موسی إلاّ أنّه لا نبیّ بعدی .

حدیث فوق به صورت متواتر در منابع مشهور اهل سنت موجود است ؛ از جمله :

صحیح بخاری ، ج 4 ، باب مناقب مهاجرین ، ص208

صحیح مسلم ، ج 7 ، باب فضائل عل [ علیه السلام ] ص120

سنن ابن ماجه ، ج1 ، باب فضل علی [ علیه السلام ] ص 430

مسند احمد حنبل ، ج 1 ، ص 170

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، باب منزلت علی [ علیه السلام ] ص 109

و ...

7 ـ قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

کنت أنا و علی نورا بین یدی اللّه عزّ و جلّ ، یسبح اللّه ذلک النور و یقدّسه قبل أن

یخلق اللّه آدم بألف عام ، فلمّا خلق اللّه آدم رکب ذلک النور فی صلبه ، فلم یزل فی‌شی ء واحد حتّی افترقنا فی صلب عبد المطلب ، ففیّ النبوّة و فی علی الخلافة .

مضمون حدیث فوق در منابع اهل سنت آمده است ؛ از جمله :

مناقب ابن مغازلی ، ص 88

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج 1 ، ص351

ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، باب اول در سبقت نور رسول ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم ) ص 47

شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 2 ، ص 45

مودّة القربی ، علی بن شهاب الدین الحسینی الهمدانی الشافعی ، ص 82

الفردوس ، دیلمی ، ج 2 ، ص 5

و ...

8 ـ ابن ابی الحدید معتزلی در شرح نهج البلاغه ، جلد 3 ، صفحه 98 از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

ألا أدلّکم علی ما إن تسالمتم علیه لم تهلکوا ؟ ! إنّ ولیّکم اللّه و إنّ إمامکم علیّ بن أبی طالب [ علیه السلام ] فناصحوه و صدّقوه فإنّ جبرئیل أخبرنی بذلک .

9 ـ متقی هندی در کتاب کنزالعمال با توجه به منابع اهل سنت از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند که فرمود :

إن تولّوا علیّا تجدوه هادیا مهدیّا ، یسلک بکم الطریق المستقیم .

( کنزالعمال ، حدیث 32966 )

10 ـ قال الرسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علیّ منّی بمنزلة رأسی من بدنی .

( مناقب ، ابن‌مردویه ، ص 107 ؛ کنزالعمال ، ج 4 ، ص 32914 )

11 ـ قال الرسول صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم لعلی [ علیه السلام ]

لا یحبّک إلاّ مؤمن و لا یبغضک إلاّ منافق .

( سنن نسائی ، ج 8 ، ص 16 ؛ کنز العمّال ، حدیث 32878 )

12 و 13 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سلمان فارسی را از اهل بیت خود خواند و فرمود :

سلمان دریایی از علم است که نمی‌توان به عمق آن رسید .

( اختصاص شیخ مفید ، ص322 )

14 ـ جابر بن عبداللّه از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند که فرمود :

همانا اشتیاق بهشت به سلمان بیش از اشتیاق سلمان به بهشت است .

( بحار الأنوار ، ج 22 ، ص341 )

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی ابوذر فرمود :

ما أظلّت الخضراء و لا أقلّت الغبراء من ذی لهجة أصدق و لا أوفی من أبی ذر ، شبه عیسی بن مریم .

( سنن ترمذی ، حدیث 3802 ، در منقبت ابی ذر )

و در حدیث دیگری ترمذی نقل می‌کند :

ابوذر یمشی فی الأرض بزهد عیسی بن مریم .

( سنن ترمذی ، باب مناقب ابوذر )

16 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

یا علی ! أنت و شیعتک الفائزون یوم القیامة .

مضمون حدیث فوق ـ که بیانگر حقانیت امام علی علیه‌السلام و شیعیانش می‌باشد ـ در منابع اهل سنت به صورت گسترده موجود می‌باشد ؛ از جمله :

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 6 ، ص379

فتح القدیر ، شوکانی ، ج 5 ، ص477

شواهد التنزیل ، حاکم نیشابوری ، تحقیق محمد المحمودی ، ج 1 ، ص 500

تفسیر آلوسی ، ج 30 ، ص 207 ، ذیل تفسیر آیه خیر البریة

تاریخ دمشق ، تحقیق علی شیری ، ج 42 ، ص 332

الکامل ، ابن کثیر ، ج 7 ، ص 312

المعجم الأوسط ، طبرانی ، تحقیق دار الحرمین ، ج 6 ، ص 354

مجمع الزوائد ، ابن حجر هیثمی ، ج 9 ، باب فی من یحبّه و فی من یبغضه ، ص 131

نظم درر السمطین ، زرندی حنفی ، باب مناقب امام علی [ علیه السلام ]

و منابع متعدد دیگر .

17 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی بن أبی طالب علیه‌السلام :

یا علی ! إنّک قسیم الجنّة و النّار و أنت تقرع باب الجنّة و تدخلها أحبّائک بغیر حساب .

( ینابیع المودة ، حنفی قندوزی ، ج 1 ، ص 249 )

حدیث فوق به صورت فراوان در منابع اهل سنت موجود است که در فصلی‌جداگانه به آن پرداخته می‌شود .

18 ـ « وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لاَءِبْراهِیمَ »

ترجمه : و از پیروان او ابراهیم بود . ( سوره صافات ، آیه 83 )

قال الرجل لعلی بن الحسین علیهماالسلام : أنا من شیعتکم المخلص .

فقال الإمام له : فإذن أنت کإبراهیم الخلیل الذی قال اللّه تعالی :

« وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لاَءِبْراهِیم * إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ » فإن کان قلبک کقلبه فأنت من شیعتنا و إن لم یکن قلبک کقلبه و هو طاهر من الغش و الغلّ فأنت من محبّینا ، و إلاّ فإنّک إن عرفت أنّک بقولک کاذب فیه أنّک لمبتلی بفالج لایفارقک إلی الموت ، أو جذام لیکون کفارة لکذبک هذا .

( تفسیر العسکری ، ص 309 ، حدیث 155 ؛ تفسیر برهان ، ج 4 ، ص 603 )

و قال الصادق علیه‌السلام :

قوله عزوجل : و إنّ من شیعة لإبراهیم ، أی إنّ ابراهیم علیه‌السلام من شیعة النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فهو من شیعة علیّ علیه‌السلام و کلّ من کان من شیعة علیّ فهو من شیعة النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم .

( تفسیر برهان ، ج4 ، ص600 )

19 ـ قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

یا علی ! هذا حبیبی جبرئیل یخبرنی عن اللّه جلّ جلاله أنّه قد أعطی محبّک و شیعتک سبع خصال : الرفق عند الموت و الأنس عند الوحشة و النّور عند الظلمة و الأمن عند الفزع و القسط عند المیزان و الجواز علی الصّراط و دخول الجنّة قبل سائر الناس من الأمم بثمانین عاما .

( امالی ، صدوق ، ص 336 ؛ بحار الأنوار ، ج 65 ، ص 9 )

20 ـ رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

و قد سأله ابن عباس عن قول اللّه جل جلاله : « و السابقون السابقون اولئک المقرّبون » .

قال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

قال لی جبرئیل ، ذاک علی و شیعته هم السابقون إلی الجنّة المقرّبون من اللّه بکرامته لهم .

( کشف الغمّة ، اربلی ، ج 1 ، ص 306 ؛ امالی شیخ طوسی ، ص 77 )

21 ـ رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلیّ علیه‌السلام :

ترد شیعتک یوم القیامة رواءً غیر عطاش و یرد عدوّک عطاشا یستسقون فلا یسقون .

( عیون اخبار رضا علیه‌السلام ، ج 2 ، ص 60 ؛ بحارالأنوار ، ج 8 ، ص 20 )

22 ـ « إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ »

ترجمه : ( امّا ) کسانی که ایمان آوردند واعمال صالح انجام دادند ، بهترین خلق ( خدا ) هستند . ( سوره بینه ، آیه 7 )

در ذیل آیه‌ی فوق روایات متعددی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در منابع اهل سنت نقل است که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : بهترین خلایق علی علیه‌السلام و شیعیان وی می‌باشند ؛ برای نمونه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود :

أنت یا علی و شیعتک خیر البریّة .

نظم درر السمطین ، زرندی حنفی ، ص99

جامع البیان طبرسی ، ج30 ، ذیل آیه فوق ، ص 335

شواهد التنزیل ، ج2 ، ص45

مناقب خوارزمی ، فصل 17 ، ص 266

تفسیر آلوسی ، ج30 ، ص 207

الکامل ، ابن کثیر ، ج7 ، ص213

تاریخ بغداد ، ج12 ، ص 284

23 ـ عن جابر بن عبداللّه :

کنّا عند النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فأقبل علی بن أبی طالب علیه‌السلام فقال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قد أتاکم أخی ، ثمّ التفت إلی الکعبة فضربها بیده ، ثمّ قال : و الّذی نفسی بیده ! إن ّ هذا و شیعته هم الفائزون یوم القیامة .

( ینابیع المودة ، ج 2 ، باب 58 ، ص 357 ؛ ولایة علی علیه‌السلام فی القرآن من کتب السنة ، نجاح طایی ، ج9 ، ص 190 ؛ شواهد التنزیل ، ج2 ، ص 459 مناقب خوارزمی ، ص 111 )

24 ـ « ألَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ طُوبَی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ »

ترجمه : کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند ، برای آنها پاکیزه‌ترین ( زندگی ) و سرانجام نیک است . ( سوره رعد ، آیه 29 )

حاکم حسکانی نیشابوری از ابی جعفر ، امام باقر [ علیه السلام ] نقل می‌کند :

سئل رسول‌اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عن قوله تعالی : « طُوبَی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ » .

قال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : هی شجرة فی الجنّة أصلها فی دار علی و فرعها علی أهل الجنّة .

فقیل له صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : سألناک عنها یا رسول اللّه ، فقلتَ : أصلها فی داری ، ثمّ سألناک مرّة أخری فقلتَ : شجرة فی الجنّة أصلها فی دار علی و فرعها علی أهل الجنّة !

فقال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : إنّ داری و دار علی واحدة .

( شواهد التنزیل ، ج1 ، ص 305 )

شبیه این معنا در برخی کتب دیگر اهل سنت آمده است :

مناقب ، ابن مغازلی ، ص 268

الدر المنثور ، سیوطی ، ج4 ، ص 59

تفسیر قرطبی ، ج9 ، ص 317

قال ابن عباس : لمّا نزلت هذه الآیة ، قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

تأتی أنت و شیعتک یوم القیامة راضیین مرضیّین و یأتی أعداؤک غضابا مقمحین .

مناقب ، ابن مردویه ، ص 346

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 6 ، ص 376

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج11 ، ص 323

مجمع الزوائد ، ابن حجر هیثمی ، ج 9 ،ص 131

المعجم الکبیر ، طبرانی ، ج 1 ، ص 319

تفسیر آلوسی ، ج 30 ، ص 207

تاریخ بغداد ، خطیب بغدادی ، ج12 ، ص 284

و ...

عن علی علیه‌السلام قال لی رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

ألم تسمع قول اللّه تعالی : « إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ » ، هم أنت وشیعتک و موعدی و موعدکم الحوض إذا جاءت الأمم للحساب یدعون غرّا محجّلین .

شواهد التنزیل ، ج 2 ، ص 459

ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 2 ، باب 58 ، ص 357

فتح القدیر ، شوکانی ، ج 5 ، ص477

بشارة المصطفی ، محمد بن علی الطبری ، ص296

و ...

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

یا أباالحسن ! أما إنّک و شیعتک فی الجنّة .

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، باب فضل اهل بیت [ علیهم السلام ] ص 173

المعجم الأوسط ، ج 6 ، ص 355 و ج 7 ، ص 343

کنز العمّال ، ج 1 ، ص 223

تفسیر ثعلبی ، تحقیق محمد عاشور ، ج9 ، ص67

قال ابن سیرین عن الآیة :

« طُوبَی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ » : هی شجرة فی الجنّة ، أصلها فی حجرة علی و لیس فی الجنّة حجرة إلاّ و فیها غصن من أغصانها .

المناقب ، ابوبکر بن مردویه ، ص 268

ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، باب 24 ، ص 287

الجامع لأحکام القرآن ، ج 9 ، ص 317

تاریخ بغداد ، ج 9 ، ص 317

قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

أما علمت أنّ منزلی و منزل علی فی الجنّة واحد و قصری و قصر علی فی الجنّة واحد و سریری و سریر علی فی الجنّة واحد .

( شواهد التنزیل ، حاکم نیشابوری ، ج 1 ، ص 306 )

25 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت النبأ العظیم و الصراط المستقیم و أنت المثل الأعلی .

( عیون اخبار الرضا علیه‌السلام ، شیخ صدوق ، ج 1 ، ص 9 )

26 ـ در منابع شیعه و اهل سنت از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل شده است :

تنقسم أُمتی إلی ثلاث و سبعین فرقة کلّهم فی جهنّم إلاّ علی و شیعته .

( مناقب خوارزمی حنفی ، ص331 ؛ تفسیر الدر المنثور ، سیوطی ، ج 3 ، ص 149 ؛ شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص 204 ؛ مناقب ابن مردویه ، ص 244 ؛ کفایة الأثر ، ابن‌خزّاز قمی ، ص 155 و ... )

27 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غدیر خم فرمود :

من کنت مولاه فهذا علی مولاه .

منابع حدیث فوق ـ که به حد تواتر است ـ در فصل مخصوص خود ذکر خواهد شد .

28 ـ « لِلَّذِینَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنَی وَ الَّذِینَ لَمْ یَسْتَجِیبُوا لَهُ لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِی‌الاْءَرْضِ جَمِیعا وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لاَفْتَدَوْا بِهِ أُوْلَئِکَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ وَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهَادُ »

ترجمه : برای آنها که دعوت پروردگارشان را اجابت کردند ، پاداش نیکو است ؛ و کسانی که دعوت او را اجابت نکردند ، ( آنچنان در وحشت عذاب الهی فرو می‌روند ، که ) اگر تمام آنچه در روی زمین است و همانندش ، از آنِ آنها باشد ، همه را برای رهایی از عذاب فدیه می‌دهند . ( ولی از آنها پذیرفته نخواهد شد . ) برای آنها حساب بدی است و جایگاهشان جهنم ، وچه بد جایگاهی است ! ( سوره رعد ، آیه 18 )

29 ـ ابن عربی از صوفیان اهل سنت که طرفدارانش وی را پدر عرفان اسلامی‌معرفی می‌کنند ، عداوت شدیدی نسبت به پیروان امیرمؤمنان علی علیه‌السلام دارد ؛ وی در آثارش می‌کوشد به وسیله‌ی فحاشی و ناسزاگویی و تهمت زدن ، کینه‌ی خود را نسبت به آنان ابراز کند . او در یکی از آثار مشهورش به نام « الفتوحات المکیه » کلمه‌ی خنزیر را که حاوی خبائث ظاهری و باطنی است به این منظور انتخاب کرده و برای اینکه بهتر در نفوس مؤثر افتد ، حیله‌ای اندیشیده و آن را به عنوان یک مکاشفه از رجال اللّه مطرح می‌کند و می‌گوید :

« و منهم [ رجال اللّه ] الرجبیون و هم أربعون نفسا فی کلّ زمان لا یزیدون و لا ینقصون و هم رجال حالهم القیام بعظمة اللّه و هم رکن الأفراد و هم أرباب القول الثقیل من قوله تعالی : « إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً » [ سوره مزمل آیه 5 ] لقیت واحدا منهم ... و کان هذا الذی رأیته ... کشف الروافض من أهل الشیعة فکان یراهم خنازیر ... فإذا مرّ علیه یراه فی صورة خنزیر فیستدعیه و یقول له تب إلی اللّه فإنّک شیعیّ رافضیّ ... » .

رجبیون گروهی از رجال اللّه هستند که در هر زمان چهل نفر از آنان وجود دارند ؛ عدد آنان نه کم می‌شود و نه زیاد . آنان قائم به عظمت الهی هستند ، آنان رکن افرادند ، آنان ارباب قول ثقیل در آیه‌ی شریفه‌ی « إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً » [ سوره مزمل آیه 5 ] می‌باشند . یکی از آنان را ملاقات کردم ، آن کس را که من دیدم باطن شیعیان رافضی را کشف کرده بود ، آنان را به صورت خوک می‌دید . هرگاه به یکی از آنان می‌گذشت ، او را به صورت خوک می‌دید و می‌گفت تو شیعه‌ی رافضی‌هستی توبه کن !

( الفتوحات المکیه ، ج 2 ، باب الثالث و السبعون ، ص 8 )

حضرت امام خمینی ( رحمة اللّه علیه ) جوابی دندان شکن به یاوه‌های ابن‌عربی می‌دهد وی در کتاب تعلیقات بر شرح فصوص الحکم می‌نویسد :

« بل قد یشاهد السالک المرتاض نفسه و عینه الثابتة فی مرآة المشاهد لصفاء عین المشاهد ، کرؤیة بعض المرتاضین من العامّة الرّفضة بصورة الخنزیر بخیاله ، و هذا لیس مشاهدة الرفضة کذا ؛ بل لصفاء مرآة الرافضی رأی المرتاض نفسه الّتی هی علی صورة الخنزیر فیها فتوهّم أنّه رأی الرافضی ، و ما رأی إلاّ نفسه » .

بعضی از نفوس از آنجا که صفحه‌ی وجودشان در اثر صفای باطنی هم چون آئینه مصقّل می‌باشد ، ممکن است سالک مرتاض عین ثابت نفوس خویش را در آینه‌ی وجود او مشاهده نماید ؛ نظیر مشاهده‌ی شیعیان به صورت خنزیر توسط بعضی مرتاضین اهل سنت که گمان کرده‌اند آن صورت واقعی شیعیان بوده ؛ بلکه به واسطه‌ی صفای آینه‌ی شیعیان ، مرتاض صورت خود را که به شکل خنزیر ( خوک ) بوده در آینه‌ی او مشاهده نموده و گمان کرده است که صورت رافضی ( شیعه ) بوده ؛ حال آنکه فقط صورت خود را دیده است !

( تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس ، ص 221 )

البته بعضی از پیروان عقاید ابن عربی سعی می‌کنند سخن وی را به دو گونه توجیه کنند :

الف ـ چنین موردی جزو تحریف آثار ابن عربی است .

ب ـ ابن عربی تقیه کرده است .

جواب :

اولاً : این سخن در تمام نسخه‌های قدیمی خطی ابن عربی موجود است ؛ پس نمی‌تواند تحریف باشد .

ثانیا : فحاشی و ناسزاگویی هیچ شبیه تقیه نمی‌باشد .

ابن عربی در جاهای دیگری هم به شیعیان فحاشی نموده است ، مثلاًوی در همین کتاب ( الفتوحات المکیه ) ، ج 1 ، ص 281 ، باب الخامس و الخمسون انواع تهمت‌ها را بدون مدرک به شیعیان می‌زند و می‌گوید : منحرف‌ترینشان شیعیان دوازده امامی هستند !

یکی از طرفداران عقاید وی به نام سید جلال الدین آشتیانی به این حقیقت اعتراف کرده و می‌گوید : « ابن عربی خصم ألَدّ شیعه‌ی امامیه [ دوازده امامی [است » .

( مقدمه بر شرح قیصری ، ص 44 )

حکمت ششم : فداکاری و جانبازی علی علیه‌السلام در « لیلة المبیت »

اشاره

حکمت ششم :

گواهی می‌دهم که تو برای رضای خدا و برای حفظ جان برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با آغوش باز به استقبال مرگ رفتی .

تو همیشه در آزمون‌های الهی مقدم و سرافراز و پیروزمند بودی ؛ نه تنها همیشه در ایمان ممتازترین رتبه‌ها را کسب نمودی ، همچنین در ایثار و فدکاری و بذل جان نیز پیشگام بودی و سایر مؤمنان مخلص با فاصله‌ای بسیار زیاد پشت سر تو قرار داشتند .

تو در بهار جوانی خود حاضر شدی که تمام هستی خود ـ که جان ارزشمندت باشد ـ را برای حفظ نهال اسلام در راه حق فدا کنی و در راه خدا با آغوش باز به استقبال مرگ رفتی و هیچ نترسیدی و ایثار و جانبازی تو نه برای بهشت یا نجات از دوزخ بود بلکه فقط برای کسب رضای الهی بود .

داستان رشادت و فداکاری بزرگت در سال سیزدهم بعثت را مورخان چنین نوشته‌اند :

در سال دوازدهم و سیزدهم بعثت کفار قریش متوجه شدند که خطر بزرگی پیکره‌ی آن‌ها را تهدید می‌کند ؛ زیرا بسیاری از مسلمانان مکه پنهانی برای در امان ماندن از آزار و اذیت قریش به مدینه هجرت می‌کردند ؛ خبر به کفار قریش رسید که مسلمانان مهاجر در مدینه توانسته‌اند توجه عده‌ی زیادی از مردم مدینه را به اسلام جلب کنند و از مردم مدینه برای پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بیعت بگیرند . آن‌ها فهمیدند که اگر

محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به مدینه هجرت کند ، مدینه تبدیل به پایگاه مهمی برای پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خواهد شد و در نتیجه موقعیت همه‌ی آن‌ها به خطر خواهد افتاد .

بزرگان قریش جلسه‌ای در محلی به نام « دار الندوه » منعقد کردند تا با تبادل افکار چاره‌ای بیندیشند . در آن جلسه پیشنهاد برای زندانی کردن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم یا او را دست و پا بسته سوار بر شتری چموش کردن و در صحرا رها نمودن رد شد و نهایتا به این نتیجه رسیدند که تنها راه جلوگیری از نفوذ اسلام قتل پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است .

قرآن مجید آن جلسه را چنین بیان می‌فرماید :

« هنگامی که آنان که کفر ورزیدند ،برای تو نیرنگ می‌ورزیدند که یا زندانیت کنند یا بکشند و یا بیرونت کنند ؛ آنان مکر می‌کنند و خداوند نیز [ در جوابشان ] مکر می‌کند و خداوند بهترین مکر آوران است » .1

بنابراین از هر قبیله شخصی جنگجو را مشخص کردند تا شبانه به منزل پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هجوم برند و وی را به قتل رسانند تا خون او در میان قبائل پخش شود و بنی‌هاشم نتوانند با تمام قبایل به نبرد بپردازند و به پرداخت خون بها راضی شود . چهل نفر از افراد انتخاب شدند و قرار شد چون شب فرا رسد آن افراد مأموریت خود را انجام دهند . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از طریق وحی از نقشه‌ی خطرناک کفار قریش باخبر شد و تصمیم گرفت شبانه به سوی مدینه هجرت کند و برای کور کردن خط تعقیب دشمن کسی را مشخص کند که در بسترش بخوابد تا مشرکان تصور کنند که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بیرون نرفته و درون خانه است . فایده این کار این بود که بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را خالی نمی‌دیدند و راه‌ها را آزاد می‌گذاشتند و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌توانست به نقطه‌ای امن پناه برد .

حالا باید دید چه کسی حاضر می‌شود در بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ که قرار است چهل شمشیر برنده بر آن فرود آید ـ بخوابد و جان خود را فدای وی کند ؟ !

آری یا امیرمؤمنان !

آن شخص فداکار تو بودی ؛ تو بودی اولین مؤمن به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و تو بودی

که همواره چونان پروانه‌ای به دور خورشید وجود پیامبرمی گشتی و آنگاه که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم موضوع را با تو در میان گذاشت ، بدون کوچکترین تردید پذیرفتی و به او گفتی : ای پیامبر خدا ! آیا باخوابیدن من در آن جا شما سالم خواهید ماند ؟ و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : آری ! سالم خواهم ماند .

آنگاه با چشمانی اشکبار و تبسمی زیبا خود را روی زمین انداختی و سجده‌ی شکر به جای آوردی و برخاستی و گفتی : آن چه را مأمور گشته‌ای انجام ده که چشم و گوش و سویدای قلبم فدای تو باد ! فرمانم ده به هر آنچه می‌خواهی که همانند دستیار شما هستم ، همان گونه که مراد شماست در آن وارد می‌شوم و موفقیتم فقط از ناحیه‌ی خداست .2

چه زیبا ! چه زیبا !

تو در آن بهار جوانی ـ که هر جوانی مشتاق زندگی است ـ از زندگی و سلامتی خود هیچ نپرسیدی و فقط و فقط از زندگی و سلامتی برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پرسیدی و آنگاه که وی مژده‌ی سلامتش را به تو داد ، مشتاقانه بر خاک افتادی و خدا را شکر نمودی .

آری !

بی‌جهت نبود که محبوب رسول خدا شدی و عزیزترین کس در نزد ایشان ؛ تا آن جا که درباره‌ات فرمود :

« همانا گوشت علی از گوشت من است و خون او از خون من »3

و نیز درباره‌ات فرمود :

« علی برای من مانند سر من است برای پیکرم »4

و بارها نسبت به تو سفارش کرد و فرمود :

« علی از من است و من از علی و هرکس علی را بیازارد ، مرا آزرده است » .

تو همواره عزیز و محبوب قلب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی ؛ اما با این فداکاری بزرگت در پیشگاه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و ملائکه‌ی‌آسمان‌ها عزیزتر شدی .

تو از آغاز شب ، در بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خوابیدی و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در موقعیتی مناسب از

منزل خارج شد . همین که تو در آن شب خطرناک در بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خوابیدی خداوند به دو فرشته‌ی عزیز خود جبرائیل و میکائیل فرمود : کدامیک از شما حاضرید فدای دیگری شوید؟! هیچ کدام از آن‌ها حاضر نشدند . خداوند فرمود : اینک مشاهده کنید که چگونه علی بن ابی‌طالب حاضر است جان خود را فدای رسول خدا کند !5

آری یا امیرمؤمنان !

پاسی از شب گذشته بود که به وسیله‌ی چهل نفر محاصره‌ی خانه‌ی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آغاز شد ؛ آنان از شکاف در به خانه نگاه می‌کردند و وضع را عادی می‌دیدند . صبحگاهان که مهاجمان به خانه‌ی وحی هجوم بردند و گرداگرد بستر حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را محاصره کردند ، تو یا امیرمؤمنان ! از جای برخاستی و به مهاجمان گفتی : چه می‌خواهید ؟ ! آنان با عصبانیت و فریاد به تو گفتند : پسرعمویت محمد کجاست ! ؟ و تو شجاعانه جواب دادی : مگر شما مرا نگهبان او قرار داده بودید ؟ ! آن نابکاران از سخن تو بسیار خشمناک شدند و به آزار و اذیت تو پرداختند .

تو یا امیرمؤمنان !

برای حفظ جان برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حاضر شدی که عاشقانه بدن مبارکت را در معرض شمشیرهای برّان قرار دهی تا در رأس تمام عاشقان عالم قرار گیری و با نثار جان خود در راه حبیبت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به ابدیت پیوند خوری ! هر چند تو در این واقعه جان سالم به در بردی ولی ارزش کار تو به این خاطر است که از خطر نهراسیدی و با آغوش باز و مشتاقانه برای دفاع از حق به استقبال مرگ رفتی . این جانبازی تو به اندازه‌ای ارزش داشت که خداوند متعال در کتاب جاویدش آن را ستوده و آن را فقط در راه کسب رضای الهی نامیده است : « و بعضی از مردم برای کسب خشنودی خدا جان خود را می‌فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است » .6

یا امیرمؤمنان !

آن شب که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مأمور گشت که از مکه بیرون رود و تو در بستر وی خوابیدی ،

طبق نقل برخی از تواریخ ، همان کس ـ که بعدا مدعی خلافت بعد از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شد ـ در پیمودن راه همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود .7

با یک مقایسه می‌توان تا حدودی به عظمت روح و درخشش ایمان بی‌مثالت پی برد .

بستر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم یعنی جایگاهی که در انتظار شمشیرهاست ، آن هم نه تنها مقابله با شمشیر ؛ زیرا مقابله با شمشیر اگر در کارزار باشد ، انسان دفاع می‌کند و با وسایل دفاعی ، شمشیر را از خود دور می‌کند و دشمن را به عقب می‌راند ؛ اما تو یا امیرمؤمنان ! باید در بستر بخوابی و عبای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را بر سر بکشی و خود را در لباس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عرضه بداری تا شمشیرها بر تو فرود آیند تا برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم زنده بماند .

اما آن شخص که همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود در آن هنگام در غار پنهان شد و با وجود تارهای عنکبوت بر در غار تنیده ، دشمن حتی احتمال حضور کسی در غار را هم نمی‌داد ؛ اما باز هم از ترس سعی به سر و صدا و متوجه ساختن مشرکین را داشت ، به همین سبب پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم او را نهیب داد : « زمانی که به همراهش گفت نترس ! »8

آری !

تو در آن سن از شمشیرهای برّان که می‌خواست پیکرت را پاره پاره کند نترسیدی ، اما آن شخص ـ با وجود همراهی با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و معجزه‌ی تنیده شدن تار عنکبوت بر دهانه‌ی غار ـ باز هم ایمان نیاورد و به نفاقش ادامه داد .

پیروان آن شخص با این معیّت و همراهی وی با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بر افضلیت او بر دیگران استدلال می‌کنند ! ! و حال اینکه همان شب تو چنان ایثار و جانبازی از خود نشان دادی که خداوند سبحان به آن مباهات می‌کند .

آری !

آن شب که تو در بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خوابیده بودی ، خداوند به جبرائیل و میکائیل وحی کرد که من مرگ را بر یکی از شما مقدّر کرده‌ام ، کدام یک از شما مواسات می‌کند و خود را در مرگ مقدم می‌دارد ؟ هر دو حیات و زندگی را انتخاب کردند . وحی آمد

که چرا همچون علی بن ابی‌طالب نیستید که او را با محمد برادر قرار دادیم و عمر یکی را بیش از دیگری مقدّر کردیم ، اما علی مرگ را انتخاب کرد و در بقا محمد را مقدم داشت و در بستر او خوابید تا زنده بماند ؟ ! بروید و از دشمنان حفظش کنید ! هر دو فرود آمدند و یکی بالای سر و دیگری پائین پایش نشستند که از دشمنان حفظش کنند و سنگ را از او دور می‌کردند ؛ جبرئیل می‌گفت که آفرین بر مثل تو پسر ابوطالب ! خدا بر ملائکه هفت آسمان به تو افتخار و مباهات می‌کند .9

نه تنها تو در آن شب نترسیدی ، بلکه در طول بیست و سه سال دوران رسالت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم همواره در ایثار و جهاد درخشیدی و همواره در آغوش خطرها بودی و یک بار هم نلغزیدی و برای یک بار هم ضعفی از خود نشان ندادی .

اما از آنجا که مناقب بی‌کرانت همیشه خاری در چشمان ناپاک منافقان بود ، همواره تلاش می‌کردند که آن را بپوشانند ؛ اما نتوانستند و تو باقی ماندی و آنان چیزی جز فلاکت و بدنامی را به یادگار نگذاشتند .

یکی از این منافقان و تبهکاران تاریخ که از بزرگان شجره‌ی ملعونه می‌باشد به کاسه‌لیسان و جیره خواران حرام خوار خود چهار هزار درهم پول داد تا بگویند آیه فوق (آیه 207 سوره بقره) ـ که در رشادت و ایثار تو از جانب خدا نازل گشته ـ در شأن شقی‌ترین انسان از اولین تا آخرین یعنی ابن ملجم مرادی ـ لعنة اللّه علیه ـ نازل شده است .10

آن تبهکار همان کسی است که با پدرش تا توان داشتند برای نابودی اسلام در لشکر کفار جنگیدند و آنگاه که شمشیر اسلام زیر گلویشان قرار گرفت در ظاهر ابراز اسلام نمودند و در باطن بر کفر خود باقی ماندند و پس از رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم کینه‌های خود را با شهید کردن فرزندان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ابراز نمودند .

و او همان کسی است که با قبضه کردن حکومت و تبدیل آن به پادشاهی و کسرائی ، قصد آن داشت تا « أشهد أنّ محمد رسول اللّه » را به خیال باطل خود از سر مأذنه‌ها محو کند ؛ اما خود و خاندان پلیدش محو شدند و روز به روز بر عزت برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و خاندان پاکش افزوده گشت .11

حکمت‌نامه‌ی ششم : علی علیه‌السلام در لیلة المبیت و مقایسه‌ی آن با همراهی ابوبکر در غار

حکمت‌نامه‌ی ششم :

خوابیدن علی علیه‌السلام در بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و مقایسه آن با همراهی ابوبکر با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غار ثور.

1 ـ « و إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللهُ وَ اللهُ خَیْرُ الْماکِرینَ »

ترجمه : ( به خاطر بیاور ) هنگامی را که کافران برای تو نقشه می‌کشیدند که تو را به زندان بیفکنند ، یا به قتل برسانند ، و یا ( از مکّه ) بیرون کنند ، آنها توطئه می‌کردند و خداوند هم تدبیر می‌کرد و خدا بهترین تدبیرکنندگان است . ( سوره انفال ، آیه 30 )

2 ـ امض لما اُمرت ؛ فداک سمعی و بصری و سویداء قلبی و مرنی بما شئت أکن فیه کمسرّتک وأقع منه بحیث مرادک و إن توفیقی إلاّ باللّه .

( امالی شیخ طوسی ، ص 465 )

3 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

إنّ علیّا لحمه من لحمی و دمه من دمی .

(تاریخ مدینة دمشق ، ج 42 ، ص 42 ؛ کنز العمّال ، متقی هندی ، حدیث 32936 )

4 ـ قال الرسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علیّ منّی بمنزلة رأسی من بدنی .

( کنز العمّال ، حدیث 32914 )

و فرمودند :

أنّ علیّا منّی و أنا منه و هو ولیّ کلّ مؤمن .

( سنن ابن ماجه ، ج 1 ، ص 44 ؛ کنز العمّال ، حدیث 32938 )

5 ـ اُسد الغابة ، ج2 ، ص 25 ؛ شواهد التنزیل ، ج1 ، ص 98 ؛ مستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج3 ، ص 132 ؛ تفسیر کبیر ، فخر رازی ، ج 5 ، ص 204

6 ـ « وَ مِنَ النّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللهِ وَ اللهُ رَئُوفٌ بِالْعِبادِ »

ترجمه : بعضی از مردم [ با ایمان و فداکار ، همچون علی علیه‌السلام در« لیلة المبیت » به هنگام خفتن در جایگاه پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ] جان خود را بخاطر خشنودی خدا می‌فروشند و خداوند نسبت به همه بندگان مهربان است . ( سوره بقرة ، آیه 207 )

در منابع متعددی از اهل سنت آمده که آیه‌ی فوق در شأن امام علی علیه‌السلام در لیلة المبیت نازل شده است که در بستر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خوابید تا پیامبربتواند از منزل خارج و به مدینه هجرت نماید ؛ از جمله منابع اهل سنت :

احمد حنبل در مسندش ، ج1 ، ص221

ثعلبی در تفسیرش ، ج 2 ، ص 276

أُسد الغابة ، ج 4 ، ص 25

تفسیر طبری ، ج 9 ، ص 140

تفسیر قرطبی ، ج 3 ، ص 74

شافعی گنجی در کفایة الطالب ، ص 114

محبّ الدین طبری در ذخائر العقبی ، ص 88

واحدی در اسباب النزول ، ج 1 ، ص 42

و منابع متعدد دیگر .

7 ـ طبق برخی از نقل‌ها آنگاه که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به سمت غار ثور برای پنهان شدن حرکت نمود ، ابوبکر را در راه دید و وی را با خود همراه نمود ؛ اما به روایت طبری جلد 2 ، صفحه 374 ابوبکر سراغ پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را از علی علیه‌السلام گرفت ؛ ایشان او را به غار ثور راهنمایی کرد .

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سه شب در غار ثور بود و امیرمؤمنان علیه‌السلام اخبار قریش را به آن حضرت می‌رساند و به نقل ابن عساکر در تاریخ دمشق جلد 42 صفحه 68 علی علیه‌السلام غذا به غار می‌برد و همو بود که وسایل سفر حضرت را فراهم نمود . آن گاه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در شب چهارم ربیع الأول سال چهاردهم بعثت همراه ابوبکر و عامر بن فهیره و عبداللّه بن اریقط به سوی مدینه حرکت کرد .

8 ـ « إِلاّ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذینَ کَفَرُوا ثانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُما فِی الْغارِ إِذْ یَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ اللهَ مَعَنا فَأَنْزَلَ اللهُ سَکینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُود لَمْ تَرَوْها وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذینَ کَفَرُوا السُّفْلی وَ کَلِمَةُ اللهِ هِیَ الْعُلْیا وَ اللهُ عَزیزٌ حَکیمٌ »

ترجمه : اگر او [ پیامبر ] را یاری نکنید ، خداوند او را ( در سخت‌ترین لحظات ) یاری کرد ، آن هنگام که کافران او را ( از مکّه ) بیرون کردند ، در حالی که یکی از دو نفر بود ( و یک نفر بیشتر همراه نداشت ) ، در آن هنگام که آن دو در غار بودند ، و او به همسفر خود می‌گفت : غم مخور ، خدا با ماست ! آنگاه خداوند آرامش خود را بر او ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ فرستاد و با لشکرهایی که مشاهده نمی‌کردید ، او را تأیید نمود و گفتار ( و خواسته ) کافران را پایین‌تر قرار داد ، ( و آنها را با شکست مواجه ساخت ) و تنها سخن خدا ( و آیین او ) ، برتر ( و پیروز ) است و خداوند توانا و حکیم است . ( سوره توبه ، آیه 40 )

علمای اهل سنت آیه‌ی فوق را که به داستان غار اشاره می‌کند از دلایل معروف فضائل ابوبکر می‌دانند و ابوبکر را به عنوان یار غار خوانده‌اند و برای تأیید خلافت او به آن نکته تکیه می‌نمایند و شعرای آن‌ها با یاد آوری همین عنوان ، او را می‌ستایند ؛ مثلاً سعدی می‌گوید :

ای یار غار و سیّد و صدّیق و راهبر مجموعه‌ی فضایل و گنجینه‌ی صفا

مردان قدم به صحبت یاران نهاده‌اند لیکن نه همچنان که تو در کام اژدها

( بوستان سعدی آغاز قصاید فارسی )

در جواب می‌گوئیم :

مصاحبت ابوبکر با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تنهایی نمی‌تواند سبب فضیلت ابوبکر باشد . ابوبکر در کنار پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غار از مرگ می‌ترسید و این در حالی بود که به وسیله‌ی معجزه‌ی الهی دهانه غار کاملاً با تار عنکبوت مسدود شده بود تا کافران حتی احتمال ورود پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به آنجا را هم ندهند ، ولی باز او می‌ترسید ؛ گویا نسبت به وعده‌های الهی در نجات جان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و پیروزی اسلام بر کفار تردید داشت ! ! اما امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام با آغوش باز به استقبال شمشیرهای‌برّان رفت و ذره‌ای ترس و تردید به خود راه نداد ؛ بنابراین فداکاری حضرت علی علیه‌السلام در لیلة المبیت با مصاحبت ابوبکر با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غار ، اصلاً قابل مقایسه نمی‌باشد ؛ بلکه تفاوت از زمین تا آسمان است .

9 ـ در تاریخ یعقوبی و برخی دیگر از منابع اهل سنت چنین آمده است :

إنّ اللّه عزّ و جلّ أوحی فی تلک اللیلة إلی جبرائیل و میکائیل : أنّی قضیت علی أحدکما بالموت فأیّکما یواسی صاحبه ؟ ! فاختار الحیاة کلاهما ؛ فأوحی اللّه إلیهما هلا کنتما کعلیّ بن أبی طالب آخیت بینه و بین محمّد و جعلت عمر أحدهما أکثر من الآخر فاختار علیّ الموت و آثر محمّد بالبقاء و نام فی مضجعه اهبطا فاحفظاه من عدوّه فهبط جبرائیل و میکائیل فقعد أحدهما عند رأسه و الآخر عند رجلیه یحرسانه

من عدوّه و یصرفان عنه الحجارة و جبرائیل یقول : بخ بخ لک یا ابن أبی طالب من مثلک یباهی اللّه بک ملائکة سبع سموات !

( تاریخ یعقوبی ، ج 2 ، ص23 )

10 ـ در جلد چهارم شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید معتزلی صفحه 73 آمده است که معاویه ( لعنة اللّه علیه ) چهار هزار درهم پول داد تا بگویند آیه 207 سوره مبارکه بقره در شأن ابن ملجم مرادی ( لعنة اللّه علیه ) نازل شده است .

11 ـ معاویة بن ابی سفیان ( لعنة اللّه علیه ) در زمان حکومت خود در یک شب نشینی با « مغیرة بن شعبه » ( یکی از استانداران و نزدیکان خود ) آرزوی خود را مبنی بر نابودی اسلام با وی در میان گذاشت ؛ این جریان توسط « مطرّف » پسر مغیره فاش شد . مطرّف می‌گوید : با پدرم مغیره در دمشق مهمان معاویه بودیم . پدرم به کاخ معاویه زیاد تردد می‌کرد و با او به گفتگو می‌پرداخت و در بازگشت به اقامتگاهمان از عقل و درایت او یاد می‌کرد و وی را می‌ستود ؛ اما یک شب که از کاخ معاویه برگشت دیدم بسیار اندوهگین و ناراحت است ، فهمیدم حادثه‌ای پیش آمده که موجب ناراحتی او شده است ، وقتی علت آن را پرسیدم ، گفت : پسرم ! من اکنون از نزد پلیدترین مردم روزگار می‌آیم ! گفتم : مگر چه شده است ؟ گفت :

امشب با معاویه خلوت کرده بودم ، به او گفتم : اکنون که به مراد خود رسیده‌ای و حکومت را قبضه کرده‌ای ، چه می‌شد که در این آخر عمر با مردم با عدالت و نیکی رفتار می‌کردی و با بنی‌هاشم این قدر بدرفتاری نمی‌نمودی ؟ چون آن‌ها بالأخره خویشان تو هستند و بعلاوه اکنون [ با شهادت امام علی علیه‌السلام و شهادت امام حسن علیه‌السلام ] در وضعیتی نیستند که خطری از ناحیه‌ی آن‌ها متوجه حکومت تو گردد .

معاویه گفت : هیهات هیهات ! ابوبکر خلافت کرد و عدالت گستری نمود و پس از مرگش فقط نامی از او باقی ماند . عمر نیز به مدت ده سال خلافت کرد و زحمت‌ها کشید ، پس از مرگش جز نامی از او نماند . سپس برادر ما عثمان که کسی در شرافت نسب به پای او نمی‌رسید ، به حکومت رسید ؛ اما به محض آنکه مرد ، نامش نیز دفن شد ؛ ولی هر روز در جهان اسلام پنج بار نام این مرد هاشمی [ پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ] را فریاد می‌زنند و می‌گویند : « أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه » اکنون با این وضع چه راهی باقی مانده است جز آن که نام او نیز بمیرد و دفن شود ؟

این گفتار معاویه که به روشنی از کفر وی پرده بر می‌دارد ، زمانی که از طریق راویان حدیث به گوش « مأمون » ـ خلیفه‌ی عباسی ـ رسید ، او طی بخشنامه‌ای‌در سراسر کشور اسلامی دستور داد تا مردم معاویه را لعن کنند .

( مروج الذهب ، مسعودی ، ج 3 ، ص 454 در شرح حال مأمون )

تتمه حکمت نامه :

همان گونه که مطرح شد اهل تسنّن آیه چهل سوره مبارکه توبه ـ که به داستان غار ثور اشاره می‌کند ـ را از دلائل معروف فضائل ابو بکر می‌دانند ؛ اینک به این مناظره توجّه بفرمائید :

علاّمه طبرسی در کتاب « احتجاج » و کراجکی در « کنز الفوائد » از شیخ ابوعلی حسین بن رِقّی ، نقل می‌کنند که شیخ مفید رحمه‌الله فرمود :

شبی در خواب دیدم گویا به راهی می‌روم ، ناگهان چشمم به جمعیّتی افتاد که به گرد مردی حلقه زده بودند و آن مرد برای آن‌ها قصّه می‌گفت . پرسیدم آن مرد کیست ؟ گفتند عمر بن خطّاب است . من نزد عمر رفتم دیدم مردی با او سخن می‌گوید ؛ امّا من سخن آن‌ها را نفهمیدم . سخنانشان را قطع کرده و به عمر گفتم : بگو دلیل برتری ابوبکر ، در آیه غار چیست ؟ عمر گفت : شش نکته‌ای که در این آیه وجود دارد بیانگر فضیلت ابوبکر است . آنگاه شش نکته را چنین برشمرد :

1 ـ خداوند در قرآن ( آیه 40 توبه ) از پیامبر [ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ] یاد کرده ، و ابوبکر را دوّمین نفر قرار داده است . « ثانی اثنین » .

2 ـ خداوند در آیه فوق آن دو ( پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و ابوبکر ) را در کنار هم ، در یک مکان یاد کرده است ، و این بیانگر پیوند آن دو است . ( إذ هما فی الغار ) .

3 ـ خداوند در آیه مذکور ، ابوبکر را به عنوان صاحب ( همنشین ) پیامبر [ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم [یاد نموده که حاکی از درجه بالای ابوبکر است . ( إذ یقول لصاحبه ) .

4 ـ خداوند از مهربانی پیامبر [ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ] به ابوبکر خبر داده آنجا که طبق آیه مذکور ، پیامبر [ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ] به ابوبکر می‌گوید : غمگین نباش . « و لا تحزن » .

5 ـ پیامبر [ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ] به ابوبکر خبر داده که خداوند یاور هر دوی ما به طور مساوی ، و مدافع ما است . « إنّ اللّه معنا » .

6 ـ خداوند در این آیه از نازل شدن سکینه و آرامش به ابوبکر خبر داده است ؛ زیرا پیامبر [ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ] همیشه دارای آرامش بود ، و نیازی به فرود آمدن آرامش برای ایشان نیست . « فأنزل اللّه سکینته علیه » .

این شش نکته از آیه مذکور ، بیانگر برتری ابوبکر است که برای تو و دیگران قدرت بر ردّ آن نیست .

شیخ مفید می‌گوید : به او گفتم : به راستی حقّ رفاقت با ابوبکر را خوب ادا کردی ؛ ولی من به یاری خدا به همه آن شش نکته پاسخ می‌دهم ، مانند باد تندی که در روز طوفانی ،

خاکستر را می‌پراکند و آن این است :

1 ـ دومین نفر قرار دادن ابوبکر ، دلیل فضیلت او نیست ، زیرا مؤمن با مؤمن ، و همچنین مؤمن با کافر ، در یک جا قرار می‌گیرند ، وقتی که انسان بخواهد یکی از آن‌ها را ذکر کند می‌گوید دوّمین آن دو . « ثانی اثنین » .

2 ـ ذکر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و ابوبکر در کنار هم ، نیز دلالتی بر فضیلت ابوبکر ندارد ؛ زیرا یکجا جمع شدن ، دلیل بر خوبی نیست ، چه بسیار مؤمن و کافر در یکجا جمع می‌شوند ؛ چنانکه در مسجد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، که شرافتش از غار ثور بیشتر است مؤمن و منافق و ... می‌آمدند و در آنجا کنار هم اجتماع می‌کردند ، از این رو در قرآن ( آیه 36 و 37 معارج ) می‌خوانیم « فما للّذین کفروا قبلک مهطعین * عن الیمین و عن الشمال عزین » : این کافران را چه می‌شود که با سرعت نزد تو می‌آیند . و از راست و چپ گروه گروه ) .

و همچنین در کشتی نوح علی نبیّنا و آله و علیه السلام هم پیغمبر بوده و هم شیطان و حیوانات . پس اجتماع در یک مکان ، دلیل فضیلت نیست .

3 ـ امّا در مورد مصاحبت ، این نیز دلیل فضیلت نیست ؛ زیرا مصاحب به معنی همراه است و چه بسا کافر با مؤمن همراه باشد ؛ چنانچه خداوند در قرآن می‌فرماید :

« قال له صاحبه و هو یحاوره أکفرت بالّذی خلقک من تراب ... » :⁽¹⁾دوست با ایمان او ( به ثروتمند مغرور بی‌ایمان ) که با او به گفتگو پرداخته بود گفت : آیا به خدائی که تو را از خاک آفریده کافر شدی ؟

4 ـ امّا این که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به ابوبکر فرمود : « لا تحزن » ( محزون نباش ) این دلیل خطای ابوبکر است نه دلیل فضیلت او ؛ زیرا حزن ابوبکر یا اطاعت بوده یا گناه ، اگر اطاعت بوده پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از آن نهی نمی‌کرد ، پس گناه بود که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از آن نهی کرد .

5 ـ امّا اینکه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : « إنّ اللّه معنا » ( خدا با ماست ) دلیل آن نیست که منظور هر دو باشند ؛ بلکه منظور شخص پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تنهائی می‌باشد ، و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از خودش به تعبیر جمع یاد می‌کند ؛ چنانکه خداوند در قرآن از خود با لفظ جمع یاد کرده و می‌فرماید :

« إنّا نحن نزّلنا الذکر و إنّا له لحافظون » :⁽²⁾ما قرآن را فرو فرستادیم و آن را حافظیم .

6 ـ امّا اینکه گفتی سکینه و آرامش بر ابوبکر نازل شده ، با ظاهر و سیاق آیه ، مخالف است ؛ زیرا سکینه بر آن کس نازل شد که طبق قسمت آخر آیه ؛ لشکر نامرئی خدا به یاری او

شتافت ، که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم باشد . اگر بخواهی بگوئی هر دو ( سکینه و یاری لشکر نامرئی ) برای ابوبکر بود ، باید پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را در اینجا از نبوّت خارج سازی ، پس سکینه بر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، فرود آمد ؛ زیرا او در این مورد ( در غار ) تنها کسی بود که شایستگی آرامش داشت ؛ ولی در قرآن در مورد دیگر که مؤمنین در شمول سکینه ( آرامش ) با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شرکت داشتند ، نام هر دو آمده است ؛ چنانکه در قرآن ( 26 توبه ) می‌خوانیم :

« فأنزل اللّه سکینته علی رسوله و علی المؤمنین » : خداوند آرامش خود را بر رسول و بر مؤمنان فرو فرستاد .

بنابراین اگر با این جمله ( آیه غار ) برای رفیقت استدلال نکنی بهتر است .

شیخ مفید می‌گوید : عمر نتوانست پاسخ مرا بدهد ، و مردم از دورش پراکنده شدند و من از خواب بیدار شدم .

حکمت هفتم : علی علیه‌السلام برادر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در دنیا و آخرت

اشاره

حکمت هفتم :

گواهی می‌دهم که فخر عالمیان صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را برادر خود در دنیا و آخرت معرفی نمود .

ایثار و فداکاری در راه هدف متعالی ، شیوه‌ی مردان بزرگ تاریخ است . تو در آن سن جوانی که کاملاً از دنیا و تعلقات آن رها بودی ، به عالمیان نشان دادی که برای دفاع از ارزش‌های متعالی و یاری دین خدا باید ارزشمندترین سرمایه‌ی وجودی خویش را که جان شیرین باشد ، فدا کرد و تو جان ارزشمندت را در طبق اخلاص نهادی و با چشمانی اشکبار با دو دستان خویش به محضر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تقدیم نمودی .

تو محبوب و عزیز رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی و در چشمان او محبوب‌تر و عزیزتر شدی ! بارها از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شنیده بودند که تو را برادر خویش صدا می‌زد و می‌فرمود : برادرم علی را صدا زنید !

آنچنان محبوب قلب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی که در بین یاران تو را محبوب‌ترین خلق خدا معرفی نمود ؛ آنگاه که مرغی بریان خدمت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هدیه آوردند و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دست به آسمان بلند نمود و چنین دعا کرد : بارالها ! محبوب‌ترین خلق خود را برسان تا در این خوراک شریک من گردد ! آن گاه درب خانه‌ی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم کوبیده شد و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : در را بگشائید که محبوب‌ترین خلق خدا رسید ، و آنگاه که درب منزل رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را گشودند ، قامت دلربای تو

چشمان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را منور و قلب مطهرش را شاد ساخت و تو را به میهمانی خود فرا خواند و فرمود : تو محبوب‌ترین خلق خدا هستی .1

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم هنگام هجرتش از مکه به یثرب به تو وصیت کرده بود تا امانت‌های مردم را به ایشان بازگردانی و سپس همراه بستگان و زنان هاشمی به مدینه هجرت نمایی و تو پس از مهاجرت رسول گرامی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، در نقطه‌ی بلندی از مکه ایستادی و گفتی : هرکس پیش محمّد امانت و سپرده‌ای دارد بیاید از ما بگیرد .2 کسانی که پیش پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم امانتی داشتند آمدند و با دادن نشانه ، آن امانت‌ها را از تو گرفتند . آنگاه طبق وصیت پیامبرهمراه دختر گرامی پیامبر فاطمه علیهاالسلام و فاطمه دختر زبیر و مادر بزرگوارت ، فاطمه بنت اسد ، و مسلمانانی که تا آن روز موفق به مهاجرت نشده بودند ؛ به سمت مدینه حرکت نمودید .3

اما جاسوسان قریش از مسافرت دسته جمعی شما آگاه شدند ، از این رو به تعقیبتان پرداختند و در منطقه « ضجنان » راه را بر تو و همراهانت بستند و شما را تهدید نمودند . زنان و کودکان شیون سر دادند و تو با شجاعت تمام برای دفاع از حریم اسلام و مسلمانان فریاد زدی : هرکس که می‌خواهد بدن او قطعه قطعه گردد و خون او ریخته شود ، نزدیک آید .4 آثار خشم و غضب در سیمای مبارکت آنچنان وحشتی در دل مأموران قریش افکند که چاره‌ای جز تسلیم و بازگشت ندیدند .5

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بعد از چند روز راهپیمایی به روستای قبا در دو فرسخی مدینه رسید و در آنجا در منزلی توقف کرد تا تو به او ملحق شوی و با هم وارد شهر یثرب گردید .6

آری !

آن چند روز که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در قبا در انتظار آمدن تو و همراهانت بود ، مردم یثرب مشتاقانه منتظر ورود رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به آنجا بودند ؛ اما رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به احترام تو در آنجا ماند تا به وی محلق شوی .

و آنگاه که وارد قبا شدی پاهای تو مجروح و خونین بود . به برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم

خبر دادند که علی آمده ، ولی قدرت ندارد ، خدمت شما بیاید . رسول گرامی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بلافاصله به نقطه‌ای که تو در آنجا بودی آمد و تو را مشتاقانه در آغوش گرفت و هنگامی که چشمانش به پاهای مجروح تو افتاد ، قطرات اشک از دیدگان او سرازیر گشت .7

بعد از التیام یافتن پاهایت با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به سمت یثرب حرکت نمودید و با استقبال و اشتیاق مردم وارد شهر شدید .

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آنگاه که در یثرب ـ که اکنون به یمن ورود حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مدینة النبی نام گرفته است ـ استقرار یافت ، به یاران دستور داد که مسجدی بنا کنند و تو دوشادوش پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و دیگر یاران بنای مسجدی ساده و کوچک را به پایان رساندید .

وقتی ساختمان ساده‌ی مسجد به پایان رسید برخی از مهاجران خانه‌های خود را اطراف مسجد بنا کردند و از خانه‌های خود دربی به سوی مسجد باز نمودند تا هنگام نماز از منزل خود مستقیم وارد مسجد شوند . چندین روز بدین منوال گذشت ؛ ناگهان دستوری از سوی پروردگار جهانیان رسید که باید تمام درهای خصوصی که از خانه‌ها به سمت مسجد باز می‌شود ، بسته شود ؛ جز درب خانه‌ی تو و علی !8

این عمل سر و صدایی در میان برخی به وجود آورد و گمان کردند که این استثناء جنبه‌ی عاطفی و فامیلی داشته است که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برای روشن کردن اذهان مردم فرمود : به خدا قسم ! من چیزی را نبستم و چیزی را نگشودم ، فقط فرمان خدا را اطاعت کردم .9

آری !

تو از چنان مقامی در پیشگاه خداوند بهره‌مند بودی که خداوند متعال فقط به تو و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اجازه داد تا درب منزلتان به سوی‌مسجد گشوده باشد و دیگر درب‌ها مسدود گردد .

از اقدامات مهمی که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در ابتدای‌ورود به مدینه انجام داد ،

بستن پیمان اخوت و برادری در بین یاران خویش بود ؛ وی از طرف خدا مأمور گشت تا جهت نزدیکی بیشتر قلوب مسلمانان با یکدیگر مهاجرین و انصار را با یکدیگر برادر کند ، از این رو روزی در یک انجمن عمومی به یاران خود فرمود : دوتا دوتا با یکدیگر برادر دینی شوید .10 و سپس رو به مسلمانان می‌کرد و می‌فرمود : تو برادر فلانی هستی تا اینکه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سیصد نفر از مهاجرین و انصار را با یکدیگر برادر اعلام نمود .

آنگاه که کار اُخوّت به پایان رسید تو با چشم‌های اشکبار به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفتی :

یا رسول اللّه ! بین یاران خود عقد اخوت برقرار کردی اما میان من و دیگری برقرار نفرمودید ؟

آنگاه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با چهره‌ای خندان رو به تو کرد و فرمود :

ای علی ! پیمان برادری تو را به تأخیر نینداختم مگر اینکه تو را برادر خود کنم که تو فقط سزاوار منی و تو برادرم در دنیا و آخرت می‌باشی .11

آنگاه آغوش مشک بارش را گشود و تو را در آغوش خویش ـ که وسعتش فراتر از سرزمین بهشت می‌باشد ـ گرفت و به تو فرمود :

« دو هزار سال قبل از آفرینش آسمان‌ها و زمین بر سر در بهشت نوشته شده بود ، محمد فرستاده‌ی خدا و علی برادر رسول خداست » .12

خدا می‌داند آنگاه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با تمام شور و عشق و اشتیاق تو را در آغوش گرفت ، یکی از زیباترین صحنه‌های عالم خلقت جلوه‌گر شد . در آن هنگام قلب‌های یاران مخلص رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از شادی‌لبریز گشت و ملائکه در آسمان‌ها بر نام تو و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که ثبت آسمان هاست گلهایی از جنس نور پاشیدند و صلوات سر دادند .

آنگاه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را در آغوش خویش گرفت ، بوی معطر بدنش را استشمام نمودی ـ که خوشبوتر از شراب تسنیم بهشت13 بود ـ و او نیز بوی معطر بدنت

را ـ که خوشبوتر از نهر سلسبیل بهشت14 بود ـ استشمام نمود و این بوی خوش عقد اخوت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با تو ، برای‌همیشه در دنیا و برزخ و آخرت و بهشت ، مشام عارفان دلسوخته‌ی شما خاندان عصمت و طهارت علیهم‌السلام را معطر نموده است .

آری !

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خواست تا با این عقد برادری به همه بفهماند که تو نه تنها عزیزترین عزیزان رسول خدا هستی ؛ بلکه در تمامی مراتب و مقامات ـ به جز مقام رسالت ـ با وی شریک و همسانی ، همانگونه که در کلام دیگری درباره‌ات فرمود :

« ای علی ! آیا راضی نمی‌شوی که بگویم مقام و منزلت تو نسبت به من همان مقام و منزلت هارون است نسبت به موسی ؛ مگر اینکه تو پیامبر نیستی ؟ »15

و نیز درباره‌ات فرمود :

« تو از منی و من از توهستم » .16

و فرمود :

« هرکس علی را آزارد ، مرا آزار داده است » .17

و فرمود :

« نگاه کردن به چهره‌ات عبادت است » .18

و به دشمنان و مخالفان تو هشدار داد که هرکس با عداوت و بغض علی بمیرد ، بر دین یهودی و یا نصرانی خواهد مرد نه بر دین اسلام .19

و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را صدیق اکبر نام نهاد .20

و درباره‌ات فرمود :

« علی امام نیکان است و کشنده‌ی دشمنان خدا و یاری کننده‌ی وی پیروز و دشمنان و بد خواهان او خوار وذلیل‌اند » .21

و به تو فرمود :

تو وصی من در خاندانم و خلیفه‌ام در امتم می‌باشی .22

و درباره‌ی فضایل خدادادی و بی‌کرانت فرمود :

« اگر درختان قلم شوند و دریاها جوهر آن و جن و انس حسابگر آن ، نمی‌توانند فضایل علی بن ابی‌طالب را جمع کنند » .23

و نیز به دشمنان قسم خورده‌ات و به منکران فضایل و مقام خداداده‌ات وعده داده است که روز قیامت محشور می‌شوند با طوقی از شعله‌های آتش در گردنشان به پای حساب و میزان الهی !24

حکمت‌نامه‌ی هفتم : حدیث « طیر » و حدیث « مؤاخاة » و حدیث « سدّ الابواب »

حکمت‌نامه‌ی هفتم :

حدیث « طیر مشوی » و حدیث « مؤاخاة » و حدیث « سدّ الأبواب » در منابع اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ عن انس بن مالک قال : کان عند النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم طیر فقال :

اللهمّ ائتنی بأحبّ خلقک إلیک یأکل معی هذا الطیر فجاء علی ، فأکل معه .

( سنن ترمذی ، حدیث 3721 ، باب مناقب علی بن ابی‌طالب [ علیه السلام ]

نسایی در سننش در باب خصائص امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام از انس بن مالک نقل می‌کند :

إنّ النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم کان عنده طائر ، فقال : اللّهمّ إئتنی بأحبّ خلقک إلیک یأکل معی من هذا الطیر فجاء أبوبکر فردّه فثمّ جاء عمر فردّه ثمّ جاء علی فأذن له .

مرحوم علامه امینی در کتاب الغدیر جلد 4 ، صفحه 219 ، حدیث فوق را از منابع اهل سنت نقل نموده و می‌فرماید که حدیث فوق در میان اهل سنت به حد متواتر است .

مرحوم علامه میر حامد حسین لکنهویی نیشابوری ( متوفای 1306 ه . ق ) از علمای بزرگ شیعه در کتاب ارزشمند عبقات الانوار ، جلد چهارم را اختصاص به این حدیث داده و صحت حدیث و تواتر آن را از طریق اهل سنت به اثبات رسانیده است .

2 ـ من کان له قبل محمّد أمانة أو ودیعة فلیأت فلنؤد إلیه أمانته .

( الفصول المهمه ، ابن صباغ ، ج 1 ، ص 303 ؛ فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام ، جعفر سبحانی ، ص 204 )

طبری در تاریخ خود می‌نویسد :

علی علیه‌السلام سه روز پس از مهاجرت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در مکه اقامت گزید و بنا بر وصیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سپرده‌های مردم را به صاحبان خود بازگردانید .

( تاریخ طبری ، ج1 ، ص 106 )

3 ـ فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام ، جعفر سبحانی ، ص 204 ؛ درسنامه‌ی آشنایی با تاریخ اسلام ، سید علی میر شریفی ، ج 1 ، ص 151

4 ـ فمن سره ان اُفری لحمه و أهریق دمه فلیدن منّی .

( البرهان ، ج 2 ، ص 677 )

5 ـ شیخ طوسی در امالی خود صفحه 470 می‌نویسد :

جاسوسان قریش از مسافرت دسته‌جمعی علی علیه‌السلام آگاه شدند ، از این رو در تعقیب علی علیه‌السلام برآمدند و در منطقه‌ی « ضجنان » با او روبرو گردیدند ؛ سخنان زیادی میان آنان و علی علیه‌السلام رد و بدل گردید . شیون زنان در آن میان به آسمان بلند بود . او مشاهده کرد جز دفاع از حریم اسلام و مسلمانان چاره‌ی دیگری ندارد ؛ رو به آنان کرد و گفت : هرکس میخواهد بدن او قطعه قطعه گردد و خون او ریخته شود ، نزدیک آید . آثار خشم و غضب در سیمای وی آشکار بود ؛ مأموران قریش مطلب را جدی تلقی کرده و از در مسالمت وارد شدند و از راهی که آمده بودند ، بازگشتند .

علی علیه‌السلام که جوانی بیست و سه ساله بود زنان را سوار بر مرکب کرد و خود پیاده راه پیمود و به لحاظ طولانی بودن مسافت پاهای مبارک وی به سختی‌مجروح و از آن‌ها خون جاری شد . او همراه کاروان کوچک خود ، شب‌ها راه می‌رفت و روزها پنهان می‌شد تا سرانجام روز پانزدهم ربیع الاول به دهکده‌ی قبا رسید .

6 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در روز دوازدهم ربیع وارد قبا گردید و علی علیه‌السلام در نیمه‌ی همان ماه به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پیوست .

به روایت طبرسی در اعلام الوری صفحه 66 :

ابوبکر شب هنگام از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم جدا و وارد مدینه شد و به منزل یکی از انصار رفت . پس از چندی ابوبکر به قبا بازگشت و به پیامبرعرض کرد : آیا داخل مدینه نمی‌شوید ؟ مردم منتظر شما هستند . حضرت فرمود :

« لا أریم من هذا المکان حتّی یوافی أخی علی » : از این مکان تکان نخواهم خورد تا برادرم علی بیاید .

ابوبکر گفت : گمان نمی‌کنم علی به این زودی بیاید !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« بلی ما أسرعه إن شاء اللّه » : بلکه إن شاء اللّه به زودی خواهد آمد .

به روایت کلینی در کافی ، جلد 8 ، صفحه 340 ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« کلاّ ! ما اُسرعه و لست اریم حتّی یقدم ابن عمّی و أخی فی اللّه عزّ و جلّ و أحبّ

أهل بیتی إلیّ ، فقد وقانی بنفسه من المشرکین »

ترجمه : هرگز ! او به زودی خواهد آمد . من از اینجا تکان نمی‌خورم تا پسر عمویم و برادرم در راه و محبوب‌ترین فرد خاندانم نزدم بیاید ، او با قرار دادن جان خود در برابر مشرکان مرا حفظ کرد .

7 ـ ابن اثیر در کامل ، جلد 2 ، صفحه 75 و ابن شاکر در عیون التواریخ ، جلد 1 ، صفحه 102 نقل می‌کنند :

هنگامی که علی علیه‌السلام با پاهای مجروح و زخمی وارد قبا گردید ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : علی را بخوانید نزد من آید . گفتند : نمی‌تواند راه برود . خود حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نزد علی علیه‌السلام رفت و وی را در آغوش گرفت و چون ورم و زخم‌های پایش را دید گریه کرد ؛ آن گاه با دستان مبارک خود آب دهانش را به پای علی علیه‌السلام مالید و او را دعا کرد ؛ امیر مؤمنان از آن به بعد تا هنگامی که به شهادت رسید ، از درد پا شکوه نکرد .

در مدتی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در قبا بود ، مسجدی بنا کرد ؛ گویند این نخستین مسجدی بود که در اسلام ساخته شد .

8 ـ این موضوع در تاریخ اسلام به « سدّ الأبواب » مشهور است . این جریان را بسیاری از علمای اهل تسنن و تشیع نقل کرده‌اند ؛ برای نمونه :

عن ابن‌عباس قال: إنّ رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم أمر بسدّ الأبواب إلاّ باب علی [ علیه السلام ].

( سنن تزمذی ، ج 5 ، ص 305 ؛ ینابیع المودة ، حنفی قندوزی ، ج 1 ، ص 257 )

فی مسند أحمد بن حنبل عن زید بن أرقم قال : کان لنفر من الصحابه أبواب شارعة فی المسجد ، فقال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

سدّوا هذه الأبواب إلاّ باب علی ، فقال بعضهم فیه ، فقال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ما سددت شیئا ولا فتحته ؛ ولکنّی أمرت بشی‌ء فاتّبعته .

( مسند أحمد ابن حنبل ، باب مناقب علی [ علیه السلام ]

ابن مغازلی ... عن ابن عباس و عن ابن عمر قال : فخرج رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم إلی المسجد فقال :

إن اللّه أوحی إلی نبیّه موسی أن ابن لی مسجدا طاهرا لایسکنه إلاّ موسی وهارون ، و إنّ اللّه أوحی إلیّ أن أبنی مسجدا طاهرا لا یسکنه إلاّ أنا و علی و ابنا علی .

( مناقب ابن مغازلی شافعی ، ص 205 )

ترمذی از بزرگان محدثین اهل سنت نقل می‌کند :

عن ابن عباس : أنّ رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم أمر بسدّ الأبواب إلاّ باب علی .

( سنن ترمذی ، باب مناقب علی [ علیه السلام ] حدیث 3733 )

در روایات آمده است که در زمان خلافت عثمان دویست تن از مهاجرین و انصار در مسجد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم جمع شده بودند و هر یک مناقب خویش را مطرح می‌نمودند ؛ در این میان حضرت امیر مؤمنان علیه‌السلام سکوت اختیار کرده بودند تا اینکه برخی به ایشان عرض کردند چرا سخن نمی‌گویی ؟ !

سپس امیرمؤمنان علیه‌السلام یکی یکی فضایل و مناقب خود را مطرح نمودند و تمام حاضران در جلسه به صحّت و حقانیت آن شهادت دادند ؛ یکی از مناقبی که امیرمؤمنان علیه‌السلام مطرح فرمود ، این بود :

آیا اقرار می‌کنید که پیامبر محل مسجد خود را خرید و آن را بنا کرد و سپس در اطراف آن ده خانه بنا کرد که نه خانه برای خود و دهمی را در وسط آن‌ها برای من قرار داد و هر دری که به مسجد باز می‌شد ، به جز درب خانه‌ی مرا مسدود کرد ؟ آنگاه در این باره بعضی ، سخنانی گفتند و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : من در خانه‌های شما را نبستم و نه در خانه‌ی او را باز گذاردم ؛ بلکه خداوند به من دستور بستن در خانه‌های شما و بازگذاردن در خانه‌ی او را داد . همچنین پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم همه‌ی مردم را جز من نهی کرد از اینکه در مسجد بخوابند و من در مسجد جنب می‌شدم و منزل من و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در مسجد یکی بود .

گفتند : آری به خدا قسم !

[ باید توجه داشت که این مطلب ـ جنب شدن در مسجد ـ اختصاص به آن دو بزرگوار به خاطر عصمتشان و پاکی طینتشان از هر گونه خبث و ناپاکی است و شامل غیر معصومان نمی‌شود ؛ این مطلب در منابع اهل سنت نیز نقل شده است ؛ از جمله ترمذی از ابوسعید و او از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چنین نقل می‌کند :

قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) لعلی علیه‌السلام : یا علی ! لا یحلّ لأحد یجنب فی هذا المسجد غیری و غیرک .

( سنن ترمذی ، مناقب علی [ سلام اللّه علیه ] حدیث 3727 ) ]

امام علی علیه‌السلام در ادامه فرمود :

آیا اقرار می‌کنید که عمر اصرار داشت شکافی به قدر چشم از خانه‌اش به مسجد باز کند ؛ ولی حضرت اجازه نداد و فرمود : خداوند به حضرت موسی علیه‌السلام دستور داد

تا مسجد پاکیزه‌ای بنا کند که جز او و هارون و دو پسرش در آن سکونت نکنند ؛ به من هم دستور داده مسجد پاکیزه‌ای بنا کنم که جز من و برادرم و دو پسرش در آن سکونت نکنند .

گفتند : آری به خدا قسم !

( کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث دهم )

9 ـ « و إنّی و اللّه ! ما سددت شیئا و لا فتحته ولکنّی أمرت بشی‌ء فاتّبعه » .

( مسند أحمد بن حنبل ، ج 4 ، ص 369 ؛ سیرة حلبی ، ج 3 ، ص 346 ؛ تذکرة الخواص ، سبط بن جوزی ، ص 46 ؛ و دیگران )

در بحار الأنوار جلد 39 ، صفحه 23 روایت کرده است که وقتی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دستور مسدود کردن درهای رو به مسجد را صادر فرمود ، عمر بن خطاب آمد و گفت :

یا رسول اللّه ! من دوست دارم آنگاه که شما برای نماز می‌روید به شما نگاه کنم ، به من اجازه دهید پنجره‌ای داشته باشم تا از آن به شما نگاه کنم .

فرمود : خدا اجازه نداده است .

گفت : پس به اندازه‌ای که صورتم را در آن قرار دهم ؟

فرمود : خدا اجازه نداده است .

گفت : به اندازه‌ای که دو چشمم را در آن قرار دهم ؟

فرمود : خدا اجازه نداده است و و اگر بگویی به قدر یک سر سوزن ، باز هم به تو اجازه نخواهم داد . قسم به آن که جانم به دست اوست ! من نه شما را خارج کرده‌ام و نه او را داخل نموده‌ام ؛ بلکه خداوند او را داخل نموده و شما را خارج کرده است .

10 ـ تآخوا فی اللّه أخوین أخوین .

( سیرة حلبی ، ج 2 ، ص 91 )

ابن عساکر در تاریخ دمشق ترجمه‌ی امام علی علیه‌السلام ، جلد 1 ، صفحه 108 نقل می‌کند :

الإمام علی علیه‌السلام للنبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

لمّا آخی بین أصحابه ـ لقد ذهب روحی و انقطع ظهری حین رأیتک فعلت بأصحابک ما فعلت غیری . فإن کان هذا من سخط علیّ العتبی و الکرامة !

فقال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

و الذی بعثنی بالحقّ ما أخّرتک إلاّ لنفسی و أنت منّی بمنزلة هارون من موسی ، غیر أنّه لا نبیّ بعدی و أنت أخی و وارثی .

11 ـ ترمذی از علمای مشهور اهل سنت در صحیحش از ابن عمر نقل می‌کند :

آخَی رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بین أصحابه ، فجاء علی [ سلام اللّه علیه ] تدمع عیناه فقال : یا رسول اللّه ! آخیت بین أصحابک و لم تؤاخ بینی و بین أحد ، فقال له رسول اللّه صلی اللّه علیه وآله وسلّم : أنت أخی فی الدنیا و الآخرة .

( سنن ترمذی ، حدیث 3720 ، باب منقبت علی [ علیه السلام ]

داستان برادری رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با امیرمؤمنان علی علیه‌السلام در منابع متعدد اهل سنت آمده است ؛ از جمله :

المستدرک علی الصحیحین ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 14

أُسد الغابة ، ابن اثیر ، ج 5 ، ص 300

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، ص 112

فتح الباری ، ج7 ، ص 211

تاریخ بغداد ، ج 12 ، ص 263

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 13 ، ص 140

ینابیع المودة ، حنفی قندوزی ، ج 3 ، ص 392

نظم در السمطین ، صص 95 و 94

أنساب و الأشراف ، ص145

و ده‌ها منبع دیگر .

12 ـ ابن مغازلی در کتاب مناقب صفحه 91 نقل می‌کند که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

مکتوب علی باب الجنّة قبل أن یخلق اللّه السماوات و الأرض بألفی عام : محمّد رسول اللّه و علیّ أخو رسول اللّه .

13 ـ تسنیم نام چشمه‌ای جوشان در بهشت است که خواص اولیای خداوند از آن می‌نوشند و سایر بهشتیان ، شرابشان آمیزه‌ای از تسنیم است :

« إنَّ الاْءَبْرارَ لَفِی نَعِیمٍ * عَلَی الاْءَرائِکِ یَنْظُرُونَ * تَعْرِفُ فِی وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِیمِ * یُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیقٍ مَخْتُومٍ * خِتامُهُ مِسْکٌ وَ فِی ذلِکَ فَلْیَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ * وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِیمٍ * عَیْنا یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ »

مسلّما نیکان در بهشت پر نعمت‌اند ، بر تختهای زیبای بهشتی تکیه کرده و ( به زیباییهای بهشت ) می‌نگرند . طراوت و نشاطِ فزونی نعمت را در چهرههایشان میبینی و آنها از شراب طهور دست نخورده و مهر شده‌ای سیراب می‌شوند .

مُهری که بر آن نهاده شده از مشک است و مشتاقان باید برای این ( نعمتهای بهشتی ) بر یکدیگر پیشی گیرند . این شراب ( طهور ) آمیخته با « تسنیم » است ، همان چشمه‌ای که مقرّبان از آن می‌نوشند .

( سوره مطففین ، آیات 28 ـ 22 )

14 ـ سلسبیل نام رودی خوش طعم و معطر در بهشت است که بهشتیان از آن می‌نوشند :

« وَ جَزاهُمْ بِما صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِیرا * مُتَّکِئِینَ فِیها عَلَی الاْءَرائِکِ لا یَرَوْنَ فِیها شَمْسا وَ لا زَمْهَرِیرا * وَ دانِیَةً عَلَیْهِمْ ظِلالُها وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِیلاً * وَ یُطافُ عَلَیْهِمْ بِآنِیَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَ أَکْوابٍ کانَتْ قَوارِیرَا * قَوارِیرَا مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوها تَقْدِیرا * وَ یُسْقَوْنَ فِیها کَأْسا کانَ مِزاجُها زَنْجَبِیلاً * عَیْنا فِیها تُسَمّی سَلْسَبِیلاً »

ترجمه : و در برابر صبرشان ، بهشت و لباسهای حریر ( بهشتی ) را به آنها پاداش می‌دهد . در آنجا بر تختهای زیبا تکیه کرده‌اند ، نه آفتاب ( سوزان ) را در آن جا می‌بینند و نه سرما را . و در حالی است که سایه‌های آن ( درختان بهشتی ) بر آنها فرو افتاده و چیدن میوه‌هایش بسیار آسان است . و در گردا گرد آنها ظرفهایی سیمین و قدحهایی بلورین می‌گردانند ، ( پر از بهترین غذاها و نوشیدنیها ) ،

ظرفهای بلورینی از نقره ( شفاف ) ، که آنها را به اندازه مناسب آماده کرده‌اند . و در آن جا از جامهایی سیراب میشوند لبریز ( از شراب طهوری ) که آمیخته با زنجبیل است ، از چشمه‌ای در آنجا که نامش سلسبیل است .

( سوره دهر ، آیات 18 ـ 12)

15 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت منی بمنزلة هارون من موسی إلاّ أنّه لا نبیّ بعدی .

این حدیث که نبی مکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تمام مقامات و منزلت‌های خود را ـ به جز نبوت ـ برای علی علیه‌السلام ثابت می‌نماید ، از مهم‌ترین ادلّه‌ی اثبات خلافت و امامت بلافصل مولای متقیان امیرمؤمنان علی بن ابیطالب ( صلوات اللّه علیه ) می‌باشد .

حدیث فوق در منابع اهل سنت به صورت متواتر یافت می‌شود ؛ از جمله :

صحیح بخاری ، ج 4 ، ص 208

صحیح مسلم ، ج 7 ، ص 120

سنن ابن ماجه ، ج 1 ، باب فضل علی [ علیه السلام ] ص 43

سنن ترمذی ، ج5 ، باب مناقب علی [ علیه السلام ] ص 302

مستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 2 ، ص 337

مسند ، احمد ابن حنبل ، ج 1 ، ص 170

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، باب منزلت علی [ علیه السلام ]

السنن الکبری ، بیهقی ، ج 9 ، باب ما علی الوالی من أمر الجیش ، ص 40

و دهها منبع دیگر .

16 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت منّی و أنا منک .

حدیث فوق به تنهایی میتواند ولایت و خلافت بلافصل امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام را اثبات کند ؛ زیرا در این حدیث وجود مبارک علی علیه‌السلام همان وجود پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم معرفی شده است ؛ بنابراین با فقدان و رحلت حضرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آن کس که به مثابه‌ی وجود نبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌باشد سزاوار خلافت و جانشینی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است ؛ همانگونه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بارها نسبت به جانشینی علی علیه‌السلام سخن گفت به ویژه در حجة الوداع در غدیر خم حجت را بر مردمان با ابلاغ ولایت و خلافت امام علی علیه‌السلام تمام نمود .

حدیث فوق ( أنت منّی و أنا منک ) در منابع متعدد اهل سنت فراوان موجود است ؛ از جمله :

صحیح بخاری ، ج 3 ، کتاب صلح ، ص 168 و ج 4 ، باب مناقب مهاجران ، ص207

المستدرک ، حاکم ، ج 3 ، ص 120

السنن الکبری ، بیهقی ، ج 8 ، باب الخالة ، ص 50

فتح الباری ، ج 7 ، باب مناقب علی [ علیه السلام ] ص 57

السنن الکبری ، نسائی ، ج 5 ، ص 127 ؛ قول النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : علیّ کنفسی .

و منابع متعدد دیگر .

17 ـ قال الرسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم : من آذی علیّا فقد آذانی .

( حاشیه شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص96 ؛ مسند ، احمد ابن حنبل ، ج 3 ، ص 483 ؛ مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص 129 )

18 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

النظر إلی علی عبادة .

( کفایة الطالب ، گنجی شافعی ، ص 123 ؛ مناقب خوارزمی ، ص 32 ؛ کنز العمّال ، ج 11 ، ص 601 و ... )

19 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

یا علی ! لا یبالی من مات و هو یبغضک مات یهودیا أو نصرانیا .

( مناقب آل ابی‌طالب ، ج 3 ، ص 10 ؛ الفردوس ، دیلمی ، ج 2 ، حدیث 315 ، ص 244 ؛ الصراط المستقیم ، ج 1 ، ص 153 ؛ مناقب ، ابن‌مغازلی ، ص 63 )

20 ـ أخذ النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم العهد عن الأمة بحفظ علی علیه‌السلام و قوله أنّه الصدیق الأکبر .

سنن ابن ماجه ، تحقیق محمد جواد فؤاد ، ج 1 ، ص 44

المستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 111

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، باب فی کنیّته ، ص 102

الریاض النضرة ، ج 2 ، ص 155

مناقب ، ابن مغازلی ، ص 269

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 5 ، ص 328

شواهد التنزیل ، ج1 ، صص 155 و 154

و منابع متعدد دیگر

21 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علی إمام البررة و قاتل الفجرة ؛ منصور من نصره و مخذول من خذله .

المستدرک علی الصحیحین ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 126

تاریخ بغداد ، ج 4 ، ص 441

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج 42 ، . 226

الکامل ، ابن عدی ، ج 1 ، ص 192

الصواعق المحرّقة ، الهیثمی ، ص 193

و منابع متعدد دیگر .

22 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فی علی علیه‌السلام :

أنت وصیّی فی أهلی و خلیفتی فی أمّتی .

مضمون حدیث فوق که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به صراحت جانشینی علی علیه‌السلام را بیان می‌دارد ، به صورت متعدد در منابع اهل سنت یافت می‌شود ؛ از جمله :

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، تحقیق علی شیری ، ج 42 ، ص 42

لسان المیزان ، ابن حجر ، ج3 ، ص 283

میزان الإعتدال ، ذهبی ، ج 2 ، ص 3

مناقب علی بن ابی‌طالب [ علیه السلام ] ابن مردویه ، تحقیق عبدالرزاق محمد ، ص 26

السنن الکبری ، نسائی ، ج 5 ، ذکر قول النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فی علی [ علیه السلام ] ص 112

الکامل ، عبداللّه بن عدی ، ج 4 ، ص 229

مجمع الزوائد ، ج8 ، ص 205

و منابع متعدد دیگر .

23 ـ قال الرسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

لو أنّ الریاض أقلام و البحر مداد و الجنّ حساب و الإنس کتّاب ما أحصوا فضائل علیّ بن أبی طالب .

المستدرک ، حاکم ، ج 3 ، ص 107

مناقب ، خوارزمی حنفی ، ص 32

ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، حدیث 713 ، ص 364

لسان المیزان ، ابن حجر ، ج 5 ، ص 62

الفردوس ، دیلمی ، ص 241

میزان الإعتدال ، ذهبی ، ج 3 ، ص 466

و منابع دیگر .

24 ـ ابن مردویه عن ابن عباس عن النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم أنّه قال :

یحشر الشّاک فی علی من قبره و فی عنقه طوق من نار فیه ثلاث مأة شعلة ، علی کلّ شعلة شیطان یلطخ وجهه حتّی یوقف موقف الحساب .

( مناقب علی بن أبی طالب [ علیه السلام ] و ما نزل من القرآن فی علی [ علیه السلام ] ابوبکر احمد بن موسی بن مردویه ، ص 717 ؛ مناب خوارزمی ، ص 329 )

حکمت هشتم : علی علیه‌السلام ملازم دائم با حق

اشاره

حکمت هشتم :

گواهی می‌دهم که تو دائم با حق و حق نیز دائم ملازم تو است .

در کلام جاوید خداوند ، حق همیشه پیروز است و باطل نابود شدنی1 و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در کلام ارزشمندش تو را ملازم با حق و حق را ملازم دائم با تو بیان فرموده است :

« علی با حق است و حق با علی ؛ هرجا علی بگردد او هم با علی می‌گردد » .2

راه استوار راه توست ، بیان استوار بیان توست ، راه تو همان صراط مستقیم است3 که ما مسلمین موظفیم هر روز در نمازهایمان ده مرتبه از خداوند متعال درخواست نمائیم .

مردمان دو گونه‌اند : یا در راه حق‌اند و یا در راه باطل ؛ آن کس که تو را برگزید در راه حق مسیر می‌پیماید و آن کس که از تو روی گردان شد ، خواسته یا ناخواسته در مسیر باطل به سمت دوزخ در حرکت است .

آن کسانی که مدّعی تمسک به قرآن‌اند و ولایت تو را رها نموده‌اند ، بدانند بهره‌ای از کلام خداوند ندارند که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی تو و رابطه‌ات با قرآن فرمود :

« علی با حق و قرآن است و حق و قرآن با علی و از هم جدا نشوند تا کنار حوض کوثر نزد من آیند » .4

و خود نیز در کلام نورانیت فرمودی :

« من قرآن ناطقم » .5

اهل باطل قرآن‌ها را بر سر نیزه زدند و در مقابل تو ایستادند و گروهی نیز فریب آنان را خوردند و در باطل سرنگون شدند6 ، در حالی که روح و حقیقت قرآن در میانشان بود .

و هم اکنون نیز با ترفندهای نو ، قرآن‌های زیبا و زرین و خوش خط ـ توسط دشمنان ولایتت ـ بر سر نیزه‌هاست و گروهی از مردمان ، چشم بسته مشایعت می‌کنند و غافل‌اند که قرآن با تو و در قلب تو است و همواره ندای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در تاریخ می‌پیچد که : هان ای مردم ! بدانید که علی با حق و قرآن است و قرآن و حق دائما با علی است .

اما افسوس که بسیاری از گوش‌ها چون دروازه هاست و با وجود ندای جاوید رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غدیر که فرمود :

« هرکس من مولای اویم ، علی مولای اوست »7

باز مشایعت مردمان در پی قرآن‌های زرینی است که بر بالای نیزه هاست !

و خود نیز فرمودی :

« من همان یادی هستم که به فراموشی سپرده شده است و همان راهی هستم که از آن منحرف شده‌اند و همان ایمانی هستم که به آن کفر ورزیده شده و همان قرآنی هستم که مهجور مانده است و همان دینی هستم که تکذیبش کرده‌اند و همان صراطی هستم که از آن روی گردانیده‌اند » .8

تو همواره مردم را به حق و راستی دعوت می‌کردی و چون برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دلسوز مردم بودی و پیوسته آنان را به ترس از خدا و یاد آوری روز سخت قیامت هشدار می‌دادی :

« ای مردم ! شما را به پرهیزکاری سفارش می‌کنم که عامل کنترل و مایه‌ی‌استوار شماست پس به رشته‌های تقوا [ کتاب خدا و اهل بیت علیهم‌السلام ]

چنگ زنید و به حقیقتهای آن پناه آورید تا شما را به سر منزل آرامش و جایگاههای وسیع و پناهگاههای محکم و منزلگاههای پر عزّت برساند ، در روزی که چشم‌ها خیره می‌شود و همه جا در نظر انسان تاریک و گله‌های شتر و مال و اموال فراوان فراموش می‌گردد ؛ زیرا به هنگام قیامت که در صور اسرافیل می‌دمند ، قلبها از کار می‌افتد ، زبانها باز می‌ایستد ، کوههای بلند و سنگهای محکم فرو میریزد و قسمت‌های سخت آن نرم چون سرابی می‌ماند ، کوهستانها با زمین هموار می‌گردد چنان که نه پستی و نه بلندی موجود است ، پس در آن هنگام نه شفاعت کننده‌ای است که شفاعت کند و نه دوستی که نفع رساند و نه پوزش خواستن سودی دارد » .9

و باز برای تذکر مردمان نسبت به هویت دنیا و آخرت دلسوزانه فرمودی :

ای مردم ! دنیا سرای گذرا و آخرت خانه‌ی جاودان است ؛ پس از گذرگاه خویش برای سر منزل جاودانه توشه برگیرید و پرده‌های خود را نزد کسی که بر اسرار شما آگاه است ، پاره نکنید . ( یعنی خداوند ناظر است نافرمانی و گناه نکنید ) پیش از آن که بدن‌های شما از دنیا خارج گردد ، دل‌هایتان را خارج کنید ؛ شما را در دنیا آزموده‌اند و برای غیر دنیا آفریده‌اند .کسی که بمیرد ، مردم می‌گویند : چه باقی گذاشت ؟ اما فرشتگان می‌گویند : چه پیش فرستاد ؟

و باز فرمودی :

« شما را از دنیا پرستی می‌ترسانم ؛ زیرا منزلگاهی است برای کوچ کردن ، نه منزلی برای همیشه ماندن است . دنیا خود را با غرور زینت داده و با زینت و زیبایی می‌فریبد .

خانه‌ای است که نزد خداوند [ در مقایسه با بهشت وسرای ابد ] بی‌مقدار است زیرا که حلال آن با حرام و خوبی آن با بدی و زندگی در آن با مرگ و شیرینی آن با تلخی‌ها در آمیخته است ، خداوند آن را برای دوستان انتخاب نکرد و در بخشیدن آن به دشمنان دریغ نفرمود . خیر دنیا اندک و شر آن آماده و فراهم ، آماده‌اش پراکنده و ملک آن غارت شده و آبادانی آن رو به ویرانی نهاده است .

چه ارزشی دارد خانه‌ای که پایه‌های آن در حال فرو ریختن است و عمر آن چون زاد و توشه پایان می‌پذیرد ؟ و چه لذتی دارد زندگانی که چونان مدت سفر ، به آخر می‌رسد ؟ »11

تو همیشه با حق و قرآنی و کلام تو در مذمت دنیا پرستی چیزی نیست جز تفسیر کلام خداوند متعال ، که در مذمت دنیا گرائی در قرآنش می‌فرماید :

« محققا در مَثَل ، زندگانی دنیا به آبی ماند که از آسمان‌ها فرو فرستادیم تا با آن باران ، انواع مختلف گیاه زمین از آنچه آدمیان و حیوانات تغذیه کنند ، بروید تا آنگاه که زمین از خرمی و سرسبزی به خود زیور بسته و آرایش کرده و مردمش خود را بر آن قادر و متصرف پندارند که ناگاه فرمان ما به شب یا روز در رسد و آن همه زیور را درو کند و چنان خشک شود که گویی دیروز در آن هیچ نبوده است ؛ اینگونه خدا آیاتش را روشن برای اهل فکرت بیان می‌کند » .12

و فرموده است :

« مردم ( کوته بین دنیا پرست ) آرایش حبّ شهوات نفسانی که عبارت از میل به زنها وفرزندان و همیانهای زر و سیم و اسبهای با نشان نیکو و چهارپایان و مزارع است ، جلوه‌گر شده لیکن این‌ها همه متاع زندگانی فانی دنیوی است و نزد خداست همان منزلگاه نیکو ( که بهشت جاودان الهی است ) » .13

و فرموده است :

« و بدانید که زندگانی دنیا چیزی جز سرگرمی و بازیچه و تفاخر و خودستایی و حرص افزودن مال و فرزندان ( برای شما دنیا پرستان ) نیست و در مثل مانند بارانی‌است که فراوان ببارد و گیاهی در پی آن از زمین بروید که برزگر را به شگفت آرد و سپس بنگری که زرد و خشک شود و بپوسد و در عالم آخرت دنیا طلبان را عذاب سخت جهنم و مؤمنان را آمرزش و خشنودی حق نصیب است و باری بدانید که دنیا جز متاع فریب و غرور چیزی نیست » .14

و تو باز با بیانی بسیار رسا و تکان‌دهنده ، مردمان را هشدار دادی که از مردگان و در گور

خفتگان درس بگیرند که چگونه مرگ آنان را در کام خود فرو برد و شما بر مزار آنها گام بر می‌دارید :

« ... شما به روی کاسه‌های سر آنها راه می‌روید و به روی جسدهایشان زراعت می‌کنید و آنچه به جا گذاشته‌اند ، می‌خورید و بر خانه‌های ویران آنها مسکن گرفته‌اید و روزگاری که میان آنها و شماست بر شما گریه و زاری می‌کند ، آنها پیش از شما به کام مرگ فرو رفتند و برای رسیدن به آبشخور از شما پیشی گرفتند .

در حالی که آنها دارای عزّت پایدار و درجات والای افتخار بودند . پادشاهان حاکم یا رعیت سرافراز بودند که سرانجام به درون برزخ راه یافتند ، و زمین آن‌ها را در خود گرفت و از گوشت بدنهای آنان خورد و از خون آنان نوشید پس در شکاف گورها بی‌جان و بدون حرکت پنهان مانده‌اند ؛ نه از دگرگونی نگرانند و نه از زلزله‌ها ترسناک و نه از فریادهای سخت هراسی دارند ... گویا بودند و لال شدند ، شنوا بودند و کر گشتند و حرکاتشان به سکون تبدیل شد . چنان آرامیدند که گویا بیهوش بر خاک افتاده و در خواب فرو رفته‌اند .

همسایگانی هستند که با یکدیگر انس نمی‌گیرند و دوستانی‌اند که به دیدار یکدیگر نمی‌روند ... خطرات آن جهان را وحشتناک‌تر از آنچه می‌ترسیدند ، یافتند و نشانه‌های آن را بزرگ‌تر از آنچه می‌پنداشتند ، مشاهده کردند .

مردم !

اگر آن‌ها را در اندیشه‌ی خود بیاورید یا پرده‌ها کنار رود ، مردگان را در حالتی می‌نگرید که حشرات گوش‌هایشان را خورده ؛ چشم‌هایشان به جای سرمه پر از خاک گردیده و زبان‌هایی که با سرعت و فصاحت سخن می‌گفتند ، پاره پاره شده ؛ قلب‌ها در سینه‌ها پس از بیداری به خاموشی گراییده و در تمام بدن پوسیدگی تازه‌ای آشکار شده و آن‌ها را زشت گردانیده است ، همه تسلیم شده‌اند ؛ نه دستی برای دفاع و نه قلبی برای زاری دارند .

آه !

زمین چه اجساد عزیز و خوش سیمایی را که با غذاهای لذیذ و رنگین زندگی می‌کردند و در آغوش نعمت‌ها پرورانده شدند به کام خویش فرو برد . . » . .15

و سخن پر اندرز و تکان دهنده‌ات ، آنگاه که از جنگ صفین با یاران خود بر می‌گشتی و وارد قبرستان پشت دروازه‌ی کوفه شدی و با صدای بلند با مردگان سخن گفتی :

« ای ساکنان خانه‌های وحشت زا و محلّه‌های خالی و گورهای تاریک ! ای خفتگان در خاک ! ای غریبان ! ای تنها شدگان ! ای وحشت زدگان ! شماپیش از ما رفتید و ما در پی شما روانیم و به شما خواهیم رسید ؛ اما خانه‌هایتان ! دیگران در آن سکونت گزیدند و اما زنانتان ! با دیگران ازدواج کردند و اما اموال شما ! در میان دیگران تقسیم شد ؛ این خبری است که ما داریم ، حال شما چه خبر دارید ؟ ! »

سپس به یاران خود رو کردی و فرمودی :

« بدانید که مردگان اگر اجازه‌ی سخن داشتند ، شما را خبر می‌دادند که : بهترین توشه تقواست » .16

تو همیشه مشتاق هدایت مردمان بودی و همواره آنان را جهت رسیدن به رستگاری ابدی دلسوزانه نصیحت می‌کردی ؛ حتی نسبت به دشمنان قسم خورده و کور دلت نیز ناصح بودی تا حجت را بر آنان تمام کنی ؛ در یکی از نامه‌هایت به فرزند هند جگر خوار چنین نصیحت کرده‌ای :

« پس از یاد خدا و درود ! همانا خداوند سبحان دنیا را برای آخرت قرار داد و مردم را در دنیا به آزمایش گذاشت تا روشن دارد کدام یک نیکوکارتر است . ما را برای‌دنیا نیافریده‌اند و تنها برای دنیا به تلاش فرمان داده نشدیم ؛ به دنیا آمدیم تا در آن آزمایش گردیم و همانا خداوند مرا به تو ، و تو را با من آزمود و یکی از ما را بر دیگری‌حجت قرار داد . تو با تفسیر دروغین قرآن به دنیا روی آوردی و چیزی از من درخواست می‌کنی که دست و زبانم هرگز به آن نیالود [ قتل عثمان ] تو و مردم شام آن دروغ را ساختید و به من تهمت زدید تا آگاهان شما مردم ناآگاه را و ایستادگان شما زمین گیر شدگان را بر ضد من تحریک کنند .

معاویه !

از خدا بترس و با شیطانی که مهار تو را می‌کشد ، مبارزه کن و به سوی آخرت

که راه من و تو است بازگرد و بترس از خدا که به زودی با بلایی کوبنده ریشه‌ات را بر کند و نسل تو را براندازد » .17

و در کلام ارزشمندت چه زیبا مردمان را برای رسیدن به سر منزل ـ بهشت ابد ـ تشویق نموده‌ای :

« قیامت پیش روی شما است و مرگ در پشت سر ، شما را می‌راند ؛ سبکبار شوید تا [ به بهشت ابد ] برسید . همانا آنان که رفتند در انتظار رسیدن شمایند » .18

خداوند در کلام جاویدش می‌فرماید :

« آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده‌ایم و به سوی ما باز نمی‌گردید »19

و می‌فرماید :

« ما آسمان و زمین و آنچه را میان آن هاست بیهوده نیافریدیم ، این گمان کافران است ؛ وای بر کافران از آتش دوزخ ! »20

و می‌فرماید :

« و ما جن و انس را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند »21

آری !

خداوند متعال نظام آفرینش را هدفمند معرفی می‌کند و رشد و کمال انسان‌ها را در عبودیت بیان می‌فرماید ، و تو دائما مردمان را به این دو امر مهم تذکر می‌دادی :

« ای بندگان خدا ! از خدا بترسید و با اعمال نیکو به استقبال اجل بروید ... خدای سبحان شما را بیهوده نیافرید و به حال خود وا نگذاشت ، میان شما تا بهشت یا دوزخ ، فاصله‌ی اندکی جز رسیدن مرگ نیست . . » .22

آری !

راه تو راه حق و صراط مستقیم و کلام نورانیت روشنی بخش قلب‌های مؤمنان راستین است . تو شکافنده‌ی ظلمات و برطرف کننده‌ی شک و تردیدها می‌باشی ؛

زیرا همیشه با حقّی و حق هم دائما با تو است و آن کس که دامان تو را گرفت ، هدایت یافت و بهشت جاودان خدای متعال را نصیب برد که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

« اگر علی را به ولایت و سرپرستی گیرید ، خواهید دید که رهنما و رهیافته است و شما را به راه راست می‌برد » .23

حکمت‌نامه‌ی هشتم : حدیث « علی مع الحق » و توضیح آن

حکمت‌نامه‌ی هشتم :

حدیث « علی مع الحقّ » در مصادر اهل سنّت و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ « وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقا »

ترجمه : و بگو : حق آمد و باطل نابود شد زیرا باطل نابود شدنی است . ( سوره اسراء ، آیه 81 )

لما ألقی علی [ علیه السلام ] صنم هبل من علی ظهر الکعبة إلی الأرض نزل قوله تعالی : « وَقُلْ جاءَ الْحَقُّ » یعنی قول لا إله الاّ اللّه محمد رسول اللّه ، « وَ زَهَقَ الْباطِلُ »یعنی ذهاب عبادة الأصنام . « إنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقا » یعنی ذاهبا .

( شواهد التنزیل ، حاکم حسکانی نیشابوری حنفی ، ج 1 ، ص453 )

2 ـ حدیث فوق در منابع اهل سنت به تواتر یافت می‌شود که برای نمونه بخشی از آن احادیث نبوی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را ذکر می‌کنیم :

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علی مع الحقّ و الحقّ مع علی یدور معه حیثما دار .

مجمع الزوائد ، ابن حجر هیثمی ، ج 7 ، فی یوم الجرعة ، ص 235

المعیار والموازنة ، الإسکافی ، ص 35

شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 2 ، ص 297

تاریخ بغداد ، یوسف بن یعقوب ، ج 14 ، ص 322

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 5 ، ص 30

مناقب علی [ علیه السلام ] ابوبکر بن مردویه ، فصل ثامن ، ص 113

تاریخ دمشق ، ج 42 ، ص 449

ینابیع المودة ، شیخ سلیمان حنفی قندوزی ، ج 1 ، باب 9 ، ص 173

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

رحم اللّه علیّا ! اللّهمّ أدر الحقّ معه حیث دار .

خدا رحمت کندعلی را ! خدایا حق را با علی بگردان آنجا که او می‌گردد .

( سنن ترمذی ، ج 2 ، باب مناقب علی [ علیه السلام ] ص 298 ؛ حاکم نیشابوری در مستدرک علی الصحیحین ج 3 ، ص 124 )

خطیب بغدادی در تاریخ بغداد ، ج 14 ، ص 321 به سند خود از ابوثابت مولای ابوذر چنین آورده است :

روزی به خانه‌ی امّ سلمه رفتم و دیدم می‌گرید و از علی [ علیه السلام ] یاد می‌کند و می‌گوید : از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چنین شنیدم که فرمود :

علی مع الحقّ و الحقّ مع علی و لن یفترقا حتّی یردا علَیّ الحوض یوم القیامة .

ابوالحسن نور الدین الهیثمی در مجمع الزوائد و منبع الفوائد ، جلد 7 ، صفحه 235 به سند خود از محمد بن ابراهیم تمیمی چنین روایت کرده است :

چون معاویه در سفر حج به مدینه آمد مردم به سلام او رفتند . سعد بن ابی وقاص از آن جمله بود ؛ معاویه چون او را دید ، گفت : این است آنکه ما را در حقمان علیه باطل یاری نکرد ! ( سعد در جنگ صفین بی‌طرف بود ) سعد سکوت کرد و چیزی نگفت . معاویه گفت : چرا حرف نمی‌زنی ؟ گفت : فتنه و ظلمی برانگیخته شده بود و من به حکم خدا به شترم گفتم : « اخ ،اخ » و او را تا رفع فتنه بر جای خواباندم . مردی‌گفت : من کتاب خدا را از اول تا آخر خوانده‌ام و در آن « اخ اخ » ندیده‌ام . سعد گفت : این سخن که گفتم از آن است که از رسول خدا صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم شنیدم : علی مع الحقّ و الحقّ مع علی حیث کان . گفت : چه کسی این حدیث را شنیده است ( که شهادت به صحت آن دهد ) سعد گفت : رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم این سخن را در خانه‌ی امّ سلمه فرمود . معاویه کسی را به خانه‌ی ام سلمه فرستاد و دراین باره پرسش نمود . امّ سلمه گفت : به تحقیق که این سخن را رسول خدا صلی اللّه علیه [ و آله [و سلّم در خانه‌ی من فرمود . آن مرد به سعد گفت : هرگز مانند این ساعت نزد من لئیم جلوه نکرده‌ای ! سعد گفت : چرا ؟ گفت : اگر چنین سخنی را من از رسول خدا صلی اللّه علیه [ وآله ] و سلّم شنیده بودم ، تا دم مرگ خادم علی [ علیه السلام [باقی می‌ماندم .

هیثمی در جای دیگر کتاب مجمع الزوائد ، جلد 9 ، صفحه 134 به روایت طبرانی از امّ سلمه آورده است که می‌گفت :

کان علی [ علیه السلام ] علی الحقّ ؛ من اتّبعه اتّبع الحقّ و من ترکه ترک الحقّ .

در مجمع الزوائد ، جلد 7 ، صفحه 234 به روایت ابو سعید خدری و همچنین در کتاب کنز العمّال ، جلد 12 ، صفحه 125 از ابو سعید آمده است که :

کنّا عند بیت النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فی نفر من المهاجرین و الأنصار ... ( إلی أن قال ) و مرّ علیّ بن أبی طالب [ علیه السلام ] فقال صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

الحقّ مع ذا ، الحقّ مع ذا .

علاء الدین متقی هندی ، در کنز العمّال ، جلد 12 ، صفحه 1256 به روایت طبرانی در المعجم الکبیر آورده است که : رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

تکون بین الناس فرقه و اختلاف فیکون هذا وأصحابه علی الحقّ یعنی علی .

در کتب اهل سنت از عمار بن یاسر و ابو ایوب انصاری در این باب حدیثی از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به شرح ذیل نقل کرده‌اند :

یا عمار !

إن رأیت علیّا قد سلک وادیا و سلک الناس وادیا غیره فاسلک مع علی و دع الناس ، إنّه لن یدلّک علی ردی و لن یخرجک من الهدی .

ای عمار ! اگر دیدی علی از راهی می‌رود و همه‌ی مردم از راهی دیگر ، تو با علی برو و سایر مردم را رها کن و یقین بدان او هرگز تو را به راه هلاک نمی‌برد و تو را از هدایت خارج نمی‌سازد .

( کنز العمّال ، ج 12 ، ص 1212 ؛ تاریخ بغداد ، خطیب بغدادی، ج 2 ، ص 88 ؛ ریاض النضرة ، طبری ، ج 2 ، ص 193 ؛ کنوز الحقایق ، مناوی ، ص43 ؛ تاریخ مدینة دمشق ، ج 42 ، ص 672 )

3 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

أنت النبأ العظیم و الصراط المستقیم و أنت المثل الأعلی .

( عیون اخبار رضا علیه‌السلام شیخ صدوق ، ج 2 ، ص 6 ؛ بحارالأنوار ، ج 38 ، ص 111 )

قال سید الرسل صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

تنقسم أمتی إلی ثلاث و سبعین فرقة کلّهم فی جهنّم إلاّ علی وشیعته .

( مناقب ، خوارزمی حنفی ، ص 331 ؛ تفسیر الدر المنثور ، سیوطی ، ج 3 ، ص 149 ؛ فتح الباری ، ابن حجر ، ج 13 ، ص46 و ... )

4 ـ علی مع الحقّ و القرآن و الحقّ و القرآن مع علی و لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض .

( الغدیر ، ج 3 ، ص 178 ؛ ربیع الأبرار ، زمخشری ، ج 2 ، ص 173 )

5 ـ قال الإمام علی [ علیه السلام ] :

أنا القرآن الناطق .

( مناقب ابن‌مغازلی ، ص 50 ؛ ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، باب 14 ، ص 214 )

6 ـ به نبرد امام علی علیه‌السلام با معاویه ( لعنة اللّه علیه ) در صفین اشاره شده است که با بروز شکست در لشکر معاویه و تار و مار شدن آنان توسط سپاه امیرمؤمنان علیه‌السلام ، عمرو عاص ـ مشاور معاویه ـ به معاویه گفت که برای فریب لشکریان علی علیه‌السلام قرآن‌ها را بر سر نیزه بزنیم و بگوئیم جنگ و خونریزی‌بس است و قرآن بین ما حاکم باشد . آنان قرآن‌ها را بر سر نیزه زدند و گروهی از یاران سست ایمان لشکر امام علی علیه‌السلام فریب خوردند و هرچه امام علیه‌السلام فرمود فریب نخورید ، آنان در معرض نابودی می‌باشند و می‌خواهند با این ترفند خود را نجات دهند و قرآن ناطق منم ؛ اما آنان گوش ندادند و جریان به حکمیت کشیده شد و در آن حکمیت نیز با خدعه‌های عمر و عاص جریان به سود لشکریان معاویه به پایان رسید !

7 ـ « من کنت مولاه فهذا علی مولاه » .

این سخن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در غدیر خم که بیانگر امامت و خلافت علی علیه‌السلام است در منابع اهل سنت به صورت متواتر موجود می‌باشد که در بخش‌های بعدی به آن پرداخته می‌شود .

8 ـ أنا الذّکر الذی عنه ضلّ ، و السبیل الذی عنه مال ، و الایمان الذی به کفر ، و القرآن الذی إیّاه هجر و الدین الذی به کذب و الصراط الذی عنه نکب .

( تفسیر نور الثقلین ، ج 4 ، ص 12 )

9 ـ نهج البلاغه ، قسمتی از خطبه 195 .

10 ـ همان ، خطبه 203 .

11 ـ همان ، قسمتی از خطبه 113 .

12 ـ « إِنَّما مَثَلُ الْحَیاةِ الدُّنْیا کَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الاْءَرْضِ مِمّا یَأْکُلُ النّاسُ وَ الاْءَنْعامُ حَتّی إِذا أَخَذَتِ الاْءَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّیَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَیْها أَتاها أَمْرُنا لَیْلاً أَوْ نَهارا

فَجَعَلْناها حَصیدا کَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالاْءَمْسِ کَذالِکَ نُفَصِّلُ الاْآیاتِ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ »

ترجمه : مَثَل زندگیِ دنیا ، همانند آبی است که از آسمان نازل کرده‌ایم ؛ که در پی آن گیاهان ( گوناگونِ ) زمین که مردم و چهارپایان ( از آن ) می‌خورند ( می‌روید ) و در هم فرو می‌رود ؛ تا زمانی که زمین ، زیبایی خود را یافته و آراسته گردید و اهلِ آن مطمئن شدند که می‌توانند ( بی‌هیچ مانعی ) از آن بهره‌مند گردند ، ( ناگهان ) فرمان ما ، شب هنگام یا در روز ، فرا می‌رسد ؛ ( و سرما یا صاعقه‌ای را بر آن مسلّط می‌سازیم ) و آنچنان آن را درو می‌کنیم که گویی دیروز هرگز ( چنین کشتزاری ) نبوده است ! این گونه ، آیات خود را برای گروهی که می‌اندیشند ، شرح می‌دهیم . ( سوره یونس ، آیه 24 )

13 ـ « زُیِّنَ لِلنّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنینَ وَ الْقَناطیرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَالْخَیْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالاْءَنْعامِ وَالْحَرْثِ ذالِکَ مَتاعُ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ اللهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ »

ترجمه : محبّت امور مادی ، از ( قبیل ) زنان و فرزندان و اموال فراوان از طلا و نقره و اسب‌های ممتاز و چهارپایان و زراعت ، در نظر مردم جلوه داده شده است ( تا در پرتو آن ، آزمایش و تربیت شوند ولی ) اینها وسایل گذران زندگی دنیا است ( و هدف نهایی نمی‌باشد ) و سرانجام نیک ( و زندگی والا و جاویدان ) ، نزد خداست . ( سوره آل‌عمران ، آیه 14 )

14 ـ « اِعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَ تَکاثُرٌ فِی الاْءَمْوالِ وَ الاْءَوْلادِ کَمَثَلِ غَیْثٍ أَعْجَبَ الْکُفّارَ نَباتُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَراهُ مُصْفَرّا ثُمَّ یَکُونُ حُطاما وَ فِی الاْآخِرَةِ عَذابٌ شَدِیدٌ وَ مَغْفِرَةٌ مِنَ اللهِ وَ رِضْوانٌ وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلاّ مَتاعُ الْغُرُورِ »

ترجمه : بدانید زندگی دنیا تنها بازی و سرگرمی و تجمّل پرستی و فخرفروشی در میان شما و افزون طلبی در اموال و فرزندان است ، همانند بارانی که محصولش کشاورزان را در شگفتی و سرور فرو می‌برد ، سپس خشک می‌شود به گونه‌ای که آن را زرد رنگ می‌بینی ؛ سپس تبدیل به کاه می‌شود . ( آری دنیا نیز به همین سرعت می‌گذرد ) و در آخرت ، عذاب شدید است و ( یا ) آمرزش و رضای الهی ؛ و زندگی دنیا چیزی جز متاع فریب نیست . ( سوره حدید ، آیه 20 )

15 ـ نهج البلاغه ، قسمتی از خطبه تکان دهنده‌ی 221 .

ابن ابی الحدید معتزلی می‌گوید :

از روزی که این خطبه را یافتم تا کنون که پنجاه سال است حدود هزار بار آن را خوانده‌ام و در هر بار در دلم ترس ، لرزش و پند پذیری تازه‌ای به وجود می‌آید .

( شرح نهج البلاغه ، ج11 ، ص 153 )

16 ـ یَا أهلَ الدِّیارِ المُوحِشةِ وَ المَحالِّ المُقفِرةِ ، وَ القُبُور المُظلِمَةِ ، یَا أهلَ الترُّبةِ ، یَا أهلَ الغُربَةِ ، یَا أهلَ الوَحدَةِ ، یَا أهلَ الوَحشَةِ ؛ أنتُم لَنا فَرَطٌ سابِقٌ وَ نَحنُ لَکُم تَبَعٌ لاحُقٌ ؛ أمَّا الدُّور فَقَد سُکِنَت وَ أمَّا الأَزواجُ فَقَد نُکِحَت وَ أمَّا الأَموالُ فَقَد قُسِمَت . هذَا خَبَرُ مَا عِندَنا ، فَما خَبَرُ مَا عِندَکُم ؟ ثُّمّ التفت إلی أصحابه فقال : أمَّا لَو أُذِنَ لَهُم فِی الکَلامِ لاَءَخبَرُوکُم أَنَّ « خَیرَ الزادِ التَّقوَی » .

( نهج البلاغه ، حکمت 130 )

17 ـ همان ، نامه 55 .

18 ـ فَإنَّ الْغَایَةَ أمَامَکُمْ ،وَ إ نَّ وَرَاءَکُمُ السَّاعَةَ تَحْدُوکُمْ ،تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا ،فَإنَّمایُنْتَظَرُ بِأوّلِکُمْ آخِرُکُمْ .

( همان ، خطبه 21 )

مرحوم سید رضی ـ گرد آورنده‌ی سخنان امام علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه ـ در عظمت این کلام امام علی علیه‌السلام می‌گوید :

این سخن امام علیه‌السلام پس از سخن خدا و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با هر سخنی سنجیده شود ، بر آن برتری دارد و از آن پیشی می‌گیرد و از جمله‌ی « سبکبار شوید تا برسید » کلامی کوتاه‌تر و پر معنی‌تر شنیده نشده ! چه کلمه‌ی ژرف و بلندی ! چه جمله‌ی پرمعنی و حکمت آمیزی ، که تشنگی را با آب حکمت می‌زداید .

( کلام مرحوم سید رضی در شرح خطبه 21 نهج البلاغه )

19 ـ « أفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثا وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنا لا تُرْجَعُونَ »

ترجمه : آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده‌ایم ، و به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید ؟ ! ( سوره مؤمنون ، آیه 115 )

20 ـ «وَما خَلَقْنَا السَّماءَ وَالاْءَرْضَ وَما بَیْنَهُما باطِلاً ذلکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنَ النّارِ»

ترجمه : ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم ؛ این گمان کافران است ، وای بر کافران از آتش ( دوزخ ) ! ( سوره ص ، آیه 27 )

21 ـ « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الاْءِنْسَ إِلاّ لِیَعْبُدُونِ »

ترجمه : من جنّ و انس را نیافریدم جز برای این که مرا پرستش کنند ( و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند ) . ( سوره ذاریات ، آیه 56 )

22 ـ نهج البلاغه ، قسمتی از خطبه 64 .

23 ـ علاء الدین متقی هندی ـ از علمای اهل سنت ـ در کتاب کنز العمّال از منابع پیشین علمای اهل سنت ، از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

إن تولّوا علیّا تجدوه هادیا مهدیا یسلک بکم الطریق المستقیم .

( کنز العمّال ، حدیث 32966 )

حکمت نهم : عزت یافتن اسلام به برکت رشادت علی علیه‌السلام در جنگ بدر

اشاره

حکمت نهم :

گواهی می‌دهم رشادت بی‌نظیرت و تیغ شمشیرت در جنگ بدر اسلام را عزت بخشید .

جنگ بدر نخستین جنگ مهم مسلمانان با کفار قریش بود ؛ در این جنگ که در سال دوم هجرت واقع شد با وجود اینکه سپاه اسلام یک سوم سپاه کفار بود ، با رشادت‌های بی‌نظیرت یا علی و همچنین پایداری یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و امدادهای غیبی ملائکه ، سپاه کفار دچار شکست سختی شد و با دادن هفتاد کشته و هفتاد اسیر پا به فرار گذاشتند .

خداوند به سبب این پیروزی مسلمانان را عزیز و سربلند کرد و کفار قریش را خوار و ذلیل و سرشکسته ساخت .

تو که همیشه در بین یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شجاع ترین ، ایثارگرترین و مخلص‌ترین بودی و هیچ گاه از مرگ نترسیدی و همواره آرزوی فدا کردن جانت را در راه خدا داشتی ؛ صحنه‌هایی از رشادت در آن نبرد خونین خلق کردی که هرگز قلم نمی‌تواند شرح آن را بیان کند .

شجاعت شگفت انگیزت از همان ابتدای نبرد ، سران کفر را به خاک و خون کشید ؛ آن چنان تیغ شمشیرت جمجمه‌های کافران ـ که شیاطین در آن لانه کرده بودند ـ را متلاشی نمود که از هر طرف ناله و فغان کفار به آسمان بلند گشته بود و برخی از آنان به

یگدیگر فریاد می‌زدند :

« این پسر فاطمه بنت اسد است که با سر بریدن ، شما را نابود کرد و حال آنکه تندرست و سالم راه می‌رود و کشته نمی‌شود » .1

در آن نبرد با آن قدرت اعجاز گونه‌ات حدود نیمی از کشته شدگان جنگ ، با شمشیر تو به دوزخ روانه شدند .2 و آنگاه بود که کفار قریش با آن همه نیرو و تجهیزات پا به فرار گذاشتند و شکستی خفت بار را پذیرا شدند .

تو در آن واقعه آن چنان عزیز خدا بودی که خداوند آنگاه که ملائکه‌ی خویش را برای امداد به قلوب مؤمنین فرستاد به امر خدا آنان اول بر تو سلام کردند .

خودت فرمودی که :

من در جنگ بدر در حال آب کشیدن از چاه بودم که سه مرتبه باد بسیار شدیدی وزید که تا آن روز مانندش را ندیده بودم ، اولی جبرائیل بود با هزار فرشته نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرود آمد ، دومی میکائیل بود با هزار فرشته در جناح راست و سومی اسرافیل بود با هزار فرشته در جناح چپ فرود آمد ؛ [ و فرمودی که ] سه بار وزیدن باد شدید سلام کردن این سه گروه فرشتگان به من بود .3

خودت گویا و زیبا ، بخشی از این واقعه رابیان فرموده‌ای که برای شعف دلدادگانت آن را می‌آوریم :

« شب پیش از جنگ بدر ، جناب حضرت خضر را در خواب دیدم ؛ از او خواستم دعایی به من بیاموزد که وسیله‌ی نصرت و پیروزی بر دشمنان و مشرکان گردد . پس گفت : یا من لا هو إلاّ هو . همین که صبح شد به محضر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شرفیاب شدم و خواب شب گذشته را برایش گفتم . فرمود : علی ! اسم اعظم را به تو آموخته‌اند . این دعا در روز بدر پیوسته ورد زبانم بود » .4

« ما در حالی جنگ بدر را اداره کردیم که غیر از تعداد اندکی ، هیچ یک از ما صاحب اسب نبود . آن شب تمامی اصحاب و مسلمانان در خواب بودند ؛ غیر از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که در زیر درختی با تمام قامت ایستاده بود و تا صبح یا نماز خواند یا دعا کرد » .5

« در روز بدر مقداری با دشمن جنگیدم ؛ سپس نزد رسول خدا بازگشتم تا ببینم چه می‌کند ، دیدم آن حضرت سر بر خاک نهاده و در حال سجده می‌گوید : یا حی یا قیوم » .6

« در جنگ بدر ، من از تهوّر و بی‌باکی قریش شگفت زده شدم و این در حالی بود که « ولید بن عتبه » را کشته بودم و عمویم حمزه ، عتبه را به هلاکت افکنده بود و من در کشتن « شیبه » ( فرزند دیگر عتبه ) سهیم بودم . هنگامی که حنظلة بن ابی سفیان بر من حمله‌ور شد ، به او مهلت ندادم و با یک ضربت که بر سر او فرود آوردم ، چشمهایش از حدقه بیرون افتاد و نقش بر زمین شد و در دم به هلاکت رسید » .7

« در روز بدر پس از آنکه آفتاب بالا آمد و همه جا روشن شد و نبرد بین ما و سپاه دشمن بالا گرفت و صف ما با صف دشمن در هم آمیخت ، من به منظور تعقیب و دست یافتن بر مردی از سپاه دشمن از معرکه خارج شدم ؛ در این بین چشمانم به « سعد بن خیثمه » افتاد که با تنی از مشرکان در جنگ و ستیز بود . نبرد بین این دو در حالی صورت می‌گرفت که هر دو بر فراز تپه‌ای از ریگ و شن قرار داشتند ؛ اما دیری نپائید که سعد ، با زخم تیغ دشمن از پای در آمد و شهید شد .

مشرک فاتح که سر تا پا در حصاری از آهن و پوششی از زره و سوار بر اسب بود ، همین که مرا دید ، شناخت و از اسب به زیر آمد و مرا به نام صدا زد و گفت : ای پسر ابوطالب ! پیش آی تا با هم به نبرد بپردازیم ! من به جانب او رفتم و او نیز به پیش آمد . من به سبب آنکه قامتم کوتاه‌تر بود و از طرف دیگر او در بلندی قرار داشت خود را به عقب کشیدم تا از یک تساوی نسبی برخوردارباشیم ، آن بیچاره این حرکت مرا بر ترس و فرار حمل نموده بود از این رو گفت : ای پسر ابوطالب ! آیا فرار می‌کنی ؟ ! گفتم : دور شده به زودی باز می‌گردد ! وقتی که من جای پای خود را محکم می‌کردم و بر خود مسلط و آماده‌ی کارزار می‌شدم ، او ضربتی بر من حواله کرد که با سپر آن را دفع کردم ، شمشیر او در سپر من گیر کرد و درحالی که برای رهایی تلاش می‌کرد ، من ضربتی بر کتف او فرود آوردم که از شدت و سنگینی آن به لرزه در آمد

و زره‌اش از هم گسست ؛ من پنداشتم که از شدت زخم آن ضربت ، کار او تمام شده است ؛ ناگاه برق شمشیری از پشت سرم ظاهر شد ، من به سرعت سر خود را پائین کشیدم و آن شمشیر فرود آمد و چنان بر سر مشرک اصابت کرد که جمجمه‌ی او را همراه با کلاه خودش به هوا پرتاب کرد و گفت : بگیر منم فرزند عبدالمطلب ! دیدم ضارب عمویم « حمزه » و مقتول هم « طعیمة بن عدی » است » .8

آری یا امیرمؤمنان !

تو در آن نبرد شگفتی‌ها آفریدی و سبب فخر و مباهات برای رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و ملائکه‌ی آسمان‌ها شدی ؛زیرا با شمشیرت سران کفر را به درک واصل نمودی و پرچم افتخار و عزت توحید را برکشته‌های کافران به اهتزاز در آوردی .

تو در آن نبرد کمر سران شجره‌ی خبیثه را شکستی ، در نبردی تن به تن « ولید بن عتبه » ـ دایی معاویه ـ را کشتی و در کشتن « شیبه » نیز مشارکت کردی و « حنظلة بن ابی سفیان » ـ برادر معاویه ـ را هم به دوزخ فرستادی .

و تو بعدها در یکی از نامه‌های خود به معاویه با اشاره به این حادثه نوشتی : « ای معاویه ! شمشیری که آن را در جنگ بدر بر جد تو ( عتبه ) و دایی تو ( ولید ) و برادرت ( حنظله ) فرود آوردم ، هم اکنون نزد من است ! »9

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در آن نبرد ، پرچم را به دست تو داده بود و این در حالی بود که پرچم سپاه کفر در دست همان پدر و فرزند کافر بود .10

تو در راه خدا جهاد کردی و در راه خدا کشتی و منافقان که تفکرات جاهلیت بر آنان حاکم بود ، چون دیدند که بستگانشان توسط تو کشته شده‌اند ، کینه‌ی تو را در دل نگاه داشتند و بعد از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که شرایط را برای‌انتقام مساعد دیدند ، تو را از راه و حق مسلّمت بازداشتند و فرزندانت را به انتقام کشته‌های بدر به شهادت رساندند .

اما رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی تو از قبل فرموده بود : « علی امام نیکان است و کشنده‌ی دشمنان خدا و یاری کننده‌ی وی پیروز و دشمنان و بد خواهان او خوار و ذلیل‌اند » .11

حکمت‌نامه‌ی نهم : سلام فوج فوج ملائکه‌ی الهی قبل از جنگ بدر به امیرمؤمنان علیه‌السلام

حکمت‌نامه‌ی نهم :

سلام فوج فوج ملائکه الهی قبل از جنگ بدر به امیرالمؤمنین علیه‌السلام .

1 ـ شیخ مفید در کتاب ارشاد ، ج 1 ، ص 77 روایت می‌کند : « اُسید بن أبی أیاس » با اشعار خود مشرکان را بر کشتن امام علی علیه‌السلام تحریص می‌کرد ، که یکی از آن‌ها این است :

هذا ابن فاطمة الّذی أفناکم ذبحا و یمشی سالما لم یذبح

2 ـ شیخ مفید در ارشاد ، ص 13 نوشته است : شیعه و سنی اتفاق دارند که سی و شش نفر از قهرمانان و سران شرک را علی علیه‌السلام به تنهایی کشت .

ابن شهر آشوب در مناقب ، جلد 2 ، صفحه 82 می‌گوید : گفته شده چهل و چند نفر را او ( علی علیه‌السلام ) به قتل رساند ؛ البته این غیر از آن تعدادی است که آن حضرت [ علیه السلام ] در کشتن آنان شرکت داشته است .

3 ـ دلائل النبوّة ، بیهقی ، ج 3 ، ص 55 و بحار الأنوار ، ج 17 ، ص 306

در مناقب مغازلی شافعی چنین آمده است :

قال [ علیه السلام ] : فأنشدکم باللّه !

هل فیکم أحدٌ سلّم علیه فی ساعةٍ واحدةٍ ثلاثةُ آلافٍ من الملائکةِ فیهم جبرئیل و میکائیل و إسرافیل ، حیث جئت بالماء إلی رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) من القلیب ، غیری ؟

قال اللّهمّ لا !

4 ـ عن أمیرالمؤمنین علیه‌السلام قال :

رأیت الخضر فی المنام قبل بدر بلیلة فقلت له : علّمنی شیئا أنصر به علی الأعداء .

فقال : قل یا هو یا من لا هو إلاّ هو ، فلمّا أصبحت قصصتها علی رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم . فقال لی : یا علی ! علمت الاسم الأعظم وکان علی لسان یوم بدر .

( بحار الأنوار ، ج 3 ، ص222 )

5 ـ لقد حضرنا بدرا و ما فینا فارس غیر المقداد بن أسود و لقد رأیتنا لیلة بدر و ما فینا إلاّ من نام غیر رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فأنّه کان منتصبا فی أصل شجرة یصلّی فیها و یدعو حتّی صباح .

( ارشاد ، شیخ مفید ، ج 1 ، ص 73 )

6 ـ لما کان یوم بدر قاتلت شیئا من قتال ثمّ جئت إلی رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم انظر ما صنع ؟ فإذا هو ساجد یقول : یا حیّ یا قیّوم ... .( العمدة ، ابن بطریق ، ص 300 ؛ ارشاد ، شیخ مفید ، ج 1 ، ص 73 )

7 ـ لقد تعجّبت یوم بدر من جراه القوم و قد قتلت « الولید بن عتبة » و قتل عمّی حمزة « عتبة » و شرکته فی قتل « شیبة » إذ اقبل إلی « حنظلة بن أبیسفیان » فلمّا دنا منّی ضربته ضربة بالسیف فسالت عیناه و لزم الأرض قتیلاً .

( ارشاد ، شیخ مفید ، ج 1 ، ص 75 ؛ بحار الأنوار ، ج 19 ، ص 280 )

8 ـ إنّی یومئذ بعد ما متع النهار و نحن و المشرکون قد اختلطت صفوفنا و صفوفهم ، خرجت فی أثر رجل منهم فإذا رجل من المشرکین علی کثیب رمل و سعد بن خیثمه و هما یقتتلان حتّی قتل المشرک سعدا و المشرک فی الحدید و کان فارسا فاقتحم عن فرسه فعرّفنی و هو معلّم فنادانی : هلمّ یابن أبی طالب إلیّ البراز ! فعطفت علیه فانحط إلی مقبلاً و کنت رجلاً قصیرا فانحططت راجعا لکی ینزل إلی کرهت أن یعلونی ؛ فقال : یا بن أبی طالب ! فررت ؟ فقلت : « قریب مفر ابن الشترا » ؛ فلمّا استقرّت قدمای و ثبت ، أقبل فلمّا دنا منّی ضربنی فاتقیت بالدرقة ، فوقع سیفه فلحج فضربته علی عاتقه و هو دارع فارتعش و لقد قطّ سیفی درعه فظننت أن سیفی سیقتله ، فإذا بریق السیف من ورائی فطاطات رأسی و وقع السیف فاطن قحف رأسه بالبیضه و هو یقول : خذها و أنا ابن عبد المطلّب . فلتفت فإذا هو « حمزة » عمّی والمقتول « طعیمة بن عدی » .

( بحار الأنوار ، ج 19 ، ص 338 )

9 ـ وَ عِنْدِی السَّیْفُ الَّذِی أغْضَضْتُهُ بِجَدِّکَ وَ خَالِکَ وَ أخِیکَ فِی مَقَامٍ وَاحِد .

( نهج البلاغه ، نامه 64 )

10 ـ امام علی علیه‌السلام در سه جنگ بدر و احد و احزاب پرچم دار سپاه اسلام بود و معاویه و پدرش ابوسفیان در هر سه جنگ پرچم دار سپاه کفار بودند .

( شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید معتزلی ، ج 6 ، ص 285 به بعد )

11 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

علی إمام البررة و قاتل الفجرة منصور من نصره و مخذول من خذله .

الکامل ، ابن عدی ، ج 1 ، ص 192

الصواعق المحرقة ، هیثمی ، ص 193

تاریخ دمشق ، ابن عساکر ، ج 42 ، ص 226

المستدرک علی الصحیحین ، ج 3 ، ص 126

و ... .

حکمت دهم : فرخنده‌ترین پیوند عالم ، پیوند علی علیه‌السلام با فاطمه علیهاالسلام

اشاره

حکمت دهم :

گواهی می‌دهم فرخنده‌ترین و پر برکت‌ترین پیوند در عالم ، ازدواج تو با دختر مکرّم پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود .

عزیزترین اشخاص در نزد برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، دو کس بودند : یکی دختر عزیز و ارجمندش فاطمه‌ی زهرا علیهاالسلام که درباره‌ی او فرمود :

« فاطمه پاره تن من است ، هر که او را شاد سازد ، مرا شاد کرده و هر که او را غمین کند ، مرا غمزده کرده است ؛ فاطمه عزیزترین فرد برای من است » .1

و نیز فرمود :

« همانا فاطمه پاره‌ای از وجود من است و او نور دیده و میوه‌ی دل من است ؛ آنچه او را غمین کند ، مرا نیز غمزده می‌کند و آنچه او را شاد سازد ، مرا شاد می‌کند » .2

و دیگری تو یا علی ! که بارها درباره‌ات فرمود :

« علی از من است و من از علی »3

و فرمود :

« هرکس علی را بیازارد ، مرا آزرده است » .4

برای جگر گوشه‌ی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خواستگاران متعددی‌آمدند ؛ اما همه‌ی آنان جواب

رد شنیدند ؛ زیرا هیچ کدام از آن‌ها لایق و هم شأن فاطمه ـ که معصوم و هدیه‌ی خدا به رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بود ـ نبودند .

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از طرف خداوند مأمور بود که در پاسخ خواستگاران بگوید ازدواج فاطمه علیهاالسلام باید به فرمان خدا صورت بگیرد ؛ اصحاب پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نیز فهمیدند که جریان ازدواج فاطمه علیهاالسلام سهل و آسان نیست و هر فردی ـ در هر موقعیت مادی و معنوی که باشد ـ نمی‌تواند با وی ازدواج کند ؛ جز یک نفر که محبوب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است .

و تو یا مولا !

در فرصتی محضر مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شرفیاب شدی ؛ حجب و حیاء سراسر وجودت را فرا گرفته بود ، سر به زیر افکنده بودی ؛ گویا می‌خواهی مطلبی را بگویی ولی شرم مانع از گفتن آن می‌شد !

پیامبر گرامی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را وادار به سخن گفتن کرد و تو با ادای‌چند جمله مقصود خود را به او رساندی .

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در چهره‌ات نگاهی عمیق کرد و با لبخندی با تقاضای تو موافقت نمود و فرمود : شما مقداری صبر کنید تا من این موضوع را با دخترم در میان بگذارم . وقتی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خواستگاری تو را با دخترش در میان گذاشت ، زهرا علیهاالسلام سکوت کرد . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برخاست و فرمود :

« اللّه اکبر ! سکوت دخترم موافقت اوست » .5

آری !

صدیقه‌ی کبری به تو جواب مثبت داد ؛ زیرا کسی جز تو لایق بانوی دو عالم نبود .

زهرا علیهاالسلام لایق تو بود و تو لایق زهرا علیهاالسلام ، و این مطلبی‌بود که ملائکه‌ی آسمان‌ها هم نیک می‌دانستند ؛ زیرا نام تو و زهرا علیهاالسلام از هزاران سال قبل به عنوان زوج معصوم ، بر عرش الهی با نور نقش بسته بود .

آری !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پاره‌ی وجودش را به تو تزویج نمود که خداوند به وی فرموده بود :

« نور را به تزویج نور در آور » .6

و عقد تو و فاطمه علیهاالسلام در آسمان‌ها در حضور فرشتگان بسته شد .

تو در آن هنگام از مال دنیا چیزی نداشتی جز یک شمشیر و زره ، از طرف رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مأمور شدی که زره خود را بفروشی و مقدمات و مخارج عروسی را فراهم آوری . تو با کمال صمیمیت زره خود را فروختی و پول آن را به خدمت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آوردی ؛ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم قدری از آن پول را بی‌آن که بشمارد به « بلال » و « عمار » داد که برای دخترش مقداری عطر و لوازم زندگی تهیه نمایند ، آنان به دستور پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برخاستند و اشیاء مختصری را که در حقیقت جهیزیه‌ی‌زهرا علیهاالسلام بود ، خریداری نمودند و به محضر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آوردند .7

تو و فاطمه علیهاالسلام با آن امکانات بسیار مختصر ، زندگی مشترک خود را شروع کردید .

در شب ازدواجتان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دخترش را تا منزل تو همراهی نمود و آنگاه که خواست خارج شود و شما را تنها بگذارد ، دست دخترش را در دستان تو قرار داد و چنین دعا فرمود :

« پروردگارا ! این دختر من و محبوب‌ترین مردم نزد من است ، پروردگارا ! علی‌نیز گرامی‌ترین مسلمان نزد من است ، خداوندا ! رشته‌ی محبت آن دو را استوار فرما ! »8

آنگاه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از منزلتان خارج شد و هر دو تنها شدید ، همسر عزیز و گرامی‌ات را مضطرب و نگران دیدی و به او عرض کردی : ای دختر رسول خدا !

چرا نگرانی ؟ !

صدیقه‌ی کبری ، آن نور خدا و شفیعه‌ی روز جزا علیهاالسلام به تو چنین عرض کرد :

« ای علی !

در پیرامون حال و وضع خود اندیشیدم و پایان عمر و منزلگاه قبر را به یاد

آوردم و انتقال از خانه‌ی پدر به منزل خودم ، مرا به یاد ورود به قبر انداخت !

ای علی !

تو را به خدا بیا تا در آغاز زندگی مشترک به نماز برخیزیم و امشب را تا صبح به عبادت خدا بپردازیم » .9

و تو با همسر بزرگوارت از سر شب تا صبح دعا کردید و نماز خواندید و منزلتان محل هبوط خیل ملائکه و تبرک جستن به نور تو و فاطمه علیهاالسلام شد .

آری !

منزلتان تا صبح نور باران بود و ملائکه عطر خدا را به وسیله‌ی بالهایشان با هبوط در منزلتان در آسمان می‌پاشیدند .

چنین ازدواج پر برکتی را عالم به خود ندیده بود و هرگز نخواهد دید . تو و زهرا علیهاالسلام دو دریای بزرگ الهی بودید که خدا شما را به واسطه‌ی رسولش صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به هم پیوند داد10 و حاصل این پیوند خجسته عزیزی‌چون سید الشهدا علیه‌السلام گردید که احیای دین مرهون خون مقدس وی است .

و فرزند عزیزت مهدی موعود ( عجل اللّه تعالی فرجه الشریف ) نیز از برکات این پیوند الهی است ، همو که ظهور خواهد کرد و با ندای حق و شمشیر ذوالفقارت جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود ؛ همو که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بارها مژده‌ی ظهور پر برکتش را داده بود .11

آری !

او از فرزندان تو و فاطمه علیهاالسلام است که با اقتدای به تو و فرزندت حسین علیه‌السلام پرچم توحید را در سراسر جهان به اهتزاز در می‌آورد .

حکمت‌نامه‌ی دهم : احادیثی در شأن امیرمؤمنان علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و مهدی علیه‌السلام

حکمت‌نامه‌ی دهم :

احادیثی در شأن و مقام امیرالمؤمنین علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام و مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف از منابع اهل سنّت .

1 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

فاطمة بضعة منّی من سرّها فقد سرّنی ومن سائها فقد سائنی، فاطمة أعزّ الناس علَیّ .

( بحار الأنوار ، ج 43 ، ص 22 )

2 ـ إنّ فاطمة بضعة منّی و هی نور عینی و ثمرة فؤادی ، یسوؤنی ما ساءها و یسرّنی‌ما سرّها و إنّها أوّل ما یلحقنی من أهل بیتی .

( امالی ، شیخ صدوق ، ص 487 )

دو حدیث فوق در منابع اهل سنت نیز موجود است .

3 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

« علی منّی و أنا منه » و « أنت منّی و أنا منک » .

دو حدیث فوق در منابع مشهور اهل سنت به وفور آمده است ؛ برای نمونه :

صحیح بخاری ، باب فضائل علی [ علیه السلام. ]

مسند ، احمد ابن حنبل ، باب فضائل علی [ علیه السلام. ]

مناقب المهاجرین ، ج 5 ، ص 85

مستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج3 ، ص120

فتح الباری ، ج 7 ، ص 57

السنن الکبری ، نسائی ، ج 5 ، ص 127

سنن ترمذی ، باب مناقب علی [ علیه السلام. ]

4 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

من آذی علیّا فقد آذانی .

( مسند احمد ، ج 3 ، ص 483 ؛ مستدرک ، حاکم نیشابوری ، ج 3 ، ص 122 ؛ مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، ص 129 و ... )

5 ـ اللّه اکبر ! سکوتها ! إقرارها .

( بحار الأنوار ، ج 43 ، ص 93 )

6 ـ طبق نقل بحار الأنوار ، جلد 36 ، صفحه 361 خداوند به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

زوّج النور من النور .

7 ـ بحار الأنوار ، ج 43 ، ص 94 ؛ کشف الغمّة ، ج 1 ، ص 359

8 ـ اللّهمّ! هذه ابنتی وأحبّ الخلق إلیّ ، اللّهمّ! وهذا أخی وأحبّ الخلق إلیّ اللّهمّ! اجعله لک ولیّا ... .

( بحار الأنوار ، ج 43 ، ص 96 )

9 ـ حضرت علی علیه‌السلام در شب ازدواج ، همسرش را نگران دید و علت آن را پرسید ، حضرت زهرا علیهاالسلام فرمود :

تفکّرت فی حالی و أمری عند ذهاب عمری و نزولی فی قبری ، فشبّهت دخولی فی فراشی بمنزلی کدخولی إلی لحدی و قبری فأنشدک اللّه أن قمت إلی الصلاة فنعبد اللّه تعالی هذه اللیلة .

در پیرامون حال و وضع خود اندیشیدم و پایان عمر و منزلگاه قبر را به یاد آوردم و انتقال از خانه‌ی پدر به منزل خودم مرا به یاد ورود به قبر انداخت ! ( یا علی ) تو را به خدا ! بیا تا در آغاز زندگی مشترک به نماز برخیزیم و امشب را ( تا صبح ) به عبادت خدا بپردازیم .

( شرح احقاق الحق ، ج 6 ، ص 481 )

10 ـ عن أنس بن مالک فی قوله تعالی :

« مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ » قال : علی و فاطمة [ علیهما السلام ] « یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ »قال : الحسن و الحسین [ علیهما السلام ] .

( الفصوص المهمة ، ابن صباغ مالکی ، ج 1 ، ص150 ؛ تفسیر الدر المنثور ، ج6 ، ص 142 )

و قال الثعلبی فی قول اللّه عزّ و جلّ :

« مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ بَیْنَهُمَا بَرْزَخٌ لاَّ یَبْغِیَانِ » قال : فاطمة وعلی [ علیهما السلام ]

« یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ » قال : الحسن و الحسین [ علیهما السلام ] . و روی هذا القول أیضا عن سعید بن جبیر و قال « بَیْنَهُمَا بَرْزَخٌ »محمّد ( صلی اللّه علیه [ وآله و ] سلّم ) .

( الکشف و التبیان ، ص296 )

الحسکانی الحنفی :

نزلت الآیة فی النبی ( صلی اللّه علیه [ و آله و ] سلّم ) وعلیّ [ علیه‌السلام ] زوّج ( صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ) فاطمة علیّا وهو ابن عمّه وزوج ابنته ، کان نسبا وکان صهرا .

( شواهد التنزیل ، ج 1 ، صص 538 )

قال الجمهور :

قال ابن عباس : « مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ » علی و فاطمة [ علیهما السلام [« بَیْنَهُمَا بَرْزَخٌ لاَّ یَبْغِیَانِ » النبی صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم ، « یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ » الحسن والحسین [ علیهما السلام ] و لم یحصل لغیره هذه الفضیلة .

( الدر المنثور ، ج 6 ، ص 142 ؛ روح المعانی ، ج 27 ، ص 93 ؛ مناقب ابن مغازلی ، ص 339 ؛ نور الأبصار ، ص 101 ؛ ینابیع المودة ، ص 118 و ... )

11 ـ چند حدیث در باب مهدویت از منابع اهل سنت :

رسول اللّه صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم :

أبشری یا فاطمة ؟ فإنّ المهدیّ منک .

( کنز العمّال ، ج 14 ، حدیث 3428 )

رسول اللّه صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم :

أبشروا بالمهدیّ ، رجل من قریش من عترتی یخرج فی اختلاف من الناس و زلزال ؛ فیملأ الأرض قسطا و عدلاً کما ملئت ظلما و جورا .

( کنز العمّال ، ج 14 ، حدیث 38652 )

الإمام علی [ علیه السلام ] : المهدیّ رجل منّا من ولد فاطمة .

( کنز العمّال ، ج 14 ، حدیث 39675 )

رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم :

المهدیّ رجل من ولدی وجهه کالکوکب الدّریّ .

( کنز العمّال ، ج 14 ، حدیث 38666 )

رسول اللّه صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم :

لو لم یبق من الدّهر إلاّ یوم لبعث اللّه رجلاً من أهل بیتی یملؤها عدلاً کما ملئت جورا .

( کنز العمّال ، ج 14 ، حدیث 38675 )

رسول اللّه صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم :

لا تذهب الدنیا و لا تنقضی حتّی یملک رجل من أهل بیتی یواطی‌ء اسمه اسمی .

( کنز العمّال ، ج 14 ، حدیث 38655 )

علاء الدین متقی هندی در کتاب کنز العمّال ده‌ها حدیث در باب ظهور مهدی ( عجل اللّه تعالی فرجه الشریف ) از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با توجه به کتب پیشین اهل سنت مخصوصا صحاح سته نقل می‌کند .

حکمت یازدهم : جانفشانی علی علیه‌السلام در جنگ احد و حیرت جبرائیل علیه‌السلام

اشاره

حکمت یازدهم :

گواهی می‌دهم در نبرد احد در پی جانفشانی‌ات در حفظ جان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم جبرائیل ندا داد : نیست جوانمردی جز علی و نیست شمشیری جز ذوالفقار !

در جنگ بدر که عمدتا با رشادت‌های تو کفار قریش دچار شکست سخت و ذلت باری شدند ، تصمیم گرفتند برای جبران آن و اعاده‌ی حیثیت از دست رفته‌ی خود در بدر درصدد انتقام برآیند ؛ از این رو همه‌ی سران کفر توافق کردند مال التجاره‌ای را که ابوسفیان در جنگ بدر سالم به مکه رسانده بود ، صرف هزینه‌ی انتقام از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و مسلمانان کنند .1

سپاه شرک متشکل از سه هزار مرد جنگی با اسبان متعدد و تجهیزات فراوان نظامی به فرماندهی ابوسفیان راهی مدینه شد .

سپاه قریش پنجم ماه شوال سال سوم هجرت به دامنه‌ی کوه احد رسید .

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نیز با کمتر از هزار رزمنده به منطقه‌ی احد وارد شد . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سه پرچم بست ؛ پرچم مهاجران را به تو داد و پرچم اوسیان و خزرجیان را به دو نفر از قبیله‌ی خودشان داد .2

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لواء ( بزرگترین پرچم ) را هم به دست « مصعب بن عمیر » سپرد و پس از شهادت مصعب لواء را نیز به تو سپرد و در آن نبرد هم رایت و هم لواء

در دستان با کفایت تو قرار گرفت .3

البته تو در تمام جنگ‌ها پرچم دار سپاه اسلام بودی .4

مشرکان قوای خود را صف آرایی نمودند و پرچم را به دست « طلحة بن ابی‌طلحه » دادند و او را در مقدمه‌ی سپاه فرستادند .5

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نیز سپاه خود را بیاراست و پنجاه نفر تیر انداز به فرماندهی « عبداللّه بن جبیر » بر فراز شکافی در کوه احد قرار داد و با تأکید بسیار فرمود : سواران دشمن را با تیراندازی از ما دفع کن تا از پشت سر به ما حمله نکنند و چه پیروز شویم و چه شکست بخوریم تو در جای خود استوار بمان .6

اما ای کاش آن گروه سخن برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را گوش می‌دادند و به طمع غنائم ، پست فوق العاده مهم خود را ترک نمی‌نمودند و پیروزی قطعی مسلمین به شکست تبدیل نمی‌گشت .

در آغاز نبرد طلحة بن ابی طلحه ـ پرچمدار سپاه کفر ـ بانگ زد : چه کسی با من مبارزه می‌کند ؟

تو با آن غرّش شیر گونه‌ات به وی پاسخ دادی : فرزند ابی‌طالب آماده‌ی پیکار با توست !

و سپس با تکبیر پا به میدان گذاشتی و در مقابل آن مشرک قرار گرفتی و قبل از آنکه او ضربتی را به سوی تو حواله کند ، پیش دستی نمودی و با ضربتی محکم فرق وی را تا محاسنش به دو نیم کردی و او را نقش بر زمین نمودی .7

با کشته شدن پرچم دار سپاه کفر توسط تو ترسی بر جان آن سپاه افکنده شد . پس از کشته شدن طلحه برادر او پرچم را به دست گرفت و وارد میدان شد و او نیز توسط عمویت حمزه به جهنم واصل شد .

تو در ادامه‌ی نبرد جانانه‌ات پرچم داران سپاه کفر را یکی بعد از دیگری به هلاکت رساندی . خودت بعدها در احتجاجی با آن کس که حق تو را مدّعی شده بود ، فرمودی :

« آیا در میان شما جز من کسی هست که در میدان مبارزه در احد نه تن از « بنی عبد الدار » را کشته باشد که هر کدام یکی پس از دیگری پرچم را به دست

می‌گرفت تا آن که « صوأب جُشَمی » غلام آنان به میدان آمد ؛ او می‌گفت به خدا سوگند در عوض سرورانم جز محمد کس دیگر را نخواهم کشت ! گونه‌هایش بر آمده و چشم‌هایش سرخ شده بود ، شما از او ترسیدید و کناره گرفتید ؛ هنگامی که نزدیک آمد مانند گنبد پا بر جایی بود ، دو ضربه بین من و او رد و بدل شد و من او را دو نیم کردم » .8

آنگاه که پرچم داران سپاه کفر توسط تو یکی پس از دیگری کشته شدند سپاه خود را شکست خورده دیدند و با رها کردن مقادیر زیادی از سلاح‌های خود پا به فرار گذاشتند .

مسلمین که خود را پیروز معرکه دیدند ـ بدون توجه به بازگشت دشمن ـ با خیال آسوده مشغول جمع آوری غنائم شدند و تو در آن هنگام در کنار رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی که نکند دشمن طی نقشه‌ای بی‌محابا حمله کند و جان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در مخاطره قرار گیرد .

« خالد بن ولید » ـ از فرماندهان سپاه کفر ـ بسیار تلاش کرد که از پشت سر به مسلمین حمله کند اما آن پنجاه نفر با تیراندازی مانع عبور وی و سپاهیانش شدند ؛ اما زمانی که تیر اندازان ـ جز عده کمی که ده نفر بودند ـ همگی به گمان پیروزی ، به پائین کوه جهت عقب نماندن از جمع آوری غنائم ، سرازیر شدند ، « خالد بن ولید » با تعداد زیادی از لشکریان شرک به مسلمانان حمله نمودند و آن ده نفر را به شهادت رساندند و به دل سپاه اسلام که مشغول جمع آوری غنائم بودند ، تاختند .

در این موقع مسلمین از جلو و عقب مورد تهاجم دشمنان واقع شدند و شیرازه‌ی‌سپاه از هم پاشیده شد . در این هنگام « عمره » دختر علقمه از این موقعیت استفاده کرد و پرچم واژگون شده‌ی قریش را به دست گرفت و افراد فراری را به بازگشت و پایداری فرا خواند ، فراریان با دیدن پرچم برافراشته بار دیگر به میدان آمدند و لشکر خود را سامان داده و مسلمین را محاصره کردند .9

در این میان شخصی به نام « عبداللّه بن قمیئه لیثی » که می‌خواست پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را به قتل برساند ، مصعب بن عمیر را که وقتی زره می‌پوشید شبیه آن حضرت می‌شد ، کشت و فریاد زد : محمد را کشتم !

شایعه‌ی قتل رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شیرازه‌ی سپاه مسلمین را به طور کلی به هم ریخت و مسلمانان روحیه‌ی خود را از دست دادند و از صحنه گریختند .10

گروهی به مدینه فرار کردند و داخل شهر شدند ، زن‌ها خاک بر روی آنان می‌پاشیدند و می‌گفتند : از نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرار کردید !

و گروه زیادی نیز به سوی کوه احد گریختند و در آن جا حیران و سرگردان بودند و چند نفر نیز همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ماندند .11

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم مسلمانان در حال فرار را با صدای بلند صدا می‌زد ولی احدی به پشت سر خود نگاه نمی‌کرد و همه در حال فرار بودند .12

خداوند در کلام جاویدش به این فرار اشاره کرده و می‌فرماید :

« به یاد آورید هنگامی که روی به هزیمت گذاشته و با سرعت به بالای کوه می‌گریختید و به احدی توجه نمی‌کردید تا آن جا که به پیامبر هم که شما را به پایداری فرا خواند ، توجه نکردید » .13

در آن گیر و دار گروهی از کفار هم قسم شدند که یکپارچه به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حمله کنند و وی را به قتل برسانند .

اما تو یا علی !

در آن کارزار سخت یک قدم هم عقب نشینی نکردی و چنان رشادتی برای حفظ جان برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از خود نشان دادی که اهل زمین و آسمان حیرت زده شدند !

تو در آن پیکار سخت چون صد شیر دور پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌چرخیدی و ضربات را از وی دفع می‌نمودی و مهاجمان را به هلاکت می‌رساندی . آنگاه که دسته‌ای از « بنی کنایه » و گروهی از قبیله‌ی « بنی عبد مناة » که در میان آنان چهار جنگجوی نامور به چشم می‌خورد به سوی برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم یورش بردند ، تو به مقابله‌ی آنان رفتی و قهرمانانشان را کشتی و بقیه را متفرق ساختی . در این هنگام برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : علی از من است و من از علی و در این هنگام صدایی

از آسمان شنیده شد که می‌گفت :

لا فتی إلاّ علی و لا سیف إلاّ ذوالفقار !

باز پنجاه نفر از کافران دسته جمعی به برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حمله کردند و تو با فریادهایت به دل پنجاه تن زدی و تعدادی از آنان را کشتی‌و بقیه هم از ترس پا به فرار گذاشتند و مجددا آن ندا در آسمان پیچید :

لا فتی إلاّ علی و لا سیف إلاّ ذوالفقار !

در آن میان جبرئیل به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفت : راستی که علی‌فداکاری می‌کند و فرشتگان از فداکاری او به شگفت آمده‌اند ؛ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : چرا چنین نباشد ؟ ! او از من و من از اویم !

در آن روز مکرر از آسمان صدایی شنیده می‌شد که می‌گفت : لا فتی إلاّ علی و لا سیف إلاّ ذوالفقار و گوینده دیده نمی‌شد .از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سؤال کردند که گوینده کیست ؟ فرمود : جبرئیل است .14

تو جانانه جنگیدی و از جان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دفاع کردی در حالی که بدنت از شدت زخم‌ها و جراحات غرق خون بود اما فقط در فکر نجات جان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی .

عجبا !

همان کسانی که بعدا ادعای جایگاهت را نمودند جزو اولین کسانی بودند که از ترس جانشان صحنهی جنگ را ترک نموده و گریختند و هرچند ندای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را که فریاد می‌زد : « مسلمانان نگریزید » ، را نیز شنیدند اما توجه نکردند و پا به فرار گذاشتند .15

اما تو در آن نبرد کاملاً نا برابر در حالی که پیکرت بیش از شصت زخم کاری برداشته بود ، چون شیر می‌غرّیدی و از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دفاع می‌کردی .16

فریادهای مکرر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و رشادت‌های بی‌نظیر تو و همچنین مقاومت چند تن دیگر از یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، سبب شد که گروهی از مسلمین که فرار کرده بودند ، بازگردند و کفار را به عقب رانده و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را به جای امنی منتقل نمایند .

در این جنگ حدود هفتاد نفر از مسلمین از جمله حمزه عموی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به شهادت رسیدند .

کفار قریش که خود را فاتح جنگ می‌دیدند و از طرف دیگر می‌ترسیدند که سپاه اسلام مجددا با تدابیر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم انسجام و انتظام یابند و دوباره به معرکه‌ی جنگ وارد شوند ـ با دادن بیست و هشت نفر کشته ـ به مکه بازگشتند .

از این بیست و هشت نفر ،بیش از دوازده نفر آنان با ذوالفقار تو کشته شدند .17

هنگامی که تو با برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از میدان احد به مدینه برگشتید ، فاطمه علیهاالسلام در حالی که ظرفی پر از آب در دستش بود به استقبال پدر شتافت و صورت خون آلود پدر را شست و آنگاه که تو وارد شدی و در دستت شمشیر ذوالفقار بود و دستت تا شانه غرق در خون بود به فاطمه علیهاالسلام فرمودی :

« ای فاطمه !

این شمشیر را که مورد سرزنش نیست بگیر و من ترسو نیستم و نه اینکه مورد ملامت واقع شوم .

سوگند به جانم ! تا آخرین درجه‌ی امکان به یاری محمّد شتافتم و در راه اطاعت خدای آگاه به بندگان ، گام برداشتم .

خون دشمن را از این شمشیر پاک کن ، شمشیری که دودمان پرچمداران دشمن را جام حمیم دوزخ آشاماند » .18

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در این هنگام فرمود :

« ای فاطمه !

این شمشیر را بگیر که شوهرت آنچه سزاوارش بود ، ادا کرد و با آن شمشیر گردنکشان قریش را به خاک هلاکت افکند » .19

آنگاه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم أمّ سلمه و أمّ عطیه را دستور داد تا زخم‌های تو را مداوا کنند ؛ آنان خدمت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم رسیدند و گفتند : ما هر جای او را درمان می‌کنیم ، جای دیگر سرباز می‌کند و لذا ما بر جان وی بیمناکیم !

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به اتفاق مسلمانان به عیادت تو آمدند در حالی که تو غرق در جراحت روی زمین خوابیده بودی ؛ حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دست به زخم‌های تو می‌کشید و آن‌ها بهبود می‌یافت و می‌فرمود :

همانا مردی که این چنین در راه خدا بلا ببیند بی‌شک تلاش خود را کرده و معذور است .

تو در آن هنگام گفتی :

سپاس خدای را که فرار نکردم و به دشمن پشت ننمودم .20

و سپس افزودی :

اما افسوس که از فیض شهادت محروم شدم !

برادرت به تو فرمود :

آن را نیز إن شاء اللّه در پیش داری .21

آری !

تو مجددا در آزمون سخت الهی رو سفید و پیروز گشتی و از مرگ نترسیدی و در راه دوست جانت را در طبق اخلاص قرار دادی و محبوب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی و محبوب‌تر شدی ، و این در حالی بود که برخی از مدّعیان ، از آن آزمون الهی سرافکنده خارج شدند .

تو سبب حیرت ملائکه‌ی آسمان‌ها شدی ، آنان از بالا به تو می‌نگریستند و بر تو و رشادت‌هایت درود می‌گفتند و آفرین نثارت می‌کردند و جبرائیل امین آن چنان مبهوت رشادت و جانفشانی‌هایت گشته بود که در آسمان و زمین مکرر ندا سر می‌داد :

لا فتی إلاّ علی و لا سیف إلاّ ذوالفقار .

مردمان دامان این و آن را گرفتند و ما مفتخریم که اماممان علی علیه‌السلام است .

حکمت‌نامه‌ی یازدهم : شجاعت علی علیه‌السلام در جنگ احد و فرار مدعیان خلافت

حکمت‌نامه‌ی یازدهم :

شجاعت امام علی علیه‌السلام در جنگ أُحُد و فرار ابوبکر و عمر و عثمان در آن نبرد با استناد به منابع اهل سنّت .

1 ـ المغازی ، محمد بن عمر واقدی ، ج 1 ، ص204

2 ـ المغازی ، ج 1 ، ص 215 ؛ الریاض النضرة ، محبّ الدین طبری ، ج 3 ، ص 137

3 ـ ارشاد ، شیخ مفید ، ص 43

4 ـ الریاض النضرة ، ج 3 ، ص 137

همچنین محب الدین طبری در ذخائر العقبی می‌گوید : در جنگ احد دست علی علیه‌السلام آسیب دید و پرچم از دستش افتاد . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : پرچم را در دست چپ او بگذارید زیرا او در دنیا و آخرت پرچمدار من است .

5 ـ سیره‌ی ابن هشام ، ج 3 ، ص 70

6 ـ همان .

7 ـ المغازی ، محمد بن عمر واقدی ، ج 1 ، ص 225

8 ـ خصال ، شیخ صدوق ، ص 560

9 ـ سیره‌ی ابن هشام ، ج 3 ، ص83

10 ـ همان ، ص77

11 ـ تاریخ الخمیس ، دیار بکری ، ج 1 ، ص430

12 ـ المغازی ، واقدی ، ج 1 ، ص 237

13 ـ « إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلی أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فی أُخْراکُمْ فَأَثابَکُمْ غَمّا بِغَمٍّ لِکَیْلا تَحْزَنُوا عَلی ما فاتَکُمْ وَ لا ما أَصابَکُمْ وَ اللهُ خَبیرٌ بِما تَعْمَلُونَ »

ترجمه : ( به خاطر بیاورید ) هنگامی را که از کوه بالا می‌رفتید و ( یا در بیابان پراکنده

می‌شدید ؛ و از وحشت ، ) به هیچ کس ( از عقب ماندگان ) نگاه نمی‌کردید ؛ در حالی که پیامبر از پشت سر ، شما را صدا می‌زد . سپس اندوه‌ها را یکی پس از دیگری به شما جزا داد ، این بخاطر آن بود که دیگر نه برای از دست رفتن چیزی ( مانند غنایم جنگی ) غمگین شوید و نه به خاطر مصیبت‌هایی که بر شما وارد می‌گردد . و خداوند از آنچه انجام می‌دهید ، آگاه است . ( سوره آل عمران ، آیه 153 )

14 ـ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید معتزلی ، ج 14 ، ص251 ؛ مناقب خوارزمی ، ص 223 ؛ تاریخ کامل ، ابن اثیر ، ج 2 ، ص 107 ؛ ارشاد ، شیخ مفید ، ص44

15 ـ واقدی در کتاب المغازی ، جلد 1 ، صفحه 295 نقل می‌کند :

عمر همواره می‌گفت : خبر کشته شدن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که پخش شد من مانند بز کوهی از کوه بالا می‌رفتم !

فخر رازی در تفسیر کبیر ، ج 9 ، ص 61 می‌گوید :

سه روز پس از جنگ احد در حالی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و علی علیه‌السلام مشغول شستشوی شمشیر وسلاح خود بودند ، همسر عثمان نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آمد و سراغ وی را گرفت ، علی علیه‌السلام گفت : بدان که آن روز عثمان روزگار را مفتضح کرد ! وقتی عمر و دو دوستش نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آمدند به آنان فرمود : شما از صحنه‌ی جنگ خیلی دور شدید .

شیخ مفید در ارشاد ، ج 1 ، ص 83 از « زید بن وهب » نقل می‌کند که او از « عبداللّه بن مسعود » پرسید : واقعا مردم از نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرار کردند تا آنجا که جز علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام و « ابودجاجه » و « سهل بن حنیف » کسی نماند ؟

ابن مسعود گفت : سپس « طلحة بن عبید اللّه » هم به آنان پیوست .

گفتم « ابوبکر » و« عمر » کجا بودند ؟ گفت : آنان نیز از کسانی بودند که از جنگ کناره‌گیری کردند .

گفتم : عثمان کجا بود ؟

گفت : او پس از سه روز آمد ! رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به او فرمود : عثمان خیلی دور رفتی !

از ابن مسعود پرسیدم : تو کجا بودی ؟ !

گفت : من هم جزو کسانی بودم که از جنگ کناره گیری کردم .

گفتم : استواری علی علیه‌السلام در این جا خیلی شگفت است .

گفت : اگر تو از آن در شگفتی بی‌شک فرشتگان نیز از آن در شگفت بودند ، آیا نمی‌دانی که جبرائیل علیه‌السلام در آن روز، در حالی‌که به آسمان می‌رفت می‌گفت: لاسیف إلاّ ذوالفقار لافتی إلاّ علی.

واقدی ( از تاریخ نویسان متقدم اهل سنت ، متوفای 207 ه . ق ) در کتاب مشهورش به نام المغازی ، جلد 1 ، صفحه 269 می‌نویسد :

یکی از زنانی که شجاعانه از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دفاع کرد و تحسین آن حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را برانگیخت ، « نُسَیبه » دختر کعب معروف به امّ عماره بود ؛ او که برای آب رساندن به مجروحان در احد ، همراه همسر و دو فرزندش شرکت کرده بود ، وقتی جان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را در معرض خطر دید لباس خود را به کمر بست و شمشیر به دست گرفت و به دفاع از آن حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پرداخت . رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چون جانفشانی وی را دید ، فرمود : امروز مقام نسیبه دختر کعب بیشتر از مقام فلانی و فلانی است .

متأسفانه واقدی به خاطر ملاحظاتی نام آن دو نفر را به اسم ذکر نکرده است .

ابن ابی الحدید می‌نویسد :

راوی حدیث ، نسبت به پیامبر صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم خیانت ورزیده است زیرا صریحا نام آن دو نفر را که پیامبر صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم اسم آن‌ها را برده ، ذکر نکرده است .

( شرح نهج البلاغه ، ج 14 ، صص267 ـ 265 )

ابن ابی الحدید می‌نویسد :

در مجلسی در سال 608 ه . ق در بغداد کتاب مغازی واقدی را نزد دانشمند بزرگ « محمد بن معد علوی » می‌خواندم ، هنگامی که مطلب به این نقطه رسید که : محمد بن مسلمه که صریحا نقل می‌کند : من در روز احد با چشم‌های خود دیدم که مسلمانان از کوه بالا می‌رفتند ( فرار می‌کردند ) و پیامبر ( صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم ) آن‌ها را به نام‌های مخصوص صدا می‌زد و می‌فرمود : إلیَّ یا فلان ! و هیچ کس به ندای رسول خدا صلی اللّه علیه [ وآله [وسلّم جواب مثبت نمی‌داد !

استاد به من گفت : منظور از فلان و فلان ، همان کسانی هستند که پس از پیامبر صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم مقام و منصب به دست آوردند و راوی از ترسی که از تصریح به نام آن‌ها داشت و احترامی که نسبت به آن‌ها قائل شد ، صریحا نخواسته اسم آن‌ها را بیاورد .

( شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 15 ، صص 23 و 24 )

16 ـ مجمع البیان ، طبرسی ، ج 2 ، ص 512

17 ـ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 15 ، ص45

18 ـ أ فاطمه ! هاک السیف غیر ذمیم فلست برعدید و لا بملیم

لعمری ! لقد اعذرت فی نصر أحمد و طاعة ربّ بالعباد علیم

أمیطی دماء القوم عنه فإنّه سقی آل عبد الدار کأس حمیم .

( ارشاد شیخ مفید ، ج 1 ، ص 90 )

19 ـ خذیه یا فاطمة ! فقد أدّی بعلک ما علیه و قد قتل اللّه بسیفه صنادید قریش .

( ارشاد شیخ مفید ، ج 1 ، ص 90 )

20 ـ مجمع البیان ، طبرسی ، ج 2 ، ص 512

21 ـ سعد السعود ، سید بن طاووس ، ص 12

حکمت دوازدهم : اعتراف خورشید به مقامات علی علیه‌السلام

اشاره

حکمت دوازدهم :

گواهی می‌دهم که خورشید ، گویای مناقبت و خاضع مقامت بوده است .

خداوند متعال انسان را در برترین جایگاه بیافرید1 و وی را اشرف مخلوقات خویش قرار داد و کرامت بخشید .2

و از میان انسان‌ها ، افرادی را برگزید که آراسته به صفات خویش و حجت بر مردمان و خلایق‌اند .

و خداوند متعال زمین و آسمان را مسخر و فرمانبردار حجت خویش قرار داد .3

حجت خداوند به اذن او دخل و تصرف در هستی می‌کند ؛ که عالم مطیع و فرمانبردار وی است .

عیسی علیه‌السلام که حجت خدا بود به اذن خداوند در مجسمه گِلی پرنده می‌دمید و آن را حیات می‌بخشید و مرده‌ی خفته در قبر را زنده می‌کرد .4

و تو یا امیر المؤمنین !

بعد از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو سرور تمام حجت‌های‌خدا می‌باشی و زمین و زمان و آسمان و خورشید مسخر تو است .

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم چه زیبا درباره‌ات فرمود :

علی در آسمان هفتم مانند آفتاب در زمین روز است و در آسمان دنیا مانند ماه در زمین هنگام شب است .

و فرمود :

خداوند تعالی به علی نصیبی از فضیلت عطا کرده که اگر بر اهل زمین قسمت شود همه را در برمی گیرد و به او نصیبی از فهم عطا کرده که اگر بر اهل زمین قسمت شود همه را شامل می‌شود .

و فرمود :

علی را نامی است که بر هر حجاب و پرده‌های بهشت نوشته شده است ، پروردگارم به من بشارت داده است .5

تویی مخلوق برتر خدا ، تویی حجت خدا ، تویی انسان متکامل و تویی مظهر اسماء و صفات الهی !

در کتب معتبر ، منقبتی را از تو خواندم که ابتدا سبب شگفتی و تحیّرم شد و آن سلام خورشید فروزانِ خداوند به تو می‌باشد ؛ اما بعد به خود گفتم : هیچ جای تعجب و تحیّر نیست ، مولا علی علیه‌السلام عالم مسخر اوست و تکلّم خورشید با وی ، ذره‌ای از عظمت و مقام اوست که خورشید که خاضع حجت خداست به آن اعتراف نموده است .

ابوذر غفاری ، صحابی مخلص و صدیق رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شبی به تو فرمود : فردا به کوه‌های بقیع برو و بر مکان بلندی از زمین بایست ، وقتی خورشید طلوع کرد بر آن سلام کن ، خداوند تعالی به او دستور داده به تو با صفاتی که داری جواب دهد .

فردا تو بیرون آمدی در حالی که تعدادی از مهاجرین و انصار ـ و آن دو نفر که بعد از رحلت رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حق تو را مدّعی شدند ـ همراه تو بودند . تو و همراهان به بقیع رسیدید و بر مکانی مرتفع قرار گرفتید ؛ همین که خورشید طلوع کرد به خورشید گفتی : سلام بر تو ای خلق جدید خدا که مطیع او هستی !

صدایی از آسمان شنیده شد که می‌گفت : سلام بر تو ای اول و ای آخر و ای ظاهر و ای باطن و ای کسی که بر هر چیزی عالم هستی !

وقتی همراهان سخن خورشید را شنیدند از هوش رفتند ، آنان بعد از چند ساعت به هوش آمدند در حالی که تو از آن مکان رفته بودی .

همگی خود را به حضور برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم رسانیدند و عرض کردند : شما می‌گویی علی بشری مثل ما است ؛ اما خورشید او را با سخنانی مخاطب قرار داد که خداوند خود را با آن مخاطب قرار داده است !6

برادرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به آنان فرمود : از او چه شنیدید ؟ گفتند : از خورشید شنیدیم که می‌گفت : سلام بر تو ای اول !

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : راست گفته است ، او اول کسی‌است که به من ایمان آورده است . گفتند : از خورشید شنیدیم که می‌گفت : ای آخر !

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به آنان فرمود : راست گفته است ، او آخرین کسی است که با من تجدید دیدار می‌کند ، او مرا غسل و کفن می‌کند و مرا داخل قبر می‌نماید .

گفتند : از خورشید شنیدیم که می‌گفت : ای ظاهر !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به آن‌ها فرمود : راست گفته است ، همه‌ی علم من بر او ظاهر شده است . گفتند : از خورشید شنیدیم که می‌گفت : ای باطن !

برادرت به آنان فرمود : راست گفته است ، همه اسرارم در باطن اوست . گفتند : از خورشید شنیدیم که می‌گفت : ای کسی که بر هر چیزی عالم هستی !

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : راست گفته است ، اوست عالم به حلال و حرام و واجبات و مستحبات و آنچه از این قبیل است .

هنگامی که سخن رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی مقام و مناقب تو ـ که خورشید معترف آن بود ـ به پایان رسید ، آنان برخاستند و گفتند :

محمد ما را در ظلمت انداخت ! ! بعد از درب مسجد بیرون رفتند .7

آری !

خورشید تابان الهی ، معترف مقام تو و حقانیت تو بود ؛ اما تأسف بر آن کسانی که عظمت تو را باور ندارند و دامان آنانی را گرفتند که از صراط مستقیم به کلّی دور بودند .

و دیگر منقبت تو ـ که گویای خاضع بودن خورشید به اذن خداوند ـ در برابر تو است ، این داستان است :

هم در کتب پیروانت و هم در کتب مخالفان خلافت و وصایت بلا فصلت ، فراوان از اسماء بنت عمیس نقل شده است که :

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نماز ظهر را در« صهباء » از اراضی خیبر گذارد ، آنگاه تو را به سوی کاری فرستاد ؛ وقتی از آن کار بازگشتی برادرت رسول خدانماز عصر را گذارده بود .

سپس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سر خود را در دامن تو نهاد و به خواب رفت و تا غروب خورشید برنخاست . تو به احترام برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به همان حال نشسته بودی در حالی که نماز عصر را به جای نیاورده بودی ؛ آنگاه که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از خواب بیدار گشت و متوجه وضع و حال تو شد ، این چنین به درگاه خدا دعا نمود : بار پروردگارا ! بنده‌ی تو علی‌برای پیامبرش خویشتن داری کرد ، تو هم فروغ خورشید را بر او بازگردان .

اسماء بنت عمیس که شاهد ماجرا بود ، می‌گوید : ناگاه خورشید طالع شد تا جایی که آفتاب برفراز کوه‌ها بر آمد ! و تو برخاستی و وضو ساختی و نماز عصر را خواندی و خورشید غروب کرد .8

آری ! این‌ها مقامی است که خداوند به تو عنایت کرده است ؛ زیرا خالص‌ترین بودی ، مجاهدترین بودی و در راه احیای حق و اعتلای کلمه‌ی توحید ایثار گرترین بودی و خیلی چیزهای دیگر بودی که ما نمی‌دانیم و خدا و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم می‌دانند !

سلمان فارسی می‌گوید پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی تو به من چنین فرمود :

« اگر نبود که امتم درباره‌ی برادرم علی افراط کنند مانند افراط مسیحیان درباره عیسی بن مریم ، سخنی درباره‌ی او می‌گفتم که مردم در پی آثار قدم‌های او بر خاک می‌افتادند و آن را می‌بوسیدند » .9

یا مولا !

خداوند توفیقمان دهد که روزی به مقام خاک پای تو نائل شویم .

حکمت‌نامه‌ی دوازدهم : حدیث « رد الشمس » در منابع اهل سنّت

حکمت‌نامه‌ی دوازدهم :

حدیث « ردّ الشمس » در منابع اهل سنّت .

1 ـ « لَقَدْ خَلَقْنَا الاْءِنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْویمٍ »

ترجمه : به راستی ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم . ( سوره تین ، آیه 4 )

2 ـ « وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلاً »

ترجمه : ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنها را در صحرا و دریا ، ( بر مرکب‌های راهوار ) سوار کردیم و از نعمت‌های پاکیزه به آنان روزی دادیم وآنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کرده‌ایم ، برتری بخشیدیم . ( سوره اسراء ، آیه 7 )

3 ـ « وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاْءَرْضِ جَمِیعا مِنْهُ إِنَّ فِی ذلِکَ لاَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ »

ترجمه : او آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است همه را از جانب خویش مسخّر شما ساخته ، در این نشانه‌های ( مهمّی ) است برای کسانی که اندیشه می‌کنند . ( سوره جاثیه ، آیه 13 )

« خَلَقَ السَّماواتِ وَ الاْءَرْضَ بِالْحَقِّ یُکَوِّرُ الَّیْلَ عَلَی النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَی الَّیْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ یَجْرِی لاِءَجَلٍ مُسَمًّی أَلا هُوَ الْعَزِیزُ الْغَفّارُ »

ترجمه : آسمان‌ها و زمین را به حق آفرید ؛ شب را بر روز می‌پیچد و روز را بر شب ، و خورشید و ماه را مسخر ( فرمان خویش ) قرار داد ؛ هر کدام تا سرآمد معینی به حرکت ( خود ) ادامه می‌دهند . آگاه باشید که او توانا و آمرزنده است . ( سوره زمر ، آیه 5 )

« وَ سَخَّرَ لَکُمُ الَّیْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِی ذلِکَ لاَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ »

ترجمه : او شب و روز و خورشید و ماه را مسخّر شما ساخت و ستارگان نیز به فرمان او

مسخّر ( و در خدمت شما ) هستند ؛ در این نیز نشانه‌هایی است ( از عظمت خدا ) برای گروهی که می‌اندیشند . ( سوره نحل ، آیه 16 )

« أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللهَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاْءَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً وَ مِنَ النّاسِ مَنْ یُجادِلُ فِی اللهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدیً وَ لا کِتابٍ مُنِیرٍ »

ترجمه : آیا ندیدید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است مسخّر شما کرده ، و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را به طور فراوان بر شما ارزانی داشته است ؟ ! ولی بعضی از مردم بدون هیچ دانش و هدایت و کتاب روشنگری درباره خدا مجادله می‌کنند . ( سوره لقمان ، آیه 20 )

4 ـ « وَ رَسُولاً إِلی بَنی إِسْرائیلَ أَنِّی قَدْ جِئْتُکُمْ بِآیَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ أَنِّی أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَةِ الطَّیْرِ فَأَنْفُخُ فیهِ فَیَکُونُ طَیْرا بِإِذْنِ اللهِ وَ أُبْرِئُ الاْءَکْمَهَ وَ الاْءَبْرَصَ وَ أُحْیِ الْمَوْتی بِإِذْنِ اللهِ وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فی بُیُوتِکُمْ إِنَّ فی ذلِکَ لاَآیَةً لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ »

ترجمه : و به سوی بنی اسرائیل فرستاده خواهد شد ( تا به آنها بگوید : ) من نشانه‌ای از طرف پروردگار شما برایتان آورده‌ام ؛ من از گِل چیزی به شکل پرنده می‌سازم سپس در آن می‌دمم و به اذن خدا ، پرنده‌ای می‌گردد . و به اذن خدا ، کور مادر زاد و مبتلا به بیماری پیسی را بهبودی می‌بخشم و مردگان را به اذن خدا زنده می‌کنم و به شما خبر می‌دهم از آنچه می‌خورید و آنچه را در خانه‌های خود ذخیره می‌کنید ؛ به یقین در این ( معجزات ) نشانه‌ای برای شماست ، اگر ایمان داشته باشید . ( سوره آل عمران ، آیه 49 )

5 ـ برگرفته از کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 92 .

6 ـ مراد آیه 3 سوره مبارکه حدید است که خداوند خود را چنین وصف می‌کند :

« هُوَ الاْءَوَّلُ وَالاْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ »

7 ـ اسرار آل محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، سلیم بن قیس هلالی ، حدیث 72 .

همچنین روایت فوق در کتب ذیل نیز موجود است :

فضائل شاذان ، ص 69

بحارالانوار ، ج41 ، ص 181

تفسیر برهان ، ج 4 ، ص 287

ارشاد القلوب ، دیلمی ، ج 2 ، ص 64

فرائد السمطین ، باب 38

مناقب ، خوارزمی ، ص 68

ینابیع المودة ، ص 140

8 ـ حدث فوق که به حدیث « ردّ الشمس » مشهور است در منابع تشیع و تسنن فراوان موجود است ؛ بزرگان اهل سنت در کتب خود با نقل مفصل حدیث فوق ، اذعان به صحت و اعتبار حدیث فوق نیز نموده‌اند .

برخی از علمای اهل سنت که حدیث رد الشمس را در کتب خود ذکر کرده‌اند به قرار ذیل است :

دیار بکری از اسماء بنت عُمیس نقل می‌کند :

إنّ النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم کان یوحی إلیه و رأسه فی حجر علی علیه‌السلام ولم یصلّ العصر حتّی غربت الشمس . فقال له رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم : أ صلّیت یا علی ؟ !

قال : لا !

فقال رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم : اللّهمّ إنّه کان فی طاعتک و طاعة رسولک فاردد علیه الشمس .

قالت أسماء : فرأیتها غربت ثمّ رأیتها طلعت بعد ما غربت و وقعت علی الجبل و ذلک فی الصهباء فی خیبر .

( تاریخ الخمیس ، ج 2 ، ص 58 )

دیگر کتب اهل سنت که مضمون حدیث فوق را نقل کرده‌اند :

مناقب آل ابی‌طالب ، ج 2 ، ص 353

الشفا بتعریف حقوق المصطفی ، قاضی عیاض ، ج 1 ، ص 548

مناقب ، أخطب خوارزم ، حدیث 301 ، ص 306

المعجم الکبیر ، طبرانی ، ج 24 ، حدیث 382 ، ص 145

عرائس المجالس ، ثعلبی ، ص 249

أعلام النبوّة ، ماوردی ، ص132

مشکل الآثار ، طحاوی ، ج2 ، ص 11

تذکرة الخواص ، سبط بن جوزی ، ص 53

السیرة النبویّة ، احمد زینی دحان ، ج 1 ، ص 201

کفایة الطالب ، گنجی شافعی ، ص 381

فرائد السمطین ، شیخ الإسلام الحموینی ، ج 1 ، حدیث 146 ، ص183

فتح الباری ، ابن حجر عسقلانی ، ج 6 ، ص 222

عمدة القاری ، الإمام العینی ، ج 15 ، ص43

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 12 ، حدیث 35353 ، ص 348

و منابع متعدد دیگر .

خوارزمی در کتاب مناقب خود از ابن عباس روایت می‌کند که به ابن عباس گفتند : درباره‌ی علی [ علیه السلام ] چه می‌گویی ؟

پاسخ داد : علی [ علیه السلام ] کسی است که قبل از دیگران شهادتین گفت و به دو قبله نماز گذارد و دو بیعت با پیامبر صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم کرد ، به او سبطین عطا شده او پدر دو سبط پیغمبر صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم حسن و حسین [ علیهما السلام ] است ، او کسی است که خورشید بعد از آنکه از دیده‌ی جن و انس نهان شد ، برای او بازگشت .

ابن رومی متوفی 283 ه . ق در یک بیت از شعرش می‌گوید :

رُدَّت علیه الشمس بعد غروبها بیضاء تلمع و قدت وتأجّجا

ترجمه : خورشید بعد از غروب بر او ( علی علیه‌السلام ) بازگشت در حالی که به شدت می‌درخشید و لهیب شعله‌هایش بالا گرفته بود .

( مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 1 ، ص 531 )

و شاعر دیگری گوید :

ردّت الشمس و الشروق علیه لعلی حتّی یتمّ الأداء

ثم ولّت لها صریر و هذا لفراق له الوصال دواء

ترجمه : خورشید پرتو درخشانش را ، برای اینکه علی علیه‌السلام نمازش را به طور اداء بگذارد ، برگردانید .

آنگاه با آهنگی ناشی از فراقی که دارویش وصال است ، روی بازگردانید .

( الغدیر ، ج 3 ، ص 137 )

سبط ابن جوزی از علمای عامه متوفای 654 ه . ق در کتاب « التذکرة الخواص » بعد از نقل روایت ردّ الشمس می‌افزاید :

و مراد از ردّ الشمس بازداشت و توقف خورشید از سیر معمولی است ، نه بازگشت حقیقی و اگر واقعا هم برگشته باشد ، جای شگفتی نیست زیرا این معجزه پیغمبر خدا صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم و کرامت علی [ علیه السلام [ است و به اتفاق مسلمین خورشید برای یوشع متوقف شد .

و این خالی از دو وجه نیست : یا معجزه‌ی موسی [ علیه السلام ] بوده است و یا کرامت یوشع [ علیه السلام اگرمعجزه‌ی موسی [ علیه السلام ] بوده پیغمبر صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم ما از او افضل است و اگر کرامت یوشع [ علیه السلام ] بوده علی علیه‌السلام افضل از یوشع [ علیه السلام ] است؛ زیرا پیغمبر صلی اللّه علیه [ و آله ]وسلّم

فرمود : علمای امت من ، مانند انبیاء بنی اسرائیل‌اند . این سخن در حق هر فردی از علما صادق است چه رسد به علی [ علیه السلام ]

آنگاه سبط ین جوزی با استدلال درباره‌ی افضلیت علی علیه‌السلام بر انبیای بنی‌اسرائیل پرداخته و سپس می‌گوید :

در اینجا داستان عجیبی است که گروهی از بزرگان ما در عراق آن را برای من حکایت کرده‌اند ؛ می‌گویند : أبا منصور مظفر بن اردشیر عبادی واعظ را دیدم که در ناحیه مدرسه‌ای در باب « برز » ( محله‌ای واقع در بغداد ) بعد از وقت عصر نشسته بود و داستان حدیث [ ردّ الشمس ] را بیان می‌کرد و با عبارات مخصوص خود و روش زیبایش توضیح می‌داد ، آن گاه فضائل اهل بیت [ علیهم السلام ] را متذکر شد ، ناگاه ابری پدید آمد و چهره‌ی خورشید غروب کرد . ابومنصور بر منبر ایستاد و اشاره به خورشید کرد و این اشعار را خواند :

ای خورشید ! تا مدحم را درباره‌ی آل مصطفی صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم و فرزندش به آخر نرسانم ، غروب مکن !

عنان خود را از رفتن وقتی می‌خواهم مدحشان را بگویم ، بازمگردان ! مگر فراموشت شده که به این منظور توقف کردی ؟ !

اگر ایستادنت به امر مولی بوده است برای خیل و حشم او نیز باید بایستی .

گویند در این موقع پرده‌ی ابرها از چهره‌ی خورشید به یک سو رفت و خورشید ظاهر شد .

عبدالرحیم بن عبدالرحمان عباسی ( از دانشمندان اهل تسنن متوفای 963 ه . ق ) در کتاب معاهد التنصیص ، ج 2 ، ص 190 این اشعار را نقل کرده است .

فیا لها من آیة مبصرة أبصرها طرف الرّقیب فامتری

و اعتورته شبهه فضلّ عن تحقیق ما أبصره و ما اهتدی

و ظنّ أنّ الشمس قد عادت له فانجاب جنح اللیل عنها وانجلی

و الشمس ما ردّت لغیر یوشع لمّا غزا و لعلیّ إذ غفا

ترجمه : شگفتا ! از معجزه‌ی روشنی که رقیب با گوشه‌ی چشم می‌بیند باز شک می‌کند . شبهه‌ای او را عارض شده ، از تحقیق آنچه دیده بود گمراه شد و هدایت نیافت .

گمان کرد بازگشت خورشید برای او بوده که پرده تاریک شب را به روشنایی روز شکافته است .

در حالی که خورشید برای کسی جز یوشع هنگام جنگ و جز علی [ علیه السلام ] هنگام خواب بازنگشته است .

9 ـ کتاب حدیث سلیم بن قیس هلالی ( اسرار آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ) ، حدیث 58 ، ص 592 ؛ بحارالأنوار ، ج 68 ، ص 137

حکمت سیزدهم : رشادت علی علیه‌السلام در جنگ احزاب و حفظ اسلام به برکت آن رشادت

اشاره

حکمت سیزدهم :

گواهی می‌دهم که رشادتت در روز خندق ، برتری یافت بر عبادت جن و انس تا روز قیامت .

اسلام از همان ابتدای ظهورش با حمایت و رشادت‌های بی‌مانند تو گره خورده است . همواره پرچم عزت دین خدا در دستان با کفایتت برافراشته بود و دشمنان دین حق در مقابل گام‌های با صلابتت و بازوان الهی و تیغ ذوالفقارت همواره در خون خود غوطه‌ور بودند .

هیچ کس در میان یاران مخلص رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نبود که در تمام میدان‌ها و آزمون‌های دشوار ، همچون تو همواره قهرمان ، همواره پیروز و همواره سر بلند و سبب فخر اسلام و بهجت قلب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم و مباهات فرشتگان آسمان باشد .

یکی از آزمون‌های بسیار سرنوشت ساز و مهم که مسلمین با آن روبرو شدند ، نبرد خندق ( یا احزاب ) است .

در سال پنجم هجری احزاب و گروه‌های مختلف دشمنان اسلام ـ اعم از مشرکان قریش و مشرکان قبایل دیگر و یهود ـ که با پیشرفت اسلام منافع نامشروعشان به خطر افتاده بود هم پیمان شدند که نبردی همه جانبه علیه اسلام به راه اندازند ؛ آنان عاقبت توانستند با ده هزار نیرو و امکانات فراوان برای نبرد با مسلمین ـ و به خیال

باطلشان نابودی اسلام ـ به سمت مدینه حرکت کنند .

آنگاه که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم از حرکت لشکر دشمن به سمت مدینه آگاه گشت ، با یاران خود جهت مقابله با دشمنان به مشاوره نشست ؛ در آن مشاوره پیشنهاد یار مخلص تو و برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم یعنی سلمان فارسی به تصویب رسید . سلمان فارسی پیشنهاد داد که در جلو مدینه خندقی بلند و عمیق حفر شود تا دشمنان نتوانند به شهر نفوذ کنند . در طی چند روز تو و دیگر یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم حفر خندق را به پایان رساندید و آنگاه که سپاه عظیم دشمن آمد پشت خندق متوقف شد و گروهی از آنان نیز مدینه را به محاصره در آوردند .1

در اینجا بود که فراوانی نیروی دشمن بسیاری از مسلمانان را در هراس انداخت و برخی نیز لغزیدند و نسبت به وعده‌های الهی ـ که پیروزی حق بر باطل است ـ دچار تردید شدند .

خداوند متعال در این باره در کلام جاویدش می‌فرماید :

« ای اهل ایمان ! به یاد آورید نعمتی را که خدا به شما عطا کرد وقتی که لشکر بسیاری از کافران ، علیه شما جمع شدند ، پس ما برای مدد و یاری شما بادی تند و سپاهی ( از فرشتگان ) که به چشم نمی‌دیدید ، فرستادیم و خداوند به اعمال شما آگاه بود . یاد آرید وقتی را که لشکر کفار از بالا و زیر بر شما حمله‌ور شدند و چشم‌های شما ( از ترس ) حیران شد و جان‌ها به گلو رسید و به وعده‌ی خدا گمان‌های مختلف کردید .

در آنجا مؤمنان امتحان شدند ( و ضعیفان در ایمان ) سخت متزلزل گردیدند . و نیز در آن هنگام منافقان و آنان که در دلهایشان شک و ریب بود با یکدیگر می‌گفتند آن وعده نصرتی که خدا و رسول به ما دادند غرور و فریبی بیش نبود .

و در آن وقت طایفه‌ای از آنان گفتند : ای یثربیان ! دیگر شما را در مدینه جای ماندن نیست ، بازگردید و در آن حال گروهی از آن‌ها برای رفتن از پیغمبر اجازه خواسته و می‌گفتند خانه‌های ما دیوار و حفاظی ندارد ، در صورتی که دروغ می‌گفتند و قصدشان چیزی جز فرار نبود . و اگر لشکر احزاب به شهر

وارد می‌شدند و سپس از آنان تقاضای بازگشت به کفر و شرک می‌نمودند اجابت می‌کردند و در حالی که آنان از قبل با خدا عهد محکم بسته بودند که به جنگ پشت نکنند و به عهد خدا وفادار باشند »2

و اما تو یا امیرمؤمنان !

با دیدن کثرت سپاه دشمن نه تنها ذره‌ای نترسیدی و در تحقق وعده‌های الهی در نصرت مؤمنان کوچکترین تردیدی به خود راه ندادی ؛ بلکه مقاوم‌تر و راسخ‌تر در دفاع از دین حق گشتی و خداوند درباره تو و آن یاران مخلص رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که در آن آزمون سخت رو سفید شدند می‌فرماید :

« و آنگاه که مؤمنان لشکر و نیروهای کفار را به چشم دیدند گفتند : این همان وعده‌ای است که خدا و رسول او از پیش به ما وعده دادند ( که حق بر باطل پیروز است ) و خدا و رسول او راست گفتند و آنان را جز ایمان و اطاعت نیفزود » .3

خداوند متعال در این نبرد ، کفار را منکوب کرد . آنان که نتوانستند از خندق عبور کنند چند روز پشت خندق ماندند ؛ در آن میان طوفانی سخت به فرمان خدا وزیدن گرفت و خیمه‌ی کفار را در هم ریخت و رعب و وحشت شدیدی در قلب آنان افکند و نیروهای غیبی فرشتگان را به یاری مسلمانان فرستاد و همچنین کشته شدن قهرمان آنان « عمرو بن عبدود » به دست تو یا علی ! بر ترس آن‌ها افزود و مشرکان بی‌آنکه بتوانند کاری انجام دهند پا به فرار گذاردند .

آری ! رشادت بی‌نظیر تو سبب شد که دشمن روحیه‌ی خود را به کلی ببازد و فکر بازگشت به مکه نماید .

لشکر احزاب زورمندترین دلاوران عرب را به همکاری در این جنگ دعوت کرده بود ، از میان آن‌ها عمرو بن عبدوَد و چهار تن دیگر لباس رزم پوشیدند و از نقطه‌ی باریکی از خندق که از تیررس سپاهیان اسلام نسبتا دور بود ، با اسب خود به جانب دیگر خندق پرش کردند و در برابر لشکر اسلام حاضر شدند که از میان آن‌ها عمرو بن عبدود از همه نام آورتر بود .

از میان پنج تن وی جلو آمد و رسما مبارز طلبید ، او لحظه به لحظه صدای خود را بلندتر کرده و نعره می‌کشید و ندای « هل من مبارز » در سرتاسر میدان طنین افکنده بود .

نعره‌های پی در پی عمرو چنان رعب و ترسی در دل‌های مسلمانان افکنده بود که در جای خود میخکوب شده وقدرت حرکت و عکس العمل از آنان سلب شده بود .4

سکوت مسلمانان جسارت او را بیشتر کرده و می‌گفت : مدّعیان بهشت کجایند ؟ مگر شما نمی‌گویید که کشتگان شما در بهشت و کشتگان ما در جهنم‌اند ؟ آیا یک نفر از شما حاضر نیست که مرا به دوزخ بفرستد یا او را روانه‌ی بهشت سازم ؟ !

و در اینجا اشعار معروفش را خواند :

بس که فریاد کشیدم در میان جمعیت شما و مبارز طلبیدم ، صدایم گرفت !

من هم اکنون در جایی ایستاده‌ام که شبه قهرمانان از ایستادن در موقف قهرمانان جنجگو ترس دارند !

آری ! بزرگوای و شجاعت در جوانمردان بهترین غرائز است !5

در اینجا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمان داد یک نفر برخیزد و شرّ این مرد را از سر مسلمانان کم کند ؛ اما جز تو یا مولا کسی آماده‌ی این جنگ نشد .

آری !

هر بار که فریاد جسارت وار عمرو برای مبارزه بلند می‌شد ، فقط تو بودی که برمی‌خاستی و از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اذن می‌خواستی که به میدان بروی ، ولی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم موافقت نمی‌کرد .

این کار چند بار تکرار شد و آخرین بار که تو باز اجازه مبارزه خواستی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو فرمود : این عمرو بن عبدود است ! و تو به برادرت عرض کردی : من هم علی هستم !6

سرانجام برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم موافقت کرد و ذوالفقار را به دست تو داد و عمامه بر سرت بست و این گونه برایت دعا کرد :

خداوندا ! او را از پیش رو و پشت سر و از راست و چپ و از بالا و پائین حفظ کن .7

آنگاه که به میدان نبرد رهسپار شدی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

تمام اسلام در برابر تمام کفر قرار گرفته است .8

این بیان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به خوبی نشان داد که پیروزی یکی بر دیگری پیروزی کفر بر ایمان و یا ایمان بر کفر بود و به تعبیر دیگر ، کارزاری بود سرنوشت ساز که آینده‌ی اسلام و شرک را مشخص می‌کرد .

تو با سرعت به وسط میدان آمدی در حالی که این اشعار را در پاسخ اشعار عمرو می‌خواندی :

شتاب مکن که پاسخگوی نیرومند دعوت تو فرا رسید !

آن کس که نیتی پاک و بصیرتی شایسته و صداقتی که نجات بخش هر انسان نیرومند است ، دارد .

من امیدوارم که فریاد نوحه گران را بر کنار جنازه‌ات بلند کنم ؛ از ضربه‌ی‌آشکاری که صدای آن بعد از میدان جنگ باقی می‌ماند و در همه جا می‌پیچد .9

تو پیاده به طرف عمرو شتافتی و چون با او رو در رو قرار گرفتی ، گفتی : تو با خود عهد کرده بودی که اگر مردی از قریش یکی از سه چیز را از تو بخواهد آن را بپذیری .

عمرو پاسخ داد : آری ! چنین است .

به وی گفتی : نخست درخواست من این است که اسلام را بپذیری !

عمرو گفت : از این درخواست بگذر .

به وی گفتی : بیا از جنگ صرف نظر کن و از این جا برگرد و کار محمّد را به دیگران واگذار !

او جواب داد : زنان قریش هرگز از چنین کاری سخن نخواهند گفت . ( راضی نخواهند شد ) ؛ من نذر کرده‌ام که تا انتقام خود را از محمد نگیرم بر سرم روغن نمالم .

به وی شجاعانه گفتی که : پس برای جنگ از اسب پیاده شو !

عمرو پاسخ داد : گمان نمی‌کنم هیچ عربی از من چنین تقاضایی بکند ، من دوست ندارم تو به دست من کشته شوی زیرا پدرت دوست من بود ، برگرد تو جوانی !10

و تو مقتدرانه و جسورانه به او گفتی : ولی من دوست دارم تو را بکشم !

عمرو از گفتار تو خشمگین شد و با غرور از اسب پیاده شد و اسب خود را پی کرد و به طرف تو حمله کرد .

جنگ سختی در گرفت و هر دو با هم درگیر شدید و گرد وغبار فضا را پر کرده بود ، به طوری که خوب دیده نمی‌شدید و تماشاگران از وضع تو و عمرو بی‌خبر بودند ، تنها صدای ضربات شمشیر که بر روی آلات دفاعی از سپر و غیره می‌خورد ، به گوش آن‌ها می‌رسید .

عمرو در یک فرصت مناسب ضربت سختی را متوجه سر تو کرد و تو ضربت او را با سپر دفع کردی ، ولی سپر به دو نیم گشت و قسمتی از سرت شکافت و خون بر محاسن مبارکت جاری شد .

در همین لحظه فرصت را غنیمت شمردی و ضربتی محکم به او فرود آوردی و نقش بر زمینش ساختی .

گرد وغبار میدان مانع از آن بود که دو سپاه نتیجه‌ی مبارزه را از نزدیک ببینند ، ناگهان صدای تکبیر تو بلند شد . غریو شادی از سپاه اسلام برخاست و همگان فهمیدند که تو قهرمان بزرگ عرب را به جهنم فرستاده‌ای !11

تو در حالی که خون از سرت می‌چکید آرام آرام به سوی لشکر گاه بازگشتی و لبخند پیروزی بر لب داشتی و پیکر عمرو بن عبدود بی‌سر در گوشه‌ای از میدان افتاده بود .

کشته شدن قهرمان معروف عرب به دست تو ضربه‌ی غیر قابل جبرانی بر لشکر احزاب و امید و آرزوهای آنان وارد ساخت ؛ ضربه‌ای بود که روحیه‌ی آنان را سخت تضعیف کرد و آن‌ها را از پیروزی مأیوس ساخت و به همین دلیل برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی کار بی‌مثالت به تو فرمود :

اگر این کار تو را امروز با اعمال جمیع امت مقایسه کنند بر آن‌ها برتری خواهد داشت ، چرا که با کشته شدن عمرو خانه‌ای از خانه‌های مشرکان نماند مگر اینکه ذلتی در آن داخل شد و خانه‌ای از خانه‌های مسلمین نماند مگر اینکه عزتی در آن وارد گشت .12

و نیز فرمود :

مبارزه‌ی علی بن ابی‌طالب با عمروبن عبدود در روز جنگ خندق افضل است از اعمال امت من تا روز قیامت .13

فلسفه‌ی این سخن پیداست ؛ چرا که در آن روز اسلام و قرآن ظاهرا بر لب پرتگاه قرار گرفته بود و بحرانی‌ترین لحظات خود را می‌پیمود ، کسی که با فداکاری خود بیشترین فداکاری را در میدان نشان داد و اسلام را از خطر حفظ کرد و تداوم آن را تا روز قیامت تضمین نمود ، یا علی تو بودی !

و اسلام از برکت فداکاری‌های تو ـ بعد از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ ریشه گرفت و شاخ و برگ بر سر جهانیان گسترد ؛ بنابراین عبادت همگان مرهون رشادت‌های توست .

آری ! در آن آزمون دشوار الهی ـ که بسیاری لرزیدند و سست شدند ـ تو از نمره‌ی بیست در پیشگاه خدا و رسول وی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ، نمره‌ی هزار گرفتی و باز هم ملائکه در آسمان‌ها بر نام تو گل پاشیدند و بر تو آفرین گفتند .

این نکته هم در تاریخ آمده است که وقتی خواهر عمرو بر کنار کشته‌ی برادر رسید و زره گران قیمت او را دید که تو از تن او بیرون نیاورده بودی ، گفت : من اعتراف می‌کنم که هماورد و کشنده‌ی او مرد بزرگواری بوده است .14

تو هرگز ذره‌ای از عهد خداوند را نقض نکردی و همواره تا پای جان در راه اعتلای کلمه‌ی توحید چون کوه استوار بودی و منتهای آرزویت بذل جان در راه دین خدا بود .

خداوند در کلام جاویدش می‌فرماید : در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند ، صادقانه ایستاده‌اند ؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند ( به شهادت رسیدند ) و بعضی دیگر در انتظارند و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود نداده‌اند .15

و خود فرمودی که :

« آیه‌ی فوق درباره‌ی ما نازل شده است و من به خدا همان کسی هستم که

انتظار شهادت را می‌کشم . [ و قبلاً مردانی از ما همچون حمزه شربت شهادت را نوشیدند ] و من هرگز در روش خود تغییر نداده و بر سر پیمانم ایستاده‌ام » .16

تو در نبرد بدر صنادید عرب را به خاک و خون کشیدی و در جنگ احد که بسیاری پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را رها کردند و از ترس جان گریختند ، جانانه از رسو ل خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم دفاع کردی و در آن نبرد نا برابر که سراسر پیکر مبارکت مجروح و خونین شد ، لحظه‌ای تردید به خود راه ندادی و این در حالی بود که بسیاری از مدعیان ایمان و نیز کسانی که مدعی مقامت شدند ، از کوه چونان بز کوهی بالا می‌رفتند و از صحنه‌ی جنگ می‌گریختند .17

و در این نبرد احزاب نیز با وجود اینکه عمرو بن عبدود عربده می‌کشید و به مسلمین ناسزا می‌گفت ، فقط تو تسلیم امر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم شدی و به مقابله با او برخاستی و آن مدعیان یا به منزل گریختند یا خود را از ترس پشت سر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پنهان کردند !

یا مولا ! دیگران دامان غیر را گرفتند و ما مفتخریم که مولایمان تویی !

حکمت‌نامه‌ی سیزدهم : ضربت علی علیه‌السلام برتر از عبادت انس و جن تا قیامت

حکمت‌نامه‌ی سیزدهم :

رشادت علی علیه‌السلام در جنگ خَندق از مصادر اهل سنّت .

1 ـ سیره‌ی ابن هشام ، ج 3 ، ص230

2 ـ « یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَیْکُمْ إِذْ جاءَتْکُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنا عَلَیْهِمْ رِیحا وَ جُنُودا لَمْ تَرَوْها وَ کانَ اللهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرا * إِذْ جاؤُکُمْ مِنْ فَوْقِکُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنْکُمْ وَ إِذْ زاغَتِ الاْءَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا * هُنالِکَ ابْتُلِیَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزالاً شَدِیدا * وَ إِذْ یَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ما وَعَدَنَا اللهُ وَ رَسُولُهُ إِلاّ غُرُورا * وَ إِذْ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ یا أَهْلَ یَثْرِبَ لا مُقامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنا عَوْرَةٌ وَ ما هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّ فِرارا×ًو لَوْ دُخِلَتْ عَلَیْهِمْ مِنْ أَقْطارِها ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لاَآتَوْها وَ ما تَلَبَّثُوا بِها إِلاّ یَسِیرا * و لَقَدْ کانُوا عاهَدُوا اللهَ مِنْ قَبْلُ لایُوَلُّونَ الاْءَدْبارَ وَ کانَ عَهْدُ اللهِ مَسْئُولا »

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! نعمت خدا را برخود به یاد آورید آنگاه که ( در جنگ احزاب ) لشکرهایی ( عظیم ) به سراغ شما آمدند ؛ ولی ما باد و طوفان سختی بر آنان فرستادیم و لشکریانی که آنها را نمی‌دیدید ( و به این وسیله آنها را در هم شکستیم ) و خداوند همیشه به آنچه انجام می‌دهید بینا است . ( به خاطر بیاورید ) زمانی را که آنها از طرف بالا و پایین ( شهر ) بر شما هجوم آوردند ( و مدینه را محاصره کردند ) و زمانی را که چشم‌ها از شدت وحشت خیره شده و دلها به گلوگاه رسیده بود ، و گمان‌های گوناگون بدی به خدا می‌بردید . آن جا بود که مؤمنان آزمایش شدند و تکان سختی خوردند و ( نیز به خاطر آورید ) زمانی را که منافقان و بیماردلان می‌گفتند : خدا و پیامبرش جز وعده‌های دروغین به ما نداده‌اند . و ( نیز به خاطر آورید ) زمانی را که گروهی از آنها گفتند :

ای اهل یثرب ! ( ای مردم مدینه ) این جا جای ماندن شما نیست ؛ به خانه‌های خود باز گردید . و گروهی از آنان از پیامبر اجازه ( بازگشت ) می‌خواستند و می‌گفتند : خانه‌های ما بی‌حفاظ است . در حالی که بی‌حفاظ نبود ، آنها فقط می‌خواستند ( از جنگ ) فرار کنند ؛ در حالی که اگر دشمنان از اطراف مدینه بر آنان وارد می‌شدند و پیشنهاد بازگشت به فتنه ( و سوی شرک ) به آنان می کردند می‌پذیرفتند ، و جز مدّت کمی ( برای انتخاب این راه ) درنگ نمی‌کردند ، با اینکه آنان قبل از این با خدا عهد کرده بودند که پشت به دشمن نکنند ؛ و عهد الهی مورد سؤال قرار خواهد گرفت ( و در برابر آن مسؤولند ) . ( سوره احزاب ، آیات 15 ـ 8 )

3 ـ « وَ لَمّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الاْءَحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلاّ إِیمانا وَ تَسْلِیما »

ترجمه : ( امّا ) مؤمنان وقتی لشکر احزاب را دیدند گفتند : این همان چیزی است که خدا و پیامبرش به ما وعده داده ، و خدا و پیامبرش راست گفته‌اند . و این ( موضوع ) جز بر ایمان و تسلیم آنان نیفزود . ( سوره احزاب ، آیه 22 )

4 ـ واقدی ـ تاریخ نگار بزرگ جهان اسلام ـ در کتاب مغازی جلد 2 صفحه 470 می‌نویسد :

هنگامی که عمرو مبارز می‌طلبید ، سکوت بر همه‌ی مسلمانان حکمفرما بود : وکأنّ علی رؤسهم الطّیر .

5 ـ و لقد بححت من النداء بجمعکم هل من مبارز !

و وقفت إذ جبن الشجاع موقف الخصم المناجز !

أنّ السماحة و الشجاعة فی الفتی خیر الغرائز !

6 ـ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 13 ، ص 248 ؛ تفسیر قمی ، ج 2 ، ص 183 ؛ عیون التواریخ ، محمد بن شکار کُتبی ، ج 1 ، ص 200

7 ـ اللّهمّ احفظه من بین یدیه و من خلفه و عن یمینه و عن شماله و من فوقه و من تحته .

( تفسیر قمی ، ج 2 ، ص 182 )

8 ـ برز الایمان کلّه إلی الشرک کلّه .

( ابن ابی الحدید ، ج 13 ، ص361 ؛ إحقاق الحقّ ، ج 6 ، ص 9 ؛ بحار الأنوار ، ج 20 ، ص 215 ؛ إعلام الوری ، طبرسی ، ص 194 )

9 ـ لا تعجلنّ فقد اتاک مجیب صوتک غیر عاجز !

ذو نیّة و بصیرة و الصدق منجیّ کلّ فائز

إنّی لأرجوا أن أقیم علیک نائحة الجنائز !

من ضربة نجلاء یبقی صوتها بعد الهزاهز

( شرح نهج البلاغه ، ج 6 ، ص 63 )

10 ـ ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه ، جلد 19 ، صفحه 64 می‌نویسد :

استاد ما « ابو الخیر مصدّق بن شبیب نحوی » می‌گفت : به خدا سوگند پیشنهاد بازگشت برای زنده ماندن علی [ علیه السلام ] نبود ؛ بلکه از ترس بود ، زیرا او از کشته‌های علی [ علیه السلام ] در بدر و احد اطلاع داشت و می‌دانست که اگر با وی به نبرد بر خیزد ، کشته خواهد شد ؛ چون خجالت می‌کشید ترس خود را اظهار کند ، چنین گفت و هر آینه دروغ می‌گفت .

11 ـ المغازی ، محمد بن عمر بن واقدی ، ج 2 ، ص 471

ابن شهر آشوب در مناقب جلد 2 ، صفحه 115 می‌نویسد :

چون علی [ علیه السلام ] روی سینه‌ی عمرو نشست تا سرش را جدا کند او به مادر حضرت [ علیه السلام ] دشنام داد و آب دهان به صورتش افکند ؛ حضرت خشمناک شد و از بیم آن که مبادا او را برای انتقام خویش بکشد ، برخاست و وی را رها کرد ؛ بعد از آنکه خشمش فروکش کرد ، سر عمرو را برای رضای خدا از بدن جدا کرد .

12 ـ بحار الأنوار ، ج 20 ، ص 216 ؛ مستدرک ، حاکم ، ج30 ، ص 32

13 ـ لمبارزة علیّ بن أبی طالب لعمرو بن عبدود یوم الخندق أفضل من أعمال أمّتی إلی یوم القیامة .

( المستدرک علی الصحیحین ، ج 3 ، ص 32 )

مرحوم طبرسی در مجمع البیان از رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل می‌کند :

لضربة علی یوم الخندق أفضل من عبادة الثقلین .

خطیب بغدادی در تاریخ بغداد ، جلد 13 ، صفحه 19 روایت می‌کند که پیغمبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) فرمود :

لضربة علی یوم الخندق أفضل من عبادة الثقلین .

علی بن برهان الدین حلبی در سیره‌ی حلبیه ، جلد 2 ، صفحه 340 روایت می‌کند که پیغمبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) فرمود :

قتل علی لعمرو بن عبدود أفضل من عبادة الثقلین .

فخر رازی در تفسیرکبیر ، جلد 32 ، صفحه 31 در ذیل آیه « لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ » می‌گوید :

ولم یبیّن قدرالخیریّة وهذا کقوله ( صلی اللّه علیه [ وآله ] وسلّم ) لمبارزه علی مع عمرو بن عبدود أفضل من عمل أمتی إلی یوم القیامة ، فلم یقل مثل عمله بل قال « أفضل » .

خداوند در آیه بیست و پنج سوره احزاب می‌فرماید : « وَ کَفَی اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتَالَ » قمی در تفسیرش ، ج 2 ، ص 189 و حاکم حسکانی در شواهد التنزیل ، ج 2 ، ص 3 گفته‌اند : مقصود خداوند این است که به وسیله‌ی علی علیه السلام مؤمنان را از جنگ بی‌نیاز ساخت .

شیخ صدوق در خصال ، ص 368 از لسان امیرمؤمنان علیه‌السلام نقل می‌کند : قهرمان عرب و قریش در آن روز عمرو بن عبدود بود که مانند شتر مست فریاد می‌کشید و مبارز می‌طلبید ، هیچ کس به مبارزه اقدام نکرد . خداوند عزّ و جلّ او را به دست من کشت ؛ در حالی که عرب را عقیده این بود که هیچ پهلوانی با عمرو برابری‌نتواند کرد . خداوند قریش و عرب را به سبب این قتلی که من در بینشان انجام دادم ، شکست داد .

جابر بن عبداللّه انصاری که از نزدیک صحنه را مشاهده می‌کرد ، گفته است : همان گونه که داوود باعث شکست سپاه جالوت گشت ، علی علیه‌السلام نیز باعث شکست سپاه شرک شد .

( درسنامه‌ی آشنایی با تاریخ اسلام ، سید علی میر شریفی ، ج2 ، ص 34 )

14 ـ مستدرک ، حاکم ، ج 30 ، ص 33

15 ـ « مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلاً »

ترجمه : در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند ؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند ( و در راه او شربت شهادت نوشیدند ) و بعضی دیگر در انتظارند و هیچ گونه تغییری در پیمان خود ندادند . ( سوره احزاب ، آیه 23 )

16 ـ مجمع البیان ذیل آیه 23 سوره احزاب .

17 ـ واقدی در کتاب مغازی ، جلد 1 ، صفحه 295 می‌نویسد :

عمر همواره می‌گفت : خبر کشته شدن پیامبر ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) که پخش شد من مانند بز کوهی از کوه بالا رفتم .

و در جلد 1 ، صفحه 237 می‌گوید :

رسول خدا ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) مردم را صدا می‌زد ولی احدی به پشت سر خود نگاه نمی‌کرد ، همه در حال فرار بودند .

حکمت چهاردهم : علی علیه‌السلام قسمت‌کننده بهشت و جهنم در قیامت

اشاره

حکمت چهاردهم :

گواهی می‌دهم در روز قیامت تو بهشت و جهنم را تقسیم می‌کنی .

از تو چه بگویم که هر چه بگویم والاتر از آن می‌باشی ! عظمت و مقام بی‌مثالت چشم ساکنان آسمان‌ها را خیره کرده و ما بندگان خاکی چه می‌توانیم از تو بگوئیم ؟

در دنیا مردمان بی‌معرفت تو را نشناختند ؛ لیکن در قیامت و در روز رستاخیز ، خداوند متعال عظمتت را آشکار می‌سازد .

و در آنجا مردمان و منکران می‌فهمند که علی کیست !

در دنیا بسیاری تو را انکار نمودند و تو را زجرها دادند و خاندان پاک و مطهرت را به شهادت رساندند ؛ اما در روز رستاخیز ، تو به اذن خداوند همه کاره‌ای . خداوند به پاداش ایمان خالص و بی‌مانندت و رشادت‌ها و جانفشانی‌های تحیر آفرین و بی‌مثالت در نابودی کفر و اعتلای کلمه‌ی توحید ، به تو مقام و منزلتی عطا می‌کند که فقط مخصوص تو است .

آری !

فقط مخصوص تو است و آن تقسیم کننده‌ی بهشت و جهنم برای همه‌ی مردمان از اولین تا آخرین است .

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در سخنان مکرر خود فرمود : علی روز قیامت بهشت و جهنم را تقسیم می‌کند .

و فرمود : هیچ کس وارد بهشت و جهنم نمی‌شود مگر بعد از تقسیم علی .

و بارها نیز به تو فرمود : یا علی ! تو در روز قیامت بهشت و دوزخ را بین مردمان تقسیم می‌کنی و وارد بهشت نمی‌شوند جز عارفان به مقامت و وارد جهنم نمی‌شوند جز منکران و دشمنان تو .

و خود نیز بارها در کلامت فرمودی : که من قسمت کننده‌ی بهشت و جهنمم .1

این سخن سخنی است بسیار سنگین و عظیم که عقل بشر هرگز به عمق معنای آن نمی‌رسد .

این سخن رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نشانگر این است که عرصه‌ی‌رستاخیز به اذن خداوند متعال در دستان تو است .

خوشا به حال عارفانت و خوشا به حال پیروان راستینت که بهشت جاوید خداوند را نصیب می‌برند .

به برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم گفتند : ای رسول خدا ! آیا برای‌رهایی از آتش جهنم جواز می‌خواهد ؟

فرمود : آری ! و آن حب علی بن ابی‌طالب است .2

آنگاه که یکی از همسران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که زبان به ملامت تو گشود ، حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : برادرم را میازار ! که او امیر مؤمنان و آقای مسلمانان و بزرگ عابدان در روز قیامت است و او در روز قیامت بر صراط می‌نشیند و دوستانش را وارد بهشت و دشمنانش را وارد جهنم می‌کند .3

آری !

خداوند به هرکس بخواهد مقامات عالیه و عزت بی‌مانند می‌دهد و خداوند به تو عزت و مقامات بی‌مانند را عنایت فرمود ، و خداوند می‌داند و دیگران نمی‌دانند و خداوند اراده می‌کند و انجام می‌دهد و هیچ موجودی توان ایستادن در مقابل اراده‌ی الهی را ندارد !

آری ! روز قیامت ، عرصه‌ی محشر به دست توست و تو قسمت می‌کنی بهشت و جهنم را برای مردمان .

و اما دشمنان تو و منکران امامت تو !

دشمنان تو ـ که حتی تحمل شنیدن نام مبارکت را ندارند ـ با این بیان بروند و سر خود را بر دیوار سنگی بکوبند و متلاشی کنند ! !

و منکران خلافت و امامت الهیه‌ات ! همان‌هایی که آنچنان محبت دیگران در قلبشان ریشه دوانیده که برایشان بسی سخت است چنین منقبتی را درباره‌ات بشنود ، بروند و از غصه دق کنند و بمیرند !4

و پیروان آن نابکار5 که هم اکنون جنایت‌ها به اسم اسلام می‌کنند و پیروانت را کافر می‌دانند و با بمب گذاری در مساجد و اماکن ، پیروانت از پیر و جوان و کوچک و بزرگ را برای تقرّب به خدا !! تکه تکه می‌کنند6 ، بروند خود را حلقه آویز نمایند که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم درباره‌ی شیعیانت فرمود : آنان رستگاران روز قیامت‌اند .7

و تو و اهل بیت پاک و مطهرت همان اصحاب اعراف می‌باشید که خداوند در قرآن فرموده است : آنان مؤمنان را از سیمایشان می‌شناسند و به آنان بشارت بهشت می‌دهند و به اذن خداوند تو و خاندانت مؤمنان راستین را از دیگر مردمان خارج نموده و آنان را وارد بهشت می‌گردانید .8

و آنگاه که در قیامت نامه‌های اعمال خلائق گشوده می‌شود و مؤمنان راستین ـ که پیروان تو باشند ـ نامه‌ی اعمال خود را می‌گشایند ، درخشان‌ترین و برجسته‌ترین عنوان اعمال ، عشق و محبت به توست ؛ که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود :

برجسته‌ترین عنوان در کارنامه‌ی مؤمنان در روز رستاخیز ، محبت و عشق به علی بن ابی‌طالب است .9

برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم اشرف مخلوقات خداوند و رحمت برای عالمیان است و تو نیز در مقامات الهی سایه نشین برادرت می‌باشی که روزی به تو فرمود :

یا علی ! مردمان از درختان گوناگون‌اند و من و تو از یک درختیم .10

و نیز فرمود :

همانا خداوند علی و همسرش و فرزندان او را حجت‌های خود بر خلائق قرار

داده است و آنان باب‌های علم در امتم می‌باشند . هرکس توسط آنان هدایت شد در صراط مستقیم قرار دارد .11

تو قسمت کننده‌ی بهشت و جهنمی و این فضیلتی است که خداوند به تو اختصاص داده است ؛ خوشا به حال عارفان و پیروانت که نصیبشان بهشت ابد است و بدا به حال دشمنان و منکرانت که بهره‌ی آنان دوزخ است .

ولایت و امامت تو چیزی نو ظهور نبود ؛ بلکه درکتب انبیاء قبل از تو نیز ثبت بوده است که فرمود : ولایت علی بن ابی‌طالب در جمیع کتب انبیاء نوشته شده است و هیچ پیغمبری مبعوث نشد مگر به اقرار به نبوت محمد و خلافت و وصایت علی .12

تویی آیه عظمای الهی و نعمت جاوید خداوند بر جمیع مخلوقات خویش !

حکمت‌نامه‌ی چهاردهم : حدیث « علیٌّ قسیم الجنة والنار » در مصادر اهل‌سنّت

حکمت‌نامه‌ی چهاردهم :

حدیث « علی قسیم الجنّة و النار » در مصادر اهل سنّت و توضیح آن و مباحث متعدد دیگر .

1 ـ احادیث فراوانی از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در منابع شیعه و سنی موجود است ، دال بر این معنا که در روز رستاخیز علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام برای مردمان بهشت و دوزخ را تقسیم می‌کند . در این احادیث آمده که هیچ کس وارد بهشت یا جهنم نمی‌شود مگر بعد از تقسیم آن توسط علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام .

در این قسمت چند نمونه از احادیث که در منابع اهل سنت آمده است ، آورده می‌شود :

قال النبی صلی اللّه علیه وآله وسلّم :

علی یوم القیامة علی الحوض لا یدخل الجنّة إلاّ من جاء بجواز من علیّ بن أبیطالب .

( مناقب ، ابن مغازلی شافعی ، ص 119 ؛ غریب الحدیث ، ابن قتیبه ، ج 1 ، ص 377 ؛ تاریخ دمشق ، ج42 ، ص 299 و ... )

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

یا علی ! إنّک قسیم الجنّة و النّار و أنت تقرع باب الجنّة و تدخلها أحبّائک بغیر حساب .

( ینابیع المودة ، قندوزی حنفی ، ج 1 ، ص 249 )

عن علی علیه‌السلام :

أنا قسیم النار .

( الفایق فی غریب الحدیث ، زمخشری ، ج 3 ، ص 97 )

روی أیضا عن الأعمش عن موسی بن طریف عن عبایة قال : سمعت علیّا و هو یقول :

أنا قسیم النار .

( شرح نهج البلاغه ، ج 2 ، ص 26 و ج 11 ، ص 140 )

عن عبایة عن علی [ علیه السلام ] قال :

أنا قسیم النار ، إذا کان یوم القیامة قلت هذا لک و هذا لی .

( البدایة و النهایة ، ج 7 ، ص 392 )

قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) لعلی [ علیه السلام ]

إذا کان یوم القیامة یؤتی بک یا علی بسریر من نور و علی رأسک تاج قد أضاء نوره و کاد یخطف أبصار أهل الموقف ، فیأتی النداء من عنداللّه جلّ جلاله : أین وصیّ محمّد رسول اللّه ؟ فتقول‌ها أنا ذا ، فینادی المنادی : أدخل من أحبّک الجنّة وأدخل من عاداک فی النار ، فأنت قسیم الجنّة و النار .

( ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 249 )

ما تنکرون من هذا الحدیث ؟ ! أ لیس روینا أنّ النبی ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) قال لعلی [ علیه السلام ] لا یحبّک إلاّ مؤمن و لا یبغضک إلاّ المنافق ؟ فقلنا بلی . قال : فأین المنافق ؟ قلنا فی¨النار . قال : فعلیّ قسیم النار .

( کفایة الطالب ، ص 72 ؛ طبقات الحنابله ، ج1 ، ص 330 )

إنّ علیّا [ علیه السلام ] قال للستّة الذین جعل عمر الأمر شوری بینهم کلاما طویلا ً من جملته :

أنشدکم باللّه ! هل فیکم أحدٌ قال رسول اللّه یا علی ! أنت قسیم النار و الجنّة یوم القیامة غیری ؟ قالوا : اللّهمّ لا .

( الصواعق المحرقة ، ج 2 ، ص 361 ؛ سمط النجوم العوالی ، عاصمی شافعی ، ج 3 ، ص 63 ؛ ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 250 )

عن أبی سعید خدری : قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

إذا کان یوم القیامة قال اللّه تعالی لمحمّد و علی : أدخلا الجنّة من أحبّکما و أدخلا النار من أبغضکما ، فیجلس علی علی شفیر جهنّم فیقول لها : هذا لی و هذا لک !

( شواهد التنزیل ، حکام حسکانی ، ج 2 ، ص 264 )

قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

إذا کان یوم القیامة فأنّ اللّه تبارک و تعالی قال لی و لعلی : ألقیا فی النار من أبغضکما و أدخلا الجنّة من أحبّکما .

( شواهد التزیل ، ج 2 ، ص 262 )

و برخی دیگر از کتب اهل سنت که حدیث فوق ( علی قسیم الجنّة و النار ) را روایت کرده‌اند ،

به شرح ذیل می‌باشد :

غریب الحدیث ، ابن قتیبه ، ج 1 ، ص 377

النهایة فی غریب الحدیث ، ابن اثیر ، ج4 ، ص 61

المناقب ، خوارزمی ، ص 41

کنز العمّال ، متقی هندی ، ج13 ، ص 152

تاریخ مدینه دمشق ، ج 42 ، ص 299

تاج العروس ، زبیدی ، ج17 ، ص 569

لسان العرب ، ابن منظور ، ج 12 ، ص 479

امالی ، جرجانی ، ج 1 ، ص 177

أساس البلاغة ، زمخشری ، ج 1 ، ص507

غریب الحدیث ، ابن جوزی ، ج 2 ، ص 93 و ...

و اما برخی از منابع شیعه که حدیث فوق را نقل کرده‌اند :

عن عبداللّه بن عباس قال : قال رسول اللّه صلی اللّه علیه وآله وسلّم :

معاشر الناس ! إنّ علیّا قسیم النار لا یدخل النار ولی له و لا ینجو منها عدوّ له ؛ إنّه قسیم الجنّة ، لا یدخلها عدوّ له و لا یزحزح عنها ولّی له .

( امالی ، صدوق ، ص 31 )

قال علی بن موسی الرضا علیه‌السلام : قال رسول اللّه صلی اللّه علیه وآله وسلّم :

یا علی ! إنّک قسیم الجنّة و النار .

( عیون اخبار الرضا علیه‌السلام ، ج 1 ، ص 30 )

قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم لعلی علیه‌السلام :

یا علی ! أنت قسیم الجنّة و النار ، لا یدخل الجنّة إلاّ من عرفک و عرفته و لا یدخل النار إلاّ من أنکرک و أنکرته .

( امالی ، شیخ مفید ، ص 213 )

و در منابع دیگر تشیع نیز مشابه روایات فوق آمده است از جمله :

اصول کافی ، ج 4 ، ص 570

مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 2 ، ص8

احتجاج ، طبرسی ، ج 1 ، ص 209

الطرایف ، سید بن طاووس ، ص 76

و ...

دلیل نامگذاری :

عن محمد بن سنان ، عن المفضل بن عمر قال : قلت لأبی عبداللّه جعفر بن محمد ( سلام اللّه علیهما ) : لم صار أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیه‌السلام قسیم الجنّة والنار ؟

قال علیه‌السلام :

لأنّ حبّه ایمان و بغضه کفر و إنّما خلقت الجنّة لأهل الایمان و خلقت النار لأهل الکفر ، فهو قسیم الجنة و النار ، لهذه العلّة ؛ فالجنّة لا یدخلها إلاّ أهل محبّته و النار لا یدخلها إلاّ أهل بغضه .

از مفضل بن عمر نقل شده است که گفت : به امام صادق علیه‌السلام عرض کردم : به چه علت به امیر مؤمنان علی ابن ابیطالب علیه‌السلام قسمت کننده‌ی بهشت و جهنم گفته شده است ؟

حضرت علیه‌السلام فرمود : به خاطر اینکه دوست داشتن او ایمان و دشمن داشتن او کفر است و همانا بهشت برای اهل ایمان آفریده شده است و جهنم برای اهل کفر خلق شده است ؛ علی به این علت قسیم الجنة و النار است ؛ بنابراین در بهشت وارد نمی‌شود مگر اهل محبت و دوستی با علی و وارد آتش نمی‌شود مگر اهل دشمنی با او .

( علل الشرایع ، شیخ صدوق ، ج 1 ، ص 162 )

حدّثنا تمیم بن عبداللّه بن تمیم القرشی قال : حدّثنی أبی عن أحمد بن علی الأنصاری عن أبی الصلت الهروی قال : قال المأمون یوما للرضا علیه‌السلام یا أبا الحسن ! أخبرنی عن جدّک أمیر المؤمنین علیه‌السلام بأیّ وجه هو قسیم الجنّة و النار و بأیّ معنی فقد کثر فکری فی ذلک ؟

فقال له الرضا علیه‌السلام : ألم ترو عن أبیک عن آبائه عن عبداللّه بن عباس أنّه قال : سمعت رسول اللّه یقول : حبّ علیّ ایمان و بغضه کفر ؟

فقال : بلی .

فقال الرضا علیه‌السلام : فقسمة الجنّة والنار ، إذا کانت علی حبّه و بغضه فهو قسیم الجنّة و النار .

( عیون اخبار الرضا علیه‌السلام ، ج2 ، ص 86 )

ترجمه : اباصلت هروی نقل کرده است که روزی مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت : یا ابا الحسن !

ما را از پدرت امیرمؤمنان علیه‌السلام آگاه ساز که به چه علت قسیم الجنة و النار خوانده شده است و این به چه معناست ؟ که این مطلب فکر مرا مشغول ساخته است !

امام رضا علیه‌السلام به او فرمود : ای مأمون ! آیا تو از پدرت و او از پدرانش از ابن عباس از رسول خدا نقل نکردید که گفت : از رسول خدا شنیدم می‌فرماید : حب علی ایمان و دشمنی با علی کفر است ؟

مأمون پاسخ داد : آری !

سپس حضرت علیه‌السلام فرمود : بنابراین تقسیم می‌کند بهشت و دوزخ را زمانی که ایمان و کفر براساس حب و بغض علی باشد ؛ پس او قسیم الجنة و النار است .

شاعران زیادی در طول قرون متمادی از این روایت در شعر خود استفاده کرده‌اند؛ برای نمونه:

قسیم النار ذو خیر و خیر یخلصنا الغداة من السعیر

فکان محمّد فی الدین شمسا علی بعده کالبدر المنیر

( خاتمه مستدرک ، میرزای نوری ، ج 3 ، ص 80 )

ترجمه : علی علیه‌السلام تقسیم کننده‌ی دوزخ صاحب خیر است و چه خوب است که فردای قیامت از جهنم نجات می‌یابیم !

پس محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در دین خورشید است و بعد از او علی علیه‌السلام ماه درخشنده است .

البشنوی :

فمدینة العلم الّتی هو بابها أضحی قسیم النار یوم مآبه

فعدوّه أشقی البریّة فی لضی و ولیّه المحبوب یوم حسابه

( مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 1 ، ص 314 )

ترجمه : پس شهر علمی که او در آن است روشن است که تقسیم کننده‌ی دوزخ روز بازگشتش خواهد بود .

پس دشمن او شقی‌ترین خلق در قیامت است و دوست او مورد محبت در روز حسابرسی است .

عمار بن ثعلبه :

علی حبّه جُنّة قسیم النار و الجَنّة

وصیّ المصطفی حقّا إمام الإنس و الجِنّة

( مدینة المعاجز ، علامه بحرانی ، ج 1 ، ص 260 )

ترجمه : حب علی علیه‌السلام سپر در برابر آتش است و او تقسیم کننده‌ی‌جهنم و بهشت است .

او جانشین و وصی به حق محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم است و او پیشوای جن و انس است .

حافظ شیرازی در یکی از رباعیات خود می‌گوید :

قسّام بهشت و دوزخ آن عقده گشای ما را نگذارد که در آییم ز پای

تا چند بود این گرگ ربایی ، بنمای سر پنجه‌ی دشمن افکن ای شیر خدای

ـ عن ابن عباس :

قلت للنبی ( صلی اللّه علیه وآله وسلّم ) : یا رسول اللّه ( صلی اللّه علیه وآله وسلّم ) ! أ للجنّة جواز ؟ قال : نعم ! قلت : و ما هو ؟

قال : حبّ علیّ بن أبی طالب .

( تاریخ بغداد ، ج 3 ، . 161 ؛ تاریخ دمشق ، ج 42 ، ص 244 )

قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

لکلّ شی‌ء جواز و جواز الصراط حبّ علیّ بن أبی طالب .

( مقتل الحسین ، خوارزمی ، ج1 ، ص 39 ؛ فرائد السمطین ، حموینی ، ج 1 ، ص292 ؛ کشف الغمّة ، ج 1 ، ص103 ؛ مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 2 ، ص 156 ؛ بحارالأنوار ، ج 39 ، ص 202 )

قال النبی ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

لا یجوز أحد الصراط إلاّ من کتب له علیه‌السلام علی الجواز .

( الصواعق المحرقه ، هیثمی ، ص193 )

« صراط الذین انعمت علیهم » قال النبی ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) :

علیّ بن أبیطالب علیه‌السلام و شیعته .

( شواهد التنزیل ، حاکم حسکانی ، ج1 ، ص66 )

قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

إذا کان یوم القیامة یقعد علیّ بن أبی طالب علی الفردوس ، و هو جبل قد علا علی الجنّة ، و فوقه عرش ربّ العالمین و من سفحه تتفجّر أنهار الجنّة و تتفرّق فی الجنان و هو جالس علی کرسیّ من نور یجری بین یدیه التسنیم ، لا یَجُوُز أحد الصراط إلاّ و معه براءة بولایته و ولایة أهل بیته یُشرِفُ علی الجنّة ، فیدخل محبّیه الجنّة و مبغضیه النار .

( کنز العمّال ، ج11 ، ص621 ؛ مناقب ، خوارزمی ، ص71 ؛ مقتل الحسین ، خوارزمی حنفی ، ج1 ، ص39 ؛ فرائد السمطین ، حموینی ، ج1 ، ص292 ؛ غرر الأخبار ، ص 48 و 200 )

3 ـ قال ابن عباس :

دخل الإمام علی [ علیه السلام ] علی النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم و عنده عائشة ، فجلس بین النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم و عائشة . فقالت : ما کان لک مجلس غیر فخذی ؟ فضرب النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم علی ظهرها و قال : مه ! لا تؤذینی فی أخی ، فإنّه أمیر المؤمنین و سیّد المسلمین و قائد الغر المحجّلین یوم القیامة ، یقعد علی الصراط المستقیم فیدخل اولیاءه الجنّة و یدخل أعداءه النار .

( کنز العمّال ، ج 11 ، ص 619 ؛ جواهر المطالب ، ابن دمشقی ، ج 1 ، باب 49 ، ص 349 ؛ ینابیع المودة ، ج1 ، باب 14 ، ص 221 ؛ شرح المقاصد ، تفتازانی ، ج2 ، ص 291 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابی الحدید ، ج 9 ، ص 169 ؛ بحارالأنوار ، ج 37 ، ص 297 )

4 ـ عن شریک بن عبداللّه قال : کنّا عند الأعمش فی مرضه الذی توفّی فیه ، فدخل علیه « أبو حنیفة » و « ابن أبی لیلی » و « ابن شبرمه » و کان الأمام أکبرهم . فبدأ بالکلام و قال : إتّق اللّه فإنّک فی أوّل یوم من الآخرة و قد کنت تحدّث عن علی« رضی اللّه عنه » بأحادیث لو أمسکتها لکان خیرا لک !

فقال الأعمش : أسندونی لمثلی یقال هذا حدّثنی « أبو المتوکل الناجی » عن « أبی سعید الخدری » قال : قال رسول اللّه ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) إذا کان یوم القیامة قال اللّه تعالی لی ولعلی بن أبی طالب أدخلا الجنّة من أحبّکما و أدخلا النار من أبغضکما و ذلک قول اللّه تعالی : « أَلْقِیَا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِیدٍ » .

قال الإمام [ ابوحنیفه ] قوموا حتّی لا یجیء ، بأطم من هذا قال فوَ اللّه ماجزنا الباب حتّی مات .

( الجواهر المضیّة فی طبقات الحنفیّة ، ج 2 ، ص 501 )

ترجمه : آخرین کلام اعمش به ابو حنیفه قبل از وفات :

شریک بن عبداللّه می‌گوید : در نزد اعمش بودم آنگاه که در بستر وفات افتاده بود . « ابو حنیفه » و « ابن ابی لیلی » و « ابن شبرمه » بر او وارد شدند ؛ ابوحنیفه کلام را آغاز کرد و به اعمش گفت : از خدا بترس که تو همواره از علی حدیث می‌گفتی که اگر نمی‌گفتی برایت بهتر بود ! اعمش گفت : مرا بشناسید به دوستداری‌علی [ علیه السلام ] و بشنوید که ابو سعید خدری از رسول خدا ( صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلّم ) نقل می‌کند : زمانی که روز قیامت فرا رسد ، خداوند به من و به علی بن ابی‌طالب می‌گوید : وارد بهشت کنید دوستدارانتان را و وارد جهنم نمائید دشمنانتان را و این است معنی قول خداوند تعالی : « أَلْقِیَا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِیدٍ » . ( سوره ق ، آیه 24 )

ابو حنیفه گفت : بلند شوید تا برویم و بیشتر از این نشنوید !

به خدا قسم به در خانه نرسیده بودیم که اعمش از دنیا رفت .

5 ـ ابن تیمیه مؤسس فرقه‌ی وهابیت .

6 ـ وهابیون سلفی تکفیری ، شیعیان علی علیه‌السلام را کافر می‌دانند و با بمب‌گذاری در مساجد و حسینیه‌ها و اماکن آنان در کشورهای عراق ، پاکستان ، سوریه و ... آنان را به شهادت می‌رسانند . آنان این عمل را سبب ورود به بهشت می‌دانند ! !

7 ـ قال سید الرسل صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

یا علی ! أنت و شیعتک الفائزون یوم القیامة .

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 6 ، ص 379

شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص 500 و ج 2 ، ص 459

تاریخ دمشق ، ج 42 ، ص 332

الکامل ، ابن عدی ، ج 7 ، ص 213

المناقب ، موفق خوارزمی ، فصل 9 ، ص113

مجمع الزوائد ، هیثمی ، ج 9 ، ص 131

المعجم الأوسط ، طبرانی ، ج 6 ، ص 354

کنز العمّال ، ج 11 ، ص 323

و منابع متعدد دیگر .

8 ـ « وَ بَیْنَهُما حِجابٌ وَ عَلَی الاْءَعْرافِ رِجالٌ یَعْرِفُونَ کُلاًّ بِسیماهُمْ وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَیْکُمْ لَمْ یَدْخُلُوها وَ هُمْ یَطْمَعُونَ »

ترجمه : و در میان آن دو [ بهشتیان و دوزخیان ] حجابی است ؛ و بر « اعراف » مردانی هستند که هر یک از آن دو گروه را از چهره‌هایشان می‌شناسند و بهشتیان را صدا می‌زنند که : درود بر شما باد ! امّا داخل بهشت نمی‌شوند ، در حالی که امید آن را دارند . ( سوره اعراف ، آیه 46 )

روی الحافظ القندوزی الحنفی فی ینابیع المودة ، بأسناده المذکور عن سلمان الفارسی قال : سمعت رسول اللّه ( صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) یقول لعلی [ علیه السلام [أکثر من عشر مرّات :

یا علی ! إنّک و الأوصیاء من ولدک أعراف بین الجنّة و النار ، لا یدخل الجنّة إلاّ من عرفکم و عرفتموه و لا یدخل النار إلاّ من انکرکم و انکرتموه .

( ینابیع المودة ، قندوزی ص 452 )

و قال الإمام علی علیه‌السلام لابن الکواء :

نحن أصحاب الأعراف نعرف أنصارنا بسیماهم و نحن الأعراف یوم القیامة بین الجنّة و النار و لا یدخل الجنّة إلاّ من عرّفنا و عرّفناه و لا یدخل النار إلاّ من انکرنا و أنکرناه و ذلک بأنّ اللّه عزّ و جلّ لو شاء عرّف للناس نفسه حتّی یعرفوه وحده ، و یأتوه من بابه ، و لکنّه جعلنا أبوابه و صراطه و بابه الّذی یؤتی منه ، فقال فیمن عدل عن ولایتنا و فضّل علینا غیرنا فإنّهم « عن الصراط لناکبون » .

( احتجاج ، طبرسی ، ج1 ، ص 228 )

9 ـ قال رسول اللّه صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

عنوان صحیفة المؤمن حبّ علیّ بن أبی طالب .

برخی از منابع اهل سنت که حدیث فوق را نقل نموده‌اند :

کنز العمّال ، ج 11 ، ص 601

فیض القدیر ، مناوی ، ج 4 ص 481

تاریخ بغداد ، ج 5 ، ص 177

تاریخ دمشق ، ج 5 ، ص 230

ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 272

مناقب ، ابن مغازلی ، حدیث 243 ، ص 243

الصواعق المحرقة ، هیثمی ، ص193

لسان المیزان ، ج 4 ، ص 471

10 ـ قال النبی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم :

یا علی ! الناس من شجر شتّی و أنا و أنت یا علی من شجرة واحدة .

مستدرک ، حاکم ، ج 2 ، حدیث 2949 ، ص241

تاریخ مدینه دمشق ، ج 42 ، ص64

الصواعق المحرقة ، ص 73

تاریخ الخلفاء ، ص 171

ذخائر العقبی ، ص 16

الدر المنثور ، ج 4 ، ص 44

و ...

11 ـ عن جابر بن عبداللّه قال : قال رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] وسلّم :

إنّ اللّه جعل علیّا و زوجته و أبناءه حجج اللّه علی خلقه و هم أبواب العلم فی إمّتی ، من اهتدی بهم هدی إلی صراط مستقیم .

( شواهد التنزیل ، ج 1 ، ص 58 )

القرطبی و السیوطی و ابن حجر : قال الإمام موسی الکاظم [ علیه السلام ] :

ولایة علی مکتوبة فی جمیع صحف الأنبیاء لم یبعث اللّه رسولاً إلاّ بنبوّة محمّد و وصیّه علی .

منابع اهل سنت که مضمون روایت فوق را آورده‌اند :

الصواعق المحرقة ، ابن حجر ، ص 149

الدر المنثور ، سیوطی ، ج 3 ، ص 290 در تفسیر سوره مائده آیه 55

شواهد التنزیل ، حاکم حسکانی ، ج 2 ، حدیث 787 ، ص161

مناقب خوارزمی ، حدیث 256 ، ص 275

تفسیر طبری ، ج 10 ، ص 96

فرائد السمطین ، حموینی ، ج 1 ، ص 79

میزان الإعتدال ، ج 3 ، ص 118

تاریخ بغداد ، ج 8 ، ص 95

فضائل الخمسة ، فیروزآبادی ، ج1 ، ص 328

ینابیع المودة ، ج 1 ، ص 334

و ...

حکمت پانزدهم : علی علیه‌السلام شیر خدا و خیبرشکن

اشاره

حکمت پانزدهم :

گواهی می‌دهم که با فتح خیبر اسلام را عزت افزودی و قلب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم را شاد نمودی!

هرکس تاریخ صدر اسلام را بخواند ، بالاترین رشادت‌ها و ایثار و از خود گذشتگی‌ها در راه اعتلای کلمه‌ی توحید و دین حق را ـ بعد از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم ـ از تو می‌بیند . تو همواره سبب افتخار اسلام و روشنی‌چشم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی .

همواره نام مبارکت لرزه بر اندام پهلوانان کافران می‌انداخت و صدای رسای‌تکبیرت در میدان نبرد ، قلوب قهرمانان سپاه کفر را مملو از وحشت می‌نمود .

تو شیر خدا و قهرمان قهرمانان در صحنه‌های نبرد حق علیه باطل بودی و در راه هدف متعالی‌ات لحظه‌ای سست نگشتی و پشت به دشمن ننمودی ؛ که خود در کلام حماسه آفرینت فرمودی : همانا من هرگز از میدان جنگ و جهاد نگریخته‌ام و هیچ کس به پیکار من نیامد مگر آنکه زمین را از خونش سیراب کردم .1

تو در تمام میدان‌های نبرد که ملازم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی‌در یک دستت پرچم اسلام را برافراشتی و در دست دیگر ، ذوالفقارت سینه‌اش را چاک داشته تا بی‌محابا سرهای سران کفر را از بدن با ضربتی بردارد و سپس کافران از ترس با انداختن پرچم و سلاح خویش بر زمین پا به فرار بگذارند !

و خود در کلام نورانیت درباره‌ی خویش فرمودی : من یار و برادر پیامبر خدایم و پیشگام در اسلام و شکننده‌ی بت‌ها و ستیزنده با کافران و براندازنده‌ی دشمنان دین .2

تو در جنگ‌ها ملازم رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بودی و رأیت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم در همه‌ی غزوات در دست تو بود .3

از برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم پرسیدند : روز قیامت چه کسی رأیت تو را در دست خواهد داشت ؟ فرمود :

چه کسی بهتر از آن که آن را در دنیا در دست دارد ؛ یعنی برادرم علی بن ابی‌طالب .4

تو در ادامه‌ی رشادت‌هایت ، افتخاری را نصیب اسلام نمودی که این فخر عظیم تا ابد به نام تو ای شیر خدا ثبت است !

فاتح خیبر ، خیبر گشا و خیبر شکن از القاب تو می‌باشد .

آری ! تو قلعه‌ی مستحکم دشمنان اسلام را در منطقه‌ی خیبر با نبردی بی‌نظیر به تصرف سپاه اسلام در آوردی و قلب برادرت رسول خدارا شاد کردی .

قبل از نبرد تو در خیبر ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم برخی از اشخاص را با تعدادی رزمنده برای فتح آن منطقه ارسال نمود ؛ اما آنان شکست خورده بازگشتند تا آنکه رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم تو را مأمور فتح قلعه‌ی بسیار بلند و مستحکم خیبر نمود و تو در آن نبرد حماسه‌ای آفریدی که برای همیشه در صفحه‌ی‌تاریخ اسلام باقی خواهد ماند ؛ تو با کشتن پهلوان و سردار یهود به نام مرحب حمیری و برادرش یاسر و چند پهلوان دیگر یهود و با نمایش قدرت الهی فوق بشری خود در پرش از خندق و کندن در سنگین و بزرگ قلعه و به کار بردن آن به جای سپر و هجوم برق آسا به داخل قلعه و نابود کردن فوری همه‌ی مقاومت‌ها ، چنان رعب و هیبتی در دل خیبریان افکندی که قدرت هرگونه دفاع را از آنان سلب نمودی‌و آنان ناچار بدون قید و شرط تسلیم گشتند . با این فتح عظیم ثروت بسیار و ملک و سلاح فراوان به دست دولت اسلام افتاد و مسلمانان یک باره از حالت پریشانی به در آمدند .5

بعد از این فتح بزرگ بود که روحیه‌ی مسلمانان تقویت گردید و توانستند مکه را فتح کنند و اسلام را بر سراسر جزیرة العرب مسلط سازند .

مشروح آن فتح عظیم و رشادت بی‌نظیرت ـ که در معتبرترین کتب تاریخ اسلامی‌ثبت است ـ چنین است :

خیبر سرزمین حاصل خیز و جلگه‌ی سرسبزی بود که در حدود بیست و پنج فرسنگی شمال مدینه در سر راه شام قرار داشت . تعداد جنگجویان و ساکنان خیبر را تا بیست هزار نفر نوشته‌اند .6

یهودیان خیبر در هفت قلعه مستحکم سنگی که بالای کوه بنا شده بود ، زندگی می‌کردند .7 داخل قلعه‌ها چاه آب و مواد غذایی به مقدار زیادی وجود داشت و ساکنان آن‌ها می‌توانستند داخل دژها سنگر گرفته و تا یک سال در مقابل دشمن مقاومت کنند .8

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نامه‌ای به یهود خیبر نوشته و آنان را به اسلام دعوت کرد ، ولی آنان نپذیرفتند . رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم که از توطئه‌ی یهودیان منطقه‌ی خیبر علیه اسلام دل نگران بود ،9 تصمیم گرفت به جنگ آنان رود تا تسلیم و مطیع دولت اسلامی شوند . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با هزار و چهار صد نفر و دویست اسب در سال هفتم هجری رهسپار خیبر گردید .10

سپاه اسلام بعد از چند روز به منطقه‌ی خیبر رسید . یهودیان همگی به قلعه‌های مستحکم و سنگی خود رفتند و حالت تدافعی به خود گرفتند .

یهودیان که می‌دانستند سقوط خیبر پایان حیات یهود حجاز است ، سرسختانه به دفاع از کیان خود پرداختند و در همان روز اول با تیر اندازی گسترده حدود پنجاه نفر از مسلمانان را مجروح ساختند . فتح قلعه‌ها به دلیل استحکام آنان و غیر قابل نفوذ بودن به سختی صورت می‌گرفت . مسلمانان روزها می‌جنگیدند و شب‌ها به اردوگاه خود ـ که در حوالی قلعه‌ها بود ـ بر می‌گشتند .

قلعه‌های خیبر یکی پس از دیگری ـ به جز قلعه قموص ـ فتح شد ؛ قلعه‌ی‌قموص مستحکم‌ترین و بزرگترین دژهای خیبر به شمار می‌رفت .11 تمام جنگجویان خیبر

در قلعه‌ی قموص با هم مجتمع شدند و سرسختانه از قلعه دفاع می‌کردند . مسلمانان هر چه حمله می‌کردند و هجوم می‌آوردند ، با تیراندازی شدید یهودیان مواجهه گشته و با دادن کشته و مجروح عقب نشینی می‌نمودند . در همین ایام پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم سر درد داشت و نمی‌توانست در جنگ شرکت کند ،12 از این رو فرماندهی را به ابوبکر سپرد و پرچم را به دست او داد . ابوبکر همراه سپاه رفت ولی نتوانست کاری انجام دهد و شکست خورده بازگشت . روز بعد فرماندهی و پرچم را به عمر سپرد اونیز با تیراندازی یهود نتوانست کاری از پیش برد و فرار کرد و به اردوگاه بازگشت .

شب هنگام پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : فردا پرچم را به مردی‌خواهم سپرد که خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست دارند ؛ خداوند به دست وی قلعه را فتح می‌کند ، او پی در پی حمله می‌برد بدون آنکه فرار کند .13

مسلمانان چشم انتظار دیدن آن شخص بودند و هریک آرزو می‌کرد که فرد مورد نظر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم باشد . رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم بامداد فردا فرمود : علی بن ابی‌طالب کجاست ؟ مردم گفتند : او چشم درد دارد به طوری که جلوی پای خود را نمی‌بیند .

سپس یا امیرمؤمنان ! پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم عمار یاسر را به دنبال تو فرستاد و تو با همان حالت چشم درد به نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم آمدی . برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم با آب دهان مبارک خود چشمان تو را درمان نمود و فرمود : خدایا ! علی را از سرما و گرما نگهدار . آنگاه زره آهنین خود را به تو پوشاند و ذوالفقار را به آن بست و پرچم را به دست تو داد و فرمود : پیش برو بی‌آن که به پشت سر خود توجه کنی تا آنکه خداوند پیروزت گرداند .14

تو یا امیرمؤمنان ! کمی پیش رفتی ، آن گاه بدون آن که سرت را برگردانی صدا زدی : ای رسول خدا ! بر چه چیز با آنان بجنگم ؟ ! برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمود : با آنان جنگ کن تا گواهی دهند که خدایی جز خدای یکتا نیست و محمد فرستاده‌ی اوست ؛ هنگامی که چنین کردند جان و مال خود را حفظ نموده‌اند و سپس به تو فرمود : به خدا سوگند ! این که خدا یک نفر را به دست تو هدایت کند ، بهتر از آن است که شتران سرخ موی داشته باشی .

تو در آغاز روز که خورشید در حال طلوع بود ، هروله کنان با سپاه خود به کنار قلعه قموص ـ بدون اینکه آنان متوجه شوند ـ فرود آمدی ؛ یهودیان زمانی متوجه حضور تو و سپاهیانت شدند که کاملاً در محاصره قرار گرفته بودند .

تو نخست یهودیان را به اسلام فرا خواندی ولی نپذیرفتند ، سپس به پرداخت جزیه ( مالیات ) دعوت کردی آن را نیز رد کردند و آنگاه تو آنان را به مبارزه فرا خواندی .

در این هنگام یهودیان ، قهرمان و جنگاور نامدار خود را به نام « مرحب » به مصاف تو برای نبرد تن به تن فرستادند .

مرحب به سرعت از قلعه خارج شد ؛ او دارای هیکلی بزرگ بود و در حالی که دو زره بر تن و دو شمشیر همراه و کلاه خود سنگی بر سر داشت ، این رجز را می‌خواند :

خیبر می‌داند که من مرحبم ! غرق در سلاح و پهلوانی کارآزموده ؛ گاهی نیزه فرو کوبم و گاهی شمشیر می‌زنم .15

مسلمانان با دیدن او وحشت کردند و از مقابل او گریختند .

اما تو ای قهرمان قهرمانان عالم ! بی‌درنگ در پاسخ او فرمودی :

من آنم که مادرم مرا حیدر ( شیر مرد ) نامیده است ، همان شیر بیشه‌ها ؛ دارای چهره‌ای مهیبم ؛ بی‌درنگ با شمشیرم شما را نابود خواهم کرد .16

آنگاه مرحب با غرّش به سوی تو حمله کرد و شمشیر خود را بالا برد تا ضربتی بر تو فرود آورد ؛ اما تو با چالاکی شگرفی بر او پیشی جستی و با ذوالفقارت ضربتی بس محکم بر سر او نواختی که تمامی لشکریان اسلام صدای آن را شنیدند .17

مرحب با اینکه سپر بر سر گرفته بود ولی ذوالفقارت سپرش را برید و کلاه خودش را نیز پاره کرد و سرش تا به دندان‌ها شکافت و نقش زمین گردید .

و تو پس از آنکه مرحب را کشتی برای ورود سپاه به درون قلعه ، دست در حلقه‌ی در سنگی بزرگ کردی و با قدرتی الهی در بسیار سنگین را از جا کندی و به روی خندقی که در جلو قلعه بود ، انداختی و سپاه اسلام از روی آن عبور کردند و وارد قلعه شدند و بعد از نبردی اندک تمام جنگجویان قلعه تسلیم تو و سپاهیانت گشتند .18

آری ! تو با رشادتت قلعه‌ی مستحکم خیبر را فتح نمودی و پرچم اسلام را بر بام آن به اهتزاز درآوردی .

تو مظهر قدرت خدا بودی که توانستی در عظیم قلعه‌ی خیبر را ـ که هفتاد نفر نتوانستند به راحتی آن را از جای بلند کنند19 ـ با یک دست بکنی و به روی خندق پرتاب کنی ؛ که خود در این باره فرمودی :

به خدا سوگند ! من در خیبر را با نیروی جسمانی از جای نکندم ؛ بلکه با نیروی الهی از جای در آوردم .20

آنگاه که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم خبر پیروزی تو را بر یهود شنید به سوی قلعه حرکت کرد و تو را در راه دید و به تو فرمود : خبر قابل تشکر و کار ارزشمند تو به من رسید ؛ همانا خداوند از تو خشنود است و من نیز از تو خشنودم !

آن زمان که برادرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به تو چنین گفت ، گریستی و اشک از چشمان مبارکت بر محاسن زیبایت جاری گشت .

برادرت از تو پرسید : برای چه می‌گریی ؟ و تو که قلبت وسیع‌تر از آسمان‌های هفتگانه است ، عرض کردی : از شادی این که خدا و رسولش از من خشنوداند !21

تو همیشه فقط و فقط معامله با خدا می‌کردی ، و هیچ گاه ذره‌ای ، ذره‌ای در راه خواهش‌های نفس گام برنداشتی و همواره جانت را بر دستانت برافراشته داشتی تا در راه اعتلای کلمه اللّه نثار دوست کنی و به خاطر این‌ها و هزاران هزار حسن بی‌مثال دیگرت محبوب خدا و رسول او شدی !

یا امیر المؤمنین ! دست ما و دامان تو !

حکمت‌نامه‌ی پانزدهم : رشادت علی علیه‌السلام در فتح خیبر با استنادات اهل‌سنّت

حکمت‌نامه‌ی پانزدهم :

رشادت‌های علی علیه‌السلام در فتح خیبر با استنادات اهل سنّت .

1 ـ إنّی لم أفرّ من الزّحف قطّ و لم یبارزنی أحد إلاّ سقیت الأرض من دمه .

( تفسیر نورالثقلین ، ج 2 ، ص139 )

2 ـ أنا صنو رسول اللّه و السابق إلی الإسلام و کاسر الأصنام و مجاهد الکفار و قامع الأضداد .

( غرر الحکم ، ص 261 ، حدیث 2 )

3 ـ اعیان الشیعه ، سید محسن امین ، ج 1 ، ص377

4 ـ کنز العمّال ، متقی هندی ، ج 12 ، ص 1301 و ج 15 ، ص 342

5 ـ عمر می‌گفت :

بعد از این فتح توانستیم غذای سیر بخوریم و عایشه می‌گفت : حالا می‌توانیم هر چه می‌خواهیم خرما بخوریم .

( السیرة النبویّة ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 316 )

6 ـ طبرسی در اعلام الوری ، ص 99 تعداد ساکنان خیبر را چهارده هزار نفر نوشته است ؛ واقدی در المغازی ، ج 2 ، ص 634 و دیگران گفته‌اند : ده هزار نیروی جنگجو و هزار زره‌پوش در خیبر وجود داشت ؛ یعقوبی در تاریخش ، ج 2 ، ص 56 تعداد جنگجویان آنان را بیست هزار نفر نوشته است .

7 ـ نام قلعه‌های خیبر عبارت بودند از : ناعم ، قموص ، شِقّ ، نطات ، وطیح ، کتیبه و سلالم .

( معجم البلدان ، یاقوت حموی ، ج 2 ، ص 409 )

8 ـ قلعه‌های سنگی نفوذ ناپذیر و جمعیت زیاد و سلاح فراوان و حتی منجنیق ، خیبر را به قدرت بزرگی تبدیل کرده بود ؛ به طوری که کلیه‌ی یهودیان حجاز تحت نفوذ آنان بودند

و چشم امید به آن جا داشتند و اکثر جنگ‌ها و شورش‌هایی که یهودیان و حتی قریش بر ضد حکومت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم راه می‌انداختند ، به نوعی با خیبر ارتباط داشت . شکست یا پیروزی خیبر در مصاف با مسلمانان برای قریش بی‌نهایت مهم و سرنوشت ساز بود تا آن جا که سران قریش مانند صفوان ، سهیل و ابوسفیان برای این امر شرط بندی کردند .

( آشنایی با تاریخ اسلام ، سید علی میر شریفی ، ج 2 ، ص 95 )

9 ـ رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نامه‌ای به یهود خیبر نوشت و آنان را به اسلام دعوت کرد ولی آنان نپذیرفتند .

( سیره‌ی ابن هشام ، ص 193 )

واقدی در کتاب المغازی ، ج 2 ، ص 530 می‌نویسد : چون خبر اعدام بنی‌قریظه ( طایفه‌ای از یهود مدینه که علیه اسلام توطئه کردند ) به خیبر رسید ، یهودیان گرد هم آمدند ؛ رئیس آنان « سلاّم بن مِشکم » گفت : محمد از کار یهودیان مدینه آسوده گشت و اینک به سوی شما خواهد آمد . پرسیدند : چاره چیست ؟ گفت : باید با تمامی‌یهودیان خیبر که شمارشان هم زیاد است با او به جنگ برخیزیم و از یهود تیماء ، فدک و وادی القری کمک بگیریم .

10 ـ سیره‌ی ابن هشام ، ج2 ، ص342

11 ـ الرّوض المعطار ، حِمْیری ، ص 228

12 ـ مسند ، احمد حنبل ، ج 5 ، ص 333 ؛ دلائل النبوة ، بیهقی ، ج 4 ، ص 205 ؛ اعلام الوری ، طبرسی ، ج 1 ، ص 99

13 ـ لأعطینّ الرّأیة غدا رجلاً یحبّ اللّه و رسوله و یحبّه اللّه و رسوله ، یفتح اللّه علی یدیه ؛ کرّارا غیر فرّار .

( صحیح مسلم ، کتاب فضائل الصحابه ، حدیث 3702 )

در کتاب مناقب علی ابی‌طالب علیه‌السلام مغازلی شافعی نیز چنین آمده است :

قال [ علیه السلام ] فأنشدکم باللّه !

هل فیکم أحدٌ قال له رسول اللّه : لأعطینّ الرایة غدا رجلاً یحبّ اللّه و رسوله و یحبّه اللّه و رسوله ، لایرجع حتّی یفتح اللّه علی یدیه منهزماً ؛ غیری ؟ قالوا : اللّهمّ لا !

14 ـ صحیح مسلم ، باب فضائل علی بن ابی‌طالب [ علیه السلام ] ج 4 ، ص 1872 ؛ امالی ، شیخ طوسی ، ص380