باران فضیلت راهنمایی برای مهمترین سفری که در پیش رو داریم

مشخصات کتاب

سرشناسنامه: مرادخانی، احمد، 1340-

 عنوان و نام پدیدآور: باران فضیلت: راهنمایی برای مهمترین سفری که در پیش رو داریم / مولف: احمد مرادخانی؛ به سفارش اداره امور فرهنگی آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات و ارتباطات مردمی.

 مشخصات نشر: مشهد: انتشارات قدس رضوی، ۱۳۸9.

 مشخصات ظاهری: 96ص؛=۱۷ * ۱۲ س م.

 شابک: 3-24-5794-600-978

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

یادداشت: کتابنامه به صورت زیرنویسی

عنوان دیگر: راهنمایی برای مهمترین سفری که در پیش رو داریم

 موضوع: علی بن موسی الرضا(ع)، امام هشتم: ۲۰۳-۱۴۸ ق . آرامگاه - زیارت.

شناسه افزوده: آستان قدس رضوی. اداره امور فرهنگی

شناسه افزوده: آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات و ارتباطات مردمی

 رده بندی کنگره: ۱۳۸9 2ب9د /2/264 BP

 رده بندی دیویی = 7672/297

 شماره کتابخانه ملی: 2129800

اشاره

امروز کتابخوانی و علم آموزی نه تنها یک وظیفه ملی، که یک واجب دینی است. از همه بیشتر، جوانان و نوجوانان، باید احساسی وظیفه کنند.

مقام معظم رهبری (مد ظله العالی)

پیام به مناسبت آغاز هفته کتاب ۱۳۷۲/۱۰/۴

باران فضیلت

فضایل زیارت امام رضا (علیه السلام)

احمد مرادخانی

باران فضیلت

 نویسنده: احمد مرادخانی (استادیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی قم)

 تهیه و تدوین: اداره امور فرهنگی آستان قدس رضوی

 طراح گرافیک: رضا باباجانی

 صفحه آرایی: محمود بازدار

 نوبت چاپ: ششم- ۱۳۹۱

 شمارگان: 40000

 ناشر: انتشارات قدس رضوی

 شابک: 3-24-5794-600-978

 چاپ: مؤسسه فرهنگی قدس

 نشانی تهیه کننده: مشهد، حرم مطهر، صحن جامع رضوی ضلع غربی اداره امور فرهنگی تلفن 2002567-0511 صندوق پستی: ۳۵۱-۹۱۷۳۵

 حق چاپ محفوظ است.

فهرست

۷/ مقدمه

۱۰/ پیشگفتار

۱۴/ فضایل و مزایای زیارت امام رضا (علیه السلام)

 ۱۶ / فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) از حج و عمره مستحبی

 ۱۷ / گروه اول

۱۹/ گروه دوم و سوم

۲۲ / گروه جهارم و پنجم

۲۵/ گروه ششم

 ۲۸ / زیارت امام رضا (علیه السلام) همانند زیارت امام حسین (علیه السلام) در ثواب

 ٢٠ / زیارت امام رضا (علیه السلام) همانند زیارت رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم)

 ۳۳ / زیارت امام رضا (علیه السلام) همانند زیارت خداوند در عرش

 ۳۵ / زیارت امام رضا (علیه السلام) و شفاعت معصومان (علیهم السلام)

 ۴۱/ زیارت امام رضا (علیه السلام) و از بین رفتن غم و اندوه

 ۴۳ / زیارت امام رضا (علیه السلام) و به دست آوردن

۴۶/ زیارت امام رضا (علیه السلام) و بخشش گناهان

 ۴۹/ لطایف حدیت

۵۳ / لطایف روایت

55 / زیارت امام رضا (علیه السلام) و کسب منبری کنار منبر پیامبر اسلام و امیرالمومنین

 ۵۶ / زیارت امام رضا (علیه السلام) و استجابت دعا

 ۵۸ / زیارت امام رضا (علیه السلام) و در امان بودن از آتش جهنم

 ۶۳/ زیارت امام رضا (علیه السلام) و کمک و دستگیری در سه جای مهم

 ۶۵ / لطایف روایت

 ۶۹/ زیارت امام رضا (علیه السلام) و اعطای پاداش مجاهدان در راه خدا

۷۲ / زیارت امام رضا (علیه السلام) و اعطای پاداش شهید در راه خدا

 ۷۵/ لطایف حدیت

 ۸۱ / زیارت امام رضا (علیه السلام) و همراه بودن با امام ملتها در قیامت

 ۸۳ / ثواب دو رکعت نماز در کنار امام رضا (علیه السلام)

 ۸۴/ فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) از زیارت امام حسین (علیه السلام)

 ۹۳/ منابع و مصادر

مقدمه

اهل بیت (علیهم السلام) گنجوران دانش اند. رودها و جویبارهای دانش که مزرعه ی جان آنان را در چهارده قرن اخیر سیراب و شاداب ساخته است، از بلندای قامت آسمانی این کوه نور، سرچشمه می گیرد. امام عالمان و عارفان علی (علیه السلام) فرمود: «ینحدر عنی السیل و لا یرقی الی الطیر» آبادانی و شادابی دیارعلم و آگاهی از تلألو فروزنده ی دانش این خاندان است که پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «انا مدینه العلم و علی بابها»،

 دانش اهل بیت (علیهم السلام) از جنس دریافتنی است نه آموختنی، علم حضوری است نه حصولی و این از آن جهت است که آنان حقیقت علم را با جان آسمانی خویش دریافته اند. حضرت علی (علیه السلام) در وصف عارفان (که خود آن حضرت مولای آنان است) فرمود: «هجم بهم العلم علی حقیقه البصیره و با شروا روح الیقین ».

 پیامبر اعظم صلی الله علیه وسلم سرسلسله ی این خاندان نور و روشنایی، هر چند که خود درس ناخوانده و مکتب نرفته برد، اما پیام و رسالت او، تلاوت و خواندن، آموختن و فرا گرفتن و علم و آگاهی بود. رسالت او با «اقراء» آغاز شد و با دانش و بینش که جان های شیفته را سرشار می کرد، تداوم یافت. «هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه».

 او بارسالت خویش، جان های مرده را از مرداب روزمرگی و ضلالت ها تا باغستان بهشتی حیات و زندگی، رهنمون شد و انسان اسیر در کژراهه ها و پرت گاه های تباهی را به شاهراه

 هدایت و صراط مستقیم فراخواند و در تن مرده ی آدمیت روحی دوباره دمید: «اذا دعا کم لما یحییکم» و بار گران جهل و نادانی را از دوش آنان فرو نهاد «لایضع عنهم اصرهم و الاغلال التی کانت علیهم».

 و خاندان آن حضرت نیز که از چشمه ی حیات او سیراب بودند، همانند آن بزرگ، خورشید دانش و آگاهی را در گذرگاه اعصار فرا راه جویندگان دانش و بصیرت، تابان و فروزان نگه داشتند و با بهره مندی از انوار الهی او، مسیر پویندگان را روشن و جان جویندگان را تابناک و سرشار ساختند.

 و امروز در عصر جاهلیت مدرن نیز، آنچه غبار راه انسان کمال جوی را فرو می نشاند و راه او را می تواند روشن کند بهره گیری و بازگشت به سرچشمه ی همان دانش و بصیرتی است که پیامبر اعظم و خاندان پاک و مطهر او (علیهم السلام) به انسان هدیه کردند و شاید امروز بیش از هر روز و روزگاری، انسان به آنچه پیامبر رحمت و آگاهی برای بشریت به ارمغان آورده نیازمند و محتاج باشد.

 بی تردید کاوش در سرچشمه های نور اهل بیت (علیهم السلام) و بازخوانی سیره و آموزه های آن بزرگواران در روزگار ما - مانند همه ی روزگاران - خدمتی بزرگ به انسانیت است خدمتی که فراتر از آن خدمتی متصور نیست و از این روی بر تمامی کسانی که دل آنان برای انسان می تپد فرض است که با ژرف اندیشی و ژرف کاوی در معارف اهل بیت (علیهم السلام) گوهرهای ناب و آموزه های رهایی بخش این گنجینه های عظیم و الهی را استخراج کنند و به بشر تشنه و جگر سوخته ی عصر حاضر ارانه نمایند. بر حسب وظیفه در جوار بارگاه عالم آل محمد (علیه السلام) برای

 تمامی رهروان این راه و تمامی کسانی که در مسیر احیای امر اهل بیت (علیهم السلام) و تعلیم و تعلم معارف و علوم این خاندان مطهر تلاش و کوشش می کنند به ویژه اساتید بزرگوار و گرانمایه ای که در تألیف و تنظیم این مجموعه ارزشمند نقش داشته اند طلب سلامتی و بهروزی می کنیم و توفیق آنان را از درگاه حی علیم خواستاریم.

  از زایران عزیز نیز می خواهیم نعمت بی نظیر زیارت پاره ی تن رسول الله صلی الله علیه وسلم را با بهره گیری از اندیشه، کلام و سیره ی آن امام همام به فرصتی برای تامین نیازهای معنوی و فکری خود تبدیل نمایند و با مطالعه آثار ارزشمندی مانند این مجموعه، توشه های سعادت و کمال را برای دنیا و آخرت خرد برگیرند و خدمتگزاران خود، در این آستان مقدس را نیز از دعا فراموش نکنند.

 معاونت تبلیغات وارتباطات اسلامی

 آستان قدس رضوی

پیشگفتار

[ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَآؤُوکَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللّهَ تَوَّابًا رَّحِیمًا]⁽¹⁾

و اگر آنان وقتی به خود ستم کرده بودند پیش تو می‌آمدند و از خدا آمرزش می‌خواستند و پیامبر [نیز] برای آنان طلب آمرزش می‌کرد قطعا خدا را توبه‌پذیر مهربان می‌یافتند.

از جمله آداب مسلمین که از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) به ارث رسیده است، زیارت قبور به خصوص شهدا و اولیا الهی است؛ چنان که در روایات شیعه و اهل سنت آمده است که، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به زیارت شهدای احد می‌رفتند؛ و همچنین در قبرستان بقیع برای زیارت قبور حاضر می‌گشتند، در احیاء العلوم غزالی و سنن ابن ماجه و نسائی از ابو هریره نقل شده است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: قبور را زیارت کنید که شما را به یاد آخرت می‌اندازد.⁽²⁾و همچنین ابن ابی ملیکه⁽³⁾در همان کتاب‌های ذکر شده از عایشه نقل می‌کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دستور می‌داد که به زیارت قبور بروید. و حتی در روایات وارد شده است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) امر به زیارت خودشان در مدینه می‌نمودند، چنان که نافع غلام عبدالله بن عمر می‌گوید خود پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمودند: هر کس حج به جا بیاورد و مرا زیارت نکند بر من جفا نموده است. همچنین در روایتی آمده است که امیرالمومنین علی (علیه السلام) پس از غسل بدن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گوشه‌ی کفن را از صورت مبارک ایشان کنار زده و

فرمودند: «بِاَبی اَنتَ و اُمّی طِبتَ حَیّا و طِبتَ مَیِّتا» پدر و مادرم فدای تو، که به سلامت و خوبی زندگی نمودی و به سلامت و خوبی از دنیا رفتی، «بِاَبی اَنتَ و اُمّی اُذکُرنا عِندَ ربّک وَ اجعَلنا مِن هَمِّک» پدر و مادرم فدای تو یا رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) از ما نزد خدایت یاد کن و ما را از زمره‌ی کسانی که مورد لطف و عنایتت هستند قرار بده.⁽¹⁾

شیعیان و عاشقان اهل بیت (علیهم السلام) به تبعیت از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و معصومان (علیهم السلام) در طی قرن‌های متوالی تلاش نموده‌اند که با تمام وجود با هر زحمت و مشقتی که هست این سنت نبوی را زنده نگه داشته و خود را از نعمت عظمای ولایت و توسل و شفاعت محروم ننمایند. از این رو برای این دلدادگان، همواره زیارت معصومان (علیهم السلام) چه در حال حیات و چه پس از رحلت و شهادت آنان، و چه از نزدیک و یا دور، مورد توجه و اهتمامشان بوده و می‌باشد و در راه اثبات این دلدادگی چه رنج‌ها کشیده و چه جان ها هدیه نموده‌اند.

در میان معصومان (علیهم السلام) زیارت امام هشتم علی بن موسی الرضا (علیه السلام) از جایگاه خاصی برخوردار است و ائمه‌ی اطهار سفارش فراوانی به این امر نموده‌اند، اما این که چه فضایلی بر زیارت امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) مترتب است، امری است که با توجه به روایات در این مختصر به آن پرداخته شده است، که امید است به لطف و کرم آن کریم اهل بیت (علیهم السلام) مورد قبول درگاه الهی قرار گیرد.

ما جمع پریشان که در شور و نواییم

جارو کشِ سلطان غریب الغرباییم

درحشر چو گویند، اَینَ الرضوییون

صد شکرکه ما ریزه خورخوان رضاییم

1. فضایل و مزایای زیارت امام رضا (علیه السلام)

اشاره

همان‌گونه که در مقدمه بیان گردید، توجه و توسل به اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) بسیار ارزشمند بوده و سفره‌ی رحمتی است که خداوند سبحان برای بهره‌مندی انسان‌ها گسترانیده است، به خصوص در روایات برای زیارت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (علیه السلام)، فضایل و فواید فراوانی ذکر شده است که در ادامه به بررسی و توضیح تک تک روایات پرداخته می‌شود.

1-1. فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) از حج و عمره مستحبی

اشاره

بخشی از روایات مربوط به فضیلت زیارت امام رضا (علیه السلام)، روایاتی است که بر برتری و فضیلت بیشتر زیارت ایشان نسبت به حج و عمره دلالت دارد، یعنی عمره وحجی که برای تک تک اعمالش، ثواب فراوان ذکر و نقل شده است در مقابل زیارت امام (علیه السلام) با رعایت شرایطش از فضیلت و ثواب کمتری برخوردار است. این دسته از روایات، خود به شش گروه تقسیم می‌شود که در ابتدا به صورت اجمال و سپس به صورت کامل، روایات هر گروه بیان گردیده است:

روایاتی که تنها به ثواب بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) نسبت به حج مستحبی دلالت دارد.

روایاتی که ثواب زیارت امام رضا (علیه السلام) را برابر با هفتاد حج پذیرفته شده نزد خدا می‌داند.

روایاتی که ثواب زیارت امام رضا (علیه السلام) را برابر با هفتاد هزار حج پذیرفته شده نزد خدا می‌داند.

روایاتی که ثواب زیارت امام رضا (علیه السلام) را برابر با هزار حج و عمره پذیرفته شده نزد خدا می‌داند.

روایاتی که ثواب زیارت امام رضا (علیه السلام) را برابر با یک میلیون حج پذیرفته شده نزد خدا می‌داند.

روایاتی که ثواب زیارت امام رضا (علیه السلام) را برابر با ثواب زیارت صد هزار حاجی و عمره‌گزار می‌داند.

گروه اول:

محمد بن یعقوب، عن أبی علی الأشعری، عن الحسن بن علی الکوفی،  عن الحسین بن سیف، عن محمد بن أسلم، عن محمد بن سلیمان قال: سألت أبا جعفر (علیه السلام) عن رجل حج حجة الإسلام، فدخل متمتعا بالعمرة إلی الحج، فأعانه الله علی عمرته وحجته، ثم أتی المدینة، فسلم علی النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)، ثم أتاک عارفا بحقک، یعلم أنک حجة الله علی خلقه وبابه الذی یؤتی منه، فسلم علیک. ثم أتی أبا عبد الله الحسین صلوات الله علیه: فسلم علیه، ثم أتی بغداد وسلم علی أبی الحسن موسی (علیه السلام)، ثم انصرف إلی بلاده، فلما کان فی وقت الحج رزقه الله الحج، فأیهما أفضل، هذا الذی قد حج حجة الإسلام یرجع أیضا، فیحج أو یخرج إلی خراسان إلی أبیک علی بن موسی (علیه السلام) فیسلم علیه، قال: لا بل یأتی خراسان فیسلم علی أبی الحسن (علیه السلام) أفضل، ولیکن ذلک فی رجب، ولا ینبغی أن تفعلوا فی هذا الیوم، فإن علینا وعلیکم من السلطان شنعة.⁽¹⁾

 «محمد بن سلیمان می‌گوید: از امام جواد (علیه السلام) در مورد شخصی که به قصد حج واجبش (حجة الاسلام) به مکه رفته است سوال کردم، که وی در حالی که مُحرِم به احرام عمره تمتع می‌باشد⁽²⁾، داخل شهر شده و به لطف و کمک خداوند موفق

شد عمره و حج خودش را انجام دهد. سپس به شهر مدینه رفته و قبر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) را در آن‌جا زیارت می‌کند. پس از آن در حالی که آگاه به حق امامت و ولایت شماست و می‌داند که شما حجت خداوند بر خلق خدا و واسطه‌ی فیض الهی هستید، خدمت‌تان رسیده و عرض ارادت و ادب می‌نماید. پس از زیارت قبر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و ملاقات با شما، به کربلا رفته و در آن‌جا امام حسین (علیه السلام) را زیارت می‌نماید. و سپس بعد از زیارت امام حسین (علیه السلام) به شهر بغداد رفته و امام هفتم (علیه السلام) را زیارت نموده است و در نهایت به شهر خویش باز می‌گردد. در سال بعد هنگام فرا رسیدن موسم حج، خداوند حج دیگری (حج تمتع مستحبی)⁽¹⁾روزی وی نموده است.⁽²⁾کدام عمل با فضیلت تر است؟ این که به حج مستحبی برود و آن را به جا آورد، و یا این که جهت زیارت پدرتان (امام رضا (علیه السلام)) به خراسان برود؟

 امام جواد (علیه السلام) در جواب فرمودند: به حج نرود، بلکه به منظور زیارت پدر ما (ابی الحسن علی بن موسی الرضا (علیه السلام)) به خراسان برود. زیرا فضیلت زیارت پدرم بیشتر است. امام(علیه السلام) در ادامه فرمودند: برای انجام زیارت در ماه رجب برود نه الان، زیرا رفتن به زیارت و انجام آن در این زمان، نسبت به ما و شما مورد پسند سلطان نیست.»⁽³⁾

گروه دوم و سوم:

گروه دوم و سوم روایاتی است که نه تنها بر فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) بر اصل حج مستحبی دلالت دارد، بلکه زیارت امام را بالاتر از هفتاد هزار حج می‌داند.

محمد بن یعقوب، عن محمد بن یحیی، عن علی بن الحسین النیشابوری، عن إبراهیم ابن أحمد، عن عبد الرحمان سعید المکی، عن یحیی بن سلمیان المازنی عن أبی الحسن موسی (علیه السلام) قال: من زار قبر ولدی علی، کان له عند الله کسبعین حجة مبرورة قال: قلت: سبعین حجة؟ قال: نعم، وسبعین ألف حجة، قال: قلت: سبعین ألف حجة؟ قال: رب حجة لا نقبل، من زاره وبات عنده لیلة کان کمن زار الله فی عرشه. قال: نعم، إذا کان یوم القیامة کان علی عرش الرحمان أربعة من الأولین، و أربعة من الآخرین، فأما الأربعة الذین من الأولین، فنوح وإبراهیم وموسی و عیسی (علیهم السلام)، وأما الأربعة من الآخرین، فمحمد(صلی الله علیه و آله و سلم) وعلی والحسن والحسین (علیهم السلام)، ثم یمد المضمار⁽¹⁾، فیقعد معنا من زار قبور الأئمة (علیهم السلام)، إلا أن أعلاهم درجة، و أقربهم جلوة زوار قبر والدی علی (علیه السلام).⁽²⁾

 «یحیی بن سلیمان مازنی از امام هفتم موسی بن جعفر (علیه السلام) نقل می‌کند که امام(علیه السلام) فرمودند: هرکس قبر فرزند من علی بن موسی الرضا(علیه السلام) را زیارت کند نزد خداوند سبحان ثواب هفتاد حج پذیرفته شده را دارد. یحیی بن سلیمان مازنی می‌گوید خدمت امام(علیه السلام) عرض کردم: هفتاد حج؟ امام فرمودند بله هفتاد هزار حج (یعنی نه هفتاد بلکه هفتاد هزار حج) وی می‌گوید عرض کردم: هفتاد هزار حج؟ (یعنی در واقع از کلام امام تعجب کردم، از این رو امام (علیه السلام) برای رفع تعجب من، دلیل این امر را ذکر کردند و ) فرمودند: چه بسا حجّی که مورد قبول واقع نمی‌شود (به خلاف زیارت با معرفت امام ). امام (علیه السلام) در ادامه فرمودند: هر کس فرزند مرا زیارت کند و شبی را نزد وی بگذراند، همانند کسی است که خداوند را در عرش زیارت نموده است. سپس امام (علیه السلام) در ادامه فرمودند: هنگامی که روز قیامت برپا شود چهار نفر از اولین (اولیا و انبیاء سابق) و چهار نفر از آخرین (یعنی انبیاء و ائمه‌ی معصومین (علیه السلام)) برعرش خداوند رحمان ایستاده‌اند. اما آن چهار نفری که از اولین هستند عبارتند از: حضرت نوح و ابراهیم و موسی و عیسی (علیهم السلام) و آن چهار نفری که از آخرین هستند عبارتند از حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و امام علی و امام حسن و امام حسین (علیهم السلام). سپس خط‌ها کشیده شده و مرزها جدا می‌شود، و افراد دسته‌بندی می‌شوند، پس هر کسی که قبر ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام) را زیارت کرده باشد با ما می‌ماند، و کنار ما می‌نشیند، و در میان آنان بالاترین از جهت مقام، و نزدیک‌ترین آن‌ها به حق و اهل بیت (علیهم السلام)، زایران قبر فرزندم علی بن موسی الرضا (علیه السلام) می‌باشند.»

این روایت به روشنی بر فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام)

بر حج مستحبی دلالت دارد.

نکته‌ی قابل توجه این که حضور انبیا و ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام) به خصوص پیامبران اولوالعزم (علیه السلام)، هنگام جدا شدن افراد در روز قیامت، بر مهم بودن این امر دلالت می‌کند، و در آن‌جاست که نه تنها خوبان از بدان جدا می‌گردند، بلکه خوبان نیز براساس درجاتشان تقسیم می‌شوند، از این رو عاشقان اهل بیت (علیهم السلام) که دنیای خویش را با ذکر و یاد اهل بیت (علیهم السلام) گذرانده‌اند، و انس با اهل بیت (علیهم السلام) را بر دیگران ترجیح داده اند، از دیگر خوبان جدا می‌شوند و طبق روایت زایران و عاشقان آن امام همام (علیهم السلام) از درخشش بیشتر و درجات عالی‌تری برخوردار هستند.

گروه چهارم وپنجم:

این گروه از احادیث و روایات نیز بر ثواب فراوان زیارت امام رضا (علیهم السلام) دلالت می‌کند و می‌توان ادعا نمود که تعیین مقدار خاصی از ثواب، تنها از باب بیان ثواب فراوان و غیر قابل شمارش زیارت است، و بیان عددی خاص در هر ثواب در واقع بیان کثرت ثواب است. در احادیث آمده است.

1- الطوسی (رحمة الله) عن أحمد بن محمد بن سعید الهمدانی، قال: أخبرنا علی بن الحسن بن علی بن فضال، عن أبیه، عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا (علیه السلام) أنه قال: إن بخراسان لبقعة یأتی علیها زمان تصیر مختلف الملائکة، فلا یزال فوج ینزله من السماء وفوج یصعد إلی أن ینفخ فی الصور. فقیل له: یا بن رسول الله وأیة بقعة هذه؟ قال: أرض طوس وهی والله روضة من ریاض الجنة، من زارنی فی تلک البقعة، کان کمن زار رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)، وکتب الله له ثواب ألف حجة مبرورة، وألف عمرة مقبولة، وکنت أنا وآبائی شفعاؤه یوم القیامة.⁽¹⁾

 «علی بن حسن فضال از پدرش نقل می‌کند که امام رضا (علیه السلام) فرمودند: در خراسان قطعه زمین و بقعه‌ای است که زمانی محل رفت و آمد ملائکه می‌شود، به گونه‌ای که دسته‌ای از ملائکه مرتب از آسمان به آن‌جا فرود می‌آیند و دسته‌ای دیگر از آن‌جا به آسمان پر می‌کشند و این رفت و آمد ملائکه تا روزی که در صور اسرافیل دمیده شود و قیامت برپا شود، ادامه خواهد یافت. از

امام (علیه السلام) سوال شد که این مکان کجاست؟ امام (علیه السلام) فرمودند: سرزمین طوس (مشهد الرضا). و به خدا قسم که این مکان باغی از باغ‌های بهشت است. پس هرکس مرا در آن محل زیارت کند همانند کسی است که رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) را زیارت کرده و خداوند برای او ثواب هزار حج قبول شده و هزار عمره‌ی پذیرفته شده می‌نویسد و من و پدرانم شفاعت کنندگان او در روز قیامت خواهیم بود.»

2- الطوسی (رحمة الله) قال: محمد بن داود، عن الحسن بن أحمد بن إدریس، عن أبیه، عن علی بن الحسن، عن عبد الله بن موسی عن أحمد بن محمد بن أبی نصر⁽¹⁾قال: قرأت کتاب أبی الحسن الرضا (علیه السلام) بخطه: أبلغ شیعتی أن زیارتی تعدل عند الله ألف حجة، وألف عمرة متقبلة کلها، قال: قلت لأبی جعفر: ألف حجة؟ قال: أی و الله وألف ألف حجة لمن یزوره عارفا بحقه.⁽²⁾

 «احمد بن محمد ابی نصر می‌گوید: نامه‌ای به خط امام رضا (علیه السلام) خواندم که امام در آن فرمودند که: «به شیعیان من این مطلب را برسان و بگو که زیارت من نزد خداوند سبحان با هزار حج و هزار عمره‌ای که قبول شده است برابر است وی سپس می‌گوید: پس از دیدن این نوشته‌ی امام رضا (علیه السلام)، خدمت امام جواد (علیه السلام) رسیدم و عرض کردم زیارت پدر شما با هزار حج برابر است؟ (یعنی از سر تعجب این سوال را از امام جواد (علیه السلام) نمود)       

امام جواد (علیه السلام) فرمودند: بله به خدا قسم با هزار هزار (یک میلیون) حج برابری می‌کند. البته یک شرط دارد و آن این که زیارت امام (علیه السلام) همراه با معرفت به حق امام و امامت باشد.»

همین روایت را مرحوم شیخ صدوق نیز به اسناد خودش تا برسد به احمد بن محمد ابی نصر بزنطی عینا نقل می‌کند.⁽¹⁾

گروه ششم:

همان طور که مشاهده شد زیارت عارفانه امام (علیه السلام) از صدها هزار حج و عمره بالاتر بوده و ثوابی که نصیب زایر امام (علیه السلام) می‌شود از ثواب صدها حاجی و عمره‌گزار بیشتر است و شاید یکی از حکمت‌های این امر توجه به امامت است، که از اصول دین می‌باشد، و انجام حج هرچند بسیار مهم و دارای فضایل فراوانی است، لیکن در مقایسه‌ی با توجه به امام و امامت اهمیت کمتری دارد، زیرا حج از فروع دین می‌باشد و حتی حج بی‌ولایت، حج با اصالت و حج واقعی نیست. چنان که در روایاتی از امام رضا (علیه السلام) آمده است: ان الامامة اُسّّ الاسلام النامی «امامت بن و ریشه‌ی اسلام در حال حرکت و بالنده است» ⁽¹⁾

در واقع اعمال عبادی به خصوص حج که یک عمل عبادی مهم اجتماعی است تنها زمانی نقش اصلی خود را به خوبی می‌تواند ایفا کند که تحت رهبری امامی معصوم و عادل انجام پذیرد، بر این اساس عبادات در جامعه بدون شناخت امام آثار مورد نظر را به همراه ندارد، زیرا از حقیقت حج که وجود امامی عادل است برخوردار نیست.

در روایات دیگری امام باقر (علیه السلام) در این زمینه می‌فرمایند:

تمام الحج لقاء الامام⁽²⁾، «کامل بودن حج به این است که امام ملاقات گردد.»

در روایت دیگری امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند:

 اذا حجّ احدکم فلیختم حجّه بزیارتنا، لانّ ذلک من تمام الحجّ ⁽¹⁾، «هرگاه هر یک از شما حج به جا آورد، باید حج خویش را با زیارت ما (اهل البیت (علیهم السلام)) تمام کند، زیرا چنین عملی باعث کامل شدن حج است.»

پس این دسته از روایات در مقام توجه به مکمل و جوهر و حقیقت حج است و ذکر آن به منظور تکمیل عبادت مهم حج است.

الصدوق (رحمة الله) قال: وروی عن أبی الصلت عبد السلام بن صالح الهروی، قال: سمعت الرضا (علیه السلام) یقول: والله ما منا إلا مقتول شهید، فقیل له: فمن یقتلک یا بن رسول الله؟ قال: شر خلق الله فی زمانی، یقتلنی بالسم، ثم یدفننی فی دار مَضِیعَة وبلاد غربة، ألا فمن زارنی غربتی کتب الله عز وجل له أجر ألف شهید، ومائة ألف صدیق، ومائة ألف حاج ومعتمر، ومائة ألف مجاهد، وحشر فی زمرتنا، وجعل فی الدرجات العلی من الجنة رفیقنا.⁽²⁾

 «ابا صلت می‌گوید از امام رضا (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمودند: به خدا قسم هیچ یک از ما معصومین (علیهم السلام) از دنیا نمی‌رود (به مرگ طبیعی) مگر این که کشته شده و به شهادت می‌رسد؛ خدمت ایشان عرض شد: ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چه کسی شما را می‌کشد؟ فرمودند: بدترین مخلوقات خداوند در عصر من، مرا به وسیله‌ی سم می‌کشد، و سپس مرا در مکانی دور و شهر غریبی دفن می‌کند⁽³⁾،

بدانید هرکس مرا در غربت زیارت کند، خداوند عزّوجل برای او ثواب هزار شهید و هزار صدیق و درستکار، و ثواب هزار حاجی و عمره‌گزار، و صد هزار مجاهد را می‌نویسد، و در قیامت با ما محشور می‌شود، و در درجات عالی بهشت همراه ما خواهد بود.»

روایت ذکر شده، در کتاب عیون أخبار الرضا، و أمالی شیخ صدوق، از پسر متوکل تا برسد به اباصلت نقل شده است.⁽¹⁾

2-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) همانند زیارت امام حسین (علیه السلام) در ثواب

جایگاه اباعبدالله الحسین (علیه السلام) در بین ائمه‌ی اطهار(علیهم السلام) جایگاه ویژه ای است که در فضیلت و ثواب زیارت این امام همام (علیه السلام) روایات فراوانی وارد شده است، به گونه‌ای که در تعیین ثواب و کثرت فضایل زیارت سایر معصومان (علیهم السلام)، به عنوان ملاک و میزان سنجش ثواب قرار گرفته که از جمله‌ی آن روایات، روایت زیر می‌باشد:

محمد بن المشهدی (رحمة الله) بإسناده عن الصدوق عن أبیه قال: حدثنا سعد بن عبد الله، عن أحمد بن أبی عبد الله البرقی، عن الحسن بن علی الوشاء قال: قلت للرضا (علیه السلام) ما لمن زار قبر أحد من الأئمة؟ قال: له مثل من أتی قبر أبی عبد الله (علیه السلام)، قال: قلت: وما لمن زار قبر أبی عبد الله (علیه السلام)؟ قال: الجنة والله.⁽¹⁾

 «حسن بن علی وشا می‌گوید: خدمت امام رضا (علیه السلام) عرض کردم پاداش کسی که قبر یکی از ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) را زیارت کند چیست؟ فرمودند همان ثوابی که برای زیارت قبر امام حسین (علیه السلام) داده می‌شود. عرض کردم پاداش کسی که قبر امام حسین (علیه السلام) را زیارت کند چیست؟ فرمودند: به خدا قسم بهشت پاداش زیارت امام حسین (علیه السلام) است.»

در این روایت ثواب زیارت هر یک از ائمه (علیهم السلام) برابر با زیارت ابا عبدالله حسین(علیه السلام) قرار داده شده است، که از جمله‌ی ائمه (علیهم السلام)

خود امام رضا (علیه السلام) می‌باشد. از این رو زیارت امام رضا (علیه السلام) نیز مشمول این روایت می‌گردد. همچنین در روایاتی که به زودی نقل می‌گردد، بیان خواهد شد که زیارت هر یک از ائمه (علیهم السلام)، زیارت ائمه‌ی دیگر و تمام ائمه محسوب می‌شود.

3-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) همانند زیارت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

از جمله فضایلی که برای زیارت امام رضا (علیه السلام) نقل شده است، این است که زیارت ایشان و ثواب آن همانند زیارت پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در مدینه است، و این مطلبی است که خود امام بیان نموده‌اند و حتی حرم خویش را محل رفت و آمد ملائکه توصیف نموده‌اند، حتی امام آن محل را باغی از باغ‌های بهشتی معرفی می‌کنند، یعنی همان طور که در مدینه و مسجدالنبی (صلی الله علیه و آله و سلم) مکانی به نام روضه (باغی از باغ‌های بهشتی) وجود دارد، محل دفن و حرم امام (علیه السلام) نیز باغی از باغ‌های بهشت است؛ چنان که در روایت علی بن فضال که در سابق آورده شد به آن تصریح گردید.⁽¹⁾

در روایت آمده است: الطوسی (رحمة الله) عن أحمد بن محمد الکوفی، قال: أخبرنی المنذر بن محمد، عن جعفر بن سلیمان. عن عبد الله بن الفضل الهاشمی قال: کنت عند أبی عبد الله الصادق جعفر بن محمد (علیه السلام)، فدخل رجل من أهل طوس، فقال: یا بن رسول الله ما لمن زار قبر أبی عبد الله الحسین بن علی (علیه السلام)؟. فقال له: یا طوسی من زار قبر أبی عبد الله الحسین بن علی (علیه السلام) وهو یعلم أنه إمام من قبل الله عز وجل مفترض الطاعة علی العباد، غفر الله له ما تقدم من ذنبه وما تأخر، وقبل شفاعته فی خمسین مذنبا، ولم یسئل الله عز

وجل حاجة عند قبره إلا قضاها له، قال: فدخل موسی بن جعفر (علیه السلام) وهو صبی، فأجلسه علی فخذه وأقبل یقبل ما بین عینیه. ثم التفت إلی وقال: یا طوسی إنه الإمام والخلیفة والحجة بعدی، سیخرج من صلبه رجل یکون رضا لله عز وجل فی سمائه ولعباده فی أرضه، یقتل فی أرضکم بالسم ظلما وعدوانا، ویدفن بها غریبا، ألا فمن زاره فی غربته وهو یعلم أنه إمام بعد أبیه مفترض الطاعة من الله عز وجل کان کمن زار رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم).⁽¹⁾

 «عبد الله بن فضل هاشمی می‌گوید: نزد امام صادق (علیه السلام) بودیم که مردی از اهل طوس داخل شد و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا کسی که قبر امام حسین (علیه السلام) را زیارت کند چه پاداشی دارد؟ امام صادق (علیه السلام) فرمودند: ای مرد طوسی؛ هرکس قبر امام حسین (علیه السلام) را زیارت کند در حالی که می‌داند او از طرف خدای عزوجل امام برحق است و اطاعت او واجب است، خداوند تمام گناهان گذشته و آینده‌ی او را خواهد بخشید و حتی مقامی به او می‌دهد که شفاعت او را نسبت به پنجاه گناهکار قبول خواهد نمود. و هیچ درخواست و حاجتی از خداوند عزوجل نمی‌نماید، الا این که خداوند آن را برآورده می‌کند. راوی می‌گوید در این هنگام امام موسی بن جعفر (علیه السلام) در حالی که کودکی بیش نبودند، وارد مجلس شد، امام صادق (علیه السلام)، امام هفتم (علیه السلام) را روی پای خویش نشاندند و بر پیشانی ایشان بین چشمانشان را بوسیدند و سپس به من رو کردند و فرمودند: ای مرد طوسی؛ این فرزندم امام و خلیفه و حجت خدا بعد از من است. به زودی

از او مردی به وجود می‌آید که برای خداوند در آسمان و برای بندگانش در زمین رضاست (یعنی هم اسمش رضاست و هم راضی به رضای خداوند است و همچنین موجب رضایت بندگان خداست) او در سرزمین شما (طوس که همان مشهد الرضاست) از سر کینه و ظلم به وسیله‌ی سم کشته می‌شود، و در حالی که در آن سرزمین غریب است (و از اهل و نزدیکان خویش دور است) دفن می‌شود. (ای مرد طوسی) بدان هرکس او را در آن سرزمین غریب، زیارت کند درحالی که می‌داند او پس از پدرش از طرف خداوند عزوجل امام و اطاعت‌اش واجب است، همانند کسی است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) را زیارت کرده است.»

در روایات، امتیازات و فضایل فراوانی برای زیارت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) ذکر شده است چنان که در قسمت بعدی به آن اشاره می‌شود مانند این که گفته شده زیارت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) زیارت خداوند در عرش است و مانند آن.

4-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) همانند زیارت خداوند در عرش

در برخی از روایات که به آن اشاره شد، آمده است کسی که به زیارت امام رضا (علیه السلام) می‌رود و شبی را در آن‌جا بیتوته می‌کند، مانند کسی است که خدا را در عرشش زیارت نموده است. بیتوته نمودن و شب ماندن در مشهد الرضا (علیه السلام) کنایه از این است که زایران امام رضا (علیه السلام) در غالب موارد مسافر بوده و از راه دور می‌آیند و تنها به عشق امام (علیه السلام) تحمل راه دور را نموده و شب را در آن‌جا می‌مانند، چنان که در روایت یحیی بن سلیمان مازنی در سابق بیان گردید.⁽¹⁾

این که چرا زیارت امام رضا (علیه السلام) و ماندن و بیتوته کردن نزد ایشان دارای چنین منزلت و ارزشی است که به زیارت خداوند در عرش الهی تشبیه شده است، شاید علتش این است که مقام بالای ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام) مقامی است که در سایه‌ی عبادت و توجه به خداوند و فنای در ذات حق به دست می‌آید، از این رو مشهدالرضا(علیه السلام) عرش خداوند است و زیارت عاشق و فانی در ذات خداوند، زیارت خداوند در آن مقام رفیع است.

حتی در حدیث دیگر، امام صادق(علیه السلام)، زیارت امام رضا (علیه السلام) را زیارت خداوند در بالاتر از عرش بیان می‌کند؛ البته با توجه به روایت ذیل این امتیاز مخصوص زایر امام رضا (علیه السلام) نبوده و شامل تمام زایران مصومین (علیهم السلام) می‌شود:

الکلینی، عن العدة، عن سهل، عن محمد بن الحسین، عن محمد

بن إسماعیل، عن صالح بن عقبة، عن زید الشحام قال: قلت لأبی عبد الله (علیه السلام): ما لمن زار رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)؟ قال: کمن زار الله عزوجل فوق عرشه، قال: قلت: فما لمن زار أحدا منکم؟ قال: کمن زار رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم).⁽¹⁾

 «زید شحات می‌گوید خدمت امام صادق (علیه السلام) عرض کردم، پاداش کسی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را زیارت کند چیست؟ فرمودند: پاداش و ثواب زایر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ثواب و پاداش کسی است که خداوند را در عرشش زیارت کرده است. دوباره از امام (علیه السلام) سوال کردم پاداش و اجر کسی که یکی از شما ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) را زیارت کند چیست؟ امام فرمودند، همانند کسی است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) را زیارت کرده است. یعنی مانند شخصی است که خدا را در بالای عرشش زیارت نموده است.»

همان طور که ملاحظه می‌شود روایت در مقام بیان این نکته است که زایران هر یک از معصومان (علیهم السلام) در پاداش مشترک هستند، بنابراین زایر امام رضا (علیهم السلام) مثل زایر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بوده و زایر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز همانند زایران و ملاقات کنندگان خداوند در بالای عرشش می‌باشد. و این نشانه‌ی عظمت و رسیدن به مقام و درجات عالیه به برکت زیارت اولیا‌ی خداست.

5-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و شفاعت معصومان (علیهم السلام)

بحث شفاعت، مهم و اعتقاد به آن یکی از اعتقادات اسلامی محسوب می‌شود که دلایل فراوانی از آیات⁽¹⁾و روایات آن را به اثبات می‌رساند. شفاعت انبیا و معصومان (علیهم السلام) به معنای واسطه شدن نزد خداوند است تا برای افراد گنه‌کار از خداوند طلب بخشش نمایند، واین مطلبی است که در آیات متعدد خداوند سبحان به آن امر نموده است.⁽²⁾در اصلِ وجود شفاعت در روز قیامت هیچ اختلافی نیست و طرح پاره‌ای از شبهات توسط برخی افراد، خللی در این امر به وجود نمی‌آورد. در روایات آمده است که از امتیازات زایران امام رضا (علیه السلام) این است که در روز قیامت هم امام (علیه السلام) و هم سایر معصومان (علیهم السلام) نزد خداوند از وی شفاعت می‌نمایند، که به نمونه‌هایی از این روایات اشاره می‌شود:

1ـ در بخشی از روایتی که در سابق ذکر گردید خود امام (علیه السلام) فرمودند: «هر کس مرا زیارت کند، من و پدرانم در روز قیامت از او شفاعت خواهیم نمود»⁽³⁾.

2ـ در روایتی از مرحوم صدوق آمده است:

قال: و روی الحسن بن علی بن فضال، عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا (علیه السلام) أنه قال له رجل من أهل خراسان: یا بن رسول الله رأیت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فی المنام کأنه یقول لی: کیف أنتم إذا دفن فی أرضکم بضعتی، واستحفظتم ودیعتی، وغیب فی ثراکم نجمی، فقال له الرضا (علیه السلام): أنا المدفون فی أرضکم، وأنا بضعة من نبیکم، وأنا الودیعة والنجم. ألا ومن زارنی وهو یعرف ما أوجب الله عز وجل من حقی وطاعتی، فأنا وآبائی شفعاؤه یوم القیامة، ومن کنا شفعاؤه نجی، ولو کان علیه مثل وزر الثقلین الجن والإنس، ولقد حدثنی أبی عن جدی عن أبیه (علیه السلام) أن رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) قال: من رآنی فی منامه فقد رآنی، لأن الشیطان لا یتمثل فی صورتی ولا فی صورة أحد من أوصیائی ولا فی صورة واحد من شیعتهم، وأن الرؤیا الصادقة جزء من سبعین جزء من النبوة.⁽¹⁾

 «حسن بن علی بن فضال از امام رضا (علیه السلام) نقل می‌کند: که شخصی از اهل خراسان خدمت امام رضا (علیه السلام) رسیده و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا؛ پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) را در خواب دیدم که انگار خطاب به من فرمودند: شما چگونه خواهید بود (چگونه رفتار خواهید کرد) هنگامی که پاره‌ی تن من در سرزمین شما دفن می‌شود، و شما امانت من را نگهداری و حفظ می‌کنید، و ستاره‌ی مرا در خاک خود پنهان می‌کنید (دفن می‌کنید). امام رضا (علیه السلام) در تفسیر و تعبیر خواب مرد خراسانی فرمودند: من همان کسی هستم که در سرزمین شما دفن می‌شود، و من پاره‌ی تن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) شما

هستم، و من همان امانت و ستاره‌ی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هستم که در سرزمین و خاک شما مدفون و پنهان می‌شوم. آگاه باش هر کسی مرا زیارت کند در حالی که آگاه به حق من و واجب الاطاعه بودن من است، من و پدران من در روز قیامت شفیعان او خواهیم بود و هر کسی که ما اهل بیت شفیعان او باشیم نجات می‌یابد، هرچند به اندازه‌ی گناهان جن و انس، بار گناه بر دوشش باشد.

امام رضا (علیه السلام) سپس در ادامه فرمودند: به درستی که پدرم موسی بن جعفر (علیه السلام) از جدش امام باقر (علیه السلام) و امام باقر (علیه السلام) هم از پدرش علی بن الحسین زین العابدین (علیه السلام) و ایشان هم از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل فرمودند: که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر کسی مرا در خوابش ببیند به طور یقین خود مرا در خواب دیده؛ زیرا شیطان به شکل من و به شکل جانشینان من (ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام)) و همچنین به شکل شیعیان ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) در نمی‌آید. و آگاه باش، رؤیای صادقه (خواب صادق و درست) جزیی از هفتاد جزء پیامبری است.»

3ـ باز در روایت دیگری آمده است:

وروی البزنطی عن الرضا (علیه السلام) قال: ما زارنی أحد من أولیائی عارفا بحقی إلا شفعت فیه یوم القیامة.⁽¹⁾

 «ابی نصر بزنطی می‌گوید: امام رضا (علیه السلام) فرمودند: هیچ دوستی از دوستان و محبان ما نیست که مرا آگاهانه به حقم زیارت کند، الا این که در روز قیامت او را شفاعت کنم.»

روایت مذکور در امالی شیخ صدوق با همین سند آمده است، و تنها فرقی که دارد این است که به جای جمله‌ی «شفعت فیه یوم القیامة» در روایت اول، در این روایت «تشفعت فیه یوم القیامة» آمده است⁽¹⁾.

4ـ تمیم القرشی، عن أبیه، عن الأنصاری، عن الهروی قال: دخل الرضا (علیه السلام) القبة التی فیها قبر هارون الرشید ثم خط بیده إلی جانبه ثم قال: هذه تربتی وفیها أدفن وسیجعل الله هذا المکان مختلف شیعتی وأهل محبتی، والله ما یزورنی منهم زایر ولا یسلم علی منهم مسلم إلا وجب له غفران الله و رحمته بشفاعتنا أهل البیت.⁽²⁾

 «اباصلت هروی می‌گوید: امام رضا (علیه السلام) داخل مکانی شدند که قبر هارون الرشید در آن قرار داشت، سپس با دستان مبارکشان در کنار قبر هارون الرشید خطی کشیدند و فرمودند این تربت و محلی است که در آن دفن می‌گردم و خداوند به زودی این مکان را محل رفت و آمد شیعیان و محبّانم قرار می‌دهد. به خدا قسم هیچ یک از شیعیان و محبّان من مرا زیارت نمی‌کند و بر من سلام نمی‌فرستد الا این که به واسطه‌ی شفاعت ما اهل بیت (علیهم السلام) مورد بخشش و رحمت خداوند قرار می‌گیرد.»

خبر از آینده و حوادث آن از جمله ویژگی‌های ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) می‌باشد، و در این روایت، امام (علیه السلام) محل دفن خویش را در کنار قبر هارون الرشید بیان نمودند، همان گونه که واقع گردید. لذا امام (علیه السلام) پس

از بیان و تعیین محل دفن خویش، به ویژگی‌های آن مکان پرداخته و در پایان می‌فرمایند: به برکت شفاعت ما بخشش و رحمت خداوند شامل زایرانمان می‌گردد.

5ـ محمد بن المشهدی: بإسناده عن الوشاء عن الرضا علی بن موسی (علیه السلام) قال: سمعته یقول: إن لکل إمام عهدا فی أعناق شیعته، وإن من تمام الوفاء بالعهد وحسن الأداء زیارة قبورهم، فمن زارهم رغبة فی زیارتهم وتصدیقا بما رغبوا فیه کانت أئمتهم شفعاءهم یوم القیامة.⁽¹⁾

 «محمد بن مشهدی به اسناد خودش به وشاء از امام رضا (علیه السلام) نقل می‌کند که امام می‌فرمودند: هر امامی بر ذمّه‌ی شیعیانش عهد و پیمانی دارد و انجام کامل وفای به عهد و پیمان توسط شیعیان و انجام و نیکو به جا آوردن چنین عهد و پیمانی، به این است که پس از شهادتشان به زیارت مزار و قبورشان بروند. پس هر کس قبور ائمه‌ی خویش را با میل و رغبت و عشق، زیارت کند و هر آن‌چه مورد رضایت ائمه‌ی خویش است قبول داشته باشد، و آن را تصدیق نماید، در روز قیامت ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) شفیعان آنان خواهند بود.»

مجموع این روایات بر شفاعت امام رضا (علیه السلام) و سایر معصومان دلالت دارد و برای انسان سر و پا تقصیر، چه نعمتی بالاتر از نعمت شفاعت اهل بیت (علیهم السلام) و نجات از عذاب آخرت

است؟! و این نعمتی است که به برکت زیارت معصوم (علیه السلام) به دست می‌آید.

6-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و از بین رفتن غم و اندوه

از جمله مشکلات بشر امروز، افسردگی و دل مردگی او می‌باشد. عوامل مختلفی چنین حالتی را برای انسان ایجاد می‌کند که از جمله‌ی آن آلودگی‌های روحی و ارتکاب گناه می‌باشد. البته گاه کثرت ظلم در دنیا و رنج دیگران چنین حالاتی را به وجود می‌آورد. وجود چنین مشکلاتی باعث شده انسان‌ها به تلاش و تکاپو افتاده تا این غم و اندوه را از خود دور کنند، و به حالت طبیعی دست یابند، حتی انسان‌ها برای دستیابی به چنین حالتی حاضرند سرمایه‌های فراوانی را صرف نماید. پناه بردن به مواد مختلف مخدر در شکل‌های مختلف آن، و مشروبات و اعمال و کارهای گوناگون همه و همه برای کاستن از این کسالت روحی است که فایده‌ای نداشته و حتی کار را بدتر نموده است. در آموزه‌های اسلامی، چه آموزه‌هایی که از قرآن استفاده می‌شود و چه آموزه‌هایی که از روایات به دست می‌آید، توجه به خداوند و هر آن‌چه در ارتباط مستقیم با خداوند می‌باشد باعث آرامش و شادابی می‌گردد.

الصدوق (رحمة الله)، قال أبو جعفر (علیه السلام) قال: قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ستدفن بضعة منی بخراسان، ما زارها مکروب إلا نفس الله عز وجل کربه، ولا مذنب إلّا غفر الله له ذنوبه.⁽¹⁾

امام باقر (علیه السلام) از قول پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: به زودی پاره‌ای از تن من (کنایه از فرزند و عزیز پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) امام رضا (علیه السلام) است) در شهر خراسان دفن می‌شود، هیچ غم زده

و دل افسرده‌ای نیست که او را زیارت کند، الا این که خداوند حزن و اندوه وی را از بین ببرد، و هیچ گناه کاری نیست که او را در خراسان زیارت کند الا این که خداوند گناهش را ببخشد.»

توجه: از بین رفتن غم و اندوه از دل زایران معصومان (علیهم السلام) امری است که در روایات متعددی آمده است و افراد زیادی به این امر اذعان و اقرار نموده‌اند: که با کوله باری از غم و اندوه به زیارت معصومان (علیهم السلام) رفته‌اند و پس از زیارت احساس شادی و نشاط به آنان دست داده است و حتی عده‌ای در ارتباط با چنین حالتی دچار شک و تردید می‌شوند، که شاید عارض شدن چنین حالتی نشانه‌ی نبودن توجه و غفلت از واقعیت زیارت است؟ ولی باید بدانند که هر کس با توجه و دقت، آداب زیارت را به جا بیاورد، احساس آرامش و سبکی را به برکت زیارت معصومان (علیهم السلام) پیدا می‌کند، و برخی از علمای اسلامی در کتاب‌های روایی خود بحثی را تحت عنوان «تفریج الکرب» یعنی گشایش غم و اندوه آورده‌اند.⁽¹⁾

7-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و به دست آوردن بهشت

از جمله فضیلت‌هایی که برای زیارت امام رضا (علیه السلام) در روایات آمده است کسب بهشت و رضوان الهی است، و بی تردید برخورداری از چنین نعمتی نشانه‌ی سعادت و خوشبختی فرد است. که در ادامه به مواردی از آن اشاره می‌شود.

 «حضرت عبدالعظیم حسنی از امام جواد (علیه السلام) نقل می‌کند که آن امام همام فرمودند: هرکسی که پدرم (علیه السلام) را در سرزمین طوس آگاهانه به حق امامت زیارت نماید بهشت را برای او ضمانت و وعده‌ی حتمی می‌دهم.»

 «مرحوم صدوق به سند خود روایتی از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که ایشان فرمودند: به زودی پاره‌ای از تن من (فرزندی از

فرزندان من) در سرزمین خراسان دفن می‌شود، هیچ اهل ایمان و مسلمانی او را زیارت نمی‌کند الاّ این که خداوند متعال بهشت را برای او واجب می‌کند و جسمش را بر آتش جهنم حرام می‌کند.»

 «حسن بن علی وشا می‌گوید خدمت امام رضا (علیه السلام) عرض کردم پاداش کسی که قبر یکی از ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) را زیارت کند چیست؟ فرمودند همان ثوابی که برای زیارت قبر امام حسین (علیه السلام) داده می‌شود. عرض کردم پاداش کسی که قبر امام حسین (علیه السلام) را زیارت کند چیست؟ فرمودند: به خدا قسم بهشت پاداش زیارت امام حسین (علیه السلام) است.»

در این روایت ثواب زیارت هر یک از ائمه (علیهم السلام) برابر با زیارت ابا عبدالله حسین (علیه السلام) قرار داده شده است از این رو شامل زیارت امام رضا (علیه السلام) نیز می‌گردد.

من زار أبی فله الجنة.⁽¹⁾

 «داود صرمی از امام جواد (علیه السلام) نقل می‌کند که شنیدم امام می‌فرمایند: هرکس پدر مرا زیارت کند بهشت از آن اوست.»

 «امام نهم، امام جواد الائمه (علیه السلام) فرمودند: هر کس در شهر طوس مزار پدر مرا عارفانه به حقش زیارت کند بهشت را از جانب خدا برای او ضمانت می‌کنم. (یعنی خداوند چنین پاداشی را برای او قرار داده است.)»

8-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و بخشش گناهان

اشاره

انجام هر عبادت و به طور کلی هر کار خیری در دنیا، کمترین تاثیری که دارد از بین بردن بدی‌ها و کفاره‌ی گناهان است، چنان که در قرآن کریم آمده است [إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَلِکَ ذِکْرَی لِلذَّاکِرِینَِ] ⁽¹⁾خوبی‌ها بدی‌ها را از میان می‌برد این برای پندگیرندگان پندی است. زیارت اولیای خدا به خصوص معصومان (علیهم السلام) از بهترین عبادات و حسنات است که خداوند به واسطه‌ی آن تمام گناهان را می‌بخشد. و در همین ارتباط، روایات فراوانی از ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام) نقل شده است.

 «حمدان بن اسحاق نیشابوری می‌گوید خدمت امام نهم (علیه السلام) عرض کردم: پاداش و ثواب کسی که قبر پدر بزرگوار شما (امام رضا (علیه السلام)) را زیارت کند چیست؟ امام (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: هرکس قبر پدر مرا زیارت کند تمام گناهان گذشته و آینده او بخشیده می‌شود.»⁽³⁾

 «ایوب بن نوح از ابی جعفر ثانی یعنی امام جواد (علیه السلام) نقل می‌کند که امام (علیه السلام) فرمودند: هر کس قبر پدر مرا در طوس زیارت کند خداوند تمام گناهان او را می‌بخشد، و هنگامی که روز قیامت برپا می‌شود، در کنار منبر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) منبری برای وی قرار می‌دهند، تا خداوند از حساب بندگانش فارغ گردد.»

 «نعمان بن سعد از امیرالمومنین علی (علیه السلام) نقل می‌کند که امام (علیه السلام) فرمودند: به زودی مردی از فرزندان من در سرزمین خراسان به وسیله سم مسموم و به شهادت می‌رسد، که اسم او همانند اسم من (علی) است و اسم پدر او، اسم پسر عمران پیامبر یعنی موسی است (علی بن موسی). آگاه باشید که هر کس در

غربت او را زیارت کند، خداوند متعال تمام گناهان گذشته و آینده او را می‌بخشد. هر چند مقدار گناهان او به تعداد ستارگان آسمان و قطرات باران، و برگ درختان باشد.»

لطایف حدیث:

1- از جمله ویژگی‌های ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام) علم آنان به گذشته و آینده می‌باشد؛ لذا امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) در این روایت از آینده خبر می‌دهد و این که بر سر یکی از فرزندان بزگوار آن حضرت چه می‌آید، به راستی چه سخت است دانستن حوادثی که در انتظار انسان و یا عزیزان انسان است و این چنین علمی برای مردم عادی قابل تحمل نیست و تاب و تحمل عظیم می‌خواهدکه جز در وجود معصوم (علیهم السلام) قابل تصور نیست. امام (علیه السلام) مشخصات فرزندش که به سم کشته می‌شود به روشنی بیان می‌کند و مکانی که این حادثه رخ می‌دهد به دقت می‌فرماید. بیان حوادث آینده که توسط امیرالمومنین (علیه السلام) اظهار می‌شود، اختصاص به امام رضا (علیه السلام) نداشته بلکه درباره‌ی فرزندان معصوم دیگرش نیز، چنین بیاناتی دارند مثل بیان حوادث امام حسین (علیه السلام)، رسیدن به کربلا و نینوا و به شهادت رسیدن آن بزرگوار.

2- نکته دیگری که امام (علیه السلام) به آن تاکید دارند بخشش گناهان شخص زایر به هر میزانی که باشد است، لذا امام (علیه السلام) می‌فرماید: ولو گناهان وی به تعداد ستارگان آسمان یا برگ درختان باشد یعنی اگر چه مقدار گناهان شخص به میزانی باشد که قابل شمارش نباشد خداوند به برکت زیارت امام رضا (علیه السلام) آن‌ها را می‌بخشد، زیرا کسی که امام خویش را با شرط آن یعنی «عارفا بحقه» زیارت کند در واقع از کارهای بد خویش توبه نموده است، و به برکت چنین زیارتی مسیر خویش را مسیر اهل بیت (علیهم السلام) قرار داده است

و بی تردید دلی که متوجه امام رضا (علیه السلام) شود با چنین آگاهی و عرفانی، خداوند گناهانش را می‌بخشد.

 «علی بن ابراهیم جعفری از حمدان بن اسحاق نقل می‌کند که از امام جواد (علیه السلام) شنیدم یا شخصی از امام جواد (علیه السلام) برایم نقل کرد (این تردید از ناحیه‌ی علی بن ابراهیم است که می‌گوید نمی‌دانم حمدان بن اسحاق گفت از امام شنیدم یا دیگری برای وی نقل کرده است) که امام فرمودند: هر شخص قبر پدر مرا در شهر طوس (مشهد الرضا (علیه السلام)) زیارت کند خداوند تمام گناهان گذشته و آینده‌ی او را می‌بخشد. وی در ادامه می‌گوید پس از زیارت امام (علیه السلام) با فرا رسیدن ایام حج، به حج رفته و حج به جا آوردم، در آن‌جا ایوب بن نوح را ملاقات کردم. ایوب بن نوح به من گفت ابوجعفر دوم امام جواد (علیه السلام) (ابوجعفر اول امام باقر (علیه السلام)

است) فرمودند: «هرکس قبر پدر مرا در شهر طوس زیارت کند خداوند تمام گناهان گذشته و آینده او را می‌بخشد و برای وی در کنار منبر حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیر المؤمنین علی (علیه السلام) منبری بنا می‌کند تا خداوند از حساب خلایق فارغ شود.» حمدان بن اسحاق می‌گوید: من ایوب بن نوح را دوباره در خراسان (مشهد الرضا) ملاقات کردم و درحالی که قبر امام رضا (علیه السلام) را زیارت کرده بود، به من گفت آمده‌ام تا آن منبر را از خداوند طلب کنم (یعنی من هم به دنبال فرمایش امام جواد (علیه السلام) جهت کسب ثواب و مقام بلند و منبری که امام جواد (علیه السلام) فرموده بودند، به زیارت امام رضا (علیه السلام) آمده‌ام.)

 «یاسر خادم⁽²⁾می‌گوید: علی بن موسی الرضا (علیه السلام) فرمودند: «برای زیارت هیچ قبری بار سفر نبندید (بسته نمی‌شود) مگر برای زیارت قبرهای ما (اهل بیت (علیهم السلام))، آگاه باشید که من از

سر جور و ظلم به سم کشته می‌شوم و در سرزمینی دور و غریب دفن می‌گردم، پس هرکس به قصد زیارت من بار سفر ببندد دعایش مستجاب و برآورده می‌شود و گناهش بخشیده می‌شود.»

لطایف روایت:

1- در مکانی که اهل بیت (علیهم السلام) ـ چه زنده و چه مرده ـ حضور داشته باشند، آن مکان محل رفت و آمد ملائکه و زیارتگاه عرشیان است، پس زایر امام رضا (علیه السلام) بلکه زایر هر یک از ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام)، باید بداند که در جمع ملائکه به زیارت می‌پردازد و قدر خویش را بیشتر بداند.

2- امام (علیه السلام) از بارگاه خویش به عنوان باغی از باغ‌های بهشت تعبیر می‌کنند، چنان که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هم فرمودند بین قبر و محراب من در مسجد النبی «روضة من ریاض الجنة» باغی از باغ‌های بهشت است. اگر از هر مسلمانی بپرسیم که دوست داری در بهشت نماز بخوانی و یا عبادت نمایی؟ بی‌شک و تردید پاسخ مثبت خواهد بود، اما چنین امری چگونه ممکن است؟ در پاسخ باید گفت: با حضور در کنار اهل بیت (علیهم السلام) در واقع در باغی از باغ‌های بهشتی حضور می‌یابیم و عبادت در کنار آنان یعنی عبادت در بهشت. آری زیبایی بهشت به حضور اهل بیت (علیهم السلام) است و آنانند که بهشت را بهشت نموده‌اند. و زایر باید بداند آن آرامشی که در هنگام حضور در حرم دارد به خاطر حضور در بهشت ولایت است.

3- امام (علیه السلام) باز در مقام پاداش زایر خویش می‌فرمایند: از جمله چیزهایی که نصیب زایر می‌گردد، ثواب هزاران حج و عمره است و این که در آخرت نیز مورد شفاعت اهل بیت (علیهم السلام)

قرار می‌گیرد تا گناهانش بخشیده گردد، همان گونه که قبل از این بیان گردید.

9-1. زیارت امام رضا (علیهم السلام) و کسب منبری کنار منبر پیامبر اسلام و امیر المومنین (علیه السلام)

همان طور که در بخش‌های گذشته بیان شد زیارت امام رضا (علیه السلام) باعث بالا رفتن مقام شخص می‌گردد و زایر امام رضا (علیه السلام) مقامی بسیار رفیع می‌یابد، که در روایات متعدد به آن تصریح شده است، از این رو در روایات از چنین مقام بلند‌ی به منبری در کنار منابر پیامبر اسلام و امیرالمومنین (علیهما السلام) تعبیر شده است، یعنی زایرامام رضا (علیه السلام) در قیامت در کنار رسول و وصی و جانشین پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) قرار می‌گیرد، چنان که در روایت ایوب بن نوح و حمدان بن إسحاق گفته شد.⁽¹⁾

10-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و استجابت دعا

از جمله اموری که هر زایری با تمام وجود آرزو می‌نماید، این است که حاجات و خواسته‌های خویش را در هنگام زیارت به برکت ارادت به اهل بیت (علیهم السلام) مستجاب و برآورده شده ببیند، ولیکن باید توجه داشت که برآورده شدن حاجات تنها به اجابت آن در دنیا نیست، چه بسا اموری که از خداوند سبحان در خواست می‌کنیم ولی به صلاح ما نباشد، و از طرف دیگر هم، گاهی اوقات چیزهایی را دوست نداریم ولی در واقع به صلاح ما می‌باشد چنان که در قرآن آمده است ]وَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّکُمْ وَاللّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ[⁽¹⁾و بسا چیزی را خوش نمی‌دارید و آن برای شما خوب است و بسا چیزی را دوست می‌دارید و آن برای شما بد است و خدا می‌داند و شما نمی‌دانید.

از این رو آن‌چه وظیفه‌ی ماست این است که چیزی را از خداوند بخواهیم که به صلاح دنیا و آخرت ما باشد، و چون به طور دقیق نمی‌دانیم چه چیزی به صلاح ماست، باید بررسی نمود و اگر در ظاهر در آن مصلحتی بود، آن را از خداوند طلب نماییم، ولی اگر برآورده نشد این را حمل بر بی‌توجهی خداوند به خواسته‌ی خود ندانیم بلکه باید بر این باور باشیم که خداوند آن‌چه به صلاح است انجام می‌دهد، و به خداوند اطمینان و بر او توکل نماییم. رسیدن به مقام بالای رضایت و راضی بودن به رضای خدا، مقامی است بسیار بلند، از این رو هنگام دعا

و خواستن حاجت‌ها باید رضایت و صلاح دیدِ خداوند را فراموش ننمود. در روایاتی که از امام رضا (علیه السلام) نقل شد، خود امام (علیه السلام) فرمودند: هرکس برای دیدار ما بار سفر ببندد، بداند که ما حاجتش را برآورده می‌نماییم؛ و چه بسیار حاجت مندانی که با قلبی پر از امید به دیدار یار رفتند و خداوند به برکت و احترام و مقام امام (علیه السلام) حاجات آنان را برآورده نمود، و حتی عده‌ای قبل از بیان حاجت، به خواسته‌ی خویش رسیدند. چنان که در روایت یاسر خادم بیان شد.⁽¹⁾

11-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و در امان بودن از آتش جهنم

در امان بودن از آتش دوزخ که نشان دهنده‌ی خشم الهی است، از جمله مسایلی است که برای هر فرد مسلمانی دارای اهمیت خاص و ویژه‌ای می‌باشد، و در واقع آرزویی است که برای رسیدن به آن مسلمانان با ترک محرمات و انجام واجبات خود را به آن هدف نزدیک می‌کنند. و علاوه‌ی برآن، خداوند سبحان برای نیل و دستیابی به این امر مهم، راه‌های فراوانی را قرار داده است، که یکی از راه‌های مهم توجّه و توسّل به معصومان (علیهم السلام) و خدمت آن بزرگان رسیدن می‌باشد، چه در زمان حیات و یا پس از شهادت آنان، زیرا همان گونه که بیان شد فرقی بین زنده و مرده‌ی معصومان (علیهم السلام) نیست، و زیارت به معنای توجه و ابراز ارادت به کسانی است که خداوند آنان را واسطه و وسیله‌ی رحمت خویش قرار داده است. در احادیث فراوانی که از ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام) رسیده است، یکی از آثار زیارت امام رضا (علیه السلام) در امان بودن از عذاب الهی است. که به بیان نمونه‌هایی از آن می‌پردازیم.

 «حضرت عبدالعظیم حسنی⁽¹⁾می‌گوید از امام نهم جواد الائمه (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمودند: هیچ زایری از زایران پدرم امام رضا (علیه السلام) نیست که در راه زیارت وی مورد اذیت و آزاری مانند بارش باران یا سرما یا گرما، قرار گیرد الا این که خداوند به واسطه‌ی این مقدار از اذیت شدن، جسمش را بر آتش جهنم حرام گرداند (کنایه از این که از آتش جهنم در امان خواهد بود.)»

 «حضرت عبدالعظیم حسنی می‌گوید: از امام علی بن محمد عسکری (امام دهم، امام هادی) (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمودند: اهل قم، اهل آیه‌ی غفران می‌باشند به واسطه‌ی این که آنان جدم علی بن موسی الرضا (علیه السلام) را در شهر طوس زیارت می‌کنند⁽³⁾، آگاه

باشید هرکس برای زیارت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) برود و در راه زیارت به مقدار چکیده شدن یک قطره باران بر وی اذیت گردد، خداوند جسمش را بر آتش جهنم حرام می‌گرداند.»

 «مرحوم صدوق به سند خود روایتی از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که ایشان فرمودند: به زودی پاره ای از تن من (فرزندی از فرزندان من) در سرزمین خراسان دفن می‌شود، هیچ اهل ایمان و مسلمانی او را زیارت نمی‌کند الا این که خداوند متعال بهشت را برای او واجب و جسمش را بر آتش جهنم حرام می‌کند.»

النار.⁽¹⁾

 «اباصلت هروی نقل می‌کند که از امام رضا (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمودند: به درستی که به زودی مظلومانه و از سر کِین مسموم شده و به وسیله‌ی سم کشته می‌شوم و در کنار هارون دفن خواهم شد، و خداوند عزوجل تربت مرا محل رفت و آمد شیعیان و اهل بیتم (علیهم السلام) قرار می‌دهد. پس هرکس مرا در غربت زیارت کند، بر من واجب است که روز قیامت به دیدنش بروم. و قسم به خدایی که حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را به واسطه‌ی انتخابش برای رسالت، عزیز و با کرامت گردانید و او را از بین تمامی مخلوقاتش برگزید، هیچ یک از شما درکنار قبر من دو رکعت نماز به جا نمی‌آورد، الا این که هنگام ملاقات با خداوند، مستحق مغفرت و بخشش خداوند خواهد بود. قسم به خدایی که حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را برای رسالت انتخاب نمود و ما را به واسطه‌ی امامت، مورد احترام و تکریم قرار داد، و وصایت و جانشینی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) را به ما (ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام)) اختصاص داد. زایران قبر من بهترین و با کرامت‌ترین گروهی خواهند بود که روز قیامت بر خداوند وارد می‌شوند و هیچ مؤمنی نیست که برای زیارت ما بیاید و قطره‌ای باران از آسمان بر وی بچکد الا این که خداوند بدنش را بر آتش جهنم حرام کند (یعنی به واسطه‌ی این مقدار کم از سختی، آتش جهنم را نمی‌چشد.)»

عن أبی هاشم الجعفری داود بن القاسم، قال سمعت محمد بن علی بن موسی الرضا (علیه السلام) یقول: إن بین جبلی طوس قبضة من الجنة، من دخلها کان آمنا یوم القیامة من النار.⁽¹⁾

 «ابوهاشم جعفری می‌گوید: از امام جواد (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: بین دو کوه سرزمین طوس، قطعه‌ای از بهشت است که هرکس داخل آن شود در روز قیامت از آتش جهنم در امان است.»

12-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و کمک و دستگیری در سه جای مهم

اشاره

بی تردید بحث از قیامت و مواقف و مکان‌های هول انگیز و خطرناک آن و عبور از هریک از آن ایستگاه‌ها، همواره برای اهل ایمان مهم بوده و می‌باشد. از این رو خوشبختانه در روایات متعددی از جمله فواید و فضایلی که برای زیارت امام رضا (علیه السلام) ذکر شده است، تنها نبودن در این مواقف و نجات یافتن از مصیبت‌های ترسناک آن مواقف می‌باشد که در ادامه ذکر می‌گردد.

 «ابراهیم بن اسحاق نهاوندی می‌گوید امام رضا (علیه السلام) فرمودند: هرکس برای زیارت من و یا قبرم از راه دور بیاید و مرا زیارت کند، من هم در روز قیامت در سه جا به فریاد او می‌رسم و او را از ترس آن سه جا نجاتش می‌دهم.

1- هنگامی که شخص نمی‌داند کتاب اعمال او به دست

راست یا به چپ او داده می‌شود.

2- هنگام عبور از پل صراط.

3- هنگام سنجش اعمال شخص.

لطایف روایت:

1- از ویژگی‌های معصومان (علیهم السلام)، احسان و لطف آنان نسبت به مردم است، که این لطف و احسان در جایی که دیگران در حق آنان احسان و لطفی کرده باشند بیشتر خواهد بود، و منشا چنین رفتاری تربیت و آشنایی با آموزه‌های الهی می‌باشد، همانگونه که خداوند در قرآن می‌فرماید: «مَن جَاء بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»⁽¹⁾، یعنی نه تنها جزا و پاداش کار خیر واحسان، احسان و خیر است، بلکه پاداش آن عمل پسندیده چندین برابر می‌باشد. لذا امام (علیه السلام) نه تنها زحمت زایر خویش را جبران می‌کند بلکه پاداش چندین برابر به او می‌دهد. زیرا زایری که سختی دوری راه را برای دیدن محبوب و مولای خویش تحمّل می‌کند، امام رحمت نیز به چندین برابر جبران می‌کند.

2- از نکات مهم در پاداش امام رضا (علیه السلام) توجه به آخرت و مشکلات اساسی انسان‌هاست. زیرا بی‌شک مشکلات دنیوی و ترس‌ها و هول‌هایی که در دنیا برای انسان ایجاد می‌شود، هرچند سخت و بزرگ باشد پس از مدتی از بین می‌رود، زیرا یکی از سنت‌های الهی از بین بردن و رفع سختی‌ها و ترس‌ها می‌باشد. چنان که در قرآن فرموده است «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا»⁽²⁾یعنی با هر سختی و امر ناخوشایندی که برای انسان پیش می‌آید، گشایش و رفع مشکل است، و با توجه به عمر کوتاه انسان‌ها، این مشکلات

هم کوتاه خواهد بود. اما آن مشکلی که به راحتی قابل رفع نیست و از دیگران کاری بر نمی‌آید، مشکلات اخروی و هول و ترس از بعضی مسایل اخروی است. مانند این که انسان نداند چه وضعیتی دارد آیا پرونده اعمال او، به نشانه‌ی خوب بودن و قبولی، به دست راست او داده می‌شود؟ و یا خیر به دست چپ او داده می‌شود؟، که این امر نشان از مردودی و بدی اعمال وی در دنیاست. و این حالت انتظار و ندانستن حکم خداوند و بلا تکلیفی، از اصل حکم خداوند به مردود بودن اعمال، سخت تر است. مانند شخصی که دادگاه قرار است حکم او را صادر کند در حالی که او نمی‌داند چه سرنوشتی در انتظار اوست و این هول و ترس و انتظار بسیار سخت است. لذا امام (علیه السلام) می‌فرمایند: من در چنین حالتی، کنار زایر عاشقم هستم، زایری که با عشق و معرفت به حق اهل بیت (علیهم السلام) برای انجام وظیفه و ابراز ارادت از راه دور به زیارتم آمده، من هم هنگام غربت و تنهایی او را کمک می‌نماییم.

مکان سخت دوم هنگامی است که شخص می‌خواهد از پل صراط عبور کند. پلی که در وصفش گفته شده است: از مو نازکتر و از شمشیر تیزتر است، و انسان باید با کوله باری از اعمال که بر دوشش سنگینی می‌کند از آن عبور کند. اعمالی که کمر شخص را می‌شکند. لذا امام (علیه السلام) می‌فرماید: در این هنگام که بسیار سخت است و از دیگران کاری بر نمی‌آید من به کمک زایر خویش می‌روم.

مکان و موقف سوم، وقت رسیدگی به پرونده‌ی اعمال شخص است و آن هنگامی است که اعمال شخص در کفه‌ی ترازو قرار می‌گیرد آن هم نزد خداوندی که فرموده «فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ

خَیْرًا یَرَه وَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ»⁽¹⁾خداوندی که در سنجش اعمال مثقال مثقال حساب می‌کند و دقت می‌کند و اعمال خالی از عشق و خلوص را پوچ و سبک می‌داند، لذا وقتی شخص ملاحظه می‌کند اعمال با این دقت محاسبه می‌شود و هیچ حرف و عمل و نیّتی از نظر خداوند مخفی نمانده، ترس و دلشوره سراپای او را در بر می‌گیرد و خویش را بی پناه و ضعیف می‌بیند. لذا امام (علیه السلام) می‌فرماید: ولو زایر من نداند، که چه چیزی باید از ما بخواهد و چه چیزی به صلاح اوست، و یا اصلا نمی‌داند که مشکلات و خطرهایی که او را تهدید می‌کند چیست! ولی ما در سه جای مهم و سخت آخرت او، حاضر می‌شوم و مشکلات او را حل می‌کنم. اعمال او را از سبکی خارج می‌کنم و چون از سر اخلاص و عشق و صفا به زیارت من آمده است اعمال او را ثقیل و سنگین و با ارزش می‌کنم و از این راه، آن ترس و وحشت و اضطراب زایر خویش را از بین می‌برم.

روایت فوق، با کلماتی مشابه از همین طریق نیز آمده است؛ و در متن آن تنها در یک جا «شطون» و در نقل دیگر «شطّ مزاری» بعد از «بعد داری» آمده است، کلمه‌ی «شطّ» و «شطن» به معنای دور شدن آمده است، بنابراین «شط مزاری» یا «شطون مزاری» به معنای دور بودن قبر امام (علیه السلام) می‌باشد و تغییری در معنا ایجاد نمی‌شود.

بن إسحاق النهاوندی قال: قال أبو الحسن الرضا (علیه السلام): من زارنی علی بعد داری وشطون مزاری أتیته یوم القیامة فی ثلاثة مواطن، حتی أخلصه من أهوالها: إذا تطایرت الکتب یمینا وشمالا وعند الصراط، وعند المیزان.⁽¹⁾

البته در برخی از روایات، تنها «من زارنی علی بعد داری أتیته یوم القیامة فی ثلاثة مواطن» آمده است.⁽³⁾یعنی بعد از «بُعد داری» «شط مزاری» نیامده است.

13-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و اعطای پاداش مجاهدان در راه خدا

از جمله پاداش‌هایی که زایران حرم امام هشتم (علیه السلام) از آن برخوردار می‌گردند، پاداشی است که خداوند برای مجاهدان در راه خودش مقرر نموده است، پاداشی که در آیات و روایات فراوان باب جهاد برای رزمندگان گفته شده است. و حتی در برخی از آیات نشانه‌ی ایمان و مومن حقیقی، مجاهدت در راه خداوند بیان گردیده است، مجاهدانی که از نعمت‌ها و رحمت خداوند بهره مند می‌گردند: [وَالَّذِینَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَالَّذِینَ آوَواْ وَّنَصَرُواْ أُولَئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَّهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ کَرِیمٌ]⁽¹⁾و کسانی که ایمان آورده و هجرت کرده و در راه خدا به جهاد پرداخته و کسانی که [مهاجران را] پناه داده و یاری کرده‌اند آنان همان مؤمنان واقعی‌اند برای آنان بخشایش و روزی شایسته‌ای خواهد بود.

آن‌چه در روایت قابل توجه است، میزان و مقدار زیاد پاداش است، چنان که در روایت گفته شده است به زایر امام رضا (علیه السلام) پاداش صد هزار مجاهد در راه خدا داده می‌شود، و این پاداش تنها بخشی از برکات زیارت امام (علیه السلام) است.

 1. الصدوق (رحمة الله) قال: و روی عن أبی الصلت عبد السلام بن صالح الهروی⁽²⁾، قال: سمعت الرضا (علیه السلام) یقول:…، ألا فمن زارنی

فی غربتی کتب الله عز وجل له اجر… ومائة ألف مجاهد،…⁽¹⁾

 «ابا صلت هروی از امام رضا (علیه السلام) نقل می‌کند که امام رضا (علیه السلام) می‌فرمودند:آگاه باش هر کسی در غربت مرا زیارت کند خداوند پاداش و ثواب صد هزار مجاهد در راه خدا را برایش می‌نویسد.»

در خبر دیگری نیز آمده است که خداوند به زایر امام (علیه السلام) اجر و ثواب کسی را خواهد داد، که در ابتدا جهت تجهیز مجاهدان اقدام نموده و سپس همراه مبارزان به جنگ رفته است، یعنی کسی که هم از مال خود در راه خدا گذشته و هم از جان خود در این راه می‌گذرد، در قرآن کریم چنین عملی نشانه‌ی ایمان واقعی و صداقت در گفتار و کردار شمرده شده است: ]إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أُوْلَئِکَ هُمُ الصَّادِقُون[⁽²⁾، در حقیقت مؤمنان کسانی‌اند که به خدا و پیامبر او گرویده و [دیگر] شک نیاورده و با مال و جانشان در راه خدا جهاد کرده‌اند اینانند که راست کردارند.

یعنی زایران امام (علیه السلام) از جمله مصادیق چنین آیاتی می‌باشند که در وفاداری صداقت خویش را به اثبات رسانده‌اند.

 «حسین بن یزید می‌گوید: شنیدم از امام صادق (علیه السلام) که می‌فرمودند: مردی از نسل فرزندم موسی (امام هفتم (علیه السلام)) به دنیا می‌آید که هم اسم امیرالمومنین (علیه السلام) است، پس در شهر طوس از سرزمین خراسان دفن می‌شود، به وسیله‌ی سم کشته می‌شود و در همان سرزمین غریبانه دفن می‌گردد، هرکس او را در حالی که عارف به حق امامتش می‌باشد زیارت کند، خداوند به او پاداش کسی را می‌دهد که در قبل از پیروزی در جنگ، در راه خدا انقاق، و همراه مجاهدان پیکار نموده است.»

14-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و اعطای پاداش شهید در راه خدا

اشاره

خوشا به حال زایر امام رضا (علیه السلام) که نه تنها از ثواب مجاهدان و تجهیز کنندگان مجاهدان در راه خدا برخوردار است، بلکه در روایات متعددی آمده است که زایر دلباخته‌ی حرم رضوی از اجر و ثواب شهدای راه خدا که بس عظیم است نیز برخوردار می‌باشد، آن هم نه یک شهید بلکه ثواب هفتاد حتی هزار شهید، و آن هم نه هر شهیدی بلکه ثواب شهدای جنگ بدر که اولین جنگ اسلام و کفر بوده است و شهدای آن از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. از این رو در ادامه به نقل اخبار وارده در این زمینه می‌پردازیم:

 «علی بن عبدالله قطرب نقل می‌کند: که امام رضا (علیه السلام) از کنار امام هفتم (علیه السلام) عبور کرد در حالی که امام رضا (علیه السلام) نوجوانی بودند و دیگر فرزندان امام هفتم (علیه السلام) نیز در کنار ایشان بودند، در این هنگام امام موسی بن جعفر (علیه السلام) به امام رضا (علیه السلام) اشاره نموده و فرمودند: این فرزند من در سرزمینی غریبانه می‌میرد،

پس هرکس او را در حالی که مطیع امر او و آگاه به حق اوست زیارت نماید، نزد خداوند عزیز و عظیم، همانند شهدای جنگ بدر می‌باشد.»

 «ابا صلت هروی از امام رضا (علیه السلام) نقل می‌کند که امام رضا (علیه السلام) می‌فرمودند: آگاه باش هر کسی در غربت مرا زیارت کند خداوند پاداش و ثواب هزار شهید را برایش می‌نویسد.»⁽¹⁾

 «حمزه بن حمران می‌گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمودند: به زودی نوه‌ی من در سرزمین خراسان در شهری که به آن طوس گفته می‌شود، کشته می‌شود، هر کس وی را در آن شهر در حالی که عارف و آگاه به حق اوست زیارت کند، در روز قیامت او را با

دستان خودم گرفته و داخل بهشت می‌کنم. هر چند که او در دنیا مرتکب گناهان کبیره شده و اهل گناه بوده باشد. راوی می‌گوید: عرض کردم: جانم فدایت، عرفان و آگاهی به حق امام چیست؟ امام (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: شناخت حق امام (علیه السلام) یعنی این که بدانی او امام و رهبر‌ی است که اطاعت از دستوراتش واجب است، بدانی که او دور از سرزمین و نزدیکان خویش و غریب است، غریبی که در غربت به شهادت رسیده است، شناخت حق امام یعنی این که بدانی هر کس در حالی که عارف به حق امامت اوست، او را زیارت کند، خداوند عزوجل ثواب هفتاد شهید را به او می‌بخشد، شهدایی که در مقابل پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) در حالی که حقیقت شهادت را درک کرده‌اند کشته شده اند.»

لطایف حدیث:

1- در حدیث شریف امام صادق (علیه السلام) با علم به آینده بیان می‌کند که بر سر فرزندانش چه مصیبت‌هایی در راه خدا وارد می‌شود، چنان که سایر ائمه (علیهم السلام) نیز به این امور آگاه بوده و با علم و صبر و حلم امامت و ولایت، آن مصایب را در راه خدا تحمّل می‌کردند و هیچ‌گاه زبان به شکوه و گلایه باز نکردند، بلکه با تمام وجود راه حق را یافته و با آگاهی به مصیبت‌ها و خطرها در آن مسیر حرکت نمودند تا به شهادت رسیدند.

2- نکته دیگری که از کلام امام (علیه السلام) در مورد زایر قبر     امام رضا (علیه السلام) به دست می‌آید، توجه اهل بیت (علیهم السلام) به عاشقان خویش است، به گونه‌ای که آنان را فراموش نکرده و کار آنان را به شخص دیگری واگذار نمی‌کنند، لذا امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید در روز قیامت من خود دست زایران نوه‌ام (امام رضا (علیه السلام)) را می‌گیرم و داخل بهشت می‌کنم و این کمال لطف و معرفت اهل بیت (علیهم السلام) در حق دوستان و شیعیانشان می‌باشد، و ما عاشقان اهل بیت (علیهم السلام) باید بدانیم که از طرف اهل بیت (علیهم السلام) هیچ غفلتی و کوتاهی نسبت به پیروانشان صورت نمی‌گیرد و اگر قصور و کوتاهی هست، از طرف ماست، و ما هستیم که با بی توجهی خود را محروم ساخته‌ایم.

گــر گـدا کاهــل بود

تقصیر صاحب خانه چیست

3- از نکات دیگر این روایت امیدی است که امام صادق (علیه السلام) به عاشقان امام رضا (علیه السلام) می‌دهند و می‌فرمایند: هر چند که زایر عاشق امام رضا (علیه السلام) اهل گناه باشد، آن هم گناهان کبیره ولی ما او را رها نمی‌کنیم و به پاس زحمتی که کشیده و عاشقانه و عارفانه فرزند ما را زیارت کرده، در قیامت به سراغش می‌رویم و دستش را می‌گیریم و به بهشت داخلش می‌کنیم، یعنی لطف اهل بیت (علیهم السلام) و محبت آنان، تنها نسبت به خوبان عالم نیست بلکه به افراد گناهکاری که از روی غفلت و بی دقتی و بی توجهی، مرتکب گناه شده‌اند و لو گناه کبیره، نیز توجه می‌کنند و کمک‌شان می‌کنند، و این مژده و بشارتی است به گناهکاران که یک بار دیگر گول شیطان را نخورند و از زیارت و توجه به    اهل بیت (علیهم السلام) که در واقع توجه به پاکی‌ها و اسوه و الگوهای الهی هستند غفلت ننمایند.

نکته‌ی قابل توجه: از مهم‌ترین کارهای شیطان نسبت به انسان‌های گناهکار ایجاد ناامیدی از درگاه رحمت و بخشش خداوند است، از این رو شیطان مرتب در گوش گناهکاران زمزمه می‌کند که تو با این همه گناه چطور به زیارت می‌خواهی بروی، تو کجا زیارت علی بن موسی الرضا (علیهم السلام) کجا؟ تو کجا نماز خواندن و عبادت کردن کجا؟ حرم امام (علیهم السلام) جای خوبان است و تو جایی نداری. آب از سر من و تو گذشته! و مانند این حرف‌ها که شیطان مرتب در گوش بندگان معصیت کار خدا می‌خواند، در حالی که خداوند مهربان می‌فرماید:[قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ الله إِنَّ الله یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ

هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ]⁽¹⁾بگو ای بندگان من که بر خویشتن زیاده‌روی روا داشته‌اید از رحمت‌خدا نومید مشوید؛ در حقیقت‌خدا همه گناهان را می‌آمرزد که او خود آمرزنده‌ی مهربان است.

پس هنگام شنیدن این کلماتِ شیطان باید بگوییم که خداوند انبیاء و ائمه و اولیا (علیهم السلام) را به عنوان واسطه‌ی فیض الهی برای ما گناهکاران فرستاده است، هرچند خوبان از آن‌ها استفاده بیشتری می‌برند ولی ما گناهکاران نیز سهم فراوانی از انبیاء و امامان (علیهم السلام) داریم. موضوع بخشش در آیه‌ی شریفه، گناهکاران و کسانی هستند که بر خود ظلم و به واسطه‌ی گناه بر نفس خویش اسراف نموده‌اند، از این رو خداوند به پیامبران و به خصوص پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله و سلم) دستور داده که اگر گناهکاران آمدند و از تو درخواست بخشش و مغفرت نزد خدا را کردند، تو ای پیامبر ما، برای آنان طلب مغفرت و بخشش کن و به آن‌ها اعلام کن که خداوند گناهانتان را می‌بخشد.⁽²⁾بنابر این وظیفه‌ی ما تنها خواستن از آن‌هاست، و اجابت و کمک نمودن، کار آن‌هاست که خداوند تضمین نموده است. پس حرم امام (علیه السلام) تنها جای خوبان نیست، بلکه جای کسانی که عاشقند و امام شناسند و لو بر اثر غفلت دچار گناه شده‌اند.

4- از نکته‌های دیگری که در این حدیث شریف وجود دارد، شرط و قیدی است که در روایت آمده است، شرطی که راوی

را به سوال وا داشته و در مورد آن از امام (علیه السلام) سوال می‌کند. یعنی شرط قبولی و پذیرش زیارت امام رضا (علیه السلام) که در اکثر روایاتی که در مورد زیارت امام (علیه السلام) آمده است، دیده می‌شود، یعنی همراه بودن زیارت با آگاهی و معرفت به حق امام (علیه السلام)، که راوی از امام صادق (علیه السلام) در مورد حقیقت آگاهیِ بر حق امامت سوال می‌کند که مقصود از عرفان به حق امام (علیه السلام) چیست؟

امام صادق (علیه السلام) نیز در مقام جواب می‌فرمایند: آگاهی به حق امامت یعنی این که بدانی:

هر امامی اطاعتش واجب است. و این امر، هم از نظر عقل و هم به واسطه‌ی شرع ثابت شده است، یعنی شخص باید بداند که برای رسیدن به سعادت و رستگاری، اطاعت از امام واجب است. و اطاعت از امام یعنی، نه از امام جا ماندن و نه از امام جلو افتادن بلکه همراه امام بودن و قدم جای قدم امام گذاشتن. اطاعت از امام معصوم (علیه السلام) یعنی: فهم این امر که معصوم (علیه السلام) کلامی جز کلام خدا نمی‌گوید و چیزی برای خود نمی‌خواهد. یعنی دلدادگی به مولا، مولایی که خدایش او را با نعم العبد (عبد خوب) خطاب می‌کند و هم خدا از او راضیست و هم او از خدا راضیست. عبد صالحی که به خاطر خداوند و حمایت از دین خدا به غربت می‌آید و در غربت به شهادت می‌رسد، علم به حق امام یعنی: فهم این مسئله که امام حجت خدا و واسطه‌ی فیض الهی است. و انسان کاملی است که نزد خداوند به مقام محمود، مقام شایسته‌ای که دارای حق شفاعت است، رسیده است. زیرا هر انسان آبرومندی که تمام آبروی خویش را برای خداوند قرار داده است، محبوب خدا می‌شود و حق شفاعت برای محبوب

خدا حداقل چیزی است که خداوند به بنده‌ی صالحش عنایت می‌کند.

شناخت حق امامت یعنی فهم این مسئله که برای نزدیک شدن به خداوند باید همان‌طور که امامان گفتند، گفت و همانطور که آنان عمل کردند، عمل نمود. شناخت حق امام (علیه السلام) یعنی آنان را دوست و همنشین خود گرفتن و فرقی بین مرده و زنده‌ی آنان قایل نشدن. دانستن این مسئله که ائمه (علیهم السلام) نه تنها کلام ما را می‌شنوند بلکه به اذن خداوند از نیات ما هم خبر دارند و مشکلات ما را می‌دانند و همان‌طور که خودشان فرموده‌اند: «حاجت نیازمند را قبل از این که بخواهد، برآورده بنمایید». حاجت عاشقان و زایران خویش را قبل از این که کلامشان با اشک معرفت همراه شود، برآورده می‌کنند. لذا با چنین معرفتی است که خداوند دعای زایر را مستجاب و گناهانش را می‌بخشد و ثواب فراوان که همان ثواب شهدای در راه خداوند است به آنان می‌دهد.

در برخی از روایات در فضیلت زیارت معصومین (علیهم السلام) به خصوص امام حسین (علیه السلام) آمده است، که زایر حرم شریف       ابا عبدالله (علیه السلام) نه تنها مورد شفاعت امام و معصومان (علیهم السلام) قرار می‌گیرد، بلکه از این امتیاز برخوردار می‌شود که می‌تواند دیگران را شفاعت نماید، چنان که در روایت عبد الله بن فضل هاشمی از امام صادق (علیه السلام) به آن تصریح شد:

فقال (الامام الصادق (علیه السلام)) له: یا طوسی من زار قبر أبی عبد الله الحسین بن علی (علیه السلام) وهو یعلم أنه إمام من قبل الله عز وجل

مفترض الطاعة علی العباد، غفر الله له ما تقدم من ذنبه وما تأخر، وقبل شفاعته فی خمسین مذنبا.⁽¹⁾

 «امام صادق (علیه السلام) فرمودند: ای مرد طوسی، هرکس قبر امام حسین (علیه السلام) را زیارت کند در حالی که می‌داند او از طرف خدای عزوجل امام برحق است و اطاعت او واجب است، خداوند تمام گناهان گذشته و آینده‌ی او را خواهد بخشید و شفاعت او (زایر) نسبت به پنجاه گناهکار قبول می‌شود.» و چنین امتیازی نشان دهنده‌ی مقام بالای زایر امام (علیه السلام) نزد خداست.

15-1. زیارت امام رضا (علیه السلام) و همراه بودن با امام (علیه السلام) در قیامت

یکی دیگر از برکات زیارت امام (علیه السلام) همراهی امام (علیه السلام) با زایر خویش در قیامت است، و علت این همراهی این است که زایر عاشق امام (علیه السلام) که عمری را با عشق اهل بیت (علیهم السلام) و یاد آنان سپری نموده است و در واقع همنشین خویش را اهل بیت (علیهم السلام) قرار داده است از این رو در ادامه‌ی این همنشینی و همراهی امام (علیه السلام) در قیامت نزد او می‌رود و زایر خود را مورد لطف قرار می‌دهد. و از آن‌جا که همراه امام (علیه السلام) باید در شان و منزلت امام باشد ائمه (علیهم السلام) با لطف خود او را به چنین مقامی رسانده و شخص از این طریق یار و همراه امام (علیه السلام) می‌گردد. چنان که روایات مختلفی بر این امر دلالت می‌نمود مانند:

 «اباصلت هروی در روایت دعبل از امام رضا (علیه السلام) نقل می‌کند که امام (علیه السلام) فرمودند: روزها و شب‌ها به پایان نمی‌رسد، تا این که شهر طوس محل رفت و آمد شیعیان و زایران من می‌شود، آگاه باشید که هر کس در غربتم مرا زیارت نماید، در روز قیامت هم شان و رتبه‌ی من، در حالی که گناهانش مورد بخشش قرار گرفته است، خواهد بود.»

16-1. ثواب دو رکعت نماز در کنار امام رضا (علیه السلام)

یکی از آداب زیارت امام (علیه السلام) به جا آوردن دو رکعت نماز زیارت است و ثواب چنین نمازی پاک شدن و بخشیده شدن گناهان است، همان‌گونه که در روایت ابا صلت هروی از امام رضا (علیه السلام) بر این امر دلالت می‌کند.

 «اباصلت هروی نقل می‌کند که از امام رضا (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمودند: به درستی که به زودی مظلومانه و از سر کِین و دشمنی مسموم شده و کشته می‌شوم و در کنار هارون دفن خواهم شد، و خداوند عزوجل تربت مرا محل رفت و آمد شیعیان و اهل بیتم (علیهم السلام) قرار می‌دهد. پس هرکس مرا در غربت زیارت کند، بر من واجب است که روز قیامت به دیدنش بروم. و قسم به خدایی که حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را به واسطه‌ی انتخابش برای رسالت، عزیز و با کرامت گردانید و او را از بین تمامی مخلوقاتش بر گزید، هیچ یک از شما درکنار قبر من دو رکعت نماز به جا نمی‌آورد، الا این که هنگام ملاقات با خداوند، مستحق مغفرت و بخشش خداوند خواهد بود.⁽¹⁾

2. فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) از زیارت امام حسین (علیه السلام)

یکی از مسایلی که در بخش ذکر فضایل زیارت امام رضا (علیه السلام) مطرح می‌شود، این است که در برخی از روایات آمده است که فضیلت زیارت امام رضا (علیه السلام) از زیارت امام حسین (علیه السلام) بیشتر است، و این امر ممکن است با توجه به مقام بالای اباعبدالله الحسین (علیه السلام) سوال برانگیز باشد، هرچند این بحث، بحث مهمی نمی‌باشد، زیرا همه‌ی ائمه (علیهم السلام) در حکم نور واحدند و هر یک از آن بزرگواران آن‌چه را که بر عهده داشتند به خوبی به انجام رساندند و هیچ سخن و عملی را بدون رضایت خداوند متعال انجام نداده‌اند، اما جهت بررسی و طرح برخی از پاسخ‌ها در این بخش به آن پرداخته می‌شود، والله هو العالم.

در روایت علی بن مهزیار آمده است: محمد بن یعقوب، عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن علی بن مهزیار، قال: قلت لأبی جعفر (علیه السلام): جعلت فداک. زیارة الرضا (علیه السلام) أفضل، أم زیارة أبی عبد الله الحسین (علیه السلام)، فقال: زیارة أبی أفضل، وذلک إن أبا عبد الله (علیه السلام) یزوره کل الناس، وأبی لا یزوره إلا الخواص من الشیعة.⁽¹⁾

 «علی بن مهزیار می‌گوید: خدمت امام جواد (علیه السلام) عرض کردم جانم فدایت، زیارت امام رضا (علیه السلام) با فضیلت تر است یا زیارت امام حسین (علیه السلام)؟ امام فرمودند: زیارت پدرم (امام رضا (علیه السلام))      با فضیلت‌تر است، زیرا امام حسین (علیه السلام) را همه‌ی مردم زیارت می‌کنند، اما پدر مرا جز افراد خاصی از شیعیان زیارت نمی‌کنند.»

بی‌تردید زیارت همه‌ی ائمه‌ی معصومین (علیهم السلام) دارای فضیلت است واثبات فضیلت برای هر یک از ائمه (علیهم السلام) به معنای نبود آن فضیلت برای امام دیگر نیست. اما چرا در این روایت، زیارت امام رضا (علیه السلام) بر زیارت امام حسین (علیه السلام) ترجیح داده شده است؟ و مراد از خواص که در روایت آمده است چیست؟ و آیا فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) نسبت به دیگران همیشگی است و یا موقت است؟ این پرسش‌ها، پرسش‌هایی است که با توجه به این روایت مطرح شده به پاسخ نیاز دارد. در مقام پاسخ به علت فضیلت بیشتر زیارت امام رضا (علیه السلام) نسبت به زیارت امام حسین (علیه السلام) یکی از امور ذیل محتمل است:

عقاید و مذاهب مختلفی که به اسم شیعه در آن زمان در حال رشد بودند، اهمیت توجه به امام هشتم (علیه السلام) را به عنوان نمادی خاص برای شیعه‌ی دوازده امامی در مقابل سایر فِرَق شیعه دو چندان می‌نمود، و همین امر باعث تأکید بیشتر ائمه اطهار (علیهم السلام) بر زیارت امام رضا (علیه السلام) شده است و روایاتی با این مضامین را از باب ترغیب و تشویق شیعیان برای زیارت امام رضا (علیه السلام)، بیان فرموده‌اند. و این تأکید هیچ منافاتی با فضیلت بیشتر و یا تساوی فضیلت زیارت امام حسین (علیه السلام) نسبت به سایر ائمه (علیهم السلام) نداشته و ندارد، همان گونه که در روایت صحیحه‌ی عبدالعظیم حسنی، به این امر تصریح شده است.

ماجیلویه، عن علی، عن ابیه، عن عبد العظیم قال: قلت لأبی جعفر (علیه السلام) قد تحیرت بین زیارة قبر أبی عبد الله (علیه السلام) وبین قبر أبیک (علیه السلام) بطوس فما تری؟ فقال لی: مکانک، ثم دخل وخرج ودموعه تسیل علی خدیه فقال: زوار قبر أبی عبد الله (علیه السلام) کثیرون وزوار قبر أبی (علیه السلام) بطوس قلیل.⁽¹⁾

 «عبدالعظیم حسنی می‌گوید: خدمت ابا جعفر امام جواد (علیه السلام) عرض کردم، گاهی اوقات متحیرم در این که به کربلا بروم و قبر اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را زیارت کنم و یا به شهر طوس و مشهد الرضا (علیه السلام) بروم و قبر پدرتان را درآنجا زیارت کنم نظر مبارک شما چیست؟ امام جواد (علیه السلام) فرمودند: در جای خود بمان، سپس داخل (اتاق) شدند و در حالی که قطرات اشک بر

چهره‌ی امام (علیه السلام) جاری بود برگشتند، سپس فرمودند: زایران قبر اباعبدالله الحسین (علیه السلام) فراوانند، در حالی که زایران قبر پدرم در شهر طوس کم است.»

همان‌طور که در این روایت مشاهده می‌شود، امام جواد (علیه السلام)، لزوم زیارت امام رضا (علیه السلام) را، زایران کم ایشان در مقابل زایران فراوان امام حسین (علیه السلام) می‌دانند و این امر نشان می‌دهد که مقصود از بیان فضیلت بیشتر برای زیارت امام رضا (علیه السلام) ترغیب و تشویق شیعیان به منظور رونق بخشیدن به زیارت امام رضا (علیه السلام) بوده است.

البته به همین نکته در روایت دیگری هم تصریح شده است:

قال الصادق (علیه السلام): یقتل لهذا ـ وأومأ بیده إلی مولانا موسی (علیه السلام) ـ ولد بطوس لا یزوره من شیعتنا إلا الأندر فالأندر.⁽¹⁾

 «امام صادق (علیه السلام) در حالی که با دستان خویش به  موسی بن جعفر (علیه السلام) اشاره می‌نمودند، فرمودند: فرزندی از وی در شهر طوس کشته می‌شود که از شیعیان ما جز تعداد بسیار کمی او را زیارت نمی‌کند.»

که از نظر شیعه‌ی دوازده امامی آن‌ها فاسد المذهب بوده و اعتقاداتشان مورد قبول نیست، بر فرقه‌هایی مانند زیدیه، اسماعیلیّه⁽¹⁾، قرامطه⁽²⁾و غیر آن شیعه اطلاق می‌گردد، درحالی که شیعه‌ی دوازده امامی نیستند. از این جهت کسانی که امامت ائمه (علیهم السلام) را تا امامت امام هشتم (علیه السلام) را می‌پذیرند، نسبت به امامان بعدی مشکل ندارند، و امامت آنان را نیز می‌پذیرند، در حالی که سایر فرق این گونه نیستند، از این رو چنان که در روایت علی بن مهزیار نیز گفته شد، امام حسین (علیه السلام) را تمام مردم زیارت می‌کنند، در حالی که امام رضا (علیه السلام) را گروه خاصّی از شیعیان زیارت می‌کنند.⁽³⁾

کامل الزیارة: أحمد بن جعفر البلدی، عن محمد بن یزید البکری، عن منصور ابن نصر المداینی، عن عبد الرحمن بن مسلم قال: دخلت علی الکاظم (علیه السلام) فقلت له: أیما أفضل الزیارة لأمیر المؤمنین صلوات الله علیه أو لأبی عبد الله (علیه السلام) أو لفلان أو فلان وسمیت الأئمة واحدا واحدا؟ فقال لی: یا عبد الرحمن بن مسلم من زار أولنا فقد زار آخرنا، ومن زار آخرنا فقد زار أولنا ومن تولی أولنا فقد تولی آخرنا ومن تولی آخرنا فقد تولی أولنا، ومن قضی حاجة لاحد من أولیائنا فکأنما قضاها لجمیعنا، یا عبد الرحمن أحببنا وأحبب فینا وأحبب لنا وتولنا وتول من یتولانا وأبغض من یبغضنا ألا وإن الراد علینا کالراد علی رسول الله (علیه السلام) جدنا ومن رد علی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فقد رد علی الله، ألا یا عبد الرحمن من أبغضنا فقد أبغض محمدا ومن أبغض محمدا فقد أبغض الله جل وعلا، ومن أبغض الله جل وعلا کان حقا علی الله أن یصلیه النار وماله من نصیر.⁽¹⁾

 «عبد الرحمن بن مسلم می‌گوید: خدمت امام کاظم (علیه السلام) رسیدم و عرض کردم: زیارت کدام یک از ائمه معصومین (علیهم السلام) با فضیلت‌تر است؟ زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) یا امام حسین (علیهم السلام) یا ائمه‌ی دیگر (وی می‌گوید اسامی یکایک ائمه اطهار (علیهم السلام) را نام بردم)؟ امام (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: ای عبدالرحمن! بدان هرکس اول ما (امام اول (علیه السلام)) را زیارت کند به درستی که انگار آخرین امام ما را زیارت کرده (یعنی بین زیارت امام اول (علیه السلام) و زیارت آخرین امام (علیه السلام) فرقی نیست) و هرکس آخرین امام ما را زیارت

کند انگار اولین امام ما را زیارت کرده و هرکس ولایت اولین ما را بپذیرد، انگار ولایت آخرین ما را پذیرفته است، و هرکس ولایت آخرین ما را بپذیرد، انگار ولایت اولین ما را پذیرفته است. و هر کس حاجت و نیاز یکی از دوستداران ما را برآورده کند انگار نیاز و حاجت تمام ما را برآورده است. ای عبدالرحمن ما را دوست داشته باش و در راه ما دوست داشته باش و برای ما (به خاطر ما) دوست داشته باش، و ما و هرکس که ما را دوست دارد دوست داشته باش، و هرکس ما را دشمن و مورد غضب قرار می‌دهد او را مورد غضب و دشمنی قرار بده. آگاه باش رد کننده‌ی ما (کسی که ولایت ما را رد می‌کند و نمی‌پذیرد) همانند رد کننده‌ی جد ما پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است و هرکس پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) را رد کند، خدا را رد کرده است. ای عبدالرحمن آگاه باش هرکس با ما دشمنی کند و مورد غضب قرار دهد حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را مورد دشمنی قرار داده است و هر کس حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را مورد دشمنی قرار دهد خداوند جلّ و اعلی را مورد دشمنی قرار داده است و هر کس با خداوند جلّ و اعلی دشمنی کند فرض است بر خداوند (یعنی خداوند حتماً این کار را خواهد کرد) که آتش را به او برساند و درون آتش بیاندازد. در حالی که هیچ کمک کننده‌ای برای او نیست.»

با توجه به فرض‌های ذکر شده و همچنین صراحت روایات عبد الرحمن بن مسلم بر فرق نداشتن زیارت ائمه‌ی اطهار (علیهم السلام)، مراد از افضل بودن زیارت امام رضا (علیه السلام) روشن می‌گردد. و آن‌چه از مجموعه‌ی روایات به دست می‌آید این است که همه‌ی معصومان (علیهم السلام)، در صدد یک امر بوده‌اند و آن عبارت است از

نهادینه کردن امر توجه و توسل و زیارت معصومان (علیهم السلام)، تا مردم به واسطه‌ی چنین ارتباطی از دریای بیکران علم واخلاق اهل بیت (علیهم السلام) بهره‌مند گشته و با افکار آنان از نزدیک آشنا شوند تا از طریق صواب دور نمانند، و دچار بی‌راهه‌ها و راهزنان ودزدان اعتقادی و ایمانی نشوند.

منابع و مصادر

4.امالی شیخ مفید، محمد بن النعمان العکبری البغدادی، چاپ نجف، 1381.

قزوینی، با مقدمه و ترجمه‌ی علی دوانی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم، 1366.

13.فرهنگ فرق اسلامی. محمد جواد مشکور، ص 47، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ سوم 1375.

مجموعه کتاب های ره توشه:

 آستان دوست

  آئین محبت

  باران فضیلت

  برهان قاطع

  پیروز حقیقی

  جلوه وصال

  حکایت آفتاب

  خورشید شب

  در دامان مهر

  شرح بی نهایت

  صحیفه صحت

  نشانی بهشت