سرطان

ghaemiyeh.com

مشخصات کتاب

سرشناسه: گواهی کاشانی، کیان، 1383 -، گرد آورنده

عنوان و نام پدید آور: سرطان / گرد آورندگان کیان گواهی کاشانی، امین مقامی.

مشخصات نشر: اصفهان: امیر فدک، 1397.

مشخصات ظاهری: 70 ص.

شابک: 5-47-6521-622-978

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: سرطان

موضوع: Cancer

موضوع: سرطان -- سبب شناسی

موضوع: Cancer -- Etiology

موضوع: سرطان -- تاثیر تغذیه

موضوع: Cancer -- Nutritional aspects

موضوع: سرطان -- ژن درمانی

موضوع: Cancer -- Gene therapy

شناسه افزوده: مقامی، امین، 1383 -، گرد آورنده

رده بندی کنگره: 1397 4 س 87 گ / RC261

رده بندی دیویی: 616/994

شماره کتابشناسی ملی: 5548391

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: آتنا وطن خواه

اشاره

سرشناسه: گواهی کاشانی، کیان، 1383 -، گرد آورنده

عنوان و نام پدید آور: سرطان / گرد آورندگان کیان گواهی کاشانی، امین مقامی.

مشخصات نشر: اصفهان: امیر فدک، 1397.

مشخصات ظاهری: 70 ص.

شابک: 5-47-6521-622-978

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

موضوع: سرطان

موضوع: Cancer

موضوع: سرطان -- سبب شناسی

موضوع: Cancer -- Etiology

موضوع: سرطان -- تاثیر تغذیه

موضوع: Cancer -- Nutritional aspects

موضوع: سرطان -- ژن درمانی

موضوع: Cancer -- Gene therapy

شناسه افزوده: مقامی، امین، 1383 -، گرد آورنده

رده بندی کنگره: 1397 4 س 87 گ / RC261

رده بندی دیویی: 616/994

شماره کتابشناسی ملی: 5548391

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: آتنا وطن خواه

سرطان

گرد آورندگان:

کیان گواهی کاشانی

دانش آموز پایه ی هشتم دبیرستان دکتر محمد شفیعی

امین مقامی

دانش آموز پایه ی هشتم دبیرستان دکتر محمد شفیعی

انتشارات امیر فدک: اصفهان - خیابان هشت بهشت غربی نبش تقاطع ملک ساختمان فدک

تلفن: 32730360-031 - همراه: 09133135694 کد پستی: 43151-81546

Fadak.mansori@gmail.com

سرطان

کیان گواهی کاشانی 83 - امین مقامی 83

آماده سازی: انتشارات امیر فدک

مدیر مسئول: دکترمحمد رضا محمد شفیعی

مدیر تولید: سید محمد رضا منصوری تهرانی

مدیر فنی: صالحیان - مظفری

ویراستار ادبی: جوهریان

ویراستار علمی: مظفری - نادر سلطانی - امیر طلعتی

صفحه آرا: عابدی - کاویانی

طراح جلد: کاویانی

●لیتوگرافی: طاها ●چاپ: ملت ●صحافی: ملت

●چاپ اول: 1397 ●تعداد: 1000 ●قیمت: 40000 تومان

©حق چاپ: 1397، انتشارات امیر فدک

شابک: 5-47-6521-622-978 ISBN: 978-622-6521-47-5

هر گونه استفاده از مطالب این کتاب اعم از بازنویسی، خلاصه سازی، نقل مطالب آموزشی، برداشت به صورت دست نویس، کپی، تکثیر و هر گونه چاپ سنتی و دیجیتال، استفاده به صورت کتاب الکترونیکی، لوح فشرده، قرار دادن مطالب بر روی اینترنت و وب سایت ها و هر گونه شبکه ی کامپیوتری دیگر و به طور کل هر گونه استفاده ی اشخاص حقیقی و حقوقی در جهت منافع مادی و معنوی خود، بدون اجازه ی کتبی ناشر ممنوع و بر اساس بند 5 ماده ی 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و قوانین مربوط به جرایم رایانه ای کشور قابل پیگیری در محاکم قضایی است.

تقدیم به:

پدر و مادر عزیز و مهربانم

که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار

و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.

کیان گواهی کاشانی

تقدیم به:

پدر و مادرم

که از نگاهشان صلابت

از رفتارشان محبت

و از صبرشان ایستادگی را آموختم.

امین مقامی

پیشگفتار:

در مرکز تحقیقات و فن آوری های نوین دمش سپاهان (دکتر محمد شفیعی) آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم، چرا که ایمان داریم گسترش مرز های علم و فن آوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسشگرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد، تا به افق های جدیدی دست یابد. روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه ی جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد، آرام نمی گیرد. در مراکز پژوهش محور دکتر محمد شفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی، پژوهشگران کوچک ما تلاش می کنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدان چه که آموخته اند عمل کنند.

دانش آموزان پژوهنده ی ما می فهمند که هیچ گاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد، لذا از ناملایمات علمی و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای علمی را خوب یاد بگیرند. علاوه بر این اصول و مبنای کار گروهی را فرا گرفته تا بتوانند بر اساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود، و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به این که می دانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود. انشاا...

محمد رضا محمد شفیعی

مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمد شفیعی

فهرست مطالب

فصل اول ... 8

سرطان ... 9

گسترش سرطان ... 23

فصل دوم ... 25

سرطان های سر و گردن ... 26

سرطان های قسمت پایین ... 29

سرطان های قسمت بالا ... 31

سرطان های عمومی ... 36

بررسی انواع سرطان های سالمندان ... 38

فصل سوم ... 40

پیشگیری ... 41

معرفی انواع روش های درمان سرطان در عصر جدید ... 41

نکات مربوط به رژیم غذایی ضد سرطان ... 55

منابع ... 61

فصل اول: سرطان چیست؟

اشاره

سرطان

ازدیاد سرطانی سلول های بافت غده

سَرَطان (در برخی منابع فارسی با نام چَنگار آمده است) نامی است که به مجموعه بیماری هایی اطلاق می شود که از تکثیر مهار نشده سلول ها پدید می آیند. سلول های سرطانی از ساز و کار های عادی تقسیم و رشد سلول ها جدا می افتند. علت دقیق این پدیده نامشخص است ولی احتمال دارد عوامل ژنتیکی یا مواردی که موجب اختلال در فعالیت سلول ها می شوند در هسته سلول اشکال وارد کنند. از جمله این موارد می توان از مواد رادیو اکتیو، مواد شیمیایی و سمی یا تابش بیش از حد اشعه هایی مانند نور آفتاب نام برد. در یک جاندار سالم، همیشه بین میزان تقسیم سلول، مرگ طبیعی سلولی و تمایز، تعادلی وجود دارد.

محققان انگلیسی در تحقیقات خود متوجه شدند که عدم توازن غیر ژنتیکی پروتئین باعث رشد خارج از کنترل تومور می شود. محققان در جریان مطالعات آزمایشگاهی بر روی موش دریافتند که دو پروتئین Plcy1 و Grb2 برای چسبیدن در مسیر Akt با هم رقابت می کنند. زمانی که پروتیین Plcy1 به این مسیر می چسبد باعث تکثیر سلولی می شود اما پروتیین Grb2 تکثیر سلولی را کنترل می کند. در سلول هایی که کمبود پروتیین Grb2 دارند، رشد سلولی پتانسیل از کنترل خارج شدن و سرطانی شدن را دارد.

سرطان شامل انواع تومور های بدخیم می شود که در پزشکی آن ها را بیشتر با نام نئوپلاسم می شناسند. این اتفاق زمانی میفتد که یکی از سلول های بدن، در اثر عوامل مختلف، دچار رشد غیر طبیعی سلول های دیگر می شود. این فرایند در نهایت منجر به تولید تومور می شود که آن قسمت را از کار می اندازد و به قسمت های دیگر نیز سرایت می کند.

تصویر

تومور ها خود به دو دسته بدخیم و خوش خیم تقسیم می شوند که نوع بدخیم

آن ها می تواند با گسترش زیادی به قسمت های دیگر بدن سرایت کند. این تومور توسط سیستم لنفاوی و گردش خون در بدن جابه‌جا شده تا بقیه قسمت ها را عاری و درگیر خود کند. سرطان با این نوع تومور گاهی بدون جراحی قابل درمان نخواهد بود. تومور خوش خیم برخلاف بدخیم نمی تواند دیگر قسمت های بدن را از خود پر کند. گاهی اوقات این تومور می تواند بسیار بزرگ باشد. البته نباید ناگفته بماند که تومور های خوش خیم مغزی می توانند منجر به مرگ شوند به همین علت درمان این نوع از تومور خوش خیم بسیار اهمیت دارد.

تصویر

احتمال بروز سرطان در سنین مختلف وجود دارد ولی با افزایش سن احتمال ابتلا به سرطان زیاد تر می شود. سرطان باعث 13٪ عوامل مرگ و میر انسانهاست بر طبق گزارش انجمن بهداشت آمریکا 7٫6 میلیون نفر بر اثر سرطان و در سال 2007 مرده اند.

تصویر

سرطان تنها ویژه انسان نیست و همه جانوران و گیاهان پر سلولی نیز ممکن است به سرطان دچار شوند. سرطان بیماری پیش رونده است و گفته می شود 70 درصد مرگ های ناشی از سرطان در کشور های در حال توسعه رخ می دهد. این در حالی است که مرگ و میر در کشور های پیشرفته و توسعه یافته که روند افزایشی را طی کرده اند به خوبی تحت کنترل در آمده است.

تفاوت های بارزی در میزان وقوع و مرگ و میر ناشی از انواع سرطان در سر تا سر دنیا وجود دارد. برای مثال میزان مرگ ناشی از سرطان معده در ژاپن 7 تا 8 برابر آمریکا ست. در مقابل میزان مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در آمریکا کمی بیش از 2 برابر ژاپن است. مرگ و میر ناشی از سرطان پوست که بیشتر به علت ملانوم بدخیم می باشد در نیوزلند 6 برابر شایع تر ایسلند است که مهم ترین علت آن تفاوت در معرض قرار گرفتن در نور خورشید (یا نقص لایه ازن) می باشد.

اکثر سرطان های تخمدان از یک سلول منفرد طی تجمع اختلالات ژنتیکی و اپی ژنتیکی ایجاد می گردد. این اختلالات باعث عدم کنترل بر تقسیمات سلولی، ناپایداری ژنتیکی، مقاومت به آپوپتوز، نامیرایی، قابلیت تهاجم یافتن، متاستاز و رگ زایی، مهار آپوپتوز و در نهایت باعث نامیرایی سلول های سرطانی می شود.

تصویر

سرطان پستان و پروستات هنوز به ترتیب از شایع ترین انواع سرطان در زنان و مردان است و موارد سرطان ریه در زنان در حال افزایش است. همچنین موارد تومور های مری که در اثر اسید های واکنشی در اثر چاقی ایجاد می شود، اکنون بیشتر در مراکز درمانی دیده می شود. سرطان در نواحی سر و گردن که توسط نوعی ویروس ایجاد می شود در حال افزایش است.

تصویر

بر اساس بررسی های تازه، افزایش امید به زندگی به این معنی ست که افراد بیشتر عمر می کنند و لذا تعداد بیشتری از آن ها تحت تأثیر این بیماری قرار خواهند گرفت. اما سبک زندگی بهتر مانند کاهش وزن و سیگار نکشیدن، می تواند تأثیر مهمی در عدم ابتلا به این بیماری داشته باشد.

تصویر

به گفته پروفسور پیتر سیسیانی، از دانشگاه کویین مری، «افزایش موارد سرطان اجتناب ناپذیر نیست و کار های زیادی است که می توانیم برای جلوگیری از ابتلا به سرطان انجام دهیم.» عواملی در زندگی روزمره مانند چاقی، گوشت قرمز یا استفاده از دخانیات خطر ایجاد و رشد تومور را افزایش می دهد. دنبال کردن یک روش زندگی سالم می تواند خطر ابتلا به سرطان را در طول زندگی یک فرد از 50 درصد به 30 درصد کاهش دهد.

به تازگی نتایج یک مطالعه نشان داد که بلندی قد با افزایش خطر ابتلا به سرطان ارتباط دارد. بر اساس این تحقیق، خطر ابتلا به سرطان سینه، پوست و نیز سایر سرطان ها در افرادی با قد بلند تر بیشتر از افرادی با قد کوتاه تر است. طبق نتایج

این مطالعه، به ازای هر چهار اینچ (حدود 10 سانتی متر) بلند تر بودن قد، خطر ابتلا به سرطان در زنان 18 درصد و در مردان 11 درصد بالا می رود.

تصویر

عوامل سرطان

اشاره

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که بیماری چاقی به ویژه در کشور های توسعه یافته یکی از عوامل اصلی ابتلا به سرطان به شمار می رود. همچنین سازمان ملل از افزایش سرطان های ناشی از چاقی در کشور های توسعه یافته خبر داد. تنها در سال 2012 بیماری چاقی در کشور های توسعه یافته باعث ابتلای 481 هزار نفر از مردم این کشور ها به بیماری سرطان، به ویژه در میان زنان شده است.

تصویر

این سازمان با ذکر این نکته که تعداد افرادی که در اثر بیماری چاقی بیش از حد به سرطان مبتلا شده اند 3.6 درصد از مجموع بیماران سرطانی جهان در سال 2012 را تشکیل می دهد، تصریح کرده است که از طریق مقابله با بیماری چاقی می توان دست کم 25 درصد از آمار ابتلا به سرطان در این جوامع را کاهش داد. در این گزارش اشاره شده است که کشور های منطقه آمریکای شمالی در سال 2012 با 111 هزار نفر

بیمار یعنی معادل 23 درصد از مجموع مبتلایان به سرطان های ناشی از چاقی، در صدر جدول این بیماران و کشور های اروپای شرقی با نزدیک به 65 هزار نفر در مقام دوم قرار دارند.

دخانیات

مصرف دخانیات در ایجاد سرطان در مجاری تنفسی نقش اساسی دارد. 90٪ ابتلا به سرطان ریه به دلیل کشیدن سیگار رخ می دهد. سیگار کشیدن مهم ترین عامل محیطی منفرد در وقوع مرگ زودرس در آمریکا می باشد.

تصویر

مواد غذایی

مصرف الکل در ابتلا به سرطان های دهان (به غیر از لب)، حنجره، مری و به دلیل ایجاد سیروز الکلی احتمال بروز سرطان کبد را بالا می برد. مصرف قند در طول دوره درمان سرطان ممنوع است زیرا سلول های سرطانی با مصرف قند می تواند بهتر بافت های دیگر بدن را آلوده کنند. معنی این جمله این است که سلول سرطانی با مصرف قند قوی تر می شود و با سرعت بالا تری تکثیر می شوند. به زبان ساده تر باید گفت سلول سرطانی دارای 94 گیرنده قند است ولی سلول بدن دارای 4 گیرنده است و هر مولکول قندی را که ببیند جذب می کند و بزرگ تر می شود.

مطالعه محققان آژانس استاندارد غذا در انگلیس نشان می دهد، زمانی که مواد غذایی حاوی کربوهیدرات در معرض دمای بالا قرار می گیرند، سمی به نام آکریل آمید تولید می کنند که سرطان زاست. به همین دلیل پژوهشگران اعتقاد دارند مصرف بیش از اندازه نان سوخاری (تُست شده) احتمال بروز سرطان را افزایش می دهد. طبق اعلام

آژانس بین المللی تحقیقات سرطان (IARC)، گوشت خوک و فراورده های آن مانند گوشت دودی، ژامبون، سوسیس خوک و سایر گوشت های فرآوری شده حامل این مواد، به اندازه استعمال سیگار، خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهد.

تصویر

پرتو ها

برخی از پرتو ها همچون پرتو های فرابنفش خورشید، باعث ایجاد سرطان هایی چون سرطان پوست می شوند.

تصویر

تصویر

محققان دانمارکی موفق به کشف پروتیینی شدند که به آنزیم ADAM17 اجازه

می دهد با زدودن مولکول ها از سطح سلول های سرطانی به رشد آن ها کمک کند. پروتیین PACS-2 به آنزیم ADAM17 کمک می کند تا به درون و خارج از سلول های سرطانی انتقال یابد؛ اگر بتوان این پروتیین را مهار کرد، می توان در مهار رشد تومور سرطانی موفق بود.

تصویر

عوامل ژنتیکی

سرطان یک اختلال ژنتیکی ست که در آن کنترل نرمال رشد سلول از بین رفته است. ژنتیک سرطان هم اکنون یکی از تخصص های در حال گسترش است. در سطح مولکولی، سرطان به دلیل وقوع جهش یا جهش هایی در DNA اتفاق می افتد که باعث تکثیر بیش از حد سلول می شوند و بیشتر این جهش ها در سلول های سوماتیک رخ می دهند. با این وجود، برخی افراد جهش ها را به ارث می برند. جهش ها در دو گروه از ژن های سلولی مشاهده می شوند: اُنکوژن ها و ژن های سرکوب گر توموری.

تصویر

اُنکوژن ها

اُنکوژن ها یا ژن های تومورزا، ژن های تغییر یافته ای هستند که در حالت عادی

پروتئین هایی را که در کنترل رشد و تکثیر سلول ها نقش دارند، بیان می کنند. این ژن ها در حالت عادی پروتواُنکوژن نامیده می شوند؛ ولی در صورت بروز جهش در پروتواُنکوژن ها، آن ها به اُنکوژن ها تبدیل می شوند. اُنکوژن ها باعث بروز سرطان می شوند. جهش هایی که پروتواُنکوژن ها را به اُنکوژن ها تبدیل می کنند، اغلب باعث بیان بیش از حد فاکتور های کنترلی، افزایش تعداد ژن های کد کننده آن ها یا تغییر فاکتور های کنترلی، به صورتی که فعالیت فاکتور ها افزایش یابد یا نیمه عمر آن ها در سلول زیاد شود، می گردد. ابتدا اُنکوژن ها در ویروس ها کشف شدند که اُنکوژن های ویروسی نامیده می شوند. به واسطه جهش در پروموتر پروتواُنکوژن ها آن ها به اُنکوژن های فعال تبدیل شده و بیان آن ها زیاد شده، تکثیر سلول ها افزایش یافته و تومور ایجاد می شود.

تصویر

ژن سرکوب گر تومور

ژن سرکوب گر غده یا ژن سرکوب گر تومور، ژنی ست که سلول را از رسیدن به راه سرطان باز می دارد. اگر در این ژن جهشی روی دهد که باعث از دست دادن یا کاهش کارایی شود، سرطان از آن سلول گسترش خواهد یافت. این روند به طور معمول با دگرگونی های ژنتیکی دیگری نیز همراه می باشد.

تصویر

ژن تعمیر DNA

شواهد نشان می دهد که افزایش جهش در ژن تنظیم، شناخت و تعمیر آسیب DNA در تومورزایی بسیار مهم است. این شناخت آسیب DNA و تعمیر ژن می تواند یک کلاس منحصر به فرد از سرطان در نظر گرفته شود. ژن تعمیر DNA اغلب به وسیله جهش از دست رفتن عملکرد تحت تأثیر قرار می گیرد.

وجود سابقه سرطان بین اعضای نزدیک خانواده احتمال دچار شدن به سرطان را افزایش می دهد. وجود جهش در برخی ژن ها (که به آن ها اُنکوژن و ژن های سرکوب گر تومور می گویند)، باعث بروز سرطان می شود.

تصویر

ژن درمانی

در ژن درمانی سرطان از اولیگونوکلئوتید ها استفاده می شود. نمونه ای از این روش برای جلوگیری از ساخته شدن پروتئین پی جی پی برای خارج نشدن دارو های ضد سرطان از سلول هاست.

تصویر

عوامل ایمونولوژیک (ایمنی)

اشاره

نارسایی مکانیسم ایمنی طبیعی بدن عاملی مستعد کننده در ایجاد سرطان ریه شناخته شده است.

تصویر

سن

افزایش سن احتمال دچار شدن به برخی سرطان ها را به شدت افزایش می دهد. اغلب سرطان ها در سنین حدود 55 سال یا بیشتر از آن رخ می دهند. سرطان یکی از علت های اصلی مرگ در میان زنان 40 تا 79 سال و مردان 60 تا 76 سال است. سرطان کودکان کمتر از 15 سال را نیز دچار می کند. سرطان علت بیش از 10 درصد موارد مرگ و میر در این گروه سنی در آمریکا می باشد. (نوعی سرطان خون) و سرطان های دستگاه عصبی مرکزی حدود 60 درصد مرگ و میر ها را در این سن باعث می شوند.

عوامل شغلی مثل تماس با مواد شیمیایی

تصویر

هورمون ها

تصویر

آلودگی های خاک و آب

تصویر

آلودگی های هوا با آلاینده های صنعتی و آلاینده های ناشی از سوخت و سوز

تصویر

آلودگی های درون خانه و محیط مثل گرمایش تنور در خانه های روستایی

تصویر

آلودگی غذا

تصویر

دارو های مصرفی

تصویر

تابش پرتو

تصویر

عفونت های مزمن

تصویر

رژیم غذایی و تغذیه نامناسب

تصویر

پیشرفت سرطان یک پروسه بیولوژیک پیچیده است که کاملاً شناخته شده نیست و تحقیقات دانشمندان هنوز در این زمینه ادامه دارد. اما هورمون ها، شرایط ایمنی و دگرگونی های وارثی در مواد ژنتیکی سلول، همگی می تواند در پیشرفت سرطان نقش داشته باشند. با این وجود سهم کوچکی از سرطان ها توسط ژن های معیوب به وجود می آید و تنها درصد کمی از سرطان یعنی بین 2 تا 10 درصد از مواد کل سرطان ارثی هستند. اما سرطان ها با تغییر ماهیت ژن ها به علت عوامل خطری که در بالا به آن ها اشاره شد ایجاد می شود.

گسترش سرطان

سرطان به سه طریق به شرح زیر در بدن گسترش می یابد:

از طریق بافت: سرطان به بافت نرمال مجاور حمله می کند.

از طریق دستگاه لنفاوی: سرطان به دستگاه لنفاوی حمله می کند و در عروق لنفاوی حرکت می نماید و به دیگر نقاط بدن می رسد.

از طریق خون: سرطان به سیاهرگ ها و مویرگ ها حمله می کند و همراه خون به دیگر نقاط بدن می رسد.

هنگامی که سلول های سرطانی از تومور اولیه (اصلی) جدا می شوند و همراه لنف یا خون به دیگر نقاط بدن می رسند، ممکن است توموری دیگر (ثانویه) تشکیل شود.

این فرایند را متاستاز می نامند. تومور ثانویه (متاستازی) از همان نوع تومور اولیه است. به عنوان مثال، اگر سرطان پستان به استخوآن ها گسترش یابد، سلول های سرطانی در استخوان در واقع سلول های سرطان پستان هستند، و بیمای سرطان متاستازی پستان است و سرطان استخوان نمی باشد.

تصویر

تصویر

فصل دوم: انواع سرطان

اشاره

انواع سرطان ها در یک نگاه!

طبق آماری که اخیرا وزارت بهداشت اعلام کرده، 18 تا 22 درصد مردم در طول عمرشان مبتلا به سرطان می شوند؛ این یعنی در جمعیت 75 میلیون نفری کشور حدود 15 میلیون نفر احتمالا مبتلا به سرطان خواهند شد.

بیشتر سرطان ها نشانه خاصی ندارند و بیشترشان هم در هر فرد یک جور بروز می کنند. بنابراین اگر علائم مشابهی در قسمتی از بدن رویت شد، نمی توان با قطعیت وجود سرطان را تایید کرد. راه های اولیه تشخیص سرطان، انجام تست های تصویر برداری، سی تی اسکن، ام آرای، سونوگرافی، انجام آزمایش های تشخیصی مانند پاتولوژی و بیوپسی و اسکن است. هنوز هیچ دارویی برای درمان سرطان ها پیدا نشده اما بیشتر سرطان ها با جراحی، پرتو درمانی و شیمی درمانی قابل درمانند.

سرطان های سر و گردن

مغز - Brain

علائم: احساس فشار در داخل جمجمه، سر درد که غالبا صبح ها بد تر می شود، تهوع و استفراغ، تغییر در صحبت کردن یا شنیدن یا دیدن، مشکلات در تعادل و راه رفتن، مشکلات در تفکر و حافظه، انقباض و حرکت شدید و کشش ماهیچه، بی حسی یا گزگز دست ها و پا ها، ضعف، تشنج، تاری دید، تغییرات هشیاری، بی خوابی، گیجی.

انواع: انواع تومور های مغزی بسته به مکانی که توده در آن جا رشد می کند متفاوت است اما در مجموع دو نوع سرطان مغز وجود دارد. سرطان اولیه مغز که از خود سلول های مغز شروع می شود و سرطان متاستاتیک مغز که از نقطه دیگری در بدن مانند ریه شروع شده است.

تصویر

دلیل: وراثت، ناشناخته

سن: فراوانی سرطان مغز با افزایش سن رابطه مستقیم دارد. البته با توجه به انواع خاص تومور های مغزی، عامل سن، وابستگی به نوع یاخته یا موقعیت تومور را تغییر خواهد داد.

درصد ابتلا: 20 نفر از هر 100 هزار نفر. بیماری های ژنتیکی در بروز این نوع سرطان نقش دارند. کسانی که سابقه ملانوم سرطان سینه، ریه و کلیه دارند، بیشتر در معرض خطرند. احتمال ابتلای کسانی که با ماده کلریدوینیل موجود در پوشش سیسم، پیپ و دود تنباکو در ارتباطند، به این نوع از سرطان بیشتر است.

چشم – Eyeneoplasm

علائم: برق زدن داخل چشم، مگس پرانی و تاری دید از علائم آن هستند.

انواع: به دو صورت خوش خیم مانند تراتوم و بدخیم مانند ربدومیوسارکوم نمود پیدا می کند.

دلایل: وراثت، ناشناخته

سن: هم در بزرگسالان و هم در کودکان دیده می شد.

درصد ابتلا: این سرطان در برخی نژاد ها شیوع بیشتر و در برخی دیگر شیوع کمتری دارد. این تومور در نژاد های سفید پوست و آمریکای شمالی و اروپایی شیوع بیشتری دارد. شیوع این تومور در کشورمان بالا تر از متوسط جهانی نیست.

تصویر

حنجره - Lirynx

علائم: گرفتگی طولانی مدت صدا یا تغییرات صدا بدون علت مشخص، احساس وجود توده ای در گلو، برآمدگی در ناحیه گردن، تنگی نفس در اثر فعالیت، سرفه مزمن، سختی یا احساس درد هنگام بلع غذا، سرفه همراه با خلط خونی، غده های لنفاوی متورم و سفتی در گردن، احساس درد هنگام لمس گلو، تنفس صدادار، بوی بد دهان، گوش درد بدون عفونت، کاهش وزن.

دلایل: مصرف سیگار و الکل، سابقه ابتلا به دیگر سرطان های سر و گردن، استنشاق مداوم اسید سولفوریک، نیکل و آزبست.

سن: با افزایش سن، احتمال بروز این نوع سرطان هم بیشتر می شود. افراد بالای 55 سال بیشتر مبتلا می شوند.

درصد ابتلا: احتمال ابتلای مردان چهار برابر زنان است.

تصویر

دهان - Oral

علائم: علائم این بیماری بیشتر یک برآمدگی در ناحیه دهان، خونریزی، زخم، رنگ پریدگی.

انواع: سرطان در ناحیه زبان، کف دهان، کام سخت و لثه.

دلایل: مصرف دخانیات، جویدن تنباکو، نور خورشید، الکل.

سن: بالای 40 سال.

درصد ابتلا در صورتی که زودتر تشخیص داده شود، احتمال زنده ماندن بیشتر است.

تصویر

تیروئید - Thyroid

علائم: سرفه، مشکل در بلع غذا، بزرگ شدن غده تیروئید، تغییر صدا و ورم کردن، برآمدگی ندول تیروئید.

انواع: آناپلاستیک، فولیکولیف مدولاری، پاپیلاری.

دلایل: وراثت، اشعه رادیواکتیو

سن: در هر سنی ممکن است بروز کند اما معمولا در زنان بیشتر در دهه های 40 و 50 زندگی و مردان معمولا در دهه های 60 و 70 رخ می دهد.

درصد ابتلا: در زنان حدود سه برابر بیشتر از مردان رخ می دهد.

تصویر

سرطان های قسمت پایین

روده - Colorectal

علائم: عفونت، تب، بواسیر، بیماری های التهابی روده، اسهال، یبوست، کاهش قطر مدفوع، خون در مدفوع، درد های قولنجی معده، استفراغ، ضعف و خستگی، یرقان،

کاهش قابل ملاحظه وزن، گاز معده، نفخ.

دلایل: چاقی، مصرف الکل، استفاده از دخانیات، مصرف غذای چرب، پولیپ روده ای.

سن: بعد از پنجاه سالگی احتمال بروز بیشتر است.

درصد ابتلا: در رده بندی سرطان ها از نظر ابتلا در رتبه سوم قرار دارد. احتمال بروز این بیماری در زنان کمتر از مردان است.

تصویر

سرطان تخمدان – Ovarian

علائم: درد و فشار در لگن، یبوست، تکرر ادرار.

انواع: سرطان اپی تلیال، سرطان بوردرلاین و سرطان سلول های زاینده.

دلایل: وراثت، مصرف غذا های چرب، بلوغ زودرس، مصرف قرص ضد باروری.

سن: شایع ترین سن ابتلا حدود چهل تا پنجاه سالگی است.

بیضه – Testicular

علائم: بزرگی، احساس وجود توده، درد، کمر درد، درد زیر شکم و ورم پا ها.

انواع: بسته به این که در چه بافت سلولی به وجود بیاید، به دو نوع تقسیم می شود: سمینوما و غیر سمینوما.

دلایل: وراثت، هرنی (فتق) در ناحیه کشاله ران، بیماری کریپتور کبدیسم (عدم نزول بیضه ها در اسکروتوم).

سن: شایع ترین سرطان در مردان بیست تا سی و پنج ساله است، اما ممکن است در هر سنی دیده شود.

درصد ابتلا: احتمال ابتلای هر مردی به این سرطان 0.4 درصد است. در مردان

سفید پوست شایع تر است.

مثانه - Bladder

علائم: خون در ادرار، کم خونی، تکرر ادرار، سوزش ادرار، کاهش وزن قابل توجه، درد های استخوانی.

انواع: سرطان لایه پوششی، سرطان سلول سنگفرشی، سلول غده مثانه.

دلایل: استعمال دخانیات و وراثت

سن: سن متوسط برای تشخیص سرطان مثانه شصت و پنج سالگی است.

درصد ابتلا: میزان بروز سرطان مثانه در مردان بیشتر است. سرطان مثانه در سفید پوستان بیش از سیاه پوستان است. در ایران مردان چهار برابر بیشتر از زنان به سرطان مثانه مبتلا می شوند.

پروستات - Prostate

علائم: اختلال در آغاز ادرار، تکرر ادرار، مخصوصا شب ها، خارج شدن ادرار به صورت قطره قطره، خروج ادرار با فشار کم، خون در ادرار، درد هنگام دفع ادرار، درد در ناحیه لگن و پایین کمر، کاهش وزن.

دلایل: وراثت، چاقی

سن: با افزایش سن، سرطان پروستات هم افزایش می یابد.

درصد ابتلا: رایج ترین نوع سرطان در بین مردان است. بیشتر در کشور های توسعه یافته دیده می شود.

سرطان های قسمت بالا

پانکراس - Pancreatic

علائم: در صورتی که بیماری پیشرفت کند، علائم خود را نشان می دهد. یرقان، ادرار تیره و مدفوع روشن، لخته مونی، سوء هاضمه، اسهال، تهوع، کاهش اشتها، کمبود وزن.

انواع: سرطان آدنوکارسینومای و سرطان تومور های درون ریز پانکراس.

دلایل: استعمال دخانیات، چاقی، دیابت و شرایط ژنتیکی خاص و نادر، پانکراتیک (التهاب شدید پانکراس)، آسیب دیدن کبد.

سن: به ندرت در سنین پایین تر از چهل سالگی رخ می دهد. بیش از نیمی از موارد در افراد بالای 70 سال بروز می کند.

درصد ابتلا: در سال 2013 سرطان پانکراس هفتمین عامل مرگ ناشی از سرطان بوده است. در زنان شایع تر است.

تصویر

مرحلۀ اول سرطان پانکراس

تصویر

مرحلۀ دوم سرطان پانکراس

تصویر

مرحلۀ سوم سرطان پانکراس

تصویر

مرحلۀ چهارم سرطان پانکراس

معده - Gastric

علائم: کاهش اشتها و کاهش وزن، درد معده، علائم سوء هاضمه مانند آروغ زدن و تهوع، احساس پری معده حتی پس از خوردن مقادیر کم غذا، تهوع و استفراغ، سوزش سر دل و علائم شبیه به زخم معده، ورم معده، مدفوع سیاه، کم خونی و توده قابل لمس در بالای شکم.

انواع: سرطان غدد لنفاوی، تومور های stromal معده ای و روده ای، تومور های Carcinoid.

دلایل: سوء تغذیه، مصرف مداوم مواد غذایی چرب، شور و غذا های آماده، عفونت به باکتری هلیکوباکتری، زخم معده، ورم معده، مصرف سیگار و الکل و وراثت.

سن: اغلب در افراد بالای 40 سال اتفاق می افتد. سرطان معده در افراد زیر 40 سال به ندرت بروز می کند.

درصد ابتلا: این سرطان در آقایان و افرادی که گروه خونی A دارند، بیشتر است. سرطان معده در آسیایی ها، جزیره نشین های اقیانوس آرام، اسپانیایی ها و آمریکایی های آفریقایی تبار شایع تر است.

تصویر

کیسه صفرا – Gallbladder

علائم: درد شکم، یرقان، از دست دادن اشتها، کاهش وزن غیر قابل توضیح و تورم معده، حالت تهوع، استفراغ، لاغری، خارش شدید، سیاه شدن مدفوع، بزرگ شدن کیسه صفرا.

انواع: آدنوکارسیون، آدنوکارسینوم پاپیلاری از شایع ترین نوع هستند.

دلایل: چاقی، وراثت، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی.

سن: این سرطان عموما در افراد بالای 65 سال بروز می کند و متوسط سن تشخیص نیز 72 سال است.

درصد ابتلا: در زنان شایع تر از مردان است. با حدود هفت نفر از 10 نفر در زنان تشخیص داده می شود. در افراد مسن، به خصوص افراد بالای 70 سال سن شایع تر است.

تصویر

کلیه – Kidney

علائم: در مراحل اولیه بیماری علامت ظاهری ندارد و معمولا به طور تصادفی به کمک سی تی اسکن تشخیص داده می شود. درد در پهلو ها یا یک طرف پهلو،

وجود خون در ادرار، احساس فشار در شکم و در مراحل تکامل یافته سرطان، وجود توده قابل لمس، فشار خون بالا، تب و تعریق داغ، خستگی و سر درد مداوم، لاغری غیر قابل توصیف و پایین آمدن توانایی بدنه.

انواع: سلول کلیوی، آدنوکارسینوم کلیوی، کارسینوم سلول ترانزیشنال.

دلایل: استعمال دخانیات، چاقی مفرط، فشار خون بالا، دیالیز طولانی مدت، تماس با برخی مواد شیمیایی، کادمیوم.

سن: سرطان کلیه معمولا در افراد بالا تر از 40 سال دیده می شود. البته بعضی از انواع سرطان های کلیه مخصوص کودکان است.

درصد ابتلا: در مردان شایع تر است. این نوع سرطان لقب موذی ترین سرطان را دارد.

تصویر

کبد - Iecoris

علائم: درد در شکم و پشت، تهوع، کم خونی، زردی، خارش، کاهش وزن و تب، تعریق، زردی، بزرگ شدن کبد.

انواع: چهار نوع دارد: کارسینوم هپاتوسلولار که از رایج ترین شکل سرطان کبد اولیه است که در سلول های کبدی شروع می شود. کلانژیو کارسینوم در مجاری صفراوی لوله مانند در داخل کبد شروع می شود.

دلایل: هپاتیت C، هپاتیت مزمن، سیروز، سم قارچی آفلاتوکسین، چاقی، بیماری ذخیره ای آهن، مصرف بیش از حد الکل، دیابت.

سن: در شمال آمریکا، اروپا و استرالیا، سرطان کبد معمولا افراد مسن را مبتلا می کند. در کشور های در حال توسعه آسیا و آفریقا، سرطان کبد در سن جوانی بین 20 تا 50 سال اتفاق می افتد.

درصد ابتلا: در مردان شایع تر است.

تصویر

مغزی - Esophageal

علائم: سختی در بلعیدن، کاهش وزن، درد هنگام بلعیدن، گرفتگی صدا، گره های لنفاوی متورم شده (ایجاد غده) اطراف استخوان ترقوه، سرفه خشک، استفراغ خونی.

انواع: دو نوع دارد: کارسیونم سلول - سنگفرشی مری و آدنوکارسینوم مری.

دلیل: مصرف دخانیات، الکل، نوشیدنی های بسیار داغ و رژیم غذایی نامناسب.

سن: این نوع سرطان در بین افراد مسن بیشتر مشاهده می شود. بیشتر موارد ابتلا به این بیماری در بین افراد بالا تر از 50 سال وجود دارد.

درصد ابتلا: در مردان شایع تر است.

تصویر

ریه - Lung

علائم: سرفه، ترشحات خونی، خس خس سینه یا تنگی نفس، کاهش وزن، تب، درد قفسه سینه، درد استخوان.

انواع: انواع مختلفی دارد اما در مجموع کلی به دو نوع سرطان سلول کوچک ریه

و سرطان غیر سلول کوچک ریه تقسیم می شود. هر کدام از این سرطان ها خود زیرمجموعه هایی دارند که بسته به مکان بروز در ریه متفاوت است.

سن: ریسک سرطان ریه با افزایش سن زیاد می شود. معمولا در افراد زیر 40 سال دیده نمی شود.

دلایل: آلودگی هوا، استعمال دخانیات، پرتو های یونیزان و برخی مواد شیمیایی، گرد و غبار و دود حاوی نیکل، کروم و فلزات دیگر، وراثت.

درصد ابتلا: در سراسر دنیا سرطان ریه شایع ترین سرطان از لحاظ شیوع و مرگ و میر به شمار می رود.

تصویر

سرطان های عمومی

استخوان – Bone

علائم: درد و ورم، حساسیت در ناحیه مبتلا، اختلال در حرکات طبیعی استخوان ها، ضعف در ناحیه استخوان ها، خستگی، تب، کاهش وزن، نازک شدن جدار استخوان، خوردگی استخوان، کم خونی و ضعف عمومی، براق شدن پوست در سطح تومور.

انواع: کیست استخوانی استئوکندروم، تومور ژانت سل، انکندروم، دیسپلاژی فیبرو، میلوم مولتیپل، ستئوسارکوم، سارکوم یوینگ، کندروسارکوم.

دلایل: وراثت، اشعه های یونیزان و برخی مواد شیمیایی، ویروس.

سن: هم در بزرگسالان و هم در کودکان بروز می کند ولی معمولا بین سنین 10 تا 25 سال اتفاق می افتد.

درصد ابتلا: در مردان شایع تر است. معمولا تومور های استخوانی در استخوان های

دراز دست ها و پا ها، اطراف زانو ها و شانه ها بروز می کند.

تصویر

خون - Leukemia

کم خونی و علائم ناشی از کم خونی مانند خستگی، رنگ پریدگی یا احساس ناخوشی عمومی، کبودی، خونریزی در لثه ها یا بینی، خون در مدفوع یا ادرار، تومور غده لنفاوی عفونت.

انواع: لوسمی حاد لنفوئیدی، لوسمی حاد میلوئیدی، لوسمی مزمن لنفوئیدی و لوسمی مزمن میلوئیدی.

دلایل: سیگار کشیدن، پرتویونی، برخی مواد شیمیایی مانند بنزین، سابقه، شیمی درمانی، وراثت.

درصد ابتلا: معمول ترین نوع سرطان در میان کودکان است، سه چهارم موارد سرطان خون در کودکان اتفاق می افتد. البته این به این معنا نیست که سرطان خون در بزرگسالان دیده نمی شود. انواعی از این نوع سرطان مخصوص بزرگسالان است. با افزایش سن، ابتلا به سرطان افزایش می یابد. سرطان خون بیماری کشور های توسعه یافته است.

تصویر

پوست - Skin

علائم: زخم هایی که این ویژگی ها را داشته باشند، نامتقارن، دارای لبه های نامنظم، رنگ غیر یکدست، با قطر بیش از شش میلی متر که افزایش هم می یابند. جوشی که ظاهر، اندازه و رنگ آن تغییر کند یا ناهموار و زمخت شود.

انواع: ملانوما، کراتوز اکتینیک، سرطان سلول های سنگفرشی، سرطان سلول های بازال.

دلایل: آفتاب سوختگی، قرار گرفتن بیش از حد در برابر نور آفتاب، وراثت، ضعف، سیستم ایمنی، قرار گرفتن در معرض تشعشع.

سن: هم در بزرگسالان و هم در کودکان.

درصد ابتلا: در اروپا و در آمریکا شایع تر است.

تصویر

بررسی انواع سرطان های سالمندان

سرطان پروستات

متاسفانه شیوع بی رویه سرطان در بین افراد مسن و سالمند موجب افزایش مرگ و میر آنان نسبت به جوانان شده است.

تجزیه و تحلیل داده ها توسط JAMA انکولوژی منتشر شده است و با استفاده از داده در بیمارانی که در ثبت سرطان ملی موسسه های مدار بسته عضو بوده اند نشان می دهد سرطان روده بزرگ یا روده راست، سینه، پروستات، ریه، کبد، لوزالمعده در بین سال های 1990-2009 در جوانان روند بهبودی بیشتری داشته است. بدون تفاوت در نرخ بقاء بر اساس نژاد بیماران، آفریقایی - آمریکایی بهتر از بیماران سفید شانس بهبودی در زمینه سرطان ها را داشته اند. در یک نوع سرطان، روده بزرگ، بهبود برای میزان زنده ماندن در طول زمان مساوی برای افراد مسن چهار برابر

کمتر بوده است.

برآورد ها نشان می دهد میزان مرگ و میر بر اثر پیشرفت سرطان در جوانان 45٪ نسبت به نرخ بیماران 65 سال کاهش داشته است. این پیشرفت سازگار با تکنیک های بهتر جراحی و درمان های کمکی برای بیماران مبتلا به روده بزرگ و سینه بیشتر بوده است.

خطر مرگ ناشی از سرطان نسبت به دهه های پیش به میزان های زیر کاهش یافته است.

%39 برای سرطان کبد.

%68 برای سرطان پروستات.

%24 سقوط در میزان مرگ و میر برای بیماران مبتلا به سرطان کبد.

تصویر

فصل سوم: پیشگیری و درمان

اشاره

پیشگیری

یکی از مهم ترین مشکلات در درمان سرطان بحث تشخیص به موقع و زود هنگام آن است. بسیاری از بیماران به دلیل تشخیص دیر هنگام این بیماری قادر به درمان آن نبوده اند که از جمله دلایل آن سخت بودن روند های تشخیصی این بیماری است. به تازگی محققان سوئدی آزمایش خونی ابداع کرده اند که گفته می شود در 96 درصد از موارد، ابتلا به سرطان را به دقت تشخیص می دهد و در 71 درصد از موارد نیز نوع آن را به درستی اعلام می کند.

برخی از روش های کلی مانند عدم استعمال دخانیات، مصرف غذای سالم، پرهیز از عوامل تراتوژن (برخی مواد شیمیایی صنعتی مانند آزبست، اشعه یونیزان مانند کار در رادیولوژی، نور آفتاب و …)، ورزش و خودداری از رفتار های پر خطر جنسی در پیشگیری از سرطان مؤثرند. بتازگی محققان در پژوهش های خود روی حیوانات دریافتند که دویدن تا 50 درصد اندازه تومور ها را کاهش می دهد. مطالعات جدید نشان می دهد که سبک زندگی و عوامل محیطی، عامل 70 تا 90 درصد انواع سرطان است. به همین دلیل کارشناسان اعتقاد دارند که سرطان با زندگی سالم قابل اجتناب است.

معرفی انواع روش های درمان سرطان در عصر جدید

اشاره

تصویر

شیمی درمانی

تصویر

این روش درمانی از گسترش سلول های سرطانی پیشگیری نموده، رشد آن ها را متوقف کرده و یا سلول های سرطانی را از بین می برد.این روش عوارضی هم دارد زیرا سلول های بدن که رشد سریع دارند را از بین می برد، مانند سلول های خون، دهان، سیستم گوارش و فولیکول های مو. حدود 100 نوع داروی شیمی درمانی وجود دارد که پزشک با توجه به نوع سرطان شما بهترین آن را برایتان انتخاب می کند. می توانید آن را به صورت قرص، کپسول، کرم مالیدنی، تزریق و یا تزریق وریدی در خانه یا بیمارستان دریافت کنید.

تابش پرتو خارجی

تصویر

این روش با ذرات پرانرژی (ذره تابی یا پروتون تابی) یا امواج (اشعه ایکس) به سلول های سرطانی حمله می کنند. در این روش مانند شیمی درمانی به سلول های بخشی از بدن حمله می کنند نه تمام قسمت ها. پرتو ها از یک دستگاه خارجی تابیده می شوند.

تابش داخلی

تصویر

پزشکان این روش را براکی تابی می نامند. در این روش در محل تومور ها ایمپلنت های رادیواکتیو که به اندازه دانه برنج است قرار می دهند. این امواج سلول های سرانی را از بین می برند. در این روش برای مدتی دارای امواج رادیواکتیو هستید بنابراین باید از تماس با دیگران خودداری کنید

جراحی باز

تصویر

اگر در ناحیه خاصی تومور دارید بهترین روش ممکن جراحی است. این روش نمی تواند سرطان هایی که به قسمت های دیگر گسترش یافته یا سرطان خون را درمان کند. بنابراین قسمتی از بدن برش خورده و تومور تا جای ممکن خارج می شود.

ممکن است گره های لنفی و اجزای دیگر هم برای آزمایش خارج شوند. این روش جراحی باز نام دارد.

جراحی لاپاراسکوپی

تصویر

هدف این روش همانند جراحی باز است: خارج کردن تومور و گره های لنفی در صورت نیاز. اما به جای یک برش بزرگ برش های کوچک انجام می شود. سپس یک لوله به همراه دوربین کوچک در یکی از برش ها قرار داده می شود تا پزشک درون بدن را ببیند، در برش های دیگر نیز لوازم وارد می شود. زمان ریکاوری این روش از جراحی باز کوتاه تر است.

جراحی های دیگر

تصویر

جراحی سرمایشی با استفاده از نیتروژن های خیلی سرد یا گاز آرگون سلول های سرطانی را منجمد می کند.

درمان فتودینامیک نوعی درمان است که از دارو هایی استفاده می شود که به نوع خاصی از نور واکنش نشان می دهند. زمانی که دارو مصرف می شود و آن نور خاص به تومور تابیده می شود، دارو ها فعال می شوند. در این فعالیت سلول های سرطانی که در نزدیکی محل تابش هستند از بین می روند.

در لیزر درمانی اشعه های بلند لیزر را به پوست می تابانند. این روش برای نقاط کوچک مناسب است. لیزر معمولاً تومور را کوچک می کند.

پیوند مغز استخوان

تصویر

این سلول ها سلول های خونی و استخوان هستند که به اندازه کافی رشد نیافته اند و بالغ نشده اند. این سلول ها جایگزین سلول های خون می شوند که در روش های دیگر از بین رفته اند. در این صورت می توانید آن درمآن ها را در حجم بیشتر انجام دهید. گاهی اوقات این سلول ها می توانند سلول های سرطانی را یافته و از بین ببرند. می توانید همانند پیوند خون پیوند مغز استخوان را انجام دهید.

پزشکی دقیق

تصویر

در این روش درمانی جدید با مطالعه بر روی ساختار ژنتیکی فرد بهترین درمان را مشخص می کند. از ژنتیک فرد مدلی تهیه شده و بر روی آن درمان صورت می گیرد. بنابراین روش درمان کمی دقیق تر است. این روش برای درمان تمام بیماری ها استفاده نمی شود و برخی از بیماران طی درمان از آن بهره می برند.

درمان های هدفمند

تصویر

این درمان ها در کنار درمان های دیگر استفاده می شود. این دارو ها دارو های قوی، همانند شیمی درمانی هستند، اما به جای از بین بردن سلول هایی که سریع رشد می کنند، لابه لای سلول های سرطانی قرار گرفته و آن ها را متمایز می سازند. این دارو ها می توانند مانع خون رسانی رگ ها به بافت سرطانی شده و یا سیگنال های پیام رسان رشد این سلول ها را متوقف کنند. آن ها همچنین می توانند به سیستم ایمنی پیام نابودی آن ها را

فرستاده و یا پروتئین آن ها را به گونه ای تغییر دهند که آن ها از بین بروند.

هورمون درمانی

تصویر

این روش که درمان غدد درون ریز هم نامیده می شود سرطانی هایی که از هورمون استفاده می کنند را هدف قرار می دهند و به دو صورت عمل می کنند: از تولید هورمون در بدن جلوگیری کرده و یا شیوه عملکرد هورمون را تغییر می دهند. می توانید آن را به صورت قرص یا آمپول دریافت کنید. گاهی اوقات لازم است عضو های هورمون ساز مانند تخمدان و بیضه را خارج کنید. پزشکان این روش را کنار درمآن های دیگر استفاده می کنند تا پیش از جراحی یا درمان تومور ها کوچک شوند و یا سلول های سرطانی که به نقاط دیگر بدن گسترش یافته اند را از بین ببرند. این روش احتمال بازگشت سرطان را کاهش می دهد.

ژن درمانی

تصویر

این درمان با کمک حامل مخصوص مانند یک ویروس، RNA یا DNA را به سلول های زنده منتقل می کند. پزشک ممکن است برخی از سلول ها را خارج کرده و ماده ژنتیکی را در آزمایشگاه در آن قرار دهد و یا مستقیماً حامل را در اختیارتان قرار دهد. سپس سلول های تغییر داده شده می توانند سلول های سرطانی را از بین برده، رشدشان را متوقف نموده و یا به سلول های سالم کمک کنند تا بهتر با سلول های سرطانی مبارزه نمایند. این روش در حال حاضر به صورت عمده استفاده نمی شود.

ایمونوتراپی

تصویر

این روش درمان بیولوژیک یا بیوتراپی از سیستم ایمنی بدن بیمار در مقابله با سرطان مبارزه می کند. بنابراین یا سیستم ایمنی تقویت شده و یا سلول های سرطانی مشخص می شوند تا سیستم ایمنی بتواند به راحتی آن را تشخیص داده و از بین ببرد. می توانید این روش را به صورت قرص، تزریق وریدی، کرم مالشی روی پوست و یا برش پوستی دریافت کنید.

انواع ایمونوتراپی

مهار کننده های کنترل ایمنی دارو هایی هستند که از سیستم ایمنی جدا شده تا سلول های ایمنی را یافته و به آن ها حمله کنند.

واکسن های سرطان باعث می شوند که سیستم ایمنی علیه سرطان واکنش نشان داده تا بدنتان بتوانند بهتر به آن ها حمله کنند.

آنتی بادی های مونوکلونال در آزمایشگاه ساخته می شوند تا همانند آنتی بادی های بدن کار کنند. آن ها سلول های سرطانی را مشخص می کنند تا سیستم ایمنی به آن ها

حمله کند. این روش می تواند در کنار شیمی درمانی و پرتو درمانی سلول های سرطانی استفاده شود.

تصویر

انتقال سلول تغییر شکل داده شده (ACT)

تصویر

این روش ایمونوتراپی شامل ژن درمانی است. پزشکان سلول های ایمنی را از خون گرفته، با افزودن ژن آن ها را تغییر داده تا بهتر بتوانند سلول های سرطانی را تشخیص داده و از بین ببرند. آن ها حجم زیادی از این سلول ها را در آزمایشگاه پرورش داده و در بدنتان کشت می کنند. در حال حاضر تنها روش تأییدی درمان CAR T نام دارد. این روش می تواند برای درمان کودکان و جوانانی که به نوعی سرطان خون به نام لوسمی حاد لنفاوی مبتلا هستند که به روش های دیگر پاسخ نمی دهد، مفید باشد.

آیا می دانید کدام سرطان ها قابل درمان هستند؟

هیچ تضمینی در مورد بهبود و درمان سرطان وجود ندارد. اما پزشکان در درمان برخی از انواع سرطان ها نسبت به سایرین موفق تر بوده اند. بعضی از انواع سرطان ها به آرامی و به مرور زمان قابل درمان هستند.

قابل درمان ترین سرطان ها:

سرطان پروستات

سرطان تیروئید

سرطان بیضه

سرطان ملانوما

سرطان سینه

بعضی از پزشکان از کلمه ی درمان برای بیماری سرطان استفاده نمی کنند و می دانند که هرگز نمی توان اطمینان حاصل کرد که سرطان پس از درمان کاملا مداوا شود. آن ها ترجیح می دهند که از کلمه ی «فروکش»، استفاده کنند به این معنی که شانس بازگشت بیماری را کاهش داده اند.

اما به طور کلی، فردی که 5 سال پس از تشخیص سرطان عاری از این بیماری باشد، شانس بهبود بیشتری دارد. این معیار به این معنی نیست که شما از سرطان نخواهید مرد و یا حتی بدین معنی نیز نخواهد بود که بیماری سرطان دیگر در بدن تان وجود ندارد، بلکه تنها نشانه خوبی از درمان است.

در این جا پنج نوع سرطان که امید بهبودی و درمان آن ها بیشتر است ذکر خواهند شد.

1- درمان سرطان پروستات

اشاره

چه چیزی باعث می شود شانس درمان سرطان پروستات تا به این حد خوب باشد؟

بسیاری از تومور های پروستات رشد نمی کنند و یا به آرامی رشد می کنند. بنابراین آن ها چندان مضر نیستند تا نیاز به درمان داشته باشند. بسیاری از مردان با انواع این تومور ها می توانند سال ها بدون هیچ مشکلی زندگی کنند. این مردان اغلب از چیزی غیر از سرطان می میرند.

تصویر

چه زمانی احتمال درمان سرطان پروستات کاهش می یابد؟

هنگامی که سرطان پروستات Prostate Cancer گسترش یافته باشد (سرطان متاستاتیک)، درمان بسیار سخت تر خواهد شد. درصد اندکی از سرطان های پروستات می توانند به سرعت در قسمت های مختلف بدن پخش شوند. هنگامی که این اتفاق می افتد، فقط حدود 29٪ از مردان 5 سال پس از تشخیص زنده می مانند. خبر خوب این است که پزشکان اغلب ابتلا به سرطان پروستات را قبل از این که گسترش یابد مهار می کنند.

آیا انجام آزمایشات کمکی به درمان سرطان پروستات می کند؟

دو روش اصلی برای بررسی بیماری سرطان پروستات وجود دارد:

معاینات مقعدی دیجیتال، یعنی زمانی که پزشک شما با دستکشی در دست و به وسیله انگشتان خود درون مقعدتان را چک می کند.

آزمایش، آزمایش خون است که تحت عنوان Test of PSA Prostate-Specific Anti-gen انجام می شود چرا که سطوح پروتئینی اغلب در مردان مبتلا به سرطان پروستات بالا تر است.

PSA می تواند به دلایلی غیر از بیماری سرطان پروستات نیز افزایش یابد، بنابراین برخی از گروه های پزشکی می گویند مردانی که ریسک نرمالی برای ابتلا به بیماری سرطان پروستات دارند لازم نیست آزمایشی انجام دهند.

2- درمان سرطان تیروئید

اشاره

چه چیزی باعث می شود شانس درمان سرطان تیروئید تا به این حد خوب باشد؟

تیروئید غده ای پروآنه ای در گردن است که باعث می شود هورمون های بدن شما سوختن کالری، ضربان قلب و غیره را کنترل کنند. شایع ترین نوع سرطان تیروئید Thyroid Cancer، پاپیلاری، به آرامی رشد می کند. حتی زمانی که تومور ها بزرگ هستند یا شروع به حرکت به سوی دیگر بافت های مجاور می کنند، پزشکان اغلب می توانند بیماری سرطان تیروئید را درمان کنند و جراحی هایی را انجام دهند که غده را از بین ببرد. پس از جراحی، مردم برای جایگزینی هورمون های تیروئید، دارو مصرف می کنند. علاوه بر این، هم اکنون پزشکان سرطان تیروئید را زود تر از قبل تشخیص داده و ریشه کن می کنند.

تصویر

چه هنگامی درمان سرطان تیروئید تاثیر کمتری دارد؟

یک نوع بیماری به نام سرطان تیروئید آناپلاستیک دارای نرخ بقا 5 ساله تنها 7 درصد است، اما این نوع سرطان تیروئید بسیار نادر می باشد.

آیا انجام آزمایشات هیچ کمکی می کند؟

هیچ تست آزمایشی توصیه شده ای برای سرطان تیروئید وجود ندارد. اکثر افراد زمانی متوجه تومور می شوند که احساس وجود گرد و غبار یا تورم را در گلوی خود حس می کنند. گاهی اوقات یک دکتر هنگامی متوجه این مشکل می شود که شما

به دلیل دیگری تحت آزمایش اولتراسوند قرار گرفته اید.

3- درمان سرطان بیضه

اشاره

چه چیزی باعث می شود شانس درمان سرطان بیضه تا به این حد خوب باشد؟

در مراحل اولیه (وقتی که تومور به سایر قسمت های بدن گسترش نیافته است)، پزشکان می توانند سرطان بیضه Testicular Cancer را با عمل جراحی و برداشتن یک یا هر دو بیضه درمان کنند. اگر یک مرد، تنها یک بیضه ی خود را برداشته باشد (که نرمال است)، دیگری معمولا هورمون های کافی برای داشتن رابطه جنسی و فرزندان را فراهم می کنند.

برای سرطان های بعد از طی این مراحل، معمولا جراحی و یا شیمی درمانی به خوبی کار می کند. گاهی اوقات نیز پیوند سلول های بنیادی انجام می شود. متخصصان دارو های شیمیایی نیز بیان داشته اند که کیسپلاتین که در دهه 1970 معرفی شد، باعث افزایش قابل ملاحظه ای در میزان بقای سرطان های پیشرفته بیضوی شده بود.

تصویر

چه هنگامی درمان سرطان بیضه تاثیر کمتری دارد؟

درمان هایی وجود دارد که حتی برای سرطان های بیضوی پیشرفته نیز خوب هستند. نرخ بقای 5 ساله برای این نوع تومور های بیضوی 73 درصد است، که هنوز هم خیلی خوب است.

آیا آزمایشات هیچ کمکی می کنند؟

هیچ آزمایشی برای تست سرطان بیضه وجود ندارد. مردان باید زمانی که توده ای را در یک بیضه خود احساس می کنند یا حس می کنند یکی از بیضه ها بزرگ تر از دیگری است به پزشک خود مراجعه کنند. چرا که این علائم می توانند نشانه های اولیه تومور باشند.

4- درمان سرطان ملانوما

اشاره

سرطان ملانوما نوعی سرطان پوست است که در سلول های ملانوسیتی ایجاد می شود.

چه چیزی باعث می شود شانس درمان سرطان ملانوما تا به این حد خوب باشد؟

شما معمولا می توانید سرطان ملانوم Melanoma Cancer را در حالی که هنوز در مراحل اولیه است، با چشم غیر مسلح مشاهده کنید. اگر این بیماری سرطان در تمام سطح پوست گسترش پیدا نکند، پزشکان می توانند آن را با عمل جراحی برطرف نمایند.

تصویر

چه هنگامی درمان سرطان ملانوما تاثیر کمتری دارد؟

اگر زود متوجه وجود این بیماری سرطان نشوید، ملانوم به سرعت به قسمت های دیگر پوست و به سایر قسمت های بدن گسترش می یابد. و هنگامی که از سطح پوست خارج شود، درمان آن سخت خواهد بود. فقط 15 تا 20 درصد از افرادی که ملانوم آن ها به سایر قسمت های بدن گسترش یافته، 5 سال بعد از تشخیص خود، زنده خواهند ماند.

5- درمان سرطان سینه

اشاره

چه چیزی باعث می شود شانس درمان سرطان سینه تا به این حد خوب باشد؟

دارو های مدرن پیشرفت های بزرگی را در زمینه ی سرطان سینه Breast Cancer به وجود آورده اند. امروزه پزشکان، بیشتر در رابطه با چگونگی یافتن و درمان سرطان سینه تبهر پیدا کرده اند. علاوه بر این، این بیماری سرطان بسیار بهتر از قبل تشخیص داده می شود.

به عنوان مثال، اکنون ما می دانیم که سرطان سینه تنها یک بیماری نیست بلکه مجموعه ای از بیماری هاست. محققان برای درمان بیماری سرطان سینه از انواع خاصی از دارو های مختلف استفاده می کنند.

چه هنگامی درمان سرطان سینه تاثیر کمتری دارد؟

سرطان سینه در مراحل اولیه نسبت به زمانی که در تمام بدن پخش شد بهتر درمان می شود. برخی از انواع سرطان های سینه نیز قابل درمان تر از بقیه هستند. به عنوان مثال، یک تومور سینه که «گیرنده مثبت استروژن» نام دارد، با دارو هایی که سطح استروژن را کاهش می دهند، درمان خواهد شد. از سوی دیگر، بیماری سرطان سینه «سه گانه منفی» تهاجمی تر است و با درمان های هدفمند درمان نخواهد شد.

آیا آزمایش کمکی به درمان سرطان سینه می کند؟

بله. مطالعات نشان داده اند که ماموگرافی های منظم می توانند به شما کمک کنند تا بیشتر عمر کنید. اما گروه های پزشکی دستورالعمل های مختلفی در مورد زمانی که شما باید این ماموگرافی ها را انجام دهید، دارند.

نکات مربوط به رژیم غذایی ضد سرطان

1- تمرکز بر غذا های گیاهی یا اغذیه هایی بر پایه گیاهان

اشاره

بهترین رژیم برای مقابله یا جلوگیری از ابتلا به سرطان، رژیمی است مبتنی بر سبزیجات متنوع، میوه ها و غلات. منظور از رژیم با پایه گیاهی، غذا هایی است که از گیاهان تهیه می شوند مثل سبزیجات، میوه ها، مغز ها، غلات و دانه ها. راه های زیادی وجود دارد که می توانید این مواد را به رژیم روزانه تان اضافه کنید. اگر هر وعده غذایی را یک بشقاب در نظر بگیرید، باید دو سوم آن را با سبزیجات، غلات

کامل، میوه و دانه ها پر کنید. لبنیات، ماهی و گوشت قرمز نباید بیشتر از یک سوم آن را اشغال کنند. این مطلب را به ذهن خود بسپارید که نیازی نیست به طور کامل گیاهخوار شوید، در عوض بر غذا هایی با منشاء طبیعی و ارگانیک تمرکز کرده و مصرف غذا های آماده را به حداقل برسانید. به جای نوشیدن یک لیوان آب سیب، خود سیب را با پوست آن میل کنید و یا یک کاسه بلغور جو را به جای کلوچه های تهیه شده از آن مصرف نمایید.

نکاتی ساده برای استفاده از گیاهان در وعده های روزانه

مقداری میوه یا مغز های خوراکی را به غلات صبحانه تان اضافه کنید.

برای ناهار همیشه یک ظرف بزرگ سالاد مخلوط با دانه ها و یا مغز ها میل کنید. در تهیه ساندویچ از کاهو و گوجه فرنگی غافل نشوید، همچنین از نان های تهیه شده از غلات کامل استفاده کنید. ناهار را با میوه های دلخواه یا برش هایی از هویج یا هر سبزی دیگری که دوست دارید همراه کنید.

برای شام، میوه یا سبزیجات را به صورت خام یا پخته بر روی برنج یا پاستا بریزید. سس خامه ای و چرب پاستا را با سسی مرکب از سبزیجات، گوجه فرنگی و روغن زیتون جایگزین کنید.

2- استفاده فراوان از فیبر

اشاره

فیبر بخشی از بافت گیاه است که در میوه، سبزی، غلات و دانه های خوراکی به وفور یافت می شود. البته بدن شما قادر به هضم آن نیست. پس فایده استفاده از آن چیست؟

در واقع فیبر نقش مهمی در پاکیزگی و سلامت دستگاه گوارش شما بازی می کند. فیبر به حرکت مواد غذایی در مسیر گوارش کمک کرده، همچنین ترکیبات سرطانی را قبل از این که آسیبی ایجاد کنند از بدن دفع می کند. فیبر به طور طبیعی در سبزیجات،غلات کامل و میوه ها یافت می شود ولی در گوشت، لبنیات، شکر، آرد برنج و گندم و نیز در پاستا، اثری از آن نیست.

راه هایی برای افزایش میزان فیبر در رژیم روزانه

به جای برنج سفید از برنج قهوه ای استفاده کنید.

به جای چیپس از پاپ کورن برای میان وعده لذت ببرید. به جای پوره سیب زمینی، خود سیب زمینی را با پوست پخته و میل کنید.

در میان غلات، جو، جو دوسر و برنج قهوه ای، در بین میوه ها، زرد آلو، تمشک، توت فرنگی، موز، انبه، آلبالو، لیمو و ... . همچنین، میوه های خشک شده حاوی درصد بالایی از فیبر هستند. به علاوه، در میان سبزیجات، کلم بروکلی، هویج، سیب زمینی، گوجه فرنگی و همین طور سبزیجاتی با رنگ سبز تیره، دارای مقادیر زیادی فیبر هستند.

3- کاهش مصرف گوشت

تحقیقات نشان داده که گیاه خواران پنجاه درصد کمتر از گوشت خواران به سرطان مبتلا می شوند. واقعاً چه ارتباطی بین مصرف گوشت و ریسک ابتلا به سرطان وجود دارد؟ دلیل اول کمبود فیبر و نیز سایر مواد مغذی در گوشت است. دلیل دیگر مربوط به مقادیر بالای چربی های اشباع شده در فرآورده های گوشتی است. در واقع رابطه مستقیمی بین میزان بالای چربی و ابتلا به سرطان وجود دارد و چربی های اشباع شده قطعا خطرناک هستند.

باید گفت که برای جلوگیری از ابتلا به سرطان لازم نیست گیاه خوار باشید فقط کافی است مصرف گوشت خود را اندکی کاهش دهید. در واقع اغلب مردم بیش از نیاز روزانه شان گوشت مصرف می کنند. تنها کافی است به این نکات توجه کنید:

در رژیم روزانه تان از مواد غذایی با پایه حیوانی کمتر استفاده کرده و مرغ، ماهی و بوقلمون را جایگزین گوشت قرمز کنید، و البته بهتر است بیشتر از فرآورده های ارگانیک استفاده کنید. حجم گوشت را کاهش داده و سعی کنید مقدار مصرفی تان از یک کف دست تجاوز نکند. از گوشت به عنوان مکمل غذایتان استفاده کرده و آن را به شکل وعده کامل به کار نبرید. همچنین می توانید از سویا و سایر فرآورده های گیاهی برای تامین میزان پروتئین مورد نیازتان استفاده کنید.

4- دقت در مصرف چربی ها

مهم ترین فایده کاهش مصرف گوشت قرمز، کاهش مصرف چربی های مضر

است. البته قطع مصرف چربی به تنهایی راه حل مناسبی به شمار نمی آید چرا که برخی از انواع چربی ها مفید بوده و برای حفظ سلامت لازمند. در نتیجه بهترین راهکار استفاده درست از چربی هاست.

دو گونه خطرناک از چربی ها، چربی های اشباع شده و چربی های ترانس هستند. چربی های اشباع شده در فرآورده های حیوانی نظیر گوشت قرمز، لبنیات و تخم مرغ وجود دارند. چربی های ترانس که با نام روغن های هیدروژنه نیز معرفی می شوند از اضافه کردن هیدروژن به روغن های گیاهی تهیه شده تا این روغن ها بیشتر حالت جامد داشته باشند تا مایع. این محصولی ایده آل برای کارخانه جات مواد غذایی و فرآورد های مضر برای سلامت شماست.

اما دسته ای از چربی ها برای حفظ سلامت لازمند. این چربی ها که با نام چربی های اشباع نشده شناخته می شوند از منابع گیاهی به دست آمده و در دمای اتاق به صورت مایع در می آیند. روغن زیتون، روغن کانولا و روغن های بدست آمده از مغز های گیاهان و نیز آووکادو از این دسته به شمار می ایند. همین طور روغن ماهی که سر شار از اسید چرب و امگا 3 است از این دسته است که به سلامت قلب و مغز کمک شایانی می کند. همچنین ماهی آزاد، ماهی تُن و بذر کتان منابع خوبی از امگا 3 هستند.

5- روش های سالم برای پخت غذا

اشاره

انتخاب غذا های سالم به تنهایی فاکتوری تعیین کننده نیست و نحوه پخت و نگهداری غذا ها نیز به همان اندازه حائز اهمیت است.

گاهی اوقات مواد غذایی مثل سبزیجات یا میوه ها را به صورت خام مصرف کنید. با این روش شما می توانید مقادیر زیادی ویتامین و مواد معدنی به بدن خود برسانید. هر چند برخی سبزیجات به صورت پخته دارای خواص بیشتری بوده و مفید ترند.

به جای استفاده از سبزیجات آب پز، آن ها را بخارپز کنید. پخت بیش از اندازه سبزیجات باعث به هدر رفتن مواد مغذی آن ها شده، خاصیت شان را از بین می برد. اگر سبزیجات را می پزید می توانید از آب شان جهت تهیه سوپ و یا سایر خوراک ها استفاده کنید.

سوزاندن یا برشته کردن بیش از اندازه گوشت باعث ایجاد ترکیباتی سرطان زا در آن می شود. اگر از باربی کیو و منقل برای کباب کردن گوشت استفاده می کنید، آن

را بیش از اندازه و یا با حرارت بالا نپزید. روغن های پخت و پز را در مکآن هایی تاریک و خنک نگه داری کنید. از گوشت تازه به جای انواع دودی و یا خشک کرده آن استفاده کنید و نهایتا به جای پوشش پلاستیکی از کاغذ های مومی برای آماده کردن مواد غذایی در مایکروویو استفاده کنید.

درمان انواع سرطان با این معجون

در چارچوب برنامه توصیه شده، باید پروتئین ها از برنامه غذایی حذف شوند چرا که سلول های سرطانی از آن ها تغذیه می کنند. رژیم مورد نظر باید به مدت 42 روز ادامه یابد و با استفاده از چغندر فرد می تواند سلامت کلی خود را به دست آورده و سرطان را ریشه کن کنید.

بروجز سفارش می کند که این رژیم غذایی تا 42 روز ادامه داشته و تنها چای و آب سبزیجات اختراعی وی را بنوشید. در این مدت سلول های سرطانی گرسنه شده و از بین می روند.

مواد لازم:

%55 آب چغندر

هویج 20٪

کرفس 20٪

سیب زمینی 3٪

تربچه 2٪

روش آماده سازی:

فقط همه مواد را در مخلوط کن ریخته و پس از مخلوط کردن با توجه به نیاز بدنتان به مدت 42 روز از آن بنوشید. چغندر نوعی از سبزیجات بسیار مغذی و حاوی ویتامین های B1 ،B2 ،B6 فولیک و اسید، فسفر، کلسیم، منیزیم، آهن، روی و آنتی اکسیدان ها و " آنتوسیانین ها و رنگدانه بنفش " عامل رنگ چغندر است. با توجه به مطالعات انجام شده، چغندر در مبارزه با سرطان، به خصوص سرطان خون بسیار موثر است.

چغندر همچنین حاوی " بتائین " یک نوع اسید آمینه است که دارای خواص ضد سرطانی، ضد التهابی و عاملی برای پاکسازی بدن از سموم محسوب می شود. چغندر

سرشار از اسید فولیک بوده که همین علت آن را به غذایی بسیار عالی برای زنان باردار تبدیل کرده است. همچنین چغندر باعث تحریک کبد و کیسه صفرا شده و از آن در برابر یبوست محافظت می کند.گفتنی است چغندر برای سر درد، اسهال خونی، مشکلات استخوانی و پوست بسیار مفید است.

تصویر

تصویر

منابع

1.

شکرالله عبدالله زاده، خلاصه مقالات سمپوزیوم افسردگی، تهران: وزارت بهداشت، درمان، و آموزش پزشکی - دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران، 1368.

2.

www.bartarinha.ir

3.

www.zoomlife.ir

4.

www.akairan.com

5.

www.madarsho.com

6.

www.webmd.com

7.

www.paroshat.com