با کاروان ابراهیم علیه السلام

مشخصات كتاب

سرشناسه : جعفريان رسول ۱۳۴۳ -

عنوان و نام پديدآور : با كاروان ابراهيم/ رسول جعفريان، محمدعلي خسروي؛ ويراستار علي موسوي‌گرمارودي [به سفارش معاونت آموزش و تحقيقات بعثه مقام معظم رهبري].

مشخصات نشر : تهران: نشر مشعر ۱۳۷۱.

مشخصات ظاهري : ۳۵۷ ص. مصور(رنگي)، جدول، نمودار(رنگي).

وضعيت فهرست نويسي : برون‌سپاري

يادداشت : عنوان روي جلد: با كاروان ابراهيم در سال ۷۱ : گزارشي از فعاليتهاي بعثه مقام معظم رهبري و سازمان حج و زيارت در سال ۱۳۷۱.

يادداشت : كتابنامه به صورت زيرنويس.

عنوان روي جلد : با كاروان ابراهيم در سال ۷۱ : گزارشي از فعاليتهاي بعثه مقام معظم رهبري و سازمان حج و زيارت در سال ۱۳۷۱.

موضوع : بعثه مقام معظم رهبري در امور حج و زيارت

شناسه افزوده : خسروي محمدعلي ۱۳۳۴ -

شناسه افزوده : موسوي گرمارودي علي ۱۳۲۰ - ويراستار

شناسه افزوده : بعثه مقام معظم رهبري در امور حج و زيارت. معاونت آموزش و تحقيقات

رده بندي كنگره : BP۳ /ب۶ ج۷ ۱۳۷۱

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۰۶

شماره كتابشناسي ملي : ۱۵۱۴۰۴۷

اشاره

پيشگفتار

حاجيان آمدند با تعظيم شاكر از رحمت خداى رحيم

«ناصر خسرو»

حجّ سال 71، با شكوه، آرامش و موفقيت و دستاوردهاى بسيار، برگزار گرديد؛ والحمدللَّه رب العالمين.

رضايت از آنچه انجام شده است، تا آنجا كه نشانه شكرگزارى باشد، البته نيكوست، امّا اگر انگيزه خرسندى از خويش و باعث احساس بسندگى گردد، راه بهبود و ترقى را خواهد بست و موجب خواهد شد كه در همان نقطه كه بدان دست يافته‌ايم- هرچند قله موفقيت باشد- توقف كنيم و نقص‌ها را نبينيم و در صدد اصلاح برنياييم و به هدفها و قله‌هاى بلندتر و بلندتر، نينديشيم.

پس بايد، نگاهى به كارهاى انجام شده افكند. بى‌گمان، ثبت لحظه به لحظه امور، كاركردها، رويدادها، برخوردها، ديدارها، چاره‌ها و ناچارى‌ها و ... نوعى بازنگرى به كارهاى انجام شده براى بررسى رويكردها و وارسى عملكردهاست، علاوه بر آنكه گزاشى به امّت بزرگوار، نيز هست.

به همين روى، با رهنمود نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجّاج ايرانى؛

حضرت حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاى محمدى رى شهرى، معاونت آموزش و تحقيقات بعثه رهبرى، بر آن شد عده‌اى را بسيج كند كه همه امور حج را پيش از موسم تا پايان مراسم، با امانت كامل، ثبت كنند تا به هنگام بازگشت، تبويب و تنظيم و سپس پيراسته و آراسته گردد و به صورت كتاب، در دسترس همگان قرار گيرد.

كتابى كه در دست داريد، نتيجه همين تلاش است و در آن با سيرى زمانى مهمترين امور مربوط به حج، از تداركات و تمهيدات پيش از موسم تا خدمات و رويدادهاى هنگام انجام مراسم زيارت و حج در مدينه و مكه، همه و همه، فراهم آمده است.

كتاب حاضر، يك نوع «سفرنامه حج» نيز محسوب است با اين تفاوت آشكار، كه نه سفرنامه شخصى، بلكه سفرنامه تمام زائران گرامى حج سال 71 و كارنامه خدمتگزاران آنان در بعثه مقام معظم رهبرى و در سازمان حج است و در رأس همه، صحيفه مديريّت نماينده محترم ولّى فقيه و سرپرست حجّاج ايرانى در اين خدمت الهى است كه گفت:

رائد القوم خادمهم.

پيش از ورود به مباحث اصلى كتاب و گزارش فعاليت‌هاى حج سال 1371، لازم است به اقدام‌هاى انجام شده پيش از موسم حج و نهادهايى كه در تهيه مقدمات برگزارى حج، نقش اصلى دارند يعنى «بعثه مقام معظم رهبرى» و «سازمان حج»، نظرى اجمالى بيفكنيم. بعثه مقام معظم رهبرى در امور فرهنگى و سياسى نقش محورى دارد و در كليه موارد، مسوؤلان و واحدهاى مختلف را هدايت و راهنمايى و براى حسن انجام امور، بر فعاليتهاى آنان به طور كامل نظارت مى‌كند و علاوه بر آن، با زائران خانه خدا ارتباط نزديك دارد و به عنوان تنها مرجع مراجعات و پناهگاه زائران ايرانى و

حتى غير ايرانى در حل مشكلات فرهنگى، فقهى و سياسى شناخته شده است، به همين دليل ابتدا به شرح خدمات بعثه قبل از موسم حج مى‌پردازيم و سپس خدمات سازمان حج و ستادهاى آن را كه مسؤوليت خدمات و فعاليتهاى اجرائى حج را به عهده دارد از قبيل تهيه مسكن، تداركات، امور بهداشتى و پزشكى، حمل و نقل و ... ذكر مى‌كنيم. ولى قبل از هرچيز فشرده‌اى از اهداف حج سال 1371 را برمى‌شماريم تا در مباحث بعدى روشن شود كه ميزان موفقيت و دستيابى به اين اهداف چقدر بوده است.

خلاصه اين اهداف عبارتست از: 1- حفظ دستاوردهاى حج سال 70 و تثبيت آن به عنوان الگوى قابل قبول حج در جمهورى اسلامى ايران. 2- بازيابى وجهه بين المللى حج.

3- ارتقاء و توسعه فعاليتهاى فرهنگى در بين زائران و نيز عموم مردم كشورمان.

4- تمركز و تسريع در امر نظارت بعثه بر امور اجرائى و خدماتى زائران و سازمان دهى به مسائل و مشكلات احتمالى. خوشبختانه با توجهات حضرت حق و عنايات خاصّه حضرت ولىّ عصر (عج) و رهنمودهاى داهيانه مقام معظم رهبرى، بعثه موفق شد كاملا به اهداف ذكر شده در بالا دست يابد.

والسلام على من يخدم الحق لذات الحق معاونت آموزش و تحقيقات بعثه مقام معظم رهبرى‌

مقدمه نماينده ولايت فقيه و سرپرست حجاج ايرانى‌

بسم اللَّه الرحمن الرحيم لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ

دوش هاتف غيبم حل اين معما كرد سود هر دو عالم برد هر كه با تو سودا كرد

ويژگيهاى حج 1371 سال گذشته پس از برگزارى مناسك حج، با شكوهى اعجازآميز، و اعجاب‌انگيز، كه به ويژگيهاى آن در مقدمه كتاب سيماى حج سال هفتاد، اشاره كرده‌ام، همراه با مسؤولان بعثه مقام معظم رهبرى به مدينه منوره بازگشتم.

بامداد روز چهارشنبه 12/ 4/ 70 پس از اداى فريضه صبح در حرم شريف نبوى صلى الله عليه و آله به محل اقامت آمدم و خواستم قدرى استراحت كنم، تازه سر بر بالين نهاده بودم كه شنيدم، هاتفى، جمله‌اى به اين مضمون گفت: «مراسم سال آينده فوق‌العاده و كم نظير خواهد بود».

اين بشارت براى كسانى كه در متن ماجراهاى سياسى حج سال هفتاد بودند قابل پيش‌بينى نبود، حتى در آستانه حج 71 يكى از ارگانهاى سياسى در تاريخ

30/ 1/ 71 رسماً پيش‌بينى كرد كه: «با توجه به مجموعه قرائن و شواهد، ايجاد مشكل از سوى دولت سعودى در امر برزگارى مراسم تظاهرات برائت از مشركان قوياً محتمل به نظر مى‌رسد.» هر چند اينجانب براساس دلايلى كه در شوراى سياست‌گذارى حج و زيارت مطرح كردم، چنين نتيجه‌گيرى را از «قرائن و شواهد» مورد اشاره، صحيح نمى‌دانستم و معتقد بودم كه با عنايت خداوند منّان، مراسم سياسى حج سال 71 با مشكل جدى مواجه نخواهد شد؛ ولى قبل از بازگشت از حج هفتاد، حتى براى من نيز قابل پيش‌بينى نبود كه از طريق برگزارى حج زائران ايرانى در سال هفتاد و يك با شكوهتر از سال هفتاد خواهد بود.

بارى بشارت مذكور لطف و عنايت الهى بود نسبت به كارگزاران حج جمهورى اسلامى ايران جهت برنامه‌ريزى بهتر براى انجام حجّى نمونه و مايه سربلندى مردم ايران و شادى روح امام رضوان اللَّه تعالى عليه و همه رهروان او در جهان.

اين پيشگويى تحقق يافت و حج هفتاد و يك زائران ايرانى خانه خدا به راستى كم‌نظير انجام شد. بخشى از اين ويژگى‌ها بدين شرح است:

الف: حفظ و تثبيت دستاوردهاى حج هفتاد حج هفتاد به دليل اين كه پس از وقفه سه ساله- به دنبال فاجعه جانخراش سال 1366 در مراسم برائت از مشركان- برگزار مى‌شد و به دليل حضور سرسخت‌ترين دشمنان حج ابراهيمى، رأس شرك و مشركان آمريكا، در منطه و در عربستان، در راستاى سياستهاى امام راحل و مقام معظم رهبرى و برگزارى آبرومندانه آن تلاشهاى فراوانى انجام شد و دستاوردهاى بسيار مهمى داشت خصوصاً در ارتباط با مكان مراسم برائت؛ به دلايلى كه طرح آن اكنون مقدور نيست

امكان حفظ اين دستاوردها جداً مورد ترديد بود، و لذا حفظ و تثبيت دستاوردهاى گذشته، نخستين ويژگى حج امسال محسوب مى‌گردد.

ب: نداشتن هزينه سياسى از مجارى ديپلماتيك سال گذشته تصميم قاطع بعثه رهبرى در زمينه برگزارى مراسم برائت، از طريق تماس‌هاى مكرر وزير محترم خارجه آقاى دكتر ولايتى با مقامات عربستان سعودى، توجيه شد ولى در سال جارى برگزارى اين مراسم هيچ گونه هزينه سياسى از مجارى ديپلماتيك نداشت. تصور من اين است كه نظم دقيق حاكم بر اجراى برنامه‌ها، نقش مهمى در اين موفقيت داشته است.

در تاريخ 7/ 3/ 71، ده روز از مراسم برائت، وزير حج عربستان به ملاقات من آمد و خير مقدم پيام ملك فهد را ابلاغ كرد.

مضمون اين پيام چنين بود: «ايشان خواهش دارد كه در مكه مراسمى نباشد، و اگر تصميم هست كه مراسمى برگزار شود محدود به داخل بعثه باشد.» پس از گفتگوهاى بسيار، حرف آخر ما اين بود كه برنامه‌هاى بعثه مانند سال گذشته انجام خواهد شد، مطمئن باشند كه چيز ديگرى نخواهد بود ...

تقريباً يكهفته بعد و سه روز قبل ازمراسم، وزير حج عربستان، رياست سازمان حج ايران را به دفتر خود دعوت كرد و پس از توصيه‌هاى فراوان در زمينه عدم برگزارى مراسم برائت در فضاى باز، سرانجام در پايان تأكيد كرد:

در صورتى كه اصرار بر انجام مراسم دارد به حداقل قناعت كنيد».

ج: اداء تكليف توأم با آرامش آرامش بدون انجام مسؤوليت ممكن است ولى ارزش نيست، اداء تكليف سياسى حج در اضطراب، ارزش است ولى براى زائران خانه خدا، نه براى تشكيلاتى كه مسؤوليت هدايت مردم و برنامه‌ريزى به عهده آن است. انجام تكليف سياسى حج توأم با آرامش، ارزش و توفيقى است خداوند نصيب گردانندگان امور كرد. تنها در موقع ورود اينجانب به مدينه در تاريخ 1/ 3/ 71 پليس ضد شورش عربستان با سپر و باتوم، اطراف بعثه رهبرى، مردمى را كه براى استقبال آده بودند، محاصره و فضاى استقبال را ارعاب‌آميز كرده بود؛ در ديدار با وزير حج عربستان به ايشان گفتم، چنين برخوردهايى در برنامه‌هاى آينده موجب حساسيت شركت‌كنندگان و احياناً مشكل آفرين خواهد بود. آنها هم عملًا پذيرفتند و در برنامه‌هاى بعدى خصوصاً در مراسم برائت، حركتى كه آرامش فضاى مراسم را تهديد كند ديده نشد.

د: حضور فعال و گسترده مردم در برنامه‌ها به شهادت كسانى كه مراسم سياسى عبادى حج را در سال گذشته و سالهاى قبل از آن ديده بودند، شركت و حضور فعال مردم در برنامه‌ها، خصوصاً در مراسم برائت ازمشركان، بسيار گسترده‌تر از هميشه بود، به ويژه شركت زائران غيرايرانى در مراسم برائت از مشركان و در مراسم دعاى كميل در كنار بقيع.

ه: برنامه‌ريزى گسترده آموزشى معاونت آموزش بعثه رهبرى كه در سال گذشته فقط چند ماه از آغاز تأسيس از آن مى‌گذشت، جهت ارتقاء و توسعه فعاليتهاى فرهنگى حج در ميان زائران و عموم مردم، فعاليتهاى گسترده‌اى داشت، حاصل اين تلاشها علاوه بر برنامه‌هاى متعدد و متنوع صدا و سيما- كه با همكارى اين واحد تهيه مى‌شد-، تأليف و تنظيم قريب ده عنوان جزوه و كتاب وبود، شامل: 1- ادعيه و آداب حرمين 2- راهنماى حج 3- آثار اسلامى مكه و مدينه 4- سيرى در آثار سرزمين وحى 5- فرازهايى‌از تاريخ پيامبر اسلام 6- احكام بانوان 7- راهنماى مصور حجاج 8- استفتائات ويژ (از مراجع عظام) 9- ترجمه كتاب اسرار حج (آية اللَّه جوادى) 10- خلاصه مطالب آموزش زائران و نيز توزيع بيست و دو هزار جزوه و نشريه آموزشى در كاروانها. و: بهره‌گيرى گسترده از ظرفيتهاى علمى و فرهنگى بعثه علاوه بر مراسم عمومى و كنفراسنها و سمينارهاى متعدد و ديدارهاى خصوصى كه هريك به گونه‌اى اهداف حج ابراهيمى را تأمين مى‌كرد، براى بهره‌گيرى هرچه بيشتر از ظرفيت‌هاى علمى- معنوى بعثه رهبرى، دو برنامه جالب

ديگر نيز طراحى و اجرا شد: 1- برنامه ديدار نماينده ولى فقيه با زائران خانه خدا اين ديدارها در مدينه روزها و در مكه شبها، در محل بعثه، علاوه بر مراسم عمومى و كنفرانسها و سمينارهاى متعدد، انجام مى‌شد. اين مجالس با ذكر مناقب اهل بيت عليهم السلام و سخنرانى يكى از شخصيتهاى علمى، برگزار مى‌گرديد.

برنامه سخنرانى شخصيتهاى علمى مهمان بعثه رهبرى، در كار به طور متوسط هر شب پنج سخنرانى انجام مى‌شد. هم ديدار نماينده ولى فقيه و هم سخنرانى‌ها، تأثير بسيار در انتقال ديدگاههاى فرهنگى و سياسى جمهورى اسلامى به زائران خانه خدا داشت.

ز- واحد ارشاد در سال جارى 675 نفر از روحانيون معين كاروانها براى توجيه و ارشاد حجاج ايرانى انتخاب شدند. اين گروه در جوار بقيع و مسجد الحرام به صورت منظم و زمان بنده شده استقرار داشت و وظيفه آنان راهنمايى زائران و جلوگيرى از رفتار موهن و نامطلوب بود.

يادآورى اين نكته لازم است كه اين واحد با تركيب و سازماندهى مزبور، از ويژگيهاى حج در سال جارى محسوب مى‌شود و نقش مؤثرى در اعمال سياستهاى بعثه و تأمين نظر مقام معظم رهبرى در جهت حفظ شؤون زائران ايرانى و وحدت مسلمانان داشته است.

ميمانان خارجى بعثه بعثه رهبرى ظاهراً همه ساله تعداد محدودى از شخصيتهاى علمى و فرهنگى كشورهاى مختلف جهان را به عنوان مهمان پذيرايى كرده است ولى در سال جارى براى نخستين بار، با برنامه‌ريزى و و پيش‌بينى‌هاى قبلى، تعداد قابل توجهى از مسلمانان كشورهاى آذربايجان، اسياى ميانه، لبنان و فلسطين و ... دعوت شدند كه تأثير فراوانى در زمينه انتقال فرهنگ حج ابراهيمى در مناطق مذكور خواهد داشت.

ط- شبى با قرآن برگزارى دو برنامه شبى با قرآن و مكه با حضور قاريان بين المللى جمهورى اسلامى ايران و برخى قاريان و حافظان قرآن از ساير كشورها، از ويژگى‌هاى حج در سال جارى بود كه با استقبال كم نظيرى از سوى شركت كنندگان داخلى و خارجى و حتى مردم اطراف بعثه مواجه گرديد.

ى- زمينه سازى براى استفاده از گوشتهاى قربانى با اينكه قرآن كريم صريحاً دستور داده است كه بايد نيازمندان از گوشتهاى قربانى بهره برند ⁽¹⁾و با وجود نيازمند و و گرسنه بسيار در جهان، متأسفانه هر ساله گوشت صدها هزار رأس گوسفند و گاو و شتر، به دليل نبودن امكانات نگهدارى، در مسلخ قديم در منى، فاسد مى‌شود و دفن مى‌گردد! در سال جارى با تلاش‌هايى كه صورت گرفت و پس از تماس با مراجع عظام و توضيح شرايط كنونى منى، مشكل فقهى ذبح در مسلخ جديد حل شد. البته چون

در آن هنگام فرصت كافى براى برنامه‌ريزى و اجراى كامل طرح وجود نداشت، به منظور آزمايش و پيش‌بينى مشكلات اجرايى آن، نزديك به پنج هزار راس گوسفند (حودد هزار رأس آن به طور متمركز و چهار هزار رأس توسط خود زائران) در مسلخ جديد ذبح و گوشت آن براى مصرف فقرا تخصيص داده شد. اميدواريم اقدامات انجام شده، سال آينده امكان استفاده از تمام قربانى‌هاى زائران ايرانى فراهم گردد.

ك- ايجاد شبه نظارت بر امور اجرايى اين شبكه توسط بعثه مقام رهبرى ايجاد شد و بر مهمترين فعاليتهاى اجرايى سازمان حج و زيارت شامل: مسكن، تداركات، پزشكى و حمل و نقل نظارت داشت.

سازماندهى جديد و متمركز آن در سال جارى دو هدف عمده را تعقيب مى‌كرد: يكى ارائه راه حل براى رفع نارساييهاى موجود و ديگر (كه مهمتر است) ارائه پيشنهاد جهت پيشگيرى از تكرار مشكلات در سالهاى آينده.

ل- هدايت و كنترل خريد زائران سال گذشته كثرت اشياء بزرگ خريدارى شده، انتقال زائران را به ايران با مشكلات زيادى روبرو كرد. با اقداماتى كه در زمينه هدايت و كنترل خريد زائران در سال جارى انجام گرفت، بنابر اظهار نظر مسؤولان هواپيمايى و گمرك، امسال بار همراه مسافر، وضعيت بسيار خوب و كم سابقه‌اى داشت.

م- حضور فعّال صدا و سيما حضور گسترده و فعسال همه رسانه‌ها به خصوص صدا و سيما از ويژگى‌هاى حج امسال بود كه از ماهها قبل از طريق ايجاد دفتر حج براى اقدامات فرهنگى و آموزشى قبل از موسم و انتقال اخبار و فعاليّتهاى حج در موسم، برنامه‌ريزى وسيعى داشت.

همچنين استفاده از سيستم ماهواره، در انتقال به موقع اخبار و تصاوير فعاليتهاى حج، مطلوب و آثار آن در پوشش خبرى، مشهود بود.

*** بار الها: آنچه انجام گرفت، به فضل و عنايت و توفيق تو بود. در واقع اين تو بودى كه همه امور را به خوبى اداره كردى و شكوه و عظمت و معنويّت كم نظيرى را به حج زائران ايرانى خانه خود در حج امسال دادى و افتخار آن را به نام مسؤولان و كارگزاران ثبت كردى. اين كاروان ابراهيم و محمد- درود تو بر آن هر دوان- آنچه خوبى و زيبايى داشت از تو است و آنچه ضعف و نارسايى، از ما.

بارالها: براى شكر اين نعمت عظيم، زبان، توان گفتن و قلم، قدرت نوشتن، ندارد؛ عجز و ناتوانى و شرمسارى ما را از اداء شكر آن بپذير.

خداوندا: عنايت خود را از ما برمگير و لحظه‌اى ما را به خود وا مگذار و بر شكوه و عظمت اين آيين ابراهيمى هر سال بيفزا، و با ظهور و حضور اميرالحجاج حقيقى، ارواحنا لتراب مقدمه الفداء، به حجّ همه زائران خانه خود محتواى واقعى عنايت فرما.

آمين.

محمّد محمّدى رى‌شهرى‌

فصل اوّل: آهنگ راه‌

اشاره

امام خمينى (ره): لازم است به حضرات آقايان علما و روحانيون محترم كاروانها تذكر دهيد كه قبل از حركت، مجالسى تشكيل دهند و حجاج محترم را با مسائل شرعى و وظائف انسانى آشنا كنند.

صحيفه نور، ج 9، ص 176 به خواهران و برادران محترم كشورهاى اسلامى! قبل از هرچيز اين نكته را بايد عرض كنم كه صورت حج، اين عبادت بزرگ را كه براى آن مشرف مى‌شويد به صورتى شايسته و موافق دستور الهى انجام دهيد و مسائل آن را نزد علماى اعلام با دقت فرا گيريد. مبادا خداى ناخواسته پس از انجام حج و گذشت وقت، معلوم شود كه خللى در آنها وارد شده و موجب بطلان حج گرديده و زحمتهاى شما هدر رفته است.

صحيفه نور، ج 19، ص 199 مراتب معنوى حج كه سرمايه حيات جاودانه است و انسان را به افق توحيد و تنزيه نزديك مى‌نمايد، حاصل نخواهد شد مگر آنكه دستورات عبادى حج به طور صحيح و شايسته و مو به مو عمل شود و حجاج محترم و روحانيون معظم كاروانها تمام همّ خود را صرف در تعليم و تعلم مناسك حج كنند و بر مسأله‌دانان است كه از همراهان خود مواظبت كنند كه خدايى نخواسته تخلف از دستورات نشود.

صحيفه نور، ج 19، ص 44

فعاليتهاى بعثه قبل از موسم حج‌

برنامه ريزى براى حج سال 71 همانگونه كه مورد تأكيد رهبر معظم انقلاب حضرت آية اللَّه خامنه‌اى مُدّظلّه العالى بود، بيدرنگ پس از موسم حج سال گذشته آغاز شد. ابتدا در تشكيلات بعثه، بازنگرى اساسى به عمل آمد و با تلاش كارشناسان و چندين ماه بررسى و مطالعه، سرانجام سازمانى متناسب با فعاليتهاى طول سال، تصويب و تشكيل شد. هدف اصلى تشكيلات جديد بعثه، گسترش فرهنگ حج در جامعه و فراهم نمودن زمينه مناسب براى انجام صحيح مراسم حج و رسيدن به اهداف امام خمينى (ره) در برگزارى حج ابراهيمى و ايجاد هماهنگى بين سازمان حج و واحدهاى ديگر و جلوگيرى از دوباره كارى‌ها و اتلاف نيرو بود. به همين منظور در سال گذشته چندين بخش و معاونت در تشكيلات جديد بعثه ايجاد شد و هر كام در حوزه مسؤوليت خود، فعاليتهايى را آغاز كردند. در اينجا به فعاليتهاى برخى از اين واحدها و معاونتها كه كار آن جنبه عملى و عينى‌تر داشته است اشاره مى‌كنيم:

1- معاونت آموزش و تحقيقات‌

اشاره

اين معاونت قبل ازموسم حج فعاليتهاى گسترده خود را آغاز مى‌كند. بخشهاى اين معاونت در تهران در زمينه فعاليتهاى تحقيقى مربوط به حج، مسائل كلى آموزشى و نيز انتشارات، فعال است.

اين بخشها عبارتند از: مديريت تحقيقات مديريت توليد و انشار مديريت آموزش رابط صدا و سيما

مديريت تحقيقات‌

در مورد مديريت تحقيقات، اقدام كار ساز جديد كه صورت گرفته، تشكيل مركز تحقيق حج است كه در قم تأسيس شده و مى‌تواند به عنوان يك مركز تحقيقى علاوه بر تامين نيازهاى فرهنگى بعثه مقام معظم رهبرى، به ساير مراكز فرهنگى و علمى كشور نيز كه نياز به اين گونه تحقيقات دارند خدمت كند، اكنون در اين مراكز طرحهايى در دست تحقيق است- از تأليف و ترجمه- تا بتواند نيازهاى فعلى مردم كشور و نيز زائران را در زمينه آشنايى با مسائل حج برطرف سازد. در اين مركز يك كتابخانه تخصصى وجود دارد كه در آن بيشتر كتابهايى كه درباره جزيرة العرب اماكن مذهبى، مناسك و ... نوشته شده، جمع‌آورى شده است.

علاوه بر كتابخانه، آرشيو عكسى نيز در اين مركز وجود دارد كه با تلاش

فراوان تهيه شده و تعداد زيادى عكس از اماكن مذهبى مكه و مدينه در آن نگهدارى مى‌شود.

مديريت توليد و انتشار

در پى تلاشهايى كه پس از حج سال گذشته در تهيه برخى از متون آموزشى و ادعيه براى زائران صورت گرفت با تلاشهاى مركز تحقيقات و برادرانى كه در آنجا مشغول كار هستند، چندين كتاب و جزوه تهيه شد كه با فرصت بسيار محدود، همه آنها مراحل حروفچينى، غلطگيرى و چاپ و صحافى را گذراند و خوشبختانه اكثر آنها به موقع به دست زائران و علاقمندان رسيد.

اين آثار كه ظرف مدت كوتاهى تهيه، چاپ و توزيع شد عبارت هستند از: 1- ادعيه و آداب حرمين: اين كتاب در سه بخش تهيه شده است: بخش اول دعاهاى مهم و مورد نياز در مكه و مدينه بخش دوم دعاها و آداب ورود به مدينه منوره بخش سوم دعاها و آداب ورود به مكّه مكرمه اين كار با تلاش گروهى از دوستان خاصّه تلاش فاضل محترم حجّة الاسلام و المسلمين حبيب اللهى انجام شد.

2- راهنماى حج: اين كتاب مشتمل بر تذكراتى است كه رهبر فقيد انقلاب حضرت امام خمينى قدّس‌سِرّه و مقام معظم رهبرى حضرت آية اللَّه خامنه‌اى و كارگزاران حج در قسمتهاى مختلف به زائران عزيز داده‌اند در بخشى از آن هم بعثه مقام معظم رهبرى و واحدهاى ديگر از قبيل حج و زيارت، هيأت پزشكى، گمرگ و ...

تذكرهاى لازم را ارائه داده‌اند.

3- راهنماى مصور حجاج:

مطالب اين كتاب كه با اختصار و دقت و نظم تنظيم شده، با تصاوير اعمال حج همراه است. اين اثر كار فاضل محترم حجّة الاسلام و المسلمين فلاح زاده بود.

4- آثار اسلامى مكه و مدينه: اين كتاب اثر كوتاهى‌است پيرامون آثار اسلامى- تاريخى حرمين شريفين كه مطالعه آن، زائران را با آثار مذهبى مهم اين دو شهر مقدس آشنا مى‌كند و به قلم فاضل محمترم حجة الاسلام رسول جعفريان به نگارش در آمده است.

5- سيرى در اماكن سرزمين وحى:

اين اثر كه تأليف جناب حجة الاسلام على اكبر حسنى است، با تفصيل بيشتر به شرح اماكن پرداخته است. اين كتاب نيز در آينده نزديك منتشر خواهد شد. 6- زيارت: كتابى جالب، خواندنى اثر شاعر و نويسنده معاصر حجه الاسلام جواد محدثى است كه درباره جنبه‌هاى مختلف زيارت در آن بحث شده است.

7- فرازهايى از تاريخ پيامبر اسلام: اين اثر نتيجه تحقيقات و زحمات استاد محقق آية اللَّه جعفر سبحانى است كه به صورت خلاصه و قلمى شيوا تحرير شده است.

8- احكام بانوان در حج: اين كتاب نيز اثر برادر فاضل حجّة الاسلام فلاح زاده است كه كليه مسائل مورد نياز زنان در ارتباط با حج و مسائل حاشيه اى آن آورده است.

9- استفتائات ويژه حج:

جزوه كوچكى است حاوى 60 مسأله فقهى كه فتاواى حضرات آيات عظام: امام خمينى قدس سره، گلپايگانى و اراكى دامت بركاتهما در آن آمده است. اين مجموعه مسائل كاملًا جديدى را پاسخ داده است.

10- رساله ديگرى نيز با استفاده از فيش‌هاى تحقيقى حجة الاسلام والمسلمين آقاى محسن قرائتى تنظيم شده است كه طى آن عناوين دهها سخنرانى به تناسب مسائلى كه در سفر حج مطرح مى‌شود همراه با اشارات و توضيحات آمده است. اين جزوه در 80 صفحه تهيه و بين روحانيان كاروانها جهت استفاده در برنامه‌هاى داخل كاروان به منظور وحدت رويّه تبليغى، توزيع گرديده است.

11- رساله ديگرى نيز با همكارى شوراى استفتاء تهيه شده است كه در آن به 161 مورد از حواشى حضرت آية اللَّه العظمى اراكى بر فتاواى حضرت امام قدس سره به صورت جدول بندى مشخص، آمده است. 12- رساله‌اى نيز به عنوان شرح وظايف روحانيان از سوى معاونت آموزش و تحقيقات انتشار يافته است.

13- جزوه كوچكى كه ادعيه شوطهاى طواف در آن فراهم آمده است و منتشر شده و در اختيار حجاج عزيز قرار گرفته است. 14- اسرار حج: 24 تأليف حضرت آية اللَّه جوادى آملى به كوشش نويسنده توانا حجة الاسلام و المسلمين على حجتى كرمانى با قلمى شيوات ترجمه و تحت عنوان «جرعه‌اى از بيكران زمزم» به صورت كتابى مستقل از سوى معاونت آموزش و تحقيقات به چاپ سپرده شده است.

15- مجموعه سخنرانى‌هاى استاد جوادى آملى نيز تنظيم شده ولى

متأسفانه به علت كمى فرصت هنوز چاپ نشده است و انشاء اللَّه در اولين فرصت منتشر خواهد شد.

16- ترجمه بخش حج فقه المقارن تأليف آيت اللَّه جنّاتى نيز مراحل ويرايش را پشت سر گذاشته است و انشاءاللَّه بزودى به چاپ خواهد رسيد.

17 و 18- دو كتاب ديگر نيز در دست ترجمه است يكى: الكسوة والكعبه و ديگرى: معالم المدينة المنورة.

فصلنامه حج از اقدامات سال گذشته گرفتن امتياز انتشار يك فصلنامه اختصاصى براى مسائل حج بود با نام ميقات حج. صاحب امتياز آن حوزه نمايندگى ولى فقيه در حج و زيارت و مدير مسؤول آن حجة الاسلام و المسملين آقاى قاضى عسگر معاون آموز و تحقيقات بعثه مقام معظم رهبرى است. مقالات شماره نخست اين فصلنامه آماده شده و اميد مى‌رود كه به زودى اولين شماره آن انتشار يابد.

مديرتيت آموزش‌

مديريت آموزش در دو قسمت فعاليت داشته است يكى آموزش حضورى و ديگرى آموش غير حضورى.

در سال گذشته آموزش مسائل حج به زائران خانه خدا به صورت غير حضورى، ابعاد بسيار وسيعى داشته و با همكارى رابط صدا و سيما و با استفاده از امكانات صدا و سيماى جمهورى اسلامى، دهها برنامه تهيه و پخش شده است.

اين مديريت با استفاده از استادهاى برجسته در چندين محور برنامه‌هاى منظمى را آماده كرده و جهت آموزش عمومى در اختيار صدا و سيما قرار داده است.

اين محورها عباتند از: 1- اسرار حج: مجموعه 6 سخنرانى 45 دقيقه‌اى از استاد آية اللَّه جوادى آملى.

2- آداب زيارت: مجموعه 15 سخنرانى 15 دقيقه‌اى از استاد آية اللَّه حسن مظاهرى. 3- شناخت اماكن: بيش از ده جلسه توسط استاد حجة الاسلام و المسلمين استادى.

4- تاريخ اسلام: بيش از ده جلسه توسط استاد آية اللَّه جعفر سبحانى. 5- مناسك و اسرار حج: مجموعه بيش از ده جلسه سخنرانى استاد حجة الاسلام و المسلمين قرائتى. 6- اخلاقيات حج: مجموعه بيش از 5 جلسه بحث استاد حجة الاسلام و المسلمين قرائتى.

7- مسائل بهداشتى حج: مجموعه 5 جلسه بحث توسط دكتر نبئى و دكتر شهاب الدين صدر در شبكه دوم سيما.

8- آشنايى به زبان عربى: توسط استاد عبائى از مدرسان عربى در شبكه دوّم سيما.

9- تذكرات كلى به حجاج توسط حجة الاسلام و المسلمين قاضى‌عسگر.

در صداى جمهورى اسلامى ايران نيز با همكارى برادران مسؤول، برنامه‌هاى گسترده‌اى در روزهاى قبل از موسم پخشد شد كه ستودنى است. مطبوعات نيز كم و بيش مطالبى را در اين زمينه به ابتكار خود داشته‌اند.

علاوه بر اينها فيلم آموزشى كوتاهى براى داخل هواپيما تهيه شد كه در برخى از هواپيماهاى عازم حج به نمايش در آمد. اين فيلم نيز توسط معاونت آموزش و تحقيقات و با همكارى واحد سمعى، بصرى بعثه تهيه شده است.

در تهيه و ضبط و پخش برنامه‌هاى فوق حجة الاسلام والمسلمين آقاى

محسن ميرى تلاشهاى فراوان و قابل قدردانى داشتند. از فعّاليت‌هاى ديگر اين معاونت، آموزش حضورى مربوط به كارگزاران حج بود كه در چندين جلسه براى روحانيان كاروانها، بازرسان، مبلّغان و كارمندان بعثه به طور جداگانه تشكيل و توسط استادهاى مجرب براى هر گروه به تناسب مسؤليتشان در حج توجيه لازم انجام گرفت.

2- امور روحانيان‌

يكى از واحدهاى بعثه مقام معظم رهبرى بخش امور روحانيان است و مسؤوليت سنگينى را به عهده دارد.

اهميت نقش روحانى در مراسم و موسم حج، به دليل نقشى است كه در آموزش احكام و مناسك حج و نيز هدايت اخلاقى و دينى حجاج ايرانى در برگزار شدن هرچه بهتر اين فريضه الهى دارد. از اين رو واحد امور روحانيان با انتخاب و گزينش روحانيان كاروانها و تأييد صلاحيت و يا ردّ آنها نقش مؤثرى در فعاليتهاى فرهنگى و آموزشى حج ايفا مى‌كند.

برنامه‌ريزى امسال براى انتخاب و گزينش روحانيان از چند ماه پس از انجام مراسم حج سال 70 آغاز شد و به صورت جدى و پيگير براى تقويت آن كوششهايى صورت گرفت و روحانيان مورد نياز براى هدايت كاروانها تعيين و گزينش شدند.

معيارهاى گزينش در چند عنوان خلاصه مى‌شود: مديريت، صلاحيت علمى، صلاحيت اخلاقى، قدرت بيان و آشنايى با مسائل سياسى. در سال جديد چند اقدام تازه صورت گرفت: اول: بررسى تمام پرونده‌هاى روحانيانى كه در سالهاى گذشته اعزام مى‌شدهده‌اند.

اين پرونده‌ها در شوراى گزينش مطرح مى‌شد و مورد ارزيابى قرار

مى‌گرفت، ارزيابى بر پايه اصلاعاتى بود كه در پرونده هر شخصى ثبت شده است.

علاوه بر آن، آشنايى و نيز شناختى كه شوراى گزينش از افراد داشت، در تصميم‌گيرى نقش داشته است. همچنين در موارد خاصى از برخى از نهادهاى قضائى نيز درباره ارزيابى اشخاص، استمداد مى‌شده است.

نظر شوراى گزينش بر اين بود كه نه تنها افراد رده ضعيف را كنار بگذارند بلكه حتى افراد متوسط، براى اعزام معرفى نشوند. زيرا تعداد كسانى كه در رتبه بالاترى بودند و صلاحيت بيشترى داشتند فراوا بود، به ويژه در ميان روحانيون جديدى كه پيش از اين عازم سفر حج نشده بودند. تذكر اين امر ضرورى است كه كنار گذاشتن افراد به معناى ديگرى جز عدم توانايى آنان براى مديريت در امر حج نبوده است. در اين ميان صلاحيت علمى جايگاه بسيار مهمى در تعيين افراد داشته است.

دوم: اقدام دومى كه صورت گرفت ترتيب استفاده از فضلاى جوانى بود كه پيش از اين عازم سفر حج نشده بودند امّا قابليت‌هاى بسيار داشتند. بديهى است اين افراد در سال اول به عنوان معين اعزام مى‌شوند. سياست اصولى بعثه مقام معظم رهبرى بر اين پايه است كه در برخى از قسمتها تا سر حد امكان از نيروهاى جديد استفاده شود و امتياز رفتن به اين سفر عبادى- سياسى، براى ساليان متمادى، تنها در اختيار يك گروه خاص قرار نگيرد.

اجراى چنين سياستى درباره روحانيان بسيار دشوار و با فرصت كم، كارى طاقت فرسا بود. در ثبت نام جديدى كه صورت گرفت حدود يك هزار و پانصد نفر شركت كردند، از ميان اين افراد، سيصد و اندى امتيازات لازم را به دست آوردند، مواد امتحانى عبارت بود از تحرير الوسيله و مناسك حضرت امام قدس سره، تاريخ اسلام و شناخت وهابيت. كسانى كه در بخش احكام حائز رتبه برتر مى‌شدند

ساير اوراق آنان نيز تصحيح مى‌شد. قبول شدگان در مصاحبه شركت مى‌كردند تا قدرت بيان آنان و شرح زندگى و خدمات گذشته آنان در انقلاب و جنگ به دست آيد. نتيجه آن شد كه از بين انتخاب‌شدگان يكصد و پنجاه نفر براى سال 71 به قيد قرعه انتخاب شدند. به ديگران قولى براى اعزام داده نشد اما اميد است كه از آنها در سالهاى بعد استفاده شود.

سوم: اقدام سومى كه صورت گرفت، كنار گذاشتن افراد از 60 سال به بالا بود كه طبعاً به دليل مشكل سن نمى‌توانستند كارآيى داشته باشند. مگر آنهاييكه محتمل بود از كارآيى برخوردار باشند. به همين روى، به برخى از اعتراضات رسيدگى شد و در هر مورد كه تحقيق نشان مى‌داد توانايى لازم وجود دارد از آنان استفاده شد.

در ايام حج نيز به انتخاب نماينده مقام معظم رهبرى هيأتى انتخاب شد تا به تخلفات احتمالى در اين قسمت رسيدگى كند. همه اقدامات در جهت هر چه بهتر انجام شدن حج و رسيدگى وضعيت صورت گرفته است. شرح وظايف روحانيان امسال جزوه كوچكى از طرف معاونت آموزش و تحقيقات بعثه مقام معظم رهبرى تحت عنوان شرح وظايف روحانيان انتشار يافت. در اين جزوه چارچوب اقداماتى را كه روحانى و معين بايد انجام دهند، مشخص شده است. اين امر كمك بزرگى بود به سامان يافتن كار روحانى در كاروان و استفاده وى از حداكثر فرصت و امكانات براى تربيت و تعليم زائران.

وظايف قبل از عزيمت روحانيان عبارت است از: 1- تعليم مناسك حج.

2- تصحيح قرائت و اذكار نماز زائران.

3- تعليم تلبيه و ديگر اذكار به زائران و كنترل تلفظ دقيق آنها.

4- تعليم مسائل ضرورى احكام.

وظايف بعد از عزيمت نيز عبارت است از: 1- تلاش بيشتر براى ياد دادن مناسك.

2- همراهى با زائران در اعمال حج. 3- تشكيل جلسات سخنرانى و دعا در كاروانها.

حل مسائل و مشكلات شرعى و معيّن كردن ساعات مشخص براى اين كار.

5- شكرت دادن مردم در نماز جماعت برادران اهل سنت.

6- توجيه آنها در زمينه وحدت.

7- بسيج زائران براى شركت در جلسات و مراسمى كه بعثه برگزار مى‌كند. 8- ابلاغ رهنمودهاى بعثه حجاج. 9- بيان اعمال و آداب حج.

10- تلاش براى بالا بردن سطح معنويت و تقواى زائران. 11- تلاش براى بالا بردن سطح آگاهى دينى و تاريخ اسلام.

12- سخنرانى به تناسب ايام و مكان‌هاى مختلف.

*** يكى از نكاتى كه همه ساله به روحانيان تذكر داده شده، اين است كه با لباس روحانيت در اماكن ظاهر شوند تا اگر براى كسى مسأله‌اى شرعى پيش آمد مورد

مراجعه قرار گيرند. طبعاً از جهات ديگرى نيز اين امر سودبخش است. يكى از مهمترين مشكلات، رويارو شدن روحانيان با فتاواى مختلفى است كه بايد در صدد آشنايى با آن باشند. در اين زمينه هر ساله علاوه بر اقدامات معاونت آموزش بعثه رهبرى، بعثه‌هاى مراجع نيز اقدام به نشر جزواتى مى‌كنند كه بايد مورد توجه روحانيان قرار گيرد، لزوم هماهنگى بيشتر در نزديك كردند فتاوا به هم كاملًا محسوس است و در صورتى كه چنين اقدامى شدنى باشد بايد انجام شود.

از مشكلاتى كه امسال در مورد روحانيان مطرح بود، دير اعلام شدن اسامى برخى از آنان بود و از لحاظ آموزشى براى حجاج مشكلاتى به وجود آورد. اين مسأله به دليل اقداماتى بود كه با تلاش فراوان، براى اصلاح وضعيت جديد صورت مى‌گرفت و تا اين اواخر به درازا كشيد.

نقش اصلاح‌گر روحانيان در برخودهايى كه گاهى ميان مأموران سعودى و برخى از زائران صورت مى‌گيرد، بسيار حائز اهميت است. اين مسأله هم به آشنايى بيشترى با زبان عربى نيازمند است و هم جرأت و جسارت مى‌خواهد. دراين‌باره گزارشهايى در دست است كه برخى از روحانيان با وساطت خود توانسته‌اند از دستگير شدند بى‌دليل برخى از حجاج جلوگيرى كنند. اين وضعيت در كاهش تنشهاى احتمالى بسيار مفيد و ضرورت توجه بدان براى روحانيان جدى است.

ديدار بعثه مقام معظم رهبرى با رياست محترم جمهورى اسلامى ايران‌

قبل از عزيمت نماينده ولى فقيه حجة الاسلام و المسلمين آقاى رى‌شهرى به عربستان، در تاريخ 28/ 2/ 71 ايشان به همراه اعضاى شوراى هماهنگى بعثه و سرپرست سازمان حج با رياست محترم جمهورى اسلامى آقاى هاشمى رفسنجانى ديدار و گفتگو كردند كه خلاصه اين ديدار در اينجا ذكر مى‌شود: در آغاز جناب حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى ضمن سخنان كوتاهى گفتند: «با توجه به اهدافى كه نظام از حج دارد نخستين مسأله‌اى كه توجه را جلب مى‌كند اين است كه به صورت كوتاه مدت و موسمى نمى‌توان با حج روبرو شود و نياز به برنامه ريزى بلند مدت دارد. متأسفانه در گذشته اين مسأله مورد توجه نبود و سوابقى در رابطه با عملكرد بلند مدت موجود نيست و سال گذشته نيز زمان براى برنامه‌ريزى بلند مدت كافى نبود، ليكن در سال جارى ابتدا سمينارى تشكيل و از صاحبنظران خواسته شد نظرهاى خود را ارائه كنند و پس از اين مرحله برنامه‌ريزى انجام گرفت كه دو محور اصلى آن: يكى گزينش نيروهايى بود كه داراى توانايى مناسب و صلاحيت‌هاى لازم باشند و ديگر:

تهيه كتاب حج و ساير كتب مورد نياز حجاج بود».

ايشان در قسمت ديگرى از سخنان خود اظهار كردند: در حال حاضر ما چند مشكل اساسى دارم كه عبارتند از: بايد نوبت بندى شو و هركس بداند در چه سالى اعزام مى‌شود.

2- به علت اختلاف فتاوى، اگر فتواهاى امام محور نباشد حج كه بايد محور وحد باشد خود باعث تفرقه خواهد شد. در اين زمنيه از طريق شوراى استفتاء مسايل مورد نظر را جمع‌آورى كرده‌ايم تا از مقام معظم رهبرى كسب نظر نماييم.

3- محل قربانگاه كه قربانى حجاج از بين مى‌رود.

در ادامه آقاى دكتر پورنجاتى گزارشى از اقدامات انجام شده و برنامه‌ريزى‌ها را ارائه و ضمن آن به نكات ذيل اشاره نمودند: 1- تفكيك سازمان حج و زيارت از اوقاف و تشكيل شورايعالى سياستگذارى حج.

2- اقدامات انجام شده در زمينه آموزش و تحقيقات و نيروى انسانى. در اين مورد اشاره كردند: طى ارزيابى انجام شده، 70 درصد به نتايج مورد نظر رسيده‌ايم.

3- تشكيل دفتر امور خبرنگاران و هماهنگى با آنان به صورت متمركز در ايام حج در بعثه از طريق دفتر.

4- گسترش و توسعه برنامه‌هاى آموزشى از طريق صدا و سيما.

5- برنامه‌ريزى جهت ارتباطات رسمى و گسترش آن در ايام حج.

6- استفاده از نيروهاى متخصص و مجرب.

7- كيفيت بخشيدن به كار و كم كردن نيرو.

ايشان در پايان سخنان خود عنوان نمودند: ما حج را از جهات مختلف روشن مى‌بينيم و مسأله خاصى ديده نمى‌شود.

بنا را بر حج سال قبل گذاشته‌ايم و از

مسؤولان سياسى كشور درخواست مى‌كنيم براساس برنامه حج سال 70 ما را كمك نمايند.

سپس آقاى رضائى گزارشى از امور اجرائى مربوط به حج، ارائه و ضمن آن عنوان كردند: 1- كارهاى انجام شده توسط بعثه در سال گذشته و بخصوص در سال جارى از نظم قابل توجهى برخودار است و در امور اجرائى ما را مساعدت قابل توجه نموده‌اند.

2- همه ارگانهاى دست‌اندركار امور حج (16 ارگان) بسيار خوب همكارى كرده‌اند.

3- مشكلات ارزى سازمان با كمك بانك مركزى تا حدودى رفع شده است.

4- زائران در خصوص سياستهاى گمرك توجيه شده‌اند.

5- مسير انتخاب مديران گروه همچنين كم كردن حجم نيروهاى ستادى (تا حدود يك سوّم) و بالا بردن كيفيت كار از طريق آموزشهاى بلند مدت، از اقدامات ديگر امسال است.

6- انتقال اسناد فيشهاى تشرف براى فراهم نمودن زمينه جهت تشرف افرادى كه توانايى مالى دارند، آزاد اعلام شده است.

آقاى رضائى در پايان سخنان خود به اين نكته اشاره نمودند كه وزير حج عربستان از برنامه‌ها و روش‌اجراء حج ايران تشكر و اعلام كرده است: «شما دنبال كار زائران خو هستيد ولى كشورهاى ديگر به اين مسائل توجه كافى ندارند». سپس رئيس جمهور از علت عدم پرواز مستقيم حجاج به مدينه سؤال كردند كه مشكل مربوط به آن توضيح داده شده و ايشان گفتند: اين قابل حل

است و ما مسأله را مى‌توانيم پيگيرى كنيم.

در ادامه مشكل بازرسى مسافران توسط سپاه و گمرك عنوان شد كه آقاى هاشمى فرمودند: براساس مصوبه شوراى امنيت ملى بايد تنها يك ارگان بازديد نمايد.

در پايان آقاى هاشمى رفسنجانى طى سخنان كوتاهى فرمودند: من واقعاً خوشحال شدم كه شما برنامه‌هاى بلند مدت و عميقى داريد. در مورد مسايل سياسى همانگونه كه دكتر پورنجاتى گفتند ما نظرمان همان حفظ دستاوردهاى سال گذشته است و از طرف عربستان هم مخالفتى ديده نمى‌شود.

و مسأله قرانى هم سعى شود در سال جارى حل شود. در مورد اختلاف فتاوى مرا مطلع نماييد اگر كارى لازم است انجام دهم. روحانيان كاروانها هم مسأله مهمى است و نبايد احساس منفى در بين باشد. اگر كارى شود كه اين احساس نباشد خيلى خوب است. اينجا يك محل كار روحانى است كه نبايد احساس تبعيض و ناعدالتى شود و يقيناً رهبرى هم حمايت خواهد كرد.

مسأله آزاد كردن انتقال فيش هم كار خوبى است، من از همه آقايان تشكر مى‌كنم و در خدمت شما هستم. شما سعى كنيد حج را ابراهيمى برگزار نماييد.

فصل دوم: راويان حضور

بعثه مقام معظم رهبرى و آغاز به كار رسمى آن‌

بعثه مقام معظم رهبرى كه مسؤليت هدايت و راهنمايى زائران خانه خدا را در همه ابعاد به عهده دارد، يكى از نهادهاى مهم كشور و داراى وظائف خطير و بسيار گسترده‌اى است. برگزارى حج با خصوصيات فعلى از لحاظ تنوع و گستردگى چه در ابعاد اجرائى و چه در امور فرهنگى و سياسى (داخلى و بين المللى) شايد در مقايسه با هر فعاليتى، نمونه‌اى منحصر به فرد باشد به خصوص كه فعاليتهاى آن بايد در يك زمان محدود و در شرايط يك كشور بيگانه انجام شود. در اين بخش گوشه اى از فعاليتهاى عمده بعثه را در موسم حج سال 71 بر مى‌شماريم.

محل بعثه در سال 71 محل بعثه در مدينه منوره هتل الدخيل واقع در تقاطع خيابان ستين و عبدالعزيزبود.

اين هتل در طول سال گذشته در اجاره سازمان حج بوده است و تعدادى از مسافران عمره در آن اسكان داده مى‌شدند. در ايام حج اين هتل مركز استقرار نماينده ولى فقيه و تشكيلات بعثه و نيز خوابگاه تعداد زيادى از كاركنان ستاد حج بود. همچنين در اين هتل ميهمانان و مدعوين بعثه از ايران و خارج از ايران مستقر بودند. اين افراد كه تعداد آناها بالغ بر 70 نفر مى‌شد عمدةً از شخصيتهاى سرشناس علمى و فرهنگى داخل و خارج از كشور و به عنوان پشتوانه‌هاى علمى و دينى بعثه دعوت شده بودند. كار ادارى بعثه از تاريخ 27/ 2/ 70 آغاز شد و طى چند روز تمام واحدهاى مربوط استقرار يافتند ولى شروع رسمى كار بعثه از زمانى بود كه نماينده ولى فقيه حضرت حجة الاسلام و المسلمين آقاى رى‌شهرى وارد مدينه و در محل بعثه مستقر شدند.

مراسم استقبال از نماينده ولى فقه (1/ 3/ 71)

شش روز پس از شروع پروازهاى حج، حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى سرپرست حجاج ايرانى، در ميان استقبال پرشكوه علماء، روحانيان، مسؤولان بعثه و ستاد و جمع كثيرى از زائران، در محل بعثه مقام معظم رهبرى استقرار يافتند. ابتدا قرار بود ايشان صحب وارد مدينه شوند اما به دليل برخى از مشكلات، ورود ايشان به عصر موكول شد. با اين حال، تعداد زيادى از حجاج ايرانى از ساعت 16 بعد از ظهر، با وجود آفتاب سوزان، پاياده از محل كاروانهاى خود به سمت بعثه حركت كردند و در زير آفتاب به انتظار ايشان نشستند. مأموران دولت سعودى كه يكباره با اين اجتماع روبرو شده و از ن به وحشت افتاده بودند در

عكس فاصله نيم ساعت نزديك به هفتصد تا هزار نفر از نيروهاى ضد شورش خود را به محل انتقال دادند و اطراف استقبال كنندگان را در سه صف فشرده محاصره كردند و تنها محدوده كوچكى را براى رفت و آمد بازگذاشتند. در چنين فضاى دلهره آميزى، نماينده ولى فقيه وارد شدند و به جمع مردم پيوتند.

لازم به يادآورى است كه مأموران سعودى نيم ساعت قبل از ورود ايشان تمام بلندگوهايى را كه در اطراف بعثه تعبيه شده بود، پايين كشيده بودند اما به

عكس همت برادران، يك سيستم صوتى محدود مجدداً احداث گرديد. استقبال كنندگان با شعارهاى صل على محمد- نايب رهبر آمد به ايشان خوش آمد گفتند.

با توجه به كمى فرصت تا مغرب، ابتدا آياتى چند از قرآن تلاوت شد، آنگاه ايشان طى سخنانى خطاب به زائران گفتند: من به نمايندگى از طرف رهبر معظم انقلاب حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى از احساسات پر شور و گرم و صميمانه شما زائران خانه خدا جداً تشكر مى‌كنم. احساسات شما نشانگر علاقه و عشق شما به معظم له و همچنين بيانگر عشق و ارادت شما به اسلام و انقلاب اسلامى است.

نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در ادامه سخنان خود اظهار داشت: اميدواريم در اين فرصت گرانبهايى كه به دست آمده است، و با توجه به تفاهم و همكارى خوبى كه دولت عربستان خواهد داشت بتوانيم براساس مبانى فقهى خود بهتر از سال‌هاى گذشته اهداف حج ابراهيمى را تحقق بخشيم. وى افزود: انتظار روح مطهر حضرت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و روح امام عزيز و نيز انتظار مقام معظم رهبرى از حجاج ايرانى آنست كه نمونه باشند. زائران ايرانى در نمازهاى جماعت شركت كنند و از فرصت به دست آمده نهايت بهره را ببرند. چه بسا كه اين فرصت در عمر هركس فقط يكبار بدست آيد. شما زائران در كنار مرقد حضرت رسول صلى الله عليه و آله هستيد، پس ادب حضور را رعايت كنيد. در تمامى مراسمى كه در پيش است حضور را رعايت كنيد. در تمامى مراسمى كه در پيش است نظم، انضباط بايد كاملًا رعايت شود. براساس نظم است كه مى‌توان به همه اهداف حج رسيد و انتظارهاى روح پاك امام و رهبر معظم انقلاب را برآورده ساخت.

ايشان در ادامه صحبت افزودند: پيام انقلاب و جمهورى اسلامى، پيام وحدت، مودت، محبت و يگانگى با تمام مسلمانان جهان در پناه پرچم توحيد است و اين وحدت بايد به نحو احسن در ايام حج نشان داده شود. زائران ايرانى بايد از هر عملى كه موجب اختلاف شود پرهيز كنند.

لازم به يادآورى است كه پزشكان، پرستاران، كاركنان و بيماران بيمارستان مدينه منوره واقع در روبروى بعثه مقام معظم رهبرى از پشت پنجره‌ها و مشتاقانه و كنجكاوانه ناظر و شاهد برگزارى مراسم استقبال بودند. همچنين در جمع استقبال كنندگان گروه كثيرى از خواهران حضور داشتند.

در پايان مراسم، حاضران براى اداى فريضه نماز در گروههاى منظم به سوى مسجد النبى صلى الله عليه و آله رهسپار شدند.

ديدارهاى عمومى‌

يكى از برنامه‌هاى جالب و مفيد امسال ديدارهايى بود كه زائران ايرانى هر روز به طور منظم و گروهى با نماينده مقام رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى عكس

عكس در محل بعثه داشتند. اين برنامه كه در طول ايام حج در مدينه و مكه ادامه داشت با برنامه‌ريزى منظم انجام مى‌گرفت. اين مراسم در مدينه هر روز بعد ازظهرها با حضور صدها نفر و در قالب چندين كاروان در محل بعثه و با حضور حجة الاسلام و المسلمين آقاى رى‌شهرى تشكيل مى‌شد و با قرائت قرآن توسط يكى از قاريان برجسته ايرانى آغاز و با مداّحى يكى از مدّاحان و سخنرانى يكى از علما و شخصيتهاى ميهمان بعثه ادامه مى‌يافت و در خاتمه، زائران با نماينده ولى فقيه در حج ديدار و مصافحه مى‌كردند.

همين برنامه در مكه مكرّمه هرشب در محل اجتماعات بعثه برگزار مى‌گرديد، اين برنامه كه با اين وسعت در سالهاى گذشته وجود نداشت، تأثير بسزايى در انتقال ديدگاههاى فرهنگى و سياسى نظام به زائران داشته است و

عكس در طول اين مدت بيش از پانصد كاروان و جمعيتى بالغ بر پنجاه هزار نفر طى اين مراسم ديدار داشتند.

ديدارهاى خصوصى‌

علاوه بر ديدارهاى عمومى با زائران، حضرت حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى ملاقاتهاى متعددى با شخصيتها، علماء و گروههاى مختلف ايرانى و غير ايرانى داشتند. در اين ملاقاتها ديدگاههاى جمهورى اسلامى در مسائل گوناگون علمى، فقهى و سياسى و اجتماعى و گرفتاريها و مشكلات مسلمانان در كشورهاى ديگر مطرح مى‌شد و اين تبادل افكار هم براى ملاقات كنندگان و هم براى بعثه مقام

معظم رهبرى فوايد زيادى را دربرداشت، در اينجا فهرست وار مهمترين اين ملاقاتها اشاره مى‌كنيم: 1- ديدار رهبر شيعيان پاكستان علامه سيد ساجد على نقوى رهبر شيعيان پاكستان، در محل بعثه در مدينه منّوره، با حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى ديدار و گزارشى از اوضاع سياسى اين كشور و وضعيت پاكستان ارائه كرد. آقاى رى‌شهرى نيز لزوم حفظ وحدت بين مسلمين جهان خاصه مسلمانان پاكستان را مورد تأكيد قرار داد و نقش علامه سيد ساجد نقوى را در جهت اتحاد و يكپارچگى مسلمانان پاكستان، مهم توصيف كرد. 2- ديدار كاركنان و اعضاء دفتر بعثه (3/ 3/ 71) در ديدار با همه كاركنان و اعضاء بعثه مقام معظم رهبرى؛ نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى سخنان مبسوطى ايراد كردند كه به لحاظ اهميّت بخشهايى از آن را در اينجا نقل مى‌كنيم: نكته‌اى كه لازم است همه زائران قبر مطهر رسول اللَّه و قبور ائمه اطهار و فاطمه زهرا عليهم الصلاة والسلام، در نظر داشته باشند، رعايت ادب حضور در اين اماكن متبركه است. ما كه اعتقاد به زنده بودن رسول اللَّه و ائمه اطهار داريم و نيز پذيرفته‌ايم كه در حضور حق تعالى هستيم در اين مكان‌هاى مبارك بيش از هر مكان ديگر بايد ادب حضور را رعايت كنيم. يعنى در همه حركات و كارهايى كه داريم، خودمان را در محضر

رسول اللَّه ببينيم، خودمان را در محضر فاطمه زهرا و بالاتر از همه خودمان را در حضور خدا بدانيم.

اين مهمترين مساله‌اى است كه بايد همه به آن توجه داشته باشند و هركه مسؤوليتش بالاتر است بايد ادب حضور را بيشتر رعايت كند. مبادا خداى نخواسته كلمه‌اى گفته يا حركتى انجام شود كه موجب ناراحتى روح رسول اللَّه شود.

انتظار رسول اللَّه و ائمه اطهار از بعثه مقام معظم رهبرى بيش از ساير زائران است چون اين بعثه بايد هادى و راهنماى زائران باشد.

همه ما بايد مواظب خودمان باشيم چه بسا يك حركت ناروا و نادرست باعث سلب توفيق تا پايان اعمال باشد. گناه يك كلمه دروغ، يك كلمه غيبت در اين مكان مقدس، بسيار تفاوت دارد با اماكن ديگر. همان طور كه ثواب در اين مكان اجر مضاعف دارد. گناه نيز عقاب مضاعف دارد. شما بايد بدانيد در چه مكان و در چه زمانى كار مى‌كنيد. كار اينجا با كار در ايران تفاوت ماهوى دارد. برادران تلاش زيادى مى‌كنند ولى هرچه كار كنيم، كم كرده‌ايم و مهمتر از آن اين است كه بدانيم چگونه كار كنيم. ما بايد آنطور كه شايسته نماينده جمهورى اسلامى است عمل نماييم. در فرصتهايى كه در اين فضاى معنوى به دست مى‌آوريد از ارتباط با خدا غفلت نكنيد و ساعت خاصى براى عبادت خود قرار دهيد. و دائماً بايد مراقب حال و نفس خود باشيم كه شيطان ما را فريب ندهد.

خدا انشاء اللَّه به همه ما توفيق دهد كه هم در كار خود و هم در عبادت موفق باشيم.

3- ديدار سربازرس‌هاى حج (4/ 3/ 71) سربازرس‌هاى حج كه وظيفه ايجاد هماهنگى در نظارت بركاروانهاى حج را به عهده دارند با حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى ديدار كردند و تذكرات لازم در زمينه فعاليتها به آنها داده شد.

4- ديدار روحانيان كاروانها (5/ 3/ 71) روحانيان همه كاروانها با نماينده محترم ولى فقيه در محل بعثه ديدار كردند. ايشان در اين ديدار سخنان مبسوطى ايراد كرد. وى در بخشى از سخنان خود گفت:

ابتدا لازم مى‌دانم از همه برادران عزيز روحانى كه مسؤوليت هدايت و آموش زائران خانه خدا را دارند جداً تشكر كنم. بديهى است مسؤوليت شما عزيزان بسيار سنگين است و براى اينكه اين مسؤوليت صحيح و كامل انجام شود فرصت و توان زيادى از شما مصرف مى‌شود و من دعا مى‌كنم خداوند متعال به همه شما توفيق دهد آن طور كه خودش مى‌خواهد و مورد رضايت اميرالحاج واقعى ولى عصر عليه السلام هست عمل كنيد و عمل نماييم. مسأله مهمى كه لازم است خدمت شما عزيزان در اين جلسه مطرح شود، مسأله برگزارى مراسم يادبود حضرت امام (ره) مى‌باشد. تصميم گرفته‌ايم اگر خدا عنايت كند به دليل حقى كه امام بر حج و حجاج ايرانى دارد هر سال مراسمى به ياد امام در مدينه منوره برگزار شود.

5- ديدار وزير حج و اوقاف عربستان با نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى (7/ 3/ 71) عبدالواسع عبدالوهّاب وزير حج و اوقاف عربستان، به همراه قائم مقام خود و دو تن از مسؤولان عربستان، با نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، در مدينه ديدار و گفتگو كرد. ابتدا وزير حجّ عربستان اظهار داشت: خوشوقتم كه از طرف خود و پادشاه، حضور مشاهد مشرّفه خوش آمد بگويم. اميدوارم موسم حج با صلح و صفا به پايان برسد.

وى افزود: سال گذشته ما خوشوقت شديم از اينكه روابط مجدداً برقرار شد و برادران حجّاج ايرانى تشريف آوردند و روابط خوب شد. ما نمى‌توانيم بگوييم طرف ايرانى پاى‌بند نبود. بلكه پاى بند بود و خيلى خوب بود و من آمده‌ام كه تمايل پادشاه را به شما ابلاغ كنم: ايشان گفتند خوشبختانه روابط بين ايران و عربستان روز به روز بهتر مى‌شود بويژه از لحاظ سياسى و اقتصادى، روابط رو به بهبودى است.

وزير حجّ عربستان افزود: برخورد ما با برادران ايرانى چه در زمينه مسائل مذهبى كه به عهده شماست و چه در مسائل ادارى كه به عده آقاى رضائى است؛ خوب است و ما احترام بخصوصى براى آن قائل هستيم. حجّاج ايرانى در نزد ما، از امتياز خاصّى برخوردارند.

وى گفت: پيام مقام معظم رهبرى كه به برادران شيعه و ايرانيان سفارش كرده‌اند كه با برادران اهل سنّت همسويى داشته باشند؛ بسيار با درايت و حكيمانه بوده است و حقيقه اصطكاك بين شيعه و سنّى را كاهش مى‌دهد و اين حتمى است و شما هم مى‌دانيد.

پس از سخنان وزير حج عربستان، نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج اظهار داشتند: بحمداللَّه روابط ايران و دولت سعودى در شرايط خوبى است و اميدوارم كه در آينده بهتر بشود. همه تلاش ما در سال گذشته و امسال اين بوده و هست كه دو نكته حفظ شود: اوّل اينكه مراسم حج ما براساس فقه ما در يك حدّاقل قابل قبول براى مردم ما و براى دولت ما باشد.

نكته دوم اينكه ما در كشور شما كارى نكنيم كه روابط ما صدمه ببيند.

حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى افزودند: مراسمى كه ما داريم مانند بزرگداشت رحلت حضرت امام (ره) يا دعاى كميل كه شبهاى جمعه مى‌خوانيم و امشب هم مى‌روند و مى‌خوانند؛ سياسى نيست و مراسم اصلى ما كه مراسم بائت است و در مكّه مكرمه انجام مى‌شود از نظر فقه ما، ركن حجّ ماست لذا در مقابل بعثه در سال گذشته انجام داديم و اين يك واجب شرعى است. به نظر ما توافق نامه بر اين شكل عمل شد و امسال هم عمل مى‌شود، آن چيزى كه سبب مى‌شود كه مردم ما حسّاسيت نشان دهند اين است كه پليس ضد شورش به

آنها نزديك و باعث عكس العمل شوند. در ورود من به مدينه با اين مشكل مواجه بوديم و ما مردم را كنترل كرديم و من ميهمان شما بودم و اين درست نبود كه با كلاه و سپر و لباس بيائيد و جاى گله هست.

مطلب ديگر كه لازم است بگويم آن چيزى است كه سال گذشته در ملاقات با ملك راجع به ساختمان بقيع مطرح شده بود، ملك هم گفته بودند ما براى اينجا برنامه داريم و از طريق وزير حج مسأله را با شما در ميان خواهيم گذاشت. مردم ما علاقه دارند ساختمان بقيع كه مدفن مفاخر اسلام از جمله اولاد پيامبر صلى الله عليه و آله است كه به صورت آبرومند ساخته شود و حاضرند همه مخارج آنرا پرداخت كنند و آقاى هاشمى رفسنجانى نيز بر اين نكته تأكيد دارند.

سپس نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى با تأكيد بر اينكه مراسم برائت همچون سال گذشته انجام خواهد شد و در دعاى كميل نيز هيچگونه سخن مشكل آفرين وجود ندارد اطمينان داد كه از سوى زائران ايرانى حركتى كه موجب تشنج و اختلاف شود انجام نخواهد گرفت. سپس چند جلد كتاب دعا و آداب حرمين كه دعاى كميل هم در آن چاپ شده بود به ميهمانان هديه شد، در پايان توسط مترجم توضيح داده شد كه نماينده محترم ولى فقيه و اميرالحاج بيش از 50 اثر تأليف كرده و حافظ كل قرآن مى‌باشند.

6- ديدار جمعى از بسيجيان زائر با سرپرست حجاج (8/ 3/ 71) در اين ديدار كه در محل بعثه مقام معظم رهبرى انجام شد، ايشان طى سخنانى ضمن ارج نهادن به مقام شامخ بسيجيان و رشادتهاى آنان در جبهه‌هاى نبرد حق عليه باطل، در زمينه فيض بردن هرچه بيشتر از اماكن مقدّسه

در مهبط وحى (مكه و مدينه) اظهار داشت:

در مقام دعا و نيايش، از مكتب دعاى حضرت سجاد عليه السلام بياموزيم كه كه خواسته‌هاى ما چيزهاى شخصى و جزئى نباشد حضرت سجاد عليه السلام در دعاى خود در صحيفه مى‌فرمايد:

«خدايا درهاى گناه و معصيت را در دل من ببند و قلب و دل مرا محل توجه و ياد خودت قرار بده!» 7- ديدار تعدادى از زائران جزائر كومور با سرپرست حجاج ايرانى (10/ 3/ 71) بر اساس خبر منتشر شده در «نشريه زائر» ⁽¹⁾مورخ 10/ 3/ 71: يكى از زائران خانه خدا از جزائر كومور پس از اين ديدار در گفتگويى با خبرنگار اين نشريه گفت: دولت جمهورى اسلامى ايران با كشور ما روابط سياسى دارد و بهتر است در راستاى روابط سياسى، به فعاليتهاى فرهنگى و مذهبى و اعزام مبلغ براى مسلمانان آنجا بپردازند.

وى افزود: مسلمانان جزائر كومور از كمبود كتب اعتقادى و مذهبى شكايت دارند در حالى كه فعاليتهاى مسيحيان در آن كشور به حدى زياد است كه تعدادى از مسلمانان را مسيحى كرده‌اند.

كومور بين تانزانيا و ماداگاسكار در اقيانوس هند قرار دارد، و از موقعيت جغرافيايى و استراتژيكى خوبى برخوردار است. كومور قبلًا مستعمره فرانسه بود، در حال حاضر كشور كوچك مستقلى است.

8- ديدار حجاج بوسنى هرزگوين با نماينده ولى فقيه (10/ 3/ 71) جمعى از جوانان بوسنى هرزگوين كه از طريق آلمان به حج آمده بودند، با نماينده مقام معظم رهبرى ديدار كردند. ابتدا گزارش جامعى از جنايات صربها نسبت به مسلمانان بوسنى هرزگوين به اطلاع سرپرست حجاج ايرانى رسيد. سپس جناب آقاى رى‌شهرى طى سخنانى در مورد توجه خاص ايران اسلامى به مسلمانان در فلسطين، و در جمهوريهاى تازه استقلال يافته آسياى مركزى و ... گفت: مقامات ايرانى توجه عميقى به مردم بوسنى هرزگوين دارند و تمام تلاش خود را جهت پايان دادن به تجاوزهاى صربها بكار بسته‌اند.

9- جمعى از علماء آذربايجان (شوروى سابق) با نماينده ولى فقيه حجة الاسلام و المسلمين آقاى رى شهرى ديدار كردند (چهارشنبه 13/ 3/ 71) 10- ملاقات فرزند آية العظمى اراكى با سرپرست حجاج ايرانى (15/ 3/ 71) حضرت حجة الاسلام و المسلمين مصلحى (فرزند حضرت آية اللَّه العظمى اراكى) همراه حجج الاسلام قرهى و خرازى با سرپرست حجاج ديدار كردند.

در اين ملاقات حجة الاسلام مصلحى با اعلام نظرهاى حضرت آية اللَّه اراكى پيرامون محل ذبح قربانى حجاج با عنايت به اينكه انجام بعضى از اعمال مانند طواف مستحبى، حضور در حجر اسماعيل و ... عمل واجب افراد ديگر را مشكل مى‌كند، درخواست كردند نماينده محترم ولى فقيه به زائران تذكر دهند: از انجام اعمال مستحب كه مزاحم انجام تكليف واجب ديگران مى‌شود، خوددارى نمايند.

11- ديدار اعضاى دفتر بعثه مقام معظم رهبرى با نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى يك روز پس از پايان مراسم شكوهمند برائت از مشركان، اعضاى دفتر بعثه مقام معظم رهبرى با سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند. ايشان طى سخنان كوتاهى ضمن بيان مسؤوليتهاى سنگين بعثه مقام رهبرى به ويژه اعضاء دفتر اظهار داشتند: در اين بعثه كه بخشى از تشكيلات مربوط به مقام معظم رهبرى است و مسائل مستقيماً با ولايت فقيه ارتباط دارد، خوبى‌ها مضاعف، تلاشها مضاعف و پاداش‌ها هم مضاعف است، پس انتظار آنست كه توش و توانى به كار گرفته شود كه چهره كار و چهره دفتر و چهره بعثه آنگونه كه خداوند مى‌خواهد و نيز مورد رضايت مقام رهبرى است، حفظ شود.

امسال كارهاى دفتر نسبت به سال گذشته از قوت بيشترى برخوردار بود و مشكلات سال پيش وجود نداشت و اميدواريم خداوند به همه عزيزان پاداش مضاعف عنايت فرمايد. البته اين به معناى پايان كار نيست و بايد كارها با همان تلاش و انرژى كه تا كنون وجود داشته است ادامه يابت و كار دفتر همچنان تا پايان به قوت خود باقى است و از خداوند استمداد مى‌كنيم كمك كند كه بتوانيم آبروى رهبرى و نظام را حفظ كنيم.

نماينده ولى فقيه در پايان سخنان خود فرمودند: فراموش نكنيم كه در روزهاى عرفه و در ايام تشريق از اين فضاى نورانى و معنوى و روحانى استفاده كنيم. هنر ما اين است كه هم كارمان را بطرز احسن و اكمل انجام دهيم و هم از اين فضا استفاده معنوى كنيم.

12- ديدار اعضاء واحد كتاب حج (18/ 3/ 71) شوراى تنظيم كتاب حج سال 71 با نماينده ولى فقيه ديدار كردند. ايشان پس از استماع گزارش كار شورا ضمن بيان تذكراتى فرمودند: جوّ حاكم بر كتاب بايد جوّ فرهنگى باشد گرچه ذكر امور اجرائى و خدماتى هم لازم است ولى همه امور رفاهى مقدمه اجرائيى و خدماتى هم لازم است ولى همه امور رفاهى مقدمه است براى انجام مناسك حج و بهره‌گيرى از فضاى معنوى و عرفانى آن و دستيابى به مقاصد اجتماعى و سياسى و فرهنگى و حج و لذا سعى شود با قلمى شيوا فضاى معنوى و واقعيتهاى موجود در اين مكان‌هاى شريف به گونه‌اى ترسيم و به خوانندگان انتقال يابد.

13- ملاقات اعضاء بعثه حضرت آية اللَّه العظمى گلپايگانى با نماينده مقام معظم رهبرى (18/ 3/ 71) اعضاء و نمايندگان بعثه حضرت آية اللَّه العظمى گلپايگانى در ديدار با حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، گزارشى از فعاليتهاى اين بعثه را به اطلاع ايشان رساندند.

در اين ديدار كه حجة الاسلام و المسلمين سيد جواد گلپايگانى فرزند حضرت آية اللَّه العظمى گلپايگانى نيز حضور داشت، گزارشى از مراجعات زائران به بعثه ايشان، به اطلاع نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى رسيد و ايشان موفقيت اعضاى بعثه حضرت آية اللَّه العظمى گلپايگانى در انجام مراسم حج را از خداوند بزرگ مسألت كردند.

14- ديدار رئيس نهضت انقلاب اسلامى كشمير و امام جمعه سرينگر (19/ 3/ 71) جمعى از علماء و مجاهدان كشمير همراه با رئيس نهضت انقلاب اسلامى كشمير با نماينده مقام رهبرى و سرپرست حجاج ديدار كردند.

15- ديدار علماى اهل سنت با نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج (24/ 3/ 71) در اين ديدار كه مسؤول واحد اهل سنّت ميهمان بعثه، حضور داشتنند نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج طى سخنانى فرمودند: لازم مى دانم از حسن مديريت واحد اهل سنت و همه برادران كه در اين واحد خدمت كرده‌اند و همه علماء و دانشمندان و عزيزان اهل سنت كه افتخار دادند و ما در بعثه مقام معظم رهبرى در خدمتشان بوديم تشكر كنم. بحمداللَّه امسال ما به نحو چشمگيرى نسبت به سالهاى قبل پيشرفت داشتيم، پيشرفت كار كاملًا محسوس است. هدف همه اين تلاشها تحقق وحد جامعه اسلامى است و اين آرزوى هر مسلمان معتقد به مبانى اسلامى و هر مسلمان هوشيار است. اگر كسى به اين هدف نينديشد يا انسان جاهلى است كه نمى‌فهمد در دنيا چه مى‌گذرد و دشمنان اسلام چه مى‌خواهند بكنند يا اعتقاد به اسلام ندارد يعنى دروغ مى‌گويد. وگرنه نمى‌توان گفت انسان معتقد به اسلام باشد، آرزو داشته باشد كه اسلام در جامعه پياده شود و هوشيار باشد و بداند كه توطئه دشمنان اسلام چيست در عين حال بگويد ما بايد در برابر هم صف آرايى كنيم و اختلافات مذهبى را تبديل به اختلافات فرقه‌اى و سياسى بكنيم يعنى هم براى

خودمان مشكل درست مى‌كنيم، هم براى جهان اسلام. جمهورى اسلامى از اين حركت هدفى ندارد جز اينكه اسلام پياده شود. البته دشمنان، مسائل زيادى را مطرح مى‌كنند و براى اينكه به اهداف خودشان برسند همه تلاش خود را صرف اين كار مى‌كنند كه جمهورى اسلامى را چيز ترسناكى معرفى كنند ولى بحمداللَّه در شرايط فعلى جهان، اين مسائل خريدار ندارد.

در همه جاى دنيا علماى اسلامى و مسلمانان هوشيار شده‌اند. اميدوارم انشاء اللَّه اين حركت براى سالهاى آينده قوى‌تر بشود و برادرانى كه در خدمتشان هستيم سفيران بسيار قوى و كارآيى باشند براى رساندن نداى وحدت و هماهنگى و همدلى در تحقق اهداف اسلامى.

حدود 25 سال قبل يكى از دانشجويان در مقاله‌اى به عنوان رساله پايان تحصيلى خود، نوشته بود: اگر اسلام در منطه زنده شود براى دول غربى و كشورهاى ابر قدرت همان خطرى را دارد كه در صدر اسلام براى ايران و رم داشت. اين واقعيت را دشمن درك كرده و ما هم بايد بدان توجه كنيم. به خصوص علماى اسلام به اين نكته بايد توجه داشته باشند، چون مردم تابع علما هستند. اگر ما صحيح حركت نكنيم گناه آنها هم به گردن ما خواهد بود. ما بايد دست به دست هم بدهيم و با اين توطئه دشمن مقابله كنيم. بهترين جاى اين كار همين مكه، در كنار خانه خدا و حرم رسول اللَّه صلى الله عليه و آله است كه با برنامه‌هاى قوى انجام شده و انجام خواهد شد. اميدوارم مركزى باشد براى وحدت و نزديك شدن اذهان، انشاء اللَّه ملاقات با علماء هم از اهدام مهم ماست. اگر علماى كشورهاى اسلامى به هم نزديك شوند و اگر نشست و برخاست‌هاى علمى و دوستانه باشد و از اينجا دعوت شوند به ايران و بالعكس و حتى از همه كشورهاى اسلامى؛ خيلى خوب خواهد بود. اگر بتوانيم علماء را به هم نزديك كنيم مردم به

راحتى قبول مى‌كنند. اگر ده عالم را به هم نزديك كنيم و با هم وحدت داشته باشند دهها هزار انسان را به هم نزديك كرده‌ايم و اين كار اساسى است.

16- ديدار قاريان قرآن با نماينده ولى فقيه (25/ 3/ 71) قاريان و حافظان قرآن كريم كه در حج سال 71 با بعثه مقام رهبرى همكارى داشته‌اند، با سرپرست حجاج ايرانى ملاقات كردند. در اين ديدار ابتدا طى گزارشى از نحوه انتخاب قاريان و حافظان از ميان بهترين استادان قرآن، اظهار شد: تلاشهاى برادران و برنامه‌هاى منظم بعثه در اين مورد، عنايت ويژه مقام معظم رهبر انقلاب اسلامى نسبت به حفظ و قرائت قرآن كريم، توجه خاص نماينده ولى فقيه نسبت به تقويت برنامه‌هاى قرآنى در بعثه (با توجه به اينكه ايشان اميرالحاج حافظ كل قرآن هستند و طلايه‌دار حجاجى هستند كه از كشور ولايت على عليه السلام به حج سفر مى‌كنند) همچنين تركى حافظان و استادان و حضور يك روحانى در ميان آنان كه هم حافظ كل قرآن است و هم حافظ كل نهج البلاغه، حضور فعال قاريان و حافظان بعثه در كاروانها، سمينارها، محافل مختلف و بعثه‌هاى ديگر كشورها، سمينارها، محافل مختلف و بعثه‌هاى ديگر كشورها، فزونى رشد كيفى كار عليرغم كمى تعداد آن و ضرورت تدابير بهتر براى رشد فكرى در اين زمينه در سال‌هاى آتى از امورى است كه مورد توجه خاص بايد قرار گيرد.

آنگاه نماينده ولى فقه و سرپرست حجاج ايرانى ضمن تشكر از همه اين عزيزان و با تقدير از زحمات آنان و آرزوى مقبوليت اين تلاشها، از درگاه الهى طلب كرد كه خداوند تبارك و تعالى همه اين تلاشگران را بپذيرد و آنان را در

صحراى محشر در صف اهل قرآن محشور فرمايد. وى سپس به آيه شريفه قرآن كريم و حديثى از امام صادق عليه السلام در تفسير اين آيه قرآنى استناد كرد كه فرموده‌اند: قسم به خدا كه اين حق قرآن است كه حروفش را حفظ كنيد و كلماتش را با شكل خاصى تلاوت كنيد، عده‌اى هستند كه حروف را حفظ ولى حدود را ضايع مى‌كنند؛ نتيجه اين كه وقتى انسان قرآن را تلاوت مى‌كند بايد در قرآن تدبر كند، يعنى بيش از اينكه تلاش كنيم كه زيبا و شيوا بخوانيم و قرآن را حفظ كنيم (گرچه اين هم به جاى خود ارزشمند است) بايد براى حفظ حدود قرآن تلاش كنيم. آنكه با قرآن بيشتر سرو كار دارد بايد توجهش به حدود قرآن و به خداوند و نازل كننده قرآن بيشتر باشد و در اين صورت است كه حسن تلاوت ظاهر مى‌شود.

17- ديدار خبرنگاران و گروههاى خبرى و تبليغى با نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى (دوشنبه 25/ 3/ 71) در ايام پايانى سفر حج و در آخرين روزهاى فعاليتهاى تبليغى در مكّه مكرّمه و سرزمين عربستان، خبرنگاران، تصويربرداران، عكاسان و مجموع گروههاى خبرى، توليدى و تبليغى و نمايندگان اعزامى از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران، خبرگزارى جمهورى اسلامى و روزنامه‌هاى كثير الانتشار كشور كه در حج سال 71 در بخش «امور خبرنگاران» با بعثه مقام معظم رهبرى همكارى كرده‌اند؛ با حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار و گفتگو كردند. در اين ديدار ابتدا مسؤول دفتر بعثه رهبرى با معرفى حاضران، گزارشى از

فعاليتهاى اين مجموعه را به اطلاع رساند و تأكيد كرد كه طبعاً فعاليت خبرى در كشورى بيگانه آنهم با خصوصيات عربستان، كار مشكلى است. وى با اشاره به پيگريهاى دفتر بعثه رهبرى براى دريافت مجوّز رسمى كار (كه با انجام همه تلاشها متأسفانه به نتيجه نرسيد) گفت: افراد با ابتكارات شخصى و تلاشهاى فردى در تهيّه خبر، فيلم و عكس توانستند به موفقيتهاى زيادى دست يابند و تهيّه برنامه‌هاى حج در مقايسه با سال گذشته در مقياس وسيعى گستردگى داشت و برادران، مراسم برائت، ايّام تشريق و ديگر مراسم را با تلاش بسيار، براى جهانيان ارسال كرده‌اند. آنگاه حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست زائران ايرانى خانه خدا ضمن قدردانى از تلاش برادران اظهار داشت: بحمداللَّه امسال در بخش خبرى و انعكاس اخبار و پيامهاى حج، برادران عزيز، موفق بودند و بيش از سال گذشته موفقيت داشتند. من لازم مى‌دانم از همه عزيزان و دست‌اندركاران، دفتر حج صدا و سيما، خبرنگاران خبرگزارى جمهورى اسلامى و خبرنگاران همه جرايد جداً تشكر كنم.

بحمداللَّه با حسن تدبير و اداره‌اى هم كه وجود داشت مشكلات پارسال وجود نداشت و رسماً لازم است از جناب آقاى دكتر هاشمى كه مسؤوليت اين كار را به عهده داشتند تشكر كنم. ايشان ضمن سفاشر به برادران در مورد ضبط و ثبت صحنه‌هاى به ياد ماندنى حج، تأكيد كردند كه: برادران تلاش كنند آنچه را ديده‌اند و شنيده‌اند و

مشاهده كرده‌اند در دو بعد براى مردم بيشتر از گذشته مجسم كنند: الف- بعد سياسى- (مراسم ضد استكبارى در مدينه- مكه كه كار بسيار عظيمى است)، اگر ما شرايط و محتوى را در نظر بگيريم اين مراسم كار بسيار با ارزشى بود.

بنابر اين حواشى برنامه‌ها را در بعد سياسى و نقشى كه اين مراسم در هشيارى جامعه اسلامى دارد با ذوق و سليقه و ابتكار خود بنويسند و به تصوير بكشند.

شكرگزارى قلم به دستنانى كه مى‌توانند خوب و زيبا بنويسند همين است كه خاطرات و آنچه را كه ديده‌اند بنويسند.

ب- بعد معنوى: ابعاد معنوى عرفات، مشعر، منى، دعاى كميل، و مجموعه رويدادهاى اين سفر اگر با قلم زيبا و ذوق و سليقه مناسب نوشته شود خيلى اثر دارد.

شكرانه اين نعمت الهى اين است كه خدمتى را شروع كرده‌ايد كامل كنيد.

سرپرست حجاج ايرانى با ابراز تشكر مجدد به ويژه از صدا و سيما به دليل فعاليت آنان و انعكاس شايسته مراسم برائت (تهيه و پخش تصاوير مراسم) اظهار داشت:

اگرچه شكوه معنوى با ابزار مادى قابل اندازه‌گيرى نيست، ولى مى‌توان با قلم و تصوير دورنمايى از شكوه معنوى مراسم را به نمايش گذاشت كه اين نيز در آشنا كردن مردم با معنويات حج خيلى مؤثر است.

18- ديدار اعضاى انتظامات، سقايت و تبليغات كارواها با نماينده مقام معظم‌رهبرى (25/ 3/ 71) اعضاى انتظامات، سقايت و تبليغات كاروانها كه در برگزارى مراسم گوناگون از جمله مراسم پر شور و پر شكوه برائت با بعثه مقام معظم رهبرى همكارى كرده‌اند، در يك اجتماع عظيم با نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند.

در اين گردهمايى بزرگ كه در محل اجتماعات بعثه برگزار شد، پس از تلاوت قرآن كريم و نوحه خوانى و ذكر مصيبت اهل (ع)، حجة الاسلام انصارى گزارشى را در زمينه فعاليتهاى داوطلبانه نيروهاى انتظامات، سقايت و تبليغات و صدا رسانى به اطلاع رساند و همكارى و تلاش صميمانه آنان را در برگزارى مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال حضرت امام خمينى (ع)، مراسم استقبال از نماينده ولى فقيه، مراسم پرشكوه دعاى كميل در مدينه و مراسم عظيم برائت در مكه يادآور شد.

آنگاه حجة الاسلام والمسلمين رى‌شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى طى سخنانى با ابراز امتنان و قدردانى از زحمات و تلاشهاى مخلصانه اين عزيزان گفت:

بحمداللَّه يكى از مهمترين نقاط قوت مراسمى كه برگزار شد (مراسم برائت) براى جمهورى اسلامى ايران، همچنين براى بعثه مقام معظم رهبرى و براى زائران حج در سال 71 افتخار آفرين بود، انتظامات قوى، سقايت كافى و همچنين تبليغات و صدا رسانى، خوب بود. بنده به عنوان كوچكترين خدمتگزار خانه خدا از همه شما تشكر و از درگاه الهى بهترين

پاداش‌ها را براى شما آرزو مى‌كنم. او بهترين پاداش دهنده به اين تلاشهاست.

نماينده ولى فقيه سپس با ذكر مطالبى در مورد انجام وظيفه برادران همه را به رعايت تقوا و توشه گرفتن از اين مكان روحانى و معنوى دعوت كرد و اظهار داشت:

بهترين چيزى كه مى‌توانيم از اين سرزمين نورانى، سرزمين وحى، سرزمين توحيد به ارمغان ببريم پيوند با صاحب اين بيت است. پيوند با خداست كه مستلزم داشتن همت، هشيارى و تنبه لازم است. مبادا چيزى با اين پيوند شريك شود. امام چهارم عليه السلام مى‌فرمايد: خدايا ما را از كسانى قرار بده كه براى نزديكى و پيوند با خودت انتخاب كرده‌اى. در جمله‌اى ديگر مى‌فرمايد: خدايا چقدر لذتبخش است طعم نزديكى با تو، چقدر گواراست شراب محبت تو ...

حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى به زبان حال نيروهاى سقايه گفت: در عرفات، مشعر و منى به ديگران آب داديم، و از آب گواراى محبت خدا در كنار خانه‌اش نوشيديم، نكند خداى نخواسته لب تشنه از اين چشمه محبت و ولايت بيرون برويم؟

خدايا من به زائران تو آب دادم، تو نيز يك جرعه از آب گواراى سرچشمه رحمت خودت بر كوير دل من بريز.

مراقب باشيم كه توفيق الهى را به آسانى از دست ندهيم و شيطان به رايگان اين سعادت و توفيق را از دست ما نگيرد. بياييم رضايت خدا را به دست آوريم كه رضايت او همه چيز است.

19- ديدار مجاهدين افغانستان با نماينده ولى فقيه در حج (25/ 3/ 71) جمعى از علما و اعضاى بعثه مهاجران و مجاهدان افغانستان با حجة الاسلام و المسلمين آقاى رى‌شهرى ديدار كردند. در اين ديدارشان ضمن قدردانى از حضور آنان در بعثه مقام معظم رهبرى فرمودند: پيروزى انقلاب اسلامى افغانستان سبب روشنى چشم همه مسلمين جهان و علاقمندان به اسلام شد و اين پيروزى را امام امت (ره) پيش بينى كرده بودند و به تحقق پيوست. بحمداللَّه با تلاش همه مجاهدان اين انقلاب پيروز شد.

20- ديدار جمعى از شيعيان اتريش به سرپرستى دكتر لنسل مسؤول مركز اسلامى اتريش (25/ 3/ 71) جمعى از شيعيان اتريش به سرپرستى دكتر لنسل مسؤول مركز اسلامى كشور اتريش همراه با خانواده‌هاى خود با حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار و به طور مفصل گفتگو كردند.

اين نشست دوستانه و خالصانه كه متأثر از صفاى معنوى و روحانى اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و يادآور آرمانهاى والا و پيامهاى سرنوشت ساز منادى اسلام ناب حضرت امام خمينى (ره) بود براى هر انسان مشتاق و شيداى انقلاب اسلامى كه به صدور انقلاب به معناى واقعى، مى‌انديشد غرور آفرين، شور انگيز و اميدوار كننده بود. فضاى پر احساس و شوق برانگيز و نشاط آور اين مجلس بى‌ريا و عرفانى قلب هر مؤمن انقلابى را كه رشحه‌اى از رشحات اسلام ناب و نهضت جهانى اسلامى رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و فرزند خلفش امام خمينى (ره) را احساس مى‌كند به تپش مقدس وا مى‌دارد.

يك انسان غربى كه عمرى را در دنياى پر فساد و پر تلاطم اروپا زيسته و اينك

با گرايش به اسلام و تشيّع، نشان مى‌دهد كه پيام والاى امام و انقلاب را به خوبى درك و دريافت كرده است و نيز خانواده‌اى كه با رهنمودها و تلاشهاى مقدس او بر چنين گرايشى افتخار مى‌كند و بر اين پيمان و ميثاق استوار مانده است، در تاريخ پرحماسه و خونبار انقلاب اسلامى اثرى جاودان خواهد نگاشت.

نامگذارى فرزند چنين مسلمان واسته به نام روح اللَّه حاكى از عشق عميق و سرشار او به امام راحلمان (ره) است و صوت اذان فرزند ديگر او (على) نشان از نفوذ پر عمق اسلام و ايمان در اعماق وجود اين خانواده است. آقاى دكتر لنسل گزارش خود را با تشكر از نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج آغاز كرد و خداى را شكر و سپاس گفت كه توفيق چنين سفر و امكان اين زيارت را عنايت فرموده است. وى به عنوان قدر شناسى از مقام والاى امام عززمان و رهبر فقيدمان (ره) خاطره گرانقدر امام را يادآور شد و براى اعتلاى درجات روحى آن دردانه يگانه زمان تقاضا كرد حاضران در مجلس فاتحه بخوانند. وى سپس با اشاره به مسأله خودسازى بيشتر براى فعاليتهاى گسترده در مركز نهضت اسلامى و اتريش در جهت هدايت ديگر اشخاص به سمت اسلام، گفت: اين سفر مقدس براى ما نتايج بسيار خوب و ثمر بخشى در برداشت و اميدواريم در جهاد اكبر و مبارزه با نفس پيروزى بيشترى به دست آوريم تا به وظايف الهى خود بيشتر عمل كنيم.

دكتر لنسل همچنين با بيان وضعيت مركز فعاليت خود گفت:

اين مركز حدود ده سال است كه فعاليت دارد و هدف آن جمع آورى مسلمانان و هدايت آنان به سمت اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و تبيين و تعليم اسلام ناب و تبليغ و ترويج آن است.

وى همچنين گفت: با وجود امكانات كم و محدود و مشكلات موجود فصلنامه‌اى را منتشر مى‌كنيم كه در آن به تبليغ اسلام، آگاهى مسلمانان و مبارزه با شيطنت‌ها و توطئه‌هاى تبليغاتى استكبار به ويژه شيطان بزرگ مى‌پردازيم. همچنين يكى ديگر از وظايف مركز اسلامى اتريش آگاهى دادن و آماده كردن نسل جوان است تا بتوانند در آينده روبروى مشكلات اجتماعى قرار بگيرند و به همين منظور من خانواده خود را همراه خود به سفر حج آورده‌ام تا نشان دهم كه راه سختى در پيش داريم و بايد آماده مقابله با آنها باشيم.

دكتر لنسل در پايان با اظهار امتنان از حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى به عنوان يك شخص شناخته شده در مجمع شيعيان اتريش گفت: مقاله‌اى از جناب عالى را درباره امامت، در فصلنامه خود ترجمه و چاپ كرديم و اميدواريم در آينده از نظرهاى شما بيشتر استفاده كنيم و در راه تروج اسلام مورد استفاده قرار دهيم.

آنگاه حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ضمن ابراز مسرت از ديدار و حضور اين عزيزان و خدمتگزاران به اسلام و انقلاب اسلامى در كشور اتريش و آرزوى موفقيت براى آنان در تعقيب اهداف اسلام، خطاب به دكتر لنسل اظهار داشت: سخنان جنابعالى كه حاكى از اطلاع عميق از مسائل اسلامى است بسيار خوشحال كننده است. نقطه‌اى كه شما شروع كرديد براى نشر فرهنگ اسلامى، نقطه بسيار اساسى

است، زيرا اسلام از خودسازى انسان شروع مى‌شود و اين نكته‌اى است كه امام (ره) در وصيتنامه خود متذكر شده‌اند: اگر انسان در جهاد اكبر پيروز شد، همه چيز و همه كس اصلاح مى‌شود. وى افزود: آمادگى شما براى تحمل مشكلات و بكارگيرى همه توان براى تعقيب اهداف اسلامى، اساسى‌ترين نكته‌اى است كه هر مسلمان بايد به آن توجه داشته باشد و مطمئن باشيد، موفقيت شما در تحقق اهداف اسلامى در منطقه‌اى كه هستيد قطعى است. در اين ديدار فرزند آقاى لنسل با صداى دلنشينى اذان گفت و مورد تشويق نماينده محترم ولى فقيه قرار گرفت.

21- ديدار اعضاى بعثه پاكستان با نمانده ولى فقيه در حج (25/ 3/ 71) اعضاى بعثه پاكستان شامل جمعى از علماى شيعه اين كشور همراه سيد ساجد نقوى رهبر نهضت فقه جعفرى پاكستان با حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار و گفتگو كردند.

در اين ديدار كه در محل بعثه مقام معظم رهبرى انجام شد، ابتدا آقاى سيد تقى‌شاه مسؤول بعثه پاكستان ضمن معرفى حاضران از نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى تشكر كرد و گزارشى را در مورد نحوه فعاليت و مشكلات بعثه پاكستان به استحضار رساند.

آنگاه نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى با ابراز تشكر از حضور برادران در بعثه مقام رهبرى و تجليل از خدمات و تلاشهاى آنان در راه خدمت به

اسلام و مسلمين به ويژه خدمات شايسته جناب آقاى سيد ساجد نقوى كه رهبرى شيعيان پاكستان را به عهده دارد براى همگى آرزوى توفيق بيشتر در راه خدمت به اسلام و هشيارى مسلمين نمود.

حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى همچنين با يادآورى مشكلات ساير بعثه‌ها، از جمله بعثه مقام معظم رهبرى در سرزمين عربستان و نيز مشكلات طبيعى موسم حج اظهار داشت: اگر به طور دقيقتر براى بعثه‌ها برنامه‌ريزى شود. ميزان مشكلان كمتر خواهد بود و فعاليتها بهتر و كاملتر انجام خواهد شد.

وى در پايان با اعلام آمادگى بعثه مقام معظم رهبرى براى خدمت به ساير بعثه‌ها به ويژه آنانكه در هشيار كردند مسلمين تلاش مى‌كنند، براى همه آرزوى قبولى طاعات و زيارات كرد و اظهار اميدوارى نمود كه همگى بتوانند با كوله‌بارى از معنويت روحانيت و نورانيت اين سررزمين را به سوى كشورهاى خود ترك كنند.

در پايان اين ديدار آقاى ساجد تقوى ضمن مطالب كوتاهى از نماينده ولى فقيه و سرپرست و حجاج تشكر كرد و تحمل مشكلات و خدمت به مسلمين را از وظايف همه دانست و خواستار رهنمود بيشتر از نماينده ولى فقيه شد.

22- ديدار اعضاى بعثه مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق با حجة الاسلام والمسلمين رى شهرى نماينده ولى فقيه (25/ 3/ 71) گروهى از علماى عضو مجلس انقلاب اسلامى عراق كه عضويت بعثه عراق را به عهده دارند همراه با حجة الاسلام سيد باقر حكيم رئيس مجلس اعلاى عراق با حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در

محل بعثه مقام معظم رهبرى ديدار كردند.

در اين ديدار ابتدا حجة الاسلام حكيم گزارش كوتاهى از وضعيت بعثه عراق و نيز مجمع اهلبيت (ع) را به اطلاع رساند.

آنگاه نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج طى سخنانى ضمن تبريك متقابل عيد سعيد قربان اظهار اميدوارى كرد كه: حج همه اين عزيزان و دوستداران اهلبيت مورد قبول درگاه الهى قرار گيرد و همگى با دست و توشه پر از معنويت و روحانيت به موطن خود بازگردند.

وى با اشاره به شرايط سخت زندگى مردم عراق زير فشار ديكتاتورى حاكم بر اين كشور اظهار اميدوارى كرد كه: خداوند متعال به بركت دعاهايى كه در اين سرزمين مقدس به درگاه او مى‌شود، فرج مردم عراق را نزديك كند و مردم مظلوم و مسلمان اين كشور را از ظلم ظالم‌ترين ديكتاتورهاى جهان نجات دهد و انقلاب اسلامى عراق به پيروزى برسد تا مردم آزاد شوند و از شرايط بسيار سختى كه بر اين كشور و مردم حاكم است نجات يابند.

حجت الاسلام والمسلمين رى‌شهرى سپس با تجليل از تلاشهاى آقاى حكيم و ديگر دست‌اندركاران بعثه عراق در دستيابى به موفقيت‌هاى چشمگير آن به ويژه در دو سال اخير اظهار اميدوارى كرد كه اين بعثه به موفقيتهاى بيشترى دست يابد.

23- ديدار هيات نظارت با نماينده مردم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى (26/ 3/ 71) اعظاى هيأت نظارت با حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى، نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار كردند.

در آغاز جلسه مسؤول هيأت نظارت، گزارش جامعى در زمينه فعاليتهاى هيأت در مدينه منوره و مكه معظمه به اطلاع رساند و درباره سيستم‌هاى كامپيوترى، اطلاعات آمارى، تكميل فرم‌ها توسط بازرس‌ها، داده پردازى‌هاى موجود به كامپيوتر، فرم‌هاى نمونه، فعاليتهاى موفق بازرس‌ها، دريافت 90 درصد از اطلاعات كاروانها، اطلاعات مربوط به ايّام تشريق و مراسم مكه و مدينه و جمع آورى و كلاسه كردن و تحويل آنها به كامپيوتر، همچنين مشكلات و موانع كار، مشكلات مسكن، مشكلات حمل و نقل و ضرورت كمك به سازمان حج براى تجهيز و تكميل سخن گفت.

در اين جلسه همچنين جناب آقاى دكتر پور نجاتى مطالب كوتاهى درباره ضرورت دريافت اطلاعات از سازمان بيان داشت و نيز درباره مشكلات همكاران، ضرورت بازنگرى سازمان در وضعيت موجود، شكل تداوم كار مجموعه ضمن پرهيز از دخالت اجرايى، سرپرست كمبود نقصان در بخش‌هاى پزشكى و حمل نقل.

سپس حجة الاسلام والمسملين رى شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ضمن ابراز تشكر از همه كسانيكه كار سنگين نظارت را به عهده گرفته و عهده‌دار مسؤوليت عمده بازرسى و نظارت بوده‌اند، اظهار اميدوارى كردند كه با توجه به مشكلات و تجربه امسال، براى سال بعد با آگاهى بيشتر و پيگرى‌هاى جدى‌تر برنامه‌ريزى شود.

وى با اشاره به مشكلات موجود، به خصوص در زمينه مسكن حتى در مراسم عمره تأكيد كرد براى رفع مشكلات و رسيدگى به زائران سوريه، عمره و حج و نيز رفع تبعيض‌ها، مسأله تغذيه، مسكن و ... با تشكيلات منسجم، كار قوى ارائه شود.

24- ديدار خلبانان آزاده با نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى (26/ 3/ 71) گروهى از خلبانان آزاده و جانباز كشورمان از نيروى هوايى ارتش جمهورى اسلامى ايران كه مدت 10 سال در اسارت رژيم بغداد بوده‌اند با حجة الاسلام والمسلمين محمدى رى شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى ديدار و گفتگو كردند.

در اين ديداد پس از يك گزارش كوتاه از وضعيت برادران آزاده و جانباز در موسم حج و اظهار رضايت از خدماتى كه در اختيار آنان بوده است نامه‌اى از سوى اين برادران قرائت شد كه در آن مراتب آمادگى براى هرگونه جانبازى در راه آرمانهاى امام امت (ره) و رهبر انقلاب اسلامى اعلام شده بود.

آنگاه نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج طى سخنانى با تجليل از فداكارى‌هاى آنان اظهار داشت:

شجاعت، تعهد و ايمان خلبانان قهرمان و ايثارگر نيروى هوايى ارتش جمهورى اسلامى ايران در جنگ تحميلى طبعاً موجب اعجاب دوستان و حتى دشمنان انقلاب اسلامى شده است. اميدوار هستيم كه جهاد و تلاش اين عزيزان مورد رضاى حضرت حق و ولى‌عصر (ارواحنا فداه) قرار گرفته باشد.

وى با قدر شناسى از اين آزادگان كه با 10 سال اسارت افتخار آزادگى و نام شريف آزاده را براى خود كسب كرده‌اند از درگاه الهى براى آنان طلب توفيق كرد و گفت:

اميدوارم با اين توفيق، بر سر پيمان، و عهد و ميثاقى كه با امام (ره) و جمهورى اسلامى و خلف صالح امام حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى فرمانده كل قوا بسته‌ايد استوار بمانيد.

بازديد نماينده محترم فقيه و سرپرست حجاج از ستاد حج و هيات پزشكى حجة الاسلام والمسلمين محمدى رى شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى بيت اللَّه الحرام صبح روز يكشنبه 3 خرداد از ستاد حج و هيأت پزشكى جمهورى اسلامى ايران در شهر مدينه منوره بازديد كرد.

آقاى رى شهرى در جريان بازديد از ستاد حج جمهورى اسلامى ايران از قسمتهاى مختلف اين ستاد ديدن كرد و در هر قسمت توضيحات لازم از سوى مسؤولان به ايشان ارائه شد.

حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى در حالى كه از سوى آقاى رضائى رئيس سازمان حج و زيارت و جمعى از اعضاى دفتر بعثه مقام معظم رهبرى همراهى مى‌شدند در ميان استقبال گرم حجاج ايرانى و غير ايرانى بيت اللَّه الحرام از هيأت پزشكى حج و بيمارستان ايران در مدينه بازديد كردند.

در جريان بازديد از اين بيمارستان، دكتر صدر رئيس هيأت پزشكى جمهورى اسلامى ايران در مراسم حج، با ارائه گزارشى از فعاليتهاى اين هيأت در حج امسال، يادآور شد:

در بيمارستان مدينه، تمام تخصص‌هاى مورد نياز از جمله قلب، جراحى عمومى، چشم گوش و حلق و بينى، اتاق‌هاى ويژه سى سى يو، آزمايشگاه ودندانپزشكى داير است و از آغاز عمليات انتقال حجاج به شهر مدينه تاكنون بيش از يازده هزار و پانصد نفر بيمار به بيمارستان مدينه مراجعه كرده و تحت مداوا قرار گرفته‌اند.

وى ميانگين مراجعه بيماران به اين بيمارستان را در روز حدود 2500 نفر اعلام كرد كه ده درصد آنها را حجاج ساير مليت‌ها تشكيل مى‌دهند دكتر صدر ياد آور شد كه به علت ارائه آموزش‌هاى لازم بهداشتى و مناسب بودن وضعيت هوا تعداد مراجعه كنندگان به مراكز درمانى ايران نسبت به سالهاى گذشته كاهش داشته است.

سپس، حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى و هيأت همراه از قسمتهاى مختلف بيمارستان مدينه بازديد كردند و در هر قسمت ضمن عيادت از بيماران بسترى شده، جوياى حال آنها شدند.

نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى در پايان اين بازديد در گفتگويى با خبرنگاران با تشكر از فعاليتهاى شبانه روزى كادر پزشكى جمهورى اسلامى ايران، در مراسم حج ياد آور شد: گروه پزشكى جمهورى اسلامى ايران همواره به عنوان موفّقترين گروهى كه به حجاج بيت اللَّه الحرام خدمات درمانى ارائه مى‌كند، مطرح بوده است و فعاليت‌هاى اعضاى هيأت پزشكى در اين زمينه قابل ستايش است.

عكس وى با اشاره به ملاقات خود با بيماران بسترى شده در بيمارستان مدينه، تأكيد كرد: زائرانه ايرانى كه دچار بيمارى‌هاى حاد هستند، از عزيمت به عربستان خوددارى كنند، زيرا ممكن است به سبب شدت يافتن بيمارى به ايران بازگردانيده شوند.

بيانيّه‌ها

نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج علاوه بر ديدارها و ملاقات‌ها و سخنرانى‌ها در بعضى از مقاطع نظرات و تذكرات لازم را از طريق بيانيه و اصلاعيه به اطلاع مخابان خود مى‌رساندند. ما در اينجا دو نمونه از بيانيه‌هاى ايشان را نقل مى‌كنيم، يكى از تذكرات ضرور به زائران و ديگرى پيام به مسلمانان شبه قاره هند: 1- تذكّرات مهم بعثه مقام معظم رهبرى به زائران عزيز بسمه تعالى ضمن دعا و آرزوى توفيق براى هرچه بهتر برگزار كردن اعمال مناسك حج نظر زائران گرامى را به تذكرات زير جلب مى‌نماييم: 1- همانگونه كه در پاسخ استفتائات اخير نماينده محترم ولى فقيه از مقام معظم رهبرى تصريح گرديده و همواره مورد تأكيد امام راحل (ره) نيز بوده است هرگونه عملى كه موجب وهن مذهب و خدشه به حيثيت نظام شود جايز نيست، بنابراين لازم است از برگزارى نماز در قبرستان بقيع و محوطه مجار آن و بستن

هرجگونه نخ و پارچه به پنجره‌هاى آن يا روضه خانى با بلندگو و سينه زنى در انتظار زائران ديگر و يا خواندن مرثيه‌هايى كه موجب لطمه به وحدت مسلمين شود يا برداشتن خاك و بوسيدن درهاى خوددارى كنند و با برادران روحانى از گروه ارشاد بعثه، همكارى نمايند.

2- استفاده از مهر و چوب و سنگ و امثال اينها هنگام نماز در مسجد النبى صلى الله عليه و آله يا مسجد الحرام و مساجد ديگر جايز نيست.

3- بلند خواند زيارتنامه و بلند سلوات فرستاند و استعمال دخانيات در مسجد النبى صلى الله عليه و آله و مسجد الحرام و مساجد ديگر موجب ايذاء ديگران مى‌شود و بايد از آن پرهيز شود.

4- از انداختن عريضه و پول داخل ضريح مطهر حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله خوددارى نمايند.

5- متأسفانه گاهى مشاهده مى‌شود برخى از خواهران زائر، حجاب اسلامى را به طور كامل، رعايت نمى‌كنند. لازم است با درك مسؤوليت دينى و انقلابى در اين امر مهم مواظبت كنند.

6- خروج زائران از مسجد النبى صلى الله عليه و آله و مسجد الحرام ومساجد ديگر هنگام شروع نماز موجب هتك شيعه و نظام جمهورى اسلامى خواهد شد. ضرورى است در اين گونه مواقع در نماز شركت كنند و از مراجعه به بازار و خريد اكيداً پرهيز نمايند.

اميد است با رعايت جدى موارد مذكور رضايت حق تعالى فراهم گردد.

بعثه مقام معظم رهبرى 7/ 3/ 71

2- پيام نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى به مسلمانان شبه قاره هند و پاكستان ضمن عرض سلام به مردم عزيز پاكستان و مردم مسلمان شبه قارّه هند و همه عزيزانى كه سخن مرا مى‌شنوند، سخنى كه بنده با آنها دارم در كنار مرقد مطهر حضرت رسول اللَّه و فاطمه زهرا و ائمه بقيع صلوات اللَّه عليهم اجمعين، اين است كه به مهمترين ويژگى عصر حاضر كه اسلام گرايى مردم جهان است عنايت كافى كنند.

عصر حاض را در واقع بايد عصر اسلام و عصر قرآن ناميد. مردم جهان به تدريج به اين واقعيت پى‌برده‌اند كه تنها قدرتى كه مى‌تواند عليه ظلم و بى‌عدالتى و فساد مقابله كند قدرت اسلام است.

پس از فروپاشى قدرت شرق و زمين گير شدن ابرقدرت غرب در اصلاح امور و اجراى عدالت و حقوق بشر (اخيراً رسوايى شيطان بزرگ آمريكا در اين زمينه به طور محسوس براى همه مردم آشكار شد) مردم جهان به تدريج به اين نتيجه رسيده‌اند و مى‌رسند كه تنها قدرت ضد استكبارى و ضد ظلم و بى عدالتى اسلام است.

مسلمانان بايد پيش از آنها به اين قدرت خود توجه كنند. دشمن متوجه اين قدرت شده است و تنها راهى كه براى مقابله با اسلام و خيزش اسلامى در كشورهاى مسلمان به نظر مى‌رسد ايجاد اختلاف ميان مذاهب و جريان‌هاى مختلف اسلامى است.

اين توطئه دشمن را بايد همه مسلمانان جهان، پيرو هر مذهبى هستند، درك كنند، هوشيار باشند و با هوشيارى خود، آن را خنثى كنند و با وحدت كلمه، زمينه

جهانى شدن اسلام را فراهم نمايند. همان وعده‌اى كه خداوند با صرات در قرآن داد: ... هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق ليظهره على الدين كله و لو كره الكافرون.

فلسفه رسالت پيامبر اسلام و رسول گرامى (كه در حال حاضر زائران خانه خدا از همه كشورهاى اسلامى افتخار حضور در كنار مرقد او را دادند) جهانى شدند اسلام است و جهانى شدن اسلام جز از راه اتحاد مسلمين امكان پذير نيست.

فلسفه رسالت پيامبر اسلام و رسول گرامى (كه در حال حاضر زائران خانه خدا از همه كشورهاى اسلامى افتخار حضور در كنار مرقد او را دارند) جهانى شدن اسلام است و جهانى شدن اسلام جز از راه اتحاد ملمين امكان‌پذير نيست.

مردم عزيز پاكستان معدود ملمانان عزيزى هستند كه اسلام انقلابى در آنها ريشه دارد و اميد مى‌رود انشاء اللَّه در كشورشان به طور جدى اسلام گسترش يابد و در جهانى شدن اسلام هم مسلمانان پاكستان و هم هند سهم وافرى داشته باشند.

توصيه من به مسلمانان عزيز و ارجمند پاكستان و شبه قاره هند اين است كه همه توان و تلاش و كوشش خودشان را براى ايجاد وحدت كلمه مسلمين جهان به كار گيرند.

مسلمانان عزيز شبه قارّه هند و پاكستان بدانند جمهورى اسلامى ايران و برادران مسلمان ايران در كنار آنها هستند و هرگونه حمايتى كه از آنها ساخته باشد خواهند كرد. وظيفه و مسؤوليت سنگين خود را در مورد اسلام در عصر حاضر به خواست خدا ادا كنند.

والسلام عليكم و رحمة اللَّه وبركاته‌

ميهمانان بعثه‌

يكى از اقدامات امسال بعثه، استفاده از حضور ميهمانان بعثه در بخشهاى تبليغى و فرهنگى بود. در سال جارى حدود 40 نفر از علماء و مدرسين بزرگ حوزه عمليه قم و دانشمندان بنام كشور به عنوان ميهمانان بعثه حضور داشتند كه عكس

عكس البته سال‌ها قبل نيز كسانى از بزرگان به صورت ميهمان به بعثه دعوت مى‌شدند ولى امسال با برنامه‌ريزى صحيح از وجود آنان بهره‌بردارى شد. برخى از اين شخصيتها همه روزه در اتاق مراجعات خارجى با افراد برجسته غير ايرانى كه با سفر حج آمده بودند و احياناً براى كسب اطلاع از وضعيت انقلاب اسلامى و مكتب تشيع به بعثه ايران مراجعه مى‌كردند؛ به بحث و گفتگو مى‌نشستند و حاصل اين مباحثات در اكثر مواقع بسيار مطلوب بود. برنامه ديگر سخنرانى اين ميهمانان در كاروانهاى حجاج ايرانى به مناسبتهاى گوناگون بود. در مجموع بيش از 120 سخنرانى توسط آنان در مكه و مدينه ايراد گردد و از شبى 3 جلسه تا 17 جلسه و از تجمع حداقل 2 كاروان تا 15 كاروان در يك محل براى استماع سخنرانى وجود داشته است.

فصل سوّم: ميعاد با عشق‌

اشاره

امام خمينى (ره): از امور مهمه‌اى كه لازم است حجاج محترم و امراى كاروانها وقت شريفشان را صرف آن كنند ياد دادن و ياد گرفتن مسائل حج است كه كوتاهى از آن ممكن است موجب زحمتهاى فراوان شود از قبيل بطلان حج يا باقى ماندن به احرام.

علماى اعلام كاروانها از زوّار كاروان خويش دعوت نمايند و براى آنان مجلس درس مناسك قرار دهند و حجاج واجب است براى گرفتن، لحظه‌اى را كوتاهى نكنند و با تمام توان، مسائل را ياد بگيرند و با علم به مسائل، مناسك را عمل كنند.

صحيفه نور، ج 18، ص 88

نقش روحانى در حج‌

نظارت بر حسن اجراى مطالب آموزش داده شده در موسم حج نيز برادران بخش معاونت فرهنگى و ارشاد كوشش دارند تا امر نظارت بر حسن اجراى آموزشهاى داده شده را عهده دار باشند. بخشى از آنها در زمينه امور روحانيان است و بخشى نيز در مورد توجيه مسائل فرهنگى و زيارتى حجاج خانه خدا و حرم رسول اللَّه صلى الله عليه و آله. در قسمت اول با استفاده از نيروهاى مجرب روحانى، امر نظارت بر روحانيان صورت مى‌گيرد. بخرى از اين برادران روزانه به بسيارى از كاروانها سركشى و درباره مشكلات و مسائل مبروط به مسائل آموزشى و وظايف روحانيان تحقيق و بررسى مى‌كنند. نتايج ارزيابى آنان، در گزينش سالهاى آتى مورد استفاده قرار مى‌گيرد و در موسم حج نيز تا ن‌جا كه ممكن باشد مشكلات را رفع مى‌كنند. اين افراد رهنمودهاى بعثه را نيز به روحانيان كاروانها مى‌رسانند. فعاليت اين برادران روحانى در آفتاب گرم عربستان و در محيطهاى پراكنده به جستجو از وضعيت كاروانها مشغول هستند بسيار ستودنى و قابل تحسين است و

در بهبود اجراى مسائل آموزشى حج نقش مؤثرى دارد.

گروه ارشاد

در زمينه توجيه مسائل فرهنگى و زيارتى حجاج نيز، معاونت فرهنگى و ارشاد با استفاده از روحاينان معين كاروانها و همكارى برخى از فضلاى روحانى، به طور بسيار منظم اقداماتى را در ايام حج انجام مى‌دهند. طبيعى است كه يكى از سياستهاى اصولى بعثه مقام معظم رهبرى اجراى فتاواى حضرت امام و دستورهاى مقام معظم رهبرى در زمينه وحدت اسلامى است. اين رسالت ايجاب مى‌كند تا حجاج و زائران خانه خدا و حرم رسول‌اللَّه صلى الله عليه و آله از دست زدن به اقداماتى كه مخالف با وحدت امت اسلامى است و شيعيان را از ديگر امت اسلامى جدا مى‌كند، خوددارى كنند. با وجود روحانيان كاروانها و راهنمايى‌هاى آن‌ها، به علّت عدم آشنايى برخى از زائران، اين معاونت نيروهايى را در جهت هدايت زائران بكار مى‌گيرد.

امسال تعداد 67 نفر از روحانيان معين كاروانها تحت عنوان «گروه ارشاد» سازمان يافتند و به صورت معين‌هاى كاروانها، منظم و براساس زمانبندى، در مسجد الحرام حضور داشتند، تا گر برخى امور نامطلوب و موهن رخ داد جلوگيرى كنند. اين افراد نقش مهمى هم در زدودن تنشهاى احتمالى ميان مأموران دولت سعودى و حجاج دارند. اصول اين تذكرات كه ضمن دو صفحه به برادران گروه ارشاد ارائه شده، عبارت است از نماز نخواندن در كنار قبرستان بقيع، نبستن نخ يا پارچه به پنجره‌هاى بقيع، كنترل روزه خوانى‌هايى كه با صداى بلند برگزار مى‌شود و در بين آنها مسائل خلاف وحدت وجود دارد، جلوگيرى از سينه زنى در انظار عمومى، نهى حجاج ايرانى از خروج از مسجد به هنگام نماز جماعت، جلوگيرى از سيگار

كشيدن در مسجد الحرام، مسجد النبى و كنار بقيع، نهى از برداشتن خاك بقيع، پرهيزدادن زنان زائر از پوشيدن لباسهاى نامناسب و لزوم رعايت حفظ حجاب، تذكر بر عدم مخالطت با مردان جهت استلام حجر، نهر خانم‌ها از چانه‌زدنهاى بيمورد در فروشگاهها، جلوگيرى از فروش انگشتر، زعفران و ديگر اشياء در سرگذرها و ... اينها اصول تذكراتى است كه روحانيان معين براى حفظ شخصيت زائران ايرانى و در راستاى حفظ وحدت اسلامى به حجاج ارائه مى‌دهند.

از كارهاى حاشيه‌اى برادران گروه ارشاد در بقيع و اطراف حرم، صحبت با زائران خارجى است كه در گزارش‌هاى آنان منعكس است. اين اقدام شايسته به ويژه در بقيع مى‌تواند در شناساندن ائمه اطهار عليهم السلام و مسائل انقلاب اسلامى مؤثر باشد.

امسال كاملًا احساس مى‌شد كه با وجود اين برادران از دشواريهاى موجود كاسته شده است و زائران عزيز بسيارى از موارد را رعايت مى‌كنند. امسال نيز بحمداللَّه گروه ارشاد به همت فاضل محترم حجة الاسلام والمسلمين جعفرى گيلانى به صورت يك گروه منظم به انجام اين وظيفه خطير پرداختند و به خوبى مسؤوليت خود را ايفا نمودند.

تهيه نقشه بقيع و توزيع آن‌

از اقدامات مفيدى كه امسال در سطح وسيع صورت گرفت تهيه نقشه نسبه دقيقى از قبور شناخته شده بقيع بود، اين نقشه در تيراژ خوبى تكثير شد و در اختيار حجاج قرار گرفت. پس از چند روز، احساس شد كه ترجمه عربى، اردو و انگليسى و تركى آن مورد نياز است كه تهيه شد. نياز به اين اين نقشه براى كسانى كه از هر مليتى وارد بقيع مى‌شوند كاملًا محسوس بود و اين حركت توانست يك

اقدام مفيد تبليغاتى به حساب آيد.

نقشه‌اى نيز از مسجد النبى تهيه شد و در اختيار زائران قرار گرفت. از برخى اماكن ديگر هم با كوشش معاونت آموزش و تحقيقات در برخى ديگر از واحدهاى بعثه و ستاد تهيه شد كه در شناخت مسجدالحرام، منى، عرفات و ... بسيار مفيد و كارساز بود.

وجود و حضور اين نقشه‌ها در دست مردم مى‌توانست احياگر آثار جاودان اسلام در مدينه باشد.

تهيه فيلم از اعمال حج‌

از اقدامات جالب ديگرى كه توسط اين معاونت امسال صورت گرفت و كاربرد آن در سالهاى آينده خواهد بود، تهيه فيلم مستندى از همه مراحل اعمال حج بود اين فيلم قرار است در سال آينده در اختيار جمهورى اسلامى و مديران كاروانها گذاشته بود تا در آموزش حجاج از آنها استفاده كنند.

آنچه ضبط شده، سيزده برنامه است: آغاز آن آمدن به مدينه و محرم شدن در مسجد شجره و آخر آن اعمال حج تمتمع پس از آمدن از منى است.

علاوه بر آن از برخى آثار تاريخى مذهبى نيز همراه با توضيحاتى كه برخى استادها با حضور در همان مكانها داده‌اند، فيلمهايى تهيه شده است.

واحد اهل سنّت در بعثه‌

سابقه تشكيل چنين واحدى در بعثه به تاريخ پيدايش خود بعثه باز مى‌گردد. از آن روى كه اصولًا تعدادى از زائران ايرانى از برادران اهل سنّت‌اند، طبعاً بعثه مسئوليت آنان را نيز بر دوش داشته است. اين واحد اكنون از دفاتر مستقل ستادى

است و مستقيماً زير نظر نماينده مقام معظم رهبرى فعاليت مى‌كند.

اهداف تشكيل اين واحد در بعثه عبارت است از: 1- رسيدگى و پى‌گيرى امور كاروانهاى برادران اهل سنت كه امسال سى كاروان بود.

2- ايجاد زمينه براى بهره‌مندى از اين سفر پربار براى كسانى كه به انقلاب و جنگ خدمت كرده‌اند.

3- اقدام براى تقريب بين مذاهب اسلامى. 4- ايجاد جايگاهى براى اهل سنت در بعثه براى برگزارى هرچه بهتر مراسم حج جهت برادران اهل سنت.

5- تبليغ انقلاب اسلامى و زدودن شبهاتى كه در ارتباط با وضعيت اهل سنت در ايران وجود دارد.

وظائف اين واحد چند جهت دارد: 1- آموزش و توجيه دست اندركاران حج اعم از ناظران، روحانيان و بازرسان نسبت به مسأله وحدت. 2- ايفاى نقش مشاورت در بعثه در ارتباط با مسائل اهل سنت. اين واحد كار خدمت به واحدهاى ديگر ار در مسائل مربوط به اهل سنت برعهده دارد و اين كار را اولا با شركت در جلسات شوراى عالى بعثه و ثانياً با تهيه گزارش درباره موارد تفرقه‌انگيز انجام مى‌دهد.

3- نظارت و ارزيابى روحانيان كاروانهاى برادران اهل سنت.

4- نظارت بر كاروانها در موسم حج، حل مشكلات آنها. براى اين كار

بازرس‌هايى براى هر كاروان در نظر گرفته شده است. در موسم حج نيز واحد اهل سنت اقدامات زمان بندى شده‌اى را جهت برگزارى چند گردهمايى و انجمن واره (سمينار) و ملاقات با علماى اهل سنت جزيرة العرب، تدارك ديد كه گزارش آنها را در جاى خود خواهيم آورد.

واحد اهل سنت جهت انجام اين مسؤوليت‌ها و نيز قدردانى از برادران انديشمند از اهل سنت، تعدادى از آنان را به عنوان ميهمان دعوت كرد كه در بعثه و در كنار برادران شيعه خود زندگى كنند.

كارهاى انتشاراتى واحد اهل سنت قبل از موسم واحد اهل سنت در فرصت اندك دو سه ماهه نزديك موسم حج تصميم گرفت تلاشهايى جهت تهيه جزوه‌هاى راهنما و كتب مناسك اهل سنت انجام دهد، در اين مسير با استفاده از نيروى كارشناس و با تجربه‌اى كه در سالها مستقيماً در مناطق اهل سنت ايران كار علمى با روحانيان اهل سنت داشته‌اند توانست جزوه‌ها و كتابهاى زير را تهيه كند: 1- مناسك فقه حنفى در بررسى علمى و مقايسه‌اى كه توسط بعضى فضلا در دفتر نماينده رهبرى در امور اهل سنت بلوچستان انجام گرفت از بين كتب مناسك حنفى از قبيل: 1- مناسك تأليف مولوى شهدا مسكانزهى 2- مناسك تأليف مولوى تربت جام 3- راهنما و مسائل حج تأليف مفتى اعظم پاكستان محمد شفيع مؤسس دارالعلوم كراچى

كتاب اخير برگزيده شد و سپس توسط بعضى اعضاء واحد، بررسى و اصلاح گرديد و جهت تأييد به مترجم آن جناب مولوى محمد حسن بيجارزهى كه شاگرد مؤلف بوده است ارجاع شد، تا مقدمه جديدى هم بر آن بنويسند، سپس كتاب در 90 صفحه تكثير و به بعثه تحويل شد تا جهت استفاده به مدينه ارسال گردد.

2- مناسك فقه شافعى نخست از يكى از مدرسان مركز بزرگ اسلامى يكى از كشورهاى عربى درخواست شد تا مناسك شافعى را خلاصه كند، زيرا كتاب مناسك مختصرى وجود نداشت، پس از تدوين و چند بار بررسى و اصلاح و بازنويسى، براى اعتبار يافتن بيشتر اثر، از سه نفر از علماء بزرگ شافعى ايران يعنى: 1- ماموستا قاضى خضرى امام جمعه اشنويه 2- ماموستا عبداللَّه محمدى امام جمعه بوكان و نماينده خبرگان 3- شوراى روحانيت سنندج درخواست شد كه براى تقريظ بنويسند و اين كار انجام شد. سپس تكثير و تحويل بعثه گرديد.

3- وحدت اسلامى اين رساله كه در سال گذشته از سوى واحد اهل سنت بعثه تهيه و تكثير و منتشر شده بود، مورد بررسى مجدد و اصلاح و اضافات قرار گرفت و پس از تكثير تحويل بعثه شد.

4- آشنايى با مذاهب اسلامى و اهل سنت در ايران اين جزوه در 60 صفحه به عنوان يك حركت ابتكارى توسط بعضى

كارشناسان علمى واحد تهيه و تدوين و تكثير و تحويل بعثه شد كه مورد استقبال مسؤولان بعثه و برخى ديگر از شخصيتهاى علمى علاقمند به اين مسائل، قرار گرفت، اهم موضوعات آن به قرار زير است: تاريخچه پيدايش مذاهب پنجگانه اسلامى- تاريخچه پيدايش مكاتب كلامى در اسلام بيوگرافى ائمه اربعه اهل سنت- وضعيت جغرافيائى اهل سنت در ايران و جهان خدمات نظام جمهورى اسلامى‌به اهل سنت ايران به صورت آمار مستند در كردستان و بلوچستان- اسامى شهداى روحانيت اهل سنت كردستان جهت پيروزى نظام اسلامى- شيوه برخورد بايسته شيعيان با اهل سنت. 5- زيارتنامه حضرت رسول صلى الله عليه و آله به خاطر ضرورت يك زيارتنامه معتبر تأليف علماى اهل سنت براى زائران سنى ايرانى و غيرايرانى از ماموستا ملا قادر بنى عباسى خواسته شد كه جزوه‌اى تدوين كند، ايشان رساله اى علمى و معتبر تدوين كردند و پس از بررسى و ويرايش به بعثه جهت تصويب تحويل شد. اقدامات ديگر علمى: 1- «تهيه كتابخانه اهل سنت» مشتمل بر مهمترين متون فقهى استدلالى شافعى و حنفى. 2- دعوت دو مفتى شافعى و حنفى ايران و استقرار آنها در دفتر استفتائات واحد جهت پاسخگويى به سؤالات.

نشريه زائر

در گنجينه تاريخ تحولات سياسى اجتماعى ملت‌ها بخصوص پس از اختراع صنعت چاپ و بالاخص در سده‌هاى اخير مطبوعات اعم از روزنامه‌ها و مجلات، جايگاه مهمى يافته و به عنوان يكى از منابع اساسى تحقيق همواره مورد استفاده محققان و انديشمندان بوده‌اند.

در كشور ما گرچه انتشار نشريات به شكل امروزين آن سابقه ديرينه‌اى ندارد اما دست كم از سالهاى مقارن مشروطيت و پس از آن، عليرغم حاكميت استبداد و فضاى سانسور (به جز مقاطع خاص) مطبوعات به عنوان يك ركن مؤثر در شكل دهى افكار عمومى مطرح بوده است.

علاوه بر اين، نشريات و مطبوعات به عنوان آئينه اوضاع و شرايط اجتماعى و به مثابه بخشى از اسناد تاريخى مورد توجه قرار گرفته است. پس از پيروزى انقلاب اسلامى و به لحاظ ويژگى فرهنگى نهضت اسلامى، فضاى مناسب‌ترى براى انتشار اخبار و اطلاعات و معرفى انديشه‌هاى انديشمندان فراهم گرديد.

يكى از عرصه‌هاى پرحادثه و شكوهمند كه در عين حال نقش عامه مردم در آن كم‌نظر است، عرصه حج است كه ثبت و ضبط جلوه‌هاى اين نمايش عظيم بخصوص آنگونه كه ايرانيان پس از پيروزى انقلاب اسلامى انجام مى‌دهند؛ مى‌تواند به مثابه ميراث فرهنگى اين انقلاب به نسلهاى آينده منتقل شود.

از سال 1361 هجرى شمسى تا سال 1366 نشريه‌اى با نام خبرنامه در موسم حج، انتشار مى‌يافت، ليكن از سال 1370 كه بار ديگر سرزمين وحى، حجاج ايرانى را در آغوش خود گرفت به لطف الهى همّت برخى از علاقمندان به

فرهنگ اسلامى، در موسم حج، اقدام به انتشار نشريه‌اى روزانه به نام زائر گرديد.

در سال 71 عليرغم محدوديتها و دشواريهاى موجود، نشريه زائر از لحاظ تنوع مطالب، غناى محتوى، كيفيت ظاهرى، صفحه آرايى و طرّاحى، توزيع سريع و به موقع و ... از رشد چشمگيرى برخوردار و تفاوت آن با سالهاى گذشته كاملًا محسوس بود.

اين نشريه كه تأثير گسترده‌اى در سالم سازى فضاى فرهنگى و فكرى زائران ايرانى خانه خدا داشت، در انتقال سريع پيامهاى مهم و ضرور به همه كاروانها، از بين بردن زمينه هرگونه شايعه و اخبار كذب با انتشار اخبار صحيح، آگاه نمودن زائران از توطئه‌ها و دسيسه‌هاى تازه‌اى كه همه روزه براى ايجاد تفرقه و مأيوس كردن مسلمين طراحى و اجرا مى‌نمودند، آشنا نمودن حجّاج با آثار و امكنه اسلامى در مكّه و مدينه و موارد ديگر به خوبى رسالت خود را به انجام رسانيد.

اولين شماره نشريه زائر همزمان با ورود نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى به مدينه منوره در تاريخ اوّل خرداد ماه برابر با 21 ذى‌القعده منتشر گرديد و تا پايان مراسم حج بدون وقفه، همه روزه ادامه يافت و با انتشار آخرين شماره در تاريخ پنجم تير ماه برابر با 25 ذى الحجّه، جمعاً سى و پنج شماره منتشر شد. تعداد صفحات هر شماره بين 19 تا 21 صفحه بود.

نشريه زائر چون مخاطبان گوناگونى، در سطوح مختلف علمى و فكرى داشت و طيف گسترده‌اى را در برمى‌گرفت و بايست خوانندگان خود را از هر سطح اقناع مى‌كرد، لزوماً داراى بخشهاى مختلف و متنوعى بودبه گونه‌اى كه همه را به مطالعه ترغيب كرده بود. در سر مقاله اولين شماره زائر آمده بود:

با فرارسيدن موسم حج و حضور زائران در سرزمين وحى، نشريه زائر بارديگر انتشار روزانه خود را از سر مى‌گيرد و مى‌كوشد تا در اين سفر روحانى، همه جا، پابه‌پا، همراه راهيان اين راه و در خدمت آنان باشد.

نشريه زائر، مجموعه‌اى است از با اهميت‌ترين رويدادهاى سياسى ايران و جهان، اهم اخبار و رخدادهاى مربوط به حج، مقالات سياسى، شعر، قصيده و قطعات ادبى، آشنايى با اماكن متبركه، دانستنيهاى سودمند درباره حجاج و زائران ساير كشورها، نكات اخلاقى، توضيحاتى پيرامون برخى از مسائل مبتلابه در ايام حج، مصاحبه با صاحبنظران، انعكاس اخبار مربوط به زائران و ... دهها نكته مطلب خواندنى و دانستنى ديگر ... كه اينهمه، تنها با همراهى و همكارى شما زائران گرامى امكان پذير خواهد بود و هم از اين روى، چشم به راه خبر، مطلب، مقاله، شعر، نكته و ... بالاخره، پيشنهادها و انتقادهاى شما هستيم ... باشد كه از اين طريق، آنگونه كه بايسته است طى طريق كنيم، «بايدها» بجاى آوريم و از «نبايدها» دورى گزينيم.

گفتنى است كه طى چند روز اخير، كسانى از تاريخ انتشار اولين شماره زائر در موسم حج امسال پرسيده‌اند و بعضاً دلشوره ناشى از تأخير احتمالى آن را نيز پنهان نكرده‌اند. در پاسخ، اشاره‌اى به زمان انتشار و آغاز آن خواهيم داشت، نكته‌اى نيز درباره چرايى اين انتظار ... الف: اولين شماره نشريه زائر، همه ساله در موسم حج با ورود نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى منتشر مى‌شود. آخرين شماره آن نيز با عزيمت ايشان به ايران همزمان خواهد بود.

ب: و اما دبراه پى‌جويى زائران بر اين باوريم كه اين پى‌جويى از نياز آنان به حضور در متن زمان حكايت مى‌كند و قبل از آنكه مايه دلگرمى دست اندكاران

نشريه زائر باشد- كه هست- از شور برخاته از شعور زائران ايرانى بيت اللَّه الحرام مايه مى‌گيرد، چرا كه آنان به مراسم سياسى عبادى حج از دريچه‌اى مى‌نگرند كه امام راحل ما- رضوان اللَّه تعالى عليه- مى‌نگريست و بديهى است كه نگاه از اين زاويه با حضور در حاشيه همخوان نيست و اين اصلى‌ترين نقطه‌اى است كه در آن ضرورت انتشار نشريه زائر با نياز زائران پيوند مى‌خورد. نشريه زائر، مى‌كوشد تا با امكانات- هرچند محدودى- كه در اختيار دارد، از يكسو پوشش خبرى و تحليلى مناسبى براى زائران ايرانى بيت‌اللَّه الحرام و مدينه النبى صلى الله عليه و آله فراهم آورد و از سوى ديگر پيوند آنان را با يكديگر و نيز با مسؤولان برگزارى حج تأمين نمايد و ... باشد تا از اين سفر روحانى كه با پاى دل پيمودنى است بهره‌اى شايسته برند و رضاى خداوند تبارك و تعالى را بدست آورند ...

انشاء اللَّه ...

فصل چهارم: با ياد ياران‌

مراسم و اجتماعات‌

امسال نيز چون سالهاى گذشته در كنار انجام مراسم و مناسك حج، گردهمايى‌ها و مراسم مختلفى به مناسبت‌هاى گوناگونى تشكل شد. برخى از اين مراسم از سوى بعثه مقام معظم رهبرى و با مديريت و هدايت تشكيلات بعثه، طراحى و اجراء گرديد مانند مراسم برائت از مشركان، يادواره امام خمينى (ره) و برخى از سوى حجاج غير ايرانى و گروههاى اسلامى ساير كشورها كه بعثه مقام رهبرى به عنوان ميهمان در آنها شركت داشتند.

از آنجايى كه جمهورى اسلامى ايران با الهام از رهنمودهاى روشنگر امام راحل (ره) بر اين عقيده است كه حج كانون همبستگى و محل طرح مشكلات مسلمانان جهان و آگاهى از گرفتاريهاى ديگر مسلمانان است، بعثه مقام رهبرى، از برگزارى مراسم و سمينارهاى متعدد از سوى مسلمانان كشورهاى گوناگون حمايت

و پشتيبانى مى‌كند و آنرا بهترين راه رسيدن به اهداف مقدس حج و انجام كامل حج ابراهيمى مى‌داند.

اينك به ذكر كليه اين مراسم و تشريح آنها مى‌پردازيم و ابتدا از مراسمى كه توسط جمهورى اسلامى ايران برگزار گرديد آغاز مى‌كنيم:

مراسم يادواره امام خمينى قدسَّ سِرّه در مدينه منوره‌

از آنجايى كه امسال، زائران ايرانى خانه خدا، در ايام رحلت امام در حرمين شريفين بودند، بعثه مقام معظم رهبرى دو برنامه براى بزرگداشت سالگرد امام راحل تدارك ديد. يك برنامه به عنوان يادواره امام در مدينه كه در تاريخ 5/ 3/ 71 برگزار شد و برنامه ديگرى در مكّه مكرّمه كه در تاريخ 14/ 3/ 71 به عنوان مراسم سالگرد رحلت امام برپا گرديد. پيش از برگزارى مراسم دكتر پورنجاتى قائم مقام نماينده مقام معظم رهبرى در حج، طى مصاحبه‌اى درباره انگيزه برگزارى اين مراسم در مدينه منوره اظهار داشت:

به طور كلى اين مراسم براى بزرگداشت مقام حضرت امام (ره) است و زائران ما و همه آنهايى كه با انديشه‌هاى بلند و افكار حضرت امام (ره) آشنايى دارند، مطلع هستند كه نقش حضرت امام (ره) و حقى كه برگردن مسلمين در زمينه معرفى حج واقعى يا همان حج ابراهيمى دارند ايجاب مى‌كند كه در مجموعه برنامه‌هاى حج، به طور برجسته و مشخص مراسمى براى حضرت امام (ره) داشته باشند.

مراسم يادواره در ساعت 5 روز سه شنبه 5/ 3/ 71 در فضاى نسبةً وسيعى كه در پشت محل بعثه قرار داشت، با حضور دهها هزار تن از زائران ايرانى برگزار شد. پيش از آن، در مراسم استقبال از نماينده مقام معظم رهبرى، قريب هزار تن از نيروهاى انتظامى در چند صف منظم، قسمتى از اطراف جمعيت را محاصره كرده بودند اما در اين مراسم، تنها از دور و داخل چند دستگاه ماشين، مراسم را نظاره مى‌كردند.

كاروانهاى ايرانى از ساعت چهار به بعد پياده و منظم از اطراف و اكناف اين

شهر مقدس راهى محل مراسم شدند. پيش از مسؤولان سقايت حجاج با تلاش فراوان، آب آشاميدنى حجاج را در اطراف مراسم آماده ساخته بودند. اين قادام آنان با توجه به گرمى شديد هوا قابل ستايش بود. پارچه هاى سياه به شكل شال بر روى دشداشه‌ها و پيراهنهاى سفيد زائران حالت عزادارى را يادآورى مى‌كرد.

در كنار جايگاه چند رديف از جانبازان جنگ تحميلى با ويلچرهاى خود در صفوف منظم حضور داشتند و اين نيز جلوه خاصى به مراسم داده بود. جمعى از زائران خارجى نيز با وجود تهديدها و خطراتى كه براى آنان داشت در اين مراسم عكس شكرت كرده بودند. در كنار مراسم نيز چند نفر از مأموران كشور عربستان از مراسم

فيلمبردارى مى‌كردند.

مراسم با تلاوت آيات قرآن و نيز اجراى برنامه قرائت جمعى از سوى قاريان نمونه كشور آغاز شد. ابتدا يكى از روحانيان انگيزه تشكيل مراسم را به دو زبان عربى و انگليسى بيان كرد و پس از آن نيز نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى حضرت حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى به ايراد سخنرانى پرداختند. ايشان در ضمن سخنان خود اظهار داشتند: جهان استكبار چه بخواهد يا نخواهد حركتى كه حضرت امام (ره) در راه وحدت و يكپارچگى مسلمانان پايه‌گذارى كرد، منجر به نظام نوين جهانى اسلام خواهد شد. و اين نظام براساس آرمانهاى امام راحل شكل خواهد گرفت و هم اكنون نيز اين نظام در حال شكل گيرى است. ايشان در ادامه افزودند: آمريكاى تبه كار نمى‌تواند نظم نوين خود را برجهان تحميل كند و بهترين سند ناتوانى آمريكا اين است كه به دليل ضديت با حقوق بشد، بى‌عدالتى، نابرابرى، ظلم و ستم و زورگويى در داخل سرزمينش زمين‌گير شده و فرياد مظلوميت سياهان آمريكا به گوش جهانيان رسيده است.

سرپرست حجاج ايرانى اشاره كرد كه زائران و حجاج ايرانى دومن بار است كه در كنار مرقد حضرت رسول صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام بقيع به ياد و نام امام اجتماع مى‌كنند تا خاطره رهبرى مرد الهى عظيمى را گرامى دارند كه به اسلام و مسلمين عزت و عظمت بخشيد و جهان اسلام را به تحرك و جوشش درآورد سپس گفت: ما براى بزرگداشت مردى گرد آمده‌ايم كه ابرقدرتهاى

شرق و غرب را به زانو درآورد، بنيان كاخهاى استكبارى جهان را به لرزه افكند.

وى افزود: امام تجسم عينى اسلام در عصر حاضر بود. ياد امام، ياد اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و ياد گذشته پرافتخار مسلمانانى است كه انقلاب اسلامى صدر اول را در اين سرزمين نور و خاستگاه وحى آغاز كردند، ياد امام ياد قرآن كفر ستيز و ضلم و ضد تباهى است.

حجت الاسلام محمدى رى‌شهرى سپس به تشريح يكى از ويژگيهاى بارز حضرت امام خمينى (ره) پرداخت و گفت: امام نمونه بارز يك رهبر مردمى بود. نه تنها مردم ايران بلكه هر مسلمانى كه در هر نقطه از جهان به سرنوشت اسلام و مسلمين علاقه‌مند است، يه اين مرد الهى عشق مى‌ورزد. هر مسلمانى كه به احكام نورانى قرآن مى‌انديشد، به امام عشق مى‌ورزد، بلكه هر انسان آزاده‌اى كه به رهايى بشريت از ظلم و ستم و تباهى فكر مى‌كند و با افكار نورانى امام آشنايى دارد به اين مرد الهى عشق مى‌ورزد. امام در دل تمام انسانهاى آزاده جهان جاى دارد. وى افزود: مسأله‌اى كه براى رهبران كشورهاى اسلامى قابل توجه است، اين است كه علت عشق و علاقه مردم به امام خمينى چيست؟ امام چه كرد كه در دل همه مردم آزاده جهان جاى گرفت؟

سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به اين مطلب كه حضرت امام خمينى (ره) هيچ قدمى در راه كسب شهرت و محبوبيت براى خود برنداشته است، علت عزت و عظمت امام و عشق و علاقه مردم به ايشان را ايمان و عمل صالح آن بزرگوار دانست و با اشاره به آيه شريفه‌اى از قرآن كريم گفت: خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايند: كسانى كه ايمان و عمل صالح داشته باشند، خدا محبت آنان را در دل مردم قرار مى‌دهد و امام همينگونه بود.

اما آنها كه خدايان زورگوى زمين را براى عزت و محبوبيت مى‌پرستند، سخت در اشتباهند.

كرنش به قدرتمندان و زورگويان براى كسب عزت و قدرت و محبوبيت، عملى كاملًا اشتباه است و رهبران كشورهاى اسلامى مى‌توانند اين واقعيت را كه امام محبوبيت و عزت خود را در سايه ايمان و عمل صالح به دست آورده است، در عمل تجربه كنند.

حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى يادآورى كرد كه:

اين ايمان و اعتقاد راسخ امام به مبدأ و معاد بود كه او را در برابر طوفان مشكلات و در برابر همه فشارهاى مختلف از سوى ابرقدرتهاى شرق و غرب، چون كوه، مقاوم و استوار كرده بود واز هيچ مشكلى نمى‌هراسيد.

امام نه تنها خود اينگونه بود بلكه هنر امام در اين بود كه يك امت را اينگونه پروراند و آنها را پرچمدار مقاومت عليه استكبار در عصر حاضر كرد و امروز خلف صالح او حضرت آية اللَّه خامنه‌اى پرچمدار اين مقاومت است.

سرپرست حجاج ايرانى با اشاره به اين نكته كه حضرت امام محبوبيتشان در

ميان مسلمانان جهان را وسيله‌اى براى ايجاد اتحاد وحدت كلمه در ميان آنان قرار دادند، گفت: يكى از مسائل مهمى كه امام مكرر در پيامهاى حج به آن تكيه مى‌فرمودند موضوع وحدت مسلمين بود كه رهبر معظم انقلاب و خلف صالح امام نيز در پيامهاى خود به عنوان يكى از سياستهاى محورى حج، بر اين نكته تكيه و تأكيد دارند.

نماينده ولى فقيه اضافه كرد: اگر مسلمانان متحد بودند امروز فلسطين در اشغال صهيونيستها و اشغالگران قدس شريف نبود. و رژيم صهيونيستى نمى‌تونست به جنوب لبنان حمله كند و حزب اللَّه را به خاك و خون بكشد. اگر مسلمانان متحد بودند مى‌توانستند به راحتى جلوى اين اعمال وحشيانه و ددمنشانه را بگيرند. اگر مسلمانان متحد بودند، مردم مسلمان جمهورى آذربايجان مورد حمله مهاجمان ارمنى قرار نمى‌گرفتند. مسلمانان بوسنى و هرزه گوين از مرد و زن و پير و جوان و كودك، به دست صربها قتل عام نمى‌شدند، اگر مسلمانان متحد بودند امروز مسلمين كشمير تحت فشار قرار نداشتند و مى‌توانستند سرنوشت خود را در دست بگيرند. اگر مسلمين متحد بودند آمريكاى جهانخوار و تبهكار نمى‌تونست زورگويى كند.

حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى اظهار داشت: حضرت امام (ره) پرچمدار وحدت مسلمين بود و امروزه اين پرچم به دست خلف صالح او حضرت آية اللَّه خامنه‌اى است. شايان ذكر است در اين مراسم بيش از 25 هزار تن از حجاج ايرانى و گروه

كثيرى از زائران كشورهاى ديگر شركت داشتند. مراسم در ساعت 5/ 6 با آرامش كامل خاتمه يافت و زائران به سوى مسجد النبى صلى الله عليه و آله و مساجد محل خويش براى شركت در نماز جماعت حركت كردند.

امام خمينى (ره): از جمله مطلبى كه بايد سفارش كرد- هرچند سفارش شده است- آن است كه در راهپيمايى‌ها، در عين حال كه بايد فرياد برائت از مشركان و ستمكاران به طور كوبنده و باشركت همگانى باشد كه صداى مظلوميت مسلمانان و ملت‌هاى تحت سلطه ابرجنايتگاران را به گوش جهانيان برساند و خفتگان را بيدار و ساكتان در مقابل جباران را هشدار و ناهيان از معروف و آمران به منكر را كه برخلاف فرمان خداوند و دستور قرآن مجيد و سنت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله به طرفدارى از مشركان و خونخواران بين المللى، جانفشانى و يقه درانى مى‌كنند، بويژه آخوندهاى دربارى جيره‌خوار كه با قلم و بيان خود نور خدا و شعله‌اى كه در جهان براى رهاندن مظلومان از تحت ستم ستمگران افروخته شده، مى‌خواهند خاموش نمايند، به جاى خود بنشانند، لازم است نظم و ترتيب و آداب اسلامى را به طور شايسته و دقيق مراعات نمايند و از شعارهاى خود ساخته كه ممكن است با القاى منحرفان براى ايجاد اغتشاش و صدمه زدن به آبروى زائران شركت كننده از تمامى كشورهاى اسلامى و خصوصاً جمهورى اسلامى باشد، جداً خوددارى كنند صحيفه نور، ج 19، ص 201

مراسم برائت از مشركان‌

پايه‌گذار سنت برائت ازمشركان، ابرهيم عليه السلام است، آنگاه كه با تبر خويش بتكده مشركان را به ويرانه تبديل كرد. ادامه دهنده اين سنت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله است كه در سال نهم هجرت با فرستادن امام على عليه السلام به مكه، پيام برائت را به گوش مردم رساند: ان اللَّهِ برى من المشركين و رسوله احياگر اين سنت فراموش شده، امام راحل است كه فرمود: «حج بى‌برائت حج نيست» و مراسم حج را تبديل به نهضتى براى انقلاب درونى بر ضد هواى نفس و انقلابى بيرونى برضد شيطان بزرگ كرد.

امسال نيز چون سال گذشته و سالهايى كه امام عزيز در قيد حيات بود، مراسم برائت با شكوه تمام برگزار شد. روز ششم ذى حجه، براى بسيارى از مسلمانان كه به اين سفر ملكوتى مى‌آيند شناخته شده است و جمع كثيرى از آنان در انتظار فرا رسيدن اين روند. رهبر معظم انقلاب اسلامى، خلف ساحل امام راحل، قبل از موسم حج در ديدار با كارگزاران حج فرمودند:

«شركت در مراسم برائت يك واجب قطعى و عينى است و بدون آن حج زائران ما دچار اشكال خواهد شد.» به دنبال تأكيد مقام معظم رهبرى و نماينده ايشان، در عصر روز ششم ذى‌الحجّه، جمعيتى بالغ بر يكصد هزار نفر در فضائى وسيع در اطراف محل بعثه مقام معظم رهبرى اجتماع كردند و شاهد برنامه‌هايى بودند كه در ارتباط با برائت از مشركان از محل بعثه پخش مى گرديد.

عكس

فضاى محفل: بيزارى از شرك كارگزاران بعثه، از ساعت‌ها قبل از مراسم، زير آفتاب سوزان مكه، سرگرم تهيه مقدمات برنامه بودند و با نصب پلاكاردها و تنظيم يك سيستم صوتى قوى و با وجود كمبودها، زمينه لازم را براى برگزارى هرچه بهتر مراسم آماده كردند.

عكس صدها نفر از زائرانى كه از قبل به عنوان «سقاية الحجاج» در نظر گرفته شده بودند، با بازوبندهاى مشخص و نظمى خاصّ كار تأمين آب زائران را تدارك ديده بودند و با وجود شدت گرما اين مهم را به انجام رساندند.

پليس سعودى از ساعتها قبل از حوالى مراسم نيروهاى ضد شورش خود را

با تجهيزات كامل آماده كرده بود و يك فروند هليكپوتر نيز مرتباً بر فراز محل برگزارى مراسم، اوضاع را ارزيابى مى‌كرد. تعداد مأموران سعودى ناظر در اطراف مراسم و مدخلهاى ورودى حدود 4 هزار نفر بود كه هشت دستگاه ماشين ضد شورش و آبپاش نيز در اختيار داشتند.

برادران جانباز ما، با وجود همه مشكلات، همه در مراسم حاضر بودند و با شعارهاى كوبنده خود نقشى چشمگير را در مراسم به عهده داشتند.

عكس

جمعيت حاضر در صحنه به اندازه‌اى بود كه از همان دقايق شروع برنامه انتهاى جمعيت به چشم نمى‌آمد.

عكس از سوى پليس عربستان، در اطراف مراسم و برفراز ساختمان‌هاى مقابل بعثه بيش از ده دوربين بزرگ و دو دستگاه ضبط سوت غول پيكر نصب شده بود. اين درحالى بود كه يك دوربين بزرگ و يك دستگاه ضبط صدا از حدود 20 روز قبل از آن مشغول ضبط و ثبت حركت‌هاى اطراف بعثه بود.

در ساعت 16 تنها در عرض 5 دقيقه ماكت بزرگ مسجد الاقصى در وسط ميدان و در ميان جمعيت برپا و نصير پارچه‌اى بزرگى از حوادث انقلاب اسلامى در قطع 20 در 8 متر از بالاى ساختمان بعثه آويخته شد.

درهمين ساعت يكباره صدها پرچم كه بر روى آنها شعارهاى «اللَّه اكبر» «لا اله الا اللَّه» «محمد رسول اللَّه» «الموت لامريكا» «الموت لاسرائيل» «يا ايها المسلمون اتحدوا اتحدوا» «واعتصمو بحبل اللَّه جميعاً ولاتفرقوا» نوشته شده بود از ميان جمعيت برخاست و فضاى مراسم را آذين بست. نسيم ملايمى كه همزمان عكس وزيدن گرفت، صحنه مراسم را با وجود اين پرچم‌ها هرچه بيشتر ديدنى و جذاب كرد.

آغاز مراسم مراسم در ساعت 30/ 16 با قرائت آياتى چند توسط قارى نوجوان «جواد فروغى» آغاز شد.

در ادامه مراسم، پيام حضرت آية اللَّه خامنه‌اى رهبر معظم انقلاب اسلامى از سوى نماينده ايشان حضرت حجة الاسلام و المسلمين رسولى محلاتى قرائت گرديد. ⁽¹⁾پس از آن شعارهاى «بت يدالكافرين- من بلد المسلمين» «الموت لامريكا» «الموت لاسرائيل» و شعارهاى ديگر از بلندگو پخش شد و زائران، رسا با آن همراهى مى‌كردند.

سخنرانى سرپست حجاج ايرانى‌

آنگاه نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى حضرت حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى به ايراد سخنرانى پرداخت. ايشان طى سخنانى با سپاس به درگاه خداوند متعال به خاطر اعطاى توفيق برگزارى مراسم پرشكوه برائت از مشركان و سردمداران كفر و الحاد از حجاج بيت اللَّه الحرام به خاطر حضور در اين مراسم پر صلابت تقدير و تشكر كرد. سرپرست حجاج ايرانى در ادامه سخنان خود با تأكيد بر اينكه مهمترين و اصلى‌ترين و فورى‌ترين مسأله‌اى كه امروز بايد در اين اجتماع عظيم مورد توجه قرار گيرد مصائب و مشكلات جهان اسلام است؛ محروميت مسلمين جهان را از حق تعيين سرنوشت سياسى خود، بزرگترين مصيبت جهان اسلام دانست. نماينده ولى فقيه افزود قدرتهاى استكبارى و در رأس

آنها فرعون آمريكا با تمام امكاناتى كه دارند تلاش مى‌كنند تا اسلام بر سرنوشت مسلمين حاكم نگردد.

حجة الاسلام و المسلمين رى‌شهرى با اشاره به جريان الجزاير، كشتار عكس بى رحمانه مردم مسلمان فلسطين توسط رژيم اشغالگر قدس، تجاوز ظالمانه رژيم صهيونيستى به مردم بى‌گناه لبنان، قتل عام فجيع مسلمانان بوسنى و هرزگوين، تجاوز بى‌شمانه ارمنستان به خاك آذربايجان، آوارگى مردم مسلمان برمه، گرفتارى مردم عراق به دست رژيم ديكتاتور صدام، ضديت با حقوق انسانها از سوى دولتهاى استكبارى و در رأس آنها بزرگترين دشمن جهان اسلام آمريكا، مورد تأكيد قرار داد و اظهار داشت:

همه مصائب جهان اسلام امروز از سوى بت‌هاى نوين جهان شرك و در رأس آنها بت بزرگ آمريكا است.

سرپرست حجاج ايرانى، نخستين شرط برائت از مشركان را در عصر حاضر شناختن بت و بت‌پرستى دانست و افزود: ما در اين مكان مقدس جمع شده‌ايم تا نه تنها با شعار بلكه با عمل از بتهاى نوين جهان شرك و در رأس آنها از بت‌بزرگ آمريكاى تبهكار اظهار برائت كنيم و راه مبارزه با اين بت‌ها را به مسلمين و مرد آزاده جهان نشان دهيم.

حجة الاسلام رى شهرى تأكيد كرد: راهى كه احياگر حج ابراهيمى، حضرت امام خمينى (ره) براى شكستن اين بتها و حل مشكلات و مصائب جهان اسلام و مستضعفان جهان ارائه كرد و به وسيله خلف صالح ايشان حضرت آية اللَّه خامنه‌اى تداوم دارد، همان راهى است كه چهارده قرن قبل قرآن اعلام كرده است.

ايشان سپس: وحدت كلمه مسلمين، مستضعفان و پابرهنگان جهان را به عنوان تنها راه چاره براى شكستن اين بتها ذكر كرد.

سرپرست حجاج ايرانى در قسمت ديگرى از سخنان خود با اشاره به فروپاشى نظام كمونيستى، پيروزى انقلاب اسلامى افغانستان، بازگشت بخشى از كشورهاى آسياى ميانه به آغوش اسلام و سرانجام گسترش موج اسلام خواهى جهان را در آستانه تحولات سريع و فراگير شدن جهانى اسلام به رهبرى ولى اللَّه الاعظم حضرت بقية اللَّه دانستند.

حجة الاسلام رى شهرى در ادامه سخنانش با

اشاره به سخنان جورج بوش كه گفته بود: «ايران براى آمريكا از بمب هسته‌اى خطرناك‌تر است» افزود:

آمريكا نگران قدرت اسلام است، ايران بدون اسلام خطرى براى آمريكا نيست، اسلام بزرگترين خطر براى آمريكاست.

نماينده ولى فقيه با اظهار اين مطلب از امام راحل كه فرموده بودند، آمريكا هيچ غلطى نمى‌توند بكند، «نظم نوين» آمريكا را براى مقابله با انقلاب اسلامى محكوم به شكست دانست و از مسلمين الجزاير، مسلمانان افغانستان، ميانمار، كشمير، بوسنى و هرزگوين و مبارزان لبنان و فلسطين خواست تا با تمسك به اسلام و برائت از مشركان، مشكلات خود را حل نمايند. حجة الاسلام رى شهرى در خاتمه سخنان خود اعتراف اخير رئيس جمهورى آمريكا را بهترين سند براى اثبات تداوم خد امام در جمهورى اسلامى ايران دانست و افزود، اين اعتراف ثابت مى‌كند كه ملت مسلمان ايران و دولت اسلامى ايران به رهبرى حضرت آية اللَّه خامنه‌اى همچنان در راه امام خمينى (ره) يعنى همان راه اسلام ناب محمدى مقاوم و استوار باقيمانده است.

پس از پايان سخنرانى، متن سخنان ايشان به زبان عربى و انگليسى نيز براى زائران غير ايرانى ترجمه شد. آنگاه متن قطعنامه مراسم برائت از مشركان توسط حجة الاسلام و المسلمين محمدى عراقى قرائت گرديد و حاضران در پايان هر بند با فرياد تكبير آنرا تأييد مى‌كردند.

متن قطعنامه‌

اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم برائة من اللَّه ورسوله الى الذين عادتهم من المشركين خداى عزّوجلّ را سپاس، كه بار ديگر، ما را توفيق حضورى با صلابت، در محشر عظيم ضيوف الرحمن اقيانوس پرخروش و لبيك گوى خداوند سبحان، عنايت فرمود، تا در جوار بيت اللَّه الحرام و در محضر ملكوتى رسول گرانقدر اسلام، همراه و همقدم با تمام زائران، فريضه حج را آنچنان كه ابراهيم خليل اللَّه عليه السلام و محمد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و همه پاكان و اولياء اللَّه بجاى آورده‌اند، برپا كنيم و هم نوا با امام راحلمان كه احيا گر حج ابراهيمى، منادى وحدت مسلمين و پرچمدار اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله بود و خلف شايسته او كه فرزند ديگرى از سلاله پاك رسول اللَّه و ادامه دهنده راه مقدس خمينى روح اللَّه است، و همصدا با سرود در گلو مانده شهداى مظلوم جمعه خونين مكه، در سالروز عروج آن كبوتران خونين بال، فرياد برائت از مشركان زمان سردهيم كه: «فرياد برائت ما، فرياد برائت همه مرمادنى است كه ديگر تحمل تبرعن آمريكا و حضور سلطه طلبانه آنرا از دست داده‌اند و نمى‌خواهند صداى خشم و نفرتشان براى ابد در گلوهايشان خاموش و افسرده بماند و اراده كرده‌اند كه آزاد زندگى كنند و آزاد بميرند و فريادگر نسل‌ها باشند. فرياد برائت ما، فرياد دفاع از مكتب و حيثيات و نواميس، فرياد دفاع از منابع و ثروت‌ها و سرمايه‌ها، فرياد دردمندانه

ملتهايى است كه خنجر كفر و نفاق، قلب آنها را دريده است، فريادى كه امروز از نداى رسا و درد آشناى خلف صالح او، رهبر انقلاب اسلامى و ولى امر مسلمين، حضرت آية اللَّه خامنه‌اى، به گوش مى‌رسد كه: «حج بى‌برائت، حج بى‌وحدت، حج بى‌تحرك و قيام، حجى كه از آن تهديد كفر و شكر بنخيزد، حج نيست» ... ما زائران بيت اللَّه الحرام براصول و مبانى زير به عنوان قطعنامه پايانى اجتماع برائت از مشركان در سال 1371 تاكيد مى‌ورزيم: 1- ما همچنان بيزارى پايان ناپذير خويش‌را از سلطه جائرانه استكبار جهانى به سركردگى آمريكا اعلام و در اين جايگاه مقدس توطئه «نظم نوين آمريكايى» را محكوم مى‌كنيم و خواستار برقرارى عدالت انسانى- اسلامى براى همه محرومان و مستضعفان جهان هستيم. 2- انقلاب اسلامى و رهبرى آن، كانون اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله، حامى راستين نهضتهاى آزاديبخش و نقطه اميد ملت‌هاى مسلمانان و مردم محروم و ستمديده جهان است و حمايت از آن يك فريضه الهى است. ما ضمن تجديد عهد با امام خمينى قدس سره احياگر اسلام ناب محمدى صلى الله عليه و آله و خلف بر حق او حضرت آية اللَّه خامنه‌اى، از اسلام تحريف شده آمريكايى ابراز انزجار مى‌كنيم و خواستار وحدت مسلمين و هوشيارى جهان اسلام نسبت به توطئه‌ها و تلاش‌هاى تفرقه افكنانه دشمنان مسلمين هستيم. 3- ما اجتماع كنندگان ضمن تأكيد بر اسلامى بودند سرزمين مقدس فلسطين تنها راه حل مسأله فلسطين را از بين رفن غده سرطانى اسرائيل مى‌دانيم و راه‌حلهاى سازشكارانه را محكوم و جانبدارى خود را از انتفاضه اعلام مى‌داريم.

4- ما با تأكيد بر حمايت از مظلومان و مستضعفان جهان و حق تعيين سرنوشت ملت‌ها، كشتار مسلمانان را در فلسطين، لبنان، بوسنى و هرزگوين، كشمير و عراق و آذربايجان را محكوم مى‌كنيم و خواستار حمايت همه جانبه و پى‌گيرانه جهان اسلام از مردم مسلمان اين مناطق هستيم.

5- ما ضمن اعلام خشنودى از پيروزى مجاهدان مسلمان افغان و تبريك به مناسبت بازگشت جمهوريهاى آسياى ميانه به آغوش اسلام در پى فروپاشى كمونيزم (همانگونه كه امام راحل ما پيش‌بينى كرده بود) نسبت به توطئه‌هاى استكبار جهانى به ويژه آمريكا براى نفوذ در اين مناطق هشدار مى‌دهيم. 6- ما اجتماع كنندگان ضمن محكوم كردن توطئه تهاجم فرهنگى غرب و به ويژه آمريكا عليه مقدسات و ارزشهاى دينى و انقلابى اسلامى همچنان بر اجراى حكم تاريخى امام خمينى درباره سلمان رشدى مرتد تأكيد مى‌كنيم و از ملت‌ها و دولتهاى اسلامى مى‌خواهيم مبارزه با فرهنگ فاسد غرب را در سرلوحه برنامه‌هاى خود قرار دهند. 7- ما بار ديگر همه مسلمانان را به اتحاد، انسجام در برابر جبهه شرك دعوت مى‌كنيم و براى حل مسائل جهان اسلام دست آنان را مى‌فشاريم. به اميد نابودى شرك جهانى و پيروزى نهايى مستضعفان در سراسر جهان.

ششم ذى الحجة 1412- مكه مكرمه

اين قطعنامه به زبان عربى و انگليسى براى حاضران ترجمه گرديد. هنگامى كه متن قطعنامه به عربى خوانده مى‌شد و نيز هنگامى كه در بين سخنان سرپرست حجاج ايرانى، زائران به تأييد آن تكبير مى‌گفتند، بسيارى از مأموران عربستان سعودى كه با لباس فرم يا لباس محلى در مراسم حاضر بودند، آهسته تكبير مى‌گفتند.

در پايان مراسم، در ساعت 18، زائران با آرامش كامل و بدون هيچ شعارى به سوى منازل خود بازگشتند تا در نماز جماعت در مساجد شركت كنند.

انتظامات مراسم در نهايت انسجام و هماهنگى با مردم و بعثه عمل كرده بود و كوچكترين ناهماهنگى، برخورد، اغتشاش و درگيرى از آغاز تا پايان مراسم گزارش نشد.

به هنگام متفرق شدن جمعيّت، بسيارى از كودكان و نوجوانان مكّه با اشتياق فراوان پرچم‌هاى «الموت لامريكا» و «الموت لاسرائيل» را از دست مردم مى‌گرفتند و سپس بر بالاى كوهى كه در پشت ساختمان بعثه قرار داشت مى‌رفتند. بعد از دقايقى دهها پرچم مرگ بر آمريكا و مرگ بر اسرائيل برفراز كوه مكّه در دست نوجوانان عرب به چشم مى‌خورد.

حضور زائران غير ايرانى در مراسم برائت‌

نگاهى به جمعيت حاضر در صحنه، نشان مى‌داد كه شيفتگان انقلاب اسلامى از كشورهاى ديگر، على رغم همه تهديدها و خطارتى كه براى آنها وجود داشت، در اين مراسم شركت كرده بودند. تعداد زيادى از اهالى تركيه، مصر، آسياى ميانه، لبنان، عراق، افغانستان، پاكستان و حتى از كشور عربستان سعودى در لابلاى جمعيت مشاهده مى‌شد.

اخبار واصله از چنيدى روز قبل از برپايى مراسم نشان

مى‌داد كه بسيارى از زائران غيرايرانى با ديدن برادران روحانى، درباره تاريخ برگزارى مراسم برائت سؤال مى‌كردند و از اشتياق خود براى شركت در آن سخن مى‌گفتند.

بر اساس يك گزارش، پس از خاتمه مراسم يك زائر ترك به يكى از برادران اظهار داشته بود كه در مراسم شركت كرده و به نشان شركت خود دو عدد بازوبند سقايت و يك پارچه بزرگ را كه مزين به تمثال مبارك امام بود، به وى نشان داده بود.

يك زائر اردنى كه به همراه تنى چند از ديگر زائران اين كشور در مراسم شركت كرده بود در ملاقات بايكى از برادران گفته بود: مسؤولان ايرانى اين مسأله را براى دولت سعودى حل كنند تا ممنوعيت شركت زائران ديگر در اين مراسم لغو شود! وى گفت كه شركت در اين مراسم را وظيفه دينى مى‌داند.

يك زائر يمنى كه در مراسم شركت كرده بود از روابط نامناسب عربستان و يمن سخن مى‌گفت و خود را از علاقمندان به جمهورى اسلامى مى‌دانست.

يك زائر سودانى نيز كه در مراسم شركت كرده بود پيشنهاد مى‌كرد كه مسؤولان جمهورى اسلاتمى بر اثر تبليغ به ويژه از طريق قرائت قرآن سرمايه‌گذارى بيشترى بكنند.

يك زائر مصرى نيز كه در مراسم شركت كرده بود، وقتى شنيد كه در تهران خيابانى به نام خالد اسلامبولى نامگذارى شده چنان هيجان زده بد كه شروع كرد به دست زدن.

حضور شيعيان منطقه خليج فارس از كشورهاى بحرين، كويت، عربستان و ... به روشنى مشهود بود. حتى تنى چند از شيعيان لبنانى در مراسم

در كنار يكديگر نشسته و بايكديگر شعار مى‌دادند. اين درحالى بود كه بعداً برخى از زائران غير ايرانى گله داشتند كه تاريخ و ساعت دقيق مراسم برائت به آنان ابلاغ نشده بود كه طبعاً اين ناشى از جوى پليسى موجود در عربستان بودو براساس اين گزارش در ملاقاتى كه دو روز قبل از مراسم با يك مصرى صورت گرفته بود وى ابراز كرد كه ما منتظر روز ششم ذى‌حجّه هستيم تا در مراسم برائت از مشركان شركت كنيم.

يك زائر اهل نيجريه نيز قبل از مراسم گفته بود كه ما با ده تن از دوستان خود در مراسم شركت خواهيم كرد. يك دانشجوى رشته حسابدارى اهل نيجريه نيز اعلام شركت در مراسم كرده بود.

يك راننده فلسطينى همه كه از يك سال پيش در مكه به سر مى‌برد گفت: پس از جنگ خليج فارس ديد مردم نسبت به ايران عوض شده است.

بسيارى از مردم مكه غبطه مى‌خورند كه چرا نمى‌توانند در اين مراسم شركت كنند، در عين حال از وجود صحنه‌هاى راهپيمايى احساس غرور و شجاعت مى‌كنند. يك زائر آذربايجان شورى سابق نيز مى‌گفت: ما شنيده‌ايم امسال هم چون سال گذشته راهپيمايى داريد، ما حتماً در آن شركت خواهيم كرد. برخى از برادران تاجيك نيز كه در يكى از مدخلهاى ورودى با مخالفت پليس روبرو شده بودند با زحمت خود را ايرانى معرفى كرده بودند تا بتوانند در مراسم شركت كنند.

دكتر فتحى شقاقى يكى از رهبران انقلاب اسلامى فلسطين كه از كثرت جمعيت حاضر در مراسم شگفت زده شده و گفت: آنچه امروز در جوار خانه خدا روى داده است و ما شاهد

آن هستيم بيانگر حج واقعى يعنى حج ابراهيمى است.

او افزود:

مراسم امروز بر وحدانيت الهى و تبرىّ از شرك و استكبار جهانى تأكيد دارد و بايد همه مسلمين بدان بپيوندند، چون بدون برائت از مشركان، سلطه استكبار همچنان بر روح ما سنگينى خواهد كرد.

وى در ادامه گفت: جمعيت امروز با اشتياق وصف ناپذيرى تبرّى از مشركان و حفظ روحيّه انقلابى را فرياد مى‌زند و بر وحدت امّت اسلامى تأكيد دارد.

او در خاتمه گفت: شنيدن فريادها و شعارهاى كوبنده مرگ بر آمريكا و اسرائيل بدون شك ما را به اراده قوى ملتهاى مسلمان مطمئن ساخته است و اميدواريم اين حركت به تمام كشورهاى اسلامى سرايت كند.

زائران كشور ساحل عاج كه جمعى از آنان در مسجد الحرام نشسته بودند به يكى از برادران گفته بودند: ما شيعيان ساحل عاج حضور در مراسم برائت از مشركان را واجب مى‌دانيم و براساس فتواى امام خمينى در اين مراسم حضور فعّالانه خواهيم داشت.

يك زائر تركيه نيز با ابراز علاقه شديد نسبت به انقلاب اسلامى و اظهار اينكه شيعيان تركيه، بالغ بر 5/ 1 ميليون نفر و همه به جمهورى اسلامى علاقمندند. مى‌گفت كه در مراسم برائت از مشركان شركت خواهد كرد. اين در حالى بود كه پليس سعودى در مدخلهاى ورودى با كنترل دقيق از شركت زائران غير ايرانى جلوگيرى به عمل مى‌آورد و اين افراد مجبور بودند كه به طور مخفيانه خود را به مراسم برسانند.

پيام سرپرست حجاج ايرانى به رهبر انقلاب اسلامى درباره مراسم برائت‌

پس از انجام مراسم برائت كه در نهايت شكوه و عزّت و صلابت و آرامش برگزار شد از سوى سرپرست حجاج ايرانى و نماينده ولى فقيه، پيامى به رهبر انقلاب اسلامى حضرت آية اللَّه خامنه‌اى مخابره شد، متن پيام چنين است:

بسم اللَّه الرحمن الرحيم محضر مبارك رهبر معظّم انقلاب اسلامى حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى دام ظله العالى سلام عليكم خداوند متعال را سپاسگزارم كه در سايه لطف شامل خود و عنايات خاصه حضرت بقية اللَّه العظم (عج)، بار ديگر توفيق داد تا در جوار كعبه مقدّس، اين آيت جاودانه توحيد و قيام و در محشر عظيم زائران خانه محبوب، در روز ششم ذى‌الحجة الحرام برگ زرّين ديگرى بر صفحات تاريخ حج ابراهيمى- محمدى صلى الله عليه و آله افزوده شود و فرياد برائت از مشركان در فضاى ملكوتى بيت اللَّه

الحرام طنين انداز گردد و امت اسلام ناب، كوس رسوايى استكبار جهانى و به ويژه شيطان بزرگ، آمريكا را رساتر از قبل سر دهد.

بدون شك صلابت تصميم و حمايت قاطعانه حضرت عالى و مسؤوليت شناسى امت حزب اللَّه و حضور روح ملكوتى امام راحل (ره) شايسته حماسه‌اى چنين پرشور بود. اينجانب لازم مى‌دانم از كليه زائران بيت اللَّه الحرام اعم از ايرانى و غير ايرانى به ويژه علما و شخصيتهاى مذهبى و سياسى و خانواده‌هاى معظم شها و جانبازان عزيز كه در گرماى طاقت فرساى مكّه مكرمه، با حضور در اين مراسم پرشكوه به انقلاب اسلامى آبرو دادند و روح امام عزيز را شاد و ملت مقاوم ايران را سرافراز كردند و از همه مسؤولان و دست‌اندركاران به ويژه دولت خدمتگذار و مقام محترم رياست جمهور كه زمينه برگزارى اين مراسم پر صلابت را فراهم آوردند تشكر كنم.

سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از خداوند بزرگ خواستارم.

ششم ذيحجه 1412 مكه مكرمه- محمد محمدى رى‌شهرى‌

تشكر سرپرست حجاج ايرانى از حضور زائران خانه خدا در مراسم برائت‌

به دنبال شركت گسترده زائران خانه خدا در مراسم برائت از مشركان، حضرت حجة الاسلام والمسلمين رى‌شهرى نماينده مقام معظم رهبرى، طى

اطلاعيه‌اى از زائران حاضر در مراسم برائت تشكر كردند متن اعلاميه بدين شرح است:

روز گذشته، حضور اعجاب انگيز و افتخار آفرين و مسؤولانه شما پيام آوران انقلاب اسلامى و فرزندان راستيم امام راحل (ره) و مريدان وفادار رهبر انقلاب حضرت آية اللَّه خامنه‌اى در پهنه خيابانهاى تفتيده مكّه مكرمه، محشر عظيم جان‌هاى پاك و حماسه ديگرى از صفحات تاريخ حج ابراهيمى- محمدى صلى الله عليه و آله بود. فرياد و مشت‌هاى گره كرده شما براى اعلام برائت از مشركان، همانقدر كه خشنودى خداوند را درپى‌دارد، خشم دشمنان اسلام و در رأس آن شيطان بزرگ را در برخواهد انگيخت.

اينجانب به خدمتگزارى چنين عزيزانى افتخار مى‌كنم و از خداوند متعال مى‌خواهم به شما عزيزان سربلندى و عزت دو جهان عنايت فرمايد و شما را از زمينه سازان جهانى شدن اسلام به رهبرى امام عصر ارواحنا لتراب مقدمه الفداء قرار دهد.

هفتم ذيحجة 1412 مكه مكرمه- محمد محمدى رى‌شهرى لازم به تذكر است همه قشرهاى مختلف حجاج در اين مراسم شركت كردند از جمله برادران اهل سنت كشورمان نيز در كنار ديگر مسلمانان در اين مراسم شركت داشتند و پيش از آن نيز ضمن اطلاعيه‌اى آمادگى كامل خود را براى شركت در اين مراسم اعلام كرده بودند.

انعكاس مراسم برائت در راديوهاى بيگانه راديو آمريكا در گزارشى به نقل از خبرنگار خود در قاهره مراسم برائت از مشركان را راهپيمايى اعتراض آميزى خواند كه دهها هزار تن از زائران ايرانى در آن شركت كردند و مخالفت خود را با آمريكا و اسرائيل ابراز داشتند. گزارشگر راديو ادامه داد در پيام آية اللَّه خامنه‌اى رهبر انقلاب اسلامى ايران شديداً از ايالات متحده انتقاد شده است همچنين حجة الاسلام رى‌شهرى سرپرست حجاج ايرانى طى سخنانى آمريكا را به عنوان دشمن اسلام تقبيح كرد.

راديو مونت كارلو در بخش عربى خود گزارش داد، ايران امروز با ديگر حمله خود به نظم نوين جهانى را كه آمريكا در صدد برقرارى آن مى‌باشد تكرار كرد. آية اللَّه خامنه‌اى رهبر انقلاب طىّ پيامى كه در مراسم برائت از مشركان در مكّه قرائت شد با اشاره به اينكه آمريكا مى‌خواهد از راه برقرارى نظم نوين جهانى، وحدت مسلمين را از هم بپاشد، از مسلمانان و حكومت‌هاى اسلامى خواست تا در مقابل حملات جديد استكبار جهانى (كه پس از فروپاشى بلوك شرق، اسلام را دشمن شماره يك خود مى‌داند) بايستند.

ارزيابى مراسم برائت از ديد شركت كنندگان‌

كسانى كه در مراسم حاضر بودند و آنان كه گزارش‌هاى دقيق سمعى و بصريث اين مراسم را شنيدند يا تماشا كردند، متفقاً معتقد بودند كه مراسم امسال از شكوه ويژه‌اى برخوردار بوده است. در تهران، رئيس جمهورى محترم اسلامى نيز در خطبه‌هاى نماز جمعه، برگزارى موفقيت آميز و شكوهمندانه و منظم مراسم برائت از مشركان را در حج امسال مورد تجليل قرار دادند.

متن كامل پيام ولى امر مسلمين حضرت آية اللَّه خامنه‌اى- مدظله- به حجاج بيت اللَّه الحرام بسم اللَّه الرحمن الرحيم والحمدللَّه رب العالمين والصلوة والسلام على سيدنا و نبيّنا محمّد وآله الطيبين الطاهرين. قال اللَّه الحكيم: واذ قال ابراهيم رب اجعل هذا البلد آمناً واجنبنى و بنىّ ان نعبد الاصنام ربّ انهن اضللن كثيراً من الناس فمن تبعنى فانه منّى ومن عصانى فانك غفور رحيم.

اكنون كه موسم حج فرا رسيده و نغمه لبيك برآمده از دلهاى مشتاق، فضاى حريم امن الهى را انباشته است و ملتهاى مسلمان، از آفاق گسترده جهان، به ميعاد ذكر و استغفار و قيام و اتّحاد شتافته، و برادران مهجور، به يكديگر رسيده‌اند، جبهه سپاس و خضوع به ساحت خداى عزيز و حكيم سوده، حمدى به عظمت صفات حسنى، شكرى به وسعت درياى رحمت حق، نثار حريم حضرت احديّت مى‌كنم كه يكبار ديگر به مسلمين مشتاق، توفيق اين فريضه را عطا فرمود و يكبار ديگر پرچم عزت و عظمت را بر فراز سر مسلمانان در خانه امن خود برافراشت، و يكبار ديگر حجاج ايرانى را بر اين سفره رحمت و عظمت نشانيد. زبان و قلم از توصيف و تقدير اين نعمت بزرگ، قاصر است.

خدا كند كه نور معرفت بر دل‌هاى روشن شما حج گزاران بتابد و حقيقت، بى‌واسطه حرف و گفت، در جان مشتاق شما متجّلى گردد.

نكته مهمى كه اينجانب مى‌خواهم به شما برادران و خواهران از هر كشور و ملت كه هستيد بگويم اين است كه حج، نعمتى الهى است كه بر نسل‌هاى مسلمان ارزانى شده است. قدردانى و شكرگزارى آن را زياد مى‌كند و ناسپاسى و قدرنشناسى آن را از مسلمين مى‌گيرد و اين همان عذاب شديد الهى است كه: «ولئن كفرتم ان عذابى لشديد».

گرفته شدن حج به اين نيست كه از مسلمانان كسى به حج نرود، بل به اين است كه مسلمانان از منافع بيشار آن، محروم بمانند، و زياد شدن آن به اين نيست كه هر سال گروههاى بيشترى حج كنند، بل به اين است كه از منافع آن بهره‌مند شوند كه:

ليشهدوا منافع لهم.

خوب است بدرستى بينديشيم، آيا جهان اسلام توانسته است از منافع حج برخوردار شود؟ و اساساً اين منافع چيست؟ حجّ درست مى‌تواند تحوّلى درونى در يكايك مسلمين پديد آورد و روح‌توحيد و ارتباط با خدا واعتماد به او و ردّ همه بتهاى درون و برون وجود آدمى (كه همان هواها و هوس‌هاى پست كننده و قدرتهاى اسير كننده آدمى‌اند)، و نيز احساس قدرت و اعتماد به نفس و رستگارى و فداكارى را در آنان پديد آورد، و چنين تحولى است كه از هر انسانى، موجودى شكست ناشناس و تهديد و تطميع ناپذير مى‌سازد.

و نيز حج درست مى‌تواند از اعضاى جدا افتاده امت اسلامى، پيكره‌اى واحد و كارآمد و نيرومند بسازد، آنان را با هم آشنا و از حرف‌ها و دردها و پيشرفتها و نيازهاى يكديگر، آگاه كند و تجربه‌هاى آنان را متبادل سازد، اگر حج با توجه به اين هدف‌ها و نتايج، برنامه‌ريزى مى‌شد، و در اين برنامه‌ريزى دولتها و علما و

صاحبنظران و روشنفكران جهان اسلام، همكارى مى‌كردند، ثمرات گرانبهايى نصيب امت اسلامى مى‌گشت كه با هيچ دستاورد ديگرى در دنياى اسلام قابل مقايسه نبود. به جرأت مى‌توان گفت همين يك تكليف اسلامى اگر درست و چنانكه شريعت اسلام، خواسته است مورد بهره بردارى قرار گيرد، پس از زمانى نه چندان بلند، امت اسلامى را به عزت و قدرتى كه در خور آن است خواهد رسانيد. بايد با تلخى اذعان كرد كه شكل كنونى انجام اين فريضه الهى، با وضعيت مطلوب آن فاصله زيادى دارد. امام راحل عظيم، تلاش مؤثرى در اين جهت مبذول داشت و تصوير روشنى از حج ابراهيمى، حج عظمت و عزت‌آفرين، حج سازنده و تحول دهنده، در برابر چشم امت اسلامى قرار داد و همين اندازه تاكنون منشأ بركات فراوانى در جهان اسلام شده است، ليكن با اينهمه، گسترش اين انديشه و اين نحوه عمل به همه ملت‌هاى ملسمان، نياز به مجاهدت مخلصانه علماى دينى و روشن بينى و مساعدت دولتمردان همه كشورهاى اسلامى دارد، و اميداست كه اين وظيفه بسيار اساسى مورد توجه و عمل آنان قرار گيرد.

اكنون بجاست كه با استفاده از اين فضاى معطر اخوت و به عنوان وظائفى كه حج بر دوش ما مى‌نهد، نگاهى به جهان اسلام افكنده و موقعيّت آن را با توجه به حوادثى كه پس از حجّ گذشته تا امروز در سراسر جهان پيش آمده، برآورد نماييم و وظائف خود را در اين مجموعه بازيابيم. حوادث يكسال گذشته از جمله مجموعه حوادث نادرى است و كمتر زمانى به اين كوتاهى را در تاريخ به ياد داريم كه اينهمه حوادث بزرگ را در خود جاى داده باشد ...

در رأس اين حوادث، فروپاشى ابرقدرت شرق و نابودى قدرت غول آسايى است كه دهها سال، يكى از دو سلطه عُظماى سياسى و نظامى و تبليغاتى جهان، به

شمار مى‌رفت. اضمحلال امپراتورى پهناورى با قدرت نظامى افسانه‌يى و دسترسى به سلاح اتمى و همه گونه وسيله و امكان براى سلطه و نفوذ در ديگران، در محاسبات معمولى و مادّى، در شمار كارهاى محال است. اما اين حادثه اتفاق افتاد و نادرستى محاسبات مادّى يكبار ديگر ثابت شد. گسيخته شدن بلوك شرق، دگرگونى فاحش جغرافياى سياسى در اروپا، سربرآوردن ملتها و كشورهايى كه ساليان متمادى به زور و غصب، در تصرف بيگانگان يا زير نفوذ آنان بودند، نيز از جمله اين حوادث شگفت آور است.

به همين اندازه جالب و هيجان انگيز است، پيروزى انقلاب اسلامى در افغانستان و به قدرت رسيدن ملتى كه چهارده سال با غربت و مظلوميت و فقر مادى ولى با ايمان عميق به اسلام، بار جهادى پر مرارت را بر دوش كشيد، و نيز پديد آمدن چند كشور مسلمان مستقل در آسياى ميانه؛ ملّت‌هايى كه عليغم تبليغات زهرآگين هفتاد ساله كمونيستها و عليرغم تلاش پس مانده‌هاى آن دوران (كه هرگز با اسلام آشتى نكرده‌اند و نخواهند كرد)، نداى اسلام سرداده و به مسلمانى خود افتخار مى‌كنند و در پى تحقق بخشيدن به احكام اسلامى هستند و نيز پديد آمدن حداقل دو كشور مسلمان در اروپا يعنى بوسنى و هرزگوين و آلبانى كه از هم اكنون موجب دغده دولتهاى اروپايى شده است.

ونيز از نوعى ديگر، پيروزى گروههاى اسلامى در الجزاير در انتخاباتى آزاد و با روش منطبق بر معيارهاى دمكراسى كه مايه اميد و تفاخر همه مسلمانان و حاكى از عمق ايمان اسلامى در آن ملت مجاهد و مجرّب بود، و در عظمت آن همين بس كه قدرتهاى ضدّ اسلامى و مرتجعين منطقه را به يك اندازه مشوش كرد، تا آنجا كه با كودتاى مزورانه، بر روى آن حركت اسلامى سرپوش نهادند و فعلًا آن را مهار كردند و به بند كشيده‌اند، و البته هر روشن بين، به وضوح درمى‌يابد كه زمان درازى

نخواهند توانست با اين وضع ادامه دهند.

بارى، سال گذشته ما سرشار از چنين حوادث كم‌نظير و شگفت آور بود، و جز آن، رشد حركت‌هاى اسلامى و بيدارى مسلمين و اصرار آنان بر بازيافتن هويت اسلامى و مبارزه با قدرتهاى قُلدر و مُعارض، در بسيارى از مناطق عالم به خصوص در فلسطين عزيز و برخى كشورهاى شمال آفريقا و خاورميانه، نيز از مميّزات برجسته اين سال بود.

بسيارى از اين حوادث مهم و عبرت‌انگيز، بيواسطه يا با واسطه از اسلام، متأثّر بوده است و بر روى هم وضعيت جديدى را براى اسلام و مسلمين به وجود آورده كه وظيفه همه ملتهاى اسلامى است آن وضعيت را درست بشناسند و بدون فوت وقت نسبت به آن، موضعى يكپارچه و متين و منطبق با محاسبه اتخاذ كنند.

اين وضعيت جديد داراى دو بخش يا عنصر است: اوّل اينكه تفكر اسلامى و هويت اسلامى در گستره جهان، از شوكت و عزّت و نشارط بيشترى برخوردار گشته و اسلام به صورت يكى از برجسته ترين حقايق موجود عالم، در سرتاسر جهان مطرح گرديده است. و دوم آنكه قدرتهاى مسلّط جهان در موضع صريحترى از خصومت نسبت به اسلام و مقاصد اسلامى قرار گرفته‌اند، و تحقيقاً يكى از فصول اصلى در نظم نوين پيشنهادى آمريكا براى جهان پس از سقوط كمونيسم، فصل اسلام زدايى و مقابله با رشد روز افزون حركتهاى اسلامى است.

هركس اظهارات و اقدامات سردمداران رژيم آمريكا را درباره اسلام، و نهضت‌هاى اسلامى معاصر، و كشورها و ملت‌هايى كه دم از گرايش به اسلام مى‌زنند و مدعى يا آرزومند تشكيل نظام اسلامى اند، تعقيب كند از عمق كينه‌يى تمام نشدنى به اسلام و نظام اسلامى اطلاع مى‌يابد.

در حوادث جارى عالم نيز شواهد متعددّى را بر اين مدّعا مى‌توان مشاهده كرد كه از جمله تلخ‌ترين و غم انگيزترين آنها، حوادث جارى در هرزگوين و نيز جنگهاى خانگى در قره باغ و منطقه عمومى قفقاز است. سركوب خونين و قساوت آميز مسلمانان در سارايوو كه در قلب اروپاى به اصطلاح متمدن جراين دراد به قدرى خشن و وحشيانه است كه آدمى را به ياد قتل عام‌هاى معروف اروپا در قرون وسطى در جنگهاى مذهبى و نژادى اين قاره جنگ طلب مى‌اندازد، با اين تفاوت كه امروزه صربهاى يوگسلاوى سابق، براى كشتار دستجمعى مسلمانان از ابزراهاى جنگى مدرن استفاده مى‌كنند! با اينحال اين دولتها كه به بهانه حقوق بشر در كار كشورهاى دوردست هم دخالت و اعمال نظر مى‌كنند در برابر اين فجايع دست روى دست گذارده‌اند. آمريكا و كشورهاى اروپايى در همين منطقه و نسبت به جمهوريهاى ديگر همان كشور ساب، آنجا كه پاى مسلمانان در ميان نبوده به طور قاطع از پيش آمدن چنين كشتارهايى جلوگيرى كردند. در منطقه قفقاز نيز دولتهايى كه مى‌توانستند با اعمال فشارهاى معمول، مانع از كشتار مسلمانان قره‌باغ شوند، نه تنها اقدامى جدّى نكردند بلكه تلاش ميانجى گرانه جمهورى اسلامى را هم آماج توطئه و مخالفت خود ساختند و بى‌علاقگى خود را به سرنوشت ملت تازه استقلال يافته قفقاز، ثابت كردند.

ارتباطات فشرده امريكا و عواملش با دولتهاى تازه مستقل آسياى ميانه براى ترساندن آن‌ان از گرايش‌هاى اسلامى و آنچه آنان نام بنياد گرايى بر آن مى‌نهد؛ موضعگيرى‌هاى خصمانه آنان در برابر بيدارى اسلامى در همه جا و به طور نمونه‌اى بارز با حركت سياسى پيروزمندانه مسلمانان در الجزاير، رفتار حيله گرانه و عذر آميز آنان با ملت عراق و افكندن آنان در وضعيت غم انگيز و مظلومانه كنونى، دشمنى عنادآميز آنان با زمامداران سودان كه صرفاً عكس العمل گرايش اسلامى آنان

است و دهها نمونه ديگر در سرتاسر جهان، مجموعاً شواهد انكار ناپذيرى بر خصومت علنى آمريكا و ديگر سلطه گران نسبت به اسلام و بيدارى اسلامى و بازيافتن هويت اسلامى از سوى مسلمين جهان است.

ملت‌هاى مسلمان بايد به اين سؤال پاسخ دهند كه وظيفه مسلمين در برابر اين موضع عناد آميز و كينه توزانه چيست؟ شك نيست كه قلدران عالم فقط به احساسات خصمانه اكتفا نمى‌كنند، و از همه امكانات مالى و سياسى و تبليغاتى و اگر بتوانند، نظامى خود براى اعمال دشمنى استفاده خواهند كرد، همچنانكه تا كنون كرده‌اند. و ملّت ايران در طول ساليان پس از پيروزى انقلاب اسلامى تا امروز، اين دشمنى‌ها را تجربه كرده و امت بزرگ اسلامى شاهد كينه توزى استكبار جهانى با ايران اسلامى يا ساير نمونه‌هاى حركت اسلامى در نقاط ديگر جهان بوده است ...

شك نيست كه بى‌تفاوتى ملت‌هاى مسلمان در برابر اين وضع، دشمن را تشويق مى‌كند و صحنه را هر روز بر مومنان اسلام تنگتر مى‌سازد. مسلمانان بايد نشان دهند كه جهان اسلام داراى قدرت برخورد است و مى‌تواند در برابر تجاوز و دشمنى آمريكا و هر تجاوز ديگرى بايستد، تاكنون همه لطمات جبران ناپذيرى كه به امت اسلامى از سوى استعمارگران ديروز و مستكبران امروز وارد شده عمدةً ناشى از ضعف نفس و ضعف روحيّه دولتها يا ملت‌ها بوده است. ايستادگى ملّت‌ها دشمن را به ستوه مى‌آورد و او را در رسيدن به هدفهاى متجبّرانه‌اش ناكام مى‌سازد. اگر رهبران و ملت فلسطين، همين شجاعت فداكارانه‌يى را كه امروز انتفاضه اسلامى در برابر صهيونيست‌ها از خود نشان مى‌دهد، در آغاز تشكيل دولت غاصب صهيونيست نشان مى‌دادند، اين سرنوشت مرارت بار و زهر آگين براى فلسطين رقم نمى‌خورد، و اگر امروز سران نهضتهاى

اسلامى و مردم مؤمن، سختى‌هاى مبارزه را بر خود هموار كنند بى‌گمان امت اسلامى، آينده شيرينى را به دست خواهد داد.

استكبار در تعرّض خود به ملت‌هاى مسلمان، حدى نمى‌شناسد. امروز صهيونيستهاى غاصب و آمريكا به عنوان حامى همه جانبه آنها تا آنجا پيش رفته‌اند كه حتى مليت فليسطينى را هم انكار مى‌كنند و حقيقتى به نام ملت فلسطين را نمى‌شناسند. در حاليكه ملت فلسطين، ملتى است با ريشه‌هاى عميق تاريخى و پيوندهاى انكارناپذير جغرافيايى، و آنكه نه ريشه تاريخى دارد و نه رابطه جغرافيايى، ملت جعلى و دروغين اسرائيلى است. در كشورهاى اسلامى كه مردم، با ايمان ناگسستنى به اسلام وابسته‌اند از قبيل جمهوريهاى تازه استقلال يافته- كه عليرقم هفتاد سال تلاش اسلام زدايى كمونيستها، با گرمى و هيجان از حاكميت اسلامى سخن مى‌گويند- قدرتهاى ضدّ اسلامى تا آنجا پيش مى‌روند كه از خطر اسلام گرايى در اين كشورها سخن مى‌گويند و شيرين‌ترين دلبستگى‌هاى آنان را به عنوان خطر قلمداد مى‌نمايند.

اين گستاخى استكبار و عوامل آن، با يك اراده عمومى و يك اقدام هماهنگ از سوى ملت‌ها و آحاد مردم مسلمان بايد پاسخ داده شود و شرّ توطئه‌هاى استكبار از سر ملت‌هاى مسلمان برطرف گردد. كوتاهى دولتهاى اسلامى در مبارزه با رژيم غاصب اسرائيل، آمريكا را به راه انداختن مذاكرات مستقيم اعراب و اسرائيل تشويق كرد و متأسفانه برخى از سران عرب بى آنكه به ابعاد بسيار وسيع اين ضربه استكبارى توجه كنند تن به اين خفّت دادند. نتيجه اين شد كه دولت غاصب اسرائيل به هدف خود يعنى شناخته شدن از سوى كشورهاى عرب رسيد بدون اينكه سر سوزنى از مواضع متجاوزانه خود عقب نشينى كند.

اكنون صهيونيست‌ها علاوه بر ترور و آدم‌ربايى و غصب سرزمين‌هاى

فلسطين و لبنان و سركوب فلسطينيان و كشتارهاى جمعى و ساير جنايات هولناك خود در گذشته، به طور روزانه روستاهاى جنوب لبنان را با حملات هوايى خود با خاك يكسان مى‌كنند و با اعتماد به اينكه هرگز فشارى از سوى آمريكا و اروپا بر آنان وارد نخواهد شد خشن‌ترين جنايات را نسبت به مردم آن منطقه مرتكب مى‌شوند. مذاكرات عربها با اسرائيل حتى نتوانسته است از ادامه تجاوز و جنايات صهيونيستها جلوگيرى كند.

اين نمونه‌اى بود از عقب نشينى‌هايى كه دشمن را طلبكارتر و گستاختر مى‌سازد.

اينجانب نظر رؤساى كشورهاى اسلامى را به قدرت عظيمى كه در اختيار آنان است جلب مى‌كنم، و آن قدرت ملت‌هاى مسلمان است. با پشتوانه اين قدرت شكست ناپذير، دولتهاى اسلامى مى‌توانند در برابر ابر قدرت آمريكا كه امروزه جبهه ضد اسلامى استكبار را سرپرستى مى‌كند، بايستد و از حق ملتهاى خود و نيز از ملتهاى مسلمان مظلوم دفاع نمايند. اسلام بهترين تضمين براى اداره زندگى يك ملت است و در ساله آن، ملتها مى‌توانند طعم آزادى و استقلال كامل را بچشند و از آن بهره‌مند شوند، و ايمان اسلامى آحاد مردم در كشورهاى مسلمان نشين، بهترين پشتوانه براى چنين منظورى است.

انتظار از دولتهاى مسلمان آن است كه به جاى ترس واهمه از اسلام- كه آمريكا و ديگر سردمداران استكبار سعى فراوان بر القاء چنين ترس و واهمه‌اى در سران كشورهاى اسلامى دارند- به اين آيين الهى به چشم نجاتبخش ملتهاى خود به مثابه پيوندى ميان ملتهاى مسلمان يعنى اجزاء امت اسلامى نظر كنند و با آن براى خود قدرت و عزت فراهم آورند. اين خود قوى‌ترين وسيله براى جلب و پشتيبانى ملّت‌هاست، و دولتى كه

ملّت خود را پشت سر داشته باشد مى‌تواند از هيچ تهديدى نترسد.

به ملّت‌هاى اسلامى و آحاد مردم مسلمان نيز عرض مى‌كنم كه علاج همه دردها و ناكامى‌هاى ملل مسلمان، بازگشت به اسلام و زندگى در نظام اسلامى و زير سايه احكام اسلامى است. اين آن چيزى است كه عزّت و قدرت و برخوردارى از نعم بزرگ امنيت و رفاه را به مسلمانان برمى‌گرداند و سرنوشت تلخ و ذلّت آميزى را كه طرّاحان استكبار براى امت مسلمان تدارك ديده‌اند، از آنان دور مى‌سازد.

تبليغات استكبارى بر ضدّ اسلام، كه بخشى از حمله صليبى جديد است، چنين وانمود مى‌كند كه اسلام قادر بر سازماندهى زندگى سياسى و اقتصادى ملتهاى مسلمان نيست و ملّتها ى مسلمان چاره‌اى جز اين را ندارند كه با معيارها و شكل محتواى حكومتها و نظام‌هاى سرمايه‌دارى غرب، زندگى كنند. اين يك ترفند و دروغ مزوّرانه است كه براى وابسته كردن كشورهاى اسلامى به اردوگاه استكبارى غرب و استثمار منابع مادّى آن‌ها طراحى شده و سالهاست تبليغ مى‌شود.

نظام سرمايه‌دارى غرب تا گلو در مشكلات انسانى لاينحل فرو رفته و با وجود ثروت‌هاى فراوانى كه در اختيار دارد، از استقرار عدالت اجتماعى به كلى ناتوان مانده است شورش اخير سياهان در آمريكا نشان داد كه نظام آمريكا نه فقط نسبت به ملّت‌هاى آسيا و آفريقا و آمريكاى لاتين، كه نسبت به ملّت خود نيز با بيعدالتى عمل مى‌كند و در اينجا نيز مانند آنجاها، اعتراض را با خشونت و سركوب پاسخ مى‌دهد. درست است كه اردوگاه كمونيزم متلاشى و نابود شد، اما رقيب آن يعنى اردوگاه سرمايه‌دارى هم با وضع فعلى و به خصوص با غرور و طغيانى كه پس از يكه تاز شدن در ميدان قدرت، بدان دچار شده، ماندنى نيست و دير يا زود دنيا شاهد سقوط و تلاشى آن نيز خواهد بود.

اسلام قادر است كه مسلمانان و همه انسانيت را نجات دهد، مشروط بر آنكه درست شناخته و سپس درست به آن عمل شود. نظام اسلامى در ايران به فضل الهى مظهر اقتدار و توانايى‌هاى اسلام و تجربه‌اى مجسّم براى مسلمانان است و اين درحالى است كه از عمر سيزده سالى آن، هشت سالش در جنگى كه با برنامه‌ريزى و كينه‌توزى استكبار شرق و غرب بر آن تحميل شده بود، گذشت و پيش از آن و بعد از تا امروز هم بى‌وقفه آماج دشمنى‌ها و خباثت‌هاى اردگاههاى دشمن قرار داشته است.

امام خمينى عظيم قدس اللَّه نفسه الزكيه ملّت ايران را بيدار و مسلّح به عزم پولادين و عمل مخلصانه كرد، و اين راه هم اكنون در برابر همه ملّت‌ها قرار دارد.

همه آنچه از دولتهاى مسلمان انتظار مى‌رود، با اراده و خواست ملتهاى آنان قابل تحقق است. شما بايد از دولت‌هاى خود، مقابله با صهيونيزم و استكبار، و دفاع از مسلمانان مظلوم سراسر عالم، و يكپارچگى و برادرى با ملّتها و كشورهاى مسلمان ديگر را طلب كنيد و در راه اين هدفهاى عالى، پشتيبان دلسوز و فداكار آنان باشيد.

شما بايدبه آنان بقبولانيد كه از آمريكا نترسند و در مقابل قلدرى‌هاى آن بايستند. و شما بايد به آنان تفهيم كنيد كه اسلام و قرآن تنها راه نجات است و آنان را به حصار مستحكم «لا اله الا اللَّه» سوق دهيد. و در اين وظيفه بزرگ، علماى دين، روشنفكران، خطبا، هنرمندان، دانشجويان و جوانان داراى نقش و مسؤوليت سنگين‌ترى مى‌باشند، و زنان نيز مانند مردان و دوشادوش آنان در اين وظيفه سهيم‌اند. اين است آنچه دعاى ابراهيم خليل عليه السلام را در حق همه شما مستجاب مى‌كند و شما را با پيوند الهى به آن منادى بزرگ توحيد متصل مى‌سازد.

در پايان به حجّاج ايرانى توصيه مى‌كنم كه از اين فرصت ارزشمند براى تزكيه نفس و ارتباط با خدا و توبه و انابه به حضرت حق و تحصيل رستگارى روحى حداكثر استفاده را بكنند، و از دعا و تضرع و تفكر و تصفيه روح، لحظه‌اى غفلت نكنند و نگذارند كه خداى نخواسته مظاهر بى‌ارزش مادى كه همه جا نظائر آن را مى‌شود يافت چشم و دل آنان را به خود جذب كند و اين روزها و ساعتهاى استثنائى را كه مخصوص معنويت و تكميل نفس و تربيت روح و ارتباط با برادران مسلمان است، به بيهودگى از آنان بربايد.

خداوند همه شما را مشمول تفضلات الهى و توجهات و ادعيه زاكيه حضرت ولى عصر ارواحنا فداه قرار دهد. ⁽¹⁾والسلام عليكم و رحمة اللَّه على الحسينى الخامنه‌اى اول ذى الحجة الحرام 1412

برگزارى دعاى روحبخش كميل در مدينه منوره يكى از مراسم با شكوه و پرجاذبه‌اى كه همه ساله در ايام حج برگزار مى‌شود و زائران ايرانى براى فرا رسيدن آن، روزشمارى مى‌كنند مراسم دعاى كميل در كنار حرم رسول خدا صلى الله عليه و آله و ائمه بقيع عليهم السلام است. امسال در چهار نوبت شبهاى جمعه، اين مراسم با حضور انبوه مشتاقان برگزار شد. دو جلسه آن با حضور نماينده ولى فقيه و با حالت رسمى و سازمان يافته برگزار شد. ما به گزارش اين دو مراسم مى‌پردازيم. مراسم اول در بين زائران مدينه قبل در تاريخ 8/ 3/ 71 و مراسم دوم در بين زائران مدينه بعد، در تاريخ 5/ 4/ 71 انجام گرفت.

اولين مراسم دعاى كميل‌

دعاى روحبخش و ملكوتى كميل شب جمعه هفتم خرداد براى اولين بار در مراسم حج امسال در جوار بارگاه ملكوتى پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و در پشت درهاى بسته قبرستان بقيع برگزار شد. اين مراسم با شكوه كه دهها هزار نفر از زائران ايرانى حاضر در مدينه و نيز گروههاى كثيرى از حاجيان غير ايرانى در آن شركت داشتند، با تلاوت قرآن با صداى برادر جانباز «پناهى» يكى از قاريان ممتاز كشور شروع شد. قبل از شروع دعا، حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حاجيان ايرانى بيت اللَّه الحريام در ميان استقبال حاضران در كنار جايگاه حاضر شدند.

سپس يكى از روحانيان، پيرامون دعاى كميل و برگزارى مراسم آن، توضيحاتى به زبانهاى عربى و انگليسى ايراد كرد و سپس دعاى كميل در فضاى آكنده از معنويت برگزار شد.

حضور جمعيت به حدى بود كه تمام خيابان ضلع شمالى قبرستان بقيع و تمام خيابانها و محوطه‌هاى ضلع غربى قبرستان بقيع و ضلع شرقى حرم نبوى صلى الله عليه و آله و تمام محوطه و خيابان ضلع جنوبى حرم حضرت رسول صلى الله عليه و آله تا آنجا كه چشم كار مى‌كرد مملو از جمعيت بود.

در اين مراسم معنوى و ملكوتى، بسيارى از مسلمانان اهل سنّت و نيز بسيارى از مسلمانان غير ايرانى و نيز اهالى بومى مدينه منوّره، شركت داشتند.

دومين مراسم با شكوه دعاى كميل شب جمعه 5/ 4/ 71 دومين مراسم دعاى كميل در فضاى آكنده از معنويت و به طرز كم سابقه‌اى برگزار شد. اين مراسم كه آخرين دعاى كميل در آن مكان مقدس و در هاله‌اى از غم و اندوه ناشى از حالت وداع زائران از قبور مطهر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و دخت گرامى آن حضرت فاطمه زهرا عليها السلام و ائمه بقيع عليهم السلام انجام مى‌شد، با حضور نماينده ولى فقيه و خانواده شهدا، جانبازان و ديگر اقشار اعم از ايرانى و غير ايرانى برگزار شد. نظم چشمگير نيروهاى ايرانى با بازوبندهاى مخصوص، كشيدن طناب و ايجاد راه عبور در بين جمعيت براى عابران پياده، حضور سقايان و دادن آب و شربت به زائارن، نصب بلندگوهاى متعدد و سستيم صوتى مناسب از ويژگيهاى اين مراسم بود. دعاى كميل با عربى فصيح و لهجه زيبا و حزن انگيز قرائت شد و در پايان با دعاى حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى در كمال آرامش خاتمه يافت. تخمين ميزان جمعيت مشكل بود.

تنها چيزى كه مى‌توان گفت اين بود كه «دهها هزار» نفر در اين مراسم شركت كرده بودند.

طبق معمول سعوديها با دوربين فيملبرادى از اتاقك مشرف به در اصلى قبرستان بقيع از كل مراسم فيلمبردارى كردند. اين مراسم كه به اعتقاد اكثر

حاضران يكى از پرشكوهترين مراسم دعا در سالهاى پس از انقلاب اسلامى بود از ساعت 10 شب شروع و در ساعت 12 شب خاتمه يافت.

«قدردانى» قدردانى سرپرست حجاج ايرانى از زائران خانه خدا به مناسبت شركت گسترده آنان در مراسم سالگرد ارتحال امام خمينى و مراسم دعاى كميل: نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى طى نامه‌اى خطاب به زائران خانه خدا مراتب قدردانى و تشكر خود را به مناسبت حضور گسترده آنان در مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام خمينى (ره) و مراسم ملكوتى دعاى كميل اعلام داشت.

متن نامه چنين است:

بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم خدمت برادران و خواهران زائر ايّدهم اللَّه تعالى حماسه به ياد ماندنى و تحسين برانگيزى كه شما عزيزان با حضور گسترده و اعجاب آفرين خويش در مراسم بزرگداشت حضرت امام خمينى رضوان اللَّه تعالى عليه و نيز شركت انبوه و كم نظير خود در مراسم ملكوتى دعاى كميل آفريديد پرشكوهتر از آنست كه با زبان و قلم وصف شود.

شما مردم رشيد و مسؤوليت شناس با حضور شور انگيز، منظم و انقلابى خود به خوبى نشان داديد كه تربيت يافتگان مكتب آن امام راحل، پيروان صديق و وفادار رهبر عزيز انقلاب

اسلامى حضرت آية اللَّه خامنه‌اى و سفيران لايق جمهورى اسلامى و مايه مباهات مسلمين جهان هستيد. اينجانب بر خود لازم مى‌دانم در پيشگاه حق تعالى و در جوار حرم شريف نبوى صلى الله عليه و آله و قبور مطهر ائمه بقيع عليهم السلام مراتب قدردانى و تشكر خود را از همه شما عزيزان ابراز دارم.

براى همه شما حج مقبول و سعى مشكور و كارنامه‌اى مرضىّ حضرت ولى عصر (عج) آرزو مى‌كنم.

قرائت قرآن در مسجد الحرام‌

يكى از برنامه‌هاى مفيد و مؤثر جمهورى اسلامى ايران، اجراى برنامه قرائت قرآن توسط قاريان برجسته ايرانى در مسجد الحرام در طبقه فوقانى است كه هر شب از عكس

ساعت 10 به بعد به اجرا در مى‌آمد. قاريان جوان، و نوجوانان ما كه صداى بسيار زيبايى دارند توجه تعداد زيادى از زوّار ايرانى و غير ايرانى را به خود جلب كردند و از اين راه به تبليغ انقلاب اسلامى پرداختند، با توجه به اتهامات نادرست وهابيان در ارتباط با موضع تشيع نسبت به قرآن، اين اقدام مى‌توانست بسيار مفيد واقع شد. شبها برخى از شخصيت‌هاى فرهنگى نيز در كنار اين عزيزان مى نشستند تا مجلس به شكل سنگين‌ترين برگزارگردد.

مراسم شبى با قرآن در مكه معظمه‌

در محل اجتماعات بعثه مراسم با شكوهى در تاريخ 18/ 3/ 71 با عنوانى شبى با قرآن تشكيل شد. در اين مراسم كه قاريان ايرانى و غير ايرانى و جمع كثيرى از علاقمندان به قرآن شركت داشتند لحن زيبا و صوت دلنشين قرآن توسط قاريان نوجوان ايرانى شوق و شور زايد الوصف در حاضران ايجاد كرد. در اين مراسم سردار سرلشگر پاسدار محسن رضايى فرمانده كل سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ايران طى سخنانى اظهار داشت:

ما، ده تا پانزده سال گذشته يك گروه كوچك انقلابى بوديم كه در ميان دو ابرقدرت شرق و غرب قرار داشتيم، اما اينك با توجه به فروپاشى بلوك شرق و دگرگونى‌هايى كه در جهان غرب رخ داده، ايران اسلامى، داراى قدرت فزاينده‌اى شده است.

فرمانده كل سپاه پاسداران اظهار داشت: «مسلماً اگر در ميان مسلمين وحدت وجود مى‌داشت، ما مى‌توانستيم خيلى سريع و به آسانى مشكل فلسطين، بوسنى و هرزگوين و آذربايجان را حل كنيم. جهان اسلام بايد به وحدت دست يابد. امروز كسانى به خاطر پيش‌گيرى از نفوذ روزافزون

انقلاب اسلامى، نظام جمهورى اسلامى را به انقلابى نبودن متهم مى‌كنند! مگر برپايى مراسم برائت از مشركان و شعار سردادن عليه آمريكا و صهيونيسم عملى انقلابى نيست؟ مگر پافشارى جمهورى اسلامى ايران بر موضع گذشته خود و راه امام (ره) كارى انقلابى نيست؟

وى در پايان اظهار اميدوارى كرد كه مسلمانان هرچه زودتر و بيشتر در راه وحدت و يگانگى خويش به پيروزى و موفقيت دست يابند.

مراسم شستشوى خانه كعبه‌

خانه كعبه طى مراسم با شكوهى بامداد روز سه شنبه 12 خرداد 71 برابر با عكس

اول ماه ذى الحجة الحرام 1412 با حضور هزاران نفر از زائران بيت‌اللَّه الحرام و صدها نفر از مسؤولان بلند پايه سياسى- مذهبى كشورهاى اسلامى با گلاب شستشو داده شد. عكس در اين مراسم كه حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى، حضرت آية اللَّه مشكينى رئيس مجلس

خبرگان، قائم مقام وزارت امور خارجه، فرمانده سپاه پاسداران، فرمانده نيروى دريايى و سفيران ايران در كشور عربستان و سازمان كنفرانس اسلامى و تنى چند از اعضاء بعثه مقام معظم رهبرى حضور داشتند، ابتدا طبق سنت هر سال طى مراسمى ويژه نردبان مخصوص به كنار كعبه آورده شد و سپس در خانه خدا باز و داخل خانه، با گلاب شستشو شد. طى شستشوى خانه خدا كه مدت 2 ساعت به طول انجاميد رايحه گلاب ناب كل فضاى مسجد الحرام را فرا گرفته بود و هزاران زائر ايرانى درحاليكه خالصانه اشك مى‌رخيتند نظاره‌گر اين مراسم بودند.

آنچه در اين مراسم موجب تعجب زائران خانه خدا شد حضور گسترده نيروهاى نظامى با چكمه و سلاح در مسجد الحرام بود.

مراسم بزرگداشت سالگرد حضرت امام (ره) در مكّه مكرمه‌

مراسم سومين سالگرد ارتحال حضرت امام خمينى قدس سره، در شامگاه 14/ 3/ 71 در جنب ساختمان بعثه مقام معظم رهبرى با حضور هزاران نفر از حجاج برگزار گرديد. در اين مراسم علاوه بر نماينده ولى فقيه، شخصيتها و مهمانان خارجى و داخلى نيز شركت داشتند.

اين مراسم كه سه ساعت به طول انجاميد، با تلاوت آيات قرآن توسط يكى از قاريان نوجوان كشورمان آغاز گرديد پس از آن شاعر معاصر استاد موسوى گرمارودى چند قطعه از سروده‌هاى خود را درباره امام قرائت كرد. ابياتى از يكى از سوگسروده‌هاى ايشان را مى‌خوانيد:

گر بهارى بود و ما سرو و صنوبر داشتيم آن بهاران بود كز بالاى دلبر داشتيم

ياد باد آن عشق آتشناك ما، كز شعله‌اش شورى آتشگون و طوفانزاد، در سر داشتيم

سالها هجران او در سينه ما خانه داشت تا مگر روزى برآيد، ديده بر در، داشتيم

مى‌فروش پير ما را، باده بود از آفتاب ما از آن، هر دم، هزاران خم به ساغر داشتيم

كشتى ما را زطوفان بلا باكى نبود نوح را با خويشتن همراه و رهبر داشتيم

لعل آتشگون چو با فرمان آتش، مى‌گشود سوختن را ما سمندروار، باور داشتيم

آرزوهامان در آن رخسار روشن مى‌شكفت ما و آن آيينه با هم، انس ديگر داشتيم

چون شد آن برگشته مژگانى كه ما از شوق او صد هزاران جان شيرين زير خنجر داشتيم

سالها ما داغ را از لاله مى‌آموختيم كس چه مى‌دانست ما داغى فراتر داشتيم

گفتم اى غمگين قنارى سوز آوازت ز چيست؟ گفت: ما هم شعر گرمارودى از بر داشتيم

آنگاه برنامه قرائت جمعى قرآن اجرا شد و سپس حضرت آية اللَّه كاشانى به ايراد سخنرانى پرداخت. ايشان به استناد آيات قرآنى و ارتباط دادن آن با حيات پربركت امام خمينى به ذكر خاطره‌اى از امام در آخرين ساعات حيات ايشان پرداخت كه در آن توجه امام به نماز را نشان مى‌داد. آية اللَّه امامى قيام ايشان را به قيام موسى عليه السلام در برانداختن طاغوت زمان تشبيه كردند. پس از آن ضمن ارائه نصائح اخلاقى به حجاج ايرانى، توجّه آنان را به ابعاد سياسى حج، كه يكى از جنبه‌هاى اساسى اين كنگره بزرگ است، جلب كردند. پس از آن جلسه با ذكر مناقب اهل بيت خاتمه يافت.

علاوه بر اجتماع پرشكوهى كه در جنب ساختمان بعثه برگزار شد، در بسيارى از كاروانها نيز توسط گروههاى مختلف حجاج، نظير اين مراسم برپا گرديد. در اين جلسات ضمن تلاوت آيات قرآن برخى از استادهايى كه مهمان بعثه بودند به سخنرانى پرداختند و پيرامون شخصيت حضرت امام (ره) و وظايف حجاج مطالبى را مطرح كردند.

زائران جمهورى آذربايجان نيز با برپايى مراسم ياد امام راحل را گرامى داشتند. در اين مراسم كه جمعى از علما و شخصيتهاى علمى و سياسى كشورمان حضور داشتند، پيام مسلمانان جمهورى آذربايجان خطاب به مسلمانان جهان قرائت شد. در اين مراسم حضرت آية اللَّه مشكينى رياست محترم مجلس خبرگان ضمن سخنان مبسوطى با بيان توطئه‌هاى تفرقه افكن دشمنان اسلام، مسلمانان را به اتحاد و يكپارچگى، رعايت موازين اسلامى و فراگيرى قرآن فرا خواندند.

در مراسمى نيز كه زائران استان آذربايجان به مناسبت سالگرد حضرت امام (ره) برگزار كرده بودند، دوستاران امام قدّس سرّه الشرّيف، شركت گسترده داشتند.

همچنين بعثه مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق عصر روز جمعه 8/ 3/ 71 مراسمى به يادبود حضرت امام (ره) برگزار كرد. در اين مراسم جمعى از زائران ايرانى، لبنانى، عراقى، استراليايى، كويتى و سورى و برخى از كشورهاى خليج فارس شركت داشتند. نيز حضرت آية اللَّه مصباح يزدى به ايراد سخنرانى پرداختند. ايشان طى سخنان خود، ضمن برشمردن ويژگيهاى اخلاقى امام راحل (ره) بر لزوم اطاعت از مقام ولايت و رهبرى تأكيد كرد و گفت: انقلاب اسلامى را كه امام راحل (ره) ايجاد كرد، تنها مخصوص ايران نبود، بلكه انقلابى بزرگ و جهانى بود كه مركز آن در ايران قرار داشت.

شيطان بزرگ و نوكروهاى آنان، سعى كردند اين انقلاب را در نطفه خفه كنند امّا از آنجا كه انقلاب اسلامى متكى بر رهبرى قاطع و حمايت گسترده ملت بود، دشمن شكست خورد.

در كنار اين مراسم نمايشگاه عكسى شامل تصاوير و پوسترهايى از مراسم تشييع و تدفين پيكر مطهر بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران و عزاداريهاى مردم كشورمان در سالروز اين مصيبت عظمى در محلّ بعثه مقام معظم رهبرى در مكه مكرمه تشكيل شد و مورد استقبال زائران ايرانى و غير ايرانى قرار گرفت. همچنين، مراسم سومين سالگرد ارتحال جانسوز امام خمينى (ره) از سوى بعثه مجاهدان و مهاجران افغانستان با حضور انبوه زائران افغانى كه از سوى افغانستان، ايران و شهرهاى عربستان سعودى براى اداى مناسك حج به مكّه مشرف شده بودند در جوار خانه خدا برگزار شد. در اين مراسم با شكوه، ابتدا نوحه خوانى و مداحى به مناسبت غروب آن خورشيد در فضايى آكنده از حزن و اندوه اجرا شد. سپس حجة الاسلام ابراهيمى نماينده مقام معظم رهبرى در امور افغانستان در مورد نفوذ امام خمينى (ره) در دلهاى مستضعفان جهان گفت:

امروز ديگر كسى تنها به عنوان اينكه شيعه است يا به

عنوان اينكه مسلمان است به امام عشق نمى‌ورزد بلكه هر انسان آزادى‌خواه، نسبت به امام و خط مشى امام و افكار رهايى‌بخش امام، همين عشق را در دل دارد. مثلًا همين مراسم برائت كه يكى از يادگارهاى امام است به عنوان نماد آزادى و حريّت جايگاه خود را در دل مسلمانان يافته است. در مسير رفت و آمد به حرم زائران ساير كشورها همين كه مى‌فهمند كسى ايرانى است از او مى‌پرسند مراسم برائت از مشركان كى برگزار مى‌شود.

حجة الاسلام ابراهيمى در مورد قاطعيت امام در پشتيبانى از انقلاب اسلامى افغانستان گفت: هيأت اعزامى جمهورى اسلامى ايران به مسكو پيشنهادى از طرف وزير خارجه شوروى به حضرت امام عرضه داشت مبنى بر اينكه: ايران دست از حمايت مجاهدان افغانستان بردارد شوروى هم به رژيم عراق موشك نخواهد داد؛ امام خمينى (قدس سره) فرمود: «ما از اصول دست بر نمى‌داريم و از مردم مظلوم افغانستان حمايت مى‌كنيم.» اين مراسم با دعا براى پيروزى كامل ملت افغانستان و طول عمر رهبر انقلاب حضرت آية اللَّه خامنه‌اى پايان يافت.

امام خمينى (ره): اكنون كه موسم حج بيت اللَّه الحرام است و مسلمين از اطراف جهان به زيارت خانه خدا آمده‌اند، لازم است در خلال اعمال شريفه حج به يكى از بزرگترين فلسفه اين اجتماع عظيم توجه داشته و به وضع اجتماعى و سياسى كشورهاى اسلامى رسيدگى كرده و از گرفتارى‌هاى برادران ايمانى خود مطلع گشته و در رفع آن در حد وظيفه اسلامى ووجدانى كوشش كنند. اهتمام به امر مسلمين ار فرايض مهمه اسلام است.

صحيفه نور ج 2 ص 172 اى گويندگان! اى نويسندگان! در اجتماعات بزرگ عرفات و مشعر و منا و مكه معظمه و مدينه منوره، مسائل اجتماعى و سياسى مناطق خود را به گوش برادران ايمانى برسانيد و از هم طلب نصرت كنيد.

اى زائران خانه خدا! توطئه‌هاى راست و چپ بخصوص آمريكاى چپاولگر و متجاوز و اسرائيل جنايتكار را به گوش عالمان برسانيد و از آنان استمداد كنيد و جنايات اين جنايتكاران را بشماريد. و به خداوند متعال براى اصلاح حال مسلمين و قطع ايادى جنايتكاران التجاء پيدا كنيد.

صحيفه نور ج 10 ص 222

نجمن واره‌ها (: سمينارها)

نقش سازنده سمينارها در حاشيه مراسم حج همه ساله در مراسم با شكوه حج عده زيادى از دانشمندان و متفكران از كشورهاى مختلف جهان جهت انجام مراسم حج شركت مى‌كنند. بى‌ترديد آشنايى اين متفكران با يكديگر و تبادل نظر آنان درباره بحرانهاى فرهنگى و اقتصادى و سياسى جهان اسلامى مى‌تواند راهگشاى مشكلات مسلمين باشد. يكى از اقدامات بسيار مثبت جمهورى اسلامى تشكيل سمينارهاى گوناگون است كه زمينه را براى ارتباط انديشمندان مختلف فراهم و آنها را از گرفتاريها و مشكلات برادارن خود در ساير كشورهاى آگاه مى‌كند.

در مراسم حج سال 1371 گردهمايى در مكّه مكرمه تشكيل گرديد كه شامل سه گردهمايى عمومى و كلى با عنوان سمينار و چند گرهمايى با عنوان شب‌هاى كشورهاى مختلف بود: 1- سمينار مجمع التقريب بين المذاهب الاسلامية روزهاى 13 و 14 خرداد 2- سمينار بين المللى حج روز 15 خرداد 3- سمينار جهانى اهل البيت روز 25 خرداد 4- سمينار «مدينه نخستين پايگاه حكومت اسلامى» روز 3 تير

سمينار مجمع التقريب بن المذاهب الاسلامية

اين سمينار در مكّه مكرمه در روزهاى دوم و سوم ذى حجة (سيزدهم و چهاردهم خرداد ماه) با عنوان «دومين سمينار مجمع التقريب» برگزار گرديد. هدف اصلى اين سمينار تشريح نكات مشترك عقايد مذهبى فرق اسلامى به منظور

رسيدن به اتحاد و وحدت اسلامى بود. سمينار در جلسه‌هاى عمومى خود كه صبح روز دوم و صبح روز سوم ذى‌حجه برگزار شد ميزبان 300 نفر از ميهمانان داخلى و خارجى بعثه مقام معظم رهبرى اعم از حضرات آيات و محققان و علمان ايرانى و شخصيتهاى علمى و فرهنگى ساير كشورها بود. در مجموع حدود 25 مليت در جمع مدعويت حضور داشتند. محل برگزارى سمينار سالن نسبه مناسبى در خيابان الروضه بود كه با عكسها و پلاكاردها و آرم مخصوص سمينار تزيين شده بود. در عكس يكى از پلاكاردها اين جمله از آية اللَّه كاشف الغطاء به چشم مى‌خورد: «بنى الاسلام على كلمتين: كلمة التوحيد و توحيد الكلمة» يعنى: اسلام بر دو كلمه استوار است: كلمه توحيد و توحيد كلمه.

حضور خبرنگاران و ارباب جرايد در سمينار چشمگير بود و اخبار آن مرتباً به مراكز مربوط مخابره مى‌شد. عناوين مورد بحث و سرفصلهاى قطعنامه قبلا تهيه و به اطلاع مقامات مسؤول بعثه رسيده و با هماهنگى لازم در اختيار ميهمانان و محققان گذاشته شده بود. برنامه اولين جلسه سمينار ساعت نه بامداد با تلاوت آياتى از كلام اللَّه مجيد آغاز شد سپس حجة الاسلام والمسلمين مهدوى معاونت امور بين الملل بعثه مقام معظم رهبرى ضمن خوش آمد گويى به حضار و تشكر از آنان به خاطر پذيرش دعوت و حضور در جلسه، از هيأت رئيسه اولين جلسه دعوت كرد تا در جايگاه مستقر شود.

اعضاى هيأت رئيسه عبارت بودند از: حضرت آية اللَّه محمّدى گيلانى (از ايران) حضرت آية اللَّه ناصر مكارم شيرازى (از ايران) جناب آقاى اسحاق مدنى از علماى اهل سنت ايران و مشاور رئيس جمهورى در امور اهل سنت.

علامه سيد ساجد على نقوى رهبر نهضت اجراى فقه جعفرى (از پاكستان) استاد عبدالقدوس الازهرى (هندى الاصل وفارغ التحصيل دانشگاه الازهر مصر ساكن استراليا) استاد عبدالسلام آدم استاد دانشگاههاى كشور غنا (از آفريقا) حجة الاسلام و المسلمين واعظ زاده خراسانى دبير كل مجمع التقريب.

سپس حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى‌شهرى نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى به عنوان اولين سخنران سمينار، در سخنان افتتاحيه از استقبال شخصيت‌هاى برجسته جهان اسلام و شركت در اين سمينار

تشكر كرد و اظهار داشت حركتى را كه امام خمينى (ره) بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران در دوران حياتشان براى تقويت وحدت بين مذاهب مختلف اسلامى و از بين بردن اختلافات بين آنها آغاز كردند توسط آية اللَّه خامنه‌اى رهبر معظم انقلاب اسلامى امروز به صورت يك حركت نهادى و سازمان يافته تداوم يافته است. با يارى علماى جهان اسلام تاكنون اثرات ارزنده‌اى در نزديك ساختن مذاهب اسلامى داشته است و اين سمينار نيز در همين زمينه براى تقويت هر چه بيشتر وحدت ايجاد شده، تلاش خواهد كرد.

حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى از شخصيت‌هاى برجسته كشورهاى اسلامى شركت كننده در اين سمينار خواست: در عصر حاضر كه موضع‌گيرى مذاهب اسلامى بيش از آنكه ريشه فكرى داشته باشد، ريشه‌هاى سياسى و اخلاقى دارد، ريشه‌هاى مشكلات جهان اسلام به ويژه مواضع اختلاف انگيز را شناسايى و براى رفع آن راه حل ارائه كنيد.

وى از سمينار بين المللى قريب بين المذاهب اسلامى خواست سياست‌هاى استعمارى كه اتحاد اسلام را به زيان خود مى‌داند، شناسايى و به جهان اسلام معرفى كند. حجة الاسلام و المسلمين محمدى رى شهرى با اشاره به ريشه‌هاى استعمارى اختلاف بين مذاهب اسلامى گفت: آن حركت استعمارى كه چهره جمهورى اسلامى ايران را خطرناك جلوه مى‌دهد ريشه در تحجر، تعصب و خود بزرگ بينى دارد.

نماينده ولى فقيه خطاب به علماى شركت كننده در سمينار تأكيد كرد:

حل مشكلات كنونى جهان اسلام نياز به تلاش، مقاومت و ارتباط نزديكتر علماى اسلامى دارد، رهبران مسلمان بيش از پيش بر مشتركات خود تأكيد كنند و روح مقاومت را در مقابل دشمنان مشترك مذاهب اسلامى، در بين مسلمانان ايجاد نمايند.

وى تصريح كرد مسلمانان جهان در سايه اينگونه سمينارها بايد نسبت به خطراتى كه آنان را تهديد مى‌كند، هشيار شوند.

حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى پيشنهاد كرد براى تقويت بيشتر وحدت ايجاد شده بين مسلمانان جهان، ارتباط كنونى بين علماى اسلامى از حد شركت در سمينار بين المللى تقريب تجاوز كند و در تمام ايام سال گسترش يابد و دبيرخانه مشتركى براى ايجاد تفاهم و هماهنگى بيشتر بين علماى اسلامى در سايه سمينار بين المللى تقريب بين المذاهب اسلامى تشكيل شود.

نماينده ولى فقيه همچنين پيشنهاد كرد مركزى جهت تفاهم و تبادل نظر درباره مسائل مستحدثه جهان اسلام و ارائه راه حلهاى عملى تشكيل شود، بين مراكز علمى و اسلامى تبادل نظر ادامه پيدا كند، مركزى جهت پالايش فرهنگى جهان اسلام براى شناسايى و معرفى آثار تفرقه و عوامل جدايى پيروان مذاهب اسلامى تشكيل شود.

سخنران دوم جلسه حجة الاسلام والمسلمين واعظ زاده خراسانى دبيركل مجمع التقريب بود كه گزارشى از فعاليتهاى مجمع از آغاز تأسيس تا لحظه گزارش را به اطلاع حضّار رسانيد. وى با اشاره به اينكه اين سمينار دومين گردهمايى مجمع التقريب در مراسم حج است گفت: اولين گردهمايى، سال گذشته درست چند ماه بعد از تأسيس مجمع به امر رهبر انقلاب اسلامى حضرت آية اللَّه

خامنه‌اى، انجام گرفت. وقتى قرار شد ما اولين سمينار تقريب را در مراسم حج انجام دهيم هنوز دقيقاً مطمئن نبوديم كه ايرانيها در حج شركت مى‌كنند يا نه زيرا پس از كشتار خونين حجاج در حرم امن الهى مراسم حج از سوى ايرانيان انجام نگرفته بود، در عين حال ما مشغول برنامه ريزى براى سمينار در حج شديم و از شخصيتهاى داخل و خارج دعوت به عمل آورديم. در مراسم حج نيز با بعضى از شخصيتهاى معتبر جهان اسلام آشنا شديم و از آنها نيز براى شركت در سمينار دعوت كرديم، سمينار عليرغم ضعف تبليغات و نداشتن فرصت كافى براى برنامه ريزى الحمدللَّه به خوبى برگزار شد. رهبر عزيز انقلاب اسلامى نيز در پيام حج سال گذشته اسمى از مجمع التقريب برده بودند كه اين خود مايه دلگرمى بسيار بود.

ما، در سال جارى چهارماه قبل از مراسم حج، اقدام به دعوت از شخصيتهاى داخلى و خارج كرديم. البته مشكلات زيادى بر سر راه ما ايجاد شد ولى به هر صورت موفق شديم دومين سمينار اين مجمع را امروز با حضور جمع كثيرى از شخصيتها و ميهمانان عاليقدر در مكّه مكرمه برگزار كنيم و خدا را بر اين نعمت شكر مى‌گوييم. پس از سخنارنى آقاى واعظ زاده، پنج تن از چهره‌هاى برجسته علمى و فرهنگى ايرانى و غير ايرانى سخنرانى كردند، اسامى آنان به ترتيب عبارت است از:

1- آية اللَّه محمد ابراهيم جنّاتى از ايران 2- آية اللَّه جعفر سبحانى از ايران 3- استاد شيخ ابراهيم زاكزاكى از نيجريه 4- استاد عبدالقدوس الازهرى از استراليا 5- استاد دكتر سيد جعفر شهيدى از ايران

در پايان، نماز جماعت ظهر و عصر با امامت حضرت آية اللَّه امامى كاشانى اقامه شد. بعد از ظهر همان روز سمينار با تشكيل جلسه‌هاى خصوصى به صورت كميسيون‌هاى تخصصى كار خود را ادامه داد.

عناوين اين كميسيونها عبارت بود از: 1- قرآن و سنّت. 2- فقه و اجتهاد.

3- فرهنگ و ميراث اسلامى. 4- كميسيون سياست و حكومت.

اين كميسيون‌ها، سرفصلهاى پيشنهاد شده را براى تهيّه قطعنامه و اقدامات فرهنگى كه بايست پس از مراسم حج انجام مى‌گرفت مورد گفتگو و تبادل نظر قرار داد و در نهايت سرفصلهاى قطعنامه تصويب گرديد.

دومين روز سمينار مجمع التقريب دومين روز سمينار، پس از آغاز جلسه با تلاوت آيات قرآن، حجة الاسلام و المسلمين مهدوى در رابطه با اهميت اين سمينار مطالبى بيان داشت و سپس از هيأت رئيسه اين جلسه دعوت به عمل آورد در جايگاه قرار گيرند كه عبارت بودند از: 1- حضرت آية اللَّه امامى كاشانى 2- علامه سيد ساجد على نقوى 3- استاد شيخ ابراهمى زاكزاكى (نيجريه) 4- دكتر سراج الحق از دانشمندان بنگلادش

5- سيد مصطفى موسوى از كشمير 6- حجة الاسلام والمسلمين واعظ زاده كاشانى سخنرانان اين جلسه عبارت بودند از: 1- آية اللَّه مكارم شيرازى 2- مولوى اسحاق مدنى 3- حجة الاسلام والمسلمين على دوانى 4- دكتر سراج الدين از كانادا 5- دكتر سيد محمد باقر حجتى 6- دكتر بى‌آزار شيرازى 7- دكتر آية اللَّه‌زاده شيرازى اين سخنرانان، متن مقالات خود را به زبان عربى (زبان رسمى سمينار) قرائت كردند. ترجمه انگليسى هر مقاله نيز بلافاصله براى ميهمانان خارجى خوانده مى‌شد. البته به خاطر ضيق وقت بسيارى از محققان فرصت نيافتند مقاله خود را قرائت كنند. مقاله آنان به زبانهاى عربى و فارسى و انگليسى ترجمه و در اختيار ميهمانان قرار گرفت. در اينجا عناوين مقالات و خلاصه اى از مقالات و سخنرانى‌هاى سمينار را درج مى‌كنيم:

عنوان مقاله ها

رديف عنوان مقاله سخنران يا نويسنده مقاله تعدادصفحات 1 مجمع التقريب فى مجمع البيان عبد الكريم بى‌آزار شيرازى 8 2 سبل تقوية و توسيع العواطف الاسلاميه المشتركة محمد عبائى خراسانى 8 3 اسس التقريب و سبله محمد واعظ زاده خراسانى 5 4 يجب السعى الى فتح باب الاجتهاد فى جميع المذاهب الاسلامية ناصر مكارم شيرازى 6 5 ماهى عوامل التقريب رضا استادى 6 6 اخلاقيات ضد تقريب رسول جعفريان 6 7 ضرورة وحدة الامة الاسلامية آية اللَّه ابراهيم امينى 6 8 مقاله‌اى پيرامون مجمع التقريب يعقوب جعفرى 3 9 نموذج لبحوث و طرق التقريب (عناوين چهارگانه كميسيونها) مجمع التقريب بين المذاهب الاسلامية 3 10 دعوة المسلمين الى الوحدة وعدم التفرق بينهم دكتر سيد جعفر شهيدى 5 11 مجمع التقريب بين المذاهب الاسلامية محمد ابراهيم جناتى 12 التقريب ضرورة دينيّة مباركة جعفر سبحانى 9 13 تأكيد وحدة الامة الاسلامية دكتر سيد محمد باقر حجتى 8 14 پيرامون تقريب بين مذاهب اسلامى دكتر سراج‌الدين از كانادا

رديف عنوان مقاله سخنران يا نويسنده مقاله تعداد صفحات 15 درباره تقريب بين المذاهب دكتر آية اللَّه‌زاده شيرازى 7 16 نقشه‌هاى استعمار در جهت تفرقه در شبه قاره علامه سيد ساجد على نقوى از پاكستان 5 17 دور القادة والحركات الاسلامية مولوى اسحاق مدنى (ايران) 6 18 افضل السبل للاستطلاع على المذاهب استاد على دوانى (ايران) 11 19 اتحاد بين المذاهب محمد اعظم احمد (از هند) 5 20 درباره مجمع التقريب عبدالقدوس الازهرى (از استراليا) 10

و اينك خلاصه‌اى از برخى از مقالات: 1) عبائى خراسانى، محمد/ راههاى تقويت و گسترش عواطف مشترك اسلامى و كم كردن تعصبهاى قومى محور بحث به دو حوزه وحدت و تقريب تقسم مى‌شود. بايد از نقل اقوال ضعيف پرهيز نمود و با روش و تقسيم كار موضوع را بررسى كرد تا نتيجه كار فصل الخطاب شود.

عدم تحريف قرآن و وحدت شيعه و سنى و رفع شبهه‌ها بايد محور بحثها باشد. از مسائلى، كه مى‌توان طرح كرد توجه به مذاهب ساختگى از قبيل بهائيگرى، قاويانيگرى، وهابيت و برخورد با احاديث مجعول و توجه به اهميت رهبرى در اجراى مصوبات كوشيد و با بدعتها مبارزه كرد و وحدت را تجسم بخشيد.

ابن حزم و شهرستانى و احمد امين و غيره شده است، شيعه از هزار سال پيش از كتابهاى اهل سنت استفاده مى‌كرده است. خلاف شيخ طوسى و مجمع البيان شيخ طبرسى نمونه‌اى از آن است. عده‌اى از علماى اهل سنت تا حدّى آثار شيعه را نقل كرده‌اند.

امروز بايد كار رجال دارالتقريب را سرمشق قرار داد و براى گرفتارى‌هاى مسلمانان فكرى اساسى كرد.

عوامل اختلاف مسلمانان عبارتند از: 1- عمق آيه «ما ينطق عن الهوى» را نمى‌دانستند و گاه موضعگيرى مى‌كردند تا اينكه در زمان فوت و پس از فوت حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله بهره‌گيرى كردند.

2- تبيين معارف و فقه و تفسير آيات بايد پس از فوت پيامبر از منابع مطمئن اخذ مى‌شد كه بى‌توجهى شد. دليل مهم آن عدم توجه به حديث ثقلين بود.

3- پس از رسول خدا اجتهاد در مقابل نص قوت گرفت و استحسان به جاى اجتهاد واقعى نشست- بايد براى تقريب، فتاواى مستخرجه از استحسان را جدا نمود.

4- حاكمان از سده دوم به بعد به منظور سوء استفاده، جعل حديث كردند كه بايد احاديث مجعول به دقت شناسايى شوند.

5- بى‌اطلاعى فرقه‌ها و مذاهب از عقايد و آراء يكديگر، موجب كدورت‌هايى

شده است و بايد با آن مبارزه شود.

5- بايد مشتركات و اصول اساسى را هرچند به طور اجمال روشن‌اند، با تشكيل جلسات بحث، تعيين كرد.

6- با توجه به اينكه معيار كفر و ايمان مشخص شده است، كسى نبايد در اين زمينه داورى و مذهبى را به شرك و الحاد متهم كند.

7- مسائل خلافى بايد به وسيله علماى مذاهب و با تكيه بر منابع متقن روشن شود. 8- بايد منطوق اقوال مذاهب ملاك باشد نه لوازم عبارات آنان. 9- مسائل اختلافى فرعى را نبايد در سطح مسائل اساسى قرار دهيم. 10- بايد باب اجتهاد را در همه مذاهب و در همه مسائل مفتوح بداريم. اما راههاى تقريب شامل امور دهگانه زير مى‌شود:

بحث در زمينه قرآن و تفسير، روايات و احاديث، رجال و تراجم و تاريخ،

كتب و مؤلفان، كلام و مناظره و ملل و نحل، فقه و اجتهاد، اهل بيت و سادات، صحابه و تابعين، سياست و حكومت، فرهنگ و ميراث فرهنگى. 5) بى‌آزار شيرازى، عبدالكريم/ مجمع التقريب در مجمع البيان پيامبر با ايجاد وحدت، جامعه اسلامى را بنا نهاد و على هم با ايثار پس از پيامبر به اين روش ادامه داد. اما استعمار با سياست «تفرقه بينداز و حكومت كن» با ايجاد تهمتها و شايعات مسلمانان را ازهم جدا كرده است. يكى از تهمتهاى ناروا به شيعه، تحريف قرآن است و اينكه قرآن ديگرى به نام مصحف فاطمه دارند. در حاليكه علماء بزرگ از شيخ مفيد و طوسى تا امام خمينى همه اين قرآن اعتقاد دارند و از بسيارى از تفاسير اهل سنت استفاده و برخى از آنها را در دانشگاههاى خود تدريس مى‌كنند. به عنوان نمونه آية اللَّه خامنه‌اى تفسير فى ظلال القرآن را ترجمه كرده‌اند و شيوخ اهل سنت هم تفسير مجمع البيان را مورد توجه و استقبال قرار داده‌اند. نظر دو تن از اساتيد الازهر درباره اين تفسير بيان شده است. شلتوت جنبه آزاد انديشى و تقريب مذاهب را از خصوصيات اين تفسير مى‌داند.

ما مسلمانان بر اساس تعاليم قرآن موظفيم در برابر سلطه اجانب

بايستيم. مسلمانان داراى امكانات فراوانى هستند كه از آن غافلند دشمنان ما عليرغم اختلافات فراوان، براى مبارزه با ما متحد شده‌اند. بر علما و خطباست كه نقش عظيم روشنگرى را به عهده گيرند و بر تجديد حيات مسلمانان با افشاى سلاطين جائر و احياى نمازهاى جمعه و جماعت- همچنانكه امام خمينى فرمود- تأكيد كنند. متأسفانه بعضى از عالم نمايان به اين وحدت ضربه مى‌زنند.

بود بعد از جنگ جهانى دوم عده‌اى از علماى الازهر دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه را تأسيس كردند كه در آن عده‌اى از علماى مصر، ايران، عراق و ساير بلاد اسلامى عضويت داشتند. اينكه بعد از گذشت 50 سال از عمرآن، مجمع التقريب در تهران به امر رهبر انقلاب- آية اللَّه خامنه‌اى- تشكيل شده است. به خاط عدم آشنايى با معانى تقريب عده‌اى فكر مى‌كنندهمه بايد دست از مذاهبشان بردارند و عده‌اى ديگر فكر مى‌كنند بايد شيعه را كنار گذاشت و سنى شد. اگر تقريب بخواهد عملى شود بايد: 1- ارتباط دائم بين دفتر مركزى و اعضاء برقرار باشد.

2- رابطه بين لجنه و علماء مسلمين از يك طرف و بين علماء و ملت‌ها از جهت ديگر برقرار باشد.

3- عموم مردم در مورد معناى تقريب توجيه شوند.

4- عموم مردم توجيه شوند كه اختلافات مذهبى به وحدت صدمه نمى‌زند.

5- وحدت بين امت‌ها مطرح است نه بين رؤساى دولتها.

6- وحدت مورد نظر وحدتى است كه در در اسلام بود.

7- ملتها آگاه شوند كه وحدت، وحدت سياسى نيست. 8- هدف تقريب، تقويت و تجهيز در برابر سلطه اجانب است. 9) مكارم شيرازى، ناصر/ بايد باب اجتهاد را درهمه مذاهب گشود حج داراى ابعاد گوناگونى است كه از آن جمله بعد فرهنگى آن است و تا از نظر فرهنگى گامى برداشته نشود تقريب محقق نخواهد شد. آيا مى‌توان باب اجتهاد را مسدود دانست؟ پاسخ آن با دو مسأله زير روشن مى‌شود. 1- اسلام دين جهانى است و خطابات قرآن بر آن حكايت دارد.

2- جوامع انسانى در حال تحول و تغييرند. آيا اسلام مى تواند دينى جهانى باشد و براى مسائل مُستحدثه پاسخى نداشته باشد؟ امام خمينى قدس سره اصرار داشتند كه با حفظ اصول فقه سنتى، در اجتهاد، زمان و مكان را هم مورد نظر قرار دهند. تحرير الوسيله گواه بر اين موضوع است. اهل بيت هميشه پيروان خود را تشويق به اجتهاد مى‌كردند و هيچگاه آنان را به سوى قياس و استحسان و ساير دلائل ظنّى نرفتند.

2- بدبينى غير واقعى (از مصاديق اخلاق ضد تقريب). 3- حساسيت‌هاى بى‌مورد.

4- پيوند خوردن اختلافات مذهبى با مسائل قومى. 5- فواصل جغرافيايى (از عوامل رشد اخلاق ضد تقريب) 6- حساسيت در مسائل جزئى و غفلت از مسائل كلى.

7- نگرش به مذاهب ديگر بر اساس توطئه.

دوره تقسيم مى‌كنيم: 1- از زمان وفات رسول خدا تا بيعت با على عليه السلام.

2- از زمان خلافت على تا انقضاى خلافت اسلامى. 3- سقوت خلافت و آغاز سيطره استعمار.

موضوع دعوا بر سر خلافت تنها در دوره اول بوده و در دوره‌هاى دوم و سوم شيعه و سنى در برابر مظالم خلفا ايستادگى كردند تا جايى كه بعضى از پيشوايان اهل تسنن هم زندانى و يا تنبيه شدند. در دوره دوم آثار فراوانى در زمينه اين اختلاف‌ها نمى‌يابيم. در دوره سوم با گسترش سيطره استعمار، افرادى چون جمال الدين اسدآبادى، اقبال لاهورى، شيخ عبده، ابوالاعلى مودودى، شيخ شلتوت، آية اللَّه بروجردى و ديگران در زمينه تقريب بين مذاهب تلاش كردند تا سرانجام رهبر انقلاب اسلامى به تأسيس مجمع التقريب اقدام نمودند.

جلسات بحث و گفتگو بيشتر باشد، منحرف و تفرقه افكن شناسايى و طرد شود، تبليغات سوء ديگران خنثى شود، به كوشش‌هاى مشترك براى پياده كردن احكام اسلامى افزوده شود، توطئه‌هاى اجانب براى مردم روشن شود.

اينك كه باب رحمت از طريق مجمع تقريب باز شده بايد علماء ما در اين زمينه بكوشند.

دردانشگاه تهران فقه شافعى و حنفى را تدريس مى‌كنند و براى تدريس ساير مذاهب هم به زودى اقدام خواهند كرد. ما درد و آرزوهايمان يكى است، بايد همچنان كه در جنگ دوم جهانى هم پيمانان گفتند كه جنگ مسيحيّت عليه نازيسم است اينك وحدت ما، بايد وحدت اسلامى عليه دشمنان ما باشد. اگر ما از هوى و هوس خالى باشيم و با منطق و برهان با مسائل برخورد كنيم مسائلى همچون فلسطين نخواهيم داشت.

به درد آيند. ما به همه علماء و بزرگان فكر اعلام مى‌كنيم كه بايد از اختلاف بپرهيزند و در صف واحد عليه دشمنان قرار گيرند. از وسائل تقريب تمسك به احاديث ائمه اطهار است و حديث ثقلين كه متّفق عليه فريقين است، راهنماى ماست. اگر مسلمانان به ريسمان اهل بيت متمسك شوند بسيارى از اختلافات از بين مى‌رود. اجتهاد مطلق به معناى رجوع به احاديث اهل بيت است. اهل تشيع همواره از احاديث اهل تسنن استفاده مى‌كرده‌اند، اختلاف بين شيعه و سنى تنها در رجوع به صحابه در اخذ آنچه از پيامبر رسيده نيست، اختلاف در اين است كه كداميك از صحابه مورد وثوق بوده‌اند.

3- شرائط پيروزى در تقريب كه با ذكر نمونه‌هايى (از جمله توجه شيخ شلتوت به فقه جعفرى) به بيش از 15 مورد اشاره شده است.

4- عناصر تقريب كه به پنج مورد اشارت رفته است. در پايان پيشنهاد شده كه دانشگاههاى كشورهاى اسلامى همچنان كه در قم به تدريس فقه و اصول مقارن مشغولند مراكز بحث مشابهى را تأسيس نمايند.

متن قطعنامه‌

دومين سمينار مجمع التقريب در مكه مكرمه با قرائت قطعنامه زير كه مورد تأييد و تصويب حاضران قرار گرفت پايان يافت، متن قطعنامه كه به زبانهاى عربى و انگليسى و فارسى منتشر گردد بدين شرح است: بسم اللَّه الرحمن الرحيم واعتصموا بحبل اللَّه جميعاً ولاتفرقوا با سپاس خداوند متعال و درود بر پيامبر عظيم الشأن اسلام و ائمه اطهار و صحابه اخيار دومين سمينار جهانى «مجمع التقريب بين المذاهب الاسلاميه» در تاريخ دوم و سوم ذى‌الحجة الحرام 1412 ه ق برابر با 13 و 14/ 3/ 71 ه ش در مكه مكرمه برگزار گرديد، و طى دو جلسه عمومى و سه كمسيون به نامهاى: 1- كتاب و سنت. 2- سياست و حكومت.

3- ميراث فرهنگى.

به كار خود پايان داد. در اين سمينار متجاوز از سيصد دانشمند و متفكر مسلمان از بيست و پنج كشور شركت داشتند. سمينار سومين سالگرد ارتحال حضرت امام خمينى بنيانگزار جمهورى اسلامى ايران را گرامى داشت و در پايان قطعنامه‌اى به شرح زير مورد تصويب و تأئيد شركت كنندگان قرار گرفت: 1- از جمهورى اسلامى ايران و رهبر عاليقدر حضرت آية اللَّه امام خامنه‌اى كه موجبات اين گردهمايى را فراهم آوردند سپاسگزارى مى‌شود.

2- همه پيروان مذاهب اسلامى، كه در اصول عقايد و عبادات و ضروريات دين با هم مشتركند و داراى يك كتاب و يك قبله هستند از امت اسلام بشمار مى‌آيند و امت واحد را تشكيل مى‌دهند.

3- تهمت شرك و كفر و يا نسبت عقيده تحريف و تبديل قرآن كريم به هريك از پيروان مذاهب ياد شده موجب انحراف از صراط مستقيم و باعث تفرقه ميان امت اسلام و كمك به اجانب و استعمارگران است. 4- اختلاف مذاهب در غير مسائل مربوط به اصول اعتقادى و مسائل ضرورى كه ناشى از اجتهاد است، هيچگونه زيانى به برادرى و اخوت اسلامى وارد نمى‌آورد. 5- مجمع التقريب از همه علماء و پيشوايان جهان اسلام مى‌خواهد كه به هميارى اين مجمع اختلافات خود را دوستانه مورد بحث و تحقيق قرار دهند، باشد كه نتايج اين بررسى‌ها در مجله «رسالة التقريب» منعكس گردد. 6- از انتشارات كتب تفرقه انگيز و هرگونه نشريه ضد تقريب در تمام كشورهاى اسلامى جداً جلوگيرى شود.

7- مسلمين جهان هفته وحدت را كه با سالروز وحدت حضرت رسول اكرم (ص) همزمان مى‌باشد هر ساله ارج نهند.

8- بايد از درگيريهاى مذهبى و تعصب جاهلانه و كشمكشهاى خشونت آميز در سراسر جهان اسلام پيشگيرى جدى به عمل آيد. 9- سمينار تقريب همه ساله با آمادگى قبلى در جوار بيت اللَّه الحرام در دوم ذى‌الحجه برگزار گردد و اين روز به نام «روز تقريب مذاهب» نامگذارى شود. 10- سمينار، جمع آورى روايات مشترك ميان دو طائفه بزرگ اسلام و تدوين تفسير و تاريخ صحيح و دور از تعصبات فرقه‌اى و نيز تدوين فقه مقارن به منظور تقريب مذاهب و وحدت امت اسلامى را مورد تأكيد قرار مى‌دهد، و محققان مذاهب

مختلف اسلامى را به همكارى در اين مهم دعوت مى‌كند. 11- كشتار مسلمانان بوسنى و هرزگوين، مردم با خاسته آذربايجان شوروى سابق، قره‌باغ، نخجوان، كشمير، ميانمار، فلسطين، لبنان و الجزاير از سوى سمينار به شدت محكوم مى‌گردد، و از تمام دلوتها و ملتهاى اسلامى دعوت مى‌كند كه به يارى و كمك اين ستمديدگان بپا خيزند.

12- سمينار با نهايت مسرت، حمايت خود را از مسلمانان جمهوريهاى استقلال يافته آسيايى ميانه و افغانستان، كه امام راحل حضرت امام خمينى (قدس سره چنين روزهايى را براى آنها، پيش بينى و آرزو مى‌كردند، اعلام مى‌دارد.

والسلام‌

انجمن‌واره (سمينار) بين المللى حج در مكه مكرمه‌

در روز چهارم ذى حجة مطابق با 15 خرداد ماه 1371 با حضور حدود چهارصد تن از انديشمندان مسلمان و با بيش از سى مليت گوناگون پنجمين انجمن واره حج به همت اداره كل سمينارها و معاونت بين الملل بعثه مقام معظم رهبرى برگزار شد. شركت كنندگان از كشورهاى كانادا، آمريكا، تركيه، مصر، سنگال، غنا، نيجريه، مالى، اتيوپى، كنيا، اوگاندا، تانزانيا، زامبيا، لبنان، عراق، پاكستان، هندوستان، كشمير، سريلانكا، استراليا، فيجى، جمهورى آذربايجان، ازبكستان، تاجيكستان، تركمنستان، قرقيزستان، افغانستان، بنگلادش، ساحل عاج، انگلستان، تايلند، مالزى، اندونزى، اردن و اتريش ...

بودند در اين انجمن واره علاوه بر شخصيتهاى علمى و فرهنگى جمهورى اسلامى ايران، رئيس مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق حجة الاسلام حكيم، سيد ساجد نقوى رهبر شيعيان پاكستان، علامه شيخ محمد مهدى شمس الدين نايب رئيس مجلس شيعيان

لبنان حضور داشتند. حضور فعال خبرنگاران رسانه‌هاى داخلى و بعضاً خارجى قابل توجه بود. پخش قابل ملاحظه‌اى از سخنرانيها و مطالب به زبان عربى و انگليسى و گاه تركى ترجمه مى‌شد.

هيأت رئيسه از آية اللَّه امينى از ايران- عبدالوهاب صديقى از انگلستان- احمد دام انجاى از سنگال- حجة الاسلام حكيم، آية اللَّه مكارم شيرازى وحجة الاسلام محمد شريف مهدوى تشكيل يافته بود.

ابتدا حجة الاسلام مهدوى با كسب اجازه از حجة الاسلام والمسلمين رى شهرى نماينده مقام معظم رهبرى و امير الحجاج به نمايندگى از ايشان مطالبى پيرامون اهميت حج و اثرات اجتماعى، اقتصادى آن بيان داشت و افزود كه در جهان امروز عليه اسلام و مسلمانان توطئه‌هايى به شكل بسيار پيشرفته انجام مى ود و براى ضربه زدن به اسلام به ايجاد دانشگاه و تربيت افراد متخصّص دست مى‌زنند. انديشمندان كشورهاى مختلف اسلامى بايد در صدد چاره جويى براى مقابله با اين توطئه‌ها برآيند. لازم به يادآورى است كه علاوه بر سخنرانيهاى ارائه شده عدّه‌اى از ميهمانان خارجى اظهار علاقه مى‌كردند كه در سمينار بحثى داشته باشند. سخنان آنان نه به عنوان مقاله كه گزارشى از مسائل و مشكلات كشورشان بود. اين افراد عمدةً از تاجيسكتان، آذببايجان شوروى سابق و اتريش بودند. در خاتمه قطعنامه‌اى در 13 بند قرائت شد و به تصويب رسيد.

در اينجا چكيده‌اى از سخنرانيها و مقالات ارائه شده در انجمن واره (: سمينار) بين المللى حج را مى‌آوريم و سپس قطعنامه را درج مى‌كنيم:

رديف عنوان مقاله سخنران يا نويسنده مقاله تعداد صفحات 1 لزوم حفظ آثار اماكن ... استاد على دوانى از ايران 5 2 قطعنامه سمينار حج 1412 مكه مكرمه 3 3 الحج فى السنة محمد واعظ زاده خراسانى 75 4 حج و حكومت اسلامى عبدالسلام آدم از غنا 10 5 مقاله‌اى پيرامون حج محمد ابراهيم جناتى 5 6 حج و مشكلات اقتصادى امت اسلامى ابراهيم زاكزاكى از نيجريه 8 7 اهميت حج در اسلام و ضرورت اتحاد محمد معظم احمد از هند 7 8 حرمين در قرآن و حديث عبدالقدوس الازهرى 3 9 حج از ابعاد مختلف اجتماعى سياسى محمد عبايى خراسانى 20 10 اسلام و مسألة صيانة الآثار الاسلاميه محمد عبايى خراسانى 8 11 نگرش كوتاه به تبيين حج محمد جواد حجتى كرمانى 40 12 دور الحج فى تحقيق القيادة الموحدة عباسعلى عميد زنجانى 8 13 پيرامون حج احمد دام انجاى از سنگارل 6 14 اتمام الحج فى مدلول ولاجدال دكتر سيد محمد باقر حجتى 40

چكيده مقالات 1) آدم، عبدالسلام/ حج و كشورهاى اسلامى در سيستم به اصطلاح چند قطبى حقيقت اين است كه در جهان امروز مسلمانان با داشتن منابع سرشار و نيروى انسانى فراوان، بسيار از يكديگر دور افتاده‌اند. آنها براى تأمين احتياج خودشان، به بيگانگان متكى شده‌اند. آمريكا و متحدانش براى غارت مسلمانان تخم تفرقه مى‌پاشند.

وضعيت الجزاير، محاكمه دو ليبيايى به جرم دست داشتن در سقوت هواپيماى آمريكايى- انگليسى. شرائط در فلسطين اشغالى، جنوب لبنان و ساير جاها، نمونه‌هاى آن است. زمان آن فرارسيده كه مسلمانان بپا خيزند. ما در غنا نمى‌توانيم حزب اللَّه تشكيل دهيم. حزب اللَّه است كه پشت آمريكا را مى‌لرزادند. آمريكا در حاليكه مى‌خواهد جلوى گسترش اسلام را بگيرد براى تبليغ مسيحيت سرمايه گذارى مى‌كند. 2) حجتى، محمد باقر/ دلائلى در معناى «ولا جدال فى‌الحج» در اين مقاله با بيان مفهوم اصطلاحى جدل و ذكر جدل و مجادله در قرآن و احاديث چنين نتيجه‌گيرى مى‌شود كه جدالِ نهى شده جدالى است كه در غير طاعت خدا باشد. در حاليكه جداليكه مربوط به مشكلات اعتقادى جامعه اسلامى و يا فرياد مسلمانان در ارتباط با گرفتاريهاى آنان باشد نه تنها نهى نشده كه به آن امر و تأكيد شده است. بنابراين شعارهاى مرگ بر آمريكا و مرگ بر اسرائيل منطبق با روح اسلام و مناسك حج است و جدال در مسيل طاعت و عبادت و نجات مسلمانان از چنگال تجاوز است.

مورد بحث قرار گيرد. در بخش دوم مناسك حج به ترتيب بررسى مى‌شود. در بخش سوم منتخبى از آيات حج و در بخش چهارم منتخبى از روايات حج آمده است. و در آخرين بخش تشكيل يك مركز دائمى تحقيقات حج با وظايف خاصى براى دبيرخانه آن پيشنهاد داده شده است.

حج از موضوعات مهمى است كه به ظاهر آن توجه شده و به عمق آن توجهى نمى‌شود. امام خمينى امت اسلامى را به اين امر مهم هشدار داده و به مردم ابلاغ كرد كه به معناى واقعى حج كه در قرآن آمده است توجه كنند. جمهورى اسلامى عملا به دنيا نشان داد كه با پرهيز از تفرقه چگونه بايد در برابر دشمنان ايستاد ارزش اقتصادى حج از ساير ابعاد آن كمتر نيست. 7) دوانى، على/ لزوم حفظ آثار و اماكن و ابنيه تاريخى اسلام و در حرمين شريفين.

آثار بازمانده و ميراث فرهنگى هر ملت نشان دهنده ويژگيها و مختصات آن ملت است كه معمولًا در كتابخانه‌ها و موزه‌ها نگاهدارى مى‌شود. حرمين شريفين كه متعلق به همه مسلمانان است و محل‌هاى بين مكه و مدينه كه در آن حوادث تاريخ اسلام جريان داشته است يا به كلى خراب شده و يا در شرف نابودى است و هيچكس هم نيست كه جلوى آن را بگيرد و يا حساسيت نشان بدهد. علماى اسلام مسؤول حفظ اين ثروتهاى ارزشمند تاريخى اسلام هستند.

قطعنامه پنجمين سمينار بين المللى حج در سال 1371 ه ش مكه مكرمه بسم اللَّه الرحمن الرحيم جعل اللَّه الكعبة البيت الحرام قياماً للناس خداوند تبارك و تعالى كعبه را مركزى براى قيام مسلمين قرار داد و حج به عنوان مهمترين مصداق اين قيام بر محور خانه خدا تشريع گرديد. مردم مسلمان از سراسر جهان و از دور و نزديك با لبيك دعوت حق، به سوى اين نقطه مقدس «بيت اللَّه الحرام» سرازير مى‌شوند و اقيانوس عظيمى از انسانهاى مؤمن به وجود مى‌آورند تا شاهد تحقق دستاوردهاى عظيم و منافع جمعى و همگانى اين قيام بزرگ و مقدس باشند (ليشهدوا منافع لهم) از اين رو حج قايمى است براى متجلى كردن قدرت و عظمت و شكوه اسلام، جايگاهى است براى حركت مسلمانان، هنگامه‌اى است براى حل و فصل مشكلات در سرزمين پهناور اسلام، مركزى است براى اعلان برائت از مشركان در سرزمين پهناور اسلام، مركزى است براى اعلان برائت از مشركان و محلى است براى بسيج حداكثر توان و قدرت مسلمانان به منظور متوقف ساختن خطرات و تهديدات و آزاد سازى جهان اسلام از سلطه سردمداران كفر و شرك در جهان. از اينرو ما شركت‌كنندگان در پنجمين سمينار حج مكه مكرمه با الهام از اين

رهنمودهاى قرآن و پيروى از سنت مبارك محمدى در احياى حج ابراهيمى و نيز با توجه به رهنمودهاى احياگر اسلام ناب محمدى حضرت امام خمينى (ره) و فرموده‌هاى رهبر انقلاب اسلامى حضرت آية اللَّه خامنه‌اى و با توجه به شرايط حسّاس كنونى موارد زير را تصويب و جهان اسلام را به پاى بندى نسبت به آنها فرا مى‌خوانيم:

1- شكرت كنندگان در گردهمايى حج مكه مكرمه، توجه حج گزاران جهان اسلام را به تعاليم حياتبخش حج ابراهيمى جلب و از آنان مى‌خواهند تا با تبعيت از سنت پاك محمدى، حج ابراهيمى را احيا كنند و آن را به سرفصل نوينى در تحولات سياسى، فرهنگى، اقتصادى و اجتماعى جهان اسلام مبدّل سازند.

2- در شرايطى كه دشمنان اسلام به ويژه شيطان بزرگ و آمريكاى جنايتكار و صهيونيزم جهانى با تمام امكانات كمر به نابودى اسلام ناب بسته‌اند، بر سفيران جهان اسلام است كه يكپارچه به حركت در آيند و با اظهار برائت از سردمداران كفر جهانى و صهيونيزم بين الملل، مسلمين را نسبت به خطرى كه آنان را تهديد مى‌كند. آگاه و هوشيار سازند.

3- تحقق وحدت اسلامى و پرهيز از هرگونه اختلافات ميان مسلمين ضرورى‌ترين وظيفه اسلامى همه مسلمين است، ما اعلام مى‌كنيم كه بازگشت كه عظمت تمدن اسلامى در گرو تحقق اين وحدت باشد. از اينرو انجام مقدمات علمى در اين زمينه را در سطوح مختلف اعم از دانشمندان، مسؤولان و توده‌هاى مردم ضرورتى اجتناب ناپذير مى‌دانيم. 4- علماء و دانشمندان شركت كننده در سمينار حج همچنان پيروزى انقال اسلامى در ايران به رهبرى امام خمينى (ره) را نقطه عطفى اساسى در تحولات جهان اسلام و بازگشت مسلمين به سوى اسلام ناب محمدى مى‌دانند و از نظام

جمهورى اسلامى ايران به عنوان پايگاه اسلم اصيل در دوران معاصر ياد كرده و بر ضرورت اطاعت از رهبر انقلاب اسلامى حضرت آية اللَّه خامنه‌اى تأكيد مى‌كنند. ما تمسك به ولايت فقيه و اطاعت از رهبرى انقلاب را مهمترين و اساسى‌ترين راهنماى تحقق وحدت و يكپارچگى جهان اسلام و اعاده تمدن اسلامى مى‌دانيم. 5- ما از حكومت‌هاى كشورهاى مسلمان مى‌خواهيم در برابر دخالتهاى آمريكا در كشورهاى اسلامى كه تحت پوشش نظم نوين جهانى با سوء استفاده از سازمانهاى بين المللى صورت مى‌گيرد، به طور يكپارچه موضع گيرى مى‌كنند و چهره كريه آمريكا را در پايمال كردند حقوق بشر [كه حتى در ميان شهروندان خود از اعمال سياستهاى تبعيض نژادى در مورد سياه پوستان و رنگين پوستان، ابايى ندارد] به طور جدّى افشا كنند.

6- علما و انديشمندان جهان اسلام خطرات رو به گسترش ناشى از سياست تهاجم فرهنگى غرب به جهان اسلام را به مسلمانان هشدار مى‌دهند و خواهان رويارويى جدى مسلمين با اين توطئه خطرناك هستند همانگونه كه امام خمينى (ره) با صدور حكم ارتداد سلمان رشدى نويسنده كتاب موهن آيات شيطانى از اين توطئه شيطانى غرب پرده برداشت و پرچمدار مقابله با اين تهاجم جديد غرب شد كه انديشه دينى و اسلام ناب را هدف قرار داده است. 7- با توجه به اهميت و حساسيت اماكن مقدس اسلامى براى عموم مسلمين جهان، از مسؤولان امر در كشورهاى اسلامى مى‌خواهيم در مورد اين اماكن به گونه‌اى عمل كنند كه اعتقادات تمام مسلمانان در نظر گرفته شود و نسبت به حفظ حرمت اين اماكن و آثار دينى نهايت تلاش و جديت صورت گيرد. 8- گردهمايى حج مكه مكرمه توجه جهان اسلام را به طور جدى به كشتار

مسلمانان بوسنى و هرزگوين در اروپا و كشتار و آوارگى مسلمانان ميانمار و كشمير در آسيا جلب مى‌كند و كشورهاى اسلامى و مجامع بين المللى را به اقدام فورى فرا مى‌خواند.

اين گردهمايى همچنين كشتار مسلمانان جمهورى آذربايجان توسط ارتش ارمنستان را محكوم مى‌كند و هيچگونه تغيير جغرافيايى را در اين جمهورى نمى‌پذيرد و كوتاهى محافل غربى و بين‌المللى و محافل انسانى و حقوق بشر را در پايان بخشيدن به اين فجايع تكان دهنده محكوم مى‌كند. 9- سمينار حج مكه مكرمه جهان اسلام را به حمايت جدى و همه جانبه از انتفاضه مباركه اسلامى فلسطين فرامى‌خواند و خواهان بسيج همه امكانات مادى و معنوى مسلمين در جهت طرح اسلامى آزادسازى سرزمين‌هاى تحت اشغال رژيم صهيونيستى است. از اينرو ما هرگونه مذاكره و مصالحه با رژيم اشغالگر قدس در هر شكل و قالب ديكته شده از سوى استكبار جهانى منجمله كنفرانس صلح را محكوم مى‌كنيم. 10- شركت كنندگان در سمينار حج مكه مكرمه، حمايت خود را از جنبش مقاومت اسلامى ضد صهيونيست در جنوب لبنان و ايثارگريهاى اين جنبش و مردم اين منطقه در رويارويى با اشغالگران صهيونيست اعلام مى‌كند و توجه جهان اسلام را به جنايت تكان دهنده اين اشغالگران در منطقه، جلب مى‌نمايد و خواستار واكنش يكپارچه و عملى براى جلوگيرى از ادامه اين گونه جنايات است.

11- شركت كنندگان در كنفرانس حج مكه مكرمه پيروزى جهاد طولانى مجاهدان افغانى را به ملت مسلمان افغانستان و امت اسلامى تبريك مى‌گويند و آنرا دستاوردى متعلق به تمام امت اسلام مى‌دانند و لذا از برادران مجاهد سختكوش خود در افغانستان مى‌خواهند كه با وحدت و يكپارچگى نسبت به حفظ اصول و

مواضع اسلامى و انقلابى نهضت خود هشيارى كامل بخرج دهند.

12- از آنجا كه احترام به آراء ملت و پذيرفتن نتائج آن نخستين مسؤوليت حكومتهاست لذا كنفرانس مكه از هيأت حاكمه الجزائر مى‌خواهد به نتائج انتخابات آزاد كشور و انتقال قانونى قدرت به منتخبان ملت پايبند باشند.

13- ما شركت كنندگان كنفرانس حج مكه مكرمه، ضمن گراميداشت ياد رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى (ره)، تحقق پيش بينى ايشان در فروپاشى نظام الحادى ماركسيستى و استقلال جمهوريهاى مسلمان نشين آسياى ميانه را شادباش گفته و بازگشت اين عزيزان را به آغوش اسلام گرامى مى‌داريم.

والسلام‌

انجمن واره (: سمينار) مجمع جهانى اهل بيت عليهم السلام- مكه مكرمه 25/ 3/ 71

اين سمينار ساعت 9 صبح روز دوشنبه بيست و پنجم خرداد ماه مطابق با 14 ذى‌حجة و با حضور بيش از سيصد تن از انديشمندان اسلامى از كشورهاى مختلف جهان اسلام كار خود را آغاز نمود. بيش از شصت و پنج درصد از شركت كنندگان را اتباع ساير كشورهاى اسلامى تشكيل مى‌دادند. اين جلسه با تلاوت آياتى چند از كلام اللَّه مجيد شروع شد. اولين سخنران سمينار حضرت آية اللَّه امينى دبيركل مجمع جهانى اهل بيت عليهم السلام بودند. ايشان تشكيل اين مجمع را به دستور حضرت آية اللَّه خامنه‌اى، رسيدگى به امور شيعيان به امور شيعيان در سرتاسر گيتى دانستند و بيان داشتند حدود 2 سال قبل رهبران جمعيت‌ها و گروههاى شيعه در يك گردهمايى بسيار با شكوه در تهران

و به دنبال بحث و مشورت و سخنرانى از رهبر معظم انقلاب خواستند تا دبيرخانه‌اى دائمى جهت رسيدگى به امور مربوط تشكيل شود كه ايشان نيز پذيرفتند. هدف از تشكيل اين دبيرخانه عبارت بود از:

1- ايجاد پناهگاه و مركزى براى متشكل نمودن شيعيان.

2- كمك و حماليت از شعيان در حدّ توان.

دبير خانه مجمع توسط رهبر انقلاب انتخاب مى‌شود، مركز اصلى آن در تهران است. مجمع يك شورايعالى 15 نفره دارد كه اكثريت آنان از جمهورى اسلامى ايران و تعدادى هم از ساير كشورهاى اسلامى مى‌باشند. بخش ديگر آن مجمع عمومى است كه مى‌تواند 200 تا 300 نفر عضو داشته باشد.

دومين سخنران اين جلسه حضرت آية اللَّه حكيم نائب رئيس مجمع بودند و در عكس

زمينه دو موضوع وحدت اسلامى و اوضاع پيروان اهل بيت عليهم السلام در عراق مطالبى به اين شرح ارائه فرمودند: بر اساس آيات متعددى كه در جنبه‌هاى مختلف از معصومين عليهم السلام نقل شده است امت اسامى دعوت به وحدت شده‌اند. شيعيان در عراق ظاهراً و براساس آمار رسمى 25% جمعيت را تشكيل مى‌دهند امّا بر اساس آمار دقيق جمعيت شيعيان بين 60% تا 70% مى‌باشد هرچند كه 75% نيز گفته شده است. به اينطريق اكثريت جمعيت را شيعيان تشكيل مى‌دهند و در هر صورت با برادران ديگر مذاهب به طور مسالمت آميزى زندگى مى‌نمايند.

موضوع مهم ديگر وحدت بين علماى شيعه و اهل سنت مى‌باشد. به گواه تاريخ در مبارزه با انگليسيها و استعمار، علماى شيعه و سنى هر دو نقش عمده داشتند و تعدادى از علماى اهل سنت در همين رابطه به شهادت رسيده‌اند؛ وحدت علما در عراق در مبارزه با كمونيسم نيز وجود داشته است. استعمار در عراق حاكمان ضد اسلام، ضد آزادى و حامى عقايد ميشل عفلق را بر مردم مسلط كرد و آنها نيز به تفرقه بين تشيع و تسنن دامن زدند.

سومين سخنران علامه سيد ساجد نقوى رهبر شيعيان پاكستان بود كه مطالبى به اين شرح بيان داشتند:

شيعيان باعث تشكيل حكومت پاكستان شدند، محمد على جناح و همراهان ايشان همگى شيعه بودند، كمك‌هاى جنسى و مالى براى تشكيل حكومت توسط شيعيان تأمين شد، در پاكستان رابطه بين تشيع و تسنن بسيار خوب است فقط گروه اندكى وهابى و تنگ نظر وجود دارند كه مى‌خواهند بين امت اسلامى پاكستان تفرقه بيندازند. اين گروه در زمان ضياء الحق با اينكه

رابطه‌اش در ظاهر با جمهورى اسلامى خوب بود، رشد كرد. اينها در آن زمان از تمام امكانات استفاده و در برخى از شهرستانها مساجد را تسخير كردند، اين گروه اندك نه تنها با شيعيان بلكه با ساير مذاهب رابطه خوبى ندارند.

چهارمين سخنران آقاى دكتر معصومى از كشور افغانستان بودند كه به مسائل زير اشاره كردند: پنج تا هفت ميليون شيعه در افغانستان داريم كه در نقاط مختلف و از قبايل مختلف تشكيل شده‌اند. شيعيان در پنج نبرد عمده مورد تجاوز قرار گرفته و مبارزه نموده‌اند:

1- تجاوز نظامى و توطئه‌هاى سياسى انگليس كه قرار گرفتن شيعيان در يك منطقه خشك بخشى از اين توطئه مى‌باشد. 2- استبداد شديد داخلى و مبارزه با شاهان مخصوصاً با عبدالرحمن خان، سردار هاشم‌خان و داود خان، اين ظالمان تا جاييكه قدرت داشتند به شيعيان ستم كردند. 3- تجاوز فرهنگى و نظامى روسها به افغانستان.

4- مداخله آمريكايى‌ها در افغانستان.

5- تحجّر مذهبى كه مشكل اصلى همه مسلمانان از جمله شيعيان در جهان و افغانستان است. بين حقيقت و واقعيت شيعه فرق است. و تا زمانيكه اين فاصله وجود داشته باشد حقيقت شيعه شناخته نمى‌شود. پنجمين سخنران آقاى اسماعيل طريق پيما از جمهورى آذربايجان بودند كه مطالبى به اين شرح ارائه كردند: پس از الحاق آذربايجان به روسيه در سال 1828 ميلادى

طبق معاهده تركمنچاى و پس از اشغال آن توسط روسيه تزارى با مذهب به شدت مبارزه شد. حكومت در آذربايجان كه بيش از 70% جمعيت آن را شيعيان تشكيل مى‌دهند همشيه سعى در تجاوز و فشار براى نابودى شيعه داشته است. علماى بسيار مجاهدى در آذربايجان بوده‌اند كه با اين حكومت مبازره كرده‌اند و براى زنده نگه داشتن اسلام زحمت فراوانى كشيده‌اند. پس از استقرار نظام ماركسيستى تفرقه بين تشيع و تسنن يكى از اهداف حكومت بوده است. در سال 1933 ميلادى دولت جمعيتى به نام «كشف حجاب» را تأسيس كرد و با بى‌آبرويى بسيار حجاب را از سر زنان برداشت و جمعيت ضد خدايى تشكيل داد و در تمام مؤسسات و مجامع از آن حمايت كرد. مراسم مذهبى بسيار محرمانه در خانه‌هاى دربسته و يا كوه و دشت و بيابان و دور از انظار مأموران حكومتى برگزار مى‌شد. پس از سقوط رژيم منحوس كمونيستى ما در آذربايجان حزبى را تحت عنوان «حزب اسلامى» تأسيس كرديم كه تا كنون فعاليت‌هاى قابل توجهى داشته است. از جمله لايحه‌اى در حد قانون اساسى پيشنهاد كرده كه در آن بر اسلامى كردن حكومت و آزادى دين و مذهب تاكيد شده است. ششمين سخنران آقاى سيد محمد حسن الامين قاضى جعفرى صيدا بودند كه در مورد اوضاع شيعان مطالبى‌به سمع حضار رسانيدند.

هفتمين سخنران استاد ابراهيم زاكزاكى از علماى كشور نيجريه بودند كه بيان داشتند: قبل از انقلاب اسلامى غير از تعدادى از شيعيان لبنانى و آسيايى خبرى از تشيع در آفريقا نبود و كتب و جزوات مناسبى

هم در رابطه با تشيع يافت نمى‌شد. البته در آفريقا طريقه صوفيگرى وجود داشت كه گرايش به اهل بيت عليهم السلام داشتند و خود را از نسل و نوادگان امام حسن عليه السلام و امام حسين عليه السلام مى‌دانستند. پس از پيروزى انقلاب كتب و جزوات فراوانى براى تشريح و تبليغ شيعه به آفريقا وارد شد و تعداد زيادى دانشمند جهت فرا گرفتن علوم اسلامى به ايران اعزام شدند و در بازگشت از ايران شروع به تبليغ و معرفى اهل بيت عليهم السلام كردند و هم اكنون مدارس اهل البيت عليهم السلام در كشورهاى غنا و سيرالئون فعال هستند.

در حال حاضر هر انقلابى مسلمان در آفريقا، شيعه شناخته مى‌شود. هشتمين سخنران آقاى صفر جدشكند از مسلمانان تركيه و آلمان بود كه به تاريخچه و نحوه فعاليت گروههاى شيعى در كشورهاى تركيه، آلمان و اتريش پرداخت و گزارشى از فعاليت آنان ارائه كرد. آخرين سخنران اين جلسه آقاى سيد شميم احمد الحسن از هندوستان بود كه گزارشى از تشيع و برادران شيعه و حوزه‌هاى علميه در هندوستان به سمع حضار رسانيد و خواستار همكاريهاى دو جانبه، تبادل تجارب و بكارگيرى مسلمانان شيعه متخصص در جمهورى اسلامى ايران شد.

انجمن‌واره (: سمينار) «مدينه نخستين پايگاه حكومت اسلامى»

با توجه به گسترش موج اسلام خواهى و علاقه شديد مسلمانان كشورهاى اسلامى به تغيير نظام حكومتى و تشكيل حكومت اسلامى و عنايت به اين نكته كه اعتقاد به تبعيت از ولى امر (ولايت فقيه) ويژه اهل تشيع نيست، بلكه ريشه در قرآن و سنت دارد، طرح كلى برگزارى سمينار «مدينه، نخستين پايگاه حكومت اسلامى» تدوين گرديد. مدينه منوره بهترين و مناسب‌ترين مكان برپايى اين سمينار بود. زيرا مرقد مطهر رسول خدا مؤسس اولين حكومت اسلامى و همچنين محل تأسيس آن شهر مقدس مدينه، از نظر معنوى، روانى و تبليغاتى از تأثير بسزايى برخوردار است. پس از تهيه طرح سمينار و تصويب نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج طى يك برنامه‌ريزى منظم، اين سمينار در تاريخ 3/ 4/ 71 در محل اجتماعات بعثه تشكيل گرديد.

در اين سمينار تعداد كثيرى از علماء اهل سنّت و نيز شخصيتهاى شيعه شركت كردند. مطالب متناسب با موضوع سمينار جهت تهيه تراكت و پلاكارد از قرآن كريم، بيانات امام راحل قدس سره و مقام معظم رهبرى انتخاب گرديد و با هماهنگى روابط عمومى با زيبايى خاصى تنظيم و نوشته شد و در محل‌هاى مناسب نصب گرديد. مطالب و موضوعات و شعر و قطعه‌هاى ادبى به زبان فارسى و عربى براى استفاده در خلال برنامه‌هاى سمينار تهيه شد و به نحو احسن مورد بهره‌بردارى قرار گرفت.

تزئين سالن به گونه‌اى آبرومند صورت گرفته بود تا از مراسم فيلم بردارى شود و در شعاع بيشتر و در كشورهاى ديگر نيز قابل استفاده باشد. عنوان

كلى سمينار به سه زبان فارسى، عربى و انگليسى تهيه شد و روى تراكت نصب شده بر تريبون، قيد اهل سنت اضافه گرديد و مطالبى كه در خلال برنامه‌ها توسط عكس مجرى قرائت مى گرديد به دو زبان فارسى و عربى بيان مى‌شد.

هيأت رئيسه‌اى مركب از آقايان مولوى اسحاق مدنى (رئيس) و مولوى محبى، حاجى آخوند اونق، مولوى موحدى، ماموستا محمد امين راستى، در جايگاه خود مستقر شد. سخنرانان از چهار منطقه اهل سنت ايران با صلاحديد شوراى روحانيت اهل سنتِ ميهمان بعثه و نظر نهائى واحد سنت انتخاب شدند.

1- كردستان استاد محمد صالح ابراهيمى

2- سيستان و بلوچستان مولوى عبد الصمد ساداتى. 3- تركمن صحرا حاجى آخوند عبدالرزاق رهبر.

4- خراسان مولوى مصطفى حسينى.

با توجه به عنايت خاص نماينده محترم ولى فقيه به برگزارى سمينار، خود ايشان تقبل كردند كه علاوه بر حضور در جمع اهل سنت، به عنوان سخنران اصلى بياناتى ايراد دارند. سمينار صبح روز 2/ 4/ 71 در سالن اجتماعات بعثه (مدينه منوره) با اعلام برنامه و تلاوت آياتى از كلام اللَّه مجيد آغاز به كار كرد.

پس از استقرار هيأت رئيسه، مسؤول محترم واحد اهل سنت جناب حجة الاسلام ابوالقاسمى ضمن خوشامدگويى به حاضران، اهداف كلى برپايى سمينار را برشمرد.

سپس آقاى مولوى اسحاق مدنى به عنوان رئيس سمينار مطالبى بيان داشت و اعتقاد به اصل ولايت فقيه را منحصر در معتقدات اهل تشيع ندانست بلكه آن را از اعتقادات مشترك فريقين بر شمرد و افزود ولايت فقيه دقيقاً همان ولايت امر است كه در قرآن و سنت نبوى صلى الله عليه و آله به آن تصريح شده است.

آنگاه نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى حجة الاسلام والمسلمين جناب آقاى محمدى رى شهرى ضمن تشكر و قدردانى از دست اندركاران برپايى سمينار و قدردانى از برادران اهل سنت كه در بهترين مكان يعنى مدينه منوره بحث حساس و سرنوشت ساز و اساسى حكومت اسلامى را مطرح ساختند و بار ديگر، بيعت خويش را با ولايت امر تجديد كردند، ضرورت تشكيل حكومت اسلامى جهت اجراى احكام اسلام در كشورهاى اسلامى را تشريح و با تمسك به آيات قرآن و احاديث شريف اصل ولايت امر و تبعيت از ولايت فقيه را تبيين كردند و

آنرا از كمال حج دانستند.

سخنرانان ديگر جلسه عبارت بودند از آقايان: 1- استاد محمد صالح ابراهيمى: حكومت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله در مدينه منوره به عنوان اسوه‌اى حسنه. 2- مولوى عبد الصمد ساداتى: ويژگى‌هاى حكومت پيامبر صلى الله عليه و آله در مدينه.

3- مولوى حسينى: گسترش موج اسلام خواهى و رابطه آن با جمهورى اسلامى.

4- آقاى حاج آخوند عبد الرزاق رهبر: موضوع اصلى سمينار.

سمينار در ساعت 30/ 11 با اعلام گراميداشت ياد امام قدس سره و تجديد بيعت با مقام معظم رهبرى پايان يافت.

كبوتران خونين بال حرم‌

مراسم بزرگداشت شهداى مظلوم مكّه‌

در شب ششم ذى حجه مصادف با پنجمين سالگرد شهادت مظلومانه بيش از چهار صد تن از زائران بيت اللَّه الحرام در حرم امن الهى، مجلس بزرگداشتى از سوى بعثه مقام معظم رهبرى در محل جلسات بعثه در مكه مكرمه برگزار شد. در اين مراسم با شكوه كه حضرات آيات مشكينى، محمّدى گيلانى، حجة الاسلام والمسلمين محمدى رى‌شهرى نماينده مقام معظم رهبرى، و جمع كثيرى از شخصيتهاى علمى و مذهبى و زائران ايرانى و خانواده‌هاى معظّم شهدا حضور داشتند، آيت اللَّه مصباح يزدى از مدرّسان حوزه علميه قم، ضمن ارج نهادن به مقام والاى آن شهيدان كه در روز ششم ذى حجه سال 1366 در حال اظهار برائت از مشركان به شهادت رسيدند، شركت در مراسم برائت ازمشركان را زنده كردن راه اين شهيدان و ادامه راه عزّت آفرين آنان دانست و گفت: از جمله مسائلى كه در حج فراموش شده بود تكليف برائت از مشركان بود كه نهضت امام خمينى (ره) اين نصّ صريح قرآن را احيا كرد و به عادت منفور ذلّت پذيرى و مدارا و سربزيرى در برابر ابرقدرتها و سيلى خوردن از آنها پايان داد.

آية اللَّه مصباح افزود:

اعلام برائت از مشركان يك تكليف شرعى براى دفاع از ارزشهاى اسلامى و عزت و سربلندى در برابر دشمنان اسلام است و واكنش مشركان بهترين مؤيّد بر اهميت اين موضوع است. استكبار، خون پاك صدها زائر مظلوم را در كنار حرم امن الهى به زمين ريخت آن هم به اين نيّت كه در سالهاى بعد اين مراسم برگزار نشود اما مسلمانان هرگز راحت دنيا را بر

دينشان ترجيح نخواهند داد و به كورى چشم دشمنان، جان بركف و بى‌باك در تمام حالات از ارزشهاى اسلام دفاع خواهند كرد.

عكس اين مراسم با سينه زنى و نوحه‌خوانى و عزادارى پايان يافت.

گردهمايى‌هاى زائران غير ايرانى در مراسم حج‌

در حج امسال از سوى گروهها و جمعيّتهاى ساير كشورها چندين تجمع و گردهمايى برگزار شد. در اين گردهمايى‌ها كه از شخصيتهاى ايرانى و بعثه مقام معظم رهبرى نيز دعوت به عمل آمده بود، برگزار كنندگان به طرح مشكلات و گرفتاريهاى كشور و هموطنان خود پرداختند و در حد مقدور ساير مسلمين را از

وضعيت برادران دينى آگاه كردند. مسلماً چنين سمينارها و جلسه‌ها در حاشيه مراسم حج، سنّت حسنه‌اى است كه اگر از سوى كشورهاى مختلف اسلامى با برنامه‌ريزى و جهت‌گيرى صحيح انجام شود گامى مثبت در جهت رسيدن به اهداف والاى حج خواهد بود. برخى از اين تجمعات با عنوان‌هاى زير برگزار شد: 1- گردهمايىِ شبِ آسياى ميانه.

2- گردهمايىِ شبِ آذربايجان. 3- گردهمايىِ شبِ عراق.

4- گردهمايىِ شبِ كشمير.

5- گردهمايىِ شبِ افغانستان.

6- گردهمايىِ شبِ لبنان و فلسطين.

برگزارى شب آسياى ميانه‌

اين گردهمايى، سوم ذى حجه مطابق با 14/ 3/ 71، ساعت 5/ 9 بعد از ظهر با شركت زائران خانه خدا از جمهوريهاى تازه استقلال يافته شوروى سابق (آسياى ميانه) و جمعى از مدعوان بعثه مقام معظم رهبرى در مكّه مكرمه برگزار شد. ابتدا يكى از حجاج قرقيستان آياتى از كلام اللَّه مجيد را از حفظ قرائت كرد كه مورد استقبال قرار گرفت.

سپس يكى از شعراى تاجيكستان به نام مهربان شاه، دو قصيده در زمينه عطاياى پروردگار و حضرت محمد صلى الله عليه و آله ايراد كرد. پس از آن همخوانى قرآن توسط سه تن از قراء ايرانى اجراء شد. با توجه به اينكه اين ايام مصادف با رحلت رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى (ره) بود يكى ديگر از شعراى تاجيكستان به نام سعدالدين رستم‌زاده اشعارى در رثاء امام قرائت كرد.

آنگاه آقاى مهدوى سخنران جلسه ضمن تشريح خدماتى كه جمهورى اسلامى ايران به مناطق سنّى نشين در اين كشور كرده است گفت:

همزيستى مسالمت‌آميز و برادرى شيعه و سنّى در كشور ايران مى‌تواند الگوى مناسبى براى همه كشورها و فرق اسلامى بابشد زيرا در اين كشور برادران شيعه و سنّى بدون كمترين اختلافى در آرامش كامل در كنار يكديگر زندگى مى‌كنند.

عكس در پايان فيلمى كه از رحلت امام خمينى (ره) و شركت ميليونها نفر در مراسم تدفين ايشان به نمايش گذاشته شد كه حاضران شديداً تحت تأثير قرار گرفتند.

گردهمايى حجّاج جمهورى آذربايجان‌

اين مراسم شب چهاردهم ذى حجه مطابق با 15/ 3/ 71 با شركت حجاج آذربايجان كه پس از 70 سال فشار و اختناق به تازگى از بند ظلم و ستم رژيم ماركسيستى شورى رها شده‌اند برگزار شد. ابتدا آياتى از قرآن مجيد توسط يكى از روحانيان جمهورى آذربايجان تلاوت شد. پس از آن بيانيّه‌اى پيرامون وضعيت آذربايجان و بحران قره‌باغ كه در آن از كليه مسلمانان جهان استمداد شده بود كه به زبان آذرى قرائت گرديد. سپس اشعادى توسط يكى از زائران در رثاء امام راحل خوانده شد. در اين جلسه از حضرت آية اللَّه مشكينى جهت سخنرانى دعوت به عمل آمده بود. شركت ايشان در آن مجلس تأثير فراوان در روحيات حاضران گذاشت. معظم له در بياناتشان بر فراگرفتن مناسك حج، اقامه نماز، حفظ حجاب

اسلامى، فراگيرى قرآن، تمسك به اهل بيت عليهم السلام و زنده نگه داشتن خاطره جانبازيهاى شهداء كربلا و سيدالشهداء عليه السلام تأكيد كردند. حضرت آية اللَّه مشكينى با محكوم كردن تجاوزات ارمنستان به مسلمانان آذربايجان، رمز پيروزى مسلمانان را اتحاد و يكپارچگى همه اقشار دانستند و براى نصرت مسلمانان آذربايجان و ملّت فلسطين و آزادى مسلمانان جامو و كشمير دعا كردند.

برگزارى مراسم شب عراق در مكه مكرمه‌

«عراق سرزمين عتبات مقدّسه، مسلمانان را به يارى مى‌طلبد» با اين شعار سمينارى توسط بعثه مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق در مكه

مكرّمه در تاريخ پنجم ذى حجه مطابق با 16/ 3/ 71 منعقد شد. اين سمينار با حضور علما و شخصيتهاى سياسى و مذهبى از كشورهاى مختلف جهان از جمله بحرين، قطر، مالزى، سودان، استراليا، نيجريه، لبنان، احساء و قطيف (عربستان) و جمهورى اسلامى ايران برگزار گرديد. آقاى شيخ ابو جهاد شيبى مجرى برنامه پس از خوش‌آمد گويى به حضّار، اهداف برگزارى اين سمينار را چنين برشمرد:

1- تشريح واقعيتهاى متعلق به وضعيت فعلى ملّت مسلمان عراق و افشاء توطئه‌هاى استكبار جهانى و آمريكاى جنايتكار. 2- تبيين وظايف شرعى مسلمانان جهان در قبال ملّت مظلوم عراق.

پس از تلاوت قرآن مجيد آقاى معيّرى از ايران مساعدتها و كمكهاى جمهورى اسلامى ايران را به ملّت مظلوم عراق برشمرد و آنرا از افتخارات ايران دانست و گفت: ايران اسلامى همواره حامى مسلمانان آزاده در سراسر جهان بوده و مواضع ما در طول سالهاى پس از پيروزى انقلاب اسلامى مؤيد اين نكته است.

وى گفت:

آمريكا و متحدان وى كه در ظاهر خود را مخالف رژيم عراق مى‌دانند به گونه‌اى از جنايات صدام عليه شيعيان جنوب آن كشور حمايت مى‌كنند و اين نشان دهنده آن است كه استكبار جهانى حكومت صدام را بر يك حكومت اسلامى در عراق ترجيح مى‌دهد.

عليرضا معيّرى با اشاره به بهره‌بردارى آمريكا از حمله عراق به كويت و حضور نظامى ابرقدرتها در خليج فارس به بهانه ايستادگى در مقابل صدام افزود: يكى از دلايل مهمى كه اعراب را به پاى ميز مذاكره با اسرائيل كشاند، ترس آنها از صدام حسين بود و آمريكا نيز تمايل دارد اين وحشت بر جاى بماند تا مذاكرات اعراب و اسرائيل به نتيجه مورد نظر استكبار برسد.

در ادامه اين سمينار ميزگردى با حضور افراد زير تشكيل شد: 1- حجة الاسلام شيخ المولى سرپرست بعثه حج مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق. 2- حجة الاسلام سيد صدرالدين قبانچى عضو مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق. 3- حجة الاسلام شيخ محسن حسينى عضو مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق. 4- حجة الاسلام سامى البدرى عضو مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق. ابتدا آقاى سيد صدر الدين قبانچى از مهمترين دستاوردهاى انقلاب اسلامى عراق در داخل و خارج از كشور و همچنين دستاوردهاى تحركات اخير مردمى (انتفاضه) سخن گفت. سپس به سؤالهاى حاضران در همين زمينه پاسخ داد. خلاصه محورهاى سؤالها و پاسخها ذيلًا ذكر مى‌گردد:

1- طرح سياسى نظامى آينده عراق. 2- گامهايى كه جهت وحدت بخشيدن معارضان عراقى تاكنون برداشته شده است. 3- ديدگاههاى مختلف در مورد نظام آينده عراق پس از سقوط رژيم حاكم. 4- فعاليتهاى مختلف سياسى منطقه‌اى و بين المللى و انعكاس آن بر موضعگيرى

هاى معارضان مسلمان. 5- تحركات مردمى و ضرورت كمك رسانى و پشتيبانى آن تا پيروزى.

آقاى محسن رضائى فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ايران نيز در اين سمينار سخنرانى داشتند.

گردهمايى كشمير (كشمير دربند)

شنبه 5 ذى الحجه مطابق با 16/ 3/ 71 در بعثه علماء كشمير با حضور قريب يكصد نفر از زائران كشميرى، علامه سيد ساجد على نقوى، حجة الاسلام حسينى از طرف بعثه مقام معظم رهبرى و جمعى ديگر از علماى پاكستان و ايران يك گردهمايى تشكيل شد.

در اين مراسم ابتدا حجة الاسلام حسينى طى سخنانى، حج را يك گردهمايى بزرگ اسلامى دانست كه مسلمانان جهان را از مشكلات يكديگر مطلع مى‌گرداند. وى گفت:

مسلمانان از حال هم در دنيا بى‌خبرند، اخبارى كه در طول سال از طريق رسانه‌ها به گوش مردم جهان مى‌رسد تحت سلطه استكبار خبرى است و طبعاً واقعيتها را بيان نمى‌كند. تنها در مراسم حج است كه ملتها مى‌توانند بدون واسطه دولتها از يكديگر با خبر شوند و اين بهترين موقعيت است و بايد از اين مراسم در جهت بسيار استفاده كنيم. سپس علامه ساجد نقوى رهبر نهضت اجراى فقه جعفرى در پاكستان با اشاره به‌اينكه در حال حاضر در جهان اسلام يك حركت و بيدارى ايجاد شده است كه مسلمانان را به سوى اصل آنان يعنى قرآن و اسلام بازمى‌گرداند و اين اعجاز قرآن است كه در دنياى كفر و الحاد با آنهمه سرمايه گذارى عليه اسلام و انسانيت يك

چنين تحركى در بين مسلمين ايجاد شده است. البته افتخار برپايى اين حركت در جهان اسلام از آن اهل بيت است و اين پيشقدمى توسط انسان شايسته و رهبر صالح امام خمينى (سلام اللَّه عليه) از ايران آغاز شد و در سراسر جهان گسترش يافت. من مبارزه و قيام دليرانه شما مردم مسلمان كشمير را تبريك مى‌گويم كه مخلصانه براى خدا قيام كرده‌ايد.

شيعيان در شبه قاره موقعيت حساسى دارند. در پاكستان، كشمير و هند فشار بر روى شعيه خيلى زياد است. دشمن سعى در نابودى ما دارد غافل از اينكه خداى توانا و دلهاى متحد مردم با ماست. در پاكستان لايحه شريعت را بى‌محتوا كردند و هنگام اجرا دريافتند كه قابل اجرا نيست ناچار از ما كمك خواستند، ما براى تثبيت اسلام و خط آل محمّد همكارى داريم و نظرهاى خود را در مورد لايحه شريعت بيان داشتيم كه تأثير بسيار خوبى هم داشت. وى در ادامه افزود:

مبارزه تمام نشده است، همه بايد تلاش كنيم تا اسلام واقعى را در جهان اسلام حاكم گردانيم.

سپس دو تن از برادران كشميرى به سخنرانى پرداختند و از مظلوميت مردم بى‌دفاع كشمير سخن گفتند.

در پايان آقاى نثار حسين راتمر از كشمير گفت: ما از او كشور اسلامى پاكستان و جمهورى اسلامى ايران نهايت سپاسگزارى و تشكر را داريم كه در هر حال ما را يارى كرده‌اند. ما خودمان را از اين دو كشور جدا نمى‌دانيم ارتباط ايران صغير يعنى كشمير با جمهورى اسلامى ايران مانند ارتباط يك عضو با بدن است كه مسلماً رنجش يك عضو موجب ناراحتى كل بدن مى‌شود.

مراسم شب افغانستان‌

اولين گردهمايى حجاج افغانستان بعد از پيروزى انقلاب اسلامى افغانستان شبِ شانزدهم ذى حجه مطابق با 27/ 3/ 71 در مكه معظمه برگزار شد. اين سمينار در حالى برگزار مى‌شد كه بيش از دو ماه از پيروزى مجاهدان افغانستان و آزاد سازى كشور از دست بيگانگان نمى‌گذشت. يكى از برگزار كنندگان مراسم گفت: هدف ما بيان دو مسأله است: 1- رساندن خبر پيروزى به حجاج ديگر كشورها و چگونگى دست‌يابى به آن پس از 14 سال مبارزه بى‌امان با ارتش سرخ شوروى كه مسلما همه مسلمانان مشتاق شنيدن چنين گزارشى هستند.

2- رساندن هشدارهاى جدى حجاج افغانستان و ساير مسلمانان به گوش سران محترم جهادى افغانستان در مورد به انحراف كشيده شدن انقلاب افغانستان بعد از گام اول پيروزى و پاسدارى از خون بيش از يك ميليون شهيد به خون خفته. در اين گردهمايى با حضور چهارصد نفر برگزار شد، ابتدا تلاوت قرآن توسط حاج محمد طاهر مجاهد افغانستان صورت گرفت سپس آقاى عزيز اللَّه شفيق از افغانستان به عنوان اولين سخنران در مورد «قدرت نظامى مجاهدان» سخن گفت وى اظهار داشت: براى پى‌بردن به قدرت نظامى مجاهدان افغانى بهترين راه اين است كه قدرت نيروهاى دشمن سنجيده شود تا معلوم شود كه مجاهدان با چه قدرتى روبرو بوده‌اند و سپس بر آن فائق آمده‌اند. نيروى زمينى ارتش سرخ شوروى از نيرومندترين و مخوف‌ترين ارتش‌هاى جهان بود كه حريفان غربى‌اش نيز به آن معترف بودند. در بُعدِ موشكى و فضائى، رتبه

اول بود.

آقاى عزيز اللَّه شفيق در ادامه به تحليل سياستهاى ارتش سرخ در حمله به افغانستان واشغال اين كشور پرداخت و گفت: شوروى در آسياى جنوبى، آمريكاى جنوبى، شاخ آفريقا و خاورميانه براى تشكيل حكومت‌هاى وابسته سرمايه‌گذاريهاى فراوانى كرده بود و مى‌بايست براى نگه‌دارى و كمك رسانى سريع، خود را به آبهاى گرم مى‌رساند. شوروى براى دست‌يابى به آبهاى گرم كه يكى از برنامه‌هاى لايتغير روس تزارى نيز بود افغانستان را اشغال و رژيم كمونيستى وابسته به خود را در اين كشور حاكم گردانيد. اينجاست كه روش كار مجاهدان افغانى در طول 14 سال مبارزه روشن مى‌شود كه با تمام توان در برابر ابر قدرت شرق ايستادند و او را به زانو در آوردند.

دومين سخنران جلسه آية اللَّه امامى كاشانى از ايران بود كه طى سخنان مبسوطى با تجليل از رشادتها و مجاهدتهاى ملت افغانستان گفت شما به پيروزى رسيده‌ايد ولى مشكلات از اين پس خود را مى‌نماياند. تحولات پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران تجربه خوبى براى شماست كه با اتحاد و يكپارچگى از اين تجربيّات ارزنده استفاده كنيد. آنگاه آقاى قاضى سليم معاون جناب مولوى منصور از علماى بزرگ افغانستان در سخنرانى خود تشكر عميق ملّت افغانستان را از دولت جمهورى اسلامى ايران و دولت پاكستان اعلام كرد و گفت: اين دو كشور در مدت 14 سال مبارزه ما با دشمن از ما پذيرايى كردند و به پايگاههاى جهادى مجاهدان اجازه دادند

تا در كشورشان فعاليت كنند. وى در پايان از حجة الاسلام و المسلمين آقاى محمدى رى شهرى نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى كه دعوت آنان را پذيرفته و نمايندگان خود را جهت شركت در سمينار فرستاده‌اند صميمانه قدردانى و تشكر كرد.

برگزارى مراسمى تحت عنوان «شب لبنان»

يادواره شهيد عباس موسوى تحت عنوان «شب لبنان» در روز شانزدهم ذى حجه مطابق با 27/ 3/ 71 در مكه مكرّمه برگزار شد. در اين سمينار كه به منظور اعلام همبستگى با مسلمانان مبارز جهان اسلام و بزرگداشت ياد و خاطره شهداء گرانقدر مقاومت اسلامى در لبنان و فلسطين برگزار شده بود حجة الاسلام عكس

والمسلمين محمدى رى‌شهرى نماينده ولى فقيه و سرپرست حجاج ايرانى، جمعى از شخصيتهاى مذهبى و سياسى از كشورهاى مختلف، نمايندگانى از گروههاى مقاومت اسلامى، تجمع علماى مسلمين و جنبش انقلابى حزب اللَّه وعدّه كثيرى از حجاج ايرانى و لبنانى و فلسطينى شركت داشتند. شركت كنندگان در اين مراسم گراميداشت ياد و خاطره شهيد سيد عباس موسى رهبر جنبش انقلابى حزب اللَّه لبنان اعلام داشتند ادامه مبارزه در برابر تجاوزات دشمن صهيونيستى و اسرائيل غاصب و محو اين غدّه سرطانى تنها راه نجات ملّت مظلوم فلسطين و لبنان است.

مراسم بزرگداشت روز ولايت و امامت (عيد غديرخم)

روز جمعه هجدهم ذى الحجة برابر با 29 خرداد ماه به مناسبت عيد سعيد غدير مجلس جشن با شكوهى در محلّ بعثه مقام معظم رهبرى در مكّه مكرمه برگزار شد. در اين مجلس با عظمت كه در جوار خانه خدا و زادگاه امير المؤمنين على عليه السلام تشكيل شد، جمع كثيرى از زائران خانه خدا و شخصيتها و ميهمانان بعثه و نماينده ولى فقيه حجة الاسلام والمسلمين محمدى رى شهرى حضور داشتند، حضرت آية اللَّه مشكينى پيرامون ولايت و امامت سخنرانى فرمودند.

همزمان با اين مراسم، در مدينه منوّره نيز مجلس جشنى با حضور ايرانيان زائر در محل بعثه برگزار گرديد و حضرت آية اللَّه حاج شيخ ابراهيم امينى راجع به مسأله غدير خم و لزوم تبعيّت از اهل بيت عليهم السلام سخنانى ايراد نمودند.

فصل پنجم: رنگ بيرنگى‌

اشاره

امام خمينى (ره): حجاج محترم ايران و زائران حرمين شريفين بدانند كه آنها از كشورى كه براى اهداف اسلامى و بيرون راندن ستمگران از كشور عزيز خويش قيام كرده است، به سوى خانه خدا حرم شريف رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و قبور معظم فرزندان پيامبر صلوات اللَّه عليهم مى‌روند و تحت مراقبت برادران اسلامى سراسر جهان هستند و خبرگزاريها و دروغ‌پردازان بوقهاى تبليغاتى و دشمنان اسلام در كمين نشسته و مراقب اعمال و اقوال آنان هستند و در صددند كه از كاهى، كوهى بسازند و سرتاسر جهان را از شايعه‌هاى خود پرنمايند. در اين صورت، جزئى انحراف و خطا و لغزش آنان علاوه بر آنكه در پيشگاه خداوند بزرگ و رسول عظيم الشأنش مى‌باشد، در حضور ساير زائران حرمين شرفين است كه بواسطه پيامد آن، گناهى بزرگ و خطايى عظيم است. زيرا علاوه بر آنكه بعضى اعمال و گفتار، خلاف حرمت حرمين است، موجب وهن جمهورى اسلامى است كه خداى نخواسته اين جمهورى اسلامى كه براى حكومت اللَّه و برقرارى احكام مقدس آسمانى قرآن و سنت تشكيل شده، به واسطه بعض اعمال و رفتار آنان به گونه‌اى ديگر معرفى شود و عيب‌جويانى كه مراقب خرده‌گيرى و بهانه هستند بر ضد اسلام و جمهورى اسلامى به شايعه پراكنى و مشوّه نمودن چهره نورانى اسلام و جمهورى اسلامى بپردازند و گناه آن در نامه اعمال آنان كه براى عبادت و فريضه حج رفته‌اند، نوشته شود.

صحيفه نور ج 18 ص 93

انقلاب اسلامى و زائران خانه خدا

در برخوردهايى كه با زائران كشورهاى خارجى صورت مى‌گيرد علاقه به انقلاب اسلامى و امام خمينى موج مى‌زند. گويى ندايى انقلاب قلوب همه مسلمانان را تسخير كرده و عشق به امام كه همان عشق به اسلام و رهايى از بند ستم و استكبار است، سراسر وجودشان را پر كرده است. براساس گزارش يكى از برادران، يك زائر كشميرى در حالى كه در مسجد النبى براى نجات مسلمانان به ويژه مسلمانان كشمير دعا مى‌كرد برادر ايرانى را كه در كنارش نشسته بود در آغوش گرفت و مرتب نام امام خمينى را بر زبان مى‌آورد و مى‌گريست. به نقل از يكى از برادران روحانى، يك زائر نيجرى با گفتن اينكه شما ايرانى هستند، بلافاصله نام امام خمينى را بر زبان آورد و شعار مرگ بر آمريكا سر داد.

يكى از برادران با يكى از شهروندان مدينه مشغول سخن گفتن در مسجد النبى صلى الله عليه و آله بوده است. وقتى از او سؤال مى‌كند كه آيا اهل سعودى هستى در جواب مى‌گويد من اهل مدينةالنبى هستم و پس از آنكه شناخته بود طرف صحبت او ايرانى است بلافاصله نفرت خود را از آمريكا، انگليس، و اسرائيل اعلام كرده و عقيده

خود را درباره وحدت مسلمانان ابراز كرده بود. او همچنين آمريكا را شيطان بزرگ خوانده بود. اين شهروند عرب با رسيدن يكى از مأموران سعودى خود را درميان جمعيت مخفى كرد. يك مهندس زائر مصرى در تاريخ 4/ 3/ 71 با يكى از برادران روحانى ملاقات كرده و گفته است كه افسر فرارى ارتش مى‌باشد. وى خود را شيفته انقلاب اسلامى معرفى كرد اما حاضر به آمدن به محل كاروان نشد. وى گفته است كه: كتاب تحرير الوسيله امام، المراجعات مرحوم سيد شرف الدين و چندين مجلد از الغدير را مطالعه كرده است.

وى از مظلوميت شيعه در مصر سخن فراوان گفته و در عين‌حال خود را از اهل سنت و علاقمند به سيد قطب معرفى كرد. يكى از برادران روحانى، با يكى از اساتيد دانشگاه در ايرلند كه زبان عربى مى‌دانسته، مشغول سخن گفتن در مسجد النبى صلى الله عليه و آله بوده است. يكى از مأموران سعودى نزد آنها آمده و وى را از سخن گفتن با برادر روحانى منع كرده است و مى‌گويد: او تو را گمراه مى‌كند. پس از آن هر كدام يك جلد قرآن در دست گرفته‌اند و به بهانه خواند قرآن درباره انقلاب اسلامى گفتگو كرده‌اند.

يك زائر الجزائرى در ملاقات با يكى از برادران روحانى به وى گفته است: رهبر ما عباس مدنى است. كسى كه درس انقلاب و جهاد را از امام خمينى رحمة اللَّه عليه فرا گرفته است.

يكى از اتباع چينى كه در دانشگاه مدينه تحصيل مى‌كند در ملاقات با يكى از برادران، علاقه خود به انقلاب اسلامى را ابراز كرده و گفته است: برخى ديگر از

دانشجويان چينى نيز كه در اينجا هستند علاقمند به ايران مى‌باشند.

دانشجوى ديگرى نيز همراه يكى از برادران روحانى به محل وى آمده و چندين ساعت درباره مسائل اسلامى و انقلاب سخن گفته است.

يك زائر مغربى نيز در ديدار با يكى از برادران، درباره ايران سخن گفته و از مجموع صحبت وى چنين بر آمده است كه با تاريخ معاصر ايران دقيقاً آشنايى دارد و گفته است كه جنگ عراق عليه ايران توطئه آمريكا بوده است. او در حالى كه گريه مى‌كرده از زائر ايرانى خواسته است تا سلام وى را به رهبرى معظم انقلاب اسلامى برساند.

يكى از زائران مصرى نيز در ديدار با يكى از برادران ما به وى گفته است كه مردم مصر وهابيت و وهابيان را قبول ندارند و هيچيك از مصرى‌هايى كه در سعودى مشغول به كار هستند، تأثيرى از وهابيت نپذيرفته‌اند. وى گفت مردم مصر در جريان رخدادهاى انقلاب اسلامى، نسبت به انقلاب احساس همدردى و وفادارى مى‌كنند و در جريان جنگ عراق نيز براى خاتمه جنگ دعا مى‌كردند. وى گفت: پس از حمله عراق به كويت مردم مصر حقانيت ايران را درك كردند.

يك زائر سودانى از سفر آقاى هاشمى و تأثير مهمى كه اين سفر در پى داشت سخن گفت و درباره وهابى‌ها اظهار كرد كه: آنان مردم ظالمى هستند.

از مهمترين نكاتى كه برجذبه امام و انقلاب اسلامى افزوده و شايد براى كسانى كه بيش از اصل انقلاب تأثير داشته فتواى امام در ارتباط با وجوب قتل سلمان رشدى بوده است. اين مطلب توسط بسيارى از زائران خارجى در ملاقات با

برادران ما مطرح شده است. يك زائر فلسطينى در يك جلسه قرائت قرآن جانبازان حضور يافت و به شدت تحت تأثير قرار گرفت. وى در پايان از يكى از برادران خواست تا دعا كند و او آمين بگويد. برادر ما براى سلامتى رهبر معظّم انقلاب دعا كرد و آن زائر فلسطينى با اشتياق و از صميم دل، آمين گفت.

در ملاقات يكى از برادران با زائرى از مسلمانان يوگسلاوى، وى سخن را با شعار «اللَّه اكبر خمينى رهبر، آغاز كرد و گفت كه عكس امام خمينى را در منزل نگهدارى مى‌كند. زائرى از فلسطين از اهالى حيفا به يك برادر روحانى ضمن احترام بسيار، گفته است: تنها حامى واقعى مردم فلسطين جمهورى اسلامى است.

وى از مشكلات فلسطينيان براى آمدن به حج سخن گفت؛ از جمله اينكه بايد با استفاده از عناوين ديگرى راهى حج شوند.

يكى از برادران جانباز با دو تن از زائران تركيه سخن گفته است، آنان از وضعيت مسلمانى در تركيه شكايت داشته‌اند. وقتى برادر جانباز نام حضرت آية اللَّه خامنه‌اى را به عنوان رهبر ذكر مى‌كند يكى از آنان مى‌گويد: ايشان رهبر ما نيز هستند.

يك جوان فلسطينى در مسجد ذوقبلتين به يكى از روحانيان مى‌گويد:

شما در قلب ما جاى داريد ما منتظر شما هستيم.

زائرى مغربى در ديدار با يكى از برادران روحانى شديداً نسبت به ايران اظهار علاقه كرده، صحيفه سجاديه را گرفته و در حالى كه مى‌گريسته گفته است: ما از نظر مذهبى سنى هستيم اما از نظر سياسى جعفرى. به ائمه دوازده‌گانه نيز عشق

مى‌ورزيم.

زائر ديگرى اهل مغرب با ديدن يكى از برادران روحانى دست وى را بوسيده و گفته است ما پرورش يافته مكتب خمينى هستيم. او خواسته است تا براى سرنگونى شاه مغرب دعا كنند.

فراوان ديده شده كه برخى از زائران الجزائرى يا اهل تركيه در ضمن طواف و يا در حجر اسماعيل به صورت گروهى حركت مى‌كردند و يك نفر دعا مى‌خواند و ديگران آمين مى‌گفتند. اين دعاها از لحاظ محتوا نوعاً سياسى بود و ضمن آنها پيروزى جمهورى اسلامى، دعا براى وحدت مسلمانان و نفرين بر دشمنان به ويژه امريكا مطرح مى‌شد. يكى از زائران پاكستانى كه نقشه بقيع را از يكى از روحانيان گرفته بود به نشان تشكر به زبان شكسته فارسى و با احساسى قوى گفت: خدايا خدايا تا انقلاب مهدى خامنه‌اى نگهدار.

اين نمونه‌ها كه مشتى است از خروار، نشانگر عمق علاقه مسلمانان ديگر كشورها به انقلاب اسلامى و رهبرى آن است. اين احساس يكى از مهمترين ثمرات انقلاب اسلامى است كه بايد در تقويت آن كوشيد و از آن به عنوان ابزارى بر ضد كفر و استكبار و وهابيت بهره گرفت.

يك زائر الجزائرى در ديدار با يكى از زائران ايرانى از مشكلات فرهنگى الجزائر كه هنوز پس از سى سال نتوانسته است از سلطه فرانسه بدرآيد سخن گفت. وقتى مسأله اسرائيل مطرح شد گفت: همانگونه كه امام خمينى گفته است اسرائيل شرّ مطلق است و بايد از ريشه كنده شود.

يك زائر تونسى گفته است: حيات اسلام مرهون امام خمينى است. او به تمام مسلمانان روحى دوباره بخشيد.

وى افزود: مردم تونس انقلاب اسلامى ايران را الگوى خود قرار داده‌اند و دختران دانشجو به سبك ايرانيان حجاب به سر مى‌كنند.

او ادامه داد:

عليرغم دستگير شدن تعداد زيادى از مسلمانان تونس، دير يا زود آثار نهانى انقلاب امام خمينى در تونس به ثمر خواهد نشست. برادر روحانى ما از وى پرسيده بود آيا مردم تونس با درسها و تعليمات امام خمينى آشنايى دارند؟ وى پاسخ داده بود: امام خمينى در قلب همه مردم تونس جاى دارد و نوعاً در خانه‌هاى مسلمانان عكسهاى زيبايى از امام خمينى وجود دارد. وى پس از ديدن چند مأمور سعودى به سمت آنها مى‌آمده‌اند، به سرعت گريخته است.

شيعيان مدينه‌

نخاوله ⁽¹⁾طايفه‌اى شيعه مذهب هستند كه دير زمانى است در تاريخ شهر مدينة الرسول صلى الله عليه و آله شناخته شده‌اند. قريب يكصد سال پيش نويسنده مرآة الحرمين از آنان ياد كرده است. آنان همواره استقلال مذهبى خويش را حفظ كرده‌اند، بدين نكته نيز بايد توجه داشت كه تشيّع در قرون گذشته در حرمين شريفين گسرتده بوده است، زمانى فاطميان در اين ديار سلطه داشته‌اند و مدتها زيديان. شيعيان اماميه نيز تا قبل از سلطه وهابيان نفوذى چشمگير در اين نواحى داشته‌اند.

نكته قابل توجه آنست كه عليرغم محدوديتهايى كه در هفتاد سال گذشته همواره با آن مواجه بوده‌اند اين قشر همچنان پا بر جا مانده‌اند. اين در حالى است كه وهابيت در گذشته بدترين و تندترين دشمنى را با شيعه داشته است. فرا رسيدن ايام حج، همه سال سبب خشنودى اين شيعيان زجر كشيده مى‌شود چرا كه در كنار خود، شاهد حضور هزاران زائر ايرانى هستند كه همدلى كامل با آنان دارند و تا آنجا كه ممكن باشد از هرگونه مساعدت فكرى و معنوى نسبت به آنها دريغ نمى‌ورزند.

شيعيان در قسمتهاى مختلف شهر مدينه سكونت دارند. بيشتر در منطقه جنوبى و شرقى. قبل از توسعه جديد شهر، تعدادى از آنان در بخشهاى جنوبى و شرقى در حاشيه مسجد النّبى زندگى مى‌كردند. در حال حاضر شيعيان مدنيه- كه برخى از آنان را نخاوله مى‌نامند- در محله عزيات، خيابان على بن ابيطالب عليه السلام، در حوالى مسجد قبا، خيابان قربان، گاز و طالع ساكن هستند.

بيشتر اين شيعيان شغلهايى از قبيل نجارى، آهنگرى، رانندگى، بقالى و دست‌فروشى دارند. و تعداد محدودى از آنان نيز در ادارات در پستهاى غير كليدى مشغول بكارند.

به نقل از حاج آقا «فرهنگ» از كاروان 24190 شيراز، يكبار كه او سوار تاكسى شده است؛ راننده پس از دانستن اينكه وى ايرانى و شيعه است نه تنها پول نگرفته، كه ده ريال سعودى هم به او داده است كه به جاى وى قبر مطهّر امام هشتم را زيارت كند. فشارهاى زندگى و تبليغاتى ضربات سختى بر پيكر آنان وارد كرده است و تقيه سبب شده كه برخى از آنها از پيكر اصلى جمعيت خود جدا شوند. قاعدةً بايد جمعيت آنها بسيار زياد باشد اما به دليل چنين وضعيتى و براساس يك آمار غير رسمى جمعيت فعلى آنان بين 25 تا 30 هزار نفر تخمين زده مى‌شود. از مجموعه گزارش‌هايى كه درباره موقعيت فعلى شيعيان مدينه به دست آمده مى‌توان اين نكته را به طور تقريبى عنوان كرد كه از سال گذشته فشار بر آنها اندكى كاهش يافته و همراه با تكاپوهاى اقتصادى جديدى كه در مجموع وجود دارد، در سطح محدودى، آنان نيز تكانى به خود داده‌اند. برخى از آنان عنوان مى‌كردند كه هنوز نيز در سطح ادارات براى استخدام آنان مشكل ايجاد مى‌كنند و با كافر قلمداد كردن آنان، به تحقيرشان مى‌پردازند. حتى قبل از مراسم حج برخى از ايشان به سبب روابط با حجاج ايرانى گرفتار شده‌اند.

حسينيه شيعيان كه محل اقامه نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء است، در ايام حج، مملو از جمعيت شيعيان ساكن مدينه و زائران ايرانى است. محدوديت نداشتن، در ظاهر، نشان مى‌دهد كه امسال دولت كمتر سخت‌گيرى دارد.

براساس اطلاعات به دست آمده، شيعيان مدينه داراى 5 تا 6 حسينيه ⁽¹⁾هستند كه متأسفانه تنها يكى دو حسينيه فعال است و در همانها نيز اجازه پخش اذان و خواندن ادعيه از بلندگو ندارند. در اطراف حسينيه‌اى كه محل اقامه نماز مغرب و عشاء است تعداد قابل توجهى از نوجوانان شيعى حضور دارند. و چون طبق سنت مرسوم و جارى عربستان زنان در نمازهاى جماعت شركت ندارند، در نماز جماعت شيعيان نيز زنان شركت نمى‌كنند.

امسال علاوه بر حسينيه، يك مركز اقتصادى (پاساژ) نيز از طرف شيعيان ساخته شده كا نام «الصادق» را بر روى خود دارد. گويا درصدى از عوايد ساختمان مزبور به ايتام و خانواده‌هاى محروم شيعه در مدينه اختصاص دارد.

مشكل عمده آنان عدم دسترسى به آثار شيعه است كه در هيچ كتابفروشى در عربستان جز در منطقه شرقى به صورت مخفى، عرضه نمى‌شود. در ملاقاتهايى كه برخى از شيعيان با برادران ايرانى داشتند مصراً خواستار كتابهاى مرحوم آية اللَّه شهيد مطهرى و آية اللَّه جوادى آملى و كتب ادعيه بودند.

در تعداد زيادى از كاروانها كه در حوالى مناطق شيعه نشين مدينه سكونت دارند، يك نوع احساس همدردى خاصى وجود داشت و بسيارى از آنان در نماز جماعت شيعيان مدينه شركت مى‌كردند. به علاوه در دفعات مكرر حجاج ايرانى اقدام به جمع آورى كمكهاى نقدى براى شيعيان كرده‌اند كه اقدامى ستودنى و شايسته است. در يكى از شبها، تعدادى از قاريان ايرانى در حسينيه شيعيان- كه بيشتر

شبيه يك خانه آن هم پنهان شده در نخلستان است- حاضر شدند و قريب سيصد نفر از شيعيان نيز بدين مراسم آمدند. برنامه قرآن خوانى آنان و نيز «همخوانى» جالبى كه در مدح حضرت مهدى (عج) اجراء شد تأثير بسيار مطلوبى بر روى جوانان حاضر كه بيش از نيمى از جمعيت را تشكيل مى‌دادند داشت. آنچه مهم است اينكه شيعيان در مدينه به كمك راهنمايى و استقامت رهبر مذهبى خود، و عليرغم وجود برخى از اختلالات، به دليل مرجعيت متعدد، توانسته‌اند هويت مذهبى خويش را حفظ كنند و همچنان سرپا بمانند. ⁽¹⁾

شيعيان منطقه شرقى عربستان‌

در حاشيه جنوبى خليج فارس از شرق به غرب، در محدوده بسيار وسيعى شيعيان حضور قاطع دارند. بحرين، كويت و در كشور عربستان نيز شهرهاى قطيف و احساء از مهمترين مراكز شيعيه در اين نواحى هستند. فشارهايى كه در عربستان عليه شيعيان وجود دارد، به هيچ روى در كاهش كاهش نفوذ شيعه در اين ديار مؤثر نبوده است و شيعيان استقلال خويش و انضباط اجتماعى خاص خود را حفظ كرده‌اند. آنچه كه در اين منطقه از اهمّيت برخوردار است اينكه شيعيان از لحاظ فرهنگى در سطح مطلوبى قرار دارند و به دليل ارتباط فرهنگى خود با ساير نواحى در موقعيت بهترى نسبت به شيعيان مدينه قرار دارند. در سالهاى گذشته همواره

تعدادى از آنان در مراكز علمى شيعه در نجف و قم مشغول تحصيل بوده‌اند و چهره‌هاى علمى سرشناسى را در ميان خود داشته و دارند. در سال گذشته و پس از جنگ خيلج فارس، به طور محسوسى فشار بر شيعيان كاهش يافته است و جنب و جوش بيشترى در اين نواحى در ميان شيعيان ديده مى‌شود.

گرچه هنوز نيز فشارهاى مذهبى در مراكز آموزشى از دبستان تا دانشگاه بر ضد شيعه وجود دارد و از آنان به عنوان رافضى، مشرك و يا كافر ياد مى‌شود. اخيراً در يكى از كتابهاى درسى متوسطه، شيعيان، كافر قلمداد شده‌اند كه مورد اعتراض شديد شيعيان قرار گرفته است. يك دانشجوى شيعه كه در دانشگاه محمد بن سعود تحصيل مى‌كند گفت:

در محرّم امسال شيعيان از آزادى بيشترى برخوردار بودند و حتى كتابهاى شيعى در برخى از كتابفروشى‌هاى منطقه شرقى به فروش مى‌رسيد.

استقلال شيعيان منطقه شرقى و اصرار آنان بر معتقداتشان سبب شده است تا در مكه و مدينه از تقيه كردن خوددارى كنند و حتى در كنار بقيع نيز مكرر و به صورت دستجمعى مشغول خواندن دعا بودند. فراوان ديده شده است كه برخى از آنان با كسانى كه به اصطلاح مأمور امر به معروف و نهى از منكر هستند و در كنار قبر رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و بقيع حضور دارند به بحث و مجادله مى‌پردازند. در همان حال گزارشهايى نيز از دستگيرى برخى از شيعيان منطقه شرقى رسيده و دليل آن، ارتباط آنان با زائران ايرانى ذكر شده است. اين تهديد براى زائران كويتى و بحرينى نيز وجود دارد. و مكرر به آنان اخطار شده كه از داشتن روابط با زائران ايرانى پرهيز كنند. برخى از شيعيان اظهار كردند كه از برنامه تلويزيونى ايران استفاده مى

كنند. آنان توانسته‌اند از لحاظ فرهنگى داراى موقعيت نسبه مطلوب باشند و حتى به دانشگاهها نيز نفوذ كنند. نياز جدّى آنان به آثار منتشر شده در ايران در سالهاى اخير بسيار زياد است. تعدادى از دانشجويان اهل قطيف پس از اتمام دعاى كميل در كنار بقيع از برادران كتابهاى استاد مطهرى را درخواست مى‌كردند. اين مسأله در چند برخورد ديگر نيز ابراز شده بود.

يكى ديگر از شيعيان قطيف در برخورد با يكى از برادران گفت:

با اينكه هجوم تبليغاتى وهابيها در مدارس بسيار گسترده است امّا در ميان شيعيان هيچ تأثير ندارد. وى كه براى سفر به ايران شديداً اظهار علاقه مى‌كرد، گفت كه سفر به ايران ممنوع است و اگر در پاسپورت كسى مُهر سفر به ايران بخورد مشكلات زيادى براى وى به وجود خواهد آمد.

عدم استخدام در شركتها و ادارات مهم، از مشكلاتى است كه شيعيان در گذشته و حال داشته‌اند و دارند. يكى از شيعان كه به دليل تشيع از ارتش اخراج شده بود گفت: در شناسنامه‌ها شيعيه و سنى را قيد مى‌كنند و به استناد همان از واگذار كردن شغل‌هاى مهم به آنان خوددارى مى‌ورزند.

براساس گزارش ديگرى كه يكى از شيعيان منطقه در اختيار داشت شيعيان از استخدام در نيروهاى انتظامى محرومند، خلبانى براى شيعيان ممنوع است، شركت آرامكو كه در اصل توسط نيروهاى شيعه منطقه راه‌اندازى شده بود، اكنون از استخدام آنان خوددارى مى‌كند و حتى بسيارى را اخراج كرده است. عبدالهادى فضلى يكى از اساتيد بنام شيعى است كه از دانشگاه رياض اخراج شده و اكنون در لندن بسر مى‌برد. بناى مسجد جديد و حسينيه جديد در منطقه

شرقى ممنوعيت دارد. كتابهاى شيعى بسيار گران قيمت و با محدوديت زياد بدست مى‌آيد به طوريكه تحرير الوسيله حضرت امام خمينى (ره) تا پانصد ريال سعودى و كتاب ميزان الحكمه حجة الاسلام و المسلمين آقاى محمدى رى شهرى نماينده محترم ولى فقيه و سرپرست حجاج تا سه هزار ريال سعودى به فروش مى‌رسد.

شيعيان ساير كشورها

پراكندگى شيعه در بلاد اسلامى همراه با رشد روز افزون آن، برنامه‌ريزى فرهنگى خاصى را طلب مى‌كند. متأسفانه اين مشكل در ايام حج كه ناظر حضور هزاران شيعه از آفريقا، آسياى دور و حتى كشورهاى اروپايى و آمريكايى هستيم، بيشتر خود را نشان مى‌دهد. آنچه كه اكنون در توان ماست ارائه برنامه‌هاى اسلامى به زبان فارسى و عربى است كه از جهت كميت و كيفيت براى شيعيان در بلاد مختلف كافى نيست. در همان روزهاى نخست سفر به مدينه منوره ناظر حضور يك شيعه تايلندى در بعثه مقام معظم رهبرى بوديم كه هيچ كس با زبان وى آشنايى نداشت، چه رسد به آنكه جزوه مناسك ولو به اختصار به زبان تايلندى در دست باشد. اين تنها بخشى از مشكل است كه بايد در سالهاى آينده حل شود يعنى بايد دستكم يك كتابچه حاوى عمده احكام مناسك به چند زبان زنده در اختيار داشته باشيم به طوريكه حتى برادران اهل سنت نيز از آن استفاده كنند. مشكل ديگر مربوط به شيعيانى است كه در برخى از كشورها به همراه كاروانهاى برادران اهل سنت آم‌ده‌اند و با مسائل ويژه خويش آشنايى ندارند. اين افراد دستكم در كشورهاى شناخته شده‌اى چون پاكستان بايد مورد شناسايى قرار گيرند و مناسك و ديگر راهنماييهاى لازم در اختيار آنان قرار گيرد.

يكى از برادران در مسجد النبى صلى الله عليه و آله ناظر اعمال فردى كه در دعاهاى خود مرتب اسامى دوازده امام عليه السلام را ذكر مى‌كرد اما در حين نماز با تكتف (دست بسته) نماز مى‌خواند. وقتى برادر ما از مذهب وى سؤال كرد او گفت شيعه است.

يك زائر اهل تركيه كه اخيراً به مذهب جعفرى درآمده و مهندس مى‌باشد، اظهار كرد كه قصد داشته از طريق ايران و به همراه يكى از كاروانها به سفر حج بيايد اما با درخواست وى از طرف تركيه مخالفت شده است، وى خواستار آن بود تا در اينجا به يكى از كاروانهاى ايرانى ملحق شود. مشكل ديگر، سخت گيرى نسبت به ساير شيعيان در مدخلهاى ورود عربستان است. در اين موارد كتاب دعا و جز آن از شيعيان گرفته شده است و اين ارفاد از جهت داشتن كتب ادعيه و مناسك مشكل دارند. در اين باره مكرر مراجعه كرده‌اند و خواستار اين گونه كتابها مى‌باشند. اين مطلب به ويژه در مورد شيعيانى كه از عراق مى‌آيند سخت‌تر اعمال مى‌شود. بارها گزارش شده است كه آنان با اظهار اينكه در آن محيط اجازه چاپ مفاتيح و ساير كتب ادعيه را ندارند، خواستار اين كتابها بوده‌اند.

شيعيان زيدى يمن كه تحت تأثير تبليغات نادرست، به تدريج در زمينه هويت خود دچار شبهه شده‌اند، فراوان در ايام حج حضور دارند. آنان بيش از هر چيز طالب كتاب صحيفه سجاديه هستند. از آنجا كه صحفيه مشتمل بر دعاهاى بسيار مناسبى است كه مى‌تواند مورد استفاده حجاج ما هم باشد لازم است به نحوى اين كتاب پرارج در اختيار شيعيان زيدى يمن نيز قرار گيرد.

كاروانى از شيعيان كويت كه از طريق مرز خاكى وارد عربستان شده‌اند، بنا به اظهار يكى از زائران، به شدت مورد تفتيش قرار گرفته‌اند و يك اتوبوس به مدت

6 ساعت تحت بازرسى بوده است. توجه بدين نكته نيز مى‌تواند مفيد باشد كه ما اصولًا جداى از شيعيان رسمى، شيعيان غير رسمى به معناى دوستدار اهل بيت نيز در ميان زائران مصرى، سودانى و مغربى داريم، خوشبختانه اين امرى است كه مورد توجه همه مسلمانان بوده است اما در مناطق نامبرده گرايش قوى‌ترى در اين مورد وجود دارد. يك زائر مصرى با تأييد اين امر كه روحيه تشيع در مصر بسيار گسترده است گفت كه مراسم عزادارى هر ساله با حضور شخصيت‌هاى مهم سياسى برگزار مى‌شود و سادات و ذرارى پيامبر صلى الله عليه و آله نيز از حرمت بالايى برخوردارند.

مشكل ديگر مربوط به زائران ايرانى است كه از كشورهاى خارجى عازم حج مى‌شوند، لازم است تا با احتياط براى اين گونه مراجعات- كه البته محدود نيز هست- اقداماتى صورت گيرد. در يك گزارش آمده است كه زن و مرد ايرانى كه پس از محرم شدن به محل بعثه آمده بودند از گرمى استقبال برادران ذوق زده شده بودند.

در گزارش ديگر آمده است كه تعداد بيست نفر- 9 زن و 11 نفر مرد- عازم حج شده‌اند و تقاضا داشتند تا در يكى از ساختمانهايى كه كاروانهاى ايرانى مستقر اسكان داده شوند.

يك شيعه ساكن مريلند آمريكا كه به سفر حج مشرف شده بود اظهار كرد كه در اين منطقه قريب ده هزار شيعه وجود دارد و اين افزونى عدد شيعه‌ها باعث برپايى مراسم عزادارى براى سالار شهيدان در اين ناحيه شده است. يك زائر شيعه فرانسوى نيز در بقيع بر روى قبور ائمه افتاد اما توسط مأموران به عقب رانده شد. شيعيان لبنانى كه از كشور لبنان و نيز برخى از كشورهاى ديگر نظير ساحل عاج و ...

مى‌آيند از دوستداران انقلاب اسلامى هستند، از رشد فرهنگى

برخوردارند و بايد ارتباط با آنان حساب شده‌تر باشد. اين افراد نيز نوعاً خواستار كتب تبليغى و ادعيه هستند. تعدادى از زائران شيعه تركيه نيز كه از اين كشور عازم حج شده‌اند در طبقه‌اى از ساختمان مستقر بودند و كتاب مناسكى هم كه سازمان تبليغات اسلامى به زبان تركى منتشر كرده بود در اختيارشان بوده است. وى گفت كه دسته‌هاى ديگرى نيز از شيعيان به حج آمده‌اند كه به همراه خود روحانى تحصيل كرده در قم دارند.

تعدادى از زائران شيعه عراقى كه پس از يك سفر پر مشقت هفت روزه در تاريخ 16/ 3/ 71 به مكه رسيده بودند، با ديدن عكس امام بدون اختيار گريه كردند و آنرا از دور مى‌بوسيدند. آنها از اينكه به دليل وجود جاسوسان در ميانشان نمى‌توانستند با ايرانيان تماس داشته باشند اظهار تأسف مى‌كردند.

تعدادى از شيعيان امارات متحده عربى نيز كه در بقيع ايستده بودند با ديدن استاد قرائتى وى را با دست به يكديگر نشان مى‌دادند و مى‌گفتند كه تصوير تلويزيونى وى را مى‌بينند. آنان اظهار مى‌كردند تا نوارهاى تلويزيونى ايشان با ترجمه عربى در اختيار آنان قرار گيرد. از مشكلات شيعيان ديگر كشورها عدم امكان استفاده از مشاين‌هاى سرباز در حال احلام است كه مكرر مطرح شده و لازم است تا در اين باره هماهنگى‌هاى بيشترى با مسؤولان عربستان برقرار شود اگر موضوع با آنان در ميان گذاشته شده، اما هنوز مشكل حل نشده است.

همانگونه كه در آغاز گفته شد پراكندگى شيعيان در كشورها و عدم اطلاع كافى از وضعيت آنان مانع از ارائه يك آمار درباره تعداد آنهاست. تعدادى از شيعيان تانزانيا نيز كه به حج مشرف شده‌اند اظهار داشتند كه در

كشور خود فعاليت آزادانه دارند. آنان گفتند كه علاقمند هستند زن‌هايشان مانند زنان ايرانى چادر به سر كنند.

تلاشهاى فرهنگى در معرفى شيعه‌

از مجموع برخوردهايى كه با افراد مختلف و از كشورهاى گوناگون صورت گرفته است اين مطلب مشخص مى‌شود كه تبليغات سوء و غير واقع بينانه، چهره تشيع را به شكل بدى ترسيم كرده است. اين تصوير نادرست سبب شده است تشيع كه همان مذهب آل محمد و اهل بيت صلوات اللَّه عليهم اجميعن است، عليرغم خدماتى كه در طول تاريخ و در دهساله گذشته به جهان اسلام كرده، همچنان مظلوم بماند. سياست انقلاب اسلامى ايجاد وحدت است و سر آن نيز ندارد تا به هر نداى باطلى پاسخ بدهد به ويژه كه اين حملات نه از سوى عموم اهل سنت بلكه تنها از سوى يك نگرش خاص و با اهداف مغرضانه صورت مى‌گيرد.

در عين حال جهت پاسخگويى به برخى از شبهات، اقدامات محدود فرهنگى صورت گرفته است تا طالبان حقيقت را با تشيع اصيل آشنا سازد. روشن است كه به سراغ مشكلات، اختلافات و انحرافات درونى مذاهب ديگر نيز بپردازد، اما همانگونه كه اشاره شد، انقلاب اسلامى در اين راستا اقدامى نكرده و اين تنها به هدف حفظ وحدت و مستحكم شدن ارتباطات درونى عالم اسلام بوده است. در ارتباط با معرفى شيعه برخى از انديشمندان بزرگ شيعه در موسم حج در حرمين شريفين، اقدام به نشر برخى از جزوات صرفاً تبليغى كردند و همت آنان نيز تنها و تنها معرفى تشيع بوده است. با كمال تأسف هر سال ناظر انتشار كتابهايى چند بر ضد شيعه هستيم و بسيارى از مطالب آن همچون مسأله زيارت، در رد

مطالبى است كه اهل سنت نيز قبول دارند. اين در حالى است كه حج مظهر وحدت فرق اسلامى است و لازم است تا تلاش سياسى ما اتحاد باشد نه تفرقه. علاوه بر معرفى شيعه، پرداختن به مسائل جهان اسلام نيز از مسائل اصولى فرهنگى در ايام حج است. در اين مودر نيز جزواتى انتشار يافته است. زائران ايرانى و انديشمندان اسلامى، اين موضوع را كه مسلمانان را در جريان تحولات سياسى جهان و تقابل غرب با اسلام قرار دهند، از وظايف اوليه خود به حساب مى‌آورند، و فرصت موسم حج را يكى از مهمترين فرصتها براى چنين كارى مى‌دانند.

كتابهاى بسيارى كه امسال از طرف اين انديشمندان انتشار يافته، و در مراجعات زوار ساير كشورها در اختيار آنان قرار گرفته عبارت است از:

1- طرح كلى انديشه اسلامى (انگليسى) 2- قضية فلسطين والصهيونية 3- اصل الشيعة واصولها 4- فرياد مظلوميت (اردو) 5- الفكر الاصيل 6- دور الحج فى المسيرة التاريخية 7- تحريف القرآن؟! (اردو) 8- الحج فى السنة 9- مسائل فقهيه 10- زبدة الاحكام 11- مصباح المتهجّد 12- شيعه در اسلام (انگليسى) 13- سيماى جهان اسلام

14- آشنايى با مناطق مسلمان نشين روسيه 15- بحران آذربايجان و ارمنستان 16- استفتائات حضرت امام و مقام رهبرى (اردو) 17- اسنة والشيعة (به انگليسى و عربى) 18- مئة كلمة مختاره من حكم امير المؤمنين عليه السلام 19- تحريف القرآن؟! (عربى) 20- مع الخطيب فى خطوطه العريضة 21- پيام امام به گورباچف (عربى) 22- فضائل القرآن 23- ختم نبوت (انگليسى) 24- تعاليم اساسى اسلام (از شهيد بهشتى به انگليسى) 25- كتابسوزى (به انگليسى) 26- الحج مناسكه و واجباته 27- آشنايى با مدينه 28- جزوات وحدت اسلامى 29- انسان در قرآن (به انگليسى از شهيد مطهرى) 30- الحج على مختلف المذاهب 31- النداء التاريخى الكبير الذى وجبه الامام الخمينى الى الحجاج (1407) 32- الفصل بين الدين و السياسيه 33- الاستقلال الثقافى 34- الحج موسم عبادى وملتقى سياسى 35- حول زيارة قبر الرسول

36- الوحدة الاسلامية ضرورة و هدف 37- مسئولية المسلمين تجاه الاسلام

امام خمينى (ره) لازم است برادران ايرانى و شيعيان ساير كشورها از اعمال جاهلانه كه موجب تفرق صفوف مسلمين است احتراز كنند. و لازم است در جماعت اهل سنت حاضر شوند. و از انعقاد و تشكيل نماز جماعت در منازل و گذاشتن بلندگوهاى مخالف رويه اجتناب نمايند. و از افتادن روى قبور مطهره و كارهايى كه گاهى مخالف شرع است جداً اجتناب كنند. حج بهترين ميعادگاه معارفه اسلامى است كه مسلمانان با برادران و خواهران دينى و اسلامى خود از سراسر جهان آشنا مى‌شوند و در آن خانه‌اى كه متعلق به تمامى جوامع اسلامى و پيروان ابراهيم حنيف است، گردهم مى‌آيند و با كنار گذاردن تشخص‌ها و رنگ‌ها و مليت‌ها و نژادها به سرزمين و خانه اولين خود رجعت مى‌كنند و با مراعات اخلاق كريمه اسلامى و اجتناب از مجادلات و تجملات، صفاى اخوت اسلامى و دورنماى تشكل امت محمّدى- صلى الله عليه و آله- را در سراسر جهان به نمايش مى‌گذارند.

صحيفه نور ج 2 ص 131

مظاهر وحدت و ضد وحدت‌

از مفاهيم اساسى كه در انديشه دينى و سياسى امام راحل قدس سره، جايگاه بسيار والايى داشت، مفهوم وحدت اسلامى بود. اين مفهوم مى‌بايست در سطح وسيعى از جامعه اسلامى تطبيق داده مى‌شد و يك همسويى تحرك آفرين را در ميان امت اسلامى به وجود مى‌آورد. حج از مظاهر تجمع مسلمانان از هر فرقه و مسلك است. اگر قرار باشد وحدتى تحقق يابد و تجربه شود در اين جا بايد مورد عمل قرار گيرد. در اينجاست كه بايد حرفها تبديل به عمر شود و آنان كه ذهناً طرفدار وحدت امت اسلامى هستند، عيناً تقيّد خود را به آن نشان دهند و تعصب در منفردات خود نداشته باشند.

از مصاديق بارز اين تجربه نماز جماعت و شركت در آن است. در اين باره حضرت امام در همان سالهاى نخست تأكيد فرمودند كه زائران ايرانى به مساجد بروند و نماز خود را همراه با جماعت اهل سنت اقامه كنند. امسال نيز در جزوه استفتائات ويژه حج مجدداً به اين مسأله پرداخته شده بود. به عنوان نمونه دراين جزوه آمده است:

سؤال: برگزار كردن نماز جماعت توسط شيعيان در هتل‌ها و مسافرخانه‌ها در مخكه و مدينه چه حكمى دارد؟

امام (ره): [در مكه و مدينه نبايد نماز به جماعت بخوانند و مى‌توانند در جماعت ساير مسلمين در مساجد شركت كنند و نماز را به جماعت بخوانند. سؤال: شركت در نماز جماعت اهل سنت آيا اختصاص به مسجد الحرام و مسجد النبى صلى الله عليه و آله دارد يا در مساجد ديگر هم كافى است؟ امام (ره): در مساجد ديگر هم كافى است. گلپايگانى: اختصاص به مسجدين شريفين ندارد بلكه در تمام مساجد مستحب و مورد ترغيب و رجحان است و اللَّه العالم.

اراكى: در مساجد ديگر هم كافى است. سؤال: گاهى مشاهده مى‌شود كه هنگام برپايى نماز جماعت در مسجد النبى و مسجد الحرام بعضى از حجاج از مسجد خارج مى‌شوند و يا كنار ايستاده و تماشا مى‌كنند لطفاً نظر مبارك را در اين باره مرقوم فرماييد؟

امام (ره): وقتى كه در مسجدالحرام يا مسجد النبى نماز جماعت منعقد شده، مؤمنين نبايد از آنجا خارج شوند و بايد از جماعت تخلف نكنند و با ساير مسلمين به جماعت نماز بخوانند.

گلپايگانى: اين عمل خوبى نيست و حجاج محترم شيعه بايد از اين گونه اعمال بپرهيزند و كارى نكنند كه انگشت نما و مورد اعتراض واقع شوند. اراكى: احوط آنست كه در نماز جماعت شركت كنند و از آنچه موجب تفرقه مى‌شود بپرهيزند.

درباره سجده برفرش نيز حضرت امام قدس‌سره و آقاى اراكى، اعاده را

اين فتوا كه در سالهاى گذشته همواره از طرف حضرت امام قدس سره مورد تأكيد بوده است طى چند سال توانسته است فضاى جديدى را در مدينه منوره و مكّه مكرمه بوجود آورد. امسال نيز مجدداً و براى تأكيد، نماينده مقام معظم رهبرى و سرپرست حجاج ايرانى طى استفتائى از حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى در اين باره سؤالى را مطرح كردند كه متن آن را همراه با جوابيه ايشان مى‌آوريم:

محضر مبارك رهبر انقلاب اسلامى حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى مدظله با عنايت به توصيه‌هاى مؤكد امام راحل رضوان اللَّه تعالى عليه و حضرت عالى در زمينه حفظ اتحاد و دعوت مسلمين جهان به وحدت كلمه و اجتناب از اعمال اختلاف انگيز به خصوص در ايام حج، خواهشمند است نظر مبارك را در خصوص مسائل زير مرقوم فرماييد: 1- اقامه نماز جماعت در هتل‌ها و مسافرخانه‌هاى مكه و مدينه با عنايت به اين كه اين اقدام اصولًا مخالف عملى با جماعت مسلمين محسوب مى‌شود. آيا شرعاً جايز است؟ 2- گاهى مشاهده مى‌شود كه بعضى از حجاج هنگام برپايى نماز جماعت در مسجد الحرام و مسجد النبى صلى الله عليه و آله و ساير مساجد مكه و مدينه، از شركت در نماز جماعت خوددارى مى‌كنند و از مسجد خارج مى‌شوند و يا در كنارى ايستاده و تماشا مى‌كنند؛ اين عمل چه حكمى دارد؟ 3- همراه بردن مهر، بادبزن، حصير و امثال آن در مساجد مكه و مدينه براى سجده برآن با عنايت به اين كه اين عمل موجب انگشت نما شدن و احياناً اهانت به شيعه مى‌گردد چه حكمى دارد؟

4- برخى از حجاج با اين ادعا كه رويت هلال نزد آنها ثابت نيست از وقوفين و اعمال روز عيد برخلاف جماعت مسلمانان عمل مى‌كنند. نظر مبارك در اين خصوص چيست؟ 5- با عنايت به اين كه طبق تحقيقات انجام شده، مسلخ جديد خارج از منى قرار دارد و ذبح در غير مسلخ هم از طرف حكومت ممنوع است، ذبح در غير مسلخ با عنايت به خطرات احتمالى و تأخير ذبح از روز عيد چه حكمى دارد؟ 6- حكم بوسيدن پنجره مرقد مطهر حضرت رسول صلى الله عليه و آله يا برداشتن خاك از قبور ائمه بقيع عليهم السلام به عنوان تبرك و نماز خواندن در قبرستان بقيع يا كنار ديوار آن با توجه به ممانعت مأموران سعودى و با عنايت به اين كه اين اعمال معمولًا موجب اهانت به شيعه مى‌گردد چيست؟ 7- خواندن ادعيه، زيارات و مرثيه‌هايى كه در اجتماع مسلمين وهن مذهب و تفرقه است چه صورتى دارد؟ متن پاسخ حضرت آية اللَّه خامنه‌اى رهبر معظم انقلاب به سؤالات نماينده ايشان در بعثه و سرپرست حجاج ايرانى بدين شرح است:

كارهاى مذكور در سؤالات در صورتى كه وهن مذهب يا ايجاد تفرقه بين مسلمين شود و هر عمل ديگرى كه اين تبعات را داشته باشد، حرام است و مؤمنين بايد از آن اجتناب كنند و شركت در نمازهاى جماعت و تبعيت از تشخيص مسلمين در هلال ذيحجة الحرام و ذبح در مسلخ جديد و امثال آن مجزى و مبرّى ذمّه است.

مقايسه وضعيت امسال با سالهاى قبل به خوبى نشان مى‌دهد كه اين تجربه موفق بوده است و به تدريج آثار اين حركت بزرگ ظاهر مى‌شود. در عين حال بايد گفت كه هنوز تا مطلوب نهايى راه درازى در پيش است.

براساس گزارشى كه در تاريخ 30/ 2/ 71 بدست آمد، يكى از كاروانها همراه با روحانى خود در مسجد محل حاضر مى‌شوند. در اين مسجد تنها 15 الى 20 نفر عرب وجود داشت بقيه زائران ايرانى بودند. اين مسأله تأثير مطلوبى درمنطقه داشته است.

شركت گسترده زائران ايرانى در نماز جماعت و نيز نماز جمعه مسجد النبى صلى الله عليه و آله، كاملا مشهود است. شركت برادران جانباز نيز اين حضور را نمايانتر حضور ايرانيان را در صفوف جلوى نماز مى‌توان به خوبى تماشا كرد. واكنش ائمه جماعات اهل سنت در مساجد نسبت به اين حضور متفاوت است.

كسانى از آن‌ها كه متأثر از انديشه‌هاى ارتجاعى وهابيت‌اند وظيفه خود را ايجاد تفرقه مى‌دانند، در سخانى كه گاهى بعد از نماز دارند، مسائل اختلاف برانگيز و نيز توهين به شيعيان را مطرح مى‌كنند. در برابر، موارد فراوانى نيز گزارش شده است كه امام جماعت مسجد با گرمى برخورد كرده است. براساس يك گزارش: امام جماعيت يك مسجد در شهر مكّه مكرمه در حين ورود به مسجد جهت اقامه نماز جماعت مشاهده مى‌كند يك زائر روحانى ايرانى به همراه ساير زائران در آخر صفوف نماز جماعت نشسته است؛ امام جماعت مزبور با احترام به سمت روحانى ايرانى رفته و دست وى را گرفته و او را به صف اول نماز هدايت كرده است. اين عمل وى به شدت ديگر نمازگزاران را تحت تأثى قرار داده است.

خبر ديگرى از تاريخ 28/ 3/ 71 حاكى است كه: پس از شركت مداوم و مستمر روحانى يكى از كاروانها در نمازهاى جماعت يكى از مساجد مكّه مكرمه، امام جماعت و برادران نمازگزار اهل سنت درخواست كردند كه نماز مغرب را به امامت ايشان برپا دارند. اين گزارش حاكى است كه در پى اين درخواست، نماز جماعت مغرب به امامت اين روحانى شيعه، اقامه شد و نمازگزاران سنى و شيعه به ايشان اقتدا كردند. در گزارش ديگرى نيز داشتيم كه روحانى يكى از مساجد مكّه، پس از آشنايى با روحانى ايرانى همراه كاروان ايرانى به عرفات رفته است. جالب است كه اين گزارش‌ها صرفاً در ارتباط با ائمه جمعه مساجد مكه مكرمه است. گويا در مدينه تعصب بيشترى وجود دارد.

در ارتباط با حضور ايرانيان در مساجد، مشكلاتى نيز وجود دارد كه بايد به آنها رسيدگى شود. از آنجا كه اكثريّت زائران هر سال، كسانى هستند كه براى اولين بار در اين وضعيت قرار مى‌گيرند؛ لازم است تا آموزشهاى قبلى داشته باشند. در رأس همه اين آموزش‌ها، شركت مستمر خود روحانى در نماز جماعت مسجد محل مى‌باشد.

مشكل ديگر اين است كه از لحاظ اقامه نماز، زائران ما هماهنگى لازم را با نمازگزاران در جزئيات نماز ندارند. اين مشكل چند روز اول وجود دارد و طبعاً سؤالاتى براى ساير نمازگزاران بوجود مى‌آورد. فرضاً نماز قصر براى توده عامى اهل سنت شناخته شده نيست گرچه مى‌دانيم كه بسيارى از فقهاى اهل سنت به نماز قصر فتوا داده‌اند. ديده شده كه وقتى برخى از ايرانيان نماز را با دو ركعت تمام كرده‌اند، برخى از زائران مصرى از برادران روحانى در اين باره سؤال داشته‌اند. يا

مثلًا قنوت در نماز براى اهل تسنن تعجب آور بوده است درصورتيكه قنوت واجب نيست و يا حداقل مى‌توان بدون بالابردن دست قنوت خواند. مشكل ديگر، برخى از ائمه جماعت اهل سنت هستند كه با برخورد منفى، زائران ايرانى و نيز روحانيان را از شركت در نماز نگران مى‌كنند. در عين حال مواردى نيز بوده است كه به دنبال سخنرانى امام جماعت مسجد، حضور روحانى و بحث وى با امام جماعت باعث خنثى شدن تبليغات وى شده است. خطيب يكى از مساجد مهم كه كه در ضمن سؤال از وى راجع به گوشت قربانى شيعيان گفته بود: انشاء اللَّه اشكالى ندارد! مورد اعتراض برخى از برادران روحانى قرار گرفته است. اين برادر روحانى از حضور كفار در مكّه سؤال كرده و پس از آن نيز با اشاره به توطئه‌هاى استكبار از وى خواسته است تا مردم را دعوت به وحدت و اتحاد كند. وى نيز در اين باره قول مساعد داده است. متأسفانه ائمه جماعت اهل سنت كه وابسته به فرقه وهابيت هستند، اجازه نمى‌دهند تا از اين فرصت طلائى كه براى اتحاد مسلمانان فراهم شده به نحو احسن بهره‌گيرى شود. مشكل ديگر در مورد شركت در نمازهاى جماعت اهل سنت، فتاواى فقهى برخى از آيات عظام است كه بايد با برقرارى تماسهاى عملى به نحوى حل شود. نكته ديگر بى‌توجهى برخى از روحانيان كاروانهاست. در خبرى آمده بود كه افراد يك كاروان ايرانى پس از نماز مغرب در مسجد قبا، با روحانى كاروان جماعت مستقلى تشكيل داده و اقامه نماز كرده‌اند. حضرت حجة الاسلام و المسلمين رى شهرى درباره شركت و عدم شركت حجاج ايرانى در نمازهاى جماعت در حج سال 71 اظهار داشتند: بحمداللَّه گزارشهايى كه امسال داشتيم حاكى از آن است كه

اين مشكل به شدت رو به كاهش است يعنى در مقايسه با سال قبل و سالهاى گذشته شركت زائران خانه خدا در نمازهاى جماعت اهل سنت چه در مساجد و چه در حرمين شريفين بسيار چشمگيرتر است؛ يك عده بسيار كمى هستند كه توجه به اين مسأله ندارند و يا نمى‌خواهند داشته باشند و اين بى‌توجهى، مسؤوليت روحانيان كاروانها و همچنين بعثه مقام معظم رهبرى را براى سلهاى آينده سنگين‌تر مى‌كند تا زائران را بيشتر تحت آموزش قرار دهند.

ايشان درباره افرادى كه در كاروانها نقش هدايت دارند و در اين‌باره كوتاهى مى‌كنند گفتند: اگر ما اطلاع پيدا كنيم كه افراد يا مديرانى كه نقش هدايت يا اجرائى، به عهده آنان است به وظيفه خويش، خود يا در مورد زائران، عمل نمى‌كنند از طرف هيأت داوران مسأله تعقيب خواهد شد. اين برخورد براى بار اول و دوم به صورت تذكر و در بارهاى بعد به صورت كنار گذاشتن از مسؤوليت خواهد بود.

غير از مسأله نماز جماعت كه مهمترين مظهر وحدت در حرمين شريفين است.

برخى ديگر از اختلافات شعائر ميان شيعه و اهل سنت نيز بايد در اين محدوده مورد توجه قرار گيرد. از جمله روضه خوانى و سينه زنى كه در مورد اول بايد مسائل تفرقه‌انگيز در آن نباشد و در مورد دوّم اصولًا نبايد در ملاء عام اجراء شود. زيرا براى ساير مسلمانان سؤال برانگيز است. البته در مورد زيارت قبور در شكل صحيح آن هيچ نوع كوتاهى روا نيست و جز وهابيان، ديگر مسلمانان به اين امر معتقدند و خود در بقيع و حرم رسول اللَّه صلى الله عليه و آله زيارت نامه مى‌خوانند و از اين

جهت مشكلى وجود ندارد. گاهى زائران ايرانى بى‌توجه در كنار قبرستان بقيع نماز مى‌خوانند كه امسال افراد گروه ارشاد آنان را از اين كار بر حذر مى‌داشتند.

فصل ششم: در حرم دوست‌

اشاره

امام خمينى (ره): روحانيون و مديران و مسؤولين محترم كاروانها و حج با توجه به مسؤوليت خطيرى كه در اداره و توجيه زائران محترم پذيرفته‌اند و با در نظر گرفتن شرايط استثنايى كشور جمهورى اسلامى ايران بايد تمام همت و تلاش خود را در برگزارى صحيح و منظم حج به كار گيرند و با سعه صدر و به دور از هرگونه توقع و منتى زائران محترم بيت اللَّه را در آموزش و تعليم مناسك و مسائل حج همراهى نمايند و متناسب با حضور قشرهاى مختلف اعم از بى‌سواد و با سواد براى آنان برنامه‌ريزى كنند و از نقش سازنده خود و تأثير بزرگى كه حج براى هميشه در سرنوشت انسان مى‌گذارد غافل نشوند، چرا كه در آن فضا و شرايط معنوى همه دلها براى تحول و پذيرفتن حق آماده است.

صحيفه نور ج 9 ص 238

گزارشى از عملكرد سازمان حج و زيارت‌

سازمان حج و زيارت كه مسؤوليت اجرائى فعاليتهاى حج را به عهده دارد با هماهنگى كامل و زير نظر نماينده مقام معظم رهبرى در امر حج خدمات گسترده‌اى را انجام داده و با برنامه‌ريزى‌هاى منظم از چندين ماه قبل از موسم حج در بخش‌هاى مختلف كار خود را آغاز كرد. در ايام حج نيز با تشكيل ستادهايى در مكّه و مدينه و جدّه به حل مشكلات زائران پرداخت. اينك به شرح فشرده‌اى از خدمات اين ستادها و واحدهاى مربوط به سازمان قبل از موسم و در ايام موسم مى‌پردازيم، لازم به توضيح است به منظور پويايى برنامه‌هاى اجرائى حج در سال 71 علاوه بر اقدامات مستمر سالانه، مطالعاتى در جهت اصلاح روشهاى متداول در بخشهاى گوناگون صورت گرفت و نهايه به تصويب رسيد و به مورد اجراء گذاشته شد كه ابتدا به صورت گذرا به عناوين آنها اشاره مى‌كنيم:

طرحهاى جديد: طرحهايى كه در حج امسال براى اولين بار به مورد اجراء گذاشته و مجموعاً بسيار مفيد هم واقع شد و بسيارى از مشكلات سالهاى گذشته را نيز تعديل كرد به شرح ذيل است:

الف- بكارگيرى كامپيوتر (رايانه) در تمام فعاليت‌ها: ماشينى كردن اطلاعات و آمار مرتبط با وظايف هر واحد، باعث سرعت در انتقال اطلاعات و آمار صحيح گرديد و در بسيارى از موارد از دوباره كارى پرهيز شد.

ب- نحوه جديد توزيع تداركات: كار توزيع تداركات كه به روش متمركز و انباردارى كامپيوترى صورت مى‌گرفت به يك شركت سعودى واگذار شد، صرفنظر از اشكالات جزئى اجرائى كه در طبيعت هر كار جديدى وجود دارد، طرح موفقى بود.

ج- روش كاربُرد رنگها و ساير علائم در واحد امداد: در تأثير مثبت اين طرح ذكر اين نكته كافى است كه تعداد گمشدگان روز اول در منى از 15000 نفر سال قبل به تعداد حدود 8000 نفر در سال جارى تقليل پيدا كرد. ه- ذبح قربانى: پس از اعلام موافقت شوراى محترم استفتاء بعثه مقام معظم رهبرى، در سال جارى به عنوان اولين تجربه تعداد 5000 قربانى با رعايت موازين شرعى به گونه‌اى عمل گرديد كه گوشت آنها بتواند به مصرف مستمندان مسلمان برسد. لازم به يادآورى است كه مطالعات مقدماتى براى ذبح به روش فوق در سال آينده به تعداد كل زائران ايرانى در حال پيگيرى است.

عكس عكس

عكس و- رزو بليط برگشت زائران: در حج سال جارى براى پرهيز از سردرگمى و بى‌برنامگى زائران و خانواده‌هاى استقبال كننده، كار رزرو جا در پروازهاى برگشت، در ايران صورت گرفت به طوريكه خانواده‌هاى هر زائر در موقع عزيمت از تاريخ مراجعت وى مطلع بود با اين روش علاوه بر آسودگى فكر زائران و بستگان آنان، از بيتوته و انتظار طولانى چند شبانه روزى در ايستگاه‌هاى پروازى خبرى نبود.

ز- ايجاد دفاتر حسابدارى و حسابرسى مديران كاروانها: با كاربُرد اين روش در سال جارى، رسيدگى به دفتر مديران يا در مكه

معظمه يا در مدينه منوره انجام شد و از اتلاف وقت ستادها و مديران و دوباره كارى جلوگيرى به عمل آمد به طوريكه تعداد مراجعان به ستادها به طور چشمگيرى كاهش يافت. منع ورود كالاهاى حجيم: اعلام منع حمل كالاهاى حجيم و ايستادگى و اصرار بر اجراى دقيق و كامل آن امسال باعث شد كه سفر حج از شكل سفرهاى تجارى خارج شود و ضمن آسودگى زائران و مسؤولان گمرك و هواپيمايى، دستكم به ميزان روزانه يك پرواز صرفه جويى ارزى گردد. آمارگيرى و گزارش نويسى مديران (رهتوشه) براى دستيابى به آمار و اطلاعات دقيق و منسجم براى مطالعه روشهاى گوناگون در اصلاح امور مختلف و انتخاب راه كارهاى جديد، امسال سؤالات مشتركى از تمام مديران در خصوص كارهاى مختلف از زمان شكل‌گيرى، حضور در فرودگاه تا لحظه برگشت به ايران تنظيم شد و پاسخهاى مختلف با كامپيوتر جمع‌آورى گرديد. اين روش آمارگيرى علاوه بر پرهيز از سؤالات تكرارى واحدهاى مختلف از مديران؛ كه همه ساله صورت مى‌گرفت و غالباً پاسخها نيز قابل جمع بندى نبود، با ارائه الگوى يكسان، كامپيوتر اطلاعات داده شده را دسته بندى كرد تا بتوان شركتهاى طرف قرار داد و عوامل اجرائى مرتبط با روشى مطمئن مورد ارزيابى

مراحل شكل‌گيرى اوّليه كار پس از زمانبندى اقدامات مختلف در خصوص فعاليتهاى از پيش تعيين شده:

الف- عملكرد حج سال 1370 و انتقادات و پيشنهادات وارد شده مورد بررسى قرار گرفت. ب- كارنامه حج سال 1370 تهيه و منتشر گرديد. ج- برنامه زمانبندى به واحدهاى مختلف جهت اجراء ابلاغ شد. د- سياستها و خط مشى سازمان حج و زيارت براى سال 1371 تعيين و ابلاغ گرديد.

ذيلًا به ضوابط مربوط اشاره مى‌گردد:

1- تعداد زائران: تلاشهاى زيادى صورت گرفت تا عدد حجاج افزايش يابد اما كشور سعودى همواره به مذاكرات قبلى با مقامات وزارت خارجه ايران تأكيد مى‌كرد. سرانجام با موافقت به افزودن 5000 نفر، تعداد نهايى در حج سال 71 به رقم 118617 نفر رسيد.

2- اولويت سن: در سال گذشته موافقت شد كليه كسانيكه متولد (يكهزار و دويست و نود) و قبل از آن بودند (علاوه بر زائران مربوط به اولويت‌هاى آن سال) به حج مشرف شوند، هر چند كه اغلب تخت‌هاى بيمارستانى، و ديگر خدمات رفاهى و بهداشتى را اين قبيل افراد مسن اشغال مى‌كنند. با حذف اولويت سنى، افراد مسن به همراه افرادى از خانواده‌هاى خود كه ثبت‌نام كرده بودند مشرف شدند تا افراد

خانواده حمايت‌هاى لازم را از آنان در طول سفر بنمايند.

3- ضوابط انتخاب همراه سازمان به افرادى كه نابينا يا ناشنواى مطلق و يا از يكدست و يا يك پا فلج باشند اجازه داده است تا در صورت تأييد كميسيون پزشكى يكنفر از متقاضيانى را كه داراى سند بانكى است و نوبت تشرفش در سالهاى بعد خواهد بود به عنوان همراه در سال جارى معرفى نمايند تا ترتيب اعزام اين افراد نيز داده شود.

4 و 5- شرايط و ضوابط ثبت نام: پس از توافق هيأت ايرانى در تعداد حجاج سال 71، ابتدا آمار اولويتهاى تعيين شده از طريق كامپيوتر استخراج و نسبت به صدور كارت دعوت‌نامه كامپيوترى زائران اقدام و توسط شعبات بانك ملى به زائران داراى اولويت تحويل گرديد. همچنين با توجه به اينكه در سال گذشته اسناد سه اولويت به لحاظ كاهش زائران، توسط امور مالى سازمان دريافت گرديده بود نسبت به تأييد مجدد موجودى زائران و ارسال دعوت نامه اين سه اولويت، كارتهاى كامپيوترى مورد بررسى قرار گرفت و دعوت از آنان از طريق سرپرستان كاروانهايى كه سال گذشته از متقاضيان ثبت‌نام كرده بودند صورت گرفت. براساس موافقت شوراى حج، محدوديت انتقال سند حج برداشته شد و نيز اعزام همسر به عنوان همراه با اولويت براساس تصويبنامه قبلى آن شورا بلامانع اعلام گرديد و اين، موجب شد اولًا متقاضيانى كه خود عازم بودند جهت همسرشان سند خريدارى كنند تا همراه ببرند، ثانياً واحدهاى اين سازمان با تراكم

بسيار زياد به لحاظ انتقال اسناد مواجه شوند.

هرچند به محض پايان يافتن مهلت ثبت نام مقدار زيادى از فشار كاسته شد ولى همين مسأله سازمان را با تعدادى زائر ناخواسته مواجه كرد كه به علت محدوديت ظرفيت تعداد زائران اعزامى به عربستان، ثبت نام آنها ميسّر نبود.

6- تعداد كاروانها: تعداد كاروانهاى سال جارى و ظرفيت هر يك از آنها با توجه به زائران هر شهر و در نظر گرفتن ظرفيت منازل مكه و مدينه و همچنين ظرفيت اتوبوسها تعيين شد و مجموعاً 818 كاروان بود، از اين تعداد 402 كاروان مدينه قبل و 316 كاروان مدينه بعد بودند.

7- اجازه منازل: از ابتداى مرداد ماه سال 1370 كليه پرونده‌هاى منازل استيجارى همين سال در عربستان سعودى و اظهار نظر مديران كاروان‌ها و بازرسان توسط همكاران و سازمان حج و زيارت و هيأت‌هاى اجاره منازل مورد بررسى دقيق قرار گرفت و در نهايت منازل سال گذشته به سه دسته (الف- ب- ج) تقسيم گرديد. منازل دسته (الف) آندسته هستند كه از هر نظر مورد تأييد و براى سال 1371 قابل اجاره كردن مى‌باشند و منازل بند (ب) آن دسته‌اند كه در صورت رفع برخى از اشكالات قابل اجاره كردن هستند و منازل بند (ج) آن‌هايى كه در ليست سياه اجاره منازل قرار دارند و هيأت‌هاى اجاره منازل، حق اجاره مجدد آن‌ها را ندارند. كليه اطلاعات در مورد منازل به كامپيوتر داده شده است و ليستهاى سه گانه مزبور به ترتيب حروف الفبا و ترتيب شماره پرونده و ترتيب شماره سند از كامپيوتر

دريافت و به منظور استفاده هيأت‌ها و اجاره در سال 71 در اختيار آنها قرار داده شد.

هيأت‌هاى اجاره منازل با تهيه كليه مقدمات لازم مانند سنوات گذشته، آماده سفر در اول ماه رجب بودند كه متأسفانه به علت عدم همكارى عربستان سعودى مسافرت هيأت با بيش از يكماه تأخير انجام شد. امّا عليرغم حضور نمايندگان ساير كشورهاى مسلمان قبل از هيأت ايرانى و برخى مشكلات كه مسؤولان عربستان براى اجاره منازل نسبت به سالهاى گذشته ايجاد كرده بودند، خوشبختانه به يارى خداوند متعال و تلاش بى‌وقفه همكاران قسمت اوّل اين كار انجام شد. هر چند 90% منازل مورد نياز در مدينه منوره و 65% در مكه مكرمه در مرحله اول به حد نصاب نرسيده بود تا امكان قرعه‌كشى در تهران ميسر گردد و قرار شد در عربستان بين گروهها و به طريق قرعه تقسيم شود. در مرحله دوم هم سفر هيأت‌هاى اجاره منازل با كم لطفى سفارت عربستان سعودى با يك هفته تأخير يعنى به تاريخ 5/ 2/ 71 موكول شد كه از طريق سوريه عزيمت كردند.

8- تداركات موادّ غذائى: در سالهاى گذشته، گروهى متجاوز از 120 نفر به منظور تهيه و توزيع مواد غذائى زائران به عربستان اعزام مى‌گرديد، عليرغم تلاشهاى فراوان اين برادران به علّت عدم هماهنگى و عدم تخصص گروههاى اعزامى، مشكلات عديده‌اى در پى داشت. بنابراين ترتيبى اتخاذ گرديد كه با اعزام حداقل نيرو برنامه تهيه و توزيع مواد غذائى زائران با كيفيت بهترى تأمين گردد، به همين منظور در سال جارى براى اولين بار امر تهيه و توزيع 33 قلم از كالاهاى غذائى و مصرفى زائران با عقد قراردادى به عهده يك شركت سعودى گذاشته بد و شركت مذكور تعهد كرد كه اين 33 قلم كالا را طبق برنامه پيش بينى شده در مكه و مدينه بين مديران كاروانها

توزيع نمايد، علاوه بر اقلام مذكور به مديران كاروانها اجازه داده شد كه 10 قلم كالاى ديگر را خود از ايران خريدارى و به عربستان حمل نمايند.

9- تهيه پتو: با توجه به غير بهداشتى شدن وسائل خواب زائران از قبيل تشك، بالش، ملحفه و پتو در دوران حج و نياز به تعويض اينگونه وسائل توسط سازمان پس از بررسيهاى لازم و مشورت با افراد صاحب نظر تصميم گرفته شد كه به جاى تشك براى هر زائر يك تخته پتو و همچنين يك عدد بالش دو عدد رو بالشى تهيه گردد، براى خريد پتو و بالش بازارهاى ايران و عربستان مورد بررسى قرار گرفت و نمونه‌هاى مختلفى از عربستان و كارخانجات مختلف داخلى بررسى و در نهايت تصميم گرفته شد پتو از شركت طوس مشهد كه هم از نظر جنس مرغوب بود و هم توانايى توليد 120000 تخته پتو را در مدت زمان كوتاه داشت؛ خريدارى گردد.

به هريك از زائران يك عدد ساك دستى اهداء شد كه تعدادى از اين ساكها از كارگاههاى توليدى وابسته به سازمان اوقاف و امور خيريه و تعدادى نيز از كشور سوريه (كه از كيفيت بهترى نسبت به ساكهاى داخلى برخوردار و قيمت آن هم ارزانتر بود) خريدارى شد. براى راهنمايى زائران در مكه، مدينه، عرفات و منى تابلوهاى پارچه‌اى بزرگ و كوچك و همچنين پرچم جمهورى اسلامى ايران از شركت بافت آزادى تهيه گرديد و بين مديران گروه‌ها در سراسر ايران توزيع شد. براى خواهران آرمهاى مخوصى كه حاوى شماره كد استان و ساير مشخصات كاروان بود تهيه و جهت الصاق به چادر آنها تحويل مسؤولان كاروان شد. براى كليه زائران كارت شناسايى با دو زبان فارسى و عربى همراه با جلد

پلاستيكى قابل نصب بر روى سينه تهيه و بين مديران كاروان‌ها توزيع گرديد، ضمناً براى هر يك از اعضاء ستادها دو عدد شلوار و دو عدد پيراهن فرم جهت استفاده در ساعات كار تهيه شد.

10- مسائل بهداشتى و درمانى: به منظور انجام معاينات پزشكى زائران و تزريق واكسن مننژيت به شمارى از زائران و خدمه كاروانها، دفترچه‌هاى بهداشتى چاپ و با هماهنگى وزارت بهداشت و درمان بين درمانگاههاى معاينه كننده زائران در سراسر ايران توزيع گرديد. كار معاينات پزشكى زائران در همه استانها به طور همزمان و در مدت حدود 20 روز انجام گرفت، تا از تشرف افرادى كه استطاعت بدنى مسافرت به عربستان را ندارند جلوگيرى به عمل آيد.

براى ارائه خدمات بهداشتى و درمانى به زائران، مقدمات انتخاب و اعزام 741 نفر كادر پزشكى توسط هيأت پزشكى حج فراهم گرديد و همچنين حدود يكصد تُن دارو و تجهيزات پزشكى از چندين ماه قبل به تدريج بسته‌بندى و جهت تجهيز بيمارستان و درمانگاههاى پيش‌بنى شده در مكه، مدينه، عرفات و منى به عربستان حمل گرديد. 11- ستادها: در سال جارى به لحاظ تعديل نيروى انسانى ستادها، تغييراتى در چارت تشكيلاتى آنها داده شد تا با كاهش تعداد افراد بتوان از حداكثر زمان و توان اعضاء استفاده كرد و از تداخل و وظائف در برخى از واحدها كه در سالهاى قبل مشاهده شده بود، جلوگيرى بعمل آيد و واحدهاى هم عرض حذف گرديد و برخى از واحدها

كه نياز به تمركز و كنترل بيشتر ستاد داشت در جايگاههاى اصلى خود قرار داده شد. به دنبال اين اقدامات، در جلساتى مستمر، چارت تشكيلاتى جديدى براى ستادهاى اجرائى حج در مكه، مدينه و جده به طور جداگانه تنظيم و تدوين شد و بر اساس همين چارت شرح وظائف جديدى نوشته شد كه در آن نظر رؤسا و معاونان هر ستاد با توجه به تجربيات گذشته اعمال گرديد.

12- كنگره كارگزاران حجّ: همه ساله كنگره عظيم حج با شركت كليه كارگزاران اجرائى حج برگزار مى‌گردد كه شوراى سياست‌گذارى حج و زيارت، تاريخ دقيق آنرا مشخص مى‌كند، اين كنگره معمولًا دو روزه است و بعد از روز دوم با مقام معظم رهبرى ملاقات مى‌كنند. امسال كنگره در محل حرم مطهر حضرت امام خمينى رضوان اللَّه تعالى عليه، برگزار گرديد و در پايان نيز با مقام معظم رهبرى ملاقات شد، اين كنگره شامل روحانيان و معين‌هاى روحانى، بازرسان اعضاء بعثه، زبان‌دانان، مديران كاروانهاى حج سراسر كشور، اعضاء هيأت پزشكى حج، مسؤولان اجرائى سازمان حج و زيارت، مديران كل اوقاف و امور خيريه استانها، اعضاء ستادهاى حج، شخصيت‌هاى مختلف كشور و ساير مدعوان است كه حدود 6000 نفر مى‌شوند. به منظور تبيين وظائف و مسئوليتها در اين كنگره كميسيونهاى مختلفى تشكيل مى‌شود كه هر يك برحسب مورد، مسائل مربوط را مورد بحث و بررسى قرار مى‌دهند، شوراى اجرائى برگزارى كنگره حج ضمن تشكيل جلساتى، خط مشى‌هاى كلى آن را مشخص مى‌كند. در مورد مسائل تداركاتى كنگره نيز چندين جلسه با شركت حداقل 25 نفر از مسؤولان مختلف اجرائى كنگره تشكيل مى‌شود. شرح وظائف هر يك از افراد مشخص و تقسيم كار به دقّت انجام

مى‌گيرد. امسال اعضاء ستادها دوشنبه 14 و 15/ 2/ 71، و مجموعه شركت كنندگان در كنگره به علاوه اعضاء محترم بعثه مقام معظم رهبرى و ساير شخصيت‌ها در روز پانزدهم ارديبهشت 71 در كنگره شركت كردند.

13- بررسى عملكرد مديران: همه ساله تعدادى از كاركنان سازمان به عنوان اعضاء هيأت بدوى گزينش مديران انتخاب مى‌گردند، هيأت مذكور بعد از پايان مراسم حج، دفاتر گزارش و عملكرد مديران را تحويل مى‌گيرد و ضمن بررسى عملكرد آنان نقاط ضعف و قوت آنان را مى‌سنجد و ضمن ارزشيابى آنان، اگر گزارشهاى ديگرى هم برسد، واحد رسيدگى به شكايات نتيجه تحقيقات و نظرهاى بازرسان را ارائه مى‌كند، سپس پرونده مديران به هيأت گزينش مديران ارسال مى‌گردد. در اين هيأت نظر هيأت بدوى مجدداً مورد بررسى قرار مى‌گيرد. در صورتيكه جمع بنديهاى هيأت گزينش نيز به همان نتيجه رسيد، نظر را تأييد مى‌كند وگر نه مجدداً بررسى عميق‌ترى انجام مى‌دهد و گاهى بنا بر ضرورت، خود مديران را براى اداء توضيحات به محلّ هيأت فرا مى‌خواند و نهايه پرونده با حضور شخص ذينفع مورد بررسى قرار مى‌گيرد در سال جارى نيز به همين ترتيب عمل گرديد. 14- امداد گشمدگان: يكى از مسائل مهم خدمت به زائران، موضوع ارائه خدمات به زائران گمشده در سطح شهرهاى مكه و مدينه و منى و عرفات در ايام تشريق است. اين وظيفه به عهده برادران امدادگر و اهم وظائف واحد امداد به شرح زير است:

اهم وظائف:

1- شناسايى محل اسكان كلّيه كاروانهاى حجاج ايرانى در شهرهاى مكه و مدينه 2- دادن آدرس واحدهاى امداد به كليه كاروانها.

3- راهنمايى و هدايت حجاج گمشده به كاروان خود (بديهى است در صورتيكه پس از تجسس كافى، كاروان شخص گمشده معلوم نگرديد، امدادگران حج مى‌توانند او را موقّتاً به يكى ديگر از كاروانهاى حجاج ايرانى بسپارند و بلافاصله مراتب را به ستاد حج اعلام نمايند).

4- تشكيل واحد امداد در عرفات و منى: علاوه برگشتهاى سيار در خيابانهاى محل اسكان زائران ايرانى و مراكز پرجمعيت مانند قربانگاه و جمرات، در كنار هر يك از مطوفان زائران ايرانى، واحد امداد تشكيل خواهد شد. پوشيدن لباس فرم و بستن دستمال گردن در موقع انجام وظيفه براى كليه امدادگران اجبارى است. 5- كليه امدادگرانى كه سالهاى قبل مشرف شده‌اند بايد تعهد بسپارند كه حج را انجام ندهند و به عمره مفرده اكتفا نمايند تا بتوانند قبل از ورود حجاج به عرفات بروند. 6- امدادگران بايد چند روز قبل از روز عرفه در منى و عرفات به شناسايى دقيق محل بپردازند و پس از ديدن آموزشهاى ضرور، تمرينهاى لازم را انجام دهند تا نسبت به انجام وظائف خود تسلط كامل پيدا كنند.

7- كليه امدادگران بايد ضمن انجام وظائف، همواره خداوند بزرگ را شاهد و ناظر حال خود دانسته و از مقررات و دستورهاى سازمان به هيچ وجه عدول ننمايند و بر طبق ساعات و اوقاتى كه براى آنان تعيين شده به خدمت اشتغال ورزند و به طور كلى اعتقاد آنها به اين نكته معطوف باشد كه انجام وظيفه امدادگرى و خدمت به زائران بر ساير امور آنان مقدم است.

8- كليه مسؤولان دفاتر امداد موظفند در جلسه‌هايى كه از سوى سرپرست ستاد حج تشكيل مى‌شود شركت نمايند. 9- گروه امداد موظف است براى هر يك از مديران گروه كارت ارزشيابى تهيه نمايد و در طول سفر ضمن تهيه آمار گمشدگان هر كاروان، نظر خود را در مورد نحوه برخورد و احساس مسؤوليت مديران كاروان در قبال زائران گمشده خود و يا ساير گروهها، در آن كارت منعكس كند و در پايان كار به مسؤولان مربوط در مكه و يا مدينه تحويل دهد. 15- استفاده از خدمات مطوّفان در منى و عرفات از جمله اقدامات هيأت اعزامى به عربستان در سال جارى انجام مذاكره با مسؤولان مؤسسّه مطوفان حجاج ايرانى بود. در اين زمينه نتايج خوبى بدست آمد از جمله: الف- مفروش كردن خيمه‌هاى كاروانها در عرفات و منى به طور مجزا.

ب- تحويل كلمن آب به كاروانها به ازاى هر 20 نفر زائر 1 عدد.

ج- تحويل يخ به كاروانها در عرفات و منى به ازاى هر 10 نفر يك قالب يخ 22 كيلويى در هر روز.

ه- تخصيص يك چادر مجهز به كولر در هر مكتب براى امداد گمشدگان (مجموعاً 16 مكتب) در منى. ز- تخصيص دو دفتر كار در نزديك حرم در مكه معظمه به واحد امداد گمشدگان. ح- تحويل چند دستگاه ماشين جهت نقل و انتقال زائران گمشده.

16- برنامه‌ريزى پروازها: پروازهاى حجاج مجموعاً از شش ايستگاه پرواز تهران، شيراز، مشهد، اصفهان، تبريز و كرمان انجام شد. عوامل ستادى و خدمه پيش پرواز كاروانها از تاريخ 21/ 2/ 71 به جده عزيمت كردند. پروازهاى زائران مدينه قبل از روز 26/ 2/ 71 آغاز و تا روز 4/ 3/ 71 ادامه داشت و زائران مدينه بعد از 5/ 3/ 71 آغاز و تا روز پايان پروازها يعنى 15/ 3/ 71 ادامه پيدا كرد.

17- كامپيوتر: در سال جارى با استفاده از خدمات كامپيوترى و ثبت مشخصات زائران و عوامل كاروانها شامل عوامل سن، جنس، شغل، آشنايى به زبان خارجى و ساير اطلاعات مورد لزوم توانستيم اين كارها را انجام دهيم: الف- صدور كارت كامپيوترى اولويتهاى 31 الى 40 و زائران باقيمانده اوليتهاى 31.

ب- ثبت مشخصات منازل در مكه و مدنيه. ج- ثبت مشخصات روحانيان.

د- ثبت مشخصات اعضاء ستادها.

ه- ثبت دفتر كل و معين اداره مالى.

و- تهيه ميانگين سرانه هزينه مديران كاروانها.

ز- ثبت مشخصات زائران سوريه. ح- ثبت مشخصات زائران عمره جديد.

ط- تهيه ليستهاى مالى مديران كاروانها با توضيحات شناسنامه‌اى و شغلى و تحصيلات.

ى- ثبت مشخصات فردى مديران. ك- ثبت مشخصات فردى خدمه.

ل- ثبت مشخصات فردى پزشكان. م- برنامه‌ريزى جهت ثبت مشخصات دارويى. ن- برنامه‌ريزى جهت ثبت مشخصات تجهيزات پزشكى. س- تهيه ليست پيش پرداخت 800000 ريالى به مديران جهت پيش پرداخت اثاثيه.

ع- تهيه ليست اقساط پرداخت ريالى به مديران كاروانها.

تعداد كل آمار زائران و عوامل اجرائى: همان طور كه در بخش اقدامات اوليه ذكر شد، طى مذاكرات مستمرى كه با مسؤولان عربستان صورت گرفت با افزايش 5000 نفر به زائران سال 71 موافقت شد و با اين ترتيب مجموعاً 118617 نفر زائر و عوامل اجرائى حج در فاصله زمانى 26/ 2/ 71 لغايت 15/ 3/ 71 از 6 ايستگاه با 352 پرواز به مقصد جده، عزيمت نمودند. اين تعداد زائر در قالب 817 كاروان 100، 120، 140، 160 نفره قرار گرفتند. از تعداد 817 كاروان، 402 كاروان مدينه قبل و 415 كاروان مدينه بعد بوده‌اند. از كل تعداد زائران 49479 نفر زائر زن بودند كه نسبت در صد مردان 2/ 53 و زنان 8/ 46 درصد بود.

ميانگين سنى زائران بين 40 تا 60 سال بود و حدود نيمى از زائران حج سال جارى بيسواد بودند. اين نقيصه همه ساله مشكلات زيادى براى سازمان حج و زيارت در زمينه توجيه، هدايت و ارائه خدمات سريعتر ايجاد مى‌نمايد.

حمل و نقل: با جمع آورى آمار و معلوم شدن تعداد زائر هر شهرستان، سهميه فرودگاههاى كشور مشخص شد و به ترتيب زير اعزام شدند:

59339 نفر زائران شهرستانهاى تهران، قم، اراك، سمنان، كردستان، كرمانشاه، مازندران، همدان، گيلان از طريق فرودگاه تهران.

17969 نفر زائران شهرستانهاى مشهد، زاهدان از طريق فرودگاه مشهد. 16007 نفر زائران شهرستانهاى اصفهان، شهركرد و كاشان از طريق فرودگاه اصفهان. 15228 نفر از شهرستانهاى شيراز، اهواز، بوشهر، بندرعباس و ياسوج از طريق فرودگاه شيراز.

6568 نفر از زائران شهرستانهاى تبريز و اروميه از طريق فرودگاه تبريز.

3447 نفر از زائران شهرستان كرمان از طريق فرودگاه كرمان. 3000 نفر از آمار فوق كه شامل خدمه و مسوؤلان و كاركنان ستادها بودند با پيش پروازها اعزام شده بودند.

حمل و نقل زمينى در عربستان در كار عمده و فعاليت چشم‌گير در ابتداى ورود زائران به فرودگاه جده صورت گرفت: 1- ايجاد امكانات براى استراحت موقت و پذيرايى از زائران تا مرحله اعزام زمينى آنها. 2- انتقال زائران به اتوبوس براساس نظم و تعليمات از پيش تعيين شده با در نظر گرفتن تفكيك اتوبوسها براى زائران مرد و زن.

در اين بخش برادران با تلاشى بى‌وقفه و على‌رقم محدوديتى كه سعودى‌ها در خصوص عدم تحويل گذرنامه‌ها قائل شده بودند، موفق بودند. آمار حجاج ايرانى از مكه به مدينه منوره با اتوبوس 59198 نفر و به جده 56100 نفر رود كه ضمن عقد قرار داد با شركت‌هاى حمل و نقل اين مهم به انجام رسيد و نحوه خدمت اين شركتها توسط فرمهاى «رهتوشه» كنترل و دسته بندى گرديد.

تشكيلات و سازمان دادن آنچه كه اين فعاليتها را ميسر مى‌ساخت نظام و تشكيلاتى بود كه از قبل پيش‌بينى شده بود. نيروى انسانى متخصص و غير متخصص بر اساس نوع فعاليتها و خدماتى كه بايستى ارائه مى‌گرديد در جاى خود گمارده شد. اين نيروى انسانى خورد خدماتى مى‌طلبيد؛ بنابراين خدمات پشتيبانى در ستاد شهر جده مسؤوليت اين كار را به عهده گرفت تا نيروى انسانى بتواند وظائف خود را درست و به موقع انجام دهد. تقسيم كار و وظائف با آموزش لازم صورت گرفته بود به طوريكه آمادگى پذيرش شبانه روز 6500 نفر زائر در جده فراهم شد. اما با اختلافى كه در امر صدور كارت تردد به فرودگاه و اعمال محدوديت و كنترلى كه از طرف سعودى در فرودگاه جده ايجاد مى‌شد، همه تلاشها و برنامه‌ريزيها در هم مى‌ريخت، گروههايى از كاركنان مجبور شدند حداقل يك هفته متوالى شبانه روز در فرودگاه جده كار كنند، استراحت آنان سلب شد، خستگى مفرط بر آنان غلبه كرد و نظمى را كه از قبل پيش بينى شده بود به هم ريخت. اما اين محدوديت و اشكال، به زائر و خدماتى كه بايستى به زائران داده مى‌شد، انتقال نيافت تا اينكه با تلاش و پيگيرى رياست سازمان و كشاندن مشكل به سطح وزير

حج عربستان سعودى محدوديت صدور كارت تردد از ميان رفت. وقفه در صدور ويزا در روزهاى آخر عمليات اعزام، وقفه چند روزه‌اى در صدور ويزا توسط سفارت عربستان رخ داد كه شامل كاروانهاى ميهمان جمهورى اسلامى و آزادگان شد. اين وقفه باعث شد كاروانها ميهمان و آزادگان كه جايگاه خاصى در حج داشتند، دچار مشكل و بى‌برنامگى و تحمّل زحمات زياد شوند. سفارت عربستان بعد از تلاش وسيع ديپلماتيك و پيگيرى مقامات مسؤول صدور ويزا را براى باقيمانده متقاضيان از سر گرفت و اينكار چون در روزها و ساعت‌نهايى عمليات رخ داد زحمات و هماهنگى بيشترى مى‌طلبيد. زائران با گذرنامه بين المللى عليرغم تمهيداتى كه براى يكپارچه كردن متقاضيان حج صورت گرفته است متأسفانه امسال نيز با دادن ويزا به گذرنامه‌هاى بين المللى، سيل تقاضا به سوى سازمان روان شد. اين زائران از راههاى گوناگون از كشور خارج مى‌شدند و چون پرواز مستقيم به جده وجود نداشت تعداد زيادى از آنان به علت محدود بودن جا، در شركتهاى هواپيمايى بين‌المللى، در مسير جده، به سازمان حج و زيارت روى آوردند تا بتوانند از مسير مستقيم تهران- جده استفاده كنند. فشارى كه اين گروه 400 نفرى بر سازمان وارد آوردند سنگين‌تر از مجموعه عمليات برنامه‌ريزى شده بود.

تعليمات حج دولت عربستان سعودى الزام به اجراى تعليمات حج عربستان سعودى مخصوصاً در دريافت گذرنامه‌هاى زائران از آغاز سوار شدن به اتوبوس در جده، ستاد حمل و نقل را نسبت به برنامه بازگشت آنان دچار اضطراب و نگرانى كرد و اين نگرانى به دليل آشنايى با عملكرد مسؤولان و كارگزاران سعودى، بى‌جهت نبود. تجربه و سابقه كار نشان مى‌داد كه بازگشت حجاج از مكه به جده با اين شيوه دريافت گذرنامه، بزرگترين مشكل را در حمل و نقل به وجود مى‌آورد. پيچيدگى و سيستم تقسيم كار و دريافت گذرنامه در جايگاههاى مختلف تازه كار و ناشى بودن برخى مأموران سعودى در استفاده از كامپيوتر و نا آشنايى سازمان با شيوه جديد، در هفته اول بازگشت، اختلال و مشقت آفريد به طوريكه تمام مسؤولان و دست اندركاران حج از اين مشكل آگاه شدند و اگر به موقع، تلاش لازم در رفع موانع صورت نمى‌گرفت بازگشت حجاج دچار مخمصه‌ها و گرفتاريهايى مى‌شد كه سال قبل با آن روبرو بود. هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران و مسأله حج امسال نيز چون سال گذشته، هواپيمايى با اقدامات گسترده وسيله انتقال به موقع حجاج ايرانى را به جده فراهم كرد. ترمينالى به حجاج اختصاص و در شكل منظمى ترتيب انتقال آنها داده شد. اقدام سازمان تبليغات اسلامى مستقر در فرودگاه جالب بود: جاى جاى با تراكتها و پلاكاردهاى مناسب آذين بندى شده بود و از همان آغاز سفر، زائر فضاى حج را حس مى‌كرد.

برخى از اين شعارهاى را با هم مى‌خوانيم:

حج تقويت اسلام و ايمان است. حج آرامش دلهاست. حج يك بسيج توحيدى است. حج وسيله آزمايش است. چند دستگاه تلويزيون در سالن فرودگاه تهران اقدام به پخش اسلادهايى از اماكن اسلامى مكه و مدنيه مى‌كرد. فروشگاه كتابى نيز در اين سالن وجود داشت كه كتابهاى مربوط به اماكن و ادعيه و زيارت را به حجاج عرضه مى‌كرد.

مشكل تأخير در پروازها بسيار كم بود. آمار دقيق تعداد پروازها از فرودگاه‌هاى كشور و ميزان تأخير آن‌ها به شرح زير است: از تهران 59339 نفر با 165 پرواز با متوسط تأخير 19 دقيقه از مشهد 17969 نفر با 41 پرواز با متوسط تأخير 46 دقيقه از اصفهان 16007 نفر با 41 پرواز با متوسط تأخير 9 دقيقه از شيراز 15228 نفر با 55 پرواز با متوسط تأخير 1 دقيقه از تبريز 6568 نفر با 33 پرواز با متوسط تأخير 1 دقيقه از كرمان 3447 نفر با 17 پرواز با متوسط تأخير 1 دقيقه جمع كل 118558 نفر زائر با 352 پرواز و متوسط تأخير 24 دقيقه در بازگشت، معدل تأخير به 14 دقيقه رسيد كه نشان دهنده هماهنگى كامل دراعزام حجاج از مكه و مدينه به جده بود. اين معدل تأخير در عرف هواپيمايى و در چنين عمليات فشرده، قابل چشم پوشى است.

امداد شدگان نگاهى گذرا به آمار سِنّى و ميزان سواد زائران اهميت واحد امداد و گمشدگان را در موسم حج روشن مى‌سازد. حضور برادران امدادگر احساس امنيت و اطمينان خاطر را به زائران عزيز القاء مى‌كرد و خدمات شايسته‌اى نيز در اين خصوص از جانب اين برادران ارائه گرديد.

برادران امدادگر در حج سالجارى 94 نفر بودند. اينان ضمن گذراندن آموزشهاى لازم در تهران و انجام تمرين‌هاى مختلف در ايران و عربستان، مقدمات كار از قبيل تهيه بالن، علائم رنگى، برچسب‌هاى مختلف شناسايى كاروانها و تهيه و نصب تابلوهاى راهنما را انجام دادند.

امسال براى تسهيل در امر شناسايى زائران گمشده، خدمات كامپيوترى به صورت 24 ساعته ارائه مى‌گرديد و براى راهنمايى زائران در روز برائت از مشركات در وضعيت عادى، غير عادى و اضطرارى از قبل برنامه‌ريزى و آمادگى كامل ايجاد شده بود. در حج سال 71 براى تعمير و راه اندازى خودروهاى امداد، مبلغ 9400 ريال سعودى و براى تأمين سوخت خودروها، مبلغ 987 ريال سعودى در قبال 22000 كيلومتر مسافت پيموده شده پرداخت گرديد. اين آمار خود نشان دهنده وسعت عمل برادران امداد مى‌باشد. به طور كلى جمع هزينه‌ها در اين بخش (با خريدهاى سرمايه‌اى) بالغ بر 70000 ريال سعودى است. در ايام تشريق واحد امداد گمگشتگان با در اختيار داشتن يك دستگاه كامپيوتر و يارى گرفتن از ساير پرسنل ستاد مكه مكرمه، مدينه منوره و جده كه در منى و عرفات حضور داشتند، كار راهنمايى و هدايت زائران گمشده را به

عهده داشت. خستگى كيلومترها راهپيمايى و گرماى طاقت‌فرسا گمشدگان را اكثراً بسيار بى‌حوصله، زودرنج و دل نازك كرده بود و توان حركت كمترى نيز داشتند. شمارى از اين زائران نام و نام خانوادگى خود را نيز به درستى نمى‌دانستند و بيشتر نام مشهور و مستعار خود را بيان مى‌كردند و نه نام شناسنامه‌اى كه در كامپيوتر آمده بود. آمار گمشدگان در اين ايام به تفكيك استانها به شرح ذيل است: استانها: 1- اصفهان و كاشان 2510 نفر گمشده 2- باختران- بوشهر- سمنان- فارس- كرمان- لرستان- مركزى و همدان 2320 نفر گمشده 3- ايلام- خوزستان- گيلان- مازندران 1900 نفر گمشده 4- آذربايجان غربى و شرقى و خراسان 1838 نفر گمشده 5- تهران- سيستان و بلوچستان- كردستان 2288 نفر گمشده 6- چهارمحال و بختيارى- يزد 1353 نفر گمشده جمع 12209 نفر گمشده ترتيب ايام:

دهم ذيحجة 8000 نفر يازدهم 3000 نفر دوازدهم 1209 نفر جمع 12209 نفر

جمع كل گمشدگانى كه توسط واحد امداد در حج سال 71 هدايت شد، 29749 نفر مى‌باشد. از اين تعداد 12209 نفر مربوط به ايام تشريق و 17540 نفر مربوط به ايام قبل و بعد از تشريق است. اسكان در منى و عرفات: اين واحد پس از دريافت آخرين آمار حجاج هر كاروان به تفكيك مرد، زن و خدمه، روشهاى مختلف اسكان آنان را براى استفاده هر چه مطلوبتر از اراضى محدود در منى و عرفات به وسيله كامپيوتر نمونه سازى و پس از مساحى مجدد، اراضى را به 15 مكتب تقسيم كردند. در اين تقسيم بندى براى 24 كاروان ويژه مانند كاروان همسران شهدا- افاغنه- مجلس اعلاء- جمهورى‌هاى مسلمان نشين، هواپيمايى و ... تعداد 502 خيمه ويژه اختصاص داده شد. برادران اين واحد با برنامه‌ريزى، هدايت و كنترل عمليات تخصيص و تقسيم اتوبوسهاى حمل و نقل زائران در ايام تشريق و برپايى چادرها و بخش ستاد در منى و عرفات، انصافاً كار طاقت فرسايى را به انجام رساندند.

در سال جارى اين واحد براى تسهيل در شناسايى موقعيت‌هاى مختلف مكاتب و خيام و راههاى دسترسى به آنها با نقشه بردارى و تهيه و تكثير موقعيت كاروانها؛ هدايت مجموع كاروانها و زائران و عوامل خدماتى را سرعت خاصى بخشيده بود. واحد خدمات و رفاه: كار اين واحد ارائه خدمات مختلف به زائران محترم اعم از تداركات، تهيه مسكن، و ارائه خدمات رفاهى از قبيل خدمات پزشكى، پست و مخابرات و خدمات

مربوط به امور خارجه و اشياء گمشده بود. واحد تداركات: براى تأمين تداركات در سال جارى، كار توزيع تداركات كاروانها با عقد قراردادى، به شركت المنصيف كه يك شركت سعودى است، واگذار شد. اين شركت به صورت متمركز كار توزيع تداركات را با روش انباردارى و كنترل ورود و خروج جنس با كامپيوتر، با كيفيّت مطلوب به انجام رساند.

واحد مسكن: با توجه به مشكلات بى‌شمارى كه دولت عربستان بر سر راه هيأت اجاره مسكن ايجاد كرده بود و قبلًا اشاره كوتاهى به آن شد؛ واحد مسكن با تلاش بسيار توانست در بازار رقابت مسكن در موسم حج، به نسبت بسيارى از زائران كشورهاى ديگر موفق‌تر باشد. جز كاروانهاى ويژه، كار واگذارى مسكن به كاروانهاى حج سال 71 به صورت قرعه كشى انجام شد. اين هيأت موفق شد براى 296 كاروان 100 نفره، 96 كاروان 120 نفره، 208 كاروان 140 نفره، 211 كاروان 160 نفره و 7 كاروان ستادى جمعاً 818 مسكن تهيه نمايد.

در حج 71 تعداد كل زائران 105763 نفر و كل مبلغ اجاره پرداخت شده 102509474 ريال سعودى بود. از اين مبلغ 63684474 ريال سعودى در قبال 570 سند اجاره مسكن در مكه مكرمه و مبلغ 38825000 ريال سعودى در قبال 266 سند از بابت اجاره مسكن در مدينه منوره، پرداخت شده است. به اين ترتيب

اجاره مسكن سرانه هر زائر در مكه 603 ريال سعودى و در مدينه 368 ريال سعودى بوده است. هيأت پزشكى: براى ارائه خدمات پزشكى هيأت پزشكى درمانگاهها و بيمارستانهاى خود را در عربستان تجهيز كرد، 100 تن دارو قبلًا به عربستان فرستاده شده بود. اين هيأت به منظور خدمت، منظم و فعال، اقدام به تأسيس يك بيمارستان عكس يكصد تختخوابى و 56 درمانگاه در مدينه و يك بيمارستان 150 تختخوابى و 7 درمانگاه در مكه و يك بيمارستان ويژه و چند درمانگاه، در عرفات و منى كرده بود.

عكس بر اساس آخرين گزارش در تاريخ 12/ 4/ 71 تعداد 207677 نفر به صورت سرپايى، حسب مورد، توسط پزشكان متخصص عمومى مورد معاينه قرار گرفتند و تعدد 3815 نفر به صورت اورژانس يا عادى در بخشهاى مختلف بسترى و 251 نفر براى مداواى دندان به دندانپزشكى مراجعه داشتند و تعداد بيمارانى كه مورد آزمايش‌هاى مختلف پزشكى قرار گرفتند 16907 نفر و بيماران محتاج به راديوگرافى 3563 نفر و بيماران مليتهاى خاريجى مراجعه كننده 16487 نفر بوده‌اند. بيماران انتقال يافته به ايران 83 نفر و بيماران فوت شده در مراسم امسال 96 نفر بودند.

شعبه‌هاى واحد كامپيوتر: واحد كامپيوتر با ايجاد شعبه در ستادهاى جده و مدينه و در واحدهايى مانند امداد؛ كار آمارگيرى و دسته‌بندى اطلاعات و دسترسى به آمار و ارقام مطمئن و صحيح را تسهيل كرد. با توجه به اولين سال فعاليت اين واحد در ارائه خدمات مختلف، تأثير خدمات آن، در تمام فعاليتها مشهود بود. يكى از خدمات ارزنده اين واحد (علاوه بر خدمات ياد شده) ارائه نمودارها و جدول‌هاى آمارى از موضوعات مختلف و همچنين دسته‌بندى و ارائه آمار از سؤالات «رهتوشه» بود. با اين ترتيب كار ارزيابى و كنترل فعاليت‌هاى مختلف تسهيل يافت و مطمئن گرديد. پشتيبانى و خدمات: هر فعاليت مستمر و منظمى به خدمات پشتيبانى مناسبى نياز دارد. واحدهاى پيشتيبانى در ايام حج سال هفتاد و يك، امور عمومى، روابط عمومى، امور ادارى، مترجمان، امور نقليه، تلفنخانه، واحد تعميرات اتومبيل و فريزر؛ واحدهاى پشتيبانى و خدمات بودند. الف- امور عمومى كار تجهيز ستادها، اسكان اعضاء ستادها و برنامه‌ريزى را براى حضور زنجيره‌اى و گردشى آن‌ها در مكه و مدينه، به عهده داشت. نيز خدمات ادارى از قبيل: صادر و وارد كردن و ماشين كردن نامه‌ها، ترجمه مطالب مورد نياز و ارائه خدمات ترابرى درون شهرى و تجهيز و ارائه خدمات مخابراتى، همچنين واحد تعميركاران؛ از زيرمجموعه‌هاى امو عمومى بود. تعميركاران متشكل از 9 نفر بودند و با سرويس كامل 94 دستگاه اتومبيل و تعمير كامل گيربكس و كلاچ 8 دستگاه خودرو بازديد برق و شارژ گاز كولر 40 دستگاه و صافكارى و

نقاشى 20 دستگاه و تعمير موتور 4 دستگاه و تعمير اساسى يكدستگاه تويوتا و تعويض موتور يكدستگاه مينى‌بوس و انجام تعميرات جزئى ديگر، خدمات مناسبى ارائه دادند.

واحد تعميرات يخچال و فريزر هم 207 دستگاه فريزر و يكدستگاه يخچال و 27 دستگاه چرخ گوشت و غيره را تعمير و همچنين 81 دستگاه فريزر و 17 دستگاه چرخ گوشت را مورد بازديد فنى قرار داد. ب- واحد روابط عمومى در زمينه‌هاى تنظيم و ارائه گزارش‌هاى روزانه و پوشش تبليغى ستاد و تهيه و تكثير تراكتهاى مختلف و ارائه خدمات خطاطى و طراحى و تهيه نمودار از آمار فعاليتها و تهيه خبرنامه داخلى ستاد و همچنين ارائه ساير خدمات، فعاليت داشت. ج- واحد رسيدگى به شكايات در مدت فعاليت 20 روزه خود در مكه مكرمه جمعاً به 940 مورد شكايت و گزارش در مسائل مسكن، تداركات، حمل و نقل، امداد، اشياء گمشده، مسائل مالى و مهمانان خارجى رسيدگى كرد. گزارش‌ها و شكايات در بخشهاى مختلف، 183 مورد مربوط به مسكن، 197 مورد مربوط به تداركات، 150 مورد مربوط به حمل و نقل، 68 مورد مربوط به امداد، 114 مورد مربوط به بهداشت، 102 مورد مربوط به اشياء گمشده و سرقت و 79 مورد مربوط به شكايت و يا گزارش‌هاى قدردانى از مديران كاروانها بوده است. د- واحد پست و مخابرات واحد پست و مخابرات در ايام حج امسال با برقرارى 23170 مورد ارتباط

تلفنى و ارسال 11255 مورد پست عادى و 8055 مورد پست تصويرى، از رشد قابل ملاحظه‌اى در ارائه خدمات به زائران نسبت به سال گذشته برخوردار بود. افزايش تعداد كانالهاى تلفنى بين ايران و عربستان از عوامل مؤثر در اين زمينه بوده است. ه- واحد اشياء گمشده واحد اشياء با رساندن حداقل 200 ساك گمشده به صاحبان آنان و مقدار زيادى وسائل و پول نقد و وسائل شخصى مانند هميان حاوى وجه نقد، ساعت طلا، كيف جيبى و غيره، خدمات ارزنده‌اى به زائران ارائه كرده است. مبلغ 41560 ريال و 10060 ريال سعودى و 942 دلار كه بى‌نشان و بلا صاحب بودند براى تكليف قطعى به بعثه مقام معظم رهبرى تحويل داده شد. و- فعاليت امور خارجه فعاليت امور خارجه عبارت بود از خدماتى چون مسائل مربوط به زائران متوفى، پيگيرى پرونده‌هاى باقى مانده از گذشته در دادگسترى مكه، پيگيرى و حل و فصل اقامت‌هاى غير قانونى و پيگيرى موضوع سرقتهاى مختلف از حجاج ايرانى و زائران مفقود شده، تصادفات زائران و صدور برگ تردد براى ايرانيانى كه گذرنامه‌هاى خود را گم كرده بودند.

نمودارها

عكس

عكس

عكس

عكس

عكس

عكس‌

فصل هفتم: در حاشيه حج‌

اشاره

1- بازار كالا 2- مشكل امنيت مالى (سرقتها) 3- مشكل راه‌بندان در مسير جمرات‌

بازار كالا

فروشگاههاى مكه و مدينه پر از كالاهاى خارجى با مارك‌هاى گوناگون بود.

زائران ايرانى در هواى گرم و زير آفتاب سوزان به دنبال خريد كالاهاى مناسب از اين سو به آن سو مى‌رفتند و پس از پرسيدن قيمتها، با دست خالى و بى‌ثمر باز مى‌گشتند زيرا گرانفروشى، كم فروشى، بنجل فروشى توسط فروشندگان مغازه‌هاى مكه و مدينه، حدّ و حصرى نداشت و ايرانيان كه در پى يافتن كالاهاى مناسب با قيمتهاى عادلانه بودند؛ پس از تأمل درمى‌يافتند كه كالاهاى مشابه آنهااز نوع مرغوبتر و با قيمت ارزانتر، به وفور در ايران يافته مى‌شود. گذشته از آنكه كالاهاى سنگين وزن و گرانقيمت پس از ورود به گمرك ايران، مشمول عوارز گمركى و بسيار گرانتر تمام مى‌گردد و انواع مشابه آنها در بازارهاى ايران ارزانتر است. بيشتر كالاها علاوه بر گران بودن داراى كيفيت نامرغوب و نامطلوب بود. اين‌گونه كالاها بيشتر در كشورهايى توليد مى‌شود كه محصولات تجارى و

مصرفى آنها، از كيفيت مرغوب و استاندارد جهانى برخوردار نيست و در حقيقت كالاهاى قابل رقابت در سطح بين‌المللى به شمار نمى‌آيد. افزون بر اين، فروشندگان در مكّه و مدينه، اجناس ساخته شده در اين كشورها را به عنوان كالاهاى ساخت ژاپن و اروپا معرفى مى‌كردند. بسيارى از كالاهاى بسته‌بندى شده و به اصطلاح (آكبند)، يا معيوب و ناقص بود يا آنگونه كه ادعا مى‌شد، ساخت ژاپن و اروپا نبود. كالاهاى مرغوب نيز بسيار گران بود. بازرگانان، تجار و فروشندگان كالاها در ايران كه براى انجام مناسك حج آمده بودند متفق القول بودند كه كالاهاى موجود در بازارهاى مكه و مدينه را مى‌توان در ايران ارزانتر، آسانتر و مطمئن‌تر از عربستان تهيه كرد. به عنوان مثال چرخ گوشت، ساعت، چرخ خياطى، سرويش چينى، راديوضبط، ده تا پانزده درصد گرانتر از ايران بود. لوازم التحرير نسبت به ايران فوق العاده گران بود؛ براى مثال يك خودكار ساخت هند به قيمت 200 تومان فروخته مى‌شد در حالى كه خودكار مشابه آن با كيفيت مرغوب و ساخت اروپا در ايران 50 تا 60 تومان به فروش مى‌رسد. بيتشر مديران كاروانها و كسانى كه به دفعات به مدينه و مكه مشرف شده بودند اظهار مى‌كردند كه قيمتها به نسبت سالهاى گذشته بسيار گرانتر شده است. چنين به نظر مى‌رسد كه وقوع جنگ خليج فارس، تورم و گرانى در عربستان، ركود اقتصادى و يا علل و عوامل ديگر، موجب افزايش ناگهانى قيمتها شده بود. بهاى اجناس و كالاهاى تجارى طى دو سال گذشته بين 20 تا 70 درصد افزايش داشته است. در اينجا به برخى از علل و عوامل اين گرانى اشاره مى‌كنيم:

الف- در پى تسهيلات براى واردات بعضى كالاها به ايران از سوى دولت، و اعلام بعضى از بنادر خليج فارس به عنوان بنادر آزاد، تجار و مسافران ايرانى

مقادير قابل توجهى كالا وارد كشور مى‌كنند، اين مقدار گرچه پاسخگوى تقاضاى بازار نيست و تعادل عرضه و تقاضا را برقرار نمى‌كند ولى عطش خريد مصرف كنندگان و همراه با آن، قيمت‌ها را تا حدى كاهش مى‌دهد. ب- در سالهاى گذشته كالاهاى خارجى از طريق چندين واسطه به كشور ايران وارد مى‌شد ولى در حال حاضر مستقيماً از مراكز توليد خريدارى مى‌گردد اين امر در كاهش قيمتها تأثى مهمى داشته است. ج- اگرچه بحران خليج فارس كه در طول يكى دو سال گذشته امنيت اقتصادى، سياسى منطقه را به هم زده بود، پايان يافته است ولى آثار منفى آن از اقتصاد كشورهاى عربى از جمله عربستان زدوده نشده است. د- دلت عربستان بر قيمت كالاهايى كه در بازار به فروش مى‌رسد؛ نظارت ندارد و كسبه به منظور دستيابى به حداكثر سود تا حد ممكن نرخها را بالا مى‌برند. ه- دولت عربستان در دو سال اخير، ماليات قابل توجهى براى كسبه مقرر داشته است كه طبيعه بخشى از اين هزينه به مصرف كننده تحميل مى‌گردد. و- تنزل ارزش «ريال» عربستان- كه ناشى از كاهش درآمدهاى نفتى و وابستگى شديد آن به ارزش دلار است- قدرت خريد اين كشور را به طور محسوسى كاهش داده است. در اين حالت طبيعى است كه تجار سعودى به سوى بازارهاى ارزانتر و در نتيجه به كالاهايى با كيفيت پايين‌تر- رو آورند. در اين وضعيت نيز

قيمت تمام شده كالاهاى وارداتى همچنان گران خواهد بود.

2- مشكل امنيت مالى:

سرقت، پديده جديد يكى از مسائل نوظهور در حج امسال،- كه سال‌هاى قبل بسيار كم بود- مسأله سرقت از حجاج ايرانى است. دامنه اين مسأله به قدرى گسترده و وسيع شد كه موجى از نگرانى و وحشت را در ميان حجاج ايرانى بوجود آورد. حجم پولهاى سرقت شده، شيوه‌هاى سرقت (گاهى در لباس مأموران نظامى سعودى)، سرقت توسط مأموران بازرسى گمرك در جده و ... همه از مسائل جديدى است كه نبودن امنيت را در اين كشور نشان مى‌دهد.

گزارش‌هاى رسيده حاكى است: برخى از سرقت‌هاى مسلحانه، با اتومبيلهايى داراى شماره سعودى و يا خوردوهاى پليس انجام مى‌گرفت و برخى سارقان ملبس به لباس پليس بودند. در يك بررسى كوتاه، مشاهده مى‌كنيم سرقتهايى كه در مسجدالحرام اتفاق افتاده‌اند، نسبت به سرقتهاى مسلحانه در سطح شهر مكه، مجموعاً جزئى‌تر هستند و شايد بتوان عدم امكان جلوگيرى از اين سرقتها را تاحدى توجيه كرد ولى سرقتهاى مسلحانه، در شهرى كه از نظر حفاظت نيروى پليس به اندازه كافى در هر گوشه شهر مستقر هستند و اتومبيلها و نفربرهاى آنها دائماً در رفت و آمد مى‌باشند، غير منتظره است. در يك تحليل سطحى مى‌توان سرقتهاى متعدد و مسلحانه را به زائران و مسافران ديگر كشورها نسبت داد و ادعا كرد كه افرادى كه با لباس مبدل و اتومبيلهاى

سرقت شده از پليس دست به چنين اعمالى مى‌زنند. اين فرضيه از اين نظر مردود است كه هيچ زائرى فرصت لازم جهت تشكيل شبكه‌اى به گستردگى و حج سرقتهاى موجود و امكان سرقت اتومبيل پليس و تهيه لباس فرم دستگاه امنيتى و يا تهيه سلاح در يك كشور خارجى را ندارد و اگر اين فرضيه را صحيح هم، بپنداريم لزوم مراقبت و ايجاد امنيت توسط پليس را منتفى نمى‌سازد. شائبه انجام اينگونه دزديها توسط شهروندان عربستان، هرچند به دليل فقر مردم باديه‌نشين يا ساكنان شهرهاى كوچك و بزرگ، به دليل وجود اختلاف طبقاتى و فقر فرهنگى غير محتمل نيست ولى به نظر نمى‌رسد اينگونه افراد توان سرقت اتومبيل، تأمين لباس پليس، تهيه سلاح و ايجاد شبكه گسترده سرقت را داشته باشند. در صورتى كه صحت اين فرضيه، نشانه عدم قدرت پليس عربستان در كشف جرم و محافظت از امنيت زائران حرم است. در هر صورت، كنترل، شناسايى و دستگيرى و مجازات اين سارقان و پرداخت خسارت اموال سرقت شده و ايجاد فضاى آرام به منظور عبادت مردم و تأمين امنيت و حفاظت از جان، اموال و نواميس مردم ضرور است. شگفت‌آور اين كه در طول اين ايام كه سرقتها بسيار بود، مسؤولان عربستان كوچكترين واكنش رسمى از خود نشان ندادند و هيچ نوع تهديدى نسبت به آنان مطرح نگرديد. اگر توجه كنيم كه سرقتها غالباً اموال ايرانى‌ها صورت مى‌گرفت، مسأله، قابل تأمّل بيشتر است. در اين‌باره، بعثه مقام معظم رهبرى به مسؤولان عربستان هشدارهاى لازم را داد و از آنان خواست تا به اين امر رسيدگى كنند. نماينده مقام معظم رهبرى در ضمن مصاحبه‌اى در 30/ 3/ 71- اظهار داشتند: اقداماتى كه بعثه مقام معظم رهبرى در اين مورد انجام داده

است، منعكس كردن اين موضوع و اعتراض به دولت سعودى است كه ما هنوز پاسخ مناسبى از آنها دريافت نكرده‌ايم.

ايشان افزودند:

متأسفانه دولت سعودى در اين زمينه توجه لازم را مبذول نمى‌دارد و اين يك مشكل اجتماعى براى عربستان است و بايد براى حفظ حيثيت خود، اقدامات لازم را انجام دهد. اين امر بايد در سالهاى آتى مورد توجه قرار گيرد به طوريكه در آموزشهاى پيش از حج، بر عدم امنيت در آن موسم، تأكيد و از حجاج خواسته شود تا در حفظ دارايى خويش بيشتر تلاش كنند. اگر قرار باشد وضع به همين صورت ادامه يابد، نشر يك جزوه راهنما براى آگاهى حجاج از شگردهاى سرقت و دزدى در اين محيط لازم خواهد بود. فهرست سرقتهاى انجام شده نشان مى‌دهد كه تنها در روز 11/ 3/ 71 نزديك به 10 مورد سرقت از زائران ايرانى انجام يافته است و اغلب آنها نيز به وسيله كسانى صورت گرفته كه با لباس نيروهاى امنيتى عربستان و به بهانه بازرسى و كشف مواد مخدر، اموال مردم را به سرقت برده‌اند. مواردى نيز در حين طواف بوده است به عنوان مثال: يك زائر ايرانى به نام ابراهيم محمديان ابيرى از كاروان 30235 مازندران ساكن شهرستان بابل چنين اظهار داشته است: من به اتفاق همسر و يك همراه ديگر مشغول طواف دور خانه خدا بودم، پس از طواف متوجه شدم كه سارق يا سارقان با استفاده از آلات برنده، پيراهن عربى، زيرپوش و كمربند مخصوص احرام مرا بريده و مبلغ 800 ريال سعودى را كه همراهم

بود به سرقت برده‌اند. حاجيه خانم بتول رحمانى از كاروان 17472 تهران نيز اظهار مى‌دارد:

به هنگام طواف ناگهان متوجه شدم چادرم و جيب لباسم به وسيله شيى‌ء برنده‌اى مانند تيغ شكافته و 500 در ارزى كه همراه داشتم به سرقت رفته است. همچنين محمدرضا رهگذر از كاروان خليلى ساكن تهران اظهار مى‌دارد: هنگامى كه در حرم مشغول طواف بودم ناگهان احساس كردم دستم مى‌سوزد. وقتى كه دقت كردم ديدم دستم بريده و جيب لباسم با تيغ پاره شده و كارت شناسايى‌ام، هماره با 100 دلار ارزى كه با خود داشتم به سرقت رفته است. الياس عليزاده يك زائر تهرانى ديگر نيز مى‌گويد: به هنگام اسلام حجر الاسود مبلغ 1500 دلار كه همراه داشتم از من به سرقت رفت. وى ماجراى دزديده شدن پول خود را به شرطه‌هاى سعودى اطلاع مى‌دهد اما تاكنون نتيجه‌اى نگرفته است. حاجيه خانم آمنه خوشقدمى از كاروان 25122 كردستان اهل شهرستان سقز نيز مى‌گويد: من يك شب براى طواف و زيارت حرم رفته بودم و پس از طواف به علت خستگى، در گوشه‌اى براى استراحت دراز

كشيدم. يك زن سياه چرده عرب نيز در كنار من خوابيد. پس از مدتى از خواب بيدار شدم و متوجه شدم كه جيب شلوار زنانه احرام مرا با تيغ بريده و مبلغ 850 ريال عربستان، 100 دلار آمريكا و 10 هزار تومان كه همراه داشتم دزديده‌اند.

در مطبوعات و وسايل ارتباط جمعى عربستان مطالب و گزارشهايى درباره تدابير امنيتى و اقداماتى كه براى رفاه و آسايش حجاج در نظر گرفته شده است منتشر مى‌شود.

هنگامى كه ايام مبارك حج فرا مى‌رسد، حضور گسترده مأموران امنيتى و پليس عربستان در گوشه و كنار شهرهاى مقدس مكه و مدينه مشاهده مى‌شود و حتى در حرم امن الهى و مسجد الرسول صلى الله عليه و آله نيز با سلاح گرم حضور دارند. اين پندار در اذهان بينندگان القا مى‌شود كه دستگاههاى انتظامى و امنيتى سعودى براى تأمين نظم، امنيت، آسايش و رفاه حجاج و زائران، با همه توان بسيج شده‌اند، اما آمار رو به فزونى سرقتها و تعداد فراوان سارقان تمام خيالات و تصورات را باطل مى‌كند، چرا كه سرقت و دزدى حتى در پيش چشم مأموران عربستان امان از زائران و حاجيان مال باخته، بريده است. بسيارى از حجاج مى‌پرسند: راستى اين همه مأمور بى‌سيم به دست، باتوم و سلاح به كمر و مسلسل به دوش، اگر به كار تأمين امنيت حجاج و زائران نمى‌آيند، پس به چكار مى‌آيند؟! چرا سارقان زرنگ و طراران زبردست، روز و شب به كار تاراج و غارت پول و اموال حجاج مى‌پردازند و كسى هم در پى مقابله با آنان نيست. در اينجا به ذكر اسامى چند تن از مال باختگان و مبالغ ووجوهى كه از

داده‌اند مى‌پردازيم و مشت، نمونه خروار است: از سيد موسى حسين (كاروان 28123 گيلان) مبلغ 1050 ريال سعودى، در مسجدالحرام. از ساره شعبانى (كاروان 28133 گيلان) و اهل شهرستان رودسر، مبلغ 40 دلار آمريكا، يك فقره چك 350 ريال سعودى، 2000 تومان و مقدارى ريال سعودى در حرم. ناصر رشوند از كاروان 20113 زنجان واهل قزوين، 1080 ريال سعودى در مكه معظمه.

صديقه عسكرى زائر تهرانى از كاروان 17510، 2500 ريال عربستان، 1200 تومان و يك فقره چك 350 ريالى عربستان در مسجدالحرام. كيف محتوى 500 دلار و مقدارى وسايل ديگر متعلق به رحيم عبدى از كاروان 17529 تهران، در خانه خدا. عبدالحسين بختيارى از كاروان 17513 تهران، مبلغ 1000 ريال سعودى و مقدارى پوشاك؛ در محلّه عزيزيه مكه. از دو نفر از كاروان 21139 به نامهاى (ق- الف) و (ح- د) مبلغ

1300 ريال سعودى توسط سارقان در لباس پليس. از زائرى به نام ز- ا از كاروان 31127 در تاريخ 11/ 3/ 71 مبلغ 1000 دلار توسط كسانى كه خود را پليس سعودى معرفى كرده‌بودند. مبلغ 200 دلار از آقاى جمشيد- ى از كاروان 30247 توسط سرنشينان يك اتومبيل به بهانه بازرسى بدنى.

متأسفانه در عرفات و منى نيز دامنه سرقت گسترده بود و به بيش از يكصد مورد رسيد. اميد است با توجه بيشتر مقامات سعودى و دقت و هوشيارى زائران در سال آينده، ناظر بهبود اوضاع باشيم و مشكلى به نام مشكل امنيت مالى حجاج نداشته باشيم.

3- مشكل راه‌بندان در مسير رمى جمرات‌

اگر چه مطابق آنچه در متون اسلامى آمده است، خداى كعبه، بناى كعبه را در منطقه‌اى خشك و سوزان و سرزمينى لم يزرع و بد آب و هوا، پسنديده است و اين پسند حكيمانه، و پر راز و رمز خواوند حكيم، مطلوب همه اهل دل، مؤمنان پاكباز و پاكباخته و تمامى آنانى است كه رسيدن به سر منزل مقصود را در تسليم به خوسات و پسند معبود مى‌دانند، ولى از سوى ديگر، تأمين نيازمنديهاى حجاج بيت اللَّه الحرام و فراهم آوردن زمنيه‌هاى مناسب براى انجام فرائض و مناسك آنان، نيز از جمله اقدامات ضرورى و پسنديده است، كه مواردى از اينگونه

اقدامات نظير سقاية الحاج (آب رسانى به حاجيان)، تأمين امنيت زائران و ... از ديرباز مورد تأكيد و سفارش بوده‌اند. متأسفانه عليرغم افزايش همه ساله زائران بيت اللَّه الحرام، و ضرورت تداركات امكانات و نيازمنديهاى آنان، نارسايى‌ها و كاستى‌هاى فراوان و بعضاً غير قابل توجيهى در اين عرصه به چشم مى‌خورند، كه كمبود مسكن، دشواريهاى فراوان در انتقال زائران به عرفات، مشعر و منى در ايام تشريق، فقدان معابر مناسب براى تردد حجاج از چادرها به محل رمى جمرات، نا امنى و سرقت اموال حجاج كه امسال گسترش غيرقابل انتظارى داشته است و ... از جمله اين كاستى‌ها و نارسايى‌ها هستند. اهميت فريضه سياسى عبادى حج در اسلام و اشتياق روز افزون و قابل تحسين ملّتهاى مسلمان به حضور در اين مراسم، ضرورت رفع اين نارسايى‌ها را اجتناب ناپذير مى‌كند، خصوصاً آنكه بهاى برخى از اين كاستى‌ها از دست دادن جان زائران بيت‌اللَّه‌الحرام است و از سوى ديگر به دليل ارتباط مستقيم اين فريضه الهى با تمامى ملتهاى مسلمان، جا دارد كه دولت عربستان از همكارى و هميارى ساير كشورهاى مسلمان براى مقابله با دشواريها و معضلات كنونى بهره‌گيرى داشته باشد. چرا كه ايران اسلامى از نخستين سالهاى بعد از پيروزى انقلاب تا كنون، همه ساله دهها اجتماع ميليونى را به بهترين وجه ممكن تدارك ديده و برگزار كرده است و در اين زمينه از تجربه و توانمندى بسيار برخوردار است.*** امسال نيز همچون سالهاى گذشته ترافيك و راه‌بندان مسير جمرات در روز عيد قربان حادثه آفريد و تعدادى از حجّاج ايرانى و غير ايرانى متأسفانه جان باختند.

يكى از واجبات حج، رمى جمرات است كه حجّاج بايد در روزهاى دهم و يازدهم و دوازدهم ذى‌الحجّه از چادرها و محل اسكان خود خارج شوند و مسيرى چند كيلومترى را بپيمايند تا به محل جمرات برسند و پس از رمى جمرات مجدداً به چادرهاى خود بازگردند. اين مسير شامل چهار خيابان روباز و يك خيابان سرپوشيده به نام «طريق المشاة» مى‌باشد. طريق المشاة كه به معنى مسير پياده‌روهاست متأسفانه به دليل سكونت اعراب باديه نشين و زائران برخى كشورها در ايام رمى، به كلى مسدود است. نوعاً كسانى كه به طور گروهى و خانوادگى به زيارت خانه خدا آمده‌اند در ايّامى كه در منى به سر مى‌برند هركدام قمستى از اين مسير سايبان‌دار را اشغال مى‌كنند و با گستردن وسايل زندگى موقت خود عملًا مانع عبور و مرور ساير زائران مى‌گردند. نيروى انتظامات عربستان سعودى هم اقدامى در جهت بازنگهداشتن راه و رفع سدّ معبر نمى‌كند. خيابانهاى روباز نيز به علت تردد وسائط نقليه اعم از اتوبوس‌ها و خودروهاى شخصى از بار سنگين ترافيك برخوردار است. روز عيد قربان كه بيش از يك ميليون و پانصد هزار نفر در حال رفتن به سوى جمرات و سپس بازگشت از جمرات هستند بايد از لابلاى اتومبيلها و اتوبوسها راه عبورى به پهناى كمتر از يك متر؛ بيابند. در اين حال با جمعيّتى مواجه مى‌شوند كه پس از رمى جمرات در حال بازگشت به چادرهاى خود مى‌باشند. در چنين شرايطى است كه راه پس و پيش ندارند و در بين اتومبيل‌ها و فشار جمعيّت با مرگ روبرو مى‌شوند. امسال تعدادى از حجّاج ايرانى و غير ايرانى در اين مسير جان خود را از دست دادند، در صورتيكه با برنامه‌ريزى صحيح، مى‌توان از بروز اين حوادث ناگوار جلوگيرى كرد. اگر مسؤولان راهنمايى و رانندگى سعودى در اين سه روز تردد وسائط نقليه را در آن مسير ممنوع و مسيرى را براى رفتن و مسير ديگرى را

براى بازگشتن مشخص مى‌كردند و يا از اسكان حجّاج در مسير سرپوشيده ممانعت به عمل مى‌آوردند؛ هرگز تعدادى مسلمان بيگناه با آن وضع رقّت بار هلاك نمى‌شدند.

فصل هشتم: ميقات در آينه‌

اشاره

همانگونه كه قبلًا اشاره شد در ايام حج برخى از شخصيتهاى علمى و فرهنگى و سياسى ايرانى و غير ايرانى از سوى بعثه مقام معظم رهبرى به عنوان مهيمان شركت كرده بودند. با اكثر آنان مصاحبه‌هاى مفصلى به عمل آمد، كه در اينجا گزيده‌اى از آن مصاحبه‌ها را جهت استفاده خوانندگان و آگاهى از ديدگاههاى آنان نقل مى‌كنيم:

مصاحبه ها

مصاحبه‌باآية اللَّه مصباح يزدى‌

س: لطفاً در زمينه نقش زيارت و توسل در خودسازى و تكامل معنوى انسان توضيح بفرماييد؟ ج: زيارت اهل قبور به جهت مصالحى از جمله يادآورى عالم ابدى و سرانجام جاودانى آنان، تشريع شده است ولى زيارت مرقد پيامبراكرم و اهل بيت عليهم السلام فوايد و مصالح زيارد ديگرى نيز دارد كه مهمترين آنها دو چيز است: يكى آنكه: حضور در كنار ضريح اين بزرگواران تعظيم شعائر اسلامى و مذهبى و موجب توجه هرچه بيشتر مردم به پيشوايان دينى و در نتيجه توجه به خداى متعال و اهداف دين است و هم براى شخص تعظيم كننده و هم براى ديگران مفيد خواهد بود.

ديگر آنكه: با توجه به اينكه اين بزرگواران داراى حيات ويژه‌اى هستند مى‌توان با آنان ارتباط قلبى خاصى برقرار كرد چنانكه در زيارتهاى ايشان مى‌خوانيم «اشهد انك تسمع كلامى و تردّ سلامى». بدين ترتيب تجديد عهد و ميثاق با آنان ميسّر خواهد بود؛ چيزى كه در ايجاد احساس مسؤوليت و التزام به انجام وظايف فردى و اجتماعى و جديّت و فداكارى در راه تحقق اهداف اسلامى تأثير بسزايى خواهد داشت. از همين جاست كه توسّل به اولياء خدا بعد ازرفتن از دنيا نيز مفهوم پيدا مى‌كند و در واقع مربوط به بخش دوم سؤال شما يعنى مسأله توسل مى‌شود. سؤال مهمى كه در مورد توسل مطرح مى‌شود اين است كه با وجود مفتوح بودن راه دعا و ارتباط مستقيم با خداى متعال، حكمت تشريع توسل چيست؟ جواب اين است كه توسل دست كم داراى دو حكمت ممتاز است: يكى آنكه مقام و منزلت شفاعت كنندگان معلوم مى‌شود كه در اثر اطاعت و عبادت خدا به آن نائل شده‌اند و اين به نوبه خود تشويقى براى ديگران است تا راه رسيدن به كمالات و مقامات عاليه يعنى راه عبادت و اطاعت خدا را بشناسند و هر چه بيشتر از آن استفاده كنند.

حكمت دوم اين است كه توسل عاملى براى جلوگيرى از عجب و خودپسندى و افتادن در بزرگترين دام شيطان است كه مى‌تواند افراد برجسته را از قلّه كمال به اسفل سافلين فروافكند؛ اما كسى كه ترقيات معنوى خود را مرهون وساطت اولياء بزرگ خدا مى‌بيند از افتادن در اين دام مصون مى‌ماند و از اينجا راز اين مطلب روشن مى‌شود كه عرفاى شيعه دچار

پاره‌اى از انحرافات ديگر عارفان و متوصفان نشده‌اند زيرا همواره دست توسل به دامان ائمه اطهار عليهم السلام مى‌زده‌اند و خود را طفيلى و ريزه خوار خوان كرم آنان مى‌ديده‌اند. س: حضرتعالى در ايام حج همه روزه به طور مستمر با زائران ساير كشورها تماس و گفتگو داشتيد، نظرتان در مجموع راجع به برداشتهاى ديگر حجاج از انقلاب اسلامى ايران چه بود؟

ج: بدون شك نداى بيدار كننده و روشنگر امام (رضوان اللَّه عليه) تأثير وسيع و عميقى در ملتهاى مسلمان و حتى غير مسلمان جهان داشته و حقاً بايد گفت كه يكى از صدها بركات وجود امام اين بود كه يك تنه كار هزاران دستگاه تبليغاتى موفق را انجام دادند و آثارِ نقشِ پاك و نافذ و اكثير گونه ايشان، هم در سطح افراد و هم در سطح جوامع، مشهود است از جمله مورادى كه خود اينجانب برخورد كرده‌ام اين بود كه در كشورهاى آسياى جنوب شرقى اشخاصى از قشرهاى دانشگاهى و بازرگان مى‌گفتند ما شيفته گفتار و كردار صادقانه و مخلصانه حضرت امام (ره) هستيم و به بركت محبّت به ايشان از نظر مذهبى هم مستبصر شديم و به شيعه گرويديم و هم اكنون از بهترين ترويج كنندگان مذهب شيعه در آن منطقه هستند.

مصاحبه‌باآية اللَّه مكارم شيرازى‌

س: لطفاً نظر خود را در مورد حج امسال و نيز توصيه‌هاى لازم به حجاج بفرماييد؟

ج: امسال بحمداللَّه مراسم خوبى انجام شد و ناراحتى‌ها در حداقل بود.

مراسم برائت خيلى آبرومندانه و با جمعيت

بسيار زيادى برگزار شد. محتواى سخنرانى‌هاى ارائه شده در مراسم برائت، بسيار والا بود. هم پيام رهبر بزرگوار انقلاب و هم سخنهاى ديگرى كه گفته شد. همه جالب بود و امّا در عين حال حج هنوز كمبودها و مشكلاتى دارد. يك سلسله از مشكلات مربوط به ماست كه بايد در ايران حل كنيم و مشكلاتى نيز مربوط به دولت سعودى است. مشكلاتى كه ما بايد حل كنيم، چند مشكل است: حجاج ما آموزش كافى نمى‌بينند و گاه كارهايى از آنها سر مى‌زند كه زننده است. من با چشم خود ديدم كه در مسجدالنّبى، درحالى كه مسلمانان دسته، دسته به سوى مسجد مى‌دويدند تا در نماز جماعت شركت كنند جمعى از ايرانيان كيسه‌ها و بقچه‌ها و ساك‌ها و سوغات‌ها زير بغل، به سوى منزلها برمى‌گشتند و حركاتى از اين قبيل.

مثلًا هنگامى كه صفوف جماعت تا بقيع آمده بود عده‌اى مشغول زيارت بودند و امثال اين حركات كه نشان مى‌دهد به آنان آموزش كافى داده نشده است. اينها در مجموع خيلى به ضرر ما تمام مى‌شود؛ عليرغم اين كه كاروانهاى ايران از نظر نظم در درجه والايى هستند (نسبت به ديگران) ولى اين عدم آموزشها باعث سرشكستگى مى‌شود. يا مثلًا خدمات پزشكى در حد مطلوبى نبود چون مردم در صف مى‌ايستادند و گاهى مريض‌تر مى‌شدند و برمى‌گشتند. ما در حدود صد و خرده‌اى طبيب داشتيم، هر هزار نفر يك طبيب و آنهم در منى و آنهم يك مشت پيرمرد و پيرزن در آن هواى گرم با حوادث و مسموميّتها و انواع بيماريها. بايد كادر پزشكى قوى‌تر باشد. پيشنهاد دوّم اين كه در ايران نبايد اجازه بدهند كه افراد ناتوان به حج بيايند. حج به گونه‌اى است كه افراد ناتوان نمى

توانند آن را انجام دهند و مى‌ميرند. آن كه بيمارى قلبى دارد و با اصرار و ارفاق به حج مى‌آيد، فرمان مرگش را امضاء كرده است. ما در رمى جمرات و سعى صفا و مروه مى‌ديديم كه پيرانى دارند از بين مى‌روند. نبايد اجازه بدهند اين افراد به حج بيايند، بايد نايب براى آنان بگيرند.

ديگر مسأله استفاده از لباسهاى نامناسب است. ايرانى‌ها گاهى بدترين لباسها را مى‌پوشند. اكنون سخن از يكنواختى لباسهاست. ما مى‌بينيم زوار تركيه و اندونزى با لباسهاى نيمه يكنواخت و منظم به حج مى‌آيند، ايرانيان بايد در مورد لباس برنامه‌ريزى بهترى بكنند.

به عقيده من يك مقدار هم بايد به روحانيان كاروانها آموزش بيشترى بدهند چون گاهى ناهماهنگ عمل مى‌كنند.

يا مسأله نماز پشت مقام كه همه دستور مى‌دهند وقتى جايى براى طواف نيست نماز را عقبتر انجام دهيد. امّا من ديدم برخى دستها را به هم مى‌دهند تا يك نفر نماز بخواند و درگيرى پيدا شد بين عرب و بين ايرانيان و آن فرد داد مى‌زد: حرام، ممنوع ... و شنيدم درگيرى مرتب پيدا مى‌شود به نظر من اصلًا اين نماز اشكال دارد. من در مناسكم نوشته‌ام وقتى كه براى ديگران مزاحمت ايجاد شود اين نماز، اشكال دارد.

مصاحبه‌بااستاد جعفر سبحانى:

س: استاد! با توجه به كاوشهاى عميقتان در تاريخ اسلام، لطفاً درباره آثار و اماكن مقدسه مكه و مدينه و نحوه جلوگيرى از تخريب آثار باقيمانده، براى خوانندگان، مطالبى بيان بفرماييد؟

ج- در جهان امروز عقلا و خردمندان كوشش مى‌كنند تا

آثار ديرينگان را حفظ كنند چون اين آثار نشانه تمدن ديرينه آنها است مثلًا مى‌كوشند تا پلى كه 500 سال پيش زده شده است. محفوظ بماند، حتى اگر لازم باشد در كنارش پل ديگرى احداث كنند. آقايانى كه فرانسه رفته‌اند مى‌دانند كه در پاريس دروازه‌اى هست كه متعلق به 500 سال پيش است و آنروزها دروازه شهر بوده است، و حالا شهر پاريس شهر عظيمى است ولى همان دروازه را به همان شكل حفظ كرده‌اند كه بگويند اين نشانه تمدن 500 ساله ماست. ما مسلمانها بايد آثار ديرينه خودمان را كه جنبه دينى و مذهبى دارد حفظ كنيم. خصوصاً آثار پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و آثار ياران و فرزندانش را ...

اسلام متعلق به امروز و فردا نيست و اين دين خاتم است. اگر آثار مربوط به آن را حفظ كنيم اصالت اسلام حفظ شده است و نسلهاى آينده در وجود اسلام و در وجود پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و دعوت توحيد او شك نمى‌كنند، ولى اگر اين آثار را از بين ببريم، چيزى از اسلام جز يك قرآن باقى نمى‌ماند. ممكن است در آينده درباره اصالت شك كنند و بگويند اصلًا از كجا معلوم چند هزار سال پيش، مردى از جزيرة العرب برخاسته و چنين دعوتى كرده و چنين آيين را آورده است؟ امروز در جهان غرب مسأله مسيحيت يك مسأله افسانه‌اى است، بچه‌هاى غرب، مسيحى ولى مسيحى شناسنامه‌اى و به اصطلاح، مسيحى جغرافيايى هستند و اگر دل اينها را بشكافى نسبت به مسيح هيچ نوع عقيده جدى ندارند و نكته آن اين است كه از مسيح هيچ باقى نمانده است، نه خودش قبر دارد، نه مادرش قبر دارد و نه از حواريون او اثرى باقيست، حتى كتابى را هم كه به نام انجيل دارند، (اكنون 24 انجيل در دست است.) و در واقع 4 انجيل دارد كه زندگى نامه حضرت مسيح است، پس حفظ آثار يك نوع اصالت بخشيدن به آن شيى‌ء است و كسانى كه مى‌گويند بايد

آثار پيغمبر صلى الله عليه و آله، خانه پيغمبر صلى الله عليه و آله، خانه ميزبان پيغمبر صلى الله عليه و آله و خانه فرزندان و صحابه پيغمبر صلى الله عليه و آله و مدرسه‌هايى كه امام حسن عليه السلام و امام صادق عليه السلام داشته‌اند بايد حفظ شود؛ به خاطر اين است كه روزگارى مى‌آيد كه اين مسائل مايه تحقق يقين و اعتقاد بيشتر به اصالت اسلام خواهد بود. ما در آينده خواهيم گفت كه: «مردم بدانيد چند قرن قبل پيغمبرى برخاست كه اين قبر اوست، اين زادگاه اوست، اين قبر مادرش است، اين قبر پدرش است و اين آثار فرزندانش است و اين مدرسه فرزندانش است.» و اگر اينها را به خاطر توسعه مسجد يا به عناوينى ديگر از بين ببريم مثل اينكه بگوييم اينها مورد حاجت نيستند، ضربتى است بر اصالت اسلام و در آينده قابل جبران نيست. «ره همان است كه رهروان رفتند»، عقلاى عالم به آثار خود علاقه‌مندند.

بنابراين مى‌توان گفت در حال حاضر دو سوم آثار از بين رفته و چيز كمى باقى مانده است. مساجدى باقى مانده كه هر كدام يك تاريخ را بازگو مى‌كنند، مساجدى مثل مسجد على عليه السلام، مسجد سلمان و ديگر مساجدى كه در خندق است؛ بازگو كننده فعاليت‌هاى جوانان رشيد اسلام است. كسانى كه باتعداد و توشه اندك، در مقابل يك سپاه ده هزار نفرى قد علم كردند و آنها را برگرداندند. قديم در آنجا خندق محفوظ بود كه الان از بين برده‌اند.

مشكلى كه الان در مدينه وجود دارد اين است كه مدينه به شكل يك شهر اروپايى در آمده و معماريهاى اسلامى در آن نيست و اگر هم باشد فقط در قسمت مسجد النبى و برخى مساجد ديگر است. در هيچ جاى ديگر از شهر اثرى از تمدن اسلامى 1400 ساله وجود ندارد. درحالى كه اينان مى‌توانستند هم مسجد النبى صلى الله عليه و آله را توسعه بدهند و هم آثار را

حفظ كنند و هم معمارى شهر، معمارى اسلامى باشد.

مصاحبه‌بااستاد صدرالدين حائرى شيرازى:

س: براى مقابله با اقدامات مذبوحانه عواملى كه از اتّحاد مسلمين زيان مى‌بينند، چگونه مى‌توان عمل كرد؟

ج: بهترين را راه مقابله با اقدامات تفرقه افكنان، همان تأكيد بر اتحاد است و بايد عواملى را كه به اتحاد مسلمين كمك مى‌كند، تقويت و موانعى را كه در اين راه وجود دارد، برطرف كنيم. يكى از عواملى بزرگ اتحاد، قدرت است. من ياد دارم در زمان مرحوم آقا سيد ابوالحسن اصفهانى، يكى از ممالك اسلامى از طرف انگليس مورد تجاوز قرار گرفته بود. اين دولت ضعيف به هر مملكتى متوسل شد، نتيجه نگرفت، بعد متوسل شد به مرحوم آقا سيد ابوالحسن اصفهانى؛ ايشان پيامى داد به دولت‌ها. در اين پيام جالب آمده بود كه: «ما مسلمانها همه متحديم اگر به يكى از بلاد ملسمين، تجاوز شود. انگار به همه بلاد مسلمين تجاوز شده‌است» و چون مرحوم آقا سيد ابوالحسن از قدرت معنوى چشمگيرى برخوردار بود، بدين طريق از آن دولت ضعيف رفع ستم شد. الان هم اگر مسؤولان روى سياستمداران كشورهاى اسلامى كار كنند و از راههاى سياسى پيش بروند و آنها را متحد سازند؛ مى‌توانند با بهره‌گيرى از قدرت مذهبى با مشكلات برخورد كنند. س: اين نگرانى منتفى نيست كه مسأله برائت از مشركان به عنوان جزئى از حج

صرفاً به حجاج ايران محدود شود، براى حج ابراهيمى در ميان ساير حجاج به جز برگزارى سمينارها چه پيشنهاد مشخصى داريد؟

ج: مسأله برائت يك مسأله اصولى است. ما بايد روى اين برنامه با كنفرانسهايى كه خارج از مكه و درممالك ديگر اسلامى برگزار مى‌شود، ملتها را آماده كنيم. چون مسأله برائت محدود به ايرانى‌ها نيست و جزئى از مراسم حج است و اگر براى ملت‌هاى ديگر اين نكته توضيح داده شود، قطعاً با توجه به دركى كه آنان از شرايط كشورهاى اسلامى دارند، مورد استقبال قرار مى‌گيرد.

مصاحبه‌باحجة الاسلام و المسلمين عبائى:

س: يكى از جهات حج ارتباط با مسلمانان است، بفرماييد حجاج ايرانى در رساندن اين پيام تا چه حد موفق بوده‌اند؟

ج: بحمداللَّه، وقتى حج را با قبل از انقلاب مقايسه مى‌كنيم، نقش مهمى كه در ارسال پيام داشته‌ايم كاملًا محسوس است، كسانى كه سال‌هاى قبل از انقلاب مشرف شده‌اند ديده‌اند كه آن زمان ايرانيان به سرعت به طرف كاروان خودشان برمى‌گشتند چون نماز با اهل سنت را داراى اشكال مى‌دانستند، آنها هم به ما مى‌گفتند شما اهل نماز نيستيد.

يك فاصله معنوى بين ايرانيان و ديگر مسلمانان جهان به وجود آمده بود.

بحمداللَّه با دستورات حضرت امام (ره) مشكل حل شد، و حضور در نمازهاى جماعت كاملًا مشهود است؛ در مراسم برائت هم نقش بسيار مؤثرى داشته‌ايم و حتى اگر حجاج هم شركت دارند و در ممانعت‌هاى قبلى از اين مراسم كاملًا برايشان روشن شد كه اينها احساس خطر مى‌كنند و اين مراسم

براى آمركا و اسرائيل خطرناك است. من به ياد دارم عده‌اى از حجاج خارجى كه از ترس، نمى‌توانستند در مراسم شكرت كنند از دور با اشره همبستگى خودشان را اعلام مى‌كردند.

س: آيا سمينارهايى كه همه ساله در حج برگزار مى‌شود موفق بوده است؟

ج: موفق بودن هر امرى نسبى است، البته بهترين راه براى گسترش موضوع برائت از مشركان برپايى سمينار در كشورهاى مسلمان نشين دنياست تا علما مسأله برائت را جا بيندازند. در صورتيكه فرصت كافى باشد و در مديريت اين سمينارها دقت بيشترى شود موفق خواهند بود.

بعد از آن بايد خلاصه خوبى از سمينار به زبانهاى مختلف منتشر شود تا همه مسلمين در سراسر جهان بتوانند كاملًا در جريان اين امر قرار بگيرند.

مصاحبه‌باآية اللَّه امامى كاشانى:

س: لطفاً درباره ابعاد مختلف فلسفه حج براى زائران بيت اللَّه الحرام توضيحاتى بفرماييد؟

ج: حج در قرآن كريم و روايات، بعد معنوى و اجتماعى دارد. بعد معنوى آن اين است كه انسان با زيارت و حج خانه خدا واقعاً عوض بشود و برگردد. «الهِى مِسكِينُكَ بِبابِكَ، سائِلُكّ بِبابك».

خدايى كه امر به عفو مى‌كنى، خدايى كه تو عطا به عفو مى‌كنى، خدايى كه تو عفو را دوست دارى، مرا عفو كن. و اين بايد همواره بر لب زنان و مردانى كه به حج آمده‌اند جارى باشد. آن خانمى كه احرام بست، در واقع مى‌گويد:

«من حرام كردم آنچه را خداوند از من نخواسته، من تصميم گرفتم».

بنابر اين وقتى به كشورش برمى‌گردد بايد عوض شده باشد. پس ما بايد از اين غصه گريه كنيم كه سفر مى‌كنيم بدون اينكه بدانيم، اين سفر بايد با ما چه كند، ما بايد اهلش باشيم.

تا نباشى آشنا، زين پرده بويى نشنوى گوش نامحرم نباشد جاى پيغام سروش

س: در همين معنويت، مسائل اخلاقى و فرهنگى نيز نهفته است در اين زمينه اگر توصيه‌اى داريد بفرماييد.

ج: بايد به مسائل اخلاقى و فرهنگى توجه خاصى داشت مثلًا در مسائل فرهنگى توجه به نماز داشته باشيم، من به خصوص به روحانيون محترم كاروانها توصيه مى‌كنم سفارش كنند و حفظ كنند آدابى را كه بايد در مسجد الحرام صورت بگيرد. كيان و شخصيت جمهورى اسلامى ايران را حفظ كنند. در حال حاضر زائران گروه گروه براى انجام طواف واجب وارد مسجد الحرام مى‌شوند و من مى‌بينم كه برخى از خواهران و برادران ايرانى در حاليكه طوافشان را انجام داده‌اند و از احرام هم خارج شده‌اند، خودشانرا در بين آنهايى كه مُحرِم هستند جاى مى‌دهند و سعى مى‌كنند خود را به نزديك بيت برسانند، من نمى‌گويم طواف مستحبى انجام ندهيد ولى توجه داشته باشيد كه اين برادران و خواهران كه احرام بسته‌اند طواف واجب دارند، شما نبايد مزاحم آنها باشيد.

نكته ديگر هم، نوع لباس پوشيدن است، وقتى وارد مسجد الحرام مى‌شويم بايد با لباس‌هاى زيبا، جالب و تميز باشيم، و اينها مسائل فرهنگى و اجتماعى است كه بايد

مراعات بشوند. برخى از حجاج ما از صبح، با همسر خود مى‌روند در بازارها مى‌گردند خودشان را خسته مى‌كنند و وقتى به مسجد الحرام مى‌آيند به جاى دعا و ناله و ندبه، از خريد و فروش بازار سخن مى‌گويند، البته اين حرفها زياد گفته شده ولى تذكر آنها، خالى از فايده نيست، زيرا بيت اللَّه الحرام، مرقد مطهّر حضرت عبدالعظيم نيست كه رفتن، هميسشه برايمان ميسر باشد.

آيا شما مى‌دانيد كه تا آخر عمر باز هم حضور در مكه نصيبتان خواهد شد؟ از پيامبر صلى الله عليه و آله است كه مى‌فرمايد: «خداوند غروب روز عرفه، ملكى براى هر يك از حجاج مى‌فرستد و مى‌گويد: خداوند بخشيد تمام گناهان تو را و توبه تو را پذيرفت، مگر آنان كه حق الناس به گردنشان است. بعد عده‌اى اشك مى‌ريزندو مى‌گويند «يا رسول اللَّه» آيا ما بخشوده نشديم؟» و رسول اكرم صلى الله عليه و آله شب تا صبح در مزدلفه گريه مى‌كند و با خدا حرف مى‌زند و درخواست مى‌كند و فردا به بلال مى‌فرمايد:

«بلال به مردم بگو ساكت باشيد مى‌خواهم صحبت كنم» و مى‌فرمايند: «من با خدا راز و نياز كردم و خواستم و خداوند عهد كرد كسانى را هم كه حق الناس به گردنشان هست، با راضى كردن آنهايى كه به گردن اينها حق دارند ببخشد» شما ببينيد كجاست كه انسان بتواند بخشوده شود جز در عرفات و در مشعر؟ كجاست كه ناله آدم بتواند با همه پرده‌هاى غيب نفوذ پيدا كند جز در كنار بيت خدا و حرم پيغمبر و ائمه بقيع عليهم السلام؟ بايد به اين امر توجه كنيم؟

گفت:

صلاح كار كجا و من خراب كجا سماع وصل كجا نغمه رباب كجا

حج كجا و اين اعمال كجا؟ انسان شدن كجا و اين اعمال كجا؟ با حج به همه ارزش‌هاى مادى و معنوى رسيدن كجا و سقوطى كه خداى نخواسته ممكن است در اين مناسك از خود نشان بدهيم كجا؟ برخى مسائل فرهنگى است كه بايد با تصميم گيرندگان حج صحبت و براى آينده مسائل فرهنگى و اجتماعى و دينى مردم در مكه بايد فكر كرد.

مصاحبه‌باحجة الاسلام و المسلمين اژه‌اى:

مشاور فرهنگى رياست محترم جمهور:

س: در حال حاضر تغييرات و تحولات در بافت معمارى مدينه منوره و مكه مكرمه كاملًا مشهود است بفرماييد اين تغييرات چه پيامدى خواهد داشت؟

ج: در پاسخ به سؤال شما، بايد دو مطلب را از هم تفكيك كنيم: يكى اينكه ملاحظه مى‌كنيم غربيها در حفظ ساختمانهايى كه هويت فرهنگى و ملى دارد به هر نحو ممكن تلاش مى‌كنند و حتى در برخى از كشورهاى اروپايى خيابانهايى كه آسفالت شده تبديل به سنگفرش مى‌كنند تا آثار گذشته حفظ شود و به هيچوجه اجازه داده نمى‌شود ساختمانهايى كه مربوط به شخصيتها يا رويدادهاى تاريخى هستند، تخريب شوند. يكى از خطرات عمده‌اى كه از اين تغييرات در مهد اسلام، يعنى مدينه و مكه شكل مى‌گيرد، از بين رفتن آثار تاريخى باقيمانده از صدر اسلام است، با از بين رفتن اين اماكن از تاريخ شكل‌گيرى

انقلاب اسلامى در عربستان در 1400 سال قبل، تقريباً براى نسل‌هاى بعد جز يك خاطره چيزى باقى نمى‌گذارد، در صورتيكه از طرف ديگر صهيونيستها سعى مى‌كنند با تخريب مسجد اقصى هيكل سليمان را در بياورند و براى اينكه تاريخ مجسمى از خودشان داشته باشند برخى از قسمتهاى مهم را حفظ مى‌كنند. در اينجا ما خاطرات بسيار ارزشمندى را از دست مى‌دهيم كه بخشى از آن مربوط به خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله و اولاد حضرت رسول صلى الله عليه و آله مى‌شود و به نظر مى‌رسد كه اين اقدامات تعمدى باشند، چون همانطوريكه بقعه‌هاى بقيع را خراب مى‌كنند (و امروزه قبور مطهر فرزندان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در بقيع رقت‌بار ترين شكل ممكن را دارند) قسمتهاى ديگر را هم كه شكل عبادى نداشت ولى رويدادهاى تاريخى را مى‌توان در آنجا جستجو كرد، طى اين چند سال تخريب كرده‌اند، من سفر دومى است كه مشرف مى‌شوم و تقريباً از بازشناسى آن چيزهايى كه در سال 63 ديده‌ام عاجزم، از طرفى مدرنيزه كردن هم جاذبه‌هاى بسيارى دارد و از آلودگى‌ها به دور است.

البته مى‌توانستند اماكن تاريخى را به صورت شايسته و مدرن در دل ساختمانهاى جديد نگهدارى كنند.

ولى ظاهراً تعمد داشتند كه اين ساختمانها، به شكل رقت بارى بماند تا در زمان تخريب كسانى كه با اين تغيير و تحولات آشنايى ندارند اين عمل را يك كار خير و مفيد و موثر در جهت مثبت ارزيابى كنند.

مصاحبه‌باآية اللَّه طاهرى امام جمعه اصفهان:

س: لطفاً درباره اماكن و مشاهد مقدس و شريف مدينة النبى صلى الله عليه و آله

توضيحاتى بفرماييد؟

ج: بهترين و بالاترين مكان در مدينه منوره مرقد رسول اكرم صلى الله عليه و آله و قبر ناشناخته فاطمه زهرا عليها السلام است كه سه جا احتمال داده‌اند: يكى در مسجد النبى بين قبر و منبر و تمسك كرده‌اند به حديث شريف پيامبر صلى الله عليه و آله: «ما بين قبرى و منبرى روضة من رياض الجنه».

و مرادشان جايگاه دفن صديقة طاهره عليها السلام دخت گراميشان بوده است، يك احتمال ديگر هم وجود دارد كه بى‌بى در خانه خودشان دفن شده باشند و احتمال سومى هم وجود دارد كه حضرت در بقيع دفن شده‌باشند در كنار فرزندانشان. شايد از آن جمله‌اى كه امير المؤمنين هنگام دفن فاطمه زهرا عليها السلام عنوان كردند:

«سلام بر تو يا رسول اللَّه از طرف من و از طرف دختر شما كه نازل شد در كنار شما و زود هم ملحق شد».

بشود استناط كرد كه فاطمه زهرا نزديك خود پيغمبر دفن شده‌اند و بنابراين آن احتمال بين قبر و منبر تقويت مى‌شود.

در هر صورت قبر بى‌بى ناشناخته است و اين هم شايد يكى از حكمت‌هاى الهى است و انشاء اللَّه حضرت مهدى (عج) كه ظاهر بشوند از جمله كارهايى كه مى‌كنند، محل قبر مادرشان را هم ارائه مى‌فرمايند. آن روز ديگر بر همه روشن مى‌شود كه قبر بى‌بى كجاست. پس يكى از مشاهد مشرفه قبر پيغمبر اكرم و صديقه طاهره پاره تن پيامبر گرامى است. ديگر، ... امام مجتبى عليه السلام و حضرت زين العابدين عليه السلام و باقرين عليه السلام (امام محمد باقر و صادق عليه السلام) كه از آنها هم تعبير به باقرين شده و هم تعبير به صادقين. اين چهار امام

هم در بقيع هستند، فاطمه بنت اسد هم در بقيع است، عباس عموى پيغمبر هم در كنار قبر ائمه بقيع و ديگر دخترها و زن‌هاى پيغمبر هم در كنار قبر ائمه بقيع هستند، ابراهيم پسر پيغمبر، شهداى احد كه جمعى را در خود احد به عللى دفن كرده‌اند و عده‌اى هم در بقيع كه قبرستان رسمى مدينه بوده و ديگر عبداللَّه پدرپيغمبر اكرم كه قبل از ولادت پيغمبر از دنيا رفته اند ولى ما معتقديم كه هرچند قبل از ولادت و قبل از بعثت پيغمبر از دنيا رفته‌اند بر دين اسلام از دنيا رفته‌اند، يعنى بر دين ابراهيم خليل الرحمان كه خود پيامبر نيز قبل از بعثت رفتارشان بر دين ابراهيم بود.

ما اينك در مدينه منوره هستيم. ده نفر از چهارده معصوم ما در مدينه متولد شده‌اند، يعنى از امام حسن عليه السلام تا امام يازدهم، پيغمبر اكرم هجرت كردند به مدينه با امير المؤمنين عليه السلام و فاطمه زهرا عليها السلام و مى‌توان گفت مدينه محل رفت و آمد معصومين (س) بوده و چه زمين با بركتى است كه انسان هر كجا پا مى‌گذارد احتمال مى‌دهد پاى معصوم اينجا حركت كرده است.

زمين بسيار با شرافتى است. ما در روى كره زمين با اين بركت و با اين شرافت نمى‌توانيم جايى پيدا كنيم كه در آن ده نفر از معصومين متولد شده و زندگى كرده باشند.

مصاحبه‌باآية اللَّه سيد جعفر كريمى‌

س: با توجه به مسؤوليت حضرت عالى در مراسم حج به عنوان عضو شوراى استفتاء چه اقداماتى را لازم مى‌دانيد كه از سوى روحانيان كاروانها براى آموزش حجاج صورت گيرد؟

ج: مسؤوليت روحانيان كاروانها به سه بخش خلاصه

مى‌شود: بخش نخست، آشنايى روحانيان با چگونگى مسؤوليت حجاج عزيز در حركت به سوى ديار وحى براى اداى فرايض حجاج است. از اين نظر كه آيا حج مربوط به خودشان است يا مربوط به ديگران و به نيابت از ديگران، حَجة الاسلام است يا غير حَجة الاسلام، در صورتيكه نيابةً بخواهند انجام دهند آيا شرايط صحت نيابت در آن شخص جمع هست يا خير؟ و اگر اين شرايط جمع نباشد، چه بايد بكند؟ اگر حج را براى خود انجام مى‌دهند آيا قدرت انجام آن را دارند؟ يا به مجرد مُحرم شدن با مشكلاتى برخورد مى‌كنند و توانايى به پايان رساندن مناسك را ندارند؟ بايد آقايان روحانيان كاروانها در اين زمينه آشنايى كامل با وضعيت حجاج همراه كاروان خود پيدا كنند تا انشاء اللَّه در حين انجام مراسم و مناسك، حجاج ما با مشكلى مواجه نشوند. مثلًا تعدادى از حجاج براى حج نيابتى مشرف شده‌اند، بعد معلوم مى‌شود كه خود مستطيع بوده‌اند، و در حقيقت براى خودش حج را انجام مى‌دهد و الان اين سؤال برايش مطرح است كه چه كند؟

يا اينكه عده‌اى براى انجام حج نيابتى آمده‌اند در حاليكه شرايط لازم مثل صحّتِ قرائت نماز را ندارند و يا عذر ديگرى دارند و براى روحانى كاروان مشكل پديد آورده‌اند و سؤال مى‌كنند حالا كه وضعمان به اين صورت است چه كنيم؟ در حقيقت اين مسائل بايد قبلًا و در ايران حل مى‌شد، تا در اينجا حجاج ما دچار گرفتارى نشوند.

بخش ديگر، آشنايى حجاج با مسائل و مناسك عمره و حج است، روحانيان كاروانها بايد روز و شب جلسه بگذارند و اين زائران را آموزش دهند تا در اداى فرايظ با مشكلى مواجه نشوند و بى‌اطلاع نباشند. بايد حجاج اين آمادگى را پيدا بكنند كه در ميان فشار جميعت و هواى گرم، اعمال خودشان را بدون

اشكال و با آمادگى انجام دهند، و براى آموزش داند و آموزش گرفتن هم روحانيان و هم زائران عزيز بايد نهايت كوشش و سعى خود را مبذول دارند. بخش ديگر، حركت دادن حجاج از استراحتگاه به سوى مسجد الحرام و يا به مراكز سخنرانى و يا مجالسى است كه از سوى بعثه مقام معظم رهبرى اعلام و برگزار مى‌شود و يا حركت به سوى عرفات و مشعر و منى، كه دراين زمينه‌ها روحانيان كاروانها بايد طورى اين عزيزان را حركت دهند كه الگوى حركت يك جمعيت اسلامى براى برگزارى يكى از شعائر بزرگ اسلامى باشد. برخوردها با ديگر مسلمين جهان در سرزمين وحى از سوى پيام آوران انقلاب اسلامى بسيار حساس است و در واقع مسؤوليت سنگينى است كه به عهده همه ما و خصوصاً روحانيان كاروانهاست.

مصاحبه‌باآية اللَّه بنى فضل:

س: لطفاً راجع به ابعاد مختلف عبادى و عرفانِ وقوف در عرفات توضيح بفرماييد؟ ج: در شأن وقوف در عرفات همين كفايت مى‌كند كه اگر انسان با گناه ثقلين در آنجا حاضر باشد و به خطاهاى خود اعتراف و با خداوند تجديد عهد كند خداوند گناهان او را مى‌بخشد. مشهور است كه ماه رمضان مغفرت و رحمت است و اگر انسان آلوده به معصيت نتواند در ماه رمضان و شبهاى احياء و شب عيد فطر خود را مشمول مغفرت و رحمت قرار بدهد ديگر نمى‌تواند مگر آنكه عرفات را درك كند. امام صادق عليه السلام از پدرش امام باقر عليه السلام روايت كرده است كه:

هر فردى از انسانها چه مؤمن و چه كافر در عرفات حاضر باشد و از خداوند حاجت بخواهد حاجتش برآورده مى‌شود امّا مؤمن تمام گناهانش بخشوده مى‌شود و كافر اگر از شرك توبه كند خداوند تمام كناهان گذشته او را مى‌بخشد و اگر كافر توبه نكند و حاجتى بخواهد برآورده مى‌شود و از اجر دنيوى آن وقوف محروم نمى‌گردد.

در اين باره آيه قرآن مى‌فرمايد:

من كان يريد الحيوة الدينا و زينتها نوفّ اليهم و هم فيها لايبخسون اولئك الذين ليس لهم فى الاخرة الّا النار و حبط ما صنعوا فيها و باطل ما كانوا يعملون. الته در عرفات نبايد انسان اكتفاء كند تنها به دعا كردن خود بلكه ديگرا را بيشتر دعا كند. مرحوم كلينى از على بن ابراهيم روايت كرده است كه پدرش ابراهيم بن هاشم گفت:

عبداللَّه بن جندب را ديدم در عرفات دستهايش را به سوى آسمان بلند كرده است و اشك چشمانش از محاسن روى زمين سرازير مى‌شود، بعد از اعمال منى‌از او سؤال مى‌كند و مى‌گويد در عرفات بهتر از موقف تو موقفى نديدم، در جوام مى‌گويد به خدا قسم هرچه دعا كردم براى ديگران بود زيرا كه از امام موسى بن جعفر عليه السلام شنيدم كه فرمود: هركس براى برادران مؤمن خود دعا كند از عرش خداوند ندا مى‌رسد آنچه را كه درباره ديگران خواستى صد برابر آن را به تو مى‌دهم. به اين جهت نخواستم به خاطر حاجت خود، صد برابرى را كه خداوند آن را به عهده گرفته ترك كنم در حاليكه نمى‌دانم حاجت خودم برآورده مى‌شود يا نه.

س: به نظر شما حاجّ موفّق كيست؟

ج: اين مسأله‌اى است كه پيغمبر صلى الله عليه و آله از همان ابتدا

مطرح فرموده‌اند كه مسلمانها بايد از مشركان اعلام بيزارى كنند و آنها را دوست و هم پيمان خود نگيرند. اين فرمانى است الهى كه بايد بين مسلمين و مشركان هميشه برقرار باشد اما متأسفانه اين فرمان الهى فراموش گرديد و به آن عمل نشد تا اينكه حضرت امام خمينى (ره) آن را زنده ساختند و فرمودند اين موضوع را در يك اجتماع عمومى در بين مسلمانان كشورهاى مختلف، اعلام كنيد. اولًا اين اعلام برائت كه باعث و بانى‌اش ايران بود همه را متوجه نقش ايران اسلامى مى‌كند. ثانياً: خود اين برائت سبب مى‌شود كه وحدتى بيت مسلمانان به وجود بيايد زيرا در اين هدف يعنى اعلام بيزارى از مشركان، جميع مسلمانان متفق القول مى‌شوند. ثالثاً: اين موضوع عظمت اسلام و مسلمانان را به اثبات مى‌رساند و از طرف ديگر دشمنان را مرعوب مى‌كند تا در فكر سلطه بر مسلمين نباشند.

س: دنياى استكبار براى مخدوش كردن چهره ايران اسلامى، در اذهان حجاج خارجى دست به تبليغات گسترده‌اى زده است. نظر؛ شما در اين باره چيست؟

ج: ما بايد به فكر باشيم تا براى مقابله با اين تبليغات مسموم راه‌هاى مؤثرى پيدا كنيم، براى انجام اين منظور كارهاى مختلفى مى‌توان انجام داد. تشكيل مجالس و سخنرانى‌ها مى‌تواند مؤثر باشد. اما بيش از همه، رفتار و برخورد حجاج ايرانى است كه مى‌تواند خنثى كننده تبليغات سوء دشمن باشد. مثلًا يكى از تهمت‌هايى كه به حاجى‌هاى ايرانى مى‌زنند، اين است كه معتقد به نماز نيستند. البته اين تهمت بزرگى است و بايد در پيشگاه خداوند پاسخگو باشند. ما خيلى راحت مى‌توانيم اين تهمت را رد كنيم و راهش اين است كه در نمازهاى برادران اهل سنت در مدينه، مكه و هر جاى ديگرى شركت كنيم.

اما اگر موقع نماز ما پراكنده و مثلًا به گشت و گذار مشغول باشيم، اين كارها در واقع آن تهمت‌ها را تأييد مى‌كند، پس گره كار به دست خود ما باز مى‌شود. يا مثلًا برخورد ما خوب و دوستانه باشد، به همين وسيله مى‌توانيم مبلغ خوبى براى اسلام باشيم. به ما تهمت مى‌زنند و مى‌گويند، اينها مشرك هستند، مرده پرست هستند، اينها در و ديوار را مى‌پرستند، چوب و ضريح را مى‌پرستند ... اگر ما بخواهيم با اين تهمت‌ها مبارزه كنيم بايد از انجام اعمالى كه اينگونه سوء تفاهم‌ها را دامن مى‌زند خوددارى كنيم. چه اصرارى است كه ما از بقيع مقدارى خاك برداريم، برنداريم كه اين تهمت برطرف شود. اينها نماز خواندن در قبرستان را جايز نمى‌دانند، اينها چه مى‌دانند كه ما نماز در قبرستان و يا هر جاى ديگر را براى خدا مى‌خوانيم اما مى‌گويند، ما نماز رابراى امام يا فلان شخص مى‌خوانيم. به همين خاطر بهترين كار براى خنثى كردن اين تهمت‌ها اين است كه انجام ندهيم. بگذاريم وحدت به وجود بيايد تا بتوانيم اهداف شوم دشمنان را خنثى كنيم. اينها مى‌گويند ما به قرآن عنايتى نداريم. اگر ما در مسجد الحرام قرآن بخوانيم، اين عمل خود مى‌تواند تبليغى باشد براى اسلام و رفع اين تهمت‌ها.

مصاحبه بااستاد عبدالقدوس الازهرى «1» از استراليا:

س: لطفاً در مورد نشر اسلام در استراليا بفرماييد؟

ج: اسلام بيست سال بيش در استراليا به طور سيستماتيك ريشه دوانيد. تا قبل از آن تاريخ تعداد مسلمانان در استراليا بسيار كم بود. در اثر رفت و آمد بعضى از مسلمانان هند به استراليا به تدريج اسلام در آن كشور مطرح شد ولى افراد تازه مسلمان اطلاعاتى از اسلام نداشتنتد و اگر از يك مسلمان استراليايى سؤال مى‌شد كه به چه دليل مسلمان هستيد وى اظهار مى‌داشت بدان دليل كه گوشت خوك مصرف نمى‌كنيم. به هر حال اينان پيشقراولان اسلام در آن كشور بودند. هم اكنون در اسلام در حال پيشفرت است هر روز، حداقل ده نفر، تلفنى به اينجانب اظهار تمايل مى‌كنند تا با اسلام آشنا شوند. در استراليا دستكم نيم ميليون از كل 17 ميليون جمعيّت كشور، مسلمان است. تعداد زيادى از ايرانيان به عنوان دانشجو يا غير آن در آنجا سكونت دارند كه اكثراً با ما ارتباط دارند و در نماز جماعت مسجد ما شركت مى‌كنند.

س: موقعيت انقلاب اسلامى در آن كشور چگونه است؟

ج: از نظر مسلمانان استراليا نسبت به انقلاب اسلامى بسيار مثبت است.

آنها اخبار ايران را به دقت دنبال مى‌كنند. آنان عقيده دارند انقلاب اسلامى موجب شكوه و عظمت اسلام در جهان شده است. هنگاميكه امام (ره) فتواى معروف درباره سلمان رشدى اعلام كردند، همه مسلمانان استراليا به حمايت برخاستند اين فتوى موجب شد كه مسلمانان استراليا دريابند، امام از كيان اسلام در تمام جهان دفاع مى‌كند و تمام فكر و ذهن خود را مصروف حمايت از اسلام و مسلمانان در جهان كرده است.

مصاحبه باآية اللَّه مظاهرى:

س: با توجه به اينكه، انقلاب اسلامى، يگانه منادى وحدت و يكپارچگى مسلمانان سراسر جهان است، وظيفه حجاج ما به عنوان سفيران انقلاب اسلامى براى شركت در اين نيايش بزرگ الهى، چيست؟

ج: حج از بزرگترين مسائل جهان اسلام است، وحضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب هم بر اين مسأله تأكيد دارند كه حج بايد تجلى‌گاه وحدت و يگانگى ملت‌هاى مسلمان جهان باشد. همه بدبختى‌هاى جهان اسلام به خاطر همين اختلافى است كه دربين ما وجود دارد. اگر همه ما در مقابل دشمن همدست بوديم، دشمن نمى‌توانست بر ما غلبه كند، و اگر همه ما با هم رأفت و مهربانى و يكدلى داشتيم، اين چند روزه در حج بسيارى از مسائل ما حل مى‌شد. ما ايرانى‌ها بايد الگو براى عالم تشيع باشيم، قرآن كريم مى‌فرمايد: وكذلك جعلناكم امةً وسطاً لتكونوا شهداء على الناس و يكون الرّسول عليكم شهيداً.

همانطور كه پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله الگوى جهان اسلام است، ما هم بايد براى ديگران الگو باشيم وغير مسلمانها از گفتار و كردار ما استفاده كنند و به نظام ما و تشيع ما پى‌ببرند كه اين امر بسيار لازمى است. تقيد به واجبات براى همه لازم است، اما براى شيعه مخصوصاً در مكه و مدينه لازمتر. بايد به ديگران بفهمانيم كه شيعه مقيد به نماز اول وقت است، شعيه اجتناب از گناه دارد، زنها تقيد به حجاب دارند، مردها اجتناب از گناه دارند. بايد زنهاى ما هنگام مشرف شدن به مسجد النبى و به مسجد الحرام و همچنين در خيابانها و بازارها، حجاب را دقيقاً رعايت كنند، از جمله چيزهايى كه من از آن ناراحت هستم اين

است كه زن‌هايى را مى‌بينم كه با چادرهاى خانگى در مسجد و خيابانها ظاهر مى‌شوند. ديگران بايد از حجاب زنهاى ما حجاب بياموزند و از رفتار ما ديگران بايد رفتار بياموزند.

س: در بخشى از صحبت‌هاى خود در مورد وحدت سفارش كرديد، در اين مورد فتواى حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبرى تا حدود بسيار زيادى راه‌گشا بوده‌اند لطفاً در اين باره اگر سفارشى هست، بفرماييد؟ ج: فتواى حضرت امام (ره) در مورد شركت در مراسم نماز جماعت اهل تسن، جنبه لزومى دارد. ديگر مراجع نيز همين نظر را داده‌اند و مى‌گويند كه لازم است يا مستحب مؤكد است كه با اينها با آهنگ وحدت بگوييم اللَّه اكبر و بفهمانيم كه ما با هم هستيم، پس شما هم بايد با ما باشيد و همه ما يكدست در مقابل دشمن باشيم. اين فتواى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله است و فتواى همه ائمه طاهرين عليه السلام و همه مراجع عظام، علماى اسلام، حضرت امام (ره)، مقام معظم رهبرى. خيال نمى‌كنم عالمى از شيعه پيدا بشود كه بگويد شركت در نماز اهل تسنن، مستحب نيست.

مصاحبه باحجة الاسلام و المسلمين يثربى امام جمعه كاشان‌

س: لطفاً در مورد لزوم شركت در نمازهاى جماعت در مدينه منوره صحبت بفرماييد چون برخى از زوار ايرانى متأسفانه در هنگام برگزارى نماز جماعت در حال خروج از مسجد النبى صلى الله عليه و آله مشاهده مى‌شوند.

ج: خود بنده در مجالس مختلف، در كاروانها، در مدينه منوره زائران را به اين نكته توجه داده‌ام. ما مى‌بينيم كه مسلمين از اقصى نقاط خودشان را به مسجد مى‌رسانند ولى زائر ايرانى مكرر ديده مى‌شود كه با خونسردى يا در حال خريد

است يا در حال مراجعت به كاروان خود، اگر قصد خريد هم هست، بايد قبل از اين ساعت صورت بگيرد، شما زائران سمبل اسلام هستيد، نام انقلاب اسلامى اكنون در جهان بر سر زبانهاست، همه بايد بدانيد كه شما يك مسلمان واقعى هستيد. و اين بى تفاوت حركت كردن در زمان اذان براى اقامه نماز جماعت نقص است. من بار ديگر فرموده حضرت امام صادق عليه السلام را تكرار مى‌كنم كه: «زنت ما باشيد، ننگ ما نباشيد» و به نظر من اين ننگ است، بايد كارى كنيم كه انگشت نما بودن ما به خاطر حضور قبل از ديگران در صف جماعت باشد، بايد بيشترين سعى و كوشش ما بر اين باشد كه ما براى چه هدفى در اين جا هستيم؟ اگر خريد امتعه بود، كه در همه جا بازار هست، قصد ما بايد كسب فيض از اين همه معنويت و روحانيت باشد. ما اكنون در سرچشمه كوثر هستيم و بايد خودمان را پاك و پاكيزه كنيم، خصوصاً اكنون كه مقدمه‌اى است براى حج بيت اللَّه الحرام، بايد در وجود همه ما جذبه‌اى پيدا شود كه وقتى مى‌گوييم، لبيك اللّهم لبيك ... طورى نشود كه جسممان اينجا باشد و روحمان، جاى ديگرى پرواز كند و براى رسيدن به اين منظور چاره‌اى نيست جز اين كه از تعلقات ببريم و بيشتر به جهات معنوى توجه داشته باشيم تا همانگونه كه امام راحل (ره) مكرر توصيه مى‌فرمودند و اكنون هم مقام معظم رهبرى دامت بركاته تأكيد دارند، بتوانيم حج ابراهيمى را انشاء اللَّه انجام دهيم.

مصاحبه باحجة الاسلام والمسلمين صابرى همدانى:

س: لطفاً در مورد ريشه‌هاى اختلاف بين شيعه و سنّى و تبليغات وهابيت

توضيحاتى بفرماييد؟

ج: در قرون اخير دو عامل در ايجاد تفرقه ميان مسلمانان مؤثر بوده است:

يكى علماى متعصب كم اطلاع و وابسته به حكومت‌ها، ديگر حكام جور و قدرت طلبان كه براى حفظ قدرت خويش به اختلاف دامن مى‌زده‌اند. گاهى هم اختلافات نوينى بوجود مى‌آورده‌اند. از آغاز پيدايش مذاهب، اين دو گروه وجود داشته‌اند و بين مسلمانان ايجاد تفرقه مى‌كرده‌اند. خداوند يا آنان را هدايت كند و يا از شرشان اسلام را نگه دارد. اما مرام وهابيت على رغم تمام كوششها و تبليغات در پاكستان و هندوستان و تركيه و كشورهاى ديگر نتوانسته است جايگاه مردمى و اسلامى براى خود بيابد. هجوم همه مسلمانان شعيه و سنى به آثار مذهبى و دينى و تبرك جستن از اشياء مقدسه، چه در حجاز و يا در كشورهاى ديگر شاهد زنده بر اين امر است. خرقه شريف پيامبر اسلام در استانبول (كه از پانزدهم ماه رمضان هر سال در مسجد خرقه شريف در معرض زيارت قرار داده مى‌شود و صدها هزار نفر به زيارت آن مى‌روند) و قبر ابو ايوب انصارى و ديگر عرفا در آنكارا و استانبول كه روزهاى جمعه مملو از زائران است؛ خط بطلان بر عقيده وهابيت است. در پاكستان از برادران سنى مكرر شنيدم كه از تبليغات وهابيت انتقاد شديد داشتند و كسى آنان را قبول نداشت جز آنهايى كه در مقابل پول طرفدارى كرده‌اند و و مى‌كنند.

س: حج امسال در مقايسه با مراسم حج سالهاى گذشته چه تحولى داشته است؟

ج: فرق حج 71 با گذشته قابل انكار نيست، من قبل از پيروزى انقلاب و نيز بعد از پيروزى جمهورى اسلامى ايران، مكرر به زيارت بيت اللَّه مشرف شده‌ام. كمبودها و نواقص كه در گذشته مشاهده مى‌شد خدا را شكر برطرف شده است. سرپرستى حجاج و مديريت و راهنمايى‌هاى روحانيون معظم كاروانها در حد رضايت و جالب است. مهمتر از همه رشد فكرى زائران بيت اللَّه است كه به شكل وسيعى در نماز جماعت و جمعه و زيارت قبور ائمه عليهم السلام مشهود است. حركاتى كه موجب وهن شيعه و يا موجب درگيرى باشد ميان آنان كم ديده مى‌شود و اميدواريم آن كم هم از بين برود. شركت در مراسم و مجالس بسيار چشمگير است و زائران با نظم و ترتيب حركت مى‌كنند.

آية اللَّه محفوظى‌

س: لطفاً ويژگيهاى عبادت حج و امتيازات آنرا بر ساير عبادات مثل نماز و روزه و زكوة بيان فرماييد؟

ج: حج از عباداتى است كه قبل از اسلام اعراب آنرا با شرايى انجام مى‌داده‌اند. بعد از ظهور اسلام مسلمين با اعلام قبلى رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله براى انجام فريضه حج، در كنار پيامبر صلى الله عليه و آله از احرام و تلبيه و طواف و سعى ميان صفا و مروه و ديگر اعمال را انجام دادند. در مقايسه با نماز و روزه و ديگر عبادات بايد گفت:

در حج نماز است چون نماز طواف و گاهى خود طواف كعبه نماز خوانده شده است. صلوة و روزه هم در آن نهفته است.

در بعضى جاها حاجى بايد روزه بگيرد و در جاى خود بيان شده است ولى حج برخى ويژگيها دارد كه در آيات قرآنى آمده است: فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولافسوق و لا جدال كه در روايات از امام صادق عليه السلام آمده است:

اذا حرمت فعليك به تقوى اللَّه و ذكراللَّه كثيراً و قلة الكلام الابخير ...

در ساير اديان عبادت‌هايى چون نماز و روزه هست اما حج وجود ندارد. س: شما در طى اقامت در مكه و مدينه با بعضى از زائران ساير كشورها ملاقاتهايى داشتيد، در مجموع برخورد آنان با انقلاب اسلامى ايران چگونه بود؟

ج: در بعضى از ملاقاتها كه با افراد مختلف از كشورهاى عربى و آفريقايى و ديگر كشورها داشته‌ام نام ايران و انقلاب اسلامى ايران براى آنها جلوه خاصى داشته است. بعضى از آنها افسوس مى‌خوردند كه رهبرى واحد در كشورها نيست لذا پيروزى‌ها به تأخير مى‌افتد. گاهى با شنيدن نام امام اشكها در چشمهايشان حلقه مى‌زد. وقتيكه نام ايران و امام را مى‌شنيدند با گرمى دستها را مى‌فشردند. جوانهاى انقلابى مصرى مى‌گفتند بدبختى ما از اين جاست كه رهبرى چون شما ايرانيها نداشتيم و نداريم. عالم سنگالى از عمق حجى كه امام آنرا حج ابراهيمى مى‌نامد مى‌پرسيد در حاليكه بيم هم داشت كه چشمهاى جواسيس در پى آنها باشد و دردسر ايجاد كند. اكنون نظرشان را متوجه رهبرى فعلى كرده‌اند كه با قداست نام مى‌برند و احترام بخصوصى قائلند.

مصاحبه باحجة الاسلام والمسلمين محمد جواد حجتى كرمانى‌

س: مقصود از برگزارى حج ابراهيمى و روح بخشيدن به آن چيست؟ ج: به نظر مى‌رسد كه حضرت امام رضوان اللَّه عليه بر حج ابراهيمى زياد تأكيد داشتند. بايد به آن مبانى كه امام راحل بر آن تأكيد مى‌كردند نيز غير از جنبه‌هاى سياسى چون برائت و اجتماعات توجه شود. من اين نقص را مى‌بينم كه در تفسيرهايى كه از پيامهاى امام مى‌شود (چه در مورد حج و چه در موارد ديگر) آن پايگاه معنوى پيام فراموش مى‌شود. وقتى كه صحبت از حج ابراهيمى مى‌كنيم بيشتر تفسير مى‌شود كه بايد جمع شد، حرف سياسى زد، قصه‌هاى روز را مطرح كرد، مراسم برائت را انجام داد، همه اينها حرفهاى درستى است ولى اگر همه اينها بدون آن پايگاه معنوى باشد كه امام بر آن تكيه داشتند، يك ظاهر بيش نخواهد بود و ما شكلكى از حج ابراهيمى در آورده‌ايم بدون اين كه روح حج ابراهيمى را توانسته باشيم در درجه اول در خودمان تحقق بدهيم چه برسد به اين كه اين پيام را به ملت و جامعه اسلامى و به دنيا منتقل كنيم. اصولًا جامعه، وحدتى و شخصيتى و زندگى و وجودى فراتر از فرد دارد و اين مسأله در حج كاملًا مجسم است. اين حالت براى خود من چه در رفتن به عرفات و چه از عرفات به مشعر و از مشعر به منى و چه در طواف دست مى‌داد و اين احساس پيش مى‌آمد كه من به عنوان يك ميليونيم يا يك دو ميليونيوم از اين جمعيت دارد آن نقشه ابراهيمى را اينجا پياده مى‌كنم. مخصوصاً هر كس بايد خود را در ميان جمعيت انبوه طواف كننده به عنوان يك ياخته از مجموع پيكره حج بداند به اين معنى كه حجى كه من وسيله يك ميليون يا دو ميليون نفر انجام مى‌گيرد، در كوچ به عرفات يا از عرفات به مشعرالحرام يا مخصوصاً هنگام طواف تجلى مى‌كند. شما وقتى اين سيل جمعيت را در حال حركت مى‌بينيد، يك روح

كلى در كل جمعيت هست كه آنها را به حركت مى‌آورد، غير از آن انگيزه شخصى كه يك يك دارند و همانطور كه ياخته‌هاى بدن ما يك حياتى دارند كه حيات سلولى است و آن حيات سلولى، حياتى است ولى حيات انسانى نيست؛ مجموعه سلولهاست كه حيات ديگرى دارد و مجموعه اين سلولها موجود ديگرى پديد مى‌آورند كه ما به آن مى‌گوييم: انسان. حج اين گونه است، تك تك افراد سلولهاى آن پيكر هستند، درك اين مطلب مهم است كه يك روح واحد و بالاتر و بسيار فراتر از اراده من و شما و اين حاجى و آن حاجى، اين جمعيت دو ميلونى را مثل يك انگيزه‌اى و حلقه‌اى به هم مربوط مى‌سازد (وممكن است هيچ كدام هم خبر نداشته باشند) حج آن است يعنى تبلور سير ملكوتى ابراهيم در يك جمعيت يك ميليونى، در حالى كه ممكن است هيچ كدام از اين يك ميليون حالت ابراهيم را نداشته باشند (كه ندارند) چون اينها حياتشان حيات سلولى است و آن روح كلى جمع، غير از روح فرد ماست. مخصوصاً با اعتقادى كه شيعيان دارنتد كه قافله سالار اين جمعيت حضرت ولى عصر است. اگر ما اين را واقعاً با وجودمان احساس كنيم و اعتقاد داشته باشيم، باز ساخت حج، ابراهيمى و حج، ابراهيمى است يعنى واقعاً وقتى حضرت طواف مى‌كنند يا به عرفات مى‌روند و در مناسك شركت مى‌كنند در واقع همان خلف صالح حضرت ابراهيم است كه سير ملكوتى حضرت ابراهيم را هر سار تكرار مى‌كند و اين كه حج ما نيز بدون تشرف به محضر مقدس ايشان و قبول ايشان حج نيست با اين عرضى كه من كردم معنى مى‌شود و مفهوم مى‌شود كه يعنى چه. بنابراين من تصورم اين است كه ما بايد يك مقدار در تفسير حج ابراهيمى توجه به معنى حج و روح كلى حج بكنيم و در اينجا من تكيه كرده‌ام به روح جمعى اگر هر فردى بتواند خودش را به

آن روح كلى جمع نزديك كند به همان اندازه به حج ابراهيمى نزديك خواهد شد يعنى هر فردى به عنوان يك واحد سلولى بتواند اين دريافت را از جمع داشته باشد. يعنى آن روح جمع را استشمام كند و تنفس كند يعنى خودش را واقعاً به عنوان يك سلول از جمع بداند، از آن پيكره واحدى كه مثل سيل، مثل يك رود سپيد طاهر مطهر و يك رودخانه بهشتى كه عَذْب و طاهر و سپيد است و دائم دورِ خانه جارى است.

مصاحبه باآقاى محمد حسين راجانى (يكى از ميهمانان تانزانيايى)

س: لطفاً نظر خود را در مورد امام خمينى (ره) و تأثيرى كه در احياء حج و گسترش اسلام داشته است بيان كنيد؟

ج: به نظر من آنچه كه موجب موفقيت امام در احياء اسلام شد چند چيز بود كه از همه مهمتر اخلاص بود يعنى همان اخلاصى كه ايشان در كارش داشت. او در واقع اخلاص را پيام داد و بر ما رهروان اوست كه اين پيام را حفظ كنيم. حضرت امام معنى انسانيت را به ما فهماند و حج واقعى را به ما پيام داد ولى متأسفانه مردم جهان هنوز هم درست نفهميده‌اند. الآن كه ما ياد گرفته‌ايم و فهميده‌ايم كه معنى حج چيست بايد آن رابه جهانيان برسانيم و شنيدن اين مطالب براى ما مسؤوليت آور است.

برخى مى‌گويند:

«دولت ايران و امامِ ايران»؛ امام متعلق به ايران نبود بلكه امام براى جهانيان بود. ما بايد پيام او را به جهانيان برسانيم. در پيشگاه امام زمان عليه السلام همه ما مسؤول

هستيم كه اين پيام حضرت امام را به جهانيان برسانيم.

س: وضعيت مسلمانان تانزانيا چگونه است و آيا غير مسلمانان گرايش به اسلام داشته‌اند؟

ج: در واقع ظهور اسلام در تانزانيا به حدود هزار سال پيش برمى‌گردد. در اين زمينه مهم اين است كه ايرانيان نقش مهمى در انتقال اسلام به تانزانيا داشته‌اند.

بعد از آنها عربهايى كه از مسقط و خليج در انتقال اسلام سهم داشته‌اند و سهم ساحل‌نشينان جنوب ايران نيز در انتقال اسلام به تانزانيا مهم بوده است. اكثريت مردم تانزانيا مسلمان هستند و در واقع آنچه مهم است اين است كه درآنجا غير از اسلام و مسيحيت مذهبى وجود ندارد. مسيحيان براى تبليغ مسيحيت خيلى جدى كار مى‌كنند و خيلى پشتكار دارند و مخصوصاً تبشيرى‌ها بسيار فعال هستند. آنها به قلب جنگلهايى كه هيچ كس حاضر نيست در آن‌جا زندگى كند، مى‌روند تا بتوانند مردم را مسيحى كنند. مسلمانان در تانزانيا بين 50 تا 60 درصد هستند و مسيحيت بيت 30 تا 40 درصد هستند. مسيحيان با توجه به امكانات زيادى كه دارند و دولت هم از آنان حمايت مى‌كند؛ هميشه جلو هستند ولى ما با اينكه در اكثريت هستيم از 58 عضو كابينه حدود 17 نفر از مسلمانان‌اند. مسيحيان با طرح سندان و چكش، به ما مى‌گويند: شما مسلمانان باعث عقب افتادگى كشور بوده‌ايد و شما هستيد كه نمى‌گذاريد دولت پيشرفت كند. با اين سياستى هم كه دولت در پيش گرفته، هيچ اميدى به اين كه ما در 1995 شانس بيشترى در انتخابات داشته باشيم، وجود ندارد.

حجة الاسلام و المسلمين على دوانى:

س: رسالت پژوهشگران و نويسندگان در گسترش فرهنگ حج ابراهيمى و كاستن از تعصبات فرقه‌اى و اختلافات مذهبى چيست؟

ج: پژوهشگران و نويسندگان بايد سعى داشته باشند كه حج ابراهيمى را در تمام ابعاد به تمام مسلمين تفهيم كنند، منافع و مضار تفرقه و عدم بهره‌ورى از مراسم حج و وحدت عالم اسلامى را چنانكه بايد گوشزد و با قلم و بيان منطق محكم و در عين حال معتدل، اين رسالت مهم را ايفا نمايند و چنانكه گفتيم اگر هم نتيجه مطلوب نگرفتند مأيوس نشوند كه به طور قطع بى‌اثر نيست، ولو اثر آن در دراز مدت باشد. ما برادرانى بوديم كه قرنها از هم دور بوديم. بر اثر دورى، مطالبى بر ضد هم گفته و نوشته‌ايم كه سينه‌ها را چركين و پركينه كرده است. دست دراز استعمار و دشمنان قسم خورده اسلام يا علماى سوء و آخوندهاى دربارى و حكام و خلفاى جور هم در آن دخالت جدى داشته‌اند، بنابراين زمان لازم دارد تا آن فاصله‌ها از ميان برداشته شود و ما بتوانيم از نزديك با هم نشست و برخاست كنيم و يكديگر را بهتر بشناسيم. ما بايد به ساير حجاج بيت اللَّه بگوييم حج اين نيست كه بياييم و دور از هم مراسمى خشك انجام دهيم كه تأثير چندانى در اصلاح فرد و اجتماع ما ندارد. ما امروز گرفتار ديو استعمار غربى و سلطه جهنمى ابر قدرت آمريكا، و اقتصاد مدرن دنياى جديد هستيم. دشمنان طماع ما مى‌خواند همه چيز ما را به خود اختصاص دهند و براى تأمين اين منظور سعى بليغ دارند نگذارند يك ميليارد مسلمان به هم نزديك شوند، بلكه چپاول منافع ما و حفظ منافع خود را در تفرقه و دورى ما از هم مى‌دانند، پس چه خوب است كه ما بيدار باشيم و دست آنها را رو

كنيم، و اين خطر بزرگ را به كليه مسلمانان ياد آور شويم، و چه زمان و مكانى بهتر از مراسم حج بيت‌اللَّه؟

قطعاً وقتى ما در اين راه توفيق يافتيم به ميزان زياد از تعصبات فرقه‌اى كاسته مى‌شود، و رفته رفته طرفين حاظر مى‌شوند از اختلافات مذهبى براى حفظ كيان اسلام و مسلمين بكاهند، و با هم كنار آيند.

مصاحبه با استاد دكتر سيد جعفر شهيدى‌

س: لطفاً نظرتان را درباره ريشه اختلافات مذهبى و راه‌حل رسيدن به وحدت بفرماييد؟ ج: اختلافات مذهبى چنانكه مى‌دانيم حل شدنى نيست. زيرا نمى‌توان پيروان مذهب‌ها را به ترك مذهب خود وادار كرد. آنچه مهم است اينكه توصيه شود اين اختلاف‌ها به بدگويى و ستيزه‌جويى كشيده نشود. در سه قرن اخير نخست اجتماع نجف بود كه در عصر نادر تشكيل شد و سيد عبداللَّه سويدى جريان آن را نوشت. اما قضاوت او خالى از غرض نيست.

دومين اقدام در سده سيزدهم هجرى از سوى متفكران اسلامى چون سيد جمال، عبد الرحمان كواكبى، محمد عبده، شيخ عبدالحمد بن بادلى و نظاير آنان چنانكه در جاى ديگر گفته‌ام وضع اسف بار مسلمانان بود كه در آن عصر تقريباً زير سلطه خارجان بودند.

شمال آفريقا و مصر در تصرف فرانسويان، هند در تصرف انگلستان، افغانستان و ايران در تصرّف نيروى انگليس و شمال ايران در تصرف روسيه بود.

هرچند اين مناديان به آنچه مى‌خواستند نرسيدند اما دستكم مسلمانان را از خواب غفلت بيدار كردند.

س: چرا آخوندهاى سعودى توسل به پيامبر و زيارت قبور را شرك مى‌دانند؟

ج: تا آنجا كه مى‌دانم مسح قبور و زيارت در مذهب‌هاى ديگر به جز مذهب حنبلى، ممنوع نيست، نخست ابن تيميه تحت تأثير اغراض سياسى و با توسل به ظاهر بعضى حديث‌ها اين آيين را مردود دانست سپس محمد بن عبدالوهاب آن را شديد كرد. به نظر بنده شدت عمل وهابيان در اين باره ريشه اجتماعى دارد. چنانكه در برخى نوشته‌هاى خود آورده‌ام.

شاعر معاصر آقاى موسوى گرمارودى: س: براى گسترش فرهنگ حج در سطح افكار عموم مردم و اتّخاذ روشى كه عنوان «حاجى» در جامعه، يك ارزش تلقى گردد، چه بايد كرد؟

ج: طىّ شصت هفتاد سال اخير، در جامعه ما، از سوى برخى عوامل فرهنگى، اقداماتى عموماً در راستاى اسلام زدايى يا طنز و تعريض به آن و از جمله تخفيف و كوچك شمارى حج، صورت مى‌گرفت. به يك، دو نمونه اين كوششها (در مورد حج و غير آن) مى‌توان اشاره كرد: نخست كتاب «حاجى آقا» ى هدايت كه با نثرى شيرين و استوار طىّ داستانى پركشش و همراه با طنزى گزنده و مؤثر، چهره‌اى كريه از «تيپ حاجى» در جامعه ما بدست مى‌دهد و مى‌توان آن را مؤثرتين اقدامى دانست كه در اقشار با سواد كشور، تا مدّتها [شايد تا كنون نيز در كوشه و كنار] تأثير منفى داشته

است.

دو ديگر، فيلمى سينمايى بود كه در ايّام طاغوت با نام «محلّل» روى پرده سينماها رفت و از سوى اردوى الحادى نيز جانبدارى شد [و تنها كس كه با آن مبازره مؤثر از طريق يكى از رسانه‌ها، پرداخت شهيد آگاه بزرگوار استاد مطهّرى بود]. منظور اصلى اين فيلم، به مسخره گرفتن حكمى ديگر از احكام اسلامى و مآلًا، اصل اسلام بود ولى مى‌پنداشتند چونكه صد آيد نود هم پيش آنهاست ...

سه ديگر: موردى است كه ضمن مجموعه‌اى، از تلويزيون اوائل انقلاب، پخش شد. در يكى از بخشهاى آن مجموعه، داستان مردى به تصوير در مى‌آمد كه «كربلايى» بوده است، سپس حجّ مى‌گزارد و «حاجى» مى‌شود؛ امّا تمام همّ و غم او اين است كه پس از اداى حج، او را «حاجى على» صدا كنند و نه «كربلايى على». بعد هم، به صورت نمايشنامه راديويى، از روديو در بخش اطفال و نوجوانان پخش شد. راه حل به نظر من اين است كه متونى در جهت عكس آن اقدام‌ها، ارائه گردد امّا حتماً بايد با همان قوّت، بلكه قوى‌تر، ارائه شود تا شكوه حج و جنبه‌هاى روحانى آن، از طرق گوناگون، در ذهنِ مردم، جاى آن تصويرهاى منفى قبلى را بگيرد.

يكى از بهترين اقدام‌ها شايد اين باشد كه وسائلى فراهم آيد تا اقشار خلّاق و هنرمند جامعه، هر سال در حج حضور يابند (هر سال يك گروه) تا در بازگشت از طريق هنرهاى خويش اعم از نثر، شعر، داستان، گرافيك، نقاشى، سرود و ... آنرا به جامعه بازتابند.

اقدامى هم كه امسال سيماى جمهورى اسلامى ايران انجام داد و طىّ آن، برنامه‌هايى رنگين، در شناساندن حج در سطوح

مختلف ارائه كرد، هم زيبا و هم شكوهمند بود؛ اجرُهم على اللَّه؛ برنامه‌هايى زنده هم با مشكلات بسيار و به راستى با ايثار و پايمردى؛ از جميع مراحل مراسم و هريك با توضيح روحانيان ارجمند و دانشورانى چون استاد دكتر شهريدى، تهيّه كردند كه لابد بعداً به تدريج ارائه خواهند كرد و گمان دارم بسيار ديدنى باشد. انشاء اللَّه.

نامه سپاس ميهمانان باسمه تعالى محضر مبارك رهبر معظّم انقلاب، حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى مدّظله العالى ضمن عرض سلام و تقديم تحيّات وافره و ادعيه خالصه براى طول عمر و مزيد توفيقات و تأييدات حضرتعالى و بشارت برگزارى مراسم با شكوه و بى‌نظير تجمّع و تظاهرات دشمن شكن برائت كه به صورت منظّم و مطلوبى انجام گرفت، مراتب تشكّر خود را از نماينده محترم حضرتعالى جناب حجة الاسلام والمسلمين آقاى محمد محمدى رى شهرى و همه دست اندركاران و مسؤولان بعثه و ستاد و مسؤولان انتظامات كه تلاش قابل تحسينى داشتند، معروض مى‌داريم و موفقيت روز افزون همگان را از خداوند متعال مسألت داريم.

امضاء:

حضرت آية اللَّه مشكينى [كه در زير امضاء خود مرقوم فرموده‌اند: وهل يترقّب من سماحته السامية الّا هذا و هل لهذه الشجرة الطيّبة الّا نظائر هذه الاثمار ولشمسنا الطّالعة المضيئة الّا هذه الانوار، لازال ظلّه ظليلًا وعمره طويلًا والسّلام عليه وعلى سائر اولياء اللَّه. وانا الوجود الشبيه بالعدم والعدم الشبيه بالوجود. على المشكينى آية اللَّه محمدى گيلانى آيت اللَّه محمد امامى كاشانى

آية اللَّه مكارم شيرازى آية اللَّه سيد جعفر كريمى آية اللَّه مصباح يزدى آية اللَّه جعفر سبحانى آية اللَّه ابراهيم امينى آية اللَّه سيد عباس خاتم آية اللَّه محمد حسن قديرى حجة الاسلام والمسلمين ابوالحسن مصلحى حجة الاسلام والمسلمين ابراهيم جناتى حجة الاسلام والمسلمين رضا استادى حجة الاسلام والمسلمين محسن خرازى حجة الاسلام والمسلمين محمد على فيض حجة الاسلام والمسلمين سيد هاشم رسولى حجة الاسلام والمسلمين عباس محفوظى حجة الاسلام والمسلمين على اكبر مسعودى حجة الاسلام والمسلمين سيد على غيورى حجة الاسلام والمسلمين صالحى مازندرانى حجة الاسلام والمسلمين سيد كمال فقيه ايمانى حجة الاسلام والمسلمين سيد اسماعيل موسوى (امام جمعه زنجان) حجة الاسلام والمسلمين مرتضى بنى فضل حجة الاسلام والمسلمين على دوانى حجة الاسلام والمسلمين سيد كاظم حسينى (امام جمعه خرم آباد)

حجة الاسلام والمسلمين صدر الدين حائرى حجة الاسلام والمسلمين حسن ابراهيمى حجة الاسلام والمسلمين سيد جواد علم الهدى حجة الاسلام والمسلمين سدى مهدى يثربى حجة الاسلام والمسلمين عبائى خراسانى حجة الاسلام والمسلمين صادق خلخالى حجة الاسلام والمسلمين صابرى همدانى حجة الاسلام والمسلمين حسن ابراهيمى حجة الاسلام والمسلمين سيد على قاضى عسگر حجة الاسلام والمسلمين محمد كاظم بهرامى حجة الاسلام والمسلمين محمدى عراقى حجة الاسلام والمسلمين جعفرى گيلانى حجة الاسلام والمسلمين اژه‌اى حجة الاسلام والمسلمين عبدالحسين معزى سردار سرلشكر پاسدار محسن رضائى تيمسار دريادار على شمخانى آقاى عليرضا معيرى آقاى جلال الدين فارسى آقاى مولوى اسحق مدنى آقاى ابوالفضل توكلى بينا استاد دكتر سيد جعفر شهيدى آقاى موسوى گرمارودى‌