ورزش باستانی

تقدیم به:

پدر و مادر عزیز و مهربانم

که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار

و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.

عرفان گرجیان

تقدیم به:

پدر و مادرم

که از نگاه شان صلابت

از رفتار شان محبت

و از صبرشان ایستادگی را آموختم

محمد مهدی محمدی نیسیانی

ص: 5

پیشگفتار:

در مرکز تحقیقات و فن آوری های نوین دمش سپاهان (دکتر محمدشفیعی) آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم، چرا که ایمان داریم گسترش مرز های علم و فن آوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسش گرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد، تا به افق های جدیدی دست یابد. روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه ی جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد، آرام نمی گیرد. در مراکز پژوهش محور دکتر محمدشفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی، پژوهشگران کوچک ما تلاش می کنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدان چه که آموخته اند عمل کنند.

دانش آموزان پژوهنده ی ما می فهمند که هیچ گاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد، لذا از ناملایمات علمی و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای علمی را خوب یاد بگیرند. علاوه بر این اصول و مبنای کار گروهی را فراگرفته تا بتوانند براساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود، و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به این که می دانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود. انشاا...

محمدرضا محمدشفیعی

مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمدشفیعی

ص: 6

فهرست مطالب

فصل اول ...8

ورزش ...9

ورزش باستانی ایران ...9

پیدایش زورخانه ...13

سَردم ...15

فصل دوم ...17

زورخانه و وسایل ورزشکاران زورخانه ای ...18

فواید ثاثیرات ورزشکاران باستانی ...26

آداب ورزشکاران زورخانه ای ...29

جایگاه رزم در ورزشکاران ...31

حرکات گوناگون در ورزشکاران زورخانه ای ...31

رتبه ها در ورزشکاران زورخانه ای ...33

جایگاه امروزی ...34

موسیقی و زورخانه (ورزشکاران باستانی) ...35

معرفی زورخانه های اصفهان ...39

فصل سوم ...42

پهلوانان صاحب بازو بند پهلوانی ...43

اشعار زورخانه ...54

منابع ...57

ص: 7

فصل اول: تاریخچه ورزش باستانی

ورزش

ورزش به تمامی فعالیت های فیزیکی بدن گفته می شود که شرکت کننده می تواند به صورت منظم و گاه به گاه در آن شرکت کند.

این کتاب شامل اطلاعاتی در مورد تمرینات و مکمل ها است. در این کتاب سعی کرده ایم که ورزش های زیادی را به خوانندگان عزیز معرفی کنیم که در این میان ورزش ایرانی و زیبای زورخانه ای یکی از این ورزش ها است. هم چنین توضیحاتی در مورد مکمل ها برای افراد ناآگاهی که فکر می کنند مکمل ها مضر هستند، ارائه می کنیم. البته این نکته نباید فراموش شود که هر چیزی زیادش بد است.

ورزش باستانی ایران

ورزش باستانی ایران که آن را به نام ورزش زورخانه ای هم می شناسیم، علاوه بر این که فعالیتی جهت نیرومند سازی عضلات و آمادگی جسمانی است، فعالیتی روحی و معنوی نیز قلمداد می شود و از تقدس قابل توجهی برخوردار است.

تصویر

ارتباط میان تعلیم جسمانی همراه با تزکیه ی نفس را در گفته ی زیر می یابیم. ایرانیان اقسام دانستنی های ورزشکاران را فرا می گرفتند و چون تمام این مراحل را می گذراندند به خصایل پهلوانی متمایز می گشتند و آنان را گُردَک یعنی جوان گُرد می نامیدند.

ورزش باستانی زورخانه ای، برای ورزشکاران باستانی تنها وسیله ای برای دست یافتن به اندامی مناسب و سلامتی نیست، بلکه وسیله ای برای ارتباط معنوی با خداست.

ص: 9

پیدایش زورخانه

تصویر

پیدایش زورخانه به زمان های خیلی قدیم برمی گردد، که جنگ های تن به تن انجام می شد و تعلیم فنون جنگی در آن عصر به سبک و شیوه ی مخصوص انجام می گرفت، زیرا عملیات جنگی آن روز عبارت بود از اسب سواری، چوگان بازی، تیراندازی و کشتی که تعلیمات آن برای هر مملکتی ضروری بود.

زورخانه جایی است که مردان در آن ورزش می کنند و بیشتر در محله های قدیمی شهر ساخته شده است. بام آن به شکل گنبد و کف آن گودتر از کف کوچه است.

ص: 13

سَردم

سردم زورخانه در یکی از غرفه های چسبیده به راهروی زورخانه درست شده است و آن صف های است نیم گرد که کَفَش از کف زورخانه یک متر تا یک و نیم متر بلندتر است. در جلوی سردم چوب بستی است که به آن زنگ، پوست پلنگ، زره، سپر و پرقو آویخته است. بر روی سکو زیر چوب بست اجاقی کنده شده که در آن آتش می ریزند و هر گاه اجاق نداشته باشند، منقلی زیر چوب بست می گذارند و مرشد تنبک خود را با آتش اجاق یا منقل گرم می کند تا صدای آن رساتر در آید.

تصویر

ص: 15

تفاوت های ورزش زورخانه ای

ورزشکاران زورخانه ای امروزی با ورزشکاران چند سال اخیر تفاوت بسیاری از نظر ظاهری و نوع ورزش دارند. امروزه استفاده از لنگ در ورزشکاران باستانی از طرف فدراسیون این ورزش ممنوع شده، اما در شهر هایی مانند کرمانشاه و اراک هم هنوز مانند گذشته از لنگ استفاده می شود.

امروزه مسابقه های ورزش باستانی به صورت تیمی در یکی از شهر های ایرانی صورت می گیرد که در آن هر تیم شامل 10 نفر است، یک نفر مرشد، 8 ورزش و یک میاندار که ورزش را با پیچیدگی بسیار زیادی نسبت به ورزش ساده زورخانه انجام می دهند.

اول میان گود چو رفتی زمین ببوس *** آری زمین به نام جهان آفرین ببوس

(مفتون همدانی)

ص: 16

فصل دوم: زورخانه و وسایل ورزشکاران زورخانه ای

زورخانه و وسایل ورزشکاران زورخانه ای

اشاره

زورخانه مکانى براى نیرومندى و تقویت روحیه ورزشکاران، تواضع و فروتنى و دورى از تکبر است. ورزش زورخانه ای در فضایی سرپوشیده انجام می شد و ساختمان آن شبیه سرداب ها و عبادتگاه هایى بود که زورخانه ها از دوران باستان از آن جا ظهور پیدا کرده اند با ظهور اسلام و تاکید بر تربیت نظامی پسران موضوع ورزش کردن آن ها جدی تر شد و پس از حمله مغول زورخانه ایجاد شد و در قرن هفتم زورخانه ها به شکل امروزی در آمد. پوریای ولی، نخستین زورخانه را پایه گذاشت. اسباب و آلات ورزش باستانی که اکنون از آن ها در زورخانه ها استفاده مى شود عبارت از سنگ، تخته شنا، میل می باشد.

تصویر

زنگ

زنگ که براى هماهنگى هر چه بیشتر ورزشکاران و مرشد و تعویض چشمه هاى ورزشکاران به کار مى رود شبیه کاسه و از جنس مس است که از وسط آن میله اى آویزان مى شود که با برخورد آن به دیواره کاسه صدایى زیبا تولید مى شود. مرشد در زمان ورود یک شخص والا مقام یا ورزشکاران برجسته و پیشکسوت به محیط زورخانه زنگ را به صدا در می آورد و ضربه ای به ضرب خود وارد آورده و اشعارى مناسب و حماسی در مدح میهن دوستى و یا اولیاء اله می سراید.

تصویر

ص: 19

ضرب

ضرب یا طبل مرشد شبیه تنبک ولی از جنس سفال است که دهانه ی بزرگ آن با پوست نازک دباغی شده، پوشانیده شده است و مرشد با نواختن آن با ریتمى مشخص حرکات ورزشکاران را آهنگین و هماهنگ نموده و نسبت به ایجاد شور و اشتیاق در بین ورزشکاران و تماشاگران مى کوشد.

میاندار

میاندار، ورزشکار نخبه ای است که رهبری عملیات ورزشکاران باستانی و هماهنگی با مرشد را بر عهده دارد و ورزشکاران داخل گود مکلف به پیروی از ایشان هستند.

تصویر

میل

اشاره

میل، ابزار ورزش باستانی است که از چوب استوانه ای شکل مایل به بدنه مخروط ساخته شده است. شکل میل تداعی کننده ی گرز است و قدمت آن به دوره های کهن می رسد. چون ورزش زورخانه ای از ریاضت های اهل فتوت بود، از وسیله ای شبیه میل برای ورزیده ساختن خود استفاده می کردند. این ابزار ورزشکاران که در بدو پیدایش احتمالا شبیه گرز و از چوب و آهن ساخته شده بود، برای پرورش بدن و مهارت در گرز کوبی به کار می رفته است. میله ای چوبی که اکنون نیز رواج دارد از چوب های سختی مانند نارون، گردو، ارژن و زبان گنجشک ساخته می شود. در طومار افسانه پوریای ولی و گل کشتی میرنجات که هر دو به دوران صفویه باز می گردد، از میل زورخانه به شکل امروز نام برده شد. میل داراى وزن هاى مختلفى است و هر میل از 1 تا 15 کیلوگرم وزن دارد. میل سنگین در مسابقات جفت 30 کیلوگرم است.

ص: 20

میل بازی

تصویر

از میل های دیگر کمی کوچک تر و کوتاه تر است و به علت سبکی برای شیرین کاری آن را به بالا پرت می کردند.

میل سنگین سبک

تصویر

ص: 21

کباده

یکی دیگر از ابزار های ورزش باستانی کباده است. کباده شکلی از همان کمان جنگی است. این وسیله را در فرهنگ های فارسی به معنای کمان نرم و سست که مخصوص مشق کمان کشیدن است، ضبط کرده اند. در فرهنگ دهخدا از نوعی کمان مشقی برای قوی شدن کتف کمانداران، نام می برند. تصور می رود کباده های اولیه به صورت و هیئت کباده های کنونی نبوده است. اکنون کباده ها را از آهن خالص می سازند و تنهی آن حالت فنری ندارد. در زورخانه ها معمولا دو جور کباده وجود داشت، یکی سبک برای تازه کار ها و دوم سنگین برای ورزشکاران سابقه دار. وزن کباده معمولى 14 کیلوگرم، طول کمان آن 150 سانتی متر و طول زنجیر آن 200 سانتى متر است.

تصویر

ص: 22

سنگ

وسایلى که در حال حاضر به اسم سنگ در زورخانه متداول است، دو قطعه تخته سنگ حجیم به شکل نعل کفش های قدیمی است که در قسمت بالای آن مربع و در پایین منحنی است و در وسط هر یک از سنگ ها سوراخ و دستگیر های در نظر گرفته شده و در دو طرف دستگیره برای جلوگیری از خراش برداشتن دست ورزشکاران قطعات نمد می گذارند. سنگ های زورخانه وزن مشخصی نداشت وزن آن بستگی به اندازه و سلیقه ی کسی که آن را سفارش داده بود در نظر گرفته می شد. در مسابقات بین المللى وزن هر یک از سنگ ها 20 کیلوگرم، طول آن 100 و عرض آن 70 و ضخامت سنگ 5 سانتى متر است. سنگ زورخانه به گفته پژوهشگران همان سپر است و ورزشکاران برای قوی کردن بازو ها از آن استفاده می کردند. در عراق به سنگ باب خیبر می گویند تا یاد حضرت علی در شکستن درب قلعه خیبر را گرامی بدارند.

تصویر

تصویر

ص: 23

تخته شنا

یکی دیگر از ورزش هایی که در زورخانه برگزار می شود ورزش شنا است. مرشد پس از خواندن سر نوازی، ضربه ای به زنگ می زند و طبل را با یک ضرب متوالی به صدا در می آورد. ورزشکاران تخته های شنا را مقابل خود قرار داده و با هر دو دست روی تخته شنا قرار می گیرند و با سر های برافراشته به تقلید از میاندار، حرکاتی را انجام می دهند. تخته شنا (شنو) تخته ای است پایه دار که طولش به اندازه 70 سانتی متر و پهنای آن 8 سانتی متر است که دو پایه کوتاه به ارتفاع 5 سانتى متر در زیر، آن را از زمین بالا نگه می دارد. تخته شنا از وسایل اصلی ورزش زورخانه نیست، در صورتی که بدون آن نیز می توان با گذاشتن کف دست ها به روی زمین شنو های چهارگانه را انجام داد.

تصویر

ص: 24

پوشاک مرشد

تصویر

در گذشته لنگی روی شانه ها می انداختند اما امروزه غالبا با پیراهن ورزشکاران، جلیقه باستانى و شلوار بلند چرمی یا مخملی روی سردم می نشینند.

شلوار باستانی نطعی

در گذشته شلوار، لنگی بوده بر روی پیژامه می بستند و نطعی شلوارى است تا سر زانو و از جنس پارچه ضخیم که بر روى آن توسط نوار هاى رنگى یا سفید بته جقه نقش مى بندند و دور کمر و زانو ها از جنس چرم است.

تصویر

ص: 25

فواید ثاثیرات ورزشکاران باستانی

تاثیر بر عضلات و اندام ها

الف. تاثیر شنو (شنا)

در این حرکت گروه عضلات درگیر عبارتند از:

عضلات باز کننده مچ دست و انگشتان، عضلات ساعد و عضلات درون مچ، عضله سه سر بازو، عضله دو سر قدامی بازو، عضلات سینه ای کوچک و بزرگ، عضلات سر شانه ای بخش قدامی، عضلات زیر بغل. این عملیات موجب افزایش قدرت و استقامت عضلانی در بازو می شود. در شنو پیچ، علاوه بر نتایج بالا، عضلات پشتی بزرگ نیز درگیر است. در شنو پا باز، (کرسی) عضلات چهار سر ران، و کشاله ران نیز تقویت می شود. با توجه به این که حرکت شنو موجب تجمع اسید لاکتیک در عضلات و خستگی و سفتی موضعی می شود نباید زیاد انجام شود. به ویژه برای مبتدیان باعث کوفتگی می شود.

تصویر

ب. تاثیر میل گرفتن

در این حرکت، عضلات درگیر عبارتند از:

عضله دو سر بازویی، عضلات درون گرداننده مچ و ساعد، عضلات خم کننده مچ و انگشتان، عضله بازویی قدامی، بازویی زند اعلا عضله سه سر بازو و سه سر گوش آرنجی، عضله سینه کوچک و بزرگ ، عضله ذوزنقه ای، عضلات زیر بغل دو سر بازویی.

ص: 26

ت. تاثیر کباده کشیدن

عضلات درگیر عملیات کباده عبارتند از:

عضلات خم کننده ی مچ و انگشتان، عضلات ساعد، عضلات دو سر قدامی بازویی، عضلات سینه کوچک و بزرگ، عضلات سر شانه، عضله ی ذوزنقه ای و زیر بغل. بیشتر انقباضات این تمرین از نوع تمرین پویا بوده و لذا عملکرد دینامیکی را افزایش می دهد. زیاده روی در کباده کشیدن به قلب فشار می آورد. لذا افراد کهنسال لازم است به این مسأله توجه کنند.

تصویر

ج. تاثیر پا زدن و نرمش

در پا زدن و نرمش، عضلات درگیر غالبا مربوط به پا و کمر است، که عبارتند از: عضلات مچ پا و کتف دست، عضلات دو قلو و نعلی ساق پا، عضلات چهار سر ران، گروه عضلات خلفی و ران، عضلات نواحی کمر و شکم، عضلات سرینی. پا زدن بخش مهمی از افزایش کارایی قلب و عروق به حساب می آید انعطاف پذیری و نرمی بدن را بیشتر می کند و می تواند از سفتی عضلانی جلوگیری کرده، جریان خون را در آن ها به صورت یکنواخت توزیع و تسریع نماید. هنر پا زدن، هماهنگی بین مغز و سلسله اعصاب اندام های مختلف بدن را زیاد می کند و سرعت انتقال را افزایش می دهد. نظر به این که بیشتر اثرات پا زدن و نرمش کردن، مربوط به پا ها و عضلات شکم و کمر است، پرسش هایی در مورد علت فربهی شکم غالب ورزشکاران باستانی، مطرح است که البته عدم توجه به تقویت عضلات شکم، موجب برآمدن آن می شود بدیهی است، جز این چیزی نیست زیرا بعضی از ورزشکاران باستانی موقع ورزش، به پا زدن و خم گیری های مربوط به شکم اهمیت نمی دهند. هم چنین مسأله تغذیه است، که متاسفانه بی توجهی به نوع و کیفیت و کمیت غذا بین ورزشکاران باستانی، یکی از عوامل مهم بزرگی شکم است. به ویژه پرخوری که گروهی از ورزشکاران آن را نوعی امتیاز می دانند.

ص: 28

آداب ورزشکاران زورخانه ای

ورزش زورخانه ای آداب و سنتی خاص دارد. آداب و سنتی که با پیروی از پهلوانان و دلاوران افسانه ای دوره باستانی و تاسی از پیشوای نخستین شیعیان و جوانمردان، خُلق و خوی مردانگی و مروت و جوانمردی را در ورزشکاران برمی انگیزد یا نیرو می بخشد. این ویژگی های نیکو در قالب شعر ها و داستان هایی به صورت آهنگین و به همراهی ضرب زورخانه که مهم ترین ساز این نوع موسیقی است، برای برانگیختن ورزشکاران در هنگام ورزش از سوی مرشد خوانده می شود. ورزشکاران هماهنگ با موسیقی و نوای مرشد، جست و خیز می کنند و حرکات زیبای گروهی یا فردی به نمایش می گذارند.

ص: 29

جایگاه رزم در ورزشکاران

کسانی بر این گمان هسنتد که مردان زورخانه در دوران باستان، آیین رزم هم می آموختند و می گویند ابزار و ورزشکاران باستانی شباهت شگرفی به جنگ افزار روزگاران قدیم داشته اند. با گرز و میل چوبی زورخانه، سپر و تخته بسیار سنگین مشهور به سنگ و کمان و کباده زورخانه که با آن عضله می پرورانند. در هر حال فنون رزم و ورزش، دیر زمانی است که هر یک به راه خود رفته اند حتی چرخ زدن هم آیین رزم خودش را دارد به طوری که جوانی که بر بزرگ تر خود کنده می کشد و از او خواستار است که نخست من می چرخم فلسفه آیین رزمی اش این است که می خواهد بگوید بگذار نخست من شهید بشوم؛ من خواستار جنگ در میدان هستم.

تصویر

سایر حرکات در ورزشکاران زورخانه ای:

رتبه ها در ورزشکاران زورخانه ای

ورزش زورخانه ای هم مانند برخی از ورزش ها مثل کاراته و کونگ فو براساس رتبه ای که دریافت می کنند حرکات را به نوبه خود انجام می دهند.

رتبه یک: ورزشکار بعد از یک سال ورزش کردن به هنگام چرخ زدن مرشد برای او منکری می فرستد (بر منکر علی لعنت و دیگران می گویند بیش باد)

رتبه دو: ورزشکار بعد از سه سال ورزش کردن به هنگام چرخ زدن مرشد برای او صلوات می فرستد.

رتبه سه: ورزشکار بعد از شش سال ورزش کردن و داشتن حداقل هجده سال سن به هنگام بالا و پایین آمدن از گود مرشد برای او صلوات می فرستد.

رتبه چهارم: ورزشکار بعد از دوازده سال ورزش کردن و داشتن حداقل بیست و دو سال سن به هنگام آمدن و رفتن از درب زورخانه مرشد برای او صلوات می فرستد.

رتبه پنجم: ورزشکار بعد از پانزده سال ورزش کردن و داشتن حداقل بیست و پنج سال سن به هنگام بالا و پایین آمدن از گود مرشد برای او ضرب می نوازد.

ص: 33

جایگاه امروزی

اگرچه شاید امروز ورزش باستانی دارای رونق کمتری باشد، اما هنوز هم برای کسانی که در گود های زورخانه پیر شده اند خاطره انگیز است. امروزه در تهران 50 زورخانه برقرار است، از مهم ترین زورخانه های پایتخت ایران ورزشکاران شهید

ص: 34

موسیقی و زورخانه (ورزشکاران باستانی)

ورزش باستانی یا زورخانه ای یکی از قدیمی ترین و در عین حال کامل ترین ورزش های جهان است که با فرهنگ قومی، ملی، اساطیری و دینی ایرانیان عجین شده است و شامل حرکات متنوعی است که هر یک با ابزاری شبیه به یکی از ادوات جنگی عهد باستان اجرا می شوند از دیرباز اجرای حرکات ورزشکاران باستانی با نواختن ضرب و زنگ و قرائت اشعار حماسی، دینی و عرفانی که توسط مرشد اجرا می شود و اثبات شده است که آهنگ ضرب مرشد، ریتم، سرعت، شدت و توالی حرکات را تعیین نموده و موجب هماهنگی حرکتی بین ورزشکاران خواهد شد. در گود زورخانه تنها ریتم است که عواطف گوناگون و انسانی ورزشکاران را بازگو می کند. پا زدن و انواع حرکات زورخانه نظیر شنای پیچ، گورگه گرفتن، سنگ و چرخ و میل بازی و کباده کشیدن همه حکایت از سابقه ی دیرین این ورزشکاران با موسیقی و ضرب های متنوع آن دارد.

تصویر

ص: 35

اجزای موسیقی زورخانه ای

تنبک، تمبک یا ضرب زورخانه

تصویر

ضرب و ساز اصلی اجرای موسیقی زورخانه، تمبک است. تمبک زورخانه از جمله ساز های پوستی و طبل های یک سو پوست است که بدنه ی آن از گل پخته ساخته می شود، گرچه در گذشته نمونه های چوبی و فلزی آن نیز وجود داشته است.

تنبک زورخانه رکن مهم مراسم ورزش های زورخانه یا ورزش های باستانی است و بزرگ ترین پوست صدای یک طرفه (یک طرف باز) از لحاظ اندازه در ایران است که با دست نواخته می شود. تنبک زورخانه در قیاس با تنبک در اجرای موسیقی دستگاهی، دهانه باز تری دارد و نفیر آن نیز کوتاه تر و گلوی اتصال نفیر با بدنه اصلی، تنگ تر است. امروزه تنبک سفالی زورخانه را بیشتر در کارگاه های سفالگری یزد، همدان و اصفهان می سازند.

ص: 36

زنگ زورخانه

تصویر

نیم کره ای فلزی است که در بالای سر مرشد آویزان می شود. مرشد گوی فلزی داخل نیم کره را به دست می گیرد و به بدنه داخلی زنگ می کوبد. زنگ در اجرای مرشد کارکرد های متعددی دارد که مهم ترین آن سلام زورخانه و شروع حرکات است. هم چنین در موعد تغییر ریتم و حرکات جدید نواخته می شود.

علاوه بر این زنگ را به نشانه احترام نیز می زنند؛ جایی که نام بزرگی برده می شود یا پهلوانی به زورخانه می آید یا میاندار و سایر ورزشکاران در گود اعلام رخصت می کنند و مرشد گاه با صدای زنگ فرصت را اعلام می کند. عده ای رسمیت یافتن زنگ در مراسم زورخانه را به پهلوان اکبر خراسانی در سده سیزدهم هجری نسبت می دهند.

ص: 37

معرفی زورخانه های اصفهان

زورخانه نجارپور

این زورخانه همانند یک موزه است که در آن می توانید تصاویر پهلوانان و قهرمانان این ورزش را نظاره کنید. چراغ این زورخانه به لطف مرشد معروف آن علی زنگنه 24 سال است که روشن مانده و همه روزه علاقه مندان زیادی پای قصه های گلستان و بوستان و شاهنامه اش می نشینند.

تصویر

زورخانه فتوت

این زورخانه با داشتن زیر بنایی به مسافت 700 متر مربع، برای ورزش های زورخانه ای، پهلوانی، کشتی و ورزش های رزمی احداث گردیده است.

تصویر

زورخانه علی ابن ابی طالب (علیه السلام)

این زورخانه یکی از بخش های مجموعه ی فرهنگ و قرآن و ورزش، علی ابن ابی طالب (علیه السلام) در اصفهان می باشد که در آن ورزش پهلوانی و زورخانه ای به صورت علمی و پایه ای به ورزشکاران آموزش داده می شود.

تصویر

ص: 41

فصل سوم: پهلوانان صاحب بازو بند

پهلوانان صاحب بازو بند پهلوانی

پهلوان مصطفی طوسی (1323، 1324 و 1325)

تصویر

اولین بازو بند پهلوانی را پهلوان مصطفی طوسی پس از سه بار برتری در مسابقه های کشتی پهلوانی و به دست آوردن عنوان پهلوانی در سال های 1323، 1324 و 1325 برای همیشه به نام خود ثبت کرد. در سال 1324 رقابت های نهایی کشتی پهلوانی بین پهلوان طوسی و پهلوان ابوالقاسم سخدری، دو روز به طول انجامید!

پهلوان ضیاء الدین میرقوامی (1326)

تصویر

ص: 43

پهلوان ابوالقاسم سخدری (1372)

تصویر

پهلوان نامدار خراسان در سال های 1323 و 1324 در رقابت های پرشور و نزدیک، قافیه را به پهلوان طوسی باخته بود، اما بالاخره ابوالقاسم سخدری توانست عنوان پهلوانی ایران در سال 1327 را به نام خود ثبت کند و صاحب بازو بند پهلوانی شود.

عباس زندی (1328، 1332، 1333، 1334)

تصویر

ص: 44

پهلوان احمد وفادار (1329، 1330 و 1331)

تصویر

چوخه کار، نامدار خراسان، سه سال متوالی پهلوان کشور لقب گرفت تا برای همیشه صاحب بازو بند پهلوانی شود. پهلوان احمد وفادار سال ها در سنگین وزن، یکه تاز رقابت های کشتی آزاد قهرمانی کشور و در رقابت های مختلف جهان و المپیک عضو تیم ملی کشتی آزاد ایران بود.

جهان پهلوان (1336، 1337، 1338)

تصویر

ص: 45

یعقوب علی شورورزی (1340)

تصویر

پهلوانی دیگر از خطه پهلوان پرور خراسان توانست عنوان پهلوانی ایران را به نام خود ثبت کند. پهلوان یعقوب علی شورورزی در سال 1340 فاتح رقابت های کشتی پهلوانی شد. این رقابت ها در سال 1339 برگزار نشد!

منصور مهدی زاده (1341 و 1344)

تصویر

ص: 46

رضا سوخته سرایی (1354)

تصویر

پهلوان مازندرانی کشتی ایران و دارنده دو مدال نقره کشتی آزاد جهان، 4 آبان سال 1354، این لقب را گرفت. رضا سوخته سرایی در فینال، بر علیرضا سلیمانی فائق آمد و صاحب بازو بند پهلوانی شد.

پهلوان باشی (1358، 1361، 1362، 1364، 1365 و 1369)

تصویر

ص: 47

محمد حسن محبی (1363 و 1367)

تصویر

عنوان پهلوانی پیش از این بیشتر به پهلوانان پایتخت و خراسان تعلق یافته بود تا آن که دلاوری از خطه پهلوان پرور کرمانشاه، خودنمایی کرد. محمد حسن محبی در سال های 63 و 67 مدعیان را کنار زد و صاحب بازو بند پهلوانی شد.

محمدرضا توپچی (1366 و 1368)

تصویر

ص: 48

مجید انصاری (1370)

تصویر

نداشتن کشتی گیران نامدار و ملی پوش برای حضور در رقابت های کشتی پهلوانی هر چند باعث نشد این رقابت ها به تعطیلی کشیده شود، اما از شور و هیجان آن به شکل چشمگیری کاست. در سال 1370 مجید انصاری توانست عنوان پهلوانی ایران را به دست آورد.

ایوب بنی نصرت (1371 و 1372)

تصویر

ص: 49

محمود میران (1373 تا 1376)

تصویر

آشنایی محمود میران با کشتی با چوخه و فنون لنگ باعث شد تا ملی پوش جودوی کشورمان عملکرد درخشانی در رقابت های کشتی پهلوانی داشته باشد و چهار سال متوالی، عنوان پهلوان ایران را به دست آورد.

حمید قشنگ (1377، 1378، 1381)

تصویر

دلاوری یکی دیگر از خراسان پهلوان پرور در رقابت های کشتی پهلوانی درخشید.

ص: 50

محمود محمد (1379)

تصویر

بازوان پر توان و دلاوری مثال زدنی محمود محمدی باعث شد تا بازو بند پهلوانی سال 1379 بر بازوی او بسته شود. پهلوان محمود محمدی در رقابت های کشتی جوانان جهان نیز توانسته بود به مقام قهرمانی برسد.

امین رشید لمیر (1380 و 1387)

تصویر

ص: 51

عبدالرضا کارگر (1382 و 1383)

یک لنگ کار قهار، بار دیگر توانست افتخار پهلوانی ایران را به نام خراسان ثبت کند، عبدالرضا کارگر که در رقابت های جوانان جهان صاحب مدال طلا شده بود، در کشتی پهلوانی توانایی هایش را به نمایش گذاشت و دو سال متوالی صاحب بازو بند شد.

تصویر

فردین معصومی (1386)

تصویر

گیله مرد کشتی ایران بار ها در کشتی گیله مردی حریفان را شکست داده بود. ملی پوش کشتی آزاد ایران در رقابت های کشتی پهلوانی سال 1386 همه حریفان را از پیش رو برداشت تا نام پهلوان ایران در این سال فردین معصومی ثبت شود.

و در آخر هم نام های آرش مردانی و پرویز هادی وجود دارد که در این اواخر موفق به کسب بازو بند پهلوانی ایران شدند.

ص: 53

اشعار زورخانه

از بیابان بوی گندم مانده است

عشق روی دست مردم مانده است

آسمان بازیچه ی طوفان ماست

ابر نعش آه سرگردان ماست

باز هم یک روز طوفان می شود

هر چه می خواهد خدا آن می شود

می روم افتان و خیزان تا غدیر

ص: 54

منابع

1) تاریخ ورزشکاران باستانی ایران، حسین پرتو بیضایی کاشانی، ناشر زوار، 1382

2) مهرداد بهار، ورزشکاران باستانی ایران و ریشه های تاریخ آن، 1390.

3) روزنامه اطلاعات، شماره 3743، سال هفدهم، ص 6، ورزشکاران باستانی ایران و ریشه های تاریخی آن، 1389.

4) www.flightio.com

5) www.beytoote.com

6) www.ghatreh.com

7) www.fararu.com

8) www.namnak.com

9) www.fa.persiadigest.com

10) www.ichodoc.ir

ص: 57