خیر و برکت از نگاه قرآن و حدیث

مشخصات كتاب

سرشناسه : محمدي ري‌شهري، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادي : الخير و البركة في الكتاب و السنة.فارسي

عنوان و نام پديدآور : خير و بركت از نگاه قرآن و حديث/ تاليف محمد محمدي‌ري‌شهري، با همكاري محمد تقديري؛ ترجمه جواد محدثي.

مشخصات نشر : قم:موسسه علمي فرهنگي دارالحديث، سازمان چاپ و نشر، ۱۴۲۴ق.= ۱۳۸۲.

مشخصات ظاهري : ۶۶۴ص.

فروست : مركز تحقيقات دارالحديث؛ ۶۵

شابك : ۳۰۰۰۰ريال: 964-7489-60-9

يادداشت : عنوان اصلي: الخير والبركه في‌الكتاب والسنه.

يادداشت : عنوان روي جلد: خير و بركت در قرآن و حديث....

يادداشت : كتابنامه: ص. [۶۳۰] - ۶۵۰؛ همچنين به صورت زيرنويس.

عنوان روي جلد : خير و بركت در قرآن و حديث....

عنوان ديگر : خير و بركت در قرآن و حديث

موضوع : خير و شر (اسلام) -- احاديث

موضوع : خير و شر (اسلام) -- جنبه‌هاي قرآني

موضوع : نيكوكاري -- جنبه‌هاي قرآني

موضوع : نيكوكاري -- احاديث

موضوع : رزق و روزي -- احاديث

شناسه افزوده : تقديري، محمد، ۱۳۴۳ -

شناسه افزوده : محدثي، جواد، ۱۳۳۱ -، مترجم

شناسه افزوده : موسسه علمي - فرهنگي دارالحديث. سازمان چاپ و نشر

رده بندي كنگره : BP۱۴۱/۵ /خ۹۷م‌۳۳۰۴۱ ۱۳۸۲

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۲۱۸

شماره كتابشناسي ملي : م‌۸۳-۱۹۹۹۱

اشاره

پيش گفتار

پيش گفتارالحمد للّه ربّ العالمين ، و الصلاة والسلام على عبده المصطفى محمّد و آله الطاهرين و أصحابه الخيار الميامين . از مهم ترين مسائل فرهنگ بشرى ، «خير» و «بركت» است كه همه انسان ها با هر عقيده و انديشه دينى ، خواستار آن دو در زندگى خويش اند و همواره در پى فراهم آوردن زمينه هاى پيدايش آنها و رفع موانع تحقّق آنها هستند . از سوى ديگر ، اسلام، چيزى نيست جز دعوت به «خير (نيكى)» و آماده سازى اسباب و زمينه هاى آن و نيز بركندن ريشه هاى موانع تحقّق آن در جهت هموار كردن راه رسيدن به آن . از اين روست كه در قرآن و حديث، شاهد استعمال مكرّر «خير» و «بركت» در همه زمينه هاى اعتقادى ، اخلاقى ، عملى ، سياسى و اجتماعى هستيم . امّا متأسّفانه ، مجموعه اى كه اين متون دينى را يك جا گرد آورَد و در اختيار پژوهشگران قرار دهد ، وجود نداشت ، تا آن كه به فضل و منّت الهى ، اين كتاب ـ كه دهمين مجموعه مستقل از دانش نامه بزرگ ميزان الحكمة است ، با كوشش مستمر و چند ساله همكاران مركز تحقيقات دار الحديث ، آماده ، و اينك ترجمه گشت . در پايان اشاره مى كنيم كه روش ما در گزينش و ثبت نشانى در اين موسوعه،

.

بدين گونه است : ۱ . از نگاه ما احاديث رسيده از اهل بيت عليهم السلام در واقع، حديث رسول خدا صلى الله عليه و آلهاست . در تصريح به اين مطلب ، امام رضا عليه السلام مى فرمايد : إنّا عَنِ اللّهِ و عَن رَسولِهِ نُحَدِّثُ . ⁽¹⁾ما (اهل بيت) ، از خدا و پيامبرش حديث مى كنيم . و نيز امام صادق عليه السلام مى فرمايد : حَديثي حَديثُ أبي ، وحَديثُ أبي حَديثُ جَدّي ، وحَديثُ جَدّي حَديثُ الحُسَينِ ، وحَديثُ الحُسَينِ حَديثُ الحَسَنِ ، وحَديثُ الحَسَنِ حَديثُ أميـرِ المُؤمِنينَ عليهم السلام ، وحَديثُ أميـرِ المُؤمِنينَ حَديثُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، وحَديثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل. ⁽²⁾حديث من حديث پدرم ، و حديث پدرم حديث جدّم ، و حديث جدّم حديث حسين ، و حديث حسينْ حديث حسن ، و حديث حسن حديث امير المؤمنينْ ، و حديث امير المؤمنين حديث پيامبر خدا ، و حديث پيامبر خدا سخن خداست . از اين رو ، كلمه «حديث» در عنوان كتاب، اين معنا را مى رساند كه همه احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله و خاندان پاك او مورد استفاده و استناد كتاب قرار گرفته است . ۲ . تلاش شده تا تمامى روايات مربوط به يك موضوع، از مصادر روايى شيعه و اهل سنّت، پس از يادداشت بردارى مستقيم، با كمك گرفتن از نرم افزارهاى رايانه اى

.

گرد آيد و سپس، جامع ترين ، استوارترين و كهن ترين مصدر گزينش شود ، و ادعيه غير مستند به معصومان، جز در مواردى معدود، مورد استفاده قرار نگرفته است . ۳ . از تكرار روايات، پرهيز شده است، مگر در موارد ذيل : الف ـ نكته مهمى در تفاوت واژه ها و الفاظْ نهفته باشد ، ب ـ تفاوت لفظى در متون شيعى و سنّى وجود داشته باشد ، ج ـ متن روايت، كمتر از يك سطر و مربوط به دو باب باشد . ۴ . در صورتى كه متن هايى از پيامبر صلى الله عليه و آله و ديگر معصومان نقل شده باشد ، حديث پيامبر صلى الله عليه و آله در متن مى آيد و نشانى روايت ساير معصومان در پاورقى، مگر اين كه روايت منقول از ساير معصومان عليهم السلام حاوى نكته جديدى باشد كه در اين صورت، متن آن روايت هم آمده است . ۵ . پس از ذكر آيات در هر موضوع ، روايات به ترتيب معصومان عليهم السلام از پيامبر صلى الله عليه و آلهتا امام دوازدهم، نقل مى گردد ؛ مگر آن كه روايتى در تفسير آيه وارد شده باشد كه بر تمام روايات، مقدّم مى شود و يا آن كه تناسب موضوعى روايات، ترتيب ديگرى را اقتضا كند . ۶ . در ابتداى روايات، فقط نام رسول خدا و ديگر معصومان ذكر مى شود؛ مگر آن كه راوى ، ناقل فعل معصوم باشد يا سؤال و جوابى در ميان باشد، و يا آن كه راوى، لفظى را در متن آورده باشد كه سخن مَروىٌّ عنه نيست . ۷ . با توجّه به تعدّد اسامى والقاب معصومان عليهم السلام نام واحدى براى آنها انتخاب شده كه در ابتداى روايت، ذكر مى شود . ۸ . مصادر روايات، در پاورقى و به ترتيب معتبرترين مصدر، تنظيم و درج شده است . البته گاهى به خاطر پرهيز از تكرار ذكر اختلاف مصادر و نيز براى عدم تكرار راوى يا مروى عنه، اين ترتيب در غير مصدر اوّل، رعايت نشده است كه نكته آن بر اهل تحقيق پوشيده نيست .

.

۹ . در صورتى كه دسترسى به منابع اوّليه ممكن باشد، حديث از مصادر اوّليه نقل مى گردد و نشانى بحار الأنوار در احاديث شيعه و كنزالعمّال در احاديث اهل سنّت در پايان آن نشانى ها افزوده مى گردد . ۱۰ . پس از ذكر مصادر، گاه ارجاعاتى به برخى از منابع با تعبير «ر . ك = رجوع كنيد» داده شده است. در چنين مواردى، متن مورد نظر، تفاوت زيادى با متن اخذ شده داشته است؛ ولى با مطلب اصلى ، ارتباط دارد . ۱۱ . ارجاعاتى كه به ابواب ديگرِ اين كتاب داده شده، به جهت تناسب محتوايى ميان روايات آنهاست . ۱۲ . «درآمد»هايى در آغاز فصول و يا توضيحات و جمع بندى هايى در پايان آنها ذكر شده است كه چشم انداز كلّى روايات كتاب و باب، و گاه حل پاره اى از دشوارى هاى موجود در احاديث را نشان مى دهد . ۱۳ . و مهم ترين نكته اين كه تلاش شده حتى المقدور از طريق تأييد مضمون احاديث باب به وسيله قرائن عقلى و نقلى، تحصيلِ نوعى وثوق به صدور مجموعه آنها امكان پذير باشد . در پايان ، از همه فضلا و محقّقان عزيز دار الحديث ، بويژه حجّة الاسلام و المسلمين محمّد تقديرى و حجّة الاسلام و المسلمين سعيد سليمى ، كه در تهيّه اين كتاب كوشيده اند ، سپاسگزارى مى كنم و از خداوند مى خواهم كه بهترين پاداش و بيشترين نعمت را در هر دو سرا به آنان عطا فرمايد . ربّنا تقبّل منّا ، إنّك أنت العزيز الحكيم ، واجعل عواقب اُمورنا خيرا ، بحرمة محمّد وآله الأطهار الأخيار. محمّد محمّدى رى شهرى ۱۰ / جمادى الآخرة / ۱۴۲۳ ۱۸ / مرداد ماه / ۱۳۸۲

.

بخش اوّل : خيراشاره

درآمد

فطرى بودن شناخت خير و شر

درآمدمعناىِ : «خير» ، «معروف» ، «بِر» ، «احسان» و «حسنه» كه در مقابل شان «شر» ، «منكَر» ، «اثم» ، «اسائه» و «سيّئه» قرار مى گيرد ، روشن و بديهى است.

فطرى بودن شناخت خير و شرهر كس با هر گرايش اعتقادى و چارچوب فكرى و مذهبى ، و به طور فطرى، زيبايىِ «خير» و زشتىِ «شر» را تشخيص مى دهد. به سخن ديگر ، شناختِ «خير» و «شر» ، با ذات و حقيقت فطرى انسان ، درآميخته است، كه آفرينش همه انسان ها بدين گونه است كه ذاتا به «خير» تمايل دارند ⁽¹⁾و از «شر» بيزارند . از اين رو ، امام صادق عليه السلام در تفسير اين آيه شريف: «وَ هَدَيْنَـهُ النَّجْدَيْنِ ؛ ⁽²⁾او را به دو راه ، هدايت كرديم» مى فرمايد:

.

دعوت به مطلقِ «خير» و «معروف»

نَجدَ الخَيرِ وَ الشَّرِّ ؛ ⁽¹⁾راه خير و راه شر . اين هدايت ، همان هدايتِ فطرى است كه قرآن در آيه اى ديگر، از آن به «الهام» ، تعبير كرده است : «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا ⁽²⁾» ؛ سوگند به آن كه نفْس را آفريد و فجور و تقوايش را به او الهام نمود . «الهامِ تقوا» همان هدايت فطرى به سوى راه خير ، و «الهام فجور» ، همان هدايت فطرى به سوى راه شر است . خداوند سبحان ، انسان را به گونه اى آفريده كه مى تواند تقوا (خير) و فجور (شر) را تمييز دهد . از اين رو ، هر انسانى مى داند كه عدالت ، نيكوست و ستم ، زشت و بد است ؛ احسان به ديگران ، نيكوست و تجاوز به حقوق مردم ، بد است . حال اگر اين شناخت و آگاهى از انسان گرفته شود ، در واقع ، انسانيّت از او سلب شده ، و با حيوانات ديگر فرقى نخواهد داشت ، و به فرمايش امام على عليه السلام: مَن لَم يَعرِفِ الخَيرَ مِنَ الشَّرِّ، فَهُوَ بِمَنزَلَةِ البَهيمَةِ ؛ ⁽³⁾هر كس نيك را از بد باز نشناسد ، همچون حيوان است.

دعوت به مطلقِ «خير» و «معروف»به سبب فطرى و بديهى بودنِ معانىِ «خير» ، «معروف» ، «بِر» و «احسان» ، قرآن

.

كريم، مردم را به طور مطلق (بدون قيد و شرط) ، به اين مفاهيم دعوت مى كند: «وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ⁽¹⁾» ؛ بايد گروهى از شما باشند كه به خير ، فرا بخوانند و امر به معروف و نهى از منكر كنند؛ و آنان همان رستگاران اند. بر اساس اين آيه شريف ، خداوند متعال فرمان داده كه در ميان مسلمانان ، بايد همواره گروهى باشند كه مردم را به مطلقِ «خير» و انواع نيكى و نيكوكارى فرا بخوانند و آنان را به پايبندى به مطلقِ «معروف (امور شناخته شده)» وادار نمايند و از مطلقِ «شر» و انواع بدى ها و گناهان و مطلقِ «منكَر (امور ناشناخته)» باز دارند . نكته شايان توجّه ، اين است كه قرآن كريم ، «خير» و انواع خوبى را «معروف (شناخته شده)» ناميده و در مقابل، بدى ها و گناهان را «منكَر (ناشناخته)» نام نهاده است ؛ گويا ، اشاره به اين مطلب است كه فطرت سالم انسانى، با «خير و نيكى» مأنوس ، و با «شر و بدى» ، بيگانه است. ⁽²⁾نكته ديگر ، اين است كه تمام پايه هاى اعتقادى و برنامه هاى اخلاقى و عملى اسلام ، در چارچوب «خير» و «معروف» سامان يافته و تمام امورى كه اسلام با آن مخالفت كرده ، در چارچوبِ «شر» و «منكَر» قرار دارند. از اين رو ، كوتاه ترين سخن در شناساندن اسلام ، اين است كه: اسلام ، يعنى دعوت به نيكى ها و بازداشتن از بدى ها .

.

دعوت به مطلقِ «احسان»

دعوت به مطلقِ «برّ»

دعوت به مطلقِ «احسان»كلمه «احسان» نيز در نگرش قرآنى و حديثى ، چنان معناى گسترده اى دارد كه تا فراگيرى تمام معناى خير ، امتداد مى يابد. ⁽¹⁾اسلام ، جامعه انسانى را به مطلق نيكوكارى ها دعوت كرده است: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَـنِ ⁽²⁾» ؛ خداوند ، به دادگرى و نيكوكارى ، فرمان مى دهد . از نگاه امام على عليه السلام، هر كارى كه «معروف» خوانده مى شود ، «احسان» نيز گفته مى شود : كُلُّ مَعرُوفٍ إحسانٌ؛ ⁽³⁾هر معروفى ، احسان است .

دعوت به مطلقِ «بِر»واژه «بِرّ» ۴ همانند واژه هاى: «خير» و «معروف» ، از نگاه قرآن و احاديث ، به همه عقايد ، اخلاق و اعمال نيك و شايسته گفته مى شود. ⁽⁴⁾همچنان كه قرآن به نيكى و يارى بر نيكوكارى فرا مى خواند ، از «اثم (گناه)» برحذر مى دارد:

.

داورىِ فطرت هاى پاك

« وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الاْءِثْمِ وَالْعُدْوَ نِ ⁽¹⁾» ؛ يكديگر را در نيكى و پروا ، يارى كنيد و يكديگر را در گناه و تجاوز ، يارى نكنيد .

داورىِ فطرت هاى پاكنتيجه معنايى كه از «خير» و «شر» و الفاظ و اصطلاحات مشابه آن ارائه گرديد ، اين است كه يكى از معيارهاى شناخت «خير» از «شر» ، «معروف» از «منكر» ، «بِر» از «اثم» ، و «احسان» از «اسائه» ، داورىِ فطرت هاى پاك و سالم است . به عبارت ديگر ، احاديث اسلامى ، براى برطرف شدن ترديد در مورد خوبى يا بدى يك كار ، انسان را به داورىِ وجدان (فطرت) خويش ، ارجاع داده اند . پيامبر خدا در اين باره مى فرمايند: إنَّ الخَيرَ طُمَأنينَةٌ ، و إنَّ الشَّرَّ ريبَةٌ ؛ ⁽²⁾نيكى ، [ مايه] اطمينان خاطر است و بدى ، [ مايه] ترديد و دو دلى. نيز در سخنى ديگر مى فرمايند : البِرُّ مَا اطْمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ وَ اطْمَأَنَّت إلَيهِ النَّفسُ ، وَ الإثمُ ما حاكَ فِى القَلبِ و تَرَدَّدَ فِى الصَّدرِ و إن أفتاكَ النّاسُ ؛ ⁽³⁾نيكى ، آن است كه دل و جان نسبت به آن آرامش يابد ، و اثم (گناه) ، آن است كه در دل بچرخد و در سينه دچار ترديد باشد ، هر چند مردم به آن نظرمساعد دهند.

.

ارزش رأى مردم در برابر داورىِ وجدان

ارزيابى احاديث در محكمه وجدان

نه تنها فطرت پاك ، كار «خير» و «برّ» را تشخيص مى دهد ، بلكه دل ، از انجام دادن آن ، آرامش مى يابد. در مقابل ، دل به هنگام آلوده شدن به گناه و كارِ «شر» ، ناآرام مى گردد. ⁽¹⁾از اين رو در موارد شبهه، آرامش دل ، نشانه «خير» و «برّ» است و ناآرامى و بى قرارى آن ، نشانه «شر» و «اثم» .

ارزش رأى مردم در برابر داورىِ وجدانبرخى روايات ⁽²⁾بر اين نكته تأكيد كرده اند كه رأى مردم در برابر داورىِ وجدان ، بى ارزش است ؛ يعنى اگر وجدان ، درستى و خوبىِ كارى را گواهى مى دهد ، انسان حق ندارد به دليل اين كه مردم نمى پسندند ، آن را رها كند. نيز اگر وجدان كارى را نادرست و بد مى داند ، انسان حق ندارد آن را انجام دهد ، به اين دليل كه مردم ، آن را مى پسندند!

ارزيابى احاديث در محكمه وجدانبه طور كلّى ، احكام دين اسلام با منطق خرد و فطرت ، منطبق ، و با نيازهاى واقعى و خواسته هاى فطرى انسان ، كاملاً هماهنگ اند . امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد : إنَّهُ لَم يَأمُركَ إلاّ بِحَسَنٍ ، و لَم يَنهَكَ إلاّ عَن قَبيحٍ ؛ ⁽³⁾خداوند ، تو را جز به نيكى ، فرمان نداده و جز از زشتى ، نهى نكرده است. واجباتِ دينى ، همان دعوت به انجام دادن خيرات و نيكى ها هستند و محرّمات دينى ، چيزى جز باز داشتن از بدى ها و ناهنجارى ها نيستند. از

.

همين رو، امام على عليه السلاممى فرمايد: لَو لَم يَنْهَ اللّهُ عَن مَحارِمِهِ ، لَوَجَبَ أن يَجتَنِبَهَا العاقِلُ؛ ⁽¹⁾چنانچه خداوند از حرام هايش نهى نكرده بود ، بر عاقل بود كه از آنها بپرهيزد. بر اين پايه ، روشن مى شود كه محكمه وجدان ، علاوه بر تشخيص كارهاى خوب و بد ، مى تواند در پاره اى از موارد ، درباره درستى و نادرستى يا ميزان درستى سخنانى كه در ارتباط با مقرّرات اسلامى به پيامبر خدا و يا اهل بيت ايشان ، نسبت داده مى شود ، داورى كند؛ زيرا به طور قطع ، آنان بر خلاف منطق عقل و فطرت ، چيزى نگفته اند . از اين رو ، از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است كه: إذا سَمِعتُمُ الحَديثَ عَنّى تَعرِفُهُ قُلوبُكُم و تَلينُ لَهُ أشعارُكُم و أبشارُكُم و تَرَونَ أنَّهُ مِنكُم قَريبٌ، فَأَنَا أولاكُم بِهِ ؛ و إذا سَمِعتُمُ الحَديثَ عَنّى تُنكِرُهُ قُلُوبُكُم و تَنفِرُ مِنهُ أشعارُكُم و أبشارُكُم و تَرَونَ أنَّهُ بَعيدٌ منكُم، فَأَنَا أبعَدُكُم مِنهُ ؛ ⁽²⁾هرگاه سخنى از من شنيديد كه دل هايتان آن را مى شناسد و پوست و خونتان نسبت به آن نرم (پذيرا) مى شود و مى بينيد كه به شما نزديك است ، پس من به آن سخن ، سزاوارترم؛ و هرگاه حديثى از من شنيديد كه دل هايتان آن را نمى پذيرد و خون و پوستتان از آن مى رمد و آن را ا زخودتان دور مى يابيد ، پس من از آن ، دورترم.

.

نياز عقل و فطرت به وحى

نياز عقل و فطرت به وحىنكته بسيار مهم و شايان دقّت ، اين است كه عقل و فطرت از تشخيص تمام مصاديق خير و شر ناتوان اند؛ زيرا به همه مصلحت ها و مفسده ها احاطه ندارند ، كه انسان ، گاه به دليل دلبستگى و احساس علاقه به چيزى ، آن را «خير» مى پندارد ، يا به دليل نداشتن رابطه يا علاقه به چيزى ، آن را «شر» مى انگارد . به همين جهت ، قرآن كريم به انسان هشدار مى دهد كه: «وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْـئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْـئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ⁽¹⁾» ؛ چه بسا چيزى را خوش نمى داريد؛ ولى برايتان خوب است ، و چه بسا چيزى را دوست داريد؛ ولى برايتان بد است . نيز در جايى ديگر مى فرمايد: «فَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْـئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا ⁽²⁾» ؛ چه بسا چيزى را خوش نمى داريد؛ ولى خداوند براى شما در آن ، خير فراوان قرار مى دهد . به سخن ديگر ، آن احساس گذرا و ناپايدارى كه براى انسان پيش مى آيد و از چيزى خوشش مى آيد و با آن خو مى گيرد ، يا از چيزى بيزار و گريزان مى شود ، نشانه خير و يا شر بودنِ آن نيست ؛ بلكه ملاك خير و شر بودنِ يك چيز ، در نقش آن در آسايش ابدى و خوشبختىِ درازمدّت انسان نهفته است . از اين رو امام على عليه السلامتأكيد مى نمايد كه:

.

اسباب خير

ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعدَهُ الجَنَّةُ ، و ما خَيرٌ بِخَيرٍ بَعدَهُ النّارُ ، و كُلُّ نَعيمٍ دونَ الجَنَّةِ مَحقورٌ ، و كُلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ عافِيَةٌ؛ ⁽¹⁾شرّى كه پس از آن بهشت است ، شر نيست و خيرى كه در پى آن ، آتش دوزخ است ، خير نيست . هر نعمتى كم تر از بهشت ، ناچيز است و هر بلا و رنجى كم تر از دوزخ ، عافيت است. بدين ترتيب ، عقل و فطرت براى تشخيص «خير» و «شر» در همه موارد ، نيازمند «وحى»اند. «وحى» ، به عنوان سرچشمه اى كه به تمام مصلحت ها و مفسده ها احاطه دارد ، مى تواند براى تأمين سعادت ابدى انسان ، كامل ترين برنامه زندگى را ارائه كند . امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد: إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أنزَلَ كِتابا هادِيا يُبَيِّنُ فيهِ الخَيرَ وَ الشَّرَّ فَخُذوا نَهجَ الحَقِّ ، تَهتَدوا ؛ وَ اصْدِفوا عَن سَمتِ الشَّرِّ ، تَقصِدوا؛ ⁽²⁾خداوند متعال ، كتابى هدايتگر ، فرو فرستاده كه خوب و بد را در آن ، بيان مى كند. پس روش حق را پيش بگيريد تا راه يابيد ، و از راه بدى رويگردان شويد تا به راه آييد.

اسباب خيرتا اين جا روشن شد كه مفهومِ «خير» و الفاظ مشابه آن ، مفهومى بديهى و فطرى اند و اسلام ، كه برنامه تكامل انسان است ، او را براى رسيدن به مقصد ـ كه تكامل مادّى و معنوى و دست يافتن به كمال مطلق است ـ به انجام دادن آنها فرا مى خواند و برمى انگيزد .

.

سيماى نيكان

البتّه اين شناختِ بديهى و فطرى ، براى رسيدن انسان به مقصودش ، كافى نيست ؛ بلكه انسان براى شناخت همه جانبه «خير» و تشخيص تمام مصاديق آن و مهم تر از آن ، براى پيمودن راه هاى «خير» ، به «وحى» نياز دارد . متون و شواهد دينى كه بر اين مدّعا دلالت مى كنند ، در فصل اوّل و دوم بخش نخست كتاب ، خواهند آمد . فصل سوم نيز در مورد اسباب و ابزار و مبادى «خير» است . در اين فصل ، متونى كه بر اين معنا دلالت دارند ، در حدّ توان ، مورد كاوش قرار گرفته اند. اين متون به دو دسته تقسيم مى شوند: دسته اوّل: آنچه در تشخيص «خير» نقش دارند ، كه با عنوان «مبادى علمى» آمده اند ؛ مانند: «قرآن» كه مصداق روشن و بى بديلِ وحى الهى است ، «اهل بيت» كه مفسّران قرآن اند ، «عقل» كه در احاديث اسلامى اغلب به عنوان «وجدان اخلاقى» توصيف شده است ، و «علم» كه از همين مبادى علمى به شمار مى آيد . دسته دوم : آنچه در دستيابى به «خير» مؤثّر است؛ همانند: تلاش ، توفيق ، همنشينى با نيكان و... كه با عنوان «مبادى عملى و اخلاقى» مطرح شده اند . گفتنى است احاديثى كه در ذيل عنوان هاى: «آنچه با آن، مى توان به خير دنيا دست يافت» و «مجموعه هاى نيكى» آمده اند، اغلب به اين بخش ، مربوط مى شوند .

سيماى نيكانفصل چهارم ، عهده دار بيان نشانه هايى است كه جامعه هاى برخوردار از «خير» و انسان هاى شايسته و نيكوكار، داراى آنها هستند. در اين فصل، ويژگى هاى انسان برتر و مسلمان شايسته ، به تفصيل، از نگاه احاديث اسلامى ، تبيين و تفسير شده است .

.

آثار نيكوكارى

موانع نيكوكارى

آثار نيكوكارىفصل پنجم ، به آثار و بركات نيكوكارى پرداخته است. در اين فصل ، اثبات شده است كه از نگاه اسلام ، نيكى خميرمايه رشد و تكامل انسان و جامعه انسانى است و نيكوكار در واقع ، به خود خدمت مى كند ، هر چند كارش در راستاى خدمت به ديگران باشد . خداوند ، نيكوكار را دوست مى دارد. نيكى ، نه تنها پاداش الهى را در پى دارد ، بلكه پاداش آن مى تواند تا بى نهايت امتداد و گسترش يابد . نيكوكارى ، دل و جان را روشن مى كند ، نام نيك و محبوبيّت مردمى مى آورد و در نهايت به خير دنيا و آخرت مى انجامد . نيكى به مردم ، گشاينده قلعه دل هاست ، زمام دل ها را در دست انسانِ نيكوكار قرار مى دهد ، انسان هاى آزاده را به فرمانبرى و همراهى وا مى دارد ، بلاها را از انسان دور مى سازد و او را مورد ستايش و ثناى ديگران قرار مى دهد . نيكى و خدمت رسانى به مردم ، موجب نيك فرجامى ، استمرار و فراوانى نعمت ، افزايش ثروت ، و تداوم قدرت و شوكت و رياست مى شود ، افزون بر اين كه رهتوشه قيامت است و مايه برخوردارى از شفاعت و حفظ (سلامت) نسل و آسانى حساب قيامت و نيز موجب ورود به بهشت برين .

موانع نيكوكارىدر فصل ششم ، موانع نيكوكارى، از نگاه متون اسلامى ، مورد بررسى قرار گرفته است و امورى مانند: خودكم بينى و عقده حقارت ، بُخل ، سنگدلى ، انكار ، ناسپاسى و شايد خطرناك تر از همه ، همنشينِ بد ، عوامل بازدارنده از نيكى شمرده شده اند . امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد:

.

۱ . معناى اسمى و وصفىِ «خير»

لِكُلِّ شَيء آفَةٌ ، و آفَةُ الخَيرِ قَرينُ السوءِ؛ ⁽¹⁾هر چيزى را آفتى است و آفت نيكى ، همنشين بد است . پس براى پرورش انسان هاى شايسته و نيكوكار ، چاره اى جز برنامه ريزى براى پيشگيرى و يا زدودن اين موانع نيست . در مورد معناى «خير» ، چند نكته ، قابل توجّه است:

۱ . معناى اسمى و وصفىِ «خير»همان گونه كه در مفردات ألفاظ القرآن آمده ، كلمه «خير» و «شر» ، گاه در معناى اسمى (به معناى نيكى) ، مانند: «وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ ؛ بايد گروهى از شما باشند كه به نيكى دعوت كنند» ، و گاه در معناى وصفى (به معناى نيكوكارتر و نيك تر) ، مانند: «مَا نَنسَخْ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَآ ؛ ⁽²⁾هيچ آيه اى را نسخ نمى كنيم يا از ياد نمى بريم ، مگر آن كه بهتر از آن را مى آوريم» به كار مى روند. در صورت دوم ، «خير» معناى صفت تفضيلى دارد. ۳ گفتنى است كه «خير» و «شر» به معناى اسمى ، گاه به معناى كار خوب و بد به كار مى روند و گاه نيز به معناى پديده خوب و بد استعمال مى شوند ، چنان كه در تفسير «خير» به صحّت و ثروت ، و «شر» به بيمارى و فقر ، چنين است .

.

۲ . فرق ميان «خَير» و «خِير»

۳ . «خير» ، وزير عقل

نيز در صورت دوم است كه مسئله حكمت «خير» و «شر» ⁽¹⁾قابل طرح و سؤال است . نكته ديگر ، اين است كه از ديدگاه متون اسلامى ، «خير» به معناى نخستش ـ كه همان ارزش هاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى است ـ مقدّمه خير دنيا و آخرت به مفهوم دوم است .

۲ . فرق ميان «خَير» و «خِير»در لغت ، «خَيْر» ، ضدّ «شرّ (بدى)» است ، و «خِيْر» به معناى «جود (بخشندگى)» است. ⁽²⁾

۳ . «خير» ، وزير عقلدر حديثى معروف از امام صادق عليه السلام در تبيين سپاهيان عقل و جهل ، «خير» نخستين سپاه عقل ، و «شر» نخستين سپاه جهل، شمرده شده اند . متن حديث ، چنين است : ثُمَّ جَعَلَ لِلعَقلِ خَمسَةً و سَبعينَ جُندا ... فَكانَ مِمّا أعطَى العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعينَ الجُندَ : الخَيرُ ؛ و هُوَ وَزيرُ العَقلِ ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ ؛ و هُوَ وَزيرُ الجَهلِ؛ ⁽³⁾خداوند براى عقل ⁽⁴⁾، هفتاد و پنج سپاه قرار داد ... . از جمله هفتاد و پنج سپاهى كه به عقل عطا فرمود ، يكى «خير» است كه وزير عقل است ، و ضدّ آن را «شر» قرار داد كه وزير جهل است .

.

۴ . فرق «خير» و «بركت»

۵ . آسان تر بودنِ كار خير

معناى عقل در اين جا ، وجدان اخلاقى است . ⁽¹⁾از اين رو ، انجام دادن كارهاى خير ، موجب تقويت آن است و انجام دادن كارهاى شر ، موجب ضعف آن . همچنين «خير» ، همه ارزش هاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى را در بر مى گيرد و «شر» شامل همه ضدّ ارزش هاست . از اين رو ، آن دو سرآغاز سپاه عقل و جهل قرار گرفته اند .

۴ . فرق «خير» و «بركت»معناى «خير» ، كار نيك و سودمند است؛ امّا «بركت» ، به معناى تداوم و توسعه و پايدارى خير است. به سخن ديگر ، هر جا «بركت» باشد ، «خير» هست؛ امّا عكس آن ، صادق نيست و به اصطلاح ، نسبت ميان اين دو واژه ، عموم و خصوص مطلق است .

۵ . آسان تر بودنِ كار خيراز آنچه گذشت ، روشن مى شود كه گرايش به «خير (نيكى)» و نفرت از «شر (بدى)»، فطرى است و فطرت هاى پاك و سالم ، از انجام دادن كارهاى خير ، احساس آرامش مى كنند ، آلودگى را بر نمى تابند و از گناه رويگردان اند . بر اين اساس ، براى آنها انجام دادن كارهاى نيك ، آسان تر از انجام دادن كارهاى نارواست ، و به فرمايش امام على عليه السلام : الخَيرُ أسهَلُ مِن فِعلِ الشَّرِّ؛ ⁽²⁾نيكوكارى ، آسان تر از انجام دادن بدى است. البتّه اين مطلب ، در مورد كسانى صادق است كه سرشت انسانى شان ،

.

همچنان پاك مانده است و در مسير فطرت زندگى مى كنند؛ ولى درباره كسانى كه فطرت خود را آلوده اند ، درست عكس اين مطلب ، صادق است. هر چه فطرت آلوده تر شود ، انجام دادن كارهاى خير برايش ، سخت تر و انجام دادن كارهاى شر ، آسان تر مى گردد و به فرموده امام باقر عليه السلام : إنَّ اللّهَ ثَقَّلَ الخَيرَ عَلى أهلِ الدُّنيا كَثِقلِهِ فى مَوازينِهِم يَومَ القِيامَةِ ؛ و إنَّ اللّهَ عز و جل خَفَّفَ الشَّرَّ عَلى أهلِ الدُّنيا كَخِفَّتِهِ فى مَوازينِهِم يَومَ القِيامَةِ؛ ⁽¹⁾خداوند ، انجام دادن كار خوب را براى اهل دنيا سنگين ساخته است ، آن گونه كه كار نيك ، در ميزان آنان در روز قيامت ، سنگين است؛ و خداوند ، انجام دادن كار بد را براى اهل دنيا سبك ساخته است ، آن گونه كه در ميزان آنان در روز قيامت ، سبك است.

.

الفصل الاول : معرفة الخير۱ / ۱مَبدَأُ مَعرِفَةِ الخَيرِ وَالشَّرِّالكتاب« وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا . ⁽¹⁾»

« لَقَدْ خَلَقْنَا الاْءِنسَـنَ فِى كَبَدٍ . . . وَ هَدَيْنَـهُ النَّجْدَيْنِ . ⁽²⁾»

الحديث۱۰۶۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن حمزة بن محمّد عن أبي عبد اللّه عليه السلام :سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ هَدَيْنَـهُ النَّجْدَيْن» ، قالَ : نَجدَ الخَيرِ وَالشَّرِّ . ⁽³⁾.

فصل يكم: شناخت خير

۱ / ۱ريشه شناخت نيكى و بدى

فصل يكم: شناخت خير۱ / ۱ريشه شناخت نيكى و بدىقرآن«سوگند به نَفْس آدمى و آن كه آن را درست كرد * و پليدى و پرهيزگارى اش را به آن الهام نمود » .

«به راستى كه انسان را در رنج آفريديم * ... و هر دو راه را به او نمايانديم » .

حديث۱۰۵۹۸.امام باقر عليه السلام :الكافىـ به نقل از حمزة بن محمّد ـ: از امام صادق عليه السلامدرباره آيه : «هر دو راه را به او نمايانديم» پرسيدم . فرمود: «راه نيكى و بدى» .

.

۱۰۵۹۹.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :مَن لَم يَعرِفِ الخَيرَ مِنَ الشَّرِّ فَهُوَ بِمَنزِلَةِ البَهيمَةِ . ⁽¹⁾۱ / ۲ميزانُ مَعرِفَةِ الخَيرِ وَالشَّرِّأ ـ طُمَأنينَةُ النَّفسِ۱۰۵۹۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :دَع ما يُريبُكَ إلى ما لا يُريبُكَ ؛ فَإِنَّ الخَيرَ طُمَأنينَةٌ ، وإنَّ الشَّرَّ ريبَةٌ . ⁽²⁾۱۰۵۹۶.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام ( ـ فيما كَتَبَ إلى مَن سَألَهُ عَنِ المَساكينِ الذ ) عنه صلى الله عليه و آله :البِرُّ ما طابَت بِهِ النَّفسُ وَاطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ ، وَالإِثمُ ما جالَ فِي النَّفسِ وتَرَدَّدَ فِي الصَّدرِ . ⁽³⁾۱۰۵۹۵.امام صادق عليه السلام ( ـ وقتى از ايشان سؤال شد كه آيا به گداهايى كه درِ ) عنه صلى الله عليه و آله :البِرُّ [ مَا] ⁽⁴⁾انشَرَحَ لَهُ صَدرُكَ ، وَالإِثمُ ما حاكَ في صَدرِكَ وإن أفتاكَ عَنهُ النّاسُ . ⁽⁵⁾۱۰۵۹۴.امام صادق عليه السلام ( ـ نيز درباره همين آيه ـ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سُئِلَ عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ ـ: البِرُّ حُسنُ الخُلُقِ ، وَالإِثمُ ما حاكَ في صَدرِكَ وكَرِهتَ أن يَطَّلِعَ عَلَيهِ النّاسُ . ⁽⁶⁾.

۱ / ۲معيار شناخت نيكى و بدى

الف ـ آرامش جان

۱۰۵۹۳.امام باقر و امام صادق عليهما السلام ( ـ درباره آيه: «براى سائل و محروم» ـ ) امام على عليه السلام :هر كس نيك و بد را از هم باز نشناسد، همچون چارپايان است .۱ / ۲معيار شناخت نيكى و بدىالف ـ آرامش جان۱۰۵۹۳.الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ عليهما السلام ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «لِلسائلِ و المَحرومِ» {/ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آنچه تو را به ترديد مى افكند، وا گذار و به سوى چيزى رو كن كه در تو ترديد نمى انگيزد؛ چرا كه نيكى، [ مايه] اطمينان و آرامش است و بدى، [ موجب اضطراب و] ترديد .۱۰۵۹۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكى، آن است كه جان با آن آرام گيرد و دل با آن اطمينان يابد؛ و گناه آن است كه در درون ، اضطراب پديد آورد و در سينه ، ترديد .۱۰۵۹۱.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكى، آن است كه سينه ات براى آن گشاده شود و گناه، آن است كه در دلت اضطراب ايجاد كند، هر چند مردم [ بر خلاف آنچه دلت مى فهمد،] اظهارنظر كنند .۱۰۵۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ چون از ايشان پرسيدند: نيكى و گناه چيست؟ ـ: نيكى، خوشرفتارى است؛ و گناه، آن است كه در سينه ات اضطرابْ پديد آورد و خوش نداشته باشى كه مردم از آن آگاه شوند .

.

۱۰۵۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن أبي اُمامة :سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله : مَا الإِثمُ؟ قالَ : إذا حاكَ في صَدرِكَ شَيءٌ فَدَعهُ . ⁽¹⁾۱۰۵۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن أبي ثعلبة الخشنيّ :قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، أخبِرني بِما يَحِلُّ لي ويَحرُمُ عَلَيَّ ؟ قالَ : فَصَعَّدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آلهوصَوَّبَ فِيَ النَّظَرَ ، فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله : البِرُّ ما سَكَنَت إلَيهِ النَّفسُ ، وَاطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ ، وَالإِثمُ ما لَم تَسكُن إلَيهِ النَّفسُ ، ولَم يَطمَئِنَّ إلَيهِ القَلبُ ، وإن أفتاكَ المُفتونَ . ⁽²⁾۱۰۵۹۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الزهد عن عبد الرحمان بن معاوية بن حُديج :إنَّ رَجُلاً سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهفَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، ما يَحِلُّ لي مِمّا يَحرُمُ عَلَيَ؟

فَسَكَتَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، فَرَدَّ عَلَيهِ ثَلاثَ مَرّاتٍ ، كُلُّ ذلِكَ يَسكُتُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، فَقالَ : مَنِ السائِلُ؟

فَقالَ الرَّجُلُ : أنَا ذا يا رَسولَ اللّهِ .

فَقالَ ـ ونَقَرَ بِإِصبَعَيهِ ـ : ما أنكَرَ قَلبُكَ فَدَعهُ . ⁽³⁾۱۰۵۹۰.عنه صلى الله عليه و آله :المعجم الكبير عن واثلة بن الأسقع :تَراءَيتُ لِلنَّبِيِ صلى الله عليه و آلهبِمَسجِدِ الخَيفِ ، فَقالَ لي أصحابُهُ : إلَيكَ يا واثِلَةُ ـ أي تَنَحَّ ـ عَن وَجهِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله . فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله : دَعوهُ فَإِنَّما جاءَ لِيَسأَلَ .

فَدَنَوتُ فَقُلتُ : بِأَبي أنتَ واُمّي يا رَسولَ اللّهِ ، أفتِنا عَن أمرٍ نَأخُذُهُ عَنكَ مِن بَعدِكَ .

قالَ : لِتُعِنكَ نَفسُكَ .

فَقُلتُ : كَيفَ لي بِذلِكَ؟

فَقالَ : تَدَعُ ما يُريبُكَ إلى ما لا يُريبُكَ وإن أفتاكَ المُفتونَ .

فَقُلتُ : وكَيفَ لي بِعِلمِ ذلِكَ؟

قالَ : تَضَعُ يَدَكَ عَلى فُؤادِكَ ؛ فَإِنَّ القَلبَ يَسكُنُ لِلحَلالِ ولا يَسكُنُ لِلحَرامِ ، وإنَّ الوَرِعَ المُسلِمَ يَدَعُ الصَّغيرَ مَخافَةَ أن يَقَعَ فِي الكَبيرِ . ⁽⁴⁾.

۱۰۵۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو اُمامه ـ: كسى از پيامبر خدا پرسيد: گناه چيست؟ فرمود: «آن گاه كه چيزى در سينه ات اضطراب ايجاد كرد، آن را وا گذار» .۱۰۵۸۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو ثعلبه خشنى ـ: به پيامبر خدا گفتم: اى پيامبر خدا! مرا از آنچه بر من حلال و حرام است، آگاه ساز. پيامبر صلى الله عليه و آلهنفس عميقى كشيد و به دقّت نگريست و فرمود: «نيكى، آن است كه دل با آن آرام گيرد و قلب با آن اطمينان يابد؛ و گناه، آن است كه جان به آن آرام نشود و قلب با آن اطمينان نيابد، هر چند فتوادهندگانْ تو را [ بر خلاف آنچه احساس مى كنى ، ]فتوا دهند».۱۰۵۸۷.الدرّ المنثور ( ـ به نقل از ابن عباس ـ ) الزهدـ به نقل از عبد الرحمان بن معاوية بن حُديج ـ: مردى از پيامبر خدا پرسيد: چه چيز بر من حلال و چه چيز بر من حرام است؟ پيامبر خدا سكوت كرد.

وى سؤال خود را سه بار تكرار كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله در هر سه بار، سكوت نمود و آن گاه فرمود: «سؤال كننده چه كسى بود؟» .

گفتم: من ، اى پيامبر خدا!

پيامبر صلى الله عليه و آله، در حالى كه با دو انگشت خود تلنگر مى زد، فرمود: «آنچه را دلت ناشايسته مى بيند، وا گذار» .۱۰۵۸۶.امام كاظم عليه السلام :المعجم الكبيرـ به نقل از واثلة بن اسقع ـ: در مسجد خَيْف به چشم پيامبر صلى الله عليه و آلهديده شدم. يارانش به من گفتند: اى واثله! از جلوى چشم پيامبر دور شو! پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «وا گذاريدش؛ آمده است تا بپرسد» .

نزديك ايشان شدم و گفتم: پدر و مادرم فدايت،اى پيامبر خدا! به ما دستورى بده كه پس از تو به آن عمل كنيم .

فرمود: «دلت يارى ات كند» .

گفتم: چگونه ممكن است؟

فرمود: «آنچه تو را به ترديد مى افكند، وا گذار و آنچه تو را به شك نمى افكند، انجام بده، هر چند فتوادهندگان، [ بر خلاف آنچه مى فهمى ،] رأى دهند».

گفتم: اين را از كجا بدانم؟

فرمود: «[ براى اين كار ،] دستت را روى دلت مى گذارى؛ چرا كه قلب، در برابر حلال، آرامش مى يابد؛ ولى براى حرام، آرام نمى شود. همانا مسلمانِ پرهيزگار، گناه كوچك را رها مى كند تا مبادا به گناه بزرگ دچار شود» . .

۱۰۵۸۵.امام صادق عليه السلام :مسند ابن حنبل عن وابصة بن معبد :أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأنَا اُريدُ ألاّ أدَعَ شَيئا مِنَ البِرِّ وَالإِثمِ إلاّ سَأَلتُهُ عَنهُ ، وإذا عِندَهُ جَمعٌ ، فَذَهَبتُ أتَخَطَّى النّاسَ .

فَقالوا : إلَيكَ يا وابِصَةُ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، إلَيكَ يا وابِصَةُ .

فَقُلتُ : أنَا وابِصَةٌ ، دَعوني أدنو مِنهُ فَإِنَّهُ مِن أحَبِّ النّاسِ إلَيَّ أن أدنُوَ مِنهُ .

فَقالَ لي : اُدنُ يا وابِصَةُ ، اُدنُ يا وابِصَةُ .

فَدَنَوتُ مِنهُ حَتّى مَسَّت رُكبَتي رُكبَتَهُ .

فَقالَ : يا وابِصَةُ ، اُخبِرُكَ ما جِئتَ تَسأَلُني عَنهُ أو تَسأَلُني؟

فَقُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ فَأَخبِرني .

قالَ : جِئتَ تَسأَلُني عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ؟

قُلتُ : نَعَم .

فَجَمَعَ أصابِعَهُ الثَّلاثَ فَجَعَلَ يَنكُتُ بِها في صَدري ويَقولُ : يا وابِصَةُ استَفتِ نَفسَكَ ، البِرُّ مَا اطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ وَاطمَأَنَّت إلَيهِ النَّفسُ ، وَالإِثمُ ما حاكَ فِي القَلبِ وتَرَدَّدَ فِي الصَّدرِ وإن أفتاكَ النّاسُ . ⁽¹⁾.

۱۰۵۸۴.امام صادق عليه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از وابصة بن معبد ـ: خدمت پيامبر خدا رفتم و مى خواستم هيچ نيك و بدى را وا نگذارم، مگر آن كه از ايشان پرسيده باشم . گروهى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بودند . در حالى كه از ميان مردم رد مى شدم، به سوى ايشان رفتم .

مردم گفتند: اى وابصه! دور شو و جلوى پيامبر خدا ميا .

گفتم: من وابصه ام. بگذاريد به ايشان نزديك شوم . او از همه مردم برايم محبوب تر است كه نزديكش شوم .

پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «نزديك بيا، وابصه! نزديك بيا، وابصه!» .

به ايشان نزديك گشتم، تا حدّى كه با او زانو به زانو شدم .

فرمود: «آيا خبر بدهم كه آمده اى چه بپرسى، يا خودت مى پرسى؟» .

گفتم: اى پيامبر خدا! بفرماييد .

ايشان سه انگشت خود را گِرد آورد و به سينه من تلنگر مى زد و مى فرمود: «اى وابصه! از دلت بپرس . نيكى، آن است كه دل و جانت با آن آرام مى گيرد و گناه، آن است كه در دلت اضطراب ايجاد مى كند و در سينه ات ترديد پديد مى آورد. [ آن را وا گذار،] هر چند مردم [ بر خلاف آنچه دلت مى فهمد ، ]اظهار نظر كنند» . .

راجع : ص ۴۴ (تفسير البرّ / الإيمان والعمل الصالح) .

ب ـ كِتابُ اللّهِ۱۰۵۸۵.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أنزَلَ كِتابا هادِيا بَيَّنَ فيهِ الخَيرَ وَالشَّرَّ ، فَخُذوا نَهجَ الخَيرِ تَهتَدوا ، وَاصدِفوا عَن سَمتِ الشَّرِّ تَقصِدوا . ⁽¹⁾۱ / ۳حَقيقَةُ الخَيرِ وَالشَّرِّالكتاب« يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَرِثُواْ النِّسَآءَ كَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُواْ بِبَعْضِ مَآ ءَاتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَـحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْـئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا . ⁽²⁾»

.

ب ـ كتاب خدا

۱ / ۳حقيقت نيكى و بدى

ر . ك : ص ۴۵ (تفسير نيكى / ايمان و عمل صالح) .

ب ـ كتاب خدا۱۰۵۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خداى سبحان، كتابى هدايتگر فرستاد و نيك و بد را در آن روشن ساخت. پس راه نيكى را پيش بگيريد تا هدايت شويد، و از سمت و سوى بدى رويگردان شويد تا در راه ميانه [ كه راه راست است ، ]قرار بگيريد .۱ / ۳حقيقت نيكى و بدىقرآن«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! براى شما حلال نيست كه زنان را به اكراه، ارث بريد ، و آنان را وادار نكنيد تا بخشى از آنچه به آنان داده ايد، از چنگشان در آوريد، مگر آن كه زشتكارىِ آشكارى را مرتكب شوند. و با آنان خوشرفتارى كنيد و اگر از آنان خوشتان نيامد، پس چه بسا چيزى را خوش نمى داريد، ولى خداوند در آن براى شما خير فراوان قرار مى دهد » .

.

« كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْـئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْـئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ . ⁽¹⁾»

« وَلاَ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ أَنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ خَيْرٌ لاِّنفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِى لَهُمْ لِيَزْدَادُواْ إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ . ⁽²⁾»

« وَ يَدْعُ الاْءِنسَـنُ بِالشَّرِّ دُعَآءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كَانَ الاْءِنسَـنُ عَجُولاً . ⁽³⁾»

الحديث۱۰۵۷۸.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّمَا الخَيرُ ما اُريدَ بِهِ وَجهُ اللّهِ تَعالى ، وعُمِلَ عَلى ما أمَرَ اللّهُ تَعالى [ بِهِ]. ⁽⁴⁾۱۰۵۷۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ عِندَ بِناءِ مَسجِدِ المَدينَةِ ـ:

اللّهُمَّ لا خَيرَ إلاّ خَيرُالآخِرَهفَاغفِر لِلأَنصارِ وَالمُهاجِرَه ⁽⁵⁾۱۰۵۷۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :يُؤتى يَومَ القِيامَةِ بِأَنعَمِ أهلِ الدُّنيا مِنَ الكُفّارِ فَيُقالُ : اِغمِسوهُ فِي النّارِ غَمسَةً . فَيُغمَسُ فيها . ثُمَّ يُقالُ لَهُ : أي فُلانُ، هَل أصابَكَ نَعيمٌ قَطُّ؟

فَيَقولُ : لا ، ما أصابَني نَعيمٌ قَطُّ .

ويُؤتى بِأَشَدِّ المُؤمِنينَ ضُرّا وبَلاءً فَيُقالُ : اِغمِسوهُ غَمسَةً فِي الجَنَّةِ . فَيُغمَسُ فيها غَمسَةً .

فَيُقالُ لَهُ : أي فُلانُ، هَل أصابَكَ ضُرٌّ قَطُّ أو بَلاءٌ؟

فَيَقولُ : ما أصابَني قَطُّ ضُرٌّ ولا بَلاءٌ . ⁽⁶⁾.

«بر شما پيكار، واجب شده است، در حالى كه برايتان ناخوشايند است؛ و چه بسا چيزى را خوش نداريد، ولى برايتان خوب باشد، و چه بسا چيزى را دوست بداريد و برايتان بد باشد؛ و خداوند مى داند و شما نمى دانيد » .

«و كافران مپندارند اين كه به آنان مهلت مى دهيم، برايشان خير است . ما فقط براى اين مهلتشان مى دهيم كه بر گناه خويش بيفزايند؛ و براى آنان، عذابى خفّت آور است » .

«انسان [ بر اثر شتابزدگى ،] ، بدى ها را طلب مى كند ، همان گونه كه نيكى ها را مى طلبد؛ و انسان همواره شتابزده است » .

حديث۱۰۵۷۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا نيكى ، آن است كه به خاطر خدا انجام شود و طبق آنچه خداى متعال فرمان داده است ، عمل گردد .۱۰۵۷۲.الكافى ( ـ به نقل از هشام بن سالم ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ آن گاه كه مسجد مدينه را مى ساختند ـ:

بار خدايا! هيچ خيرى جز خير آخرت نيست ./

پس مهاجران و انصار را بيامرز!۱۰۵۷۱.بحار الأنوار ( ـ به نقل از محمّد بن اسحاق ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :روز قيامت، برخوردارترينِ مردم دنيا را از ميان كافران مى آورند و مى گويند: او را يك بار در آتش فرو ببريد. وى را در آتش فرو مى برند و آن گاه به او مى گويند: «فلانى! آيا هيچ نعمتى به تو رسيده است؟».

مى گويد: نه؛ از هيچ نعمتى برخوردار نبوده ام .

[ نيز] گرفتارترين و بينواترين مؤمن را مى آورند و مى گويند: او را يك بار به بهشت وارد كنيد . وى را به بهشت وارد مى كنند و آن گاه به او مى گويند: «فلانى! آيا تاكنون رنج و بلايى به تو رسيده است؟».

مى گويد: هرگز رنج و بلايى به من نرسيده است . .

۱۰۵۷۰.امام باقر عليه السلام ( ـ درباره امام زين العابدين عليه السلام ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :ـ لَمّا سَأَلَهُ رَجُلٌ : كَيفَ لي أن أعلَمَ أمري؟ـ: إذا أرَدتَ شَيئا مِن اُمورِ الدُّنيا فَعَسُرَ عَلَيكَ فَاعلَم أنَّكَ بِخَيرٍ ، وإذا أرَدتَ شَيئا مِن أمرِ الدُّنيا فَيَسُرَ لَكَ فَاعلَم أنَّهُ شَرٌّ لَكَ . ⁽¹⁾۱۰۵۷۲.الكافي عن هشام بن سالم :الإمام عليّ عليه السلام :ما خَيرُ خَيرٍ لا يُنالُ إلاّ بِشَرٍّ ، ويُسرٍ لا يُنالُ إلاّ بِعُسرٍ ؟! ⁽²⁾۱۰۵۷۱.بحار الأنوار عن محمّد بن إسحاق :عنه عليه السلام :ما خَيرٌ بَعدَهُ النّارُ بِخَيرٍ . ⁽³⁾۱۰۵۷۰.الإمامُ الباقرُ عليه السلام ( ـ في الإمامِ زينِ العابِدِينَ عليه السلام ـ ) عنه عليه السلام :لا تَعُدَّنَّ خَيرا ما أدرَكتَ بِهِ شَرّا . ⁽⁴⁾۱۰۵۶۹.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :لا تَعُدَّنَّ شَرّا ما أدرَكتَ بِهِ خَيرا . ⁽⁵⁾۱۰۵۶۸.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلامـ في كِتابِهِ إلى مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍـ: فَاحذَروا ـ عِبادَ اللّهِ ـ المَوتَ وقُربَهُ ، وأعِدّوا لَهُ عُدَّتَهُ ؛ فَإِنَّهُ يَأتي بِأَمرٍ عَظيمٍ وخَطبٍ جَليلٍ ؛ بِخَيرٍ لا يَكونُ مَعَهُ شَرٌّ أبَدا ، أو شَرٍّ لا يَكونُ مَعَهُ خَيرٌ أبَدا . ⁽⁶⁾۱۰۵۶۷.امام زين العابدين عليه السلام :عنه عليه السلام :ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعدَهُ الجَنَّةُ ، وما خَيرٌ بِخَيرٍ بَعدَهُ النّارُ ، وكُلُّ نَعيمٍ دونَ الجَنَّةِ مَحقورٌ ، وكُلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ عافِيَةٌ . ⁽⁷⁾.

۱۰۵۶۶.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ مردى كه پرسيد: چگونه از وضع خودم آگاه شوم؟ ـ: هر گاه كارى را از كارهاى دنيا ⁽¹⁾خواستى و برايت دشوار شد، بدان كه در نيكى هستى؛ و هر گاه كارى را از كارهاى دنيا خواستى و برايت آسان شد، بدان كه آن براى تو بد است .۱۰۵۶۵.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :خيرى كه جز با شر به دست نيايد، خير نيست و آسانى كه جز با سختى فراهم نيايد، آسان نيست .۱۰۵۶۹.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :آن نيكى كه بعد از آن، آتش دوزخ است، نيك نيست .۱۰۵۶۸.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :آنچه را به سبب آن به شر مى رسى، خير مشمار .۱۰۵۶۷.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :امام على عليه السلام :آنچه را به سبب آن به نيكى مى رسى ، بد مشمار .۱۰۵۶۶.عنه عليه السلام :امام على عليه السلامـ در نامه اش به محمّد بن ابى بكر ـ: اى بندگان خدا! از مرگ و نزديك شدنش برحذر باشيد و ساز و برگ آن را فراهم سازيد؛ چرا كه مرگ، امرى بزرگ و گرفتارى مهمّى را به همراه مى آورد: خيرى كه هرگز بدى با آن نيست و يا شرّى كه هرگز نيكى با آن نيست .۱۰۵۶۵.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلام :آن بدى كه بعد از آن بهشت است، بد نيست و آن نيكى كه پس از آن، آتش است، نيك نيست . هر نعمتى در مقابل بهشت، ناچيز است و هر گرفتارى و رنجى در مقابل آتش، عافيت و ايمنى است . .

۱۰۵۶۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :طالِبُ الخَيرِ بِعَمَلِ الشَّرِّ فاسِدُ العَقلِ وَالحِسِّ . ⁽¹⁾۱۰۵۶۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ ماهِيَّةِ الخَيرِ ـ: لَيسَ الخَيرُ أن يَكثُرَ مالُكَ ووَلَدُكَ ، ولكِنَّ الخَيرَ أن يَكثُرَ عِلمُكَ ، وأن يَعظُمَ حِلمُكَ ، وأن تُباهِيَ النّاسَ بِعِبادَةِ رَبِّكَ ؛ فَإِن أحسَنتَ حَمِدتَ اللّهَ ، وإن أسَأتَ استَغفَرتَ اللّهَ . ⁽²⁾۱۰۵۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ في وَصِيَّتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ ـ: يَابنَ جُندَبٍ ، الخَيرُ كُلُّهُ أمامَكَ وإنَّ الشَّرَّ كُلَّهُ أمامَكَ . ولَن تَرَى الخَيرَ وَالشَّرَّ إلاّ بَعدَ الآخِرَةِ ؛ لِأَنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ الخَيرَ كُلَّهُ فِي الجَنَّةِ وَالشَّرَّ كُلَّهُ فِي النّارِ . ⁽³⁾۱۰۵۶۱.امام حسين عليه السلام :عنه عليه السلام :لا خَيرَ في شَيءٍ لَيسَ لَهُ أصلٌ . ⁽⁴⁾راجع : ص ۴۴ (تفسير البرّ) .

۱ / ۴حِكمَةُ الـخَيرِ وَالشَّرِّالكتاب« كُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ . ⁽⁵⁾»

الحديث۱۰۵۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَرِضَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام فَعادَهُ قَومٌ فَقالوا لَهُ : كَيفَ أصبَحتَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ فَقالَ : أصبَحتُ بِشَرٍّ .

فَقالوا ( لَهُ ) : سُبحانَ اللّهِ! هذا كَلامُ مِثلِكَ؟!

فَقالَ : يَقولُ اللّهُ تَعالى : « وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ » فَالخَيرُ الصِّحَّةُ وَالغِنى ، وَالشَّرُّ المَرَضُ وَالفَقرُ ؛ اِبتِلاءً وَاختِبارا . ⁽⁶⁾.

۱ / ۴حكمتِ خير و شرّ

۱۰۵۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :آن كه با كار بد، در پى نيكى است، احساس و خِردش تباه است .۱۰۵۵۶.امام كاظم عليه السلام :امام على عليه السلامـ وقتى پرسيدند: خير چيست؟ ـ: خير، آن نيست كه ثروت و فرزندانت افزون شوند . خير، آن است كه: دانشت افزون گردد؛ بردبارى ات بزرگ شود؛ با خداپرستى ات بر مردم افتخار كنى؛ اگر نيكى كردى، خدا را سپاس بگويى؛ و اگر بدى كردى، از خداوند آمرزش بطلبى .۱۰۵۵۵.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در بخشى از وصيّت خويش به عبد اللّه بن جُندَب ـ: اى پسر جندب! همه نيكى، پيش روى تو ، و همه بدى در برابر توست . تو نيكى و بدى را نخواهى ديد، مگر پس از [ فرا رسيدن ]آخرت؛ چرا كه خداوند، همه نيكى را در بهشت و همه بدى را در دوزخ قرار داده است .۱۰۵۶۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :در چيزى كه اصل (ريشه) ندارد، خيرى نيست .ر . ك : ص ۴۵ (تفسير نيكى) .

۱ / ۴حكمتِ خير و شرّقرآن«هر جانى، چشنده مرگ است . و شما را با شر و خير مى آزماييم و به سوى ما برگردانده مى شويد » .

حديث۱۰۵۵۳.امام باقر يا امام صادق عليهما السلام ( ـ در پاسخ به سؤال از برترين صدقه ـ ) امام صادق عليه السلام :امير مؤمنان عليه السلام بيمار شد . گروهى او را عيادت كردند و به وى گفتند: چگونه صبح كردى ، اى امير مؤمنان؟ فرمود: «صبح كردم به شر (حالم خوب نيست)» .

گفتند: سبحان اللّه ! اين سخن كسى مثل توست؟!

فرمود: «خداى متعال مى فرمايد: «ما شما را با شر و خير مى آزماييم و به سوى ما برگردانده مى شويد» . خير ، تندرستى و بى نيازى است و شر ، بيمارى و تنگدستى، كه براى امتحان و آزمودن است» .

.

۱۰۵۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الدرّ المنثور عن ابن عبّاسـ في قَولِهِ تَعالى : «وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً » ـ: نَبتَليكُم بِالشِّدَّةِ وَالرَّخاءِ ، وَالصِّحَّةِ وَالسُّقمِ ، وَالغِنى وَالفَقرِ ، وَالحَلالِ وَالحَرامِ ، وَالطّاعَةِ وَالمَعصِيَةِ ، وَالهُدى وَالضَّلالَةِ . وَاللّهُ أعلَمُ . ⁽¹⁾۱ / ۵سُهولَةُ فِعلِ الخَيرِ وثِقلُهُ۱۰۵۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به پرسش از برترين صدقه ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :الخَيرُ أسهَلُ مِن فِعلِ الشَّرِّ . ⁽²⁾۱۰۵۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ اللّهَ ثَقَّلَ الخَيرَ عَلى أهلِ الدُّنيا كَثِقلِهِ في مَوازينِهِم يَومَ القِيامَةِ ، وإنَّ اللّهَ عز و جل خَفَّفَ الشَّرَّ عَلى أهلِ الدُّنيا كَخِفَّتِهِ في مَوازينِهِم يَومَ القِيامَةِ . ⁽³⁾۱ / ۶تَفسيرُ البِرِّأ ـ الإِيمانُ وَالعَمَلُ الصّالِحُالكتاب« لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لَـكِنَّ الْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْأَخِرِ وَ الْمَلَئِكَةِ وَ الْكِتَـبِ وَالنَّبِيِّينَ وَ ءَاتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِى الْقُرْبَى وَ الْيَتَـمَى وَ الْمَسَـكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّآئِلِينَ وَ فِى الرِّقَابِ وَ أَقَامَ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَى الزَّكَوةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَـهَدُواْ وَ الصَّـبِرِينَ فِى الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ . ⁽⁴⁾»

.

۱ / ۵آسانى و سنگينى كار نيك

۱ / ۶تفسير نيكى

الف ـ ايمان و عمل صالح

۱۰۵۵۱.عنه صلى الله عليه و آله :الدرّ المنثورـ به نقل از ابن عبّاس در آيه شريف: «شما را با شر و خير مى آزماييم» ـ: شما را با سختى و گشايش، تندرستى و بيمارى، توانگرى و تهيدستى، حلال و حرام، اطاعت و نافرمانى، و هدايت و گمراهى مى آزماييم؛ و خدا داناتر است .۱ / ۵آسانى و سنگينى كار نيك۱۰۵۴۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :[ انجام دادنِ] كار نيك، آسان تر از انجام دادن كار بد است .۱۰۵۴۷.عنه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :خداوند، كار نيك را بر اهل دنيا سنگين ساخته است، همان گونه كه در روز قيامت، در ميزان اعمالشان سنگين است؛ و خداوند، كار بد را بر اهل دنيا سبك ساخته است، همان گونه كه در روز قيامت، در ميزان اعمالشان سبك است .۱ / ۶تفسير نيكىالف ـ ايمان و عمل صالحقرآن«نيكى، آن نيست كه چهره هايتان را به سوى مشرق و مغرب بگردانيد؛ بلكه نيكى، كار كسى است كه به خداوند و روز واپسين و فرشتگان و كتاب ها[ ى آسمانى] و پيامبران ايمان آوَرَد و در راه دوستى خدا، مال را به خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و در راهْ مانده و نيازمندان و [ در راه آزادى ]بردگان بدهد و نماز برپا دارد و زكات بپردازد، و [ نيز كارِ] آنان كه چون پيمان مى بندند، به عهدشان وفا مى كنند و شكيبايانِ در گرفتارى و رنج و هنگام مصيبت و سختى. اينان، كسانى هستند كه راست گفته اند و هم اينان پرهيزگاران اند » .

.

« لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ ءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ . ⁽¹⁾»

الحديث۱۰۵۴۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحين عن مجاهد عن أبي ذرّ :أنَّهُ سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهعَنِ الإِيمانِ ، فَتَلا هذِهِ الآيَةَ : « لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ . . . » حَتّى فَرَغَ مِنَ الآيَةِ .

ثُمَّ سَأَلَهُ أيضا فَتَلاها .

ثُمَّ سَأَلَهُ فَتَلاها .

ثُمَّ سَأَلَهُ فَقالَ : وإذا عَمِلتَ حَسَنَةً أحَبَّها قَلبُكَ ، وإذا عَمِلتَ سَيِّئَةً أبغَضَها قَلبُكَ . ⁽²⁾۱۰۵۴۴.كنز العمال عن سمرة :تفسير ابن كثير عن قاسم بن عبد الرحمان :جاءَ رَجُلٌ إلى أبي ذَرٍّ فَقالَ : مَا الإِيمانُ؟ فَقَرَأَ عَلَيهِ هذِهِ الآيَةَ : « لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ » حَتّى فَرَغَ مِنها .

فَقالَ الرَّجُلُ : لَيسَ عَنِ البِرِّ سَأَلتُكَ !

فَقالَ أبو ذَرٍّ : جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آلهفَسَأَلَهُ عَمّا سَأَلتَني عَنهُ ، فَقَرأَ عَلَيهِ هذِهِ الآيَةَ فَأَبى أن يَرضى كَما أبَيتَ أن تَرضى ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ وأشارَ بِيَدِهِ ـ : المُؤمِنُ إذا عَمِلَ حَسَنَةً سَرَّتهُ ورَجا ثَوابَها ، وإذا عَمِلَ السَّيِّئَةَ أحزَنَتهُ وخافَ عِقابَها . ⁽³⁾.

«هرگز به نيكى نخواهيد رسيد، مگر آن كه از آنچه دوست داريد، انفاق كنيد. و هر چه را انفاق كنيد، خداوند به آن داناست » .

حديث۱۰۵۴۱.عنه صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحينـ به نقل از مجاهد، درباره ابوذر ـ: وى از پيامبر خدا درباره ايمان پرسيد . ايشان اين آيه را تلاوت فرمود: «نيكى، آن نيست كه چهره هايتان را به سوى مشرق و مغرب برگردانيد...» و آن را تا آخر خواند .

وى بار ديگر پرسيد . ايشان همان آيه را خواند .

وى باز پرسيد . ايشان همان آيه را خواند .

ابوذر، بار ديگر پرسيد . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و هر گاه كار نيكى انجام دهى ، دلت آن را دوست مى دارد؛ و هر گاه كار بدى انجام دهى، دلت آن را ناپسند مى شمارد» .۱۰۵۴۰.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لمّا سُئلَ عن أفضَلِ الصَّدَقةِ ـ ) تفسير ابن كثيرـ به نقل از قاسم بن عبد الرحمان ـ: مردى پيش ابوذر آمد و پرسيد: ايمان چيست؟ وى اين آيه را براى او خواند: «نيكى، آن نيست كه...» تا آخر آيه .

مرد پرسيد: من درباره نيكى از تو نپرسيدم .

ابوذر گفت: مردى خدمت پيامبر خدا آمد و همين سؤال را از ايشان پرسيد . پيامبر صلى الله عليه و آله همين آيه را خواند و او هم همانند تو راضى نشد. پيامبرخدا، در حالى كه با دست خويش اشاره مى كرد، به او فرمود: «مؤمن، هرگاه نيكى كند، آن خوشحالش مى سازد و پاداش آن را اميد دارد؛ و هرگاه بدى كند، آن غمگينش مى سازد و از كيفرش مى هراسد» . .

۱۰۵۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به سؤال از برترين صدقه ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَصلَتانِ لَيسَ فَوقَهُما مِنَ البِرِّ شَيءٌ : الإِيمانُ بِاللّهِ ، وَالنَّفعُ لِعِبادِ اللّهِ . ⁽¹⁾۱۰۵۳۸.كنز العمّال ( ـ به نقل از ابو موسى ـ ) المعجم الكبير عن أبي عامر السكونيّ :قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، ما تَمامُ البِرِّ؟ قالَ : أن تَعمَلَ فِي السِّرِّ عَمَلَ العَلانِيَةِ . ⁽²⁾۱۰۵۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :البِرُّ عَمَلٌ صالِحٌ . ⁽³⁾۱۰۵۳۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :البِرُّ عَمَلٌ مُصلِحٌ . ⁽⁴⁾ب ـ إتيانُ الاُمورِ مِن وُجوهِهاالكتاب« يَسْـئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِىَ مَوَ قِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَن تَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَـكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَ بِهَا وَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . ⁽⁵⁾»

الحديث۱۰۵۳۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى : « وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَ بِهَا » : يَعني أن يَأتِيَ الأَمرَ مِن وَجهِهِ ؛ أيَّ الاُمورِ كانَ . ⁽⁶⁾.

ب ـ كارها را از راهش انجام دادن

۱۰۵۳۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دو خصلت است كه هيچ نيكى از آن دو ، بالاتر نيست: ايمان به خدا و سودرسانى به بندگان خدا .۱۰۵۳۴.امام صادق عليه السلام :المعجم الكبيرـ به نقل از ابو عامر سكونى ـ: به پيامبر خدا گفتم: كمال نيكى چيست؟

فرمود: «اين كه در پنهان نيز همان كارِ آشكارا را انجام دهى» .۱۰۵۳۳.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكى، كارى شايسته است .۱۰۵۳۲.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكى، كارى اصلاحگر است .ب ـ كارها را از راهش انجام دادنقرآن«از تو درباره هلال ها مى پرسند؛ بگو: آنها وسيله سنجش وقت براى مردم و براى حج است . و نيكى، آن نيست كه از پشت خانه ها وارد آنها شويد؛ بلكه نيكى، كار كسى است كه پروا پيشه كند. و از درهاى خانه ها وارد آنها شويد و از خدا پروا كنيد ؛ باشد كه رستگار شويد » .

حديث۱۰۵۳۱.بحار الأنوار :امام باقر عليه السلامـ درباره سخن خداوند : «از درهاى خانه ها وارد آنها شويد» ـ: يعنى كار را از راهش وارد شود، هر كارى كه باشد .

.

۱۰۵۳۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :مَن طَلَبَ الأَمرَ مِن وَجهِهِ لَم يَزِلَّ ، فَإِن زَلَّ لَم تَخذُلهُ الحيلَةُ . ⁽¹⁾ج ـ مَكارِمُ الأَخلاقِ۱۰۵۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :صحيح مسلم عن نواس بن سمعان :سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ ، فَقالَ : البِرُّ حُسنُ الخُلُقِ . ⁽²⁾۱۰۵۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لَيسَ البِرُّ في حُسنِ الزِّيِ ، ولكِنَّ البِرَّ فِي السَّكينَةِ وَالوَقارِ . ⁽³⁾۱۰۵۲۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :البِرُّ شَيءٌ هَينٌ : وَجهٌ طَلقٌ ، وكَلامٌ لَينٌ . ⁽⁴⁾۱ / ۷تَفسيرُ الحَسَنَةِ۱۰۵۳۰.عنه صلى الله عليه و آله :تفسير القمّي عنهم عليهم السلام :الحَسَناتُ في كِتابِ اللّهِ عَلى وَجهَينِ ، وَالسَّيِّئاتُ عَلى وَجهَينِ : فَمِنَ الحَسَناتِ الَّتي ذَكَرَهَا اللّهُ : الصِّحَّةُ ، وَالسَّلامَةُ ، وَالأَمنُ ، وَالسَّعَةُ ، وَالرِّزقُ ، وقَد سَمّاهَا اللّهُ حَسَناتٍ ؛ « وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ » : يَعني بِالسَّيِّئَةِ هاهُنَا المَرَضَ وَالخَوفَ وَالجوعَ وَالشِّدَّةَ « يَطَّيَّرُواْ بِمُوسَى وَمَن مَّعَهُ ⁽⁵⁾» : أي يَتَشاءَموا بِهِ .

وَالوَجهُ الثّاني مِنَ الحَسَناتِ يَعني بِهِ أفعالَ العِبادِ ؛ وهُوَ قَولُهُ : « مَن جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ⁽⁶⁾» ، ومِثلُهُ كَثيرٌ .

وكَذلِكَ السَّيِّئاتُ عَلى وَجهَينِ ، فَمِنَ السَّيِّئاتِ : الخَوفُ ، وَالجوعُ ، وَالشِّدَّةُ ـ وهُوَ ما ذَكَرناهُ في قَولِهِ : « وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُواْ بِمُوسَى وَمَن مَّعَهُ » ـ وعُقوباتُ الذُّنوبِ فَقَد سَمّاهَا اللّهُ السَّيِّئاتِ .

وَالوَجهُ الثّاني مِنَ السَّيِّئاتِ يَعني بِها أفعالَ العِبادِ الَّتي يُعاقَبونَ عَلَيها فَهُوَ قَولُهُ : « وَ مَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِى النَّارِ ⁽⁷⁾» وقَولُهُ : « مَّآ أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ ⁽⁸⁾

» يَعنِي الصِّحَّةَ وَالعافِيَةَ وَالسَّعَةَ وَالسَّيِّئاتِ الَّتي هِيَ عُقوباتُ الذُّنوبِ مِن عِندِ اللّهِ . ⁽⁹⁾.

ج ـ اخلاق شايسته

۱ / ۷تفسير حسنه

۱۰۵۲۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :هر كس كار را از راهش بجويد، نمى لغزد . اگر هم بلغزد، درمانده نمى شود .ج ـ اخلاق شايسته۱۰۵۲۷.عنه صلى الله عليه و آله :صحيح مسلمـ به نقل از نواس بن سمعان ـ: از پيامبر خدا درباره نيكى و گناه پرسيدم . فرمود: «نيكى، اخلاق نيكوست» .۱۰۵۲۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكى، در آراستگىِ ظاهر نيست؛ بلكه در آرامش و وقار است .۱۰۵۲۵.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكى، چيز (كارِ) آسانى است: چهره گشاده و سخن نرم .۱ / ۷تفسير حسنه۱۰۵۲۲.امام صادق عليه السلام :تفسير القمّىـ به نقل از ائمّه اطهار عليهم السلام ـ: حَسَنات (چيزهاى خوب و خوشايند) در كتاب خدا دو گونه اند. سيّئات (چيزهاى بد و ناخوشايند) نيز دو گونه اند . از جمله حسناتى كه خداوند از آنها ياد كرده است، عبارت اند از: تندرستى، سلامت، امنيّت، توانگرى، و روزى، كه خداوند، اينها را «حسنات» ناميده است .

مقصود از سيّئه در آيه : «اگر به آنان سيّئه اى برسد» : بيمارى ، بيمارى، هراس، گرسنگى و سختى است . «به موسى و همراهانش فال بد مى زنند» ، يعنى او را شوم مى دانند.

مقصود از گونه دوم حسنات، كارهاى بندگان است، [ در] اين سخن خداوند كه: «هر كس حسنه اى (كار نيكى) آوَرَد، ده برابر پاداش دارد» . و مانند آن، بسيار است .

سيّئات نيز دو گونه اند . از جمله سيّئات: ترس (ناامنى)، گرسنگى، سختى ـ و اين همان است كه در آيه: «اگر به آنان سيئه اى برسد، به موسى و همراهانش فال بد مى زنند» گفتيم ـ و كيفرهاى گناهان هستند كه خداوند، اينها را «سيّئات» ناميده است .

مقصود از گونه دوم سيّئات، كارهاى بد بندگان است كه به سبب آنها كيفر مى شوند، [ در] اين سخن خداوند كه: «آنانى كه سيئه اى آوَرَند، چهره هايشان در آتش دوزخ افكنده مى شود» و اين سخن كه: «هر حسنه اى به تو رسد، از خداست و هر سيئه اى به تو رسد، از خود توست» ؛ يعنى هر گناهى كه انجام دادى و در دنيا يا آخرت به كيفر آن رسيدى، از خود تو و به سبب كارهاى خود توست؛ چرا كه دست دزد را مى بُرند، زناكار را شلاق مى زنند و يا سنگسار مى كنند، و قاتل را مى كشند .

خداوند متعال، آفت ها و بيم و سختى و كيفرهاى گناهان را، همه اينها را «سَيِّئه (بد و ناخوشايند)» ناميده و فرموده است: «و هر سيئه اى به تو رسد، از خود توست» و به سبب كارهاى توست، و اين سخن كه: «بگو، همه از سوى خداست» ؛ يعنى: تندرستى، عافيت، وسعت رزق و سيّئات (كه كيفر گناهان هستند) ، همه از سوى خداى اند .

.

. .

. .

۱ / ۸تَفسيرُ الإِحسانِالكتاب« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَـنِ وَ إِيتَآىءِ ذِى الْقُرْبَى وَ يَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنكَرِ وَ الْبَغْىِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ . ⁽¹⁾»

الحديثأ ـ العَمَلُ للّهِِ كَأَنَّكَ تَراهُ۱۰۵۲۰.عنه عليه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن عمر :أخبَرَني عُمَرُ بنُ الخَطّابِ أنَّهُم بَينا هُم جُلوسٌ أو قُعودٌ عِندَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله جاءَهُ رَجُلٌ يَمشي . . . ثُمَّ قالَ : يا رَسولَ اللّهِ ... فَمَا الإِحسانُ؟

قالَ : أن تَعمَلَ للّهِِ كَأَنَّكَ تَراهُ ؛ فَإِن لَم تَكُن تَراهُ فَإِنَّهُ يَراكَ . ⁽²⁾۱۰۵۱۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :صحيح مسلم عن أبي هريرة :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : سَلوني . فَهابوهُ أن يَسأَلوهُ ، فَجاءَ رَجُلٌ فَجَلَسَ عِندَ رُكبَتَيهِ فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ . . . مَا الإِحسانُ؟ قالَ : أن تَخشَى اللّهَ كَأَنَّكَ تَراهُ ؛ فَإِنَّكَ إلاّ تَكُن تَراهُ فَإِنَّهُ يَراكَ . ⁽³⁾۱۰۵۱۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :صحيح البخاري عن أبي هريرة :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِارزا يَوما لِلنّاسِ فَأَتاهُ جِبريلُ فَقالَ : . . . مَا الإِحسانُ؟

قالَ : أن تَعبُدَ اللّهَ كَأَنَّكَ تَراهُ ؛ فَإِن لَم تَكُن تَراهُ فَإِنَّهُ يَراكَ . ⁽⁴⁾.

۱ / ۸تفسير احسان

الف ـ كار براى خدا، گويا كه او را مى بينى

۱ / ۸تفسير احسانقرآن«خداوند به عدل و احسان و رسيدگى به خويشاوندان، فرمان مى دهد و از زشتكارى و كار ناپسند و ستم، نهى مى كند. شما را پند مى دهد؛ باشد كه يادآور شويد » .

حديثالف ـ كار براى خدا، گويا كه او را مى بينى۱۰۵۱۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ: عمر بن خطّاب به من خبر داد كه در همان حال كه نزد پيامبر خدا نشسته بودند، مردى آمد كه راه مى رفت... . سپس گفت: اى پيامبر خدا! ... احسان چيست؟

فرمود: «[ احسان ،] آن است كه براى خدا چنان كار كنى كه گويا او را مى بينى . پس اگر او را نبينى، او تو را مى بيند» .۱۰۵۱۶.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام ( ـ لَمّا شَكا إلَيهِ رجُلٌ في كَثرَةٍ مِنَ العِيال ) صحيح مسلمـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا فرمود: «از من بپرسيد» . مردم به خاطر هيبت ايشان، چيزى نپرسيدند . مردى آمد و كنار زانوى ايشان نشست و گفت: اى پيامبر خدا! ... احسان چيست؟

فرمود: «[ احسان ،] آن است كه از خدا بترسى، گويا كه او را مى بينى . همانا اگر تو او را نمى بينى، او تو را مى بيند» .۱۰۵۱۵.عنه عليه السلام :صحيح البخارىـ به نقل از ابو هريره ـ: روزى ، پيامبر خدا نزد مردم بود كه جبرئيل آمد و گفت: ... احسان چيست؟

فرمود: «[ احسان ،] آن است كه خدا را آن گونه عبادت كنى كه گويا او را مى بينى . پس اگر تو او را نمى بينى، او تو را مى بيند» .

.

ب ـ التَّفَضُّل۱۰۵۱۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :معاني الأخبار عن عمرو بن عثمان التيميّ القاضي :خَرَجَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلامعَلى أصحابِهِ وهُم يَتَذاكَرونَ المُروءَةَ ، فَقالَ : أينَ أنتُم مِن كِتابِ اللّهِ؟

قالوا : يا أميرَ المُؤمِنينَ ، في أيِّ مَوضِعٍ ؟

فَقالَ : في قَولِهِ عز و جل : « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَـنِ ⁽¹⁾» : وَالعَدلُ : الإِنصافُ ، وَالإِحسانُ : التَّفَضُّلُ . ⁽²⁾۱۰۵۱۲.امام صادق عليه السلام :تفسير الدرّ المنثور :مَرَّ عَلِيُّ بنُ أبيطالِبٍ عليه السلام بِقَومٍ يَتَحَدَّثونَ ، فَقالَ : فيمَ أنتُم؟

فَقالوا : نَتَذاكَرُ المُروءَةَ .

فَقالَ : أوَ ما كَفاكُمُ اللّهُ عز و جل ذاكَ في كِتابِهِ؟! إذ يَقولُ اللّهُ : « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاْءِحْسَـنِ » ؛ فَالعَدلُ : الإِنصافُ ، وَالإِحسانُ : التَّفَضُّلُ ، فَما بَقِيَ بَعدَ هذا؟! ⁽³⁾ج ـ المَعروف۱۰۵۱۰.امام باقر عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :كُلُّ مَعروفٍ إحسانٌ . ⁽⁴⁾۱۰۵۰۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل : « إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ⁽⁵⁾» ـالإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل : « إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ⁽⁶⁾» ـ : كانَ [ يوسُفُ عليه السلام ]يُوَسِّعُ المَجلِسَ، ويَستَقرِضُ لِلمُحتاجِ، ويُعينُ الضَّعيفَ. ۷ .

ب ـ بخشش

ج ـ معروف

ب ـ بخشش۱۰۵۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :معانى الأخبارـ به نقل از عمرو بن عثمان تَيمى ـ: امير مؤمنان، على عليه السلام، بيرون بود و با يارانش درباره جوانمردى گفتگو مى كرد . فرمود: «چرا از كتاب خدا نمى گوييد؟» .

گفتند: اى امير مؤمنان! از كجاى قرآن؟

فرمود: «از اين سخنش كه: «خداوند به عدل و احسان... ، فرمان مى دهد» . عدل ، انصاف است و احسان ، بخشندگى» .۱۰۵۱۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :تفسير الدرّ المنثور :على بن ابى طالب عليه السلام از گروهى گذر كرد كه مشغول گفتگو بودند . فرمود: «چه مى گوييد؟» .

گفتند: درباره جوانمردى صحبت مى كنيم .

فرمود: «آيا كلام خداوند در كتابش شما را كافى نيست، آن جا كه مى فرمايد: «خداوند به عدل و احسان... ، فرمان مى دهد» ؟ عدل ، انصاف است و احسان ، بخشندگى است . پس از اين، چه مى ماند؟» .ج ـ معروف۱۰۵۱۰.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كار نيكى، احسان است .۱۰۵۰۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ درباره سخن خداوند [ در مورد گفتار برادران يوسف به او ، كه مى فرمايد] : «ما تو را از نيكوكاران مى بينيم» ـ: [ يوسف ]محلّ نشستن را گشايش مى داد (براى واردشوندگان، جا باز مى كرد)، براى نيازمندْ وام مى گرفت ، و به ناتوان كمك مى نمود .

.

د ـ تَطهيرُ الأَعمالِ۱۰۵۰۷.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسن عن عمر بن يزيد :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ : إذا أحسَنَ المُؤمِنُ عَمَلَهُ ضاعَفَ اللّهُ عَمَلَهُ ؛ لِكُلِّ حَسَنَةٍ سَبعُمِائَةٍ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى : « وَاللَّهُ يُضَـعِفُ لِمَن يَشَآءُ ⁽¹⁾» ؛ فَأَحسِنوا أعمالَكُمُ الَّتي تَعمَلونَها لِثَوابِ اللّهِ .

فَقُلتُ لَهُ : ومَا الإِحسانُ؟

قالَ : فَقالَ : إذا صَلَّيتَ فَأَحسِن رُكوعَكَ وسُجودَكَ ، وإذا صُمتَ فَتَوَقَّ كُلَّ ما فيهِ فَسادُ صَومِكَ ، وإذا حَجَجتَ فَتَوَقَّ ما يَحرُمُ عَلَيكَ في حَجِّكَ وعُمرَتِكَ .

قالَ : وكُلُّ عَمَلٍ تَعمَلُهُ للّهِِ فَليَكُن نَقِيّا مِنَ الدَّنَسِ . ⁽²⁾راجع : ص ۴۴ (تفسير البرّ) . ص ۳۶ (حقيقة الخير والشرّ) .

۱ / ۹خَيرُ الاُمورِ۱۰۵۰۳.بحار الأنوار :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ الاُمورِ خَيرُها عاقِبَةً . ⁽³⁾.

د ـ پاكسازى كارها

۱ / ۹بهترينْ كارها

د ـ پاكسازى كارها۱۰۵۰۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از عمر بن يزيد ـ: از امام صادق عليه السلامشنيديم كه مى فرمود: «هرگاه مؤمن ، كار خود را نيكو گرداند، خداوند كارش را چند برابر مى كند: براى هر حسنه، هفتصد حسنه . و اين، همان سخن خداى متعال است كه: «خداوند براى هر كه بخواهد، مى افزايد» . پس كارهايى را كه به خاطر پاداش الهى انجام مى دهيد، نيكو كنيد» .

به او عرض كردم: احسان چيست؟

فرمود: «هرگاه نماز خواندى، ركوع و سجودت را خوب انجام بده ؛ و هرگاه روزه گرفتى، از هرچه روزه ات را تباه مى كند، بپرهيز ؛ و هرگاه حج گزاردى، از آنچه در حج و عمره ات بر تو حرام است، بپرهيز» .

[ نيز] فرمود: «هر كارى را كه براى خدا مى كنى، بكوش كه از آلايش ، پاك باشد» .ر . ك : ص ۴۵ (تفسير نيكى) . ص ۳۷ (حقيقت نيكى و شر) .

۱ / ۹بهترينْ كارها۱۰۵۰۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينْ كارها، خوش فرجام ترين آنهاست .

.

۱۰۵۰۱.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُ الاُمورِ عَزائِمُها . ⁽¹⁾۱۰۵۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُ الاُمورِ أوساطُها . ⁽²⁾۱۰۴۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :لِيَكُن أحَبُّ الاُمورِ إلَيكَ أعَمَّها فِي العَدلِ ، وأقسَطَها بِالحَقِّ . ⁽³⁾۱۰۵۰۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :خَيرُ الاُمورِ ما أسفَرَ عَنِ الحَقِّ . ⁽⁴⁾۱۰۵۰۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ الاُمورِ ما كانَ للّهِِ عز و جل رِضاً . ⁽⁵⁾۱۰۴۹۹.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ الاُمورِ ما عَرى عَنِ الطَّمَعِ . ⁽⁶⁾۱۰۴۹۸.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :خَيرُ الاُمورِ النَّمَطُ الأَوسَطُ ؛ إلَيهِ يَرجِعُ الغالي ، وبِهِ يَلحَقُ التّالي . ⁽⁷⁾۱۰۴۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :عَلَيكُم بِأَوساطِ الاُمورِ ؛ فَإِنَّهُ إلَيها يَرجِعُ الغالي ، وبِها يَلحَقُ التّالي . ⁽⁸⁾۱۰۴۹۶.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :خَيرُ الاُمورِ ما سَهُلَت مَبادِئُهُ ، وحَسُنَت خَواتِمُهُ ، وحُمِدَت عَواقِبُهُ . ⁽⁹⁾.

۱۰۴۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينْ كارها، استوارترين آنهاست .۱۰۴۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينْ كارها، متعادل ترين آنهاست .۱۰۴۹۸.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :بهترينِ كارها نزد تو، آن باشد كه دادگرى اش فراگيرتر و حقگراتر است .۱۰۴۹۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بهترينِ كارها، آن است كه حق نماتر باشد .۱۰۴۹۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلام :بهترينِ كارها، آن است كه پسنديده خدا باشد .۱۰۴۹۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بهترينِ كارها، آن است كه از آز، تهى باشد .۱۰۴۹۴.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بهترينِ كارها، روش ميانه است، كه افراطكار به آن برمى گردد و وامانده به آن مى رسد .۱۰۴۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بر شما باد كارهاى ميانه (معتدل)، كه افراطكار به آن برمى گردد و وامانده به آن مى رسد .۱۰۴۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بهترينِ كارها، آن است كه آغازش آسان ، فرجامش نيكو و سرانجامش پسنديده باشد . .

۱۰۴۹۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن عليّ بن إبراهيم أو غيره رفعه :خَرَجَ عَبدُ الصَّمَدِ بنُ عَلِيٍ ومَعَهُ جَماعَةٌ ، فَبَصُرَ بِأَبِي الحَسَنِ موسَى بنِ جَعفَرٍ عليهماالسلاممُقبِلاً راكِبا بَغلاً ، فَقالَ لِمَن مَعَهُ : مَكانَكُم حَتّى اُضحِكَكُم مِن موسَى بنِ جَعفَرٍ .

فَلَمّا دَنا مِنهُ قالَ لَهُ : ما هذِهِ الدّابَّةُ الَّتي لا تُدرِكُ عَلَيهَا الثَّأرَ ، ولا تَصلُحُ عِندَ النِّزالِ ؟

فَقالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ عليه السلام : تَطَأطَأَت عَن سُمُوِّ الخَيلِ ، وتَجاوَزَت قَم ءَ العَيرِ ، وخَيرُ الاُمورِ أوسَطُها . فَاُفحِمَ عَبدُ الصَّمَدِ ؛ فَما أحارَ جَوابا . ⁽¹⁾۱ / ۱۰خِيَرَةُ اللّهِالكتاب« وَ اذْكُرْ عِبَـدَنَآ إِبْرَ هِيمَ وَ إِسْحَـقَ وَيَعْقُوبَ أُوْلِى الْأَيْدِى وَ الْأَبْصَـرِ * إِنَّـآ أَخْلَصْنَـهُم بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ * وَ إِنَّهُمْ عِندَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ * وَ اذْكُرْ إِسْمَـعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ ذَا الْكِفْلِ وَ كُلٌّ مِّنَ الْأَخْيَارِ . ⁽²⁾»

« إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَ هِيمَ وَءَالَ عِمْرَ نَ عَلَى الْعَــلَمِينَ . ⁽³⁾»

« وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَئِكَةُ يَـمَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَآءِ الْعَــلَمِينَ . ⁽⁴⁾»

.

۱ / ۱۰گزينش خداوند

۱۰۴۸۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الكافىـ به نقل از على بن ابراهيم يا ديگرى ـ: عبد الصمد بن على بيرون شد، در حالى كه گروهى با وى بودند. امام كاظم عليه السلامرا ديد كه سوار بر استر مى آيد. به همراهان گفت: صبر كنيد تا شما را به موسى بن جعفر بخندانم .

چون نزديك امام عليه السلام رسيد، گفت: اين چه مركبى است كه با آن، نه به خونخواهى مى رسى و نه به كار جنگ مى آيد؟

امام كاظم عليه السلام فرمود: «نه گردنكشى اسب ها را دارد و نه خوارى گورخر را . بهترينِ چيزها ميانه ترين آنهاست» .

عبد الصمد مغلوب شد و جوابى نداشت .۱ / ۱۰گزينش خداوندقرآن«و ياد كن بندگان ما ابراهيم و اسحاق و يعقوب را، صاحبان نيرو و بينش * ما آنان را با موهبتى ويژه ـ كه ياد آخرت بود ـ خالص ساختيم * و آنان نزد ما از نيكانِ برگزيده اند * و اسماعيل و يَسَع و ذو كفل را ياد كن، كه همه از نيكان اند » .

«همانا خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد» .

«[ به ياد آر] آن گاه كه فرشتگان گفتند: اى مريم! خداوند، تو را برگزيد و پاك كرد و تو را بر زنان جهانيان ، برگزيده ساخت » .

.

الحديث۱۰۴۸۵.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالَى ـ اختارَ مِن كُلِّ شَيءٍ أربَعَةً :

اِختارَ مِنَ المَلائِكَةِ جَبرَئيلَ وميكائيلَ وإسرافيلَ ومَلَكَ المَوتِ عليهم السلام.

وَاختارَ مِنَ الأَنبِياءِ أربَعَةً لِلسَّيفِ: إبراهيمُ وداودُ وموسى وأنَا.

وَاختارَ مِنَ البُيوتاتِ أربَعَةً ، فَقالَ : « إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَ هِيمَ وَءَالَ عِمْرَ نَ عَلَى الْعَــلَمِينَ » .

وَاختارَ مِنَ البُلدانِ أربَعَةً ، فَقالَ عز و جل : « وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ * وَ طُورِ سِينِينَ * وَ هَـذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ ⁽¹⁾» ، فَالتّينُ المَدينَةُ ، وَالزَّيتونُ بَيتُ المَقدِسِ ، وطورُ سينينَ الكوفَةُ ، وهذَا البَلَدُ الأَمينُ مَكَّةُ .

وَاختارَ مِنَ النِّساءِ أربَعا : مَريَمُ وآسِيَةُ وخديجَةُ وفاطِمَةُ .

وَاختارَ مِنَ الحَجِّ أربَعَةً : الثَّجُّ وَالعَجُّ وَالإِحرامُ وَالطَّوافُ ، فَأَمَّا الثَّجُّ فَالنَّحرُ ، وَالعَجُّ ضَجيجُ النّاسِ بِالتَّلبِيَةِ .

وَاختارَ مِنَ الأَشهُرِ أربَعَةً : رَجَبٌ وشَوّالٌ وذُو القَعدَةِ وذُو الحِجَّةِ .

وَاختارَ مِنَ الأَيّامِ أربَعَةً : يَومُ الجُمُعَةِ ويَومُ التَّروِيَةِ ويَومُ عَرَفَةَ ويَومُ النَّحرِ . ⁽²⁾۱۰۴۸۴.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل اختارَ مِنَ الأَيّامِ الجُمُعَةَ ، ومِنَ الشُّهورِ شَهرَ رَمَضانَ ، ومِنَ اللَّيالي لَيلَةَ القَدرِ ، وَاختارَني عَلى جَميعِ الأَنبِياءِ ، وَاختارَ مِنّي عَلِيّا وفَضَّلَهُ عَلى جَميعِ الأَوصِياءِ ، وَاختارَ مِن عَلِيٍّ الحَسَنَ وَالحُسَينَ ، وَاختارَ مِنَ الحُسَينِ الأَوصِياءَ مِن وُلدِهِ ، يَنفونَ عَنِ التَّنزيلِ تَحريفَ الغالينَ وَانتِحالَ المُبطِلينَ وتَأويلَ المُضِلّينَ ، تاسِعُهُم قائِمُهُم و ( هُوَ ) ظاهِرُهُم وهُوَ باطِنُهُم . ⁽³⁾.

حديث۱۰۴۸۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند متعال، از ميان هر چيزى، چهار [ نمونه] را برگزيد:

از ميان فرشتگان، جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و عزرائيل عليهم السلامرا برگزيد .

و از ميان پيامبران، چهار نفر را براى شمشير و جهاد برگزيد: ابراهيم و داوود و موسى و من .

و از ميان خاندان ها، چهار خاندان را برگزيد و فرمود: «خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد» .

و از ميان شهرها، چهار شهر را برگزيد و فرمود: «سوگند به انجير و زيتون * و طور سينا * و اين شهر امن» . «انجير»، مدينه است . «زيتون»، بيت المقدس است . «طور سينا»، كوفه است ⁽¹⁾و «اين شهر امن»، مكّه است .

و از ميان زنان، چهار بانو را برگزيد: مريم، آسيه، خديجه و فاطمه .

و از ميان [ اعمال] حج، چهار عمل را برگزيد: ثج، عَج، احرام و طواف . ثج، قربانى است و عج، زمزمه لبّيك مردم .

و از ميان ماه ها، چهار ماه را برگزيد: رجب، شوّال، ذى قعده و ذى حجّه .

و از ميان روزها، چهار روز را برگزيد: روز جمعه، روز تَرويَه (هشتم ذى حجّه)، روز عَرَفه و روز قربانى .۱۰۴۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند از ميان روزها جمعه را و از ميان ماه ها ماه رمضان را و از ميان شب ها شب قدر را برگزيد و مرا از ميان همه پيامبران برگزيد و از من على را برگزيد و او را بر همه اوصيا برترى بخشيد، و از على، حسن و حسين را برگزيد و از حسين، اوصياى از فرزندان او را ، كه آنان تحريف غلوكنندگان و فرقه سازى باطلگرايان و تأويل گمراهگران را از قرآن دور مى سازند . نهمينِ آنان «قائم» آنان است. اوست ظاهرشان و اوست باطنشان . .

۱۰۴۸۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به سؤال از برترين ياران ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ للّهِِ عز و جل خِيارا مِن كُلِّ ما خَلَقَهُ ، فَلَهُ مِنَ البِقاعِ خِيارٌ ، ولَهُ مِنَ اللَّيالي ( خِيارٌ ) ، و( مِنَ ) الأَيّامِ خِيارٌ ، ولَهُ مِنَ الشُّهورِ خِيارٌ ، ولَهُ مِن عِبادِهِ خِيارٌ ، ولَهُ مِن خِيارِهِم خِيارٌ .

فَأَمّا خِيارُهُ مِنَ البِقاعِ فَمَكَّةُ وَالمَدينَةُ وبَيتُ المَقدِسِ . وأمّا خِيارُهُ مِنَ اللَّيالي فَلَيالِي الجُمَعِ ولَيلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ ولَيلَةُ القَدرِ ولَيلَتَا العيدِ . وأمّا خِيارُهُ مِنَ الأَيّامِ فَأَيّامُ الجُمَعِ وَالأَعيادِ . وأمّا خِيارُهُ مِنَ الشُّهورِ فَرَجَبٌ وشَعبانُ وشَهرُ رَمَضانَ . وأمّا خِيارُهُ مِن عِبادِهِ فَوُلدُ آدَمَ ، وخِيارُهُ مِن وُلدِ آدَمَ مَنِ اختارَهُم عَلى عِلمٍ مِنهُ بِهِم ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل لَمَّا اختارَ خَلقَهُ اختارَ وُلدَ آدَمَ ، ثُمَّ اختارَ مِن وُلدِ آدَمَ العَرَبَ ، ثُمَّ اختارَ مِنَ العَرَبِ مُضَرَ ، ثُمَّ اختارَ مِن مُضَرَ قُرَيشا ، ثُمَّ اختارَ مِن قُرَيشٍ هاشِما ، ثُمَّ اختارَني مِن هاشِمٍ وأهلَ بَيتي كَذلِكَ . ⁽¹⁾۱۰۴۸۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍ عليه السلام ـ: يا عَلِيُ ، إنَّ اللّهَ عز و جل أشرَفَ عَلى ( أهلِ ) الدُّنيا فَاختارَني مِنها عَلى رِجالِ العالَمينَ ، ثُمَّ أطلَعَ الثّانِيَةَ فَاختارَكَ عَلى رِجالِ العالَمينَ ، ثُمَّ أطلَعَ الثّالِثَةَ فَاختارَ الأَئِمَّةَ مِن وُلدِكَ عَلى رِجالِ العالَمينَ ، ثُمَّ أطلَعَ الرّابِعَةَ فَاختارَ فاطِمَةَ عَلى نِساءِ العالَمينَ . ⁽²⁾.

۱۰۴۸۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند را در ميان همه آفريده هايش برگزيده هايى است . او از ميان سرزمين ها برگزيده هايى دارد، و از ميان شب ها برگزيده هايى و از ميان روزها برگزيدهايى دارد، و از ميان ماه ها برگزيده هايى دارد، و از ميان بندگانش برگزيدگانى دارد، و از ميان برگزيدگانِ بندگان هم برگزيدگانى .

برگزيده هاى خدا از ميان سرزمين ها، مكّه و مدينه و بيت المقدس هستند؛ برگزيده هاى او از ميان شب ها شب هاى جمعه، شب نيمه شعبان، شب قدر، شب دو عيد فطر و قربان هستند؛ برگزيده هاى او از ميان روزها روزهاى جمعه و عيدها هستند ؛ برگزيده هاى او از ميان ماه ها رجب، شعبان و ماه رمضان هستند؛ برگزيده هاى او از ميان بندگانش، فرزندان آدم هستند؛ و برگزيدگانش از ميان فرزندان آدم، كسانى هستند كه آنان را از روى شناخت، برگزيده است؛ چرا كه خداى متعال، چون آفريدگانش را برگزيد، فرزندان آدم را برگزيد و از ميان آنان عرب را برگزيد و از ميان عرب ، مُضَر را برگزيد و از ميان مُضَر ، قريش را برگزيد و از ميان قريش ، هاشم را برگزيد و از ميان [ بنى ]هاشم ، من و خاندانم را برگزيد .۱۰۴۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به على عليه السلام ـ: اى على! خداوند بر همه جهانيان، نظر افكنْد. پس، از ميان آنان ، مرا بر مردان جهان برگزيد. سپس در نگاه دوم ، تو را بر مردان برگزيد. سپس در نگاه سوم ، امامانِ از فرزندان تو را بر مردان جهان برگزيد. سپس در نگاه چهارم ، فاطمه را بر زنان جهان برگزيد . .

۱۰۴۸۱.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالَى ـ اختارَ مِنَ الكَلامِ أربَعَةً ، ومِنَ المَلائِكَةِ أربَعَةً ، ومِنَ الأَنبِياءِ أربَعَةً ، ومِنَ الصّادِقينَ أربَعَةً ، ومِنَ الشُّهَداءِ أربَعَةً ، ومِنَ النِّساءِ أربَعَةً ، (ومِنَ الشُّهورِ أربَعَةً) ، ومِنَ الأَيّامِ أربَعَةً ، ومِنَ البِقاعِ أربَعا .

فَأَمّا خِيَرَتُهُ مِنَ الكَلامِ : فَسُبحانَ اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ ، وَاللّهُ أكبَرُ ؛ فَمَن قالَها عَقيبَ كُلِّ صَلاةٍ كَتَبَ اللّهُ لَهُ عَشرَ حَسَناتٍ ، ومَحا عَنهُ عَشرَ سَيِّئاتٍ ، ورَفَعَ لَهُ عَشرَ دَرَجاتٍ .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ المَلائِكَةِ : فَجَبرَئيلُ ، وميكائيلُ ، وإسرافيلُ ، وعِزرائيلُ .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ الأَنبِياءِ : فَاختارَ إبراهيمَ خَليلاً ، وموسى كَليما ، وعيسى روحا ، ومُحَمَّدا حَبيبا .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ الصِّدّيقينَ : فَيوسُفُ الصِّدّيقُ ، وحَبيبٌ النَّجّارُ ، وعَلِيُ بنُ أبي طالِبٍ .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ الشُّهَداءِ : فَيَحيَى بنُ زَكَرِيّا ، وجِرجيسُ النَّبِيُ ، وحَمزَةُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ ، وجَعفَرٌ الطَّيّارُ .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ النِّساءِ : فَمَريَمُ بِنتُ عِمرانَ ، وآسِيَةُ بِنتُ مُزاحِمٍ اِمرَأَةُ فِرعَونَ ، وفاطِمَةُ الزَّهراءُ ، وخَديجَةُ بِنتُ خُوَيلِدٍ .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ الشُّهورِ : فَرَجَبٌ ، وذُو القَعدَةِ ، وذُو الحِجَّةِ ، وَالمُحَرَّمُ ؛ وهِيَ الأَربَعُ الحُرُمُ .

وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ الأَيّامِ : فَيَومُ الفِطرِ ، ويَومُ عَرَفَةَ ، ويَومُ الأَضحى ، ويَومُ الجُمُعَةِ .

(وأمّا خِيَرَتُهُ مِنَ البِقاعِ : فَمَكَّةُ ، وَالمَدينَةُ ، وبَيتُ المَقدِسِ ، و)فارَ التَّنّورُ بِالكوفَةِ ؛ وإنَّ الصَّلاةَ بِمَكَّةَ بِمِائَةِ ألفِ صَلاةٍ ، وبِالمَدينَةِ بِخَمسٍ وسَبعينَ ألفَ صَلاةٍ ، وبِبَيتِ المَقدِسِ بِخَمسينَ ألفَ صَلاةٍ ، وبِالكوفَةِ بِخَمسٍ وعِشرينَ ألفَ صَلاةٍ . ⁽¹⁾.

۱۰۴۸۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّـا سُئـلَ : مَـن أفضَـلُ الأصحابِ ؟ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداى متعال از ميان سخنان ، چهار سخن را ؛ از ميان فرشتگان ، چهار فرشته را ؛ از ميان پيامبران ، چهار پيامبر را ؛ از ميان راستگويان ، چهار تن را ؛ از ميان شهيدان ، چهار شهيد را ؛ از ميان زنان ، چهار بانو را ؛ از ميان ماه ها ، چهار ماه را ؛ از ميان روزها ، چهار روز را ؛ و از ميان سرزمين ها، چهار سرزمين را برگزيد .

برگزيده هاى خداوند از ميان سخنانْ «سبحان اللّه » ، «الحمد للّه » ، «لا إله إلاّ اللّه » و «اللّه اكبر» هستند. هر كه اين سخنان را پس از هر نماز بگويد ، خداوند براى او ده حسنه مى نويسد و از او ده گناه را محو مى كند و او را ده درجه بالا مى برد .

امّا برگزيدگان خدا از ميان فرشتگان ، جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و عزرائيل هستند .

امّا برگزيدگان او از ميان پيامبران : او ابراهيم را دوست خود ، موسى را همسخن خويش ، عيسى را روح خود و محمّد را حبيب خويش برگزيد .

امّا برگزيدگان او از ميان صدّيقان ، يوسف صدّيق و حبيب نجّار و على بن ابى طالب هستند. ⁽¹⁾

امّا برگزيدگان او از ميان شهيدان ، يحيى بن زكريّا و جرجيس پيامبر و حمزة بن عبد المطّلب و جعفر طيّار هستند .

امّا برگزيدگان او از ميان زنان ، مريم (دختر عمران) ، آسيه (دختر مزاحم و همسر فرعون) ، فاطمه زهرا و خديجه (دختر خُويلد) هستند .

امّا برگزيده هاى او از ميان ماه ها ، رجب و ذى قعده و ذى حجّه و محرّم هستند كه ماه هاى چهارگانه حرام اند .

امّا برگزيده هاى او از ميان روزها ، روز فطر و روز عرفه و روز قربان و روز جمعه هستند.

و امّا برگزيده هاى او از ميان سرزمين ها ، مكّه و مدينه و بيت المقدس و محلّ فوران آب از تنور در كوفه هستند. همانا نماز در مكّه با صد هزار نماز ، در مدينه با هفتاد و پنج هزار نماز ، در بيت المقدس با پنجاه هزار نماز ، و در كوفه با بيست و پنج هزار نماز ، برابر است . .

۱۰۴۷۹.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل اصطَفى مِنَ الكَلامِ أربَعا : سُبحانَ اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ ، وَاللّهُ أكبَرُ .

ومَن قالَ : سُبحانَ اللّهِ كُتِبَت لَهُ بِها عِشرونَ حَسَنَةً ، وحُطَّ عَنهُ عِشرونَ سَيِّئَةً ، ومَن قالَ : اللّهُ أكبَرُ فَمِثلُ ذلِكَ ، ومَن قالَ : لا إلهَ إلاَّ اللّهُ فَمِثلُ ذلِكَ ، ومَن قالَ : الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ مِن قِبَلِ نَفسِهِ كُتِبَ لَهُ بِها ثَلاثونَ حَسَنَةً ، وحُطَّ عَنهُ ثَلاثونَ سَيِّئَةً . ⁽¹⁾۱۰۴۷۸.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن سَرَّهُ أن يَنظُرَ إلَى القَضيبِ الأَحمَرِ الَّذي غَرَسَهُ اللّهُ بِيَدِهِ ويَكونَ مُتَمَسِّكا بِهِ ، فَليَتَوَلَّ عَلِيّا وَالأَئِمَّةَ مِن وُلدِهِ ؛ فَإِنَّهُم خِيَرَةُ اللّهِ عز و جل وصَفوَتُهُ ، وهُمُ المَعصومونَ مِن كُلِّ ذَنبٍ وخَطيئَةٍ . ⁽²⁾.

۱۰۴۷۷.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند از ميان سخن ها ، چهار سخن را برگزيد : «سبحان اللّه » ، «الحمد للّه » ، «لا إله إلاّ اللّه » و «اللّه أكبر».

هر كس «سبحان اللّه » بگويد ، براى او بيست حسنه نوشته مى شود و بيست گناه از او فرو مى ريزد. هر كس «اللّه أكبر» بگويد ، [ نيز ]مانند همان است و هر كس «لا إله إلاّ اللّه » بگويد ، [ نيز ]مانند همان است. و هر كس از جانب خودش «الحمد للّه ربّ العالمين» بگويد ، براى او سى حسنه نوشته مى شود و سى گناه از او فرو مى ريزد .۱۰۴۷۶.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه دوست دارد به شاخه سرخى كه خداوندْ آن را با دست قدرت خويش كاشته است بنگرد و بر آن چنگ زند ، با على و امامانِ از نسل او پيوندِ «ولايت» داشته باشد ، كه آنان برگزيدگان خداوند ، و از هر گناه و لغزشى مصون اند . .

۱۰۴۷۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ أحسَنَ الحَديثِ كِتابُ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى ؛ قَد أفلَحَ مَن زَيَّنَهُ اللّهُ في قَلبِهِ ، وأدخَلَهُ فِي الإِسلامِ بَعدَ الكُفرِ ، وَاختارَهُ عَلى ما سِواهُ مِن أحاديثِ النّاسِ ، إنَّهُ أحسَنُ الحَديثِ وأبلَغُهُ .

أحِبّوا ما أحَبَّ اللّهُ ، أحِبُّوا اللّهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم ، ولا تَمَلّوا كَلامَ اللّهِ وذِكرَهُ ، ولا تَقسُ عَنهُ قُلوبُكُم .

فَإِنَّهُ مِن كُلِّ ما يَخلُقُ اللّهُ يَختارُ ويَصطَفي؛ قَد سَمّاهُ اللّهُ : خِيَرَتَهُ مِنَ الأَعمالِ ومُصطَفاهُ مِنَ العِبادِ ، وَالصّالِحَ مِنَ الحَديثِ ، ومِن كُلِّ ما اُوتِيَ النّاسُ : الحَلالَ وَالحَرامَ .

فَاعبُدُوا اللّهَ ولا تُشرِكوا بِهِ شَيئا ، وَاتَّقوهُ حَقَّ تُقاتِهِ ، وَاصدُقُوا اللّهَ صالِحَ ما تَقولونَ بِأَفواهِكُم ، وتَحابّوا بِرَوحِ اللّهِ بَينَكُم ؛ إنَّ اللّهَ يَغضَبُ أن يُنكَثَ عَهدُهُ . ⁽¹⁾۱۰۴۷۴.امام على عليه السلام :الإمام الحسن عليه السلام :إنّا أهلُ بَيتٍ أكرَمَنَا اللّهُ بِالإِسلامِ ، وَاختارَنا وَاصطَفانا وَاجتَبانا ، فَأَذهَبَ عَنَّا الرِّجسَ وطَهَّرَنا تَطهيرا . وَالرِّجسُ هُوَ الشَّكُّ ؛ فَلا نَشُكُّ فِي اللّهِ الحَقِّ ودينِهِ أبَدا ، وطَهَّرَنا مِن كُلِّ أفنٍ وغَيَّةٍ مُخلَصينَ إلى آدَمَ ؛ نِعمَةً مِنهُ . ⁽²⁾.

۱۰۴۷۹.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به يقين ، بهترين سخن ، كتاب خداوند متعال است. رستگار ، كسى است كه خداوند ، آن را در دلش بيارايد و او را پس از كفر ، وارد اسلام كند و وى ، آن را بر سخنان مردم برگزيند. همانا آن ، بهترين و رساترين سخن است .

آنچه را خدا دوست مى دارد ، دوست بداريد. خدا را با همه دلتان دوست بداريد و از سخن و ياد خدا ملول و خسته نشويد و دل هايتان از آن دچار قساوت نشود. ⁽¹⁾

همانا خداوند از ميان هر چه مى آفريند ، برگزيده اى دارد ـ و خدا آنها را نام برده و معيّن كرده است ـ : بهترين از كردارها ، و برگزيدگان از بندگانش ، و از سخنان ، شايسته اش ، و نيز از هر حلال و حرامى كه براى مردم فرستاده شده است . ⁽²⁾

پس خدا را بپرستيد و چيزى را شريك او قرار ندهيد و از او به نحو شايسته پروا داشته باشيد و در سخنان شايسته اى كه بر زبان مى آوريد، به خدا راست بگوييد ، و با آسايش الهى ، ميان خودتان دوستى كنيد. خداوند از اين كه پيمانش شكسته شود ، خشمگين مى شود .۱۰۴۷۸.عنه عليه السلام :امام حسن مجتبى عليه السلام :ما خاندانى هستيم كه خداوند ، ما را به سبب اسلام ، گرامى داشته و ما را برگزيده و پليدى را از ما دور نموده و ما را به كمال و تمام ، پاك ساخته است ـ و پليدى ، همان شك است و ما درباره خداى حق و آيين او ، هرگز شك نمى كنيم ـ و ما را از هر كاستى و گمراهى ، پاك ساخته است و تا حضرت آدم ، برگزيدگان خداييم و اين ، نعمتى از سوى اوست. .

۱۰۴۷۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :نَحنُ جَنبُ اللّهِ ، ونَحنُ صَفوَتُهُ ، ونَحنُ خِيَرَتُهُ ، ونَحنُ مُستَودَعُ مَواريثِ الأَنبِياءِ . ⁽¹⁾۱۰۴۷۶.عنه عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلامـ لِعَبدِ اللّهِ بنِ بُكَيرٍـ: يَابنَ بُكَيرٍ ، إنَّ اللّهَ اختارَ مِن بِقاعِ الأَرضِ سِتَّةً : البَيتَ الحَرامَ ، وَالحَرَمَ ، ومَقابِرَ الأَنبِياءِ ، ومَقابِرَ الأَوصِياءِ ، ومَقاتِلَ الشُّهَداءِ ، وَالمَساجِدَ الَّتي يُذكَرُ فيهَا اسمُ اللّهِ . ⁽²⁾۱۰۴۷۵.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل اختارَ مِن كُلِّ شَيءٍ شَيئا ، وَاختارَ مِنَ الأَرضِ مَوضِعَ الكَعبَةِ . ⁽³⁾۱۰۴۷۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ لَمّا خَلَقَ الخَلقَ فَجَعَلَهُ فِرقَتَينِ ، فَجَعَلَ خِيَرَتَهُ في إحدَى الفِرقَتَينِ ، ثُمَّ جَعَلَهُم أثلاثاً ، فَجَعَلَ خِيَرَتَهُ في إحدَى الأَثلاثِ ، ثُمَّ لَم يَزَل يَختارُ حَتَّى اختارَ عَبدَ مَنافٍ ، ثُمَّ اختارَ مِن عَبدِ مَنافٍ هاشِماً ، ثُمَّ اختارَ مِن هاشِمٍ عَبدَ المُطَّلِبِ ، ثُمَّ اختارَ مِن عَبدِ المُطَّلِبِ عَبدَ اللّهِ ، وَاختارَ مِن عَبدِ اللّهِ مُحَمَّدا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله .

فَكانَ أطيَبَ النّاسِ وِلادَةً وأطهَرَها ، فَبَعَثَهُ اللّهُ بِالحَقِّ بَشيرا ونَذيرا ، وأنزَلَ عَلَيهِ الكِتابَ ؛ فَلَيسَ مِن شَيءٍ إلاّ فِي الكِتابِ تِبيانُهُ . ⁽⁴⁾.

۱۰۴۷۳.سليمان عليه السلام :امام باقر عليه السلام :ما همجوار خداييم . ما برگزيدگان و انتخاب شدگان خداييم. ما جايگاه وديعت ميراث هاى پيامبرانيم .۱۰۴۷۲.لقمان عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ خطاب به عبد اللّه بن بُكَير ـ: اى پسر بُكَير! خداوند از ميان سرزمين ها ، شش جا را برگزيده است : خانه خدا ، حرم ، مزار پيامبران ، مدفن اوصيا ، رزمگاه شهيدان ، و مساجدى كه در آنها نام خدا ياد مى شود .۱۰۴۷۱.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :خداوند از ميان هر چيزى ، چيزى را برگزيد و از ميان زمين[ ها] ، جايگاه كعبه را برگزيد .۱۰۴۷۰.امام باقر عليه السلام :امام صادق عليه السلام :چون خداوند ، همه آفريده ها را آفريد ، آنها را دو بخش كرد و برگزيده هاى خويش را در بخشى قرار داد و سپس آنها را سه قسمت كرد و برگزيده خود را در يكى از سه قسمت ، قرار داد. سپس پيوسته برمى گزيد ، تا آن كه عبد مناف را برگزيد. او سپس از عبد مناف ، هاشم را ؛ و از ميان [ بنى ]هاشم ، عبد المطّلب را ؛ و از ميان عبد المطّلب ، عبد اللّه را ؛ و از عبد اللّه ، محمّد، پيامبر خدا را برگزيد .

پس پيامبر صلى الله عليه و آله از همه مردم ، پاك نهادتر و پاكزادتر بود. خداوندْ او را به حق ، مژده دهنده و بيم دهنده برانگيخت و كتاب خويش را بر او نازل فرمود. پس هيچ چيز نيست ، مگر آن كه بيان آن در كتاب الهى هست. .

الفصل الثاني : التّرغيب في الخير۲ / ۱التَّأكيدُ عَلى فِعلِ الخَيرِالكتاب« وَ جَعَلْنَـهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَ تِ وَ إِقَامَ الصَّلَوةِ وَ إِيتَآءَ الزَّكَوةِ وَ كَانُواْ لَنَا عَـبِدِينَ . ⁽¹⁾»

« يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ ارْكَعُواْ وَ اسْجُدُواْ وَ اعْبُدُواْ رَبَّكُمْ وَ افْعَلُواْالْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . ⁽²⁾»

الحديث۱۰۴۵۷.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِفعَلُوا الخَيرَ دَهرَكُم ، وتَعَرَّضوا لِنَفَحاتِ رَحمَةِ اللّهِ ؛ فَإِنَّ للّهِِ نَفَحاتٍ مِن رَحمَتِهِ يُصيبُ بِها مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ ، وسَلُوا اللّهَ أن يَستُرَ عَوراتِكُم وأن يُؤمِنَ رَوعاتِكُم . ⁽³⁾.

فصل دوم : تشويق به نيكى

۲ / ۱تأكيد بر انجام دادن كار نيك

فصل دوم : تشويق به نيكى۲ / ۱تأكيد بر انجام دادن كار نيكقرآن«ما آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما هدايت مى كنند. و انجام دادن كارهاى نيك و برپاداشتن نماز و پرداختن زكات را به آنان وحى كرديم، و تنها ما را مى پرستيدند » .

«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! ركوع و سجود كنيد و پروردگارتان را بپرستيد و كار نيك انجام دهيد ؛ باشد كه رستگار شويد » .

حديث۱۰۴۵۹.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عمر خود را در كار نيك صرف كنيد و خود را در معرض نسيم هاى رحمت الهى قرار دهيد. همانا خداوند ، نسيم هاى رحمتى دارد كه به هر كس از بندگانش بخواهد ، با آنها بهره مى دهد. و از خداوند بخواهيد كه عيب هاى شما را بپوشاند و هراسِ شما را به ايمنى بَدَل سازد.

.

۱۰۴۶۰.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :اُطلُبُوا الخَيرَ دَهرَكُم ، وَاهرُبوا مِنَ النّارِ جَهدَكُم ؛ فَإِنَّ الجَنَّةَ لا يَنامُ طالِبُها ، وإنَّ النّارَ لا يَنامُ هارِبُها . ⁽¹⁾۱۰۴۶۱.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :الخَيرُ كَثيرٌ ، وفاعِلُهُ قَليلٌ . ⁽²⁾۱۰۴۶۲.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :تَكَلَّفوا فِعلَ الخَيرِ وجاهِدوا نُفوسَكُم عَلَيهِ ؛ فَإِنَّ الشَّرَّ مَطبوعٌ عَلَيهِ الإِنسانُ . ⁽³⁾۱۰۴۶۳.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :فِعلُ الخَيرِ ذَخيرَةٌ باقِيَةٌ ، وثَمَرَةٌ زاكِيَةٌ . ⁽⁴⁾۱۰۴۶۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :كُن عامِلاً بِالخَيرِ ، ناهِيا عَنِ الشَّرِّ ، مُنكِرا شيمَةَ الغَدرِ . ⁽⁵⁾۱۰۴۶۵.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :اِفعَلِ الخَيرَ ؛ فَإِنَّ يَسيرَهُ كَثيرٌ . ⁽⁶⁾۱۰۴۶۶.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن قَصَّرَ عَن فِعلِ الخَيرِ خَسِرَ ونَدِمَ . ⁽⁷⁾۱۰۴۶۷.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :صِل عَجَلَتَكَ بِتَأَنّيكَ ، وسَطوَتَكَ بِرِفقِكَ ، وشَرَّكَ بِخَيرِكَ ، وَانصُرِ العَقلَ عَلَى الهَوى تَملِكِ النُّهى . ⁽⁸⁾.

۱۰۴۶۳.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در همه روزگارتان، در پى نيكى باشيد و تا مى توانيد از آتش (دوزخ) بگريزيد. همانا خواهان بهشت نمى خسبد و گريزان از آتش ، به خواب غفلت نمى رود.۱۰۴۶۴.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكى ، بسيار است ؛ امّا نيكوكار ، اندك.۱۰۴۶۵.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در نيكوكارى، تلاش كنيد وخود را به انجام دادن كار نيك وا داريد ، كه بدى با طبع انسان ، سازگار است.۱۰۴۶۶.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :كار نيك ، ذخيره اى ماندگار و بهره اى رشديابنده است.۱۰۴۶۷.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكوكار ، بازدارنده از بدى ، و نكوهنده رفتار فريبكارانه باش.۱۰۴۶۸.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :كار نيك انجام بده ، كه اندك آن نيز بسيار است.۱۰۴۶۹.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس از انجام دادن كار نيك كوتاهى نمايد ، زيان مى كند و پشيمان مى شود.۱۰۴۷۰.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :امام على عليه السلام :شتابت را با درنگ خويش ، هيبت و قدرتت را با نرمش خويش ، و بدى ات را با نيكى خويش بپيوند. ياور خرد بر ضدّ هواى نفس باش تا داراى خرد باشى. .

۱۰۴۷۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :ظَفِرَ بِالخَيرِ مَن طَلَبَهُ . ⁽¹⁾۱۰۴۷۲.لقمانُ عليه السلام :عنه عليه السلام :قولُوا الخَيرَ تُعرَفوا بِهِ ، وَاعمَلُوا الخَيرَ تَكونوا مِن أهلِهِ ، ولا تَكونوا عُجُلاً مَذاييعَ . ⁽²⁾۱۰۴۷۳.سليمانُ عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا رَأَيتُم خَيرا فَأَعينوا عَلَيهِ ، وإذا رَأَيتُم شَرّا فَاذهَبوا عَنهُ ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهكانَ يَقولُ : يَابنَ آدَمَ ، اِعمَلِ الخَيرَ ودَعِ الشَّرَّ ، فَإِذا أنتَ جَوادٌ قاصِدٌ . ⁽³⁾۱۰۶۳۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أطيعُوا اللّهَ ولا تَعصوهُ ، وإذا رَأَيتُمُ الخَيرَ فَخُذوا بِهِ ، وإذا رَأَيتُمُ الشَّرَّ فَأَعرِضوا عَنهُ . ⁽⁴⁾۱۰۶۳۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى قُثَمِ بنِ عَبّاسٍ عامِلِهِ عَلى مَكَّهَ ـ: لَن يَفوزَ بِالخَيرِ إلاّ عامِلُهُ ، ولا يُجزى جَزاءَ الشَّرِّ إلاّ فاعِلُهُ . ⁽⁵⁾۱۰۶۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لَن يُجزى جَزاءَ الخَيرِ إلاّ فاعِلُهُ . ⁽⁶⁾۱۰۶۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لَيسَ بِخَيرٍ مِنَ الخَيرِ إلاّ ثَوابُهُ . ⁽⁷⁾.

۱۰۶۳۰.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :آن كه نيكى جويد ، به آن دست يابد.۱۰۶۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :نيك بگوييد تا به نيكى شناخته شويد ؛ كار نيك انجام دهيد تا از نيكوكاران باشيد ، و شتابگر فاش كننده[ ى اسرار] نباشيد .۱۰۶۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هرگاه كار نيكى ديديد ، ياور آن باشيد و چون كار بدى ديديد ، از آن فاصله بگيريد ؛ چرا كه پيامبر خدا مى فرمود : «اى فرزند آدم! نيكى كن و بدى را وا گذار تا بخشنده اى ميانه رو باشى».۱۰۶۳۳.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعليٍّ عليه السلام ـ ) امام على عليه السلام :فرمانبردار خدا باشيد و او را نافرمانى نكنيد. هرگاه كار نيكى ديديد ، به آن روى آوريد و چون كار بدى ديديد ، از آن رويگردان شويد.۱۰۶۳۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در نامه اش به قُثَم بن عبّاس ، فرماندارش بر مكّه ـ: به نيكى نخواهد رسيد ، مگر آن كس كه نيكوكار باشد؛ و كيفر بد نخواهد ديد ، جز آن كس كه بدكار باشد .۱۰۶۳۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ في قولِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ : {Q} «إنَّ رَبَّك ) امام على عليه السلام :پاداش نيك ، جز به نيكوكار داده نخواهد شد.۱۰۶۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) امام على عليه السلام :چيزى بهتر از نيكى نيست ، مگر پاداش آن . .

۱۰۶۳۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللّهِ إلَيهِ عَبدا أعانَهُ اللّهُ عَلى نَفسِهِ . . . لا يَدَعُ لِلخَيرِ غايَةً إلاّ أمَّها . ⁽¹⁾۱۰۶۳۵.امام صادق عليه السلام ( ـ درباره آيه «همانا پروردگار تو سخت در كمين است» ) عنه عليه السلام :شَرُّ النّاسِ مَن لا يُرجى خَيرُهُ ، ولا يُؤمَنُ شَرُّهُ . ⁽²⁾۱۰۶۳۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :اللَّئيمُ لا يُرجى خَيرُهُ ، ولا يُسلَمُ مِن شَرِّهِ ، ولا يُؤمَنُ مِن غَوائِلِهِ .۱۰۶۳۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام ⁽³⁾الحسين عليه السلام :الإمام ⁽⁴⁾الحسين عليه السلام : إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله أوصى إلى أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام ، وكانَ في ما أوصى بِهِ أن قالَ لَهُ : يا عَلِيُ ، مَن حَفِظَ مِن اُمَّتي أربَعينَ حَديثا . . . حَشَرَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ النَّبِيّينَ وَالصِّدّيقينَ وَالشُّهَداءِ وَالصّالِحينَ ، وحَسُنَ اُولئِكَ رَفيقا .

فَقالَ عَلِيٌ عليه السلام : يا رَسولَ اللّهِ ، أخبِرني ما هذِهِ الأَحاديثُ؟

فَقالَ : أن تُؤمِنَ بِاللّهِ . . . وألاّ تَمَلَّ مِن فِعلِ الخَيرِ . ⁽⁵⁾۱۰۶۳۸.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ الشَّمسَ لَتَطلُعُ ومَعَها أربَعَةُ أملاكٍ ، مَلَكٌ يُنادي : يا صاحِبَ الخَيرِ أتِمَّ وأبشِر . ومَلَكٌ يُنادي : يا صاحِبَ الشَّرِّ أنزِع وأقصِر ... . ۶ .

۱۰۶۳۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :از محبوب ترين بندگان خداوند نزد او ، بنده اى است كه خداوندْ او را [ در غلبه ]بر نفس خويش يارى كرده باشد... كه براى نيكى ، هيچ فرجامى وا نمى گذارد ، مگر آن كه به سوى آن مى رود.۱۰۶۴۰.موسى عليه السلام ( ـ في المُناجاةِ ـ ) امام على عليه السلام :بدترينِ مردم ، كسى است كه نه به خير او اميد باشد و نه از شرّ او ايمنى .۱۰۶۳۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :فرومايه ، كسى است كه نه به خير او اميد مى رود ، نه از شرّ او آسودگى است و نه از فتنه و فساد او ، ايمنى .۱۰۶۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام حسين عليه السلام :پيامبر خدا به امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلام ، وصيّت كرد و از جمله سفارش هايش اين بود : «اى على! از امّت من ، هر كس چهل حديث حفظ كند... ، خداوند در روز قيامت ، او را با پيامبران و صدّيقان و شهيدان و صالحان برمى انگيزد و اينان ، همراهانى نيكويند» .

على عليه السلام پرسيد : اى پيامبر خدا! مرا آگاه كن كه اين حديث ها چيستند؟

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «اين كه به خدا ايمان آورى ... و از كار نيك خسته نشوى» .۱۰۶۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :خورشيد كه برمى آيد ، چهار فرشته همراه آن اند. فرشته اى ندا مى دهد : اى نيكوكار! به كمال برسان و مژده باد تو را. و فرشته اى ديگر ندا مى دهد : اى بدكار! دست بردار و كوتاه بيا ... . .

۲ / ۲النَّهيُ عَنِ استِصغارِ شَيءٍ مِنَ الخَيرِ۱۰۶۴۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :اِفعَلُوا الخَيرَ ولا تَحقِروا مِنهُ شَيئا ؛ فَإِنَّ صَغيرَهُ كَبيرٌ وقَليلَهُ كَثيرٌ ، ولا يَقولَنَّ أحَدُكُم : إنَّ أحَدا أولى بِفِعلِ الخَيرِ مِنّي ، فَيَكونَ وَاللّهِ كَذلِكَ . إنَّ لِلخَيرِ وَالشَّرِّ أهلاً ؛ فَمَهما تَرَكتُموهُ مِنهُما كَفاكُموهُ أهلُهُ . ⁽¹⁾۱۰۶۴۱.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: لا تَحقِرَنَّ شَيئا مِنَ الخَيرِ وإن صَغُرَ ؛ فَإِنَّكَ إذا رَأَيتَهُ سَرَّكَ مَكانُهُ . ⁽²⁾۱۰۶۴۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ أخفى أربَعَةً في أربَعَةٍ :

أخفى رِضاهُ في طاعَتِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ شَيئا مِن طاعَتِهِ ؛ فَرُبَّما وافَقَ رِضاهُ وأنتَ لا تَعلَمُ .

وأخفى سَخَطَهُ في مَعصِيَتِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ شَيئا مِن مَعصِيَتِهِ ؛ فَرُبَّما وافَقَ سَخَطَهُ مَعصِيَتُهُ وأنتَ لا تَعلَمُ .

وأخفى إجابَتَهُ في دُعائِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ شَيئا مِن دُعائِهِ ؛ فَرُبَّما وافَقَ إجابَتَهُ وأنتَ لا تَعلَمُ .

وأخفى وَلِيَّهُ في عِبادِهِ ، فَلا تَستَصغِرَنَّ عَبدا مِن عِبادِهِ ؛ فَرُبَّما يَكونُ وَلِيَّهُ وأنتَ لا تَعلَمُ . ⁽³⁾.

۲ / ۲نهى از كوچك شمردن كار نيك

۲ / ۲نهى از كوچك شمردن كار نيك۱۰۶۴۵.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :كار نيك كنيد و هيچ كار نيكى را كوچك مشماريد ؛ چرا كه كوچكِ آن ، بزرگ و اندكِ آن ، بسيار است. هيچ يك از شما نگويد : «ديگرى براى انجام دادن كار نيك ، از من شايسته تر است» كه به خدا قسم ، همان گونه مى شود. هر يك از نيك و بد ، اهلى دارد . هرگاه آن را وا گذاريد ، اهل نيك و بد به جاى شما انجامش مى دهند .۱۰۶۴۶.عنه عليه السلام :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به وى ـ: هيچ نيكى را ، هر چند كوچك باشد ، كوچك مشمار ؛ چرا كه وقتى آن را ببينى ، جايگاهش تو را خشنود مى سازد.۱۰۶۴۷.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :خداوند متعال ، چهار چيز را در چهار چيز ، پنهان ساخته است:

خشنودى خود را در اطاعتش نهان ساخته است. پس هيچ طاعتى را كوچك مشمار ، شايد كه با خشنودى او همراه باشد و تو ندانى؛

و خشم خود را در نافرمانى اش نهان ساخته است. پس هيچ گناهى را كوچك مشمار ، كه چه بسا آن نافرمانى ، با خشم او همراه باشد و تو ندانى ؛

و اجابتش را در دعاى در پيشگاهش پنهان كرده است. پس هيچ دعايى را كوچك مشمار ، كه شايد با اجابت او همراه باشد و تو ندانى ؛

و دوست خود را ميان بندگانش نهان داشته است. پس هيچ يك از بندگانش را كوچك مشمار ، كه چه بسا وى دوست او باشد و تو ندانى .

.

۱۰۶۴۸.عنه عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام ـ لِمُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ ـ: لا تَستَصغِرَنَّ حَسَنَةً تَعمَلُ بِها ؛ فَإِنَّكَ تَراها حَيثُ تَسوؤُكَ . ⁽¹⁾۱۰۶۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لا تَستَقِلَّ ما يُتَقَرَّبُ بِهِ إلَى اللّهِ عز و جل ولَو شِقَّ تَمرَةٍ . ⁽²⁾۱۰۶۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تفسير العيّاشي عن إبراهيم الكرخي عن الإمام الصادق عليه السلام :لا تَحتَقِر حَسَنَةً ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أشَدَّ طَلَبا ولا أسرَعَ دَرَكا مِنَ الحَسَنَةِ ؛ إنَّها لَتُدرِكُ الذَّنبَ العَظيمَ القَديمَ فَتَذهَبُ بِهِ ، وقَد ⁽³⁾قالَ اللّهُ في كِتابِهِ : « إِنَّ الْحَسَنَـتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّـئَاتِ ⁽⁴⁾» .

قالَ : قالَ : صَلاةُ اللَّيلِ تَذهَبُ بِذُنوبِ النَّهارِ . وقالَ : يَذهَبُ بِما جَرَحتُم . ⁽⁵⁾۲ / ۳الحَثُّ عَلَى اصطِناعِ المَعروفِالكتاب« وَ ابْتَغِ فِيمَآ ءَاتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْأَخِرَةَ وَ لاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَ أَحْسِن كَمَآ أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَ لاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِى الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ . ⁽⁶⁾»

الحديث۱۰۶۴۹.الإمامُ الحسنُ عليه السلام ( ـ لمّا دَعا بَنيهِ و بَني أخيهِ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ البُيوتَ الَّتي يُمتارُ فيهَا المَعروفُ تُضيءُ لِأَهلِ السَّماءِ كَما تُضيءُ الكَواكِبُ لِأَهلِ الأَرضِ . ⁽⁷⁾.

۲ / ۳تشويق به انجام دادن كار نيك

۱۰۶۵۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام باقر عليه السلامـ خطاب به محمّد بن مسلم ـ: هيچ كار نيكى را كه انجام مى دهى ، كوچك مشمار ، كه همانا آن را در جايى خواهى ديد كه تو را ناراحت مى كند.۱۰۶۵۱.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :امام صادق عليه السلام :كارى را كه به قصد تقرّب به پروردگار انجام مى شود ، كم مشمار ، هر چند انفاقِ پاره خرمايى باشد.۱۰۶۵۲.الإمامُ العسكريُّ عليه السلام :تفسير العيّاشىـ به نقل از ابراهيم كرخى ، از امام صادق عليه السلامـ: هيچ كار نيكى را ناچيز مشمار ؛ چرا كه هيچ چيز در طلبيدن و رسيدن ، به شدّت و سرعت كار نيك نيست. كار نيك ، به گناه بزرگِ ديرينه مى رسد و آن را از بين مى برد. و خداوند در كتاب خويش فرموده است : «همانا كارهاى نيك ، گناهان را از بين مى برند» .

[ راوى گويد : امام عليه السلام فرمود:] نماز شب ، گناهان روز را از بين مى برد. [ و فرمود: ]آنچه را انجام داده ايد ، مى برد.۲ / ۳تشويق به انجام دادن كار نيكقرآن«در آنچه خدا به تو بخشيده است ، سراى آخرت را بجوى و بهره خود را از دنيا فراموش مكن ، و آن سان كه خدا به تو نيكى كرده ، تو نيز نيكى كن و در پى تباهى در زمين مباش ، كه خداوند ، تبهكاران را دوست نمى دارد » .

حديث۱۰۶۵۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خانه هايى كه در آنها كار نيك انجام مى شود ، براى آسمانيان مى درخشند، آن گونه كه ستارگان براى زمينيان مى درخشند.

.

۱۰۶۵۵.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ إبليسَ يَبعَثُ أشَدَّ أصحابِهِ وأقوى أصحابِهِ إلى مَن يَصنَعُ المَعروفَ في مالِهِ . ⁽¹⁾۱۰۶۵۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :أعلام الدين :قال صلى الله عليه و آله : اِستَكثِروا مِنَ الشَّيءِ الَّذي لا تَمُسُّهُ النّارُ . قالوا : وما هُوَ يا نَبِيَ اللّهِ؟ قالَ : المَعروفُ . ⁽²⁾۱۰۶۵۷.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المَعروفُ يَنقَطِعُ في ما بَينَ النّاسِ ، ولا يَنقَطِعُ في ما بَينَ اللّهِ وبَينَ مَن فَعَلَهُ . ⁽³⁾۱۰۶۵۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :زِد فِي اصطِناعِ المَعروفِ ، وأكثِر مِن إسداءِ الإِحسانِ ؛ فَإِنَّهُ أبقى ذُخرا وأجمَلُ ذِكرا . ⁽⁴⁾۱۰۶۵۴.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :كَثرَةُ اصطِناعِ المَعروفِ تَزيدُ فِي العُمُرِ ، وتَنشُرُ الذِّكرَ . ⁽⁵⁾۱۰۶۵۵.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :لِيَكُن أحَبُّ النّاسِ إلَيكَ وأحظاهُم لَدَيكَ أكثَرَهُم سَعيا في مَنافِعِ النّاسِ . ⁽⁶⁾۱۰۶۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :نِعمَ عَمَلُ المَرءِ المَعروفُ . ⁽⁷⁾۱۰۶۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :المَعروفُ فَرضٌ . ⁽⁸⁾.

۱۰۶۵۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ابليس ، سرسخت ترين و نيرومندترين ياران خود را به سراغ كسى مى فرستد كه نيكوكارىِ مالى دارد.۱۰۶۵۹.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :أعلام الدين :پيامبر خدا فرمود : «آنچه را آتش به آن نمى رسد ، زياد انجام دهيد».

گفتند : آن چيست ، اى پيامبر خدا؟

فرمود : «كار نيك».۱۰۶۶۰.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كار نيك ، در ميان مردم ، دچار گسست مى شود ؛ ولى رابطه بين خداوند و نيكوكار ، قطع نمى شود .۱۰۶۶۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :كار نيك را بسيار انجام بده و زياد احسان كن ؛ چرا كه آن ، ماندگارترين ذخيره و [ بهترين راه براى] خوشنام تر زيستن است.۱۰۶۶۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :نيكوكارى بسيار ، عمر مى افزايد و نام نيك مى گسترد.۱۰۶۶۳.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ لمّا سُئلَ عن مُصافَحَةِ المَرأةِ الأجنَبيَّةِ ) امام على عليه السلام :محبوب ترين و برخوردارترين مردم نزد تو ، كسانى باشند كه در مسير منافع مردم كوشاترند.۱۰۶۵۸.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :كار نيك ، كار شايسته انسان است.۱۰۶۵۹.امام باقر عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكوكارى ، واجب است. .

۱۰۶۶۰.امام باقر عليه السلام :عنه عليه السلام :لا شَيءَ يَذخُرُهُ الإِنسانُ كَالإِيمانِ بِاللّهِ وصَنائِعِ الإِحسانِ . ⁽¹⁾۱۰۶۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :المَعروفُ ذَخيرَةُ الأَبَدِ . ⁽²⁾۱۰۶۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :نِعمَ الذُّخرُ المَعروفُ . ⁽³⁾۱۰۶۶۳.امام صادق عليه السلام ( ـ آنگاه كه از ايشان سؤال شد : آيا دست دادن با زن ) عنه عليه السلام :عَلَيكُم بِصَنائِعِ المَعروفِ ؛ فَإِنَّها نِعمَ الزّادُ إلَى المَعادِ . ⁽⁴⁾۱۰۶۶۴.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :المَعروفُ أفضَلُ المَغانِمِ . ⁽⁵⁾۱۰۶۶۵.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :المَعروفُ قُروضٌ . ⁽⁶⁾۱۰۶۶۴.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلامـ لِجابِرِ بنِ عَبدِ اللّهِ الأَنصارِيِّ ـ: يا جابِرُ ، قِوامُ الدّينِ وَالدُّنيا بِأَربَعَةٍ : عالِمٍ مُستَعمِلٍ عِلمَهُ ، وجاهِلٍ لا يَستَنكِفُ أن يَتَعَلَّمَ ، وجَوادٍ لا يَبخَلُ بِمَعروفِهِ ، وفَقيرٍ لا يَبيعُ آخِرَتَهُ بِدُنياهُ .

فَإِذا ضَيَّعَ العالِمُ عِلمَهُ استَنكَفَ الجاهِلُ أن يَتَعَلَّمَ ، وإذا بَخِلَ الغَنِيُّ بِمَعروفِهِ باعَ الفَقيرُ آخِرَتَهُ بِدُنياهُ . ⁽⁷⁾۱۰۶۶۵.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن صَنَعَ المَعروفَ في ما آتاهُ ( اللّهُ ) فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ ، وَليُحسِن فيهِ الضِّيافَةَ ، وَليَفُكَّ بِهِ العانِيَ ، وَليُعِن بِهِ الغارِمَ وَابنَ السَّبيلِ وَالفُقَراءَ وَالمُجاهِدينَ في سَبيلِ اللّهِ ، وَليُصبِر نَفسَهُ عَلَى النَّوائِبِ وَالخُطوبِ ؛ فَإِنَّ الفَوزَ بِهذِهِ الخِصالِ أشرَفُ مَكارِمِ الدُّنيا ودَرَكُ فَضائِلِ الآخِرَةِ . ⁽⁸⁾.

۱۰۶۶۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلام :در آنچه انسان ذخيره مى كند ، هيچ چيزْ همانند ايمان به خدا و كارهاى خوب نيست.۱۰۶۶۷.عنه عليه السلام ( ـ مِن كتابِهِ للأشتَرِ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ـ ) امام على عليه السلام :نيكى ، ذخيره ابدى است.۱۰۶۶۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ في وصيَّتِهِ لابنِهِ الحَسنِ عليه السلام لمّا ض ) امام على عليه السلام :نيكى ، ذخيره اى شايسته است.۱۰۶۶۶.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :كارهاى نيك انجام دهيد ؛ چرا كه رهتوشه خوبى براى قيامت اند.۱۰۶۶۷.امام على عليه السلام ( ـ در فرمان استاندارى مصر به مالك اشتر ـ ) امام على عليه السلام :كار نيك ، بهترينِ غنيمت هاست.۱۰۶۶۸.امام على عليه السلام ( ـ پس از ضربت خوردن به وسيله ابن ملجم ، در سفارش ب ) امام على عليه السلام :كار نيك ، [ در واقع] قرض ⁽¹⁾هايى است [ كه نيكوكار در اختيار ديگران قرار مى دهد].۱۰۶۶۹.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلامـ خطاب به جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: اى جابر! استوارى دين و دنيا به چهار چيز است: دانشمندى كه دانش خود را به كار بندد، نادانى كه از آموختن روى برنتابد، بخشنده اى كه از نيكوكارى اش بخل نورزد ، و تهيدستى كه آخرت خود را به دنيايش نفروشد.

اگر دانشمند ، دانش خود را تباه سازد ، جاهل هم در پى آموختن نمى رود و اگر ثروتمند از نيكوكارى اش بخل ورزد ، تهيدست نيز آخرتش را به دنيايش مى فروشد .۱۰۶۶۹.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :كسى كه به وسيله آنچه خداوند به او داده ، نيكوكارى مى كند ، [ بايد] با آن به خويشاوندانش نيكى كند ، مهمانىِ خوب انجام دهد ، اسيرْ آزاد سازد ، بدهكار و در راه مانده را و تهيدستان و مجاهدان راه خدا را يارى كند ، و خويشتن را بر تحمّل حوادث تلخ و ناگوارى ها شكيبا سازد ؛ چرا كه دست يافتن به اين خصلت ها ، ارجمندترين بزرگوارى هاى دنيا و رسيدن به فضايل آخرت است. .

۱۰۶۷۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «و لا تَجْعَلُوا اللّه َ ) عنه عليه السلام :إنَّ العِلمَ ذو فَضائِلَ كَثيرَةٍ : فَرَأسُهُ التَّواضُعُ . . . وزادُهُ المَعروفُ . ⁽¹⁾۱۰۶۷۰.امام صادق عليه السلام ( ـ درباره آيه: «و خدا را دستاويز سوگندهاى خود قرار ) عنه عليه السلام :لا شَيءَ أعوَدُ عَلَى الإِنسانِ مِن حِفظِ اللِّسانِ ، وبَذلِ الإِحسانِ . ⁽²⁾۱۰۶۷۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :الإِحسانُ ذُخرٌ ، وَالكَريمُ مَن حازَهُ . ⁽³⁾۱۰۶۷۲.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لأبي أيُّوب ـ ) عنه عليه السلام :الإِحسانُ غُنمٌ . ⁽⁴⁾۱۰۶۷۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :قَدِّم إحسانَكَ تَغنَم . ⁽⁵⁾۱۰۶۷۴.عنه عليه السلام :الإمام الرضا عليه السلام :العُرفُ ذَخيرَةُ الأَبَدِ . ⁽⁶⁾۲ / ۴التَّأكيدُ عَلَى البِرِّ وَالتَّعاوُنِ عَلَيهِالكتاب« وتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الاْءِثْمِ وَالْعُدْوَ نِ وَاتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ . ⁽⁷⁾»

.

۲ / ۴تأكيد بر نيكى و يارى بر نيكوكارى

۱۰۶۷۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به أبو أيوب ـ ) امام على عليه السلام :دانش ، فضايل بسيارى دارد ؛ آغاز آن ، فروتنى و توشه اش نيكوكارى است.۱۰۶۷۳.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :براى انسان ، هيچ چيز ، سودآورتر از نگه داشتن زبان و بذل احسان نيست .۱۰۶۷۴.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكوكارى ، ذخيره است و انسان بزرگوار ، كسى است كه آن را در اختيار خود بگيرد .۱۰۶۷۵.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكوكارى ، غنيمت بردن است.۱۰۶۷۶.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكىِ خود را پيش فرست تا غنيمت ببرى .۱۰۶۷۷.امام صادق عليه السلام ( ـ به مفضّل ـ ) امام رضا عليه السلام :نيكوكارى ، ذخيره جاويدان است .۲ / ۴تأكيد بر نيكى و يارى بر نيكوكارىقرآن«يكديگر را بر نيكوكارى و تقوا يارى كنيد و يكديگر را بر گناه و تجاوز ، يارى نرسانيد ، و از خداوند پروا كنيد ، كه خداوند ، سخت كيفر است » .

.

الحديث۱۰۶۸۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا يَزالُ النّاسُ بِخَيرٍ ما أمَروا بِالمَعروفِ ونَهَوا عَنِ المُنكَرِ وتَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى .

فَإِذا لَم يَفعَلوا ذلِكَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَكاتُ ، وسُلِّطَ بَعضُهُم عَلى بَعضٍ ، ولَم يَكُن لَهُم ناصِرٌ فِي الأَرضِ ولا فِي السَّماءِ . ⁽¹⁾۱۰۶۸۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكَ بِالبِرِّ ؛ فَإِنَّ صاحِبَ البِرِّ يُعجِبُهُ أن يَكونَ النّاسُ بِخَيرٍ وفي خِصبٍ . ⁽²⁾۱۰۶۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آلهـ في مَوعِظَتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ مَسعودٍـ: يَابنَ مَسعودٍ ، أكثِر مِنَ الصّالِحاتِ وَالبِرِّ ؛ فَإِنَّ المُحسِنَ وَالمُسيءَ يَندَمانِ .

يَقولُ المُحسِنُ : يا لَيتَنِي ازدَدتُ مِنَ الحَسَناتِ . ويَقولُ المُسيءُ : قَصَّرتُ .

وتَصديقُ ذلِكَ قَولُهُ تَعالى : « وَ لاَ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ ⁽³⁾» . ⁽⁴⁾۱۰۶۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آلهـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ ، يَكفي مِنَ الدُّعاءِ مَعَ البِرِّ ما يَكفِي الطَّعامَ مِنَ المِلحِ . ⁽⁵⁾.

حديث۱۰۶۸۳.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مردم ، پيوسته در آسايش به سر مى برند ، تا وقتى كه امر به معروف و نهى از منكر كنند [ و ]يكديگر را بر نيكى و تقوا ياور باشند.

هرگاه چنين نباشند ، بركت ها از آنان گرفته مى شود و برخى بر برخى چيره مى شوند. آن گاه نه در زمين و نه در آسمان ، ياورى نخواهند داشت .۱۰۶۸۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكى كن . همانا نيكوكار ، خوشش مى آيد كه مردم در خير و فراوانى باشند .۱۰۶۸۵.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در موعظه اش به عبد اللّه بن مسعود ـ: اى ابن مسعود! كارهاى خوب و نيكى را زياد انجام بده . همانا نيكوكار و بدكار ، [هر دو، ]پشيمان مى شوند:

نيكوكار مى گويد : «كاش كار نيك بيشترى انجام داده بودم!» و بدكار مى گويد : «كوتاهى كردم!» .

سند درستىِ اين سخن ، كلام خداوند است كه : «سوگند به نفس ملامتگر [ و وجدان]» .۱۰۶۸۶.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در وصيّتش به ابوذر ـ: اى ابوذر! دعا همراه با نيكوكارى ، به اندازه نمك براى غذا كافى است . .

۱۰۶۸۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ البِرَّ يَزيدُ فِي الرِّزقِ . ⁽¹⁾۱۰۶۸۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ عِندَ وَفاتِهِ ـ: تَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى ، ولا تَعاوَنوا عَلَى الإِثمِ وَالعُدوانِ . ⁽²⁾۱۰۶۸۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّكُم مُجازَونَ بِأَفعالِكُم ، فَلا تَفعَلوا إلاّ بِرّا . ⁽³⁾۱۰۶۸۴.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :مَعَ البِرِّ تَدِرُّ الرَّحمَةُ . ⁽⁴⁾۱۰۶۸۵.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ العِلمَ خَليلُ المُؤمِنِ ، وَالحِلمَ وَزيرُهُ ، وَالعَقلَ أميرُ جُنودِهِ ، وَالرِّفقَ أخوهُ ، وَالبِرَّ والِدُهُ . ⁽⁵⁾۱۰۶۸۶.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :تَبارّوا وتَواصَلوا ؛ فَيُنسِئَ اللّهُ في آجالِكُم ، ويَزيدَ في أموالِكُم ، وتُعطَونَ العاقِبَةَ في جَميعِ اُمورِكُم . ⁽⁶⁾۱۰۶۸۷.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ ، وكونوا إخوَةً بَرَرَةً ، مُتَحابّينَ فِي اللّهِ ، مُتَواصِلينَ مُتَراحِمينَ . ⁽⁷⁾.

۱۰۶۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيكوكارى ، روزى را مى افزايد .۱۰۶۸۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلامـ به هنگام رحلتش ـ: يكديگر را بر نيكى و تقوا يارى كنيد و يكديگر را در گناه و تجاوز ، ياور نباشيد .۱۰۶۹۰.بحار الأنوار عن عائشةَ :امام على عليه السلام :شما پاداش كارهاى خود را خواهيد ديد؛ پس جز نيكى انجام ندهيد.۱۰۶۹۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :رحمت [ الهى] ، با نيكى افزايش مى يابد.۱۰۶۹۲.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام صادق عليه السلام :دانش ، دوست مؤمن است ، بردبارى وزير او ، عقلْ فرمانده سپاه او ، مدارا برادر او ، و نيكى پدر او .۱۰۶۹۳.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :به يكديگر نيكى و احسان كنيد و با هم پيوند داشته باشيد تا خداوند ، اجل هاى شما را به تأخير بيندازد و اموالتان را بيفزايد و در همه كارهايتان سرانجام خوب داشته باشيد .۱۰۶۹۴.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :امام صادق عليه السلام :از خدا پروا كنيد ، برادرانى نيكوكار باشيد و به خاطر خدا با يكديگر دوستى ، پيوند و مهربانى داشته باشيد. .

۱۰۶۹۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سَـألَهُ أبو ذَرٍّ عنِ الصَّلاةِ ـ ) قرب الإسناد عن بكر بن محمّد :أكثَرُ ما كانَ يوصينا بِهِ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلامالبِرُّ وَالصِّلَةُ . ⁽¹⁾۱۰۶۸۹.امام على عليه السلام :الكافي عن جميل بن درّاج عن الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ مِمّا خَصَّ اللّهُ عز و جل بِهِ المُؤمِنَ أن يُعَرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ وإن قَلَّ .

ولَيسَ البِرُّ بِالكَثرَةِ ؛ وذلِكَ أنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ : « وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ » . ثُمَّ قالَ : « وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ⁽²⁾» .

ومَن عَرَّفَهُ اللّهُ عز و جلبِذلِكَ أحَبَّهُ اللّهُ ، ومَن أحَبَّهُ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ وَفّاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ بِغَيرِ حِسابٍ .

ثُمَّ قالَ : يا جَميلُ ، اِروِ هذَا الحَديثَ لاِءِخوانِكَ فَإِنَّهُ تَرغيبٌ فِيالبِرِّ. ⁽³⁾۱۰۶۹۰.بحار الأنوار ( ـ به نقل از عايشه ـ ) الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام :عَلَيكُم بِالقَصدِ فِي الغِنى وَالفَقرِ ، وَالبِرِّ مِنَ القَليلِ وَالكَثيرِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ يُعَظِّمُ شِقَّةَ التَّمرَةِ حَتّى يَأتِيَ يَومَ القِيامَةِ كَجَبَلِ اُحُدٍ . ⁽⁴⁾راجع : ص ۳۰۴ (آثار الإحسان إلى الناس / زيادة المال) .

۲ / ۵الاِهتِمامُ بِالخَيرِ۱۰۶۹۴.امام كاظم عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :هُمَّ بِخَيرٍ وَافعَلهُ قَبلَ الحَسرَةِ وَالنَّدامَةِ . ⁽⁵⁾.

۲ / ۵اهميّت دادن به نيكى

۱۰۶۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به سؤال ابوذر درباره نماز ـ ) قرب الإسنادـ به نقل از بكر بن محمّد ـ: بيشترين چيزى كه امام صادق عليه السلام ما را به آن سفارش مى فرمود ، نيكى و صله رحم بود .۱۰۶۹۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الكافىـ به نقل از جميل بن درّاج ، از امام صادق عليه السلامـ: از جمله چيزهايى كه خداوند ، مؤمن را به آن مخصوص مى سازد ، آن است كه نيكى به برادرانش را ، هر چند اندك ، به او مى شناساند .

نيكى ، به زيادى نيست ؛ چرا كه خداوند در كتاب خويش مى فرمايد: «ديگران را بر خويش مقدّم مى دارند ، هر چند خودشان نياز داشته باشند» و فرموده است : «كسانى كه حرص و آز نفس خويش را نگه دارند ، آنان همان رستگاران اند» .

هر كس كه خداوند عز و جل او را با اين ويژگى ها بشناساند ، او را دوست مى دارد و خداى متعال ، هر كه را دوست بدارد ، پاداش بى حسابِ او را در قيامت به طور كامل مى دهد.

[ سپس فرمود:] اى جميل! اين حديث را براى برادرانت روايت كن ؛ چرا كه تشويق به نيكى است .۱۰۶۹۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام :در حال توانگرى و تهيدستى ، ميانه روى كنيد و چه كم و چه زياد ، به ديگران نيكى نماييد. همانا خداى متعال ، نيكى در حدّ پاره خرمايى را بزرگ مى كند ، تا آن جا كه در روز قيامت ، آن در اندازه كوه اُحُد به محشر مى آيد .ر .ك : ص ۳۰۵ (آثار نيكى به مردم / افزايش مال) .

۲ / ۵اهميّت دادن به نيكى۱۰۶۹۷.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به نيكى اهميّت بده و پيش از حسرت و پشيمانى ، نيكى كن .

.

۱۰۶۹۸.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به سؤال از بهترين اعمال بعد از معرفت [خ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّـ: يا أبا ذَرٍّ ، هُمَّ بِالحَسَنَةِ وإن لَم تَعمَلها ؛ لِكَيلا تُكتَبَ مِنَ الغافِلينَ . ⁽¹⁾۱۰۶۹۹.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به سؤال از برترين اعمال و محبوبترينِ آن ) عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ كَتَبَ الحَسَناتِ وَالسَّيِّئاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذلِكَ فَمَن هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَم يَعمَلها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ حَسَنَةً كامِلَةً ، فَإِن هُوَ هَمَّ بِها وعَمِلَها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ عَشرَ حَسَناتٍ إلى سَبعِمِائَةِ ضِعفٍ إلى أضعافٍ كَثيرَةٍ .

ومَن هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَم يَعمَلها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ حَسَنَةً كامِلَةً ، فَإِن هُوَ هَمَّ بِها فَعَمِلَها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ سَيِّئَةً واحِدَةً . ⁽²⁾۱۰۷۰۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ رَبَّكُم ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ رَحيمٌ ، مَن هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَم يَعمَلها كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ ، فَإِن عَمِلَها كُتِبَت لَهُ عَشَرَةٌ إلى سَبعِمِائَةٍ إلى أضعافٍ كَثيرَةٍ .

ومَن هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَم يَعمَلها كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ ، فَإِن عَمِلَها كُتِبَت لَهُ واحِدَةٌ أو يَمحوهَا اللّهُ ، ولا يَهلِكُ عَلَى اللّهِ إلاّ هالِكٌ . ⁽³⁾۱۰۷۰۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إذا هَمَّ العَبدُ بِحَسَنَةٍ كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ ، فَإِذا عَمِلَها كُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ ؛ وإذا هَمَّ بِسَيِّئَةٍ لَم تُكتَب عَلَيهِ ، فَإِذا عَمِلَها اُجِّلَ تِسعَ ساعاتٍ ، فَإِن نَدِمَ عَلَيها وَاستَغفَرَ وتابَ لَم يُكتَب عَلَيهِ ، وإن لَم يَندَم ولَم يَتُب مِنها كُتِبَت عَلَيهِ سَيِّئَةٌ واحِدَةٌ . ⁽⁴⁾.

۱۰۷۰۲.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در وصيّت خود به ابوذر ـ: اى ابوذر! به نيكى تصميم داشته باش ، هر چند آن را انجام ندهى ، تا تو را از غافلان ننويسند .۱۰۷۰۳.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ، نيكى ها و بدى ها را مقرّر ساخت ، سپس آنها را بيان فرمود . پس ، هر كس به كار نيك همّت گمارَد ، هر چند كه آن را انجام ندهد ، خداوندْ آن را برايش حسنه كامل مى نويسد . [ و] اگر به نيكى تصميم بگيرد و آن را انجام بدهد ، خداوندْ آن را نزد خويش ده حسنه تا هفتصد برابر و [ حتّى ]بيشتر مى نويسد .

و هر كس به بدى تصميم بگيرد ، ولى آن را انجام ندهد ، خداوندْ آن را نزد خويش حسنه كامل براى او مى نويسد و اگر بر كار بدى تصميم بگيرد و آن را انجام بدهد ، خداوندْ آن را براى او تنها يك گناه مى نويسد .۱۰۷۰۴.لقمان عليه السلام ( ـ لابنِهِ و هو يَعِظُهُ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پروردگار والاى شما ، مهربان است. هر كس به كار نيكى تصميم بگيرد ، ولى آن را انجام ندهد ، برايش يك حسنه نوشته مى شود ، و اگر آن را انجام بدهد ، برايش ده تا هفتصد تا چندين برابر نوشته مى شود .

و هر كس به كار بدى تصميم بگيرد ، ولى آن را انجام ندهد ، براى او يك حسنه نوشته مى شود ، و اگر آن را انجام بدهد ، براى او يك گناه نوشته مى شود ، يا آن كه خداوندْ آن را نيز محو مى كند و در آستان خداوند ، جز هلاك شده ، به تباهى (هلاكت) نمى رسد!۱۰۷۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هرگاه بنده به كار نيك تصميم بگيرد [ ، ولى آن را انجام ندهد] ، برايش يك حسنه مى نويسند ، و اگر آن را انجام بدهد ، برايش ده حسنه مى نويسند ، و اگر به كار بدى تصميم بگيرد [ ، ولى آن را انجام ندهد] ، [چيزى] بر ضدّ او نمى نويسند ، و اگر آن را انجام بدهد ، تا نُه ساعت مهلتش مى دهند ؛ اگر از آن پشيمان شد و از خدا آمرزش طلبيد و توبه كرد ، [ چيزى] بر ضدّ او نمى نويسند و اگر پشيمان نشد و توبه نكرد ، بر ضد او يك گناه مى نويسند. .

۱۰۷۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا أحسَنَ أحَدُكُم إسلامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعمَلُها تُكتَبُ لَهُ بِعَشرِ أمثالِها إلى سَبعِمِائَةِ ضِعفٍ ، وكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعمَلُها تُكتَبُ لَهُ بِمِثلِها . ⁽¹⁾۱۰۷۰۲.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَم يَعمَلها قَد عَلِمَ اللّهُ أنَّهُ قَد أشعَرَها قَلبَهُ وحَرَصَ عَلَيها ، كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ . . .

ومَن عَمِلَ حَسَنَةً كانَت لَهُ بِعَشرِ أمثالِها ، ومَن أنفَقَ نَفَقَةً في سَبيلِ اللّهِ كانَت لَهُ بِسَبعِمِائَةِ ضِعفٍ . ⁽²⁾۱۰۷۰۳.امام باقر عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :النِّيَّةُ الحَسَنَةُ تُدخِلُ صاحِبَهَا الجَنَّةَ ، وَالخُلُقُ الحَسَنُ يُدخِلُ صاحِبَهُ الجَنَّةَ . ⁽³⁾۱۰۷۰۴.لقمان عليه السلام ( ـ در اندرز به فرزند خود ـ ) سنن أبي داود عن أبي موسى :سَمِعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله غَيرَ مَرَّةٍ ولا مَرَّتَينِ يَقولُ : إذا كانَ العَبدُ يَعمَلُ عَمَلاً صالِحا ، فَشَغَلَهُ عَنهُ مَرَضٌ أو سَفَرٌ ، كُتِبَ لَهُ كَصالِحِ ما كانَ يَعمَلُ وهُوَ صَحيحٌ مُقيمٌ . ⁽⁴⁾۱۰۷۰۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عدّة الداعي عن أبي موسى :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إذا كانَ العَبدُ عَلى طَريقَةٍ مِنَ الخَيرِ فَمَرِضَ أو سافَرَ أو عَجَزَ عَنِ العَمَلِ بِكِبَرٍ ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِثلَ ماكانَ يَعمَلُهُ .

ثُمَّ قَرَأَ : « فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ ⁽⁵⁾» . ⁽⁶⁾.

۱۰۷۰۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه يكى از شما مسلمانى اش را [ با كار نيك ]استوار و شايسته سازد ، هر كار نيكى كه مى كند ، ده برابر تا هفتصد برابر برايش مى نويسند و هر گناهى كه انجام مى دهد ، برايش تنها به همان اندازه مى نويسند.۱۰۷۰۷.بحار الأنوار :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به كار نيك تصميم بگيرد ، ولى انجامش ندهد وخدا بداند كه آن تصميم در دل اوست و به انجام دادن آن علاقه دارد ، براى او يك حسنه مى نويسند... .

و هر كس يك كار نيك انجام دهد ، براى او ده برابر آن است و هر كس در راه خدا يك انفاق كند ، براى او هفتصد برابر است.۱۰۷۰۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ في رجُلٍ يُصَلِّي بِالنهارِ و يَسرِقُ بالليلِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نيّت خوب ، صاحبش را به بهشت مى برد و [ نيز ]اخلاق نيكو ، صاحبش را به بهشت مى برد.۱۰۷۰۹.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :سنن أبى داودـ به نقل از ابو موسى ـ: بارها ، نه يك بار و نه دو بار ، از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود : «وقتى كسى نيكوكار باشد و به خاطر بيمارى يا مسافرت نتواند آن كار نيك را انجام دهد ، براى او مثل كار نيكى را مى نويسند كه در حالت تندرستى و يا در اقامتگاهش انجام مى داد».۱۰۷۰۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عدّة الداعىـ به نقل از ابو موسى ـ: پيامبر خدا فرمود : «هرگاه بنده اى در مسير نيكى بود ، ولى بيمار شد ، يا به سفر رفت و يا به سبب سالخوردگى ، از انجام دادن آن كار نيكْ ناتوان شد ، خداوند براى او مثل آنچه انجام مى داد ، مى نويسد» .

پيامبر صلى الله عليه و آله ، سپس اين آيه را خواندْ : «براى آنان پاداشى بدون منّت است» . .

۱۰۷۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إحسانُ النِّيَّةِ يوجِبُ المَثوبَةَ . ⁽¹⁾۱۰۷۰۷.بحار الأنوار :عنه عليه السلام :مَن هَمَّ أن يُكافِئَ عَلى مَعروفٍ فَقَد كافى . ⁽²⁾۱۰۷۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره مردى كه روز، نماز مى خواند و شب دزدى مى ) عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: الجودُ الَّذي يُستَطاعُ أن يُتَناوَلَ بِهِ كُلُّ أحَدٍ هُوَ أن يُنوَى الخَيرُ لِكُلِّ أحَدٍ . ⁽³⁾۱۰۷۰۹.امام صادق عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلامـ وقَد سُئِلَ عَنِ النِّيّاتِ ـ: لَو كانَتِ النِّيّاتُ مِن أهلِ الفِسقِ يُؤخَذُ بِها أهلُها ؛ إذا لاَُخِذَ كُلُّ مَن نَوَى الزِّنا بِالزِّنا ، وكُلُّ مَن نَوَى السَّرِقَةَ بِالسَّرِقَةِ ، وكُلُّ مَن نَوَى القَتلَ بِالقَتلِ ، ولكِنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ عَدلٌ كَريمٌ لَيسَ الجَورُ مِن شَأنِهِ ، ولكِنَّهُ يُثيبُ عَلى نِيّاتِ الخَيرِ أهلَها وإضمارِهِم عَلَيها ، ولا يُؤاخِذُ أهلَ الفُسوقِ حَتّى يَعمَلوا . ⁽⁴⁾۱۰۷۱۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ اُوقِفَ المُؤمِنُ بَينَ يَدَيهِ ، فَيَكونُ هُوَ الَّذي يَتَوَلّى حِسابَهُ ، فَيَعرِضُ عَلَيهِ عَمَلَهُ ، فَيَنظُرُ في صَحيفَتِهِ ، فَأَوَّلُ ما يَرى سَيِّئاتُهُ ، فَيَتَغَيَّرُ لِذلِكَ لَونُهُ ، وتَرتَعِشُ فَرائِصُهُ ، وتَفزَعُ نَفسُهُ .

ثُمَّ يَرى حَسَناتِهِ فَتَقِرُّ عَينُهُ ، وتُسَرُّ نَفسُهُ وتَفرَحُ روحُهُ ، ثُمَّ يَنظُرُ إلى ما أعطاهُ اللّهُ مِنَ الثَّوابِ فَيَشتَدُّ فَرَحُهُ .

ثُمَّ يَقولُ اللّهُ لِلمَلائِكَةِ : هَلُمُّوا الصُّحُفَ الَّتي فيهَا الأَعمالُ الَّتي لَم يَعمَلوها ـ قالَ : ـ فَيَقرَؤونَها ، ثُمَّ يَقولونَ : وعِزَّتِكَ إنَّكَ لَتَعلَمُ أنّا لَم نَعمَل مِنها شَيئا ، فَيَقولُ : صَدَقتُم ؛ نَويتُموها فَكَتَبناها لَكُم ، ثُمَّ يُثابونَ عَلَيها . ⁽⁵⁾.

۱۰۷۱۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لأصحابِهِ لَمّا أخَذَ غُصنا مِن شَجرَةٍ كانوا ف ) امام على عليه السلام :نيكوساختن نيّت ، موجب پاداش است.۱۰۷۱۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس تصميم بگيرد كه كار نيك ديگرى را جبران كند ، جبران كرده است.۱۰۷۱۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به وى ـ: بخششى كه هر كس مى تواند به آن دست يابد ، آن است كه براى هر كس نيّت خوب داشته باشد .۱۰۷۱۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در پاسخ سؤالى كه از نيّت ها پرسيدند ـ: اگر قرار بود كه اهل گناه را به خاطر نيّت هايشان مؤاخذه كنند ، بايد هر كس را كه به زنا كردن تصميم مى گيرد ، به جرم زنا مؤاخذه كنند و هر كس را كه به دزدى تصميم مى گيرد ، به سبب آن مؤاخذه كنند و هر كس را كه به قتل تصميم مى گيرد ، به جرم قتل بگيرند ؛ ولى خداى متعال ، عادل و بزرگوار است و ستم ، در شأن او نيست ، ليكن او به خاطر نيّت هاى خير و تصميم درونى بر انجام دادن نيكى ، به نيّت كنندگان ، پاداش مى دهد و گنهكاران را مؤاخذه نمى كند ، مگر آن گاه كه گناه كنند.۱۰۷۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ وقتى با اصحاب خود در سايه درختى نشسته بود ، شاخ ) امام رضا عليه السلام :چون روز قيامت فرا رسد ، مؤمن را در پيشگاه خدا نگه مى دارند و خدا خودش از او حساب مى كشد و كارش را بر او عرضه مى كند. او به نامه عملش مى نگرد [ و ]اوّلين چيزى كه مى بيند ، گناهانش است. به سبب آن ، رنگش دگرگون مى شود ، اندامش به لرزه مى افتند و بى تاب و ناراحت مى شود.

سپس نيكى هايش را مى بيند. به سبب آن ، چشمش روشن و دلش شاد و روحش خشنود مى گردد. آن گاه به پاداشى كه خداوند به او داده ، مى نگرد [ و ]خشنودى اش افزوده مى شود.

سپس خدا به فرشتگان مى فرمايد : «پرونده هايى را بياوريد كه در آنها كارهايى است كه انجام نداده اند». آنها را مى خوانند . سپس مى گويند : به عزّتت سوگند ، خودت مى دانى كه هيچ يك از اينها را انجام نداده ايم . خدا مى فرمايد : «راست مى گوييد . همين كه بر آنها تصميم گرفتيد ، برايتان نوشتيم» . سپس به خاطر آن كارهاى نكرده ، پاداش مى گيرند . .

۲ / ۶المُسارَعَةُ فِي الخَيرِالكتاب«إِنَّ الَّذِينَ هُم مِّنْ خَشْيَةِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ * ... أُوْلَـئِكَ يُسَـرِعُونَ فِى الْخَيْرَ تِ وَ هُمْ لَهَا سَـبِقُونَ . ⁽¹⁾»

«فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ وَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَ أَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُواْ يُسَـرِعُونَ فِى الْخَيْرَ تِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَبًا وَ رَهَبًا وَ كَانُواْ لَنَا خَـشِعِينَ . ⁽²⁾»

«وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُواْ الْخَيْرَ تِ أَيْنَ مَا تَكُونُواْ يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ قَدِيرٌ . ⁽³⁾»

«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَـبَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَ مِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سَابِقُم بِالْخَيْرَ تِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَ لِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ . ⁽⁴⁾»

.

۲ / ۶شتاب در كار نيك

۲ / ۶شتاب در كار نيكقرآن«همانا آنان كه از خشيت پروردگارشان بيمناك اند * ... آنان در نيكى ها شتاب مى كنند و در انجام دادن آنها سبقت مى گيرند » .

«ما دعاى او (زكريّا) را پذيرفتيم و يحيى را به او بخشيديم و كار همسرش را به سامان رسانديم. آنان از پيشتازان در نيكى ها بودند و ما را از روى علاقه و بيم مى خواندند و براى ما خاشع بودند » .

«هر كسى جهت و سويى دارد كه به آن سو مى گِروَد. پس به سوى نيكى ها بشتابيد. هر جا باشيد ، خداوند همه شما را مى آورد ، كه خداوند بر هر چيز تواناست » .

«سپس كتاب را به كسانى ميراث داديم كه آنان را از ميان بندگانمان برگزيديم. برخى از آنان بر خويش ستمگر بودند و برخى ميانه رو و برخى پيشتازِ در نيكى ها به فرمان خدا. اين است آن لطف و بخشش بزرگ » .

.

«يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْأَخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُسَـرِعُونَ فِى الْخَيْرَ تِ وَأُوْلَـئِكَ مِنَ الصَّــلِحِينَ . ⁽¹⁾»

الحديث۱۰۷۲۰.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :بادِروا بِالأَعمالِ الصّالِحَةِ قَبلَ أن تُشغَلوا . ⁽²⁾۱۰۷۲۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ يُحِبُّ مِنَ الخَيرِ ما يُعَجَّلُ . ⁽³⁾۱۰۷۲۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَن فُتِحَ لَهُ بابٌ مِنَ الخَيرِ فَليَنتَهِزهُ ؛ فَإِنَّهُ لا يَدري مَتى يُغلَقُ عَنهُ . ⁽⁴⁾۱۰۷۲۳.عنه صلى الله عليه و آله :لإمام عليّ عليه السلام :لِكُلِّ شَيءٍ ثَمَرَةٌ ، وثَمَرَةُ المَعروفِ تَعجيلُهُ . ⁽⁵⁾۱۰۷۲۴.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :عنه عليه السلام :بادِروا بِعَمَلِ الخَيرِ قَبلَ أن تُشغَلوا عَنهُ بِغَيرِهِ . ⁽⁶⁾۱۰۷۲۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :بادِرِ البِرَّ ؛ فَإِنَّ أعمالَ البِرِّ فُرصَةٌ . ⁽⁷⁾۱۰۷۲۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :بادِرِ الخَيرَ تَرشُد . ⁽⁸⁾.

«به خدا و روز واپسين ، ايمان دارند و امر به معروف و نهى از منكر مى كنند و در انجام نيكى ها پيشتازند و آنان از شايستگان و نيكوكاران اند » .

حديث۱۰۷۲۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيش از آن كه گرفتار شويد ، به انجام دادن كارهاى نيك بشتابيد.۱۰۷۲۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند از كار خير ، آنچه را زود انجام شود ، دوست مى دارد.۱۰۷۲۷.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه درِ نيكى برايش گشوده مى شود ، آن را غنيمت بشمارد ؛ چرا كه هيچ نمى داند چه زمان ، آن در به روى او بسته مى شود .۱۰۷۲۸.فاطمةُ الزَّهراءُ عليها السلام :امام على عليه السلام :هر چيزى ميوه اى دارد ؛ ميوه نيكى ، زود انجام دادن آن است .۱۰۷۲۹.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :امام على عليه السلام :در انجام دادن كار نيك شتاب كنيد ، پيش از آن كه از آن به كار ديگرى مشغول شويد .۱۰۷۳۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ لَمّا سُئلَ عن عِلَّةِ الصَّلاةِ و فيها مَشغَلَ ) امام على عليه السلام :در انجام دادن نيكى بشتاب ؛ چرا كه كارهاى خوب ، يك فرصت اند .۱۰۷۲۶.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :به كار نيك بشتاب تا به رشد برسى . .

۱۰۷۲۷.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :مِلاكُ الخَيرِ مُبادَرَتُهُ . ⁽¹⁾۱۰۷۲۸.فاطمه زهرا عليها السلام :عنه عليه السلام :عَلَيكُم بِأَعمالِ الخَيرِ فَتَبادَروها ، ولا يَكُن غَيرُكُم أحَقَّ بِها مِنكُم . ⁽²⁾۱۰۷۲۹.امام باقر عليه السلام :عنه عليه السلام :ثابِروا عَلَى الطّاعاتِ ، وسارِعوا إلى فِعلِ الخَيراتِ ، وتَجَنَّبُوا السَّيِّئاتِ ، وبادِروا إلى فِعلِ الحَسَناتِ ، وتَجَنَّبُوا ارتِكابَ المَحارِمِ . ⁽³⁾۱۰۷۳۰.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به اين سؤال كه چرا نماز ، با آن كه مردم ) عنه عليه السلام :أغبَطُ النّاسِ المُسارِعُ إلَى الخَيراتِ . ⁽⁴⁾۱۰۷۳۱.الإمامُ الرِّضا عليه السلام ( ـ فيما كَتَبَ عن عِلَّةِ الصَّلاةِ ـ ) عنه عليه السلام :دَرَكُ السَّعادَةِ بِمُبادَرَةِ الخَيراتِ وَالأَعمالِ الزّاكِياتِ . ⁽⁵⁾۱۰۷۳۱.امام رضا عليه السلام ( ـ در بيان علّت نماز ـ ) عنه عليه السلام :دَوامُ الطّاعاتِ وفِعلُ الخَيراتِ وَالمُبادَرَةُ إلَى المَكرُماتِ مِن كَمالِ الإِيمانِ وأفضَلِ الإِحسانِ . ⁽⁶⁾۱۰۷۳۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :مَن هَمَّ بِشَيءٍ مِنَ الخَيرِ فَليُعَجِّلهُ ؛ فَإِنَّ كُلَّ شَيءٍ فيهِ تَأخيرٌ فَإِنَّ لِلشَّيطانِ فيهِ نَظرَةً . ⁽⁷⁾۱۰۷۳۳.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إذا هَمَّ أحَدُكُم بِخَيرٍ فَلا يُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ العَبدَ رُبَّما صَلَّى الصَّلاةَ أو صامَ اليَومَ فَيُقالُ لَهُ : اِعمَل ما شِئتَ بَعدَها فَقَد غَفَرَ ( اللّهُ ) لَكَ . ⁽⁸⁾.

۱۰۷۳۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلام :معيار نيكى ، شتافتن به سوى آن است.۱۰۷۳۵.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :به سوى كارهاى نيك وانجام دادن آنها بشتابيد. مبادا ديگران از شما به آن شايسته تر باشند!۱۰۷۳۶.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :بر طاعت ها مواظبت كنيد ، به انجام دادن كارهاى نيك بشتابيد ، از بدى ها بپرهيزيد ، به انجام دادن نيكى ها بشتابيد و از ارتكاب حرام ها دورى كنيد.۱۰۷۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :غبطه انگيزترينِ افراد ، كسى است كه به نيكى ها شتابان باشد.۱۰۷۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :رسيدن به سعادت ، با شتافتن به سوى كارهاى نيك و اعمال پاك است.۱۰۷۳۴.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :از [ نشانه هاى] كمال ايمان و از بهترينْ نيكى ها: استمرار در طاعت ها، انجام دادن نيكى ها، و شتافتن به سوى كارهاى شايسته است.۱۰۷۳۵.امام على عليه السلام :امام باقر عليه السلام :هر كه به كار نيكى تصميم دارد ، آن را زود انجام بدهد ؛ چرا كه هر چه به تأخير افتد ، شيطان را در آن ، درنگ (نگاه) است . ⁽¹⁾۱۰۷۳۶.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هرگاه يكى از شما به كار نيكى تصميم گرفت ، آن را تأخير ميندازد ؛ چرا كه گاهى بنده نمازى مى خواند يا روزى را روزه مى گيرد ، آن گاه [ در عالم غيب] به او مى گويند : «پس از اين ، هر چه مى خواهى ، بكن ؛ چون خداوند ، تو را آمرزيد» . .

۱۰۷۳۷.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :كانَ أبي يَقولُ : إذا هَمَمتَ بِخَيرٍ فَبادِر ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري ما يَحدُثُ . ⁽¹⁾۱۰۷۳۸.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن هَمَّ بِخَيرٍ فَليُعَجِّلُه ولا يُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ العَبدَ رُبَّما عَمِلَ العَمَلَ فَيَقولُ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ : قَد غَفَرتُ لَكَ، ولا أكتُبُ عَلَيكَ شَيئا أبَدا. ⁽²⁾۱۰۷۳۹.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا أرَدتَ شَيئا مِنَ الخَيرِ فَلا تُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ العَبدَ يَصومُ اليَومَ الحارَّ يُريدُ ما عِندَ اللّهِ فَيُعتِقُهُ اللّهُ بِهِ مِنَ النّارِ . ⁽³⁾۱۰۷۴۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا هَمَّ أحَدُكُم بِخَيرٍ أو صِلَةٍ ، فَإِنَّ عَن يَمينِهِ وشِمالِهِ شَيطانَينِ ، فَليُبادِر لا يَكُفّاهُ عَن ذلِكَ . ⁽⁴⁾۱۰۷۳۷.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا هَمَمتَ بِشَيءٍ مِنَ الخَيرِ فَلا تُؤَخِّرهُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل رُبَّمَا اطَّلَعَ عَلَى العَبدِ وهُوَ عَلى شَيءٍ مِنَ الطّاعَةِ ، فَيَقولُ : وعِزَّتي وجَلالي لا اُعَذِّبُكَ بَعدَها أبَدا . ⁽⁵⁾۲ / ۷أهلُ الخَيرِ۱۰۷۴۰.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرٌ مِنَ الخَيرِ مُعطيهِ . ⁽⁶⁾.

۲ / ۷نيكوكاران

۱۰۷۴۱.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :پدرم مى فرمود : «هرگاه به كار نيكى تصميم گرفتى ، بشتاب ؛ چرا كه نمى دانى چه پيش خواهد آمد» .۱۰۷۴۲.كتاب من لا يحضره الفقيه عن حمّادِ بنِ عيسى :امام صادق عليه السلام :هر كس كه به كار نيكى تصميم مى گيرد ، بشتابد و آن را تأخير ميندازد ؛ چون گاه بنده كارى مى كند كه خدا مى فرمايد : «تو را آمرزيدم و ديگر چيزى به زيان تو نمى نويسم» .۱۰۷۴۳.الإمامُ الرِّضا عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هرگاه خواستى كار نيكى انجام دهى ، آن را تأخير مينداز ؛ چون بنده ، گاه در روز گرم به نيّت پاداش الهى روزه مى گيرد و خداوند ، او را به سبب همان كار از دوزخ مى رهاند.۱۰۷۴۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر گاه يكى از شما به احسان و كار نيكى تصميم بگيرد ، دو شيطان از چپ و راست او در كمين مى شوند. پس زود انجام دهد تا او را از انجام دادن آن باز ندارند .۱۰۷۴۱.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هرگاه بر انجام دادن كار نيكى تصميم گرفتى ، آن را تأخير مينداز ؛ چون خداوند ، گاه بر بنده اى كه در حال انجام طاعتى است ، مى نگرد و مى فرمايد : «به عزّت و جلالم سوگند ، پس از اين ، ديگر تو را عذاب نمى كنم» .۲ / ۷نيكوكاران۱۰۷۴۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهتر از نيكى ، نيكوكار است.

.

۱۰۷۴۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَزائِنُ الخَيرِ وَالشَّرِّ مَفاتيحُهَا الرِّجالُ . ⁽¹⁾۱۰۷۴۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ مِنَ النّاسِ مَفاتيحَ لِلخَيرِ مَغاليقَ لِلشَّرِّ ، وإنَّ مِنَ النّاسِ مَفاتيحَ لِلشَّرِّ مَغاليقَ لِلخَيرِ ، فَطوبى لِمَن جَعَلَ اللّهُ مَفاتيحَ الخَيرِ عَلى يَدَيهِ! ووَيلٌ لِمَن جَعَلَ اللّهُ مَفاتيحَ الشَّرِّ عَلى يَدَيهِ! ⁽²⁾۱۰۷۴۷.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ هذَا الخَيرَ خَزائِنُ ، ولِتِلكَ الخَزائِنِ مَفاتيحُ ، فَمَفاتيحُهُ الرِّجالُ ، فَطوبى لِعَبدٍ جَعَلَهُ اللّهُ مِفتاحا لِلخَيرِ ، مِغلاقا لِلشَّرِّ ! ووَيلٌ لِعَبدٍ جَعَلَهُ اللّهُ مِفتاحا لِلشَّرِّ مِغلاقا لِلخَيرِ! ⁽³⁾۱۰۷۴۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :اِفعَلُوا الخَيرَ مَا استَطَعتُم ؛ فَخَيرٌ مِنَ الخَيرِ فاعِلُهُ . ⁽⁴⁾۱۰۷۴۵.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :اِفعَلِ الخَيرَ ولا تَفعَلِ الشَّرَّ ؛ فَخَيرٌ مِنَ الخَيرِ مَن يَفعَلُهُ ، وشَرٌّ مِنَ الشَّرِّ مَن يَأتيهِ بِفِعلِهِ . ⁽⁵⁾۱۰۷۴۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :فاعِلُ الخَيرِ خَيرٌ مِنهُ . ⁽⁶⁾۱۰۷۴۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أسعَدُ النّاسِ بِالخَيرِ العامِلُ بِهِ . ⁽⁷⁾۱۰۷۴۸.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :ألا وإنَّ اللّهَ سُبحانَهُ قَد جَعَلَ لِلخَيرِ أهلاً ، ولِلحَقِّ دَعائِمَ ، ولِلطّاعَةِ عِصَما . ⁽⁸⁾.

۱۰۷۴۹.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كليدهاى گنجينه هاى نيكى و بدى ، مردان اند .۱۰۷۵۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سُئلَ عنِ الخُشوعِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برخى مردم ، كليدهاى نيكى و قفل هاى بدى اند. برخى هم كليدهاى بدى و قفل هاى نيكى اند . خوشا آن كه خداوند ، كليدهاى نيكى را به دست او سپرده است ، و واى بر آن كه خداوند ، كليدهاى بدى را به دستانش سپرده است!۱۰۷۵۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ في قوِلِهِ تعالى : {Q} «الذينَ هُم في صَلاتِهِم ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا اين نيكى ، گنجينه هايى است و اين گنجينه ها كليدهايى دارند و كليدهاى آنها ، مردان اند. پس خوشا بنده اى كه خداوند ، او را كليد نيكى و قفل بدى قرار داده است ، و واى بر بنده اى كه خدا او را كليد بدى و قفل نيكى قرار داده است!۱۰۷۴۹.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :تا مى توانيد، كار نيك كنيد ، كه بهتر از نيكى ، نيكوكار است.۱۰۷۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به اين پرسش كه خشوع چيست ـ ) امام على عليه السلام :نيكى كن و بدى مكن ، كه بهتر از نيكى ، نيكوكار است و بدتر از بدى ، بدكار.۱۰۷۵۱.امام صادق عليه السلام ( ـ درباره آيه: «همانان كه در نمازشان خاشعند» ـ ) امام على عليه السلام :نيكوكار ، بهتر از نيكى است.۱۰۷۵۲.فلاح السائل روي ابو محمّد جعفر بن علي القمّي في كامام على عليه السلام :خوشبخت ترينِ مردم به سبب نيكى ، نيكوكار است.۱۰۷۵۳.فلاح السائل روي ابو محمّد جعفر بن علي القمّي في كامام على عليه السلام :آگاه باشيد! خداى سبحان براى نيكى ، اهلى قرار داده است و براى حق ، ستون هايى و براى طاعت ، نگهبانانى . .

۱۰۷۵۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :إيّاكَ أن تَستَوحِشَ مِن غَلطَةِ خَيِّرٍ بِالشَّرِّ! ⁽¹⁾۱۰۷۵۵.بحار الأنوار :الإمام الباقر عليه السلام :أحسَنُ مِنَ الصِّدقِ قائِلُهُ ، وخَيرٌ مِنَ الخَيرِ فاعِلُهُ . ⁽²⁾۲ / ۸أهلُ المَعروفِ۱۰۷۵۴.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جَمَعَ اللّهُ أهلَ المَعروفِ كُلَّهُم في صَعيدٍ واحِدٍ ، فَيَقولُ : هذا مَعروفُكُم قَد قَبِلتُهُ فَخُذوهُ .

فَيَقولونَ : إلهَنا وسَيِّدَنا ، ما نَصنَعُ بِهِ وأنتَ أولى بِهِ مِنّا؟! فَخُذهُ أنتَ .

فَيَقولُ اللّهُ عز و جل : وما أصنَعُ بِهِ وأنَا مَعروفٌ بِالمَعروفِ؟! خُذوهُ فَتَصَدَّقوا بِهِ عَلى أهلِ التَّلَطُّخِ بِالذُّنوبِ . فَإِنَّهُ لَيَلقَى الرَّجُلُ صَديقَهُ وعَلَيهِ ذُنوبٌ كَأَمثالِ الجِبالِ فَيَتَصَدَّقُ عَلَيهِ بِشَيءٍ مِن مَعروفِهِ فَيَدخُلُ بِهِ الجَنَّةَ . ⁽³⁾۱۰۷۵۵.بحار الأنوار :كنز العمّال عن ابن شهاب :اِجتَمَعَ في مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آلهعُمَرُ بنُ الخَطّابِ وعَلِيٌّ وجَعفَرٌ اِبنا أبي طالِبٍ وَالعَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ ، فَذَكَرُوا المَعروفَ ، فَقالَ عَلِيٌّ : المَعروفُ حِصنٌ مِنَ الحُصونِ وكَنزٌ مِنَ الكُنوزِ ، فَلا يُزَهِّدَنَّكَ فيهِ كُفرُ مَن كَفَرَهُ ، فَقَد يَشكُرُكَ عَلَيهِ مَن لَم يَنتَفِع مِنهُ بِشَيءٍ ، وقَد تُدرِكُ بِشُكرِ الشّاكِرِ ما أضاعَ الكَفورُ الجاحِدُ .

وقالَ جَعفَرٌ : يا أهلَ المَعروفِ إلَى اصطِناعِ ما لَيسَ لِلطّالِبينَ إلَيهِم فيهِ ؛ لِأَنَّكَ إذَا اصطَنَعتَ مَعروفا كانَ لَكَ أجرُهُ وفَخرُهُ وثَناؤُهُ ومَجدُهُ ، فَما بالُكَ تَطلُبُ شُكرَ ما أتَيتَ إلى نَفسِكَ مِن غَيرِكَ ؟!

وقالَ العَبّاسُ : المَعروفُ أحصَنُ الحُصونِ وأعظَمُ الكُنوزِ ، ولَن يَتِمَّ إلاّ بِثَلاثٍ : تَعجيلِهِ ، وسَترِهِ ، وتَصغيرِهِ ؛ لِأَنَّكَ إذا عَجَّلتَ هَنَأتَهُ ، وإذا صَغَّرتَهُ عَظَّمتَهُ ، وإذا سَتَرتَهُ أتمَمتَهُ .

وقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ : لِكُلِّ شَيءٍ أنفٌ ، وأنفُ المَعروفِ سَراحُهُ .

فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : فيمَ أنتُم؟

قالوا : كُنّا نَذكُرُ المَعروفَ .

فَقالَ : المَعروفُ مَعروفٌ كَاسمِهِ ، وأهلُ المَعروفِ فِي الدُّنيا أهلُ المَعروفِ فِي الآخِرَةِ . ⁽⁴⁾.

۲ / ۸اهل كار شايسته

۱۰۷۵۶.أعلام الدين :امام على عليه السلام :مبادا از لغزش انسانى نيكوكار كه [ از روى غفلت ]بدى مى كند ، وحشت كنى!۱۰۷۵۷.دعائم الإسلامامام باقر عليه السلام :بهتر از راستى ، راستگوست و بهتر از نيكى ، نيكوكار است .۲ / ۸اهل كار شايسته۱۰۷۵۷.دعائم الإسلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون روز قيامت فرا رسد ، خداوند ، همه نيكوكاران را در يك جا جمع مى كند و مى فرمايد : «اين، كار شايسته (معروف) شماست كه قبول كرده ام . آن را بگيريد» .

مى گويند : خداى ما ، سرور ما! با آن، چه كنيم ، كه تو از ما به آن شايسته ترى ؟ خودت آن را بگير.

خداوند مى فرمايد : «من با آن چه كنم؟ منى كه به معروف شناخته شده ام ؟ شما آن را برگيريد و به گناه آلودگان ببخشيد» . همانا انسانْ دوستش را ديدار مى كند كه كوهى از گناه بر دوش دارد. پس بخشى از معروفِ خود را به او مى بخشد و او به سبب همان ، وارد بهشت مى شود.۱۰۷۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در ضمن بيان ستمى كه بر اهل بيت عليهم السلام خوا ) كنز العمّالـ به نقل از ابن شهاب ـ: عمر بن خطّاب ، على بن ابى طالب ، جعفر بن ابى طالب و عبّاس بن عبد المطّلب در مسجد پيامبر خدا جمع بودند. از «كار شايسته (معروف)» صحبت به ميان آمد. على عليه السلامفرمود : «معروف ، دژى از دژها و گنجى از گنج هاست . مبادا ناسپاسى ناسپاسان ، تو را به انجام دادن نيكى ، بى رغبت سازد! كه گاه تو را به نيكى ، سپاسگزارى كند كسى كه از آن ، هيچ بهره اى نبرده است و تو با سپاسِ آن سپاسگزار ، به چيزى مى رسى كه ناسپاسِ انكاركننده ، آن را تباه ساخته است» .

جعفر گفت : اى اهل معروف از ميان خاندان ابو طالب! ⁽¹⁾چرا كه وقتى كار شايسته انجام مى دهى ، پاداش ، افتخار ، ستايش و شكوه آن ، از آنِ توست. چرا در پى سپاس از جانب ديگران بر كارى هستى كه براى خويش كرده اى ؟!

عبّاس گفت: معروف، استوارترينِ دژها وبزرگ ترين گنج هاست و جز با سه چيز به كمال نمى رسد: شتاب دادن در انجام دادن آن، كتمان آن، و كوچك دانستن آن ؛ چرا كه وقتى در انجام دادن آن شتاب كنى ، گوارايش ساخته اى ، و چون كوچكش شمارى ، بزرگش داشته اى ، و چون كتمانش كنى ، به كمالش رسانده اى.

عمر بن خطّاب گفت : هر چيزى قُلّه اى دارد و قلّه كار شايسته ، انجام دادن بى درنگ آن است.

پيامبر خدا سر رسيد [ و] فرمود : «درباره چه سخن مى گفتيد؟».

گفتند : درباره معروف گفتگو مى كرديم .

فرمود : «معروف ، مثل نامَش ، شناخته شده است و اهل معروف در دنيا ، [ همان ]اهل معروف در آخرت اند» .

.

۱۰۷۵۹.عدّة الداعي :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ ، اُطلُبُوا المَعروفَ مِن رُحَماءِ اُمَّتي تَعيشوا في أكنافِهِم ، ولا تَطلُبوهُ مِنَ القاسِيَةِ قُلوبُهُم ؛ فَإِنَّ اللَّعنَةَ تَنزِلُ عَلَيهِم .

يا عَلِيُ ، إنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ المَعروفَ وخَلَقَ لَهُ أهلاً ؛ فَحَبَّبَهُ إلَيهِم وحَبَّبَ إلَيهِم فِعالَهُم ، ووَجَّهَ إلَيهِم طُلاّبَهُ كَما وَجَّهَ الماءَ فِي الأَرضِ الجَريبَةِ لِتَحيا بِهِ ويَحيا بِها أهلُها .

يا عَلِيُ ، إنَّ أهلَ المَعروفِ فِي الدُّنيا هُم أهلُ المَعروفِ فِي الآخِرَةِ . ⁽¹⁾.

۱۰۷۶۰.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به على عليه السلام ـ: اى على! معروف را از مهربانان امّتم بجوييد تا در پناه آنان زندگى كنيد ، و آن را از سنگدلان مجوييد ؛ چرا كه بر آنان لعنت فرود مى آيد .

اى على! خداى متعال ، معروف را آفريد و براى آن ، اهلى آفريد و آن را براى آنان محبوب ساخت و كارهاى نيكشان را در نظرشان محبوب ساخت و جويندگان معروف را به سمت آنان روانه كرد ، آن گونه كه آب را در زمين خشك شوره زار ، جارى ساخت تا به سبب آن ، زنده شود و نيكوكاران هم با نيكى هايشان حيات يابند .

اى على! اهل معروف در دنيا ، در آخرت هم اهل معروف اند . .

۱۰۷۶۱.بحار الأنوار :عنه صلى الله عليه و آله :أوحَى اللّهُ عز و جل إلى ذِي القَرنَينِ : وعِزَّتي وجَلالي ، ما خَلَقتُ خَلقا أحَبَّ إلَيَ مِنَ المَعروفِ ، وسَأَجعَلُ لَهُ عَلَما .

فَمَن رَأَيتَني أحبَبتُ إلَيهِ المَعروفَ وَاصطِناعَهُ وحَبَّبتُ إلَى النّاسِ الطَّلَبَ إلَيهِ فَأَحِبَّهُ وتَوَلَّهُ ؛ فَإِنّي اُحِبُّهُ وأتَوَلاّهُ .

ومَن رَأَيتَني كَرَّهتُ إلَيهِ المَعروفَ وبَغَّضتُ إلَى النّاسِ الطَّلَبَ إلَيهِ فَأَبغِضهُ ولا تَتَوَلَّهُ ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ ما خَلَقتُ . ⁽¹⁾۱۰۷۵۹.عدّة الداعي :الإمام عليّ عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل خَلَقَ خَلقا مِن خَلقِهِ لِخَلقِهِ ، فَجَعَلَهُم لِلنّاسِ وُجوها ولِلمَعروفِ أهلاً، يَفزَعُ النّاسُ إلَيهِم في حَوائِجِهِم، اُولئِكَ الآمِنونَ يَومَ القِيامَةِ. ⁽²⁾۱۰۷۶۰.امام زين العابدين عليه السلام :عنه عليه السلام :المُحسِنُ حَيٌّ وإن نُقِلَ إلى مَنازِلِ الأَمواتِ . ⁽³⁾۱۰۷۶۱.بحار الأنوار:عنه عليه السلام :صاحِبُ المَعروفِ لا يَعثَرُ ، وإذا عَثِرَ وَجَدَ مُتَّكَأً . ⁽⁴⁾۱۰۷۶۲.بحار الأنوار من كتاب اللؤلؤيات :الإمام الحسين عليه السلام :إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ نادى مُنادٍ : أيُّهَا النّاسُ ، مَن كانَ لَهُ عَلَى اللّهِ أجرٌ فَليَقُم ـ قالَ ـ : فَلا يَقومُ إلاّ أهلُ المَعروفِ . ⁽⁵⁾۱۰۷۶۳.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ أفضَلَ النّاسِ مَن وَصَلَ مَن قَطَعَهُ ، وَالاُصولُ عَلى مَغارِسِها فَفُروعُها تَسمو . فَمَن تَعَجَّلَ لِأَخيهِ خَيرا وَجَدَهُ إذا قَدِمَ عَلَيهِ غَدا ، ومَن أرادَ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ بِالصَّنيعَةِ إلى أخيهِ كافَأَهُ بِها وَقتَ حاجَتِهِ ، وصَرَفَ عَنهُ مِن بَلاءِ الدُّنيا ما هُوَ أكثَرُ مِنهُ ، ومَن نَفَّسَ كُربَةَ مُؤمِنٍ فَرَّجَ اللّهُ عَنهُ كُرَبَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، ومَن أحسَنَ أحسَنَ اللّهُ إلَيهِ ، « وَاللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ . ⁽⁶⁾» .

۱۰۷۶۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند متعال به ذو القرنين وحى كرد كه : «به عزّت و جلالم سوگند ، هيچ آفريده اى را نيافريدم كه نزد من ، محبوب تر از معروف باشد ، و براى آن نشانه اى قرار خواهم داد.

هر كس را ديدى كه معروف را در نظرش محبوب ساخته ام، نيكى جستن از او را نيز براى مردم محبوب ساخته ام . او را دوست بدار و با او دوستى كن ؛ چرا كه من دوستش دارم و او را به دوستى برگزيده ام ؛

و هر كس را ديدى كه معروف را در نظرش ناخوشايند ساخته ام و مردم را از نيكى جستن از او بى رغبت كرده ام ، پس تو نيز او را دشمن بدار و با او پيمان دوستى مبند ؛ چرا كه او از بدترينْ آفريده هاى من است» .۱۰۷۶۵.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :خداوند متعال ، برخى از مردم را براى [ خدمت به ]مردم آفريده است و آنان را براى مردم ، نمايان ، و براى معروف ، اهلْ قرار داده است كه مردم در نيازهايشان ، به سوى آنان روى مى آورند. آنان در قيامت ، ايمن اند .۱۰۷۶۶.فلاح السائل :امام على عليه السلام :نيكوكار زنده است ، هر چند او را به منزلگاه مُردگان ، منتقل كنند.۱۰۷۶۲.بحار الأنوار ( ـ به نقل از كتاب اللؤلؤيات ـ ) امام على عليه السلام :انجام دهنده معروف نمى لغزد و اگر بلغزد ، تكيه گاهى مى يابد.۱۰۷۶۳.امام باقر عليه السلام :امام حسين عليه السلام :چون روز قيامت شود ، منادى ندا مى دهد : «اى مردم! هر كسى كه از خداى متعال ، پاداشى طلبكار است ، برخيزد». جز اهل معروف ، كسى به پا نمى خيزد.۱۰۷۶۴.امام صادق عليه السلام :امام حسين عليه السلام :برترينِ مردم ، كسى است كه با آن كس كه از او بريده ، بپيوندد. ريشه ها [ متناسب] با ساقه ها و شاخه ها رشد مى كنند! هر كس كه براى برادرش به نيكى بشتابد ، فرداى قيامت كه بر او وارد مى شود ، آن [ نيكى ]را مى يابد ؛ و هر كس از نيكى كردن به برادرش هدف خدايى داشته باشد ، خداوند به هنگام نيازش جبران مى كند و بيش از آن ، بلاى دنيا را از او برمى گرداند ؛ و هر كس گرفتارى مؤمنى را برطرف كند ، خداوند ، گرفتارى هاى دنيا و آخرت را از او برطرف مى نمايد ؛ و هر كس نيكى كند ، خداوند به او نيكى مى كند «و خداوند ، نيكوكاران را دوست مى دارد» . .

۱۰۷۶۵.امام صادق عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ لِلمَعروفِ أهلاً مِن خَلقِهِ ، حَبَّبَ إلَيهِم فِعالَهُ ، ووَجَّهَ لِطُلاّبِ المَعروفِ الطَّلَبَ إلَيهِم ، ويَسَّرَ لَهُم قَضاءَهُ كَما يَسَّرَ الغَيثَ لِلأَرضِ المُجدِبَةِ لِيُحيِيَها ويُحيِيَ بِهِ أهلَها .

وإنَّ اللّهَ جَعَلَ لِلمَعروفِ أعداءً مِن خَلقِهِ ، بَغَّضَ إلَيهِمُ المَعروفَ وبَغَّضَ إلَيهِم فِعالَهُ ، وحَظَرَ عَلى طُلاّبِ المَعروفِ الطَّلَبَ إلَيهِم ، وحَظَرَ عَلَيهِم قَضاءَهُ كَما يُحَرِّمُ الغَيثَ عَلَى الأَرضِ المُجدِبَةِ لِيُهلِكَها ويُهلِكَ أهلَها ، وما يَعفُو اللّهُ أكثَرُ . ⁽¹⁾۱۰۷۶۶.فلاح السائل :عنه عليه السلام :إنَّ للّهِِ ـ تَعالى ذِكرُهُ ـ عِبادا مَيامينَ مَياسيرَ ، يَعيشونَ ويَعيشُ النّاسُ في أكنافِهِم ، وهُم في عِبادِهِ بِمَنزِلَةِ القَطرِ . وللّهِِ عز و جل عِبادٌ مَلاعينُ مَناكيرُ ، لا يَعيشونَ ولا يَعيشُ النّاسُ في أكنافِهِم ، وهُم في عِبادِهِ بِمَنزِلَةِ الجَرادِ ؛ لا يَقَعونَ عَلى شَيءٍ إلاّ أتَوا عَلَيهِ . ⁽²⁾۱۰۷۶۷.دعائم الإسلام :الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام :مَن أحسَنَ ولَم يُسِئ خَيرٌ مِمَّن أحسَنَ وأساءَ ، ومَن أحسَنَ وأساءَ خَيرٌ مِمَّن أساءَ ولَم يُحسِن . ⁽³⁾.

۱۰۷۶۸.المناقب لابن شهر آشوب :امام باقر عليه السلام :خداوند ، كسانى از بندگانش را اهل معروف قرار داده و نيكوكارى را محبوب آنان ساخته است و جويندگان معروف را براى نيكى جستن ، به سوى آنان گسيل داشته است و انجام دادن نيكى را برايشان آسان ساخته ، آن گونه كه باران را به سوى زمين خشك و شوره زار ، آسان روان مى سازد تا زمين را آباد كند و نيكوكاران را با نيكى ، به حيات برساند.

و خداوند برخى از بندگانش را دشمن معروف قرار داده و نيكى و نيكوكارى را در نظرشان نكوهيده ساخته است و جويندگان نيكى را از رفتن به سراغ آنان باز داشته است و انجام دادن نيكى را از آنان باز داشته ، آن گونه كه باران را از زمين خشكيده باز مى دارد تا آن زمين و اهل آن هلاك شوند ؛ و آنچه خدا در مى گذرد ، بيشتر است ⁽¹⁾.۱۰۷۶۷.دعائم الإسلام :امام باقر عليه السلام :خداوند متعال را بندگانى پربركت و آسان ساز است كه زندگى مى كنند و مردم هم در پناه آنان زنده اند . آنان در ميان بندگان او ، همچون باران اند .

نيز خدا را بندگانى لعنت شده و ناپسند و شوم است كه نه خود زندگى مى كنند و نه مردم ، در پناه آنان زندگى دارند. آنان در ميان بندگان او ، همچون ملخ اند كه بر هر چه بنشينند ، تباهش مى كنند.۱۰۷۶۸.مناقب ابن شهرآشوب:امام باقر يا امام صادق عليهماالسلام :آن كه نيكى مى كند و بدى نمى كند ، بهتر از كسى است كه هم نيكى و هم بدى مى كند ، و آن كه نيكى و بدى مى كند ، بهتر از بدكارى است كه هيچ نيكى نمى كند . .

۱۰۷۶۹.بحار الأنوارالإمام الكاظم عليه السلام :إنَّ للّهِِ تَحتَ عَرشِهِ ظِلاًّ لا يَسكُنُهُ إلاّ مَن أسدى إلى أخيهِ مَعروفا ، أو نَفَّسَ عَنهُ كُربَةً ، أو أدخَلَ عَلى قَلبِهِ سُرورا . ⁽¹⁾۲ / ۹الدَّلالَةُ عَلَى الخَيرِالكتاب« وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى . ⁽²⁾»

الحديث۱۰۷۷۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن يَشفَع بِشَفاعَةٍ حَسَنَةٍ أو أمَرَ بِمَعروفٍ أو نَهى عَن مُنكَرٍ أو دَلَّ عَلى خَيرٍ أو أشارَ بِهِ ؛ فَهُوَ شَريكٌ . ⁽³⁾۱۰۷۷۴.عنه عليه السلام :صحيح مسلم عن أبي مسعود الأنصاريّ :جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آلهفَقالَ : إنّي اُبدِعَ بي فَاحمِلني ، فَقالَ : ما عِندي . فَقالَ رَجُلٌ : يا رَسولَ اللّهِ ، أنا أدُلُّهُ عَلى مَن يَحمِلُهُ .

فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : مَن دَلَّ عَلى خَيرٍ فَلَهُ مِثلُ أجرِ فاعِلِهِ . ⁽⁴⁾.

۲ / ۹راهنمايى بر انجام دادن نيكى

۱۰۷۷۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :خداوند در زير عرش خود ، سايه بانى دارد كه تنها ، كسى در آن سايه قرار مى گيرد كه به برادرش نيكى كند ، يا گرفتارى او را برطرف سازد و يا دلش را شاد نمايد.۲ / ۹راهنمايى بر انجام دادن نيكىقرآن«بر كار نيك و تقوا ، يكديگر را يارى كنيد » .

حديث۱۰۷۷۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در كار نيك واسطه شود ، يا امر به معروف و نهى از منكر كند و يا به كار نيكى راهنمايى يا اشاره كند ، او هم در آن كار نيك ، شريك است.۱۰۷۷۷.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :صحيح مسلمـ به نقل از ابو مسعود انصارى ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آلهآمد و گفت : من از راه مانده ام ؛ برايم مركبى عطا كن . فرمود : «چيزى ندارم» . مردى گفت : اى پيامبر خدا! من او را به كسى راهنمايى مى كنم كه مركبش را فراهم سازد .

پيامبر خدا فرمود : «هر كس به كار نيكى راهنمايى كند ، پاداشى مثل پاداشِ نيكوكار دارد» .

.

۱۰۷۷۸.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام ( ـ و قد سُئلَ عن سَبَبِ قَبولِ الصَّلاةِ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الدّالُّ عَلَى الخَيرِ كَفاعِلِهِ . ⁽¹⁾۱۰۷۷۹.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :لَو مَرَّتِ الصَّدَقَةُ عَلى يَدَي مِائَةٍ لَكانَ لَهُم مِنَ الأَجرِ مِثلُ أجرِ المُبتَدِىَ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِهِ شَيءٌ . ⁽²⁾۱۰۷۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهقالَ : إنَّ اللّهَ تَعالى لَيُدخِلُ بِلُقمَةِ الخُبزِ وقَبضَةِ التَّمرِ ومِثلِهِ مِمّا يَنفَعُ المِسكينَ ثَلاثَةً الجَنَّةَ : الآمِرَ بِهِ ، وَالزَّوجَةَ المُصلِحَةَ ، وَالخادِمَ الَّذي يُناوِلُ المِسكينَ .

وقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : الحَمدُ للّهِِ الَّذي لَم يَنسَ خَدَمَنا . ⁽³⁾۱۰۷۷۷.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ عَلى رَجُلٍ مِسكينٍ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ ، ولَو تَداوَلَها أربَعونَ ألفَ إنسانٍ ثُمَّ وَصَلَت إلى مِسكينٍ كانَ لَهُم أجرا كامِلاً . ⁽⁴⁾۱۰۷۷۸.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در پاسخ به سؤال از آنچه موجب قبولى نماز مى شود ) عنه صلى الله عليه و آله :الخازِنُ المُسلِمُ الأَمينُ الَّذي يُنفِذُ (ورُبَّما قالَ : يُعطي) ما اُمِرَ بِهِ كامِلاً مُوَفَّرا طَيِّبٌ بِهِ نَفسُهُ فَيَدفَعُهُ إلَى الَّذي اُمِرَ لَهُ بِهِ ، أحَدُ المُتَصَدِّقَينِ . ⁽⁵⁾.

۱۰۷۷۹.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :راهنماى به نيكى ، مثل كسى است كه آن را انجام مى دهد.۱۰۷۸۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر صدقه بر دست هاى صد نفر هم بگذرد ، همه آنان پاداشى مثل پاداشِ آغازكننده دارند ، بى آن كه از اجر او چيزى كاسته شود.۱۰۷۸۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحينـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا فرمود : «خداوند متعال به خاطر لقمه اى نان و مشتى خرما و مثل آن از آنچه بينوا را سود مى بخشد ، سه نفر را به بهشت مى برد : دستور دهنده آن را ، همسرى كه آن را آماده مى سازد ، و خدمتگزارى كه آن را به دست بينوا مى رساند» .

و پيامبر خدا فرمود : «خدايى را سپاس كه خدمتگزاران ما را فراموش نكرده است» .۱۰۷۸۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه به مردى بينوا صدقه اى بدهد ، پاداشى همانند آن دارد ، و اگر آن صدقه را چهل هزار نفر ، دست به دست بگردانند ، سپس به بينوايى برسد ، همه آنان پاداش كامل دارند.۱۰۷۸۰.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خزانه دار مسلمانِ امينى كه آنچه را به او دستور داده اند ، به طور كامل و با طيب نفس، به كسى كه براى او داده شده مى پردازد ، يكى از دو صدقه دهنده به شمار مى آيد . .

۱۰۷۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حلية الأولياء عن عبد اللّه بن مسعود :كُنّا عِندَ النَّبِيِ صلى الله عليه و آلهجُلوسا ، فَجاءَ سائِلٌ فَسَأَلَ فَناوَلَهُ رَجُلٌ دِرهَما ، فَأَخَذَهُ رَجُلٌ فَناوَلَهُ إيّاهُ ، فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله : مَن فَعَلَ مِثلَ هذا كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ المُعطي مِن غَيرِ أن يَنتَقِصَ مِن أجرِهِ شَيئا . ⁽¹⁾۱۰۷۸۲.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن مَشى بِصَدَقَةٍ إلى مُحتاجٍ كانَ لَهُ كَأَجرِ صاحِبِها مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِهِ شَيءٌ . ⁽²⁾۱۰۷۸۳.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :المُعطونَ ثَلاثَةٌ : اللّهُ رَبُّ العالَمينَ ، وصاحِبُ المالِ ، وَالَّذي يَجري عَلى يَدَيهِ . ⁽³⁾۱۰۷۸۴.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :عنه عليه السلامـ فِي الرَّجُلِ يُعطي غَيرَهُ الدَّراهِمَ يُقَسِّمُهاـ: يَجري لَهُ مِن الأَجرِ مِثلُ ما يَجري لِلمُعطي ولا يَنقُصُ مِن أجرِهِ شَيءٌ ، ولَو أنَّ المَعروفَ جَرى عَلى سَبعينَ يَدا لاَُوجِروا كُلُّهُم مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِ صاحِبِهِ شَيءٌ . ⁽⁴⁾۱۰۷۸۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :لَو جَرَى المَعروفُ عَلى ثَمانينَ كَفّا لاَُجِروا كُلُّهُم فيهِ مِن غَيرِ أن يُنقَصَ صاحِبُهُ مِن أجرِهِ شَيئا . ⁽⁵⁾.

۱۰۷۸۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :حلية الأولياءـ به نقل از ابن مسعود ـ: نزد پيامبر صلى الله عليه و آلهنشسته بوديم [ كه ]نيازمندى آمد و درخواست كرد . مردى درهمى براى او داد. مردى آن را گرفت و آن را به نيازمند داد. پيامبر صلى الله عليه و آلهفرمود : «هر كس چنين كند ، پاداشى برابر عطا كننده دارد ، بى آن كه چيزى از پاداش او كم شود» .۱۰۷۸۷.بحار الأنوار :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه صدقه اى را براى نيازمندى ببرد ، پاداشى مثل پاداش صدقه دهنده دارد ، بى آن كه از پاداش او چيزى كم شود.۱۰۷۸۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :عطاكنندگان سه كس اند : خداوندْ پروردگار جهانيان ، صاحب مال ، و آن كه بخشش به دست او انجام مى شود .۱۰۷۸۴.امام باقر عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ درباره مردى كه درهم هاى ديگرى را [ در ميان نيازمندان ]تقسيم مى كند ـ: او پاداشى دارد ، مثل پاداشِ عطاكننده و از پاداش وى چيزى كاسته نمى شود. و اگر معروف بر هفتاد دست بچرخد ، همه آنان پاداش مى برند ، بى آن كه از پاداش صاحب آن ، چيزى كاسته شود .۱۰۷۸۵.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :اگر معروف بر هشتاد دست بچرخد ، همه آنان پاداش مى برند ، بى آن كه از پاداش صاحب آن چيزى كم شود . .

الفصل الثالث : أسباب الخير۳ / ۱المَبادِئُ العِلمِيَّةُأ ـ كتاب اللّهالكتاب«وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيْرًا . ⁽¹⁾»

«وَهَـذَا كِتَـبٌ أَنزَلْنَـهُ مُبَارَكٌ مُّصَدِّقُ الَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْأَخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلاَتِهِمْ يُحَافِظُونَ . ⁽²⁾»

«وَهَـذَا كِتَـبٌ أَنزَلْنَـهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُواْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ . ⁽³⁾»

«وَ هَـذَا ذِكْرٌ مُّبَارَكٌ أَنزَلْنَـهُ أَفَأَنتُمْ لَهُ مُنكِرُونَ . ⁽⁴⁾»

.

فصل سوم : اسباب نيكى

۳ / ۱ريشه هاى علمى

الف ـ كتاب خدا

فصل سوم : اسباب نيكى۳ / ۱ريشه هاى علمىالف ـ كتاب خداقرآن«به كسانى كه پروا پيشه كردند ، گفته مى شود : پروردگارتان چه فرو فرستاد؟ گويند : نيكى » .

«و اين ، كتابى است كه آن را فرو فرستاديم. خجسته است و تصديق كننده آنچه پيش روى آن است. و تا امّ القرى (مكّيان) و آنان را كه اطراف آن اند ، بيم دهى. آنان كه به آخرت ايمان دارند ، به آن نيز باور دارند و بر نمازهايشان مراقب اند » .

«و اين ، كتابى است كه نازل كرده ايم [ و] خجسته است. پس ، از آن پيروى كنيد و پروا داشته باشيد ؛ باشد كه مورد رحمت قرار گيريد » .

«و اين ، يادى خجسته است كه آن را فرو فرستاديم. آيا شما آن را انكار مى كنيد؟ » .

.

«كِتَـبٌ أَنزَلْنَـهُ إِلَيْكَ مُبَـرَكٌ لِّيَدَّبَّرُواْ ءَايَـتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُوْلُواْ الْأَلْبَـبِ . ⁽¹⁾»

الحديث۱۰۷۹۸.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :نَوِّروا بُيوتَكُم مَا استَطَعتُم ؛ فَإِنَّ البَيتَ الَّذي يُقرَأُ فيهِ القُرآنُ يَتَّسِعُ عَلى أهلِهِ ، ويَكثُرُ خَيرُهُ ، وتَحضُرُهُ المَلائِكَةُ ، وتَهجُرُهُ الشَّياطينُ . ⁽²⁾۱۰۷۹۹.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أكثِروا مِن قِراءَةِ القُرآنِ في بُيوتِكُم ؛ فَإِنَّ البَيتَ الَّذي لا يُقرَأُ فيهِ القُرآنُ يَقِلُّ خَيرُهُ ، ويَكثُرُ شَرُّهُ ، ويَضيقُ عَلى أهلِهِ . ⁽³⁾۱۰۷۹۶.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :البَيتُ الَّذي يُقرَأُ فيهِ القُرآنُ ويُذكَرُ اللّهُ عز و جل فيهِ تَكثُرُ بَرَكَتُهُ ، وتَحضُرُهُ المَلائِكَةُ ، وتَهجُرُهُ الشَّياطينُ ، ويُضيءُ لِأَهلِ السَّماءِ كَما تُضيءُ الكَواكِبُ لِأَهلِ الأَرضِ . وإنَّ البَيتَ الَّذي لا يُقرَأُ فيهِ القُرآنُ ولا يُذكَرُ اللّهُ عز و جل فيهِ تَقِلُّ بَرَكَتُهُ ، وتَهجُرُهُ المَلائِكَةُ ، وتَحضُرُهُ الشَّياطينُ . ⁽⁴⁾۱۰۷۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به ابو ذر غفارى ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن قَرَأَ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ⁽⁵⁾» مَرَّةً بورِكَ عَلَيهِ ، فَإِن قَرَأَها مَرَّتَينِ بورِكَ عَلَيهِ وعَلى أهلِهِ ، فَإِن قَرَأَها ثَلاثا بورِكَ عَلَيهِ وعَلى أهلِهِ وعَلى جيرانِهِ . ⁽⁶⁾.

«كتابى است خجسته كه بر تو فرستاديم تا در آيات آن به دقّت بنگرند و تا خردمندان پند گيرند » .

حديث۱۰۸۰۰.بحار الأنوار عن ابن عباس :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تا مى توانيد ، خانه هايتان را روشن كنيد . همانا خانه اى كه در آن قرآن خوانده مى شود ، بر صاحبانش وسعت مى يابد (به آنان آسايش و آرامش مى بخشد) ، خيرش افزون مى گردد ، فرشتگانْ در آن حضور مى يابند ، و شياطين از آن مى كوچند .۱۰۸۰۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در خانه هايتان زياد قرآن بخوانيد ؛ چرا كه خانه اى كه در آن قرآن نخوانند ، خيرش اندك و شرّش زياد مى شود و بر صاحبانش تنگ مى گردد.۱۰۸۰۲.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :خانه اى كه در آن قرآن خوانده شود و در آن خدا ياد گردد ، بركتش افزون مى شود ، فرشتگانْ در آن حضور مى يابند ، شيطان ها از آن دور مى شوند ، و براى آسمانيان روشنايى مى دهد ، آن گونه كه ستاره ها براى زمينيانْ نورافشانى مى كنند. و خانه اى كه در آن قرآن خوانده نشود و در آن خدا ياد نگردد ، بركتش كم مى شود ، فرشتگانْ آن را ترك مى كنند ، و شياطين در آن حضور مى يابند.۱۰۸۰۳.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس سوره «قل هو اللّه أحد» را يك بار بخواند ، بر او بركت نازل مى شود. پس اگر آن را دو بار بخواند ، بر او و خانواده اش بركت فرود مى آيد و اگر سه بار بخواند ، خود و خانواده و همسايگانش بركت مى يابند . .

۱۰۸۰۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :اِقرَؤوا سورَةَ البَقَرَةِ ؛ فَإِنَّ أخذَها بَرَكَةٌ وتَركَها حَسرَةٌ ، ولا يَستَطيعُهَا البَطَلَةُ . ⁽¹⁾۱۰۸۰۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :دَعاني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا عَلِيُّ . . . عَلَيكَ بِقِراءَةِ آيَةِ الكُرسِيِّ ؛ فَإِنَّ في كُلِّ حَرفٍ مِنها ألفَ بَرَكَةٍ وألفَ رَحمَةٍ . ⁽²⁾ب ـ العَقل۱۰۸۰۱.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ ، ولا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ . ⁽³⁾۱۰۸۰۲.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :العَقلُ يَنبوعُ الخَيرِ . ⁽⁴⁾۱۰۸۰۳.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :بِالعَقلِ تُنالُ الخَيراتُ . ⁽⁵⁾۱۰۸۰۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :الفِكرُ فِي الخَيرِ يَدعو إلَى العَمَلِ بِهِ . ⁽⁶⁾۱۰۸۰۵.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :(إنَّ) التَّفَكُّرَ يَدعو إلَى البِرِّ وَالعَمَلِ بِهِ . ⁽⁷⁾.

ب ـ عقل

۱۰۸۰۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سوره بقره را بخوانيد ؛ چرا كه برگرفتن و حفظ آن ، بركت است و ترك آن ، حسرت . و افراد تنبل ، قدرت آن را ندارند.۱۰۸۰۷.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :پيامبر خدا مرا فرا خواند و فرمود : «اى على! ... آية الكرسى بخوان ، كه در هر حرف آن ، هزار بركت و هزار رحمت است» ⁽¹⁾.ب ـ عقل۱۰۸۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مى توان با عقل به همه نيكى رسيد و آن كه عقل ندارد ، دين ندارد.۱۰۸۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :عقل ، سرچشمه نيكى است.۱۰۸۰۸.بحار الأنوار:امام على عليه السلام :با عقل ، مى توان به نيكى ها دست يافت.۱۰۸۰۹.الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ عليهما السلامامام على عليه السلام :انديشيدن درباره نيكى ، به نيكوكارى فرا مى خواند .۱۰۸۱۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :انديشيدن ، به نيكى و نيكوكارى فرا مى خواند .

.

۱۰۸۱۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن غَلَبَ عَقلُهُ شَهوَتَهُ وحِلمُهُ غَضَبَهُ ، كانَ جَديرا بِحُسنِ السّيرَةِ . ⁽¹⁾۱۰۸۰۹.امام باقر و امام صادق عليهما السلام :عنه عليه السلام :مَن قَدَّمَ عَقلَهُ عَلى هَواهُ حَسُنَت مَساعيهِ . ⁽²⁾۱۰۸۱۰.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :لِلعاقِلِ في كُلِّ عَمَلٍ إحسانٌ . ⁽³⁾۱۰۸۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أعقَلُ الإِنسانِ مُحسِنٌ خائِفٌ . ⁽⁴⁾۱۰۸۱۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن أحسَنَ أفعالَهُ أعرَبَ عَن وُفورِ عَقلِهِ . ⁽⁵⁾۱۰۸۱۳.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن كَمُلَ عَقلُهُ حَسُنَ عَمَلُهُ . ⁽⁶⁾۱۰۸۱۴.عنه عليه السلام :الإمام زين العابدين عليه السلام :العَقلُ قائِدُ الخَيرِ . ⁽⁷⁾راجع : (كتاب العقل والجهل في الكتاب والسنّة : ص ۱۱۶) .

ج ـ العِلم۱۰۸۱۷.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعَ العِلمِ ، وشَرُّ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ . ⁽⁸⁾.

ج ـ علم

۱۰۸۱۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :كسى كه عقلش بر شهوتش ، و بردبارى اش بر خشمش چيره شود ، سزاوار نيك رفتارى است.۱۰۸۱۳.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس عقل خود را بر هوس خويش مقدّم بدارد ، تلاش هايش نيكو مى شود.۱۰۸۱۴.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :براى خردمند ، در هر كارى ، نيكوكارى است .۱۰۸۱۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خردمندترين انسان ، نيكوكارِ ترسان است .۱۰۸۱۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :آن كه كارهايش را نيكو سازد ، سرشارىِ عقل خود را آشكار ساخته است.۱۰۸۱۷.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :آن كه عقلش كامل شود ، كارش نيكو مى گردد.۱۰۸۱۸.بحار الأنوار عن جابرِ بنِ عبدِ اللّه ِ الأنصاريّامام زين العابدين عليه السلام :خرد ، پيشواى نيكى است .ر . ك : (خِرَدگرايى در قرآن و حديث ، ص ۱۶۷) .

ج ـ علم۱۰۸۲۰.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ في مَعنى «قد قامَتِ الصَّلاةُ» في الإقامَةِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خير دنيا و آخرت ، با دانش است و شرّ دنيا و آخرت ، با نادانى است.

.

۱۰۸۲۱.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :العِلمُ حَياةُ القُلوبِ . . . يُنَزِّلُ اللّهُ حامِلَهُ مَنازِلَ الأَخيارِ ، ويَمنَحُهُ مَجالِسَ الأَبرارِ . ⁽¹⁾۱۰۸۱۹.علل الشرائع ( ـ به نقل از احمد بن عبد اللّه ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :العِلمُ رَأسُ الخَيرِ كُلِّهِ . ⁽²⁾۱۰۸۲۰.امام على عليه السلام ( ـ در معناى «قد قامت الصلاة» در اقامه ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :العِلمُ أصلُ كُلِّ خَيرٍ ؛ الجَهلُ أصلُ كُلِّ شَرٍّ . ⁽³⁾۱۰۸۲۱.امام زين العابدين عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن لَم يَعرِف مَنفَعَةَ الخَيرِ لَم يَقدِر عَلَى العَمَلِ بِهِ . ⁽⁴⁾۱۰۸۲۲.مصباح الشريعة ( ـ فيما نسبه إلى الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ـ ) عنه عليه السلام :مَن أيقَنَ أحسَنَ . ⁽⁵⁾۱۰۸۲۲.مصباح الشريعة ( ـ در آنچه كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده ا ) عنه عليه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ تَقِيَّةَ مَن سَمِعَ فَخَشَعَ . . . وأيقَنَ فَأَحسَنَ . ⁽⁶⁾۱۰۸۲۳.بحار الأنوار :عنه عليه السلام :مَن صَدَّقَ بِالمُجازاةِ لَم يُؤثِر غَيرَ الحُسنى . ⁽⁷⁾۱۰۸۲۴.بحار الأنوار :عنه عليه السلام :إنَّ المُؤمِنينَ مُحسِنونَ . ⁽⁸⁾۱۰۸۲۳.بحار الأنوار:مصباح الشريعةـ في ما نسب إلى الإمام الصادق عليه السلام ـ: العِلمُ أصلُ كُلِّ حالٍ سَنِيٍّ ، ومُنتَهى كُلِّ مَنزِلَةٍ رَفيعَةٍ . ⁽⁹⁾راجع : (كتاب العلم والحكمة في الكتاب والسنّة / العلم أصل كلّ خير : ص ۴۲) .

.

۱۰۸۲۵.بحار الأنوار :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دانش ، حيات دل هاست ... . خداوند ، صاحب دانش را در جايگاه نيكان جاى مى دهد و مقام خوبان ⁽¹⁾را به او مى بخشد .۱۰۸۲۵.بحار الأنوار:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دانش ، سرآغاز هر نيكى است .۱۰۸۲۶.تفسير العيّاشي عن الحَلَبيِّ :امام على عليه السلام :دانش ، ريشه هر نيكى است [ و] نادانى ، ريشه هر بدى است .۱۰۸۲۷.بحار الأنوار :امام على عليه السلام :آن كه سود نيكى را نشناسد ، توانِ نيكوكارى نخواهد يافت.۱۰۸۲۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلام :آن كه يقين داشته باشد ، نيكى مى كند.۱۰۸۲۹.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :امام على عليه السلام :از خدا پروا كنيد ، پرواى چنان كسى كه شنيده و خاشع شده است ... و يقين يافته و نيكى كرده است.۱۰۸۲۶.تفسير العيّاشى ( ـ به نقل از حلبى ـ ) امام على عليه السلام :آن كه پاداش دهى خدا را قبول كرده باشد ، جز نيكى برنمى گزيند .۱۰۸۲۷.بحار الأنوار:امام على عليه السلام :مؤمنان ، نيكوكاران اند .۱۰۸۲۸.امام على عليه السلام :مصباح الشريعةـ در سخنى كه به امام صادق عليه السلامنسبت داده شده ـ: دانش ، ريشه هر حالِ شايسته و نهايتِ هر جايگاه والاست .ر. ك : علم و حكمت در قرآن و حديث ، ص ۴۱ (علم ، بنياد هر نيكى) .

.

د ـ أهلُ البَيتِ۱۰۸۳۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :بحار الأنوار :في حَديثِهِ صلى الله عليه و آله قالَ : «أتاني مَلَكٌ فَقالَ لي : أنتَ قُثَمٌ» ؛ أي مُجتَمَعٌ ، وَالقَثومُ : الجامِعُ لِلخَيرِ . ⁽¹⁾۱۰۸۳۰.الكافى ( ـ به نقل از فضيل [بن يسار ]ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :نَحنُ أصلُ كُلِّ خَيرٍ ، ومِن فُروعِنا كُلُّ بِرٍّ ، فَمِنَ البِرِّ : التَّوحيدُ ، وَالصَّلاةُ ، وَالصِّيامُ ، وكَظمُ الغَيظِ ، وَالعَفوُ عَنِ المُسيءِ ، ورَحمَةُ الفَقيرِ ، وتَعَهُّدُ الجارِ ⁽²⁾، وَالإِقرارُ بِالفَضلِ لِأَهلِهِ . ⁽³⁾راجع : ص ۴۶۶ (الإنسان والبركة / أهل البيت) .

۳ / ۲المَبادِئُ العِلمِيَّةُ وَالأَخلاقِيَّةُأ ـ التَّحَرّي۱۰۸۳۵.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّمَا العِلمُ بِالتَّعَلُّمِ ، وإنَّمَا الحِلمُ بِالتَّحَلُّمِ ؛ مَن يَتَحَرَّ ⁽⁴⁾الخَيرَ يُعطَهُ ، ومَن يَتَّقِ الشَّرَّ يوقَهُ . ⁽⁵⁾ب ـ التَّوفيق۱۰۸۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :قالَ اللّهُ سُبحانَهُ : يَابنَ آدَمَ ، بِمَشيئَتي كُنتَ أنتَ الَّذي تَشاءُ لِنَفسِكَ ما تَشاءُ ، وبِقُوَّتي أدَّيتَ فَرائِضي ، وبِنِعمَتي قَويتَ عَلى مَعصِيَتي . . . ما أصابَكَ مِن حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ ، وما أصابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَفسِكَ ؛ وذاكَ أنّي أولى بِحَسَناتِكَ مِنكَ ، وأنتَ أولى بِسَيِّئاتِكَ مِنّي . ⁽⁶⁾.

د ـ اهل بيت

۳ / ۲ريشه هاى عملى و اخلاقى

الف ـ كوشش

ب ـ توفيق

د ـ اهل بيت۱۰۸۳۴.امام على عليه السلام :بحار الأنوار :در حديث پيامبر خداست كه فرمود : «فرشته اى نزد من آمد و به من گفت : تو قُثَم هستى» ؛ يعنى محلّ اجتماع ، و قَثوم يعنى : جامع نيكى .۱۰۸۳۵.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلام :ما ريشه هر نيكى هستيم و هر خوبى ، از شاخ و برگ هاى ماست. از جمله خوبى هاست : توحيد ، نماز ، روزه ، فرو خوردن خشم ، گذشت از بدكار ، ترحّم بر تهيدست ، رسيدگى به همسايه ، و اقرار به برترىِ صاحبان فضيلت .ر. ك : ص ۴۶۷ (انسان و بركت / اهل بيت).

۳ / ۲ريشه هاى عملى و اخلاقىالف ـ كوشش۱۰۸۴۰.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دانش ، با دانش آموختن به دست مى آيد و حِلم ، با بردبارى نشان دادن . هر كس جوياى نيكى باشد ، به او داده مى شود و هر كه گريزان از بدى باشد ، از آن مصون مى ماند .ب ـ توفيق۱۰۸۳۸.امام باقر عليه السلام :امام رضا عليه السلام :خداوند سبحان فرمود : «اى آدمى زاده ! با خواست من است كه تو اين گونه اى كه هر چه بخواهى ، براى خود انجام مى دهى ؛ و با نيروى من است كه واجبات مرا ادا مى كنى ؛ و با نعمت من است كه بر گناه قدرت مى يابى... . هر نيكى كه به تو رسد ، از خداست و هر بدى كه به تو رسد ، از خود توست. اين ، از آن جهت است كه من از خودت به نيكى هايت شايسته ترم و تو از من به بدى هايت سزاوارترى» .

.

۱۰۸۳۹.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :يا أيُّهَا النّاسُ ، إنَّما هُوَ اللّهُ وَالشَّيطانُ ، وَالحَقُّ وَالباطِلُ . . . وَالحَسَناتُ وَالسَّيِّئاتُ ، فَما كانَ مِن حَسَناتٍ فَلِلّهِ ، وما كانَ مِن سَيِّئاتٍ فَلِلشَّيطانِ ، لَعَنَهُ اللّهُ . ⁽¹⁾۱۰۸۴۰.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :مَن وُفِّقَ أحسَنَ . ⁽²⁾۱۰۸۴۱.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن أمَدَّهُ التَّوفيقُ أحسَنَ العَمَلَ . ⁽³⁾۱۰۸۴۲.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :الإمام الحسن عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: إلهي مَن أحسَنَ فَبِرَحمَتِكَ ، ومَن أساءَ فَبِخَطيئَتِهِ ، فَلاَ الَّذي أحسَنَ استَغنى عَن رِفدِكَ ومَعونَتِكَ ، ولاَ الَّذي أساءَ استَبدَلَ بِكَ وخَرَجَ مِن قُدرَتِكَ . ⁽⁴⁾۱۰۸۴۳.بحار الأنوار عن القزّازِ :الإمام الصادق عليه السلامـ مِن دُعائِهِ عِندَ حُضورِ شَهرِ رَمَضانَ ـ: اللّهُمَّ إنّي لَم أعمَلِ الحَسَنَةَ حَتّى أعطَيتَنيها ، ولَم أعمَلِ السَّيِّئَةَ إلاّ بَعدَ أن زَيَّنَها لِيَ الشَّيطانُ الرَّجيمُ . ⁽⁵⁾.

۱۰۸۴۱.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اى مردم! خداست و شيطان ؛ حق است و باطل ؛ ... و خوبى ها هستند و بدى ها! هر چه از نيكى ها باشد ، براى خداست و هر چه از بدى ها باشد ، براى شيطان است . خدا لعنتش كند!۱۰۸۴۲.امام كاظم عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس توفيق يابد ، نيكوكارى مى كند.۱۰۸۴۳.بحار الأنوار ( ـ به نقل از قزّاز ـ ) امام على عليه السلام :كسى كه توفيقْ يارى اش كند ، كار نيكو مى كند .۱۰۸۴۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام حسن عليه السلامـ در دعا ـ: خدايا! هر كه نيكى كند ، به رحمت توست ، و هر كه بدى كند ، به خطاى خويش است. نه آن كه نيكى مى كند ، از بخشش و يارى ات بى نياز است و نه آن كه بدى مى كند ، كسى را به جاى تو دارد و مى تواند از قدرتت بيرون رود .۱۰۸۴۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در دعاى خويش به هنگام فرا رسيدن ماه رمضان ـ: پروردگارا ! من نيكى نكردم ، مگر آن كه تو عطايم كردى ؛ و بدى نكردم ، مگر پس از آن كه شيطانِ مطرود ، آن را در نظرم آراست. .

۱۰۸۴۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ أيَّدَ المُؤمِنَ بِروحٍ مِنهُ تَحضُرُهُ في كُلِّ وَقتٍ يُحسِنُ فيهِ ويَتَّقي ، وتَغيبُ عَنهُ في كُلِّ وَقتٍ يُذنِبُ فيهِ ويَعتَدي ، فَهِيَ مَعَهُ تَهتَزُّ سُرورا عِندَ إحسانِهِ ، وتَسيخُ فِي الثَّرى عِندَ إساءَتِهِ . فَتَعاهَدوا ـ عِبادَ اللّهِ ـ نِعَمَهُ بِإِصلاحِكُم أنفُسَكُم ؛ تَزدادوا يَقينا ، وتَربَحوا نَفيسا ثَمينا ، رَحِمَ اللّهُ امرَأً هَمَّ بِخَيرٍ فَعَمِلَهُ ، أو هَمَّ بِشَرٍّ فَارتَدَعَ عَنهُ . ⁽¹⁾۱۰۸۴۷.جامع الأخبار: عنه صلى الله عليه و آله :الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام :إذا صَلَّيتَ عَلى جَنازَةِ مُؤمِنٍ . . . ثُمَّ تُكَبِّرُ الثّالِثَةَ وتَقولُ : «اللّهُمَّ اغفِر لي ولِجَميعِ المُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ . . . إنَّكَ مُجيبُ الدَّعَواتِ ووَلِيُّ الحَسَناتِ ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ» . ⁽²⁾ج ـ صُحبَةُ الأَخيارِ۱۰۸۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :لَيسَ شَيءٌ أدعى لِخَيرٍ وأنجى مِن شَرٍّ مِن صُحبَةِ الأَخيارِ . ⁽³⁾۱۰۸۴۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :صُحبَةُ الأَخيارِ تَكسِبُ الخَيرَ كَالرّيحِ إذا مَرَّت بِالطّيبِ حَمَلَت طيبا . ⁽⁴⁾۱۰۸۴۷.جامع الأخبار :عنه عليه السلام :قارِن أهلَ الخَيرِ تَكُن مِنهُم ، وبايِن أهلَ الشَّرِّ تَبِن عَنهُم . ⁽⁵⁾.

ج ـ همنشينى با نيكان

۱۰۸۴۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :خداوند متعال ، مؤمن را با روحى از سوى خود پشتيبانى مى كند ، كه هرگاه وى نيكى و تقوا نشان مى دهد ، آن روح پيش اوست و هرگاه گناه و تجاوز مى كند ، آن روح از پيش او غايب مى شود .

پس آن [ روح] با اوست . هرگاه وى نيكى كند ، آن [ روح] از شادى ، خوشحالى مى كند ؛ و هرگاه وى بدى كند ، آن [ روح] در كام زمين فرو مى رود. پس ، اى بندگان خدا! با اصلاح خودتان ، از نعمت هاى خدا مراقبت كنيد تا يقين شما افزوده گردد و به بهره نفيس و گرانبها برسيد. رحمت خدا بر كسى كه به نيكى تصميم بگيرد و آن را انجام دهد ، يا بر بدى تصميم بگيرد ؛ امّا از آن دست بكشد !۱۰۸۴۹.عنه صلى الله عليه و آله :الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام :هرگاه بر جنازه مؤمنى نماز خواندى ... ، تكبير سوم را كه گفتى ، مى گويى : «خدايا! مرا و همه مردان و زنان باايمان را بيامرز ... . تو پذيراى دعاها و سرپرست نعمت هايى ، اى مهربان ترينِ مهربانان!» .ج ـ همنشينى با نيكان۱۰۸۵۱.عنه عليه السلام ( ـ لَمّا سُئلَ عن عِلَّةِ تَسمِيَةِ تارِكِ الصَّلا ) امام على عليه السلام :هيچ چيز ، بيش از همنشينى با نيكان ، به نيكى نمى كشاند و از بدى نجات نمى بخشد.۱۰۸۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :همنشينى با نيكان ، نيكى مى آورد ، مثل باد كه چون بر بوى خوش بگذرد ، با خود ، بوى خوش مى آورد .۱۰۸۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :با نيكان ، همنشين باش تا از آنان باشى و از بدان فاصله بگير تا از آنان جدا باشى .

.

د ـ التَّبَرّي مِنَ الشَّرِّ۱۰۸۵۱.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به اين پرسش كه چرا تارك نماز، كافر خوان ) الإمام عليّ عليه السلام :مِفتاحُ الخَيرِ التَّبَرّي مِنَ الشَّرِّ . ⁽¹⁾۱۰۸۵۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لَن تَتَحَقَّقَ الخَيرَ حَتّى تَتَبَرَّأَ مِنَ الشَّرِّ . ⁽²⁾۱۰۸۵۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ مِن كتابِهِ لمحمّدِ بنِ أبي بكـرٍ ـ ) عنه عليه السلام :لَم يَتَعَرَّ مِنَ الشَّرِّ مَن لَم يَتَجَلبَبِ الخَيرَ . ⁽³⁾۱۰۸۵۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن لَبِسَ الخَيرَ تَعَرّى مِنَ الشَّرِّ . ⁽⁴⁾ه ـ الاِهتِمامُ بِالآخِرَةِ۱۰۸۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَنِ اشتاقَ إلَى الجَنَّةِ سارَعَ إلَى الخَيراتِ . ⁽⁵⁾۱۰۸۵۳.امام على عليه السلام ( ـ در نامه خود به محمّد بن ابى بكر ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :مَنِ ارتَقَبَ المَوتَ سارَعَ فِي الخَيراتِ . ⁽⁶⁾۱۰۸۵۴.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :مَن تَرَقَّبَ المَوتَ سارَعَ إلَى الخَيراتِ . ⁽⁷⁾۱۰۸۵۵.امام كاظم عليه السلام ( ـ وقتى از ايشان درباره آيه «آنان كه از نمازشان غا ) عنه عليه السلام :مَن راقَبَ المَوتَ سارَعَ إلَى الخَيراتِ . ⁽⁸⁾.

د ـ بيزارى از بدى

ه ـ آخرت انديشى

د ـ بيزارى از بدى۱۰۸۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ دخترش فاطمه عليها السلام كه پرسيده بود: ) امام على عليه السلام :كليد نيكى ، بيزارى جستن از بدى است.۱۰۸۵۷.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :امام على عليه السلام :تا از بدى بيزارى نجويى ، هرگز به خير دست نخواهى يافت.۱۰۸۵۸.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس جامه نيكى نپوشد ، از بدى تهى نخواهد گشت.۱۰۸۵۹.مستدرك الوسائل عن أبي بصيرٍ :امام على عليه السلام :هر كه جامه نيكى بپوشد ، از بدى دور خواهد شد .ه ـ آخرت انديشى۱۰۸۵۸.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس مشتاق آخرت باشد ، به سوى نيكى ها مى شتابد.۱۰۸۵۹.مستدرك الوسائل ( ـ به نقل از ابو بصير ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس چشم به راه مرگ باشد ، در انجام دادن نيكى ها مى شتابد.۱۰۸۶۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس منتظر مرگ باشد ، به نيكى ها مى شتابد.۱۰۸۶۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس مراقب مرگ باشد ، به سوى نيكى ها مى شتابد.

.

۱۰۸۶۲.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن كانَتِ الآخِرَةُ هِمَّتَهُ بَلَغَ مِنَ الخَيرِ غايَةَ اُمنِيَّتِهِ . ⁽¹⁾۱۰۸۶۳.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ في قولِ اللّه تَعالى : {Q} «فَأقِمْ وَجهَكَ لِل ) عنه عليه السلام :طوبى لِمَن ذَكَرَ المَعادَ فَأَحسَنَ! ⁽²⁾۱۰۸۶۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :السَّعيدُ مَن خافَ العِقابَ فَآمَنَ ، ورَجَا الثَّوابَ فَأَحسَنَ . ⁽³⁾۱۰۸۶۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :دَرَكُ الخَيراتِ بِلُزومِ الطّاعاتِ . ⁽⁴⁾و ـ دَوامُ الذِّكرِ۱۰۸۶۲.امام على عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :مَن عَمَّرَ قَلبَهُ بِدَوامِ الذِّكرِ حَسُنَت أفعالُهُ فِي السِّرِّ وَالجَهرِ . ⁽⁵⁾ز ـ الرَّزانَة۱۰۸۶۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مِنَ الرَّزانَةِ المُداوَمَةُ عَلَى الخَيرِ ، ومِنَ المُداوَمَةِ عَلَى الخَيرِ كَراهِيَةُ الشَّرِّ ، ومِن كَراهِيَةِ الشَّرِّ طاعَةُ النّاصِحِ . ⁽⁶⁾ح ـ إستمرارُ الحجِّ والعُمرةِ۱۰۸۶۶.بحار الأنوار عَن النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله قرسول اللّه صلى الله عليه و آله :تابِعوا بَينَ الحَجِّ وَالعُمرَةِ ؛ فَإِنَّهُما يَنفِيانِ الفَقرَ وَالذُّنوبَ كَما يَنفِي الكيرُ خُبثَ الحَديد ⁽⁷⁾. .

و ـ پيوسته به ياد خدا بودن

ز ـ وقار

ح ـ استمرار حج و عمره

۱۰۸۶۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس همّتش آخرت باشد ، به نهايت آرزويش از نيكى مى رسد.۱۰۸۶۸.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :خوشا آن كس كه به ياد معاد باشد و نيكى كند!۱۰۸۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :سعادتمند ، كسى است كه از كيفر الهى بترسد ، پس ايمان آوَرَد ، و به پاداش الهى اميد داشته باشد ، پس نيكى كند .۱۰۸۶۶.بحار الأنوار :امام على عليه السلام :رسيدن به نيكى ها ، با انجام دادن پيوسته طاعت هاست .و ـ پيوسته به ياد خدا بودن۱۰۸۶۸.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس دلش را با پيوستگىِ ياد [ خدا] آباد كند ، كارهايش در نهان و آشكار ، نيكو خواهند شد .ز ـ وقار۱۰۸۷۰.كتاب من لا يحضره الفقيه :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :از نشانه هاى وقار ، مداومت بر نيكى است ؛ و از مداومت بر نيكى ، بيزارى از بدى است ؛ و از بيزارى از بدى ، اطاعت از خيرخواه است .ح ـ استمرار حج و عمره۱۰۸۷۰.كتاب من لا يحضره الفقيه:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:حج و عمره را پيوسته انجام دهيد؛ چرا كه آن دو ، فقر و گناهان را مى زدايند، آن گونه كه كوره آتش، زنگار آهن را مى زدايد.

.

۱۰۸۷۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا يُحالِفُ الفَقرُ وَالحُمّى مُدمِنَ الحَجِّ وَالعُمرَةِ. ⁽¹⁾۱۰۸۷۲.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :حِجَجٌ تَترى وعُمَرٌ نَسَقا تَدفَعُ ميتَةَ السّوءِ وعَيلَةَ الفَقرِ. ⁽²⁾۱۰۸۷۳.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :مَن حَجَّ حَجَّتَينِ لَم يَزَل في خَيرٍ حَتّى يموتَ. ⁽³⁾ط ـ الاِستِعانَةُ بِاللّهِ۱۰۸۷۲.امام على عليه السلام :مسند ابن حنبل عن عائشة :أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَّمَها هذَا الدُّعاءَ : «اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ مِنَ الخَيرِ كُلِّهِ ؛ عاجِلِهِ وآجِلِهِ ؛ ما عَلِمتُ مِنهُ وما لَم أعلَم . اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ مِن خَيرِ ما سَأَلَكَ عَبدُكَ ونَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله ، وأعوذُ بِكَ مِن شَرِّ ما عاذَ مِنهُ عَبدُكَ ونَبِيُّكَ .

اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ الجَنَّةَ وما قَرَّبَ إلَيها مِن قَولٍ أو عَمَلٍ ، وأسأَلُكَ أن تَجعَلَ كُلَّ قَضاءٍ تَقضيهِ لي خَيرا» . ⁽⁴⁾۱۰۸۷۳.امام باقر عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ مِن دُعائِهِ إذا أصبَحَ وإذا أمسى ـ: اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ مِن فَجأَةِ الخَيرِ ، وأعوذُ بِكَ مِن فَجأَةِ الشَّرِّ ؛ فَإِنَّ العَبدَ لا يَدري ما يَفجَؤُهُ إذا أصبَحَ وإذا أمسى . ⁽⁵⁾.

ط ـ يارى خواستن از خدا

۱۰۸۷۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه پيوسته حج و عمره انجام دهد، دچار تنگدستى و تب نمى شود.۱۰۸۷۵.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:حج هاى پى در پى و عمره هاى مرتّب، جلوى مرگ بد و تنگدستىِ خانوادگى را مى گيرد.۱۰۸۷۶.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام:هر كس دو بار حج گزارد، پيوسته در نيكى است تا آن كه بميرد.ط ـ يارى خواستن از خدا۱۰۸۷۵.امام صادق عليه السلام :مسند ابن حنبل ـ درباره عايشه ـ : پيامبر خدا به وى اين دعا را آموخت: «پروردگارا! از تو همه نيكى را مى خواهم، نيكى حال و آينده را ، آنچه را بدانم و ندانم . خدايا! از تو از بهترين چيزى كه بنده و پيامبرت، محمّد، از تو خواسته است، مى خواهم و به تو از بدترين چيزى كه بنده و پيامبرت از آن به تو پناه آورده است، پناه مى برم .

خداوندا! از تو بهشت و هر سخن و عملى را كه [ مرا] به آن نزديك مى سازد، مى خواهم؛ و از تو مى خواهم كه هر چه را براى من مقدّر مى سازى، نيك باشد». ⁽¹⁾

۲۷۱ . پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ درباره عايشه ـ : پيامبر خدا به وى اين دعا را آموخت: «پروردگارا! از تو همه نيكى را مى خواهم، نيكى حال و آينده را ، آنچه را بدانم و ندانم . خدايا! از تو از بهترين چيزى كه بنده و پيامبرت، محمّد، از تو خواسته است، مى خواهم و به تو از بدترين چيزى كه بنده و پيامبرت از آن به تو پناه آورده است، پناه مى برم .

خداوندا! از تو بهشت و هر سخن و عملى را كه [ مرا] به آن نزديك مى سازد، مى خواهم؛ و از تو مى خواهم كه هر چه را براى من مقدّر مى سازى، نيك باشد». ۲

۲۷۱ . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعاى صبح و شام خود ـمسند ابن حنبل ـ درباره عايشه ـ : پيامبر خدا به وى اين دعا را آموخت: «پروردگارا! از تو همه نيكى را مى خواهم، نيكى حال و آينده را ، آنچه را بدانم و ندانم . خدايا! از تو از بهترين چيزى كه بنده و پيامبرت، محمّد، از تو خواسته است، مى خواهم و به تو از بدترين چيزى كه بنده و پيامبرت از آن به تو پناه آورده است، پناه مى برم .

خداوندا! از تو بهشت و هر سخن و عملى را كه [ مرا] به آن نزديك مى سازد، مى خواهم؛ و از تو مى خواهم كه هر چه را براى من مقدّر مى سازى، نيك باشد». ۳

۲۷۱ . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعاى صبح و شام خود ـ : پروردگارا! از تو نيكى ناگهانى مى خواهم و از بدىِ ناگهانى به تو پناه مى برم؛ چرا كه بنده، وقتى صبح و شام مى كند، نمى داند با چه چيزى رو به رو خواهد شد.

.

۱۰۸۷۶.امام صادق عليه السلام :مسند ابن حنبل عن ابن أبي أوفى :جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آلهفَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، إنّي لا أستَطيعُ أخذَ شَيءٍ مِنَ القُرآنِ فَعَلِّمني ما يُجزِئُني .

قالَ : قُل : «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَاللّهُ أكبَرُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ» .

قالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، هذا للّهِِ عز و جل فَما لي؟

قالَ : قُل : «اللّهُمَّ اغفِر لي وَارحَمني وعافِني وَاهدِني وَارزُقني» .

ثُمَّ أدبَرَ وهُوَ مُمسِكٌ كَفَّيهِ ، فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : أمّا هذا فَقَد مَلَأَ يَدَيهِ مِنَ الخَيرِ . ⁽¹⁾۱۰۸۷۷.الإمامُ الرِّضا عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ موجِباتِ رَحمَتِكَ ، وعَزائِمَ مَغفِرَتِكَ ، وَالغَنيمَةَ مِن كُلِّ بِرٍّ ، وَالسَّلامَةَ مِن كُلِّ إثمٍ . ⁽²⁾۱۰۸۷۸.لقمانُ عليه السلام ( ـ لابنِهِ و هُو يَعِظُهُ ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :جَعَلَنَا اللّهُ وإيّاكُم مِمَّن يَسعى (سَعى) بِقَلبِهِ إلى مَنازِلِ الأَبرارِ بِرَحمَتِهِ . ⁽³⁾۱۰۸۷۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ في وصيّتِهِ لِمحمّدِ بنِ أبي بكرٍ حينَ وَلاّهُ ) عنه عليه السلام :اللّهُمَّ افتَرَضتَ عَلَيَّ لِلآباءِ وَالاُمَّهاتِ حُقوقا . . . فَاحتَمِلهُنَّ عَنّي إلَيهِما ، وَاغفِر لَهُما كَما رَجاكَ كُلُّ مُوَحِّدٍ مَعَ المُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالإِخوَةِ وَالأَخَواتِ ، وألحِقنا وإيّاهُم بِالأَبرارِ ، وأبِح لَنا ولَهُم جَنّاتِكَ

مَعَ النُّجَباءِ الأَخيارِ . ⁽⁴⁾.

۱۰۸۷۷.امام رضا عليه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابن ابى اوفى ـ: مردى به حضور پيامبر صلى الله عليه و آلهآمد و گفت:اى پيامبر خدا! من نمى توانم از قرآن چيزى فرا بگيرم؛ به من چيزى بياموز كه مرا بس باشد.

فرمود: «بگو: سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلاّ اللّه و اللّه أكبر و لا حَولَ و لا قوّةَ إلاّ باللّه » .

گفت: اى پيامبر خدا! اين براى خداست. براى خودم چه؟

فرمود: «بگو: اللّهمّ اغفر لى و ارحمنى و عافِنى و اهدِنى و ارزقنى؛ خدايا! مرا بيامرز، مرا رحمت كن، مرا عافيت ببخش، مرا هدايت كن و روزى ام ده!».

آن گاه آن مرد، در حالى كه كف دستانش را به هم بسته بود، رفت . پيامبر صلى الله عليه و آلهفرمود: «او دستانش را از نيكى، پر كرد» .۱۰۸۷۸.لقمان عليه السلام ( ـ در اندرز به فرزندش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پروردگارا! از تو موجبات رحمتت، عوامل آمرزشت، بهره بردن از هر نيكى، و رستن از هر گناه را مى خواهم .۱۰۸۷۹.امام على عليه السلام ( ـ در سفارش به محمّد بن ابى بكر هنگام گماردن او به ) امام على عليه السلام :خداوند، ما و شما را از كسانى قرار دهد كه در [ پرتو ]رحمتش، با دل و جان، به سوى جايگاه هاى نيكان مى شتابند!۱۰۸۸۰.عنه عليه السلام ( ـ مِن كتابِهِ لِلأشتَرِ ـ ) امام على عليه السلام :خدايا! براى پدران و مادران، حقوقى بر عهده ام واجب ساخته اى... . از سوى من، اداى آن حقوق را به آنان، بر عهده گير؛ و آنان را بيامرز، آن گونه كه هر يكتاپرستى به همراه زنان و مردان مؤمن و برادران و خواهران، از درگاه تو اميد دارند؛ و ما و آنان را به نيكان ملحق ساز؛ و به ما و آنان بهشت هاى خودت را همراه با برگزيدگان نيك، ارزانى دار! .

۱۰۸۸۱.عنه عليه السلام ( ـ مِن كتابِهِ إلى اُمَراءِ البِلادِ ـ ) الإمام زين العابدين عليه السلام :اللّهُمَّ . . . وأعِذني مِمّا يُباعِدُني عَنكَ ، ويَحولُ بَيني وبَينَ حَظّي مِنكَ ، ويَصُدُّني عَمّا اُحاوِلُ لَدَيكَ ، وسَهِّل لي مَسلَكَ الخَيراتِ إلَيكَ ، وَالمُسابَقَةَ إلَيها مِن حَيثُ أمَرتَ ، وَالمُشاحَّةَ فيها عَلى ما أرَدتَ . ⁽¹⁾۱۰۸۸۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلامـ مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ وَالمَساءِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، ووَفِّقنا في يَومِنا هذا ولَيلَتِنا هذِهِ وفي جَميعِ أيّامِنا لاِستِعمالِ الخَيرِ وهِجرانِ الشَّرِّ . ⁽²⁾۱۰۸۸۰.امام على عليه السلام ( ـ در نامه خود به اشتر ـ ) عنه عليه السلام :اللّهُمَّ . . . وَاجعَلنا مِن عِبادِكَ الصّالِحينَ . . . ومِنَ الَّذينَ «يُسَـرِعُونَ فِى الْخَيْرَ تِ وَ هُمْ لَهَا سَـبِقُونَ ⁽³⁾» . ⁽⁴⁾۱۰۸۸۱.امام على عليه السلام ( ـ در نامه خود به فرمانداران شهرها ـ ) الإمام الباقر عليه السلامـ مِن دُعاءٍ كانَ يُسَمّيهِ الجامِعَ ـ: اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ مَفاتيحَ الخَيرِ وخَواتيمَهُ ، وسَوابِغَهُ وفَوائِدَهُ وبَرَكاتِهِ ، وما بَلَغَ عِلمَهُ عِلمي ، وما قَصَرَ عَن إحصائِهِ حِفظي . ⁽⁵⁾.

۱۰۸۸۲.امام صادق عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلام :خدايا! ... مرا نگه دار از هر چه از تو، دورم مى سازد و ميان من و بهره ام از تو، جدايى مى افكند و از رسيدنم به پاداشى كه نزد تو مى جويم، باز مى دارد. راه نيكى ها را به سوى خودت برايم هموار ساز و شتافتن به سوى آنها را از راهى كه فرمان داده اى، آسان گردان و شوق و حرص در نيكى ها را، آن گونه كه خواسته اى، برايم فراهم كن!۱۰۸۸۳.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ لَمّا سُئلَ عَمَّن أحَقُّ أن يَؤمَّ ـ ) امام زين العابدين عليه السلامـ در دعاى صبح و شام خود ـ: خدايا! بر محمّد و خاندانش درود فرست و ما را در اين روز و اين شب و در همه روزهايمان، به نيكوكارى و دورى از بدى توفيق بده !۱۰۸۸۳.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به اين سؤال كه چه كسى براى امامت جماعت ) امام زين العابدين عليه السلام :خدايا! ما را از بندگان شايسته ات... و از آنان كه «در كارهاى نيك پيشتازند و براى انجام دادن آن، سبقت مى گيرند» ، قرار بده!۱۰۸۸۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام باقر عليه السلامـ در دعايى كه آن را «جامع» مى ناميد ـ: خداوندا! از تو گشايش هاى نيكى و فرجام هاى نيكو و فراوانى و بركات آن را، و آنچه را دانشم به آن مى رسد و آنچه را يادم از شمارش آن، كوتاه و ناتوان است، مى خواهم . .

۱۰۸۸۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ أيضا ـ ) الإمام الصادق عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا ذَا المَنِّ لا مَنَّ عَلَيكَ . . . اُكتُبني عِندَكَ سَعيدا مُوَفَّقا لِلخَيرِ ، مُوَسَّعا عَلَيَّ رِزقُكَ . ⁽¹⁾۱۰۸۸۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ قَولَ التَّوّابينَ وعَمَلَهُم . . . وتَصديقَ المُؤمِنينَ وتَوَكُّلَهُم ، ورَجاءَ المُحسِنينَ وبِرَّهُم . ⁽²⁾۱۰۸۸۷.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :اللّهُمَّ . . . وأسأَلُكَ الخِيَرَةَ في كُلِّ ما يَكونُ فيهِ الخِيَرَةُ؛ بِمَيسورِ الاُمورِ كُلِّها لا بِمَعسورِها ، يا كَريمُ . ⁽³⁾۱۰۸۸۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ في دُعاءِ لَيلَةِ المُزدَلِفَةِ ـ: اللّهُمَّ هذِهِ جَمعٌ ، اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ أن تَجمَعَ لي فيها جَوامِعَ الخَيرِ .

اللّهُمَّ لا تُؤيِسني مِنَ الخَيرِ الَّذي سَأَلتُكَ أن تَجمَعَهُ لي في قَلبي ، وأطلُبُ إلَيكَ أن تُعَرِّفَني ما عَرَّفتَ أولِياءَكَ في مَنزِلي هذا ، وأن تَقِيَني جَوامِعَ الشَّرِّ . ⁽⁴⁾۱۰۸۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ مِن دُعاءٍ لَهُ ـ: وأحبِبني ولا تُبغِضني ، وتَوَلَّني ولا تَخذُلني ، وأعطِني مِن جَميعِ خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ؛ ما عَلِمتُ مِنهُ وما لَم أعلَم ، وأجِرني مِنَ السّوءِ كُلِّهِ بِحَذافيرِهِ ؛ ما عَلِمتُ مِنهُ وما لَم أعلَم . ⁽⁵⁾.

۱۰۸۸۴.الامام الصادق عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در دعايى ـ: اى صاحب منّت و نعمت كه منّتى بر تو نيست...! مرا در پيشگاه خود، سعادتمند و موفّقِ به نيكى مقرّر كن و روزى ات را بر من گسترده گردان!۱۰۸۸۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) امام صادق عليه السلام :خداوندا! از تو سخن و عمل تائبان ، ... و پذيرش و توكّل مؤمنان ، و اميد و نيكى نيكوكاران را مى خواهم .۱۰۸۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :خداوندا! ... از تو در هر چه گزينش و انتخاب است، بهترين را مى خواهم، آسان همه كارها و نه دشوارهاى آنها را، اى كريم!۱۰۸۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در دعاى شبِ مُزدَلَفه ⁽¹⁾ـ: خداوندا! اين جا «جَمْع» ⁽²⁾است (/امشب، شبِ گرد آمدن است) . خدايا! از تو مى خواهم كه مجموعه نيكى ها را در اين جا (/امشب) برايم گرد آورى .

خدايا! از آن نيكى اى كه از تو خواستم تا در دلم گرد آورى، نااميدم مكن ! از تو مى خواهم كه آنچه را در اين جايگاه به اولياى خود شناسانده اى، به من هم بشناسانى و از همه بدى ها نگاهم دارى .۱۰۸۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در يكى از دعاهايش ـ: مرا دوست بدار و دشمن مدار؛ مرا سرپرستى كن و وا مگذار؛ از همه نيكى[ هاى] دنيا و آخرتْ عطايم كن، آنچه را دانسته ام و آنچه را ندانسته ام ؛ و مرا از همه بدى ها نگاه دار، آنچه را دانسته ام و آنچه را ندانسته ام! .

۱۰۸۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مُهَج الدعواتـ في ذِكرِ أدعِيَةِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام ـ: ومِن ذلِكَ الدُّعاءُ المُفَضَّلُ عَلى كُلِّ دُعاءٍ لِأَميرِ المُؤمِنينَ ـ صَلَواتُ اللّهِ وسَلامُهُ عَلَيهِ ـ وكانَ يَدعو بِهِ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلاموَالباقِرُ وَالصّادِقُ عليهماالسلام . . . : «اللّهُمَّ أنتَ رَبّي وأنَا عَبدُكَ . . . يا مَن بِيَدِهِ خَزائِنُ كُلِّ مِفتاحٍ ⁽¹⁾؛ أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ الطّاهِرينَ الطَّيِّبينَ ، وأن تَفتَحَ لي مِن خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ» . ⁽²⁾۱۰۸۹۰.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ إنّه كانَ يقولُ ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :اللّهُمَّ اجعَلِ السَّدادَ في قَولي . . . وَالإِحسانَ مِن شَأني وخُلُقي . ⁽³⁾۱۰۸۹۱.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :عنه عليه السلامـ في دُعائِهِ ـ: يا مَن أرجوهُ لِكُلِّ خَيرٍ ، يا مَن آمَنُ سَخَطَهُ عِندَ كُلِّ عَثرَةٍ ، ويا مَن يُعطي بِالقَليلِ الكَثيرَ ، يا مَن أعطى مَن سَأَلَهُ تَحَنُّنا مِنهُ ورَحمَةً ، يا مَن أعطى مَن لَم يَسأَلهُ ولَم يَعرِفهُ ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأعطِني بِمَسأَلَتي مِن جَميعِ خَيرِ الدُّنيا وجَميعِ خَيرِ الآخِرَةِ ؛ فَإِنَّهُ غَيرُ مَنقوصٍ ما أعطَيتَني ، وزِدني مِن سَعَةِ فَضلِكَ يا كَريمُ . ⁽⁴⁾۱۰۸۹۲.الإمامُ الباقرُ و الإمامُ الصّادقُ عليهما السلام ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «إنَّ ناشِئَةَ الليلِ هِي ) عنه عليه السلامـ لِمَن شَكا إلَيهِ ما ظَهَرَ بِوَجهِهِ مِنَ الوَجَعِ ـ: إذا كانَ الثُّلُثُ الأَخيرُ مِنَ اللَّيلِ في أوَّلِهِ فَتَوَضَّ وقُم إلى صَلاتِكَ الَّتي تُصَلّيها ، فَإِذا كُنتَ فِي السَّجدَةِ الأَخيرَةِ مِنَ الرَّكعَتَينِ الاُولَيَينِ فَقُل وأنتَ ساجِدٌ : «يا عَلِيُّ يا عَظيمُ ، يا رَحمانُ يا رَحيمُ ، يا سامِعَ الدَّعَواتِ، يا مُعطِيَ الخَيراتِ ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأعطِني مِن خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ما أنتَ أهلُهُ ...» . ⁽⁵⁾.

۱۰۸۹۳.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ أيضا ـ ) مُهَج الدعواتـ در يادكرد دعاهاى امير مؤمنان عليه السلامـ: از جمله آنها، دعايى است كه برتر از هر دعاى امير مؤمنان عليه السلاماست و امير مؤمنان، امام باقر و امام صادق عليهم السلام آن را مى خوانده اند ... : «خدايا! تو پروردگار منى و من بنده تو ... ، اى آن كه گنجينه هاى هر گشايش ⁽¹⁾به دست توست! بر محمّد و خاندان پاك و پاكسرشت محمّد، درود فرست و از هر خير دنيايى و آخرتى، به روى من بگشاى!» .۱۰۸۹۴.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :خدايا! استوارى را در سخنم ... و نيكى را از كار و بار و اخلاقم، قرار بده!۱۰۸۹۵.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در دعاى خويش ـ:اى آن كه براى هر نيكى، به او اميدوارم؛اى آن كه در هر لغزش، از خشم او ايمنم؛اى آن كه به كار اندك، پاداش بسيار مى دهد؛اى آن كه از روى لطف و رحمت، هر كس را كه از او بخواهد، عطا مى كند؛اى آن كه به كسى مى بخشد كه از او نمى خواهد و او را نمى شناسد! بر محمّد و آل محمّد درود فرست و به [ واسطه ]خواسته ام، از همه نيكى[ هاى ]دنيا و همه نيكى[ هاى] آخرت عطايم كن؛ چرا كه آنچه عطايم كنى، كاسته نمى شود؛ و از نعمت گسترده ات مرا بيفزاى ، اى كريم! ⁽²⁾۱۰۸۹۰.امام على عليه السلام ( ـ پيوسته ـ ) امام صادق عليه السلامـ خطاب به كسى كه نزد ايشان از درد صورت شكايت كرد ـ: هرگاه يك سوم آخر شب فرا رسيد ، در آغاز آن ، وضو بگير و براى نمازى كه مى خوانى ، برخيز . در آخرين سجده از دو ركعت اوّل ، بگو:

«اى خداى والا و بزرگ ، اى بخشاينده مهربان ، اى شنواى دعاها ، اى بخشنده خيرها! بر محمّد و خاندانش درود فرست و از خير دنيا و آخرت ، آنچه را خودت شايسته آنى ، به من عطا فرما ...!» . .

۱۰۸۹۱.امام باقر عليه السلام :الإمام الكاظم عليه السلام :اللّهُمَّ ارزُقنِي الاِستِعدادَ عِندَ المَوتِ ، وَاكتِسابَ الخَيرِ قَبلَ الفَوتِ ؛ حَتّى تَجعَلَ ذلِكَ عُدَّةً لي في آخِرَتي واُنسا لي في وَحشَتي . ⁽¹⁾۳ / ۳ما يُنالُ بِهِ خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ۱۰۸۹۴.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :«لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ» كَنزٌ مِن كُنوزِ الجَنَّةِ ، مَن قالَها نَظَرَ اللّهُ عَلَيهِ ، ومَن نَظَرَ اللّهُ إلَيهِ أعطاهُ اللّهُ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽²⁾۱۰۸۹۵.امام صادق عليه السلام :الإمام زين العابدين عليه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ألا اُخبِرُكُم بِما يَكونُ بِهِ خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ؟ وإذا كُرِبتُم واُغمِمتُم دَعَوتُمُ اللّهَ بِهِ فَفَرَّجَ عَنكُم؟ قالوا : بَلى يا رَسولَ اللّهِ.

قالَ : قولوا : «لا إلهَ إلاَّ اللّهُ رَبُّنا لا نُشرِكُ بِهِ شَيئا» ، ثُمَّ ادعوا بِما بَدا لَكُم . ⁽³⁾.

۳ / ۳آنچه با آن، خير دنيا و آخرت به دست مى آيد

۱۰۸۹۶.عنه عليه السلام :امام كاظم عليه السلام :خدايا! روزى ام كن آمادگى به هنگام مرگ را و به دست آوردن نيكى را، پيش از آن كه از دست برود، تا آن را رهتوشه آخرتم سازى و دمساز من در وحشتم (تنهايى ام) كنى! ۳ / ۳آنچه با آن، خير دنيا و آخرت به دست مى آيد ۱۰۸۹۸.الكافي عن احمد بن عبد العزيز عن بعض اصحابنا :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :«لا حَولَ و لا قوّةَ إلاّ باللّه » گنجى از گنج هاى بهشت است . هر كه آن را بگويد، نظر لطف خدا بر او خواهد بود و هر كه خدا به او نظر لطف كند، خير دنيا و آخرت را به او مى بخشد .۱۰۸۹۹.الإمامُ الرِّضا عليه السلام ( ـ لَمّا سُئلَ عنِ التَّسبيحِ في قولِهِ تعالى : {Q ) امام زين العابدين عليه السلام :پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را بياگاهانم كه خير دنيا و آخرت، به چه خواهد بود، و هرگاه گرفتار و اندوهگين شديد، اگر خدا را به آن بخوانيد، غمتان را بزدايد؟» .

گفتند: آرى،اى پيامبر خدا!

فرمود: «بگوييد: لا إله إلاّ اللّهُ رَبُّنا، لانُشْرِكُ بِهِ شَيْئَا؛ معبودى جز پروردگارمان اللّه نيست، چيزى را شريك او قرار نمى دهيم . آن گاه هر چه خواستيد، بخوانيد» .

.

۱۰۸۹۶.امام صادق عليه السلام :صحيح مسلم عن أبي مالك عن أبيه :أنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله أتاهُ رَجُلٌ فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، كَيفَ أقولُ حينَ أسأَلُ رَبّي؟ قالَ : قُل : «اللّهُمَّ اغفِر لي وَارحَمني وعافِني وَارزُقني» ، ويَجمَعُ أصابِعَهُ إلاَّ الإِبهامَ ؛ فَإِنَّ هؤُلاءِ تَجمَعُ لَكَ دُنياكَ وآخِرَتَكَ . ⁽¹⁾۱۰۸۹۷.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن اُعطِيَ لِسانا ذاكِرا فَقَد اُعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽²⁾۱۰۸۹۸.الكافى ( ـ به نقل از احمد بن عبد العزيز از بعضى از ياران م ) معدن الجواهر :قالَ رَجُلٌ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله : عَلِّمني يا رَسولَ اللّهِ خَصلَةً تَجمَعُ لي خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ .

قالَ : لا تَكذِب . قالَ الرَّجُلُ : فَكُنتُ عَلى خِلالٍ يَكرَهُهَا اللّهُ تَعالى فَتَرَكتُها خَوفا مِن أن يَسأَلَني سائِلٌ : هَل عَمِلتَ كَذا؟ فَأَفتَضِحَ أو أكذِبَ ، فَأَكونَ قَد خالَفتُ رَسولَ اللّهِ في ما دَلَّني عَلَيهِ . ⁽³⁾۱۰۸۹۹.امام رضا عليه السلام ( ـ در پاسخ به پرسش از تسبيح در آيه «و در بخشى بلند ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أربَعٌ مَن اُعطِيَهُنَّ اُعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ : قَلبا شاكِرا ، ولِسانا ذاكِرا ، وبَدَنا عَلَى البَلاءِ صابِرا ، وزَوجَةً لا تَبغيهِ خَونا في نَفسِها ولا مالِهِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۰۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :وَجَدنا في كِتابِ عَلِيٍّ عليه السلام أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهقالَ وهُوَ عَلى مِنبَرِهِ : وَالَّذي لا إلهَ إلاّ هُوَ ، ما اُعطِيَ مُؤمِنٌ قَطُّ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ إلاّ بِحُسنِ ظَنِّهِ بِاللّهِورَجائِهِ لَهُ،وحُسنِ خُلُقِهِ،وَالكَفِ عَنِ اغتِيابِ المُؤمِنينَ. ⁽⁵⁾.

۱۰۹۰۱.الأمالي للصدوق عن ابن عبّاس :صحيح مسلمـ به نقل از ابو مالك، درباره پدرش ـ: وى شنيد كه پيامبر خدا به مردى كه خدمت ايشان رسيده بود و از ايشان پرسيده بود كه: «وقتى از پروردگارم سؤال مى كنم، چه بگويم؟»، فرموده است: بگو: «خدايا! مرا بيامرز، بر من رحمت آر، عافيتم بخش، و روزى ام ده!» و انگشتانش را بجز انگشت ابهام ببند، كه اينها دنيا و آخرتت را برايت گرد مى آورند .۱۰۹۰۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به هر كه زبانى ذكرگو داده شود، به او نيكى دنيا و آخرت داده شده است .۱۰۹۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :معدن الجواهر :مردى به پيامبر خدا گفت: اى پيامبر خدا! مرا خصلتى بياموز كه خير دنيا و آخرت را برايم گرد آوَرَد . فرمود: «دروغ نگو» .

آن مرد مى گويد: من عادت هايى داشتم كه از نظر خداى متعال، ناپسند بودند. آنها را ترك كردم، از بيم آن كه كسى از من بپرسد: «آيا آن كار را كرده اى؟» و من، يا رسوا شوم و يا دروغ بگويم و بر خلاف رهنمود پيامبر خدا عمل كرده باشم .۱۰۹۰۱.الأمالي للصدوق ( ـ به نقل از ابن عباس ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چهار چيز است كه به هر كس داده شود، خير دنيا و آخرت را به او داده اند: دل سپاسگزار ، زبان ذكرگو، بدن شكيبا بر بلا، و همسرى كه در پى خيانت به شوهر نيست، نه درباره خودش و نه در مورد مال او .۱۰۹۰۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :در كتاب على عليه السلام يافتيم كه پيامبر خدا در حالى كه بر منبر خويش بود، فرمود: «سوگند به آن كه جز او معبودى نيست، هرگز خير دنيا و آخرت را به مؤمنى ندهند، مگر به سبب: خوش گمانى اش به خدا و اميدش به او، اخلاق نيكويش، و پرهيز كردن از غيبت مؤمنان» . .

۱۰۹۰۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :قالَ اللّهُ عز و جل : إذا أرَدتُ أن أجمَعَ لِلمُسلِمِ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ جَعَلتُ لَهُ قَلبا خاشِعا ، ولِسانا ذاكِرا ، وجَسَدا عَلَى البَلاءِ صابِرا ، وزَوجَةً مُؤمِنَةً تَسُرُّهُ إذا نَظَرَ إلَيها ، وتَحفَظُهُ إذا غابَ عَنها في نَفسِها ومالِهِ . ⁽¹⁾۱۰۹۰۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ لِلحَسَنِ بنِ أبي رَزينٍ ـ: ألا أدُلُّكَ عَلى مِلاكِ هذَا الأَمرِ الَّذي تُصيبُ بِهِ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ؟ عَلَيكَ بِمَجالِسِ أهلِ الذِّكرِ ، وإذا خَلَوتَ فَحَرِّك لِسانَكَ مَا استَطَعتَ بِذِكرِ اللّهِ ، وأحِبَّ فِي اللّهِ ، وأبغِض فِي اللّهِ . ⁽²⁾۱۰۹۰۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَصلَتانِ مَن رُزِقَهُما قَد اُعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ : مَن إذَا ابتُلِيَ صَبَرَ ، وإذا اُعطِيَ شَكَرَ . ⁽³⁾۱۰۹۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :ثَلاثٌ مَن رُزِقَهُنَّ فَقَد رُزِقَ خَيرَ الدّارَينِ : الرِّضا بِالقَضاءِ ، وَالصَّبرُ عَلَى البَلاءِ ، وَالدُّعاءُ فِي الرَّخاءِ . ⁽⁴⁾.

۱۰۹۰۴.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند فرموده است: «هرگاه بخواهم نيكى دنيا و آخرت را براى مسلمانى فراهم آورم، براى او قرار مى دهم: دلى خاشع، زبانى ذكرگو، بدنى شكيبا بر بلا، همسرى باايمان كه چون به او بنگرد، شادمانش كند و آن گاه كه غايب باشد، نگهدار خويش و مال او باشد» .۱۰۹۰۵.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به حسن بن ابى رزين ـ: آيا تو را به معيار اين كار راهنمايى ات كنم، كارى كه با آن به خير دنيا و آخرت برسى؟ ملازم مجالس ذكر باش و آن گاه هم كه تنهايى، تا مى توانى زبانت را به ياد خدا بچرخان . و به خاطر خدا دوستى كن و به خاطر خدا دشمن بدار .۱۰۹۰۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دو خصلت است كه به هر كه داده باشند، خير دنيا و آخرت را به او داده اند: [ خصلت] كسى كه چون مبتلا شود، شكيبايى كند و چون بخشش يابد، سپاسگزار باشد .۱۰۹۰۷.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه خصلت است كه به هر كس بدهند، خير دو سرا را به او داده اند: رضايتمندى به تقدير خدا، شكيبايى بر بلا، و دعا در آسايش . .

۱۰۹۰۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :ثَلاثُ خِصالٍ يُدرَكُ بِها خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ : الشُّكرُ عِندَ النَّعماءِ ، وَالصَّبرُ عِندَ الضَّرّاءِ ، وَالدُّعاءُ عِندَ البَلاءِ . ⁽¹⁾۱۰۹۰۹.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :ثَلاثٌ يُدرِكُ بِهِنَّ العَبدُ رَغائِبَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ : الصَّبرُ عَلَى البَلاءِ ، وَالرِّضا بِالقَضاءِ ، وَالدُّعاءُ فِي الرَّخاءِ . ⁽²⁾۱۰۹۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَن اُعطِيَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفقِ فَقَد اُعطِيَ حَظَّهُ مِنَ الخَيرِ ، ومَن حُرِمَ حَظَّهُ مِنَ الرِّفقِ فَقَد حُرِمَ حَظَّهُ مِنَ الخَيرِ . ⁽³⁾۱۰۹۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ حَسَنَ الخُلُقِ ذَهَبَ بِخَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۰۸.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن اُعطِيَ أربَعَ خِصالٍ فِي الدُّنيا فَقَد اُعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، وفازَ بِحَظِّهِ مِنهُما : وَرَعٌ يَعصِمُهُ عَن مَحارِمِ اللّهِ ، وحُسنُ خُلُقٍ يَعيشُ بِهِ فِي النّاسِ ، وحِلمٌ يَدفَعُ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ ، وزَوجَةٌ صالِحَةٌ تُعينُهُ عَلى أمرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽⁵⁾۱۰۹۰۹.امام على عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :الخَيرُ الَّذي لا شَرَّ فيهِ : الشُّكرُ مَعَ النِّعمَةِ ، وَالصَّبرُ عَلَى النّازِلَةِ . ⁽⁶⁾.

۱۰۹۱۰.بحار الأنوار :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه خصلت است كه با آنها مى توان به خير دنيا و آخرت رسيد: شكرگزارى به هنگام برخوردارى، شكيبايى در هنگام رنج و گرفتارى، و دعا به هنگام بلا .۱۰۹۱۱.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام ( ـ لَمّا سُئلَ : ما بالُ المُتَهَجِّدِينَ بِاللَّي ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه خصلت است كه بنده با آنها به خواسته هاى دنيا و آخرت مى رسد: شكيبايى بر بلا، رضايتمندى به تقدير خدا، و دعا در آسايش .۱۰۹۱۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به هر كس كه بهره اش را از مدارا داده باشند، بهره اش را از خير داده اند و هر كه از بهره خود از مدارا، محروم شود، از بهره خويش از خير، محروم شده است .۱۰۹۱۳.عنه عليه السلام ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «إنَّ الحَسَناتِ يُذهِبْن ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا نيك رفتار، خير دنيا و آخرت را با خود برده است .۱۰۹۱۴.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در دنيا به هر كس چهار خصلت را داده باشند، به او خير دنيا و آخرت را داده اند و به او بهره خويش از دو سراى رسيده است: پرهيزگارى اى كه او را از حرام هاى خدا باز دارد؛ اخلاق نيكى كه با آن در ميان مردم زندگى كند؛ حلمى كه با آن، نادانىِ جاهل را دفع كند؛ و همسر شايسته اى كه در كار دنيا و آخرت، او را يارى نمايد .۱۰۹۱۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :نيكى كه هيچ بدى در آن نيست، شكر همراه با نعمت و شكيبايى بر مصيبت است . .

۱۰۹۱۰.بحار الأنوار :عنه عليه السلام :أربَعٌ مَن اُعطِيَهُنَّ فَقَد اُعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ : صِدقُ حَديثٍ ، وأداءُ أمانَةٍ ، وعِفَّةُ بَطنٍ ، وحُسنُ خُلُقٍ . ⁽¹⁾۱۰۹۱۱.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ وقتى از ايشان سؤال شد : چرا شب زنده داران از هم ) عنه عليه السلام :ما أعطَى اللّهُ سُبحانَهُ العَبدَ شَيئا مِن خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ إلاّ بِحُسنِ خُلُقِهِ وحُسنِ نِيَّتِهِ . ⁽²⁾۱۰۹۱۲.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن رُزِقَ الدّينَ فَقَد رُزِقَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽³⁾۱۰۹۱۳.امام صادق عليه السلام ( ـ درباره آيه «همانا خوبيها بديها را از بين مى برد ) عنه عليه السلام :جُمِعَ خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ في كِتمانِ السِّرِّ ومُصادَقَةِ الأَخيارِ ، وجُمِعَ الشَّرُّ فِي الإِذاعَةِ ومُؤاخاةِ الأَشرارِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۱۴.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ في خَصلَتَينِ : الغِنى وَالتُّقى . ⁽⁵⁾۱۰۹۱۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :طَلَبتُ القَدرَ وَالمَنزِلَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالعِلمِ ؛ تَعَلَّموا يَعظُم قَدرُكُم فِي الدّارَينِ .

وطَلَبتُ الكَرامَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالتَّقوى ؛ اِتَّقوا لِتُكرَموا .

وطَلَبتُ الغِنى فَما وَجَدتُ إلاّ بِالقَناعَةِ ؛ عَلَيكُم بِالقَناعَةِ تَستَغنوا .

وطَلَبتُ الرّاحَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِتَركِ مُخالَطَةِ النّاسِ إلاّ لِقِوامِ عَيشِ الدُّنيا ؛ اُترُكُوا الدُّنيا ومُخالَطَةَ النّاسِ تَستَريحوا فِي الدّارَينِ ، وتَأمَنوا مِنَ العَذابِ .

وطَلَبتُ السَّلامَةَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِطاعَةِ اللّهِ ؛ أطيعُوا اللّهَ تَسلَموا .

وطَلَبتُ الخُضوعَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِقَبولِ الحَقِّ ؛ اِقبَلُوا الحَقَّ فَإِنَّ قَبولَ الحَقِّ يُبعِدُ مِنَ الكِبرِ .

وطَلَبتُ العَيشَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِتَركِ الهَوى ؛ فَاترُكِ الهَوى لِيَطيبَ عَيشُكُم .

وطَلَبتُ المَدحَ فَما وَجَدتُ إلاّ بِالسَّخاوَةِ ؛ كونوا أسخِياءَ تُمدَحوا .

وطَلَبتُ نَعيمَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ فَما وَجَدتُ إلاّ بِهذِهِ الخِصالِ الَّتي ذَكَرتُها . ⁽⁶⁾.

۱۰۹۱۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ لِرَجُلٍ قالَ لَهُ : إنّي حُرِمتُ الصَّلاةَ بال ) امام على عليه السلام :چهار چيز است كه به هر كس داده باشند، خير دنيا و آخرت را به او داده اند: راستگويى، امانتدارى، عفّت شكم (حلال خورى)، و اخلاق نيك .۱۰۹۱۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :خداى سبحان به بنده، از خير دنيا و آخرت، چيزى همانند خوش اخلاقى و نيّت نيك، نداده است .۱۰۹۱۸.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :به هر كه دين داده اند، خير دنيا و آخرت را روزى كرده اند .۱۰۹۱۶.امام على عليه السلام ( ـ به مردى كه عرض كرد : من از نماز شب محروم شده ام ) امام على عليه السلام :نيكى دنيا و آخرت، در رازدارى و دوستى با نيكان، گرد آمده است، و بدى ، در افشاى راز و دوستى با بدان، جمع شده است .۱۰۹۱۷.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلامـ از حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: خير دنيا و آخرت، در دو خصلت است: بى نيازى و پرهيزگارى .۱۰۹۱۸.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :در جستجوى منزلت بودم [ و] آن را جز در سايه دانش نيافتم . دانش بياموزيد تا در دو سرا، ارزشمند شويد .

در جستجوى بزرگوارى بودم [ و] آن را جز در سايه تقوا نديدم . تقوا پيشه كنيد تا ارج يابيد .

در جستجوى بى نيازى بودم [ و] آن را جز با قناعت نيافتم . قناعت، پيشه كنيد تا بى نياز شويد .

در جستجوى آسودگى بودم [ و] آن را جز در ترك آميزش با مردم نيافتم، مگر در حدّى كه زندگى دنيا سامان مى گيرد. پس دنيا و آميزش با مردم را وا گذاريد تا در هر دو سرا بياساييد و از عذاب، ايمن شويد .

در جستجوى سلامت بودم [ و] آن را جز در سايه طاعت خداوند نيافتم . از خداوند پيروى كنيد تا سالم بمانيد .

در جستجوى خضوع بودم [ و] آن را جز با پذيرش حق نيافتم . حق پذير باشيد؛ چرا كه پذيرش حق، از تكبّر دور مى سازد .

در جستجوى زندگى بودم [ و] آن را جز با ترك هواى نفس نيافتم . پس هواى نفس را رها كنيد تا زندگى تان خوش باشد .

در جستجوى ستودگى بودم [ و] آن را جز با سخاوت نيافتم . پس بخشنده باشيد تا ستايش شويد .

در جستجوى نعمت دنيا و آخرت بودم [ و] آن را جز به اين خصلت ها كه ياد كردم، نيافتم . .

۱۰۹۱۹.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام الحسين عليه السلامـ لِرَجُلٍ سَأَلَهُ عَن خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ـ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ . أمّا بَعدُ ، فَإِنَّهُ مَن طَلَبَ رِضَا اللّهِ بِسَخَطِ النّاسِ كَفاهُ اللّهُ اُمورَ النّاسِ ، ومَن طَلَبَ رِضَا النّاسِ بِسَخَطِ اللّهِ وَكَلَهُ اللّهُ إلَى النّاسِ . وَالسَّلامُ . ⁽¹⁾۱۰۹۲۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام زين العابدين عليه السلامـ في دُعائِهِ لِلأَضحى وَالجُمُعَةِ ـ: وأسأَلُكَ اللّهُمَّ رَبَّنا بِأَنَّ لَكَ المُلكَ ولَكَ الحَمدَ ، لا إلهَ إلاّ أنتَ الحَليمُ الكَريمُ ، الحَنّانُ المَنّانُ ، ذُو الجَلالِ وَالإِكرامِ ، بَديعُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ، مَهما قَسَمتَ بَينَ عِبادِكَ المُؤمِنينَ مِن خَيرٍ ، أو عافِيَةٍ ، أو بَرَكَةٍ ، أو هُدىً ، أو عَمَلٍ بِطاعَتِكَ ، أو خَيرٍ تَمُنُّ بِهِ عَلَيهِم تَهديهِم بِهِ إلَيكَ ، أو تَرفَعُ لَهُم عِندَكَ دَرَجَةً ، أو تُعطيهِم بِهِ خَيرا مِن خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ؛ أن تُوَفِّرَ حَظّي ونَصيبي مِنهُ . ⁽²⁾.

۱۰۹۲۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام حسين عليه السلامـ به مردى كه از او درباره خير دنيا و آخرت پرسيد ـ: به نام خداوند بخشاينده مهربان . امّا بعد، هر كس رضايت الهى را با نارضايى مردم بطلبد، خداوند براى كارهاى مردم [ و حلّ نارضايى آنان ]او را بس است؛ و هر كس با خشم خدا در پى خشنودى مردم باشد، خداوند، او را به مردم وا مى گذارد . و السلام .۱۰۹۱۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام زين العابدين عليه السلامـ در دعاى روز عيد قربان و جمعه ـ: بار خدايا، پروردگارا! به سبب آن كه پادشاهى و ستايش از آنِ توست ـ و معبودى جز تو نيست كه [ تو،] بردبار و بزرگوار، مهربان و صاحب نعمت، با شكوه و بزرگوار، و پديدآورنده آسمان ها و زمين هستى ـ ، از تو مى خواهم كه هرگاه ميان بندگان مؤمن خود، خير و عافيت، بركت و هدايت، و عمل به طاعتت را تقسيم مى كنى، يا هر خيرى كه بر آنان منّت مى نهى [ و] با آن نعمتْ بخشى، آنان را به سوى خودت رهنمون مى شوى، يا درجه آنان را نزد خودت بالا مى برى و يا به آنان خيرى از خيرهاى دنيا و آخرت را مى بخشى، بهره و سهم مرا نيز از آن، سرشار سازى . .

۱۰۹۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :مَن اُعطِيَ الخُلُقَ وَالرِّفقَ فَقَد اُعطِيَ الخَيرَ كُلَّهُ وَالرّاحَةَ وحُسنَ حالِهِ في دُنياهُ وآخِرَتِهِ ، ومَن حُرِمَ الرِّفقَ وَالخُلُقَ كانَ ذلِكَ لَهُ سَبيلاً إلى كُلِّ شَرٍّ وبَلِيَّةٍ ، إلاّ مَن عَصَمَهُ اللّهُ تَعالى . ⁽¹⁾۱۰۹۲۱.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :ثَلاثَةٌ مَن تَمَسَّكَ بِهِنَّ نالَ مِنَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ بُغيَتَهُ : مَنِ اعتَصَمَ بِاللّهِ ، ورَضِيَ بِقَضاءِ اللّهِ ، وأحسَنَ الظَّنَّ بِاللّهِ . ⁽²⁾۱۰۹۲۲.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :العالم عليه السلام :وَاللّهِ ما اُعطِيَ مُؤمِنٌ قَطُّ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ إلاّ بِحُسنِ ظَنِّهِ بِاللّهِ ورَجائِهِ لَهُ ، وحُسنِ خُلُقِهِ ، وَالكَفِّ عَنِ اغتِيابِ المُؤمِنينَ .

وَاللّهُ تَعالى لا يُعَذِّبُ عَبدا بَعدَ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ إلاّ بِسوءِ ظَنِّهِ ، وتَقصيرِهِ في رَجائِهِ اللّهَ عز و جل ، وسوءِ خُلُقِهِ ، وَاغتِيابِهِ لِلمُؤمِنينَ .

ولَيسَ يَحسُنُ ظَنُّ عَبدٍ مُؤمِنٍ بِاللّهِ عز و جل إلاّ كانَ اللّهُ عِندَ ظَنِّهِ ؛ لِأَنَّ اللّهَ تَعالى كَريمٌ يَستَحيي أن يُخلِفَ ظَنَّ عَبدِهِ ورَجاءَهُ .

فَأَحسِنُوا الظَّنَّ بِاللّهِ وَارغَبوا إلَيهِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ : «الظَّـآنِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ لَعَنَهُمْ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَ سَآءَتْ مَصِيرًا ⁽³⁾» . ⁽⁴⁾۱۰۹۲۳.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :تحف العقول :سَأَلَهُ [ أيِ الإِمامَ الصّادِقَ عليه السلام] رَجُلٌ أن يُعَلِّمَهُ ما يَنالُ بِهِ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ولا يَطولُ عَلَيهِ فَقالَ عليه السلام : لا تَكذِب . ⁽⁵⁾.

۱۰۹۲۲.امام باقر عليه السلام :امام باقر عليه السلام :به هر كس كه اخلاق و مدارا داده اند، به او همه نيكى، آسودگى، و نيك حالىِ در دنيا و آخرت را داده اند ؛ و هر كس از مدارا و خوش اخلاقى محروم باشد، آن براى او راهى به سوى هر بدى و گرفتارى است، مگر آن كه خدا نگاهش دارد.۱۰۹۲۳.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :سه چيز است كه هر كس به آنها چنگ زند، به خواسته هايش در دنيا و آخرت مى رسد: كسى كه به خداوند، چنگ زند، و به تقدير الهى راضى باشد، و به خداوند، خوش گمان باشد .۱۰۹۲۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :به خدا سوگند، هرگز به مؤمنى خير دنيا و آخرت داده نشده، مگر به سبب: خوش گمانى اش به خداوند و اميدش به درگاه او، اخلاق نيكويش، و پرهيز كردن از غيبت مؤمنان .

و خداوند، هيچ بنده اى را پس از توبه و استغفار، عذاب نمى كند، مگر به سبب: بدگمانى اش و كوتاهى اش در اميد به درگاه خدا، بد اخلاقى اش، و غيبت كردنش از مؤمنان .

و هيچ بنده مؤمنى، گمانش به خدا نيكو نمى شود، جز آن كه خداوند، نزد گمان او [ و همراه با آن ]است؛ چرا كه خداى متعال، بخشنده است و شرم دارد كه بر خلاف گمان و اميد بنده اش كار كند .

پس به خدا خوش بين باشيد و به او رغبت نشان دهيد؛ چون مى فرمايد: «گمانْ برندگان به خدا [ از نوعِ] گمان بد . برگشت بدگمانى، به خود آنان است و خدا بر آنان خشم گرفت و لعنتشان كرد و دوزخ را براى آنان آماده ساخت و بد سرانجامى است!» .۱۰۹۲۵.عنه صلى الله عليه و آله :تحف العقول :مردى از امام صادق عليه السلام خواست تا به او چيزى بياموزد كه با آن به خير دنيا و آخرت برسد و [ آموختنش] به درازا نكشد . امام عليه السلامفرمود: «دروغ نگو» . .

۱۰۹۲۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ فَلا يَدَع أن يَقرَأَ في دُبُرِ الفَريضَةِ بِـ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ » ؛ فَإِنَّهُ مَن قَرَأَها جَمَعَ اللّهُ لَهُ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، وغَفَرَ لَهُ ولِوالِدَيهِ وما وَلَدا . ⁽¹⁾۱۰۹۲۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام :مَن قَرَأَ سورَةَ «الطّورِ» ، جَمَعَ اللّهُ لَهُ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽²⁾۱۰۹۲۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَن يَتَّقِ اللّهَ فَقَد أحرَزَ نَفسَهُ مِنَ النّارِ بِإِذنِ اللّهِ ، وأصابَ الخَيرَ كُلَّهُ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽³⁾۱۰۹۲۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعةـ في ما نسب إلى الإمام الصادق عليه السلام ـ: ثَلاثَةُ أشياءَ في كُلِّ زَمانٍ عَزيزَةٌ ، وهِيَ : الإِخاءُ فِي اللّهِ تَعالى ، وَالزَّوجَةُ الصّالِحَةُ الأَليفَةُ تُعينُهُ في دينِ اللّهِ عز و جل ، وَالوَلَدُ الرَّشيدُ .

ومَن وَجَدَ الثَّلاثَةَ ومَن أصابَ إحدَى الثَّلاثَةِ فَقَد أصابَ خَيرَ الدّارَينِ وَالحَظَّ الأَوفَرَ مِنَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۲۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَن أرادَ الحَديثَ لِمَنفَعَةِ الدُّنيا لَم يَكُن لَهُ فِي الآخِرَةِ نَصيبٌ ، ومَن أرادَ بِهِ خَيرَ الآخِرَةِ أعطاهُ اللّهُ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽⁵⁾.

۱۰۹۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس كه به خدا و قيامت ايمان دارد، خواندن سوره توحيد را پس از هر نماز واجب، ترك نكند؛ چرا كه هر كس آن را بخواند، خداوند، خير دنيا و آخرت را برايش فراهم مى آورد و او و پدر و مادر و فرزندش را مى آمرزد .۱۰۹۲۸.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِرَجُلٍ [يقال له قليب] شَكا حِرمانَهُ الحَجَّ ) امام باقر يا امام صادق عليهماالسلام :هر كس سوره «طور» را بخواند، خداوند، خير دنيا و آخرت را براى او فراهم مى آورد .۱۰۹۲۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس از خدا پروا كند، به اذن خدا، خود را از آتش نگه داشته و به همه خير دنيا و آخرت رسيده است .۱۰۹۳۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعةـ در سخنى كه به امام صادق عليه السلامنسبت داده شده ـ: سه چيز، هميشه كمياب اند : برادرى در راه خداى متعال، همسر شايسته و همدم كه او را در دين خدا يارى كند، و فرزند رشيد و نيك .

هر كس هر سه را داشته باشد و هر كس يكى از اين سه را داشته باشد، به خير دو سرا و به بيشترين بهره دنيا و آخرت رسيده است .۱۰۹۳۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس حديث را براى سود دنيا بجويد، در آخرت بهره اى نخواهد داشت . و هر كس آن را به خاطر خير آخرت بخواهد، خداوند، خير دنيا و آخرت را به او مى دهد . .

۱۰۹۳۲.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ رَجُلاً أتى رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، إنّي اُصَلّي فَأَجعَلُ بَعضَ صَلاتي لَكَ .

فَقالَ : ذلِكَ خَيرٌ لَكَ .

فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، فَأَجعَلُ نِصفَ صَلاتي لَكَ .

فَقالَ : ذلِكَ أفضَلُ لَكَ .

فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، فَإِنّي اُصَلّي فَأَجعَلُ كُلَّ صَلاتي لَكَ .

فَقالَ رَسولُ اللّهِ : إذَن يَكفِيَكَ اللّهُ ما أهَمَّكَ مِن أمرِ دُنياكَ وآخِرَتِكَ . ⁽¹⁾۱۰۹۳۳.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :الكافي عن هلقام بن أبي هلقام :أتَيتُ أبا إبراهيمَ عليه السلام فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ، عَلِّمني دُعاءً جامِعا لِلدُّنيا وَالآخِرَةِ وأوجِز .

فَقالَ : قُل في دُبُر الفَجرِ إلى أن تَطلُعَ الشَّمسُ : «سُبحانَ اللّهِ العَظيمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَلُهُ مِن فَضلِهِ» .

قالَ هِلقامُ : لَقَد كُنتُ مِن أسوَاَ أهلِ بَيتي حالاً ، فَما عَلِمتُ حَتّى أتاني ميراثٌ مِن قِبَلِ رَجُلٍ ما ظَنَنتُ أنَّ بَيني وبَينَهُ قَرابةً ، وإنِّي اليَومَ أيسَرُ أهلِ بَيتي ؛ ذلِكَ إلاّ بِما عَلَّمَني مَولايَ العَبدُ الصّالِحُ عليه السلام . ⁽²⁾۱۰۹۳۴.عنه عليه السلام :الكافي عن عليّ بن مهزيار :كَتَبَ مُحَمَّدُ بنُ إبراهيمَ إلى أبِي الحَسَنِ عليه السلام : إن رَأَيتَ يا سَيِّدي أن تُعَلِّمَني دُعاءً أدعو بِهِ في دُبُرِ صَلَواتي يَجمَعُ اللّهُ بِهِ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ .

فَكَتَبَ عليه السلام : تَقولُ : «أعوذُ بِوَجهِكَ الكَريمِ وعِزَّتِكَ الَّتي لا تُرامُ وقُدرَتِكَ الَّتي لا يَمتَنِعُ مِنها شَيءٌ ، مِن شَرِّ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، ومِن شَرِّ الأَوجاعِ كُلِّها» . ⁽³⁾.

۱۰۹۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به مردى [به نام قليب] كه از محروميّت خود از حجّ ) امام صادق عليه السلام :مردى نزد پيامبر خدا آمد و گفت:اى پيامبر خدا! من نماز مى گزارم و بخشى از نمازم را براى تو قرار مى دهم .

فرمود: «اين برايت خوب است» .

گفت: اى پيامبر خدا! من نصف نمازم را براى تو قرار مى دهم .

فرمود: «اين برايت برتر است» .

گفت: من نماز مى خوانم و همه نمازم را براى تو قرار مى دهم .

پيامبر خدا فرمود: «پس خداوند هم در مورد آنچه از كار دنيا و آخرتت كه تو را نگران ساخته، كفايتت مى كند» .۱۰۹۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از هِلقام بن ابى هلقام ـ: خدمت امام كاظم عليه السلامرسيدم و به او عرض كردم: فدايت شوم! مرا دعايى مختصر بياموز كه دربرگيرنده دنيا و آخرت باشد .

فرمود: «بعد از هر نماز صبح تا طلوع خورشيد، بگو: سُبْحانَ اللّهِ العَظيمِ و بِحَمْدِهِ، أَسْتَغْفِرُ اللّهَ وَ أَسْأَلُهُ مِنْ فَضلِهِ؛ خداى بزرگ، منزّه است . به ستايش او مشغولم و از او آمرزش مى خواهم و از فضل او مى طلبم » .

من از همه خانواده ام بدحال تر و پريشان تر بودم، تا آن كه از سوى مردى كه فكر نمى كردم ميان من و او خويشاوندى باشد، ارثى به من رسيد و امروز، من توانگرترين فرد خانواده ام. اين نبود، مگر به بركت آنچه مولايم، بنده شايسته خدا (امام كاظم عليه السلام)، به من آموخت .۱۰۹۳۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از على بن مهزيار ـ: محمّد بن ابراهيم، نامه اى به محضر امام كاظم عليه السلام نوشت و درخواست كرد كه: سرورم! مرا دعايى بياموز كه پس از نمازهايم بخوانم تا خداوند، خير دنيا و آخرت را برايم فراهم آورد .

امام عليه السلام نوشت: چنين مى گويى: «أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الكَريمِ وَ عِزَّتِكَ الَّتى لاتُرامُ وَ قُدرَتِكَ الَّتى لايَمْتنِعُ مِنْهـا شَىْ ءٌ، مِنْ شَرِّ الدُّنْيـا و الآخِرَةِ وَ مِنْ شَرِّ الأَوْجـاعِ كُلِّهـا؛ به درگاه با شكوه و بنده نوازت و به آن قدرتِ تباه نشدنى و آن توانايى ات كه هيچ چيز در برابر آن ناشدنى نيست، از شرّ دنيا و آخرت و از شرّ همه دردها، به تو پناه مى آورم» . .

۱۰۹۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :معدن الجواهر :قالَ رَجُلٌ لِأَحَدِ الأَئِمَّةِ عليهم السلام : يَابنَ رَسولِ اللّهِ ، عَلِّمني ما يَجمَعُ لي خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ولا تُطِل عَلَيَّ، قالَ: عَلَيكَ بِشَيءٍ واحِدٍ ؛ وهُوَ تَركُ الغَضَبِ. ⁽¹⁾۱۰۹۳۲.امام على عليه السلام :عنهم عليهم السلام :إنَّ أصلَ كُلِّ خَيرٍ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ شَيءٌ واحِدٌ ؛ وهُوَ الخَوفُ مِنَ اللّهِ عز و جل . ⁽²⁾راجع : ص ۲۷۲ (آثار الحسنات / خير الدنيا والآخرة) .

۳ / ۴جَوامِعُ الخَيرِ۱۰۹۳۶.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سَبعُ خِصالٍ مِن جَوامِعِ الخَيرِ : حُبُّ الإِسلامِ ، وأهلِهِ ، وَالفُقَراءِ ، ومُجالَسَتِهِم ، ولا تَيأَس مِن رَجُلٍ يَكونُ عَلى شَرٍّ فَيَرجِعُ إلى خَيرٍ فَيَموتُ عَلَيهِ ، ولا تَأمَن رَجُلاً يَكونُ عَلى خَيرٍ فَيَرجِعُ إلى شَرٍّ فَيَموتُ عَلَيهِ ، لِيَشغَلكَ عَنِ النّاسِ ما تَعلَمُ مِن نَفسِكَ . ⁽³⁾۱۰۹۳۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن مَنَّ اللّهُ عَلَيهِ بِمَعرِفَةِ أهلِ بَيتي ووِلايَتِهِم ، فَقَد جَمَعَ اللّهُ لَهُ الخَيرَ كُلَّهُ . ⁽⁴⁾.

۳ / ۴مجموعه هاى نيكى

۱۰۹۳۸.عنه عليه السلام :معدن الجواهر :مردى به يكى از امامان عليهم السلام گفت: اى پسر پيامبر خدا! مرا چيزى بياموز كه در بردارنده خير دنيا و آخرت باشد و [ در آموختنت ]طول مده . امام عليه السلام فرمود: «بر تو باد انجام دادن يك چيز: خشم را وا گذار» .۱۰۹۳۹.عنه عليه السلام :از اهل بيت عليهم السلام :ريشه همه نيكى ها در دنيا و آخرت، يك چيز است: خداترسى .ر . ك : ص ۲۷۳ (آثار حسنات/ خير دنيا و آخرت) .

۳ / ۴مجموعه هاى نيكى ⁽¹⁾۱۰۹۳۷.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هفت خصلت، از مجموعه هاى نيكى است: دوست داشتن اسلام و مسلمانان و تهيدستان و همنشينى با آنان؛ اين كه نااميد نباشى از مردى كه بر بدى است، كه به سوى نيكى برمى گردد و بر نيكى مى ميرد؛ اين كه ايمن نباشى از مردى كه بر نيكى است ، كه به سوى بدى برمى گردد و بر بدى مى ميرد؛ و اين كه آنچه از [ عيوب] خودت مى دانى، تو را از پرداختن به [ عيب هاى ]ديگران باز دارد .۱۰۹۳۸.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند بر هر كس كه منّت نهد و معرفت و ولايت خاندان مرا روزى اش كند، همه خير را براى او گرد آورده است .

.

۱۰۹۳۹.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :جِماعُ الخَيرِ خَشيَةُ اللّهِ . ⁽¹⁾۱۰۹۴۰.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :جُمِعَ الخَيرُ كُلُّهُ في ثَلاثِ خِصالٍ : النَّظَرِ وَالسُّكوتِ وَالكَلامِ . فَكُلُّ نَظَرٍ لَيسَ فيهِ اعتِبارٌ ؛ فَهُوَ سَهوٌ ، وكُلُّ كَلامٍ لَيسَ فيهِ ذِكرٌ فَهُوَ لَغوٌ ، وكُلُّ سُكوتٍ لَيسَ فيهِ فِكرٌ فَهُوَ غَفلَةٌ .

فَطوبى لِمَن كانَ نَظَرُهُ عَبَرا ، وسُكوتُهُ فِكرا ، وكَلامُهُ ذِكرا ، وبَكى عَلى خَطيئَتِهِ وأمِنَ النّاسُ شَرَّهُ ! ⁽²⁾۱۰۹۴۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :جِماعُ الخَيرِ فِي المُوالاةِ فِي اللّهِ ، وَالمُعاداةِ فِي اللّهِ ، وَالمَحَبَّةِ فِي اللّهِ ، وَالبُغضِ فِي اللّهِ . ⁽³⁾۱۰۹۴۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :عَلَيكُم بِتَقوَى اللّهِ ؛ فَإِنَّها تَجمَعُ الخَيرَ ولا خَيرَ غَيرُها . ⁽⁴⁾۱۰۹۴۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :جِماعُ الخَيرِ في أعمالِ البِرِّ . ⁽⁵⁾۱۰۹۴۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :جِماعُ الخَيرِ فِي المُشاوَرَةِ ، وَالأَخذِ بِقَولِ النَّصيحِ . ⁽⁶⁾۱۰۹۴۵.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :جِماعُ الخَيرِ فِي العَمَلِ بِما يَبقى ، وَالاِستِهانَةِ بِما يَفنى . ⁽⁷⁾.

۱۰۹۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مجموعه نيكى، خداترسى است .۱۰۹۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :همه نيكى، در سه خصلت گرد آمده است: نگاه، سكوت، سخن . هر نگاهى كه در آن پندآموزى نباشد، اشتباه است؛ هر سخنى كه در آن يادآورى نباشد، بيهوده است؛ و هر سكوتى كه در آن انديشه نباشد، غفلت است .

پس خوشا آن كه نگاهش عبرت، سكوتش تفكّر، و سخنش يادآورى باشد و بر خطاى خويش بگريد و مردم از شرّ او آسوده باشند .۱۰۹۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :مجموعه نيكى، در دوستى براى خدا و دشمنى براى خدا و محبّت داشتن به خاطر خدا و كينه ورزيدن به خاطر خداست .۱۰۹۴۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بر شما باد پرواى از خدا؛ چرا كه همه نيكى را گرد مى آورد و خيرى جز آن نيست!۱۰۹۴۵.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :مجموعه نيكى، در كارهاى نيك است .۱۰۹۴۶.الإمامُ الباقرُ أو الإمامُ الصّادقُ عليهما السلامامام على عليه السلام :مجموعه نيكى، در مشورت و گوش سپردن به سخن خيرخواه است .۱۰۹۴۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :مجموعه نيكى، در عمل به چيزى است كه ماندگار است و ناچيز شمردن آنچه ناپايدار است . .

۱۰۹۴۸.عنـه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ثَلاثٌ هُنَّ جِماعُ الخَيرِ : إسداءُ النِّعَمِ ، ورِعايَةُ الذِّمَمِ ، وصِلَةُ الرَّحِمِ . ⁽¹⁾۱۰۹۴۹.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سُئلَ عن كَيفِيَّةِ الصَّلاةِ علَيهِ ـ ) عنه عليه السلام :إنَّ الخَيرَ كُلَّهُ في مَن عَرَفَ قَدرَهُ . ⁽²⁾۱۰۹۴۶.امام باقر يا امام صادق عليهما السلام :الإمام زين العابدين عليه السلام :الخَيرُ كُلُّهُ صِيانَةُ الإِنسانِ نَفسَهُ . ⁽³⁾۱۰۹۴۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :رَأَيتُ الخَيرَ كُلَّهُ قَدِ اجتَمَعَ في قَطعِ الطَّمَعِ عَمّا في أيدِي النّاسِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أوحَى اللّهُ عز و جل إلى آدَمَ عليه السلام : يا آدَمُ ، إنّي أجمَعُ لَكَ الخَيرَ كُلَّهُ في أربَعِ كَلِماتٍ ؛ واحِدَةٌ لي ، وواحِدَةٌ لَكَ ، وواحِدَةٌ في ما بَيني وبَينَكَ ، وواحِدَةٌ في ما بَينَكَ وبَينَ النّاسِ :

فَأَمَّا الَّتي لي : فَتَعبُدُني ولا تُشرِكُ بي شَيئا ؛ وأمَّا الَّتي لَكَ : فَاُجازيكَ بِعَمَلِكَ أحوَجَ ما تَكونُ إلَيهِ .

وأمَّا الَّتي في ما بَيني وبَينَكَ : فَعَلَيكَ الدُّعاءُ وعَلَيَّ الإِجابَةُ .

وأمَّا الَّتي بَينَكَ وبَينَ النّاسِ : فَتَرضى لِلنّاسِ ما تَرضى لِنَفسِكَ . ⁽⁵⁾۱۰۹۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به پرسش از نحوه درود فرستادن بر ايشان ـ ) قضاء حقوق المؤمنين عن الإمام الصادق عليه السلام :ما عَلى أحَدِكُم أن يَنالَ الخَيرَ كُلَّهُ بِاليَسيرِ .

قالَ الرّاوي : قُلتُ : بِماذا ، جُعِلتُ فِداكَ؟

قالَ : يَسُرُّنا بِإِدخالِ السُّرورِ عَلَى المُؤمِنينَ مِن شيعَتِنا . ⁽⁶⁾.

۱۰۹۵۰.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام ( ـ لمّا سُئلَ عن مَعنى صلاةِ اللّه ِ و الملائكةِ و ) امام على عليه السلام :سه چيز، مجموعه نيكى است: نعمت رساندن به ديگران، عمل به تعهّدها، و صله رحم .۱۰۹۵۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ في الآيَةِ ـ ) امام على عليه السلام :همه نيكى، در آن است كه كسى قدر و بهاى خويش را بشناسد .۱۰۹۵۰.امام كاظم عليه السلام ( ـ در پاسخ به سؤال از معناى درود خدا و فرشتگان و م ) امام زين العابدين عليه السلام :همه نيكى، آن است كه انسان، نگهبان خويش باشد .۱۰۹۵۱.امام صادق عليه السلام ( ـ نيز درباره همين آيه ـ ) امام زين العابدين عليه السلام :همه نيكى را گِردآمده در اين ديدم كه انسان به آنچه در دست مردم است، چشم طمع نداشته باشد .۱۰۹۵۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ لأبي ذَرٍّ و هو يَعِظُهُ ـ ) امام صادق عليه السلام :خداوند متعال به [ حضرت] آدم عليه السلام وحى كرد: «اى آدم! من همه نيكى را در چهار كلمه برايت گرد مى آورم. يكى براى من، يكى براى تو، يكى ميان من و تو، و يكى هم ميان تو و مردم .

امّا آنچه براى من است، اين كه: مرا بپرستى و چيزى را شريك من قرار ندهى. و امّا آنچه براى توست، اين كه: من پاداش عمل تو را، در شرايطى مى دهم كه بيشترين نياز را به آن دارى.

امّا آنچه ميان من و توست، اين كه: بر تو دعاست و بر من اجابت. و امّا آنچه ميان تو و مردم است، اين كه: آنچه براى خودت مى پسندى، براى مردم نيز بپسندى» .۱۰۹۵۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :قضاء حقوق المؤمنينـ به نقل از امام صادق عليه السلام ـ: «براى شما چه اشكالى دارد كه با كارى اندك، به همه نيكى برسيد؟» .

راوى پرسيد: فدايت شوم! به چه وسيله اى؟

فرمود: «[ به اين كه] با شاد كردن دل شيعيان ما، ما را شاد سازد» . .

۱۰۹۵۴.عنه عليه السلام ( ـ في علامةِ المُتَّقي ـ ) الإمام الرضا عليه السلامـ في ذِكرِ عِلَلِ بَعضِ أفعالِ الصَّلاةِ ـ: إنَّما بُدِئَ بِالحَمدِ دونَ سائِرِ السُّوَرِ ، لِأَ نَّهُ لَيسَ شَيءٌ مِنَ القُرآنِ وَالكَلامِ جُمِعَ فيهِ مِن جَوامِعِ الخَيرِ وَالحِكمَةِ ما جُمِعَ مِن سورَةِ الحَمدِ . ⁽¹⁾.

۱۰۹۵۵.عنه عليه السلام ( ـ في صِفةِ المؤمِنِ ـ ) امام رضا عليه السلامـ در ذكر حكمت برخى از كارهاى نماز ـ: اين كه نماز با سوره حمد و نه سوره هاى ديگر، آغاز مى شود، براى آن است كه هيچ بخشى از قرآن يا هر كلام[ ديگر]، همچون سوره حمد، مجموعه اى از نيكى و حكمت نيست . .

الفصل الرابع : ما يُنبئ عن الخير۴ / ۱عَلاماتُ الأَخيارِ۱۰۹۵۴.امام على عليه السلام ( ـ در بيان نشانه پرهيزگار ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالى إذا أرادَ بِقَومٍ بَقاءً أو نَماءً رَزَقَهُمُ السَّماحَةَ وَالعَفافَ ، وإذا أرادَ بِقَومٍ اِقتِطاعا فَتَحَ عَلَيهِم بابَ خِيانَةٍ . ⁽¹⁾۱۰۹۵۵.امام على عليه السلام ( ـ در توصيف مؤمن ـ ) الكافي عن سلمة بن محرز :سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام يَقولُ : إنَّ مِن عِلمِ ما اُوتينا تَفسيرَ القُرآنِ وأحكامَهُ ، وعِلمَ تَغييرِ الزَّمانِ وحَدَثانِهِ ؛ إذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ خَيرا أسمَعَهُم ، ولَو أسمَعَ مَن لَم يَسمَع لَوَلّى مُعرِضا كَأَن لَم يَسمَع .

ثُمَّ أمسَكَ هُنَيئَةً ثُمَّ قالَ : ولَو وَجَدنا أوعِيَةً أو مُستَراحا لَقُلنا ، وَاللّهُ المُستَعانُ . ⁽²⁾.

فصل چهارم : آنچه از نيكى خبر مى دهد

۴ / ۱نشانه هاى نيكان

فصل چهارم : آنچه از نيكى خبر مى دهد۴ / ۱نشانه هاى نيكان۱۰۹۵۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه درباره قومى اراده بقا يا رشد كند، به آنان بخشندگى و پاكدامنى عطا مى كند و هرگاه بخواهد قومى را نابود كند، درِ خيانت را بر آنان مى گشايد .۱۰۹۶۰.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الكافىـ به نقل از سلمة بن محرز ـ: از امام باقر عليه السلامشنيدم كه مى فرمود: «از دانشى كه به ما آموخته اند، تفسير قرآن و احكام آن، و دانشِ دگرگونى زمان و حوادث آن است . خداوند، هرگاه درباره قومى اراده خيرى داشته باشد، به گوش آنان مى رساند و اگر به گوش كسى برساند كه شنوا نيست ، اعراض كرده، روى برمى گرداند، گويا چيزى نشنيده است ⁽¹⁾» .

آن گاه امام عليه السلام اندكى درنگ كرد. سپس فرمود: «اگر ما ظرفيّت يا دلى آماده بيابيم، مى گوييم؛ و ياريخواهى از خداست» .

.

۱۰۹۵۷.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا بَعَثَ إلَيهِ مَلَكا مِن خُزّانِ الجَنَّةِ فَمَسَحَ صَدرَهُ ، ويُسَخِّي نَفسَهُ بِالزَّكاةِ . ⁽¹⁾۱۰۹۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَتَحَ لَهُ قُفلَ قَلبِهِ ، وجَعَلَ فيهِ اليَقينَ وَالصِّدقَ ، وجَعَلَ قَلبَهُ واعِيا لِما سَلَكَ فيهِ ، وجَعَلَ قَلبَهُ سَليما ، ولِسانَهُ صادِقا ، وخَليقَتَهُ مُستَقيمَةً ، وجَعَلَ اُذُنَهُ سَميعَةً وعَينَهُ بَصيرَةً . ⁽²⁾۱۰۹۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن الترمذي عن أنس :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً اِستَعمَلَهُ . فَقيلَ : كَيفَ يَستَعمِلُهُ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ : يُوَفِّقُهُ لِعَمَلٍ صالِحٍ قَبلَ المَوتِ . ⁽³⁾۱۰۹۶۰.امام على عليه السلام :مسند ابن حنبل عن عمرو بن الحمق الخزاعي :أنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آلهيَقولُ : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً اِستَعمَلَهُ . قيلَ : ومَا استَعمَلَهُ؟ قالَ : يُفتَحُ لَهُ عَمَلٌ صالِحٌ بَينَ يَدَي مَوتِهِ حَتّى يَرضى عَنهُ مَن حَولَهُ . ⁽⁴⁾۱۰۹۶۱.عنه عليه السلام ( ـ في وَصِيَّتِهِ قَبلَ وفاتِهِ ـ ) المعجم الكبير عن أبي اُمامة :سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا طَهَّرَهُ قَبلَ مَوتِهِ .

قالوا : يا رَسولَ اللّهِ ، وما طَهورُ العَبدِ؟

قالَ : عَمَلٌ صالِحٌ يُلهِمُهُ إيّاهُ حَتّى يَقبِضَهُ عَلَيهِ . ⁽⁵⁾.

۱۰۹۶۲.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، فرشته اى را از مأموران بهشتى به سوى او مى فرستد. او هم بر سينه اش دست مى كشد و دل وى را بر پرداخت زكات، بخشنده مى سازد.۱۰۹۶۳.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، قفل دلش را مى گشايد و در آن، يقين و راستى قرار مى دهد و دلش را نسبت به راهى كه مى پويد، آگاه مى سازد و دلش را سالم، زبانش را راستگو، اخلاقش را درست، گوشش را شنوا، و چشمش را بينا مى سازد.۱۰۹۶۴.عنه عليه السلام :سنن الترمذىـ به نقل از اَنـَس ـ: پيامبر خدا فرمود: «خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، او را به كار مى گيرد». گفتند:اى پيامبر خدا! چگونه او را به كار مى گيرد؟ فرمود: «پيش از آن كه بميرد، او را به كارى شايسته موفّق مى دارد» .۱۰۹۶۵.عنه عليه السلام :مسند ابن حنبلـ از عمرو بن حمق خزاعى ـ : او شنيد كه پيامبر خدا مى فرمود: «خداوند، هر گاه براى بنده اى نيكى اراده كند، او را به كار مى گيرد».

گفته شد: به كار گرفتن او چيست؟

فرمود: «در آستانه مرگ، راهى براى كارى شايسته به رويش گشوده مى شود تا آنان كه پيرامون اويند، از او خرسند شوند» .۱۰۹۶۶.عنه عليه السلام :المعجم الكبيرـ به نقل از ابو اُمامه ـ: شنيدم كه پيامبر خدا فرمود: «خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، او را پيش از مرگ ، پاك مى كند» .

گفتند:اى پيامبر خدا! پاك كننده بنده چيست؟

فرمود: «كارى شايسته است كه خداوند بر دلش مى اندازد تا [ در پايان عمر ، ]با عمل نيكو جان دهد» . .

۱۰۹۶۷.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلامـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: قالَ اللّهُ تَعالى . . . : يا أحمَدُ ، إنَّ أهلَ الخَيرِ وأهلَ الآخِرَةِ رَقيقَةٌ وُجوهُهُم ، كَثيرٌ حَياؤُهُم ، قَليلٌ حُمقُهُم ، كَثيرٌ نَفعُهُم ، قَليلٌ مَكرُهُم ، النّاسُ مِنهُم في راحَةٍ ، أنفُسُهُم مِنهُم في تَعَبٍ، كَلامُهُم مَوزونٌ ، مُحاسِبينَ لِأَنفُسِهِم مُتَعَيِّبينَ لَها. ⁽¹⁾۱۰۹۶۸.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سِتُّ خِصالٍ مِنَ الخَيرِ : جِهادُ أعداءِ اللّهِ بِالسَّيفِ ، وَالصَّومُ في يَومِ الصَّيفِ ، وحُسنُ الصَّبرِ عِندَ المُصيبَةِ ، وتَركُ المِراءِ وأنتَ مُحِقٌّ ، وتَبكيرُ الصَّلاةِ في يَومِ الغَيمِ ، وحُسنُ الوُضوءِ في أيّامِ الشِّتاءِ . ⁽²⁾۱۰۹۶۹.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :سِتُّ خِصالٍ مِنَ الخَيرِ : جِهادُ أعداءِ اللّهِ بِالسَّيفِ ، وَالصَّومُ في يَومِ الصَّيفِ ، وحُسنُ الصَّبرِ عِندَ المُصيبَةِ ، وتَركُ المِراءِ ، وَالإِنفاقُ فِي الخَفاءِ ، وَالمُحاباةُ فِي اللّهِ . ⁽³⁾۱۰۹۷۰.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ لِمُعاذِ بنِ جَبَلٍ ـ: ألا أدُلُّكَ عَلى أبوابِ الخَيرِ؟ الصَّومُ جُنَّةٌ ، وَالصَّدَقَةُ تُطفِئُ الخَطيئَةَ كَما يُطفِئُ الماءُ النّارَ ، وصَلاةُ الرَّجُلِ مِن جَوفِ اللَّيلِ .

ثُمَّ تَلا : «تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ» حَتّى بَلَغَ «يَعْمَلُونَ ⁽⁴⁾» . ⁽⁵⁾.

۱۰۹۶۱.امام على عليه السلام ( ـ در وصيّت خود پيش از رحلت ـ ) امام على عليه السلامـ در حديث معراج ـ: خداوند فرمود: «...اى احمد! اهل نيكى و اهل آخرت، چهره هايى لطيف دارند؛ بسيار باحيايند؛ نابخردى شان اندك، سودشان بسيار، و نيرنگشان كم است؛ مردم از دست آنان آسوده اند و جان آنان از مردم، در رنج است؛ سخنشان آهنگين و بر معيار است؛ و به حساب خود مى رسند و خود را [ از اين جهت ،] به زحمت ⁽¹⁾مى اندازند» .۱۰۹۶۲.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شش خصلت، از نيكى است: جهاد مسلّحانه با دشمنان خدا؛ روزه گرفتن در روز تابستان؛ شكيبايىِ شايسته بر مصيبت؛ ترك جدال، هر چند كه بر حق باشى؛ [ اوّل وقت ]نماز خواندن در روز ابرآلود؛ و وضوى خوب گرفتن در روزهاى زمستان.۱۰۹۶۳.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شش خصلت، از نيكى است: جهاد مسلّحانه با دشمنان خدا، روزه گرفتن در روز تابستان، شكيبايىِ شايسته بر مصيبت، ترك جدال، انفاق در پنهان ، و دوستى با ديگرى به خاطر خداوند .۱۰۹۶۴.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به معاذ بن جبل ـ: «آيا تو را به درهاى نيكى راهنمايى كنم؟ روزه، سپر است؛ صدقه، گناه را خاموش مى كند، آن گونه كه آب، آتش را؛ نماز خواندن شخص در دل شب» .

سپس پيامبر خدا آيه: «پهلوهايشان از رختخواب ها فاصله مى گيرد» را تا پايان آيه ⁽²⁾تلاوت فرمود . .

۱۰۹۶۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن يُرِدِ اللّهُ بِهِ خَيرا يُصِب مِنهُ . ⁽¹⁾۱۰۹۶۶.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا عاتَبَهُ في مَنامِهِ . ⁽²⁾۱۰۹۶۷.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا صَيَّرَ حَوائِجَ النّاسِ إلَيهِ . ⁽³⁾۱۰۹۶۸.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ لِبُرَيدَةَ ـ: ألا اُعَلِّمُكَ كَلِماتٍ مَن أرادَ اللّهُ بِهِ خَيرا عَلَّمَهُ إيّاهُنَّ ثُمَّ لَم يُنسِهِ إيّاهُنَّ أبَدا؟ قُل :

«اللّهُمَّ إنّي ضَعيفٌ فَقَوِّ في رِضاكَ ضَعفي ، وخُذ إلَى الخَيرِ بِناصِيَتي ، وَاجعَلِ الإِسلامَ مُنتَهى رِضائي ، اللّهُمَّ إنّي ضَعيفٌ فَقَوِّني ، وإنّي ذَليلٌ فَأَعِزَّني ، وفَقيرٌ فَارزُقني» . ⁽⁴⁾۱۰۹۶۹.امام على عليه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن مغفل :إنَّ رَجُلاً لَقِيَ امرَأَةً كانَت بَغِيّاً فِي الجاهِلِيَّةِ فَجَعَلَ يُلاعِبُها حَتّى بَسَطَ يَدَهُ إلَيها فَقالَتِ المَرأَةُ : مَه! فَإِنَّ اللّهَ عز و جل قَد ذَهَبَ بِالشِّركِ و ...

فَوَلَّى الرَّجُلُ ، فَأَصابَ وَجهَهُ الحائِطُ فَشَجَّهُ ، ثُمَّ أتَى النَّبِيَ صلى الله عليه و آلهفَأَخبَرَهُ.

فَقالَ : أنتَ عَبدٌ أرادَ اللّهُ بِكَ خَيراً . إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِعَبدٍ خَيراً عَجَّلَ لَهُ عُقوبَةَ ذَنبِهِ ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ شَرّاً أمسَكَ عَلَيهِ بِذَنبِهِ حَتّى يُوَفِّيَ بِهِ يَومَ القِيامَةِ كَأَنَّهُ عَيرٌ . ⁽⁵⁾.

۱۰۹۷۰.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند درباره هر كس اراده خير كند، او را گرفتار مى سازد. ⁽¹⁾۱۰۹۷۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هر گاه خير بنده اى را بخواهد، او را در خوابش مورد سرزنش قرار مى دهد . ⁽²⁾۱۰۹۷۲.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى بنده اى خير بخواهد، نيازهاى مردم را به سوى او مى گرداند (او را مرجع تأمين نيازهاى مردم مى نمايد).۱۰۹۷۳.الإمامُ الحسنُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به بُرَيده ـ: آيا كلماتى به تو بياموزم كه اگر خداوند، خير بنده اى را بخواهد، آنها را به او مى آموزد و سپس هرگز آنها را از يادش نمى برد؟ بگو:

«خدايا! ناتوانم؛ ناتوانى مرا در مسير رضاى خود، به قوّت برسان، پيشانى (اختيار) مرا بگير و به نيكى بكش و اسلام را نهايت خرسندى من قرار بده . خدايا! ناتوانم؛ توانم بخش؛ خوارم، عزيزم كن؛ و تهيدستم، روزى ام ده» .۱۰۹۷۴.عنه عليه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن مغفل ـ: مردى به زنى برخورد كه در جاهليّت، بدكاره بود . با او به شوخى پرداخت، تا آن كه دستش را به طرف او گشود. آن زن گفت: دست بردار، كه خداى متعال شرك را از ميان بُرده و...!

آن مرد روى برگرداند، كه صورتش به ديوار خورد و شكافته شد. او نزد پيامبر خدا آمد و ايشان را [ از ماجرا] خبر داد .

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «تو بنده اى هستى كه خداوند، خير تو را خواسته است. خداوند، هرگاه بخواهد به بنده اى نيكى كند، كيفر گناهش را زود مى دهد و هرگاه براى بنده اى بدى بخواهد، گناهش را بر او نگاه مى دارد، تا آن كه روز قيامت، وى را با گناهى انبوه ⁽³⁾دريابد». .

۱۰۹۷۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدِهِ الخَيرَ عَجَّلَ لَهُ العُقوبَةَ فِي الدُّنيا ، وإذا أرادَ اللّهُ بِعَبدِهِ الشَّرَّ أمسَكَ عَنهُ بِذَنبِهِ حَتّى يُوافِيَ بِهِ يَومَ القِيامَةِ . ⁽¹⁾۱۰۹۷۶.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا ألهاهُ عَن مَحاسِنِهِ ، وجَعَلَ مَساوِئَهُ بَينَ عَينَيهِ ، وكَرَّهَهُ مُجالَسَةَ المُعرِضينَ عَن ذِكرِ اللّهِ تَعالى . ⁽²⁾۱۰۹۷۷.الإمامُ الرِّضا عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا جَعَلَ صَنائِعَهُ ومَعروفَهُ في أهلِ الحِفاظِ ، وإذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ شَرّا جَعَلَ صَنائِعَهُ ومَعروفَهُ في غَيرِ أهلِ الحِفاظِ . ⁽³⁾.

۱۰۹۷۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه خير بنده اش را بخواهد، كيفر او را در دنيا جلو مى اندازد؛ و خداوند، هرگاه بدى بنده اش را بخواهد، عذابش را نگه مى دارد تا او را در قيامت به كيفرش برساند .۱۰۹۷۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، او را از ياد خوبى هايش غافل مى سازد، بدى هايش را پيش چشمش قرار مى دهد و همنشينى با رويگردانانِ از خداى متعال را در نظرش ناپسند مى گرداند .۱۰۹۷۲.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه درباره بنده اى اراده نيكى كند، خدمات مالى و نيكوكارىِ او را در خدمت ديندارانِ حق شناس قرار مى دهد ⁽¹⁾

؛ و خداوند، هرگاه براى بنده اى بدى بخواهد ، خدمات مالى و نيكوكارىِ او را در خدمت كسانى جز ديندارانِ حق شناس قرار مى دهد . .

۱۰۹۷۳.امام حسن عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن يُرِدِ اللّهُ بِهِ خَيرا يُفَقِّههُ فِي الدّينِ . ⁽¹⁾۱۰۹۷۴.امام حسن عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا جَعَلَ غِناهُ في نَفسِهِ ، وتُقاهُ في قَلبِهِ . ⁽²⁾۱۰۹۷۵.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن يُرِدِ اللّهُ بِهِ خَيرا يَجعَل خُلُقَهُ حَسَنا . ⁽³⁾۱۰۹۷۶.امام كاظم عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِأَهلِ بَيتٍ خَيرا أدخَلَ عَلَيهِمُ الرِّفقَ . ⁽⁴⁾۱۰۹۷۷.امام رضا عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِأَهلِ بَيتٍ خَيرا رَزَقَهُمُ الرِّفقَ فِي المَعيشَةِ وحُسنَ الخُلُقِ .۱۰۹۷۸.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبيدٍ خَيرا رَزَقَهُمُ الرِّفقَ في مَعاشِهِم ، وإذا أرادَ بِهِم شَرّا ـ ⁽⁵⁾أو قالَ غَيرَ ذلِكَ ـ رَزَقَهُمُ الخُرقَ في مَعاشِهِم . ⁽⁶⁾۱۰۹۷۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَتَحَ عَينَي قَلبِهِ ، فَيُشاهِدُ بِها ما كانَ غائِبا عَنهُ . ⁽⁷⁾.

۱۰۹۸۰.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه خدا درباره اش اراده خير كند، او را دين شناس مى سازد .۱۰۹۸۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خدا ، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، بى نيازىِ او را در جانش و تقوايش را در دلش قرار مى دهد .۱۰۹۸۲.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه خدا درباره اش اراده خير كند، اخلاقش را نيكو قرار مى دهد .۱۰۹۸۳.عنه عليه السلام ( ـ في صفةِ النبيِّ صلى الله عليه و آله ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى خانواده اى نيكى بخواهد، مدارا (نرمخويى) را در [ زندگىِ] آنان وارد مى كند.۱۰۹۸۴.عنه عليه السلام ( ـ في صفةِ أهلِ البيتِ عليهم السلام ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى خانواده اى خير بخواهد، مدارا در زندگى و اخلاق نيكو را روزىِ آنان مى گرداند .۱۰۹۸۵.عنه عليه السلام ( ـ أيضا ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه نيكىِ به بندگانى را قصد داشته باشد، مداراى در زندگى را روزىِ آنان مى سازد؛ و آن گاه كه براى آنان اراده بدى داشته باشد ـ يا چيزى جز اين فرمود ـ ، خشونت را در زندگى ، نصيبِ آنان مى نمايد .۱۰۹۷۹.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه نيكى بنده اى را بخواهد، دو چشم دلش را مى گشايد تا با آن، آنچه را از او پنهان بوده، ببيند . .

۱۰۹۸۰.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :يَقولُ اللّهُ تَعالى : المَعروفُ هَدِيَّةٌ مِنّي إلى عَبدِيَ المُؤمِنِ ، فَإِن قَبِلَها مِنّي فَبِرَحمَتي ومِنّي ، وإن رَدَّها عَلَيَّ فَبِذَنبِهِ حُرِمَها ، ومِنهُ لا مِنّي .

وأيُّما عَبدٍ خَلَقتُهُ فَهَدَيتُهُ إلَى الإِيمانِ ، وحَسَّنتُ خُلُقَهُ ، ولَم أبتَلِهِ بِالبُخلِ ، فَإِنّي اُريدُ بِهِ خَيرا . ⁽¹⁾۱۰۹۸۱.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ تَعالى بِعَبدٍ خَيرا جَعَلَ لَهُ واعِظا مِن نَفسِهِ ، يَأمُرُهُ ويَنهاهُ . ⁽²⁾۱۰۹۸۲.امام على عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا وَفَّقَهُ لاِءِنفاذِ أجَلِهِ في أحسَنِ عَمَلِهِ ، ورَزَقَهُ مُبادَرَةَ مَهَلِهِ في طاعَتِهِ قَبلَ الفَوتِ . ⁽³⁾۱۰۹۸۳.امام على عليه السلام ( ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ ) عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا حالَ بَينَهُ وبَينَ شَهوَتِهِ ، وحَجَزَ بَينَهُ وبَينَ قَلبِهِ ، وإذا أرادَ بِهِ شَرّا وَكَلَهُ إلى نَفسِهِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۸۴.امام على عليه السلام ( ـ در توصيف اهل بيت عليهم السلام ـ ) عنه عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا ألهَمَهُ الاِقتِصادَ وحُسنَ التَّدبيرِ ، وجَنَّبَهُ سوءَ التَّدبيرِ وَالإِسرافَ . ⁽⁵⁾۱۰۹۸۵.امام على عليه السلام ( ـ نيز در توصيف اهل بيت عليهم السلام ـ ) عنه عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا ألهَمَهُ القَناعَةَ وأصلَحَ لَهُ زَوجَهُ . ⁽⁶⁾.

۱۰۹۸۶.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند متعال مى فرمايد: «نيكى [ به ديگران ، در واقع ]هديه من است به بنده مؤمنم . اگر آن را بپذيرد، به سبب رحمت من و از سوى من است؛ و اگر آن را به من برگرداند (انجام ندهد)، به خاطر گناه خودش است كه از آن محروم شده است و از خود اوست، نه از من .

و هر بنده اى را كه آفريدم و او را به ايمانْ رهنمون شدم و اخلاقش را نيكو ساختم و به بُخل مبتلايش نكردم، خير او را مى خواسته ام» .۱۰۹۸۷.الإمامُ الرِّضا عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، براى او پنددهنده اى از خودش قرار مى دهد كه آن پنددهنده درونى، او را امر و نهى مى كند .۱۰۹۸۶.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :خداى سبحان، هرگاه به بنده اى اراده خير داشته باشد، او را توفيق مى دهد كه عمر خود را در بهترين كارش سپرى كند و شتافتن به طاعت خود را، پيش از آن كه فرصت از دست برود، روزىِ او مى سازد .۱۰۹۸۷.امام رضا عليه السلام :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، ميان او و خواسته هاى دلش فاصله مى اندازد و ميان او و دلش مانع پديد مى آورد؛ و هر گاه بدى بنده اى را بخواهد، او را به خودش وا مى گذارد .۱۰۹۸۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، ميانه روى و برنامه ريزى خوب [ براى زندگى] را به او الهام مى كند و از برنامه ريزى بد و ولخرجى، دورش مى سازد .۱۰۹۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خداوند، هرگاه خوبىِ بنده اى را بخواهد، قناعت را به او الهام مى كند و همسرش را شايسته مى سازد. .

۱۰۹۹۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا ألهَمَهُ القَناعَةَ فَاكتَفى بِالكَفافِ ، وَاكتَسى بِالعَفافِ . ⁽¹⁾۱۰۹۹۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَقَّهَهُ فِي الدّينِ ، وألهَمَهُ اليَقينَ . ⁽²⁾۱۰۹۹۲.عنه عليه السلام ( ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ ) أعلام الدين :رُوِيَ أنَّ اللّهَ تَعالى إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا ألهَمَهُ الطّاعَةَ ، وألزَمَهُ القَناعَةَ ، وفَقَّهَهُ فِي الدّينِ ، وقَوّاهُ بِاليَقينِ ، فَاكتَفى بِالكَفافِ ، وتَحَلّى بِالقَناعَةِ . ⁽³⁾۱۰۹۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا أعَفَّ بَطنَهُ عَنِ الطَّعامِ ، وفَرجَهُ عَنِ الحَرامِ . ⁽⁴⁾۱۰۹۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا مَنَحَهُ عَقلاً قَويما ، وعَمَلاً مُستَقيما . ⁽⁵⁾۱۰۹۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :سُنَّةُ الأَخيارِ لينُ الكَلامِ ، وإفشاءُ السَّلامِ . ⁽⁶⁾۱۰۹۹۱.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :مِن أماراتِ الخَيرِ الكَفُّ عَنِ الأَذى . ⁽⁷⁾۱۰۹۹۲.امام على عليه السلام ( ـ در كلمات حكيمانه اى كه به ايشان نسبت داده شده ا ) عنه عليه السلام :بِحُسنِ الطّاعَةِ يُعرَفُ الأَخيارُ . ⁽⁸⁾۱۰۹۹۳.عنه عليه السلام ( ـ في كِتابِهِ لِلأَشتَرِ لَمّا وَلاّهُ مِصرَ ـ ) عنه عليه السلام :إنَّ الخَيرَ وَالشَّرَّ لا يُعرَفانِ إلاّ بِالنّاسِ ، فَإِذا أرَدتَ أن تَعرِفَ الخَيرَ فَاعمَلِ الخَيرَ تَعرِف أهلَهُ ، وإذا أرَدتَ أن تَعرِفَ الشَّرَّ فَاعمَلِ الشَّرَّ تَعرِف أهلَهُ . ⁽⁹⁾.

۱۰۹۹۴.قصص الأنبياء عن وهب بن منبّه :امام على عليه السلام :خداوند، هرگاه براى بنده اى خوبى بخواهد، قناعت را به او الهام مى كند. پس او به اندازه كفاف، بسنده مى كند و خود را با عفاف مى پوشاند .۱۰۹۹۵.الزهد لابن حنبل عن سعيدِ بنِ المسيّب :امام على عليه السلام :خداوند، هرگاه خير بنده اى را اراده كند، او را بيناى در دين (فقيه) مى سازد و يقين را به او الهام مى كند .۱۰۹۹۳.امام على عليه السلام ( ـ در نامه به اشتر ، آن گاه كه وى را به كارگزارىِ ) أعلام الدين :روايت شده است كه خداى متعال، هرگاه براى بنده اى خير بخواهد، طاعت را به او الهام مى كند، قناعت را همراهش مى سازد، در دينْ بينايش مى گرداند، و با يقينْ نيرويش مى بخشد. پس او به حدّ كفاف، بسنده مى كند و با قناعت ، آراسته مى شود .۱۰۹۹۴.قصص الأنبياء ( ـ به نقل از وهب بن منبّه ـ ) امام على عليه السلام :خداوند، هرگاه براى بنده اى خير بخواهد، به او عفّت شكم و عفّت جنسى عنايت مى فرمايد .۱۰۹۹۵.الزهد لابن حنبل ( ـ به نقل از سعيد بن مسيّب ـ ) امام على عليه السلام :خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، به او خِرَدى استوار و عملى درست عطا مى كند .۱۰۹۹۶.ربيع الأبرار :امام على عليه السلام :شيوه نيكان، گفتار نرم و سلام كردن آشكار است .۱۰۹۹۷.تفسير العيّاشي عن محمّدِ بنِ خالد الضبّيّ :امام على عليه السلام :از نشانه هاى نيكى، دست برداشتن از آزار است.۱۰۹۹۸.الكافي عن اُمّ الحسن النخعيّة :امام على عليه السلام :نيكان، با طاعتِ شايسته شناخته مى شوند .۱۰۹۹۶.ربيع الأبرار :امام على عليه السلام :نيك و بد، جز با مردم شناخته نمى شوند. هرگاه خواستى نيكى را بشناسى، نيكى كن تا نيكوكاران را بشناسى؛ و هرگاه خواستى بدى را بشناسى، بدى كن تا بدكاران را بشناسى . .

۱۰۹۹۷.تفسير العيّاشى ( ـ به نقل از محمّد بن خالد ضَبّى ـ ) الإمام زين العابدين عليه السلام :ألا إنَّ لِلعَبدِ أربَعَ أعيُنٍ : عَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ دينِهِ ودُنياهُ ، وعَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ آخِرَتِهِ . فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَتَحَ لَهُ العَينَينِ اللَّتَينِ في قَلبِهِ فَأَبصَرَ بِهِمَا الغَيبَ في أمرِ آخِرَتِهِ ، وإذا أرادَ بِهِ غَيرَ ذلِكَ تَرَكَ القَلبَ بِما فيهِ . ⁽¹⁾۱۰۹۹۸.الكافى ( ـ به نقل از امّ حسن نخعيّه ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا وَكَلَ بِهِ مَلَكا ، فَأَخَذَ بِعَضُدِهِ ، فَأَدخَلَهُ في هذَا الأَمرِ . ⁽²⁾۱۰۹۹۹.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن أرادَ اللّهُ بِهِ الخَيرَ قَذَفَ في قَلبِهِ حُبَّ الحُسَينِ عليه السلاموحُبَّ زِيارَتِهِ ، ومَن أرادَ اللّهُ بِهِ السّوءَ قَذَفَ في قَلبِهِ بُغضَ الحُسَينِ عليه السلاموبُغضَ زِيارَتِهِ . ⁽³⁾۱۱۰۰۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ ، إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَقَّهَهُ فِي الدّينِ ، وزَهَّدَهُ فِي الدُّنيا ، وبَصَّرَهُ بِعُيوبِ نَفسِهِ . ⁽⁴⁾۱۱۰۰۱.عنه عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلامـ في رِسالَتِهِ إلى أصحابِهِ ـ: اِعلَموا أنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا شَرَحَ صَدرَهُ لِلإِسلامِ ، فَإِذا أعطاهُ ذلِكَ أنطَقَ لِسانَهُ بِالحَقِّ ، وعَقَدَ قَلبَهُ عَلَيهِ فَعَمِلَ بِهِ ، فَإِذا جَمَعَ اللّهُ لَهُ ذلِكَ تَمَّ لَهُ إسلامُهُ . ⁽⁵⁾.

۱۰۹۹۹.امام صادق عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلام :آگاه باشيد كه بنده، چهار چشم دارد: با دو چشم، كار دين و دنيايش را مى بيند و با دو چشم ديگر، كار آخرتش را مى نگرد. پس خداوند، هرگاه نيكىِ بنده اى را بخواهد، دو چشم دلش را مى گشايد تا با آن دو ، غيب (نهان) را در كار آخرتش ببيند؛ و هرگاه براى بنده اش جز اين را بخواهد، دل را با آنچه در آن است، وامى گذارد .۱۱۰۰۰.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :خداوند، آن گاه كه خير بنده اى را بخواهد، فرشته اى را بر او مى گمارد تا بازويش را بگيرد و او را وارد اين امر (ولايت اهل بيت عليهم السلام) سازد.۱۱۰۰۱.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :خداوند، هرگاه خير بنده اى را اراده كند، محبّت حسين عليه السلامو عشق زيارتش را در دل او مى افكند؛ و خداوند، بدى هر كس را بخواهد، دشمنى با حسين عليه السلام و زيارتش را در دل او مى افكند .۱۱۰۰۲.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در سفارش خود به ابوذر ـ: اى ابوذر! هرگاه، خداوند خير بنده اى را بخواهد، او را دين شناس مى سازد و در دنيا پارسايش مى كند و او را به عيب هاى خويش بينا مى سازد.۱۱۰۰۳.الإمامُ الحسنُ عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در نامه اش به اصحاب خويش ـ: بدانيد كه خداوند، آن گاه كه بخواهد به بنده اى خير برساند، دلش را براى اسلام مى گشايد. پس وقتى اين موهبت را به او داد، زبانش را به حق گويا مى سازد و دلش را با اسلام، گِره مى زند تا به آن عمل كند. هرگاه خداوند، اينها را برايش فراهم آورد، اسلام او براى او كامل شده است . .

۱۱۰۰۴.الإمامُ الباقرُ عليه السلام ( ـ لرجُلٍ يَشكُو إلَيهِ مُصابَهُ بِوَلَدِهِ ـ ) عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا نَكَتَ في قَلبِهِ نُكتَةً مِن نورٍ ، وفَتَحَ مَسامِعَ قَلبِهِ ، ووَكَّلَ بِهِ مَلَكا يُسَدِّدُهُ ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ سوءا نَكَتَ في قَلبِهِ نُكتَةً سَوداءَ ، وسَدَّ مَسامِعَ قَلبِهِ ، ووَكَّلَ بِهِ شَيطانا يُضِلُّهُ .

ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ : «فَمَن يُرِدِ اللَّهُ أَن يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلاْءِسْلَـمِ وَمَن يُرِدْ أَن يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِى السَّمَآءِ ⁽¹⁾» . ⁽²⁾۱۱۰۰۵.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ لَمّا سُئِلَ عن أشَدِّ المَصائبِ ـ ) عنه عليه السلامـ في وَصِيَّتِهِ لِمُؤمِنِ الطّاقِ ـ: يَابنَ النُّعمانِ ، إنَّ اللّهَ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا نَكَتَ في قَلبِهِ نُكتَةً بَيضاءَ ، فَجالَ القَلبُ يَطلُبُ الحَقَّ ، ثُمَّ هُوَ إلى أمرِكُم أسرَعُ مِنَ الطَّيرِ إلى وَكرِهِ . ⁽³⁾۱۱۰۰۶.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا طَيَّبَ روحَهُ وجَسَدَهُ ، فلا يَسمَعُ شَيئا مِنَ الخَيرِ إلاّ عَرَفَهُ ، ولا يَسمَعُ شَيئا مِنَ المُنكَرِ إلاّ أنكَرَهُ . ⁽⁴⁾۱۱۰۰۲.امام على عليه السلام :الإمام الهادي عليه السلامـ لِبَعضِ مَواليهِ ـ: عاتِب فُلانا وقُل لَهُ : إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا إذا عوتِبَ قَبِلَ . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۰۳.امام حسن عليه السلام :امام صادق عليه السلام :«خداوند، هرگاه نسبت به بنده اى اراده خير كند، در دلش، نقطه اى از نور مى افكند، گوش هاى جانش را مى گشايد و فرشته اى را بر او مأمور مى كند تا حمايتش كند؛ و هرگاه نسبت به بنده اى اراده بدى كند، در دلش نقطه اى سياه مى افكند و گوش هاى دلش را مى بندد و بر او شيطانى مى گمارد كه گمراهش كند» .

سپس امام عليه السلام اين آيه را تلاوت كرد: «پس هر كس را كه خدا بخواهد هدايت كند، سينه اش را براى پذيرش اسلام، باز مى كند؛ و هر كس را كه بخواهد گمراه سازد، سينه اش را تنگ و در فشار قرار مى دهد، گويا در آسمانْ بالا مى رود» .۱۱۰۰۴.امام باقر عليه السلام ( ـ به مردى كه نزد ايشان از داغِ فرزندش شكايت كرد ـ ) امام صادق عليه السلامـ در توصيه اش به مؤمن طاق ـ: اى پسر نُعمان! خداى متعال، هرگاه درباره بنده اى اراده خير كند، در دلش نقطه اى سفيد مى افكند. پس، دل در جستجوى حق، به اين سو و آن سو مى رود. آن گاه، گرايش او به امر شما (پذيرش امامت و ولايت اهل بيت عليهم السلام) سريع تر از بازگشت پرنده به آشيانه خويش است .۱۱۰۰۵.امام على عليه السلام ( ـ در پاسخ به پرسش از سخت ترين مصيبتها ـ ) امام صادق عليه السلام :خداوند، هرگاه درباره بنده اى اراده خير كند، روح و تن او را پاكيزه مى سازد. پس، هيچ خيرى را نمى شنود، مگر آن كه آن را مى پذيرد، و هيچ زشتى را نمى شنود، مگر آن كه آن را رد مى كند .۱۱۰۰۶.امام على عليه السلام :امام هادى عليه السلامـ خطاب به يكى از دوستانش ـ: فلانى را سرزنش كن و به او بگو: خداوند، هرگاه خير بنده اى را بخواهد، چنان شود كه اگر سرزنش شود، بپذيرد . .

۱۱۰۰۷.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ خَيرا أكثَرَ فُقَهاءَهُم وأقَلَّ جُهّالَهُم ؛ فَإِذا تَكَلَّمَ الفَقيهُ وَجَدَ أعوانا ، وإذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ قُهِرَ .

وإذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ شَرّا أكثَرَ جُهّالَهُم وأقَلَّ فُقَهاءَهُم ؛ فَإِذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ وَجَدَ أعوانا ، وإذا تَكَلَّمَ الفَقيهُ قُهِرَ . ⁽¹⁾۱۱۰۰۸.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِقَومٍ خَيرا أمَدَّ لَهُم فِي العُمُرِ وألهَمَهُمُ الشُّكرَ . ⁽²⁾۱۱۰۰۹.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِقَومٍ خَيرا وَلّى عَلَيهِم حُلَماءَهُم ، وقَضّى بَينَهُم عُلَماءَهُم ، وجَعَلَ المالَ في سَخاياهُم . وإذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ شَرّا وَلّى عَلَيهِم سُفَهاءَهُم ، وقَضّى بَينَهُم جُهّالَهُم ، وجَعَلَ المالَ في بُخَلائِهِم . ⁽³⁾۱۱۰۱۰.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ اللّهُ بِأَهلِ بَيتٍ خَيرا فَقَّهَهُم فِي الدّينِ ، ورَزَقَهُمُ الرِّفقَ في مَعايِشِهِم ، وَالقَصدَ في شَأنِهِم ، ووَقَّرَ صَغيرُهُم كَبيرَهُم ، وإذا أرادَ بِهِم غَيرَ ذلِكَ تَرَكَهُم هَمَلاً . ⁽⁴⁾۱۱۰۱۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ إنّهُ كانَ يقولُ عندَ المُصيبَةِ ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :إذا أرادَ اللّهُ عز و جل بِرَعِيَّةٍ خَيرا جَعَلَ لَها سُلطانا رَحيما ، وقَيَّضَ لَهُ وَزيرا عادِلاً . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۰۷.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى قومى خير بخواهد، دين شناسانشان را مى افزايد و نادانانشان را مى كاهد. پس چون دين شناس سخن گويد، ياورانى مى يابد و چون نادان لب به سخن بگشايد، طرد مى شود.

و خداوند، هرگاه براى قومى بدى اراده كند، نادانان آنان را افزايش داده، فقيهانشان را كم مى كند. پس چون نادان سخن بگويد، ياورانى مى يابد و چون فقيه لب به سخن گشايد، طرد مى شود .۱۱۰۰۸.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى گروهى خير بخواهد، عمرشان را افزايش مى دهد و شكرگزارى را به آنان الهام مى كند.۱۱۰۰۹.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى گروهى نيكى بخواهد، بردبارانشان را سرپرست آنان مى سازد و دانشمندانشان را داور آنان مى كند و ثروت را در اختيار سخاوتمندانشان قرار مى دهد؛ و خداوند، هرگاه براى گروهى بدى بخواهد، سفيهانشان را سرپرست آنان مى كند و نادانانشان را داور آنان مى كند و ثروت را در دست بخيلانشان قرار مى دهد .۱۱۰۱۰.امام باقر عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، هرگاه براى خاندانى قصد خير داشته باشد، آنان را در دين، دانا مى سازد، مدارا در زندگى ها و ميانه روى در كارشان را روزىِ آنان مى كند و كوچكشان به بزرگشان احترام مى گزارد. و اگر جز اين را برايشان بخواهد، به حال خود رهايشان مى سازد .۱۱۰۱۱.امام صادق عليه السلام ( ـ در هنگام مصيبت ـ ) امام صادق عليه السلام :خداوند، هرگاه نسبت به ملّتى قصد خير داشته باشد، فرمانرواى آنان را مهربان قرار مى دهد و براى او وزيرى دادگر مقدّر مى كند . .

۴ / ۲خَصائِصُ الأَبرارِ۱۱۰۱۲.امام صادق عليه السلام ( ـ به مردى كه در مرگ فرزندش سخت بيتابى مى كرد ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :... أمّا عَلامَةُ البارِّ فَعَشَرَةٌ : يُحِبُّ فِي اللّهِ ، ويُبغِضُ فِي اللّهِ ، ويُصاحِبُ فِي اللّهِ ، ويُفارِقُ فِي اللّهِ ، ويَغضَبُ فِي اللّهِ ، ويَرضى فِي اللّهِ ، ويَعمَلُ للّهِِ ، ويَطلُبُ إلَيهِ، ويَخشَعُ للّهِِ خائِفا مَخوفا طاهِرا مُخلِصا مُستَحيِيا مُراقِبا ، ويُحسِنُ فِي اللّهِ . ⁽¹⁾۱۱۰۱۳.امام صادق عليه السلام ( ـ در معناى تسليت دادن ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :يَقولُ اللّهُ عز و جل : طالَ شَوقُ الأَبرارِ إلى لِقائي ، وأنا إلَيهِم أشَدُّ شَوقا . ⁽²⁾۱۱۰۱۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عيسى عليه السلام :البِرُّ ثَلاثَةٌ : المَنطِقُ ، وَالنَّظَرُ ، وَالصَّمتُ . فَمَن كانَ مَنطِقُهُ في غَيرِ ذِكرٍ فَقَد لَغا ، ومَن كانَ نَظَرُهُ في غَيرِ اعتِبارٍ فَقَد سَها ، ومَن كانَ صَمتُهُ في غَيرِ فِكرٍ فَقَد لَها . ⁽³⁾۱۱۰۱۵.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ في ذِكرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: مُستَقَرُّهُ خَيرُ مُستَقَرٍّ ، ومَنبِتُهُ أشرَفُ مَنبِتٍ ، في مَعادِنِ الكَرامَةِ ومَماهِدِ السَّلامَةِ ، قَد صُرِفَت نَحوَهُ أفئِدَةُ الأَبرارِ ، وثُنِيَت إلَيهِ أزِمَّةُ الأَبصارِ . ⁽⁴⁾۱۱۰۱۶.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ ، أنتَ قَسيمُ الجَنَّةِ وَالنّارِ ، بِمَحَبَّتِكَ يُعرَفُ الأَبرارُ مِنَ الفُجّارِ ، ويُمَيَّزُ بَينَ الأَشرارِ وَالأَخيارِ وبَينَ المُؤمِنينَ وَالكُفّارِ . ⁽⁵⁾.

۴ / ۲ويژگى هاى نيكان

۴ / ۲ويژگى هاى نيكان۱۱۰۱۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :... امّا نشانه نيك، ده تاست: براى خدا دوست مى دارد، براى خدا دشمن مى دارد، به خاطر خدا همنشينى مى كند، به خاطر خدا جدايى مى گزيند، به خاطر خدا خشم مى گيرد، براى خدا راضى مى شود، براى خدا كار مى كند، به سوى خدا طلب مى كند، براى خدا ترسان، بيمناك، پاك، مخلص، با شرم، و مراقب، خشوع مى كند، و در راه خدا نيكى مى كند .۱۱۰۱۶.امام باقر عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند مى فرمايد: «شوق نيكان به ديدار من، ديرپاى است و من به ديدار آنان مشتاق ترم» .۱۱۰۱۷.امام صادق عليه السلام :حضرت عيسى عليه السلام:نيكى، [ در مورد] سه چيز است: گفتار، نگاه و سكوت. پس هر كس گفتارش در غير يادآورى باشد، بيهوده گفته است و هر كس نگاهش بدون پندگيرى باشد، اشتباه كرده است و هر كس سكوتش بدون انديشه باشد، مشغول بازيچه شده است .۱۱۰۱۸.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ و قد سَمِعَ رَجلاً يقولُ كَلِمَةَ الاستِرجاعِ ـ ) امام على عليه السلامـ در يادكرد پيامبر خدا ـ: قرارگاه او بهترين قرارگاه، و جايگاه رشد او برترين رويشگاه بود [ و] در سرچشمه هاى كرامت و گهواره هاى تندرستى، رشد كرد. دل هاى نيكان، به سوى او گرويد و توجّه ها و نگاه ها به سمت او معطوف گشت .۱۱۰۱۹.الكافي عن صالح بن أبي حماد رفعه :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به على عليه السلام ـ: اى على! تو تقسيم كننده بهشت و دوزخى : با محبّت تو، نيكان از بدان باز شناخته مى شوند و با دوستى تو، نيكان از بدان و مؤمنان از كافران، متمايز مى گردند .

.

۱۱۰۱۸.امام على عليه السلام ( ـ وقتى شنيد كه مردى جمله استرجاع را مى گويد ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :اِلزَمِ الصِّدقَ وَالأَمانَةَ ؛ فَإِنَّهُما سَجِيَّةُ الأَبرارِ . ⁽¹⁾۱۱۰۱۹.الكافى ( ـ به نقل از أبي حماد از فرد ديگرى ـ ) عنه عليه السلام :اِستَشعِرِ الحِكمَةَ وتَجَلبَبِ السَّكينَةَ ؛ فَإِنَّهُما حِليَةُ الأَبرارِ . ⁽²⁾۱۱۰۲۰.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ثَلاثٌ مِن عَمَلِ الأَبرارِ : إقامَةُ الفَرائِضِ ، وَاجتِنابُ المَحارِمِ ، وَاحتِراسٌ مِنَ الغَفلَةِ فِي الدّينِ . ⁽³⁾۱۱۰۲۱.بحار الأنوار عَن قَبِيصَةِ :عنه عليه السلام :بِحُسنِ الوَفاءِ يُعرَفُ الأَبرارُ . ⁽⁴⁾۱۱۰۲۲.الأمالي للطوسي عن عائشة :عنه عليه السلام :إنَّما طَبائِعُ الأَبرارِ طَبائِعُ مُحتَمِلَةٌ لِلخَيرِ ، فَمَهما حُمِّلَت مِنهُ احتَمَلَتهُ ⁽⁵⁾.۱۱۰۲۳.بحار الأنوار عن جابر بن عبد اللّه :عنه عليه السلام :نُفوسُ الأَبرارِ نافِرَةٌ مِن نُفوسِ الأَشرارِ ⁽⁶⁾.۱۱۰۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :نُفوسُ الأَبرارِ تَأبى أفعالَ الفُجّارِ . ⁽⁷⁾۱۱۰۲۱.بحار الأنوار ( ـ به نقل از قبيصه ـ ) الأمالي للطوسي عن سدير :قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام : إنّي لَأَلقَى الرَّجُلَ لَم أرَهُ ولَم يَرَني في ما مَضى قَبلَ يَومِهِ ذلِكَ ، فَاُحِبُّهُ حُبّا شَديدا ، فَإِذا كَلَّمتُهُ وَجَدتُهُ لي عَلى مِثلِ ما أنَا عَلَيهِ لَهُ ، ويُخبِرُني أنَّهُ يَجِدُ لي مِثلَ الَّذي أجِدُ لَهُ .

فَقالَ : صَدَقتَ يا سَديرُ ، إنَّ ائتِلافَ قُلوبِ الأَبرارِ إذَا التَقَوا وإن لَم يُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَسُرعَةِ اختِلاطِ قَطرِ السَّماءِ عَلى مِياهِ الأَنهارِ ، وإنَّ بُعدَ ائتِلافِ قُلوبِ الفُجّارِ إذَا التَقَوا وإن أظهَرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَبُعدِ البَهائِمِ مِنَ التَّعاطُفِ وإن طالَ اعتِلافُها عَلى مِذوَدٍ واحِدٍ . ⁽⁸⁾.

۱۱۰۲۲.الأمالى للطوسى ( ـ به نقل از عائشة ـ ) امام على عليه السلام :باصداقت و امين باش، كه اين دو، خوى نيكان اند .۱۱۰۲۳.بحار الأنوار ( ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ ) امام على عليه السلام :جامه حكمت و پوششِ آرامش به بر كن، كه اين دو، جامه آراستگى نيكان اند .۱۱۰۲۴.الدعوات :امام على عليه السلام :سه چيز، از كار نيكان است: برپاداشتن واجبات، پرهيز نمودن از حرام ها، و دورى جستن از غفلت در دين .۱۱۰۲۴.الدعوات :امام على عليه السلام :نيكان، با وفاى شايسته شناخته مى شوند .۱۱۰۲۵.كمال الدين عن محمّد بن عبد اللّه الكوفي :امام على عليه السلام :همانا سرشت نيكان، سرشتى خيرپذير است؛ هر چه نيكى بر آن بار كنند، پذيراى آن مى شود .۱۱۰۲۶.سنن النسائي عن أبي هريرة :امام على عليه السلام :جان نيكان، از بدان، گريزان است .۱۱۰۲۵.كمال الدين ( ـ به نقل از محمّد بن عبد اللّه الكوفى ـ ) امام على عليه السلام :روح نيكان، از كار بدكاران، بيزار است .۱۱۰۲۶.سنن النسائي ( ـ به نقل از أبو هريرة ـ ) الأمالى طوسىـ به نقل از سدير ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: گاهى مردى را ديدار مى كنم كه پيش از آن، نه من او را ديده ام و نه او مرا ديده است؛ ولى بسيار دوستش مى دارم. وقتى با او صحبت مى كنم، مى يابم كه او نيز نسبت به من همين حالت را دارد و خبر مى دهد كه او هم مرا دوست مى دارد، آن گونه كه من دوستش دارم .

امام عليه السلام فرمود: «راست مى گويى ، اى سَدير! همانا پيوند دل هاى نيكان، وقتى به هم مى رسند، هر چند به زبانْ اظهار دوستى نكرده اند، مثل سرعتِ به هم آميختن قطرات آسمان با آب هاى نهرهاست؛ و ديرجوشى دل هاى بدكاران، هنگام برخورد با يكديگر، هر چند به زبانْ اظهار دوستى كنند، مثل دير انس گرفتن چارپايان با يكديگر است، هر چند مدّت هاى طولانى از يك آخور، علف خورده باشند» . .

۱۱۰۲۷.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ ، وحُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضيلَةٌ لِلأَبرارِ ، وبُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَينٌ لِلأَبرارِ ، وبُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزيٌ عَلَى الفُجّارِ . ⁽¹⁾۱۱۰۲۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إنَّ للّهِِ عِبادا كَسَرَت قُلوبَهُم خَشيَةُ اللّهِ . . . يَرَونَ في أنفُسِهِم أنَّهُم أشرارٌ ، وإنَّهُم لَأَكياسٌ وأبرارٌ . ⁽²⁾۴ / ۳خَصائِصُ المُحسِنينَ۱۱۰۲۷.امام كاظم عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :مَنِ استَسلَمَ لِلحَقِّ وأطاعَ المُحِقَّ كانَ مِنَ المُحسِنينَ . ⁽³⁾۱۱۰۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :المُحسِنُ مَن صَدَّقَ أقوالَهُ أفعالُهُ . ⁽⁴⁾۱۱۰۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ آن گاه كه در مرگ يكى از فرزندانش گريست و به آن ) عنه عليه السلام :إذا أحسَنتَ القَولَ فَأَحسِنِ العَمَلَ ؛ لِتَجمَعَ بِذلِكَ بَينَ مَزِيَّةِ اللِّسانِ وفَضيلَةِ الإِحسانِ . ⁽⁵⁾.

۴ / ۳ويژگى هاى نيكوكاران

۱۱۰۳۰.امام على عليه السلام ( ـ در نامه اى به رفاعة بن شدّاد ، قاضى خود در اهوا ) امام صادق عليه السلام :دوستى نيكان با نيكان، براى نيكانْ ثواب است و دوستى گنهكاران با نيكان، براى نيكانْ فضيلت. دشمنى گنهكاران با نيكان، زيور نيكان است و دشمنى نيكان با گهنكاران، مايه خوارى گنهكاران .۱۱۰۳۱.عنه عليه السلام ( ـ لِحَربِ بنِ شُرَحْبِيلٍ الشَّبامِيِّ لمّا سَمِع ) امام على عليه السلام :خدا را بندگانى است كه خشيت (هراس) الهى، دل هايشان را شكسته است ... . خود را در چشم خويش بد مى بينند، در حالى كه هوشمندان و نيكان اند .۴ / ۳ويژگى هاى نيكوكاران۱۱۰۳۴.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كه تسليم حق و مطيع حقْدار شود، از نيكوكاران است .۱۱۰۳۱.امام على عليه السلام ( ـ وقتى شيونِ زنان بر كشتگان صفّين را شنيد ، به حر ) امام على عليه السلام :نيكوكار، كسى است كه كردارش، گفتارش را تصديق كند .۱۱۰۳۲.امام كاظم عليه السلام ( ـ در پاسخ به سؤال از نوحه كردن براى مرده ـ ) امام على عليه السلام :هرگاه سخن را نيكو گفتى، كار را هم نيكو كن تا بدين سبب، امتياز زبان و فضيلت نيكى را يك جا داشته باشى .

.

۱۱۰۳۳.امام على عليه السلام :عنه عليه السلامـ في حَقِّ مَن ذَمَّهُ ـ: يَقولُ فِي الدُّنيا بِقَولِ الزّاهِدينَ ، ويَعمَلُ فيها بِعَمَلِ الرّاغِبينَ . يُظهِرُ شيمَةَ المُحسِنينَ ويُبطِنُ عَمَلَ المُسيئينَ . ⁽¹⁾۱۱۰۳۴.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :إذا رَأَيتُمُ الخَيرَ فَسارَعتُم إلَيهِ ، ورَأَيتُمُ الشَّرَّ فَتَباعَدتُم عَنهُ ، وكُنتُم بِالطّاعاتِ عامِلينَ ، وفِي المَكارِمِ مُتَنافِسينَ ، كُنتُم مُحسِنينَ فائِزينَ . ⁽²⁾۱۱۰۳۵.كتاب من لا يحضره الفقيه :عنه عليه السلام :يُستَدَلُّ عَلَى المُحسِنينَ بِما يَجري لَهُم عَلى ألسُنِ الأَخيارِ ، وحُسنِ الأَفعالِ ، وجَميلِ السّيرَةِ . ⁽³⁾۱۱۰۳۶.بحار الأنوار :عنه عليه السلام :إنَّما يُستَدَلُّ عَلَى الصّالِحينَ بِما يُجرِي اللّهُ لَهُم عَلى ألسُنِ عِبادِهِ ، فَليَكُن أحَبُّ الذَّخائِرِ إلَيكَ ذَخيرَةَ العَمَلِ الصّالِحِ . ⁽⁴⁾۱۱۰۳۷.كتاب من لا يحضره الفقيه :سنن ابن ماجة عن عبد اللّه بن مسعود :قالَ رَجُلٌ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله : كَيفَ لي أن أعلَمَ إذا أحسَنتُ وإذا أسَأتُ؟

قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : إذا سَمِعتَ جيرانَكَ يَقولونَ أن قَد أحسَنتَ ؛ فَقَد أحسَنتَ ، وإذا سَمِعتَهُم يَقولونَ : قَد أسَأتَ ؛ فَقَد أسَأتَ . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۳۸.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلامـ درباره كسى كه از ايشان بدگويى كرده بود ـ: در دنيا سخنِ زاهدانه مى گويد؛ ولى عملش در دنيا، دنياطلبانه است. خصلتِ نيكوكاران را نشان مى دهد؛ امّا در نهان، كار بدكاران را مى كند.۱۱۰۳۵.كتاب من لا يحضره الفقيه :امام على عليه السلام :هرگاه نيكى را ديديد و به سوى آن شتافتيد و بدى را ديديد و از آن دورى جستيد و كارتان طاعت و رقابتتان در خصلت هاى برجسته بود، از نيكوكاران و كاميابان خواهيد بود .۱۱۰۳۶.بحار الأنوار :امام على عليه السلام :بر نيكوكاران، با آنچه درباره آنان بر زبان نيكان مى گذرد و [ نيز ]با كارهاى ستوده و روش زيبا، مى توان دليل و شاهد آورد .۱۱۰۳۷.كتاب من لا يحضره الفقيه :امام على عليه السلام :همانا بر شايستگان، با آنچه خداوند بر زبان بندگانش جارى مى كند، استدلال مى شود. پس ذخيره كار شايسته، محبوب ترين ذخيره ها نزد تو باشد .۱۱۰۳۸.امام صادق عليه السلام :سنن ابن ماجةـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: مردى به پيامبر خدا عرض كرد: از كجا مى توانم بفهمم كه نيكوكارم يا بدكار؟

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «هرگاه شنيدى كه همسايگانت به تو مى گويند: نيكو كرده اى ، پس نيكوكارى، و هرگاه شنيدى كه مى گويند: بد كرده اى ، پس بدكارى» . .

۴ / ۴خَيرُ النّاسِ۱۱۰۴۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ النّاسِ مَنِ انتَفَعَ بِهِ النّاسُ . ⁽¹⁾۱۱۰۴۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :كنز العمّال عن خالد بن الوليد :جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آلهفَقالَ : . . . اُحِبُّ أن أكونَ خَيرَ النّاسِ ، فَقالَ : خَيرُ النّاسِ مَن يَنفَعُ النّاسَ ، فَكُن نافِعا لَهُم . ⁽²⁾۱۱۰۴۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ النّاسِ فَقيرٌ يُعطي جَهدَهُ . ⁽³⁾۱۱۰۴۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُ النّاسِ مَنزِلَةً رَجُلٌ أخَذَ بِعِنانِ فَرَسِهِ يَطلُبُ المَوتَ مَظانَّهُ . ⁽⁴⁾۱۱۰۴۵.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهـ في خُطبَةٍ لَهُ يَومَ فَتحِ مَكَّةَ ـ: أيُّهَا النّاسُ ، إنَّكُم مِن آدَمَ وآدَمُ مِن طينٍ ، ألا وإنَّ خَيرَكُم عِندَ اللّهِ وأكرَمَكُم عَلَيهِ اليَومَ أتقاكُم وأطوَعُكُم لَهُ . ⁽⁵⁾۱۱۰۳۹.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به پرسش از مزد نوحه خوان ـ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سُئِلَ عَن خَيرِ النّاسِ ـ: أفقَهُهُم في دينِ اللّهِ ، وأوصَلُهُم لِرَحِمِهِ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۴بهترينِ مردم

۴ / ۴بهترينِ مردم۱۱۰۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ مردم، كسى است كه مردم از او بهره مند شوند .۱۱۰۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كنز العمّالـ به نقل از خالد بن وليد ـ: مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آلهآمد و گفت: ... دوست دارم كه بهترينِ مردم باشم . فرمود: «بهترينِ مردم، كسى است كه به مردم سود برساند. پس براى مردم، سودمند باش» .۱۱۰۴۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ مردم، تهيدستى است كه در حدّ توان، انفاق مى كند .۱۱۰۴۵.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :والامرتبه ترينِ مردم، كسى است كه عنان اسبش را بگيرد و در جاهاى مورد گمان، دنبال مرگ برود (براى جهاد، آمادگى داشته باشد ⁽¹⁾).۱۱۰۴۶.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در خطبه خويش در روز فتح مكّه ـ: اى مردم! شما از آدميد و آدم از خاك است. آگاه باشيد! امروز، بهترينِ شما نزد خدا و گرامى ترينِ شما پيش او، پرهيزگارترين و مطيع ترينِ شما در برابر اوست .۱۱۰۴۷.الاختصاص :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ آن گاه كه پرسيدند: بهترينِ مردم كيست؟ ـ: كسى كه در دين خداوند، داناتر و نسبت به خويشاوندانش نيكى كننده تر باشد .

.

۱۱۰۴۸.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام ( ـ إنّهُ كانَ يقولُ عندَ المُصيبَةِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آلهـ لِرَجُلٍ سَأَلَهُ : أيُّ النّاسِ خَيرٌ؟ ـ: خَيرُ النّاسِ أقرَؤُهُم وأتقاهُم ، وآمَرُهُم بِالمَعروفِ وأنهاهُم عَنِ المُنكَرِ ، وأوصَلُهُم لِلرَّحِمِ . ⁽¹⁾۱۱۰۴۶.امام زين العابدين عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم مَن قَرَأَ القُرآنَ وأقرَأَهُ . ⁽²⁾۱۱۰۴۷.الإختصاص :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُمُ الأَتقِياءُ الأَصفِياءُ ، الَّذينَ إذا حَضَروا لَم يُعرَفوا ، وإذا غابوا لَم يُفتَقَدوا . ⁽³⁾۱۱۰۴۸.امام صادق عليه السلام ( ـ هنگام مصيبت ـ ) سنن الترمذي عن أبي بكرة :إنَّ رَجُلاً قالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، أيُّ النّاسِ خَيرٌ؟

قالَ : مَن طالَ عُمُرُهُ وحَسُنَ عَمَلُهُ.

قالَ : فَأَيُّ النّاسِ شَرٌّ؟

قالَ : مَن طالَ عُمُرُهُ وساءَ عَمَلُهُ . ⁽⁴⁾۱۱۰۴۹.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم مَن أطابَ الكَلامَ ، وأطعَمَ الطَّعامَ ، وصَلّى بِاللَّيلِ وَالنّاسُ نِيامٌ . ⁽⁵⁾۱۱۰۵۰.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن بسر :جاءَ أعرابِيّانِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آلهفَقالَ أحَدُهُما : يا رَسولَ اللّهِ ، أيُّ النّاسِ خَيرٌ؟

قالَ : مَن طالَ عُمُرُهُ وحَسُنَ عَمَلُهُ .

وقالَ الآخَرُ : يا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ شَرائِعَ الإِسلامِ قَد كَثُرَت عَلَيَّ ، فَمُرني بِأَمرٍ أتَثَبَّتُ بِهِ .

فَقالَ : لا يَزالُ لِسانُكَ رَطبا بِذِكرِ اللّهِ عز و جل . ⁽⁶⁾.

۱۱۰۵۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به مردى كه از ايشان پرسيد: كدام يك از مردم، بهترين است؟ ـ: بهترينِ مردم، كسى است كه قرآن خوان تر و باتقواتر باشد، بيش از همه امر به معروف و نهى از منكر كند و نسبت به خويشاوندانش صله رحم (نيكى) نمايد .۱۱۰۵۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه قرآن بخواند و ديگران را هم قرآن خوان كند .۱۱۰۴۹.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، باتقوايانِ برگزيده اند؛ آنان كه چون حضور داشته باشند، شناخته نشوند و چون غايب باشند، كسى جوياى آنان نباشد .۱۱۰۵۰.امام على عليه السلام :سنن الترمذىـ به نقل از ابو بكره ـ: مردى گفت: اى پيامبر خدا! بهترينِ مردم كيست؟

فرمود: «كسى كه عمرش طولانى و كارش نيك باشد».

مرد پرسيد: بدترينِ مردم كيست؟

فرمود: «آن كه عمرش طولانى و كارش ناپسند باشد» .۱۱۰۵۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه گفتارش را نيكو سازد، به ديگران طعام دهد، و آن گاه كه مردم در خواب اند، در دل شب به نماز ايستد .۱۱۰۵۲.امام صادق عليه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن بسر ـ: دو باديه نشين به محضر پيامبر خدا آمدند . يكى از آن دو گفت: اى پيامبر خدا! بهترينِ مردم كيست؟

فرمود: «آن كه عمرش طولانى و كارش نيكو باشد» .

ديگرى گفت: اى پيامبر خدا! آيين هاى اسلام بر من زياد شده است . مرا به كارى دستور بده كه بر عمل به آن، ثابت بمانم .

فرمود: «پيوسته زبانت را به ذكر خداى متعال، گويا كن» . .

۱۱۰۵۳.عنه عليه السلام :شُعَب الإيمان عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص :قُلنا : يا نَبِيَّ اللّهِ ، مَن خَيرُ النّاسِ؟

قالَ : ذُو القَلبِ المَحمومِ وَاللِّسانِ الصّادِقِ .

قُلنا : قَد عَرَفنَا اللِّسانَ الصّادِقَ فَمَا القَلبُ المَحمومُ؟

قالَ : التَّقِيُّ النَّقِيُّ الَّذي لا إثمَ فيهِ ولا بَغيَ ولا حَسَدَ . ⁽¹⁾۱۱۰۵۴.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ألا إنَّ خَيرَ الرِّجالِ مَن كانَ بَطيءَ الغَضَبِ سَريعَ الفَيءِ ، وشَرَّ الرِّجالِ مَن كانَ سَريعَ الغَضَبِ بَطيءَ الفَيءِ .

فَإِذا كانَ سَريعَ الغَضَبِ سَريعَ الفَيءِ فَإِنَّها بِها ، وإذا كانَ بَطيءَ الغَضَبِ بَطيءَ الفَيءِ فَإِنَّها بِها . ⁽²⁾۱۱۰۵۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن طَهَّرَ مِنَ الشَّهَواتِ نَفسَهُ، وقَمَعَ غَضَبَهُ، وأرضى رَبَّهُ ⁽³⁾. .

۱۱۰۵۶.عنه عليه السلام :شُعَب الإيمانـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو بن عاص ـ: گفتيم: اى پيامبر خدا! بهترينِ مردم كيست؟

فرمود: «صاحب قلب شُسته شده و زبان راستگو» .

گفتيم: زبان راستگو را شناختيم . قلبِ شسته شده چيست؟

فرمود: «پرواپيشه پاكيزه كه در آن، نه گناه است، نه تعدّى و نه حسد» .۱۱۰۵۳.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آگاه باشيد! بهترينِ مردان، كسى است كه دير خشمگين شود و زود برگردد؛ و بدترينِ مردان، كسى است كه زود عصبانى گردد و دير برگردد.

پس آن گاه كه كسى زود عصبانى شود و زود برگردد، اين در مقابل آن است (تعادل ايجاد مى شود) و آن گاه كه دير خشمگين شود و دير برگردد، اين نيز در مقابل آن است (تعادل ايجاد مى شود).۱۱۰۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه خود را از شهوت ها پاك گرداند، خشمش را سركوب كند، و پروردگارش را خشنود سازد. .

۱۱۰۵۵.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن إن اُغضِبَ حَلُمَ ، وإن ظُلِمَ غَفَرَ ، وإن اُسيءَ إلَيهِ أحسَنَ . ⁽¹⁾۱۱۰۵۶.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن إذا اُعطِيَ شَكَرَ ، وإذَا ابتُلِيَ صَبَرَ ، وإذا ظُلِمَ غَفَرَ . ⁽²⁾۱۱۰۵۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ أورَعُهُم ، وشَرُّهُم أفجَرُهُم . ⁽³⁾۱۱۰۵۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن كافى عَلَى القَبيحِ بِالجَميلِ . ⁽⁴⁾۱۱۰۵۹.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في وصيِّتِهِ لأبي ذَرٍّ ـ ) عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن زَهَدَت نَفسُهُ ، وقَلَّت رَغبَتُهُ ، وماتَت شَهوَتُهُ ، وخَلَصَ إيمانُهُ ، وصَدَقَ إيقانُهُ . ⁽⁵⁾۱۱۰۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن نَفَعَ النّاسَ ⁽⁶⁾۱۱۰۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن تَحَمَّلَ مَؤونَةَ النّاسِ . ⁽⁷⁾۱۱۰۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در سفارش به ابوذر ـ ) عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن كانَ في يُسرِهِ سَخِيّا شَكورا . ⁽⁸⁾۱۱۰۶۰.الدرّ المنثور عن الحسن :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن كانَ في عُسرِهِ مُؤثِرا صَبورا . ⁽⁹⁾۱۱۰۶۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه عليه السلام :خَيرُ النّاسِ مَن أخرَجَ الحِرصَ مِن قَلبِهِ، وعَصى هَواهُ في طاعَةِ رَبِّهِ ⁽¹⁰⁾.۱۱۰۶۲.عنه عليه السلام :عنه عليه السلامـ في كِتابِهِ إلَى الخَوارِجِ ـ: خَيرُ النّاسِ خَيرُهُم لِنَفسِهِ ، وشَرُّ النّاسِ شَرُّهُم لِنَفسِهِ ، ولَيسَ بَينَ اللّهِ وبَينَ أحَدٍ قَرابَةٌ ، و «كُلُّ نَفْسِم بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ⁽¹¹⁾» . ⁽¹²⁾.

۱۱۰۶۳.عنه عليه السلام ( ـ لأصحابِهِ عندَ الحَربِ ـ ) امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه اگر خشمگين شود، بردبارى نشان دهد و اگر به او ظلم كنند، ببخشايد واگر به او بدى كنند، نيكى كند.۱۱۰۶۰.الدرّ المنثور ( ـ به نقل از حسن ـ ) امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه چون به او عطا كنند، سپاسگزارى كند و چون گرفتار شود، شكيبا باشد و چون مظلوم شود، ببخشايد.۱۱۰۶۱.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، پرهيزگارترينِ آنان است و بدترينشان، گنهكارترينِ آنان.۱۱۰۶۲.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه كار زشت را با كار زيبا (پسنديده) پاسخ دهد.۱۱۰۶۳.امام على عليه السلام ( ـ به ياران خود در جنگ ـ ) امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه جانش پارسا، دنياخواهى اش اندك، شهوتش مُرده، ايمانش خالص، و يقينش راست باشد.۱۱۰۶۴.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام ( ـ مِن دُعائهِ في وَداعِ شَهرِ رَمَضانَ ـ ) امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه به مردم، سود برساند.۱۱۰۶۵.كتاب من لا يحضره الفقيه :امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه هزينه (بار) مردم را بر دوش كشد.۱۱۰۶۴.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعاى وداع با ماه رمضان ـ ) امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه در حال توانگرى اش، بخشنده و سپاسگزار باشد.۱۱۰۶۵.كتاب من لا يحضره الفقيه ( ـ به نقل از حفص بن غياث ـ ) امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه در حال توانگرى اش، ايثارگر و شكيبا باشد.۱۱۰۶۶.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بهترينِ مردم، كسى است كه آز را از دلش بيرون كند و در راه اطاعتِ پروردگارش، با خواسته دلش مخالفت نمايد.۱۱۰۶۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام على عليه السلامـ در نامه اش به خوارج ـ: بهترينِ مردم، براى خودش بهتر است و بدترينِ مردم، براى خودش بدتر ⁽¹⁾. ميان خداوند و هيچ كس، خويشاوندى نيست و «هر كس در گرو عملكرد خويش است» . .

۱۱۰۶۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ لِمَن سَأَلَهُ : أيُّ النّاسِ خَيرٌ عِندَ اللّهِ؟ ـ: أخوَفُهُم للّهِِ ، وأعمَلُهُم بِالتَّقوى ، وأزهَدُهُم فِي الدُّنيا . ⁽¹⁾۱۱۰۶۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: الخَيِّرُ مِنَ النّاسِ مَن قَدَرَ عَلى أن يَصرِفَ نَفسَهُ كَما يَشاءُ ، ويَدفَعُها عَنِ الشُّرورِ ، وَالشِّرّيرُ مَن لَم يَكُن كَذلِكَ . ⁽²⁾۱۱۰۷۰.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الإمام الصاد ق عليه السلام :إنَّ خَيرَ العِبادِ مَن يَجتَمِعُ فيهِ خَمسُ خِصالٍ : إذا أحسَنَ استَبشَرَ ، وإذا أساءَ استَغفَرَ ، وإذا اُعطِيَ شَكَرَ ، وإذَا ابتُلِيَ صَبَرَ ، وإذا ظُلِمَ غَفَرَ . ⁽³⁾۱۱۰۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام زين العابدين عليه السلام :مَن عَمِلَ بِمَا افتَرَضَ اللّهُ عَلَيهِ فَهُوَ مِن خَيرِ النّاسِ . ⁽⁴⁾۱۱۰۶۷.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ فِي النِّساءِ ـ: خَيرُهُنَّ أيسَرُهُنَّ صَداقا . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۶۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ خطاب به كسى كه از او پرسيد: بهترينِ مردم نزد خداوند كيست؟ ـ: كسى كه خداترس ترين، عمل كننده ترينِ به تقوا، و پارساترينِ مردم در دنيا باشد.۱۱۰۶۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: نيكوكارِ از مردم، كسى است كه بتواند خود را آن گونه كه مى تواند، بگرداند و خويشتن را از بدى ها باز دارد؛ و بدكار، كسى است كه اين گونه نباشد.۱۱۰۷۰.امام على عليه السلام :امام صادق عليه السلام :بهترينِ بندگان، كسى است كه در او پنج خصلت ، گرد آمده باشد: هر گاه نيكى كند، خوشحال شود؛ هر گاه بدى كند، استغفار نمايد؛ هر گاه [ نعمتى] به او عطا شود ، سپاس گويد؛ هر گاه مبتلا شود، شكيبايى ورزد؛ و هر گاه به او ظلم شود، درگذرد.۱۱۰۷۱.عنه عليه السلام :امام زين العابدين عليه السلام :هر كس به آنچه خداوند بر او واجب ساخته، عمل كند، از بهترين مردم است.۱۱۰۷۲.فاطمةُ الزَّهراءُ عليها السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ درباره زنان ـ: بهترينِ آنان، كسى است كه مهريه اش آسان تر (سبك تر) باشد. .

۴ / ۵خِيارُ المُؤمِنينَ۱۱۰۷۵.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خِيارُ المُؤمِنينَ القانِعُ ، وشِرارُهُمُ الطّامِعُ . ⁽¹⁾۱۱۰۷۱.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُ المُسلِمينَ مَن كَثُرَت قَناعَتُهُ ، وحَسُنَت عِبادَتُهُ ، وكانَ هَمُّهُ لاِخِرَتِهِ . ⁽²⁾۱۱۰۷۲.فاطمه زهرا عليها السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خِيارُ اُمَّتي أحِدّاؤُهُمُ الَّذينَ إذا غَضِبوا رَجَعوا . ⁽³⁾۱۱۰۷۳.امام حسين عليه السلام ( ـ درباره علّت وجوب روزه ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :خِيارُ المُسلِمينَ مَن وَصَلَ ، وأعانَ ، ونَفَعَ . ⁽⁴⁾۱۱۰۷۴.امام باقر عليه السلام :المستدرك على الصحيحين عن عياض بن سليمان :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : خِيارُ اُمَّتي ـ في ما أنبَأَنِيَ المَلَأُ الأَعلى ـ قَومٌ يَضحَكونَ جَهرا في سَعَةِ رَحمَةِ رَبِّهِم عز و جل ، ويَبكونَ سِرّا مِن خَوفِ شِدَّةِ عَذابِ رَبِّهِم عز و جل ، يَذكُرونَ رَبَّهُم بِالغَداةِ وَالعَشِيِّ فِي البُيوتِ الطَّيِّبَةِ المَساجِدِ ، ويَدعونَهُ بِأَلسِنَتِهِم رَغبا ورَهبا ، ويَسأَلونَهُ بِأَيديهِم خَفضا ورَفعا ، ويُقبِلونَ بِقُلوبِهِم عَودا وبَدءا .

فَمُؤنَتُهُم عَلَى النّاسِ خَفيفَةٌ ، وعَلى أنفُسِهِم ثَقيلَةٌ ، يَدِبّونَ فِي الأَرضِ حُفاةً عَلى أقدامِهِم كَدَبيبِ النَّملِ بِلا مَرَحٍ ولا بَذَخٍ ، يَمشونَ بِالسَّكينَةِ ، ويَتَقَرَّبونَ بِالوَسيلَةِ ، ويَقرَؤونَ القُرآنَ ، ويُقَرِّبونَ القُربانَ ، ويَلبَسونَ الخُلقانَ .

عَلَيهِم مِنَ اللّهِ تَعالى شُهودٌ حاضِرَةٌ وعَينٌ حافِظَةٌ ، يَتَوَسَّمونَ العِبادَ ، ويَتَفَكَّرونَ فِي البِلادِ ، أرواحُهُم فِي الدُّنيا وقُلوبُهُم فِي الآخِرَةِ ، لَيسَ لَهُم هَمٌّ إلاّ إمامَهُم أعَدُّوا الجِهازَ لِقُبورِهِم ، وَالجَوازَ لِسَبيلِهِم ، وَالاِستِعدادَ لِمُقامِهِم .

ثُمَّ تَلا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : «ذَ لِكَ لِمَنْ خَافَ مَقَامِى وَ خَافَ وَعِيدِ ⁽⁵⁾» . ⁽⁶⁾.

۴ / ۵بهترين مؤمنان

۴ / ۵بهترين مؤمنان۱۱۰۷۷.الإمامُ العسكريُّ عليه السلام ( ـ لمّا سُئلَ عن عِلَّةِ وُجوبِ الصَّومِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ مؤمنان، كسى است كه قانع باشد و بدترينِ آنان، كسى است كه طمعكار باشد.۱۱۰۷۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ مسلمانان، كسى است كه قناعتش بسيار، عبادتش نيكو، و تلاشش براى آخرتش باشد.۱۱۰۷۶.امام رضا عليه السلام ( ـ در بيان علّت وجوب روزه ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين هاى امّتم، تندخويانى هستند كه چون خشمگين شوند، از خشم خود، زود باز گردند.۱۱۰۷۷.امام عسكرى عليه السلام ( ـ در پاسخ به پرسش از علّت واجب شدن روزه ـ ) امام صادق عليه السلام :بهترينِ مسلمانان، كسى است كه [ با خويشان ، ]پيوند داشته باشد، يارى كند و سود برساند.۱۱۰۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المستدرك على الصحيحينـ به نقل از عياض بن سليمان ـ: پيامبر خدا فرمود: «برگزيدگانِ امّت من ـ در آنچه ملكوتيان، مرا آگاهانيده اند ـ گروهى هستند كه در وسعت رحمت پروردگارشان، در آشكارا مى خندند؛ امّا از بيم عذاب سخت پروردگارشان، در نهان مى گريند؛ صبح و شام، در خانه هاى پاك (مساجد)، خدا را ياد مى كنند و با شوق و بيم ، به زبان ، خدا را مى خوانند و با دست هايشان كه براى دعا [ به قنوتْ ]بالا و پايين مى رود ، از خدا درخواست مى نمايند و در آغاز و انجام، پيوسته با دل هايشان به خدا روى مى آورند.

هزينه (بار) آنان بر مردم، سبك، و بر خودشان سنگين است؛ پابرهنه بر زمين مى جنبند، همچون راه رفتن مورچه، بدون سرخوشى و غرور و تكبّر؛ آرام راه مى روند؛ با وسيله به خدا تقرّب مى جويند؛ قرآن مى خوانند؛ به درگاه خدا آنچه را موجب تقرّب به اوست، نزديك مى كنند؛ و جامه كهنه مى پوشند.

[ احساس مى كنند كه] بر آنان از سوى خداى متعال، گواهانى حاضرند و چشمى نگهبان گماشته شده كه [ اعمال] بندگان را به دقّت بررسى مى كنند و [ در آنچه] در شهرها [ مى گذرد ، ]مى انديشند؛ روح هاى آنان در دنياست و دل هايشان در آخرت؛ به چيزى جز [ رضاى] امام خود نمى انديشند؛ و براى گورهايشان رهتوشه، براى راهشان برگ عبور، و براى جايگاهشان وسايلْ آماده ساخته اند».

آن گاه پيامبر خدا اين كلام الهى را تلاوت فرمود: «اين، براى كسى است كه از مقام من، بيم داشته و از وعيد من، هراسان باشد» .

.

۱۱۰۷۹.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خِيارُ اُمَّتي عُلَماؤُها ، وخِيارُ عُلَمائِها حُلَماؤُها . ⁽¹⁾۱۱۰۸۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُ عِبادِ اللّهِ عِندَ اللّهِ يَومَ القِيامَةِ ، الموفونَ المُطَيِّبونَ . ⁽²⁾۱۱۰۸۱.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ خِيارَ عِبادِ اللّهِ الموفونَ المُطَيِّبونَ . ⁽³⁾۱۱۰۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :ألا اُخبِرُكُم بِخَيرِ عِبادِ اللّهِ؟ الضَّعيفُ المُستَضعَفُ ذُو الطِّمرَينِ ، لَو أقسَمَ عَلَى اللّهِ لَأَبَرَّ اللّهُ قَسَمَهُ . ⁽⁴⁾۱۱۰۸۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ خِيارَ عِبادِ اللّهِ الَّذينَ يُراعونَ الشَّمسَ وَالقَمَرَ وَالنُّجومَ وَالأَظِلَّةَ لِذِكرِ اللّهِ . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۸۴.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين هاى امّتم دانشمندان آنان، و برترين دانشمندانشان بردبارانِ آنان اند.۱۱۰۸۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين بندگان خدا در روز قيامت، وفاكنندگان و مداراكنندگان اند.۱۱۰۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين هاى بندگان خدا، وفا كنندگانِ اهل مدارايند.۱۱۰۸۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آيا شما را به بهترين بندگان خدا آگاه كنم؟ ناتوانِ مستضعفى كه داراى دو جامه ژنده است. اگر او بر خدا سوگند خورَد ، خداوند، سوگندش را تحقّق مى بخشد [ و حاجتش را عطا مى كند].۱۱۰۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا بهترين بندگان خدا، كسانى هستند كه براى ذكر خدا، پيوسته مراقب خورشيد و ماه و ستارگان و سايه ها [ كه وقت هاى عبادت اند ،] هستند. .

۱۱۰۸۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :اِعلَموا أنَّ خِيارَ عِبادِ اللّهِ الَّذينَ يَعمَلونَ بِما يَعلَمونَ ، وأنَّ شِرارَهُمُ الجُهّالُ الَّذينَ يُنازِعونَ بِالجَهلِ أهلَ العِلمِ ؛ فَإِنَّ لِلعالِمِ بِعِلمِهِ فَضلاً ، وإنَّ الجاهِلَ لَن يَزدادَ بِمُنازَعَةِ العالِمِ إلاّ جَهلاً . ⁽¹⁾۱۱۰۸۳.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ وعَلَّمَهُ . ⁽²⁾۱۱۰۸۴.امام كاظم عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُكُم مَن قَرَأَ القُرآنَ وأقرَأَهُ . ⁽³⁾۱۱۰۸۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُكُم فِي الجاهِلِيَّةِ خِيارُكُم فِي الإِسلامِ إذا فَقِهوا . ⁽⁴⁾۱۱۰۸۶.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُكُم أحاسِنُكُم أخلاقا إذا فَقِهوا . ⁽⁵⁾۱۱۰۸۷.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ خِيارَكُم أحاسِنُكُم أخلاقا . ⁽⁶⁾۱۱۰۸۸.عنه صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن أبي هريرة :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : اُنَبِّئُكُم بِخِيارِكُم؟

قالوا : بَلى يا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : خِيارُكُم أطوَلُكُم أعمارا وأحسَنُكُم أخلاقا . ⁽⁷⁾.

۱۱۰۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بدانيد كه بهترين بندگان خدا، كسانى هستند كه به آنچه مى دانند، عمل مى كنند؛ و بدترين آنان، نادانانى هستند كه به سبب جهل خويش، با دانشمندان به ستيز مى پردازند. همانا دانشمند را به سبب دانشش فضيلتى است، و نادان با كشمكش با دانا، جز بر نادانى خويش نمى افزايد.۱۱۰۹۰.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ إنّهُ كانَ إذا أفطَرَ يقولُ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين شما، كسانى هستند كه قرآن بياموزند و آن را بياموزانند.۱۱۰۹۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين شما، كسانى هستند كه قرآن بخوانند و ديگران را قرآن خوان كنند.۱۱۰۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين هاى شما در جاهليّت، آن گاه كه دين شناس شوند، بهترين شما در دوره اسلام اند.۱۱۰۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين هاى شما، خوش اخلاق ترين هاى شمايند، آن گاه كه دين شناس باشند.۱۱۰۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا بهترين هاى شما، خوش اخلاق ترين هاى شمايند.۱۱۰۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را به بهترين هايتان آگاه سازم؟». گفتند: آرى، اى پيامبر خدا! فرمود: «بهترين شما، آنانى هستند كه عُمرهاشان درازتر و اخلاقشان نيكوتر باشد».۱۱۰۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در هنگام افطار روزه اش ـ ) امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را به بهترين هايتان آگاه سازم؟».

گفتند: آرى، اى پيامبر خدا!

فرمود: «آنانى كه خوش اخلاق تر و متواضع تر باشند؛ آنانى كه با مردم الفت مى گيرند و ديگران هم با آنان الفت دارند». .

۱۱۰۹۱.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ألا اُنَبِّئُكُم بِخِيارِكُم؟

قالوا : بَلى يا رَسولَ اللّهِ.

قالَ: أحسَنُكُم أخلاقا، المُوَطَّؤونَ أكنافا ، الَّذينَ يَألَفونَ ويُؤلَفونَ. ⁽¹⁾۱۱۰۹۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :سنن ابن ماجة عن أسماء بنت يزيد :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ألا اُنَبِّئُكُم بِخِيارِكُم؟ قالوا : بَلى يا رَسولَ اللّهِ ، قالَ : خِيارُكُمُ الَّذينَ إذا رُؤوا ذُكِرَ اللّهُ عز و جل . ⁽²⁾۱۱۰۹۳.عنه عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم مَن لَم يَترُك آخِرَتَهُ لِدُنياهُ ، ولا دُنياهُ لاِخِرَتِهِ ، ولَم يَكُن كَلاًّ عَلَى النّاسِ . ⁽³⁾۱۱۰۹۴.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم خَيرُكُم لِأَهلي مِن بَعدي . ⁽⁴⁾۱۱۰۹۵.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :صحيح البخاري عن أبي هريرة :إنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آلهيَتَقاضاهُ فَأَغلَظَ ، فَهَمَّ بِهِ أصحابُهُ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : دَعوهُ ؛ فَإِنَّ لِصاحِبِ الحَقِّ مَقالاً . ثُمَّ قالَ : أعطوهُ سِنّا مِثلَ سِنِّهِ .

قالوا : يا رَسولَ اللّهِ ، لا نَجِدُ إلاّ أمثَلَ مِن سِنِّهِ .

فَقالَ : أعطوهُ ، فَإِنَّ مِن خَيرِكُم أحسَنَكُم قَضاءً . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۹۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :سنن ابن ماجةـ به نقل از اسماء بنت يزيد ـ: پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را به بهترين هايتان آگاه سازم؟».

گفتند: آرى، اى پيامبر خدا! فرمود: «بهترين هاى شما، آنانى هستند كه ديدن آنان، خدا را به ياد آورد».۱۱۰۹۷.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه نه آخرتش را به خاطر دنيايش، و نه دنيايش را به خاطر آخرتش رها كند و سربار ديگران نباشد.۱۱۰۹۲.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه پس از من نسبت به اهل بيتم نيكوتر باشد.۱۱۰۹۳.امام صادق عليه السلام :صحيح البخارىـ به نقل از ابو هريره ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آلهآمد و از ايشان طلب خود را مى خواست، كه با خشونت، سخن گفت. اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله خواستند او را تنبيه كنند كه پيامبر خدا فرمود: «رهايش كنيد؛ همانا صاحب حق را سخنى است». سپس فرمود: «به او همتاى طلبش را بدهيد».

گفتند: اى پيامبر خدا! چيزى نداريم، مگر بهتر از [ حيوانِ ]هم سنّ مال او.

فرمود: «بدهيد . از بهترينِ شما، كسى است كه حقّ ديگرى را بهتر ادا كند». .

۱۱۰۹۴.امام صادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُمُ المُدافِعُ عَن عَشيرَتِهِ ، ما لَم يَأثَم . ⁽¹⁾۱۱۰۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم خَيرُكُم لِأَهلِهِ ، وأنَا خَيرُكُم لِأَهلي . ⁽²⁾۱۱۰۹۶.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم خَيرُكُم لِنِسائِهِ ولِبَناتِهِ . ⁽³⁾۱۱۰۹۷.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُكُم خِيارُكُم لِنِسائِهِم . ⁽⁴⁾۱۱۰۹۸.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :سُئِلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن خِيارِ العِبادِ ، فَقالَ : الَّذينَ إذا أحسَنُوا استَبشَروا ، وإذا أساؤُوا استَغفَروا ، وإذا اُعطوا شَكَروا ، وإذَا ابتُلوا صَبَروا ، وإذا غَضِبوا غَفَروا . ⁽⁵⁾.

۱۱۰۹۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه از فاميل (دودمان) خويش دفاع كند؛ تا وقتى كه گناهكار نگردد.۱۱۱۰۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، بهترينتان براى خانواده اش است و من، بهترينِ شما نسبت به خانواده ام هستم.۱۱۱۰۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه بهترينتان نسبت به زنان و دخترانش باشد.۱۱۱۰۲.الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه نسبت به زنانتان، بهترين باشد.۱۱۱۰۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام باقر عليه السلام :از پيامبر خدا درباره بهترين بندگان پرسيدند. فرمود: «آنانى كه چون نيكى كنند، خوشحال شوند؛ چون بدى كنند، آمرزش خواهند؛ چون عطا يابند، سپاس گويند؛ چون مبتلا شوند، صبر كنند؛ و چون خشمگين شوند، درگذرند». .

۱۱۰۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الأمالي عن ابن عبّاس :قيلَ : يا رَسولَ اللّهِ ، أيُّ الجُلَساءِ خَيرٌ؟ قالَ : مَن ذَكَّرَكُم بِاللّهِ رُؤيَتُهُ ، وزادَكُم في عِلمِكُم مَنطِقُهُ ، وذَكَّرَكُم بِالآخِرَةِ عَمَلُهُ . ⁽¹⁾۱۱۰۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم مَن رَضِيَ بِالفَقرِ .

خَيرُكُم مَنِ انفَرَدَ عَنِ النّاسِ وأحرَزَ وَرَعَهُ ودينَهُ .

خَيرُكُم مَن أعانَهُ اللّهُ عَلى نَفسِهِ فَمَلَكَها .

خَيرُكُم مَن عَرَفَ سُرعَةَ رِحلَتِهِ فَتَزَوَّدَ لَها .

خَيرُكُم مَن ذَكَّرَكُم بِاللّهِ رُؤيَتُهُ .

خَيرُكُم مَن دَعاكُم إلى فِعلِ الخَيرِ .

خَيرُكُمُ المُبَرَّأُ مِنَ العُيوبِ .

خَيرُكُمُ المُتَنَزِّهونَ عَنِ المَعاصي وَالذُّنوبِ . ⁽²⁾۱۱۱۰۰.امام صادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم مَن أطعَمَ الطَّعامَ ، وأفشَى السَّلامَ ، وصَلّى وَالنّاسُ نِيامٌ . ⁽³⁾.

۱۱۱۰۱.امام صادق عليه السلام :الأمالىـ به نقل از ابن عبّاس ـ: گفته شد: اى پيامبر خدا! كدام همنشينان بهترند؟ فرمود: «آنانى كه ديدنشان شما را به ياد خدا اندازد، گفتارشان دانش شما را بيفزايد، و كارشان شما را به ياد آخرت اندازد».۱۱۱۰۲.امام كاظم عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه به تنگدستى، راضى باشد.

بهترينِ شما، كسى است كه از مردم، گوشه بگيرد و پارسايى و دين خود را نگه دارد.

بهترينِ شما، كسى است كه خداوند، او را بر نفس خويش يارى دهد؛ پس مالك نفس خويش گردد.

بهترينِ شما، كسى است كه سرعت كوچ خويش را بشناسد و براى آن، توشه برگيرد.

بهترينِ شما، كسى است كه ديدنش، خدا را به ياد شما آورد.

بهترينِ شما، كسى است كه شما را به كار نيك فرا خواند.

بهترينِ شما، آن است كه از عيب ها پيراسته باشد.

بهترين شما، وارستگان از گناهان و عيب هايند.۱۱۱۰۳.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه [ به ديگران] طعام بدهد و سلام را آشكارا بگويد و آن گاه كه مردم در خواب اند، به نماز برخيزد. .

۱۱۱۰۴.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُكُم مَن أطعَمَ الطَّعامَ ورَدَّ السَّلامَ . ⁽¹⁾۱۱۱۰۵.عنه عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : إنَّ خِيارَكُم اُولُو النُّهى .

قيلَ : يا رَسولَ اللّهِ ، ومَن اُولُو النُّهى؟

قالَ : هُم اُولُو الأَخلاقِ الحَسَنَةِ وَالأَحلامِ الرَّزينَةِ وصِلَةِ الأَرحامِ ، وَالبَرَرَةُ بِالاُمَّهاتِ وَالآباءِ ، وَالمُتَعاهِدينَ لِلفُقَراءِ وَالجيرانِ وَاليَتامى ، ويُطعِمونَ الطَّعامَ ، ويُفشونَ السَّلامَ فِي العالَمِ ، ويُصَلّونَ وَالنّاسُ نِيامٌ غافِلونَ . ⁽²⁾۱۱۱۰۶.عنه عليه السلام :الكافي عن جابر بن عبد اللّه :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ألا اُخبِرُكُم بِخَيرِ رِجالِكُم؟

قُلنا : بَلى يا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : إنَّ مِن خَيرِ رِجالِكُمُ التَّقِيَّ النَّقِيَّ ، السَّمحَ الكَفَّينِ ، النَّقِيَّ الطَّرَفَينِ ، البَرَّ بِوالِدَيهِ ، ولا يُلجِئُ عِيالَهُ إلى غَيرِهِ . ⁽³⁾۱۱۱۰۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ( ـ لامرَأةٍ صائمةٍ تَسُبُّ جاريَةً لَها ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُكُم أزهَدُكُم فِي الدُّنيا ، وأرغَبُكُم فِي الآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۱۱۱۰۴.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :خِيارُكُم كُلُّ مُفتَنٍ تَوّابٍ . ⁽⁵⁾۱۱۱۰۵.امام على عليه السلام :مسند ابن حنبل عن أبي هريرة :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وَقَفَ عَلى ناسٍ جُلوسٍ ، فَقالَ : ألا أُخبِرُكُم بِخَيرِكُم مِن شَرِّكُم؟

فَسَكَتَ القَومُ ، فَأَعادَها ثَلاثَ مَرّاتٍ . فَقالَ رَجُلٌ مِنَ القَومِ : بَلى يا رَسولَ اللّهِ .

قالَ : خَيرُكُم مَن يُرجى خَيرُهُ ويُؤمَنُ شَرُّهُ ، وشَرُّكُم مَن لا يُرجى خَيرُهُ ولا يُؤمَنُ شَرُّهُ . ⁽⁶⁾.

۱۱۱۰۶.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه [ به ديگران] طعام بدهد و سلام را پاسخ بگويد.۱۱۱۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به زنى كه با زبان روزه كنيز خود را دشنام مى داد ) امام باقر عليه السلام :پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بهترين هاى شما، صاحبانِ خِرَدند».

گفتند: اى پيامبر خدا! صاحبان خرد كيان اند؟

فرمود: «صاحبان اخلاق نيك و افكار سنگين و صله ارحام، نيكى كنندگان به مادران و پدران، و رسيدگى كنندگان به تهيدستان و همسايگان و يتيمان، و آنان كه [ به ديگران ]طعام مى دهند و به همه سلام مى كنند و آن گاه كه مردم خواب و غافل اند، نماز مى خوانند».۱۱۱۰۸.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پيامبر خدا فرمود: «آيا شما را به بهترين مردانتان خبر دهم؟» .

گفتيم: آرى، اى پيامبر خدا!

فرمود: «از بهترين مردان شما، كسى است كه پرهيزگار، پاك، دستانش بخشنده، پاك دهان ، پاكدامن ، و نيكوكار به پدر و مادر خود باشد و خانواده خود را به ديگران وا نگذارد».۱۱۱۰۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، كسى است كه در دنيا پارساتر و به آخرت دلبسته تر باشد.۱۱۱۱۰.فاطمةُ الزَّهراءُ عليها السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترينِ شما، هر آزموده شده ⁽¹⁾(گناهكار) بسيار توبه كننده است .۱۱۱۱۱.الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام ( ـ كانَ مِن دُعائهِ إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ ـ ) مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا بالاى سر گروهى كه نشسته بودند، ايستاد و فرمود: «آيا شما را خبر بدهم كه بهترينِ شما و بدترينِ شما كيان اند؟» .

آن گروه، ساكت ماندند. پيامبر صلى الله عليه و آله سخن خويش را سه بار تكرار كرد. پس مردى از آن گروه گفت: آرى، اى پيامبر خدا!

فرمود: «بهترينِ شما، كسى است كه [ ديگران] به خير او اميدوار و از شرّ او ايمن باشند؛ و بدترينِ شما، كسى است كه به خير او اميد نباشد و از شرّ او آسودگى نباشد». .

۱۱۱۱۲.الإمامُ الباقرُ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلامـ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلى مُقَدَّمَتِهِ إلى صِفّينَ ـ: اِتَّقِ اللّهَ في كُلِّ مُمسى ومُصبَحٍ . . . قَد وَلَّيتُكَ هذَا الجُندَ فَلا تَستَذِلَّنَّهُم ولا تَستَطِل عَلَيهِم ؛ فَإِنَّ خَيرَكُم أتقاكُم . تَعلَّم مِن عالِمِهِم وعَلِّم جاهِلَهُم ، وَاحلُم عَن سَفيهِهِم ؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ وكَفِّ الأَذى وَالجَهلِ . ⁽¹⁾۱۱۱۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ خِيارَكُمُ الَّذينَ إذا نُظِرَ إلَيهِم ذُكِرَ اللّهُ . ⁽²⁾۱۱۱۰۹.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :خِيارُكُم سُمَحاؤُكُم ، وشِرارُكُم بُخَلاؤُكُم . ⁽³⁾.

۱۱۱۱۰.فاطمه زهرا عليها السلام :امام على عليه السلامـ خطاب به زياد بن نضر، آن گاه كه او را پيشاپيش سپاهش به صفّين اعزام كرد ـ: هر شامگاه و صبحگاه، از خدا پروا داشته باش... . تو را سرپرست اين سپاه قرار دادم؛ مبادا آنان را به خوارى بكشى و بر آنان زور بگويى! همانا بهترينِ شما، پرهيزگارترينِ شماست. از دانايشان دانش بياموز، به جاهلشان دانش بياموزان، و با نابخردشان بردبارى كن؛ همانا خير را با دانش و پرهيز از آزار و نادانى، به دست مى آورى.۱۱۱۱۱.امام زين العابدين عليه السلام ( ـ در دعاى خود به هنگام حلول ماه رمضان ـ ) امام على عليه السلام :بهترين هاى شما، آنانى هستند كه چون ديگران به آنها بنگرند، خدا ياد شود.۱۱۱۱۲.امام باقر عليه السلام :امام صادق عليه السلام :بهترين هاى شما، بخشندگان شمايند و بدترين هاى شما، بخيلان شما. .

الفصل الخامس : آثار الخير۵ / ۱آثارُ الـحَسَنا تِأ ـ الإِحسانُ إلَى النَّفسِالكتاب«إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا . ⁽¹⁾»

الحديث۱۱۱۱۸.عنه عليه السلام :نثر الدرّ :قالَ [عَلِيٌّ عليه السلام] يَوما : ما أحسَنتُ إلى أحَدٍ قَطُّ ! فَرَفَعَ النّاسُ رُؤوسَهُم تَعَجُّبا ، فَقَرَأَ : «إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا . ⁽²⁾» ۱۱۱۱۹.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إنَّكَ إن أحسَنتَ فَنَفسَكَ تُكرِمُ ، وإلَيها تُحسِنُ ؛ إنَّكَ إن أسَأتَ فَنَفسَكَ تَمتَهِنُ وإيّاها تَغبِنُ . ⁽³⁾.

فصل پنجم: آثار نيكى

۵ / ۱آثار كارهاى نيك

الف ـ نيكى به خويشتن

فصل پنجم: آثار نيكى۵ / ۱آثار كارهاى نيكالف ـ نيكى به خويشتنقرآن«اگر نيكى كرديد، به خودتان نيكى كرده ايد و اگر بدى كرديد، به خودتان بد كرده ايد » .

حديث۱۱۱۲۱.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :نثر الدرّ:روزى، [ على عليه السلام] فرمود: «من هرگز به هيچ كس خوبى نكرده ام!» . مردم، سرهاى خود را از روى شگفتى بلند كردند. وى[ عليه السلام ]اين آيه را خواند: «اگر نيكى كرديد، به خودتان نيكى كرده ايد و اگر بدى كرديد، به خودتان بد كرده ايد» .۱۱۱۲۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :به يقين، اگر نيكى كنى، خودت را گرامى داشته و به خويشتن نيكى كرده اى و اگر بدى كنى، خود را فرومايه ساخته و به زيان خويش كار كرده اى .

.

۱۱۱۲۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: كُلُّ مُصطَنِعِ عارِفَةٍ فَإِنَّما يَصنَعُ إلى نَفسِهِ ، فَلا تَلتَمِس مِن غَيرِكَ شُكرَ ما أتَيتَهُ إلى نَفسِكَ ، وتَمَّمتَ بِهِ لَذَّتَكَ ، ووَقَيتَ بِهِ عِرضَكَ . ⁽¹⁾۱۱۱۲۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن فَعَلَ مَعروفا فَإِنَّما صَنَعَ الخَيرَ لِنَفسِهِ ، ولا يَطلُبُ مِن غَيرِهِ شُكرَ ما أولاهُ لِنَفسِهِ ، ولكِن عَلى مَن اُنعِمَ عَلَيهِ أن يَشكُرَ النِّعمَةَ لِمُنعِمِها ، فَإِن لَم يَفعَل فَقَد كَفَرَها . ⁽²⁾۱۱۱۲۵.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن شَكَرَ كانَ كَريما ، ومَن عَلِمَ أنَّ ما صَنَعَ إنَّما صَنَعَ إلى نَفسِهِ لَم يَستَبطِ النّاسَ في شُكرِهِم ، ولَم يَستَزِدهُم في مَوَدَّتِهِم ، فَلا تَلتَمِس مِن غَيرِكَ شُكرَ ما أتَيتَ إلى نَفسِكَ ووَقَيتَ بِهِ عِرضَكَ . ⁽³⁾۱۱۱۲۱.امام صادق عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلامـ في رِسالَتِهِ إلى أصحابِهِ ـ: أحسِنوا إلى أنفُسِكُم مَا استَطَعتُم ، فَإِن أحسَنتُم أحسَنتُم لِأَنفُسِكُم ، وإن أسَأتُم فَلَها . ⁽⁴⁾۱۱۱۲۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ أيضا ـ: مَن سَرَّهُ أن يُبلِغَ إلى نَفسِهِ فِي الإِحسانِ فَليُطِعِ اللّهَ ، فَإِنَّهُ مَن أطاعَ اللّهَ فَقَد أبلَغَ إلى نَفسِهِ فِي الإِحسانِ . وإيّاكُم و مَعاصِيَ اللّهِ أن تَركَبوها! فَإِنَّهُ مَنِ انتَهَكَ مَعاصِيَ اللّهِ فَرَكِبَها فَقَد أبلَغَ فِي الإِساءَةِ إلى نَفسِهِ .

ولَيسَ بَينَ الإِحسانِ وَالإِساءَةِ مَنزِلَةٌ ، فَلِأَهلِ الإِحسانِ عِندَ رَبِّهِمُ الجَنَّةُ ، ولِأَهلِ الإِساءَةِ عِندَ رَبِّهِمُ النّارُ . ⁽⁵⁾.

۱۱۱۲۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: هر كه كار نيك انجام مى دهد، به خودش نيكى مى كند. پس، از ديگرى نخواه كه سپاسگزار چيزى باشد كه براى خود كرده اى و لذّت خويش را با آن كامل ساخته اى و آبروى خودت را با آن حفظ نموده اى.۱۱۱۲۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كه نيكى كند، به خويش نيكى كرده است و نبايد از ديگرى بخواهد كه سپاسگزار كارى باشد كه براى خود كرده است؛ ليكن بر كسى كه نعمتى مى يابد، سزاوار است كه سپاس آن نعمت را درباره صاحب نعمت ادا كند، كه اگر چنين نكند، آن نعمت را ناسپاسى كرده است.۱۱۱۲۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس سپاسگزارى كند، بزرگوار خواهد بود و هر كس بداند كه آنچه كرده است، براى خويشتن كرده، مردم را به ناسپاسى، نسبت نمى دهد و خواستار افزونى موّدت آنان نمى شود. پس سپاس آنچه را به خويش كرده اى و با آن آبروى خود را حفظ كرده اى، از ديگرى مخواه.۱۱۱۲۶.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در نامه اش به اصحاب خود ـ: تا مى توانيد، به خودتان نيكى كنيد؛ چرا كه اگر نيكى كنيد ، به خودتان كرده ايد و اگر بدى كنيد، به خودتان بد كرده ايد.۱۱۱۲۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام صادق عليه السلامـ در همان نامه ـ: هر كه به كمال رساندنِ خويش ، خوشحالش مى سازد ، فرمانبردار خدا باشد؛ چرا كه هر كه از خدا اطاعت كند، نهايت نيكى را به خويش كرده است. و از ارتكاب معصيت هاى خدا بپرهيزيد؛ چرا كه هر كس پرده درى نمايد و خدا را نافرمانى كند، نهايت بدى را به خود كرده است.

بين نيكى و بدى، جايگاهى نيست؛ پاداش نيكوكاران نزد پروردگارشان، بهشت است و كيفر بدكاران نزد پروردگارشان، آتش. .

ب ـ ذَهابُ السَّيِّئاتِالكتاب«وَ أَقِمِ الصَّلَوةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِّنَ الَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَـتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّـئَاتِ ذَ لِكَ ذِكْرَى لِلذَّ كِرِينَ . ⁽¹⁾»

الحديث۱۱۱۲۹.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِمَن سَأَلَهُ : هَل يَنفَعُ البِرُّ بَعدَ الفُجورِ؟ ـ: نَعَم ؛ إنَّ التَّوبَةَ تَغسِلُ الحَوبَةَ ، وإنَّ الحَسَناتِ يُذهِبنَ السَّيِّئاتِ . ⁽²⁾۱۱۱۳۰.عنه عليه السلام ( ـ في صفةِ المؤمنِ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :اِتَّقِ اللّهَ حَيثُما كُنتَ ، وأتبِعِ السَّيِّئَةَ الحَسَنَةَ تَمحُها ، وخالِقِ النّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ . ⁽³⁾۱۱۱۳۱.عنه عليه السلام :مسند ابن حنبل عن أبي ذرّ :قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، أوصِني ، قالَ : إذا عَمِلتَ سَيِّئَةً فَأَتبِعها حَسَنَةً تَمحُها .

قالَ : قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، أمِنَ الحَسَناتِ لا إلهَ إلاَّ اللّهُ؟ قالَ : هِيَ أفضَلُ الحَسَناتِ . ⁽⁴⁾.

ب ـ از بين رفتن گناهاناشاره

اشاره

ب ـ از بين رفتن گناهانقرآن«و نماز را در دو طرف روز و اوايل شب، بر پادار. همانا كارهاى نيك، گناهان را از بين مى برند. اين، يادآورى براى كسانى است كه اهل ياد باشند » .

حديث۱۱۱۳۲.امام حسن عليه السلام ( ـ به نقل از دايى خود هند ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به كسى كه پرسيد: آيا پس از گناه، نيكى سود مى بخشد؟ ـ: آرى؛ توبه، گناه را مى شويد و نيكى ها، بدى ها را از بين مى برند.۱۱۲۶۰.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ لَمّا رُئيَ حَزينا فسُئلَ عن عِلَّتِهِ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر جا كه هستى، از خدا پروا كن و پس از گناه، نيكى كن تا آن را بزدايد، و با مردم با اخلاقى نيكو رفتار كن.۱۱۲۵۹.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابوذر ـ: گفتم اى پيامبر خدا! مرا سفارش كن. فرمود: «هر گاه كار بدى كردى، پس از آن، كار نيك كن تا آن را بزدايد».

گفتم: اى پيامبر خدا! آيا [ گفتن] «لا إله إلاّ اللّه » از كارهاى نيك است؟ فرمود: «اين، بهترينِ نيكى هاست».

.

۱۱۲۵۸.عنه صلى الله عليه و آله :حلية الأولياء عن أبي ذرّ :قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، عَلِّمني عَمَلاً يُقَرِّبُني مِنَ الجَنَّةِ ويُباعِدُني مِنَ النّارِ .

قالَ : إذا عَمِلتَ سَيِّئَةً فَاعمَل حَسَنَةً ؛ فَإِنَّها عَشرُ أمثالِها .

قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، لا إلهَ إلاَّ اللّهُ مِنَ الحَسَناتِ؟

قالَ : هِيَ أحسَنُ الحَسَناتِ كُفؤا . ⁽¹⁾۱۱۲۵۷.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أحسَنَ في ما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ غَفَرَ اللّهُ لِما مَضى وما بَقِيَ ، ومَن أساءَ في ما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ اُخِذَ في ما مَضى وفي ما بَقِيَ . ⁽²⁾۱۱۲۵۶.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :الإِساءَةُ يَمحاهَا الإِحسانُ . ⁽³⁾۱۱۲۵۵.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل يُكَفِّرُ بِكُلِّ حَسَنَةٍ سَيِّئَةً ، قالَ اللّهُ عز و جل : «إِنَّ الْحَسَنَـتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ . ⁽⁴⁾» ۱۱۲۵۴.امام على عليه السلام ( ـ به علاء بن زياد وقتى خانه وسيع او را ديد ـ ) الإمام الصادق عليه السلامـ لِأَبِي النُّعمانِ ـ: أحسِن ؛ فَإِنّي لَم أرَ أشَدَّ طَلَبا ولا أسرَعَ دَرَكا مِن حَسَنَةٍ مُحدَثَةٍ لِذَنبٍ قَديمٍ ، إنَّ اللّهَ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ يَقولُ : «إِنَّ الْحَسَنَـتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَ لِكَ ذِكْرَى لِلذَّ كِرِينَ ⁽⁵⁾» . ⁽⁶⁾.

۱۱۲۵۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حلية الأولياءـ به نقل از ابوذر ـ: گفتم: اى پيامبر خدا! به من كارى بياموز كه مرا به بهشت نزديك كند و از آتش دور سازد.

فرمود: «هر گاه كار بدى كردى، كار نيكى انجام بده؛ چرا كه پاداش آن، ده برابر است» .

گفتم: اى پيامبر خدا! آيا [ گفتن] «لا إله إلاّ اللّه » هم از كارهاى نيك است؟

فرمود: «اين، همتاى بهترين نيكى هاست».۱۱۲۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه در باقيمانده عمرش كار نيك كند، خداوند، گناهان گذشته و باقيمانده عمر او را مى بخشايد؛ و هر كه در باقيمانده عمرش گناه كند، نسبت به گذشته و آينده عمرش مؤاخذه مى شود.۱۱۲۵۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ لِعلاءِ بنِ زيادٍ، لمّا رَأىَ سَعَةَ دارِهِ ـ ) امام على عليه السلام :نيكى، بدى را از بين مى برد.۱۱۲۵۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خداوند با هر نيكى، يك بدى را مى پوشاند. خداوند فرموده است: «همانا كارهاى نيك، گناهان را از بين مى برند» .۱۱۲۵۲.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ خطاب به ابو نعمان ـ: نيكى كن، كه من هيچ چيز را جوياتر و رسنده تر [ و جبران كننده تر] از كار نيكِ تازه اى نديدم كه از پىِ گناهى كهنه انجام مى گيرد. خداى متعال مى فرمايد: «همانا كارهاى نيك ، گناهان را از بين مى برند. اين، يادآورى براى كسانى است كه اهل ياد باشند» . .

۱۱۲۵۱.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :لا تَستَحقِرَنَّ سَيِّئَةً ؛ فَإِنَّها سَتَسوؤُكَ يَوما ، ولا تَحقِرَنَّ حَسَنَةً وإن صَغُرَت عِندَكَ وقَلَّت في عَينِكَ ؛ فَإِنَّها سَتَسُرُّكَ يَوما ، وَاعلَم أنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أضَرَّ عاقِبَةً ولا أسرَعَ نَدامَةً مِنَ الخَطيئَةِ .

وإنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أشَدَّ طَلَبا ولا أسرَعَ دَرَكا لِلخَطيئَةِ مِنَ الحَسَنَةِ ، أما إنَّها لَتُدرِكُ الذَّنبَ العَظيمَ القَديمَ المَنسِيَّ عِندَ عامِلِهِ فَتَجتَذِبُهُ وتُسقِطُهُ وتَذهَبُ بِهِ بَعدَ إثباتِهِ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ سُبحانَهُ : «إِنَّ الْحَسَنَـتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَ لِكَ ذِكْرَى لِلذَّ كِرِينَ . ⁽¹⁾» ۱۱۲۵۰.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلامـ في قَولِ اللّهِ عز و جل : «إِنَّ الْحَسَنَـتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ» ـصَلاةُ المُؤمِنِ بِاللَّيلِ تَذهَبُ بِما عَمِلَ مِن ذَنبٍ بِالنَّهارِ . ⁽²⁾۱۱۲۵۱.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن خَلا بِعَمَلٍ فَليَنظُر فيهِ؛ فَإِن كانَ حَسَنا جَميلاً فَليَمضِ عَلَيهِ ، وإن كانَ سَيِّئا قَبيحا فَليَجتَنِبهُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل أولى بِالوَفاءِ وَالزِّيادَةِ . ومَن عَمِلَ سَيِّئَةً فِي السِّرِّ فَليَعمَل حَسَنَةً فِي السِّرِّ ، ومَن عَمِلَ سَيِّئَةً فِي العَلانِيَةِ فَليَعمَل حَسَنَةً فِي العَلانِيَةِ . ⁽³⁾.

۱۱۲۵۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هيچ گناهى را كوچك مشمار؛ چرا كه روزى، تو را ناراحت خواهد كرد، و هيچ حسنه اى را، هر چند در نزد تو كوچك و در چشم تو اندك باشد، كوچك مشمار؛ چرا كه روزى،تو را شاد خواهد كرد. و بدان كه هيچ چيزى همچون گناه، سرانجامى زيانبارتر و ندامت آورتر ندارد و هيچ چيزى همچون نيكى، جوياتر و جبران كننده تر براى گناه نيست.

همانا نيكى، گناه بزرگِ ديرين و فراموش شده نزد گناهكار را در مى يابد و آن را مى گيرد و ساقط مى كند و پس از اثباتش، آن را از بين مى برد، و اين، همان سخن خداى سبحان است كه: «همانا كارهاى نيك، گناهان را از بين مى برند. اين ، يادآورى براى كسانى است كه اهل ياد باشند» .۱۱۲۴۹.الخصال ( ـ به نقل از ابو الحسن الحذّاء ـ ) امام صادق عليه السلامـ درباره سخن خداوند: «همانا كارهاى نيك، گناهان را از بين مى برند» ـ: نماز شب مؤمن، گناه روزانه او را از بين مى برد.۱۱۲۴۸.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هر كس كه كارى انجام داد، در آن به دقّت بنگرد؛ اگر نيكو و زيبا بود، آن را ادامه دهد و اگر بد و زشت بود، از آن پرهيز كند. همانا خداوند، به وفا[ ى به عهد] و افزون دادن[ِ پاداش]، سزاوارتر است.

و هر كس در نهان، كار بدى كرده، در نهان، كار نيكى كند و هر كه آشكارا كار بدى كرده، در آشكارا كار نيكى انجام دهد. .

۱۱۲۴۷.امام صادق عليه السلام :معاني الأخبار عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام :كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ يَقولُ : وَيلٌ لِمَن غَلَبَت آحادُهُ أعشارَهُ!

فَقُلتُ لَهُ : وكَيفَ هذا؟

فَقالَ : أما سَمِعتَ اللّهَ عز و جل يَقولُ : «مَن جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا ⁽¹⁾» فَالحَسَنَةُ الواحِدَةُ إذا عَمِلَها كُتِبَت لَهُ عَشرا ، وَالسَّيِّئَةُ الواحِدَةُ إذا عَمِلَها كُتِبَت لَهُ واحِدَةً ، فَنَعوذُ بِاللّهِ مِمَّن يَرتَكِبُ في يَومٍ واحِدٍ عَشرَ سَيِّئاتٍ ، ولا تَكونُ لَهُ حَسَنَةٌ واحِدَةٌ فَتَغلِبَ حَسَناتِهِ سَيِّئاتُهُ . ⁽²⁾۱۱۲۴۶.امام باقر يا امام صادق عليهما السلام :الإمام الصادق عليه السلام :كانَ في ما وَعَظَ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ بِهِ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلامأن قالَ لَهُ : . . . يا عيسى ، اِغسِل بِالماءِ مِنكَ ما ظَهَرَ ، وداوِ بِالحَسَناتِ ما بَطَنَ ؛ فَإِنَّكَ إلَيَ راجِعٌ . ⁽³⁾۱۱۲۴۵.امام على عليه السلام :الكافي عن عليّ بن عيسى رفعه :إنَّ موسى عليه السلام ناجاهُ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ : . . . يا موسى ، إنَّ الحَسَنَةَ عَشَرَةُ أضعافٍ ، ومِنَ السَّيِّئَةِ الواحِدَةِ الهَلاكُ . لا تُشرِك بي ؛ لا يَحِلُّ لَكَ أن تُشرِكَ بي . قارِب وسَدِّد ، وَادعُ دُعاءَ الطّامِعِ الرّاغِبِ في ما عِندي ، النّادِمِ عَلى ما قَدَّمَت يَداهُ ؛ فَإِنَّ سَوادَ اللَّيلِ يَمحوهُ النَّهارُ ، وكَذلِكَ السَّيِّئَةُ تَمحوهَا الحَسَنَةُ ، وعَشوَةُ اللَّيلِ تَأتي عَلى ضَوءِ النَّهارِ ، وكَذلِكَ السَّيِّئَةُ تَأتي عَلَى الحَسَنَةِ الجَليلَةِ فَتُسَوِّدُها . ⁽⁴⁾.

۱۱۲۴۹.الخصال عن أبى الحسنِ الحذّاءُ :معانى الأخبارـ به نقل از هشام بن سالم، از امام صادق عليه السلام ـ: «امام زين العابدين عليه السلام مى فرمود: واى بر آن كه يك هايش بر ده هايش غلبه كند ».

پرسيدم: اين چگونه است؟

فرمود: «آيا نشنيده اى كه خداوند مى فرمايد: «هر كس حسنه اى (كار نيكى)، آوَرَد، ده برابر پاداش دارد و هر كس بدى كند، جز همانند آن، كيفر نمى بيند» ؟ پس اگر يك حسنه انجام دهد، ده حسنه برايش نوشته مى شود؛ ولى اگر يك گناه انجام دهد، همان يك گناه براى او نوشته مى شود. پس پناه مى بريم به خدا از كسى كه روزى ، ده گناه انجام مى دهد و حتّى يك كار نيك هم انجام نمى دهد كه حسناتش، سيّئاتش را از بين ببرند».۱۱۲۴۸.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام:از جمله مواعظ خداوند متعال به حضرت عيسى عليه السلاماين بود كه به او فرمود: «اى عيسى! برونِ خود را با آب، و درون خويش را با حسنات، شستشو بده؛ همانا تو به سوى من برمى گردى».۱۱۲۴۷.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الكافىـ به نقل از على بن عيسى ـ: خداوند با موسى عليه السلامسخن گفت . از جمله آن سخنان اين بود: «... اى موسى! نيكى، ده برابر است و هلاكت، از يك گناه است. براى من، شريك قرار مده كه براى تو شرك ورزيدن، روا نيست. به من نزديك شو و كار استوار (درست) انجام بده و دعا كن، همچون دعاى كسى كه به آنچه پيش من است، طمع و علاقه دارد و بر آنچه انجام داده، پشيمان است؛ چرا كه روز، تاريكى شب را از بين مى برد و نيكى نيز همين گونه بدى را مى زدايد؛ و تاريكى شب، روشنايى روز را در بر مى گيرد و گناه نيز همين گونه نيكىِ بزرگ را در برگرفته، آن را سياه مى كند». .

ج ـ مَحَبَّةُ اللّهِالكتاب« وَأَحْسِنُواْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ . ⁽¹⁾»

« فَـئَاتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْأَخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ . ⁽²⁾»

الحديث۱۱۲۴۱.امام على عليه السلام :الإرشاد عن عبد الرزّاق :جَعَلَت جارِيَةٌ لِعَلِيِ بنِ الحُسَينِ عليهماالسلامتَسكُبُ عَلَيهِ الماءَ لِيَتَهَيَّأَ لِلصَّلاةِ ، فَنَعَسَت فَسَقَطَ الإِبريقُ مِن يَدِ الجارِيَةِ فَشَجَّهُ .

فَرَفَعَ رَأسَهُ إلَيها .

فَقالَت لَهُ الجارِيَةُ : إنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ : « وَالْكاظِمِينَ الْغَيْظَ » .

قالَ : قَد كَظَمتُ غَيظي .

قالَت : « وَ الْعافِينَ عَنِ النَّاسِ » .

قالَ لَها : عَفَا اللّهُ عَنكِ .

قالَت : « وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ⁽³⁾» .

قالَ : اِذهَبي فَأَنتِ حُرَّةٌ . ⁽⁴⁾.

ج ـ محبّت خدا

ج ـ محبّت خداقرآن«و نيكى كنيد؛ همانا خداوند، نيكوكاران را دوست مى دارد » .

«پس خداوند، پاداش دنيا و پاداش نيك آخرت را به آنان عطا كرد و خداوند، نيكوكاران را دوست مى دارد » .

حديث۱۱۲۴۲.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإرشادـ به نقل از عبد الرزّاق ـ: كنيز امام زين العابدين عليه السلامبراى ايشان آب مى ريخت تا امام عليه السلامبراى نماز آماده شود. چُرت، كنيز را فراگرفت. آفتابه از دست او افتاد و امام عليه السلام را زخمى كرد.

امام عليه السلام سر بلند كرد و به او نگريست.

كنيز گفت: خداوند مى فرمايد: «و فرو خورندگان خشم» .

فرمود: خشمم را فرو خوردم.

كنيز گفت: «و عفوكنندگان مردم» .

به او فرمود: خدا تو را ببخشايد.

كنيز گفت: «و خداوند، نيكوكاران را دوست مى دارد» .

فرمود: برو، تو آزادى.

.

د ـ حُسنُ الجَزاءِالكتاب« فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ . ⁽¹⁾»

« يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدَا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفُ بِالْعِبَادِ . ⁽²⁾»

« وَ مَا تُقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَ أَعْظَمَ أَجْرًا وَ اسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمُ . ⁽³⁾»

« وَ لِلَّهِ مَا فِى السَّمَـوَ تِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ لِيَجْزِىَ الَّذِينَ أَسَـئُواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ يَجْزِىَ الَّذِينَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَى . ⁽⁴⁾»

« هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَـنِ إِلاَّ الاْءِحْسَـنُ . ⁽⁵⁾»

« إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ . ⁽⁶⁾»

« لَـكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّـتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ خَــلِدِينَ فِيهَا نُزُلاً مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ لِّلْأَبْرَارِ . ⁽⁷⁾»

« إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا . ⁽⁸⁾»

.

د ـ پاداش نيك

د ـ پاداش نيكقرآن«هر كس همسنگ ذرّه اى نيكى كند، آن را مى بيند » .

«[ قيامت،] روزى است كه هر كس، هر كار نيك و بدى را كه انجام داده، حاضر مى بيند و دوست مى دارد كه ميان او و آنها (كارهاى بد) فاصله اى زياد باشد. خداوند، شما را از [ كيفر ]خويش برحذر مى دارد و خداوند به بندگان، مهربان است » .

«و هر كار نيكى كه براى خود، پيش فرستيد، آن را نزد خداوند مى يابيد؛ او بهتر و پاداشش بزرگ تر است. از خدا آمرزش بطلبيد؛ همانا خداوند، آمرزنده مهربان است » .

«و آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است، از آنِ خداست، تا بدكاران را به سبب كرده هايشان، كيفر دهد و نيكوكاران را پاداش نيكو عطا نمايد » .

«آيا پاداش نيكى، جز نيكى است؟ » .

«نيكان، در نعمت اند » .

«ليكن آنان كه از پروردگارشان پروا كردند، براى آنان باغ هايى است كه از زير درختانش نهرها جارى اند [ و] همواره در آنها جاويدان اند. اين، ضيافتْ خانه اى از سوى خداست و آنچه نزد خداوند است، براى نيكان، بهتر است » .

«نيكان، از جامى مى نوشند كه آميخته آن، كافور است » .

.

« رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِى لِلاْءِيمَـنِ أَنْ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَـئَامَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ . ⁽¹⁾»

الحديث۱۱۲۲۷.امام على عليه السلام ( ـ در توصيف منافقان ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المَوتُ يَأتيكُم بَغتَةً ، فَمَن يَزرَع خَيرا يَحصِد غِبطَةً ، ومَن يَزرَع شَرّا يَحصِد نَدامَةً . ⁽²⁾۱۱۲۲۶.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آلهفي وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ : يا أبا ذَرٍّ ... مَن يَزرَع خَيرا يوشِك أن يَحصِدَ خَيرا . ⁽³⁾۱۱۲۲۵.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :طوبى لِمَن طالَ عُمُرُهُ وحَسُنَ عَمَلُهُ ؛ فَحَسُنَ مُنقَلَبُهُ إذ رَضِيَ عَنهُ رَبُّهُ ! ⁽⁴⁾۱۱۲۲۹.نهج البلاغة :عنه صلى الله عليه و آله :لَن يَشبَعَ المُؤمِنُ مِن خَيرٍ يَسمَعُهُ حَتّى يَكونَ مُنتَهاهُ الجَنَّةَ . ⁽⁵⁾۱۱۲۲۸.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :مَن أماطَ عَن طَريقِ المُسلِمينَ ما يُؤذيهِم كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ قِراءَةِ أربَعِمِائَةِ آيَةٍ ، كُلُّ حَرفٍ مِنها بِعَشرِ حَسَناتٍ . ⁽⁶⁾۱۱۲۲۷.عنه عليه السلام ( ـ في صِفةِ المنافقينَ ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :مَن أماطَ أذىً عَن طَريقِ المُسلِمينَ كُتِبَ لَهُ حَسَنَةٌ ، ومَن تُقُبِّلَت لَهُ حَسَنَةٌ دَخَلَ الجَنَّةَ . ⁽⁷⁾.

«پروردگارا! ما منادى اى را شنيديم كه به ايمان فرا مى خواند كه: «به پروردگارتان ايمان آوريد». پس ايمان آورديم. پروردگارا! پس گناهان ما را بيامرز و از خطاهايمان درگذر و ما را با نيكان، بميران » .

حديث۱۱۲۲۴.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مرگ، ناگهان به سراغ شما مى آيد. پس هر كه نيكى بكارد، سعادت دِرو مى كند و هر كه بدى بكارد، ندامت دِرو مى نمايد.۱۱۲۲۳.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در وصيّتش به ابوذر ـ: اى ابوذر!... هر كه نيكى بكارد، اميد است كه نيكى بِدرَوَد.۱۱۲۲۲.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوشا آن كه عمرش طولانى و كارش نيك باشد، كه سرانجامش نيز خوب خواهد بود؛ چرا كه پروردگارش از او خرسند است.۱۱۲۲۱.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمن، هرگز از خيرى كه مى شنود، سير نمى شود، تا آن كه سرانجامش بهشت باشد.۱۱۲۲۰.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس چيزى را كه مايه آزار مسلمانان است، از سر راهشان بردارد، خداوند، پاداش خواندن چهارصد آيه براى او مى نويسد كه هر حرف آن آيه ها، ده حسنه ثواب دارد.۱۱۲۱۹.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس، آزار دهنده اى را از سر راه مسلمانان بردارد، براى او يك حسنه نوشته مى شود و هر كس يك كار نيك از او پذيرفته شود، به بهشت مى رود. .

۱۱۲۱۸.امام على عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :مَن أماطَ أذىً عَن طَريقِ مَكَّةَ كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَسَنَةً ، ومَن كَتَبَ لَهُ حَسَنَةً لَم يُعَذِّبهُ . ⁽¹⁾۱۱۲۱۷.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :وَاللّهِ لَتَموتونَ كَما تَنامونَ ، ولَتُبعَثونَ كَما تَستَيقِظونَ ، ولَتُحاسَبونَ كَما تَعمَلونَ ، ولَتُجزَونَ بِالإِحسانِ إحسانا وبِالسّوءِ سوءا ، وإنَّهَا الجَنَّةُ أبَدا والنّارُ أبَدا . ⁽²⁾۱۱۲۲۴.عنه عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :أنزَلَ اللّهُ هذِهِ الآيَةَ مُسَجَّلَةً لِلكافِرِ وَالمُسلِمِ : « هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَـنِ إِلاَّ الاْءِحْسَـنُ ⁽³⁾» . ⁽⁴⁾۱۱۲۲۳.عنه عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلامـ في قَولِ اللّهِ عز و جل : « هَلْ جَزَآءُ الاْءِحْسَـنِ إِلاَّ الاْءِحْسَـنُ » ـ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ : إنَّ اللّهَ عز و جل قالَ : ما جَزاءُ مَن أنعَمتُ عَلَيهِ بِالتَّوحيدِ إلاَّ الجَنَّةَ . ⁽⁵⁾.

۱۱۲۲۲.عنه عليه السلام :امام صادق عليه السلام :هر كس از راه مكّه، آزاردهنده اى را بردارد، خداوند براى او يك حسنه مى نويسد و خدا براى هر كه يك حسنه بنويسد، عذابش نمى كند.۱۱۲۲۱.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به خدا سوگند، مى ميريد، آن گونه كه مى خوابيد؛ و برانگيخته مى شويد، آن سان كه بيدار مى شويد؛ و محاسبه مى شويد، آن چنان كه عمل مى كنيد؛ و براى خوبى، پاداش خوب مى يابيد و براى بدى، كيفر بد مى بينيد و آن، بهشت جاويدان است، يا آتش ابدى.۱۱۲۲۰.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند، اين آيه را نازل كرد، كه براى كافر و مسلمان، ثابت است: «آيا پاداش نيكى، جز نيكى است؟» .۱۱۲۱۹.عنه عليه السلام :امام على عليه السلامـ درباره اين سخن خداوند كه: «آيا پاداش نيكى، جز نيكى است» ـ: از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود: «خداوند فرموده است: پاداش كسى كه نعمت توحيد را بر او ارزانى داشته ام، جز بهشت نيست ». .

۱۱۲۱۸.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن قَدَّمَ خَيرا وَجَدَهُ . ⁽¹⁾۱۱۲۱۷.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن زَرَعَ خَيرا حَصَدَ أجرا . ⁽²⁾۱۱۲۱۶.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :إنَّ ما تُقَدِّمُ مِن خَيرٍ يَكُن لَكَ ذُخرُهُ ، وما تُؤَخِّرُهُ يَكُن لِغَيرِكَ خَيرُهُ . ⁽³⁾۱۱۲۱۵.امام على عليه السلام ( ـ در نامه خود به معاويه ـ ) عنه عليه السلام :الخَيرُ لا يَفنى . ⁽⁴⁾۱۱۲۱۴.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :قَدِّموا خَيرا تَغنَموا ، وأخلِصوا أعمالَكُم تَسعَدوا . ⁽⁵⁾۱۱۲۱۳.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن قَدَّمَ الخَيرَ غَنِمَ . ⁽⁶⁾۱۱۲۱۶.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :فِعلُ الخَيرِ ذَخيرَةٌ باقِيَةٌ ، وثَمَرَةٌ زاكِيَةٌ . ⁽⁷⁾۱۱۲۱۵.عنه عليه السلام ( ـ مِن كتابهِ إلى معاويةَ ـ ) عنه عليه السلام :غارِسُ شَجَرَةِ الخَيرِ يَجتَنيها ⁽⁸⁾أحلى ثَمَرَةٍ . ⁽⁹⁾۱۱۲۱۴.عنه عليه السلام :عنه عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى : « إِنَّ رَبِّى عَلَى صِرَ طٍ مُّسْتَقِيمٍ ⁽¹⁰⁾» ـ : يَعني : إنَّهُ عَلى حَقٍّ ، يَجزي بِالإِحسانِ إحسانا وبِالسَّيِءِ سَيِّئا ، ويَعفو عَمَّن يَشاءُ ويَغفِرُ ، سُبحانَهُ وتَعالى . ⁽¹¹⁾.

۱۱۲۱۳.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس كار نيكى پيش فرستد، آن را مى يابد.۱۱۲۱۲.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كه نيكى كاشت، پاداش دِرَويد.۱۱۲۱۲.عنه عليه السلام :امام على عليه السلام :هر نيكى كه از پيش فرستى، ذخيره آن براى تو خواهد بود، و آنچه تأخير بيندازى، خيرش براى ديگرى است.۱۱۲۱۱.امام على عليه السلام ( ـ در ياد كرد از پيامبر صلى الله عليه و آله ـ ) امام على عليه السلام :نيكى، نابود نمى شود.۱۱۲۱۰.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :نيكى، پيش فرستيد تا بهره مند شويد، و كارهايتان را خالص سازيد، تا به سعادت برسيد.۱۱۲۰۹.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :هر كس نيكى پيش فرستاد، بهره برد.۱۱۲۰۸.امام على عليه السلام :امام على عليه السلام :كار نيك، ذخيره اى ماندگار و ثمرى بالنده است.۱۱۲۱۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام ( ـ في ذِكرِ النبيِّ صلى الله عليه و آله ـ ) امام على عليه السلام :آن كه درخت نيكى مى كارد، از آن، شيرين ترين ميوه را مى چيند.۱۱۲۱۰.عنه عليه السلام :امام على عليه السلامـ درباره سخن خداى متعال كه: «پروردگار من، بر راه راست (استوار) است» ـ: يعنى او بر حق است؛ نيكى را به نيكى و بدى را به بدى، پاداش مى دهد و از هر كه بخواهد، درمى گذرد و مى آمرزد؛ او منزّه و والاست. .

۱۱۲۰۹.عنه عليه السلام :عنه عليه السلام :مَن أحسَنَ العَمَلَ حَسُنَت لَهُ المُكافَأَةُ . ⁽¹⁾۱۱۲۰۸.عنه عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :مَن قَبِلَ اللّهُ مِنهُ صَلاةً واحِدَةً لَم يُعَذِّبهُ ، ومَن قَبِلَ مِنهُ حَسَنَةً لَم يُعَذِّبهُ . ⁽²⁾راجع : (ميزان الحكمة ، الباب ۲۶۷۰: المعروف ذخيرة الأبد) .