کلید واژه آیات مهدوی در قرآن کریم

مشخصات کتاب

سرشناسه:روضاتی، سیدمحمدجعفر، 1352 -

عنوان و نام پديدآور:کلیدواژه‌ی آیات مهدوی در قرآن کریم: روشی جدید برای حفظ و آموزش آیات مهدویت... [کتاب]/ تهیه و تنظیم سیدمحمدجعفر روضاتی.

مشخصات نشر:قم: عطر عترت، 1392.

مشخصات ظاهری:480 ص.+ یک لوح فشرده.

شابک:200000ریال: با لوح فشرده: 978-600-243-086-1

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

يادداشت:بخشی از کتاب حاضر به زبان عربی است.

یادداشت:کتابنامه: ص. 474 - 478؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع:محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق. - -- در قرآن

موضوع:محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق. - -- احادیث

موضوع:مهدویت -- جنبه‌های قرآنی

موضوع:مهدویت -- انتظار -- جنبه‌های قرآنی

موضوع:مهدویت-- احادیث

موضوع:مهدویت-- انتظار-- احادیث

رده بندی کنگره:BP104 /م86‌ر95 1392

رده بندی دیویی:297/159

شماره کتابشناسی ملی:3283508

کلید واژۀ آیات مهدوی در قرآن کریم

تألیف: ..................................................... سید محمد جعفر روضاتی

مقدّمه: ...................................................... استاد علی اکبر مهدی‌پور

ناشر: .............................................................................. دار العلوم

چاپ سوّم: .............................................................................1403

چاپخانه: .................................................................چهارده معصوم

شمارگان: ........................................................................ 500 نسخه

مرکز پخش: ............................................................... 1518 967 0910

اشاره

کلیدواژه آیات مهدوی در قرآن کریم

روشی جدید برای حفظ و آموزش آیات مهدوی در قرآن کریم

تقریظ آیت الله سید محمود بحر العلوم میردامای

مقدمه:استاد محقق حاج شیخ علی اکبر مهدی پور

تالیف: سید محمد جعفر روضاتی

بسم الله الرحمن الرحیم

اللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَهِ بنِ الحَسَن. صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَهِ وَ فِی کُلِّ سَاعَهٍ وَلِیّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْناًحَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِیهَا طَوِیلا

تقدیم

به محضر مقدّس امام و مقتدای حضرت فاطمه علیها السلام ،

امیرالمؤمنین، حضرت علیّ بن ابی‌طالب علیهما السلام

و انتقام‌گیرندۀ آن‌ها،

حضرت بقیة الله الأعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف

فهرست مطالب

فهرست مطالب. 5

تقریظ. 19

مقدّمه 21

سیمای موعود در آیینۀ قرآن. 21

1.اطلاع رسانی مصلح جهانی در کتب آسمانی. 21

2.انتظار منجی در قرآن و دیگر کتب آسمانی. 22

3.سیمای یاران در آییۀ قرآن. 24

4.قرآن و آیین فراگیر. 25

5.نزول حضرت عیسی علیه السلام 25

6.قرآن و بانگ آسمانی. 26

7.قرآن و خسف بیداء 27

8.قرآن و ارتباط با موعود 28

9.قرآن و آیندۀ جهان. 29

10.قرآن و سیمای جهان در عصر ظهور امام نور. 30

پیشینۀ این پژوهش.. 31

کتابنامۀ توصیفی قرآنی_ مهدوی. 33

کتاب حاضر. 39

پیشگفتار. 41

سورۀ مبارکۀ بقره(2) 47

1_ کد آیه:2/3 اسم آیه: ایمان به امام غایب. 47

2_ کد آیه: 2/114 اسم آیه: خواری و رسوایی دشمنان. 50

3_ کد آیه: 2/124 اسم آیه: آخرین کلمۀ الهی. 51

4_ کد آیه:2/133اسم آیه: شباهت به حضرت یعقوب علیه السلام 53

5_ کد آیه:2/143اسم آیه: آخرین شاهد 55

6_ کد آیه:2/148 اسم آیه: اصحاب خاص حضرت مهدی علیه السلام 58

7_ کد آیه: 2/155 اسم آیه: علائم ظهور. 63

8_ کد آیه: 2/157 اسم آیه: فضیلت شهدای راه مهدی علیه السلام 67

9_ کد آیه: 2/249 اسم آیه: امتحان اصحاب. 69

10_ کد آیه:2/257 اسم آیه: نور و ظلمت. 71

11_ کد آیه:2/259اسم آیه: مثالی برای ظهور. 75

12_ کد آیه:2/261 اسم آیه: هفتمین خوشه 77

13_ کد آیه:2/269اسم آیه: حکمت، شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 79

14_ کد آیه:2/285 اسم آیه: ستارۀ درخشان. 82

سورۀ مبارکۀ آل‌عمران(3) 85

15_ کد آیه:3/7 اسم آیه: راسخون. 85

16_ کد آیه:3/18 اسم آیه: صاحب علم 89

17_ کد آیه:3/33 اسم آیه: وارث انبیاء 91

18_ کد آیه:3/36 اسم آیه: سنگسار کردن شیطان. 94

19_ کد آیه:3/37اسم آیه: ظرف غذای حضرت علیه السلام 95

20_ کد آیه:3/55اسم آیه: حضرت عیسی علیه السلام پشت سر حضرت مهدی علیه السلام 97

21_ کد آیه:3/68 اسم آیه: شباهت به حضرت ابراهیم علیه السلام 100

22_ کد آیه:3/83 اسم آیه: فقط اسلام 102

23_ کد آیه:3/97 اسم آیه: ایمنی در پناه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 106

24_ کد آیه:3/125 اسم آیه: ملائکه یاوران حضرت مهدی علیه السلام 110

25_ کد آیه:3/140 اسم آیه: دولت حضرت قائم علیه السلام 113

26_ کد آیه:3/142 اسم آیه: امتحان مؤمنین قبل از ظهور. 114

27_ کد آیه:3/200 اسم آیه: وظیفۀ منتظران. 116

سورۀ مبارکۀ نساء(4) 119

28_ کد آیه:4/41اسم آیه: شاهد 119

29_ کد آیه:4/47 اسم آیه: خسف بیداء 121

30_ کد آیه:4/59 اسم آیه: اولی الامر. 125

31_ کد آیه:4/69 اسم آيه: بهترین رفيق. 129

32_ کد آیه:4/77 اسم آیه: تأخیر. 131

33_ کد آیه:4/130 اسم آیه: وفور نعمت در زمان ظهور. 134

34_ کد آیه:4/159 اسم آیه: نزول حضرت عیسی علیه السلام 136

35_ کد آیه:4/165 اسم آیه: طول عمر. 138

سورۀ مبارکۀ مائده(5) 140

36_ کد آیه:5/3 اسم آیه: روز نا امیدی کفّار. 140

37_ کد آیه:5/12 اسم آیه: دوازدهمین امام 141

38_ کد آیه:5/14 اسم آیه: گروهی از یاوران حضرت. 145

39_ کد آیه:5/41اسم آیه: خواری و رسوایی دشمنان. 146

40_ کد آیه:5/54 اسم آیه: یاران حضرت مهدی علیه السلام 147

41_ کد آیه:5/55 اسم آیه: ولیّ الله.. 151

سورۀ مبارکۀ انعام(6) 154

42_ کد آیه:6/2اسم آیه: حتمیّت خروج سفیانی. 154

43_ کد آیه:6/37 اسم آیه: نشانه‌های آخر الزّمان. 157

44_ کد آیه:6/44اسم آیه: ناگهانی بودن قیام حضرت. 158

45_ کد آیه:6/65اسم آیه: فتنه‌های آخرالزمان. 160

46_ کد آیه:6/89 اسم آیه: یاران حضرت مهدی علیه السلام 162

47_ کد آیه:6/115 اسم آیه: بر بازوی راست حضرت. 164

48_ کد آیه:6/158 اسم آیه: ایمان بی‌سود و منفعت. 167

49_ کد آیه:6/164 اسم آیه:انتقام از بازماندگان بنی امیّه 171

سورۀ مبارکۀ اعراف(7) 174

50_ کد آیه:7/46 اسم آیه: آخرین مرد اعراف.. 174

51_ کد آیه:7/53 اسم آیه: روز تحقّق تأویل آیات. 177

52_ کد آیه:7/71 اسم آیه: انتظار فرج. 178

53_ کد آیه:7/128 اسم آیه: عاقبت زمین. 180

54_ کد آیه:7/157 اسم آیه: رستگاران. 184

55_ کد آیه:7/172 اسم آیه: عهد و پیمان پیامبران. 186

56_ کد آیه:7/180 اسم آیه: بهترین اسم 189

57_ کد آیه:7/181 اسم آیه: آخرین هدایت‌کنندۀ حق. 191

58_ کد آیه:7/187 اسم آیه: قیام ناگهانی. 193

سورۀ مبارکۀ انفال(8) 197

59_ کد آیه:8 و8/7 اسم آیه: نابود کردن باطل. 197

60_ کد آیه:8/39 اسم آیه: از بین بردن شرک و کفر. 199

61_ کد آیه:8/75 اسم آیه: یکی از مصادیق اولوا الارحام 201

سورۀ مبارکۀ توبه(9) 204

62_ کد آیه:9/3 اسم آیه: اعلان جهانی ظهور حضرت. 204

63_ کد آیه:9/16 اسم آیه: بهترین پناه 206

64_ کد آیه:9/32 اسم آیه: اتمام نور خدا 210

65_ کد آیه:9/33 اسم آیه: پیروزی اسلام بر تمام ادیان. 215

66_ کد آیه:9/34 اسم آیه: گنج‌های دنیا در خدمت حضرت علیه السلام 219

67_ کد آیه:9/36 اسم آیه:دوازدهمین ماه 221

68_ کد آیه:9/52 اسم آیه: انتظار هلاکت دشمنان. 228

69_ کد آیه:9/119 اسم آیه: با آخرین صادق. 230

70_ کد آیه:9/122 اسم آیه: تلاش برای شناخت امام علیه السلام 233

سورۀ مبارکۀ یونس(10) 236

71_ کد آیه:10/20 اسم آیه: ایمان به امام غایب. 236

72_ کد آیه:10/24 اسم آیه: امر خدا، قیام با شمشیر. 238

73_ کد آیه:10/35 اسم آیه: ندای آسمانی، جدا کنندۀ حق از باطل. 242

74_ کد آیه:10/48 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت. 245

75_ کد آیه:10/50 اسم آیه:عذاب فاسقان در آخر الزّمان. 248

76_ کد آیه:10/62 اسم آیه: پیروان حضرت، اولیای خدا 249

77_ کد آیه:10/64 اسم آیه:بشارت به ظهور و قیام حضرت. 252

78_ کد آیه:10/98 اسم آیه:مسخ دشمنان حضرت در آستانۀ ظهور. 254

سورۀ مبارکۀ هود(11) 256

79_ کد آيه:11/8 اسم آیه: امّت معدوده، اصحاب حضرت. 256

80_ کد آیه:11/18 اسم آیه: ندای آسمانی هنگام ظهور حضرت. 260

81_ کد آیه:11/80 اسم آیه: قدرت حضرت مهدی علیه السلام و اصحابشان. 263

82_ کد آیه:11/83 اسم آیه: عذاب‌های دشمنان حضرت. 265

83_ کد آیه:11/86 اسم آیه: بقیّت الله.. 266

84_ کد آیه:11/93 اسم آیه: دستور به صبر و انتظار. 270

85_ کد آیه:11/110 اسم آیه: عاقبت منکرین حضرت مهدی علیه السلام 272

سورۀ مبارکۀ یوسف(12).. 274

86_ کد آیه:12/94 اسم آیه: پیراهن یوسف.. 274

87_ کد آیه:12/110 اسم آیه: ظهور حضرت علیه السلام پس از یأس و ناامیدی. 276

سورۀ مبارکۀ رعد(13) 278

88_ کد آیه:13/7 اسم آیه: آخرین هادی. 278

89_ کد آیه:13/13 اسم آیه: دوران فریبکاری. 281

90_ کد آیه:13/29 اسم آیه: خوشا به حال پیروان حضرت علیه السلام 283

سورۀ مبارکۀ ابراهیم علیه السلام (14) 285

91_ کد آیه:14/5 اسم آیه: روزهای خاص خدا 285

92_ کد آیه:14/28 اسم آیه: نعمت خدا 287

93_ کد آیه:14/44 اسم آیه: تأخیر. 290

94_ کد آیه:14/45 اسم آیه: خانه‌های حضرت مهدی علیه السلام 292

95_ کد آیه:14/46 اسم آیه: مکر و حیلۀ دشمنان حضرت علیه السلام 294

سورۀ مبارکۀ حجر(15) 295

96_ کد آیه:15/17 اسم آیه: سنگسار کردن شیطان. 295

97_ کد آیه:38_15/36 اسم آیه: پایان مهلت شیطان و پایان تقیّه 297

98_ کد آیه:15/75 اسم آیه: مُتوسّمین. 300

99_ کد آیه:15/87 اسم آیه: سبع مثانی و حضرت مهدی علیه السلام 303

سورۀ مبارکۀ نحل(16) 305

100_ کد آیه:16/1 اسم آیه: امر خدای سبحان. 305

101_ کد آیه:16/45 اسم آیه: خسف بیداء 307

102_ کد آیه:16/84 اسم آیه: با امام زمان علیه السلام تا قیامت. 309

سورۀ مبارکۀ اسراء(17) 311

103_ کد آیه:17/5 اسم آیه: قیام یاران حضرت مهدی علیه السلام 311

104_ کد آیه:17/33 اسم آیه: منصور. 314

105_ کد آیه:17/71 اسم آیه: پشت سر امام زمان علیه السلام 318

106_ کد آیه:17/81 اسم آیه: نابودی دولت‌های باطل. 321

سورۀ مبارکۀ کهف(18) 323

107_ کد آیه:18/98 اسم آیه: پایان تقیّه 323

سورۀ مبارکۀ مریم(19) 324

108_کد آیه:19/37 اسم آیه: وقایع قبل از ظهور. 324

109_ کد آیه:19/75 اسم آیه: عظمت قیام حضرت مهدی علیه السلام 327

سورۀ مبارکۀ طه(20) 329

110_ کد آیه:20/82 اسم آیه: معرفت الحجّة، شرط قبولی اعمال. 329

111_ کد آیه:20/110 اسم آیه: اخبار حضرت مهدی علیه السلام 332

112_ کد آیه:20/113 اسم آیه: قیام حضرت مهدی علیه السلام و خروج سفیانی. 333

113_ کد آیه:20/115 اسم آیه: عهد و پیمان پیامبران. 334

114_ کد آیه:20/123 اسم آیه: هدایت مهدوی علیه السلام 338

115_ کد آیه:20/135 اسم آیه: راه صاف و هموار. 339

سورۀ مبارکۀ انبیاء(21) 341

116_ کد آیه:15تا 21/12 اسم آیه: فرار و شکست دشمنان حضرت. 341

117_ کد آیه:21/38 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت. 344

118_ کد آیه:21/73 اسم آیه: هدایت مهدوی علیه السلام 346

119_ کد آیه:21/105 اسم آیه: وارثان حقیقی زمین. 350

سورۀ مبارکۀ حج(22). 352

120_ کد آیه:22/39 اسم آیه: انتقام 352

121_ کد آیه:22/41 اسم آیه: تسلّط حضرت مهدی علیه السلام بر تمام عالم 354

122_ کد آیه:22/45 اسم آیه: محرومیّت مردم از علم امام در عصر غیبت. 357

123_ کد آیه:22/60 اسم آیه: حضرت مهدی علیه السلام یاور امام حسین علیه السلام 359

124_ کد آیه:22/65 اسم آیه: برکات وجودی حضرت مهدی علیه السلام 360

سورۀ مبارکۀ مؤمنون(23). 364

125_ کد آیه:23/101 اسم آیه: ارث بردن برادران دینی در عصر ظهور. 364

سورۀ مبارکۀ نور(24). 366

126_ کد آیه:24/35 اسم آیه: نور خدا 366

127_ کد آیه:24/53 اسم آیه: طاعةٌ معروفة 371

128_ کد آیه:24/55 اسم آیه: وعدۀ خدا 373

سورۀ مبارکۀ فرقان(25) 377

129_ کد آیه:25/11 اسم آیه: ساعت دوازدهم 377

130_ کد آیه:25/26 اسم آیه: عبادت خدا در عصر ظهور. 379

131_ کد آیه:25/54 اسم آیه: اجتماع نسب و سبب در حضرت قائم علیه السلام 380

132_ کد آیه:25/63 اسم آیه: بندۀ خاص خدا 381

سورۀ مبارکۀ شعراء(26) 383

133_ کد آیه:26/4 اسم آیه: صیحۀ آسمانی. 383

134_ کد آیه:26/21 اسم آیه: شباهت به حضرت موسی علیه السلام 386

135_ کد آیه:207و26/206 اسم آیه: پایان مهلت ستمگران. 388

136_ کد آیه:26/227 اسم آیه: پایان کار ستمگران. 389

سورۀ مبارکۀ نمل(27) 393

137_ کد آیه:27/59 اسم آیه: برگزیدۀ خدا 393

138_ کد آیه:27/62 اسم آیه: مُضطر. 394

139_ کد آیه:27/71 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت. 399

سورۀ مبارکۀ قصص(28)... 401

140_ کد آیه:28/5 اسم آیه: وارثان زمین. 401

141_ کد آیه:28/88 اسم آیه: وجه خدا 405

سورۀ مبارکۀ عنکبوت(29) 409

142_ کد آیه:29/2 اسم آیه: امتحان. 409

143_ کد آیه:29/10 اسم آیه: نصرت پروردگار. 410

144_ کد آیه:29/49 اسم آیه: اوتوا العلم 411

سورۀ مبارکۀ روم(30) 413

145_ کد آیه:5_30/3 اسم آیه: شادی مؤمنین در پیروزی حضرت. 413

146_ کد آیه:30/19 اسم آیه: زنده شدن زمین. 415

سورۀ مبارکۀ لقمان(31). 416

147_ کد آیه:31/12 اسم آیه: حکمت، شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 416

148_ کد آیه:31/20 اسم آیه: نعمت پنهان خدا 418

سورۀ مبارکۀ سجده(32) 420

149_ کد آیه:32/21 اسم آیه: عذاب بزرگ، قیام با شمشیر. 420

150_ کد آیه:32/29 اسم آیه: روز فتح و پیروزی. 422

سورۀ مبارکۀ احزاب(33) 424

151_ کد آیه:33/6 اسم آیه: یکی از مصادیق اولوا الارحام 424

152_ کد آیه:33/7 اسم آیه: عهد و پیمان پیامبران. 429

153_ کد آیه:33/11 اسم آیه: شدّت فتنه‌ها و امتحانات قبل از ظهور. 430

154_ کد آیه:33/33 اسم آیه: آخرین معصوم 432

155_ کد آیه:62و33/61 اسم آیه: ملعونان، دشمنان حضرت مهدی علیه السلام 435

سورۀ مبارکۀ سبأ(34) 437

156_ کد آیه:34/18 اسم آیه: ایمنی در پناه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 437

157_ کد آیه:34/28 اسم آیه: ندای اسلام در تمام زمین. 440

158_ کد آیه:34/29 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت. 442

159_ کد آیه:53تا34/51 اسم آیه: خروج سفیانی، خسف بیداء 444

سورۀ مبارکۀ فاطر(35). 447

160_ کد آیه:35/41 اسم آیه: برکات وجودی حضرت مهدی علیه السلام 447

سورۀ مبارکۀ یس(36) 449

161_ کد آیه:36/30 اسم آیه: برکات وجودی حجّت خدا 449

162_ کد آیه:36/33 اسم آیه: اعجاز مهدوی. 451

163_ کد آیه:36/48 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت. 452

164_ کد آیه:36/52 اسم آیه: سروَر خلائق. 454

سورۀ مبارکۀ صافات(37). 456

165_ کد آیه:37/83 اسم آیه: شیعه 456

سورۀ مبارکۀ ص(38) 461

166_ کد آیه:38/17 اسم آیه: صبر کن. 461

167_ کد آیه:38/39 اسم آیه: عطای الهی. 462

168_ کد آیه:38/77 اسم آیه: سنگسار کردن شیطان. 465

169_ کد آیه:38/81 اسم آیه: پایان مهلت شیطان و پایان تقیّه 466

170_ کد آیه:38/88 اسم آیه: زمان. 468

سورۀ مبارکۀ زُمَر(39). 469

171_ کد آیه:39/56 اسم آیه: جَنب الله.. 469

172_ کد آیه:39/69 اسم آیه: نورانیّت زمین در عصر ظهور. 470

سورۀ مبارکۀ فصلت(41). 472

173_ کد آیه:41/16 اسم آیه: مسخ دشمنان حضرت در آستانۀ ظهور. 472

174_ کد آیه:41/17 اسم آیه: شمشیر حضرت قائم علیه السلام 474

175_ کد آیه:41/30 اسم آیه: استقامت در مسیر ولایت. 476

176_ کد آیه:41/34 اسم آیه: پایان تقیّه 479

177_ کد آیه:41/45 اسم آیه: عاقبت منکرین حضرت مهدی علیه السلام 481

178_ کد آیه:41/53 اسم آیه: آشکار شدن نشانه‌های ظهور. 483

سورۀ مبارکۀ شوری(42). 486

179_ کد آیه:42/1 اسم آیه: رمزهای حروف: «ح، م، ع، س، ق». 486

180_ کد آیه:42/18 اسم آیه: تعجیل در ظهور. 488

181_ کد آیه:42/20 اسم آیه: محرومیّت دنیاپرستان در دولت حضرت. 490

182_ کد آیه:42/21 اسم آیه: مهلت معیّن. 492

183_ کد آیه:42/24 اسم آیه: استقرار حقّ توسّط حضرت مهدی علیه السلام 493

184_ کد آیه:42/41 اسم آیه: گرفتن انتقام از دشمنان. 496

185_ کد آیه:42/45 اسم آیه: ذلّت و خواری دشمنان حضرت مهدی علیه السلام 498

سورۀ مبارکۀ زخرف(43).. 499

186_ کد آیه:43/28 اسم آیه: کلمۀ باقیه 499

187_ کد آیه:43/61 اسم آیه: قیام حضرت مهدی علیه السلام 503

188_ کد آیه:43/65 اسم آیه: وقایع قبل از ظهور. 504

189_ کد آیه:43/66 اسم آیه: ساعت ناگهانی. 505

سورۀ مبارکۀ دخان(44). 506

190_ کد آیه:4 تا 44/1 اسم آیه: صاحب شب قدر. 506

سورۀ مبارکۀ جاثیه(45) 508

191_ کد آیه:45/14 اسم آیه: روزهای خاص خدا 508

سورۀ مبارکۀ احقاف(46).. 509

192_ کد آیه:46/13 اسم آیه: استقامت در مسیر ولایت. 509

سورۀ مبارکۀ محمّد صلی الله علیه و اله (47) 510

193_ کد آیه:47/17 اسم آیه: پاداش هدایت مهدوی. 510

194_ کد آیه:47/18 اسم آیه: وقت ظهور. 511

سورۀ مبارکۀ فتح(48) 513

195_ کد آیه:48/25 اسم آیه: غربال. 513

196_ کد آیه:48/28 اسم آیه: پیروزی اسلام بر تمامی ادیان. 516

سورۀ مبارکۀ ق(50). 518

197_ کد آیه:42و50/41 اسم آیه: ندای آسمانی. 518

سورۀ مبارکۀ ذاریات(51). 520

198_ کد آیه:51/22 اسم آیه: وعدۀ قیام حضرت مهدی علیه السلام 520

199_ کد آیه:51/23 اسم آیه: قیام بر حق. 521

سورۀ مبارکۀ طور(52) 522

200_ کد آیه:3_52/1 اسم آیه: عهدنامۀ پیامبر صلی الله علیه و اله 522

سورۀ مبارکۀ قمر(54) 524

201_ کد آیه:54/6 اسم آیه: دعوت به اسلام واقعی. 524

سورۀ مبارکۀ الرحمن(55). 525

202_ کد آیه:55/41 اسم آیه: شناسایی و رسوایی کفّار. 525

سورۀ مبارکۀ حدید(57) 527

203_ کد آیه:57/16 اسم آیه: طولانی شدن روزگار غیبت. 527

204_ کد آیه:57/17 اسم آیه: زنده شدن زمین. 529

205_ کد آیه:57/19 اسم آیه: پاداش منتظران. 533

206_ کد آیه:57/28 اسم آیه: نور امام علیه السلام 536

سورۀ مبارکۀ ممتحنه(60) 537

207_ کد آیه:60/13 اسم آیه: یأس و ناامیدی کفّار. 537

سورۀ مبارکۀ صف(61).. 539

208_ کد آیه:61/8 اسم آیه: آخرین نور الهی. 539

209_ کد آیه:61/9 اسم آیه: پیروزی اسلام بر تمامی ادیان. 542

210_ کد آیه:61/13 اسم آیه: بشارت مؤمنین به فتح. 543

سورۀ مبارکۀ تغابن(64). 544

211_ کد آیه:64/8 اسم آیه: نور امام علیه السلام 544

سورۀ مبارکۀ مُلک(67).. 547

212_ کد آیه:67/25 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت. 547

213_ کد آیه:67/30 اسم آیه: ماء معین. 549

سورۀ مبارکۀ قلم(68) 554

214_ کد آیه:68/15 اسم آیه: پندار بی‌دینان. 554

سورۀ مبارکۀ حاقّه(69) 555

215_ کد آیه:69/24 اسم آیه: بخورید و بیاشامید 555

سورۀ مبارکۀ معارج(70). 556

216_ کد آیه:70/1 اسم آیه: آتش قبل از قیام 556

217_ کد آیه:70/26 اسم آیه: ایمان به قیام حضرت مهدی علیه السلام 559

218_ کد آیه:70/44 اسم آیه: روز ذلّت کفّار. 560

سورۀ مبارکۀ جن(72). 561

219_ کد آیه:72/16 اسم آیه: استقامت در مسیر ولایت. 561

220_ کد آیه:72/24 اسم آیه: ضعف کفّار. 563

221_ کد آیه:72/26 اسم آیه: اخبار حضرت مهدی علیه السلام 564

سورۀ مبارکۀ مزّمّل(73). 565

222_ کد آیه:73/10 اسم آیه: انتقام حضرت مهدی علیه السلام از ظالمین. 565

سورۀ مبارکۀ مدّثر(74). 566

223_ کد آیه:74/4 اسم آیه: لباس حضرت مهدی علیه السلام 566

224_ کد آیه:74/8 اسم آیه: نشانه‌ای از ظهور. 568

225_ کد آیه:74/31 اسم آیه: ارادۀ خدا 570

226_ کد آیه:74/46 اسم آیه: روز حضرت مهدی علیه السلام 573

سورۀ مبارکۀ تکویر(81). 575

227_ کد آیه:16و81/15 اسم آیه: ستارۀ درخشان. 575

سورۀ مبارکۀ مطفّفین(83). 577

228_ کد آیه:83/13 اسم آیه: انکار حضرت مهدی علیه السلام 577

سورۀ مبارکۀ انشقاق(84) 578

229_ کد آیه:84/19 اسم آیه: یکی از سنّتهای انبیاء 578

سورۀ مبارکۀ بروج(85). 579

230_ کد آیه:85/1 اسم آیه: آخرین برج. 579

سورۀ مبارکۀ طارق(86). 582

231_ کد آیه:17 تا 86/15 اسم آیه: پایان مهلت کفّار. 582

سورۀ مبارکۀ غاشیه(88) 584

232_ کد آیه:4 تا 88/1 اسم آیه: شمشیر حضرت مهدی علیه السلام 584

سورۀ مبارکۀ فجر(89). 586

233_ کد آیه:4 تا 89/1 اسم آیه: فجر. 586

سورۀ مبارکۀ شمس(91).. 588

234_ کد آیه:91/3 اسم آیه: تجلّی حضرت مهدی علیه السلام 588

سورۀ مبارکۀ لیل(92). 591

235_ کد آیه:92/2 اسم آیه: تجلّی حضرت مهدی علیه السلام 591

236_ کد آیه:92/14 اسم آیه: قیام مقتدرانه 593

سورۀ مبارکۀ قدر(97). 595

237_ کد آیه:97/5 اسم آیه: صبح قیام 595

سورۀ مبارکۀ بیّنه(98) 599

238_ کد آیه:98/5 اسم آيه: دين حضرت قائم علیه السلام 599

سورۀ مبارکۀ تکاثر(102). 600

239_ کد آیه:102/8 اسم آيه: نعمت محبّت مهدوی علیه السلام 600

سورۀ مبارکۀ عصر(103) 602

240_ کد آیه:103/1 اسم آیه: زمان. 602

منابع و مآخذ 604

آثار دیگری از نویسنده 612

جدول فهرست سوره‌های قرآن کریم 614

تقریظ

بزرگی و شرافت هر درس و کتاب به بزرگی و شرف موضوع آن است.

کتاب حاضر در موضوع امامت و مهدویّت نوشته شده و از بزرگی و عظمت خاصّی برخوردار است.

نویسندۀ محترم، حجت الاسلام و المسلمین حاج سیّد محمّد جعفر روضاتی دام بقائه در بیان آیات مهدویّت از ابتکار خوبی استفاده کرده است.

امیدواریم همگان به ویژه نسل جوان از این کتاب بهره‌مند گردند و برای دفاع از حریم مقدّس امام زمان، آماده گردند.

این آمادگی همان چیزی است که در آیۀ شریفۀ : «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ»⁽¹⁾، و در آیۀ شریفۀ : «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُون»⁽²⁾، شیعیان بدان امر شده‌اند.

آمادگی شیعه در برابر جنگ فرهنگی دشمنان، آمادگی شیعه در برابر عمّال یهود، وهابیّت و دیگر فرق ضالّه، این آمادگی با مطالعه و تحقیق به دست می‌آید، و به شیعه نشاط و قدرت می‌بخشد.

خدا کند این کتاب چراغ راه شود و بر قدرت دفاع مدافعین قرآن و عترت بیفزاید.

السّلام علی المهدی و علی آبائه

نجف اشرف_ سیّد محمود بحرالعلوم میردامادی

18 ذی‌الحجّة، عید سعید غدیر 1434 ق.

مقدّمه

سیمای موعود در آیینۀ قرآن

در بیش از 300 آیه از آیات نورانی قرآن کریم پیرامون غیبت، ظهور، نشانه‌ها، حکومت، کارکرد و دیگر ابعاد مربوط به دوازدهمین امام نور سخن رفته، که در اینجا به شماری از آنها اشاره می‌کنم:

1. اطلاع رسانی مصلح جهانی در کتب آسمانی

قرآن کریم از اطلاع رسانی کتب آسمانی پیرامون موعود قرآن گزارش داده، به صراحت می‌فرماید:

وَلَقَدْ كَتَبْناٰ فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ اَنَّ الْاَرْضَ یَرِثُهاٰ عِباٰدِیَ الصّاٰلِحُونَ105

ما گذشته از ذکر_ تورات_ در زبور نیز نوشتیم که به راستی بندگان شایسته‌ام زمین را به ارث خواهند برد.⁽¹⁾

در احادیث فراوان از طریق شیعه و اهل سنّت آمده است که این آیه پیرامون قیام جهانی حضرت بقیة الله ارواحنا فداه نازل شده است و منظور از بندگان صالح، حضرت مهدی و یاران او می‌باشند.⁽²⁾

اگر چه به جز قرآن، دیگر کتب آسمانی دستخوش تحریف شده‌اند، جز اینکه محتوای این آیه به صراحت در تورات و زبور فعلی از تحریف مصون مانده و موجود می‌باشد.

در بخش آغازین تورات آمده است:

خداوند بر ابراهیم ظاهر گشت و گفت:

به ذریّت تو این زمین را خواهم بخشید.⁽¹⁾و در زبور آمده است:

امّا منتظران خداوند وارث زمین خواهند شد ...

و امّا حلیمان وارث زمین خواهند شد ...

و امّا صالحان را خداوند تأیید می‌کند و زمین میراث آن‌ها خواهد بود تا ابد الآباد.⁽²⁾

2. انتظار منجی در قرآن و دیگر کتب آسمانی

از نخستین روزی که انسان قدم در کرۀ خاکی نهاده، همۀ پیامبران الهی نوید منجی را به امّت خود داده، آنها را به انتظار منجی فرمان داده‌اند.

در 53 مزمور از مزامیر حضرت داود پیرامون منجی و انتظار سخن رفته، سر تا سر کتاب زبور سرود انتظار منجی است، نغمه‌های دلنشین حضرت داود، که زیباترین

سروده‌های خیمۀ تاریخ را به خود اختصاص داده، همه در وصف این یار گریز پا و اظهار اشتیاق به دیدار یار است.⁽¹⁾

در کتاب حیقوق نبی آمده است:

اگر چه تأخیر نماید برایش منتظر باش، زیرا که البتّه خواهد آمد.⁽²⁾

در عهد جدید در بیش از 50 مورد از ظهور منجی به تعبیر: «پسر انسان» خبر داده، فرمان انتظار داده و تأکید نموده است که:

از آن روز و ساعت، غیر از پدر هیچکس اطلاع ندارد، نه فرشتگان و نه پسر هم.⁽³⁾آنگاه از ناگهانی بودن ظهور خبر داده می‌فرماید:

زیرا در ساعتی که گمان نبرید، پسر انسان می‌آید.⁽⁴⁾

خداوند منّان در شب معراج، نور درخشان آخرین حجّت خود را چون ستاره‌ای فروزان بر حبیب خود نمودار ساخت، از آن لحظه او نیز به خیل منتظران پیوست.

منطق وحی از این سوز و گداز پرده برداشت و به صراحت اعلام فرمود:

... فَقُلْ اِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا اِنّٖی مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرٖینَ20

پس بگو که غیب از آنِ خداست، پس منتظر باشید که من(منِ پیامبر) نیز همراه شما از منتظران هستم.⁽¹⁾

در احادیث فراوان آمده است که منظور از «غیب» در این آیه، امام غائب، و منظور از انتظار، چشم به راهیِ آن حجّت قائم علیه السلام می‌باشد.⁽²⁾

3. سیمای یاران در آییۀ قرآن

در میان ده‌ها هزار نفر که در نخستین روز قیام جهانی با حضرت بقیّة الله ارواحنا فداه بیعت می‌کنند، 313 نفر فرماندهان لشکری و کشوری آن حضرت می‌باشند که قرآن کریم از آنها به عنوان «امّت معدودة» تعبیر کرده و امام صادق علیه السلام در تفسیر آن فرموده:

به خدا سوگند آنهایند «امّت معدوده» که چون قطعات ابر پاییزی در یک ساعت گرد آیند.⁽³⁾منطق وحی در این رابطه می‌فرماید:

... اَیْنَ ماٰ تَكُونُوا یَاْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمٖیعًا...148

هر کجا باشید، خداوند همۀ شما را گرد می‌آورد.⁽⁴⁾

رئیس مذهب، حضرت امام صادق علیه السلام در تفسیر آن فرمود:

چون فرمان ظهور صادر شود، 313 تن یاران او چون ابر پاییزی گرد می‌آیند، که آن‌ها پرچمداران حضرت مهدی علیه السلام می‌باشند. برخی از آن‌ها شبانه از رختخواب‌های خود ربوده می‌شوند و برخی دیگر در روز روشن سوار بر ابر حرکت می‌کنند، که آیۀ «این ما تکونوا» در حق آنها نازل شده است.⁽¹⁾

4. قرآن و آیین فراگیر

قرآن کریم به صراحت اعلام نموده که آیین مقدّس اسلام بر تمام ادیان جهان پیروز خواهد شد.⁽²⁾

در احادیث فراوان تصریح شده که شرق و غرب عالم به دست آن حضرت گشوده خواهد شد.⁽³⁾دامنۀ حکومتش به شرق و غرب گسترده خواهد شد و آیین اسلام بر همۀ ادیان چیره و پیروز خواهد شد.⁽⁴⁾

منظور از این پیروزی، سیطرۀ نظامی و پیروزی ظاهری است، وگرنه از نظر منطق و برهان، اسلام همواره بر همۀ ادیان غلبه داشته است.

5. نزول حضرت عیسی علیه السلام

منطق وحی در این رابطه می‌فرماید:

وَاِنْ مِنْ اَهْلِ الْكِتاٰبِ اِلّاٰ لَیُؤْمِنَنَّ بِهٖ قَبْلَ مَوْتِهٖ...159

کسی از اهل کتاب نیست، جز اینکه پیش از مرگش به او ایمان می‌آورد.⁽¹⁾

حجّاج بن یوسف تفسیر این آیه را از «شهر بن حوشب» پرسید، او در پاسخ گفت:

حضرت عیسی علیه السلام پیش از رستاخیز به روی زمین نزول می‌کند، هیچ یهودی یا نصرانی در روی زمین نمی‌ماند، جز اینکه به او ایمان می‌آورد. او در پشت سر حضرت مهدی نماز می‌خواند.

حجّاج پرسید: این تفسیر از کیست؟ گفت: از امام باقر علیه السلام . حجّاج گفت: به خدا آن را از سرچشمۀ زلال گرفته‌ای.⁽²⁾

6. قرآن و بانگ آسمانی

یکی از نشانه‌های حتمی قیام جهانی، صیحۀ آسمانی است، که در شب ظهور، شب 23 رمضان، توسّط منادی آسمانی، اعلام می‌شود، همۀ انسان‌ها در شرق و غرب جهان آن را به زبان مادری خود می‌شنوند.⁽³⁾

قرآن کریم در این رابطه می‌فرماید:

اِنْ نَشَاْ نُنَزِّلْ عَلَیْهِمْ مِنَ السَّماٰءِ ءاٰیَةً فَظَلَّتْ اَعْناٰقُهُمْ لَهاٰ خاٰضِعٖینَ4

اگر بخواهیم نشانه‌ای از آسمان برای آ‌ن‌ها نازل می‌کنیم که گردن‌هایشان در برابر آن منقاد شوند.⁽¹⁾به محضر امام صادق علیه السلام عرض شد: برخی از مردم اعتقاد ما را به بانگ آسمانی مسخره می‌کنند، حضرت فرمود:

صیحۀ آسمانی در قرآن آمده است.

آنگاه این آیه را تلاوت فرمود.⁽²⁾

7. قرآن و خسف بیداء

یکی دیگر از نشانه‌های حتمی قیام حضرت، خسف سرزمین بیداست.

«بیداء» سرزمین شن‌زاری در میان مکّه و مدینه است.⁽³⁾

چون سپاه سفیانی به سرزمین بیداء برسند، منادی آسمانی بانگ برآورد:

ای سرزمین بیداء! نابودشان ساز.

پس زمین دهان باز کند و همۀ آنها را که 70/000 نفر هستند، در کام خود فرو برد.⁽⁴⁾

جز سه تن، که آنها نیز صورتشان به پشت سرشان برمی‌گردد.

این مطلب در قرآن کریم به صراحت آمده است:

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ اُوتُوا الْكِتاٰبَ ءاٰمِنُوا بِماٰ نَزَّلْناٰ مُصَدِّقًا لِماٰ مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهاٰ عَلٰى اَدْباٰرِهاٰ ...47

هان ای کسانی که به آن‌ها کتاب داده شده، ایمان بیاورید به آن (قرآنی) که نازل کرده‌ایم، که تصدیق کنندۀ آن (کتابی) است کهبا شماست، پیش از آنکه به چهره‌هایی بزنیم و آن‌ها را به پشت‌شان برگردانیم.⁽¹⁾

در این رابطه احادیث فراوانی در ذیل آیۀ شریفه آمده است.⁽²⁾

8. قرآن و ارتباط با موعود

قرآن کریم در این رابطه می‌فرماید:

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا اصْبِرُوا وَصاٰبِرُوا وَراٰبِطُوا ...200

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، شکیبا و بردبار باشید و رابطه بر قرار کنید.⁽³⁾

امام باقر علیه السلام در تفسیر این آیه فرمود:

در انجام فرائض دینی شکیبا باشید، در برابر دشمنان بردبار باشید و با امام منتظر در ارتباط باشید و از حریم او با تمام قدرت دفاع کنید.⁽¹⁾

به کسی که مرزداری، مرزبانی و نگهبانی مرز را بر عهده دارد «مُرابِط» گویند.⁽²⁾

به کسی که خود را وقف هدایت مردم کرده باشد، یعنی حفاظت و حراست از مرز کشور ایمان را عهده دار شود «مُرابِط» گویند.⁽³⁾

حضرت ولی عصر ارواحنا فداه در توقیعی که به افتخار شیخ مفید صادر نموده، از خود به عنوان «مرابط» تعبیر کرده می‌نویسد:مِن عَبدِ اللهِ المُرابِطِ فِی سَبیلِهِ؛

از بندۀ خدا، که مُرابط در راه اوست.⁽⁴⁾

برای ارتباط با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ، خودسازی، تهذیب نفس، انتظار سازنده، دفاع راستین از حریم امامت و تلاش خستگی ناپذیر_ همانند یک سرباز جانباز_ برای تعمیم فرهنگ مهدویّت لازم است.

9. قرآن و آیندۀ جهان

قرآن کریم برای همۀ مستضعفان جهان وعدۀ بهروزی و آیندۀ درخشان داده می‌فرماید:

وَنُرٖیدُ اَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذٖینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْاَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْواٰرِثینَ5

ما اراده نمودیم که به آنان که در روی زمین به ضعف کشیده شده‌اند، منّت نهاده، آنها را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.⁽¹⁾

بر اساس روایات فراوان این آیه در حق مصلح جهان و بنیانگذار حکومت واحد جهانی بر اساس عدالت و آزادی است، که در آخر الزّمان قیام کرده، بساط ننگین ظلم و ستم را در هم پیچیده، پرچم عدالت و آزادی را در سرتاسر جهان به اهتزاز در خواهد آورد.⁽²⁾

10. قرآن و سیمای جهان در عصر ظهور امام نور

جهان در تلاش و تکاپوست که روزی انرژی خورشیدی را جایگزین دیگر انرژی‌ها بنماید، ولی قرآن کریم نوید می‌دهد که چون خورشید فروزان امامت از پشت پردۀ غیبت رخ بنماید، جهان با فروغ نورش روشن گردد، حتّی از انرژی خورشیدی نیز بی‌نیاز شوند:

وَاَشْرَقَتِ الْاَرْضُ بِنُورِ رَبِّهاٰ ...69

زمین با نور صاحبش روشن گردد.⁽³⁾

رئیس مذهب، امام به حق ناطق، حضرت جعفر صادق علیه السلام در تفسیر این آیه فرمود:

چون قائم ما قیام کند، زمین با نور پروردگارش روشن گردد، مردم از نور خورشید بی‌نیاز شوند، شب و روز یکسان گردد و تاریکی از جهان رخت بربندد.⁽¹⁾

این‌ها نمی از یم، مشتی از خروار و اندکی از ویژگی‌های بسیار سیمای موعود در آیینۀ قرآن می‌باشد، که در این کتاب به تفصیل پیرامون آنها بحث و گفتگو شده است.

پیشینۀ این پژوهش

در همۀ کتب تفسیری و در بسیاری از کتب حدیثی پیرامون آیات نورانی قرآن که در شأن دوازدهمین امام نور نازل شده، سخن رفته است، جز اینکه جمعی از علمای اعلام، کتاب مستقل در این رابطه تألیف کرده‌اند، که با عناوین تعدادی از آنها در همین مقدمه آشنا می‌شویم.

اوّلین شخصیّت برجسته‌ای که در این عرصه وارد شده و گوی سبقت را از همگان ربوده، محدّث جلیل القدر: احمد بن محمد بن عبید الله بن حسن بن عیّاش بن ابراهیم بن ایّوب جوهری، متوفّای 401 ق. می‌باشد.

نجاشی پیشتاز رجالیون در رجال خود از او یاد کرده، پدر و پدر بزرگش را از شخصیّتهای برجسته شمرده، از 16 اثر تألیفی او نام برده، که یکی از آن‌ها کتاب: «ما نزل من القرآن في صاحب الزّمان عجل الله تعالی فرجه الشریف » می‌باشد.⁽²⁾

مشهورترین اثر او «مقتضب الأثر في النصّ علی الأئمّة الاثنی عشر» می‌باشد که به سال 1346 ق. در نجف اشرف به طبع رسیده و نسخۀخطّی_ به تاریخ 575 ق._ را علامۀ تهرانی مشاهده کرده⁽¹⁾، نسخۀ دیگری که از روی آن استنساخ شده، در کتابخانۀ إحیاء التّراث قم، به شمارۀ 4093 موجود است⁽²⁾، و دو نسخه به شمارۀ 8183 و 14432در آستان قدس رضوی موجود است.⁽³⁾

نجاشی با ایشان دوست صمیمی بوده و در ده‌ها مورد از رجال خود از ایشان مطالبی در ترجمۀ حال دیگران نقل کرده و به آن استناد نموده است.⁽⁴⁾

شیخ طوسی نیز در فهرست 16 عنوان از آثار ایشان را برشمرده، از جمله کتاب: «ما نزل من القرآن في صاحب الزّمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ».⁽⁵⁾

اسماعیل پاشا نیز در ذیل کشف الظّنون از این کتاب به عنوان: «ما نزل من القرآن في صاحب الزّمان عجل الله تعالی فرجه الشریف » نام برده است.⁽⁶⁾

علامۀ تهرانی شماری از مشایخ اجازۀ مؤلّف را برشمرده، از جمله ابن عُقده، متوفای 333ق. و از آن استنتاج کرده که مؤلّف از معمّرین بوده است.⁽⁷⁾

به هر تقدیر این نخستین شخصیّت جلیل القدری است که در این عرصه قدم نهاده و کتاب مستقلّی در این رابطه تألیف کرده است.

بعد از ایشان گروهی از محدثّان، مفسّران، متکلّمان، تراجم نگاران و دیگر طبقات، در این زمینه آثار ارزشمندی تألیف نموده، در طبق اخلاص نهاده، به پیشگاه مقدّس حضرت بقیة الله ارواحنا فداه تقدیم نموده‌اند، که دراین فرصت با عناوین شماری از آنها آشنا می‌شویم، به این امید که محقّقان را به کار آید.

کتابنامۀ توصیفی قرآنی_ مهدوی

در اینجا تنها از کتابهایی نام می‌بریم که مستقلّاً پیرامون حضرت بقیّة الله ارواحنا فداه از دیدگاه قرآن کریم تألیف شده و سیمای نورانی آن حضرت را در آیینۀ آیات نورانی قرآن کریم ترسیم نموده است:

1_ الآیات الباهرة، فی بقیّة العترة الطّاهرة (عربی)، سید داود میرصابری، چاپ تهران، بعثت، 496صفحۀ رقعی، 1402ق.

2_ آیات الحجّة، نجف آقازاده، چاپ تبریز، 135صفحه، 1379ش.

3_ آیات الحجّة و الرّجعة (عربی)، شیخ محمد علی همدانی حائری (1378ق)، الذّریعة، ج1، ص47.

4_ آیات الظّهور، فی انتظار الفرج و السّرور، علی قلی ناصح دهخوارقانی، (ح1353ق) چاپ سنگی، 128 صفحه، 1350ق.

5_ آیات الکریم فی ما نزّل فی بقیّة الله فی الأرضین، مهندس علی اصغر اکبری، چاپ تهران، 764 صفحۀ وزیری، 1386ش.

6_ آیات المهدی علیه السلام ، محمد باقر شریعت پناه (مخطوط).

7_ الآیات المؤوّلة بقیام القائم علیه السلام (عربی)، مؤلّف ناشناخته، از منابع: الآیات الباهرة (مخطوط).

8_ آیه‌های ظهور، محمد علی کریمی نیا، چاپ سوم، قم، 136 صفحۀ رقعی، 1385ش.

9_ اثبات مهدویّت از دیدگاه قرآن، علی صفائی کاشانی، چاپ تهران، مفید، 183 صفحۀ رقعی، 1376 ش.

10_ امام مهدی علیه السلام از دیدگاه قرآن و عترت، مؤلّف ناشناخته، چاپ قم، 107 صفحۀ وزیری، 1404 ق.

11_ امام مهدی علیه السلام در روایات تفسیری، شاه گل حسین سجادی، قم، 203 صفحه، 1382 ش. (پایان نامه)

12_ امام مهدی علیه السلام در قرآن، آیة الله سید صادق شیرازی، مترجم محمد رضا انصاری، چاپ قم، بی‌تا، پیام اسلام، 192 صفحۀ جیبی.

13_ الامام المهدي علیه السلام في القرآن و السّنّة، سعید ابو معاش (عربی)، چاپ مشهد مقدّس، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 603 صفحۀ وزیری، 1422 ق.

14_ امامت و رهبری_ ویژگیهای آخرین امام_ از دیدگاه قرآن و احادیث، مائده امیدزاده و آزاده دادخواه، نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، 50 صفحه، 1382 ش. (پایان نامه)

15_ برهان البیان، سید ابو القاسم تقی بن سید حسن رضوی قمی، مقیم لاهور، چاپ سنگی، لاهور، 1317 ق.

16_ بشارات قرآن در شأن حضرت مهدی آل محمّد علیهم السلام ، چاپ تهران، فراهانی، دو مجلد، 44 + 56 صفحۀ وزیری، 1383 ق.

17_ تأویل آیات قرآن پیرامون حضرت مهدی علیه السلام ، ثمانه اختر دانش، مشهد مقدّس، 84 صفحه، 1383 ش. (پایان نامه)

18_ تفسیر آیۀ : وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ، زین العابدین خان کرمانی، فهرست کتب شیخیّه.

19_ تفسیر آیۀ : يَوْمَ يَأْتي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ (عربی)، غیاث الدّین منصور، نسخۀ خطی آن در تاریخ 1067 ق. به آستان قدس رضوی اهداء شده، به شمارۀ 1294 محافظت می‌شود.

20_ تفسیر حضرت حجّت عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف ، ابو تراب آل آقا کرمانشاهی، چاپ قم، مصطفوی، 16 صفحۀ رقعی، بی‌تا.

21_ تفسیر سورۀ مبارکۀ والعصر، یعسوب الدّین رستگاری، چاپ قم، در سه مجلّد، هر جلد 600 صفحۀ وزیری، 1381 ش.

22_ حضرت مهدی علیه السلام و قرآن، عبد الامیر فولادزاده، چاپ تهران، اعلمی، 44 صفحۀ رقعی، بی‌تا.

23_ الدّرر الغیبیّة، شیخ محمد بن مقیم بارفروشی مازندرانی_ قرن 13_ تاریخ تألیف 1260 ق. (مخطوط).

24_ سورۀ والعصر حضرت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است، عباس راسخی نجفی، چاپ قم، قیام، 262 صفحۀ وزیری، 1372 ش.

25_ سیمای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در آیینۀ قرآن، علی اکبر مهدی‌پور، شامل 313 آیه، (مخطوط).

26_ سیمای حضرت مهدی علیه السلام در قرآن، علّامه سید هاشم بحرانی (1107ق)، مترجم سید مهدی حائری قزوینی، چاپ تهران، آفاق، 478 صفحۀ وزیری، 1367ش.

27_ سیمای حضرت مهدی علیه السلام در قرآن، همان، تلخیص سید علی حسینی مؤذّن، چاپ قم، 29 صفحۀ رقعی.

28_ سیمای حضرت مهدی علیه السلام در قرآن و نهج البلاغه، عبد الرّحیم زارعیان جهرمی، فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، 177 صفحه، 1376ش. (پایان نامه)

29_ سیمای حضرت مهدی علیه السلام در آیات و روایات، ملایر، دانشگاه، 124 صفحه، 1385ش. (پایان نامه).

30_ سیمای منتظران از دیدگاه قرآن، عباس رضائی، چاپ قم، دبیرخانۀ اجلاس، 32 صفحۀ پالتوئی، 1385ش.

31_ سیمای مهدویّت در قرآن، محمد جواد مولوی نیا، چاپ قم، 200 صفحۀ رقعی، 1381ش.

32_ سیمای مهدی علیه السلام در قرآن، محمد بیستونی، چاپ قم، 275 صفحۀ جیبی، 1386ش.

33_ سیمای نورانی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در قرآن و نهج البلاغه، عباس کمساری، چاپ قم، سماء، 135 صفحۀ رقعی، 1381 ش.

34_ عقیدۀ ظهور مهدی علیه السلام _ قرآن کریم، احادیث نبوی، اور تاریخ کی روشن مین_ اردو_ چاپ کراچی، الرّحمن، 64 صفحۀ رقعی.

35_ قاطع البیان فی الآیات المؤوّلة بصاحب الزّمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ، فضل الله عابدی خراسانی، چاپ مشهد مقدّس، نشر مرتضی، 455 صفحۀ وزیری، 1404 ق.

36_ قرآن، مهدی و جوانان، محمد رضا تصوّری، چاپ قم، بنیاد فرهنگی، 120 صفحۀ رقعی، بی‌تا.

37_ قرآن و آخرین حجّت، شیخ رضا توحیدی، چاپ قم، سیمای آفتاب، 824 صفحۀ وزیری، 1384 ش.

38_ القرآن و الحجّة، همان، 280 صفحۀ وزیری، 1382 ش.

39_ قرآن و ظهور، علی اصغر رضوانی، چاپ قم، جمکران، 72 صفحۀ رقعی، 1385ش.

40_ ما نزل من القرآن فی صاحب الزّمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ، احمد بن محمد بن عیاش جوهری، (410 ق)، رجال نجاشی، ص86.

41_ مباحثی پیرامون آیۀ شریفۀ : بَقیةُالله خَیرُ لَکُم، سید احمد پور موسویان، 393 صفحۀ وزیری.

42_ المحجّة فیما نزل في القائم الحجّة عجل الله تعالی فرجه الشریف ، علّامه سید هاشم بحرانی (1107 ق)، چاپ بیروت، الوفاء، 284 صفحۀ وزیری، 1403 ق.

43_ مصلح جهانی از دیدگاه قرآن، عباس راسخی نجفی، چاپ قم، دار النّشر، 390 صفحۀ وزیری، بی‌تا.

44_ ملاحم القرآن، ابراهیم انصاری زنجانی، چاپ قم، 135 صفحۀ وزیری، 1400 ق.

45_ مهدویّت از نظر قرآن و عترت، خیر الله مردانی، چاپ تهران، 68 صفحۀ رقعی، 1400ق.

46_ مهدی علیه السلام در قرآن، سید محمد عابدین‌زاده، چاپ قم، لاهیجی، 40 صفحۀ جیبی، 1380ش.

47_ مهدی علیه السلام در قرآن، رضا فیروز، چاپ تهران، رایحه، 45 صفحۀ جیبی، 1378ش.

48_ المهدی علیه السلام فی القرآن (عربی)، آیة الله سید صادق شیرازی، چاپ بیروت، دار الصّادق، 262 صفحه، 1398ق.

49_ المهدی الموعود فی القرآن (عربی)، محمد حسین رضوی، چاپ بیروت، دار الهادی، 231 صفحۀ وزیری، 2001 م.

50_ موعود علیه السلام در قرآن، سید عباس سید کریمی،چاپ قم، دبیرخانۀ اجلاس، 61 صفحۀ پالتوئی، 1385ش.

51_ موعود قرآن، آیة الله سید صادق شیرازی، مترجم مؤسّسۀ امام مهدی، چاپ تهران، 152 صفحۀ رقعی، 1360ش.

52_ موعود قرآن، مؤسّسۀ فرهنگی موعود، چاپ تهران، موعود، 84 صفحۀ پالتوئی، 1386ش.

53_ موعود قرآن، علیرضا رجالی تهرانی، چاپ تهران، بزرگ اندیشه، 77 صفحه، 1379ش.

54_ موعود قرآن، علی اکبر مهدی‌پور، چاپ تهران، دوازدهمین نمایشگاه قرآن کریم، 1425ق.

55_ نور پنهان در افق قرآن، جعفر شیخ الاسلامی،چاپ تهران، یکان، 71 صفحۀ رقعی، 1378ش.

کتاب حاضر

کتابی که در پیش رو دارید، جدیدترین اثر در این عرصه است که توسّط یکی از فرهیختگان عرصۀ مهدویّت سامان یافته است.

مؤلّف که از سلالۀ پاکان و از شجرۀ طیّبۀ آل روضات هستند، از نخستین روز تأسیس مرکز جهانی حضرت ولی عصر ارواحنا فداه، در کنار حضرت آیة الله بحر العلوم میردامادی، یار و یاور ایشان و از فعّالان پرکار و پربار این مرکز می‌باشند.

مؤلّف با ذوق سرشار، حسن ابتکار و در اختیار داشتن منابع فراوان_ کتابخانۀ تخصّصی_ این اثر بدیع را تدوین کرده، دست به ابتکار تازه زده، برای هر آیه یک عنوانِ قرار دادی تعیین نموده، آنگاه برای هر آیه «کُد» ساخته، که این کُد بیان‌گر ردیف سوره در میان سوره‌ها و شمارۀ آیه در میان آیات آن سوره می‌باشد.

در تفسیر هر آیه، یک یا چند حدیث از منابع اوّلیه نقل کرده، سپس دیگر منابع حدیثی یا تفسیری را یاد‌آور شده است.

متن کامل، سپس ترجمۀ هر حدیث را به قلم روان سامان داده است.

امید است این مجموعه پژوهشگران را به کار آید و حفظ آیات مهدوی را برای علاقه‌مندان آسان سازد و زمینۀ لبخند رضایت حضرت بقیّة الله ارواحنا فداه را فراهم نماید.از خداوند منّان خواستار است که این تلاش را به احسن وجه بپذیرد و آن را موجب قرب ظهور و تقرّب به پیشگاه آن امام نور قرار دهد، إن شاء الله.

13 شوال 1434 ق.

حوزۀ علمیّۀ قم

علی اکبر مهدی‌پور

پیشگفتار

الحمد لله من اوّل الدّنیا إلی فنائِها، و مِنَ الاخرةِ إلی بقائِها، الحمد لله عَلی کُلِّ نعمة، و صلّی الله علی سیّدنا و نبیّنا، حبیب إله العالمین، و شفیع المذنبین، أبی القاسم المصطفی محمّد و عَلی آلِهِ أئمة الطّیبین الطّاهرین المعصومین، لا سیّما امام عصرنا و حجّتنا و مولانا و سیّدنا و انیسنا و مونسنا و ولیّ أمرنا، حجة بن الحسن العسکری، ارواحنا و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء، و عجّل الله تعالی فرجه، و مُدّ فی عمره الشّریف و زیّن الأرض بطول بقائه، و لعنة الله علی أعدائهم و مخالفیهم و غاصبی حقوقهم و منکری فضائلهم و مناقبهم، من الآن إلی قیام یوم الدّین.

*خداوند در کتاب خودش قرآن کریم، همه چیز را بیان فرموده است.

خدای متعال در آیۀ 16/89 می‌فرماید:

... وَنَزَّلْناٰ عَلَیْكَ الْكِتاٰبَ تِبْیاٰنًا لِكُلِّ شَیْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرٰى لِلْمُسْلِمٖینَ89

و ما بر تو اين كتاب را فرستاديم تا حقيقت هر چيز را روشن كند و براى مسلمين هدايت و رحمت و بشارت باشد.

*فقط مفسّرین قرآن، که ائمّۀ اطهار علیهم السلام هستند می‌توانند از تأویل آیات قرآن خبر دهند.

خدای متعال در آیۀ 3/7 می‌فرماید:

... وَماٰ یَعْلَمُ تَاْوٖیلَهُۥ اِلَّا اللّٰهُ٭ۗ وَالرّاٰسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ ءاٰمَنّاٰ بِهٖ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّناٰ٭ۗ وَماٰ یَذَّكَّرُ اِلّاٰ اُولُوا الْاَلْباٰبِ7

در حالى كه تفسير آن‌ها را، جز خدا و راسخان در علم نمى‌دانند. (آن‌ها كه به دنبال فهم و درکِ اسرارِ همۀ آيات قرآن در پرتو علم و دانش الهى) مى‌گويند: «ما به همۀ آن ايمان آورديم و همه از طرف پروردگارِ ماست.» و جز صاحبان عقل، متذكّر نمى‌شوند.

از ابو بصیر نقل است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند:نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ وَ نَحْنُ نَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ.⁽¹⁾

مائيم راسخون در علم و ما تأويل متشابهات قرآن را مى‌دانيم.

*رسول خدا صلی الله علیه و اله ، ضمن بیان جدایی ناپذیری قرآن و عترت علیهم السلام ، از یکدیگر، همه را به بهترین راه سعادت، یعنی تمسّک به این دو چیز گران‌بهاء سفارش نمودند.

حضرت امام حسن علیه السلام فرمودند: روزى رسول خدا صلی الله علیه و اله خطبه‌ای خواندند، و بعد از حمد و ثناى پروردگار متعال فرمودند:

مَعَاشِرَ النَّاسِ كَأَنِّي أُدْعَى فَأُجِيبُ وَ إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ، كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي، مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا، فَتَعَلَّمُوا مِنْهُمْ وَ لَا تُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْكُمْ، لَا يَخْلُو الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَ لَوْ خَلَتْ إِذًا لَسَاخَتْ بِأَهْلِهَا.(الحدیث)⁽²⁾

اى گروه مردم! من به سوى خداوند خوانده شده‌ام و به زودی دعوت حق را اجابت می‌كنم، من در بین شما دو چيز گران‌بها را باقی مى‌گذارم: كتاب خدا و عترتم أهل بيتم را، هر آينه اگر به اين دو، چنگ بزنيد هرگز گمراه نخواهید شد، از آن‌ها علوم را فرا گيريد، و به آن‌ها تعليم نكنيد زيرا آن‌ها از شما داناترند، زمين از ايشان خالى نماند، و اگر خالى شود اهلش را فرو برد.

*در هر زمانی امامی از اهل‌بیت علیهم السلام وجود دارد تا مردم را هدایت نماید.

خداوند در این رابطه در آیۀ 13/7 می‌فرماید:

... اِنَّماٰ اَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هاٰدٍ7همانا وظيفۀ تو اندرز و ترسانيدن (خلق از نافرمانى خدا) است و هر قومى را (از طرف خدا) راهنمايى است.

بريد بن معاويه گويد: به حضرت امام محمّد باقر علیه السلام عرض کردم: معناى اين آيه: «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»، چيست؟ حضرت فرمودند:

الْمُنْذِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ عَلِيٌّ الْهَادِي، وَ فِي كُلِّ وَقْتٍ وَ زَمَانٍ إِمَامٌ مِنَّا، يَهْدِيهِمْ إِلَى مَا جَاءَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

منذر، رسول خدا صلی الله علیه و اله و هادى على علیه السلام است، و در هر وقت و زمانى امامى از ما وجود دارد كه مردم را به آنچه رسول خدا صلی الله علیه و اله آورده‌اند، هدايت نماید.

*هر که می‌خواهد از گمراهی و مرگ جاهلی نجات پیدا کند، باید امام زمانش عجل الله تعالی فرجه الشریف را بشناسد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمودند:

مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً.⁽¹⁾

هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، مثل مردم زمان جاهلیت از دنیا رفته است.

*قرآن کریم، بهترین راه شناخت و معرفی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.

با اینکه تا کنون ده‌ها عنوان کتاب از علماء بزرگ شیعه و نویسندگان محترم، با موضوع مهدویّت در آیات قرآن کریم، به رشتۀ تحریر در آمده و بعضاً به طبع هم رسیده است، ولی باز می‌بینیم محبّان و منتظران ظهور حضرتش، به خصوص قشر جوان، از وجود چنین آیاتی در قرآن کریم، که البته توسّط ائمّۀ اطهار علیهم السلام تفسیر و تبیین شده است، آگاهی و شناخت لازم را نداشته و از رسیدن به درجۀ والای معرفت الحجّة عجل الله تعالی فرجه الشریف ، محروم مانده‌اند.*کتاب حاضر با بکار گیری روشی جدید، راه را جهت آموزش و حفظ آیات مهدوی در قرآن کریم، برای همۀ جویندگان معارف مهدوی، به خصوص جوانان و دانشجویان عزیز، هموار نموده است.

*نکات این طرح:

الف_ برای هر یک از آیات، یک «اسم» و یک «کُد» تعریف شده است، که اسم آیه بیانگر موضوع و محتوای آن آیه است، و کُد آیه، آدرس آیه را در قرآن کریم به ما نشان می‌دهد.

ب_ کُد هر آیه از یک عدد اعشاری تشکیل شده، که رقم صحیحش بیانگر شمارۀ سوره است و رقم اعشاری شمارۀ آیه را به ما نشان می‌دهد.

ج_ به عنوان مثال به این نمونه توجّه نمایید:

اسم آیه: مضطر، کد آیه: 27/62، یعنی در بیست و هفتمین سورۀ قرآن کریم، که سورۀ مبارکۀ نمل است، آیۀ شصت و دو: «أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَليلاً ما تَذَكَّرُونَ».

د_ البته شایان ذکر است که شمارۀ آیات بر اساس رسم الخط «عثمان طه» تعریف شده است.

ه-_ عزیزان لازم است، شمارۀ یکصد و چهارده سورۀ قرآن را به ترتیب حفظ نمایند، تا بتوانند به راحتی آیات را در قرآن کریم پیدا نمایند، البته برای سهولت این کار جدول شمارۀ سوره‌ها، آخر همین کتاب درج شده است.

*خدای متعال را شاکرم که در طی 12 سال گذشته پس از این‌که این کتاب شریف، دو بار به چاپ رسید، به بنده توفیق داد تا چاپ سوّم را با ویرایش جدید و بازنگری مطالب و منابع، به سرانجام برسانم؛ البته قابل توجّه است که چون پس از چاپ اوّل این کتاب، آیات مربوط به بحث رجعت، به صورت جداگانه و با عنوان «کلید واژۀ آیات رجعت در قرآن کریم» به چاپ رسید، در ویرایش جدید، این آیات حذف شده است.

*در پایان از اساتید خودم و همۀ عزیزانی که این حقیر را در نشر این اثر یاری نمودند، به خصوص حضرت آیة الله حاج سیّد محمود بحر العلوم میردامادی دام ظله و همچنین استاد محقّق، متخصّص معارف مهدویّت، علّامه شیخ علی اکبر مهدی‌پور دام عزّه، که با نوشتن تقریظ و مقدّمه، این کتاب را مزیّن و حقیر را مورد الطاف خود قرار داده‌اند، تشکّر نموده و از خداوندمتعال برای همگان آرزوی طول عمر با عزّت و توفیق روز افزون مسئلت می‌نمایم.

*امید است این کتاب مورد قبول مولایمان حضرت صاحب الزّمان ارواحنا فداه قرار گیرد و ذخیره‌ای برای روز جزا باشد.

السّلام علی المهدی و علی آبائه و اللّعن علی أعدائه

قم مقدّسه _ سیّد محمّد جعفر روضاتی

ربیع الاول 1446 هجری قمری

سورۀ مبارکۀ بقره(2)

اشاره

شماره: 1

کد آیه: 2/3 اسم آیه: ایمان به امام غایب

اَلَّذٖینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقٖیمُونَ الصَّلٰوةَ وَمِمّاٰ رَزَقْناٰهُمْ یُنْفِقُونَ3

(پرهيزكاران) كسانى هستند كه به غيب ايمان مى‌آورند و نماز را برپا مى‌دارند و از تمام نعمتها و مواهبى كه به آنان روزى داده‌ايم، انفاق مى‌كنند.

1_ عَنْ دَاوُد الرقِّيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عزوجل: «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»، قَالَ: مَنْ أَقَرَّ بِقِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام أَنَّهُ حَقٌّ.⁽¹⁾

از داود رقّی نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»، فرمودند: متّقین کسانی هستند که به قیام حضرت قائم علیه السلام ، که البته حق است، اقرار و ایمان داشته باشند.

2_ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزوجل: «الم»، «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ»، «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»، فَقَالَ: الْمُتَّقُونَ شِيعَةُ عَلِيٍّ علیه السلام ، وَ أَمَّا الْغَيْبُ، فَهُوَ الْحُجَّةُ الْغَائِب، وَ شَاهِدُ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»⁽¹⁾.⁽²⁾از يحيى بن ابو القاسم نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «الم»، «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ»، «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»، پرسيدم، حضرت فرمودند: مقصود از متّقين، شيعيان حضرت على علیه السلام هستند، و منظور از غيب، امام غائب است، و دليل آن، گفتار خداى متعال است که می‌فرماید: «وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، (و می‌گويند آيا آيه‌اى از طرف پروردگارش بر او نازل نشود؟ بگو همانا غيب از آن خدا است شما منتظر باشيد به راستى من هم با شما از منتظرانم).

3_ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و اله ، فِي حَدِيثٍ يذكُرُ فِيهِ الأَئِمَّةِ الاِثنَي عَشَر، قَالَ: ... إلَی أن قَالَ: طُوبَى لِلصَّابِرِينَ فِي غَيْبَتِهِ، طُوبَى لِلْمُقِيمِينَ عَلَى مَحَجَّتِهِمْ، أُولَئِكَ وَصَفَهُمُ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، فَقَالَ: «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ».⁽¹⁾

از جابر بن عبدالله انصاری نقل است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله در حدیثی طولانی مطالبی را پیرامون ائمّۀ دوازده‌گانه علیهم السلام بیان فرمودند تا اینکه فرمودند: خوشا به حال صبركنندگان در غيبت او، و خوشا به حال باقى‌ماندگان در محبّت او، این‌ها هستند كه خداوند در کتابش دربارۀ آن‌ها فرموده است: «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»، (کسانی که ايمان به غيب مى‌آورند).

شماره: 2

کد آیه: 2/114 اسم آیه: خواری و رسوایی دشمنان

...اُولٰئِكَ ماٰ كاٰنَ لَهُمْ اَنْ یَدْخُلُوهاٰ اِلّاٰ خاٰئِفٖینَ٭ۚ لَهُمْ فِی الدُّنْیاٰ خِزْیٌ وَلَهُمْ فِی الْءاٰخِرَةِ عَذاٰبٌ عَظٖیمٌ114

... شايسته نيست آنان، جز با ترس و وحشت، وارد اين (كانونهاى عبادت) شوند؛ بهرۀ آن‌ها در دنيا (فقط) رسوايى است و در سراى ديگر، عذاب عظيم (الهى)!

عَن السُدَي، فِي قَولِه تَعالى: «لَهُم فِي الدُّنِيا خِزيٌ»، أَما خِزيُهُم فِي الدُّنِيا فَإِنَّه إذا قامَ المَهدِيّ علیه السلام وَ فُتِحَت قُسطَنطَينيّة قَتَلَهُم، فَذلِكَ الخِزي.⁽¹⁾

از سدّى نقل است که در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «لَهُم فِي الدُّنِيا خِزيٌ»، گفت: امّا رسوائى دشمنان دين در دنيا هنگامى است كه حضرت مهدى علیه السلام قیام کنند و قسطنطنيه را فتح نمایند و آن‌ها را بكشند، اين براى آن‌ها، همان خواری و رسوائى است.

شماره: 3

کد آیه: 2/124 اسم آیه: آخرین کلمۀ الهی

وَاِذِ ابْتَلٰى اِبْراٰهٖیمَ رَبُّهُۥ بِكَلِماٰتٍ فَاَتَمَّهُنَّ٭ۖ قاٰلَ اِنّٖی جاٰعِلُكَ لِلنّاٰسِ اِماٰمًا٭ۖ قاٰلَ وَمِنْ ذُرِّیَّتٖی٭ۖ قاٰلَ لاٰ یَناٰلُ عَهْدِی الظّاٰلِمٖینَ124

و (به خاطر آوريد) هنگامى كه خداوند، ابراهيم را با وسايل گوناگونى آزمود، و او به خوبى از عهدۀ اين آزمايش‌ها برآمد، خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پيشواى مردم قرار دادم!» ابراهيم عرض كرد: «از دودمان من (نيز امامانى قرار بده!)» خداوند فرمود: «پيمان من، به ستمكاران نمى‌رسد! (و تنها آن دسته از فرزندان تو كه پاک و معصوم باشند، شايسته اين مقامند)».

عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزوجل: «وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ»، مَا هَذِهِ الْكَلِمَاتُ؟ قَالَ: هِيَ الْكَلِمَاتُ الَّتِي تَلَقَّاهَا آدَمُ مِنْ رَبِّهِ فَتابَ عَلَيْهِ، وَ هُوَ أَنَّهُ قَالَ: يَا رَبِّ! أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ إِلَّا تُبْتَ عَلَيَّ، فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ، «إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ»، فَقُلْتُ لَهُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! فَمَا يَعْنِي عَزَّ وَ جَلَّ بِقَوْلِهِ: «فَأَتَمَّهُنَّ»؟ قَالَ: يَعْنِي فَأَتَمَّهُنَّ إِلَى الْقَائِمِ علیه السلام ، اثْنَيْ عَشَرَ إِمَاماً، تِسْعَةٌ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ علیهم السلام .(الحدیث)⁽¹⁾

از مفضل بن عمر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام این سخن خدای عزوجل: «وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ»، پرسيدم: اين كلمات چيست؟ حضرت فرمودند: همان كلماتی است كه آدم از پروردگارش ياد گرفت و بوسیلۀ آن‌ها توبه كرد و توبه‌اش پذيرفته شد، و آن اين است، گفت:پروردگارا! از تو می‌پرسم به حقّ محمّد، على، فاطمه، حسن و حسين علیهم السلام ، كه توبۀ مرا بپذيرى، پس خداوند توبه‌اش را قبول كرد، همانا او توّاب و رحيم است، عرض كردم: اى پسر رسول خدا! پس معنى این سخن خداى عزوجل چيست كه فرموده: «فَأَتَمَّهُنَّ»؟ حضرت فرمودند: يعنى كلمات را تا قائم علیه السلام تمام كرد، يعنى دوازده امام، كه نُه امام از آن‌ها، از فرزندان امام حسين علیه السلام می‌باشند.

شماره: 4

کد آیه: 2/133 اسم آیه: شباهت به حضرت یعقوب علیه السلام

اَمْ كُنْتُمْ شُهَداٰءَ اِذْ حَضَرَ یَعْقُوبَ الْمَوْتُ اِذْ قاٰلَ لِبَنٖیهِ ماٰ تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدٖی٭ۖ قاٰلُوا نَعْبُدُ اِلٰهَكَ وَاِلٰهَ ءاٰباٰئِكَ اِبْراٰهٖیمَ وَاِسْماٰعٖیلَ وَاِسْحاٰقَ اِلٰهًا واٰحِدًا وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ133

آيا هنگامى كه مرگ يعقوب فرا رسيد، شما حاضر بوديد؟! در آن هنگام كه به فرزندان خود گفت: «پس از من، چه چيز را مى‌پرستيد؟» گفتند: «خداى تو، و خداى پدرانت، ابراهيم و اسماعيل و اسحاق، خداوند يكتا را، و ما در برابر او تسليم هستيم.»

عَن جابِر، عَن أبِي جَعفَر علیه السلام ، قالَ: سَأَلتُه عَن تَفسِيرِ هذِهِ الآيَة مِن قَولِ الله: «إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ

إِلهاً واحِداً»، قَالَ: جَرت فِي القَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

از جابر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام از تفسیر آیۀ: «إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً»، پرسیدم، حضرت فرمودند: این آیه در بارۀ حضرت قائم علیه السلام جاری است.

توضیح: مرحوم فیض در کتاب شریف «تفسیر صافی» می‌فرماید:

شاید منظور امام باقر علیه السلام از این که فرمودند: «این آیه در بارۀ حضرت قائم علیه السلام جاری است»، این باشد که هر امام قائمی از ایشان به هنگام مرگش، همان چیزی را می‌گوید که حضرت یعقوب علیه السلام به فرزندانش گفت، و آنان به همان نحو جوابمی‌دهند که: «نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ».⁽²⁾

ولی با مراجعۀ به روایات می‌بینیم که گاهی «جَرَت» به معنای «ظَهَرت» به کار برده شده، پس می‌توانیم بگوییم: توحیدی که امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف دارند، همان توحیدی است که حضرت ابراهیم علیه السلام و انبیاء دیگر داشته‌اند. لذا این «جَرَت» می‌رسد به آن جایی که با ظهور امام علیه السلام ، توحید ایشان در عالم هستی جلوه می‌کند و با این تجلّی توحیدی، قلب‌ها و دل‌ها روشن شده، زمینه برای پذیرش عدل و قسط کامل در جهان، فراهم می‌شود. (إن شاء الله)

شماره: 5

کد آیه: 2/143 اسم آیه: آخرین شاهد

وَكَذٰلِكَ جَعَلْناٰكُمْ اُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَداٰءَ عَلَى النّاٰسِ وَیَكُونَ الرَّسُولُ عَلَیْكُمْ شَهٖیدًا...143

و ما همچنان شما را به آيين اسلام هدايت كرديم و به سيرت نيكو بياراستيم تا گواه مردم باشيد و پيامبر نيز گواه شما باشد.

1_ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ الْهِلَالِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ علیه السلام ، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى إِيَّانَا عَنَى بِقَوْلِهِ: «لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً»، فَرَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله شَاهِدٌ عَلَيْنَا، وَ نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ حُجَّتُهُ فِي أَرْضِهِ؛ وَ نَحْنُ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ جَلَّ اسْمُهُ فِيهِمْ: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً».⁽¹⁾

از جناب سليم بن قيس هلالی نقل است که گفت: حضرت على علیه السلام فرمودند: همانا خدای متعال در آیۀ: «لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً»، تنها ما را قصد نموده، نه غير ما را، پس رسول خدا صلی الله علیه و اله بر ما گواه است و

ما شاهدان خداوند بر خلقش و حجّت‌های او در زمینش هستیم، و ما همان کسانى هستیم كه خدای متعال در بارۀ ايشان فرموده: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً». یعنی در هر زمانى امامى از ما وجود دارد كه شاهد بر اهل زمان خود است.

2_ عَنْ بُرَيْدٍ الْعِجْلِيِّ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام : قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْشَهِيداً»، قَالَ: نَحْنُ الْأُمَّةُ الْوَسَطُ وَ نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ وَ حُجَجُهُ فِي أَرْضِهِ.⁽¹⁾

از برید بن معاویه عجلی نقل است که گفت: به حضرت امام محمّد باقر علیه السلام عرض کردم: تفسیر این سخن خدای متعال: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً»، چیست؟ حضرت فرمودند: امّت وسط ما هستيم و مائيم گواهان خدای متعال بر خلقش و حجّت‌هاى او در زمينش.

3_ عَنْ مَيْمُونٍ الْبَانِ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً»، قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : مِنَّا شَهِيدٌ عَلَى كُلِّ زَمَانٍ، عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام فِي زَمَانِهِ، وَ الْحَسَنُ علیه السلام فِي زَمَانِهِ، وَ الْحُسَيْنُ علیه السلام فِي زَمَانِهِ، وَ كُلُّ مَنْ يَدْعُو مِنَّا إِلَى أَمْرِ اللَّهِ.⁽²⁾

از میمون البان، غلام بنی هاشم نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام دربارۀ این سخن خدای متعال: «وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّهً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً»، فرمودند: از ما، برای هر زمانی گواهی است، حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام در زمان خودشان، و امام حسن علیه السلام در زمان خودشان، و امام حسین علیه السلام نیز در زمان خودشان شاهدان بر خلق بودند، و هر یک از ما که مأموریت دعوت به سوی خدا را دارد.4_ المناقب لابن شهرآشوب: عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنْ زَيْنِ الْعَابِدِينَ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ»، قَالَ: نَحْنُ هُمْ.⁽¹⁾

در کتاب شریف مناقب، روایتی از جناب عبدالله بن حسین نقل نموده که گفت: حضرت امام سجاد علیه السلام در تفسیر این سخن خدای متعال: «لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ»، فرمودند: ما همان کسانی هستیم که خداوند بر مردم گواه قرار داده.

شماره: 6

کد آیه: 2/148 اسم آیه: اصحاب خاص حضرت مهدی علیه السلام

وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلّٖیهاٰ٭ۖ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراٰتِ٭ۚ اَیْنَ ماٰ تَكُونُوا یَاْتِ بِكُمُ اللّٰهُ جَمٖیعًا٭ۚ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَیْءٍ قَدٖیرٌ148

هر طايفه‌اى قبله‌اى دارد كه خداوند آن را تعيين كرده است، پس در نيكى‌ها و اعمال خير، بر يكديگر سبقت جوييد! هر جا باشيد، خداوند همۀ شما را حاضر مى‌كند، زيرا او بر هر كارى تواناست.

1_ عَنْ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عزوجل: «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً»، قَالَ: الْخَيْرَاتُ الْوَلَايَةُ، وَ قَوْلُهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً»، يَعْنِي أَصْحَابَ الْقَائِمِ الثَّلَاثَمِائَةِ وَ الْبِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا، قَالَ: وَ هُمْ وَ اللَّهِ! الْأُمَّةُ الْمَعْدُودَةُ، قَالَ: يَجْتَمِعُونَ وَ اللَّهِ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ قَزَعٌ كَقَزَعِ الْخَرِيفِ.⁽¹⁾

از ابو خالد كابلى نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در تفسير اين فرمایش خداوند عزوجل: «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً»،

فرمودند: مقصود از خيرات، ولايت است و این فرمایش خدای متعال: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً»، یعنی ياران حضرت قائم علیه السلام كه بیش از سيصد و ده نفر مرد هستند، سپس حضرت فرمودند: به خدا قسم! آن‌ها همان امّت معدوده‌اى هستند كه خداوند آن‌ها را در يک ساعت گرد هم جمع می‌کند، همان‌طور که پاره‌هاى ابر پائيز را در يک جا جمع مى‌كند.2_ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْكَابُلِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام ، أَوْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، أَنَّهُ قَالَ: الْفُقَدَاءُ قَوْمٌ يُفْقَدُونَ مِنْ فُرُشِهِمْ، فَيُصْبِحُونَ بِمَكَّةَ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عزوجل: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً»، وَ هُمْ أَصْحَابُ الْقَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

از ابو خالد کابلی نقل است که گفت: حضرت امام سجّاد علیه السلام و يا حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: گمشدگان، گروهى هستند كه در بسترهايشان مفقود می‌شوند و صبح در مكّه خواهند بود و این همان سخن خداى عزوجل است که فرمود: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً»، (هرکجا که باشید، خداوند همگی شما را می‌آورد)، و آنان ياران حضرت قائم علیه السلام هستند.

3_ عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْحَسَنِيِّ رضی الله ، قَالَ: قُلْتُ لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى علیهم السلام : يَا مَوْلَايَ! إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ تَكُونَ الْقَائِمَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، الَّذِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ

عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً، فَقَالَ علیه السلام : مَا مِنَّا إِلَّا قَائِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ هَادٍ إِلَى دِينِ اللَّهِ، وَ لَكِنَّ الْقَائِمَ الَّذِي يُطَهِّرُ اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ مِنْ أَهْلِ الْكُفْرِ وَ الْجُحُودِ وَ يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا، هُوَ الَّذِي يَخْفَى عَلَى النَّاسِ وِلَادَتُهُ وَ يَغِيبُ عَنْهُمْ شَخْصُهُ وَ يَحْرُمُ عَلَيْهِمْ تَسْمِيَتُهُ، وَ هُوَ سَمِيُّ رَسُولِ اللَّهِ وَ كَنِيُّهُ، وَ هُوَ الَّذِي تُطْوَى لَهُ الْأَرْضُ وَ يُذَلُّ لَهُ كُلُّ صَعْبٍ، يَجْتَمِعُ إِلَيْهِ مِنْ أَصْحَابِهِ عِدَّةُ أَهْلِ بَدْرٍ ثَلَاثُمِائَةٍ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا مِنْ أَقَاصِي الْأَرْضِ، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ»، فَإِذَا اجْتَمَعَتْ لَهُ هَذِهِ الْعِدَّةُ مِنْ أَهْلِ الْإِخْلَاصِ، أَظْهَرَ اللَّهُ أَمْرَهُ، فَإِذَا كَمَلَ لَهُ الْعَقْدُ وَ هُوَ عَشَرَةُ آلَافِ رَجُلٍ خَرَجَ بِإِذْنِ اللَّهِ، فَلَا يَزَالُ يَقْتُلُ أَعْدَاءَ اللَّهِ، حَتَّى يَرْضَى عزوجل.قَالَ عَبْدُ الْعَظِيمِ: فَقُلْتُ لَهُ: يَا سَيِّدِي! فَكَيْفَ يَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ قَدْ رَضِيَ؟ قَالَ: يُلْقِي فِي قَلْبِهِ الرَّحْمَةَ، فَإِذَا دَخَلَ الْمَدِينَةَ أَخْرَجَ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى فَأَحْرَقَهُمَا.⁽¹⁾

از جناب عبد العظيم حسنى رضی الله نقل است که گفت: به حضرت امام جواد علیه السلام عرض کردم: اميدوارم شما قائم اهل بيت حضرت محمّد صلی الله علیه و اله باشيد، همان كسى كه زمين را پر از عدل و داد می‌نمايد همچنان كه آكنده از ظلم و جور شده باشد، حضرت فرمودند: اى أبو القاسم! هيچ يک از ما نيست جز این‌كه قائم به امر خداى متعال و هادى به دين الهى باشد، امّا قائمى كه خداوند عزوجل به وسیلۀ او زمين را از اهل كفر و انكار پاک می‌سازد و آن را پر از عدل و داد می‌نمايد، كسى است كه ولادتش بر مردم پوشيده و شخصش از ايشان نهان و بردن نامش بر آن‌ها حرام است،

و او هم‌نام و هم كنيه رسول خدا صلی الله علیه و اله است، و او كسى است كه زمين در اختیارش می‌گردد و هر دشوارى برايش هموار می‌شود، و اصحابش، به تعداد اصحاب بدر، یعنی سيصد و سيزده مرد، از دورترين نقاط زمين به گرد او جمع می‌شوند، و اين همان فرمایش خداوند عزوجل است كه فرمود: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ»، پس هنگامی که اين تعداد از اهل اخلاص به گرد او جمع شوند، خداى متعال امرش را ظاهر می‌سازد و هنگامی که پیمان كامل گشت یعنی تعداد آن‌ها به ده هزار نفر رسید، به اذن خداى متعال قيام می‌كند و آن‌قدر دشمنان خدا را بكشد تا خداى تبارک و تعالى خشنود گردد.

عبد العظيم گفت: به آن‌حضرت عرض کردم: اى آقای من! چگونه مى‌فهمد كه خدا راضی شده است؟ حضرت فرمودند: خداوند در قلبش رحمت مى‌افكند و چون به مدينه بیايد، «لات» و «عزّى» را از خاک بيرون كشيده و آن دو را آتش می‌زند.

4_ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : إِذَا أُذِنَ الْإِمَامُ دَعَا اللَّهَ بِاسْمِهِ الْعِبْرَانِيِّ، فَأُتِيحَتْ لَهُ صَحَابَتُهُ، الثَّلَاثُمِائَةِ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ، قَزَعٌ كَقَزَعِ الْخَرِيفِ، فَهُمْ أَصْحَابُ الْأَلْوِيَةِ، مِنْهُمْ مَنْ يُفْقَدُ مِنْ فِرَاشِهِ لَيْلًا فَيُصْبِحُ بِمَكَّةَ، وَ مِنْهُمْ مَنْ يُرَى يَسِيرُ فِي السَّحَابِ نَهَاراً، يُعْرَفُ بِاسْمِهِ وَ اسْمِ أَبِيهِ وَ حِلْيَتِهِ وَ نَسَبِهِ، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ!

أَيُّهُمْ أَعْظَمُ إِيمَاناً؟ قَالَ: الَّذِي يَسِيرُ فِي السَّحَابِ نَهَاراً، وَ هُمُ الْمَفْقُودُونَ وَ فِيهِمْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً».⁽¹⁾

از مفضل بن عمر نقل است كه گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: هنگامی که به امام علیه السلام اجازۀ ظهور داده شود، خدا را با نام عبرانیش می‌خواند، پس اصحابش که سیصد و سیزده نفرند، مانند پاره ابرهای پاییزی گرد او اجتماع می‌کنند و آنان صاحبان بیرق هستند، بعضی از آنان شبانه از بستر خود ناپدید شده و صبحگاهان در مکّه حاضر می‌شوند و بعضی دیگر دیده می‌شوند که در روز بر روی ابری نشسته سیر می‌کنند و هر یک با نام خود و نام پدر و صفات و نسبش شناخته می‌شوند؛ عرض کردم: فدایتان شوم! ایمان کدام یک بیشتر است؟ حضرت فرمودند: همان که روی ابرها در روز حرکت می‌کند و آنان ناپدیدشوندگان‌اند و این آیه دربارۀ آنان نازل شده است: « أَیْنَ ما تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمُ اللَّهُ جَمِیعا»، (هر کجا که باشید، خداوند همگی شما را می‌آورد).

شماره: 7

کد آیه: 2/155 اسم آیه: علائم ظهور

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْاَمْواٰلِ وَالْاَنْفُسِ وَالثَّمَراٰتِ وَبَشِّرِ الصّاٰبِرٖینَ155

و قطعاً همۀ شما را با چيزى از ترس، گرسنگى، و كاهش در اموال و جان‌ها و ميوه‌ها، آزمايش مى‌كنيم و بشارت ده به صبر‌كنندگان!

1_ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ»، فَقَالَ: يَا جَابِرُ! ذَلِكَ خَاصٌّ وَ عَامٌّ، فَأَمَّا الْخَاصُّ مِنَ الْجُوعِ فَبِالْكُوفَةِ، وَ يَخُصُّ اللَّهُ بِهِ أَعْدَاءَ آلِ مُحَمَّدٍ، فَيُهْلِكُهُمْ، وَ أَمَّا الْعَامُّ فَبِالشَّامِ، يُصِيبُهُمْ خَوْفٌ وَ جُوعٌ مَا أَصَابَهُمْ مِثْلُهُ قَطُّ، وَ أَمَّا الْجُوعُ، فَقَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام وَ أَمَّا الْخَوْفُ، فَبَعْدَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

از جابر بن یزید جعفی نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام پرسیدم كه معنای این سخن خدای متعال: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ»، چیست؟ حضرت فرمودند: ای جابر! (این آیه) یک معنای خاصّ دارد و یک معنای عام، و امّا معنای خاصّ آن، گرسنگی در كوفه است كه خداوند آن را مخصوص دشمنان آل محمّد علیهم السلام قرار داده پس به وسیلۀ آن، آن‌ها را هلاک می‌كند، و امّا معنای عام آن، در

شام محقّق می‌شود كه اهل آن‌جا طوری به خوف و هراس و گرسنگی مبتلا می‌شوند كه احدی مثل آن مبتلا نشده باشد، پس گرسنگی، قبل از قیام حضرت قائم علیه السلام است ولی خوف و هراس، پس از قیام حضرت قائم علیه السلام می‌باشد.

2_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ قُدَّامَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام عَلَامَاتٍ بَلْوَى مِنَ اللَّهِ تَعَالَى لِعِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ، قُلْتُ: وَ مَاهِيَ؟ قَالَ: ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ»، قَالَ: «لَنَبْلُوَنَّكُمْ»، يَعْنِي الْمُؤْمِنِينَ، «بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ»، مِنْ مُلُوكِ بَنِي فُلَانٍ فِي آخِرِ سُلْطَانِهِمْ، «وَ الْجُوعِ»، بِغَلَاءِ أَسْعَارِهِمْ، «وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ»، فَسَادِ التِّجَارَاتِ وَ قِلَّةِ الْفَضْلِ فِيهَا، «وَ الْأَنْفُسِ»، قَالَ: مَوْتٌ ذَرِيعٌ، «وَ الثَّمَراتِ»، قِلَّةِ رَيْعٍ مَا يُزْرَعُ وَ قِلَّةِ بَرَكَةِ الثِّمَارِ، «وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ»، عِنْدَ ذَلِكَ بِخُرُوجِ الْقَائِمِ علیه السلام ، ثُمَّ قَالَ لِي: يَا مُحَمَّدُ! هَذَا تَأْوِيلُهُ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ»⁽¹⁾.⁽²⁾

از محمّد بن مسلم نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: همانا پيش از قيام حضرت قائم علیه السلام نشانه‌هایی از بلاها و آزمايشهایی از جانب خداى متعال براى بندگان با ايمان خواهد بود، عرض كردم: آن آزمايشها چيست؟ حضرت

فرمودند: همان فرمايش خداى عزوجل است كه فرمود: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ»، (و حتماً شما را به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهش در مال‌ها و جان‌ها (عمرها) و فرزندان خواهيم آزمود و بردباران را بشارت ده)، آن حضرت فرمودند: «لَنَبْلُوَنَّكُمْ»، يعنى مؤمنان را، «بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ»، از پادشاهان فلان خاندان در پايان سلطنتشان،(يعنى سلاطين بنى عباس)، «وَ الْجُوعِ»، بوسیلۀ گرانى قیمت‌هايشان، «وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ»، منظور کساد تجارت و كم شدن سود آن است، «وَ الْأَنْفُسِ»، حضرت فرمودند: يعنى مرگ و میر زودرس و فراوان، «وَ الثَّمَراتِ»، نقصان میوه‌ها به خاطر كم شدن برداشت محصولات زراعتی، «وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ»، پس مژده بده صابران را به هنگامی که حضرت قائم علیه السلام خروج می‌کند(یعنی: به آنان که در آن موقع، در عقيدۀ به ما ثابت قدم مانده‌اند، مژده بده)؛ سپس فرمودند: اى محمّد! اين است تأويل آن آيه، به درستى كه خداوند عزوجل مى‌فرمايد: «وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ»، و تأويل آن‌را کسی نمی‌داند، مگر خدا و راسخان در علم).

3_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : لَا بُدَّ أَنْ يَكُونَ قُدَّامَ الْقَائِمِ سَنَةٌ تَجُوعُ فِيهَا النَّاسُ وَ يُصِيبُهُمْ خَوْفٌ شَدِيدٌ مِنَ الْقَتْلِ وَ نَقْصٌ مِنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ، فَإِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَبَيِّنٌ، ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ».⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: ناگزير بايد پيش از آمدن حضرت قائم علیه السلام ، سالى باشد كه مردم در آن سال، گرسنه بمانند و آنان را ترسى سخت از كشتار و كاهش در مال‌ها و كم شدن عمرها و محصولات، فرا گيرد، پس همانا اين در كتاب خدای متعال بسيار آشكار است، سپس اين آيه را تلاوت فرمودند: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ»، (و شما را حتماً به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهش در اموال و جان‌ها و ميوه‌ها خواهيم آزمود و بردباران را بشارت ده).

شماره: 8

کد آیه: 2/157 اسم آیه: فضیلت شهدای راه مهدی علیه السلام

اُولٰئِكَ عَلَیْهِمْ صَلَواٰتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ٭ۖ وَاُولٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ157

اين‌ها، همان‌ها هستند كه الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده و همان‌ها هستند هدايت‌يافتگان!

عَتِيقُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ: حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْن رَبِيعَة، في حدیثٍ طویل:... إلی أن قال: ثُمَّ الْمُنْتَظَرُ بَعْدَهُ اسْمُهُ اسْمُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و اله ، يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ يَفْعَلُهُ وَ يَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يَجْتَنِبُهُ، يَكْشِفُ اللَّهُ بِهِ الظُّلَمَ، وَ يَجْلُو بِهِ الشَّكِّ، وَ الْعَمَى يَرْعَى الذِّئْبُ فِي أَيَّامِهِ مَعَ الْغَنَمِ، وَ يَرْضَى عَنْهُ سَاكِنُ السَّمَاءِ وَ الطَّيْرُ فِي الْجَوِّ وَ الْحِيتَانُ فى الْبِحَارِ، يَا لَهُ مِنْ عَبْدٍ مَا أَكْرَمَهُ عَلَى اللَّهِ، طُوبَى لِمَنْ أَطَاعَهُ وَ وَيْلٌ لِمَنْ عَصَاهُ، طُوبَى لِمَنْ قَاتَلَ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَتَلَ أَوْ قُتِلَ، «أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ»، «وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»⁽¹⁾، «وَ أُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ»⁽²⁾.⁽³⁾

از عتیق بن یعقوب نقل است که گفت: عبد الله بن ربیعة برای من حدیثی طولانی نقل نمود، تا آن‌جا که گفت: سپس بعد از نوبت کسی است که انتظارش را می‌کشند، نام او نام پیامبر صلی الله علیه و اله است، به عدل و داد دستور می‌دهد و خود بدان عمل می‌نماید، و

از منکر نهی و جلوگیری می‌کند، و خود از آن می‌پرهیزد و اجتناب می‌نماید، خداوند به وسیلۀ او تاریکی‌ها را بر می‌دارد و به وسیلۀ او شک و تردید و کور دلی را بر طرف می‌نماید، به گونه‌ای که در دوران او، گرک و میش در کنار هم در امنیّت خواهند بود، و اهل آسمان و پرندگان در هوا و ماهیان دریاها، از او راضی و خشنود می‌گردند، چه بندۀخوبی است که خداوند نسبت به او عنایت دارد، خوشا به حال کسی که از او فرمان برد، و وای بر آن که نافرمانی او کند، خوشا به حال کسی که در رکاب او بجنگد، بکشد یا کشته شود، آنان مشمول درود و رحمت پروردگارشانند و از جمله هدایت‌یافتگانند و آنان همان رستگارانند و آنان همان پیروزمندانند.

شماره: 9

کد آیه: 2/249 اسم آیه: امتحان اصحاب

... قاٰلَ اِنَّ اللّٰهَ مُبْتَلٖیكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنّٖی وَمَنْ لَمْ یَطْعَمْهُ فَاِنَّهُۥ مِنّٖی اِلّاٰ مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِیَدِهٖ٭ۚ فَشَرِبُوا مِنْهُ اِلّاٰ قَلٖیلًا مِنْهُمْ...249

... به آن‌ها گفت: «خداوند، شما را به وسيلۀ يک نهر آب، آزمايش مى‌كند، پس آن‌ها که از آن بنوشند، از من نيستند و آن‌ها كه جز يک پيمانه با دست خود، بيشتر از آن نخورند، از من هستند» پس جز عدۀ كمى، همگى از آن آب نوشيدند.

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: إِنَّ أَصْحَابَ مُوسَى ابْتُلُوا بِنَهَرٍ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عزوجل: «إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ»، وَ إِنَّ أَصْحَابَ الْقَائِمِ يُبْتَلَوْنَ بِمِثْلِ ذَلِك.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: همانا خداوند، اصحاب موسى علیه السلام را به وسيلۀ نهر آبى امتحان كرد، چنان‌كه خدا فرمود: «إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ»، اصحاب قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف هم، چنين امتحانی خواهند داشت.

2_ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : لَا يَخْرُجُ الْقَائِمُ علیه السلام فِي أقَلٍّ مِنَ الفِئَةِ، وَ لَا تَكُونُ الفِئَةُ أَقَلّ مِن عَشرَةِ آلَافٍ.⁽¹⁾از حمّاد بن عثمان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف قیام نمی‌کند مگر با عدّه‌ای کمتر از «فِئَة»، و تعداد «فِئَة» کمتراز ده‌هزار نفر نخواهد بود.

توضیح: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: کسانی که از آن آب ننوشیده بودند، گفتند: «رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَيْنا صَبْراً وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ»⁽²⁾، یعنی: پروردگارا! پیمانۀ شکیبایی و استقامت را بر ما بریز! و ما را ثابت‌قدم بدار! و ما را بر جمعیّت کافران، پیروز بگردان.

بنا بر این منتظر واقعی باید صابر باشد، بر امتحانات، ناملایمات روزگار، آزار و طعنه‌های مخالفان، طولانی شدن زمان غیبت و فراق و هجران مولای خویش شکیبایی پیشه سازد و از درگاه پروردگار ثبات قدم طلب نماید، تا در زمرۀ آن عدّۀ قلیلی باشد که در زمان ظهور، جزء یاران و مدافعان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار می‌گیرند.

شماره: 10

کد آیه: 2/257 اسم آیه: نور و ظلمت

اَللّٰهُ وَلِیُّ الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماٰتِ اِلَى النُّورِ٭ۖ وَالَّذٖینَ كَفَرُوا اَوْلِیاٰؤُهُمُ الطّاٰغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ اِلَى الظُّلُماٰتِ٭ۗ اُولٰئِكَ اَصْحاٰبُ النّاٰرِ٭ۖ هُمْ فٖیهاٰ خاٰلِدُونَ257

خداوند، ولىّ و سرپرست كسانى است كه ايمان آورده‌اند، آن‌ها را از ظلمت‌ها، به سوى نور بيرون مى‌برد. (امّا) كسانى كه كافر شدند، اولياى آن‌ها طاغوت‌ها هستند كه آن‌ها را از نور، به سوى ظلمت‌ها بيرون مى‌برند، آن‌ها اهل آتشند و هميشه در آن خواهند ماند.

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: كُلُّ رَايَةٍ تُرْفَعُ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام ، فَصَاحِبُهَا طَاغُوتٌ يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ عزوجل.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: هر پرچمى كه پيش از قيام حضرت قائم علیه السلام برافراشته شود، صاحبش طاغوتى است كه در برابر خداوند عزوجل، پرستيده مى‌شود.

2_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یعْفُورٍ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : إِنِّی أُخَالِطُ النَّاسَ، فَیكْثُرُ عَجَبِی مِنْ أَقْوَامٍ لَا یتَوَلَّوْنَكُمْ، وَ یتَوَلَّوْنَ فُلَاناً وَ فُلَاناً، لَهُمْ أَمَانَةٌ وَ صِدْقٌ وَ وَفَاءٌ، وَ أَقْوَامٌ یتَوَلَّوْنَكُمْ، لَیسَ لَهُمْ تِلْک الْأَمَانَةُ وَ لَا الْوَفَاءُ وَ الصِّدْقُ.

قَالَ: فَاسْتَوَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام جَالِساً، فَأَقْبَلَ عَلَی كَالْغَضْبَانِ، ثُمَّ قَالَ: لَا دِینَ لِمَنْ دَانَ اللَّهَ بِوَلَایةِ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیسَ مِنَ اللَّهِ، وَ لَا عَتْبَ عَلَى مَنْ دَانَ بِوَلَایةِ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ.قُلْتُ: لَا دِینَ لِأُولَئِک، وَ لَا عَتْبَ عَلَى هَؤُلَاءِ؟! قَالَ: نَعَمْ، لَا دِینَ لِأُولَئِک، وَ لَا عَتْبَ عَلَى هَؤُلَاءِ، ثُمَّ قَالَ: أَ لَا تَسْمَعُ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «اللَّهُ وَلِی الَّذِینَ آمَنُوا یخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ»؟ یعْنِی مِنْ ظُلُمَاتِ الذُّنُوبِ إِلَى نُورِ التَّوْبَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ، لِوَلَایتِهِمْ كُلَّ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ، وَ قَالَ: «وَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ»، قَالَ: قُلْتُ: أَ لَيْسَ اللَّهُ عَنَى بِهَا الْكُفَّارَ حِينَ قَالَ: «وَ الَّذِينَ كَفَرُوا»؟

قَالَ: فَقَالَ: وَ أَيُّ نُورٍ لِلْكَافِرِ وَ هُوَ كَافِرٌ فَأُخْرِجَ مِنْهُ إِلَى الظُّلُمَاتِ؟ إِنَّمَا عَنَى بِهَذَا، أَنَّهُمْ كَانُوا عَلَى نُورِ الْإِسْلَامِ، فَلَمَّا أَنْ تَوَلَّوْا كُلَّ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیسَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، خَرَجُوا بِوَلَایتِهِمْ إِیاهُ مِنْ نُورِ الْإِسْلَامِ إِلَى ظُلُمَاتِ الْكُفْرِ، فَأَوْجَبَ اللَّهُ لَهُمُ النَّارَ مَعَ الْكُفَّارِ، فَ «أُولئِک أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ».⁽¹⁾

از عبداللَّه بن ابى یعفور نقل است كه گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض كردم كه: من با مردم آمیزش و معاشرت دارم، و خیلی تعجّب مى‌کنم از مردمى

كه شما را دوست نمى‌دارند، بلکه دوستدار فلانى و فلانى هستند، ولی در عین حال امانتدار و راستگو و وفادار هستند. و مردمى را می‌بینم كه شما را دوست مى‌دارند، ولی آن امانتداری و وفاداری و راستگویى را ندارند.

راوى گفت: حضرت صادق علیه السلام ، به صورت رسمی نشستند و مثل كسى كه خشمگین است، به من نگاه کردند ، و سپس فرمودند: هر کس پیرو پیشوای ستمگری باشد که از جانب خدا معیّن نشده، دین ندارد، و هر كس وابسته به امام عادلى باشد كه از جانب خدا برگزیده شده است، سرزنش و عتابى ندارد.

عرض كردم: آن‌ها دین ندارند، و این‌ها سرزنش و عتاب ندارند؟ حضرت فرمودند: آرى، آن‌ها دین ندارند، و این‌ها سرزنش و عتابی ندارند.سپس فرمودند: آیا نشنیده‌اى این سخن خداوند عزوجل را كه می‌فرماید: «اللَّهُ وَلِی الَّذِینَ آمَنُوا یخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ»، یعنى: خداوند، مؤمنان را، از تاریكى‌هاى گناهان به سوى نور توبه و آمرزش بیرون می‌برد، چون این‌ها به امام عادلی که برگزیدۀ خداوند است وابسته‌اند، سپس می‌فرماید: «وَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ». راوی گفت: عرض کردم: مگر مقصود خداوند از اینکه می‌فرماید: «وَ الَّذِينَ كَفَرُوا» کفار و غیر مسلمانان نیست؟

حضرت فرمودند: آیا کافر در حالی که کفر ورزیده نوری دارد تا از آن به سوی تاریکی‌ها خارجش کنند؟! همانا مقصود خداوند از این جمله، کسانی هستند که ابتدا در نور اسلام بودند، ولی پس از آنکه تن به ولایت هر پیشوای ستمگری دادند که برگزیدۀ خدا نمی‌باشد، از نور اسلام به سوی تاریکی‌های کفر بیرون شدند. در نتیجه خداوند آتش را بر آن‌ها واجب نمود تا همراه کفّار، محکوم به خلود در آتش شوند و لذا فرموده است: «أُولئِک أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ».

3_ حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در حدیثی طولانی در شرح و تفسیر بعضی از آیات قرآن کریم، رسیدند به این آیه: وَ قَالَ سُبْحَانَهُ فِي سُورَةِ الْبَقَرَةِ: «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ»، يَعْنِي مِنْ ظُلْمَةِ الْكُفْرِ إِلَى نُورِ الْإِيمَانِ، فَسُمِّيَ الْإِيمَانُ هَاهُنَا نُوراً، وَ مِثْلُهُ فِي سُورَةِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام : «لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ»⁽¹⁾، وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ فِي سُورَةِ بَرَاءَةَ: «يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ»⁽²⁾، يَعْنِي نُورَ الْإِسْلَامِ بِكُفْرِهِمْ وَ جُحُودِهِمْ.(الحدیث)⁽³⁾

و خدای سبحان در سورۀ بقره فرمود: «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ»، یعنی خداوند آن‌ها را از تاریکی کفر به سوی روشنایی ایمان خارج می‌کند، پس در این‌جا ایمان، نور نامیده شده است، و نظیر آن در سورۀ ابراهیم علیه السلام است که خدای متعال فرمود: «لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ»،(تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکی‌ها به سویروشنایی بیرون آوری) و همچنین در سورۀ توبه خدای عزوجل فرمود: «یُرِیدُونَ أَنْ یُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ»،(می‌خواهند نور خدا را با دهان خویش خاموش کنند)، یعنی نور اسلام را با کفر و انکارشان خاموش کنند.

شماره: 11

کد آیه: 2/259 اسم آیه: مثالی برای ظهور

اَوْ كَالَّذٖی مَرَّ عَلٰى قَرْیَةٍ وَهِیَ خاٰوِیَةٌ عَلٰى عُرُوشِهاٰ قاٰلَ اَنّٰى یُحْیٖی هٰذِهِ اللّٰهُ بَعْدَ مَوْتِهاٰ٭ۖ فَاَماٰتَهُ اللّٰهُ مِائَةَ عاٰمٍ ثُمَّ بَعَثَهُۥ٭ۖ قاٰلَ كَمْ لَبِثْتَ٭ۖ قاٰلَ لَبِثْتُ یَوْمًا اَوْ بَعْضَ یَوْمٍ٭ۖ قاٰلَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عاٰمٍ ...259

يا همانند كسی كه از كنار يک آبادی عبور كرد، در حالی كه ديوارهای آن، به روی سقف‌ها فرو ريخته بود، (و اجساد و استخوان‌های اهل آن، در هر سو پراكنده بود، او با خود) گفت: چگونه خدا اين‌ها را پس از مرگ، زنده می‌كند؟! (در اين هنگام) خدا او را يكصد سال می‌راند، سپس زنده كرد، و به او گفت: چه قدر درنگ كردی؟ گفت: يک روز، يا بخشی از يک روز، فرمود: نه، بلكه يكصد سال درنگ كردی!

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام ، يَقُولُ: مَثَلُ أَمْرِنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى، مَثَلُ صَاحِبِ الْحِمَارِ، أَمَاتَهُ «اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ».⁽¹⁾

از ابو بصیر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: مَثَل امر ما در کتاب خدای متعال، مثَل صاحب حمار است که خداوند او را یکصد سال میراند، سپس زنده کرد.

2_ عَنْ مُؤَذِّنِ مَسْجِدِ الْأَحْمَرِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، هَلْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَثَلٌ لِلْقَائِمِ علیه السلام ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، آيَةُ صَاحِبِ الْحِمَارِ، أَمَاتَهُ «اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ».⁽¹⁾

از مؤذّن مسجد احمر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام پرسیدم: آیا در کتاب خدای متعال مثالی برای حضرت قائم علیه السلام هست؟ حضرت فرمودند: بلی، او مانند صاحب حمار است که خداوند او را یکصد سال میراند و سپس زنده نمود.

شماره: 12

کد آیه: 2/261 اسم آیه: هفتمین خوشه

مَثَلُ الَّذٖینَ یُنْفِقُونَ اَمْواٰلَهُمْ فٖی سَبٖیلِ اللّٰهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ اَنْبَتَتْ سَبْعَ سَناٰبِلَ فٖی كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ٭ۗ وَاللّٰهُ یُضاٰعِفُ لِمَنْ یَشاٰءُ٭ۗ وَاللّٰهُ واٰسِعٌ عَلٖیمٌ261

كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌كنند، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه، يكصد دانه باشد و خداوند آن را براى هر كس بخواهد، دو يا چند برابر مى‌كند و خدا (از نظر قدرت و رحمت،) وسيع، و (به همه چيز) داناست.

عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِیِّ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «کَمَثَلِ حَبَّهًٍْ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ»، قَالَ: الْحَبَّةُ فَاطِمَةُ علیها السلام ، وَ السَّبْعُ السَّنَابِلُ، سَبْعَةٌ مِنْ وُلْدِهَا سَابِعُهُمْ قَائِمُهُمْ عجل الله تعالی فرجه الشریف ، قُلْتُ: الْحَسَنُ علیه السلام ؟ قَالَ: إِنَّ الْحَسَنَ علیه السلام إِمَامٌ مِنَ اللَّهِ مُفْتَرَضٌ طَاعَتُهُ، وَ لَکِنْ لَیْسَ مِنْ السَّنَابِلِ السَّبْعَةِ، أَوَّلُهُمْ الْحُسَیْنُ علیه السلام وَ آخِرُهُمْ الْقَائِمُ عجل الله تعالی فرجه الشریف .

فَقُلْتُ: قَوْلُهُ: «فِی کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ»؟ قَالَ: یُولِدُ الرَّجُلُ مِنْهُمْ فِی الْکُوفَةِ مِائَةً مِنْ صُلْبِهِ، وَ لَیْسَ ذَاکَ إِلَّا هَؤُلَاءِ السَّبْعَةَ.⁽¹⁾

از مفضل بن محمد جعفی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این سخن خدای متعال: «کَمَثَلِ حَبَّهًٍْ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: منظور از «حبّه»، حضرت فاطمه علیها السلام است، و منظور از «سَبعَ سَنابِل»، هفت تن از فرزندان آن‌حضرت است، که هفتمین آن‌ها، قائمشان عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد.

پس من عرض کردم: اوّلین نفرشان حسن علیه السلام است؟ فرمودند: همانا حسن علیه السلام امامی است که از جانب خداوند اطاعت از او واجب شده است، ولیجزء آن سنبل‌های(خوشه‌های) هفتگانه نیست، بلکه نخستین فرد آنان حسین علیه السلام ، و آخرینشان حضرت قائم علیه السلام است، عرض کردم اینکه خداوند فرموده: «فِی کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ»، منظور چیست؟ حضرت فرمودند: از نسل و صُلب هر یک از آنان در کوفه، صد نفر متولّد می‌شود، ولی آن‌ها جزء این هفت تن نیستند.

توضیح: نکته این است که اگر اسامی ائمّۀ اطهار علیهم السلام ، که اولاد حضرت زهرا علیها السلام هستند را، بدون تکرار، محاسبه کنید، امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هفتمین نفر می‌شوند.

یعنی: 1_ حسن علیه السلام (امام حسن عسکری علیه السلام )، 2_ حسین علیه السلام ، 3_ علی علیه السلام ، 4_ محمّد علیه السلام ، 5_ جعفر علیه السلام ، 6_ موسی علیه السلام ، 7_ مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف .

شماره: 13

کد آیه: 2/269 اسم آیه: حکمت، شناخت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

یُؤْتِی الْحِكْمَةَ مَنْ یَشاٰءُ٭ۚ وَمَنْ یُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِیَ خَیْرًا كَثٖیرًا٭ۗ وَماٰ یَذَّكَّرُ اِلّاٰ اُولُوا الْاَلْباٰبِ269

(خداوند) دانش و حكمت را به هر كس بخواهد (و شايسته بداند) مى‌دهد و به هر كس دانش داده شود، خير فراوانى داده شده است، و جز خردمندان، (اين حقايق را درک نمى‌كنند، و) متذكّر نمى‌گردند.

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً»، فَقَالَ: هِيَ طَاعَةُ اللَّهِ وَ مَعْرِفَةُ الْإِمَامِ.⁽¹⁾

از ابو بصیر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ تفسير این سخن خداوند تبارک و تعالی: «وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً»، پرسیدم، حضرت فرمودند: حكمت، اطاعت از خداوند و شناخت و معرفت امام علیه السلام است.

2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: «وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً»، قَالَ: مَعْرِفَةُ الْإِمَامِ وَ اجْتِنَابُ الْكَبَائِرِ الَّتِي أَوْجَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا النَّارَ.⁽¹⁾از ابو بصیر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که دربارۀ آیۀ: «وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً»، می‌فرمودند: منظور از حكمت، شناخت و معرفت امام علیه السلام است، و دوری گزیدن از گناهان بزرگى كه خدای متعال از براى آن‌ها آتش جهنم را واجب نموده است.

3_ فِي تَفسِيرِ عَلِيّ بنِ إِبرَاهِيم: قولُهُ: «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً»، قال: الخَیْرُ الکَثِیرُ مَعْرِفَةُ أَمِیرِالمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ الأَئِمَّةِ علیهم السلام .⁽²⁾

جناب علی بن ابراهیم در تفسیر این سخن خدای متعال: «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً»، می‌فرماید: مقصود از خیر کثیر، معرفت و شناخت امیرالمؤمنین علیه السلام و ائمّۀ اطهار علیهم السلام است.

4_ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام ، يَقُولُ: مَنْ مَاتَ وَ لَيْسَ لَهُ إِمَامٌ فَمَوْتُهُ مِيتَةٌ جَاهِلِيَّةٌ، وَ لَا يُعْذَرُ النَّاسُ حَتَّى يَعْرِفُوا إِمَامَهُمْ، وَ مَنْ مَاتَ وَ هُوَ عَارِفٌ

لِإِمَامِهِ لَا يَضُرُّهُ تَقَدُّمُ هَذَا الْأَمْرُ أَوْ تَأَخُّرُهُ، وَ مَنْ مَاتَ عَارِفاً لِإِمَامِهِ كَانَ كَمَنْ هُوَ مَعَ الْقَائِمِ فِي فُسْطَاطِهِ.⁽¹⁾از فضیل بن یسار نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: هر كس كه بى‌امام بميرد، مرگ او همچون مرگ در زمان جاهليّت است، و اگر مردمان امامشان را نشناسند، هرگز عذرى از ايشان پذيرفته نمی‌شود، و هر كس كه با شناخت و معرفت امام بميرد، دیر یا زود شدن اين امر (يعنى ظهور حضرت قائم علیه السلام ) به او زيانى نمى‌رساند، و هر كس با شناخت امام خود از دنيا برود، مثل كسى است كه با حضرت قائم علیه السلام ، در خيمۀ او بوده است.

شماره: 14

کد آیه: 2/285 اسم آیه: ستارۀ درخشان

ءاٰمَنَ الرَّسُولُ بِماٰ اُنْزِلَ اِلَیْهِ مِنْ رَبِّهٖ وَالْمُؤْمِنُونَ٭ۚ كُلٌّ ءاٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلاٰئِكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ اَحَدٍ مِنْ رُسُلِهٖ٭ۚ وَقاٰلُوا سَمِعْناٰ وَاَطَعْناٰ٭ۖ غُفْراٰنَكَ رَبَّناٰ وَاِلَیْكَ الْمَصٖیرُ 285

پيامبر، به آنچه از سوى پروردگارش بر او نازل شده، ايمان آورده است و همۀ مؤمنان (نيز)، به خدا و فرشتگان او و كتابها و فرستادگانش، ايمان آورده‌اند (و مى‌گويند:) ما در ميان هيچ يک از پيامبران او، فرق نمى‌گذاريم و (مؤمنان) گفتند: «ما شنيديم و اطاعت كرديم، پروردگارا! (انتظارِ) آمرزش تو را (داريم) و بازگشت (ما) به سوى توست.»

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ سَلَّامَ بْنَ أَبِي عُمْرَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا سَلْمَى رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله يَقُولُ: لَيْلَةَ أُسْرِىَ بِي إِلَى السَّمَاءِ، قَالَ الْعَزِيزُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ»، قُلْتُ: «وَ الْمُؤْمِنُونَ»، قَالَ: صَدَقْتَ، يَا مُحَمَّدُ! مَنْ خَلَّفْتَ لِأُمَّتِكَ؟ قُلْتُ: خَيْرَهَا، قَالَ: عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ؟ قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ: يَا مُحَمَّدُ! إِنِّي اطَّلَعْتُ عَلَى الْأَرْضِ اطِّلَاعَةً، فَاخْتَرْتُكَ مِنْهَا، فَشَقَقْتُ لَكَ اسْماً مِنْ أَسْمَائِي، فَلَا أُذْكَرُ فِي مَوْضِعٍ إِلَّا وَ ذُكِرْتَ مَعِي، فَأَنَا الْمَحْمُودُ وَ أَنْتَ مُحَمَّدٌ، ثُمَّ اطَّلَعْتُ فَاخْتَرْتُ مِنْهَا عَلِيّاً، وَ شَقَقْتُ لَهُ اسْماً مِنْ أَسْمَائِي، فَأَنَا الْأَعْلَى وَ هُوَ عَلِيٌّ.

يَا مُحَمَّدُ! إِنِّي خَلَقْتُكَ وَ خَلَقْتُ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ مِنْ سِنْخِ نُورِي، وَ عَرَضْتُ وَلَايَتَكُمْ عَلَى أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ، فَمَنْ قَبِلَهَا كَانَ عِنْدِي مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَ مَنْ جَحَدَهَا كَانَ عِنْدِي مِنَ الْكَافِرِينَ.

يَا مُحَمَّدُ! لَوْ أَنَّ عَبْداً مِنْ عِبَادِي عَبَدَنِي حَتَّى يَنْقَطِعَ أَو يَصِيرَ كَالشَّنِّ الْبَالِي، ثُمَّ أَتَانِي جَاحِداً لِوَلَايَتَكُمْ، مَا غَفَرْتُ لَهُ أَوْ يُقِرَّ بِوَلَايَتِكُمْ.

يَا مُحَمَّدُ! تُحِبُّ أَنْ تَرَاهُمْ؟ قُلْتُ: نَعَمْ، يَا رَبِّ! فَقَالَ لِي: الْتَفِتْ عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ فَالْتَفَتُّ وَ إِذَا بِعَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ، وَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ؛ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، وَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ، وَ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى، وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، وَ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ، وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، وَ الْمَهْدِيِّ فى ضَحْضَاحٍ مِنْ نُورٍ قِيَاماًيُصَلُّونَ، وَ هُوَ فِي وَسَطِهِمْ- يَعْنِي الْمَهْدِيَّ- كَأَنَّهُ كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ، فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ! هَؤُلَاءِ الْحُجَجُ وَ هُوَ الثَّائِرُ مِنْ عِتْرَتِكَ، وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي! إِنَّهُ الْحُجَّةُ الْوَاجِبَةُ لِأَوْلِيَائِي، وَ الْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَائِي.⁽¹⁾

از عبد الرحمن بن یزید بن جابر نقل است که گفت: از سلّام بن ابی عمره شنیدم که گفت: از ابو سلمی، چوپان رسول خدا صلی الله علیه و اله شنیدم که می‌گوید: از رسول خدا صلی الله علیه و اله شنیدم که می‌فرمودند: در آن شبی که مرا به معراج بردند، خداوند عزیز، جلّ ثنائه فرمود: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ»، (پیامبر بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است، ایمان آورده است) عرض کردم: «وَ الْمُؤْمِنُونَ»، فرمود: راست گفتی،

ای محمّد! چه کسی را در اُمّتت جانشین خود قرار دادی؟ عرض کردم: بهترینِ آن‌ها را، فرمود: علی بن ابی طالب را؟ عرض کردم: آری! فرمود: ای محمّد! من دقیقاً در زمین جستجو کردم و تو را از میان مردم آن برگزیدم، سپس نامی از نام‌های خودم را برایت مشتق کردم، به گونه‌ای که هرجا از من یاد شود، از تو نیز یاد می‌شود، پس من «محمود» هستم و تو «محمّد»؛ سپس در زمین نگریستم و علی را از میان آن برگزیدم و نام او را از نام خودم مشتق نمودم، پس من «أعلی» هستم و او «علی».

ای محمّد! من، تو را و علی، فاطمه، حسن و حسین را از جنس نور خودم آفریدم و ولایت شما را بر اهل آسمان‌ها و زمین‌ها عرضه کردم، پس هرکس آن را پذیرفت، نزد من از مؤمنان خواهد بود و هرکه آن را انکار کند، نزد من از کافران خواهد بود.

ای محمّد! اگر بنده‌ای از بندگان من آن‌قدر مرا عبادت کند که از پا درآید، یا چون مشک خشکیدۀ کهنه شود، امّا در حالی نزد من آید که منکر ولایت شما باشد، او را نمی‌آمرزم، تا زمانی که به ولایت شما اقرار نماید.ای محمّد! دوست داری آن‌ها را ببینی؟ عرض کردم: آری، پروردگارا! پس به من فرمود: نگاهی به سمت راست عرش بینداز، پس چون نظر کردم، علی، فاطمه، حسن، حسین، علی بن حسین، محمّد بن علی، جعفر بن محمّد، موسی بن جعفر، علی بن موسی، محمّد بن علی ، علی بن محمّد، حسن بن علی و مهدی علیهم السلام را در هاله‌ای از نور دیدم که به پا ایستاده و مشغول نماز هستند و او (حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ) نیز در وسط ایشان همچون ستاره‌ای درخشان می‌درخشد؛ پس خداوند فرمود: ای محمّد! اینان حجّت‌های من هستند و او (حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ) خونخواه و انتقام‌گیرندۀ عترت تو است؛ به عزّت و جلالم سوگند! او حجّتی است که ولايتش بر اولياى من واجب است و اوست كه از دشمنان من انتقام خواهد گرفت. 

سورۀ مبارکۀ آل‌عمران(3)

اشاره

شماره: 15

کد آیه: 3/7 اسم آیه: راسخون

هُوَ الَّذٖی اَنْزَلَ عَلَیْكَ الْكِتاٰبَ مِنْهُ ءاٰیاٰتٌ مُحْكَماٰتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتاٰبِ وَاُخَرُ مُتَشاٰبِهاٰتٌ٭ۖ فَاَمَّا الَّذٖینَ فٖی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ماٰ تَشاٰبَهَ مِنْهُ ابْتِغاٰءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغاٰءَ تَاْوٖیلِهٖ٭ۖ وَماٰ یَعْلَمُ تَاْوٖیلَهُۥ اِلَّا اللّٰهُ٭ۗ وَالرّاٰسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ ءاٰمَنّاٰ بِهٖ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّناٰ٭ۗ وَماٰ یَذَّكَّرُ اِلّاٰ اُولُوا الْاَلْباٰبِ7

او كسى است كه اين كتاب را بر تو نازل كرد، كه قسمتى از آن، آيات «محكم» است كه اساس اين كتاب مى‌باشد و قسمتى از آن، «متشابه» است، امّا آن‌ها كه در قلوبشان انحراف است، به‌دنبال متشابهاتند، تا فتنه‌انگيزى كنند و تفسير (نادرستى) براى آن مى‌طلبند، در حالى كه تفسير آن را، جز خدا و راسخان در علم، نمى‌دانند، مى‌گويند: «ما به همۀ آن ايمان آورديم، همه از طرف پروردگارِ ماست» و جز صاحبان عقل، متذكّر نمى‌شوند.

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: «الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ»، أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام مِنْ بَعْدِهِ.⁽¹⁾

از عبدالرحمن بن کثیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: راسخان در علم، امیر المؤمنین علیه السلام ، و امامان علیهم السلام پس از ایشان، می‌باشند.

2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: إِنَّ الْقُرْآنَ زَاجِرٌ وَ آمِرٌ، يَأْمُرُ بِالْجَنَّةِ وَ يَزْجُرُ عَنِ النَّارِ، وَ فِيهِ مُحْكَمٌ وَ مُتَشَابِهٌ، فَأَمَّا الْمُحْكَمُ فَيُؤْمِنُ بِهِ وَ يَعْمَلُ بِهِ وَ يَدِينُ بِهِ، وَ أَمَّا الْمُتَشَابِهُ فَيُؤْمِنُ بِهِ وَ لَا يَعْمَلُ بِهِ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ: «فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا»، وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ آلُ مُحَمَّدٍ علیهم السلام .⁽¹⁾

از ابو بصیر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم كه می‌فرمودند: همانا قرآن کریم بازدارنده و امرکننده است، به رفتن به بهشت امر می‌کند و از آتش جهنم باز می‌دارد، و در آن، آیات محکم و متشابه وجود دارد، پس به محکمات، ایمان آورده و عمل می‌شود و از آن‌ها پند و عبرت گرفته می‌شود و به متشابهات، ایمان آورده می‌شود ولی به آن‌ها عمل نمی‌شود، و این همان سخن خداوند است که می‌فرماید: «فَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَهِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِیلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کُلٌّ

مِنْ عِنْدِ رَبِّنا»، (امّا کسانی که در دل‌هایشان انحراف است برای فتنه‌جویی و طلب تأویل آن از متشابه آنپیروی می‌کنند، با آنکه تأویلش را جز خدا و ریشه‌داران در علم و دانش کسی نمی‌داند، (همان‌ها که) می‌گویند: ما بدان ایمان آوردیم، همه از جانب پروردگار ماست)، فرمودند: پس راسخان در علم، آل محمّد علیهم السلام می‌باشند.

3_ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ، قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : يَا أَبَا الصَّبَّاحِ! نَحْنُ قَوْمٌ فَرَضَ اللَّهُ طَاعَتَنَا لَنَا الْأَنْفَالُ، وَ لَنَا صَفْوُ الْمَالِ، وَ نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ، وَ نَحْنُ الْمَحْسُودُونَ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ: «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»⁽¹⁾.⁽²⁾

از ابو صالح نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به من فرمودند: اى ابو صباح! ما گروهى هستيم كه خدای متعال اطاعت از ما را واجب نموده، و انفال و برگزيدۀ اموال(خمس) برای ماست، و ما راسخان در دانشيم، ما مورد حسد قرار گرفته‌ايم، همانان كه خداوند در کتاب خود می‌فرمايد: «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»، (بلکه به مردم برای آن‌چه خدا از فضل خویش به آنان عطا کرده، رشک می‌ورزند).

4_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: نَحْنُ «الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ»، وَ نَحْنُ نَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ.⁽¹⁾از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: مقصود از «الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ»، (راسخان در علم و دانش) ما هستیم، و ما تأویل آن را می‌دانیم.

شماره: 16

کد آیه: 3/18 اسم آیه: صاحب علم

شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُۥ لاٰ اِلٰهَ اِلّاٰ هُوَ وَالْمَلاٰئِكَةُ وَاُولُوا الْعِلْمِ قاٰئِمًا بِالْقِسْطِ٭ۚ لاٰ اِلٰهَ اِلّاٰ هُوَ الْعَزٖیزُ الْحَكٖیمُ18

خداوند، گواهى مى‌دهد كه معبودى جز او نيست و فرشتگان و صاحبان دانش، گواهى مى‌دهند در حالى كه (خداوند در تمام عالم) قيام به عدالت دارد معبودى جز او نيست، كه هم توانا و هم حكيم است.

1_ في تفسير العياشي: عَنْ مَرْزُبَانَ الْقُمِّيِّ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ»، قَالَ: هُوَ الْإِمَامُ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده است: از مرزبان قمی نقل است که گفت: از حضرت ابا الحسن، امام کاظم علیه السلام ، در بارۀ این سخن خدای متعال: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: او، امام علیه السلام است.

2_ عَنْ غِيَاثِ بْنِ أَسِيد، شَهِدْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عُثْمَانَ الْعَمْرِيَّ قَدَّسَ اللَّهُ رُوحَهُ، يَقُولُ: لَمَّا وُلِدَ الْخَلَفُ الْمَهْدِيُّ علیه السلام ، سَطَعَ نُورٌ مِنْ فَوْقِ رَأْسِهِ إِلَى أَعْنَانِ السَّمَاءِ، ثُمَّ سَقَطَ لِوَجْهِهِ سَاجِداً لِرَبِّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَ هُوَ يَقُولُ: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ

الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»، قَالَ: وَ كَانَ مَوْلِدُهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ.⁽¹⁾از غیاث بن اسید نقل است که گفت: از محمّد بن عثمان عمری قدس سره (دوّمین نایب خاصّ حضرت ولیّ عصر ارواحنا فداه) شنیدم که مى‌گفت: هنگامی که خلف حضرت عسکری علیه السلام ، حضرت مهدى عجل الله تعالی فرجه الشریف به دنیا آمدند، نورى از بالاى سر مبارکشان به اطراف آسمان تابيد، پس صورت به خاک نهادند و خدای متعال را سجده کردند، آنگاه سر خود را برداشتند در حالى كه مى‌گفتند: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»، و نیز محمّد بن عثمان گفت: ولادت آن‌حضرت، روز جمعه بوده است.

شماره: 17

کد آیه: 3/33 اسم آیه: وارث انبیاء

اِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰى ءاٰدَمَ وَنُوحًا وَءاٰلَ اِبْراٰهٖیمَ وَءاٰلَ عِمْراٰنَ عَلَى الْعاٰلَمٖینَ33

به حقيقت، خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد.

عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ الْجُعْفِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْبَاقِرُ علیهم السلام : يَا جَابِرُ! الْزَمِ الْأَرْضَ وَ لَا تُحَرِّكْ يَداً وَ لَا رِجْلًا حَتَّى تَرَى عَلَامَاتٍ أَذْكُرُهَا لَكَ إِنْ أَدْرَكْتَهَا، أَوَّلُهَا اخْتِلَافُ بَنِي الْعَبَّاسِ وَ مَا أَرَاكَ تُدْرِكُ ذَلِكَ وَ لَكِنْ حَدِّثْ بِهِ مِنْ بَعْدِي عَنِّي...

إلى أن قال: وَ الْقَائِمُ علیه السلام يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ قَدْ أَسْنَدَ ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْحَرَامِ مُسْتَجِيراً بِهِ، فَيُنَادِي: يَا أَيُّهَا النَّاسُ! إِنَّا نَسْتَنْصِرُ اللَّهَ، فَمَنْ أَجَابَنَا مِنَ النَّاسِ فَإِنَّا أَهْلُ بَيْتِ نَبِيِّكُمْ مُحَمَّدٍ، وَ نَحْنُ أَوْلَى النَّاسِ بِاللَّهِ وَ بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ، فَمَنْ حَاجَّنِي فِي آدَمَ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِآدَمَ، وَ مَنْ حَاجَّنِي فِي نُوحٍ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِنُوحٍ، وَ مَنْ حَاجَّنِي فِي إِبْرَاهِيمَ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ، وَ مَنْ حَاجَّنِي فِي مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ، وَ مَنْ حَاجَّنِي فِي النَّبِيِّينَ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِالنَّبِيِّينَ، أَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ فِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى

الْعالَمِينَ»، «ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»، فَأَنَا بَقِيَّةٌ مِنْ آدَمَ وَ ذَخِيرَةٌ مِنْ نُوحٍ وَ مُصْطَفًى مِنْ إِبْرَاهِيمَ وَ صَفْوَةٌ مِنْ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِم.⁽¹⁾

از جابر بن یزید جعفى نقل است كه گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: اى جابر! دست و پاى خود را جمع كن و در جاى خود بنشين تا هنگامی كه اين علامات را كه هم اكنون براى تو نقل می‌کنم، ببينى؛ نخستينعلامت كشمكش بنى عباس بر سر حکومت است، كه گمان نمى‌كنم آن را ببينى، ولى بعد از من اين‌ها را نقل كن...

تا آنجا که حضرت فرمودند: در آن روز، قائم علیه السلام در مكّه است، او در آنجا تكيه به خانۀ خدا می‌دهد و در حالى كه پناه به آن برده است، می‌گويد: اى مردم! ما از خداوند و هر كس كه دعوت ما را بپذيرد استمداد مى‌كنيم، من از خانوادۀ پيغمبرتان، حضرت محمّد صلی الله علیه و اله هستم، ما از هر كس به خداوند و حضرت محمّد صلی الله علیه و اله نزديكتريم.

هر كس می‌خواهد در بارۀ آدم با من گفتگو كند، بداند كه من از هر كسی به آدم نزديكترم، و هر كس مى‌خواهد در بارۀ نوح با من سخن بگويد، بداند كه من از هر كسی به نوح نزديكترم، و هر كس می‌خواهد با من در بارۀ ابراهيم گفتگو نمايد، بداند كه من نزديكترين مردم به ابراهيم هستم، و هر كس مى‌خواهد با من در بارۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و اله گفتگو كند، بداند كه من از هر كسی به حضرت محمّد صلی الله علیه و اله نزديكترم، و هر كس مى‌خواهد با من در بارۀ پيامبران گفتگو كند، پس بداند كه من از هر كسی به پيامبران نزديكترم، مگر خداوند در كتاب محكم خود نفرموده: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ»، «ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ

عَلِيمٌ»، يعنى: (خداوند آدم و نوح و فرزندان ابراهيم و فرزندان عمران را بر جهانيان تفضيل داد، اينان ذريّه‌اى هستند كه بعضى از بعضى ديگر پديد آمده‌اند و خداوند شنوا و داناست)، بدانيد كه من بازماندۀ آدم و ذخيرۀ نوح و برگزيدۀ ابراهيم و منتخب حضرت محمّد صلی الله علیه و اله هستم.

شماره: 18

کد آیه: 3/36 اسم آیه: سنگسار کردن شیطان

... وَاِنّٖی اُعٖیذُهاٰ بِكَ وَذُرِّیَّتَهاٰ مِنَ الشَّیْطاٰنِ الرَّجٖیمِ36

... او و فرزندانش را از شرّ شيطان رانده‌شده در پناه تو قرار می‌دهم.

عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيَّ علیهما السلام ، يَقُولُ: مَعْنَى الرَّجِيمِ، أَنَّهُ مَرْجُومٌ بِاللَّعْنِ، مَطْرُودٌ مِنْ مَوَاضِعِ الْخَيْرِ، لَا يَذْكُرُهُ مُؤْمِنٌ إِلَّا لَعَنَهُ، وَ إِنَّ فِي عِلْمِ اللَّهِ السَّابِقِ أَنَّهُ إِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ علیه السلام ، لَا يَبْقَى مُؤْمِنٌ فِي زَمَانِهِ إِلَّا رَجَمَهُ بِالْحِجَارَةِ، كَمَا كَانَ قَبْلَ ذَلِكَ مَرْجُوماً بِاللَّعْنِ.⁽¹⁾

از جناب عبد العظيم بن عبد اللّه حسنى علیه السلام نقل است که گفت: از حضرت ابا الحسن، امام على بن محمّد النقى علیهما السلام شنيدم كه مى‌فرمودند: مفهوم رجيم آن است كه شيطان با لعن از درگاه خدا رانده شده، و از هر جاى خير و نيكى دور شده، هیچ مؤمنی او را ياد نمی‌كند، مگر اینکه بر او لعنت می‌فرستد و به راستى در علم اولیّۀ خداوند گذشته است که، وقتى حضرت قائم علیه السلام قيام نمايد، هيچ مؤمنی نمى‌ماند مگر آن كه در آن زمان همان‌طور که قبلاً او را لعن و نفرين می‌کرد، سنگ بر او مى‌زند و او را از خود دور مى‌سازد.

شماره: 19

کد آیه: 3/37 اسم آیه: ظرف غذای حضرت علیه السلام

...كُلَّماٰ دَخَلَ عَلَیْهاٰ زَكَرِیَّا الْمِحْراٰبَ وَجَدَ عِنْدَهاٰ رِزْقًا٭ۖ قاٰلَ یاٰ مَرْیَمُ اَنّٰى لَكِ هٰذاٰ٭ۖ قاٰلَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ٭ۖ اِنَّ اللّٰهَ یَرْزُقُ مَنْ یَشاٰءُ بِغَیْرِ حِساٰبٍ37هر وقت زكريا وارد محراب او می‌شد، غذای مخصوصی در آن‌جا می‌ديد، از او می‌پرسيد: ای مريم! اين را از كجا آورده‌ای؟! او می‌گفت: اين از سوی خداست، خداوند به هر كس بخواهد، بی‌حساب روزی می‌دهد.

في تفسير العياشي، عَنْ نَجْمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: إِنَّ فَاطِمَةَ علیها السلام ضَمِنَتْ لِعَلِيٍّ علیه السلام عَمَلَ الْبَيْتِ وَ الْعَجِينَ وَ الْخُبْزَ وَ قَمَّ الْبَيْتِ وَ ضَمِنَ لَهَا عَلِيٌّ علیه السلام مَا كَانَ خَلْفَ الْبَابِ نَقْلَ الْحَطَبِ وَ أَنْ يَجِي‌ءَ بِالطَّعَامِ... إلَی أن قَالَ:

فَأَقْبَلَ، فَوَجَدَ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله جَالِساً وَ فَاطِمَةُ تُصَلِّي وَ بَيْنَهُمَا شَيْ‌ءٌ مُغَطًّى، فَلَمَّا فَرَغَتْ اجْتَرَّتْ ذَلِكَ الشَّيْ‌ءَ، فَإِذَا جَفْنَةٌ مِنْ خُبْزٍ وَ لَحْمٍ، قَالَ: يَا فَاطِمَةُ! «أَنَّى لَكِ هذا؟ قالَتْ: هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ»، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : أَ لَا أُحَدِّثُكَ بِمَثَلِكَ وَ مَثَلِهَا؟ قَالَ: بَلَى، قَالَ: مَثَلُكَ مَثَلُ زَكَرِيَّا، إِذَا دَخَلَ عَلَى مَرْيَمَ الْمِحْرَابَ،

فَ «وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ»، فَأَكَلُوا مِنْهَا شَهْراً، وَ هِيَ الْجَفْنَةُ الَّتِي يَأْكُلُ مِنْهَا الْقَائِمُ علیه السلام وَ هِيَ عِنْدَنَا.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی، از نجم نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: همانا حضرت فاطمه علیها السلام به حضرت علی علیه السلام تعهّد دادند كه تمام كارهاى داخل خانه را از قبيل خمير كردن آرد، پختن نان، نظافت منزل و غيره را انجام دهند و حضرت على علیه السلام نيز تعهّد دادند كه امور خارج از خانه، مانند آوردن هيزم و تهيّۀ طعام را انجام دهند... تا آنجا که: پس هنگامی که حضرت علی علیه السلام به منزل برگشتند دیدند که رسول خدا صلی الله علیه و اله نشسته‌اند و حضرت فاطمه علیها السلام درحال خواندن نماز هستند و بین آن دو، یک ظرف سرپوشیده‌ای قرار دارد، پس هنگامی که نماز حضرت فاطمه علیها السلام تمام شد، آن ظرف را جلو کشیدند، ناگهان دیدند که در آن پر از نان و گوشت است، حضرت علی علیه السلام پرسیدند: ای فاطمه! این را از کجا آوردید؟ جواب دادند: «هُوَ مِنْ عندِاللهِ إنَّ اللهَ یَرْزُقُ مَن یَشَاء بِغَیْرِ حِسَابٍ».آنگاه رسول‌خدا صلی الله علیه و اله به حضرت علی علیه السلام فرمودند: آیا دوست داری برایت بگويم مثَل تو و فاطمه چيست؟ عرض کردند: بله، رسول‌خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: مثَل تو مثَل جناب زكريا است، زیرا او هم وقتى در مصلّاى مريم غذايى ديد، از او پرسيد: «قَالَ یَا مَرْیَمُ أَنَّی لَکِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عندِ اللهِ إنَّ اللهَ یَرْزُقُ مَن یَشَاء بِغَیْرِ حِسَابٍ»؛ امام باقر علیه السلام فرمودند: حضرت على و فاطمه علیهما السلام مدّت یک ماه از آن غذا می‌خوردند و تمام نمی‌شد، و آن ظرف همان ظرفی است که حضرت قائم علیه السلام نیز از آن می‌خورد و آن، هم‌اکنون نزد ما می‌باشد.

شماره: 20

کد آیه: 3/55 اسم آیه: حضرت عیسی علیه السلام پشت سر حضرت مهدی علیه السلام

اِذْ قاٰلَ اللّٰهُ یاٰ عٖیسٰى اِنّٖی مُتَوَفّٖیكَ وَراٰفِعُكَ اِلَیَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذٖینَ كَفَرُوا ...55

(به ياد آوريد) هنگامی را كه خدا به عيسی فرمود: من تو را بر می‌گيرم و به سوی خود، بالا می‌برم و تو را از كسانی كه كافر شدند، پاک میسازم.

1_ عَنْ مَعْمَرِ بْنِ رَاشِدٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ علیه السلام يَقُولُ: أَتَى يَهُودِيٌّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و اله ، فَقَامَ بَيْنَ يَدَيْهِ يُحِدُّ النَّظَرَ إِلَيْهِ، فَقَالَ: ... إلی أن قَالَ:

يَا يَهُودِيُّ! وَ مِنْ ذُرِّيَّتِيَ الْمَهْدِيُّ، إِذَا خَرَجَ نَزَلَ عِيسَى بْنُ مَرْيَمَ لِنُصْرَتِهِ، فَقَدَّمَهُ وَ صَلَّى خَلْفَهُ.⁽¹⁾از معمر بن راشد نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: يک يهودى نزد پيامبر صلی الله علیه و اله آمد و با حالتی تند به آن‌حضرت نگاه می‌كرد، پس حضرت به او فرمودند: ... تا آنجا که فرمودند:

ای یهودی! و یکی از فرزندان من مهدی است، هنگامی که قیام كند، عيسى بن مريم علیهما السلام براى ياريش فرود می‌آيد و او را جلوی خود قرار می‌دهد و پشت سرش نماز می‌خواند.

2_ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ، قَالَ: حَضَرْتُ مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ يَوْماً وَ عِنْدَهُ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا علیه السلام وَ قَدِ اجْتَمَعَ الْفُقَهَاءُ وَ أَهْلُ الْكَلَامِ مِنَ الْفِرَقِ الْمُخْتَلِفَةِ، فَسَأَلَهُ بَعْضُهُمْ ... إلی أن قَال:

فَقَالَ الْمَأْمُونُ: يَا أَبَا الْحَسَنِ! فَمَا تَقُولُ فِي الرَّجْعَةِ؟ فَقَالَ الرِّضَا علیه السلام : إِنَّهَا لَحَقٌّ قَدْ كَانَتْ فِي الْأُمَمِ السَّالِفَةِ وَ نَطَقَ بِهِ الْقُرْآنُ، وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : يَكُونُ فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ كُلُّ مَا كَانَ فِي الْأُمَمِ السَّالِفَةِ، حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ وَ الْقُذَّةِ بِالْقُذَّةِ، قَالَ صلی الله علیه و اله : إِذَا خَرَجَ الْمَهْدِيُّ مِنْ وُلْدِي نَزَلَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ علیهما السلام ، فَصَلَّى خَلْفَهُ.(الحدیث)⁽¹⁾

از حسن بن جهم نقل است که گفت: روزی در مجلس مأمون شرکت کردم در حالی که حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام نزد او نشسته بودند و جمعی از فقهاء و دانشمندان علم کلام از گروه‌های مختلف حضور داشتند، و بعضی از آن‌ها سؤالاتی را از آن‌حضرت می‌پرسیدند، تا آنجا که گفت:

پس مأمون گفت: ای ابا الحسن! در بارۀ رجعت چه می‌گویید؟ حضرت رضا علیه السلام فرمودند: همانا آن حقیقتی است که در امّتهاى گذشته نیز بوده و قرآن نیز ۀ آن را بيان

مى‌كند و به تحقیق رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: هرچه در امّتهاى گذشته رخ داده، بدون كم و زياد، در اين امّت هم خواهد بود، و نيز فرمودند: هنگامى كه مهدى علیه السلام ، که از اولاد من است، خروج كند، عيسى بن مريم علیهما السلام پشت سرش نماز گزارد.3_ عَنْ خَيْثَمَةَ الْجُعْفِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو أَيُّوبَ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ: ذَكَرَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْبَاقِرُ علیه السلام ، سَيْرَ الْخُلَفَاءِ الِاثْنَيْ عَشَرَ الرَّاشِدِينَ علیهم السلام ، فَلَمَّا بَلَغَ آخِرَهُمْ، قَالَ: الثَّانِي عَشَرَ، الَّذِي يُصَلِّي عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ علیهما السلام خَلْفَهُ، عَلَيْكَ بِسُنَّتِهِ وَ الْقُرْآنِ الْكَرِيمِ.⁽¹⁾

از خثیمۀ جعفی نقل است که گفت: ابو ايّوب مخزومىّ برای من حدیثی را نقل نمود و گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام نام دوازده تن از خلفاى راشدين علیهم السلام را برای من بیان فرمودند و چون به آخرين نفر آن‌ها رسيدند، فرمودند: دوازدهمی كسى است كه عيسى بن مريم علیهما السلام پشت سر او نماز گزارد و بر توست كه ملازم سنّت او و قرآن كريم باشى.

شماره: 21

کد آیه: 3/68 اسم آیه: شباهت به حضرت ابراهیم علیه السلام

اِنَّ اَوْلَى النّاٰسِ بِاِبْراٰهٖیمَ لَلَّذٖینَ اتَّبَعُوهُ وَهٰذَا النَّبِیُّ وَالَّذٖینَ ءاٰمَنُوا٭ۗ وَاللّٰهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنٖینَ68

نزديكترين مردم به ابراهيم كسانى هستند كه از او پيروى كنند و اين پيامبر و امّتش كه اهل ايمانند و خدا دوستدار و سرپرست مؤمنان است.

1_ عَن إِسْمَاعِيل بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام (في حدیثٍ طویل) ... أَنَّهُ قَالَ: وَ اللَّهِ! لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ وَ قَدْ أَسْنَدَ ظَهْرَهُ إِلَى الْحَجَرِ، فَيَنْشُدُ اللَّهَ حَقَّهُ، ثُمَّ يَقُولُ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجُّنِي فِي اللَّهِ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِاللَّهِ؛ أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجُّنِي فِي آدَمَ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِآدَمَ؛ أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجُّنِي فِي نُوحٍ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِنُوحٍ؛ أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجُّنِي فِي إِبْرَاهِيمَ، فَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ.(الحدیث)⁽¹⁾

از اسماعیل بن جابر نقل است که گفت: حضرت ابا جعفر، امام محمد باقر علیه السلام در حدیثی طولانی فرمودند: به خدا سوگند! گویی او (قائم علیه السلام ) را می‌بینم که با پشت، به حجر (الاسود) تکیه زده، پس خدا را به حقّ خودش سوگند می‌دهد و سپس می‌فرماید:

ای مردم! هر کس دربارۀ خدا با من محاجّه و بحث کند، پس من سزاوارترین فرد به خدا هستم؛ ای مردم! هر کس در بارۀ آدم علیه السلام با من محاجّه نماید، پس من سزاوارترین شخص به آدم علیه السلام هستم؛ ای مردم! هر کس دربارۀ نوح با من احتجاج کند، پس من سزاوارترین مردم به نوح علیه السلام هستم؛ ای مردم! هر کس در بارۀ ابراهیم علیه السلام با من احتجاج نماید، پس من سزاوارترین فرد به ابراهیم علیه السلام می‌باشم.2_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام وَ مَنِ اتَّبَعَهُمْ.⁽¹⁾

از عبد الله بن عجلان نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در تفسير این سخن خدای متعال: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، فرمودند: مقصود، ائمّه علیهم السلام و پيروان آن‌ها مى‌باشند.

شماره: 22

کد آیه: 3/83 اسم آیه: فقط اسلام

اَفَغَیْرَ دٖینِ اللّٰهِ یَبْغُونَ وَلَهُۥ اَسْلَمَ مَنْ فِی السَّمٰواٰتِ وَالْاَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَاِلَیْهِ یُرْجَعُونَ83

آيا كافران، دينى غير دين خدا را مى‌طلبند؟ و حال آنكه هر كه در آسمان‌ها و زمين است، خواه‌ناخواه، مطيع امر خداست و همه به سوى او بازگردانده می‌شوند.

1_ عَن ابْنِ بُكَيْرٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِهِ: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً»، قَالَ: أُنْزِلَتْ فِي الْقَائِمِ علیه السلام ، إِذَا خَرَجَ بِالْيَهُودِ وَ النَّصَارَى وَ الصَّابِئِينَ وَ الزَّنَادِقَةِ وَ أَهْلِ الرِّدَّةِ وَ الْكُفَّارِ فِي شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا، فَعَرَضَ عَلَيْهِمُ الْإِسْلَامَ، فَمَنْ أَسْلَمَ طَوْعاً أَمَرَهُ بِالصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ، وَ مَا يُؤْمَرُ بِهِ الْمُسْلِمُ وَ يَجِبُ لِلهِ عَلَيْهِ، وَ مَنْ لَمْ يُسْلِمْ ضَرَبَ عُنُقَهُ حَتَّى لَا يَبْقَى فِي الْمَشَارِقِ وَ الْمَغَارِبِ أَحَدٌ، إِلَّا وَحَّدَ اللَّهَ.

قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنَّ الْخَلْقَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ، فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ أَمْراً قَلَّلَ الْكَثِيرَ وَ كَثَّرَ الْقَلِيلَ.⁽¹⁾

از عبد اللَّه بن بكير روايت است كه گفت: از حضرت ابا الحسن علیه السلام در بارۀ اين سخن خدای متعال: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ»، پرسيدم، حضرت فرمودند: اين آيه در بارۀ حضرت قائم علیه السلام نازل شده، هنگامى كه عليه يهود و نصارا و صابئين و مادّی‌ها و برگشتگان از اسلام و كفّار در شرق و غرب كرۀ زمين، قيام می‌كند، و اسلام را بر آن‌ها عرضه مى‌نمايد، هر كس با ميل خود پذيرفت، دستور می‌دهد كه نماز بخواند و زكات بدهد و به آنچه که هر مسلمانى به انجام آن مکلّف شده و خداوند بر او واجب گردانیده، امر می‌کند و هر كس اسلام را نپزیرد، گردنش را می‌زند تااینكه در شرق و غرب جهان، کسی باقى نمی‌ماند، مگر اینکه به وحدانیّت خدای متعال معتقد باشد.

عرض كردم: فدایتان شوم! همانا مردم بسياری در روى زمين هستند، (چگونه حضرت قائم علیه السلام می‌توانند همۀ آن‌ها را مسلمان كنند و يا گردن بزنند؟) حضرت فرمودند: هنگامى كه خداوند چيزى را اراده نماید، چيز اندک را زياد و زياد را كم می‌گرداند.

2_ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَى قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً»، قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِم علیه السلام لَا تَبْقَى أَرْضٌ إِلَّا نُودِيَ فِيهَا بِشَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

از رفاعة بن موسى نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که در بارۀ آیۀ: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً»، می فرمودند: هنگامی كه حضرت قائم علیه السلام قیام کند، هیچ جایی از زمين باقی نمی‌ماند، مگر اینكه در آن‌جا، ندای شهادت به لا اله إلّا اللَّه و محمّد رسول اللَّه صلی الله علیه و اله ، بلند می‌شود.

3_ فِي الإرشاد: رَوَى عَلِيُّ بْنُ عُقْبَةَ ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام حَكَمَ بِالْعَدْلِ وَ ارْتَفَعَ فِي أَيَّامِهِ الْجَوْرُ، وَ أَمِنَتْ بِهِ السُّبُلُ، وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ بَرَكَاتِهَا، وَ رَدَّ كُلَّ حَقٍّ إِلَى أَهْلِهِ، وَ لَمْ يَبْقَ أَهْلُ دِيْنٍ حَتَّى يُظْهِرُوا الْإِسْلَامَ، وَ يَعْتَرِفُوا بِالْإِيمَانِ، أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ يَقُولُ: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ»، وَ حَكَمَ بَيْنَ النَّاسِ بِحُكْمِ دَاوُدَ وَ حُكْمِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ، فَحِينَئِذٍ تُظْهِرُ الْأَرْضُ كُنُوزَهَا، وَ تُبْدِي بَرَكَاتِهَا، وَ لَا يَجِدُ الرَّجُلُ مِنْكُمْ يَوْمَئِذٍ مَوْضِعاً لِصَدَقَتِهِ، وَ لَا لِبِرِّهِ، لِشُمُولِ الْغِنَى جَمِيعَ الْمُؤْمِنِينَ، ثُمَّ قَالَ: إِنَّ دَوْلَتَنَا آخِرُ الدُّوَلِ، وَ لَمْ يَبْقَ أَهْلُ بَيْتٍ لَهُمْ دَوْلَةٌ إِلَّا مَلَكُوا قَبْلَنَا، لِئَلَّايَقُولُوا إِذَا رَأَوْا سِيرَتَنَا إِذَا مَلَكْنَا سِرْنَا بِمِثْلِ سِيرَةِ هَؤُلَاءِ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»⁽¹⁾.⁽²⁾

در کتاب «الارشاد» مرحوم شیخ مفید قدس سره روایتی را از علی بن عقبه از پدرش نقل نموده که گفت: هنگامی که حضرت قائم علیه السلام قيام كند، به عدالت حكم می‌فرمايد، و

در دوران او ستم بر داشته می‌شود، و راه‌ها امن می‌گردد و زمين بركت‌هاى خود را بيرون می‌آورد، و هر حقّى به صاحبش برگردانده می‌شود، و اهل هيچ كيش و آئينى به جاى نمی‌ماند، جز اينكه همگى اظهار به اسلام می‌كنند و اعتراف به ايمان می‌نمايند، مگر نشنيده‌اى كه خداى سبحان می‌فرمايد: «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ»، (و براى او اسلام آورد هر كه در آسمان‌ها و زمين است خواه و ناخواه و به سوى او بازگردانيده می‌شوند)، و آن‌حضرت به حكم حضرت داود علیه السلام و حضرت محمّد صلی الله علیه و اله در ميان مردم حكومت می‌کند، و این همان روزی است كه زمين گنج‌هاى خود را ظاهر ساخته و بركاتش را آشكار نمايد، و كسى از شما در آن زمان جايى براى پرداخت صدقه و احسان خود نمی‌يابد، زيرا همۀ مؤمنين را توانگرى فرا گرفته و همگى بى‌نياز می‌شوند، سپس فرمود: همانا دولت ما پايان دولت‌ها است، و هيچ خاندانى كه بخواهند به دولت و سلطنت برسند، به جاى نمی‌مانند، جز اينكه پيش از ما به سلطنت رسیده‌اند، تا هنگامی که راه و روش ما را ببينند نگويند: اگر ما هم به سلطنت می‌رسيدیم، مانند اينان رفتار می‌کرديم، و این همان فرمایش خداى متعال است: «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»،(و پايان كارها از آنِ پرهيزكاران است).

شماره: 23

کد آیه: 3/97 اسم آیه: ایمنی در پناه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

فٖیهِ ءاٰیاٰتٌ بَیِّناٰتٌ مَقاٰمُ اِبْراٰهٖیمَ وَمَنْ دَخَلَهُۥ كاٰنَ ءاٰمِنًا وَلِلّٰهِ عَلَى النّاٰسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاٰعَ اِلَیْهِ سَبٖیلًا٭ۚ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعاٰلَمٖینَ97

در آن، نشانه‌هاى روشن، (از جمله) مقام ابراهيم است و هر كس داخل آن شود در امان خواهد بود، و براى خدا بر مردم است كه آهنگ خانۀ (او) كنند، آن‌ها كه توانايى رفتن به سوى آن را دارند و هر كس كفر ورزد (و حج را ترک كند، به خود زيان رسانده)، خداوند از همۀ جهانيان، بى‌نياز است.

1_ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فی حدیثٍ طویل إلی أن قَالَ: دَخَلَ عَلَيْهِ أَبُو حَنِيفَةَ، فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : أَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ»⁽¹⁾، أَيْنَ ذَلِكَ مِنَ الْأَرْضِ؟ قَالَ: أَحْسَبُهُ مَا بَيْنَ مَكَّةَ وَ الْمَدِينَةِ، فَالْتَفَتَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِلَى أَصْحَابِهِ، فَقَالَ: أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ النَّاسَ يُقْطَعُ عَلَيْهِمْ بَيْنَ الْمَدِينَةِ وَ مَكَّةَ، فَتُؤْخَذُ أَمْوَالُهُمْ، وَ لَا يَأْمَنُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ يُقْتَلُونَ؟! قَالُوا: نَعَمْ، قَالَ: فَسَكَتَ أَبُو حَنِيفَةَ. فَقَالَ: يَا ابَا حَنِيفَةَ! أَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً»، أَيْنَ ذَلِكَ مِنَ الْأَرْضِ؟ قَالَ: الْكَعْبَةُ، قَالَ: أَ فَتَعْلَمُ أَنَّ الْحَجَّاجَ بْنَ يُوسُفَ حِينَ وَضَعَ الْمَنْجَنِيقَ عَلَى

ابْنِ الزُّبَيْرِ فِي الْكَعْبَةِ، فَقَتَلَهُ كَانَ آمِناً فِيهَا؟ قَالَ: فَسَكَتَ، فَلَمَّا خَرَجَ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ الْحَضْرَمِيُّ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! الْجَوَابُ فِي الْمَسْأَلَتَيْنِ؟

فَقَالَ: يَا ابَا بَكْرٍ! «سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ»، فَقَالَ: مَعَ قَائِمِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً»، فَمَنْ بَايَعَهُ وَ دَخَلَ مَعَهُ وَ مَسَحَ عَلَى يَدِهِ وَ دَخَلَ فِي عَقْدِ أَصْحَابِهِ كَانَ آمِناً.⁽¹⁾در حدیثی طولانی از یکی از اصحاب حضرت امام جعفر صادق علیه السلام نقل است که روزی ابوحنیفه بر امام صادق علیه السلام وارد شد، پس حضرت به او فرمودند: اى ابو حنيفه! مرا خبر ده از این فرمایش خداوند عزوجل: «سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ»، (به آن‌ها گفتيم در آن، شب‌ها و روزها با ايمنى كامل مسافرت كنيد) آن‌ها، کدام نقطه از زمین است؟

ابو حنيفه گفت: تصوّر مى‌كنم بين مكّه و مدينه باشد، پس امام صادق علیه السلام رو به اصحابشان کردند و فرمودند: شما مى‌دانيد كه در بين مدينه و مكّه راه امن نبوده و قطّاع الطّريق(راهزنان) در اين جا راه را بر مسافرين مى‌بستند و اموالشان را به يغما مى‌بردند و آن‌ها هيچ بر جان خود اطمينانى نداشتند و حتّی كشته مى‌شدند؟ اصحاب عرض كردند: بله، همين طور است كه شما مى‌فرماييد؛ راوى گفت: پس ابو حنيفه ساكت شد.

سپس حضرت به او فرمودند: اى ابو حنيفه! مرا خبر ده از این فرمایش خداوند عزوجل: «وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً»، (كسى كه داخل آن مكان شود در امان مى‌باشد) اين مكان كدام

نقطۀ زمين مى‌باشد؟ ابو حنيفه گفت: مقصود كعبه است، امام علیه السلام فرمودند: آيا مى‌دانى که حجّاج بن يوسف در كعبه منجنيق قرار داد و ابن زبير را كشت، پس چطور ابن زبير در آن در امان نبود؟

راوى گفت: ابو حنيفه ساكت شد، پس هنگامی که ابوحنیفه رفت، ابو بكر حضرمى به آن‌حضرت عرض کرد: فدايتان شوم! پس تفسیر این آیه دو چيست؟

حضرت فرمودند: اى ابو بكر! مقصود از «سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ»، اين است كه با قائم ما اهل‌بيت علیهم السلام ، سير و مسافرت كنيد كه در ايمنى كامل مى‌باشيد، و مقصود از: «وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً»، اين است كه هر كس با قائم ما بيعت كند و همراه او داخل خانۀ خدا شود و دست او را بفشارد و در زمرۀ یاران او درآید، البته از هر گزندى در امان مى‌باشد.2_ عَنْ عَبْدِ الْخَالِقِ الصَّيْقَلِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً»، فَقَالَ: لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ شَيْ‌ءٍ مَا سَأَلَنِي أَحَدٌ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ، قَالَ: مَنْ أَمَّ هَذَا الْبَيْتَ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ الْبَيْتُ الَّذِي أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ وَ عَرَفَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ حَقَّ مَعْرِفَتِنَا، كَانَ آمِناً فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ.⁽¹⁾

از عبدالخالق‌صیقل نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این سخن خدای عزوجل: «وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً»، سؤال کردم، حضرت فرمودند: دربارۀ چیزی

از من سؤال کردی که کسی از من نپرسیده، مگر کسی که خدا خواسته باشد. کسی که این خانه را قصد کند، درحالی‌که می‌داند این خانه‌ای است که خدای عزوجل به سوی آن امر نموده و ما اهل‌بیت علیهم السلام را آن‌گونه که حقِّ شناخت ما است، بشناسد، در دنیا و آخرت در امان می‌باشد.

شماره: 24

کد آیه: 3/125 اسم آیه: ملائکه یاوران حضرت مهدی علیه السلام

بَلٰى٭ۚ اِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَیَاْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هٰذاٰ یُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ ءاٰلاٰفٍ مِنَ الْمَلاٰئِكَةِ مُسَوِّمٖینَ125

آرى، (امروز هم) اگر استقامت و تقوا پيشه كنيد، و دشمن به همين زودى به سراغ شما بيايد، خداوند شما را به پنج هزار نفر از فرشتگان، كه نشانه‌هايى با خود دارند، مدد خواهد داد!

1_ في تفسير العياشي، عَنْ ضُرَيْسِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ نَصَرُوا مُحَمَّداً صلی الله علیه و اله يَوْمَ بَدْرٍ فِي الْأَرْضِ مَا صَعِدُوا بَعْدُ وَ لَا يَصْعَدُونَ، حَتَّى يَنْصُرُوا صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ وَ هُمْ خَمْسَةُ آلَافٍ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی، از ضریس بن عبد الملک نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: فرشتگانی که حضرت محمّد صلی الله علیه و اله را روز جنگ بدر، در زمین یاری نمودند، از آن پس به آسمان بالا نرفتند و نمی‌روند، تا اینکه حضرت صاحب الامر علیه السلام را یاری نمایند، که تعدادشان، پنج هزار نفر است.

2_ في تفسير العياشي، عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الْحَلَبِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : يَكُونُ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَةٌ فِي بَعْضِ هَذِهِ الشِّعَابِ، ثُمَّ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى نَاحِيَةِ ذِي طُوًى... إلی أن قال: لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ مُصْعِدِينَ مِنْ نَجَفِ الْكُوفَةِ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ بِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا، كَأَنَّ قُلُوبَهُمْ زُبَرُ الْحَدِيدِ، جَبْرَئِيلُ عَنْ يَمِينِهِ وَ مِيكَائِيلُعَنْ يَسَارِهِ، يَسِيرُ الرُّعْبُ أَمَامَهُ شَهْراً وَ خَلْفَهُ شَهْراً، أَمَدَّهُ اللَّهُ «بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ»، حَتَّى إِذَا صَعِدَ النَّجَفَ.(الحدیث)⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی، از عبد الاعلی حلبی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: برای صاحب این امر غیبتی است در بعضی از این درّه‌ها، سپس با دستشان به ناحیۀ ذی طُوی اشاره کردند، تا آن‌جا که فرمودند:

گویا من ایشان را می‌بینم که از نجف کوفه بالا می‌روند، سیصد و اندی مرد که دل‌هایشان مانند آهن پاره قرص و محکم است؛ جبرئیل در سمت راست آن‌حضرت و میکائیل در سمت چپ ایشان است و ترس و وحشت به اندازۀ مسیر یک ماه، از جلو و پشت حضرت حرکت می‌کند و خداوند او را با پنج هزار فرشتۀ نشان‌دار، یاری می‌نماید، تا هنگامی که از نجف بالا می‌رود.

توضیح: البته به غیر از این روایات، در بسیاری از ادعیه و زیارات نیز، به این امر، یعنی یاری رساندن و نصرت ملائکه برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ، اشاره شده است.

مرحوم علّامۀ مجلسی قدس سره در کتاب شریف «بحار الأنوار»، پس از زیارتی که برای آن حضرت نقل نموده، به ذکر صلوات مخصوص ایشان می‌پردازد:

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ، وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّ الْحَسَنِ وَ وَصِيِّهِ وَ وَارِثِهِ، الْقَائِمِ بِأَمْرِكَ، وَ الْغَائِبِ فِي خَلْقِكَ، وَ الْمُنْتَظِرِ لِإِذْنِكَ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ، وَ قَرِّبْ بُعْدَهُ، وَ أَنْجِزْ وَعْدَهُ، وَ أَوْفِ عَهْدَهُ، وَ اكْشِفْ عَنْ بَأْسِهِ حِجَابَ الْغَيْبَةِ، وَ أَظْهِرْ بِظُهُورِهِ صَحَائِفَ الْمِحْنَةِ، وَ قَدِّمْ أَمَامَهُ الرُّعْبَ، وَ ثَبِّتْ بِهِ الْقَلْبَ، وَ أَقِمْ بِهِ الْحَرْبَ، وَ أَيِّدْهُ بِجُنْدٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ، وَ سَلِّطْهُ عَلَى أَعْدَاءِ دِينِكَ أَجْمَعِينَ.⁽¹⁾خدایا! بر محمّد و اهل بیت او درود فرست، و بر ولیّ و جانشین و وارث امام حسن عسکری علیه السلام ، و قیام‌کنندۀ به فرمان تو، و غائب در میان آفریدگان، و همان که منتظر اجازۀ توست، درود فرست.

خدایا! بر او درود فرست، و دوری او را نزدیک ساز، و وعدۀ او را به انجام رسان، و به عهدش وفا کن، و از قدرت او حجاب را بر طرف نما، و با ظهور او دفترهای رنج و محنت را پدیدار ساز، و پیش از ظهور او، ترس را در دل دشمنان بینداز، و قلب‌ها را به وسیلۀ او ثابت کن، و جنگ و جهاد را به ظهورش برانگیز، و او را با سپاهی از فرشتگان نشان‌دار مورد تأیید قرار ده، و او را بر همۀ دشمنان دینت، مسلّط و پیروز گردان.

شماره: 25

کد آیه: 3/140 اسم آیه: دولت حضرت قائم علیه السلام

... وَتِلْكَ الْاَیّاٰمُ نُداٰوِلُهاٰ بَیْنَ النّاٰسِ وَلِیَعْلَمَ اللّٰهُ الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا وَیَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداٰءَ٭ۗ وَاللّٰهُ لاٰ یُحِبُّ الظّاٰلِمٖینَ140

و ما اين روزها (ى پيروزى و شكست) را در ميان مردم مى‌گردانيم تا خداوند مقام اهل ايمان را معلوم كند و از ميان شما، شاهدانى بگيرد و خدا ستمكاران را دوست ندارد.

في تفسیر العیاشی، عَنْ زُرَارَة، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: «وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ»، قَالَ: مَا زَالَ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ دَوْلَةٌ لِلَّهِ وَ دَوْلَةٌ لِإِبْلِيسَ، فَأَيْنَ دَوْلَةُ اللَّهِ؟ أَمَا! هُوَ قَائِمٌ وَاحِدٌ.⁽¹⁾

در تفسير عيّاشى، از زراره نقل است كه گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ»، فرمودند: از زمان خلقت آدم هميشه دولتى از خدا و دولتى از شيطان بوده، پس در اين زمان دولت خدا کجاست؟ آگاه باشيد كه صاحب دولت خدا، حضرت قائم علیه السلام می‌باشد.

شماره: 26

کد آیه: 3/142 اسم آیه: امتحان مؤمنین قبل از ظهور

اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمّاٰ یَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذٖینَ جاٰهَدُوا مِنْكُمْ وَیَعْلَمَ الصّاٰبِرٖینَ142

آيا چنين پنداشتيد كه (تنها با ادّعاى ايمان) وارد بهشت خواهيد شد، در حالى كه خداوند هنوز مجاهدان شما و صابران را مشخّص نکرده است؟!

1_ عَنِ الْبَزَنْطِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ علیه السلام : أَمَا وَ اللَّهِ! لَا يَكُونُ الَّذِي تَمُدُّونَ إِلَيْهِ أَعْيُنَكُمْ، حَتَّى تُمَيَّزُوا وَ تُمَحَّصُوا، وَ حَتَّى لَا يَبْقَى مِنْكُمْ إِلَّا الْأَنْدَرُ، ثُمَّ تَلَا: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا ...»⁽¹⁾، «... وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ».⁽²⁾

از احمد بن ابى نصر بزنطى نقل است كه گفت: حضرت امام اباالحسن الکاظم علیه السلام فرمودند: آگاه باشید، به خدا قسم! آنچه شما چشم به سوی آن دوخته‌ايد واقع نمی‌شود، مگر بعد از اينكه تميز داده شويد و امتحان بدهيد و تا زمانى كه جز گروهى اندک، كسى از شما (شيعيان) باقی نمى‌ماند، سپس اين آيه را تلاوت فرمودند: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا...»، «... وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ».

2_ وَ كَانَ جَعْفَرٌ علیه السلام يَقُولُ: وَ اللَّهِ! لَا يَكُونُ الَّذِي تَمُدُّونَ إِلَيْهِ أَعْنَاقَكُمْ، حَتَّى تُمَيَّزُونَ وَ تُمَحَّصُونَ، ثُمَّ يَذْهَبَ مِنْ كُلِّ عَشْرَةٍ شَيْ‌ءٌ وَ لَا يَبْقَى مِنْكُمْ إِلَّا نَزْرٌ، ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ».⁽¹⁾حضرت امام جعفر صادق علیه السلام می‌فرمودند: به خدا سوگند! آنچه آرزویش را دارید واقع نمی‌شود، تا زمانی که خالص از ناخالص شما جدا شود و آزمایش شوید، سپس در این آزمایش از هر ده نفر به قدری مردود می‌شوند که جز تعداد اندکی از شما باقی نمی‌ماند، سپس آن‌حضرت این آیه را تلاوت فرمودند: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا یَعْلَمِ اللهُ الَّذِینَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ یَعْلَمَ الصَّابِرِینَ».

شماره: 27

کد آیه: 3/200 اسم آیه: وظیفۀ منتظران

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا اصْبِرُوا وَصاٰبِرُوا وَراٰبِطُوا وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ200

اى اهل ايمان، (در كار دين) صبور باشيد و يكديگر را به صبر و مقاومت سفارش كنيد و مهيّا و مراقب كار دشمن بوده و خداترس باشيد، شاید رستگار شويد.

1_ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْعِجْلِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ علیه السلام ، فِي مَعْنَى قَوْلِهِ تَعَالَى: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا»، قَالَ: اصْبِرُوا عَلَى أَدَاءِ الْفَرَائِضِ، وَ صابِرُوا عَدُوَّكُمْ، وَ رابِطُوا إِمَامَكُمُ الْمُنْتَظَرَ.⁽¹⁾

از برید بن معاویه نقل است که گفت: حضرت اباجعفر، امام محمّد باقر علیه السلام در معنی این فرمایش خدای متعال: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا»، فرمودند: بر انجام واجبات صبر کنید و در مقابل دشمنانتان پایدار باشید، و مواظب ظهور امام خود، حضرت مهدى منتظَر عجل الله تعالی فرجه الشریف باشيد.

2_ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا»، قَالَ: اصْبِرُوا عَلَى الْفَرَائِضِ، وَ صَابِرُوا عَلَى الْمَصَائِبِ، وَ رَابِطُوا عَلَى الْأَئِمَّةِ علیهم السلام .⁽¹⁾از ابن ابی یعفور نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا»، فرمودند: بر انجام واجبات صبور باشید و در سختی‌ها و گرفتاری‌ها شکیبایی پیشه کنید و ارتباط خود را با ائمّه علیهم السلام حفظ نمایید.

3_ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، عَنْ أَبِيهِ، عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام : أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ بَعَثَ إِلَيْهِ مَنْ يَسْأَلُهُ عَنْ هَذِهِ الْآيَةِ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا»، فَغَضِبَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیهما السلام ، وَ قَالَ لِلسَّائِلِ: وَدِدْتُ أَنَّ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا وَاجَهَنِي بِهِ، ثُمَّ قَالَ: نَزَلَتْ فِي أَبِي وَ فِينَا، وَ لَمْ يَكُنِ الرِّبَاطُ الَّذِي أُمِرْنَا بِهِ بَعْدُ، وَ سَيَكُونُ ذَلِكَ ذُرِّيَّةً مِنْ نَسْلِنَا الْمُرَابِطُ، ثُمَّ قَالَ: أَمَا! إِنَّ فِي صُلْبِهِ، يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ، وَدِيعَةً ذُرِئَتْ لِنَارِ جَهَنَّمَ، سَيُخْرِجُونَ أَقْوَاماً مِنْ دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجاً، وَ سَتُصْبَغُ الْأَرْضُ بِدِمَاءِ فِرَاخٍ مِنْ فِرَاخِ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام تَنْهَضُ تِلْكَ الْفِرَاخُ فِي غَيْرِ وَقْتٍ، وَ تَطْلُبُ

غَيْرَ مُدْرَكٍ، وَ يُرَابِطُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَصْبِرُونَ وَ يُصَابِرُونَ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَ هُوَ خَيْرُ الْحاكِمِين.⁽¹⁾

از ابو طفیل نقل است که گفت: حضرت اباجعفر، امام محمّد باقر علیه السلام ، از پدرشان، حضرت على بن الحسين علیهما السلام روايتی را بیان فرمودند كه ابن عبّاس كسى را نزد حضرت على بن الحسين علیهما السلام فرستاد تا معنى آيۀ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا»، را از ایشان بپرسد، پس حضرت سجاد علیه السلام خشمگين شدند و به سئوال‌كننده فرمودند: دوست داشتم آن كسی كه تو را به اين امر گسيل داشته، خودش بدان پرسش با من روبرو مى‌شد، سپس فرمودند: آيه در بارۀ پدرم و ما خاندان نازل شده است، و آن مرابطه كه ما به آن مأمور شده‌ايم هنوز وقتش نرسیده است، در آينده‌اى نزديک ذريّه‌اى از نسلما كه آن را به عهده دارد، به وجود خواهد آمد، سپس فرمودند: آگاه باش! كه در صلب او (يعنى ابن عبّاس) سپرده‌اى است كه براى آتش دوزخ آفريده شده است، و به‌زودی اقوامى را دسته دسته از دين خدا خارج خواهد ساخت، و زمين با خون‌هاى جوجه‌گانى از جوجه‌گان آل محمّد علیهم السلام رنگين خواهد شد، آن جوجه‌گان كه بى‌موقع و نابهنگام قيام مى‌كنند و چيزى را كه مى‌طلبند بدان نخواهند رسيد، ولى آنان كه اهل ايمانند مراقب بوده و صبر مى‌كنند و يکديگر را به بردبارى و صبر سفارش مى‌نمايند، تا خداوند حكم فرمايد و او بهترين حاكمان است.

سورۀ مبارکۀ نساء(4)

اشاره

شماره: 28

کد آیه: 4/41 اسم آیه: شاهد

فَكَیْفَ اِذاٰ جِئْناٰ مِنْ كُلِّ اُمَّةٍ بِشَهٖیدٍ وَجِئْناٰ بِكَ عَلٰى هٰؤُلاٰءِ شَهٖیدًا41

پس حال آن‌ها چگونه است آن روزى كه از هر امّتى، شاهد و گواهى (بر اعمالشان) مى‌آوريم، و تو را نيز بر آنان گواه خواهيم آورد؟

1_ عَنْ سَمَاعَة، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي قَوْلِ اللَّهِ عزوجل: «فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً»، قَالَ: نَزَلَتْ فِي أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله خَاصَّةً فِي كُلِّ قَرْنٍ مِنْهُمْ إِمَامٌ مِنَّا شَاهِدٌ عَلَيْهِمْ، وَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و اله شَاهِدٌ عَلَيْنَا.⁽¹⁾

از سماعه نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً»، فرمودند: این آیه به طور خاص، در بارۀ امّت حضرت محمّد صلی الله علیه و اله نازل شده، در هر دوره‌ای از ما خانواده امامى وجود دارد كه گواه و شاهد بر مردم است و حضرت محمد صلی الله علیه و اله گواه و شاهد بر ما است.

2_ فِي كِتَابِ فَضَائِلِ الشِّيعَةِ، لِلصَّدُوقِ رحمة الله ، بِإِسْنَادِهِ عَنِ الثُّمَالِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَى شِيعَتِنَا، وَ شِيعَتُنَا شُهَدَاءُ عَلَى النَّاسِ، وَ بِشَهَادَةِ شِيعَتِنَا يُجْزَوْنَ وَ يُعَاقَبُونَ.⁽¹⁾مرحوم شیخ صدوق قدس سره در کتاب «فضائل الشیعه»، روایتی را از جناب ابو حمزه ثمالی نقل کرده که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: ما شاهد و گواه شیعیان خود هستیم، و شیعیان ما گواهان مردمند، و مردم با گواهی و شهادت شیعیان ما، پاداش و عذاب می‌بینند.

شماره: 29

کد آیه: 4/47 اسم آیه: خسف بیداء

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ اُوتُوا الْكِتاٰبَ ءاٰمِنُوا بِماٰ نَزَّلْناٰ مُصَدِّقًا لِماٰ مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهاٰ عَلٰى اَدْباٰرِهاٰ اَوْ نَلْعَنَهُمْ كَماٰ لَعَنّاٰ اَصْحاٰبَ السَّبْتِ٭ۚ وَكاٰنَ اَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولًا47

ای اهل کتاب! به آنچه بر پیامبر نازل کرده‌ایم که تصدیق‌کنندۀ تورات و انجیلِ همراه شماست ایمان آورید، پیش از آن‌که چهره‌هایی را از صورت واقعیِ انسانی محو کنیم، و آن‌ها را واژگون کنیم، یا چنان‌که اصحاب سَبت را لعنت کردیم، لعنتشان کنیم؛ فرمان و خواست خداوند همواره شدنی است.

عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ الْجُعْفِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْبَاقِرُ علیه السلام : يَا جَابِرُ! الْزَمِ الْأَرْضَ وَ لَا تُحَرِّكْ يَداً وَ لَا رِجْلًا، حَتَّى تَرَى عَلَامَاتٍ أَذْكُرُهَا لَكَ إِنْ أَدْرَكْتَهَا، أَوَّلُهَا اخْتِلَافُ بَنِي الْعَبَّاسِ، وَ مَا أَرَاكَ تُدْرِكُ ذَلِكَ، وَ لَكِنْ حَدِّثْ بِهِ مِنْ بَعْدِي عَنِّي.

وَ مُنَادٍ يُنَادِي مِنَ السَّمَاءِ، وَ يَجِيئُكُمُ الصَّوْتُ مِنْ نَاحِيَةِ دِمَشْقَ بِالْفَتْحِ، وَ تُخْسَفُ قَرْيَةٌ مِنْ قُرَى الشَّامِ تُسَمَّى الْجَابِيَةَ، وَ تَسْقُطُ طَائِفَةٌ مِنْ مَسْجِدِ دِمَشْقَ الْأَيْمَنِ، وَ مَارِقَةٌ تَمْرُقُ مِنْ نَاحِيَةِ التُّرْكِ، وَ يَعْقُبُهَا هَرْجُ الرُّومِ، وَ سَيُقْبِلُ إِخْوَانُ التُّرْكِ، حَتَّى يَنْزِلُوا الْجَزِيرَةَ، وَ سَتُقْبِلُ مَارِقَةُ الرُّومِ، حَتَّى يَنْزِلُوا الرَّمْلَةَ.

فَتِلْكَ السَّنَةَ، يَا جَابِرُ! اخْتِلَافٌ كَثِيرٌ فِي كُلِّ أَرْضٍ مِنْ نَاحِيَةِ الْمَغْرِبِ، فَأَوَّلُ أَرْضِ الْمَغْرِبِ أَرْضُ الشَّامِ، يَخْتَلِفُونَ عِنْدَ ذَلِكَ عَلَى ثَلَاثِ رَايَاتٍ: رَايَةِ الْأَصْهَبِ، وَ رَايَةِ الْأَبْقَعِ، وَ رَايَةِ السُّفْيَانِيِّ، فَيَلْتَقِي السُّفْيَانِيُّ بِالْأَبْقَعِ، فَيَقْتَتِلُونَ وَ يَقْتُلُهُ السُّفْيَانِيُّ وَ مَنْ مَعَهُ، وَ يَقْتُلُ الْأَصْهَبَ، ثُمَّ لَا يَكُونُ لَهُ هِمَّةٌ إِلَّا الْإِقْبَالَ نَحْوَ الْعِرَاقِ، وَ يَمُرُّ جَيْشُهُ بِقِرْقِيسَا، فَيَقْتَتِلُونَ بِهَا، فَيَقْتُلُ مِنَ الْجَبَّارِينَ مِائَةَ أَلْفٍ، وَ يَبْعَثُ السُّفْيَانِيُّ جَيْشاً إِلَى الْكُوفَةِ، وَ عِدَّتُهُمْ سَبْعُونَ أَلْفاً، فَيُصِيبُونَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ قَتْلًا وَ صَلْباً وَ سَبْياً، فَبَيْنَاهُمْ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَتْ رَايَاتٌ مِنْ قِبَلِ خُرَاسَانَ، تَطْوِي الْمَنَازِلَ طَيّاً حَثِيثاً وَ مَعَهُمْ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ علیه السلام .

ثُمَّ يَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ مَوَالِي أَهْلِ الْكُوفَةِ فِي ضُعَفَاء، فَيَقْتُلُهُ أَمِيرُ جَيْشِ السُّفْيَانِيِّ بَيْنَ الْحِيرَةِ وَ الْكُوفَةِ، وَ يَبْعَثُ السُّفْيَانِيُّ بَعْثاً إِلَى الْمَدِينَةِ، فَيَنْفِرُالْمَهْدِيُّ علیه السلام مِنْهَا إِلَى مَكَّةَ، فَيَبْلُغُ أَمِيرَ جَيْشِ السُّفْيَانِيِّ أَنَّ الْمَهْدِيَّ علیه السلام قَدْ خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ، فَيَبْعَثُ جَيْشاً عَلَى أَثَرِهِ، فَلَا يُدْرِكُهُ حَتَّى يَدْخُلَ مَكَّةَ خائِفاً يَتَرَقَّبُ عَلَى سُنَّةِ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ.

قَالَ: وَ يَنْزِلُ أَمِيرُ جَيْشِ السُّفْيَانِيِّ الْبَيْدَاءَ، فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ: يَا بَيْدَاءُ! أَبِيدِي الْقَوْمَ، فَيُخْسَفُ بِهِمْ، فَلَا يُفْلِتُ مِنْهُمْ إِلَّا ثَلَاثَةُ نَفَرٍ يُحَوِّلُ اللَّهُ وُجُوهَهُمْ إِلَى أَقْفِيَتِهِمْ وَ هُمْ مِنْ كَلْبٍ، وَ فِيهِمْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقاً لِما مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى أَدْبارِها»، الْآيَة.(الحدیث)⁽¹⁾

از جابر بن يزيد جعفىّ نقل است که گفت: حضرت ابو جعفر امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: اى جابر! در خانه‌ات بنشين و دست و پائى نزن، تا آنگاه كه نشانه‌هائى كه برايت می‌گويم را ببينى، البته اگر آخرالزمان را درک كردى.

اوّلش اختلاف بنى عبّاس است و به نظر من تو آن روز را درک نخواهى كرد، ولى از من به كسانى كه پس از من خواهند آمد بازگو كن.

نشانۀ دیگر منادی كه از آسمان ندا خواهد داد و از سوى دمشق آوازۀ فتح و پيروزى به شما خواهد رسيد، و يكى از آبادی‌هاى شام به نام (جابيه) فرو خواهد رفت و قسمت راست مسجد جامع دمشق فرو مى‌ريزد، و گروهى خارج از دين كه از ناحيۀ ترک باشند خروج كنند، و از پى آن فرو پاشى و هرج و مرج در (روم) خواهد بود، آنگاه (تركان) در جزيره و رومی‌ها در (رمله) فرود مى‌آيند.

اى جابر! در آن سال در سراسر مغرب زمين اختلافات بزرگ و بسيارى روى خواهد داد. نخستين سرزمينى كه ويران مى گردد، سرزمين شام است و آن به خاطر سه پرچمى است كه در آن‌جا به اهتزاز در مى‌آيد: پرچم (اصهب) يا زرد چهره، پرچم (ابقع) و مردى كه نقطه‌هاى سياه و سفيد بر صورت دارد، و پرچم سفيانى.پس سفيانى با ابقع برخورد كند و بجنگد و سفيانى او و پيروانش را بكشد، و سپس اصهب را بكشد، سپس همّتى به جز آنكه رو به سوی عراق كند نخواهد داشت و سپاهيانش به (قرقيسياء) گذر كنند و در آن‌جا بجنگند، و يک‌صد هزار نفر از ستمگران در آن جنگ كشته شوند، و سفيانى سپاهى به كوفه روانه كند كه هفتاد هزار به شمار آيند و اهل كوفه را بكشند و به دار آويزند و اسير كنند.

درست در اين شرايط دردناک است كه پرچم‌هایى از طرف خراسان مى‌رسد. نيرويى كه به سرعت خود را به كوفه مى‌رساند و در ميان همين نيرو، گروهى از ياران راستين حضرت مهدى علیه السلام می‌باشند.

مردى از عجم و از اهل کوفه قيام مى‌كند و با گروهى اندک بر ضدّ لشکر سفيانى وارد عمل مى‌گردد، امّا فرماندۀ لشكر سفيانى او را ميان كوفه و حيره به قتل مى‌رساند.

سفيانى سپاهى نيز به سوى مدينه گسيل مى‌دارد، امّا امام مهدى علیه السلام از مدينه به سوى مكّه حركت مى‌كنند. پس گزارش به فرماندۀ سپاه سفيانى مى‌رسد كه حضرت مهدى علیه السلام به سوى مكّه در حركت‌اند و او سپاهى از پى آن‌حضرت مى‌فرستد، امّا آنان به آن حضرت نمى‌رسند و آن گرامى بسان موسى بن عمران علیه السلام و بر سيره و روش او، وارد مكّه مى‌گردند.

سپس حضرت فرمودند: فرماندۀ سپاه سفيانى در بيابانى فرود مى‌آيد و ندائی از آسمان ندا مى‌فرماید: (اى کوير خشک و سوزان! اين سپاه تجاوزكار را نابود ساز!)

و اين‌جاست كه زمين ، آنان را فرو مى‌برد و جز سه نفر از آنان باقى نمى‌ماند و خدا آنان را نيز به گونه‌اى مسخ و به شدّت كيفر مى‌كند و چهره‌هایشان را به عقب بر مى‌گرداند و آنان از قبيلۀ كلب خواهند بود و اين آيه در بارۀ آنان نازل شده است: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقاً لِما مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى أَدْبارِها»، (اى كسانى كه براى شما كتاب آسمانى فرستاده شد به قرآنى كه فرو فرستاديم كه تورات و انجيل را كه با شما است تصديق می‌كند ايمان آوريد، پيش از آنكه بر چهره‌هایى خط خذلان بكشيم و آن‌ها را به پشت‌هايشان برگردانيم).

شماره: 30

کد آیه:4/59 اسم آیه: اولی الامر

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا اَطٖیعُوا اللّٰهَ وَاَطٖیعُوا الرَّسُولَ وَاُولِی الْاَمْرِ مِنْكُمْ٭...59

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! خدا را اطاعت كنيد و از پيامبر خدا و اولو الأمر (اوصياى پيامبر) نیز اطاعت كنيد.

1_ عَنْ جَابِر الْجُعْفِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ: لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عزّ و جلّ عَلَى نَبِيِّهِ صلی الله علیه و اله : «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»، قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! عَرَفْنَا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ، فَمَنْ أُولُو الْأَمْرِ الَّذِينَ قَرَنَ اللَّهُ طَاعَتَهُمْ بِطَاعَتِكَ؟

قَالَ: هُمْ خُلَفَائِي، يَا جَابِرُ! وَ أَئِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ بَعْدِي، أَوَّلُهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، ثُمَّ الْحَسَنُ، ثُمَّ الْحُسَيْنُ، ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْرُوفُ فِي التَّوْرَاةِ بِالْبَاقِرِ، وَ سَتُدْرِكُهُ، يَا جَابِرُ! فَإِذَا لَقِيتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّي السَّلَامَ، ثُمَّ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، ثُمَّ مُوسَى بنِ جَعفَر، ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، ثُمَّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ سَمِيِّي وَ كَنِيِّي حُجَّةُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ بَقِيَّتُهُ فِي عِبَادِهِ، ابْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ذَاكَ الَّذِي يَفْتَحُ اللَّهُ تَعَالَى ذِكْرُهُ عَلَى يَدَيْهِ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا، ذَاكَ الَّذِي يَغِيبُ عَنْ شِيعَتِهِ وَ أَوْلِيَائِهِ غَيْبَةً لَا يَثْبُتُ فِيهَا عَلَى الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ، إِلَّا مَنِ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ.

قَالَ: فَقَالَ جَابِرٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَهَلْ يَنْتَفِعُ الشِّيعَةُ بِهِ فِي غَيْبَتِهِ؟ فَقَالَ صلی الله علیه و اله : إِي، وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالنُّبُوَّةِ! إِنَّهُمْ لَيَنْتَفِعُونَ بِهِ يَسْتَضِيئُونَ بِنُورِ وَلَايَتِهِ فِي غَيْبَتِهِ، كَانْتِفَاعِ

النَّاسِ بِالشَّمْسِ، وَ إِنْ جَلَّلَهَا السَّحَابُ، يَا جَابِرُ! هَذَا مَكْنُونُ سِرِّ اللَّهِ وَ مَخْزُونُ عِلْمِهِ، فَاكْتُمْهُ إِلَّا عَنْ أَهْلِه.⁽¹⁾از جابر بن يزيد جعفى نقل است که گفت: از جناب جابر بن عبد اللَّه انصارى شنیدم كه می‌گفت: چون خداى متعال اين آيه را بر پيامبرش صلی الله علیه و اله نازل فرمود: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»، (اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد خداى را اطاعت كنيد و پيغمبر و صاحبان امر خويش را فرمان بريد)، عرض كردم: اى رسول خدا! ما، خدا و پيامبر او را شناخته‌ايم (اكنون بيان فرمایید) صاحبان امرى كه خداوند فرمانبردارى ايشان را به فرمانبردارى خودش همراه و قرين نموده، چه كسانی هستند؟

حضرت صلی الله علیه و اله فرمودند: اى جابر! آن‌ها، جانشينان و امامان مسلمين بعد از من می‌باشند، نخستين آن‌ها على بن ابى طالب علیهما السلام است، سپس حسن علیه السلام ، و پس از او حسين علیه السلام ، و سپس على بن الحسين علیهما السلام ، و پس از او محمّد بن على علیهما السلام است، كه در تورات به باقر معروف است، و اى جابر! تو او را درک خواهى كرد، پس هر گاه او را ملاقات نمودى سلام مرا به او برسان، و پس از او صادق جعفر بن محمّد علیهما السلام ، سپس موسى بن جعفر علیهما السلام ، و پس از او على بن موسى علیهما السلام ، سپس محمّد بن على علیهما السلام ، و پس از او على بن محمّد علیهما السلام ، سپس حسن بن على علیهما السلام ، و پس از او همنام و هم كنيۀ

من، حجّت خداى تعالى در زمين، و بقية الله در ميان بندگان او، فرزند حسن بن على علیهما السلام ، همان كسى كه خداوند شرق و غرب زمين را به دست او بگشايد، آن كسى كه از شيعيان و دوستانش پنهان شود و غيبت كند، غيبتى كه در آن غيبت به اعتقاد به امامت او پابرجا نمی‌ماند، مگر كسى كه خداوند قلبش را به ايمان آزمايش كرده باشد.

جابر گفت: عرض كردم: اى رسول خدا! آيا براى شيعيانش در حال غيبت او بهره و نفعى از او هست؟

حضرت فرمودند: آرى، قسم به آنكه مرا به راستى به پيامبرى مبعوث فرموده! ايشان به نور او روشنى جويند، و به ولايت او بهر‌ه‌مند شوند، همان‌گونه كه مردم از خورشيد بهره‌مند می‌شوند، اگر چه ابر آن را بپوشاند. اى جابر! اين (كه برايت گفتم) از اسرار مكنونه، و علم مخزون خداوند است، پس جز از اهلش، آن را مخفی نما.

2_ عَنْ أَبِي بَصِير، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عزّ و جلّ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»، قَالَ: الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ علیهما السلام إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»،

فرمودند: مقصود از اولوا الأمر، ائمّه علیهم السلام ، از اولاد على و فاطمه علیهما السلام هستند، تا زمانى كه قيامت برپا گردد.

3_ في تفسير العياشي، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ قَوْلِهِ: «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»، قَالَ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیهما السلام وَ الْأَوْصِيَاءُ مِنْ بَعْدِهِ علیهم السلام .⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی، از عمرو بن سعید نقل است که گفت: از حضرت امام کاظم علیه السلام دربارۀ این سخن خدای متعال: «أَطِیعواْ اللهَ وَأَطِیعواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: منظور، علیّ بن ابی‌طالب علیهما السلام و اوصیای بعد از آن‌حضرت می‌باشند.

شماره: 31

کد آیه: 4/69 اسم آيه: بهترین رفيق

وَمَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَالرَّسُولَ فَاُولٰئِكَ مَعَ الَّذٖینَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیّٖینَ وَالصِّدّٖیقٖینَ وَالشُّهَداٰءِ وَالصّاٰلِحٖینَ٭ۚ وَحَسُنَ اُولٰئِكَ رَفٖیقًا69

و كسى كه خدا و پيامبر را اطاعت كند، (در روز رستاخيز،) همنشين كسانى خواهد بود كه خدا، نعمت خود را بر آنان تمام كرده از پيامبران و صدّيقان و شهدا و صالحان و آن‌ها رفيق‌هاى خوبى هستند!

1_ عَنْ زُرَارَة، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: ... وَ أمّا قَولُهُ: «وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، قَالَ: «النَّبِيِّينَ»، رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، «وَ الصِّدِّيقِينَ»، عَلِيٌّ علیه السلام ، «وَ الشُّهَداءِ»، الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهما السلام ، «وَ الصَّالِحِينَ»، الْأَئِمَّةُ علیهم السلام ، «وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، الْقَائِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام .⁽¹⁾

از زراره نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در تفسیر این آیه: «وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ

الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، فرمودند: مقصود از «النبيّين»، رسول خدا صلی الله علیه و اله هستند، «و الصدّيقين»، حضرت على بن ابى طالب علیهما السلام هستند، «و الشهداء»، امام حسن و امام حسين علیهما السلام هستند، «و الصالحين»، ائمّۀ معصومين علیهم السلام هستند، «و حسُن اولئك رفيقا»، حضرت قائم آل محمّد علیهم السلام می‌باشند.

2_ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله عَنْ قَوْلِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ: «فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، قَالَ: «الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ»، أَنَا، «وَ الصِّدِّيقِينَ»، عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیهما السلام ، «وَ الشُّهَداءِ»، الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهما السلام ، «وَ الصَّالِحِينَ»، حَمْزَةُ، «وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، الْأَئِمَّةُ الِاثْنَا عَشَرَ بَعْدِي.⁽¹⁾

از جناب امّ سلمه نقل است که گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و اله دربارۀ این سخن خدای سبحان: «فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، پرسیدم، حضرت فرمودند: مقصود از «الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ» من هستم، «وَ الصِّدِّيقِينَ»، علی بن ابی‌طالب علیهما السلام است، «وَ الشُّهَداءِ»، امام حسن و امام حسين علیهما السلام هستند، «وَ الصَّالِحِينَ»، حمزه است، «وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً»، ائمّۀ دوازده‌گانه بعد از من می‌باشند.

شماره: 32

کد آیه: 4/77 اسم آیه: تأخیر

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذٖینَ قٖیلَ لَهُمْ كُفُّوا اَیْدِیَكُمْ وَاَقٖیمُوا الصَّلٰوةَ وَءاٰتُوا الزَّكٰوةَ فَلَمّاٰ كُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتاٰلُ اِذاٰ فَرٖیقٌ مِنْهُمْ یَخْشَوْنَ النّاٰسَ كَخَشْیَةِ اللّٰهِ اَوْ اَشَدَّ خَشْیَةً٭ۚ وَقاٰلُوا رَبَّناٰ لِمَ كَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتاٰلَ لَوْلاٰ اَخَّرْتَناٰ اِلٰى اَجَلٍ قَرٖیبٍ٭ۗ قُلْ مَتاٰعُ الدُّنْیاٰ قَلٖیلٌ وَالْءاٰخِرَةُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقٰى وَلاٰ تُظْلَمُونَ فَتٖیلًا77

آيا نديدى كسانى را كه (در مكّه) به آن‌ها گفته شد: «فعلاً دست از جهاد برداريد! و نماز را برپا كنيد! و زكات بپردازيد!»، ولى هنگامى كه (در مدينه) فرمان جهاد به آن‌ها داده شد، جمعى ازآنان، از مردم مى‌ترسيدند، همان‌گونه كه از خدا مى‌ترسند، بلكه بيشتر! و گفتند: «پروردگارا! چرا جهاد را بر ما مقرّر داشتى؟! چرا اين فرمان را تا زمان نزديكى تأخير نينداختى؟!» به آن‌ها بگو: «سرمايۀ زندگى دنيا، ناچيز است! و سراى آخرت، براى كسى كه پرهيزگار باشد، بهتر است! و به اندازۀ رشتۀ شكافِ هستۀ خرمايى، به شما ستم نخواهد شد!»

1_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: وَ اللَّهِ! الَّذِي صَنَعَهُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام كَانَ خَيْراً لِهَذِهِ الْأُمَّةِ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ، وَ اللَّهِ! لَفِيهِ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ»، إِنَّمَا هِيَ طَاعَةُ الْإِمَامِ فَطَلَبُوا الْقِتَالَ، «فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ»، مَعَ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، «قالُوا رَبَّنا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتالَ لَوْ

لا أَخَّرْتَنا إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ»، «... نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ»⁽¹⁾، أَرَادُوا تَأْخِيرَ ذَلِكَ إِلَى الْقَائِمِ علیه السلام .⁽²⁾

از محمّد بن مسلم نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: به خدا قسم! آن عملى كه حسن بن علی علیهما السلام براى اين امّت انجام دادند، از آنچه كه آفتاب بر آن مى‌تابد بهتر بود، به خدا قسم! اين آيه كه می‌فرمايد: «آيا نديدى آن افرادى را كه به آنان گفته شد: دست نگه داريد، نماز را بر پا و زكات را پرداخت نمائيد»، اين آيه در بارۀ اطاعت كردن از امام است، ولى ايشان طالب قتال شدند، ولی هنگامى كه جنگيدن بر آنان واجب شد، كه در ركاب امام حسين علیه السلام با دشمنان بجنگند، گفتند: «پروردگارا! چرا جنگيدن را بر ما واجب كردى، كاش این کار را برای ما تا زمانی نزديک به تأخير مى‌انداختى، تا دعوت تو را اجابت و از پيامبرانمتابعت مى‌نموديم»، که منظور آنان از تأخير، تا زمان حضرت قائم علیه السلام بود.

2_ عَنْ إِدْرِيسَ، مَوْلًى لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الْآيَةِ: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ»، مَعَ الْحَسَنِ علیه السلام ، «وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ ... فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ»، مَعَ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، «قالُوا رَبَّنا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتالَ لَوْ لا

أَخَّرْتَنا إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ»، إِلَى خُرُوجِ الْقَائِمِ علیه السلام ، فَإِنَّ مَعَهُ النَّصْرَ وَ الظَّفَرَ، قَالَ اللَّهُ: «قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَلِيلٌ وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى»، الْآيَةَ.⁽¹⁾

از ادریس، غلام عبدالله بن جعفر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در تفسیر این آیه: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ»، (آیا ندیدی کسانی را که به آنان گفته شد: فعلًا دست از جنگ بردارید)، فرمودند: یعنی با امام حسن علیه السلام ، «وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ ... فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ»، (و نماز را برپا دارید و زکات را بدهید، ولی همین که کارزار بر آنان مقرّر شد)، یعنی در رکاب امام حسین علیه السلام ، «قالُوا رَبَّنا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ»، (آن‌ها گفتند: پروردگارا، چرا بر ما کارزار مقرّر داشتی؟ چرا ما را تا مدّتی کوتاه مهلت ندادی؟)، یعنی تا زمان خروج حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف ، زیرا که همانا نصرت و پیروزی با آن حضرت خواهد بود، خداوند فرمود: «قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَلِيلٌ وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى»، (بگو: برخورداری از این دنیا اندک است، و برای کسی که تقوا پیشه کرده، آخرت بهتر است).

شماره: 33

کد آیه: 4/130 اسم آیه: وفور نعمت در زمان ظهور

وَاِنْ یَتَفَرَّقاٰ یُغْنِ اللّٰهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهٖ٭ۚ وَكاٰنَ اللّٰهُ واٰسِعًا حَكٖیمًا130

و اگر از هم جدا شوند، خداوند هر كدام از آن‌ها را از فضل و كرم خود، بی‌نياز می‌كند و خداوند صاحب فضل و كرم و حكيم است.

فِي خُطْبَةٍ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام تُسَمَّى الْمَخْزُونَ، وَ هِيَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الْأَحَدِ الْمَحْمُودِ، الَّذِي تَوَحَّدَ بِمُلْكِهِ، وَ عَلَا بِقُدْرَتِهِ، أَحْمَدُهُ عَلَى مَا عَرَّفَ مِنْ سَبِيلِهِ، وَ أَلْهَمَ مِنْ طَاعَتِهِ، وَ عَلَّمَ مِنْ مَكْنُونِ حِكْمَتِهِ...إلی أن قال:

ثُمَّ يَسِيرُ إِلَى مِصْرَ، فَيَصْعَدُ مِنْبَرَهُ، فَيَخْطُبُ النَّاسَ، فَتَسْتَبْشِرُ الْأَرْضُ بِالْعَدْلِ، وَ تُعْطِي السَّمَاءُ قَطْرَهَا، وَ الشَّجَرُ ثَمَرَهَا، وَ الْأَرْضُ نَبَاتَهَا، وَ تَتَزَيَّنُ لِأَهْلِهَا، وَ تَأْمَنُ الْوُحُوشُ، حَتَّى تَرْتَعِيَ فِي طُرُقِ الْأَرْضِ كَأَنْعَامِهِمْ، وَ يُقْذَفُ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ الْعِلْمُ، فَلَا يَحْتَاجُ مُؤْمِنٌ إِلَى مَا عِنْدَ أَخِيهِ مِنْ عِلْمٍ، فَيَوْمَئِذٍ تَأْوِيلُ هَذِهِ الْآيَةِ: «يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ»، وَ تُخْرِجُ لَهُمُ الْأَرْضُ كُنُوزَهَا، وَ يَقُولُ الْقَائِمُ علیه السلام : كُلُوا «هَنِيئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخالِيَةِ»⁽¹⁾.(الحدیث)⁽²⁾

در خطبه‌ای از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل است به نام «خطبة المخزون» که در آن خطبه فرمودند: حمد برای خدای یگانه و ستوده است که به سلطنتش یکتاست و

به سبب قدرتش، بلند مرتبه است، او را به خاطر نشان‌دادن راهش و الهام کردن طاعتش بر بشر و تعلیم دادن حکمت‌های مخفی‌اش می‌ستایم، ...(سپس به اخبار و حوادثی که در آخر الزّمان، برای فرزندشان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اتّفاق می‌افتد اشاره می‌فرمایند)، تا آن‌جا که فرمودند:

سپس به مصر می‌رود و از منبر آن بالا می‌رود و برای مردم خطبه می‌خواند و زمین را به عدالت بشارت می‌دهد، و آسمان باران خود، درختانمیوه‌های خود و زمین گیاهان خود را بیرون می‌دهند، و زمین برای اهلش زینت می‌شود و مردم از حیوانات وحشی ایمنی می‌یابند، تا جایی که مانند چارپایان اهلی در زمین می‌چرند، و علم در قلوب مؤمنان افکنده می‌شود به طوری که هیچ مؤمنی نیازمند مطالب علمی برادر مؤمنش نمی‌باشد، و آن روز تأویل این آیه است که: «یُغْنِ اللَّهُ کُلاًّ مِنْ سَعَتِهِ»، (خداوند هر یک را از گشایش خود بی‌نیاز گرداند)، و زمین گنج‌های خود را برایشان خارج می‌کند و قائم علیه السلام می‌فرماید: از آنچه که در گذشته پیش فرستادید، بخورید!

شماره: 34

کد آیه: 4/159 اسم آیه: نزول حضرت عیسی علیه السلام

وَاِنْ مِنْ اَهْلِ الْكِتاٰبِ اِلّاٰ لَیُؤْمِنَنَّ بِهٖ قَبْلَ مَوْتِهٖ٭ۖ وَیَوْمَ الْقِیاٰمَةِ یَكُونُ عَلَیْهِمْ شَهٖیدًا159

و هيچ كس از اهل كتاب نيست جز آنكه پيش از مرگ به وى (عيسى) ايمان خواهد آورد و در روز قيامت او بر آنان گواه خواهد بود.

في تفسير القمي، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ: قَالَ لِيَ الْحَجَّاجُ: يَا شَهْرُ! آيَةٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَدْ أَعْيَتْنِي، فَقُلْتُ: أَيُّهَا الْأَمِيرُ! أَيَّةُ آيَةٍ هِيَ؟ فَقَالَ: قَوْلُهُ: «وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ»، وَ اللَّهِ! إِنِّي لَأَمُرُّ بِالْيَهُودِيِّ وَ النَّصْرَانِيِّ، فَتُضْرَبُ عُنُقُهُ، ثُمَّ أَرْمَقُهُ بِعَيْنِي، فَمَا أَرَاهُ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ حَتَّى يَخْمُدَ؛ فَقُلْتُ: أَصْلَحَ اللَّهُ الْأَمِيرَ! لَيْسَ عَلَى مَا تَأَوَّلْتَ، قَالَ: كَيْفَ هُوَ؟ قُلْتُ: إِنَّ عِيسَى علیه السلام يَنْزِلُ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلَى الدُّنْيَا، فَلَا يَبْقَى أَهْلُ مِلَّةِ يَهُودِيٍّ وَ لَا غَيْرِهِ إِلَّا آمَنَ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يُصَلِّي خَلْفَ الْمَهْدِيِّ علیه السلام .

قَالَ: وَيْحَكَ! أَنَّى لَكَ هَذَا وَ مِنْ أَيْنَ جِئْتَ بِهِ؟ فَقُلْتُ: حَدَّثَنِي بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهم السلام ، فَقَالَ: جِئْتَ وَ اللَّهِ! بِهَا مِنْ عَيْنٍ صَافِيَةٍ.⁽¹⁾

در تفسير قمى، از شهر بن حوشب نقل است که گفت: حجّاج به من گفت: يک آيه در قرآن مرا خسته كرده، گفتم: امير، بفرمائيد كدام آيه است؟ گفت: اين آيه: «وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ»، (هيچ يک از اهل كتاب نيستند، مگر اينكه قبل از مرگش، به او ايمان مى‌آورند)، گفت: من دستور مى‌دهم گردن يک يهودى يا نصرانى را بزنند، بعد با دقّت تماشامى‌كنم، هرگز لبهاى خود را حركتى نمى‌دهد، تا وقتى كه مى‌ميرد و چيزى نمى‌گويد كه معلوم شود ايمان آورده است؛ گفتم: خدا امير را خير دهد! آن طور كه تو تأويل كرده‌اى نيست، پرسيد پس چگونه است؟

گفتم: همانا حضرت عيسى علیه السلام قبل از قيامت به دنيا فرود خواهد آمد، پس احدى از ملّتها چه يهودى و چه ديگران باقی نمى‌مانند، مگر اينكه به او ايمان مى‌آورند و او پشت سر حضرت مهدى علیه السلام نماز می‌خواند.

حجّاج گفت: واى بر تو! اين مطلب را از كجا آوردى و از چه كسی یاد گرفته‌اى؟ گفتم: اين مطلب را حضرت محمّد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب علیهم السلام برايم نقل نموده، حجّاج گفت: به خدا قسم! آن را از سرچشمۀ پاكى گرفته‌ای.

شماره: 35

کد آیه: 4/165 اسم آیه: طول عمر

... لِئَلّاٰ یَكُونَ لِلنّاٰسِ عَلَى اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ٭ۚ وَكاٰنَ اللّٰهُ عَزٖیزًا حَكٖیمًا165

... تا برای مردم بعد از اين پيامبران، بر خدا حجّتی باقی نماند (و بر همه اتمام حجّت شود) و خداوند توانا و حكيم است.

عَنْ سَدِيرٍ الصَّيْرَفِيِّ، قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ الْمُفَضَّلُ بْنُ عُمَرَ وَ دَاوُدُ بْنُ كَثِيرٍ الرَّقِّيُّ وَ أَبُو بَصِيرٍ وَ أَبَانُ بْنُ تَغْلِبَ، عَلَى مَوْلَانَا الصَّادِقِ علیه السلام ، فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ قَال: ... قَالَ: أَمَّا الْعَبْدُ الصَّالِحُ أَعْنِي الْخَضِرَ علیه السلام ، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى مَا طَوَّلَ عُمُرَهُ لِنُبُوَّةٍ قَرَّرَهَا لَهُ، وَ لَا لِكِتَابٍ نَزَّلَ عَلَيْهِ، وَ لَا لِشَرِيعَةٍ يَنْسِخُ بِهَا شَرِيعَةَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ علیهم السلام ، وَ لَا لِإِمَامَةٍ يُلْزِمُ عِبَادَهُ الِاقْتِدَاءَ بِهَا، وَ لَا لِطَاعَةٍ يَفْرِضُهَا، بَلَى، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمَّا كَانَ فِي سَابِقِ عِلْمِهِ أَنْ يُقَدِّرَ مِنْ عُمُرِ الْقَائِمِ علیه السلام فِي أَيَّامِ غَيْبَتِهِ مَا يُقَدِّرُهُ، وَ عَلِمَ مَا يَكُونُ مِنْ إِنْكَارِ عِبَادِهِ بِمِقْدَارِ ذَلِكَ الْعُمُرِ فِي الطُّولِ، طُولِ عُمُرِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ مِنْ غَيْرِ سَبَبٍ، أَوْجَبَ ذَلِكَ إِلَّا لِعِلَّةِ الِاسْتِدْلَالِ بِهِ عَلَى عُمُرِ الْقَائِمِ علیه السلام ، لِيَقْطَعَ بِذَلِكَ حُجَّةَ الْمُعَانِدِينَ: «لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ».⁽¹⁾

از سدیر صیرفی نقل است که گفت: من و مفضل بن عمر و داود بن کثیر رقّی و ابو بصیر و ابان بن تغلب بر مولایمان حضرت امام جعفر صادق علیه السلام وارد شدیم: ... حضرت فرمودند: و امّا عبد صالح يعنى حضرت خضر علیه السلام ، خداى متعال عمر او را طولانى ساخته است، ولى نه به خاطر نبوّتى كه براى وى تقدير كرده است و يا كتابى كه بر او فرو فرستاده است، و يا شريعتى كه به واسطۀ آن شرايع انبياء پيشين را نسخ كرده باشد، و يا امامتى كه بر بندگانش اقتداء به آن لازم باشد، و يا طاعتى كه انجام دادن آنبر وى واجب باشد، بلكه چون در علم خداوند گذشته بود كه عمر حضرت قائم علیه السلام در دوران غيبتش طولانى خواهد شد، تا جائى كه پیروانش آن را به واسطۀ طولانى شدن عمرش انكار كنند، عمر بندۀ صالح خود را طولانى كرد، تا از طول عمر او به طول عمر قائم علیه السلام استدلال شود و حجّت دشمنان و معاندان منقطع گردد، «لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ» و براى مردم عليه خداوند حجّتى نباشد.

سورۀ مبارکۀ مائده(5)

اشاره

شماره: 36

کد آیه: 5/3 اسم آیه: روز نا امیدی کفّار

... اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذٖینَ كَفَرُوا مِنْ دٖینِكُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ...3

امروز، كافران از (زوال) آيين شما، مأيوس شدند بنا بر اين، از آن‌ها نترسيد! و از (مخالفت) من بترسيد!

عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : فِي هَذِهِ الْآيَةِ: «الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ»، يَوْمَ يَقُومُ الْقَائِمُ علیه السلام ، يَئِسَ بَنُو أُمَيَّةَ، فَهُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا يَئِسُوا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام .⁽¹⁾

از جابر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در تفسير اين آيه: «الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ»، فرمودند: آن روز، روز ظهور حضرت قائم علیه السلام است، كه بنى اميّه نا اميد می‌شوند، پس آن‌ها همان کسانی هستند كه كافر گشته و از آل محمّد علیهم السلام نا اميد می‌شوند.

شماره: 37

کد آیه: 5/12 اسم آیه: دوازدهمین امام

وَلَقَدْ اَخَذَ اللّٰهُ مٖیثاٰقَ بَنٖی اِسْراٰئٖیلَ وَبَعَثْناٰ مِنْهُمُ اثْنَیْ عَشَرَ نَقٖیبًا٭...12

و خدا از بنى‌اسرائيل پيمان گرفت و از آن‌ها دوازده نقيب (سرپرست) برانگيختيم.

1_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله يَقُولُ: مَعَاشِرَ النَّاسِ! اعْلَمُوا أَنَّ لِلَّهِ تَعَالَى بَاباً، مَنْ دَخَلَهَا أَمِنَ مِنَ النَّارِ وَ مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ، فَقَامَ إِلَيْهِ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! اهْدِنَا إِلَى هَذَا الْبَابِ حَتَّى نَعْرِفَهُ.

فَقَالَ: هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَخُو رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ خَلِيفَتُهُ عَلَى النَّاسِ أَجْمَعِينَ؛ مَعَاشِرَ النَّاسِ! مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَمَسَّكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى الَّتِي لَا انْفِصامَ لَها، فَلْيَسْتَمْسِكْ بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍُ، فَإِنَّ وَلَايَتَهُ وَلَايَتِي وَ طَاعَتَهُ طَاعَتِي؛ مَعَاشِرَ النَّاسِ! مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَعْرِفَ الْحُجَّةَ بَعْدِي، فَلْيَعْرِفْ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ؛ مَعَاشِرَ النَّاسِ! مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَتَوَالَى وَلَايَةَ اللَّهِ، فَلْيَقْتَدِ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، فَإِنَّهُ خِزَانَةُ عِلْمِي؛ مَعَاشِرَ النَّاسِ! مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَلْقَى اللَّهَ وَ هُوَ عَنْهُ رَاضٍ، فَلْيُوَالِ عِدَّةَ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام ؛ فَقَامَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، فَقَالَ: وَ مَا عِدَّةُ الْأَئِمَّةِ؟

فَقَالَ: يَا جَابِرُ! سَأَلْتَنِي يَرْحَمُكَ اللَّهُ عَنِ الْإِسْلَامِ بِأَجْمَعِهِ، عِدَّتُهُمْ عِدَّةُ الشُّهُورِ، وَ هِيَ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ، وَ عِدَّتُهُمْ عِدَّةُ الْعُيُونِ الَّتِي انْفَجَرَتْ لِمُوسَى بْنِ عِمْرَانَ علیه السلام حِينَ ضَرَبَ بِعَصَاهُ الْحَجَرَ، فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً، وَ عِدَّتُهُمْ عِدَّةُ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «وَ لَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ

مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً»، وَ الْأَئِمَّةُ، يَا جَابِرُ! اثْنَا عَشَرَ، أَوَّلُهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ علیه السلام .⁽¹⁾از ابن عباس نقل است که گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و اله شنيدم که می‌فرمودند: اى گروه مردم! بدانيد براى خداوند دری است که هر كس از آن داخل شود از آتش جهنّم و ترس و وحشت روز قيامت در امان خواهد بود؛ پس ابو سعيد خدرى برخاست، و عرض كرد: اى رسول خدا! ما را به سوى آن در، راهنمائى بفرمایید تا آن را بشناسيم.

حضرت فرمودند: آن در، على بن ابى طالب علیهما السلام ، سيّد الوصيين و امير المؤمنين و برادر رسول رب العالمين و جانشين او بر تمام مردم جهان است.

اى گروه مردم! هر كس دوست دارد كه به دستگيرۀ محكمى چنگ بزند، كه هرگز جدا نشود، بايد به ولایت و دوستى علی بن ابى طالب علیهما السلام ، چنگ زند، زيرا كه ولایت على علیه السلام ، ولایت من است، و اطاعت از او، اطاعت از من است.

اى گروه مردم! هر كس می‌خواهد حجّت پس از من را بشناسد، بايد على بن ابى طالب علیهما السلام را بشناسد.

اى گروه مردم! هر كس به ولایت خداوند خوشنود است، بايد اقتدا به على بن ابى طالب علیهما السلام نماید، زيرا كه او گنجينۀ علم و دانش من است.

اى گروه مردم! هر كس دوست دارد كه خدا را ديدار كند در حالى كه از او خوشنود باشد، بايد همۀ ائمّه علیهم السلام را دوست بدارد.

پس جابر بن عبدالله برخاست و عرض كرد: امامان چند نفرند؟ حضرت فرمودند: ای جابر! خدا تو را رحمت کند، از همۀ اسلام از من سؤال نمودی، تعداد امامان به تعداد ماه‌ها در نظر خداوند، دوازده تاست، در كتاب خدا از آن روزى كه آسمان و زمين را آفريد، تعداد امامان به تعداد چشمه‌هائی است كه براى موسى بن عمران علیه السلام پدید آمد، هنگامى كه عصايش را به سخره‌ای زد و دوازده چشمه جارى شد، و تعداد آنان، به تعداد نقيبان بنى اسرائيل است، که خداى متعال می‌فرمايد: «وَ لَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْعَشَرَ نَقِيباً»، پس اى جابر! امامان دوازده نفرند، اوّل آنان على بن ابى طالب علیهما السلام است و آخرینشان حضرت قائم علیه السلام می‌باشند.

2_ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رَفَعَهُ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : مِنْ وُلْدِيَ اثْنَا عَشَرَ نَقِيباً، نُجَبَاءُ مُحَدَّثُونَ مُفَهَّمُونَ، آخِرُهُمُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ، يَمْلَأُهَا عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً.⁽¹⁾

از ابو سعید مرفوعاً نقل است که گقت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: از بین فرزندان من، دوازده نفرشان نقيب (سرپرست) و نجيب (اصيل) و محدَّث و مُفَهَّم می‌باشند، که آخرين آن‌ها، قائم به حقّ است، كه زمين را از عدالت پر می‌كند، چنان كه از ظلم و ستم پر شده باشد.

3_ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام : قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و اله : إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى أَخَذَ مِيثَاقِي وَ مِيثَاقَ اثْنَيْ عَشَرَ إِمَاماً بَعْدِي، وَ هُمْ حُجَجُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ، الثَّانِي عَشَرَ مِنْهُمْ الْقَائِمُ، الَّذِي يَمْلَأُ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً.⁽¹⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمودند: همانا خدای متعال از من و از دوازده امام پس از من، پیمان گرفت و آن‌ها حجّت‌های خداوند بر خلق او هستند، دوازدهمین آن‌ها قائم علیه السلام می‌باشد که خداوند زمین را به‌وسیلۀ او، از قسط و عدل پر می‌کند، همان‌طور که از ظلم و ستم پرشده باشد.

شماره: 38

کد آیه: 5/14 اسم آیه: گروهی از یاوران حضرت

وَمِنَ الَّذٖینَ قاٰلُوا اِنّاٰ نَصاٰرٰى اَخَذْناٰ مٖیثاٰقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمّاٰ ذُكِّرُوا بِهٖ...14

و از كسانى كه ادّعاى نصرانيّت (و يارى مسيح) داشتند (نيز) پيمان گرفتيم، ولى آن‌ها قسمت مهمّى را از آنچه به آنان تذكّر داده شده بود فراموش كردند.

عَنْ أَبِي الرَّبِيعِ الشَّامِيِّ، قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : لَا تَشْتَرِ مِنَ السُّودَانِ أَحَداً، فَإِنْ كَانَ لَا بُدَّ فَمِنَ النُّوبَةِ، فَإِنَّهُمْ مِنَ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ عزّ و جلّ: «وَ مِنَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّا نَصارى أَخَذْنا مِيثاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ»، أَمَا إِنَّهُمْ سَيَذْكُرُونَ ذَلِكَ الْحَظَّ، وَ سَيَخْرُجُ مَعَ الْقَائِمِ علیه السلام مِنَّا عِصَابَةٌ مِنْهُمْ.⁽¹⁾

از ابو ربیع شامی نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به من فرمودند: از غلام‌های سیاه‌پوست کسی را خریداری نکن، و اگر چاره‌ای جز این نبود، از حبشه (اتیوپی) خریداری نما، زیرا آنان از جمله کسانی هستند که خداوند عزوجل دربارۀ آنان فرموده: «وَ مِنَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّا نَصارى أَخَذْنا مِيثاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ»، هان! آگاه باش که آنان، آن بخت (میثاق با پیامبر و ائمّه) را به یاد خواهند آورد، و گروهی از آنان با حضرت قائم علیه السلام خروج خواهند کرد. 

شماره: 39

کد آیه: 5/41 اسم آیه: خواری و رسوایی دشمنان

... اُولٰئِكَ الَّذٖینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ اَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ٭ۚ لَهُمْ فِی الدُّنْیاٰ خِزْیٌ٭ۖ وَلَهُمْ فِی الْءاٰخِرَةِ عَذاٰبٌ عَظٖیمٌ41... آن‌ها كسانی هستند كه خدا نخواسته دلهايشان را پاک كند، در دنيا رسوائی و در آخرت مجازات بزرگ نصيب آنان خواهد شد.

عَن السُدَي، فِي قَولِه تَعالى: «لَهُم فِي الدُّنِيا خِزيٌ»، أَما خِزيُهُم فِي الدُّنِيا فَإِنَّه إذا قامَ المَهدِيّ علیه السلام وَ فُتِحَت قُسطَنطَينيّة قَتَلَهُم، فَذلِكَ الخِزي.⁽¹⁾

از سدى نقل است که در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «لَهُم فِي الدُّنِيا خِزيٌ»، گفت: امّا رسوائى دشمنان دين در دنيا هنگامى است كه حضرت مهدى علیه السلام قیام کنند و قسطنطنيه فتح نمایند و آن‌ها را بكشند، اين براى آن‌ها، همان خواری و رسوائى است.

توضیح: البته آیۀ فوق و روایت ذیل آن، در کد شمارۀ 2/114 تکرار شده است.

شماره: 40

کد آیه: 5/54 اسم آیه: یاران حضرت مهدی علیه السلام

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دٖینِهٖ فَسَوْفَ یَاْتِی اللّٰهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُۥ اَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنٖینَ اَعِزَّةٍ عَلَى الْكاٰفِرٖینَ یُجاٰهِدُونَ فٖی سَبٖیلِ اللّٰهِ وَلاٰ یَخاٰفُونَ لَوْمَةَ لاٰئِمٍ٭ۚ ذٰلِكَ فَضْلُ اللّٰهِ یُؤْتٖیهِ مَنْ یَشاٰءُ٭ۚ وَاللّٰهُ واٰسِعٌ عَلٖیمٌ54

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هر كس از شما، از آيين خود بازگردد، به خدا زيانى نمى‌رساند، خداوند جمعيّتى را مى‌آورد كه آن‌ها را دوست دارد و آنان (نيز) او را دوست دارند، در برابر مؤمنان متواضع، و در برابر كافران سرسخت و نيرومندند، آن‌ها در راه خدا جهاد مى‌كنند، و از سرزنش هيچ ملامتگرى هراسى ندارند، اين، فضل خداست كه به هر كس بخواهد مى‌دهد و (فضل) خدا وسيع، و خداوند داناست.

1_ في تفسير علي بن إبراهيم، قُولُهُ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»، قَالَ: هُوَ مُخَاطَبَةٌ لِأَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، الَّذِينَ غَصَبُوا آلَ مُحَمَّدٍ حَقَّهُمْ، وَ ارْتَدُّوا

عَنْ دِينِ اللَّهِ، «فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ»، نَزَلَتْ فِي الْقَائِمِ علیه السلام وَ أَصْحَابِهِ، الَّذِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، «وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ».⁽¹⁾

جناب على بن ابراهيم قمی دربارۀ اين آيه: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»، می‌گويد: خطاب به اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و اله است، همان كسانى كه حقّ آل محمّد علیهم السلام را غصب كردند و از دين خدابرگشتند، در آينده خدا مردمى را می‌آورد كه آن‌ها را دوست دارد و آن‌ها نیز او را دوست دارند، تا آخر آيه، فرمود: این، در بارۀ حضرت قائم علیه السلام و اصحابش نازل شده است كه در راه خدا جهاد می‌كنند و از سرزنش هیچ ملامت‌كننده‌ای نهراسند.

2_ عَنْ سُلَيْمَان بْنِ هَارُون الْعِجْلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: إِنَّ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ مَحْفُوظَةٌ لَهُ أَصْحَابُهُ، لَوْ ذَهَبَ النَّاسُ جَمِيعاً أَتَى اللَّهُ لَهُ بِأَصْحَابِهِ، وَ هُمُ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ»⁽²⁾، وَ هُمُ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ فِيهِمْ: «فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ».⁽³⁾

از سلیمان بن هارون عجلی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: یاران صاحب این امر، محفوظ هستند، اگر همۀ مردم از بین بروند، خداوند اصحاب و یاران او را می‌آورد، و آنان همان کسانی هستند که خداوند عزوجل در بارۀ آنان فرموده: «فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ»، (اگر اینان به آن کفر ورزند، گروهی را بر آنان نگاهبان قرار می‌دهیم که به آن کفر نمی‌ورزند)، و هم آنان که خداوند در بارۀ آن‌ها فرموده: «فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ»، (خداوند گروهی را خواهد آورد که آن‌ها را دوست دارد و آن‌ها نیز دوستدار اویند، نسبت به مؤمنین فروتن و نسبت به کافران، سخت گیر هستند).

3_ في تفسير العياشي، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ هَارُونَ، قَالَ: الصادق علیه السلام : وَ إِنَّ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ مَحْفُوظٌ لَهُ، فَلَا تَذْهَبَنَّ يَمِيناً وَ لَا شِمَالًا، فَإِنَّ الْأَمْرَ وَ اللَّهِ وَاضِحٌ، وَ اللَّهِ! لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ اجْتَمَعُوا عَلَى أَنْ يُحَوِّلُوا هَذَا الْأَمْرَ مِنْ مَوْضِعِهِ، الَّذِي وَضَعَهُ اللَّهُ فِيهِ، مَا اسْتَطَاعُوا، وَ لَوْ أَنَّ النَّاسَ كَفَرُوا جَمِيعاً، حَتَّى لَا يَبْقَى أَحَدٌ، لَجَاءَ اللَّهُ لِهَذَا الْأَمْرِ بِأَهْلٍ يَكُونُونَ مِنْ أَهْلِهِ، ثُمَّ قَالَ: أَ مَاتَسْمَعُ اللَّهَ يَقُولُ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى

الْكافِرِينَ»، حَتَّى فَرَغَ مِنَ الْآيَةِ، وَ قَالَ فِي آيَةٍ أُخْرَى: «فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ»⁽¹⁾، ثُمَّ قَالَ: إِنَّ أَهْلَ هَذِهِ الْآيَةِ هُمْ أَهْلُ تِلْكَ الْآيَةِ.⁽²⁾

در تفسیر عیاشی از سلیمان بن هارون نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: همانا این امر برای صاحبش محفوظ است، پس هرگز به راست و چپ منحرف نشوید، به خدا قسم! مطلب واضح است؛ به خدا قسم! اگر اهل آسمان و زمین جمع شوند تا این امر را، که خداوند جایگاهش را تعین کرده، تغییر دهند، نمی‌توانند این کار را انجام دهند، هرچند همۀ مردم کافر شوند، به طوری که احدی باقی نماند، خداوند گروهی را خواهد آورد که از او باشند، سپس فرمودند: آیا این کلام خداوند را شنیده‌ای که می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ أَذِلَّهٍ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّهٍ عَلَی الْکافِرِینَ»، (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هر کس از شما از دین خود برگردد به زودی خدا گروهی را می‌آورد که آنان را دوست می‌دارد و آنان نیز او را دوست دارند اینان با مؤمنان فروتن و بر کافران سرسختند)؟ و تا اینکه آیه را به پایان بردند، و در آیه دیگر می‌فرماید: «فَإِنْ یَکْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَکَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها بِکافِرِینَ»، (و اگر اینان بدان کفر ورزند بی‌گمان گروهی را بر آن گماریم که بدان کافر نباشند)، سپس فرمودند: افرادی که در این آیه مورد نظرند، همان کسانی هستند که در آن آیه از ایشان یاد شده است.

شماره: 41

کد آیه: 5/55 اسم آیه: ولیّ الله

اِنَّماٰ وَلِیُّكُمُ اللّٰهُ وَرَسُولُهُۥ وَالَّذٖینَ ءاٰمَنُوا الَّذٖینَ یُقٖیمُونَ الصَّلٰوةَ وَیُؤْتُونَ الزَّكٰوةَ وَهُمْ راٰكِعُونَ55

سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و کسانی كه ايمان آورده‌اند همان‌ها كه نماز را برپا مى‌دارند، و در حال ركوع، زكات مى‌دهند.

عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، قَالَ: إِنَّمَا يَعْنِي أَوْلَى بِكُمْ، أَيْ أَحَقُّ بِكُمْ وَ بِأُمُورِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ وَ أَمْوَالِكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ، «وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، يَعْنِي عَلِيّاً وَ أَوْلَادَهُ الْأَئِمَّةَ علیهم السلام إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، ثُمَّ وَصَفَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، فَقَالَ: «الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»، وَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام فِي صَلَاةِ الظُّهْرِ وَ قَدْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَ هُوَ رَاكِعٌ، وَ عَلَيْهِ حُلَّةٌ قِيمَتُهَا أَلْفُ دِينَارٍ، وَ كَانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و اله كَسَاهُ إِيَّاهَا، وَ كَانَ النَّجَاشِيُّ أَهْدَاهَا لَهُ، فَجَاءَ سَائِلٌ، فَقَالَ: السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَلِيَّ اللَّهِ وَ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، تَصَدَّقْ عَلَى مِسْكِينٍ، فَطَرَحَ الْحُلَّةَ إِلَيْهِ، وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَيْهِ أَنِ احْمِلْهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ هَذِهِ الْآيَةَ، وَ صَيَّرَ نِعْمَةَ أَوْلَادِهِ بِنِعْمَتِهِ، فَكُلُّ مَنْ بَلَغَ مِنْ أَوْلَادِهِ مَبْلَغَ الْإِمَامَةِ يَكُونُ بِهَذِهِ الصِّفَةِ

مِثْلَهُ، فَيَتَصَدَّقُونَ وَ هُمْ راكِعُونَ، وَ السَّائِلُ الَّذِي سَأَلَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام ، مِنَ الْمَلَائِكَةِ، وَ الَّذِينَ يَسْأَلُونَ الْأَئِمَّةَ مِنْ أَوْلَادِهِ، يَكُونُونَ مِنَ الْمَلَائِكَةِ.⁽¹⁾

از احمد بن عيسى نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این سخن خداوند عزوجل: «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، فرمودند: همانا مقصود از «وَلِيُّكُمُ»، أولى بكم است، يعنى: احقّ و سزاوارتر به شما و به امورشما از خود شما و مال‌هاى شما، خداست و رسول او، «وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، (و آنان كه ايمان آوردند)، يعنى: حضرت على علیه السلام و اولاد ایشان تا روز قيامت، كه ائمّه علیهم السلام هستند، سپس خداوند عزوجل ايشان را وصف نموده و فرموده: «الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»، و این هنگامی است که امير المؤمنين علیه السلام دو ركعت از نماز ظهر را خوانده بودند و در ركوع بودند، و بر دوش ایشان حلّه‌ای بود كه ارزش آن هزار دينار شرعى بود، که آن‌را پيامبر صلی الله علیه و اله به حضرت على علیه السلام پوشانده بودند، و نجاشى آن‌را به رسم هديه براى آن حضرت فرستاده بود.

در این هنگام سائلى آمد و عرض كرد: سلام بر تو باد اى ولىّ خدا! و ای سزاوارتر به مؤمنان از خود ايشان! به فقیر صدقه‌ای بده، پس حضرت علی علیه السلام آن حُلّه را به طرف او انداختند، و با دست خويش اشاره کردند كه بردار.

پس خداوند عزوجل اين آيه را در شأن آن‌حضرت فرو فرستاد و این نعمت را برای اولاد آن‌حضرت نیز قرار داد.

پس هر كدام از اولاد آن حضرت، که به مقام امامت رسيدند، مانند خود او، همين صفت را دارد كه در حال ركوع تصدّق می‌دهد، و آن سائلى كه از امير المؤمنين علیه السلام تقاضا نمود، از فرشتگان بود، و كسانى كه از امامان از فرزندان آن‌حضرت سؤال مى‌كنند نیز، از فرشتگان مى‌باشند.

سورۀ مبارکۀ انعام(6)

اشاره

شماره: 42

کد آیه: 6/2 اسم آیه: حتمیّت خروج سفیانی

هُوَ الَّذٖی خَلَقَكُمْ مِنْ طٖینٍ ثُمَّ قَضٰى اَجَلًا٭ۖ وَاَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُۥ٭ۖ ثُمَّ اَنْتُمْ تَمْتَرُونَ2

او كسى است كه شما را از گِل آفريد سپس مدّتى مقرّر داشت و اجل حتمى نزد اوست، با اين همه، شما ترديد مى‌كنيد!

1_ عَنْ حُمْرَان بْنِ أَعْيَن، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «ثُمَّ قَضى أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ»، فَقَالَ: إِنَّهُمَا أَجَلَانِ، أَجَلٌ مَحْتُومٌ وَ أَجَلٌ مَوْقُوفٌ، فَقَالَ لَهُ حُمْرَانُ: مَا الْمَحْتُومُ؟ قَالَ: الَّذِي لِلَّهِ فِيهِ الْمَشِيئَةُ.

قَالَ حُمْرَانُ: إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ يَكُونَ أَجَلُ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الْمَوْقُوفِ، فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : لَا، وَ اللَّهِ! إِنَّهُ لَمِنَ الْمَحْتُومِ.⁽¹⁾

از حمران بن أعين نقل است که گفت: حضرت اباجعفر ، محمّد بن علی علیهما السلام در بارۀ این فرمايش خداى متعال: «ثُمَّ قَضى أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ»، فرمودند: همانا اجل دو گونه است، اجلى حتمى، و اجلى موقوف(معلّق)، پس حمران به آن‌حضرت

عرض كرد: اجل محتوم چيست؟ حضرت فرمودند: آنچه كه خداوند آن را خواسته باشد، حمران عرض كرد: من اميدوار بودم كه اجل سفيانى از نوع موقوف (غير حتمى) باشد، امام باقر علیه السلام فرمودند: نه، به خدا قسم! كه آن، از امور حتمى است.

2_ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فَجَرَى ذِكْرُ الْقَائِمِ علیه السلام ، فَقُلْتُ لَهُ: أَرْجُو أَنْ يَكُونَ عَاجِلًا وَ لَا يَكُونَ سُفْيَانِيٌّ، فَقَالَ: لَا، وَ اللَّهِ! إِنَّهُ لَمِنَ الْمَحْتُومِ الَّذِي لَا بُدَّ مِنْهُ.⁽¹⁾از عبد الملک بن اعین نقل است که گفت: در محضر حضرت امام محمّد باقر علیه السلام بودم که از حضرت قائم علیه السلام صحبت به میان آمد، پس من عرض کردم: امیدوارم که به زودی قائم علیه السلام ظهور کند و سفیانی هم نباشد، حضرت فرمودند: نه، به خدا قسم! آمدن سفیانی حتمی است و ناچار باید بیاید.

3_ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: الْأَجَلُ الْمَقْضِيُّ هُوَ الْمَحْتُومُ الَّذِي قَضَاهُ اللَّهُ وَ حَتَمَهُ، وَ الْمُسَمَّى هُوَ الَّذِي فِيهِ الْبَدَاءُ، يُقَدِّمُ مَا يَشَاءُ وَ يُؤَخِّرُ مَا يَشَاءُ، وَ الْمَحْتُومُ لَيْسَ فِيهِ تَقْدِيمٌ وَ لَا تَأْخِيرٌ.⁽²⁾

از ابن مسکان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: اجل مقضیّ (محکم و استوار) همان اجل حتمی است که خداوند آن را محکم و استوار ساخته و حتمی نموده است، و «اجل مسمّی» همان است که در آن بدا و تغییر وجود دارد؛ پس آنچه خواست مقدّم می‌کند و آنچه خواست تأخیر می‌اندازد ولی در اجل حتمی مقدّم کردن و تأخیر انداختن نیست.

شماره: 43

کد آیه: 6/37 اسم آیه: نشانه‌های آخر الزّمان

وَقاٰلُوا لَوْلاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ ءاٰیَةٌ مِنْ رَبِّهٖ٭ۚ قُلْ اِنَّ اللّٰهَ قاٰدِرٌ عَلٰى اَنْ یُنَزِّلَ ءاٰیَةً وَلٰكِنَّ اَكْثَرَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ37

و گفتند: «چرا نشانه (و معجزه‌اى) از طرف پروردگارش بر او نازل نمى‌شود؟!» بگو: «خداوند، قادر است كه نشانه‌اى نازل كند ولى بيشتر آن‌ها نمى‌دانند!»

فِي رِوَايَةِ أَبِي الْجَارُودِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ: «إِنَّ اللَّهَ قادِرٌ عَلى أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً»، وَ سَيُرِيكُمْ فِي آخِرِ الزَّمَانِ آيَاتٍ، مِنْهَا دَابَّةُ الْأَرْضِ، وَ الدَّجَّالُ، وَ نُزُولُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ علیهما السلام ، وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا.⁽¹⁾

از ابو جارود نقل است كه گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام دربارۀ این سخن خدای متعال: «إِنَّ اللَّهَ قادِرٌ عَلى أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً»، (همانا خداوند قادر است كه نشانه‌اى نازل كند)، فرمودند: خداوند در آخر الزّمان آياتى (علاماتى) را به شما نشان می‌دهد، كه از آن جمله، دابة الارض (يعنى جنبندۀ روى زمين)، و خروج دجّال، و آمدن حضرت عيسى بن مريم علیهما السلام و طلوع خورشید از مغرب است.

شماره: 44

کد آیه: 6/44 اسم آیه: ناگهانی بودن قیام حضرت

فَلَمّاٰ نَسُوا ماٰ ذُكِّرُوا بِهٖ فَتَحْناٰ عَلَیْهِمْ اَبْواٰبَ كُلِّ شَیْءٍ حَتّٰى اِذاٰ فَرِحُوا بِماٰ اُوتُوا اَخَذْناٰهُمْ بَغْتَةً فَاِذاٰ هُمْ مُبْلِسُونَ44

پس هنگامى كه آنچه را به آن‌ها يادآورى شده بود فراموش كردند، درهاى همه چيز (از نعمت‌ها) را به روى آن‌ها گشوديم تا (كاملاً) خوشحال شدند (و دل به آن بستند) ناگهان آن‌ها را گرفتيم، در اين هنگام، همگى مأيوس شدند.

عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّ و جلّ: «فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ»، قَالَ: أَمَّا قَوْلُهُ: «فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ»، يَعْنِي فَلَمَّا تَرَكُوا وَلَايَةَ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام وَ قَدْ أُمِرُوا بِهِ، «فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ»، يَعْنِي دَوْلَتَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَ مَا بُسِطَ لَهُمْ فِيهَا، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ»، يَعْنِي قِيَامَ الْقَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

از جناب ابو حمزه نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ»، پرسیدم،

حضرت فرمودند: امّا این سخن خدای متعال: «فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ»، (آنچه را به آن‌ها يادآورى شده بود فراموش كردند)، یعنی چون ولایت حضرت علی علیه السلام را وا گذاشتند، با اینکه به آن مأمور شده بودند، «فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ»، (درهای همه چیز را بر آنان گشودیم،) یعنی دولتشان در دنیا و آنچه در آن برایشان گسترده شده بود، و امّا اینکه خداوند فرموده: «حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ»، (تا آنگاه که به آنچه عطا شدند مغرور و شادمان گشتند و دل به آن بستند، ناگهان آن‌ها راگرفتيم، پس در اين هنگام، همگى نا امید و مأيوس شدند)، مقصود، قیام حضرت قائم علیه السلام است که به صورت ناگهانی اتفاق می‌افتد.

شماره: 45

کد آیه:6/65 اسم آیه: فتنه‌های آخرالزمان

قُلْ هُوَ الْقاٰدِرُ عَلٰى اَنْ یَبْعَثَ عَلَیْكُمْ عَذاٰبًا مِنْ فَوْقِكُمْ اَوْ مِنْ تَحْتِ اَرْجُلِكُمْ اَوْ یَلْبِسَكُمْ شِیَعًا وَیُذٖیقَ بَعْضَكُمْ بَاْسَ بَعْضٍ٭ۗ نِ اُنْظُرْ كَیْفَ نُصَرِّفُ الْءاٰیاٰتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ65

بگو: او قادر است كه از بالا يا از زير پاى شما، عذابى بر شما بفرستد يا به صورت دسته‌هاى پراكنده شما را با هم بياميزد و طعم جنگ (و اختلاف) را به هر يک از شما به وسيلۀ ديگرى بچشاند. ببين چگونه آيات گوناگون را (براى آن‌ها) بازگو مى‌كنيم، شايد بفهمند!

فِي رِوَايَةِ أَبِي الْجَارُودِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ»، قَالَ: هُوَ الدَّجَّالُ وَ الصَّيْحَةُ، «أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ»، وَ هُوَ الْخَسْفُ، «أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً»، وَ هُوَ اخْتِلَافٌ فِي الدِّينِ وَ طَعْنُ بَعْضِكُمْ عَلَى بَعْضٍ، «وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ»، وَ هُوَ أَنْ يَقْتُلَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً، وَ كُلُّ هَذَا فِي أَهْلِ الْقِبْلَةِ.(الحدیث)⁽¹⁾

در روایت ابو جارود است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ اين آيه: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ»، (ای پيامبر! بگو خداوند

قادر است كه عذابى از بالايتان به سوی شما بفرستد)، فرمودند: اين عذاب دجال و صداى آسمانى است، و مقصود از: «أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ»، (يا عذابى از زير پاى شما بفرستد)، یعنی خسف و فرو رفتن در زمین، «أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً»، (يا شما را با گروه‌هاى مختلف به هم ريزد)، مقصود، اختلافاتى است كه در امور دين پيدا مى‌شود و طعنه‌زدن به يكديگر است، «وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ»، (سختى بعضى از شما را به بعضىديگر مى‌چشاند)، مقصود، قتل و کشتن یکدیگر است، و تمام اين بلاها و سختی‌ها، در ميان اهل قبله رخ می‌دهد.

شماره: 46

کد آیه: 6/89 اسم آیه: یاران حضرت مهدی علیه السلام

اُولٰئِكَ الَّذٖینَ ءاٰتَیْناٰهُمُ الْكِتاٰبَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ٭ۚ فَاِنْ یَكْفُرْ بِهاٰ هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَكَّلْناٰ بِهاٰ قَوْمًا لَیْسُوا بِهاٰ بِكاٰفِرٖینَ89

آن‌ها كسانى هستند كه كتاب و حكم و نبوّت به آنان داديم و اگر نسبت به آن كفر ورزند، كسان ديگرى را نگاهبان آن مى‌سازيم كه نسبت به آن، كافر نيستند.

عَنْ سُلَيْمَان بْنِ هَارُون الْعِجْلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: إِنَّ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ مَحْفُوظَةٌ لَهُ أَصْحَابُهُ، لَوْ ذَهَبَ النَّاسُ جَمِيعاً أَتَى اللَّهُ لَهُ بِأَصْحَابِهِ، وَ هُمُ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ»، وَ هُمُ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ فِيهِمْ: «فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ»⁽¹⁾.⁽²⁾

از سلیمان بن هارون عجلی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: یاران صاحب این امر، محفوظ هستند، اگر همۀ مردم از بین بروند، خداوند اصحاب و یاران او را می‌آورد، و آنان همان کسانی هستند که خداوند عزوجل

دربارۀ آنان فرموده: «فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ»، (اگر اینان به آن کفر ورزند، گروهی را بر آنان نگاهبان قرار می‌دهیم که به آن کفر نمی‌ورزند)، و هم آنان که خداوند در بارۀ آن‌ها فرموده: «فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ»، (خداوند گروهی را خواهد آورد که آن‌ها را دوست دارد و آن‌ها نیز دوستدار اویند، نسبت به مؤمنین فروتن و نسبت به کافران، سخت گیر هستند).توضیح: البته برای مطالعۀ بیشتر، می‌توانید به کد شمارۀ 5/54 مراجعه فرمایید.

شماره: 47

کد آیه: 6/115 اسم آیه: بر بازوی راست حضرت

وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا٭ۚ لاٰ مُبَدِّلَ لِكَلِماٰتِهٖ٭ۚ وَهُوَ السَّمٖیعُ الْعَلٖیمُ115

و كلام پروردگار تو، با صدق و عدل، به حدّ تمام رسيد، هيچ كس نمى‌تواند كلمات او را دگرگون سازد و او شنونده داناست.

1_ عَنْ يُونُس بْنِ ظَبْيَان، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، يَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْلُقَ الْإِمَامَ مِنَ الْإِمَامِ، بَعَثَ مَلَكاً فَأَخَذَ شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ تَحْتَ الْعَرْشِ، ثُمَّ أَوْقَعَهَا أَوْ دَفَعَهَا إِلَى الْإِمَامِ، فَشَرِبَهَا فَيَمْكُثُ فِي الرَّحِمِ أَرْبَعِينَ يَوْماً لَا يَسْمَعُ الْكَلَامَ، ثُمَّ يَسْمَعُ الْكَلَامَ بَعْدَ ذَلِكَ، فَإِذَا وَضَعَتْهُ أُمُّهُ بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْهِ ذَلِكَ الْمَلَكَ الَّذِي أَخَذَ الشَّرْبَةَ، فَكَتَبَ عَلَى عَضُدِهِ الْأَيْمَنِ: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ»، فَإِذَا قَامَ بِهَذَا الْأَمْرِ رَفَعَ اللَّهُ لَهُ فِي كُلِّ بَلْدَةٍ مَنَاراً يَنْظُرُ بِهِ إِلَى أَعْمَالِ الْعِبَادِ.⁽¹⁾

از يونس بن ظبيان نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنيدم که می‌فرمودند: هنگامی که خداوند عزوجل بخواهد امامى را از امام دیگر خلق کند، فرشته‌ای را مأمور کند تا شربتی از آب زیر عرش بگیرد و به امام دهد تا بنوشد، سپس

چهل روز در رحِم می‌ماند در حالی که سخنی نمی‌شنود، ولی پس از آن می‌شنود، و هنگامی که مادرش او را به دنیا آورد، خداوند همان فرشته را می‌فرستد تا بر بازوى راست امام بنويسد: «وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»، (و سخن پروردگارت به راستی و عدل سرانجام گرفته است و هیچ تغییردهنده‌ای برای کلمات او نیست و او شنوای داناست)، و چون به امر امامت قيام كند،خداوند در هر شهرى برايش چراغى برافرازد كه به وسيلۀ آن، اعمال بندگان را بنگرد.

2_ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: إِذَا خَلَقَ اللَّهُ الْإِمَامَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ، يَكْتُبُ عَلَى عَضُدِهِ الْأَيْمَنِ: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ».⁽¹⁾

از ابن مسکان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: هنگامی که خداوند امام را در رحم مادرش می‌آفریند، بر بازوی راست او نوشته می‌شود: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ».

3_ عَنْ عِدَّةٍ مِنَ الْمَشَايِخِ وَ الثِّقَاتِ، عَنْ سَيِّدَيْنَا أَبِي الْحَسَنِ وَ أَبِي مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، قَالا: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْلُقَ الْإِمَامَ أَنْزَلَ قَطْرَةً مِنْ مَاءِ الْجَنَّةِ فِي الْمُزْنِ، فَتَسْقُطُ فِي ثَمَرَةٍ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ، فَيَأْكُلُهَا الْحُجَّةُ فِي الزَّمَانِ علیه السلام ، فَإِذَا اسْتَقَرَّتْ فِيهِ، فَيَمْضِي لَهُ أَرْبَعُونَ يَوْماً

سَمِعَ الصَّوْتَ، فَإِذَا آنَتْ لَهُ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَ قَدْ حُمِلَ كُتِبَ عَلَى عَضُدِهِ الْأَيْمَنِ: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»، فَإِذَا وُلِدَ قَامَ بِأَمْرِ اللَّهِ، وَ رُفِعَ لَهُ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ فِي كُلِّ مَكَانٍ يَنْظُرُ فِيهِ إِلَى الْخَلَائِقِ وَ أَعْمَالِهِمْ، وَ يَنْزِلُ أَمْرُ اللَّهِ إِلَيْهِ فِي ذَلِكَ الْعَمُودِ، وَ الْعَمُودُ نُصْبُ عَيْنِهِ حَيْثُ تَوَلَّى وَ نَظَرَ.(الحدیث)⁽¹⁾

مرحوم علّامۀ مجلسی قدس سره در کتاب شریف «بحار الأنوار» می‌فرماید: در يكى از تأليفات علماى شيعه روايتى را ديدم كه عدّه‌ای از مشایخ و ثقات، با سلسله سند از امام هادی علیه السلام و امام حسن عسكرى علیه السلام نقل كرده‌اند كه فرمودند: هنگامی که خداوند عزوجل اراده کند که امامی را خلق نماید، قطره‌اى از آب بهشت در ابرى فرو می‌فرستد و در ميوه‌اى از ميوه‌هاى بهشتىمی‌چكد پس امام و حجّت آن زمان علیه السلام ، آن را می‌خورد (و از اين ميوه نطفۀ امام بسته مى‌شود)، چون این قطره در رحِم مادر قرار گرفت، چهل روزه سخن را می‌شنود، و هنگامى كه چهار ماه بگذرد بر بازوى راستش نوشته مى‌شود: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»، پس هنگامى كه متولّد می‌گردد به امر خداوند می‌ايستد و نورى از وى به اطراف جهان می‌تابد و بدین وسيله مردمان و اعمال آن‌ها را می‌بيند و در آن نور است كه امر الهى بر او نازل مى‌شود و به هر طرف كه رو كند آن نور جلو چشم اوست.

شماره: 48

کد آیه: 6/158 اسم آیه: ایمان بی‌سود و منفعت

هَلْ یَنْظُرُونَ اِلّاٰ اَنْ تَاْتِیَهُمُ الْمَلاٰئِكَةُ اَوْ یَاْتِیَ رَبُّكَ اَوْ یَاْتِیَ بَعْضُ ءاٰیاٰتِ رَبِّكَ٭ۗ یَوْمَ یَاْتٖی بَعْضُ ءاٰیاٰتِ رَبِّكَ لاٰ یَنْفَعُ نَفْسًا اٖیماٰنُهاٰ لَمْ تَكُنْ ءاٰمَنَتْ مِنْ قَبْلُ اَوْ كَسَبَتْ فٖی اٖیماٰنِهاٰ خَیْرًا٭ۗ قُلِ انْتَظِرُوا اِنّاٰ مُنْتَظِرُونَ158

آيا جز اين انتظار دارند كه فرشتگان (مرگ) به سراغشان آيند، يا خداوند (خودش) به سوى آن‌ها بيايد، يا بعضى از آيات پروردگارت (و نشانه‌هاى رستاخيز)؟! امّا آن روز كه بعضى از آيات پروردگارت تحقّق پذيرد، ايمان‌آوردن افرادى كه قبلاً ايمان نياورده‌اند، يا در ايمان‌شان عمل نيكى انجام نداده‌اند، سودى به حالشان نخواهد داشت! بگو: «انتظار بكشيد ما هم انتظار مى‌كشيم!»

1_ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، أَنَّهُ قَالَ: فِي قَوْلِ اللَّهِ عزّ و جلّ: «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ»، فَقَالَ: الْآيَاتُ، هُمُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام وَ الْآيَةُ الْمُنْتَظَرَةُ، هُوَ الْقَائِمُ علیه السلام ، فَيَوْمَئِذٍ «لَا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلِ»، قِيَامِهِ بِالسَّيْفِ، وَ إِنْ آمَنَتْ بِمَنْ تَقَدَّمَهُ مِنْ آبَائِهِ علیهم السلام .⁽¹⁾

از علىّ بن رئاب نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ اين سخن خداوند عزوجل: «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ»، فرمودند: مقصود از آيات، ائمّه علیهم السلام هستند و آيۀ مورد انتظار، حضرت قائم علیه السلام می‌باشند، پس در آن روز، ايمان كسى كه قبل از قيام با شمشيرحضرت، ايمان نياورده باشد، برای او سودى نخواهد داشت، اگر چه به پدران آن‌حضرت علیهم السلام ايمان داشته باشد.

2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ، جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام : فِي قَوْلِ اللَّهِ عزّ و جلّ: «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً»، يَعْنِي خُرُوجَ الْقَائِمِ الْمُنْتَظَرِ مِنَّا، ثُمَّ قَالَ علیه السلام : يَا أَبَا بَصِيرٍ! طُوبَى لِشِيعَةِ قَائِمِنَا، الْمُنْتَظِرِينَ لِظُهُورِهِ فِي غَيْبَتِهِ، وَ الْمُطِيعِينَ لَهُ فِي ظُهُورِهِ، أُولَئِكَ أَوْلِيَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ اين فرمایش خداوند عزوجل: «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً»، فرمودند: يعنى خروج قائم ما علیه السلام که مورد انتظار است، سپس حضرت علیه السلام فرمودند: اى ابو بصير! خوشا به حال شيعيان قائم ما علیه السلام ، كسانى كه در غيبتش منتظر ظهور او هستند، و در زمان ظهورش نيز فرمانبردار و مطیع او هستند، آنان اولياى خدا هستند كه نه خوفى بر آن‌هاست و نه اندوهگين مى‌شوند.

3_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْعَامِرِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: مَا زَالَتِ الْأَرْضُ إِلَّا وَ لِلَّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ فِيهَا حُجَّةٌ يَعْرِفُ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ وَ يَدْعُو إِلَى سَبِيلِ اللَّهِ، وَ لَا تَنْقَطِعُ الْحُجَّةُ مِنَ الْأَرْضِ إِلَّا أَرْبَعِينَ يَوْماً قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ، فَإِذَا رُفِعَتِ الْحُجَّةُ، أُغْلِقَ بَابُ التَّوْبَةِ، وَ «لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ»، أَنْ تُرْفَعَ الْحُجَّةُ أُولَئِكَ شِرَارُ مَنْ خَلَقَ اللَّهُ وَ هُمُ الَّذِينَ يَقُومُ عَلَيْهِمُ الْقِيَامَةُ.⁽¹⁾از عبد اللَّه بن سليمان عامرى نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: پیوسته زمین دارای حجّت و امام از جانب خدای متعال است، حجّتی که حلال و حرام را می‌شناسد و مردم را به راه خدا دعوت می‌کند، و هیچ‌وقت زمین بدون حجّت نخواهد بود، مگر چهل روز قبل از برپاشدن قیامت، پس هنگامی که حجّت از روی زمین برداشته شود، دیگر درِ توبه بسته می‌شود و اگر کسی قبلاً ایمان نیاورده باشد، بعد از آن دیگر ایمان آوردن برایش سودی نخواهد داشت، چنین مردمی بدترین خلق خدا هستند و قیامت بر علیه همین مردم به پا می‌شود.

4_ قَالَ أمیرُ المُؤمنین عَلِیٌّ علیه السلام ، في خطبةٍ طویلة:... ثُمَّ تَرْفَعُ الدَّابَّةُ رَأْسَهَا فَيَرَاهَا مَنْ بَيْنَ الْخَافِقَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ، وَ ذَلِكَ بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا، فَعِنْدَ ذَلِكَ

تُرْفَعُ التَّوْبَةُ، فَلَا تَوْبَةٌ تُقْبَلُ وَ لَا عَمَلٌ يُرْفَعُ وَ «لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً».(الحدیث)⁽¹⁾

حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام در خطبه‌ای طولانی فرمودند: ... سپس آن جنبنده سر بلند كند و به اذن خداى متعال همۀ كسانى كه بين مشرق و مغرب هستند او را می‌بينند، و اين، پس از آن است كه خورشید از مغرب طلوع می‌کند، در اين هنگام است که توبه برداشته می‌شود و هيچ توبه‌اى پذيرفته نمی‌شود و هیچ عملى بالا نمی‌رود و پذیرفته نمی‌شود، و «لايَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً».

شماره: 49

کد آیه:6/164 اسم آیه:انتقام از بازماندگان بنی امیّه

... وَلاٰ تَزِرُ واٰزِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى٭ۚ ثُمَّ اِلٰى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَیُنَبِّئُكُمْ بِماٰ كُنْتُمْ فٖیهِ تَخْتَلِفُونَ164

...و هيچ گنهكارى گناه ديگرى را متحمّل نمى‌شود، سپس بازگشت همه شما به سوى پروردگارتان است و شما را از آنچه در آن اختلاف داشتيد، خبر خواهد داد.

عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِيِّ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا علیه السلام : يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! مَا تَقُولُ فِي حَدِيثٍ رُوِيَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: إِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ علیه السلام قَتَلَ ذَرَارِيَّ قَتَلَةِ الْحُسَيْنِ علیه السلام بِفِعَالِ آبَائِهَا؟ فَقَالَ علیه السلام : هُوَ كَذَلِكَ، فَقُلْتُ: فَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى»، مَا مَعْنَاهُ؟

فَقَالَ: صَدَقَ اللَّهُ فِي جَمِيعِ أَقْوَالِهِ، لَكِنَّ ذَرَارِيَّ قَتَلَةِ الْحُسَيْنِ علیه السلام يَرْضَوْنَ أَفْعَالَ آبَائِهِمْ وَ يَفْتَخِرُونَ بِهَا، وَ مَنْ رَضِيَ شَيْئاً كَانَ كَمَنْ أَتَاهُ، وَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا قُتِلَ فِي الْمَشْرِقِ فَرَضِيَ بِقَتْلِهِ رَجُلٌ فِي الْمَغْرِبِ لَكَانَ الرَّاضِي عِنْدَ اللَّهِ شَرِيكَ الْقَاتِلِ، وَ إِنَّمَا يَقْتُلُهُمُ الْقَائِمُ علیه السلام إِذَا خَرَجَ لِرِضَاهُمْ بِفِعْلِ آبَائِهِمْ.

قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: بِأَيِّ شَيْ‌ءٍ يَبْدَأُ الْقَائِمُ علیه السلام مِنْكُمْ إِذَا قَامَ؟ قَالَ: يَبْدَأُ بِبَنِي شَيْبَةَ وَ يَقْطَعُ أَيْدِيَهُمْ لِأَنَّهُمْ سُرَّاقُ بَيْتِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.⁽¹⁾

از عبد السلام بن صالح هروى نقل است که گفت: به حضرت ابالحسن، علی بن موسی الرّضا علیه السلام عرض کردم: اى پسر رسول خدا! در بارۀ حديثى كه از جدّ بزرگوارتان، حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روايت شده كه فرموده¬اند:وقتى حضرت قائم علیه السلام خروج كنند، آن حضرت، فرزندان قاتلين حضرت امام حسين علیه السلام را به خاطر عمل پدرانشان، خواهند كشت، چه مى‌فرمايید؟ پس حضرت رضا علیه السلام فرمودند: بله، همینطور است كه فرموده‌اند، پس من عرض کردم: پس معنى فرمایش خداوند عزوجل كه فرموده: «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى»، چیست؟

حضرت فرمودند: خدای متعال در همۀ اقوال خود، راستگو است، ولی ذريّه و فرزندان قاتلین امام حسين علیه السلام ، به آنچه که پدرانشان انجام داده‌اند، راضی‌اند و به عمل زشت پدران خود، افتخار می‌كنند و كسى كه راضى به چيزى باشد، مانند كسى است كه آن چيز را انجام داده، و اگر کسی، شخصى را در مشرق كشته باشد و دیگری در مغرب به آن قتل راضى باشد، هر آينه راضى به قتل، نزد خداوند عزوجل، شريک قاتل خواهد بود، پس همانا حضرت قائم علیه السلام هنگامی که خروج می‌کند، ذرارى و فرزندان قاتلین امام حسين علیه السلام را می‌كشد، به خاطر این كه آن‌ها به عمل پدرانشان راضى‌اند؛ راوی گفت: به

ایشان عرض كردم: حضرت قائم علیه السلام ، که از خاندان شماست، با چه كارى قیام خودش را شروع مى‌كند؟ حضرت فرمودند: با بنى شيبه آغاز می‌کند و دستان آنان‌را قطع مى‌کند، زيرا آنان دزدان خانۀ خدای عزوجل هستند.

سورۀ مبارکۀ اعراف(7)

اشاره

شماره: 50

کد آیه: 7/46 اسم آیه: آخرین مرد اعراف

وَبَیْنَهُماٰ حِجاٰبٌ٭ۚ وَعَلَى الْاَعْراٰفِ رِجاٰلٌ یَعْرِفُونَ كُلًّا بِسٖیماٰهُمْ٭ۚ وَناٰدَوْا اَصْحاٰبَ الْجَنَّةِ اَنْ سَلاٰمٌ عَلَیْكُمْ٭ۚ لَمْ یَدْخُلُوهاٰ وَهُمْ یَطْمَعُونَ46

و ميان اين دو گروه حجاب و پرده‌اى است و بر اعراف (جايگاهى ميان بهشت و جهنم) مردانى هستند كه همه را به سيمايشان مى‌شناسند و بهشتيان را كه هنوز داخل بهشت نشده و چشم اميد به دخول آن دارند ندا كنند كه سلام بر شما باد.

1_ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِی، قَالَ: أُقْسِمُ بِاللَّهِ! لَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله یقُولُ لِعَلِی علیه السلام : یا عَلِی! إِنَّک وَ الْأَوْصِیاءَ مِنْ بَعْدِی، أَوْ قَالَ: مِنْ بَعْدِک، أَعْرَافٌ، لَا یعْرَفُ اللَّهُ إِلَّا بِسَبِیلِ مَعْرِفَتِكُمْ، وَ أَعْرَافٌ لَا یدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ عَرَفْتُمُوهُ وَ عَرَفَكُمْ، وَ لَا یدْخُلُ النَّارَ إِلَّا مَنْ أَنْكَرَكُمْ وَ أَنْكَرْتُمُوهُ.⁽¹⁾

از اصبغ بن نباته، از سلمان فارسى نقل است كه گفت: به خدا قسم! من از رسول خدا صلی الله علیه و اله شنیدم كه به حضرت على علیه السلام می‌فرمودند: اى على! تو و اوصیاى پس از من، یا اینكه فرمودند: پس از تو، اعراف هستید و خداوند شناخته نمى‌شود، مگر از راه

معرفت و شناخت شما، و اعراف همان كسانى هستند كه هیچ‌کس وارد بهشت نمى‌شود، مگر كسى كه او را شناخته است و او نیز شما را شناخته است، و كسى وارد آتش نمى‌شود، مگر كسى كه او شما را انكار كرده است و شما نیز او را انكار كرده‌اید.

2_ مرحوم سیّد رضی قدس سره در کتاب شریف «نهج البلاغه» خطبه‌ای ازحضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام نقل نموده، که ایشان در ضمن بیان بعضی از صفات خدای متعال و پیشوایان دین، می‌فرمایند:

وَ إِنَّمَا الْأَئِمَّةُ قُوَّامُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ، وَ عُرَفَاؤُهُ عَلَى عِبَادِهِ، وَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ عَرَفَهُمْ وَ عَرَفُوهُ، وَ لَا يَدْخُلُ النَّارَ إِلَّا مَنْ أَنْكَرَهُمْ وَ أَنْكَرُوهُ.⁽¹⁾

همانا امامان دین، از طرف خداوند تدبير كنندۀ امور مردم و کارگزاران آگاه بندگان هستند، پس به بهشت نمى‌رود مگر كسى كه آنان را شناخته و آنان نیز او را بشناسند، و به جهنّم نمى‌رود مگر كسى كه آنان را انكار نمايد و آنان نیز او را نپذیرند.

3_ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: سَمِعْتُ فَاطِمَةَ علیها السلام ، تَقُولُ: سَأَلْتُ أَبِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ بَعْدِي، عَلِيٌّ، وَ سِبْطَايَ، وَ تِسْعَةٌ مِنْ صُلْبِ الْحُسَيْنِ، هُمْ رِجَالُ الْأَعْرَافِ، لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ يَعْرِفُهُمْ وَ يَعْرِفُونَهُ، وَ لَا يَدْخُلُ النَّارَ إِلَّا مَنْ أَنْكَرَهُمْ وَ يُنْكِرُونَهُ، لَا يُعْرَفُ اللَّهُ تَعَالَى

إِلَّا بِسَبِيلِ مَعْرِفَتِهِمْ.⁽¹⁾

از ابوذر نقل است که گفت: از حضرت زهرا علیها السلام شنیدم که می‌فرمودند: از پدر بزرگوارم در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ»، پرسیدم، پدرم صلی الله علیه و اله فرمودند: آنان، امامان بعد از من هستند، علی علیه السلام و دو نوۀ دختری من، و نُه فرزند از نسل حسین علیه السلام ، آن‌ها مردان اعراف هستند، کسی وارد بهشت نمی‌شود مگر آنکه آن‌ها را بشناسد، و آن‌ها نیز او را بشناسند، و وارد دوزخ نمی‌شود مگر کسی که آن‌ها را نشناخته و آن‌ها نیز او را نشناسند، زیرا خدای متعال، جز از طریق شناخت آن‌ها، شناخته نمی‌شود.4_ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، وَ إِسْحَاق بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام .⁽²⁾

از ابو حمزه نقل است از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام ، و از اسحاق بن عمّار نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ»، فرمودند: آن‌ها، ائمّه علیهم السلام هستند. 

شماره: 51

کد آیه: 7/53 اسم آیه: روز تحقّق تأویل آیات

هَلْ یَنْظُرُونَ اِلّاٰ تَاْوٖیلَهُۥ٭ۚ یَوْمَ یَاْتٖی تَاْوٖیلُهُۥ یَقُولُ الَّذٖینَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاٰءَتْ رُسُلُ رَبِّناٰ بِالْحَقِّ ...53

آيا آن‌ها انتظار دارند سرانجام تهديدهای الهی را مشاهده كنند؟ آن‌روز كه اين امر انجام گيرد آن‌ها كه آن‌را قبلاً فراموش كرده بودند می‌گويند فرستادگان پروردگار ما به حق آمدند.

فِي تَفسِيرِ عَلِيّ بنِ إِبرَاهِيم، قُولُهُ: «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ»، فَهُوَ مِنَ الْآیَاتِ الَّتِي تَأْوِیلُهَا بَعْدَ تَنْزِیلِهَا، قَالَ: ذلِكَ فِي الْقَائِمِ علیه السلام وَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.⁽¹⁾

جناب علی بن ابراهیم قمی در تفسیر این کلام خدای متعال: «هَلْ یَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِیلَهُ یَوْمَ یَأْتِی تَأْوِیلُهُ»، می‌فرماید: پس این آیه از جمله آیاتی است که تأویل آنها پس از تنزیل آشکار می‌شود، آن تأویل در هنگام قیام حضرت قائم علیه السلام و روز قیامت صورت خواهد گرفت.

شماره: 52

کد آیه: 7/71 اسم آیه: انتظار فرج

... ماٰ نَزَّلَ اللّٰهُ بِهاٰ مِنْ سُلْطاٰنٍ٭ۚ فَانْتَظِرُوا اِنّٖی مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرٖینَ71

... در حالى كه خداوند هيچ دليلى دربارۀ آن نازل نكرده است؟! پس شما منتظر باشيد، من هم با شما انتظار مى‌كشم!

1_ عَنْ أَحْمَد بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، قَالَ: قَالَ الرِّضَا علیه السلام : مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ، أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ»⁽¹⁾، «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، فَعَلَيْكُمْ بِالصَّبْرِ، فَإِنَّهُ إِنَّمَا يَجِي‌ءُ الْفَرَجُ عَلَى الْيَأْسِ، فَقَدْ كَانَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَصْبَرَ مِنْكُمْ.⁽²⁾

از احمد بن محمد بن ابی نصر نقل است که گفت: حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند: صبر و انتظار فرج چه نيكوست، آيا فرمایش خداوند عزوجل را نشنيده‌اى كه فرموده: «وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ»، «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، (چشم به‌راه باشيد كه من نيز با شما چشم به‌راهم)، و فرموده: (منتظر باشيد كه من نيز با شما از منتظرانم)، پس بر

شما باد كه صبر كنيد، همانا فرج پس از يأس و ناامیدی مى‌آيد، و به تحقیق پيشينيان شما از شما صبورتر بودند.2_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْفَرَجِ، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ».⁽¹⁾

از محمّد بن فضيل نقل است که گفت: از حضرت ابالحسن الرّضا علیه السلام در بارۀ فرَج پرسیدم، حضرت فرمودند: همانا خداوند عزوجل مى‌فرمايد: «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، منتظر باشيد كه من نيز با شما از منتظرانم.

شماره: 53

کد آیه: 7/128 اسم آیه: عاقبت زمین

قاٰلَ مُوسٰى لِقَوْمِهِ اسْتَعٖینُوا بِاللّٰهِ وَاصْبِرُوا٭ۖ اِنَّ الْاَرْضَ لِلّٰهِ یُورِثُهاٰ مَنْ یَشاٰءُ مِنْ عِباٰدِهٖ٭ۖ وَالْعاٰقِبَةُ لِلْمُتَّقٖینَ128

موسى به قوم خود گفت: از خدا يارى جوييد، و استقامت پيشه كنيد، كه زمين از آنِ خداست، و آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد، واگذار مى‌كند و سرانجام براى پرهيزكاران است!

1_ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْكَابُلِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: وَجَدْنَا فِي كِتَابِ عَلِيٍّ علیه السلام : «إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»، أَنَا وَ أَهْلُ بَيْتِيَ الَّذِينَ أَوْرَثَنَا اللَّهُ الْأَرْضَ، وَ نَحْنُ الْمُتَّقُونَ، وَ الْأَرْضُ كُلُّهَا لَنَا، فَمَنْ أَحْيَا أَرْضاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلْيَعْمُرْهَا وَ لْيُؤَدِّ خَرَاجَهَا إِلَى الْإِمَامِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي، وَ لَهُ مَا أَكَلَ مِنْهَا، فَإِنْ تَرَكَهَا أَوْ أَخْرَبَهَا وَ أَخَذَهَا رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ مِنْ بَعْدِهِ فَعَمَرَهَا وَ أَحْيَاهَا، فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا مِنَ الَّذِي تَرَكَهَا يُؤَدِّي خَرَاجَهَا إِلَى الْإِمَامِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي، وَ لَهُ مَا أَكَلَ مِنْهَا حَتَّى يَظْهَرَ الْقَائِمُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي بِالسَّيْفِ، فَيَحْوِيَهَا وَ يَمْنَعَهَا وَ يُخْرِجَهُمْ مِنْهَا كَمَا حَوَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ مَنَعَهَا، إِلَّا مَا كَانَ فِي أَيْدِي شِيعَتِنَا، فَإِنَّهُ يُقَاطِعُهُمْ عَلَى مَا فِي أَيْدِيهِمْ وَ يَتْرُكُ الْأَرْضَ فِي أَيْدِيهِم.⁽¹⁾

از ابوخالد کابلی نقل است که گفت: حضرت ابا جعفر، امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: ما در كتاب حضرت على علیه السلام يافتيم كه مصداق: «إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»، (زمين از آنِ خدا است، و آن را به هر کدام از بندگان خود كه بخواهد واگذار نماید، و سرانجام از آنِ پرهيزكاران است)، من و خاندان من هستيم، همان كسانى كهخداوند زمين را به ما ارث داده، و ما هستيم پرهيزكاران و همۀ زمين از آنِ ما است.

هر كه از مسلمانان زمينى را احياء كند بايد آن را آباد دارد و خراج آن را به امام از خاندان من بپردازد، و هر چه از آن خرج خود كند حق او است، و اگر از آن دست كشيد و يا آن را بایر و خراب كرد و مرد مسلمان ديگرى پس از وى آن را به دست گرفت و آباد كرد و زنده نمود، او بدان سزاوارتر است از آن كه دست از آن كشيده و آن را رها كرده، و او بايد خراج آن را به امام از خاندان من بپردازد، و هر چه از آن خرج بخورد حق او است، تا زمانی که امام قائم علیه السلام از اهل‌بيت من با شمشير و قدرت، عيان شود و آن را تصرّف نماید و از آنِ خود دارد، و آن‌ها را از آن بيرون كند، چنانچه رسول خدا صلی الله علیه و اله آن‌ها را تصرّف كرد و براى خود داشت، جز آنچه در دست شيعيان ما باشد، كه امام با آن‌ها قراردادى ببندد نسبت بدان چه در دست آن‌ها است، و زمين را در دست آن‌ها واگذارد.

2_ عَنْ سُفْيَانَ الْجَرِيرِيِّ، عَنْ أَبِي صَادِقٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: دَوْلَتُنَا آخِرُ الدُّوَلِ، وَ لَنْ يَبْقَى أَهْلُ بَيْتٍ لَهُمْ دَوْلَةٌ إِلَّا مَلَكُوا قَبْلَنَا، لِئَلَّا يَقُولُوا إِذَا رَأَوْا سِيرَتَنَا إِذَا مَلِكْنَا سِرْنَا مِثْلَ سِيرَةِ هَؤُلَاءِ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ».⁽¹⁾

از سفیان جریری از ابو صادق نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: دولت ما آخرین دولت هاست؛ پیش از ما، از هر خاندانی گروهی به سلطنت می‌رسند، تا هنگامی که ما بر سر کار آمدیم و روش دولت ما را دیدند، نگویند که اگر ما به سلطنت می‌رسیدیم، مانند اینان (آل محمّد علیهم السلام ) عمل می‌کردیم، و این است معنی فرمایش خداوند عزوجل: «وَ الْعاقِبَهُ لِلْمُتَّقِینَ»، (و عاقبت از آنِ پرهیزگاران است).

3_ حضرت امام حسن عسكرى علیه السلام در ضمن توقیعی (نامه‌ای) به جناب على بن الحسين بن بابويه القمى، سفارشاتی را بیان فرمودند، تا آنجا که فرمودند:

وَ عَلَيْكَ بِالصَّبْرِ وَ انْتِظَارِ الْفَرَجِ، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و اله قَالَ: أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِي انْتِظَارُ الْفَرَجِ، وَ لَا يَزَالُ شِيعَتُنَا فِي حُزْنٍ، حَتَّى يَظْهَرَ وَلَدِيَ الَّذِي بَشَّرَ بِهِ النَّبِيُّ صلی الله علیه و اله أَنَّهُ يَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً، كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً، فَاصْبِرْ يَا شَيْخِي! يَا أَبَا الْحَسَنِ! وَ أْمُرْ جَمِيعَ شِيعَتِي بِالصَّبْرِ، فَ «إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ

لِلْمُتَّقِينَ»، وَ السَّلَامُ عَلَيْكَ وَ عَلَى جَمِيعِ شِيعَتِنَا وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ.⁽¹⁾

و تو را به صبر و پايدارى و انتظار فرج توصيه مى‌كنم، زيرا پيامبر اكرم صلی الله علیه و اله فرمودند: بهترين كارهاى امّت من، انتظار فرج است؛ پس شيعيان ما همواره در غم و اندوه به سر مى‌برند تا فرزندم ظهور كند، همان كسى كه پيامبر صلی الله علیه و اله بشارت آمدنش را داده‌اند، او زمين را از عدل و داد پر مى‌كند، همان گونه كه از ظلم و ستم پر شده است، پس تو را به صبر و استقامت توصيه مى‌كنم، ای شیخ ما و ای ابالحسن! و تو نيز همۀ شيعيان و پيروان مرا، به صبر و استقامت فرمان بده، که «إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»، (به راستى زمين از آنِ خداست و آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد به ارث مى‌دهد و عاقبت از آنِ پرهيزگاران است)، سلام و رحمت و بركت حقّ بر تو و بر همۀ شيعيان ما، و درود خداوند بر محمّد و آل او باد.

شماره: 54

کد آیه: 7/157 اسم آیه: رستگاران

الَّذٖینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْاُمِّیَّ الَّذٖی یَجِدُونَهُۥ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰىةِ وَالْاِنْجٖیلِ یَاْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهٰىهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَیُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباٰتِ وَیُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَباٰئِثَ وَیَضَعُ عَنْهُمْ اِصْرَهُمْ وَالْاَغْلاٰلَ الَّتٖی كاٰنَتْ عَلَیْهِمْ٭ۚ فَالَّذٖینَ ءاٰمَنُوا بِهٖ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذٖی اُنْزِلَ مَعَهُۥ اُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ157

همان‌ها كه از فرستادۀ (خدا)، پيامبر «امّى» پيروى مى‌كنند پيامبرى كه صفاتش را، در تورات و انجيلى كه نزدشان است، مى‌يابند آن‌ها را به معروف دستور مى‌دهد، و از منكر باز می‌دارد أشياء پاكيزه را براى آن‌ها حلال مى‌شمرد، و ناپاكی‌ها را تحريم مى‌كند و بارهاى سنگين، و زنجيرهايى را كه بر آن‌ها بود، بر مى‌دارد، پس كسانى كه به او ايمان آوردند، و حمايت و ياريش كردند، و از نورى كه با او نازل شده پيروى نمودند، آنان رستگارانند.

عَنْ أَبِي عُبَيْدَة الْحَذَّاءِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنِ الِاسْتِطَاعَةِ وَ قَوْلِ النَّاسِ ...

إلی أن قَالَ: ثُمَّ قَالَ: «يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ»، يَعْنِي النَّبِيَّ صلی الله علیه و اله وَ الْوَصِيَّ وَ الْقَائِمَ، «يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ»، إِذَا قَامَ، «وَ يَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ»، وَ الْمُنْكَرُ مَنْ أَنْكَرَ فَضْلَ الْإِمَامِ وَ جَحَدَهُ، «وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ»، أَخْذَ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِهِ، «وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ»، وَ الْخَبَائِثُ قَوْلُ مَنْ خَالَفَ، «وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ»، وَ هِيَ الذُّنُوبُ الَّتِي كَانُوا

فِيهَا قَبْلَ مَعْرِفَتِهِمْ فَضْلَ الْإِمَامِ، «وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ»، وَ الْأَغْلَالُ مَا كَانُوا يَقُولُونَ مِمَّا لَمْ يَكُونُوا أُمِرُوا بِهِمِنْ تَرْكِ فَضْلِ الْإِمَامِ، فَلَمَّا عَرَفُوا فَضْلَ الْإِمَامِ وَضَعَ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ، وَ الْإِصْرُ، الذَّنْبُ وَ هِيَ الْآصَارُ ثُمَّ نَسَبَهُمْ.(الحدیث)⁽¹⁾

از ابو عبيده حذاء نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ استطاعت و گفتار مردم پرسيدم، ... تا آنجا که فرمودند: سپس فرمايد: «يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ»، (او را نزد خود در تورات و انجيل نوشته می‌يابند»، مقصود از او، پيامبر اکرم صلی الله علیه و اله و وصیّ ایشان و امام قائم علیه السلام است، و هنگامی كه قیام کند ايشان را امر به معروف می‌كند و از منكر بازشان می‌دارد، و منكر كسى است كه فضائل امام را نپذيرد و انكار نماید، «و چيزهاى پاكيزه را براى ايشان حلال می‌كند»، و آن، به دست آوردن علم، از اهلش می‌باشد، «و پليدى‌ها را بر ايشان حرام می‌كند»، و پليدی‌ها گفتار مخالفين است، «و بار سنگين را از گردنشان بنهد»، و آن گناهانى است كه پيش از شناختن فضائل امام، در ميانش بودند، «و بند و زنجيرهائى كه بر دوش داشتند»، و زنجيرها همان سخنانى است كه در بارۀ ترک فضائل امام مى‌گفتند، در صورتى كه به آن دستور نداشتند، پس چون فضائل امام را شناختند، بار گران را از دوششان بنهد و بار گران همان گناه است.

شماره: 55

کد آیه: 7/172 اسم آیه: عهد و پیمان پیامبران

وَاِذْ اَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنٖی ءاٰدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَاَشْهَدَهُمْ عَلٰى اَنْفُسِهِمْ اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ٭ۖ قاٰلُوا بَلٰى شَهِدْناٰ٭ۚ اَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیاٰمَةِ اِنّاٰ كُنّاٰ عَنْ هٰذاٰ غاٰفِلٖینَ172

و (به خاطر بياور) زمانى را كه پروردگارت از صلب فرزندان آدم، نسلشان را پدید آورد و آن‌ها را گواه بر خويشتن ساخت و فرمود: آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: آرى، گواهى مى‌دهيم! پس ما این اقرار را گرفتیم تا مبادا روز رستاخيز بگوييد: ما از اين، غافل بوديم!

عَنْ حُمْرَان، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى حَيْثُ خَلَقَ الْخَلْقَ، خَلَقَ مَاءً عَذْباً وَ مَاءً مَالِحاً أُجَاجاً، فَامْتَزَجَ الْمَاءَانِ فَأَخَذَ طِيناً مِنْ أَدِيمِ الْأَرْضِ، فَعَرَكَهُ عَرْكاً شَدِيداً، فَقَالَ لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ وَ هُمْ كَالذَّرِّ يَدِبُّونَ: إِلَى الْجَنَّةِ بِسَلَامٍ، وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ: إِلَى النَّارِ، وَ لَا أُبَالِي، ثُمَّ قَالَ: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ»، ثُمَّ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى النَّبِيِّينَ، فَقَالَ: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ»، وَ أَنَّ هَذَا مُحَمَّدٌ رَسُولِي، وَ أَنَّ هَذَا عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ؟ «قالُوا بَلى»، فَثَبَتَتْ لَهُمُ النُّبُوَّةُ، وَ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ، أَنَّنِي رَبُّكُمْ وَ مُحَمَّدٌ رَسُولِي وَ عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَوْصِيَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ وُلَاةُ أَمْرِي وَ خُزَّانُ عِلْمِي، وَ أَنَّ الْمَهْدِيَّ أَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِي، وَ أُظْهِرُ بِهِ دَوْلَتِي، وَ أَنْتَقِمُ بِهِ مِنْ أَعْدَائِي، وَ أُعْبَدُ بِهِ طَوْعاً وَ كَرْهاً، قَالُوا: أَقْرَرْنَا، يَا رَبِّ! وَ شَهِدْنَا، وَ لَمْ يَجْحَدْ آدَمُ وَ لَمْ يُقِرَّ، فَثَبَتَتِ الْعَزِيمَةُ لِهَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ فِي الْمَهْدِيِّ،

وَ لَمْ يَكُنْ لآِدَمَ عَزْمٌ عَلَى الْإِقْرَارِ بِهِ، وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»⁽¹⁾، قَالَ: إِنَّمَا هُوَ فَتَرَكَ، ثُمَّ أَمَرَ نَاراً فَأُجِّجَتْ، فَقَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ: ادْخُلُوهَا، فَهَابُوهَا، وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ: ادْخُلُوهَا، فَدَخَلُوهَا، فَكَانَتْ عَلَيْهِمْ بَرْداً وَ سَلَاماً، فَقَالَ أَصْحَابُ الشِّمَالِ: يَا رَبِّ!أَقِلْنَا، فَقَالَ: قَدْ أَقَلْتُكُمُ، اذْهَبُوا فَادْخُلُوا، فَهَابُوهَا، فَثَمَّ ثَبَتَتِ الطَّاعَةُ وَ الْوَلَايَةُ وَ الْمَعْصِيَةُ.⁽²⁾

از حمران نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: همانا خداى تبارک و تعالى چون خواست خلق را بيافريند، نخست آبى گوارا و آبى شور و تلخ آفريد، و آن دو آب را به هم آميخت، سپس خاكى از روی زمين گرفت و آن را به شدّت مالش داد و مخلوط کرد، آنگاه در عالم ذرّ به اصحاب يمين كه مانند مورچه می‌جنبيدند، فرمود: با سلامت به سوى بهشت بروید، و به اصحاب شمال فرمود: به سوى دوزخ بروید، که مرا باكى نیست، سپس فرمود: «مگر من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: آری گواهى می‌دهيم، تا در روز قيامت نگويند: ما از اين، بى‌خبر بوديم»، سپس از پيامبران پيمان گرفت و فرمود: مگر من پروردگار شما نيستم؟ و آیا اين محمّد صلی الله علیه و اله فرستادۀ من نيست و اين على علیه السلام امير مؤمنان نمی‌باشد؟ انبیاء گفتند: آری، پس نبوّت آن‌ها ثابت شد، و از پيامبران اولو العزم پيمان گرفت كه من پروردگار شمايم و محمّد صلی الله علیه و اله رسولم و على علیه السلام امير مؤمنان و اوصياء بعد از او، فرمانروایان و گنجینۀ علم من هستند و اين‌كه مهدى علیه السلام

كسى است كه به وسيلۀ او دينم را نصرت می‌دهم و دولتم را آشكار می‌سازم و از دشمنانم انتقام می‌گيرم و خواه ناخواه به وسيلۀ او عبادت می‌شوم، گفتند: اقرار داریم و گواهی می‌دهیم، امّا حضرت آدم، نه انکار کرد و نه اقرار نمود، پس منصب اولوالعزم به این پنج نفر اختصاص یافت، و در حضرت آدم عزمی بر اقرار به حضرت مهدی علیه السلام نبود و این همان فرمایش خداوند عزوجل است که فرمود: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، (پیش از این، از آدم پیمان گرفته بودیم امّا او فراموش کرد و عزم استواری برای او نیافتیم)، حضرت فرمودند: یعنی ترک کرد.

سپس خداوند به آتش دستور داد شعله‌ور شود، پس به اصحاب شمال فرمود: داخل آتش شوید، پس همگی آن‌ها ترسیدند، پس به اصحاب یمین فرمود: داخل شوید، آن‌ها داخل شدند و آتش برایشان سرد و سلامت شد، اصحاب شمالگفتند: خدایا! اجازه بده ما هم داخل شویم، فرمود: بروید و داخل شوید، باز ترسیدند، پس در آنجا بود که اطاعت و معصیت و ولایت ثابت شد.

شماره: 56

کد آیه: 7/180 اسم آیه: بهترین اسم

وَلِلّٰهِ الْاَسْماٰءُ الْحُسْنٰى فَادْعُوهُ بِهاٰ٭ۖ وَذَرُوا الَّذٖینَ یُلْحِدُونَ فٖی اَسْماٰئِهٖ٭ۚ سَیُجْزَوْنَ ماٰ كاٰنُوا یَعْمَلُونَ180

و براى خدا، نامهاى نیكی است، خدا را به آن (نامها) بخوانید! و كسانى را كه در اسماء خدا تحریف مى‌كنند، رها سازید! آنان به زودى جزاى اعمالى را كه انجام مى‌دادند، مى‌بینند!

1_ عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام : ... نَحْنُ الِاسْمُ الْمَخْزُونُ الْمَكْنُونُ، نَحْنُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى، الَّتِي إِذَا سُئِلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا أَجَابَ، نَحْنُ الْأَسْمَاءُ الْمَكْتُوبَةُ عَلَى الْعَرْشِ، وَ لِأَجْلِنَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ الْعَرْشَ وَ الْكُرْسِيَّ وَ الْجَنَّةَ وَ النَّارَ.(الحدیث)⁽¹⁾

از جناب سلمان فارسی علیه السلام روایت است که گفت: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: ما اسم مخزون مکنون هستیم، ما اسماء حسنی هستیم که وقتی خداوند عزوجل را به آن اسم‌ها بخوانند، جواب خواهد داد، ما اسم‌های نوشته شده بر عرش خدا هستیم، و به واسطۀ ما، خداوند عزوجل آسمان و زمین و عرش و کرسی و بهشت و جهنّم را آفرید.

2_ عَنْ مُعَاوِیةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها»، قَالَ: نَحْنُ، وَ اللَّهِ! الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى، الَّتِی لَا یقْبَلُ اللَّهُ مِنَ الْعِبَادِ عَمَلًا، إِلَّا بِمَعْرِفَتِنَا.⁽¹⁾از معاویة بن عمّار نقل است كه گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این سخن خداى تبارک و تعالى: «وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها»، فرمودند: به خدا سوگند! اسامى حُسنىٰ، ما هستیم، خدای متعال عمل هیچ كس از بندگان را نمى‌پذیرد، مگر با معرفت و شناخت ما.

3_ في تفسير العياشي، عَنِ الرِّضَا علیه السلام ، قَالَ: إِذَا نَزَلَتْ بِكُمْ شِدَّةٌ فَاسْتَعِينُوا بِنَا عَلَى اللَّهِ، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ: «وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها».⁽²⁾

در تفسیر عیاشی آمده است که، حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند: هرگاه بلایی بر شما نازل شد، برای گرفتن حاجت از خدای عزوجل، از ما کمک بگیرید و این همان سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها».

شماره: 57

کد آیه: 7/181 اسم آیه: آخرین هدایت‌کنندۀ حق

وَمِمَّنْ خَلَقْناٰ اُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهٖ یَعْدِلُونَ181

و از آن‌ها كه آفريديم، گروهى به حق هدايت مى‌كنند، و به حق اجراى عدالت مى‌نمايند.

1_ عَنْ حُمْرَان، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ»، قَالَ: هُمُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام .⁽¹⁾

از حمران نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ»، (از ميان مردم گروهى راهنماى به حق هستند و مردم را متوجّه حقيقت مى‌كنند)، فرمودند: آن‌ها، ائمّه علیهم السلام هستند.

2_ رَوَى الْمُفَضَّلُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، أَنَّهُ قَالَ: يُخْرِجُ الْقَائِمُ مِنْ ظَهْرِ الْكُوفَةِ سَبْعَةً وَ عِشْرِينَ رَجُلًا، خَمْسَةَ عَشَرَ مِنْ قَوْمِ مُوسَى علیه السلام ، الَّذِينَ كَانُوا «يَهْدُونَ

بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ»، وَ سَبْعَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكَهْفِ وَ يُوشَعَ بْنَ نُونٍ وَ سَلْمَانَ وَ أَبَا دُجَانَةَ الْأَنْصَارِيَّ وَ الْمِقْدَادَ وَ مَالِكَ الْأَشْتَرِ، فَيَكُونُونَ بَيْنَ يَدَيْهِ أَنْصَاراً وَ حُكَّاماً.⁽¹⁾از مفضّل بن عمر روایت است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: از پشت کوفه، بیست و هفت مرد به همراه حضرت قائم علیه السلام خروج می‌کنند که پانزده نفر آن‌ها، از قوم حضرت موسی علیه السلام هستند که به حق راهنمایی می‌کنند و به حق، داوری می‌نمایند، و هفت تن آن‌ها از اصحاب کهف هستند و یوشع بن نون و سلمان و ابودجانۀ انصاری و مقداد و مالک اشتر نیز هستند، که در دولت او، یاور و حکمران می‌شوند.

شماره: 58

کد آیه: 7/187 اسم آیه: قیام ناگهانی

یَسْئَلُونَكَ عَنِ السّاٰعَةِ اَیّاٰنَ مُرْسٰىهاٰ٭ قُلْ اِنَّماٰ عِلْمُهاٰ عِنْدَ رَبّٖی لاٰ یُجَلّٖیهاٰ لِوَقْتِهاٰ اِلّاٰ هُوَ٭ۚ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰواٰتِ وَالْاَرْضِ٭ۚ لاٰ تَاْتٖیكُمْ اِلّاٰ بَغْتَةً٭ۗ یَسْئَلُونَكَ كَاَنَّكَ حَفِیٌّ عَنْهاٰ قُلْ اِنَّماٰ عِلْمُهاٰ عِنْدَ اللّٰهِ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النّاٰسِ لاٰ یَعْلَمُونَ187

(اى رسول ما) دربارۀ قيامت از تو سؤال مى‌كنند، كى فرامى‌رسد؟! بگو: علمش فقط نزد پروردگار من است و هيچ كس جز او (نمى‌تواند) وقت آن را آشكار سازد، (قيام قيامت، حتى) در آسمانها و زمين، سنگين است و جز به طور ناگهانى، به سراغ شما نمى‌آيد! (باز) از تو سؤال مى‌كنند، چنان كه گويى تو از زمان وقوع آن با خبرى! بگو: علمش تنها نزد خداست ولى بيشتر مردم نمى‌دانند.

1_ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْذِرِ بْنِ حَيْفَرَ، قَالَ: قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام : سَأَلْتُ جَدِّي رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله عَنِ الْأَئِمَّةِ بَعْدَهُ، فَقَالَ: الْأَئِمَّةُ بَعْدِي عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ اثْنَا عَشَرَ، أَعْطَاهُمُ اللَّهُ عِلْمِي وَ فَهْمِي وَ أَنْتَ مِنْهُمْ يَا حَسَنُ! قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَمَتَى يَخْرُجُ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ؟ قَالَ: يَا حَسَنُ! إِنَّمَا مَثَلُهُ كَمَثَلِ السَّاعَةِ، «ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً».⁽¹⁾

از احمد بن محمد بن منذر بن حیفر نقل است که گفت: حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام فرمودند: از جدّم رسول خدا صلی الله علیه و اله در بارۀ امامان پس از ایشان پرسیدم، آن‌حضرت فرمودند: امامان بعد از من، به عدد نقيبان بنى اسرائيل، دوازده نفرند، كه خدای متعال علم و فهم مرا به ايشان مرحمت فرموده و تو اى حسن! از ايشان هستى.عرض كردم: اى رسول خدا! پس چه زمانى قائم ما اهل بيت قیام می‌کند؟ حضرت فرمودند: اى حسن! همانا حكايت او، حكايت قيامت است که خداوند فرموده: «ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً»، (در آسمان‌ها و زمين گران است، و نيايد شما را مگر به طور ناگهانى).

2_ عَنِ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَر، قَالَ: سَأَلْتُ سَيِّدِيَ الصَّادِقَ علیه السلام : هَلْ لِلْمَأْمُورِ الْمُنْتَظَرِ الْمَهْدِيِّ علیه السلام مِنْ وَقْتٍ مُوَقَّتٍ يَعْلَمُهُ النَّاسُ؟ فَقَالَ: حَاشَ لِلَّهِ أَنْ يُوَقِّتَ ظُهُورَهُ بِوَقْتٍ يَعْلَمُهُ شِيعَتُنَا، قُلْتُ: يَا سَيِّدِي! وَ لِمَ ذَاكَ؟ قَالَ: لِأَنَّهُ هُوَ السَّاعَةُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ»، الْآيَةَ، وَ هُوَ السَّاعَةُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها»، وَ قَالَ: «عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ»⁽¹⁾، وَ لَمْ يَقُلْ إِنَّهَا عِنْدَ أَحَدٍ، وَ قَالَ: «فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها»⁽²⁾، الْآيَةَ، ... إلی أن قَالَ:

قُلْتُ: أَ فَلَا يُوَقَّتُ لَهُ وَقْتٌ؟ فَقَالَ: يَا مُفَضَّلُ! لَا أُوَقِّتُ لَهُ وَقْتاً وَ لَا يُوَقَّتُ لَهُ وَقْتٌ، إِنَّ مَنْ وَقَّتَ لِمَهْدِيِّنَا وَقْتاً، فَقَدْ شَارَكَ اللَّهَ تَعَالَى فِي عِلْمِهِ وَ ادَّعَى أَنَّهُ ظَهَرَ عَلَى سِرِّهِ، وَ مَا لِلَّهِ مِنْ

سِرٍّ إِلَّا وَ قَدْ وَقَعَ إِلَى هَذَا الْخَلْقِ الْمَعْكُوسِ الضَّالِّ عَنِ اللَّهِ، الرَّاغِبِ عَنْ أَوْلِيَاءِ اللَّهِ، وَ مَا لِلَّهِ مِنْ خَبَرٍ إِلَّا وَ هُمْ أَخَصُّ بِهِ لِسِرِّهِ وَ هُوَ عِنْدَهُمْ وَ إِنَّمَا أَلْقَى اللَّهُ إِلَيْهِمْ لِيَكُونَ حُجَّةً عَلَيْهِم.⁽¹⁾

از مفضل بن عمر نقل است كه گفت: از مولایم حضرت امام جعفر صادق علیه السلام پرسيدم: آيا مأموريت مهدى منتظَر علیه السلام وقت معيّنى دارد و مردم بايد بدانند كى خواهد بود؟ حضرت فرمودند: حاشا كه خداوند وقت ظهور او را طورى معيّن كند كه شيعيان ما، آن را بدانند، عرض كردم: آقای من! براى چه؟ فرمودند: زيرا وقت ظهور او همان ساعتى است كه خداوند می‌فرمايد:«يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً»، و نيز اين همان ساعتى است كه خدا فرموده: «يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها»، و هم فرموده: «إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ»، يعنى: علم آن وقت، فقط در نزد خداست، و در آيۀ ديگر فرموده: «فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها»، ... تا آنجا که راوی گفت:

عرض كردم: آيا وقتى براى آن تعيين نشده؟ حضرت فرمودند: اى مفضل! نه من وقتى برای آن معيّن می‌کنم و نه وقتى براى آن تعيين شده است! هر كس براى ظهور مهدى ما وقتی تعيين كند، خود را در علم خداوند شريک دانسته و (به ناحق) ادّعا كرده كه توانسته است بر اسرار خدا آگاهى يابد، در صورتى كه خداوند هر سرّى دارد براى اين مخلوق كه از خدا و اولياء خدا برگشته‌اند واقع شده است، هر خيرى خدا داشته باشد اختصاص به بندگانش دارد كه بايد به آن برسند، زيرا كه خدا همه وقت با بندگانش است، آن اسرار كه به آن‌ها می‌دهد براى اين است كه بر آن‌ها حجّت باشد.

## سورۀ مبارکۀ انفال(8)

اشاره

شماره: 59

کد آیه:8 و8/7 اسم آیه: نابود کردن باطل

وَاِذْ یَعِدُكُمُ اللّٰهُ اِحْدَى الطّاٰئِفَتَیْنِ اَنَّهاٰ لَكُمْ وَتَوَدُّونَ اَنَّ غَیْرَ ذاٰتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَیُرٖیدُ اللّٰهُ اَنْ یُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماٰتِهٖ وَیَقْطَعَ داٰبِرَ الْكاٰفِرٖینَ7 لِیُحِقَّ الْحَقَّ وَیُبْطِلَ الْباٰطِلَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ8

و (به ياد آريد) هنگامى را كه خداوند به شما وعده داد كه يكى از دو گروه نصيب شما خواهد بود و شما دوست مى‌داشتيد كه كاروان (غير مسلح) براى شما باشد (و بر آن پيروز شويد) ولى خداوند مى‌خواهد حق را با كلمات خود تقويت، و ريشۀ كافران را قطع كند.(7) تا حق را تثبيت كند، و باطل را از ميان بردارد، هر چند مجرمان كراهت داشته باشند.(8)

عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ تَفْسِيرِ هَذِهِ الْآيَةِ فِي قَوْلِ اللَّهِ: «يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ»، قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : تَفْسِيرُهَا فِي الْبَاطِنِ يُرِيدُ اللَّهُ فَإِنَّهُ شَيْ‌ءٌ يُرِيدُهُ وَ لَمْ يَفْعَلْهُ بَعْدُ، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ»، فَإِنَّهُ يَعْنِي يُحِقُّ حَقَّ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «بِكَلِماتِهِ»، قَالَ: كَلِمَاتُهُ فِي الْبَاطِنِ، عَلِيٌّ علیه السلام ، هُوَ كَلِمَةُ اللَّهِ فِي الْبَاطِنِ، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ»، فَيَعْنِي بَنِي أُمَيَّةَ هُمُ الْكَافِرُونَ يَقْطَعُ اللَّهُ دَابِرَهُمْ، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «لِيُحِقَ الْحَقَّ»، فَإِنَّهُ يَعْنِي لِيُحِقَّ حَقَّ آلِ مُحَمَّدٍ حِينَ يَقُومُ

الْقَائِمُ علیه السلام ، وَ أَمَّا قَوْلُهُ: «وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ»، يَعْنِي الْقَائِمَ علیه السلام ، فَإِذَا قَامَ يُبْطِلُ بَاطِلَ بَنِي أُمَيَّةَ، وَ ذَلِكَ: «لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ».⁽¹⁾

از جابر نقل است كه گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ تفسير اين آيه که خدای متعال فرموده: «يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ»، پرسيدم، حضرت فرمودند: تفسير اين آيه در باطن ايناست كه خدای متعال اراده کرده ولى هنوز انجام نداده، و و امّا این که فرموده: «يُحِقَ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ»، يعنى احقاق حقّ آل محمّد علیهم السلام را كند، و امّا مقصود از: «بِكَلِماتِهِ»، در باطن حضرت على علیه السلام كلمة اللَّه هستند، و امّا: «وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ»، منظور بنى اميّه است كه خداوند دمار از روزگار آن‌ها در خواهد آورد، و اينكه فرموده: «لِيُحِقَّ الْحَقَّ»، يعنى هنگام قيام حضرت قائم علیه السلام ، احقاق حقّ آل محمّد علیهم السلام را می‌كند، «وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ»، يعنى هنگامی که حضرت قائم علیه السلام قيام می‌كند، باطل بنى اميّه را از ميان می‌برد، اين همان سخن اوست که: «لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَ يُبْطِلَ الْباطِلَ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ».

توضیح: همان‌طور که در روایات متعدد به این موضوع اشاره شده که یکی از اقدامات حضرت علیه السلام ، پس از ظهور، مقابله با کلّ باطل و از بین بردن آن است، در بعضی از ادعیه نیز، مثل «دعای ندبه» می‌خوانیم: اللَّهُمَّ وَ أَقِمْ بِهِ الْحَقَّ وَ أَدْحِضْ بِهِ الْبَاطِلَ وَ أَدِلْ بِهِ أَوْلِيَاءَكَ وَ أَذْلِلْ بِهِ أَعْدَاءَكَ.

شماره: 60

کد آیه: 8/39 اسم آیه: از بین بردن شرک و کفر

وَقاٰتِلُوهُمْ حَتّٰى لاٰ تَكُونَ فِتْنَةٌ وَیَكُونَ الدّٖینُ كُلُّهُۥ لِلّٰهِ٭ۚ فَاِنِ انْتَهَوْا فَاِنَّ اللّٰهَ بِماٰ یَعْمَلُونَ بَصٖیرٌ39

و با آن‌ها پيكار كنيد، تا فتنه برچيده شود، و دين همه مخصوص خدا باشد! و اگر آن‌ها خوددارى كنند، خدا به آنچه انجام مى‌دهند بيناست.

في تفسير العياشي، عَنْ زُرَارَة، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : سُئِلَ أَبِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً»⁽¹⁾، «حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ»، قَالَ: إِنَّهُ لَمْ يَجِئْ تَأْوِيلُ هَذِهِ الْآيَةِ، وَ لَوْ قَدْ قَامَ قَائِمُنَا سَيَرَى مَنْ يُدْرِكُهُ مَا يَكُونُ مِنْ تَأْوِيلِ هَذِهِ الْآيَةِ، وَ لَيَبْلُغَنَّ دِينُ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله مَا بَلَغَ اللَّيْلُ حَتَّى لَا يَكُونَ شِرْكٌ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ، كَمَا قَالَ اللَّه تعالی: «يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئا»⁽²⁾.⁽³⁾

در تفسير عياشى آمده است، از زراره نقل است كه گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: از پدرم، در بارۀ اين سخن خدای متعال: «قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما

يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً»، «حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ»، سؤال شد، پدرم فرمودند: تأويل اين آيه هنوز فرا نرسيده است، هنگامى كه قائم ما قيام كند كسانى كه زمان او را درک كنند، تأويل اين آيه را خواهند ديد، در آن موقع دين حضرت محمّد صلی الله علیه و اله به تمام نقاطى كه شب پوشش آرام‌بخش خود را بر آن مى‌افكند، خواهد رسيد، تا در سراسر روى زمين مشرک و بی‌دينىباقى نماند، چنان كه خداوند می‌فرماید: تنها مرا پرستش می‌كنند و چيزى را شريک من قرار نمی‌دهند.

توضیح: در دعای ندبه نیز می‌خوانیم:

أَيْنَ هَادِمُ أَبْنِيَةِ الشِّرْكِ وَ النِّفَاقِ، أَيْنَ مُبِيدُ أَهْلِ الْفُسُوقِ وَ الْعِصْيَانِ وَ الطُّغْيَانِ، أَيْنَ حَاصِدُ فُرُوعِ الْغَيِّ وَ النِّفَاقِ.

كجا است ويران‌كنندۀ بناهاى شرک و نفاق؟ کجاست نابودکنندۀ اهل فسق و گناه و طغیان‌گری؟ کجاست قطع‌کنندۀ شاخه‌های درختان گمراهی و نقاق؟

شماره: 61

کد آیه: 8/75 اسم آیه: یکی از مصادیق اولوا الارحام

وَالَّذٖینَ ءاٰمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهاٰجَرُوا وَجاٰهَدُوا مَعَكُمْ فَاُولٰئِكَ مِنْكُمْ٭ۚ وَاُولُوا الْاَرْحاٰمِ بَعْضُهُمْ اَوْلٰى بِبَعْضٍ فٖی كِتاٰبِ اللّٰهِ٭ۗ اِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلٖیمٌ75

و آن‌ها كه بعداً ايمان آوردند و هجرت كردند و با شما جهاد نمودند از شما هستند و خويشاوندان نسبت به يكديگر در احكامی كه خدا مقرر داشته سزوارترند، خداوند به همه چيز دانا است.

عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام : لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى هَذِهِ الْآيَةَ: «وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ»، سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله عَنْ تَأْوِيلِهَا، فَقَالَ: وَ اللَّهِ! مَا عَنَى بِهَا غَيْرَكُمْ وَ أَنْتُمْ أُولُو الْأَرْحَامِ، فَإِذَا مِتُّ فَأَبُوكَ عَلِيٌّ أَوْلَى بِي وَ بِمَكَانِي، فَإِذَا مَضَى أَبُوكَ فَأَخُوكَ الْحَسَنُ أَوْلَى بِهِ، فَإِذَا مَضَى الْحَسَنُ فَأَنْتَ أَوْلَى بِهِ.

قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَمَنْ بَعْدِي أَوْلَى بِي؟ فَقَالَ: ابْنُكَ عَلِيٌّ أَوْلَى بِكَ مِنْ بَعْدِكَ، فَإِذَا مَضَى فَابْنُهُ مُحَمَّدٌ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى مُحَمَّدٌ فَابْنُهُ جَعْفَرٌ أَوْلَى بِهِ بِمَكَانِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى جَعْفَرٌ فَابْنُهُ مُوسَى أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى مُوسَى فَابْنُهُ عَلِيٌّ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى عَلِيٌّ فَابْنُهُ مُحَمَّدٌ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى مُحَمَّدٌ فَابْنُهُ عَلِيٌّ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى عَلِيٌّ فَابْنُهُ الْحَسَنُ أَوْلَى بِهِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِذَا مَضَى الْحَسَنُ

وَقَعَتِ الْغَيْبَةُ فِي التَّاسِعِ مِنْ وُلْدِكَ، فَهَذِهِ الْأَئِمَّةُ التِّسْعَةُ مِنْ صُلْبِكَ، أَعْطَاهُمُ اللَّهُ عِلْمِي وَ فَهْمِي طِينَتُهُمْ مِنْ طِينَتِي، مَا لِقَوْمٍ يُؤْذُونَنِي فِيهِمْ لَا أَنَالَهُمُ اللَّهُ شَفَاعَتِي.⁽¹⁾

از اسماعیل بن عبدالله نقل است که گفت: حضرت حسین بن علی علیهما السلام فرمودند: هنگامی که خدای تبارک و تعالی این آیه را نازل فرمود: «وَ أُوْلُواْالْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلیَ بِبَعْضٍ فیِ کِتَابِ الله »، از رسول خدا صلی الله علیه و اله دربارۀ تأویل آن پرسیدم، آن حضرت فرمودند: به خدا سوگند! منظور آیه کسی غیر از شما نیست، شما همان خویشاوندان هستید، پس هنگامی که من بمیرم، پدرت علی از هرکسی نسبت به من و جانشینی من اولویّت دارد، و هنگامی که پدرت درگذرد، برادرت حسن سزاوار جانشینی اوست، و هنگامی که حسن درگذرد، تو به جانشینی او سزاوار هستی.

عرض کردم: ای رسول خدا! پس از من چه کسی سزاوار و شایستۀ آن است، که جای من باشد؟ حضرت فرمودند: پس از تو، پسرت علی از هرکس دیگر سزاوارتر به جانشینی توست، و هنگامی که درگذرد، پس از او فرزندش محمّد شایستۀ جانشینی اوست، پس هنگامی که درگذرد، پس از او پسرش جعفر شایستگی جانشینی او را دارد، و هنگامی که درگذرد، پس از او پسرش موسی شایستۀ جانشینی اوست، و هنگامی که درگذرد، پس از او پسرش علی شایستگی جانشینی او را دارد، و هنگامی که درگذرد، پس از او پسرش محمّد شایستۀ جانشینی اوست، و هنگامی که درگذرد، پس از او پسرش علی شایستگی جانشینی او را دارد، و هنگامی که درگذرد، پس از او پسرش حسن شایستۀ

جانشینی اوست، و هنگامی که درگذرد، غیبت در زمان نهمین فرزند تو واقع می‌شود، پس این نُه امام از صُلب تو هستند؛ خداوند علم و فهم مرا به ایشان داده و آن‌ها از طینت من آفریده شده‌اند، چرا گروهی، با آزردن آن‌ها مرا آزار می‌دهند؟! خداوند شفاعت مرا به آنان نرساند!

سورۀ مبارکۀ توبه(9)

اشاره

شماره: 62

کد آیه: 9/3 اسم آیه: اعلان جهانی ظهور حضرت

وَاَذاٰنٌ مِنَ اللّٰهِ وَرَسُولِهٖ اِلَى النّاٰسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْاَكْبَرِ اَنَّ اللّٰهَ بَرٖیءٌ مِنَ الْمُشْرِكٖینَ وَرَسُولُهُۥ٭ۚ فَاِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ٭ۖ وَاِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا اَنَّكُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللّٰهِ٭ۗ وَبَشِّرِ الَّذٖینَ كَفَرُوا بِعَذاٰبٍ اَلٖیمٍ3

و اين، اعلامى است از ناحيۀ خدا و پيامبرش به (عموم) مردم در روز حجّ اكبر كه: خداوند و پيامبرش از مشركان بيزارند! با اين حال، اگر توبه كنيد، براى شما بهتر است! و اگر سرپيچى نماييد، بدانيد شما نمى‌توانيد خدا را ناتوان سازيد! و كافران را به مجازات دردناك بشارت ده!

عَنْ جَابِرٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، وَ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: «وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ»، قَالَ: خُرُوجُ الْقَائِمِ علیه السلام وَ أَذَانٌ دَعْوَتُهُ إِلَى نَفْسِه.⁽¹⁾

از جابر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام و حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ

الْأَكْبَرِ»، فرمودند: حجّ بزرگ ظهور حضرت قائم علیه السلام است و اعلان دعوت به خویش می‌باشد.

توضیح: ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ، ابتدا به وسيلۀ منادی آسمانی اعلام می‌گردد، سپس آن‌حضرت در حالی كه به كعبه تكيه داده‌اند، با دعوت به حق، ظهور خود را اعلام می‌دارند، و این دعوت، هم به منظور اعلامظهور است و هم به منظور فراخوان عمومی جهت پذيرش حكومت جهانی صورت می‌گيرد.

حضرت امام علی علیه السلام فرمودند: هنگامی كه منادی از آسمان ندا می‌دهد: حق از آنِ آل‌محمّد علیهم السلام است و اگر طالب هدايت و سعادت هستيد، به دامان آل‌محمّد علیهم السلام چنگ بزنيد، حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور می‌كند.⁽¹⁾

شماره: 63

کد آیه: 9/16 اسم آیه: بهترین پناه

اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تُتْرَكُوا وَلَمّاٰ یَعْلَمِ اللّٰهُ الَّذٖینَ جاٰهَدُوا مِنْكُمْ وَلَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلاٰ رَسُولِهٖ وَلَا الْمُؤْمِنٖینَ وَلٖیجَةً٭ۚ وَاللّٰهُ خَبٖیرٌ بِماٰ تَعْمَلُونَ16

آيا گمان كرديد كه (به حال خود) رها می‌شويد در حالی كه هنوز آن‌ها كه از شما جهاد كردند و غير از خدا و رسولش را محرم اسرار خويش انتخاب ننمودند (از ديگران) مشخص نشده‌اند (بايد آزمون شويد و صفوف از هم جدا شود) و خداوند به آنچه عمل می‌كنيد آگاه است.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ

لَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لا رَسُولِهِ وَ لَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً»، يَعْنِي بِالْمُؤْمِنِينَ الْأَئِمَّةَ علیهم السلام لَمْ يَتَّخِذُوا الْوَلَائِجَ مِنْ دُونِهِمْ.⁽¹⁾

از عبد الله بن عجلان نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ لَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لا رَسُولِهِ وَ لَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً»، فرمودند: منظور از مؤمنين در آيه، ائمّه علیهم السلام هستند، يعنى به جز آن‌ها، هیچ پشت و پناهى نمی‌گيرند.

توضیح: مرحوم علّامۀ مجلسی قدس سره در ذیل روایت مذکور می‌فرماید:الظاهر أن تأويله علیه السلام ، أوفق بالآية إذ ضمّ المؤمنين إلى الله و الرسول يدل على أنّ المراد بالوليجة من يتولّى أمراً عظيماً من أمور الدّين و ليس الكامل في الدّين القويم و المستحق لهذا الأمر العظيم إلّا الأئمة علیهم السلام .⁽²⁾

این تأويل امام علیه السلام با ظاهر آيه سازگارتر است، زيرا مؤمنين را به پيامبر و خدا ضميمه نموده، از اين مطلب فهميده مى‌شود كه وليجه كسى است كه عهده‌دار كار بزرگى از امور دين باشد، لذا شايستۀ كمال در امور دين و لايق اين مقام بزرگ، فقط ائمّۀ اطهار علیهم السلام هستند.

در تفسیر عیاشی آمده از ابوصبّاح کنانی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند:

يَا أَبَا الصَّبَّاحِ! إِيَّاكُمْ وَ الْوَلَائِجَ، فَإِنَّ كُلَّ وَلِيجَةٍ دُونَنَا فَهِيَ طَاغُوتٌ، أَوْ قَالَ: نِدٌّ.⁽³⁾

ای ابوصبّاح! بپرهيزيد از پشت و پناه گرفتن‌ها، پس همانا هر پشت و پناهى جز ما، طاغوت است، يا فرمودند: رقيب و مخالف خدا است.

در بخشی از زیارت حضرت امام رضا علیه السلام که مرحوم ابن قولویه قدس سره در کتاب شریف «کامل الزیارات» نقل نموده، می‌خوانیم:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَقَرَّبُ إِلَيْكَ بِحُبِّهِمْ وَ بِمُوَالاتِهِمْ وَ أَتَوَلَّى آخِرَهُمْ بِمَا تَوَلَّيْتُ بِهِ أَوَّلَهُمْ وَ أَبْرَأُ مِنْ كُلِّ وَلِيجَةٍ دُونَهُمْ.⁽¹⁾

خدایا! با دوستی و ولایت ایشان، به سوی تو تقرّب می‌جویم، و همان‌طور که پیرو و دوست اوّلین آن‌ها بودم، پیرو و دوستآخرین آن‌ها نیز هستم، ،و از هر پناه و یاری غیر آن‌ها، بیزاری می‌جویم.

و در فرازی از «زیارت جامعۀ کبیره» می‌خوانیم:

وَ بَرِئْتُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَعْدَائِكُمْ، وَ مِنَ الْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ وَ الشَّيَاطِينِ، وَ حِزْبِهِمُ الظَّالِمِينَ لَكُمْ، الْجَاحِدِينَ لِحَقِّكُمْ، وَ الْمَارِقِينَ مِنْ وَلَايَتِكُمْ، وَ الْغَاصِبِينَ لِإِرْثِكُمْ، الشَّاكِّينَ فِيكُمْ، الْمُنْحَرِفِينَ عَنْكُمْ، وَ مِنْ كُلِّ وَلِيجَةٍ دُونَكُمْ، وَ كُلِّ مُطَاعٍ سِوَاكُمْ، وَ مِنَ الْأَئِمَّةِ الَّذِينَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ.⁽²⁾

و از دشمنان شما به سوی خدا بیزاری می‌جویم، و نیز از جبت و طاغوت (که منظور عمر و ابوبکر است) و شیاطین و گروهشان که به شما ظلم کرده‌اند و حقّ شما را انکار نموده‌اند و از ولایت شما سرپیچی کرده‌اند،

ارث (ظاهری: فدک؛ و باطنی: خلافت) شما را غصب کرده و نسبت به شما شک دارند، و از شما روی گردانند؛ همچنین بیزاری می‌جویم از معتمد و پناهگاهی غیر از شما و از هر کسی که غیر از شما در جایگاه رهبری، اطاعت می‌شود، و از پیشوایانی که مردم را به سوی آتش می‌خوانند.

در بخشی از زیارت ائمّۀ بقیع علیهم السلام ، که مرحوم کفعمی قدس سره در کتاب شریف «مصباح»، نقل نموده، می‌خوانیم:

اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَوَلَّى آخِرَهُمْ كَمَا تَوَلَّيْتُ أَوَّلَهُمْ، وَ أَبْرَأُ مِنْ كُلِّ وَلِيجَةٍ دُونَهُمْ، آمَنْتُ بِاللَّهِ، وَ كَفَرْتُ بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ وَ اللَّاتِ وَ الْعُزَّى وَ كُلِّ نِدٍّ يُدْعَى مِنْ دُونِ اللَّهِ.⁽¹⁾

خدایا! من دوست‌دار آخرین آن‌ها هستم چنان‌که دوست‌دار اوّلین‌شان بودم، و از هر پناه و همدمى غیر از آن‌ها بیزارى می جویم و به خدا ایمان آوردم و به جبت و طاغوت و لات وعزّى و هر شریکی غیر از خدا که خوانده می‌شود، کفر مى‌ورزم.

به هر حال با دقّت در آیۀ شریفه و روایات و ادعیه و زیارات نقل شده، به این نتیجه می‌رسیم که امروزه، تنها «ولیجه» و دوست و پناه برای تمام جهانیان، فقط وجود ذی جود حضرت اعلی حضرت، بقیة الله الأعظم، مهدی آل‌محمّد عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشند.

شماره: 64

کد آیه: 9/32 اسم آیه: اتمام نور خدا

یُرٖیدُونَ اَنْ یُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْواٰهِهِمْ وَیَاْبَى اللّٰهُ اِلّاٰ اَنْ یُتِمَّ نُورَهُۥ وَلَوْ كَرِهَ الْكاٰفِرُونَ32

همواره می‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش كنند، ولی خداوند جز اين که نور خود را کامل کند نمی‌خواهد، هر چند كافران كراهت داشته باشند.

1_ عَنْ سَدِيرٍ الصَّيْرَفِيِّ، قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ الْمُفَضَّلُ بْنُ عُمَرَ وَ دَاوُدُ بْنُ كَثِيرٍ الرَّقِّيُّ وَ أَبُو بَصِيرٍ وَ أَبَانُ بْنُ تَغْلِبَ، عَلَى مَوْلَانَا الصَّادِقِ علیه السلام ، فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ قَال: ... إلی أن قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَدَارَ لِلْقَائِمِ مِنَّا ثَلَاثَةً أَدَارَهَا فِي ثَلَاثَةٍ مِنَ الرُّسُلِ علیهم السلام ، قَدَّرَ مَوْلِدَهُ تَقْدِيرَ مَوْلِدِ مُوسَى علیه السلام ، وَ قَدَّرَ غَيْبَتَهُ تَقْدِيرَ غَيْبَةِ عِيسَى علیه السلام ، وَ قَدَّرَ إِبْطَاءَهُ تَقْدِيرَ إِبْطَاءِ نُوحٍ علیه السلام ، وَ جَعَلَ لَهُ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عُمُرَ الْعَبْدِ الصَّالِحِ، أَعْنِي الْخَضِرَ علیه السلام دَلِيلًا عَلَى عُمُرِهِ.

فَقُلْنَا لَهُ: اكْشِفْ لَنَا، يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! عَنْ وُجُوهِ هَذِهِ الْمَعَانِي، قَالَ علیه السلام : أَمَّا مَوْلِدُ مُوسَى علیه السلام فَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَمَّا وَقَفَ عَلَى أَنَّ زَوَالَ مُلْكِهِ عَلَى يَدِهِ أَمَرَ بِإِحْضَارِ الْكَهَنَةِ، فَدَلُّوهُ عَلَى نَسَبِهِ، وَ أَنَّهُ يَكُونُ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، وَ لَمْ يَزَلْ يَأْمُرُ أَصْحَابَهُ بِشَقِّ بُطُونِ الْحَوَامِلِ مِنْ نِسَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ، حَتَّى قَتَلَ فِي طَلَبِهِ نَيِّفاً، وَ عِشْرِينَ أَلْفَ مَوْلُودٍ وَ تَعَذَّرَ عَلَيْهِ الْوُصُولُ إِلَى قَتْلِ مُوسَى علیه السلام بِحِفْظِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِيَّاهُ وَ كَذَلِكَ بَنُو أُمَيَّةَ وَ بَنُو الْعَبَّاسِ لَمَّا وَقَفُوا عَلَى أَنَّ زَوَالَ مُلْكِهِمْ وَ مُلْكِ الْأُمَرَاءِ وَ الْجَبَابِرَةِ مِنْهُمْ عَلَى يَدِ الْقَائِمِ

مِنَّا نَاصَبُونَا الْعَدَاوَةَ وَ وَضَعُوا سُيُوفَهُمْ فِي قَتْلِ آلِ الرَّسُولِ علیهم السلام وَ إِبَادَةِ نَسْلِهِ طَمَعاً مِنْهُمْ فِي الْوُصُولِ إِلَى قَتْلِ الْقَائِمِ علیه السلام وَ يَأْبَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يَكْشِفَ أَمْرَهُ لِوَاحِدٍ مِنَ الظَّلَمَةِ «إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ ... وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ».(الحدیث)⁽¹⁾از سدیر صیرفی نقل است که گفت: من و مفضل بن عمر و داود بن کثیر رقّی و ابو بصیر و ابان بن تغلب بر مولایمان حضرت امام جعفر صادق علیه السلام وارد شدیم: ... تا آنجا که فرمودند: همانا خدای متعال سه چیز را که در مورد پیامبران علیهم السلام عملی ساخت، که برای قائم ما نیز، عملی می‌سازد، ولادت او را مانند ولادت موسی علیه السلام ، غیبتش را مثل غیبت عیسی علیه السلام و طول عمرش را همچون طول عمر نوح علیه السلام مقدّر فرموده و سپس طول عمر بندۀ صالح خدا، حضرت خضر علیه السلام را دلیل طول عمر آن‌حضرت قرار داده است.

ما به ایشان عرض کردیم: ای پسر رسول خدا! معانی آنچه که فرمودید را برای ما شرح بدهید، حضرت فرمودند: ولادت حضرت موسی علیه السلام بدین گونه بود که چون فرعون دانست زوال ملکش به دست او انجام می‌پذیرد، کاهنان را احضار کرد و آن‌ها به وی گفتند که این مرد، از تیرۀ بنی اسرائیل خواهد بود، پس او هم به مأمورین خود دستور داد که شکم زنان باردار را شکافته و اطفال آن‌ها را سر ببرند، به همین دلیل، بیش از بیست هزار طفل را به قتل رساندند، با این حال خداوند، موسی علیه السلام را حفظ کرد و آن‌ها به وی دسترسی نیافتند.

بنی امیّه و بنی عبّاس هم، چون دانستند که دولت و امراء و ستمگرانشان به دست قائم ما نابود می‌شوند، دشمنی ما را به دل گرفتند و با شمشیر کشیده، به کشتن و قطع نسل خاندان پیامبر علیهم السلام پرداختند، به این امید که «قائم آل محمّد علیهم السلام » را به قتل برسانند، ولی خداوند نگذاشت که یک نفر از ستمگران به وی دست یابد و بدین گونه نور خود را کامل کرد، هر چند این کار برای کافران و مشرکان ناخوش باشد.

2_ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام عَنِ النَّبِيّ صلی الله علیه و اله فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ، أَنَّهُ قَالَ يَومُ الغَدِيرِ:... إلی أن قَالَ: مَعَاشِرَ النَّاسِ! النُّورُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِيَّ، ثُمَّ مَسْلُوكٌ فِي عَلِيٍّ، ثُمَّ فِي النَّسْلِ مِنْهُ إِلَى الْقَائِمِ الْمَهْدِيِّ، الَّذِي يَأْخُذُ بِحَقِّ اللَّهِ وَ بِكُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنَا، ... إلی أن قَالَ:

أَلَا إِنَّ خَاتَمَ الْأَئِمَّةِ مِنَّا الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ، أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّينِ، أَلَا إِنَّهُ الْمُنْتَقِمُ مِنَ الظَّالِمِينَ، أَلَا إِنَّهُ فَاتِحُ الْحُصُونِ وَ هَادِمُهَا، أَلَا إِنَّهُ قَاتِلُ كُلِّ قَبِيلَةٍ مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ، أَلَا إِنَّهُ الْمُدْرِكُ بِكُلِّ ثَارٍ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، أَلَا إِنَّهُ النَّاصِرُ لِدِينِ اللَّهِ، أَلَا إِنَّهُ الْغَرَّافُ مِنْ بَحْرٍ عَمِيقٍ، أَلَا إِنَّهُ قَسِيمُ كُلِّ ذِي فَضْلٍ بِفَضْلِهِ وَ كُلِّ ذِي جَهْلٍ بِجَهْلِهِ، أَلَا إِنَّهُ خِيَرَةُ اللَّهِ وَ اللَّهُ مُخْتَارُهُ، أَلَا إِنَّهُ وَارِثُ كُلِّ عِلْمٍ وَ الْمُحِيطُ بِهِ، أَلَا إِنَّهُ الْمُخْبِرُ عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُنَبِّهُ بِأَمْرِ إِيمَانِهِ، أَلَا إِنَّهُ الرَّشِيدُ السَّدِيدُ، أَلَا إِنَّهُالْمُفَوَّضُ إِلَيْهِ، أَلَا إِنَّهُ قَدْ بَشَّرَ بِهِ مَنْ سَلَفَ بَيْنَ يَدَيْهِ، أَلَا إِنَّهُ الْبَاقِي حُجَّةً وَ لَا حُجَّةَ بَعْدَهُ وَ لَا حَقَّ إِلَّا مَعَهُ وَ لَا نُورَ إِلَّا عِنْدَهُ، أَلَا إِنَّهُ لَا غَالِبَ لَهُ وَ لَا مَنْصُورَ عَلَيْهِ، أَلَا وَ إِنَّهُ وَلِيُّ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ حَكَمُهُ فِي خَلْقِهِ وَ أَمِينُهُ فِي سِرِّهِ وَ عَلَانِيَتِهِ.(الحدیث)⁽¹⁾

از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام روایت است که فرمودند: در حدیثی طولانی، پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله در خطبۀ روز غدیر خُم فرمودند: ... ای گروه مردم! نور خداوند عزوجل در من راه یافته، سپس در علی علیه السلام می‌باشد، و پس از آن در نسل او، تا قائم مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف جاری خواهد بود، و او همان کسی است که حقّ خدا و هر حقّی که برای ماست را می‌گیرد، ... تا آنجا که فرمودند: بدانيد! كه خاتم امامان، حضرت قائم مهدى عجل الله تعالی فرجه الشریف ، از ما است، بدانيد كه او مسلّط و قاهر در دين است، بدانيد! او از ستمكاران انتقام خواهد گرفت، بدانيد! او فاتح قلعه‌ها و شهرها است، بدانيد! او مشركان و دشمنان دين را نابود مى‌كند، بدانيد! او خونبهاى اولياى خدا را مى‌گيرد، بدانيد! او يارى‌رسان دين خدا است، بدانيد! او از درياى وسيع حقيقت و معرفت مى‌نوشد، بدانيد! كه او هر كس را به فراخور حال و استعداد و كردارش مقام و رتبه مى‌دهد، بدانيد! او برگزيده و منتخب خداوند است، بدانيد! او وارث علوم (انبياء) و محيط بر آن است، بدانيد! او مخبر پروردگار و معرّف ايمان به او است، بدانيد! او صاحب عقل سليم و ثبات در رأى و عمل است، بدانيد! امور دين الهى به او واگذار مى‌شود، بدانيد! كه پيامبران گذشته به وجود او بشارت داده‌اند، بدانيد! او حجّت باقى خدا است و پس از او حجّتى نيست، و حقّ تنها با اوست، و نور تنها نزد او مى‌باشد، بدانيد! او هميشه پيروز است و شكست در او راهى ندارد، بدانيد! او ولىّ خدا در زمين، و حاكم او در ميان بندگان، و امين به اسرار و ظواهر خدا است.

شماره: 65

کد آیه: 9/33 اسم آیه: پیروزی اسلام بر تمام ادیان

هُوَ الَّذٖی اَرْسَلَ رَسُولَهُۥ بِالْهُدٰى وَدٖینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُۥ عَلَى الدّٖینِ كُلِّهٖ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ33

او كسى است كه رسولش را با هدايت و آيين حق فرستاد، تا او را بر همۀ ادیان غالب سازد، هر چند مشركان كراهت داشته باشند!

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، قَالَ: قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام : مِنَّا اثْنَا عَشَرَ مَهْدِيّاً، أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيٌّ علیه السلام وَ آخِرُهُمُ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي، وَ هُوَ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ، يُحْيِي اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها، وَ يُظْهِرُ بِهِ دِينَ الْحَقِّ «عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ»، لَهُ غَيْبَةٌ يَرْتَدُّ فِيهَا قَوْمٌ وَ يَثْبُتُ عَلَى الدِّينِ فِيهَا آخَرُونَ، فَيُؤْذَوْنَ وَ يُقَالُ لَهُمْ: «مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»⁽¹⁾، أَمَا إِنَّ الصَّابِرِينَ فِي غَيْبَتِهِ عَلَى الْأَذَى وَ التَّكْذِيبِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِينَ بِالسَّيْفِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله .⁽²⁾

از عبد الرحمن بن سابط نقل است که گفت: حضرت حسين بن علی علیهما السلام فرمودند: دوازده مهدی، از ما هستند و نخستین آن‌ها امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیهما السلام هستند و آخرین آن‌ها نهمین فرزند من است، و او قائم به حق است، خدای متعال زمین را به واسطۀ او زنده می‌کند پس از اینکه مرده باشد، و دين حقّ را به دست او بر همۀ اديان چيره نمايد، هر چند مشرکان را خوش نیاید، او را غیبتی است که عدّه‌اى در آن به تردید افتاده و مرتد شوند و گروهىدر آن پابرجا بمانند و اذيّت شوند، پس به آن‌ها بگويند: اگر راست می‌گویید، این وعده چه وقت عملی می‌شود؟ امّا هر کس در غیبت آن حضرت، در برابر آزارها و تکذیب‌ها شکیبا باشد، مانند مجاهدی است که با شمشیرش در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و اله جهاد می‌کند.

2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزّ وَ جَلّ: «هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ»، فَقَالَ: وَ اللَّهِ! مَا نَزَلَ تَأْوِيلُهَا بَعْدُ وَ لَا يَنْزِلُ تَأْوِيلُهَا حَتَّى يَخْرُجَ الْقَائِمُ علیه السلام ، فَإِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ علیه السلام لَمْ يَبْقَ كَافِرٌ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ وَ لَا مُشْرِكٌ بِالْإِمَامِ إِلَّا كَرِهَ خُرُوجَهُ، حَتَّى أَنْ لَوْ كَانَ كَافِراً أَوْ مُشْرِكاً فِي بَطْنِ صَخْرَةٍ لَقَالَتْ: يَا مُؤْمِنُ! فِي بَطْنِي كَافِرٌ فَاكْسِرْنِي وَ اقْتُلْهُ.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ

كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ»، فرمودند: به خدا سوگند! هنوز تأویل این آیه بروز پیدا نکرده و تا خروج قائم علیه السلام تأویلش آشکار نمی شود، پس هنگامی که خروج كند، کافری نسبت به خدای بزرگ باقی نمی‌ماند و مشرکی نسبت به مقام امام نمی‌ماند، مگر اینکه از قیام او کراهت دارد، تا جایی که اگر كافر يا مشركى در دل صخره‌اى باشد، آن صخره می‌گويد: اى مؤمن! در دل من كافرى است، پس مرا بشكن و او را بكش.

3_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ الثَّقَفِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ الْبَاقِرَ علیهما السلام يَقُولُ: الْقَائِمُ مِنَّا مَنْصُورٌ بِالرُّعْبِ، مُؤَيَّدٌ بِالنَّصْرِ، تُطْوَى لَهُ الْأَرْضُ، وَ تَظْهَرُ لَهُ الْكُنُوزُ، يَبْلُغُ سُلْطَانُهُ الْمَشْرِقَ وَ الْمَغْرِبَ، وَ يُظْهِرُ اللَّهُ عَزّ وَ جَلَّ بِهِدَيْنَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ، فَلَا يَبْقَى فِي الْأَرْضِ خَرَابٌ إِلَّا قَدْ عُمِرَ، وَ يَنْزِلُ رُوحُ اللَّهِ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ علیهما السلام فَيُصَلِّي خَلْفَهُ.⁽¹⁾

از محمد بن مسلم ثقفی نقل است که گفت: از حضرت ابا جعفر، محمّد بن علی الباقر علیهما السلام شنیدم که می‌فرمودند: خدای متعال، قائم ما را به وسیلۀ رعب نصرت داده و با نصرت مؤیّد داشته، زمین در زیر پای او درنوردیده می‌شود و گنجهای خود را برای او آشکار می‌سازد، سلطنتش شرق و غرب عالم را فرا می‌گیرد، خداوند عزوجل به وسیلۀ او، دین خود را بر همۀ مسلک‌ها و ادیان، غالب می‌گرداند، هر چند مشرکان نخواهند، پس

ویرانه‌ای در روی زمین نمی‌ماند، مگر اینکه آن را آباد می‌سازد؛ و روح الله، حضرت عیسی بن مریم علیهما السلام نازل می‌شود و پشت سر آن‌حضرت نماز می‌خواند.

4_ في تفسير مجمع البيان، قَالَ أَبُو جَعْفَر علیه السلام : إنَّ ذَلِکَ یَکُونُ عِنْدَ خُرُوجِ المَهْدِي مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، فَلَا یَبْقَی أَحَدٌ إلَّا أَقَرَّ بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

در تفسیر مجمع البیان آمده است که: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: همانا آن اتّفاق هنگامی صورت می‌گیرد که مهدی آل محمّد علیهم السلام ، قیام کند، پس کسی باقی نمی‌ماند مگر اینکه به نبوّت حضرت محمّد صلی الله علیه و اله اقرار کند و ایمان بیاورد.

شماره: 66

کد آیه: 9/34 اسم آیه: گنج‌های دنیا در خدمت حضرت علیه السلام

... وَالَّذٖینَ یَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاٰ یُنْفِقُونَهاٰ فٖی سَبٖیلِ اللّٰهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذاٰبٍ اَلٖیمٍ34

... و كسانى كه طلا و نقره را گنجينه (و ذخيره و پنهان) مى‌سازند، و در راه خدا انفاق نمى‌كنند را، به مجازات دردناكى بشارت ده!

1_ عَنْ مُعَاذِ بْنِ كَثِيرٍ، صَاحِبِ الْأَكْسِيَةِ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مُوَسَّعٌ عَلَى شِيعَتِنَا أَنْ يُنْفِقُوا مِمَّا فِي أَيْدِيهِمْ بِالْمَعْرُوفِ، فَإِذَا قَامَ قَائِمُنَا حَرَّمَ عَلَى كُلِّ ذِي كَنْزٍ كَنْزَهُ، حَتَّى يَأْتِيَهُ، فَيَسْتَعِينَ بِهِ عَلَى عَدُوِّهِ، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهُ: «الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ».⁽¹⁾

از معاذ بن كثير كه صاحب كيسه‌ها بود، نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنيدم که فرمودند: دست شیعیان ما در انفاق آنچه که در دست آنان است، به گونه‌ای شایسته، باز است؛ پس هرگاه قائم ما عجل الله تعالی فرجه الشریف قیام کند، گنج‌هایی که ثروتمندان اندوخته‌اند را بر آنان تحریم می‌کند تا این که آن گنج‌ها را

بیاورند و از آن‌ها بر علیه دشمن خود کمک گیرد و این همان فرمایش خدای متعال است که می‌فرماید: «و کسانی که طلا و نقره را گنجینه (و ذخیره و پنهان) می‌سازند، و در راه خدا انفاق نمی‌کنند، به مجازات دردناکی بشارت ده!»

2_ في تفسير العياشي: عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ، عَمَّنْ ذَكَرَهُ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ ذَلِكَ شَيْ‌ءٌ يُنْفِقُهُ عَلَى عِيَالِهِ مَا شَاءَ، ثُمَّإِذَا قَامَ الْقَائِمُ فَيَحْمِلُ إِلَيْهِ مَا عِنْدَهُ، وَ مَا بَقِيَ مِنْ ذَلِكَ يَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى أَمْرِهِ، فَقَدْ أَدَّى مَا يَجِبُ عَلَيْهِ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده است: از حسین بن علوان، مرفوعاً، از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت نقل نموده که آن‌حضرت فرمودند: همانا انسان مؤمن، اگر چیزی از اموال دنیا نزد خود ذخیره کرده باشد، می‌تواند آن را به هر مقداری که بخواهد برای خانواده‌اش مصرف کند، سپس هنگامی که حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف قیام کند، آنچه دارد را باید در اختیار آن‌حضرت قرار دهد و از باقیمانده، برای امرار معاش خویش کمک بگیرد، پس در این صورت، آنچه بر او واجب شده است را، ادا کرده است.

شماره: 67

کد آیه: 9/36 اسم آیه:دوازدهمین ماه

اِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللّٰهِ اثْناٰ عَشَرَ شَهْرًا فٖی كِتاٰبِ اللّٰهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمٰواٰتِ وَالْاَرْضَ مِنْهاٰ اَرْبَعَةٌ حُرُمٌ٭ۚ ذٰلِكَ الدّٖینُ الْقَیِّمُ٭ۚ فَلاٰ تَظْلِمُوا فٖیهِنَّ اَنْفُسَكُمْ٭ۚ وَقاٰتِلُوا الْمُشْرِكٖینَ كاٰفَّةً كَماٰ یُقاٰتِلُونَكُمْ كاٰفَّةً٭ۚ وَاعْلَمُوا اَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقٖینَ36

تعداد ماه‌ها نزد خداوند در كتاب الهى، از آن روز كه آسمان‌ها و زمين را آفريده، دوازده ماه است كه چهار ماه از آن، ماه حرام است، اين آيين ثابت و پابرجا(ى الهى) است! بنا بر اين، در اين ماه‌ها به خود ستم نكنيد! و با مشركان، دسته‌جمعى پيكار كنيد، همان گونه كه آن‌ها دسته‌جمعى با شما پيكار مى‌كنند و بدانيد خداوند با پرهيزگاران است!

1_ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، يَقُولُ: مَعَاشِرَ النَّاسِ! ... إلَی أن قَالَ: فَقَامَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَا عِدَّةُ الْأَئِمَّةِ؟

فَقَالَ: يَا جَابِرُ! سَأَلْتَنِي رَحِمَكَ اللَّهُ عَنِ الْإِسْلَامِ بِأَجْمَعِهِ، عِدَّتُهُمْ عِدَّةُ الشُّهُورِ، وَ هِيَ: «عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ»، وَ عِدَّتُهُمْ عِدَّةُ الْعُيُونِ الَّتِي انْفَجَرَتْ لِمُوسَى بْنِ عِمْرَانَ علیه السلام حِينَ ضَرَبَ بِعَصَاهُ الْحَجَرَ، «فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً»⁽¹⁾، وَ عِدَّتُهُمْ عِدَّةُ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «وَ

بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً»⁽¹⁾، فَالْأَئِمَّةُ يَا جَابِرُ اثْنَا عَشَرَ إِمَاماً، أَوَّلُهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ علیه السلام .⁽²⁾از ابن عباس نقل است که گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و اله شنيدم که می‌فرمودند: اى گروه مردم! ... تا آنجا که راوی گفت: پس جابر بن عبدالله انصاری برخاست و عرض كرد: ای رسول خدا! تعداد امامان چند تاست؟ حضرت فرمودند: اى جابر! خداوند تو را رحمت كند! گويا از همۀ اسلام پرسيدى، تعداد آنان تعداد ماه‌ها است، كه نزد خدا دوازده عدد است، و آن را در كتاب خدا آورده است: «عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ»، و تعدادشان، به تعداد چشمه‌هايى است كه براى موسى بن عمران علیه السلام ، جوشيد: «فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً»، و تعدادشان به اندازۀ نقبای بنى اسرائيل است، و خدای متعال فرموده: «وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً»، پس اى جابر! تعداد ائمّه علیهم السلام دوازده نفر است، اوّلشان حضرت على علیه السلام هستند و آخرشان حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشند.

2_ رَوَى جَابِر الْجُعْفِيّ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ تَأْوِيلِ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ»، قَالَ: فَتَنَفَّسَ سَيِّدِيَ

الصُّعَدَاءَ، ثُمَّ قَالَ: يَا جَابِرُ! أَمَّا السَّنَةُ فَهِيَ جَدِّي رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ شُهُورُهَا اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فَهُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام إِلَيَّ وَ إِلَى ابْنِي جَعْفَرٍ وَ ابْنِهِ مُوسَى وَ ابْنِهِ عَلِيٍّ وَ ابْنِهِ مُحَمَّدٍ وَ ابْنِهِ عَلِيٍّ وَ إِلَى ابْنِهِ الْحَسَنِ وَ إِلَى ابْنِهِ مُحَمَّدٍ الْهَادِي الْمَهْدِيِّ، اثْنَا عَشَرَ إِمَاماً، حُجَجُ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ أُمَنَاؤُهُ عَلَى وَحْيِهِ وَ عِلْمِهِ، وَ الْأَرْبَعَةُ الْحُرُمُ الَّذِينَ هُمُ الدِّينُ الْقَيِّمُ أَرْبَعَةٌ مِنْهُمْ يَخْرُجُونَ بِاسْمٍ وَاحِدٍ عَلِيٌّ، أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام وَ أَبِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ وَ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى وَ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، فَالْإِقْرَارُ بِهؤُلَاءِ هُوَ الدِّينُ الْقَيِّمُ، «فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ»، أَيْ قُولُوا بِهِمْ جَمِيعاً تَهْتَدُوا.⁽¹⁾از جابر جعفى نقل است كه گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام از تأويل اين فرمایش خداوند عزوجل: «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ»، پرسیدم، جابر گفت: پس آقاى من حضرت باقر علیه السلام ، آه سردى كشيدند، سپس فرمودند: ای جابر! امّا منظور از سال، جدم رسول خدا صلی الله علیه و اله هستند، و ماه‌هاى آن دوازده است، از امير المؤمنين علیه السلام تا من، و تا فرزندم جعفر و فرزندش موسى، و فرزند او على، و فرزندش محمّد و فرزندش على و تا فرزندش حسن و تا فرزندش مهدى علیهم السلام دوازده امام هستند، كه حجّت‌هاى خدا بر خلق و امين‌هاى او بر وحى و علمش مى‌باشند، و چهار ماه حرامى كه آيين استوارند، چهار تن از ايشان به يک نام، پا به عرصه مى‌گذارند، على امير المؤمنين علیه السلام ، و پدرم على بن الحسين علیهما السلام ، و على بن موسى علیهما السلام ، و على بن

محمّد علیهما السلام ، پس گواهى دادن به اين‌ها، همان دین قیّم و آيين استوار است، و مقصود از: «فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ»، یعنی به امامت همۀ آنان ایمان بیاورید تا هدايت شويد.

3_ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ، قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ علیه السلام ذَاتَ يَوْمٍ، فَلَمَّا تَفَرَّقَ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ، قَالَ لِي: يَا أَبَا حَمْزَةَ! مِنَ الْمَحْتُومِ الَّذِي لَا تَبْدِيلَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ قِيَامُ قَائِمِنَا، فَمَنْ شَكَّ فِيمَا أَقُولُ لَقِيَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ هُوَ بِهِ كَافِرٌ وَ لَهُ جَاحِدٌ، ثُمَّ قَالَ: بِأَبِي وَ أُمِّي الْمُسَمَّى بِاسْمِي وَ الْمُكَنَّى بِكُنْيَتِي، السَّابِعُ مِنْ بَعْدِي! بِأَبِي مَنْ يَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً! ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا حَمْزَةَ! مَنْ أَدْرَكَهُ فَلَمْ يُسَلِّمْ لَهُ فَمَا سَلَّمَ لِمُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ علیهما السلام ، وَ قَدْ «حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَ مَأْواهُ النَّارُ»⁽¹⁾، «وَ بِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ»⁽²⁾.⁽³⁾از جناب ابوحمزۀ ثمالی نقل است که گفت: روزی در محضر حضرت ابوجعفر، امام محمّد باقر علیه السلام بودم، پس هنگامی که حاضران مجلس را ترک کردند، حضرت به من فرمودند: ای ابوحمزه! آنچه نزد خدا حتمی است و تبدیلی در آن راه ندارد، قیام قائم ما عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد، پس هر که در آنچه من می‌گویم شک نماید، در حالی که کافر شده و منکر وی گشته، خدا را ملاقات می‌کند؛ سپس فرمودند: پدر و مادرم فدای آن که همنام

من است و کنیۀ مرا دارد و هفتمین امام پس از من است! پدرم فدای او باد که زمین را از عدل و داد پر می‌کند همان‌طور که از ظلم و ستم پر شده باشد! سپس فرمودند: ای ابوحمزه! هر که او را درک کند و مطیع فرمانش نگردد، از حضرت محمّد صلی الله علیه و اله و حضرت علی علیه السلام اطاعت نکرده است و خداوند بهشت را بر وی حرام کرده و جایگاهش در آتش است و جایگاه ستمگران چه بد جایگاهی است.

سپس مرحوم نعمانی قدس سره در ذیل این روایت می‌فرماید: و خدا را شکر که کلامی واضح‌تر، روشن‌تر و درخشان‌تر از این برای کسی که خداوند هدایتش فرموده و در حق او احسان نموده، وجود دارد و آن فرمایش خداوند عزوجل است که در محکم کتابش فرموده: «إِنَّ عِدَّهَ الشهُُّورِ عِندَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شهَْراً فیِ کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ مِنهَْا أَرْبَعَهٌ حُرُمٌ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ فَلَا تَظْلِمُواْ فِیهِنَّ أَنفُسَکُمْ»، و شناسایی ماه‌ها، مثل محرّم و صفر و ربیع و ماه‌هایی که در پی آن می‌آیند، و نیز ماه‌های حرام که رجب، ذی قعده، ذی حجّه و محرّم هستند، دین استوار خدا نیست، زیرا یهود و نصاری و مجوس و سایر ملّت‌ها و همگی منافقان و مخالفان، این ماه‌ها را می‌شناسند و از آن‌ها با نام‌هایشان یاد می‌کنند، بلکه مقصود از این ماه‌ها، ائمّۀ اطهار علیهم السلام می‌باشند که دین خدا را به پا می‌دارند و مقصود از یکی از ماه‌های حرام، امیرالمؤمنین، علی بن ابی طالب علیهما السلام هستند که خدای متعال نامی از نام‌های خود که «علی» باشد را برای او مشتق گردانید، همان‌طور که برای رسول خدا صلی الله علیه و اله نیز نامی از نام‌های خود که «محمود» باشد، مشتق گردانید و نام سه تن از فرزندان آن‌حضرت، «علی» است که عبارتند از: علی بن حسین، علی بن موسی الرضا و علی بن محمّد علیهم السلام ؛از این رو، این اسم که از نام خداوند عزوجل مشتق گردیده، دارای حرمت شده است.

4_ عَنْ دَاوُدَ بْنِ كَثِيرٍ الرَّقِّيِّ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ لِي: مَا الَّذِي أَبْطَأَ بِكَ، يَا دَاوُدُ! عَنَّا؟ فَقُلْتُ: حَاجَةٌ عَرَضَتْ بِالْكُوفَةِ... إلَی أن قَالَ: ثُمَّ نَادَى: يَا سَمَاعَةَ بْنَ مِهْرَانَ! ايتِنِي بِسَلَّةِ الرُّطَبِ، فَأَتَاهُ بِسَلَّةٍ فِيهَا رُطَبٌ، فَتَنَاوَلَ مِنْهَا رُطَبَةً، فَأَكَلَهَا وَ اسْتَخْرَجَ النَّوَاةَ مِنْ فِيهِ، فَغَرَسَهَا فِي الْأَرْضِ، فَفَلَقَتْ وَ أَنْبَتَتْ وَ أَطْلَعَتْ وَ أَغْدَقَتْ، فَضَرَبَ بِيَدِهِ إِلَى بُسْرَةٍ مِنْ عَذْقٍ فَشَقَّهَا وَ اسْتَخْرَجَ مِنْهَا رَقّاً أَبْيَضَ، فَفَضَّهُ وَ دَفَعَهُ إِلَيَّ، وَ قَالَ: اقْرَأْهُ، فَقَرَأْتُهُ وَ إِذَا فِيهِ سَطْرَانِ، السَّطْرُ الْأَوَّلُ: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ»، وَ الثَّانِي: «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ»، أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ، الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ، عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ، جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ، عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ، الْخَلَفُ الْحُجَّةُ، ثُمَّ قَالَ: يَا دَاوُدُ! أَ تَدْرِي مَتَى كُتِبَ هَذَا فِي هَذَا؟ قُلْتُ: اللَّهُ أَعْلَمُ وَ رَسُولُهُ وَ أَنْتُمْ، فَقَالَ: قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ اللَّهُ آدَمَ بِأَلْفَيْ عَامٍ.⁽¹⁾

از داود بن کثیر رقّی نقل است که گفت: در مدینۀ منوّره خدمت حضرت ابا عبدالله، امام جعفر صادق علیه السلام رسیدم، حضرت به من فرمودند: ای داود! چه چیزی باعث شده که دیر نزد ما بیایی؟ عرض کردم: در کوفه کاری برایم پیش آمده بود...

تا آنجا که راوی گفت: سپس حضرت صدا زدند: ای سماعة بن مهران! سبد خرما را برای من بیاور، پس چون آورد، آن حضرت یک دانه خرما برداشته و آن را خوردند، سپس هسته‌اش را از دهان خارج کردند و در زمین کاشتند، پس آن هسته ریشه دوانید، رویید،

شکوفه کرده و خوشه داد و به بار نشست، سپس با دست خود به خوشه‌ای زدند و خرمایی چیدند و آن را دو نیم کرده، پوست سفیدی از داخلش بیرون آوردند و آن را باز کرده، به من دادند و فرمودند:بخوان! پس من خواندم و دیدم دو سطر در آن نوشته شده، در سطر اوّل آن، نوشته: «لا إله إلّا الله محمّدٌ رسول الله» و در سطر دوّم نوشته شده: «إِنَّ عِدَّهَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِی کِتابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَهٌ حُرُمٌ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّم»، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیهما السلام ، حسن بن علی علیهما السلام ، حسین بن علی علیهما السلام ، علی بن حسین علیهما السلام ، محمّد بن علی علیهما السلام ، جعفر بن محمّد علیهما السلام ، موسی بن جعفر علیهما السلام ، علی بن موسی علیهما السلام ، محمّد بن علی علیهما السلام ، علی بن محمّد علیهما السلام ، حسن بن علی علیهما السلام و الخلف الحجّة؛ سپس فرمودند: ای داود! آیا می‌دانی این نوشته، از کی در این دانۀ خرما نوشته شده است؟ عرض کردم: خدا و رسولش و شما بهتر می‌دانید، فرمودند: دو هزار سال قبل از آفرینش حضرت آدم علیه السلام .

شماره: 68

کد آیه: 9/52 اسم آیه: انتظار هلاکت دشمنان

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِناٰ اِلّاٰ اِحْدَى الْحُسْنَیَیْنِ٭ۖ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ اَنْ یُصٖیبَكُمُ اللّٰهُ بِعَذاٰبٍ مِنْ عِنْدِهٖ اَوْ بِاَیْدٖیناٰ٭ۖ فَتَرَبَّصُوا اِنّاٰ مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ52

بگو: آيا دربارۀ ما، جز يكى از دو نيكى را انتظار داريد؟! (يا پيروزى يا شهادت) ولى ما انتظار داريم يا عذابی از طرف خداوند (در آن جهان) يا به دست ما (در اين جهان) به شما برسد، اكنون كه چنين است پس شما انتظار بكشيد، ما هم با شما انتظار مى‌كشيم!

عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: ... قُلْتُ: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ»، قَالَ: إِمَّا مَوْتٌ فِي طَاعَةِ اللَّهِ أَوْ إِدْرَاكُ ظُهُورِ إِمَامٍ، وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِهِمْ مَعَ مَا نَحْنُ فِيهِ مِنَ الشِّدَّةِ، «أَنْ يُصِيبَهُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ»، قَالَ: هُوَ الْمَسْخُ أَوْ بِأَيْدِينَا وَ هُوَ الْقَتْلُ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِنَبِيِّهِ صلی الله علیه و اله : «قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ»، وَ التَّرَبُّصُ انْتِظَارُ وُقُوعِ الْبَلَاءِ بِأَعْدَائِهِمْ.⁽¹⁾

از جناب ابو حمزه نقل است که گفت: به حضرت امام محمّد باقر علیه السلام عرض كردم: منظور از اين فرمایش پروردگار عزوجل: «هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ»،

چيست؟ حضرت فرمودند: يا مرگ در راه اطاعت از خدا است و يا درک ظهور امام علیه السلام ، ولى ما در بارۀ آن‌ها با همين سختى و دشوارى كه داريم انتظار مى‌كشيم كه: «أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ»، سپس فرمودند: آن عذاب، یا همان مسخ است، و یا به دست ما گرفتار می‌شوند، كه همان كشته شدن است؛ خداوند عزوجل به پيامبرش می‌فرماید:«فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ»، و مقصود از تربّص، انتظار بلا و گرفتاری براى دشمنان ايشان است.

شماره: 69

کد آیه: 9/119 اسم آیه: با آخرین صادق

یاٰ اَیُّهَا الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَكُونُوا مَعَ الصّاٰدِقٖینَ119

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! از خدا بپرهيزيد، و با صادقین باشيد!

1_ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ الْهِلَالِيِّ، قَال: في حديثٍ طویل،... ثُمَّ قَالَ عَلِيٌّ علیه السلام : أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ! أَتَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا أَنْزَلَ فِي كِتَابِهِ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ»، فَقَالَ سَلْمَانُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! عَامَّةٌ هَذِهِ أَمْ خَاصَّةٌ؟ فَقَالَ: أَمَّا الْمَأْمُورُونَ، فَعَامَّةُ الْمُؤْمِنِينَ أُمِرُوا بِذَلِكَ وَ أَمَّا الصَّادِقُونَ، فَخَاصَّةٌ لِأَخِي عَلِيٍّ وَ أَوْصِيَائِي مِنْ بَعْدِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، قَالُوا: اللَّهُمَّ نَعَمْ.(الحدیث)⁽¹⁾

جناب سلیم بن قیس هلالی در حدیثی طولانی از امیر المؤمنین علیه السلام روایت کرده: ... سپس حضرت على علیه السلام فرمودند: شما را به خدا قسم مى‌دهم! آيا مى‌دانيد كه خداوند اين آيه را نازل كرد: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ»، پس سلمان عرض كرد: يا رسول اللَّه! آيا اين آيه عموميّت دارد، يا به عدّۀ خاصّى مربوط است؟ حضرت فرمودند: امرشدگان همۀ مؤمنين هستند كه به اين مطلب دستور داده شده‌اند، امّا

«صادقين» مخصوص برادرم على علیه السلام و اوصيای من بعد از او تا روز قيامت می‌باشد، آن‌ها گفتند: به خدا چنين است.

2_ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ»، قَالَ: الصَّادِقُونَ هُمُ الْأَئِمَّةُ، وَ الصِّدِّيقُونَ بِطَاعَتِهِمْ.⁽¹⁾

از ابن ابی نصر نقل است که گفت: از حضرت ابا الحسن الرضا علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: صادقان، همان امامانی هستند که در اطاعت از خداوند، صداقت را به كمال رساندند.

توضیح: در آیۀ فوق خدای متعال به مؤمنین دو دستور داده: نخست دستور به تقوا و پرهیزکاری داده و سپس دستور به همراهی و همگامی با صادقین، و این دستور، مطلق و بدون هيچ‌گونه قيد و شرطی است، که مصداق آن، فقط در وجود حضرات معصومين علیهم السلام می‌باشد، که اوّل آن‌ها امیر المؤمنین علی بن ابی طالب علیهما السلام هستند و آخرینشان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشند.

بنابراین آیه دلالت بر این دارد که کسانی که جایز الخطا هستند، باید به کسانى اقتدا کنند که معصوم هستند، تا در پرتو آن‌ها، از خطا و اشتباه مصون بمانند، و این معنى در هر زمانى خواهد بود، و هیچ دلیلى بر اختصاص آن به زمان پیامبر صلی الله علیه و اله نداریم. پس آیۀ فوق، از آیاتى است که بر وجود پیشوای معصوم، در هر عصر و زمانی دلالت دارد.

شماره: 70

کد آیه:9/122 اسم آیه: تلاش برای شناخت امام علیه السلام

وَماٰ كاٰنَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا كاٰفَّةً٭ۚ فَلَوْلاٰ نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طاٰئِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدّٖینِ وَلِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ اِذاٰ رَجَعُوا اِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ122

شايسته نيست مؤمنان همگى (بسوى ميدان جهاد) كوچ كنند چرا از هر گروهى از آنان، طايفه‌اى كوچ نمى‌كند، تا در دين (و معارف و احكام اسلام) آگاهى يابند و به هنگام بازگشت به سوى قوم خود، آن‌ها را بيم دهند؟! شايد بترسند، و خوددارى كنند!

1_ عَنْ يَعْقُوب بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: قُلْتُ لَهُ: إِذَا هَلَكَ الْإِمَامُ فَبَلَغَ قَوْماً لَيْسُوا بِحَضْرَتِهِ، قَالَ: يَخْرُجُونَ فِي الطَّلَبِ، فَإِنَّهُمْ لَا يَزَالُونَ فِي عُذْرٍ مَا دَامُوا فِي الطَّلَبِ، قُلْتُ: يَخْرُجُونَ كُلُّهُمْ أَوْ يَكْفِيهِمْ أَنْ يَخْرُجَ بَعْضُهُمْ، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»، قَالَ: هَؤُلَاءِ الْمُقِيمُونَ فِي السَّعَةِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْهِمْ أَصْحَابُهُمْ.⁽¹⁾

از يعقوب بن شعيب نقل است که گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم: اگر امام از دنيا برود و اين خبر، به كسانى كه در شهر امام زندگی نمی‌کنند برسد، چه بايد بكنند؟! حضرت فرمودند: باید براى تشخيص امام، به جستجو بپردازند و

خارج شوند و تا وقتى در جستجو و شناخت امام هستند، معذورند؛ عرض كردم: آیا همه بايد خارج شوند يا بعضى اگر خارج شدند، كافى است؟!

حضرت فرمودند: خداوند مى‌فرمايد: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»، فرمودند: آن‌هایى كه در محل مانده و منتظر آمدن كسى كه به جستجوى امام رفتهاست، هستند، مؤاخذ و مسئول نيستند، تا آن كسى كه به جستجو رفته بازگردد.

2_ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : إِنْ بَلَغَنَا وَفَاةُ الْإِمَامِ كَيْفَ نَصْنَعُ؟ قَالَ: عَلَيْكُمُ النَّفِيرُ، قُلْتُ: النَّفِيرُ جَمِيعاً؟ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا»،الْآيَةَ، قُلْتُ: نَفَرْنَا فَمَاتَ بَعْضُهُمْ فِي الطَّرِيقِ، قَالَ: فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: «وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ»⁽¹⁾.⁽²⁾

از عبد الاعلی نقل است که گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم: اگر شنیدیم که امام علیه السلام از دنیا رفته، تکلیف ما چیست؟ حضرت فرمودند: باید در جستجویش کوچ کنید، عرض کردم: آیا همه باید برویم؟ فرمودند: همانا خداوند می‌فرماید: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طائِفَهٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ»، تا آخر آیه، عرض

کردم: اگر به جستجوی امام خارج شدیم و بعضی در بین راه از دنیا رفتند چه؟ راوی گفت: پس حضرت فرمودند: همانا خدای متعال می‌فرماید: «وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلَی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ»، (و هر کس به قصد مهاجرت در راه خدا و پیامبر او از خانه‌اش بیرون آمد، سپس مرگش فرا رسید، پاداش او قطعاً بر خداست.

توضیح: با دقّت در آیۀ فوق و روایات مذکوره، نتیجه می‌گیریم که تفقّه در دین، یعنی تفقّه در امامت و ولایت معصومین علیهم السلام ، که امروزه تنها مصداقش ولایت و صاحب‌اختیاری حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشند، واجب است و این واجب بر عهدۀ عدّه‌ای از مؤمنین است، همان کسانی که برای کسب معرفت وشناخت امام علیه السلام ، حرکت و تلاش نموده، تا بقیّه را نسبت به عدم شناخت و معرفت امام علیه السلام ، انذار و بیدار نمایند.

سورۀ مبارکۀ یونس(10)

اشاره

شماره: 71

کد آیه: 10/20 اسم آیه: ایمان به امام غایب

وَیَقُولُونَ لَوْلاٰ اُنْزِلَ عَلَیْهِ ءاٰیَةٌ مِنْ رَبِّهٖ٭ۖ فَقُلْ اِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا اِنّٖی مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرٖینَ20

و مى‌گويند: چرا معجزه‌اى از پروردگارش بر او نازل نمى‌شود؟! بگو: غيب (و معجزات) تنها براى خدا (و به فرمان او) است! شما در انتظار باشيد، من هم با شما در انتظارم!

عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «الم»، «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ»، «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»⁽¹⁾، فَقَالَ: الْمُتَّقُونَ شِيعَةُ عَلِيٍّ علیه السلام ، وَ أَمَّا الْغَيْبُ، فَهُوَ الْحُجَّةُ الْغَائِب، وَ شَاهِدُ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى: «وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، فَأَخْبَرَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّ «الْآيَةَ» هِيَ «الْغَيْبُ» وَ «الْغَيْبُ» هُوَ «الْحُجَّةُ» وَ تَصْدِيقُ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً»⁽²⁾، يَعْنِي حُجَّةً.⁽³⁾

از يحيى بن ابو القاسم نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این فرمایش خداى عزوجل: «الم»، «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ»، «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ»، پرسيدم، حضرت فرمودند: مقصود از متّقين، شيعيان حضرت على علیه السلام هستند، و منظور از غيب، امام غائب است، و دليل آن، گفتار خداى متعال است که می‌فرماید: «وَ يَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، (و می‌گويند آيا آيه‌اى از طرف پروردگارش بر او نازل نشود؟ بگو همانا غيب از آنِ خدااست، شما منتظر باشيد به راستى من هم با شما از منتظرانم)، لذا خداوند عزوجل، «غیب» را به نام «آیَةٌ» بیان کرده و «غیب» همان «حجّت» است و شاهد این گفتار، کلام خداوند عزوجل است که می‌فرماید: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ آیَةً»، (ما فرزند مریم و مادرش را آیه و نشانۀ خود قرار دادیم)، یعنی حجّت قرار دادیم.

تذکّر: البته خالی از لطف نیست که به کُد آیۀ: 2/3 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 72

کد آیه: 10/24 اسم آیه: امر خدا، قیام با شمشیر

... حَتّٰى اِذاٰ اَخَذَتِ الْاَرْضُ زُخْرُفَهاٰ وَازَّیَّنَتْ وَظَنَّ اَهْلُهاٰ اَنَّهُمْ قاٰدِرُونَ عَلَیْهاٰ اَتٰىهاٰ اَمْرُناٰ لَیْلًا اَوْ نَهاٰرًا فَجَعَلْناٰهاٰ حَصٖیدًا كَاَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْاَمْسِ٭ۚ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْءاٰیاٰتِ لِقَوْمٍ یَتَفَكَّرُون24

... تا زمانى كه زمين، زيبايى خود را يافته و آراسته مى‌گردد، و اهل آن مطمئن مى‌شوند كه مى‌توانند از آن بهره‌مند گردند، (ناگهان) فرمان ما، شب‌هنگام يا در روز، فرامى‌رسد و آن چنان آن را درو مى‌كنيم كه گويى ديروز هرگز (چنين كشتزارى) نبوده است! اين گونه، آيات خود را براى گروهى كه مى‌انديشند، شرح مى‌دهيم!

1_ عَن مُفَضَّلِ بْنِ عُمَر، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: نَزَلَتْ فِي بَنِي فُلَانٍ ثَلَاثُ آيَاتٍ: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً»، يَعْنِي الْقَائِمَ بِالسَّيْفِ، «فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ».(الحدیث)⁽¹⁾

از مفضل بن عمر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: در بارۀ بنی فلان سه آیه نازل شده: یکی این فرمایش خداوند عزوجل که فرموده: «حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً»،

تا آن‌گاه كه زمين (از خرّمى و سبزى) به خود زيور بسته و آرايش كند و مردمش خود را بر آن قادر و متصرّف پندارند، ناگهان فرمان ما به شب يا روز در رسد)، یعنی حضرت قائم علیه السلام با شمشیر قیام کنند، «فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ»، (پس آن‌چنان زمين را درو می‌كنیم كه گويى ديروز هرگز چیزی نبوده است).2_ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى، عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ عِنْدَهُ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ، فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : مَرْحَباً بِكَ، يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ! يَا زَيْنَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ... إلی أن قَال: وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَكَّبَ فِي صُلْبِ الْحَسَنِ نُطْفَةً مُبَارَكَةً زَكِيَّةً طَيِّبَةً طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً، يَرْضَى بِهَا كُلُّ مُؤْمِنٍ مِمَّنْ أَخَذَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِيثَاقَهُ فِي الْوَلَايَةِ، وَ يَكْفُرُ بِهَا كُلُّ جَاحِدٍ، فَهُوَ إِمَامٌ تَقِيٌّ نَقِيٌّ بَارٌّ مَرْضِيٌّ هَادٍ مَهْدِيّ... إلی أن قَال: وَ لَهُ سَيْفٌ مُغَمَّدٌ، فَإِذَا حَانَ وَقْتُ خُرُوجِهِ، اقْتَلَعَ ذَلِكَ السَّيْفُ مِنْ غِمْدِهِ، وَ أَنْطَقَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، فَنَادَاهُ السَّيْفُ: اخْرُجْ يَا وَلِيَّ اللَّهِ! فَلَا يَحِلُّ لَكَ أَنْ تَقْعُدَ عَنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ، فَيَخْرُجُ وَ يَقْتُلُ أَعْدَاءَ اللَّهِ حَيْثُ ثَقِفَهُمْ.(الحدیث)⁽¹⁾

از علی بن عاصم نقل است که گفت: حضرت جواد علیه السلام از قول پدرانشان، از حسین بن علی علیهما السلام فرمودند: من بر رسول خدا صلی الله علیه و اله وارد شدم در حالی که اُبیّ بن کعب نزد آن حضرت بود، پس رسول خدا صلی الله علیه و اله به من فرمودند: مرحبا به تو، ای ابا عبدالله! ای زینت آسمان‌ها و زمین‌ها!

تا آنجا که فرمودند: و همانا خداوند عزوجل در صلب حسن علیه السلام نطفۀ مبارک و پاكيزه و زكيّه و طاهره و مطهّره‌اى تركيب فرمود كه هر مؤمنى كه خداوند پيمان ولايت از او گرفته است از آن خشنود است و هر منكرى بدان كافر است، و او امامى است تقىّ و نقىّ و نيكوكار و مرضىّ و هادى و مهدى.

تا آنجا که فرمودند: و نيز برای او شمشيرى در غلاف است که چون وقت خروجش فرا رسد، آن شمشير از غلاف به در آمده و خداوند عزوجل آن را گويا ساخته پس ندا مى‌دهد: اى ولىّ خدا! قیام کن، كه ديگر روا نيست از دشمنان خدا دست بدارى، پس او نيز خروج مى‌كند و دشمنان خدا را هر جا كه ببيند، نابود مى‌سازد.

3_ مرحوم شیخ صدوق قدس سره در کتاب شریف «کمال الدّین و تمام النعمة» در باب کسانی که حضرت قائم علیه السلام را دیده‌اند و با آن‌حضرت تکلّم کرده‌اند،تشرّفی را نقل می‌کند که هنگامی که علی بن ابراهیم مهزیار در سفر حجّ خانۀ خدا، در کنار کوه طائف محضر مبارک حضرت بقیة الله الاعظم ارواحنا لتراب مقدمه الفداء می‌رسد، آن‌حضرت پس از بیان مطالبی اين فرمایش خداى متعال را تلاوت می‌فرمایند:

«أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ»، فَقُلْتُ: سَيِّدِي! يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، مَا الْأَمْرُ؟ قَالَ: نَحْنُ أَمْرُ اللَّهِ وَ جُنُودُهُ، قُلْتُ: سَيِّدِي! يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! حَانَ الْوَقْتُ؟ قَالَ: «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ»⁽¹⁾.⁽²⁾

یعنی (امر ما در شب يا روز بر آن‌ها درآيد و آن‌ها را آنچنان درو خواهيم كرد، که گویا از ديروز گذشته اصلاً نبوده‌اند)، عرض کردم: اى آقاى من! و اى پسر رسول خدا! مقصود از امر چيست؟ حضرت فرمودند: ما، امر خدا و لشكريان او هستيم؛ عرض کردم: اى آقاى من! و اى پسر رسول خدا! آيا وقت آن نرسيده است؟ فرمودند: «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ».

توضیح: اینکه قیام حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف با شمشیر خواهد بود، قطعی است و از اوامر خدای متعال می‌باشد، لذا حتّی در بعضی از زیارات نیز، به آن اشاره شده، مثل زیارت آن‌حضرت در روز جمعه، که در فرازی از آن می‌خوانیم:

يَا مَوْلاىَ! يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ! صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَيْكَ وَعَلَىٰ آلِ بَيْتِكَ، هٰذَا يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَهُوَ يَوْمُكَ الْمُتَوَقَّعُ فِيهِ ظُهُورُكَ، وَالْفَرَجُ فِيهِ لِلْمُؤْمِنِينَ عَلَىٰ يَدَيْكَ، وَقَتْلُ الْكافِرِينَ بِسَيْفِكَ.⁽¹⁾

ای سرور من! ای صاحب زمان! درودهای خدا بر تو و بر خاندانت، امروز روز جمعه و روز شماست، روزی که در آن، امیدواریم به ظهور شما، و گشایش کار اهل ایمان به دست شما، و کشتن کافران با شمشیر شما، واقع گردد.

شماره: 73

کد آیه: 10/35 اسم آیه: ندای آسمانی، جدا کنندۀ حق از باطل

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكاٰئِكُمْ مَنْ یَهْدٖی اِلَى الْحَقِّ٭ۚ قُلِ اللّٰهُ یَهْدٖی لِلْحَقِّ٭ۗ اَفَمَنْ یَهْدٖی اِلَى الْحَقِّ اَحَقُّ اَنْ یُتَّبَعَ اَمَّنْ لاٰ یَهِدّٖی اِلّاٰ اَنْ یُهْدٰى٭ۖ فَماٰ لَكُمْ كَیْفَ تَحْكُمُونَ35

بگو: آيا هيچ‌يک از معبودهاى شما، به سوى حق هدايت مى‌كند؟! بگو: تنها خدا به حق هدايت مى‌كند! آيا كسى كه هدايت به سوى حق مى‌كند براى پيروى شايسته‌تر است، يا آن‌كس كه خود هدايت نمى‌شود مگر هدايتش كنند؟ شما را چه مى‌شود، چگونه داورى مى‌كنيد؟!

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَسْلَمَة الْجَرِيرِيِّ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : يُوَبِّخُونَّا وَ يُكَذِّبُونَّا أَنَّا نَقُولُ إِنَّ صَيْحَتَيْنِ تَكُونَانِ يَقُولُونَ: مِنْ أَيْنَ تُعْرَفُ الْمُحِقَّةُ مِنَ الْمُبْطِلَةِ إِذَا كَانَتَا؟ قَالَ: فَمَا ذَا تَرُدُّونَ عَلَيْهِمْ؟ قُلْتُ: مَا نَرُدُّ عَلَيْهِمْ شَيْئاً، قَالَ: قُولُوا يُصَدِّقُ بِهَا إِذَا كَانَتْ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِهَا مِنْ قَبْلُ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَقُولُ: «أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى فَما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ».⁽¹⁾

از عبد الرحمن بن مسلمۀ جريرى نقل است که گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض كردم: دشمنان، ما را سرزنش مى‌كنند و دروغگو مى‌پندارند، چرا که ما مى‌گوييم: آن‌دو بانگ آسمانى زده خواهد شد، (اشاره به دو صیحۀ آسمانی است که قبل از ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اتّفاق می‌افتد)، آن‌ها مى‌گويند: اگر این دو بانگ زده شود، چگونه حق از باطل شناخته می‌شود؟ حضرت فرمودند: شما چه پاسخى به آن‌ها مى‌دهيد؟ عرض كردم: ما پاسخى نداريم که به آن‌ها بگوييم؛ حضرت فرمودند: به آن‌ها بگوييد: هنگامىكه آن بانگ و فرياد بلند شود، هر كس قبل از آن، بدان ايمان آورده، حق را تشخیص می‌دهد و تصديق می‌كند، همانا خداوند عزوجل مى‌فرمايد: «أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى فَما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ»، آيا آن كس كه راهنماى به سوى حقّ است سزاوارتر به پيروى است، يا كسى كه خودش راهياب نيست، مگر آن‌كه راهنمائيش كنند، شما را چه شده است، اين چگونه قضاوتى است كه شما داريد؟!

2_ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ، قَالَ: سَمِعَ رَجُلٌ مِنَ الْعِجْلِيَّةِ هَذَا الْحَدِيثَ، قَوْلَهُ: يُنَادِي مُنَادٍ: أَلَا إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ وَ شِيعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ أَوَّلَ النَّهَارِ، وَ يُنَادِي آخِرَ النَّهَارِ: أَلَا إِنَّ عُثْمَانَ وَ شِيعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ؛ قَالَ: وَ يُنَادِي أَوَّلَ النَّهَارِ مُنَادَى آخِرِ النَّهَارِ، فَقَالَ الرَّجُلُ: فَمَا يُدْرِينَا أَيُّمَا الصَّادِقُ مِنَ الْكَاذِبَ؟ فَقَالَ علیه السلام : يُصَدِّقُهُ عَلَيْهَا مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِهَا قَبْلَ أَنْ

يُنَادِيَ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى»، الْآيَةَ.⁽¹⁾

از داود بن فرقد نقل است که گفت: مردی از گروه عِجلیّه این حدیث را شنید که: منادی در اوّل روز صدا می‌زند که: آگاه باشید که فلانی پسر فلانی و پیروانش رستگارند، و در آخر روز منادی ندا می‌دهد: آگاه باشید که عثمان و پیروانش رستگارند، (و صدای منادی اوّل روز همان صدای منادی آخر روز است)، آن مرد عجلی می‌پرسد: چگونه بفهمیم کدام راستگو و کدام دروغگو است؟ (ظاهراً امام صادق علیه السلام ) فرمودند: هر کس قبل از آن‌که ندا شود به آن ایمان داشته، آن را تصدیق خواهد کرد، همانا خداوند عزوجل می‌فرماید: «أَفَمَن یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَن یُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ یَهِدِّیَ إِلاَّ أَن یُهْدَی»،(آیا آن‌که خلق را به راه حق رهبری می‌کند سزاوارتر به پیروی است یا آن‌که نمی‌تواند هدایت کند مگر آن‌که خودش هدایت شود).

شماره: 74

کد آیه: 10/48 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت

وَیَقُولُونَ مَتٰى هٰذَا الْوَعْدُ اِنْ كُنْتُمْ صاٰدِقٖینَ48

آن‌ها مى‌گويند: اين وعده كى خواهد آمد اگر راست مى‌گوييد؟!

1_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَلِيطٍ، قَالَ: قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهم السلام : مِنَّا اثْنَا عَشَرَ مَهْدِيّاً، أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ آخِرُهُمُ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي، وَ هُوَ الْإِمَامُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ، يُحْيِي اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها، وَ يُظْهِرُ بِهِ دِيْنَ الْحَقِّ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ، لَهُ غَيْبَةٌ يَرْتَدُّ فِيهَا أَقْوَامٌ وَ يَثْبُتُ فِيهَا عَلَى الدِّينِ آخَرُونَ فَيُؤْذَوْنَ وَ يُقَالُ لَهُمْ: «مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»، أَمَا إِنَّ الصَّابِرَ فِي غَيْبَتِهِ عَلَى الْأَذَى وَ التَّكْذِيبِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِ بِالسَّيْفِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

از عبد الرّحمن بن سليط نقل است که گفت: حضرت حسين بن علی علیهما السلام فرمودند: دوازده مهدی، از ما هستند و نخستین آن‌ها امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیهما السلام هستند و آخرین آن‌ها نهمین فرزند من است، و او قائم به حق است، خدای متعال زمین را به واسطۀ او زنده می‌کند پس از اینکه مرده باشد، و دين حقّ را به دست او بر همۀ اديان

چيره نمايد، هر چند مشرکان را خوش نیاید، او را غیبتی است که عدّه‌اى در آن به تردید افتاده و مرتد شوند و گروهى در آن پابرجا بمانند و اذيّت شوند، پس به آن‌ها بگويند: اگر راست می‌گویید، این وعده چه وقت عملی می‌شود؟ امّا هر کس در غیبت آن حضرت، در برابر آزارها و تکذیب‌ها شکیبا باشد، مانند مجاهدی است که با شمشیرش در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و اله جهاد می‌کند.

2_ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، قَالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله يَوْماً، فَقَالَ بَعْدَ مَا حَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ: مَعَاشِرَ النَّاسِ! كَأَنِّي أُدْعَى فَأُجِيبُ وَ إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ، كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي، مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا، فَتَعَلَّمُوا مِنْهُمْ وَ لَا تُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْكُمْ، لَا تَخْلُو الْأَرْضُ مِنْهُمْ، وَ لَوْ خَلَتْ إِذًا لَسَاخَتْ بِأَهْلِهَا... إلی أن قال:

وَ يُخْرِجُ اللَّهُ تَعَالَى مِنْ صُلْبِ الْحَسَنِ، الْحُجَّةَ الْقَائِمَ، إِمَامَ زَمَانِهِ وَ مُنْقِذَ أَوْلِيَائِهِ، يَغِيبُ حَتَّى لَا يُرَى، فَيَرْجِعُ عَنْ أَمْرِهِ وَ يَثْبُتُ آخَرُونَ، «وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»، وَ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ، لَطَوَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ، حَتَّى يَخْرُجَ قَائِمُنَا، فَيَمْلَؤُهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا، كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً.⁽¹⁾

حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام فرمودند: روزى رسول خدا صلی الله علیه و اله خطبه‌ای خواندند، و پس از حمد و ثناى خدای متعال فرمودند: اى گروه مردم! من به سوى خدا خوانده شده‌ام و به زودی دعوت حق را اجابت می‌كنم، و من در ميان شما دو چيز

گرانبها باقی مى‌گذارم: كتاب خدا، و عترتم أهل بيتم را، هر آينه اگر به اين دو چنگ بزنيد هرگز گمراه نشويد، از ايشان علوم را فرا گيريد، و به ايشان تعليم نكنيد زيرا آن‌ها از شما داناترند، هیچگاه زمين از ايشان خالى نماند که اگر خالى بماند اهلش را فرو برد.

تا آنجا که فرمودند: سپس خدای متعال از صلب حسن(امام عسکری علیه السلام ) حجّت قائم علیه السلام ، امام زمانش، و نجات‌دهندۀ دوستانش را بيرون آورد، پس او پنهان می‌شود به طورى كه ديگر ديده نمی‌شود، پس عدّه‌اى از اعتقاد به امامت او برمی‌گردند و عدّه‌اى ثابت‌قدم باقی می‌مانند، «وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»، (که به آن‌ها می‌گويند: اين وعده چه وقت است، اگر راست می‌گوييد؟) و اگر از دنيا جز روزی باقی نمانده باشد، خداوند عزوجل آن روز را آن‌قدر طولانى می‌كند تا قائم ما عجل الله تعالی فرجه الشریف خروج کرده و زمين را از عدل و داد پر كند همان‌طور که از ظلم و ستم پر شده باشد.

شماره: 75

کد آیه:10/50 اسم آیه:عذاب فاسقان در آخر الزّمان

قُلْ اَرَاَیْتُمْ اِنْ اَتٰىكُمْ عَذاٰبُهُۥ بَیاٰتًا اَوْ نَهاٰرًا ماٰذاٰ یَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ50

بگو: اگر مجازات او، شب‌هنگام يا در روز به سراغ شما آيد، (آيا مى‌توانيد آن را از خود دفع كنيد؟!) پس مجرمان براى‌چه عجله مى‌كنند؟!

فِي رِوَايَةِ أَبِي الْجَارُودِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ: «قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً»، يَعْنِي لَيْلًا «أَوْ نَهاراً ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ»، فَهَذَا عَذَابٌ يَنْزِلُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ عَلَى فَسَقَةِ أَهْلِ الْقِبْلَةِ، وَ هُمْ يَجْحَدُونَ نُزُولَ الْعَذَابِ عَلَيْهِمْ.⁽¹⁾

در روایت ابو جارود آمده است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در تفسير این سخن خدای متعال: «قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً»، یعنی شبانه، «أَوْ نَهاراً ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ»، فرمودند: اين عذابى است كه در آخر الزّمان بر بدکاران اهل قبله (يعنى مسلمانان ظاهری) فرود مى‌آيد، در حالى كه آن‌ها نزول چنین عذابی را بر خودشان انكار می‌کنند.

شماره: 76

کد آیه: 10/62 اسم آیه: پیروان حضرت، اولیای خدا

اَلاٰ اِنَّ اَوْلِیاٰءَ اللّٰهِ لاٰ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاٰ هُمْ یَحْزَنُونَ62

آگاه باشيد! اولياى خدا، نه ترسى دارند و نه غمگين مى‌شوند!

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ، جَعْفَرُ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً»، قَالَ: يَعْنِي يَوْمَ خُرُوجِ الْقَائِمِ الْمُنْتَظَرِ مِنَّا، ثُمَّ قَالَ علیه السلام : يَا ابَا بَصِيرٍ! طُوبَى لِشِيعَةِ قَائِمِنَا الْمُنْتَظِرِينَ لِظُهُورِهِ فِي غَيْبَتِهِ وَ الْمُطِيعِينَ لَهُ فِي ظُهُورِهِ، أُولَئِكَ أَوْلِيَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ، «لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون».⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در تفسير اين فرمایش خداوند عزوجل: «يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً»، فرمودند: يعنى خروج قائم منتظَر ما، سپس فرمودند: اى ابا بصير! خوشا به حال شيعيان قائم ما، كسانى كه در غيبتش منتظر

ظهور او هستند و در حال ظهورش نيز فرمانبردار اويند، آنان اولياى خدا هستند كه نه خوفى بر آن‌هاست و نه اندوهگين مى‌شوند.

2_ مرحوم ابن فهد حلّی در کتاب شریف «التحصين في صفات العارفين»، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله روایتی را نقل نموده که ایشان خطاب به اصحابشان فرمودند:أَ تَدْرُونَ مَا غَمِّي وَ فِي أَيِّ شَيْ‌ءٍ تَفَكُّرِي وَ إِلَى أَيِّ شَيْ‌ءٍ أَشْتَاقُ؟ قَالَ أَصْحَابُهُ: لَا، يَا رَسُولَ اللَّهِ! مَا عَلِمْنَا بِهَذِهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ، أَخْبِرْنَا بِغَمِّكَ وَ تَفَكُّرِكَ وَ تَشَوُّقِكَ، قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و اله : أُخْبِرُكُمْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ تَنَفَّسَ، وَ قَالَ: هَاهْ شَوْقاً إِلَى إِخْوَانِي مِنْ بَعْدِي! فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! أَ لَسْنَا إِخْوَانَكَ؟ قَالَ: لَا، أَنْتُمْ أَصْحَابِي، وَ إِخْوَانِي يَجِيئُونَ مِنْ بَعْدِي، شَأْنُهُمْ شَأْنُ الْأَنْبِيَاءِ، قَوْمٌ يَفِرُّونَ مِنَ الْآبَاءِ وَ الْأُمَّهَاتِ وَ مِنَ الْإِخْوَةِ وَ الْأَخَوَاتِ وَ مِنَ الْقَرَابَاتِ كُلِّهِمْ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ... إلی أن قال:

يَا أَبَا ذَرٍّ! إِنِّي إِلَيْهِمْ لَمُشْتَاقٌ، ثُمَّ غَمَّضَ عَيْنَيْهِ وَ بَكَى شَوْقاً، ثُمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ احْفَظْهُمْ وَ انْصُرْهُمْ عَلَى مَنْ خَالَفَ عَلَيْهِمْ وَ لَا تَخْذُلْهُمْ وَ أَقِرَّ عَيْنِي بِهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، «أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ».(الحدیث)⁽¹⁾

آیا می‌دانید اندوه من از چیست و به چه چیزی می‌اندیشم و به چه چیزی اشتیاق دارم؟ اصحاب عرض کردند: نه، ای رسول خدا! به هیچ‌کدام از این‌ها آگاهی نداریم، ما را از اندوه و اندیشه و اشتیاقتان آگاه فرمایید، پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمودند: به خواست خدا به شما خواهم گفت، سپس نفس عمیقی کشیدند و فرمودند: آه! چه قدر مشتاق (دیدنِ) برادرانِ بعد از خودم هستم! پس ابوذر رحمة الله عرض کرد: ای رسول خدا! آیا ما

برادران شما نیستیم؟ حضرت فرمودند: نه، شما اصحاب من هستید، در حالی که برادرانم بعد از من خواهند آمد، منزلت آن‌ها همچون منزلت انبیاست، آن‌ها مردمانی هستند که به خاطر جلب رضایت الهی از پدران، مادران، برادران، خواهران و همۀ بستگانشان دوری می‌گزینند... تا آنجا که فرمودند:

ای ابوذر! من بسیار به آن‌ها مشتاقم، سپس چشمان مبارکشان را بستند و گریۀ شوقی نمودند، آن‌گاه گفتند: خداوندا! آن‌ها را حفظ فرما و بر مخالفینشان، یاریشان نما! آن‌ها را خوار مگردان و چشمان مرا در روز قیامت به دیدنِ آن‌ها روشن فرما، «أَلا إِنَّ أَوْلِیاءَ اللهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ».

شماره: 77

کد آیه:10/64 اسم آیه:بشارت به ظهور و قیام حضرت

لَهُمُ الْبُشْرٰى فِی الْحَیٰوةِ الدُّنْیاٰ وَفِی الْءاٰخِرَةِ٭ۚ لاٰ تَبْدٖیلَ لِكَلِماٰتِ اللّٰهِ٭ۚ ذٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظٖیمُ64

آن‌ها همیشه در زندگى دنيا و در آخرت، شاد (و مسرور) ند، وعده‌هاى الهى تخلّف ناپذير است! اين است آن رستگارى بزرگ!

1_ عَنْ أَبِي عُبَيْدَة الْحَذَّاءِ، فِی حَدیثٍ طَویل، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام فِي قَولِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ»، قالَ: وَ الْإِمَامُ يُبَشِّرُهُمْ بِقِيَامِ الْقَائِمِ وَ بِظُهُورِهِ، وَ بِقَتْلِ أَعْدَائِهِمْ، وَ بِالنَّجَاةِ فِي الْآخِرَةِ، وَ الْوُرُودِ عَلَى مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ، الصَّادِقِينَ عَلَى الْحَوْضِ.⁽¹⁾

در حدیثی طولانی از ابو عبیدۀ حذّاء نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: يعنى امام علیه السلام ، آن‌ها را به ظهور و قيام قائم علیه السلام ، و به

كشتن دشمنان ایشان، و به نجات و رهایی در آخرت و ورود بر حضرت محمّد صلی الله علیه و اله و آل راستگوی او علیهم السلام در کنار حوض كوثر، بشارت می‌دهد.

2_ مرحوم حسن بن محمّد دیلمی در کتاب «أعلام الدين في صفات المؤمنين»، روایتی را از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام نقل نموده که در قسمتی از آن حضرت می‌فرمایند:إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى فَكَّ رِقَابَكُمْ مِنَ النَّارِ بِوَلَايَتِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ، فَأَنْتُمْ صَفْوَةُ اللَّهِ، وَ لَوْ أَنَّ الرَّجُلَ مِنْكُمْ يَأْتِي بِذُنُوبٍ مِثْلِ رَمْلِ عَالِجٍ لَشَفَعْنَا فِيهِ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى، فَلَكُمُ «الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ لا تَبْدِيلَ لِكَلِماتِ اللَّهِ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ».⁽¹⁾

همانا خدای متعال به برکت ولایت ما اهل‌بیت، شما شیعیان را از آتش دوزخ رهایی بخشیده است، پس شما برگزیدگان خدا هستید و اگر فردی از شما گناهانی به تعداد ریگ‌های انبوه داشته باشد، در روز قیامت نزد خدای متعال، او را شفاعت خواهیم کرد، پس برای شما در زندگانی دنیا و آخرت بشارت است، وعده‌های خدا تخلّف‌ناپذیر است، این است آن رستگاری بزرگ.

شماره: 78

کد آیه:10/98 اسم آیه:مسخ دشمنان حضرت در آستانۀ ظهور

فَلَوْلاٰ كاٰنَتْ قَرْیَةٌ ءاٰمَنَتْ فَنَفَعَهاٰ اٖیماٰنُهاٰ اِلّاٰ قَوْمَ یُونُسَ لَمّاٰ ءاٰمَنُوا كَشَفْناٰ عَنْهُمْ عَذاٰبَ الْخِزْیِ فِی الْحَیٰوةِ الدُّنْیاٰ وَمَتَّعْناٰهُمْ اِلٰى حٖینٍ98

پس چرا هيچ‌يک از شهرها و آبادی‌ها ايمان نياوردند كه به حالشان مفيد افتد؟! مگر قوم يونس، هنگامى كه آن‌ها ايمان آوردند، عذاب رسوا كننده را در زندگى دنيا از آنان برطرف ساختيم و تا مدّت معيّنى آن‌ها را بهره‌مند ساختيم.

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فی قَوْل اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ»، مَا هُوَ عَذَابُ خِزْيِ الدُّنْيَا؟ فَقَالَ علیه السلام : وَ أَيُّ خِزْيٍ أَخْزَى يَا أَبَا بَصِيرٍ! مِنْ أَنْ يَكُونَ الرَّجُلُ فِي بَيْتِهِ وَ حِجَالِهِ وَ عَلَى إِخْوَانِهِ وَسْطَ عِيَالِهِ إِذْ شَقَّ أَهْلُهُ الْجُيُوبَ عَلَيْهِ وَ صَرَخُوا، فَيَقُولُ النَّاسُ: مَا هَذَا؟ فَيُقَالُ: مُسِخَ فُلَانٌ السَّاعَةَ، فَقُلْتُ: قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام أَوْ بَعْدَهُ؟ قَالَ: لَا، بَلْ قَبْلَهُ.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض كردم: در بارۀ این فرمايش خداوند عزوجل كه فرموده: «عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ»، این عذاب خوار کنندۀ دنيا چيست؟

حضرت علیه السلام فرمودند: اى ابو بصير! كدام ننگى رسواكننده‌تر از اين است كه مرد در خانه و در اطاق خود و در كنار برادران و در ميان اهل و عيال خود باشد، ناگهان خانواده‌اش گريبان چاک زنند و فرياد بر آورند، و مردم می‌گويند: چه شده است؟ گفته می‌شود: هم اكنون فلانى مسخ شد، عرض كردم: این، قبل از قيام حضرت قائم علیه السلام است يا بعد از آن؟ حضرت فرمودند: نه، بلكه قبل از آن است.

سورۀ مبارکۀ هود(11)

اشاره

شماره: 79

کد آيه: 11/8 اسم آیه: امّت معدوده، اصحاب حضرت

وَلَئِنْ اَخَّرْناٰ عَنْهُمُ الْعَذاٰبَ اِلٰى اُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَیَقُولُنَّ ماٰ یَحْبِسُهُۥ٭ۗ اَلاٰ یَوْمَ یَاْتٖیهِمْ لَیْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحاٰقَ بِهِمْ ماٰ كاٰنُوا بِهٖ یَسْتَهْزِءُونَ8

و اگر مجازات را تا زمان محدودى از آن‌ها به تأخير اندازيم، (از روى استهزاء) مى‌گويند: چه چيز مانع آن شده است؟! آگاه باشيد، آن روز كه (عذاب) به سراغشان آيد، از آن‌ها بازگردانده نخواهد شد و آنچه را مسخره مى‌كردند، دامانشان را مى‌گيرد.

1_ عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِيهِ وَ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ عَلِيٍّ علیه السلام ، عَنْ عَلِيٍّ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ ما يَحْبِسُهُ»، قَالَ: الْأُمَّةُ الْمَعْدُودَةُ أَصْحَابُ الْقَائِمِ الثَّلَاثُمِائَةِ وَ الْبِضْعَةَ عَشَرَ.⁽¹⁾

از هشام بن عمّار از پدرش که از اصحاب حضرت علی علیه السلام بود، نقل است که گفت: حضرت علی علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ ما يَحْبِسُهُ»، فرمودند: منظور از آن جماعت اندک، یاران قائم علیه السلام هستند که سیصد و چند ده نفرند.

2_ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْكَابُلِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : وَ اللَّهِ! لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْقَائِمِ علیه السلام وَ قَدْ أَسْنَدَ ظَهْرَهُ إِلَى الْحَجَرِ، ثُمَّ يَنْشُدُ اللَّهَ حَقَّهُ... إلی أن قَالَ:

وَ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»، وَ هُمْ، وَ اللَّهِ! أَصْحَابُ الْقَائِمِ علیه السلام يَجْتَمِعُونَ، وَ اللَّهِ! إِلَيْهِ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ، فَإِذَا جَاءَإِلَى الْبَيْدَاءِ يَخْرُجُ إِلَيْهِ جَيْشُ السُّفْيَانِيِّ، فَيَأْمُرُ اللَّهُ الْأَرْضَ فَتَأْخُذُ بِأَقْدَامِهِمْ.(الحدیث)⁽¹⁾

از ابو خالد کابلی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: به خدا سوگند! گویا حضرت قائم علیه السلام را مى‌بينم كه به حجرالاسود تكيه زده، سپس خداوند را به حق خودش سوگند می‌دهد ... تا آنجا فرمودند:

خداوند در جای دیگر می‌فرماید: «لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلی أُمَّهٍ مَعْدُودَهٍ»، (و اگر عذاب را تا چندگاهی از آنان به تأخیر افکنیم)، به خدا سوگند! این جمعیّت کم، همان اصحاب حضرت قائم علیه السلام هستند که در یک لحظه نزد او جمع می‌شوند پس چون حضرت قائم علیه السلام به بیابان «بیداء» می‌آید، لشکر سفیانی به سوی ایشان می‌رود، پس خداوند هم به زمین فرمان می‌دهد و زمین پاهای آن‌ها گرفته در خود فرو می‌برد.

3_ في تفسير العياشي، عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الْحَلَبِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : يَكُونُ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَةٌ فِي بَعْضِ هَذِهِ الشِّعَابِ ... إلی أن قَالَ: أَصْحَابُ الْقَائِمِ علیه السلام الثَّلَاثُمِائَةِ وَ الْبِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا، قَالَ: هُمْ، وَ اللَّهِ! الْأُمَّةُ الْمَعْدُودَةُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ:

«وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»، قَالَ: يَجْتَمِعُونَ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ قَزَعاً كَقَزَعِ الْخَرِيفِ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده از عبد الاعلی حلبی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: برای صاحب این امر، در بعضی از این درّه‌ها، غیبتی است... تا اینکه فرمودند: آنان اصحاب حضرت قائم علیه السلام هستند که سیصد و اندی نفرند، به خدا قسم! آنان، امّت معدوده‌ای هستند كه خدای متعال دربارۀ ایشان در کتابش فرموده: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»،سپس حضرت فرمودند: آن‌ها در یک ساعت واحد، مانند ابرهای پاییزی دور هم جمع می‌شوند.

4_ عَنْ إِسْحَاق بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»، قَالَ: الْعَذَابُ خُرُوجُ الْقَائِمِ وَ الْأُمَّةُ الْمَعْدُودَةُ عِدَّةُ أَهْلِ بَدْرٍ وَ أَصْحَابُهُ.⁽²⁾

از اسحاق بن عبد العزيز نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این فرمايش خداى متعال: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»، فرمودند: آن عذاب، همان خروج حضرت قائم علیه السلام است و مقصود از امّت معدوده، عدّه‌ای هستند

که تعدادشان، تعداد اصحاب جنگ بدر (یعنی سیصد و سیزده نفر) است و آن‌ها اصحاب آن حضرت می‌باشند.

5_ في تفسير العياشي، عَنِ الْخَزَّازِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»، قَالَ: هُوَ الْقَائِمُ علیه السلام وَ أَصْحَابُهُ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده، از خزّاز نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این آیه: «وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ»، فرمودند: ایشان، (امّت معدوده) حضرت قائم علیه السلام و اصحاب او می‌باشند.

شماره: 80

کد آیه: 11/18 اسم آیه: ندای آسمانی هنگام ظهور حضرت

وَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًا٭ۚ اُولٰئِكَ یُعْرَضُونَ عَلٰى رَبِّهِمْ وَیَقُولُ الْاَشْهاٰدُ هٰؤُلاٰءِ الَّذٖینَ كَذَبُوا عَلٰى رَبِّهِمْ٭ۚ اَلاٰ لَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الظّاٰلِمٖینَ18

چه كسی ستمكارتر است از آن‌ها كه بر خدا افترا می‌بندند، آنان (روز رستاخيز) بر پروردگارشان عرضه می‌شوند و شاهدان (پيامبران و فرشتگان) می‌گويند اين‌ها همان‌ها هستند كه به پروردگار دروغ بستند، آگاه باشید! لعنت خدا بر ظالمان باد.

عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، قَالَ: قَالَ لِيَ الرِّضَا علیه السلام : يَا حَسَنُ! إِنَّهُ سَتَكُونُ فِتْنَةٌ صَمَّاءُ صَيْلَمٌ، تَسْقُطُ فِيهَا كُلُّ وَلِيجَةٍ وَ بِطَانَةٍ، وَ ذَلِكَ عِنْدَ فِقْدَانِ الشِّيعَةِ الثَّالِثَ مِنْ وُلْدِي، يَحْزَنُ لِفَقْدِهِ أَهْلَ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ، كَمْ مِنْ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ مُتَأَسِّفٍ مُتَلَهِّفٍ حَيْرَانَ حَزِينٍ لِفَقْدِهِ، ثُمَّ أَطْرَقَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَ قَالَ: بِأَبِي وَ أُمِّي! سَمِيُّ جَدِّي وَ شَبِيهِي وَ شَبِيهُ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ، عَلَيْهِ جُيُوبُ النُّورِ يَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدْسِ، كَأَنِّي بِهِ آيَسَ مَا كَانُوا قَدْ نُودُوا نِدَاءً يَسْمَعُهُ مَنْ بِالْبُعْدِ كَمَا يَسْمَعُهُ مَنْ بِالْقُرْبِ، يَكُونُ رَحْمَةً عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ عَذَاباً عَلَى الْكَافِرِينَ.

فَقُلْتُ: بِأَبِي وَ أُمِّي أَنْتَ! وَ مَا ذَلِكَ النِّدَاءُ؟ قَالَ: ثَلَاثَةُ أَصْوَاتٍ فِي رَجَبٍ، أَوَّلُهَا: «أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ»، وَ الثَّانِي: «أَزِفَتِ الْآزِفَةُ»⁽¹⁾، يَا مَعْشَرَ الْمُؤْمِنِينَ! وَ الثَّالِثُ: يَرَوْنَ

يَداً بَارِزاً مَعَ قَرْنِ الشَّمْسِ، يُنَادِي: أَلَا إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ فُلَاناً عَلَى هَلَاكِ الظَّالِمِينَ، فَعِنْدَ ذَلِكَ يَأْتِي الْمُؤْمِنِينَ الْفَرَجُ، وَ يَشْفِي اللَّهُ صُدُورَهُمْ، وَ يُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ.⁽¹⁾از حسن بن محبوب نقل است که گفت: حضرت امام رضا علیه السلام به من فرمودند: ای حسن! به زودى گرفتارى بى‌پايان و وحشتزايى روى خواهد داد كه همۀ دوستی‌ها و صميميّت‌ها ساقط می‌شود و اين، هنگامى است كه شيعيان، سوّمين فرزند مرا از دست بدهند، كه اهل زمين و آسمان به رفتن او اندوهگين خواهند شد، چه بسيار مرد و زن مؤمن كه به از دست دادن او اسفناک و اندوهناک و حيران و غمگين خواهند بود، سپس حضرت سر به زير افكندند، آنگاه سر برداشته و فرمودند: پدر و مادرم به فداى هم‌نام جدّم! و كسى كه شبيه من و شبيه موسى بن عمران است، پیرامونش هاله‌ای از نور است كه از شعاع نورانيّت عالم قدس روشنى می‌گيرد، گویا او را مى‌بينم هنگامى كه مردم در نهايت نوميدى هستند، ندایی به گوششان می‌رسد كه دور و نزديک يكسان می‌شنوند و آن ندا، براى مؤمنان رحمت و براى كافران عذاب است.

عرض كردم: پدرم و مادرم بفدايتان باد! آن ندا چیست؟ حضرت فرمودند: در ماه رجب، سه ندا بر آيد، نخستين آن این است: «أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ»، (هان كه لعنت خداوند بر ستمكاران)، و دوّمين آن: اى گروه مؤمنان! «أَزِفَتِ الْآزِفَةُ»، گرفتاری هولناک فرا رسید، و در ندای سوّم، دستى را (و در بعضی نسخه‌ها: پيكرى را) در پيشاپيش خورشید مى‌بينند كه ندا می‌دهد: هان که خداوند برای برانداختن

ستمگران، فلانى را برانگيخت، در آن هنگام گشايش و فرجى براى مؤمنان فرا می‌رسد و خداوند سينه‌هاى آنان را شفا می‌بخشد و عقده‌هاى دلشان را بر طرف می‌کند.

توضیح: بنا بر روایات معصمومین علیهم السلام ، یکی از پنج نشانۀ حتمی ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ، ندا یا صیحۀ آسمانی است که در کنار خروج سفیانی، خروج یمانی، خَسفِ بَیداء و قتل نفس زکیه، نشانه‌های حتمی ظهور را تشکیل می‌دهند و همان‌طور که نقل شد، ندایی در ماه رجب به گوش می‌رشد، ولی مرحوم نعمانی قدس سره در روایت دیگری، اوّلینِ این نشانه‌ها را، ندای آسمانی در ماه رمضان، معرّفی می‌کند:

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! مَتَى خُرُوجُ الْقَائِمِ علیه السلام ؟ فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ! إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ لَا نُوَقِّتُ، وَ قَدْ قَالَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و اله : كَذَبَ الْوَقَّاتُونَ، يَا أَبَا مُحَمَّدٍ! إِنَّ قُدَّامَ هَذَا الْأَمْرِ خَمْسَ عَلَامَاتٍ، أُولَاهُنَّ: النِّدَاءُ فِي شَهْرِرَمَضَانَ، وَ خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ، وَ خُرُوجُ الْخُرَاسَانِيِّ، وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ، وَ خَسْفٌ بِالْبَيْدَاءِ.(الحدیث)⁽¹⁾

از ابو بصیر نقل است که گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم: فدای شما بشوم! خروج حضرت قائم علیه السلام کی خواهد بود؟ حضرت فرمودند: ای ابا محمّد! همانا ما اهل‌بیت علیهم السلام هرگز وقتی برای آن تعیین نمی‌کنیم، زیرا که به تحقیق حضرت محمّد صلی الله علیه و اله فرمودند: وقت تعیین‌کنندگان دروغگو هستند؛ ای با محمّد! همانا پيشاپيش اين امر، پنج نشانه می‌باشد، نخستين آن‌ها: ندایی است در ماه رمضان، و بعد خروج سفيانى و خروج خراسانى، و كشته شدن نفس زكيّه و فرو رفتن زمين در بیداء. 

شماره: 81

کد آیه: 11/80 اسم آیه: قدرت حضرت مهدی علیه السلام و اصحابشان

قاٰلَ لَوْ اَنَّ لٖی بِكُمْ قُوَّةً اَوْ ءاٰوٖی اِلٰى رُكْنٍ شَدٖیدٍ80

لوط گفت: (افسوس!) اى كاش در برابر شما قدرتى داشتم يا تكيه‌گاه و پشتيبان محكمى در اختيار من بود!

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : مَا كَانَ قَوْلُ لُوطٍ علیه السلام لِقَوْلِهِ: «لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ»، إِلَّا تَمَنِّياً لِقُوَّةِ الْقَائِمِ علیه السلام وَ لَا ذَكَرَ إِلَّا شِدَّةَ أَصْحَابِهِ، وَ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ لَيُعْطَى قُوَّةَ أَرْبَعِينَ رَجُلًا، وَ إِنَّ قَلْبَهُ لَأَشَدُّ مِنْ زُبَرِ الْحَدِيدِ، وَ لَوْ مَرُّوا بِجِبَالِ الْحَدِيدِ لَقَلَعُوهَا، وَ لَا يَكُفُّونَ سُيُوفَهُمْ حَتَّى يَرْضَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ.⁽¹⁾از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: وقتى حضرت لوط علیه السلام به قومش مى‌گفت: «لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ»، (اى كاش در برابر شما قدرتی داشتم، يا پناهگاه نیرومندی داشتم)، آرزو داشت كه توانايى حضرت قائم علیه السلام را داشته باشد و با اين كلام استوارى اصحاب او را ياد كرده است، زيرا هر یک از اصحاب او توانايى چهل مرد را دارد، و قلب هر کدام از آن‌ها از

پارۀ آهن محکم‌تر و استوارتر است، و اگر بر كوه‌هاى آهن بگذرند آن را بر كنند، و شمشيرهاى خود را در نيام نكنند تا آنكه خداوند عزوجل خشنود گردد.

2_ في، تفسير العياشي، عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: «لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ»، قَالَ: «قُوَّةُ»، الْقَائِمِ علیه السلام ، وَ «الرُّكْنُ الشَّدِيدُ»، ثَلَاثُمِائَةٍ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ أَصْحَابُهُ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده از صالح بن سعد نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ»، فرمودند: مقصود از «قوّت»، حضرت قائم علیه السلام می‌باشد و مقصود از «رکن شدید»، سیصد و سیزده تن از اصحاب آن حضرت می‌باشد.

شماره: 82

کد آیه: 11/83 اسم آیه: عذاب‌های دشمنان حضرت

مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ٭ۖ وَماٰ هِیَ مِنَ الظّاٰلِمٖینَ بِبَعٖیدٍ83

كه آن سنگ‌ها از امر خدا نشاندار و معيّن بود و البته چنين هلاكتى از ظالمان عالم دور نخواهد بود.

قالَ اَمیرُ المُؤمنِین عَليٌّ علیه السلام فِي خُطبةٍ: ... وَ يَأْتِيهِمْ يَوْمَئِذٍ الْخَسْفُ وَ الْقَذْفُ وَ الْمَسْخُ، فَيَوْمَئِذٍ تَأْوِيلُ هَذِهِ الْآيَةِ: «وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ».⁽¹⁾

حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام در خطبه‌ای فرمودند:... و سزای آن‌ها در آن روز، خسف (فرورفتن در زمین) و قذف (پرتاب سنگ به آن‌ها) و مسخ (به صورت حيوانى تبديل شدن) خواهد بود، پس در آن روز این آیه تأویل می‌گردد: «وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ».

شماره: 83

کد آیه: 11/86 اسم آیه: بقیّت الله

بَقِیَّتُ اللّٰهِ خَیْرٌ لَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنٖینَ٭ۚ وَماٰ اَنَا عَلَیْكُمْ بِحَفٖیظٍ86

آنچه خداوند براى شما باقى گذارده، برايتان بهتر است اگر ايمان داشته باشيد! و من، بر شما نگهبان نيستم!

1_ عَنْ عُمَر بْنِ زَاهِرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الْقَائِمِ يُسَلَّمُ عَلَيْهِ بِإِمْرَةِ الْمُؤْمِنِينَ؟ قَالَ: لَا، ذَاكَ اسْمٌ سَمَّى اللَّهُ بِهِ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام ، لَمْ يُسَمَّ بِهِ أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا يَتَسَمَّى بِهِ بَعْدَهُ إِلَّا كَافِرٌ، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! كَيْفَ يُسَلَّمُ عَلَيْهِ؟ قَالَ: يَقُولُونَ: السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ! ثُمَّ قَرَأَ: «بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِين».⁽¹⁾

از عمر بن زاهر نقل است که گفت: مردی از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام پرسيد: آيا به حضرت قائم علیه السلام با عنوان امير مؤمنان سلام مى‌کنند؟ حضرت فرمودند: نه، اين اسمى است كه خداوند آن را مخصوص حضرت علی علیه السلام قرار داده است، پيش از او كسى به اين نام، نامیده نشده و بعد از او هم كسى اين نام را بر خود نمى‌گذارد، مگر این که كافر باشد، راوى گفت: عرض کردم: فداى شما شوم! پس چگونه بر او سلام

مى‌كنند؟ حضرت فرمودند: مى‌گويند: «السّلام عليک يا بقيّة اللّه»، سپس اين آيه را قرائت فرمودند: «بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِين».

2_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ الثَّقَفِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ الْبَاقِرَ علیه السلام يَقُولُ: الْقَائِمُ مِنَّا مَنْصُورٌ بِالرُّعْبِ، مُؤَيَّدٌ بِالنَّصْرِ، تُطْوَى لَهُ الْأَرْضُ، وَ تَظْهَرُ لَهُ الْكُنُوزُ، يَبْلُغُ سُلْطَانُهُ الْمَشْرِقَ وَ الْمَغْرِبَ ... إلی أن قَالَ: وَ أَوَّلُ مَا يَنْطِقُبِهِ هَذِهِ الْآيَةُ: «بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»، ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا بَقِيَّةُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ، وَ خَلِيفَتُهُ، وَ حُجَّتُهُ عَلَيْكُمْ، فَلَا يُسَلِّمُ عَلَيْهِ مُسَلِّمٌ إِلَّا قَالَ: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ».(الحدیث)⁽¹⁾

از محمّد بن مسلم ثقفی نقل است که گفت: از حضرت ابوجعفر، امام محمّد باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: قائم ما، به وسیلۀ ترس در دل دشمنان يارى شده، و به يارى خدای متعال تأييد شده، و زمين برايش درنورديده شود، و گنج‌ها برايش آشكار گردد، و تسلّطش مشرق و مغرب را فرا گيرد ... تا آن‌جا که فرمودند: چون حضرت قائم علیه السلام ظاهر شود، اوّلين سخنش اين آيه است: «بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»، سپس مى‌فرمايد: من بقيّة اللَّه در زمين، و خليفۀ او، و حجّت خدا بر شما هستم، پس هيچ سلام دهنده‌ای نباشد مگر آنكه اين‌گونه او را سلام گويد: السّلام عليک يا بقيّة اللَّه في أرضه.

3_ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ سَعْدٍ الْأَشْعَرِيِّ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي مُحَمَّدٍ، الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، وَ أَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنِ الْخَلَفِ مِنْ بَعْدِهِ، فَقَالَ لِي مُبْتَدِئاً: يَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ! إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمْ يُخَلِّ الْأَرْضَ مُنْذُ خَلَقَ آدَمَ علیه السلام وَ لَا يُخَلِّيهَا إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ مِنْ حُجَّةٍ لِلَّهِ عَلَى خَلْقِهِ بِهِ يَدْفَعُ الْبَلَاءَ عَنْ أَهْلِ الْأَرْضِ، وَ بِهِ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ، وَ بِهِ يُخْرِجُ بَرَكَاتِ الْأَرْضِ.

قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! فَمَنِ الْإِمَامُ وَ الْخَلِيفَةُ بَعْدَكَ؟ فَنَهَضَ علیه السلام مُسْرِعاً، فَدَخَلَ الْبَيْتَ، ثُمَّ خَرَجَ وَ عَلَى عَاتِقِهِ غُلَامٌ كَأَنَّ وَجْهَهُ الْقَمَرُ لَيْلَةَ الْبَدْرِ، مِنْ أَبْنَاءِ الثَّلَاثِ سِنِينَ، فَقَالَ: يَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ! لَوْ لَا كَرَامَتُكَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عَلَى حُجَجِهِ، مَا عَرَضْتُ عَلَيْكَ ابْنِي هَذَا، إِنَّهُ سَمِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ كَنِيُّهُ، الَّذِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً، يَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ! مَثَلُهُ فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ مَثَلُ الْخَضِرِ علیه السلام ، وَ مَثَلُهُ مَثَلُ ذِي الْقَرْنَيْنِ، وَ اللَّهِ! لَيَغِيبَنَّ غَيْبَةً لَا يَنْجُو فِيهَا مِنَ الْهَلَكَةِ إِلَّا مَنْ ثَبَّتَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ، وَ وَفَّقَهُ فِيهَا لِلدُّعَاءِ بِتَعْجِيلِ فَرَجِهِ.

فَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ: فَقُلْتُ لَهُ: يَا مَوْلَايَ! فَهَلْ مِنْ عَلَامَةٍ يَطْمَئِنُّ إِلَيْهَا قَلْبِي؟ فَنَطَقَ الْغُلَامُ علیه السلام بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ فَصِيحٍ، فَقَالَ: أَنَا بَقِيَّةُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ، وَ الْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَائِهِ، فَلَا تَطْلُبْ أَثَراً بَعْدَ عَيْنٍ، يَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ!(الحدیث)⁽¹⁾از احمد بن اسحاق بن سعد اشعری نقل است که گفت: خدمت حضرت ابا محمّد، امام حسن عسکری علیه السلام شرفياب شدم و می‌خواستم از آن‌حضرت، در بارۀ جانشين پس از ایشان، سؤال كنم، حضرت آغاز سخن كردند و فرمودند: اى احمد

بن اسحاق! به درستى كه خداى متعال از هنگامی كه آدم علیه السلام را آفريده، زمين را از وجود حجّت خود بر خلقش، كه به وسیلۀ او بلا و گرفتاری را از اهل زمين برطرف کند و به وسیلۀ او باران ببارد و به واسطۀ او مواهب و بركات زمين را بدر آورد، خالى نگذاشته و تا روز قیامت نیز خالی نمی‌گذارد.

راوی گفت: به آن‌حضرت عرض کردم: ای پسر رسول خدا! امام و جانشین پس از شما كيست؟ آن‌حضرت شتابانه برخاسته و به درون خانه رفتند و سپس برگشتند در حالی که بچه پسرى که حدود سه سال داشت و رخسارش همچون ماه شب چهارده می‌درخشید را، بر روی دوش خود گرفته بودند، آنگاه فرمودند: اى احمد بن اسحاق! اگر نزد خداوند عزوجل و سفرای او قرب و منزلت نداشتى، فرزندم را به تو نشان نمی‌دادم، همانا او، هم‌نام و هم‌کنیۀ رسول خدا صلی الله علیه و اله است كه زمين را پر از عدل و داد می‌کند چنان‌که پر از ظلم و جور شده باشد، اى احمد بن اسحاق! مثَل او در اين امّت، مثَل خضر علیه السلام و ذو القرنين است، به خدا قسم! غيبتى دارد كه در آن، كسى از مهلكۀ (گمراهی و بی‌دینی) نجات نمی‌یابد، جز آن‌كه خداوند عزوجل او را در عقیده به امامتش ثابت‌قدم داشته و به او توفیق دعا برای تعجيل فرجش را عنایت فرماید.

احمد بن اسحاق گفت: به آن‌حضرت عرض کردم: اى مولاى من! آيا نشانه‌اى هست كه دل من بدان مطمئن شود؟ ناگهان آن كودک به سخن آمد و با زبان فصيح فرمود: من بقية اللَّه در روی زمین و انتقام‌گیرنده از دشمنان اویم، ای احمد بن اسحاق! بعد از آنکه با چشمت، حقیقت را دیدی، دیگر دلیلی مخواه!

شماره: 84

کد آیه: 11/93 اسم آیه: دستور به صبر و انتظار

وَیاٰقَوْمِ اعْمَلُوا عَلٰى مَكاٰنَتِكُمْ اِنّٖی عاٰمِلٌ٭ۖ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ یَاْتٖیهِ عَذاٰبٌ یُخْزٖیهِ وَمَنْ هُوَ كاٰذِبٌ٭ۖ وَارْتَقِبُوا اِنّٖی مَعَكُمْ رَقٖیبٌ93

ای قوم من! به اندازه‌ای که توان دارید بکوشید! من هم در ادای وظیفۀ خود می‌کوشم، به زودی آگاه خواهید شد چه کسی را عذاب رسواکننده خواهد آمد، و دروغگو کیست، پس شما منتظر باشيد كه من هم منتظرم.

عَنْ أَحْمَد بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، قَالَ: قَالَ الرِّضَا علیه السلام : مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ، أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ»، «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»⁽¹⁾، فَعَلَيْكُمْ بِالصَّبْرِ، فَإِنَّهُ إِنَّمَا يَجِي‌ءُ الْفَرَجُ عَلَى الْيَأْسِ، فَقَدْ كَانَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَصْبَرَ مِنْكُمْ.⁽²⁾

از احمد بن محمد بن ابی نصر نقل است که گفت: حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند: صبر و انتظار فرج چه نيكوست، آيا فرمایش خداوند عزوجل را نشنيده‌اى كه

فرموده: «وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ»، «فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ»، (چشم به‌راه باشيد كه من نيز با شما چشم به‌راهم)، و فرموده: (منتظر باشيد كه من نيز با شما از منتظرانم)، پس بر شما باد كه صبر كنيد، همانا فرج پس از يأس و ناامیدی مى‌آيد، و به تحقیق پيشينيان شما از شما صبورتر بودند.تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُد: 7/71 نیز مراجعه فرمایید.

شماره: 85

کد آیه: 11/110 اسم آیه: عاقبت منکرین حضرت مهدی علیه السلام

وَلَقَدْ ءاٰتَیْناٰ مُوسَى الْكِتاٰبَ فَاخْتُلِفَ فٖیهِ٭ۚ وَلَوْلاٰ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ٭ۚ وَاِنَّهُمْ لَفٖی شَكٍّ مِنْهُ مُرٖیبٍ110

ما كتاب آسمانی به موسی داديم سپس در آن اختلاف كردند، و اگر فرمان قبلی خدا (در زمينۀ آزمايش و اتمام حجّت بر آن‌ها) نبود در ميان آن‌ها داوری می‌شد، و آن‌ها (هنوز) در شک‌اند، شكّی آميخته با سوءظن و بدبينی.

عَنْ أَبِي حَمْزَة، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، ... فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ»، قَالَ: اخْتَلَفُوا كَمَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأُمَّةُ فِي الْكِتَابِ، وَ سَيَخْتَلِفُونَ فِي الْكِتَابِ الَّذِي مَعَ الْقَائِمِ، الَّذِي يَأْتِيهِمْ بِهِ حَتَّى يُنْكِرَهُ نَاسٌ كَثِيرٌ، فَيُقَدِّمُهُمْ فَيَضْرِبُ أَعْنَاقَهُم.⁽¹⁾

از جناب ابو حمزه نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ»، (و به راستى به موسى كتاب داديم و در آن اختلاف روى داد)، فرمودند: اختلاف كردند، همان طور

كه اين امّت در بارۀ كتاب خدا اختلاف کردند و در آينده نیز در بارۀ كتابى كه با حضرت قائم علیه السلام است، اختلاف خواهند کرد، به طورى كه جمع زیادی از مردم منكر آن مى‌شوند، پس آن‌حضرت با آن‌ها رودررو خواهد شد و گردنشان را خواهد زد.

تذکّر: البته می‌توانید در این زمینه به کُد: 41/45 نیز مراجعه فرمایید.

سورۀ مبارکۀ یوسف(12)

اشاره

شماره: 86

کد آیه: 12/94 اسم آیه: پیراهن یوسف

وَلَمّاٰ فَصَلَتِ الْعٖیرُ قاٰلَ اَبُوهُمْ اِنّٖی لَاَجِدُ رٖیحَ یُوسُفَ٭ۖ لَوْلاٰ اَنْ تُفَنِّدُونِ94

هنگامى كه كاروان (از مصر) بيرون آمد، پدرشان (يعقوب) گفت: من بوى يوسف را احساس مى‌كنم، اگر مرا نادان نشماريد!

عَن مُفَضَّلِ بْنِ عُمَر، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: أَ تَدْرِي مَا كَانَ قَمِيصُ يُوسُفَ علیه السلام ؟ قَالَ: قُلْتُ: لا، قَالَ: إِنَّ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام لَمَّا أُوقِدَتْ لَهُ النَّارُ، أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ علیه السلام بِثَوْبٍ مِنْ ثِيَابِ الْجَنَّةِ، فَأَلْبَسَهُ إِيَّاهُ، فَلَمْ يَضُرَّهُ مَعَهَا حَرٌّ وَ لَا بَرْدٌ، فَلَمَّا حَضَرَ إِبْرَاهِيمَ الْمَوْتُ جَعَلَهُ فِي تَمِيمَةٍ وَ عَلَّقَهُ عَلَى إِسْحَاقَ، وَ عَلَّقَهُ إِسْحَاقُ عَلَى يَعْقُوبَ، فَلَمَّا وُلِدَ يُوسُفُ عَلَّقَهُ عَلَيْهِ، وَ كَانَ فِي عَضُدِهِ حَتَّى كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ، فَلَمَّا أَخْرَجَهُ يُوسُفُ بِمِصْرَ مِنَ التَّمِيمَةِ وَجَدَ يَعْقُوبُ علیه السلام رِيحَهُ، وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَى حِكَايَةً عَنْهُ: «إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْ لا أَنْ تُفَنِّدُونِ»، فَهُوَ ذَلِكَ الْقَمِيصُ الَّذِي أُنْزِلَ مِنَ الْجَنَّةِ.

قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ فَإِلَى مَنْ صَارَ هَذَا الْقَمِيصُ؟ قَالَ: إِلَى أَهْلِهِ، وَ هُوَ مَعَ قَائِمِنَا إِذَا خَرَجَ، ثُمَّ قَالَ: كُلُّ نَبِيٍّ وَرِثَ عِلْماً أَوْ غَيْرَهُ فَقَدِ انْتَهَى إِلَى مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

از مفضّل بن عمر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنيدم كه مى‌فرمودند: آيا مى‌دانى پيراهن يوسف علیه السلام چه بود؟ عرض کردم: نه، حضرت فرمودند: زمانی که براى حضرت ابراهيم علیه السلام آتش افروختند،جبرئيل علیه السلام براى او پيراهنى از بهشت آورد و به او پوشاند، تا گرما و سرما بر او اثر نكند، پس چون هنگام وفاتش فرا رسيد آن را در تميمه‌اى (کیسۀ دعا که معمولاً برای حفظ فرزندان از چشم بد، به گردن آویزان می‌کنند) قرار داد و به گردن اسحاق آويخت، و او نيز به گردن يعقوب آويخت، و هنگامی که يوسف به دنيا آمد، آن را به بازويش بست، آن با او بود تا آن جریان‌ها برای یوسف اتّفاق افتاد، پس هنگامی که یوسف در مصر آن پيراهن را از کیسه‌اش بيرون آورد، يعقوب بوى آن را استشمام کرد و این همان سخن خداى متعال است كه در حکایت از او مى‌فرمايد: «إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْ لا أَنْ تُفَنِّدُونِ»، (اگر مرا خطا كار ندانيد، من بوى يوسف را استشمام مى‌كنم)، و این همان پيراهنى است كه از بهشت آوردند.

عرض کردم: فدایتان شوم! اكنون آن پيراهن در نزد كيست؟ حضرت فرمودند: در دست اهل آن است، و آن، هنگام خروج قائم ما همراهش می‌باشد، سپس فرمودند: آنچه از علم يا هر چيز ديگرى كه پيامبران از خود به ارث گذاشتند، همه در اختیار حضرت محمّد صلی الله علیه و اله قرا گرفته است.

شماره: 87

کد آیه: 12/110 اسم آیه: ظهور حضرت علیه السلام پس از یأس و ناامیدی

حَتّٰى اِذَا اسْتَیْاَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا اَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاٰءَهُمْ نَصْرُناٰ فَنُجِّیَ مَنْ نَشاٰءُ٭ۖ وَلاٰ یُرَدُّ بَاْسُناٰ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمٖینَ110

(مردم با انبياء چنان ضديّت كردند) تا آنجا كه رسولان مأيوس شده و (مردم) گمان كردند كه به آنان دروغ گفته شده است، در اين هنگام يارى ما به سراغ آنها آمد، پس آنان كه ما خواستيم، نجات يافتند، و نيز قهر و انتقام ما از بدكاران عالم باز گردانده نمی‌شود!

عَن مُفَضَّلِ بْنِ عُمَر، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام ، فَشَكَا إِلَيْهِ طُولَ دَوْلَةِ الْجَوْرِ، فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام : وَ اللَّهِ! لَا يَكُونُ مَا تَأْمُلُونَ حَتَّى يَهْلِكَ الْمُبْطِلُونَ، وَ يَضْمَحِلَّ الْجَاهِلُونَ، وَ يَأْمَنَ الْمُتَّقُونَ، وَ قَلِيلٌ مَا يَكُونُ حَتَّى لَا يَكُونَ لِأَحَدِكُمْ مَوْضِعُ قَدَمِهِ، وَ حَتَّى تَكُونُوا عَلَى النَّاسِ أَهْوَنَ مِنَ الْمَيْتَةِ عِنْدَ صَاحِبِهَا، فَبَيْنَا أَنْتُمْ كَذَلِكَ إِذْ جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ، وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ فِي كِتَابِهِ: «حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا».⁽¹⁾

از مفضّل بن عمر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: مردی خدمت حضرت اميرالمؤمنين علیه السلام شرفياب شد و از طولانی شدن دولت جور و ستم به ایشان شکايت کرد، پس اميرالمؤمنين علیه السلام به او فرمودند: به خدا سوگند!

آنچه آرزويش را داريد نخواهد شد تا اينکه باطل‌جويان هلاک شوند و جاهلان از ميان بروند، و متّقيان که اندک هستند در امان گردند، تا جایی‌که احدی از شما جای پايی برای خودش نخواهد يافت، و تا آن‌جا که شما در نظر مردم از مردار در چشم صاحبش نيز بی‌ارزشتر خواهيد شد، پس همان‌طور که شما در آن حال هستيد، ناگهان ياری خداوند و پيروزی بيايد، و اين است فرمایش پروردگار من عزوجل در کتابش: «حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا»، (تاآن‌گاه كه رسولان مأيوس شدند، و (مردم) گمان كردند كه به آنان دروغ گفته شده است، در اين هنگام يارى ما به سراغ آن‌ها آمد).

سورۀ مبارکۀ رعد(13)

اشاره

شماره: 88

کد آیه: 13/7 اسم آیه: آخرین هادی

وَیَقُولُ الَّذٖینَ كَفَرُوا لَوْلاٰ اُنْزِلَ عَلَیْهِ ءاٰیَةٌ مِنْ رَبِّهٖ٭ۗ اِنَّماٰ اَنْتَ مُنْذِرٌ٭ۖ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هاٰدٍ7

کافران می‌گویند: چرا از سوی پروردگارش آیه و معجزه‌ای بر او نازل نشده؟ همانا تو فقط بيم‌دهنده‌اى! و براى هر گروهى هدايت‌گرى است.

1_ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَة، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»، فَقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : أَنَا الْمُنْذِرُ، وَ فِي كُلِّ زَمَانٍ إِمَامٌ مِنَّا يَهْدِيهِمْ إِلَى مَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ الْهُدَاةُ مِنْ بَعْدِهِ عَلِيٌّ وَ الْأَوْصِيَاءُ مِنْ بَعْدِهِ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ، أَمَا وَ اللَّهِ! مَا ذَهَبَتْ مِنَّا وَ لَا زَالَتْ فِينَا إِلَى السَّاعَةِ، رَسُولُ اللَّهِ الْمُنْذِرُ وَ بِعَلِيٍّ يَهْتَدِي الْمُهْتَدُونَ.⁽¹⁾

از بريد بن معاويه نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام ، در بارۀ این سخن خدای متعال: «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»، فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: من بيم‌دهنده هستم؛ و در هر زمانی از ما (اهل‌بیت) امامى خواهد بود كه مردم را به آنچه که پيامبر خدا صلی الله علیه و اله آورده‌اند، هدايت مى‌كند، و هدایت‌کنندگان پس از ایشان،

حضرت على علیه السلام هستند و سپس اوصياى آن‌حضرت که يكى پس از ديگرى، به امامت می‌رسند؛ آگاه باشید! به خدا قسم! هدايت امّت از بین ما خاندان بيرون نرفته و تا روز قيامت هم در ميان ما خواهد بود، و تا آن زمان، رسول خدا صلی الله علیه و اله منذر و هشداردهنده هستند و به وسیلۀ حضرت على علیه السلام ره‌يافتگان به هدایت خواهند شد.

2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: الْمُنْذِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، وَ الْهَادِي أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام ، وَ بَعْدَهُ الْأَئِمَّةُ علیهم السلام ، وَ هُوَ قَوْلُهُ: «وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ»، أَيْ فِي كُلِّ زَمَانٍ إِمَامٌ هَادٍ مُبِينٌ، وَ هُوَ رَدٌّ عَلَى مَنْ يُنْكِرُ أَنَّ فِي كُلِّ عَصْرٍ وَ زَمَانٍ إِمَاماً، وَ أَنَّهُ لَا تَخْلُو الْأَرْضُ مِنْ حُجَّةٍ، كَمَا قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام : لَا تَخْلُو الْأَرْضُ مِنْ قَائِمٍ بِحُجَّةِ اللَّهِ، إِمَّا ظَاهِرٍ مَشْهُورٍ وَ إِمَّا خَائِفٍ مَغْمُورٍ، لِئَلَّا تَبْطُلَ حُجَجُ اللَّهِ وَ بَيِّنَاتُهُ.⁽¹⁾

از ابو بصیر نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: بیم‌دهنده رسول خدا صلی الله علیه و اله هستند و هدایت‌کننده امیرالمؤمنین علیه السلام و بعد از ایشان، ائمّۀ اطهار علیهم السلام می‌باشند، و این همان سخن خدای متعال است که: «وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ»، یعنی در هر زمانی امام هدایت و آشکارکننده‌ای وجود دارد، این پاسخی است به آنان که وجود امام علیه السلام را در هر دوره و زمانی انکار می‌کنند، و خدای متعال هیچ‌گاه زمین را از حجّت، خالی نخواهد کرد، چنان‌که امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: هيچ‌گاه صفحۀ زمين، از قيام‌كننده‌ای که حجّت الهی است، خالى نمى‌ماند، خواه ظاهر و مشهور باشد، يا

ترسان و پنهان، چرا که اگر چنین شود، حجّت‌های خداوند و دلایل روشن او باطل خواهد شد.

3_ عَنِ الْفُضَيْلِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»، قَالَ: كُلُّ إِمَامٍ هَادٍ لِلْقَرْنِ الَّذِي هُوَ فِيهِمْ.⁽¹⁾

از محمد بن فضیل نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این فرمایش خدای متعال: «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: یعنی هر امامی، هدایت‌گر مردمان دوره‌ای است که او در آن است.

شماره: 89

کد آیه: 13/13 اسم آیه: دوران فریبکاری

وَیُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهٖ وَالْمَلاٰئِكَةُ مِنْ خٖیفَتِهٖ وَیُرْسِلُ الصَّواٰعِقَ فَیُصٖیبُ بِهاٰ مَنْ یَشاٰءُ وَهُمْ یُجاٰدِلُونَ فِی اللّٰهِ وَهُوَ شَدٖیدُ الْمِحاٰلِ13

و رعد تسبيح و حمد او می‌گويد، و (نيز) فرشتگان از ترس او، و صاعقه‌ها را می‌فرستد و هر كس را بخواهد گرفتار آن می‌سازد، در حالی‌كه آن‌ها دربارۀ خدا به مجادله مشغولند! و او قدرتى بى‌انتهاست (و مجازاتى دردناک) دارد!

عَنِ ابْنِ نُبَاتَة، قَالَ: سَمِعْتُ عَلِيّاً علیه السلام ، يَقُولُ: إِنَّ بَيْنَ يَدَيِ الْقَائِمِ سِنِينَ خَدَّاعَةً، يُكَذَّبُ فِيهَا الصَّادِقُ وَ يُصَدَّقُ فِيهَا الْكَاذِبُ، وَ يُقَرَّبُ فِيهَا الْمَاحِلُ، وَ فِي حَدِيثٍ وَ يَنْطِقُ فِيهَا الرُّوَيْبِضَةُ، قُلْتُ: وَ مَا الرُّوَيْبِضَةُ؟ وَ مَا الْمَاحِلُ؟ قَالَ: أَ مَا تَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ قَوْلَهُ: «وَ هُوَ شَدِيدُ الْمِحالِ»، قَالَ: يُرِيدُ الْمَكْرَ، فَقُلْتُ: وَ مَا الْمَاحِلُ؟ قَالَ: يُرِيدُ الْمَكَّارَ.⁽¹⁾

از اصبغ بن نباته نقل است که گفت: از حضرت على علیه السلام شنيدم که مى‌فرمودند: همانا پيش از قائم علیه السلام سالهاى فريبكارى خواهد بود، كه راستگو در آن دروغگو و دروغگو در آن راستگو قلمداد می‌شود، و ماحل در آن مقرّب می‌باشد، و در حديثى است كه: «رويبضه» در آن به سخن آيد.

عرض كردم: «رويبضه» چيست؟ و «ماحل» كدام است؟ حضرت فرمودند: مگر قرآن نمى‌خوانيد كه در آن مى‌فرمايد: «وَ هُوَ شَدِيدُ الْمِحالِ»، سپس فرمودند: مقصود مكر و نیرنگ است، پس عرض كردم: ماحل چه باشد؟ فرمودند: يعنى مكّار سخن‌چين و جاسوس.

شماره: 90

کد آیه: 13/29 اسم آیه: خوشا به حال پیروان حضرت علیه السلام

اَلَّذٖینَ ءاٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصّاٰلِحاٰتِ طُوبٰى لَهُمْ وَحُسْنُ مَابٍ29

آن‌ها كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند، پاكيزه‌ترين (زندگى) نصيبشان است و بهترين سرانجام‌ها را دارند!

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ، جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام : طُوبَى لِمَنْ تَمَسَّكَ بِأَمْرِنَا فِي غَيْبَةِ قَائِمِنَا، فَلَمْ يَزِغْ قَلْبُهُ بَعْدَ الْهِدَايَةِ، فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! وَ مَا طُوبَى؟ قَالَ: شَجَرَةٌ فِي الْجَنَّةِ، أَصْلُهَا فِي دَارِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهما السلام ، وَ لَيْسَ مِنْ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَ فِي دَارِهِ غُصْنٌ مِنْ أَغْصَانِهَا، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ».⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: خوشا به حال كسى كه در غيبت قائم ما به امر ما تمسّک جويد و قلبش پس از هدايت منحرف نشود، عرض کردم: فداى شما شوم! طوبى چيست؟ حضرت فرمودند: درختى است در بهشت، كه ريشۀ آن در خانۀ حضرت على بن أبى طالب علیهما السلام است، و هيچ مؤمنى نيست جز آنكه شاخه‌اى از شاخه‌هاى آن درخت در خانۀ اوست، و این همان قول خداى متعال است كه فرمود: «طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ».

2_ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَ قَائِمَ أَهْلِ بَيْتِي، وَ هُوَ يَأْتَمُّ بِهِ فِي غَيْبَتِهِ قَبْلَ قِيَامِهِ، وَ يَتَوَلَّى أَوْلِيَاءَهُ وَ يُعَادِي أَعْدَاءَهُ، ذَاكَ مِنْ رُفَقَائِي وَ ذَوِي مَوَدَّتِي، وَ أَكْرَمِ أُمَّتِي عَلَيَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.⁽¹⁾

از جناب ابو حمزه نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: خوشا به حال کسی که قائم اهل‌بیت مرا درک کند در حالی که در زمان غیبتش و پیش از قیامش از او پیروی کرده باشد، و دوستان او را دوست و دشمنانش را دشمن بدارد، اینان دوستان و رفقای من هستند، و در روز قیامت نزد من، گرامی‌ترین امّتم می‌باشند.

سورۀ مبارکۀ ابراهیم علیه السلام (14)

اشاره

شماره: 91

کد آیه: 14/5 اسم آیه: روزهای خاص خدا

...وَذَكِّرْهُمْ بِاَیّاٰمِ اللّٰهِ٭ۚ اِنَّ فٖی ذٰلِكَ لَءاٰیاٰتٍ لِكُلِّ صَبّاٰرٍ شَكُورٍ5

و روزهای خدا را به آنان يادآوری نما، همانا در آن، نشانه‌هايى است براى هر صبر كنندۀ شكرگزار.

1_ عَنْ مُثَنًّى الْحَنَّاطِ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام ، يَقُولُ: «أَيَّامُ اللَّهِ»، ثَلَاثَةٌ يَوْمُ، يَقُومُ الْقَائِمُ وَ يَوْمُ الْكَرَّةِ وَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ.⁽¹⁾

از مثنّی حنّاط نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: روزهای خداوند عزوجل سه روزند، روزی که حضرت قائم علیه السلام قیام می‌کند و روز رجعت و روز قیامت.

2_ فِي تَفْسِيرِ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيم القمّي: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ»، قَالَ: أَيَّامُ اللَّهِ ثَلَاثَةٌ: يَوْمُ الْقَائِمِ علیه السلام وَ يَوْمُ الْمَوْتِ وَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ.⁽¹⁾

جناب علی بن ابراهیم قمی در تفسیر این آیه: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ»، می‌فرماید:روزهای خداوند سه روز هستند، روزی که حضرت قائم علیه السلام قیام می‌کند و روز مرگ و روز قیامت.

شماره: 92

کد آیه: 14/28 اسم آیه: نعمت خدا

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذٖینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ كُفْرًا وَاَحَلُّوا قَوْمَهُمْ داٰرَ الْبَواٰرِ28

آيا نديدی كسانی را كه نعمت خدا را به كفران تبديل كردند و جمعيت خود را به دار البوار (نيستی و نابودی) كشاندند.

1_ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً»، قَالَ: نَزَلَتْ فِي الْأَفْجَرَيْنِ مِنْ قُرَيْشٍ، بَنِي أُمَيَّةَ وَ بَنِي الْمُغِيرَةِ، فَأَمَّا بَنُو الْمُغِيرَةِ فَقَطَعَ اللَّهُ دَابِرَهُمْ يَوْمَ بَدْرٍ، وَ أَمَّا بَنُو أُمَيَّةَ فَمُتِّعُوا إِلَى حِينٍ، ثُمَّ قَالَ: نَحْنُ، وَ اللَّهِ! نِعْمَةُ اللَّهِ الَّتِي أَنْعَمَ اللَّهُ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ، وَ بِنَا يَفُوزُ مَنْ فَازَ.⁽¹⁾

از عثمان بن عیسی نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً»، پرسیدم، حضرت فرمودند: این آیه در بارۀ دو گروه تبهکار قریش، بنی‌امیّه و بنی‌مغیره است؛ امّا بنی‌مغیره در جنگ بدر کارشان ساخته شد(همه هلاک شدند) ولی بنی‌امیّه مدّتی خواهند بود، سپس فرمودند: به خدا قسم! ما نعمت خدا هستیم که بر بندگان ارزانی داشته، هر کس رستگار گردیده، به وسیلۀ ما رستگار شده است.

2_ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام : مَا بَالُ أَقْوَامٍ غَيَّرُوا سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله وَ عَدَلُوا عَنْ وَصِيِّهِ، لَا يَتَخَوَّفُونَ أَنْ يَنْزِلَ بِهِمُ الْعَذَابُ؟ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَالْبَوارِ جَهَنَّمَ»، ثُمَّ قَالَ: نَحْنُ النِّعْمَةُ الَّتِي أَنْعَمَ اللَّهُ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ، وَ بِنَا يَفُوزُ مَنْ فَازَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.⁽¹⁾

از اصبغ بن نباته نقل است که گفت: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: چه شده است مردمى را كه سنّت رسول خدا صلی الله علیه و اله را تغییر دادند و از وصىّ او روی گردان شدند؟ آیا نمی‌ترسند كه عذاب بر آن‌ها فرود آید؟! سپس اين آيه را تلاوت فرمودند: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ جَهَنَّمَ»، (مگر آنان را نديدى كه نعمت خدا را به ناسپاسى تغيير دادند و قوم خويش را به دوزخ كه سراى هلاكت است، در آوردند)، سپس فرمودند: ما همان نعمتی هستيم كه خدای متعال به بندگانش عطا فرموده و هر که در روز قيامت رستگار شود، بوسيلۀ ما می‌باشد.

3_ فِي المناقب لابن شهرآشوب: الصَّادِقُ وَ الْبَاقِرُ علیهما السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً»، نِعْمَةُ اللَّهِ رَسُولُهُ، إِذْ يُخْبِرُ أُمَّتَهُ بِمَنْ يُرْشِدُهُمْ مِنَ

الْأَئِمَّةِ، فَأَحَلُّوهُمْ دارَ الْبَوارِ، ذَلِكَ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و اله : لَا تَرْجِعُنَّ بَعْدِي كُفَّاراً يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ.⁽¹⁾

در کتاب مناقب ابن شهرآشوب آمده: امام صادق علیه السلام و امام باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً»، فرمودند: نعمت خدا، رسول خدا صلی الله علیه و اله می‌باشند، زیرا امّت خود را متوجّه ائمّه علیهم السلام می‌کنند، که سبب ارشاد آن‌ها می‌شوند، پس مقصود از کسانی که خود را به سرای هلاکت درآوردند، این معنی فرمایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله است که فرمودند: مبادا پس از من کافر شوید و به جان یکدیگر بیفتید.

شماره: 93

کد آیه: 14/44 اسم آیه: تأخیر

وَاَنْذِرِ النّاٰسَ یَوْمَ یَاْتٖیهِمُ الْعَذاٰبُ فَیَقُولُ الَّذٖینَ ظَلَمُوا رَبَّناٰ اَخِّرْناٰ اِلٰى اَجَلٍ قَرٖیبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ٭ۗ اَوَلَمْ تَكُونُوا اَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ ماٰ لَكُمْ مِنْ زَواٰلٍ44

و مردم را از روزى كه عذاب الهى به سراغشان مى‌آيد، بترسان! آن روز كه ظالمان مى‌گويند: پروردگارا! مدّت كوتاهى ما را مهلت ده، تا دعوت تو را بپذيريم و از پيامبران پيروى كنيم! مگر قبلًا سوگند ياد نكرده بوديد كه زوال و فنايى براى شما نيست؟!

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: وَ اللَّهِ! الَّذِي صَنَعَهُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام كَانَ خَيْراً لِهَذِهِ الْأُمَّةِ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ، وَ اللَّهِ! لَفِيهِ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: «أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ»⁽¹⁾، إِنَّمَا هِيَ طَاعَةُ الْإِمَامِ فَطَلَبُوا الْقِتَالَ، «فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ»⁽²⁾، مَعَ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، «قالُوا رَبَّنا لِمَ كَتَبْتَ

عَلَيْنَا الْقِتالَ لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ»⁽¹⁾، «... نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ»، أَرَادُوا تَأْخِيرَ ذَلِكَ إِلَى الْقَائِمِ علیه السلام .⁽²⁾

از محمّد بن مسلم نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: به خدا قسم! آن عملى كه حسن بن علی علیهما السلام براى اين امّت انجام دادند، از آنچه كه آفتاب بر آن مى‌تابد بهتر بود، به خدا قسم! اين آيه كهمی‌فرمايد: «آيا نديدى آن افرادى را كه به آنان گفته شد: دست نگه داريد، نماز را بر پا و زكات را پرداخت نمائيد»، اين آيه در بارۀ اطاعت كردن از امام است، ولى ايشان طالب قتال شدند، ولی هنگامى كه جنگيدن بر آنان واجب شد، كه در ركاب امام حسين علیه السلام با دشمنان بجنگند، گفتند: «پروردگارا! چرا جنگيدن را بر ما واجب كردى، كاش این کار را برای ما تا زمانی نزديک به تأخير مى‌انداختى، تا دعوت تو را اجابت و از پيامبران متابعت مى‌نموديم»، که منظور آنان از تأخير، تا زمان حضرت قائم علیه السلام بود.

تذکّر: البته می‌توانید در این زمینه، به کد: 4/77 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 94

کد آیه: 14/45 اسم آیه: خانه‌های حضرت مهدی علیه السلام

وَسَكَنْتُمْ فٖی مَساٰكِنِ الَّذٖینَ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ وَتَبَیَّنَ لَكُمْ كَیْفَ فَعَلْناٰ بِهِمْ وَضَرَبْناٰ لَكُمُ الْاَمْثاٰلَ45

(آرى شما بوديد كه) در منازل (و كاخهاى) كسانى كه به خويشتن ستم كردند، ساكن شديد و براى شما آشكار شد چگونه با آنان رفتار كرديم و براى شما، مثَلها زديم!

عَنْ سَعْدِ بْنِ عُمَر، عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِمَّنْ حَضَرَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، وَ رَجُلٍ يَقُولُ: قَدْ ثَبَتَ دَارُ صَالِحٍ وَ دَارُ عِيسَى بْنِ عَلِيٍّ وَ ذَكَرَ دُورَ الْعَبَّاسِيِّينَ، فَقَالَ رَجُلٌ: أَرَانَاهَا اللَّهُ خَرَاباً أَوْ خَرَّبَهَا بِأَيْدِينَا؛ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : لَا تَقُلْ هَكَذَا! بَلْ يَكُونُ مَسَاكِنَ الْقَائِمِ وَ أَصْحَابِهِ، أَمَا سَمِعْتَ اللَّهَ يَقُولُ: «وَ سَكَنْتُمْ فِي مَساكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ».⁽¹⁾

از سعد بن عمر، از چند نفر از کسانی که در محضر حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شرفیاب بوده‌اند، نقل است که: مردی در آن مجلس می‌گفت: خانۀ صالح و خانۀ عیسی بن علی ثابت مانده، و از خانه‌های عبّاسیان یاد کرد، پس مرد دیگری گفت: خداوند آن خانه‌ها را در حال خرابی به ما نشان دهد، یا آن‌ها را به دست ما خراب کند؛

پس امام صادق علیه السلام به او فرمودند: اینچنین سخن مگوی! چرا که این منازل، خانه‌های حضرت قائم علیه السلام و اصحاب او خواهند شد، آیا نشنیده‌ای که خدای متعال می‌فرماید: «وَ سَكَنْتُمْ فِي مَساكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ»، (و در منازل و مساکن ستمگران ( قبل از خودتان) مسکن گرفتید).

شماره: 95

کد آیه: 14/46 اسم آیه: مکر و حیلۀ دشمنان حضرت علیه السلام

وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللّٰهِ مَكْرُهُمْ وَاِنْ كاٰنَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِباٰلُ46

آن‌ها نهايت مكر خود را به كار زدند، و همۀ مكرها (و توطئه‌هایشان) نزد خدا آشكار است، هر چند كوه‌ها با مكرشان از جا بركنده شود!

عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، يَقُولُ: «وَ إِنْ كٰانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبٰالُ»، وَ إِنْ كَانَ مَكْرُ بَنِي الْعَبَّاسِ بِالْقَائِمِ لِتَزُولَ مِنْهُ قُلُوبُ الرِّجَالِ.⁽¹⁾

از جمیل بن درّاج نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که در بارۀ این آیه: «وَ إِنْ كٰانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبٰالُ»، (هرچند که با مکر خود کوه‌ها را از جای برکنند)، می‌فرمودند: یعنی هر چند که مکر و کید بنی‌العباس نسبت به حضرت قائم علیه السلام به گونه‌ای باشد که دل‌های مردان سست شده و از جای کنده شود.

سورۀ مبارکۀ حجر(15)

اشاره

شماره: 96

کد آیه: 15/17 اسم آیه: سنگسار کردن شیطان

وَحَفِظْناٰهاٰ مِنْ كُلِّ شَیْطاٰنٍ رَجٖیمٍ17

و آن را از هر شيطان رانده‌شده‌اى حفظ كرديم.

عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيَّ علیهما السلام ، يَقُولُ: مَعْنَى الرَّجِيمِ، أَنَّهُ مَرْجُومٌ بِاللَّعْنِ، مَطْرُودٌ مِنْ مَوَاضِعِ الْخَيْرِ، لَا يَذْكُرُهُ مُؤْمِنٌ إِلَّا لَعَنَهُ، وَ إِنَّ فِي عِلْمِ اللَّهِ السَّابِقِ أَنَّهُ إِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ علیه السلام ، لَا يَبْقَى مُؤْمِنٌ فِي زَمَانِهِ إِلَّا رَجَمَهُ بِالْحِجَارَةِ، كَمَا كَانَ قَبْلَ ذَلِكَ مَرْجُوماً بِاللَّعْنِ.⁽¹⁾

از جناب عبد العظيم بن عبداللَّه حسنى علیه السلام نقل است که گفت: از حضرت ابا الحسن، امام هادی علیه السلام شنيدم كه مى‌فرمودند: مفهوم رجيم آن است كه شيطان با لعن از درگاه خدا رانده شده، و از هر جاى خير و نيكى دور شده، هیچ مؤمنی او را ياد نمی‌كند، مگر اینکه بر او لعنت می‌فرستد و به راستى در علم اولیّۀ خداوند گذشته است که، وقتى حضرت قائم علیه السلام قيام نمايد، هيچ مؤمنی نمى‌ماند مگر آن كه در آن

زمان همان‌طور که قبلاً او را لعن و نفرين می‌کرده، سنگ بر او مى‌زند و او را از خود دور مى‌سازد.

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُد: 3/36 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 97

کد آیه: 38_15/36 اسم آیه: پایان مهلت شیطان و پایان تقیّه

قاٰلَ رَبِّ فَاَنْظِرْنٖی اِلٰى یَوْمِ یُبْعَثُونَ36 قاٰلَ فَاِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرٖینَ37 اِلٰى یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ38

گفت: پروردگارا! مرا تا روز رستاخيز مهلت ده(36) فرمود: تو از مهلت يافتگانى،(37) (امّا نه تا روز رستاخيز، بلكه) تا روز وقت معيّنى.

1_ عَنْ وَهْبِ بْنِ جُمَيْعٍ، مَوْلَى إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ إِبْلِيسَ: «رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ»، «قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ»، «إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ»، قَالَ لَهُ وَهْبٌ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! أَيُّ يَوْمٍ هُوَ؟ قَالَ: يَا وَهْبُ! أَ تَحْسَبُ أَنَّهُ يَوْمُ يَبْعَثُ اللَّهُ فِيهِ النَّاسَ؟ إِنَّ اللَّهَ أَنْظَرَهُ إِلَى يَوْمِ يَبْعَثُ فِيهِ قَائِمَنَا، فَإِذَا بَعَثَ اللَّهُ قَائِمَنَا كَانَ فِي مَسْجِدِ الْكُوفَةِ، وَ جَاءَ إِبْلِيسُ حَتَّى يَجْثُوَ بَيْنَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ، فَيَقُولُ: يَا وَيْلَهُ مِنْ هَذَا الْيَوْمِ! فَيَأْخُذُ بِنَاصِيَتِهِ، فَيَضْرِبُ عُنُقَهُ، فَذَلِكَ يَوْمُ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ.⁽¹⁾

از وهب بن جميع که غلام اسحاق بن عمار است نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن شیطان: «رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ»،

«قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ»، «إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ»، (پروردگارا! مهلتم ده تا روزى كه مبعوث شوند، فرمود: تو مهلت دارى تا روز وقت معلوم) پرسیدم، به آن‌حضرت عرض کردم: فدای شما شوم! آن چه روزی است؟

حضرت فرمودند: اى وهب! آیا می‌پندارى كه آن روز، روز رستاخيز مردم است؟ نه، بلکه خدايش مهلت داده تا روزى كه قائم ما ظهور كند، وچون قائم ما ظهور كند و در مسجد كوفه باشد، پس ابليس می‌آيد و برابرش زانو می‌زند و می‌گويد: اى واى بر من از اين روز! پس در آن روز حضرت قائم علیه السلام موى جلوی سر ابلیس را گرفته و گردنش را می‌زند و آن روز، روز وقت معلوم و معیّن است.

2_ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ: قَالَ الرِّضَا علیه السلام : لَا دِينَ لِمَنْ لَا وَرَعَ لَهُ، وَ لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا تَقِيَّةَ لَهُ، وَ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَعْمَلُكُمْ بِالتَّقِيَّةِ، فَقِيلَ لَهُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! إِلَى مَتَى؟ قَالَ: إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ وَ هُوَ يَوْمَ خُرُوجِ قَائِمِنَا، فَمَنْ تَرَكَ التَّقِيَّةَ قَبْلَ خُرُوجِ قَائِمِنَا فَلَيْسَ مِنَّا.(الحدیث)⁽¹⁾

از حسين بن خالد نقل است که گفت: حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند: كسى كه ورع ندارد دين ندارد، و كسى كه تقيّه ندارد ايمان ندارد، و براستی گرامى‌ترين شما نزد خداوند، كسى است كه بيشتر به تقيّه عمل كند، کسی به آن‌حضرت عرض کرد: اى

پسر رسول خدا! تا چه وقتى؟ حضرت فرمودند: تا روز وقت معلوم كه روز خروج قائم ما اهل بيت است، و هر كس پيش از خروج قائم ما، تقيّه را ترک نماید از ما نيست.

توضیح: تذکّر این نکته لازم است که کشته شدن شیطان یا بی‌تأثیر بودن او، با تکلیف انسان‌ها منافاتی ندارد، زیرا انگیزه‌های معصیت، تنها وسوسه‌های شیطان نمی باشد، بلکه وسوسه‌های نفسانی و عوامل درونی و نیز انگیزه‌های بیرونی، از عوامل تحریک انسان به گناه است که همواره وجود دارد و راه معصیت، هم‌چنان باز است. با این تفاوت که انسان‌های آن جامعه، با توجّه به رشد عقلانی فوق‌العاده و تربیت بی‌مانندی که در پرتو حکومت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نصیب آنان می شود، با آگاهی و اختیار، از آلودگی و معصیت دوری کرده، راه اطاعت و بندگی الهی را پیش می گیرند. پس طبیعت انسان‌هایآن دوران، تبدیل نمی‌شود، بلکه درجۀ اعلای علم و آگاهی و ایمان آنان، موجب می‌شود که انجام گناه، به حدّاقل ممکن برسد.

شماره: 98

کد آیه: 15/75 اسم آیه: مُتوسّمین

اِنَّ فٖی ذٰلِكَ لَءاٰیاٰتٍ لِلْمُتَوَسِّمٖینَ75

همانا در آن، نشانه‌هايى است براى هوشياران!

1_ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ مَخْلُوقٍ إِلَّا بَيْنَ عَيْنَيْهِ مَكْتُوبٌ مُؤْمِنٌ أَوْ كَافِرٌ، ذَلِكَ مَحْجُوبٌ عَنْكُمْ وَ لَيْسَ بِمَحْجُوبٍ عَنِ الْأَئِمَّةِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، ثُمَّ لَيْسَ يَدْخُلُ عَلَيْهِمْ أَحَدٌ إِلَّا عَرَفُوهُ مُؤْمِنٌ أَوْ كَافِرٌ، ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ»، فَهُمُ الْمُتَوَسِّمُون.⁽¹⁾

از ابوبكر حضرمى نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: همانا هیچ انسانى خلق نشده مگر اینکه بین دو چشمش(در پيشانيش) نوشته شده که مؤمن است يا كافر، اين مطلب از ديدگان شما پنهان است، ولى ائمّه از آل محمّد علیهم السلام آن را مى‌بينند، لذا هر كس بر آن‌ها وارد شود تشخیص می‌دهند مؤمن است يا كافر، سپس اين آيه را خواندند: «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ»، بنا بر این، ائمّه علیهم السلام متوسّمين هستند.

2_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ، قَالَ: حَجَجْتُ مَعَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فَإِنِّي مَعَهُ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ إِذْ صَعِدَ عَلَى جَبَلٍ، فَنَظَرَ إِلَى النَّاسِ، فَقَالَ: مَا أَكْثَرَ الضَّجِيجَ! فَقَالَ لَهُ دَاوُدُ بْنُ كَثِيرٍ الرَّقِّيُّ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! هَلْ يَسْتَجِيبُ اللَّهُ دُعَاءَ الْجَمْعِ الَّذِي أَرَى؟

فَقَالَ: وَيْحَكَ! يَا أَبَا سُلَيْمَانَ! إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ، إِنَّ الْجَاحِدَ لِوَلَايَةِ عَلِيٍّ علیه السلام كَعَابِدِ وَثَنٍ، فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! هَلْ تَعْرِفُونَ مُحِبِّيكُمْ مِنْ مُبْغِضِيكُمْ؟فَقَالَ: وَيْحَكَ! يَا أَبَا سُلَيْمَانَ! إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ يُولَدُ إِلَّا كُتِبَ بَيْنَ عَيْنَيْهِ مُؤْمِنٌ أَوْ كَافِرٌ، وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَدْخُلُ إِلَيْنَا يَتَوَلَّانَا وَ يَتَبَرَّأُ مِنْ عَدُوِّنَا، فَنَرَى مَكْتُوباً بَيْنَ عَيْنَيْهِ مُؤْمِنٌ.

قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ»، فَنَحْنُ نَعْرِفُ عَدُوَّنَا مِنْ وَلِيِّنَا.⁽¹⁾

از عبد الرحمن بن كثير نقل است که گفت: در خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به حج مشرّف شدم، در مسیری که می‌رفتیم ناگهان حضرت بر فراز كوهی رفتند و جمعیّت را نگاه كرده، فرمودند: چقدر داد و فريادکن زياد است! در این بین داود بن کثیر رقّى به ایشان عرض كرد: ای پسر رسول خدا! آيا خدای متعال دعاى اين جمعيّت كه می‌بينم را مستجاب خواهد کرد؟

حضرت فرمودند: واى بر تو! ای ابا سليمان! خداوند نمى‌آمرزد كسى را كه شريک برايش قرار دهد، همانا منكر ولايت حضرت علی علیه السلام مانند بت‌پرست است، پس عرض کردم: فدايتان شوم! آیا شما دوستان خود را از دشمنانتان تشخیص می‌دهيد؟

حضرت فرمودند: واى بر تو! ای ابا سليمان! هیچ بنده‌اى متولّد نمی‌شود مگر اینکه بر پيشانیش نوشته شده که مؤمن است يا كافر، همانا هر کس بر ما وارد شود و در زمرۀ

دوستان ما باشد و از دشمنان ما تبرّی و بیزاری جوید، می‌بینیم که در پيشانى او نوشته شده است: مؤمن، چنانکه خداوند عزوجل می‌فرمايد: «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ»، آری، ما هستیم که دوستانمان را از دشمنانمان تشخيص می‌دهيم.

3_ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَجْلَانَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: إِذَا قَامَ قَائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، حَكَمَ بَيْنَ النَّاسِ بِحُكْمِ دَاوُدَ علیه السلام ، لَا يَحْتَاجُ إِلَى بَيِّنَةٍ، يُلْهِمُهُ اللَّهُ تَعَالَى، فَيَحْكُمُ بِعِلْمِهِ، وَ يُخْبِرُ كُلَّ قَوْمٍ بِمَا اسْتَبْطَنُوهُ، وَ يَعْرِفُ وَلِيَّهُ مِنْ عَدُوِّهِبِالتَّوَسُّمِ، قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى: «إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ»، «وَ إِنَّها لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ».⁽¹⁾

از عبدالله بن عجلان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: وقتی قائم آل محمّد علیهم السلام قیام کند، مانند حکم کردن داود علیه السلام بین مردم حکم می‌کند و به دلیل و بیّنه احتیاج ندارد، خدای متعال به او الهام می‌کند و او به علم خویش حکم می‌نماید و به هر قومی استنباطشان را خبر می‌دهد و دوستش را از دشمنش با هوشیاری می‌شناسد، خدای سبحان می‌فرماید: «إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ»، «وَ إِنَّها لَبِسَبِیلٍ مُقِیمٍ».

شماره: 99

کد آیه: 15/87 اسم آیه: سبع مثانی و حضرت مهدی علیه السلام

وَلَقَدْ ءاٰتَیْناٰكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثاٰنٖی وَالْقُرْءاٰنَ الْعَظٖیمَ87

ای محمّد صلی الله علیه و اله ! به تحقیق ما هفت آيه‌اى را كه دو مرتبه نازل شده و قرآن عظيم را به تو عطا كرديم.

1_ عَنْ يُونُس بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، رَفَعَهُ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ»، قَالَ: إِنَّ ظَاهِرَهَا الْحَمْدُ وَ بَاطِنَهَا وُلْدُ الْوَلَدِ، وَ السَّابِعُ مِنْهَا الْقَائِمُ علیه السلام .⁽¹⁾

از یونس بن عبد الرحمن مرفوعاً نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: ظاهر آن سورۀ حمد است و باطن آن فرزندِ فرزند، و هفتمین آن‌ها حضرت قائم علیه السلام است.

2_ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَة، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: «وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ»، قَالَ: سَبْعَةَ أَئِمَّةٍ وَ الْقَائِمَ علیه السلام .⁽¹⁾از قاسم بن عروه نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ»، فرمودند: مقصود، هفت امام و حضرت قائم علیه السلام می‌باشد.

3_ عَنْ سَوْرَةَ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: نَحْنُ الْمَثَانِي الَّتِي أَعْطَاهَا اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّنَا، وَ نَحْنُ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِي نَتَقَلَّبُ فِي الْأَرْضِ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ، مَنْ عَرَفَنَا فَإِمَامُهُ الْيَقِينُ، وَ مَنْ جَهِلَنَا فَإِمَامُهُ السَّعِير.⁽²⁾

از سورة بن كُليب نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: ما همان مثانى هستيم كه خدای متعال به پيامبرمان عطا نموده، و ما وجه اللَّه هستيم كه روى زمين بين شما زندگی می‌كنيم، پس هر كه ما را بشناسد پیش رویش (هنگام مرگ) یقین است، و هر كه نسبت به حق ما جاهل باشد، آتش سوزان در پیش خواهد داشت.

سورۀ مبارکۀ نحل(16)

اشاره

شماره: 100

کد آیه: 16/1 اسم آیه: امر خدای سبحان

اَتٰى اَمْرُ اللّٰهِ فَلاٰ تَسْتَعْجِلُوهُ٭ۚ سُبْحاٰنَهُۥ وَتَعاٰلٰى عَمّاٰ یُشْرِكُونَ1

فرمان خدا به زودى فرا مى‌رسد، پس براى آن عجله نكنيد! منزّه و برتر است خداوند از آنچه همتاى او قرار مى‌دهند!

1_ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : أَوَّلُ مَنْ يُبَايِعُ الْقَائِمَ علیه السلام جَبْرَئِيلُ، يَنْزِلُ فِي صُورَةِ طَيْرٍ أَبْيَضَ فَيُبَايِعُهُ، ثُمَّ يَضَعُ رِجْلًا عَلَى بَيْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ وَ رِجْلًا عَلَى بَيْتِ الْمقدّس، ثُمَّ يُنَادِي بِصَوْتٍ طَلِقٍ تَسْمَعُهُ الْخَلَائِقُ: «أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ».⁽¹⁾

از ابان بن تغلب نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: اوّلین كسى كه با حضرت قائم علیه السلام بيعت می‌كند، جبرئيل علیه السلام است، كه به شکل پرندۀ سفيدى از آسمان فرود مى‌آيد و با آن‌حضرت بيعت می‌كند، آنگاه يک پاى خود را روى خانۀ خدا در مكه می‌گذارد و پاى ديگر را در بيت‌المقدّس، سپس با صداى رسا و فصيح، به طورى كه تمام مردم روى زمين بشنوند، مى‌گويد: «أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ».

2_ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ»، قَالَ: هُوَ أَمْرُنَا،⁽¹⁾أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ لَا تَسْتَعْجِلَ بِهِ، حَتَّى يُؤَيِّدَهُ اللَّهُ بِثَلَاثَةِ أَجْنَادٍ: الْمَلَائِكَةِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الرُّعْبِ، وَخُرُوجُهُ علیه السلام كَخُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: «كَما أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِ»⁽²⁾.⁽³⁾

از عبد الرّحمن بن كثير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این فرمايش خداى متعال: «أَتى أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ»، (فرمان خدا به زودى فرا مى‌رسد پس در مورد آن عجله نكنيد)، فرمودند: آن، امر ما است، (یعنی قیام قائم ما اهل بیت علیهم السلام )، كه خداى عزوجل امر فرموده در مورد آن شتاب نکنید، تا اينكه خداوند او را با سه لشكر، یاری نماید، كه عبارتند از: فرشتگان و مؤمنان و هراس، و خروج آن‌حضرت همانند خروج رسول اللَّه صلی الله علیه و اله خواهد بود، آنجا كه خدای متعال می‌فرمايد: «كَما أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ».(ظاهراً اشاره به هجرت پیامبر صلی الله علیه و اله از مکه به مدینه دارد)

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کد: 10/24 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 101

کد آیه: 16/45 اسم آیه: خسف بیداء

اَفَاَمِنَ الَّذٖینَ مَكَرُوا السَّیِّئاٰتِ اَنْ یَخْسِفَ اللّٰهُ بِهِمُ الْاَرْضَ اَوْ یَاْتِیَهُمُ الْعَذاٰبُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَشْعُرُونَ45

آيا توطئه‌گران از اين ايمن گشتند كه ممكن است خدا آن‌ها را در زمين فروبرد، و يا مجازات (الهى)، از آن‌جا كه انتظارش را ندارند، به سراغشان آيد؟!

فِي تفسير العياشي، عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، يَقُولُ: الْزَمِ الْأَرْضَ لَا تُحَرِّكَنَّ يَدَكَ وَ لَا رِجْلَكَ أَبَداً، حَتَّى تَرَى عَلَامَاتٍ أَذْكُرُهَا لَكَ فِي سَنَةٍ و... إلی أن قَالَ:

فَإِنَّ عَهْدَ نَبِيِّ اللَّهِ صلی الله علیه و اله صَارَ عِنْدَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام ، ثُمَّ صَارَ عِنْدَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، «وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ»⁽¹⁾، فَالْزَمْ هَؤُلَاءِ أَبَداً، وَ إِيَّاكَ وَ مَنْ ذَكَرْتُ لَكَ، فَإِذَا خَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مَعَهُ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَ بِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا وَ مَعَهُ رَايَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله عَامِداً إِلَى الْمَدِينَةِ، حَتَّى يَمُرَّ بِالْبَيْدَاءِ، حَتَّى يَقُولَ هَذَا مَكَانُ الْقَوْمِ الَّذِينَ يُخْسَفُ بِهِمْ وَ هِيَ الْآيَةُ الَّتِي قَالَ

اللَّهُ: «أَ فَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ»، «أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ».(الحدیث)⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده، از جابر جعفى نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: در جای خود بنشین و حرکتی از خود نشان مده، تا علائمی که در سال طاق روی می‌دهد و من اکنون برای تو ذکر می‌کنم را ببینی... تا آنجا که فرمودند:پس همانا عهدنامۀ پیامبر صلی الله علیه و اله به حضرت علی بن الحسین علیهما السلام رسید و بعد از او به محمّد بن علی علیهما السلام (خود حضرت) رسید و بعد هم، خدای متعال هر چه بخواهد انجام می‌دهد، پس همیشه با اینان باش و از آنان که برای تو ذکر کردم جدّاً بپرهیز، مگر هنگامی که مردی از خاندان پیامبر صلی الله علیه و اله قیام کند که سیصد و سیزده نفر مرد با اوست و پرچم رسول خدا صلی الله علیه و اله را به همراه دارد، پس هنگامی که به قصد رفتن به مدینه از بیابان «بیداء» عبور می‌کند، می‌گوید: اینجا جای کسانی است که زمین آن‌ها را فرو می‌برد، چنان که خدای متعال فرموده: «أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ یَأْتِیَهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَیْثُ لا یَشْعُرُونَ»، «أَوْ یَأْخُذَهُمْ فِی تَقَلُّبِهِمْ فَما هُمْ بِمُعْجِزِینَ»، (آیا کسانی که تدبیرهای بد می‌اندیشند، ایمن شدند از این‌که خدا آنان را در زمین فرو ببرد، یا از جایی که حدس نمی‌زنند عذاب برایشان بیاید؟)

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُد: 4/47 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 102

کد آیه: 16/84 اسم آیه: با امام زمان علیه السلام تا قیامت

وَیَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ اُمَّةٍ شَهٖیدًا ثُمَّ لاٰ یُؤْذَنُ لِلَّذٖینَ كَفَرُوا وَلاٰ هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ84

(به خاطر بياوريد) روزى را كه از هر امّتى گواهى بر آنان برمى‌انگيزيم سپس به آنان كه كفر ورزيدند، اجازه (سخن گفتن) داده نمى‌شود و اجازۀ عذرخواهى و تقاضاى عفو به آنان نمى‌دهند!

1_ فِي كِتابِ المَنَاقِبِ لِابنِ شَهر آشُوب: أَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِيُّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً»، قَالَ: نَحْنُ الشُّهُودُ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ.⁽¹⁾در کتاب شریف مناقب ابن شهرآشوب آمده، از ابو حمزۀ ثمالی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً»، فرمودند: ما، شاهدان بر این امّت هستیم.

2_ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام : لِكُلِّ زَمَانٍ وَ أُمَّةٍ إِمَامٌ، تُبْعَثُ كُلُّ أُمَّةٍ مَعَ إِمَامِهَا.⁽²⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: هر زمان و امّتی امامی دارد، و هر امّتی با امامش مبعوث می‌گردد.

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُدهای: 2/143 و 4/41 نیز مراجعه فرمائید.

سورۀ مبارکۀ اسراء(17)

اشاره

شماره: 103

کد آیه: 17/5 اسم آیه: قیام یاران حضرت مهدی علیه السلام

فَاِذاٰ جاٰءَ وَعْدُ اُولٰىهُماٰ بَعَثْناٰ عَلَیْكُمْ عِباٰدًا لَناٰ اُولٖی بَاْسٍ شَدٖیدٍ فَجاٰسُوا خِلاٰلَ الدِّیاٰرِ٭ۚ وَكاٰنَ وَعْدًا مَفْعُولًا5

پس هنگامی كه نخستين وعده فرا رسد مردانی جنگجو و نیرومند خو را بر شما می‌فرستيم، پس خانه‌ها را جستجو می‌كنند، و اين وعده‌ای است قطعی.

1_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْبَطَلِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ»، قَالَ: قَتْلُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام وَ طَعْنُ الْحَسَنِ علیه السلام ، «وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيراً»، قَالَ: قَتْلُ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما»، فَإِذَا جَاءَ نَصْرُ دَمِ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، «بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّيارِ»، قَوْمٌ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ قَبْلَ خُرُوجِ الْقَائِمِ علیه السلام ، فَلَا يَدَعُونَ وَتْراً لآِلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، إِلَّا قَتَلُوهُ، «وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولًا»، خُرُوجُ الْقَائِمِ علیه السلام .(الحدیث)⁽¹⁾

از عبدالله بن قاسم نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «وَ قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ»، فرمودند: منظور از این دو بار، کشتن حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام و نیزه زدن به حضرت امام حسن علیه السلام است، «وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوّاً کَبیراً»، (و قطعاً به سرکشی بسیار بزرگی برخواهید خاست)، و مقصود از این سرکشی، کشتن حضرت امام حسین علیه السلام می‌باشد، «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما»،(پس آنگاه که وعدۀ نخستین آن‌دو فرا رسد) فرمودند: منظور فرا رسیدن زمان انتقام و یاری خون امام حسین علیه السلام می‌باشد، «بَعَثْنا عَلَیْکُمْ عِباداً لَنا أُولی بَأْسٍ شَدیدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّیارِ»، (بندگانی از خود را که سخت نیرومندند، بر شما می‌گماریم تا میان خانه‌ها به جستجو درآیند) فرمودند: منظور قومی هستند که خدا قبل از قیام حضرت قائم علیه السلام برمی‌انگیزد و آنان هیچ دشمنی از آل محمّد را رها نمی‌کنند، مگر اینکه او را می‌کشند، «وَ کانَ وَعْداً مَفْعُولاً»، (و این تهدید تحقّق یافتنی است) فرمودند: منظور قیام حضرت قائم علیه السلام است.

2_ في تفسير العياشي، عَنْ حُمْرَانَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: كَانَ يَقْرَأُ: «بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ»، ثُمَّ قَالَ: وَ هُوَ الْقَائِمُ وَ أَصْحَابُهُ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده، از حمران نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام این آیه را می‌خواندند: «بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ»، سپس فرمودند: منظور، حضرت قائم علیه السلام و یاران او هستند، که مردانی جنگجو و نیرومند می‌باشند.

توضیح: البته خالی از لطف نیست که در اینجا به حدیث امام صادق علیه السلام در فضیلت قرائت این سورۀ مبارکه در شب جمعه، اشاره‌ای نماییم:

عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام ، أَنَّهُ قَالَ: مَنْ قَرَأَ سُورَةَ بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي كُلِّ لَيْلَةِ الْجُمُعَةِ، لَمْ يَمُتْ حَتَّى يُدْرِكَ الْقَائِمَ علیه السلام ، فَيَكُونَ مِنْ أَصْحَابِهِ.⁽¹⁾

حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: کسى که سورۀ بنى‌اسرائیل (إسراء) را در هر شب جمعه بخواند، از دنیا نخواهد رفت تا اینکه حضرت قائم علیه السلام را درک کند و از یاران ایشان خواهد شد.

شماره: 104

کد آیه: 17/33 اسم آیه: منصور

... وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْناٰ لِوَلِیِّهٖ سُلْطاٰنًا فَلاٰ یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ٭ۖ اِنَّهُۥ كاٰنَ مَنْصُورًا33

و آن كس كه مظلوم كشته شده، براى وليّش سلطه (و حق قصاص) قرار داديم، امّا در قتل اسراف نكند، چرا كه او مورد حمايت است.

1_ في تفسير فرات بن إبراهيم، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِيّ، مُعَنْعَناً، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً»، قَالَ: الْحُسَيْنُ، «فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، قَالَ: سَمَّى اللَّهُ الْمَهْدِيَّ الْمَنْصُورَ كَمَا سَمَّى أَحْمَدَ وَ مُحَمَّداً مَحْمُوداً وَ كَمَا سَمَّى عِيسَى الْمَسِيحَ علیهم السلام .⁽¹⁾

در تفسیر فرات بن ابراهيم كوفى آمده، از جعفر بن محمد فزاری معنعناً، نقل است از امام محمّد باقر علیه السلام كه آن‌حضرت در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً» فرمودند: او، حسين بن على علیهما السلام است، و در تفسیر: «فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، (پس او نباید در قتل زیاده‌روی کند، زیرا او یاری شده است)، فرمودند: خداوند، مهدی را منصور نامیده، چنان‌که احمد و محمّد را محمود نامید و همانطور که عیسی را مسیح نامید.

2_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ رَجُلٍ، قَالَ: سَأَلْتُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، قَالَ: ذَلِكَ قَائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ يَخْرُجُ فَيَقْتُلُ بِدَمِ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، فَلَوْ قَتَلَ أَهْلَ الْأَرْضِ لَمْ يَكُنْ مُسْرِفاً، وَ قَوْلُهُ: «فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ»، لَمْ يَكُنْ لِيَصْنَعَشَيْئاً يَكُونُ سَرَفاً، ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : يَقْتُلُ، وَ اللَّهِ! ذَرَارِيَّ قَتَلَةِ الْحُسَيْنِ علیه السلام بِفَعَالِ آبَائِهَا.⁽¹⁾

از محمّد بن سنان از مردى نقل است كه گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، پرسيدم، حضرت فرمودند: مقصود از «ولىّ» قائم آل محمّد عجل الله تعالی فرجه الشریف است كه قیام می‌کند، پس گروهی را به خون‌خواهى حضرت امام حسین علیه السلام ، می‌كشد به طورى كه اگر اهل زمين را بكشد، اسراف نكرده است، و در بارۀ ادامۀ آیه: «فلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ»، فرمودند: حضرت قائم علیه السلام اقدام به عملی نمی‌کند كه اسراف باشد؛ سپس امام صادق علیه السلام فرمودند: به خدا قسم! حضرت قائم علیه السلام بازماندگان قاتلان امام حسین علیه السلام را به خاطر عمل پدران‌شان، خواهد کشت.

3_ عَنْ سَلَّامِ بْنِ الْمُسْتَنِيرِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، قَالَ: هُوَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام ، قُتِلَ مَظْلُوماً وَ نَحْنُ أَوْلِيَاؤُهُ، وَ الْقَائِمُ مِنَّا إِذَا قَامَ طَلَبَ بِثَأْرِ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، فَيَقْتُلُ حَتَّى يُقَالَ: قَدْ أَسْرَفَ فِي الْقَتْلِ، وَ قَالَ: الْمَقْتُولُ الْحُسَيْنُ علیه السلام وَ وَلِيُّهُ الْقَائِمُ علیه السلام وَ الْإِسْرَافُ فِي الْقَتْلِ

أَنْ يَقْتُلَ غَيْرَ قَاتِلِهِ، «إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، فَإِنَّهُ لَا يَذْهَبُ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى يُنْتَصَرَ بِرَجُلٍ مِنْ آلِ رَسُولِ اللَّهِ علیهم السلام ، يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْما.⁽¹⁾

از سلّام بن مستنیر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، فرمودند: او، حسین بن علی علیهما السلام است، زيرا که آن بزرگوار مظلومانه کشته شد و ما امامان خونخواهآن‌حضرت هستيم و هنگامى كه قائم ما قيام كند، خون امام حسين علیه السلام را طلب خواهد كرد، پس او به قدرى از قتلۀ امام حسين علیه السلام را می‌كشد كه خواهند گفت: در قتل اسراف کرد، و حضرت فرمودند: منظور از مقتول، امام حسين علیه السلام است و ولیّ او، حضرت قائم علیه السلام ، و منظور از اسراف در قتل، كشتن کسی غير از قاتل می‌باشد، «إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً»، و منظور از يارى شدن اين است كه دنيا به پایان نمی‌رسد تا اينكه مردى از خاندان رسول خدا صلی الله علیه و اله ، او را يارى می‌کند، زمين را پر از عدل و داد می‌كند، همان‌طور كه پر از ظلم و ستم شده باشد.

4_ عَنْ حُمْرَانَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، ... قَالَ: نَحْنُ، وَ اللَّهِ! أَصْحَابُ الْأَمْرِ، وَ فِينَا الْقَائِمُ، وَ مِنَّا السَّفَّاحُ وَ الْمَنْصُورُ، وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ: «وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً»، نَحْنُ أَوْلِيَاءُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام وَ عَلَى دِينِهِ.⁽²⁾

از حمران نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: به خدا قسم! ما، صاحبان این امر هستیم، و حضرت قائم علیه السلام در بین ما است، و سَفّاح و منصور از ما می‌باشد، و همانا خدای متعال فرموده: «وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا»، (و هر کس مظلوم کشته شود، به سرپرست او قدرتی داده‌ایم)، ما، اولیاء و ولیّ دم حسین بن علی علیهما السلام هستیم، و بر دین او می‌باشیم.

شماره: 105

کد آیه: 17/71 اسم آیه: پشت سر امام زمان علیه السلام

یَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ اُناٰسٍ بِاِماٰمِهِمْ٭ۖ فَمَنْ اُوتِیَ كِتاٰبَهُۥ بِیَمٖینِهٖ فَاُولٰئِكَ یَقْرَءُونَ كِتاٰبَهُمْ وَلاٰ یُظْلَمُونَ فَتٖیلًا71

(به ياد آوريد) روزى را كه هر گروهى را با پيشوايشان مى‌خوانيم! كسانى كه نامۀ عملشان به دست راستشان داده شود، آن را (با شادى و سرور) مى‌خوانند و به قدر رشتۀ شكاف هستۀ خرمايى به آنان ستم نمى‌شود!

1_ عَنِ الرِّضَا علیه السلام ، عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، قَالَ: يُدْعَى كُلُّ قَوْمٍ بِإِمَامِ زَمَانِهِمْ، وَ كِتَابِ رَبِّهِمْ، وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِمْ.⁽¹⁾

حضرت امام رضا علیه السلام از پدران بزرگوارشان، بیان فرمودند که حضرت رسول خدا صلی الله علیه و اله در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، فرمودند: در روز قيامت هر گروهى به نام امام زمانشان، و كتاب پروردگارشان، و سنّت پيامبرشان، فرا خوانده مى‌شوند.

2_ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، فَقَالَ: يَا فُضَيْلُ! اعْرِفْ إِمَامَكَ، فَإِنَّكَ إِذَا عَرَفْتَ إِمَامَكَ لَمْ يَضُرَّكَ تَقَدَّمَ هَذَا الْأَمْرُ أَوْ تَأَخَّرَ، وَ مَنْ عَرَفَ إِمَامَهُ ثُمَّ مَاتَ قَبْلَ أَنْ يَقُومَ صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ، كَانَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ كَانَ قَاعِداً فِي عَسْكَرِهِ،لَا، بَلْ بِمَنْزِلَةِ مَنْ قَعَدَ تَحْتَ لِوَائِهِ، قَالَ: وَ قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ: بِمَنْزِلَةِ مَنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

از فضيل بن يسار نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداى متعال: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، (روزى كه هر دسته از مردم را به امامشان می‌خوانيم)، پرسيدم؟ حضرت فرمودند: اى فضيل! تو امام خود را بشناس، زيرا هر گاه امام خود را شناختى تقدّم يا تأخّر اين امر زيانی به تو نمی‌رساند، و كسى كه امامش را بشناسد، سپس پيش از قيام حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف بميرد، مانند كسى است كه در لشكر آن‌حضرت نشسته است، نه، بلكه مانند كسى است كه زير پرچم آن‌حضرت نشسته باشد.

راوی گفت: و يكى از اصحاب امام صادق علیه السلام این‌گونه بیان کرد که: مانند كسى است كه در ركاب رسول خدا صلی الله علیه و اله شهيد شده باشد.

3_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، قَالَ: إِمَامِهِمُ الَّذِي بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ وَ هُوَ قَائِمُ أَهْلِ زَمَانِهِ.⁽¹⁾

از عبد اللَّه بن سنان نقل است که گفت: به حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم: مقصود آیۀ: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، چیست؟ حضرت فرمودند: مقصود، امامى است كه در ميان آن‌هاست و او قائم اهل زمان خود است.

4_ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، يَقُولُ: اعْرِفِ الْعَلَامَةَ، فَإِذَا عَرَفْتَهُ لَمْ يَضُرَّكَ تَقَدَّمَ هَذَا الْأَمْرُ أَوْ تَأَخَّرَ، إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، فَمَنْ عَرَفَ إِمَامَهُ كَانَ كَمَنْ كَانَ فِي فُسْطَاطِ الْمُنْتَظَرِ علیه السلام .⁽²⁾

از عمر بن ابان نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمودند: علامت (ظهور حضرت قائم علیه السلام ) را بشناس، که اگر آن را بشناسی دیگر برای تو ضرری ندارد که این امر زود واقع شود و یا به تأخیر بیافتد، همانا خداوند عزوجل می‌فرماید: «یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»، پس هر کس امام خود را بشناسد، مانند کسی است که در خیمۀ امام منتظَر علیه السلام باشد.

شماره: 106

کد آیه: 17/81 اسم آیه: نابودی دولت‌های باطل

وَقُلْ جاٰءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْباٰطِلُ٭ۚ اِنَّ الْباٰطِلَ كاٰنَ زَهُوقًا81

و بگو: حق آمد، و باطل نابود شد، يقيناً باطل نابود شدنى است!

1_ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنَ الشُّيُوخِ، أَنَّ حَكِيمَةَ حَدَّثَتْ بِهَذَا الْحَدِيثِ، وَ ذَكَرَتْ أَنَّهُ كَانَ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ، وَ أَنَّ أُمَّهُ نَرْجِسُ، وَ سَاقَتِ الْحَدِيثَ إِلَى قَوْلِهَا: فَإِذَا أَنَا بِحِسِّ سَيِّدِي وَ بِصَوْتِ أَبِي مُحَمَّدٍ علیه السلام ، وَ هُوَ يَقُولُ: يَا عَمَّتِي! هَاتِي ابْنِي إِلَيَّ، فَكَشَفْتُ عَنْ سَيِّدِي، فَإِذَا هُوَ سَاجِدٌ مُتَلَقِّياً الْأَرْضَ بِمَسَاجِدِهِ، وَ عَلَى ذِرَاعِهِ الْأَيْمَنِ مَكْتُوبٌ: «جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً».⁽¹⁾مرحوم شیخ طوسی قدس سره در کتاب «الغیبة» از گروهی از بزرگان نقل نموده که حضرت حکیمه خاتون این حدیث را نقل نموده و گفته است که این قضیّه در شب نیمۀ شعبان رخ داده و همانا مادر آن‌حضرت، نرجس است، تا آنجای حدیث که حکیمه فرمود: پس آنگاه که من تولّد آقای خودم را حس کردم، صدای حضرت امام حسن عسکری علیه السلام را شنیدم که فرمودند: ای عمه جان! پسرم را بیاور، پس هنگامی که روپوش را از روی او برداشتم، دیدم که بر روی مواضع سجده‌اش بر زمین افتاده و خدا را سجده می‌کند و بر

روی دست راستش نوشته شده: «جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً»، (حق آمد و باطل از میان رفت، زیرا باطل رفتنی است).

2_ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، ... وَ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ»، قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام ذَهَبَتْ دَوْلَةُ الْبَاطِلِ.⁽¹⁾

از ابو حمزه نقل است كه گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً»، فرمودند: وقتی حضرت قائم علیه السلام قیام نماید، دولت باطل از بین می‌رود.

سورۀ مبارکۀ کهف(18)

اشاره

شماره: 107

کد آیه: 18/98 اسم آیه: پایان تقیّه

قاٰلَ هٰذاٰ رَحْمَةٌ مِنْ رَبّٖی٭ۖ فَاِذاٰ جاٰءَ وَعْدُ رَبّٖی جَعَلَهُۥ دَكّاٰءَ٭ۖ وَكاٰنَ وَعْدُ رَبّٖی حَقًّا98

گفت اين از رحمت پروردگار من است، امّا هنگامی كه وعدۀ پروردگارم فرا رسد، آن‌را در هم می‌كوبد و وعدۀ پروردگارم حق است.

في تفسير العياشي، عَنِ الْمُفَضَّلِ، قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ علیه السلام عَنْ قَوْلِهِ ... وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ: «فَإِذا جاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ»، قَالَ: رَفَعَ التَّقِيَّةَ عِنْدَ الکَشْفِ (قِيَامِ الْقَائِمِ)، فَيَنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ.⁽¹⁾

در تفسیر عیاشی آمده، از مفضّل نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «فَإِذا جاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: برداشته شدن حکم تقیّه در هنگام ظاهر شدن امر خدای متعال (یعنی قیام حضرت قائم علیه السلام ) است، چرا که او، از دشمنان خداوند انتقام می‌گیرد.

سورۀ مبارکۀ مریم(19)

اشاره

شماره: 108

کد آیه: 19/37 اسم آیه: وقایع قبل از ظهور

فَاخْتَلَفَ الْاَحْزاٰبُ مِنْ بَیْنِهِمْ٭فَوَیْلٌ لِلَّذٖینَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ یَوْمٍ عَظٖیمٍ37

ولى (بعد از او) گروه‌هايى از ميان پيروانش اختلاف كردند، پس واى به حال كافران از مشاهدۀ روز بزرگ (رستاخيز)!

1_ عَنْ دَاوُدَ الدِّجَاجِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، قَالَ: سُئِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى: «فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ»، فَقَالَ: انْتَظِرُوا الْفَرَجَ مِنْ ثَلَاثٍ، فَقِيلَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! وَ مَا هُنَّ؟ فَقَالَ: اخْتِلَافُ أَهْلِ الشَّامِ بَيْنَهُمْ، وَ الرَّايَاتُ السُّودُ مِنْ خُرَاسَانَ، وَ الْفَزْعَةُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ.(الحدیث)⁽¹⁾

از داود دجاجی نقل است که گفت: حضرت اباجعفر، امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ»، سؤال شد، حضرت فرمودند: پس از پدید آمدن سه چیز، منتظر گشایش و فرج باشید، از ایشان سؤال شد: ای امیر مؤمنان! آن‌ها کدامند؟ پس حضرت فرمودند:

اختلافی که در بین اهل شام پدید می‌آید، و آمدن پرچم‌های سیاه از خراسان، و وحشتی در ماه رمضان.

2_ عَنْ جَابِر الْجُعْفِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، يَقُولُ: الْزَمِ الْأَرْضَ لَا تُحَرِّكَنَّ يَدَكَ وَ لَا رِجْلَكَ أَبَداً حَتَّى تَرَى عَلَامَاتٍ أَذْكُرُهَا لَكَ فِي سَنَةٍ، وَ تَرَى مُنَادِياً يُنَادِي بِدِمَشْقَ، وَ خُسِفَ بِقَرْيَةٍ مِنْ قُرَاهَا، وَ يَسْقُطُ طَائِفَةٌ مِنْ مَسْجِدِهَا، فَإِذَا رَأَيْتَ التُّرْكَ جَازُوهَا، فَأَقْبَلَتِ التُّرْكُ حَتَّى نَزَلَتِ الْجَزِيرَةَ، وَ أَقْبَلَتِ الرُّومُ حَتَّىنَزَلَتِ الرَّمْلَةَ، وَ هِيَ سَنَةُ اخْتِلَافٍ فِي كُلِّ أَرْضٍ مِنْ أَرْضِ الْعَرَبِ، وَ إِنَّ أَهْلَ الشَّامِ يَخْتَلِفُونَ عِنْدَ ذَلِكَ عَلَى ثَلَاثِ رَايَاتٍ، الْأَصْهَبِ وَ الْأَبْقَعِ وَ السُّفْيَانِيِّ، مَعَ بَنِي ذَنَبِ الْحِمَارِ مُضَرُ، وَ مَعَ السُّفْيَانِيِّ أَخْوَالُهُ مِنْ كَلْبٍ، فَيَظْهَرُ السُّفْيَانِيُّ وَ مَنْ مَعَهُ عَلَى بَنِي ذَنَبِ الْحِمَارِ، حَتَّى يَقْتُلُوا قَتْلًا لَمْ يَقْتُلْهُ شَيْ‌ءٌ قَطُّ، وَ يَحْضُرُ رَجُلٌ بِدِمَشْقَ فَيُقْتَلُ هُوَ وَ مَنْ مَعَهُ قَتْلًا لَمْ يَقْتُلْهُ شَيْ‌ءٌ قَطُّ، وَ هُوَ مِنْ بَنِي ذَنَبِ الْحِمَارِ، وَ هِيَ الْآيَةُ الَّتِي يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ».(الحدیث)⁽¹⁾

از جابر جعفى نقل است كه گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: در جاى خود بنشين و حركتى از خود نشان مده، تا آنگاه كه علائمى را كه در سال طاق روى می‌دهد و من اكنون براى تو ذكر می‌کنم ببينى و آن علائم این است که كسى از دمشق صدائى می‌زند، و در يكى از دهات آن فرورفتگى پديد مى‌آيد، و قسمتى از مسجد آن فرو می‌ريزد، و می‌بینی كه طايفۀ تُرک از آن‌جا (دمشق) می‌گذرند و در

جزيره (موصل) فرود مى‌آيند، روميان هم در رمله فرود می‌آيند، و آن سالى است كه در تمام سرزمين عرب اختلافات روى می‌دهد، اهل شام بر گرد سه پرچم مختلف جمع می‌شوند، يكى زرد و سفيد و ديگر سرخ و سفيد و سوّمى پرچم سفيانى است، سفيانى با دائی‌هایش كه از قبيلۀ كلب هستند خروج می‌كند و بر قبيلۀ بنى ذنب الحمار، که همان قبيلۀ مضَر هستند حمله مى‌کند و جنگى اتفاق می‌افتد كه تا آن روز چنین جنگى واقع نشده است، سپس مردى از بنى ذنب به دمشق مى‌آيد و با همراهانش طورى كشته مى‌شود كه تا به حال كسى را این‌گونه نكشته‌اند، اين است معنى آيه‌ای که خدای متعال می‌فرماید: «فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ»، (طوائفى از ميان مردم به جان هم مى‌افتند، پس واى بر كفّارى كه آن روز بزرگ در آن جنگ شركت می‌جویند).

شماره: 109

کد آیه: 19/75 اسم آیه: عظمت قیام حضرت مهدی علیه السلام

قُلْ مَنْ كاٰنَ فِی الضَّلاٰلَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمٰنُ مَدًّا٭ۚ حَتّٰى اِذاٰ رَاَوْا ماٰ یُوعَدُونَ اِمَّا الْعَذاٰبَ وَاِمَّا السّاٰعَةَ فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاٰنًا وَاَضْعَفُ جُنْدًا75

بگو: كسى كه در گمراهى است، بايد خداوند به او مهلت دهد تا زمانى كه وعدۀ الهى را با چشم خود ببينند، يا عذاب (اين دنيا)، يا (عذاب) قيامت! (آن روز) خواهند دانست چه كسى جايش بدتر، و لشكرش ناتوانتر است!

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي خَبَرٍ طویل... قُلْتُ: قَوْلُهُ: «حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً»، قَالَ: أَمَّا قَوْلُهُ: «حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ»، فَهُوَ خُرُوجُ الْقَائِمِ علیه السلام ، وَ هُوَ السَّاعَةُ فَسَيَعْلَمُونَ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَ مَا نَزَلَ بِهِمْ مِنَ اللَّهِ عَلَى يَدَيْ قَائِمِهِ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ: «مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً»، يَعْنِي عِنْدَ الْقَائِمِ علیه السلام ، «وَ أَضْعَفُ جُنْداً».(الحدیث)⁽¹⁾

در خبری طولانی، از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً»، فرمودند: امّا اينكه می‌فرمايد: «حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ»، (تا هنگامی که موعود خويش را ببينند)، مقصود خروج حضرت قائم علیه السلام است، و این همان ساعتی است که در آن روز خواهند فهمید آنچه را كه خداوند به دست قائمش بر آن‌ها فرود آورده، اين است معنی آیه كه می‌فرمايد: «مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً»، (كيست كه مكانش بدترباشد)، يعنى نزد حضرت قائم علیه السلام ، «وَ أَضْعَفُ جُنْداً»، (و سپاهش ناتواناتر است.

سورۀ مبارکۀ طه(20)

اشاره

شماره: 110

کد آیه: 20/82 اسم آیه: معرفت الحجّة، شرط قبولی اعمال

وَاِنّٖی لَغَفّاٰرٌ لِمَنْ تاٰبَ وَءاٰمَنَ وَعَمِلَ صاٰلِحًا ثُمَّ اهْتَدٰى82

و همانا من كسانی را كه توبه كنند و ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند و سپس هدايت شوند می‌آمرزم.

1_ عَنْ دَاوُدَ بْنِ كَثِيرٍ الرَّقِّيِّ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! قَوْلُهُ تَعَالَى: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، فَمَا هَذَا الْهُدَى بَعْدَ التَّوْبَةِ وَ الْإِيمَانِ وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ؟ قَالَ: فَقَالَ: مَعْرِفَةُ الْأَئِمَّةِ، وَ اللَّهِ! إِمَامٍ بَعْدَ إِمَامٍ.⁽¹⁾

از داود بن کثیر رقّی نقل است که گفت: محضر حضرت امام جعفر صادق علیه السلام رسیدم پس به ایشان عرض کردم: فدای شما شوم! خدای متعال فرموده: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، (به راستى من نسبت به كسى كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد و سپس هدايت يابد، بسيار آمرزنده‌ام)، منظور از

هدایتی که پس از توبه و ایمان و عمل صالح آمده چیست؟ راوی گفت: پس حضرت فرمودند: به خدا قسم! شناخت و معرفت ائمّه علیهم السلام است، امامی پس از امام دیگر.

2_ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، قَالَ: وَ اللَّهِ! لَوْ أَنَّهُتَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحاً، وَ لَمْ يَهْتَدِ إِلَى وَلَايَتِنَا وَ مَوَدَّتِنَا وَ يَعْرِفْ فَضْلَنَا، مَا أَغْنَى عَنْهُ ذَلِكَ شَيْئاً.⁽¹⁾

جناب فرات کوفی در تفسیرش، از عُبید بن کثیر معنعناً نقل نموده از حضرت ابا جعفر، محمّد بن علی علیهما السلام که فرمودند: خدای متعال در کتابش می‌فرماید: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، حضرت فرمودند: به خدا قسم! اگر توبه کند و ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد، ولی راه به ولایت و محبّت ما نداشته باشد، و فضل و مقام ما را نشناسد، توبه و ایمان و عمل صالح او برایش هیچ سودی نخواهد داشت.

3_ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، قَالَ: أَ لَا تَرَى كَيْفَ اشْتَرَطَ وَ لَمْ تَنْفَعْهُ التَّوْبَةُ أَوِ

الْإِيمَانُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ، حَتَّى اهْتَدَى؟ وَ اللَّهِ! لَوْ جَهَدَ أَنْ يَعْمَلَ مَا قُبِلَ مِنْهُ، حَتَّى يَهْتَدِيَ؛ قَالَ: قُلْتُ: إِلَى مَنْ؟ جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ! قَالَ: إِلَيْنَا.⁽¹⁾

از حارث بن یحیی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، فرمودند: آیا نمی‌بینید که خداوند چگونه شرطی گذاشته است که نه توبه، نه ایمان و نه عمل صالح به حال انسان سودی نمی‌بخشد، مگر آنکه هدایت یابد، به خدا قسم! بنده هر قدر هم تلاش کند تا عمل صالحی انجام دهد، از او پذیرفته نمی‌شود تا اینکه هدایت یابد؛ حارث گفت: عرض کردم: به‌سوی چه کسی هدایت شود؟ فدای شما شوم! حضرت فرمودند: به‌سوی ما (ائمّه علیهم السلام ).

شماره: 111

کد آیه: 20/110 اسم آیه: اخبار حضرت مهدی علیه السلام

یَعْلَمُ ماٰ بَیْنَ اَیْدٖیهِمْ وَماٰ خَلْفَهُمْ وَلاٰ یُحٖیطُونَ بِهٖ عِلْمًا110

آنچه را پيش رو دارند، و آنچه را (در دنيا) پشت سرگذاشته‌اند مى‌داند ولى آن‌ها به (علم) او احاطه ندارند!

فِي تَفسِيرِ عَلِيّ بنِ إِبرَاهِيم، وَ قَوْلُهُ: «یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ لَا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً»، قَالَ: «مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ»، مَا مَضَی مِنْ أَخْبَارِ الْأَنْبِیَاءِ، «وَ مَا خَلْفَهُمْ»، مِنْ أَخْبَارِ الْقَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

جناب علی بن ابراهیم قمّی در بارۀ این سخن خدای متعال: «يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً»، می‌فرماید: «مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ»، (آنچه بر آنان گذشته)، یعنی آنچه از اخبار و جریانات پیامبران علیهم السلام گذشته است، و مقصود از: «وَ مَا خَلْفَهُمْ»، (آنچه در آینده خواهد آمد)، اخبار حضرت قائم علیه السلام می‌باشد.

شماره: 112

کد آیه: 20/113 اسم آیه: قیام حضرت مهدی علیه السلام و خروج سفیانی

وَكَذٰلِكَ اَنْزَلْناٰهُ قُرْءاٰنًا عَرَبِیًّا وَصَرَّفْناٰ فٖیهِ مِنَ الْوَعٖیدِ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ اَوْ یُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا113

و اين‌گونه آن را قرآنى عربى (فصيح و گويا) نازل كرديم، و انواع وعيدها (و انذارها) را در آن بازگو نموديم، شايد تقوا پيشه كنند يا براى آنان تذكّرى پديد آورد!

في تفسير القمي: «أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً»، يَعْنِي مَا يُحْدِثُ مِنْ أَمْرِ الْقَائِمِ علیه السلام وَ السُّفْيَانِيِّ.⁽¹⁾

جناب علی بن ابراهیم قمّی در تفسیرش آورده که مقصود از: «أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً»، یعنی آن وقایعی که از ظهور و قیام حضرت قائم علیه السلام و خروج سفیانی اتفاق می‌افتد.

شماره: 113

کد آیه: 20/115 اسم آیه: عهد و پیمان پیامبران

وَلَقَدْ عَهِدْناٰ اِلٰى ءاٰدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُۥ عَزْمًا115

پيش از اين، از آدم پيمان گرفته بوديم امّا او فراموش كرد و عزم استوارى براى او نيافتيم!

1_ عَنْ حُمْرَان، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى حَيْثُ خَلَقَ الْخَلْقَ خَلَقَ مَاءً عَذْباً وَ مَاءً مَالِحاً أُجَاجاً، فَامْتَزَجَ الْمَاءَانِ، فَأَخَذَ طِيناً مِنْ أَدِيمِ الْأَرْضِ، فَعَرَكَهُ عَرْكاً شَدِيداً، فَقَالَ لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ: وَ هُمْ كَالذَّرِّ، يَدِبُّونَ إِلَى الْجَنَّةِ بِسَلَامٍ، وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ: إِلَى النَّارِ وَ لَا أُبَالِي، ثُمَّ قَالَ: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ»، ثُمَّ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى النَّبِيِّينَ، فَقَالَ: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ»، وَ أَنَّ هَذَا مُحَمَّدٌ رَسُولِي وَ أَنَّ هَذَا عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ، «قَالُوا بَلَى»، فَثَبَتَتْ لَهُمُ النُّبُوَّةُ وَ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَنَّنِي رَبُّكُمْ وَ مُحَمَّدٌ رَسُولِي وَ عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَوْصِيَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ وُلَاةُ أَمْرِي وَ خُزَّانُ عِلْمِي، وَ أَنَّ الْمَهْدِيَ أَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِي وَ أُظْهِرُ بِهِ دَوْلَتِي وَ أَنْتَقِمُ بِهِ مِنْ أَعْدَائِي وَ أُعْبَدُ بِهِ طَوْعاً وَ كَرْهاً.

قَالُوا: أَقْرَرْنَا، يَا رَبِّ! وَ شَهِدْنَا، وَ لَمْ يَجْحَدْ آدَمُ علیه السلام وَ لَمْ يُقِرَّ، فَثَبَتَتِ الْعَزِيمَةُ لِهَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ فِي الْمَهْدِيِّ علیه السلام وَ لَمْ يَكُنْ لِآدَمَ عَزْمٌ عَلَى الْإِقْرَارِ بِهِ، وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، قَالَ: إِنَّمَا یَعْنِی فَتَرَکَ.(الحدیث)⁽¹⁾

از حمران نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: همانا وقتی خدای متعال خلق را آفرید، آب گوارا و آب شور تندی را مخلوط کرد،خاکی از روی زمین گرفت، آن را به شدّت مالید و مخلوط کرد و به اصحاب یمین در حالی که در عالم ذرّ بودند، گفت: به سلامت بدوید به سوی بهشت، و به اصحاب شمال فرمود: بدوید به سوی جهنّم، مرا باکی نیست، سپس فرمود: «أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ»، (مگر من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: چرا، ما گواهی می‌دهیم بر اینکه بگویید روز قیامت ما از این غافل بودیم)، بنابراین از پیامبران پیمان گرفت، پس فرمود: «أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ»، و همانا این محمّد صلی الله علیه و اله ، فرستادۀ من است و این علی علیه السلام ، امیرالمؤمنین است؟ گفتند: چرا، پس نبوّت برای آن‌ها ثابت شد و از انبیای اولوالعزم پیمان گرفت که من پروردگار شمایم و محمّد صلی الله علیه و اله ، رسول من است و علی علیه السلام ، امیرالمؤمنین است و اوصیای پس از او، فرمانروایان و گنجینه‌های علم من هستند و همانا مهدی علیه السلام ، ناصر دین من است و

به وسیلۀ او دینم را آشکار می‌کنم و از دشمنانم انتقام می‌گیرم و از روى رغبت و كراهت، پرستش می‌شوم.

آن پيامبران عرض كردند: پروردگارا! ما اقرار داريم و گواهى می‌دهيم، امّا آدم نه انکار کرد و نه اقرار نمود، پس عزیمت برای این پنج نفر در مهدی علیه السلام رسوخ یافت، امّا آدم عزم و همّتی بر اقرار به او نداشت و این همان سخن خداوند عزوجل است که فرمود: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، (پیمان بستیم با آدم قبل از این فراموش کرد و برای او عزمی نیافتیم)، حضرت فرمودند: یعنی همانا پس ترک کرد.

2_ عَنْ جَابِر، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، قَالَ: عَهِدْنَا إِلَيْهِ فِي مُحَمَّدٍ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ، فَتَرَكَ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ عَزْمٌ أَنَّهُمْ هَكَذَا، وَ إِنَّمَا سُمِّيَ أُولُو الْعَزْمِ أُوْلِي الْعَزْمِ لِأَنَّهُ عَهِدَ إِلَيْهِمْ فِي مُحَمَّدٍ وَ الْأَوْصِيَاءِ مِنْ بَعْدِهِ وَ الْمَهْدِيِّ وَ سِيرَتِهِ، وَ أَجْمَعَ عَزْمُهُمْ عَلَى أَنَّ ذَلِكَ كَذَلِكَ وَ الْإِقْرَارِ بِهِ.⁽¹⁾از جابر نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، فرمودند: ما در بارۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و اله و امامان پس از ایشان، با آدم عهد و پیمان بستیم، ولی او آن

پیمان را ترک نموده و فراموش کرد، و در مورد این‌که ایشان این‌چنین هستند، عزم و همّتی نداشت، و همانا پیامبران اولوالعزم بدین خاطر اولوالعزم نامیده شده‌اند که خداوند از آنان در بارۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و اله و اوصیاء پس از ایشان، و حضرت مهدی علیه السلام و سیرت او، عهد و پیمان گرفت، پس آنان همگی با عزمى راسخ، یقین حاصل کردند که آن حضرات، این چنین‌اند و به آن عهد اقرار نمودند.

شماره: 114

کد آیه: 20/123 اسم آیه: هدایت مهدوی علیه السلام

قاٰلَ اهْبِطاٰ مِنْهاٰ جَمٖیعًا٭ۖ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ٭ۖ فَاِمّاٰ یَاْتِیَنَّكُمْ مِنّٖی هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُداٰیَ فَلاٰ یَضِلُّ وَلاٰ یَشْقٰى123

(خداوند) فرمود: هر دو از آن (بهشت) فرود آئيد، در حالی‌كه دشمن يكديگر خواهيد بود، ولی هرگاه هدايت من به سراغ شما آيد، هر كس از هدايت من پيروی كند، نه گمراه می‌شود، و نه در رنج خواهد بود.

عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى: «فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى»، قَالَ: مَنْ قَالَ بِالْأَئِمَّةِ وَ اتَّبَعَ أَمْرَهُمْ وَ لَمْ يَجُزْ طَاعَتَهُمْ.⁽¹⁾

از علی بن عبدالله نقل است که گفت: مردی از امام باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى»، (هر کس از هدایتم پیروی کند نه گمراه می‌شود و نه بد‌بخت)، سؤال کرد، حضرت فرمودند: یعنی، هر کس به امامت ائمّۀ اطهار علیهم السلام معتقد باشد و از دستورات آنان پیروی کند و از اطاعتشان بیرون نرود.

شماره: 115

کد آیه: 20/135 اسم آیه: راه صاف و هموار

قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا٭ۖ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ اَصْحاٰبُ الصِّراٰطِ السَّوِیِّ وَمَنِ اهْتَدٰى135

بگو: همه (ما و شما) در انتظاريم! پس حال كه چنين است، انتظار بكشيد! امّا به زودى مى‌دانيد چه كسى از اصحاب صراط مستقيم، و چه كسى هدايت يافته است!

1_ عَنْ عِيسَى بْنِ دَاوُد النَّجَّارِ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ، مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحابُ الصِّراطِ السَّوِيِّ وَ مَنِ اهْتَدى»، قَالَ: «الصِّرَاطُ السَّوِيُّ»، هُوَ الْقَائِمُ علیه السلام وَ الْمَهْدِيُّ مَنِ اهْتَدَى إِلَى طَاعَتِهِ، وَ مِثْلُهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»⁽¹⁾، قَالَ: إِلَى وَلَايَتِنَا.⁽²⁾

از عیسی بن داود نجّار نقل است که گفت: حضرت ابا الحسن، موسى بن جعفر علیهما السلام فرمودند: از پدرم در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحابُ الصِّراطِ السَّوِيِّ وَ مَنِ اهْتَدى»، سؤال نمودم: پدرم فرمودند: منظور از «الصِّرَاطُ السَّوِيُّ»، حضرت قائم علیه السلام است، و مهدى كسى است كه راه به اطاعت از او پيدا كند، و شبيه

اين در قرآن این آيه است: «وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»، يعنى: به ولايت ما هدايت پيدا می‌كند.

2_ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الصِّرَاطِ، فَقَالَ: هُوَ الطَّرِيقُ إِلَى مَعْرِفَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُمَا صِرَاطَانِ، صِرَاطٌ فِي الدُّنْيَا وَ صِرَاطٌ فِي الْآخِرَةِ، وَ أَمَّا الصِّرَاطُ الَّذِي فِي الدُّنْيَا فَهُوَ الْإِمَامُ الْمُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ، مَنْ عَرَفَهُ فِي الدُّنْيَا وَ اقْتَدَى بِهُدَاهُ مَرَّ عَلَى الصِّرَاطِ الَّذِي هُوَ جِسْرُجَهَنَّمَ فِي الْآخِرَةِ، وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْهُ فِي الدُّنْيَا زَلَّتْ قَدَمُهُ عَنِ الصِّرَاطِ فِي الْآخِرَةِ، فَتَرَدَّى فِي نَارِ جَهَنَّمَ.⁽¹⁾

از مفضّل بن عمر نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ صراط پرسیدم، حضرت فرمودند: صراط، راهی به‌سوی معرفت و شناخت خداوند عزوجل می‌باشد و آن، دو صراط است، یکی در دنیا و دیگری در آخرت، و امّا صراط دنیا امام است که اطاعتش واجب می‌باشد، پس هر کس در دنیا او را بشناسد و از دستوراتش پیروی نماید، از صراط آخرت که پلی است بر روی جهنّم، خواهد گذشت، و هر کس در دنیا او را نشناسد، در آخرت هنگام عبور از صراط، پایش می‌لغزد و در آتش جهنّم خواهد افتاد.

سورۀ مبارکۀ انبیاء(21)

اشاره

شماره: 116

کد آیه: 15تا 21/12 اسم آیه: فرار و شکست دشمنان حضرت

فَلَمّاٰ اَحَسُّوا بَاْسَناٰ اِذاٰ هُمْ مِنْهاٰ یَرْكُضُونَ12 لاٰ تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا اِلٰى ماٰ اُتْرِفْتُمْ فٖیهِ وَمَساٰكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ13 قاٰلُوا یاٰ وَیْلَناٰ اِنّاٰ كُنّاٰ ظاٰلِمٖینَ14 فَماٰ زاٰلَتْ تِلْكَ دَعْوٰىهُمْ حَتّٰى جَعَلْناٰهُمْ حَصٖیدًا خاٰمِدٖینَ15

هنگامى كه عذاب ما را احساس كردند، ناگهان پا به فرار گذاشتند!(12) (گفتيم:) فرار نكنيد و به زندگى پر ناز و نعمت، و به مسكن‌هاى پر زرق و برقتان بازگرديد! شايد از شما تقاضا كنند! (13) گفتند: اى واى بر ما! به يقين ما ستمگر بوديم!(14) پس هم‌چنان اين سخن را تكرار مى‌كردند، تا آن‌ها را درو كرده و خاموش ساختيم(15)

1_ عَنْ بَدْرِ بْنِ الْخَلِيلِ الْأَسَدِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام ، يَقُولُ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها يَرْكُضُونَ»، «لا تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلى ما أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَساكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ»، قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام وَ بَعَثَ إِلَى بَنِي أُمَيَّةَ بِالشَّامِ، فَهَرَبُوا إِلَى الرُّومِ، فَيَقُولُ لَهُمُ الرُّومُ: لَا نُدْخِلَنَّكُمْ حَتَّى تَتَنَصَّرُوا، فَيُعَلِّقُونَ فِي أَعْنَاقِهِمُ الصُّلْبَانَ فَيُدْخِلُونَهُمْ، فَإِذَا نَزَلَ بِحَضْرَتِهِمْ أَصْحَابُ الْقَائِمِ طَلَبُوا الْأَمَانَ وَ الصُّلْحَ، فَيَقُولُ أَصْحَابُ الْقَائِمِ: لَا نَفْعَلُ حَتَّى تَدْفَعُوا إِلَيْنَا مَنْ قِبَلَكُمْ مِنَّا، قَالَ: فَيَدْفَعُونَهُمْ إِلَيْهِمْ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ: «لا تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلى ما أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَساكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ»، قَالَ: يَسْأَلُهُمُ الْكُنُوزَ وَ هُوَ

أَعْلَمُ بِهَا، قَالَ: فَيَقُولُونَ: «يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ»، «فَما زالَتْ تِلْكَ دَعْواهُمْ حَتَّى جَعَلْناهُمْ حَصِيداً خامِدِينَ»، بِالسَّيْفِ.⁽¹⁾از بدر بن خليل اسدى نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام شنيدم که در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها يَرْكُضُونَ»، «لا تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلى ما أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَساكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ»، مى‌فرمودند: هرگاه امام قائم علیه السلام قیام كند، به دنبال بنى‌اميّه در شام می‌فرستد و آن‌ها از آن‌جا به روم فرار می‌کنند و روميان به آن‌ها مى‌گويند: ما شما را نمى‌پذيريم مگر آنكه مسيحى شويد، و آن‌ها صليب به گردن مى‌آويزند و روميان آن‌ها را مى‌پذيرند، و هنگامى كه اصحاب حضرت قائم علیه السلام ، بر روميان وارد می‌شوند و كشور آن‌ها را تصرّف می‌كنند، ايشان امان می‌خواهند و پيشنهاد صلح می‌دهند و اصحاب امام علیه السلام در پاسخ آن‌ها مى‌گويند: ما اين كار را نمى‌كنيم، مگر اينكه افرادى را كه به شما پناه آورده‌اند تسليم ما نمایيد، و آن‌ها ايشان را به اصحاب حضرت تسليم نمايند، و اين است مفهوم فرمایش خدای متعال: «لا تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلى ما أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَساكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْئَلُونَ»، سپس فرمودند: حضرت قائم علیه السلام از آن‌ها محل گنج‌ها را می‌پرسد، با اينكه خودش بدان‌ها داناتر است، پس بنى‌اميّه مى‌گويند: «يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ»، «فَما زالَتْ تِلْكَ دَعْواهُمْ حَتَّى جَعَلْناهُمْ حَصِيداً خامِدِينَ»، یعنی به وسيلۀ شمشير.

2_ عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام ، عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها يَرْكُضُونَ»، قَالَ: ذَلِكَ عِنْدَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

از جابر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها يَرْكُضُونَ»، پرسیدم، حضرت فرمودند: آن، در هنگام قیام حضرت قائم علیه السلام است.

شماره: 117

کد آیه: 21/38 اسم آیه: فضیلت صابران در غیبت

وَیَقُولُونَ مَتٰى هٰذَا الْوَعْدُ اِنْ كُنْتُمْ صاٰدِقٖینَ 38

آن‌ها مى‌گويند: اين وعده كى خواهد آمد اگر راست مى‌گوييد؟!

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَلِيطٍ، قَالَ: قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهم السلام : مِنَّا اثْنَا عَشَرَ مَهْدِيّاً، أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ آخِرُهُمُ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي، وَ هُوَ الْإِمَامُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ، يُحْيِي اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها، وَ يُظْهِرُ بِهِ دِيْنَ الْحَقِّ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ، لَهُ غَيْبَةٌ يَرْتَدُّ فِيهَا أَقْوَامٌ وَ يَثْبُتُ فِيهَا عَلَى الدِّينِ آخَرُونَ فَيُؤْذَوْنَ وَ يُقَالُ لَهُمْ: «مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»، أَمَا إِنَّ الصَّابِرَ فِي غَيْبَتِهِ عَلَى الْأَذَى وَ التَّكْذِيبِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِ بِالسَّيْفِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

از عبد الرّحمن بن سليط نقل است که گفت: حضرت حسين بن علی علیهما السلام فرمودند: دوازده مهدی، از ما هستند و نخستین آن‌ها امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیهما السلام هستند و آخرین آن‌ها نهمین فرزند من است، و او قائم به حق است، خدای متعال زمین را به واسطۀ او زنده می‌کند پس از اینکه مرده باشد، و دين حقّ را به دست او بر همۀ اديان

چيره نمايد، هر چند مشرکان را خوش نیاید، او را غیبتی است که عدّه‌اى در آن به تردید افتاده و مرتد شوند و گروهى در آن پابرجا بمانند و اذيّت شوند، پس به آن‌ها بگويند: «مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»، (اگر راست می‌گویید، این وعده چه وقت عملی می‌شود؟) امّا هر کس در غیبت آن‌حضرت، در برابر آزارها و تکذیب‌ها شکیبا باشد، مانند مجاهدی است که با شمشیرش در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و اله جهاد می‌کند.

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُد: 10/48 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 118

کد آیه: 21/73 اسم آیه: هدایت مهدوی علیه السلام

وَجَعَلْناٰهُمْ اَئِمَّةً یَهْدُونَ بِاَمْرِناٰ وَاَوْحَیْناٰ اِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْراٰتِ وَاِقاٰمَ الصَّلٰوةِ وَاٖیتاٰءَ الزَّكٰوةِ٭ۖ وَكاٰنُوا لَناٰ عاٰبِدٖینَ73

و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما، (مردم را) هدايت مى‌كردند و انجام كارهاى نيک و برپاداشتن نماز و اداى زكات را به آن‌ها وحى كرديم و تنها ما را عبادت مى‌كردند.

1_ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي، عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام ، إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ، فَبَيْنَمَا هُوَ يُحَدِّثُهُ إِذْ خَرَجَ أَخِي مُحَمَّدٌ مِنْ بَعْضِ الْحُجَرِ، فَأَشْخَصَ جَابِرٌ بِبَصَرِهِ نَحْوَهُ، ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ، فَقَالَ: يَا غُلَامُ! أَقْبِلْ، فَأَقْبَلَ، ثُمَّ قَالَ: أَدْبِرْ، فَأَدْبَرَ، فَقَالَ: شَمَائِلُ كَشَمَائِلِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، مَا اسْمُكَ يَا غُلَامُ!؟ قَالَ: مُحَمَّدٌ، قَالَ: ابْنُ مَنْ؟ قَالَ: ابْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: أَنْتَ إِذَا الْبَاقِرُ، قَالَ: فَانْكَبَّ عَلَيْهِ وَ قَبَّلَ رَأْسَهُ وَ يَدَيْهِ، ثُمَّ قَالَ: يَا مُحَمَّدُ! إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ علیه السلام يُقْرِئُكَ السَّلَامَ، قَالَ: عَلَى رَسُولِ اللَّهِ أَفْضَلُ السَّلَامِ وَ عَلَيْكَ يَا جَابِرُ! بِمَا أَبْلَغْتَ السَّلَامَ، ثُمَّ عَادَ إِلَى مُصَلَّاهُ.

فَأَقْبَلَ يُحَدِّثُ أَبِي وَ يَقُولُ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله قَالَ لِي يَوْماً: يَا جَابِرُ! إِذَا أَدْرَكْتَ وَلَدِيَ الْبَاقِرَ فَأَقْرِئْهُ مِنِّي السَّلَامَ، فَإِنَّهُ سَمِيِّي وَ أَشْبَهُ النَّاسِ بِي، عِلْمُهُ عِلْمِي وَ حُكْمُهُ حُكْمِي، سَبْعَةٌ مِنْ وُلْدِهِ أُمَنَاءُ مَعْصُومُونَ أَئِمَّةٌ أَبْرَارٌ، وَ السَّابِعُ مَهْدِيُّهُمْ الَّذِي يَمْلَأُ الدُّنْيَا قِسْطاً وَ عَدْلًا

كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً، ثُمَّ تَلَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ».⁽¹⁾

كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر، ص302.

از جناب زيد بن على علیهما السلام روایت است كه فرمود: در خدمت پدرم، حضرت على بن الحسين علیهما السلام بودم كه جابر بن عبد اللَّه انصارى بر او وارد شد، در اين ميان كه جابر با پدرم گفتگو مى‌كرد، برادرم (محمّد بنعلى علیهما السلام ) از یکی از حجره‌ها بيرون آمد، پس جابر چشم به او دوخته سپس برخاسته نزدش رفت و گفت: اى فرزند! نزديک بيا، پس او نزديک آمد، سپس گفت: برگرد، او برگشت، جابر گفت: سیمای تو مثل سیمای رسول خدا صلی الله علیه و اله است، اى فرزند! نامت چيست؟ حضرت فرمودند: محمّد، جابر عرض كرد: فرزند چه کسی؟ فرمودند: فرزند على بن حسين بن على بن ابى طالب علیهم السلام ، گفت: پس شما حضرت باقر علیه السلام هستید! و او را بغل كرده سر و دست‌هايش را بوسيد، سپس عرض كرد: اى محمّد! رسول خدا صلی الله علیه و اله به تو سلام رسانده است؟ فرمودند: بهترين سلام‌ها بر رسول خدا صلی الله علیه و اله و بر تو اى جابر! كه رساندى، سپس به همان حجره كه مكان نمازشان بود برگشتند.

پس جابر شروع كرد به گفتگو با پدرم و مى‌گفت: روزی رسول خدا صلی الله علیه و اله به من فرمودند: اى جابر! آن گاه كه فرزندم باقر را درک كردى، سلام مرا به او برسان، هر آينه او همنام من و شبيه‌ترين مردمان به من است، دانشش دانش من و حُكمش حكم من است، هفت تن از فرزندانش امناء معصوم و امامان نيكوسرشت‌اند، هفتمین‌شان مهدى آن‌ها است كه زمين را پر از عدل و داد می‌كند، همچنان‌که پر از ظلم و جور شده باشد، سپس رسول خدا صلی الله علیه و اله اين آيه را تلاوت فرمودند: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ

أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ»، (و ايشان را پيشوايانى قرار داديم كه به امر ما راهنمايى كنند و به ايشان انجام دادن كارهاى نيک و به پا داشتن نماز و دادن زكات را وحى كرديم و بودند براى ما عبادت‌كنندگان).

2_ مرحوم شیخ کلینی قدس سره در کتاب روضۀ کافی، از اسماعيل بن جابر روايت كرده كه حضرت امام جعفر صادق علیه السلام نامه‌ای را به اصحاب خود مرقوم داشتند و به آن‌ها دستور دادند كه آن را به يكديگر درس دهند و در آن نگاه كنند و آن را از ياد نبرند و به آن عمل كنند، و اصحاب نيز، اين نامه را در جاى نمازهاى خود در خانه‌هایشان گذارده بودند و هنگامی که از نماز فارغ می‌شدند، در آن مى‌نگريستند، و البته اسماعيل بن مَخلَد سرّاج نيز، اين نامه را از طرف امام صادق علیه السلام به اصحاب ابلاغ نموده است، آن‌حضرت در قسمتی از این نامه می‌فرمایند:

فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَ بِوَلَايَةِ الْأَئِمَّةِ الَّذِينَ سَمَّاهُمُ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، فِي قَوْلِهِ: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا»، وَ هُمُ الَّذِينَ أَمَرَ اللَّهُ بِوَلَايَتِهِمْ وَ طَاعَتِهِمْ، وَ الَّذِينَ نَهَى اللَّهُعَنْ وَلَايَتِهِمْ وَ طَاعَتِهِمْ وَ هُمْ أَئِمَّةُ الضَّلَالَةِ الَّذِينَ قَضَى اللَّهُ أَنْ يَكُونَ لَهُمْ دُوَلٌ فِي الدُّنْيَا عَلَى أَوْلِيَاءِ اللَّهِ الْأَئِمَّةِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ، يَعْمَلُونَ فِي دُولَتِهِمْ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ وَ مَعْصِيَةِ رَسُولِهِ صلی الله علیه و اله .⁽¹⁾

پس همانا خداوند دستور داده به ولایت امامان و پيشوايانى كه در كتاب خود، آن‌ها را نام برده، در آن کلام خود كه فرموده: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا»، (و قرارشان داديم پيشوايانى كه راهبرى كنند به فرمان ما)، و آن‌ها همان كسانى هستند كه خداوند به

ولایت و اطاعت ايشان امر فرموده، و كسانى كه خداوند از ولایت و اطاعت ايشان نهى فرموده، آنان همان پيشوايان ضلالت و گمراهى هستند كه خدای متعال مقرّر داشته که آن‌ها در دنيا بر اولياى خدا، يعنى امامان از خاندان محمّد صلی الله علیه و اله غلبه داشته باشند، و ايشان در دوران حكومت خود به نافرمانى خدا و نافرمانى رسول خدا صلی الله علیه و اله می‌پردازند، تا آن‌که مستحق و مستوجب عذاب خداوند گردند.

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُد: 20/123 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 119

کد آیه: 21/105 اسم آیه: وارثان حقیقی زمین

وَلَقَدْ كَتَبْناٰ فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ اَنَّ الْاَرْضَ یَرِثُهاٰ عِباٰدِیَ الصّاٰلِحُونَ105

در زبور بعد از ذكر (تورات) نوشتيم: بندگان شايسته‌ام وارث (حكومت) زمين خواهند شد!

1_ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ»، هُمْ أَصْحَابُ الْمَهْدِيِّ علیه السلام فِي آخِرِ الزَّمَانِ.⁽¹⁾

از حسین بن محمد بن عبدالله بن حسن از قول پدرش نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ»، (البته بندگان شایستۀ من، زمین را به ارث خواهند برد)، فرمودند: آنان اصحاب حضرت مهدی علیه السلام در آخر الزّمان هستند.

2_ عَنْ عِيسَى بْنِ دَاوُد، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ، مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ»، قَالَ: آلُ مُحَمَّدٍ علیهم السلام وَ مَنْ تَابَعَهُمُ عَلَى مِنْهَاجِهِمْ، وَ الْأَرْضُ أَرْضُ الْجَنَّة.⁽¹⁾از عیسی بن داود نقل است که گفت: حضرت اباالحسن، موسی بن جعفر علیهما السلام در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ»، فرمودند: مقصود، آل محمّد علیهم السلام هستند، و هر كسی که از سیرۀ آنان پیروی کرده باشد، و مقصود از زمين، زمين بهشت است.

3_ في تفسير القمي، «وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ»، قَالَ: الْكُتُبُ كُلُّهَا ذِكْرٌ، «أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ»، قَالَ: الْقَائِمُ علیه السلام وَ أَصْحَابُهُ.⁽²⁾

جناب علی بن ابراهیم قمی در تفسیر آیۀ: «وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ»، می‌فرماید: همۀ کتاب‌های آسمانی ذکر هستند، و مقصود از: «أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ»، حضرت قائم علیه السلام و اصحاب ایشان می‌باشند.

سورۀ مبارکۀ حج(22)

اشاره

شماره: 120

کد آیه: 22/39 اسم آیه: انتقام

اُذِنَ لِلَّذٖینَ یُقاٰتَلُونَ بِاَنَّهُمْ ظُلِمُوا٭ۚ وَاِنَّ اللّٰهَ عَلٰى نَصْرِهِمْ لَقَدٖیرٌ39

به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل گرديده، اجازۀ جهاد داده شده است، چرا كه مورد ستم قرار گرفته‌اند و خدا بر يارى آن‌ها تواناست.

1_ عَنِ ابْنِ مُسْكَان، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَی: «أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ» الْآيَةَ، قَالَ: إِنَّ الْعَامَّةَ يَقُولُونَ: نَزَلَتْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله لَمَّا أَخْرَجَتْهُ قُرَيْشٌ مِنْ مَكَّةَ، وَ إِنَّمَا هُوَ الْقَائِمُ علیه السلام إِذَا خَرَجَ يَطْلُبُ بِدَمِ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، وَ هُوَ قَوْلُهُ: نَحْنُ أَوْلِيَاءُ الدَّمِ وَ طُلَّابُ الدِّيَةِ(التِّرَةِ).⁽¹⁾

از ابن مسكان نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ»، فرمودند: عامّه (اهل سنّت) می‌گويند: این آيه در بارۀ رسول خدا صلی الله علیه و اله نازل شده، هنگامى كه قريش آن‌حضرت را از مكه بیرون كردند، ولی همانا مقصود، فقط حضرت قائم علیه السلام است هنگامى كه براى انتقام خون امام

حسين علیه السلام قیام می‌كند و اين است معنى فرمايش آن‌حضرت كه فرمودند: ما اولياى دم حسین علیه السلام و طلب‌کنندگان خونبهای او هستيم.2_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ»، قَالَ: هِيَ فِي الْقَائِمِ علیه السلام وَ أَصْحَابِهِ.⁽¹⁾

از ابوبصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این فرمايش خداوند عزوجل: «أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ»، فرمودند: اين آيه در بارۀ حضرت قائم علیه السلام و ياران آن‌حضرت نازل شده است.

شماره: 121

کد آیه: 22/41 اسم آیه: تسلّط حضرت مهدی علیه السلام بر تمام عالم

اَلَّذٖینَ اِنْ مَكَّنّاٰهُمْ فِی الْاَرْضِ اَقاٰمُوا الصَّلٰوةَ وَءاٰتَوُا الزَّكٰوةَ وَاَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ٭ۗ وَلِلّٰهِ عاٰقِبَةُ الْاُمُورِ41

همان كسانى كه هر گاه در زمين به آن‌ها قدرت بخشيديم، نماز را برپا مى‌دارند، و زكات مى‌دهند، و امر به معروف و نهى از منكر مى‌كنند، و پايان همۀ كارها از آنِ خداست!

1_ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ»، قَالَ: هَذِهِ لِآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، وَ الْمَهْدِيِّ وَ أَصْحَابِهِ يُمْلِكُهُمُ اللَّهُ تَعَالَى مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا، وَ يُظْهِرُ الدِّينَ وَ يُمِيتُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ بِهِ وَ بِأَصْحَابِهِ الْبِدَعَ وَ الْبَاطِلَ، كَمَا أَمَاتَ السَّفَهَةُ الْحَقَّ، حَتَّى لَا يُرَى أَثَرٌ مِنَ الظُّلْمِ، وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ، «وَ لِلهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ».⁽¹⁾

از ابو جارود نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ»، فرمودند: اين آيه اختصاص به آل محمّد علیهم السلام دارد، و حضرت مهدى علیه السلام و اصحابش كه خداوند آن‌ها را مالک شرق و غرب عالم می‌كند و دين را به وسيلۀ او بر تمام اديان پيروز می‌نمايد، و باطل و دين‌هاى ساختگى را به همّت او و يارانش از ميان بر می‌دارد، چنانچه پيش از ظهور او سفاهت و نادانى پرده بر روى حق و حقيقت كشيده است، و عدالت آن‌چنان گسترش مى‌يابد كه اثرى از ظلم باقى نمى‌ماند، همه امر به معروف و نهى از منكر می‌كنند، «وَ لِلهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ»، (و پايان همۀ كارها از آنِ خداست).

2_ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، يَقُولُ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ! نَحْنُ الَّذِينَ وَعَدَكُمُ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ».⁽¹⁾

از جناب زيد بن على علیهما السلام روایت است که فرمود: هنگامی که قائم آل محمّد علیهم السلام قيام كند، مى‌فرماید: ای مردم! ما همان کسانى هستيم كه خداوند در كتابش به شما وعده داده است: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ».

3_ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنِ علیه السلام ، عَنْ أُمِّهِ علیهما السلام ، عَنْ أَبِيهَا صلی الله علیه و اله ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ»، قَالَ: هَذِهِ نَزَلَتْ فِينَا أَهْلَ الْبَيْتِ.⁽¹⁾

از عمرو بن ثابت نقل است که گفت: حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام از قول مادر بزرگوارشان حضرت زهرا علیها السلام روایت فرمودند که رسول خدا صلی الله علیه و اله در بارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ»، فرمودند: این آیه در بارۀ ما اهل‌بیت نازل شده است.

شماره: 122

کد آیه: 22/45 اسم آیه: محرومیّت مردم از علم امام در عصر غیبت

فَكَاَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ اَهْلَكْناٰهاٰ وَهِیَ ظاٰلِمَةٌ فَهِیَ خاٰوِیَةٌ عَلٰى عُرُوشِهاٰ وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشٖیدٍ45

چه بسيار شهرها و آبادی‌هايى كه آن‌ها را نابود و هلاک كرديم در حالى كه (مردمش) ستمگر بودند، بگونه‌اى كه بر سقف‌هاى خود فروريخت! و چه بسيار چاه پر آب كه بى‌صاحب ماند و چه بسيار قصرهاى محكم و مرتفع!

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ»، فَقَالَ: «الْبِئْرُ الْمُعَطَّلَةُ»، الْإِمَامُ الصَّامِتُ، «وَ الْقَصْرُ الْمَشِيدُ»، الْإِمَامُ النَّاطِقُ.⁽¹⁾

از ابوبصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام ، در بارۀ اين سخن خداوند عزوجل: «وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ»، فرمودند: مقصود از «بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ»، امام ساکت(غائب)، و مقصود از «قَصْرٍ مَشِيدٍ»، امام گویا(ظاهر) است.

2_ فِي تَفسِیرِ عَلِي بنِ إبرَاهِیم، أَمّا قَوْلُهُ: «وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ»، قَالَ: هُوَ مَثَلٌ لِآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، قَوْلُهُ: «بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ»، هِيَ الَّتِي لَا يَسْتَسْقِى مِنْهَا، وَ هُوَ الْإِمَامُ الَّذِي قَدْ غَابَ فَلَا يُقْتَبَسُ مِنْهُ الْعِلْمُ، «وَ الْقَصْرُ الْمَشِيدُ»، هُوَالْمُرْتَفَعُ وَ هُوَ مَثَلٌ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام وَ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام وَ فَضَائِلِهِمُ الْمُشْرِفَةِ عَلَى الدُّنْيَا.⁽¹⁾

جناب علی بن ابراهیم قمی در تفسیرش در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ»، می‌فرماید: اين مثالى براى آل محمّد علیهم السلام است، «بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ»، چاهى است كه آبی از آن برداشته نمی‌شود، و منظور، امام غائبی است که تا زمانی که ظهور کند از علم و دانش او استفاده نمی‌شود، «وَ الْقَصْرُ الْمَشِيدُ»، همان قصر برافراشته می‌باشد كه مثالی است براى امير المؤمنين علیه السلام و ائمّه علیهم السلام و فضائل گستردۀ آنان که بر دنیا برتری یافته است.

شماره: 123

کد آیه: 22/60 اسم آیه: حضرت مهدی علیه السلام یاور امام حسین علیه السلام

ذٰلِكَ٭ۖ وَمَنْ عاٰقَبَ بِمِثْلِ ماٰ عُوقِبَ بِهٖ ثُمَّ بُغِیَ عَلَیْهِ لَیَنْصُرَنَّهُ اللّٰهُ٭ۚ اِنَّ اللّٰهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ60

(آرى،) مطلب چنين است! و هر كس به همان مقدار كه به او ستم شده مجازات كند، سپس مورد تعدّى قرار گيرد، خدا او را يارى خواهد كرد يقيناً خداوند بخشنده و آمرزنده است.

فِي تَفسِیرِ عَلِي بنِ إبرَاهِیم القُمي: فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: «وَ مَنْ عاقَبَ»، يَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، «بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ»، يَعْنِي حُسَيْناً أَرَادُوا أَنْ يَقْتُلُوهُ، «ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ، لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ»، يَعْنِي بِالْقَائِمِ مِنْ وُلْدِهِ.⁽¹⁾

در تقسیر جناب علی بن ابراهیم قمی آمده: پس خدای متعال فرمود: «وَ مَنْ عاقَبَ»،(و هركس عقوبت كند) يعنى رسول خدا صلی الله علیه و اله ، و منظور از جملۀ: «بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ»،(همان گونه كه عقوبت ديده) یعنی هنگامى كه خواستند امام حسين علیه السلام را بكشند، و مقصود از جملۀ: «ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ»، (سپس بر او ستم شد، خداوند او را يارى مى‌كند) يعنى به‌وسيلۀ حضرت قائم علیه السلام ، که از فرزندان پيامبر صلی الله علیه و اله می‌باشد.

شماره: 124

کد آیه: 22/65 اسم آیه: برکات وجودی حضرت مهدی علیه السلام

اَلَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰهَ سَخَّرَ لَكُمْ ماٰ فِی الْاَرْضِ وَالْفُلْكَ تَجْرٖی فِی الْبَحْرِ بِاَمْرِهٖ وَیُمْسِكُ السَّماٰءَ اَنْ تَقَعَ عَلَى الْاَرْضِ اِلّاٰ بِاِذْنِهٖ٭ۚ اِنَّ اللّٰهَ بِالنّاٰسِ لَرَءُوفٌ رَحٖیمٌ65

آيا نديدى كه خداوند آنچه را در زمين است مسخّر شما كرد و (نيز) كشتی‌هايى را كه به فرمان او بر صفحۀ اقيانوس‌ها حركت مى‌كنند و آسمان را نگه مى‌دارد، تا جز به فرمان او، بر زمين فرو نيفتند؟ خداوند نسبت به مردم رحيم و مهربان است.

1_ عَنْ سُلَيْمَان بْنِ مِهْرَان الْأَعْمَشِ، عَنِ الصَّادِقِ، جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، عَنْ أَبِيهِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام ، عَنْ أَبِيهِ، عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام ، قَالَ: نَحْنُ أَئِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ، وَ حُجَجُ اللَّهِ عَلَى الْعَالَمِينَ، وَ سَادَةُ الْمُؤْمِنِينَ، وَ قَادَةُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ، وَ مَوَالِي الْمُؤْمِنِينَ، وَ نَحْنُ أَمَانُ أَهْلِ الْأَرْضِ، كَمَا أَنَّ النُّجُومَ أَمَانٌ لِأَهْلِ السَّمَاءِ، وَ نَحْنُ الَّذِينَ بِنَا يُمْسِكُ اللَّهُ «السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ»، وَ بِنَا يُمْسِكُ الْأَرْضَ أَنْ تَمِيدَ بِأَهْلِهَا، وَ بِنَا يُنَزِّلُ الْغَيْثَ، وَ بِنَا يَنْشُرُ الرَّحْمَةَ وَ يُخْرِجُ بَرَكَاتِ الْأَرْضِ، وَ لَوْ لَا مَا فِي الْأَرْضِ مِنَّا لَسَاخَتْ بِأَهْلِهَا.

قَالَ علیه السلام : وَ لَمْ تَخْلُ الْأَرْضُ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ مِنْ حُجَّةِ اللَّهِ فِيهَا، ظَاهِرٌ مَشْهُورٌ، أَوْ غَائِبٌ مَسْتُورٌ، وَ لَا تَخْلُو إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ مِنْ حُجَّةٍ لِلَّهِ فِيهَا، وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يُعْبَدِ اللَّهُ.

قَالَ سُلَيْمَانُ: فَقُلْتُ لِلصَّادِقِ علیه السلام : فَكَيْفَ يَنْتَفِعُ النَّاسُ بِالْحُجَّةِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ؟ قَالَ: كَمَا يَنْتَفِعُونَ بِالشَّمْسِ إِذَا سَتَرَهَا السَّحَابُ.⁽¹⁾

از سلیمان بن مهران اعمش نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام از پدر بزرگوارشان حضرت امام محمّد باقر علیه السلام ، و ایشان از پدر بزرگوارشان حضرت علی بن الحسین علیهما السلام ، روایت کرده‌اند که ایشان فرمودند: ما امامان مسلمانان، و حجّت‌هاى خدا بر عالميان، و سروَر مؤمنان، و پيشواى روسفيدان، و مولای اهل ايمانيم، ما امان اهل زمين هستيم، چنانچهستارگان امان اهل آسمانند، خداوند به واسطۀ ما آسمان را نگه‌داشته كه بر زمين فرو نريزد مگر به اجازۀ او، و به وسيلۀ ما زمين را نگه‌داشته كه اهلش را به لرزه در نیاورد، باران به واسطۀ ما مى‌بارد، و رحمت به واسطۀ ما گسترش مى يابد، و زمين نعمت‌هاى خود را خارج می‌كند، و اگر امام در زمين نباشد زمين اهل خود را فرو می‌برد.

سپس حضرت فرمودند: از زمانى كه خداوند آدم را آفريد، زمین از حجّت خالى نبوده، يا حجّتى آشكار و مشهور وجود داشته و يا غائب و مستور، و تا روز قيامت هم از حجّت خالى نخواهد بود، اگر چنين نبود خداوند عبادت نمی‌شد.

سليمان گفت: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: چگونه مردم از حجّت غائب و مستور بهره‌مند می‌شوند؟ حضرت فرمودند: همان طورى كه از خورشيد پشت ابر بهره‌مند می‌شوند.

2_ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : حَدَّثَنِي جَبْرَئِيلُ عَنْ رَبِّ الْعِزَّةِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَالَ: مَنْ عَلِمَ أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا أَنَا وَحْدِي، وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدِي وَ رَسُولِي، وَ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ خَلِيفَتِي، وَ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ حُجَجِي، أُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي، ... فَقَامَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَنِ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ؟

قَالَ: الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، ثُمَّ سَيِّدُ الْعَابِدِينَ فِي زَمَانِهِ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، ثُمَّ الْبَاقِرُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، وَ سَتُدْرِكُهُ يَا جَابِرُ! فَإِذَا أَدْرَكْتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّي السَّلَامَ، ثُمَّ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، ثُمَّ الْكَاظِمُ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، ثُمَّ الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، ثُمَّ التَّقِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ النَّقِيُّ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، ثُمَّ الزَّكِيُّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، ثُمَّ ابْنُهُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ، مَهْدِيُّ أُمَّتِي، الَّذِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً، هَؤُلَاءِ يَا جَابِرُ! خُلَفَائِي وَ أَوْصِيَائِي وَ أَوْلَادِي وَ عِتْرَتِي، مَنْ أَطَاعَهُمْ فَقَدْ أَطَاعَنِي، وَ مَنْ عَصَاهُمْ فَقَدْ عَصَانِي، وَ مَنْ أَنْكَرَهُمْ أَوْ أَنْكَرَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَنْكَرَنِي، بِهِمْ يُمْسِكُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ «السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ»، وَ بِهِمْ يَحْفَظُ اللَّهُ الْأَرْضَ أَنْ تَمِيدَ بِأَهْلِهَا.⁽¹⁾رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: جبرئيل از طرف خداوند عزوجل برايم حديث كرد كه فرمود: هر كس بداند كه هيچ معبودى جز من نيست و محمّد بنده و فرستادۀ من است و علی بن أبى طالب جانشين من است و ائمّه‌اى كه از فرزندان او هستند حجّت‌هاى من هستند، او را به رحمت خود به بهشت داخل مى‌سازم، ... در این هنگام جابر بن عبد اللَّه انصارى

از جا برخاست و عرض کرد: اى رسول خدا! ائمّه از فرزندان علی بن أبى طالب علیه السلام چه كسانى هستند؟

حضرت فرمودند: حسن و حسين علیهما السلام سروَر جوانان بهشت، سپس سيّد العابدين در زمانش علی بن الحسين علیهما السلام ، سپس محمّد بن علی الباقر علیهما السلام ، و تو اى جابر! او را درک مى‌كنى، پس هنگامی كه او را ديدى سلام مرا به او برسان، سپس جعفر بن محمّد الصّادق علیهما السلام ، سپس موسى بن جعفرالكاظم علیهما السلام ، سپس علی بن موسى الرّضا علیهما السلام ، سپس محمّد بن علی التّقی علیهما السلام ، سپس علی بن محمّد النّقی علیهما السلام ، سپس حسن بن علی الزّكی علیهما السلام ، سپس فرزند او قائم به حقّ، مهدى امّتم، همان کسی كه زمين را پر از عدل و داد نمايد، همان‌گونه كه پر از جور و ظلم شده باشد.

اى جابر! آنان جانشينان و اوصياء و اولاد و عترت من هستند، كسى كه ايشان را اطاعت كند مرا اطاعت كرده است، و كسى كه از آنان سرپيچى كند مرا سرپيچى كرده است، و كسى كه آنان را يا يكى از آنان را انكار نماید مرا انكار كرده است، به واسطۀ آنان است كه خداوند آسمان را نگاه داشته كه بر زمين نيفتد مگر به اذن او، و به سبب آنان است كه خداوند زمين را حفظ كرده كه اهلش را نلرزاند.

سورۀ مبارکۀ مؤمنون(23)

اشاره

شماره: 125

کد آیه: 23/101 اسم آیه: ارث بردن برادران دینی در عصر ظهور

فَاِذاٰ نُفِخَ فِی الصُّورِ فَلاٰ اَنْساٰبَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَلاٰ یَتَساٰءَلُونَ101

هنگامى كه در صور دميده شود، هيچ‌يک از پيوندهاى خويشاوندى ميان آن‌ها در آن روز نخواهد بود و از يكديگر تقاضاى كمک نمى‌كنند.

عَنْ جَهْمِ بْنِ أَبِي جَهْمَةَ (جَهنَة)، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام ، يَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ الْأَرْوَاحَ قَبْلَ الْأَبْدَانِ بِأَلْفَيْ عَامٍ، ثُمَّ خَلَقَ الْأَبْدَانَ بَعْدَ ذَلِكَ، فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا فِي السَّمَاءِ تَعَارَفَ فِي الْأَرْضِ، وَ مَا تَنَاكَرَ مِنْهَا فِي السَّمَاءِ تَنَاكَرَ فِي الْأَرْضِ، فَإِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام وَرَّثَ الْأَخَ فِي الدِّينِ، وَ لَمْ يُوَرِّثِ الْأَخَ فِي الْوِلَادَةِ، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فِي كِتَابِهِ: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ»، «فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ».⁽¹⁾

از جهم بن جهمه یا (جهنه) نقل است که گفت: از حضرت امام موسی بن جعفر علیهما السلام شنیدم، که می‌فرمودند: همانا خداوند تبارک و تعالی ارواح را دو هزار سال قبل از بدن‌ها آفرید، سپس بعد از آن، بدن‌ها را آفرید، پس هر کدام از آن‌ها که در آسمان‌ها با هم آشنا شدند در زمین نیز با هم آشنا می‌شوند، و هر کدام در آسمان ناشناس بوده‌اند در زمین نیز ناشناس خواهند بود، پس هنگامی که حضرت قائم علیه السلام قیام کند برادران دینی

از هم ارث خواهند برد، و برادرانی که از یک پدر و مادر بوده‌اند از هم ارث نخواهند برد، و این همان سخن خداوند عزوجل است که در کتابش می‌فرماید: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ»، «فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ»، (همانا اهل ایمان رستگارشدند)، (پس چون در صور دمیده شود در آن روز هیچ نَسَبی بین آنان نیست و پرسیده نشوند).

سورۀ مبارکۀ نور(24)

اشاره

شماره: 126

کد آیه: 24/35 اسم آیه: نور خدا

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰواٰتِ وَالْاَرْضِ٭ۚ مَثَلُ نُورِهٖ كَمِشْكٰوةٍ فٖیهاٰ مِصْباٰحٌ٭ۖ نِ اَلْمِصْباٰحُ فٖی زُجاٰجَةٍ٭ۖ نِ اَلزُّجاٰجَةُ كَاَنَّهاٰ كَوْكَبٌ دُرِّیٌّ یُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُباٰرَكَةٍ زَیْتُونَةٍ لاٰ شَرْقِیَّةٍ وَلاٰ غَرْبِیَّةٍ یَكاٰدُ زَیْتُهاٰ یُضٖیءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ ناٰرٌ٭ۚ نُورٌ عَلٰى نُورٍ٭ۗ یَهْدِی اللّٰهُ لِنُورِهٖ مَنْ یَشاٰءُ٭ۚ وَیَضْرِبُ اللّٰهُ الْاَمْثاٰلَ لِلنّاٰسِ٭ۗ وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلٖیمٌ35

خداوند نور آسمان‌ها و زمين است مثَل نور خداوند همانند چراغدانى است كه در آن چراغى (پر فروغ) باشد، آن چراغ در حبابى قرار گيرد، حبابى شفّاف و درخشنده همچون يک ستارۀ فروزان، اين چراغ با روغنى افروخته مى‌شود كه از درخت پربركت زيتونى گرفته شده كه نه شرقى است و نه غربى (و روغنش آن چنان صاف و خالص است كه) نزديک است بدون تماس با آتش شعله‌ور شود، نورى است بر فراز نور دیگر و خدا هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مى‌كند، و خداوند به هر چيزى داناست.

1_ رُوِيَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ، قَالَ: دَخَلْتُ إِلَى مَسْجِدِ الْكُوفَةِ، وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام يَكْتُبُ بِإِصْبَعِهِ وَ يَتَبَسَّمُ، فَقُلْتُ لَهُ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! مَا الَّذِي يُضْحِكُكَ؟

فَقَالَ: عَجِبْتُ لِمَنْ يَقْرَأُ هَذِهِ الْآيَةَ وَ لَمْ يَعْرِفْهَا حَقَّ مَعْرِفَتِهَا، فَقُلْتُ لَهُ: أَيُّ آيَةٍ؟ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! فَقَالَ: قَوْلُهُ تَعَالَى: «اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكٰاةٍ»، الْمِشْكَاةُ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و اله ، «فِيهٰا مِصْبٰاحٌ»، أَنَا الْمِصْبَاحُ، «فِي زُجٰاجَةٍ الزُّجَاجَةُ»، الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهما السلام ، «كَأَنَّهٰا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ»، وَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیهما السلام ، «يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبٰارَكَةٍ»، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام ، «زَيْتُونَةٍ»، جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، «لاٰ شَرْقِيَّةٍ»، مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام ، «وَ لاٰ غَرْبِيَّةٍ»، عَلِيُّ بْنُ مُوسَى علیهما السلام ، «يَكٰادُ زَيْتُهٰا يُضِيءُ»، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام ، «وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نٰارٌ»، عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، «نُورٌ عَلىٰ نُورٍ»، الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام ،«يَهْدِي اللّٰهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشٰاءُ»، الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ علیه السلام ، «وَ يَضْرِبُ اللّٰهُ الْأَمْثٰالَ لِلنّٰاسِ وَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ».⁽¹⁾

از جابر بن عبدالله انصاری نقل است که گفت: به مسجد کوفه داخل شدم، ديدم حضرت اميرالمومنين علیه السلام با انگشت خود چيزی می‌نويسند و تبسّم می‌کنند، عرض کردم: ای امير مؤمنان! چه چيز موجب خندۀ شما شده است؟ حضرت فرمودند: در شگفتم از کسی که اين آيه را می‌خواند، ولی به طور شايسته و بايسته نسبت به آن شناخت و معرفت ندارد، عرض کردم: کدام آيه؟ ای امير مؤمنان! حضرت فرمودند: این فرمایش خدای متعال که فرمود: «اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكٰاةٍ»، مقصود از: «مشکات» حضرت محمّد صلی الله علیه و اله هستند، «فِيهٰا مِصْبٰاحٌ»، و مصباح من هستم، و مقصود از: «فِي زُجٰاجَةٍ الزُّجَاجَةُ»، حسن و حسين علیهما السلام می‌باشند، «كَأَنَّهٰا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ»، و او علی بن الحسين علیهما السلام است، «يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبٰارَكَةٍ»، محمّد بن علی علیهما السلام است، و مقصود از: «زَيْتُونَةٍ»، جعفر بن محمّد علیهما السلام است، «لاٰ شَرْقِيَّةٍ»، موسی بن جعفر علیهما السلام است، «وَ لاٰ غَرْبِيَّةٍ»، علی بن موسی الرّضا علیه السلام است، «يَكٰادُ زَيْتُهٰا يُضِيءُ»، محمّد بن

علی علیهما السلام است، «وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نٰارٌ»، علی بن محمد علیهما السلام است، «نُورٌ عَلىٰ نُورٍ»، حسن بن علی علیهما السلام است، و مقصود از: «يَهْدِي اللّٰهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشٰاءُ»، حضرت قائم مهدی علیه السلام است، «وَ يَضْرِبُ اللّٰهُ الْأَمْثٰالَ لِلنّٰاسِ وَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ».

2_ قَالَ النَّبِي صلی الله علیه و اله : يَا عَلِيُّ! «النُّورُ» اسْمِي، وَ «الْمِشْكَاةُ»، أَنْتَ يَا عَلِيُّ! «مِصْباحٌ الْمِصْباحُ»، الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ، «الزُّجاجَةُ»، عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، «كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ»، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، «يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ»، جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، «مُبارَكَةٍ»، مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، «زَيْتُونَةٍ»، عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، «لا شَرْقِيَّةٍ»، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، «وَ لا غَرْبِيَّةٍ»، عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، «يَكادُ زَيْتُها»، الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، «يُضِي‌ءُ»، الْقَائِمُ الْمَهْدِيُ علیهم السلام .⁽¹⁾پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمودند: ای علی! «نُورٌ»، نام من است، و «مِشْکاةٍ» تو هستی، ای علی! «مِصْباحٌ الْمِصْباحُ»، حسن و حسین علیهما السلام می‌باشند، «الزُّجاجَةُ»، علی بن حسین علیهما السلام است، «کَأَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ»، محمّد بن علی علیهما السلام است، «یُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ»، جعفر بن محمّد علیهما السلام است، «مُبارَکَةٍ»، موسی بن جعفر علیهما السلام است، «زَیْتُونَةٍ»، علی بن موسی علیهما السلام است، «لا شَرْقِیَّةٍ»، محمّد بن علی علیهما السلام است، «وَ لا غَرْبِیَّةٍ»، علی بن محمد علیهما السلام ، «یَکادُ زَیْتُها»، حسن بن علی علیهما السلام و «یُضِیءُ»، حضرت قائم مهدی علیه السلام می‌باشند.

3_ عَنِ الْبَاقِرِ علیه السلام : فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ»، قَالَ: الْمِشْكَاةُ نُورُ الْعِلْمِ فِي صَدْرِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و اله ، «الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ»، الزُّجاجَةُ صَدْرُ عَلِيٍّ علیه السلام صَارَ عِلْمُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و اله إِلَى صَدْرِ عَلِيٍّ علیه السلام ، «الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ»، قَالَ: نُورٌ ، «لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ»، قَالَ: لَا يَهُودِيَّةٍ وَ لَا نَصْرَانِيَّةٍ، «يَكادُ زَيْتُها يُضِي‌ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ»، قَالَ: يَكَادُ الْعَالِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام يَتَكَلَّمُ بِالْعِلْمِ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَ، «نُورٌ عَلى نُورٍ»، يَعْنِي إِمَامٌ مُؤَيَّدٌ بِنُورِ الْعِلْمِ وَ الْحِكْمَةِ فِي أَثَرِ إِمَامٍ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، وَ ذَاكَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ، فَهَؤُلَاءِ الْأَوْصِيَاءُ الَّذِينَ جَعَلَهُمُ اللَّهُ خُلَفَاءَهُ فِي أَرْضِهِ وَ حُجَجَهُ عَلَى خَلْقِهِ، لَا تَخْلُو الْأَرْضُ فِي كُلِّ عَصْرٍ مِنْ وَاحِدٍ مِنْهُمْ.⁽¹⁾

مرحوم شیخ صدوق قدس سره در کتاب توحیدش، روایتی را با اسناد خودش از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام نقل نموده که حضرت در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ»، فرمودند: «مشكاة»(چراغدان)، نور علم است در سينۀ پيامبر اکرم صلی الله علیه و اله ، « الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ»، «زجاجة»(شیشه)، سينۀ حضرت على علیه السلام است که علم پيامبر صلی الله علیه و اله به سينۀ حضرت على علیه السلام منتقل گرديده، «الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ»(شیشه مانند ستارۀ درخشانی است که از درخت پر برکتی نور می‌گیرد)، فرمودند: يعنى نور علم، «لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ»(نه شرقی و نه غربی است)، فرمودند: نه منسوب بهيهود است و نه منسوب به نصارى، «يَكادُ زَيْتُها يُضِي‌ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ»(نزدیک است که روغن آن، نور دهد هرچند آتشی بدان نرسیده باشد)، فرمودند: نزديک است كه عالم آل محمّد علیهم السلام ، قبل از اینکه از او سؤال شود، علم را بیان

کند، «نُورٌ عَلى نُورٍ»(نوری بر نور است)، يعنى امامی مؤیّد به نور علم و حکمت در پی امام دیگری از خاندان محمّد علیهم السلام است که این امر از زمان آدم علیه السلام تا قیامت استمرار دارد، پس آنان اوصياء هستند كه خداوند عزوجل آن‌ها را جانشینان خود در زمين و حجّت‌هاى خود بر مخلوقاتش قرار داد، و زمین در هیچ عصر و زمانى از يكى از آنان خالى نخواهد ماند.

شماره: 127

کد آیه: 24/53 اسم آیه: طاعةٌ معروفة

وَاَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ اَیْماٰنِهِمْ لَئِنْ اَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ٭ۖ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا٭ۖ طاٰعَةٌ مَعْرُوفَةٌ٭ۚ اِنَّ اللّٰهَ خَبٖیرٌ بِماٰ تَعْمَلُونَ53

و آن‌ها با نهايت تأكيد سوگند ياد كردند كه اگر به آنان فرمان دهی بيرون می‌روند، بگو سوگند ياد نكنيد، شما طاعت خالصانه نشان دهيد كه خداوند به آنچه عمل می‌كنيد آگاه است.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ، قَالَ: ذَكَرْنَا خُرُوجَ الْقَائِمِ علیه السلام عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فَقُلْتُ لَهُ: كَيْفَ لَنَا أَنْ نَعْلَمَ ذَلِكَ؟ فَقَالَ: يُصْبِحُ أَحَدُكُمْ وَ تَحْتَ رَأْسِهِ صَحِيفَةٌ عَلَيْهَا مَكْتُوبٌ: طاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ.⁽¹⁾

از عبدالله بن عجلان نقل است که گفت: در محضر حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ قیام حضرت قائم علیه السلام سخن به میان آوردیم، پس من به ایشان عرض کردم: چگونه ما می‌توانیم از آمدن او اطّلاع حاصل کنیم؟

حضرت فرمودند: صبح که یکی از شما از خواب برمی‌خیزد کاغذی را در زیر سر خود می‌یابد که در آن نوشته است: طاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ، یعنی پیروی از حضرت قائم علیه السلام کار معروف و شایسته‌ای است.

توضیح: البته علائم شناخت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف فراوان هستند، ولی خالی از لطف نیست که در اینجا به یکی از آن‌ها اشاره‌ای بشود:از ابن عمر نقل است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند:

يَخْرُجُ الْمَهْدِيُّ وَ عَلَى رَأْسِهِ مَلَكٌ يُنَادِي إِنَّ هَذَا الْمَهْدِيُّ فَاتَّبِعُوهُ.⁽¹⁾

مهدی علیه السلام در حالی ظهور می‌کند که فرشته‌ای بالای سر او ندا می‌دهد که: این مهدی است، پس، از او پیروی کنید.

شماره: 128

کد آیه: 24/55 اسم آیه: وعدۀ خدا

وَعَدَ اللّٰهُ الَّذٖینَ ءاٰمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصّاٰلِحاٰتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْاَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذٖینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَیُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دٖینَهُمُ الَّذِی ارْتَضٰى لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ اَمْنًا٭ۚ یَعْبُدُونَنٖی لاٰ یُشْرِكُونَ بٖی شَیْئًا٭ۚ وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذٰلِكَ فَاُولٰئِكَ هُمُ الْفاٰسِقُونَ55

خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند وعده مى‌دهد كه قطعاً آنان را حكمران روى زمين خواهد كرد، همان‌گونه كه به پيشينيان آن‌ها خلافت روى زمين را بخشيد و دين و آيينى را كه براى آنان پسنديده، پابرجا و ريشه‌دار خواهد ساخت و ترسشان را به امنيّت و آرامش مبدّل مى‌كند، آن‌چنان كه تنها مرا می‌پرستند و چيزى را شريک من نخواهند ساخت. و كسانى كه پس از آن كافر شوند، آن‌ها فاسقانند.

1_ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي مَعْنَى قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً»، قَالَ: نَزَلَتْ فِي الْقَائِمِ علیه السلام وَ أَصْحَابِهِ.⁽¹⁾

از ابو بصير نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ معنی این سخن خداوند عزوجل: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً»، فرمودند: این در بارۀ حضرت قائم علیه السلام و يارانش نازل شده است.2_ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَان، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ»، قَالَ: نَزَلَتْ فِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ علیهم السلام ، «وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً»، قَالَ: عَنَى بِهِ ظُهُورَ الْقَائِمِ علیه السلام .⁽¹⁾

از عبدالله بن سنان نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام دربارۀ این فرمایش خداوند عزوجل: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ»، سؤال کردم، حضرت فرمودند: دربارۀ علی بن ابی‌طالب علیه السلام و امامان از فرزندان او علیهم السلام نازل شده، «وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً»، فرمودند: منظور از آن، دوران ظهور حضرت قائم علیه السلام است.

3_ رَوَى الْعَيَّاشِيُّ بِإِسْنَادِهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام أَنَّهُ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ، وَ قَالَ: هُمْ، وَ اللَّهِ! شِيعَتُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ، يَفْعَلُ اللَّهُ ذَلِكَ بِهِمْ عَلَى يَدَيْ رَجُلٍ مِنَّا، وَ هُوَ مَهْدِيُّ هَذِهِ الْأُمَّةِ، الَّذِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله فِيهِ: لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ، لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَلِيَ رَجُلٌ مِنْ عِتْرَتِي، اسْمُهُ اسْمِي، يَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً.⁽¹⁾

عیاشی با سندهای خودش روایت کرده که حضرت علی بن الحسین علیهما السلام این آیۀ شریفه را خواندند و سپس فرمودند: به خدا قسم! آن‌ها شیعیان ما اهل‌بیت هستند، خدای متعال، آن را به دست مردى از ما برايشان به انجام مى‌رساند، و او مهدىِ اين امّت است، همان كسى كه رسول خدا صلی الله علیه و اله در بارۀ او فرمودند: اگر از دنيا جز یک روز باقی نمانده باشد، خدای متعال، آن روز را آنقدرطولانى مى‌كند تا مردى از خاندان من، که اسمش اسم من است، بياید و زمين را از عدل و داد پر كند، همان گونه كه از ظلم و ستم پر شده است.

4_ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ⁽²⁾، فِي هَذِهِ الْآيَةِ: «فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ»⁽³⁾، قَالَ: قِيَامُ قَائِمٍ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، قَالَ: وَ فِيهِ

نَزَلَتْ: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً»، قَالَ: نَزَلَتْ فِي الْمَهْدِيِّ علیه السلام .⁽¹⁾

از اسحاق بن عبدالله بن علی بن الحسین نقل است که در بارۀ این آیۀ شریفه: «فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ»، گفت: منظور، قیام قائم آل محمّد علیهم السلام است، و در بارۀ او این آیه نازل شده: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً»، گفت: این آیه، در بارۀ حضرت مهدی علیه السلام نازل شده است.

سورۀ مبارکۀ فرقان(25)

اشاره

شماره: 129

کد آیه: 25/11 اسم آیه: ساعت دوازدهم

بَلْ كَذَّبُوا بِالسّاٰعَةِ٭ۖ وَاَعْتَدْناٰ لِمَنْ كَذَّبَ بِالسّاٰعَةِ سَعٖیرًا11

بلكه آنان قيامت را تكذيب كرده‌اند و ما براى كسى كه قيامت را تكذيب كند، آتشى شعله‌ور و سوزان فراهم كرده‌ايم!

1_ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام : اللَّيْلُ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً، وَ النَّهَارُ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً، وَ الشُّهُورُ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً، وَ الْأَئِمَّةُ اثْنَا عَشَرَ إِمَاماً، وَ النُّقَبَاءُ اثْنَا عَشَرَ نَقِيباً، وَ إِنَّ عَلِيّاً علیه السلام سَاعَةٌ مِنِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَاعَةً، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً».⁽¹⁾

حضرت ابا عبدالله، جعفر بن محمّد الصّادق علیهما السلام فرمودند: شب دوازده ساعت است، روز هم دوازده ساعت است، و ماه‌ها هم دوازده ماه هستند، و امامان نیز دوازده امام‌اند، و نقباء هم دوازده نقيب‌اند، و حضرت على علیه السلام ساعتى از دوازده ساعت است، و این همان سخن خداوند عزوجل است که می‌فرمايد: «بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً».

2_ عَنْ أَبِي الصَّامِتِ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : إِنَّ اللَّيْلَ وَ النَّهَارَ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً، وَ إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام أَشْرَفُ سَاعَةٍ مِنِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَاعَةً، وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى: «بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً».⁽¹⁾

از ابوصامت نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: همانا شب و روز دوازده ساعت است و حضرت على بن ابى‌طالب علیهما السلام بهترين ساعت از دوازده ساعت می‌باشند، و همين است فرمایش خداى متعال كه می‌فرمايد: «بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً»، (بلكه ساعت را تكذيب كردند و ما براى آن‌ها عذابى سوزان آماده كرديم).

توضیح: خدای متعال همان‌گونه که در بعضی از آیات قرآن کریم، به عدد «دوازده» عنایت داشته، مثل «دوازده ماه»، «دوازده نقیب»، «دوازده چشمه»، در بعضی دیگر از آیات، بعضی از کلمات را دوازده مرتبه، تکرار نموده، مثل کلمۀ «امام»، «ماه» و... که در روایات متعدّد، همۀ آن‌ها به وجود مقدّس ائمّۀ دوازده‌گانه شیعه تأویل شده‌اند.

کلمۀ «ساعت» نیز که در آیۀ مذکور به آن اشاره شده، به دوازده امام معصوم علیهم السلام تأویل شده، که دوازدهمین آنان، وجود مقدّس حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشند.

تذکّر: البته شما می‌توانید در این زمینه، به کُدهای: 5/12 و 9/36 نیز مراجعه فرمائید.

شماره: 130

کد آیه: 25/26 اسم آیه: عبادت خدا در عصر ظهور

اَلْمُلْكُ یَوْمَئِذٍ نِ الْحَقُّ لِلرَّحْمٰنِ٭ۚ وَكاٰنَ یَوْمًا عَلَى الْكاٰفِرٖینَ عَسٖیرًا26

حكومت در آن روز از آنِ خداوند رحمان است و آن روز، روز سختى براى كافران خواهد بود!عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاط، قَالَ: رَوَى أَصْحَابُنَا فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ»، قَالَ: إِنَّ الْمُلْكَ لِلرَّحْمَنِ الْيَوْمَ وَ قَبْلَ الْيَوْمِ وَ بَعْدَ الْيَوْمِ، وَ لَكِنْ إِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام لَمْ يَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.⁽¹⁾

از علی بن اسباط نقل است که گفت: اصحاب ما روایت کرده‌اند که دربارۀ این سخن خداوند عزوجل: «الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ»، معصوم علیه السلام فرمودند: همانا فرمانروای امروز (و پیش از امروز) و بعد از امروز، از آنِ خدای رحمان است، ولی هنگامی که حضرت قائم علیه السلام قیام کند، جز خداوند عزوجل عبادت نخواهد شد.

شماره: 131

کد آیه: 25/54 اسم آیه: اجتماع نسب و سبب در حضرت قائم علیه السلام

وَهُوَ الَّذٖی خَلَقَ مِنَ الْماٰءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُۥ نَسَبًا وَصِهْرًا٭ۗ وَكاٰنَ رَبُّكَ قَدٖیرًا54

او كسى است كه از آب، انسانى را آفريد سپس او را نسب و سبب قرار داد و پروردگار تو همواره توانا بوده است.

قَالَ الْبَاقِرُ علیه السلام فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: «وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً»، قَالَ: هُوَ مُحَمَّدٌ وَ عَلِيٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهم السلام ، «وَ كانَ رَبُّكَ قَدِيراً»، الْقَائِمُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ، لِأَنَّهُ لَمْ يَجْتَمِعْ نَسَبٌ وَ سَبَبٌ فِي الصَّحَابَةِ وَ الْقَرَابَةِ إِلَّا لَهُ، فَلِأَجْلِ ذَلِكَ اسْتَحَقَّ الْمِيرَاثَ بِالنَّسَبِ وَ السَّبَبِ.⁽¹⁾

حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً»، (او كسى است كه از آب، انسانى را آفريد سپس او را نسب و سبب قرار داد)، فرمودند: منظور از اين افراد، حضرت محمّد و على و حسن و حسين علیهم السلام هستند، و مقصود از: «وَ كانَ رَبُّكَ قَدِيراً»، (و پروردگار تو همواره توانا است)، حضرت قائم علیه السلام در آخر الزمان می‌باشند، زيرا در ميان صحابه نسب و سبب و قرابت جمع نشد مگر براى آن‌حضرت، به همين دلیل است كه به خاطر نسب و سبب ارث مى‌برد.

شماره: 132

کد آیه:25/63 اسم آیه: بندۀ خاص خدا

وَعِباٰدُ الرَّحْمٰنِ الَّذٖینَ یَمْشُونَ عَلَى الْاَرْضِ هَوْنًا وَاِذاٰ خاٰطَبَهُمُ الْجاٰهِلُونَ قاٰلُوا سَلاٰمًا63

بندگان (خاص خداوند) رحمان، كسانى هستند كه با آرامش و بى‌تكبّر بر زمين راه مى‌روند و هنگامى كه جاهلان آن‌ها رامخاطب سازند (و سخنان نابخردانه گويند)، به آن‌ها سلام مى‌گويند.

فِي تَفسِيرِ فُرَاتِ بنِ إِبرَاهِيم، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُبَيْدٍ مُعَنْعَناً، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام : قَوْلُهُ تَعَالَى: «الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً»، إِلَى قَوْلِهِ، «حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً»، ثَلَاثَ عَشْرَةَ آيَةً، قَالَ: هُمُ الْأَوْصِيَاءُ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً، فَإِذَا قَامَ الْقَائِمُ عَرَضُوا كُلَّ نَاصِبٍ عَلَيْهِ، فَإِنْ أَقَرَّ بِالْإِسْلَامِ وَ هِيَ الْوَلَايَةُ، وَ إِلَّا ضُرِبَتْ عُنُقُهُ أَوْ أَقَرَّ بِالْجِزْيَةِ فَأَدَّاهَا كَمَا يُؤَدِّي أَهْلُ الذِّمَّةِ.⁽¹⁾

در تفسیر فرات آمده، از محمد بن قاسم بن عبید، معنعناً نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خدای متعال: «الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً»، تا آنجا که می‌فرماید: «حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً»، سیزده آیه، فرمودند: آن‌ها اوصیاء هستند که با آرامش و بی‌تکبّر بر روی زمین راه می‌روند، پس هنگامی که حضرت قائم علیه السلام قیام کند، تمام ناصبی‌ها(دشمنان ائمّه علیهم السلام ) را بر آن‌حضرت عرضه می‌کنند،

پس هر که به اسلام، که همان ولایت است اقرار کند، که هیچ، وگرنه گردنش زده می‌شود یا این‌که به جزیه اقرار کند، پس باید آن‌را پرداخت کند همان‌طور که اهل کتاب پرداخت می‌کردند.

توضیح: در اینجا جا دارد به روایتی که مرحوم ابن شهرآشوب در کتاب شریف مناقب نقل نموده، اشاره‌ای بکنیم که از جناب اصبغ بن نباته نقل است که گفت: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ»، فرمودند:

فِينَا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ.⁽¹⁾

این آیه در بارۀ ما (اهل‌بیت) نازل شده است.

سورۀ مبارکۀ شعراء(26)

اشاره

شماره: 133

کد آیه: 26/4 اسم آیه: صیحۀ آسمانی

اِنْ نَشَاْ نُنَزِّلْ عَلَیْهِمْ مِنَ السَّماٰءِ ءاٰیَةً فَظَلَّتْ اَعْناٰقُهُمْ لَهاٰ خاٰضِعٖینَ4

اگر ما اراده كنيم، از آسمان بر آنان آيه‌اى نازل مى‌كنيم كه گردنهايشان در برابر آن خاضع گردد!

1_ عُمَر بْنِ حَنْظَلَة، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام ، الصَّيْحَةُ، وَ السُّفْيَانِيُّ، وَ الْخَسْفُ، وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّكِيَّةِ، وَ الْيَمَانِيُّ، فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنْ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِكَ قَبْلَ هَذِهِ الْعَلَامَاتِ أَ نَخْرُجُ مَعَهُ؟ قَالَ: لَا، فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ تَلَوْتُ هَذِهِ الْآيَةَ: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ»، فَقُلْتُ لَهُ: أَ هِيَ الصَّيْحَةُ؟ فَقَالَ: أَمَا لَوْ كَانَتْ خَضَعَتْ أَعْنَاقُ أَعْدَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ.⁽¹⁾

از عمر بن حنظله نقل است که گفت: از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شنيدم که مى‌فرمودند: پنج نشانه قبل از قيام قائم علیه السلام خواهد بود: صیحۀ آسمانى، خروج سفيانى،

فرو رفتن زمین(در بیداء)، كشته شدن نفس زکیّه، و خروج يمانی؛ عرض کردم: فدایتان شوم! اگر کسی از خاندان شما قبل از بروز اين نشانه‌ها خروج كرد، آیا با او قيام كنيم؟ حضرت فرمودند: نه؛ روز بعد كه خدمت حضرت رسیدم اين آيه را خواندم: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ»، (اگر بخواهيم نشانه‌اى از آسمان بر آنان فرود می‌آوريم تا گردن‌هایشان در برابر آن خاضع گردد)، عرض کردم: آیا ايننشانه، همان صیحۀ آسمانى است؟ حضرت فرمودند: بدان! که اگر آن واقع شود، گردن دشمنان خداوند عزوجل در برابرش فرود خواهد آمد.

2_ فِي تَفسِيرِ القُمِي، قَوْلُهُ: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ»، فَإِنَّهُ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: تُخْضِعُ رِقَابَهُمْ يَعْنِي بَنِي أُمَيَّةَ، وَ هِيَ الصَّيْحَةُ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ صَاحِبِ الْأَمْرِ عجل الله تعالی فرجه الشریف .⁽¹⁾

مرحوم علی بن ابراهیم قمی قدس سره در بارۀ این فرمایش خدای متعال: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ»، می‌فرماید: پدرم از ابن ابی‌عمیر از هشام روایت کرده که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: يعنى بنى‌اميّه گردن‌هايشان را خم مى‌كنند، و آن هنگامی است که بانگ آسمانى به نام حضرت صاحب الأمر عجل الله تعالی فرجه الشریف زده شود.

3_ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ»، قَالَ: نَزَلَتْ فِي قَائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، يُنَادَى بِاسْمِهِ مِنْ السَّمَاءِ.⁽¹⁾

از حنان بن سدیر نقل است که گفت: از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ»، (اگر بخواهيم نشانه‌اى از آسمان برايشان فرود مى‌آوريم كه در برابرش سر خم كنند)، پرسیدم، حضرت فرمودند: این آیه در بارۀ قائم آل محمّد علیهم السلام نازل شده، که نام او را از آسمان ندا می‌دهند.

شماره: 134

کد آیه: 26/21 اسم آیه: شباهت به حضرت موسی علیه السلام

فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمّاٰ خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لٖی رَبّٖی حُكْمًا وَجَعَلَنٖی مِنَ الْمُرْسَلٖینَ21

پس هنگامى كه از شما ترسيدم فرار كردم و پروردگارم به من حكمت و دانش بخشيد، و مرا از پيامبران قرار داد!

1_ عَن مُفَضَّلِ بْنِ عُمَر، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، أَنَّهُ قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ مُخَاطِباً لِلنَّاسِ: «فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ».⁽¹⁾

از مفضّل بن عمر نقل است که گفت: همانا حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: هنگامى كه حضرت قائم علیه السلام قيام كند، خطاب به مردم، اين آيه را تلاوت مى‌نمايد: «فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ»، (چون از شما بيمناک بودم از نزدتان گريختم و پروردگارم به من حكمت و دانش بخشيد، و مرا از فرستادگان قرار داد).

2_ عَن مُفَضَّلِ بْنِ عُمَر، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَةً يَقُولُ فِيهَا: «فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ».⁽¹⁾

از مفضّل بن عمر نقل است که گفت: همانا حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: صاحب اين امر را غيبتى است كه در آن مى‌فرمايد: «فَفَرَرْتُ مِنْكُمْلَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ»، (من از شما گريختم چون (بر جان خويش) بيمناک بودم، پس پروردگارم مرا حكومت عطا فرمود و از فرستادگان قرار داد).

3_ عَنِ الْبَاقِرِ علیه السلام ، قَالَ: إِذَا ظَهَرَ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ علیهم السلام ، قَالَ: «فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً»، خِفْتُكُمْ عَلَى نَفْسِي وَ جِئْتُكُمْ لَمَّا أَذِنَ لِي رَبِّي وَ أَصْلَحَ لِي أَمْرِي.⁽²⁾

حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: هنگامی‌که قائم ما اهل‌بیت علیهم السلام قیام کند، چنین می‌فرماید: «فَفَرَرْتُ مِنْکُمْ لَمَّا خِفْتُکُمْ فَوَهَبَ لِی رَبِّی حُکْماً»، یعنی بر جانِ خود از شما ترسیدم، و چون پروردگارم به من اجازه فرمود و کارم را سامان بخشید، نزد شما آمدم. 

شماره: 135

کد آیه: 207و26/206 اسم آیه: پایان مهلت ستمگران

ثُمَّ جاٰءَهُمْ ماٰ كاٰنُوا یُوعَدُونَ206 ماٰ اَغْنٰى عَنْهُمْ ماٰ كاٰنُوا یُمَتَّعُونَ207

سپس عذابى كه به آن‌ها وعده داده شده به سراغشان بيايد.(206) اين بهره‌گيری از دنيا برای آن‌ها سودی نخواهد داشت.(207)

عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَيْسٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ: «أَ فَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ»، «ثُمَّ جاءَهُمْ ما كانُوا يُوعَدُونَ»، قَالَ: خُرُوجُ الْقَائِمِ علیه السلام ، «ما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ»، قَالَ: هُمْ بَنُو أُمَيَّةَ الَّذِينَ مُتِّعُوا فِي دُنْيَاهُمْ.⁽¹⁾از معلی بن خنيس نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بارۀ اين فرمایش خداوند عزوجل: «أَ فَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ»، «ثُمَّ جاءَهُمْ ما كانُوا يُوعَدُونَ»، فرمودند: منظور خروج حضرت قائم علیه السلام است، «ما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ»، فرمودند: اين‌ها بنى‌اميّه هستند كه از نظر دنيا بهره‌مند شدند.

شماره: 136

کد آیه: 26/227 اسم آیه: پایان کار ستمگران

... وَسَیَعْلَمُ الَّذٖینَ ظَلَمُوا اَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ227

و آن‌ها كه ستم كردند به زودى مى‌دانند كه بازگشتشان به كجاست!

1_ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ الصَّادِقِ، جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام ، عَنْ أَبِيهِ علیه السلام ، عَنْ جَدِّهِ علیه السلام ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِي اسْمُهُ اسْمِي وَ كُنْيَتُهُ كُنْيَتِي وَ شَمَائِلُهُ شَمَائِلِي وَ سُنَّتُهُ سُنَّتِي، يُقِيمُ النَّاسَ عَلَى مِلَّتِي وَ شَرِيعَتِي، وَ يَدْعُوهُمْ إِلَى كِتَابِ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ، مَنْ أَطَاعَهُ فَقَدْ أَطَاعَنِي وَ مَنْ عَصَاهُ فَقَدْ عَصَانِي وَ مَنْ أَنْكَرَهُ فِي غَيْبَتِهِ فَقَدْ أَنْكَرَنِي، وَ مَنْ كَذَّبَهُ فَقَدْ كَذَّبَنِي وَ مَنْ صَدَّقَهُ فَقَدْ صَدَّقَنِي، إِلَى اللَّهِ أَشْكُو الْمُكَذِّبِينَ لِي فِي أَمْرِهِ، وَ الْجَاحِدِينَ لِقَوْلِي فِي شَأْنِهِ، وَ الْمُضِلِّينَ لِأُمَّتِي عَنْ طَرِيقَتِهِ، «وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ».⁽¹⁾

از هشام بن سالم نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام از پدر بزرگوارشان علیه السلام ، از جدّشان علیه السلام روایت کرده‌اند که رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: قائم علیه السلام از فرزندان من است، نامش نام من و كنيه‌اش كنيه من و شکل و شمائلش شمائل من و آدابش آداب من می‌باشد، مردم را بدين و شريعت من وادارد و آن‌ها را به سوى کتاب

پروردگارم عزوجل دعوت می‌كند، هر كس از او پيروى نمايد از من پيروى نموده و هر كس كه از فرمان او سر باز زند از فرمان من سرپيچى نموده، هر كس در زمان غيبتش منكر او شود مرا انکار نموده و هر كس او را تكذيب كند، مرا تكذيب كرده و هر كس او را تصديق کند مرا تصديق كرده است، من به خدای متعال شكایت می‌برم از كسانى كه آنچهدر بارۀ او گفته‌ام را تكذيب كنند و حرف‌های مرا انكار نمایند و امّت مرا از راه او برگردانند، «وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ».

2_ عَن حُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا علیهما السلام ، عَنْ أَبِيهِ علیه السلام ، عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله : مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَمَسَّكَ بِدِينِي وَ يَرْكَبَ سَفِينَةَ النَّجَاةِ بَعْدِي، فَلْيَقْتَدِ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام ، وَ لْيُعَادِ عَدُوَّهُ، وَ لْيُوَالِ وَلِيَّهُ، فَإِنَّهُ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ وَفَاتِي، وَ هُوَ إِمَامُ كُلِّ مُسْلِمٍ، وَ أَمِيرُ كُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِي، قَوْلُهُ قَوْلِي وَ أَمْرُهُ أَمْرِي وَ نَهْيُهُ نَهْيِي وَ تَابِعُهُ تَابِعِي وَ نَاصِرُهُ نَاصِرِي وَ خَاذِلُهُ خَاذِلِي.

ثُمَّ قَالَ صلی الله علیه و اله : مَنْ فَارَقَ عَلِيّاً بَعْدِي لَمْ يَرَنِي، وَ لَمْ أَرَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَ مَنْ خَالَفَ عَلِيّاً حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ، وَ جَعَلَ مَأْوَاهُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ، وَ مَنْ خَذَلَ عَلِيّاً خَذَلَهُ اللَّهُ يَوْمَ يُعْرَضُ عَلَيْهِ، وَ مَنْ نَصَرَ عَلِيّاً نَصَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ، وَ لَقَّنَهُ حجّتهُ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ.

ثُمَّ قَالَ صلی الله علیه و اله : الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ إِمَامَا أُمَّتِي بَعْدَ أَبِيهِمَا، وَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَ أُمُّهُمَا سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ، وَ أَبُوهُمَا سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ، وَ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ تِسْعَةُ أَئِمَّةٍ، تَاسِعُهُمُ الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِي، طَاعَتُهُمْ طَاعَتِي وَ مَعْصِيَتُهُمْ مَعْصِيَتِي، إِلَى اللَّهِ أَشْكُو

الْمُنْكِرِينَ لِفَضْلِهِمْ، وَ الْمُضِيعِينَ لِحُرْمَتِهِمْ بَعْدِي، وَ كَفى بِاللَّهِ وَلِيًّا وَ نَاصِراً لِعِتْرَتِي وَ أَئِمَّةِ أُمَّتِي وَ مُنْتَقِماً مِنَ الْجَاحِدِينَ لِحَقِّهِمْ: «وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُون».⁽¹⁾

از حسين بن خالد نقل است که گفت: حضرت امام علی بن موسی الرضا علیهما السلام از پدر بزرگوارشان علیه السلام ، از پدران بزرگوارشان علیهم السلام ، روایت کرده‌اند که رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمودند: هر كه دوست دارد به دين من چنگ بزند و پس از من بر كشتى نجات سوار شود، از على بن ابى طالب علیه السلام پيروى كند، و دشمنش را دشمن، و دوستش را دوست بدارد، زيرا او در زندگى و پس از مرگ من، وصى و جانشين من است، و او امامهر مسلمان، و فرمانرواى هر مؤمنى پس از من مى‌باشد، گفتار او گفتار من و فرمان او فرمان من، و نهى او نهى من، پيروی از او پيروی از من، و ياور او ياور من است، هر كس او را يارى نکند دست از يارى من برداشته است.

سپس حضرت صلی الله علیه و اله فرمودند: كسى كه پس از من از على مفارقت و جدايى كند روز قيامت مرا نخواهد ديد و من نيز او را نخواهم ديد، هر كه با على مخالفت كند خداوند بهشت را بر او حرام كرده و جايگاهش را آتش قرار دهد، كسى كه دست از يارى على بردارد خداوند در روزى كه (حسابش را) بر او عرضه كنند يارى‌اش نكند، و هر كه على را يارى كند در آن روز كه خدا را ملاقات كند خدايش يارى كند و حجّتش را هنگام بازجويى به وى تلقين كند.

سپس حضرت صلی الله علیه و اله فرمودند: حسن و حسين بعد از پدرشان دو پيشواى امّت من هستند، و دو آقاى جوانان اهل بهشت‌اند، و مادرشان بانوى زنان عالميان، و پدرشان آقاى اوصياء (پيمبران) است، و از فرزندان حسين، نُه امام‌اند كه نهمى آنان قائم فرزندان من است، اطاعت آن‌ها اطاعت من، و نافرمانى آن‌ها نافرمانى من است، و از کسانی كه منكر فضل ايشان، و پس از من نابودكنندۀ حقّ آن‌هايند، به خدا شكايت مى‌برم و خداوند متعال براى دوستى و يارى عترت من و امامان امّتم، کافی است و از کسانی که حقّشان را انکار می‌کنند انتقام می‌گیرد: «وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُون»، (و به زودى آن‌ها كه ستم كردند خواهند دانست كه به چه جايى بازگشت مى‌كنند).

سورۀ مبارکۀ نمل(27)

اشاره

شماره: 137

کد آیه: 27/59 اسم آیه: برگزیدۀ خدا

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ وَسَلاٰمٌ عَلٰى عِباٰدِهِ الَّذٖینَ اصْطَفٰى٭ۗ ءاٰللّٰهُ خَیْرٌ اَمّاٰ یُشْرِكُونَ59

بگو: حمد مخصوص خداست و سلام بر بندگان برگزيده‌اش! آيا خداوند بهتر است يا بت‌هايى كه همتاى او قرار مى‌دهند؟!

عَن ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى»، قَالَ: هُمْ أَهْلُ بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و اله ، عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهم السلام وَ أَوْلَادُهُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، هُمْ صَفْوَةُ اللَّهِ وَ خِيَرَتُهُ مِنْ خَلْقِهِ.⁽¹⁾

از ابن عباس نقل است که در بارۀ این سخن خدای متعال: «الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى»، (بگو حمد براى خدا است و سلام بر آن بندگانى كه آنان را برگزيده است)، فرمود: آن‌ها، اهل‌بيت رسول خدا صلی الله علیه و اله یعنی على بن ابى طالب علیه السلام ، حضرت فاطمه علیها السلام ، امام حسن علیه السلام و امام حسين علیه السلام و اولاد ايشان علیهم السلام تا روز قیامت هستند، ايشانند كه برگزيده و بهترین آفریدۀ خدا می‌باشند.

شماره: 138

کد آیه: 27/62 اسم آیه: مُضطر

اَمَّنْ یُجٖیبُ الْمُضْطَرَّ اِذاٰ دَعاٰهُ وَیَكْشِفُ السُّوءَ وَیَجْعَلُكُمْ خُلَفاٰءَ الْاَرْضِ٭ۗ اَءِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ٭ۚ قَلٖیلًا ماٰ تَذَكَّرُونَ62

يا كسى كه دعاى مضطرّ را اجابت مى‌كند و گرفتارى را برطرف مى‌سازد، و شما را خلفاى زمين قرار مى‌دهد آيا معبودى با خداست؟! كمتر متذكّر مى‌شويد!

1_ عَنْ إِبْرَاهِيم بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: إِنَّ الْقَائِمَ علیه السلام إِذَا خَرَجَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ، فَيَسْتَقْبِلُ الْكَعْبَةَ وَ يَجْعَلُ ظَهْرَهُ إِلَى الْمَقَامِ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ يَقُومُ فَيَقُولُ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ! أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِآدَمَ، يَا أَيُّهَا النَّاسُ! أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ، يَا أَيُّهَا النَّاسُ! أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِإِسْمَاعِيلَ، يَا أَيُّهَا النَّاسُ! أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ؛ ثُمَّ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاءِ، فَيَدْعُو وَ يَتَضَرَّعُ، حَتَّى يَقَعَ عَلَى وَجْهِهِ، وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ».⁽¹⁾

از ابراهیم بن عبد الحمید نقل است که گفت: حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: هنگامی که حضرت قائم علیه السلام قیام كند به مسجد الحرام برود، و رو به كعبه و پشت به مقام ابراهیم علیه السلام بایستد و دو ركعت نماز گزارد، آنگاه برخاسته و می‌فرماید: اى مردم! من از هر كس به آدم ابو البشر، و ابراهيم خليل، و اسماعيل ذبيح، و حضرت محمّد صلی الله علیه و اله سزاوارتر و نزديكترم، سپس دست به دعا بلند مى‌كند و آنقدر به درگاه خدا می‌نالد كه غش كرده روى زمين مى‌افتد، و این همان فرمایش خداوند عزوجل که می‌فرمايد: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ».2_ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ»، قَالَ: هَذِهِ نَزَلَتْ فِي الْقَائِمِ علیه السلام ، إِذَا خَرَجَ تَعَمَّمَ وَ صَلَّى عِنْدَ الْمَقَامِ وَ تَضَرَّعَ إِلَى رَبِّهِ فَلَا تُرَدُّ لَهُ رَايَةٌ أَبَداً.⁽¹⁾

از محمد بن مسلم نقل است كه گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عزوجل: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ»، فرمودند: این آیه در بارۀ حضرت قائم علیه السلام نازل شده، هنگامى كه قيام می‌كند، عمّامه بر سر می‌نهد و کنار مقام حضرت ابراهيم علیه السلام نماز می‌گزارد و به درگاه پروردگارش تضرّع می‌کند، و از آن موقع پرچم او به اهتزاز در خواهد آمد.

3_ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْكَابُلِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : وَ اللَّهِ! لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْقَائِمِ علیه السلام وَ قَدْ أَسْنَدَ ظَهْرَهُ إِلَى الْحَجَرِ، ثُمَّ يَنْشُدُ اللَّهَ حَقَّهُ، ثُمَّ يَقُولُ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي اللَّهِ فَأَنَا أَوْلَى بِاللَّهِ، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي آدَمَ فَأَنَا أَوْلَى بِآدَمَ، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي نُوحٍ فَأَنَا أَوْلَى بِنُوحٍ، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي إِبْرَاهِيمَ فَأَنَا أَوْلَى بِإِبْرَاهِيمَ، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي مُوسَى فَأَنَا أَوْلَى بِمُوسَى، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي عِيسَى فَأَنَا أَوْلَى بِعِيسَى، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله فَأَنَا أَوْلَى بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و اله ، أَيُّهَا النَّاسُ! مَنْ يُحَاجَّنِي فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَنَا أَوْلَى بِكِتَابِ اللَّهِ، ثُمَّ يَنْتَهِي إِلَى الْمَقَامِ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَ يَنْشُدُ اللَّهَ حَقَّهُ.

ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام : هُوَ، وَ اللَّهِ! الْمُضْطَرُّ فِي كِتَابِ اللَّهِ فِي قَوْلِهِ: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ».(الحدیث)⁽¹⁾

از ابو خالد کابلی نقل است که گفت: حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمودند: به خدا قسم! گویا هم اكنون او را مى‌بينم كه پشت خود را به حجرالاسود تكيه داده و از خداوند وفاى وعدۀ خود را مطالبه كند، سپس مى‌فرمايد: اى مردم! هر كس با من در مورد خدا محاجّه نمايد پس من سزاوارترين فرد به خداوند هستم،اى مردم! هر كس با من در بارۀ آدم به بحث پردازد، پس من سزاوارترين مردم به آدم هستم، اى مردم! هر كس با من در بارۀ نوح محاجّه نمايد، پس من سزاوارترين مردم به نوحم، اى مردم! هر كس با من در بارۀ ابراهيم بحث و گفتگو نمايد، پس من سزاوارترين مردم به ابراهيم هستم، اى مردم! هر

كس در بارۀ موسى با من محاجّه نمايد، پس من سزاوارترين مردم به موسى هستم، اى مردم! هر كس با من در بارۀ عيسى بحث و گفتگو نمايد، پس من سزاوارترين مردم به عيسى هستم، اى مردم! هر كس با من در بارۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و اله محاجّه نمايد، پس من سزاوارترين مردم به حضرت محمّد صلی الله علیه و اله هستم، اى مردم! هر كس در بارۀ كتاب خدا با من محاجّه نمايد، پس من سزاوارترين مردم به كتاب خدا هستم؛ سپس به سوى مقام حضرت ابراهیم علیه السلام مى‌رود و نزديک آن، دو ركعت نماز به جاى مى‌آورد و از خداوند وفاى به وعده‌اش را درخواست مى‌نمايد.

سپس امام باقر علیه السلام فرمودند: به خدا قسم! او همان مضطرّی است كه خداوند در باره‌اش مى‌فرمايد: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ».

4_ فِي تَفسِيرِ القُمِّي، قَولُهُ: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ»، فَإِنَّهُ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ، قَالَ: نَزَلَتْ فِي الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ، هُوَ، وَ اللَّهِ! الْمُضْطَرُّ إِذَا صَلَّى فِي الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ وَ دَعَا اللَّهَ، فَأَجَابَهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُهُ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ.⁽¹⁾

جناب علی بن ابراهیم قمی قدس سره در تفسیر این آیه: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ»، از قول پدرش، از حسن بن علی بن فضّال،