چهل حدیث زبان سخن

مشخصات کتاب

سرشناسه : حسينى ضيغميان، سيدمحمّدحسين، 1344 -، گردآورنده

عنوان و نام پديدآور : چهل حديث زبان (سخن)/ [گردآورنده] سيدمحمّدحسين حسينى ضيغميان.

مشخصات نشر : قم: انتشارات زائر- آستان مقدس حضرت معصومه عليها السلام، 1383.

مشخصات ظاهری : 57 ص.؛ 5/14×5/21 س‌م.

شابک : 100000 ریال‌978-622-96344-7-9 :

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

يادداشت : زبان: فارسی - عربی.

موضوع : زبان -- احادیث

سخن -- جنبه‌های قرآنی

حفظ زبان -- قرن 14

رده بندی کنگره : BP141/5

رده بندی دیویی : 297/218

اشاره

فهرست مطالب

مقدمه ناشر··· 5

قرآن كريم··· 13

1 . كليد خير و شر··· 14

2 . سخن نيك يا سكوت··· 15

3 . روش نيكان··· 16

4 . سخن نيك و آمرزش الهى··· 17

5 . سخن نيكو، پاسخ خوش··· 18

6 . كم گويى پوشش گناهان··· 19

7 . چگونه با مردم سخن بگوييم··· 20

8 . تأثير سخن··· 21

9 . بلاهاى زبانى··· 22

10 . حفظ زبان··· 23

11 . كم گويى نشانه عقل··· 24

12 . سخن افراد پست··· 25

13 . مردانگى و گفتار··· 26

14 . سخن و نيرومندى قلب··· 27

15 . دورى از ملامت ثمره كلام نيك··· 28

16 . ثمره خوش زبانى··· 29

17 . راه نيكوكارى··· 30

18 . عبادت و نرمى كلام··· 31

19 . پرهيز از بيهوده گويى··· 32

20 . انواع سخن··· 33

21 . خوش رويى و شيرين زبانى··· 34

22 . پاكى كلام راه بهشت··· 35

23 . اسباب نيكى··· 36

24 . معيار مسلمانى··· 37

25 . رابطه آسايش با خوش گفتارى··· 38

26 . سخن نيك و حفظ زبان··· 39

27 . بركات خوش گفتارى··· 40

28 . لطافت در كلام و محبوبيت··· 41

29 . گفتار و رفتار نيكو··· 42

30 . صدقه گفتارى··· 43

31 . فايده سخن و سكوت··· 44

32 . گزافه گويى··· 45

33 . محبوب‌ترين انفاق··· 46

34 . راست گويى و استوارى قلب··· 47

35 . گفتار به ميزان عمل··· 48

36 . نيش زبان··· 49

37 . شخصيت سازى گفتار نيك··· 50

38 . سكوت و سلامت··· 51

39 . جايگاه سخن··· 52

40 . سخن حكيم··· 53

منابع و مآخذ··· 54

مقدمه ناشر

كَلامُكُمْ نُورٌ

سخن شما اهل بيت، نور است.

زيارت جامعه كبيره

بر آستان احاديث اهل بيت ، عقل خضوع مى‌كند دل خشوع مى‌يابد و روح سيراب مى‌شود . احاديث نورانى ائمه اطهار ، منشورى است كه حكمت‌هاى قدسى و معارف ناب الهى را بر دل‌ها و عقل‌ها مى‌تاباند . گلشنى روح پرور و گنجينه‌اى گرانبها و سرمايه‌اى پايان‌ناپذير است .

امام باقر عليه‌السلام فرمود :

شَرِّقا أوْ غَرِّبا ، فَلا تَجِدانِ علما صحيحا اِلاّ شيئا خَرَجَ مِنْ عِندنِا اهلِ البيت؛⁽¹⁾

به شرق و غرب جهان برويد ، هيچ دانش صحيحى نخواهيد يافت ، مگر آن كه از ما خاندان پيامبر صادر شده است .

همواره مديون راويان ، محدّثان و عالمان گذشته شيعه‌ايم كه با دقّت و درايت و مسئوليت‌شناسى ، سخنان نورانى پيشوايان معصوم را ثبت و ضبط كرده و به عنوان «ميراث اهل بيت» به نسل‌هاى بعدى سپرده‌اند .

احاديث اهل‌بيت عليهم‌السلام آنگونه كه خودشان فرموده‌اند ، «نور» است .

مجموعه‌هاى حديثى ، دانشكده‌هاى صامت امّا جاويدان امامان شيعه است كه بشريّت را آموزش غير حضورى مى‌دهد و خرسنديم كه ما ميراث‌دار اين

علوم و معارفيم . براى پيمودن راه صحيح زندگى و رهايى از حيرت‌ها و ضلالت‌ها و كج راهه‌ها ، نيازمند اين احاديثيم كه «چراغ راه» و هدايت‌گر انديشه‌ها و صفابخش دل‌ها و جان‌ها است .

روايات پيامبر خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و اهل بيت او ، هم در عرصه مباحث اعتقادى براى ما «حجّت» است ، هم در قلمرو فقه و تبيين احكام شرع و حلال و حرام الهى سند و پشتوانه است ، هم در موضوعات اخلاقى ، تربيتى ، تهذيب نفس ، پند و موعظه ، سرشار از حكمت و بينش و هدايت است و اگر مردم با احاديث نورانى خاندان عصمت و طهارت آشنا شوند ، دل در گرو محبت و اطاعت آنان مى‌نهند، همانگونه كه حضرت رضا عليه‌السلامفرمود : اِنَّ النّاسَ لو عَلِموا مَحاسِنَ كلامِنا لاَتّبعونا؛⁽¹⁾

اگر مردم خوبى‌ها و زيبايى‌هاى سخن ما را بدانند ، از ما پيروى مى‌كنند .

بر اين اساس ، آموختن ، نوشتن ، بيان ، نشر ، شرح و تبيين، حفظ و تعلّم احاديث اهل بيت ، كارى است ارزشمند و در راستاى حفظ و گسترش فرهنگ اهل بيت عليهم‌السلام .

كتب حديثى شيعه ، همچون دريايى عميق و موّاج پر از گهرهاى نفيس است . براى بهره‌گيرى از ذخاير اين اقيانوس ژرف و پرگهر ، بايد به غوّاصى در دل آن پرداخت و لؤلؤ و مرجان‌هايى به دست آورد و به نسل امروز و مشتاقان عرضه كرد .

«چهل حديث نويسى» ، يكى از گام‌هاى ارزشمند در نشر و تشريح احاديث عترت پاك نبوى است كه عالمان از ديرباز به آن مبادرت مى‌ورزيدند و جامعه را

از معنويّت آثار اهل بيت بهره‌مند مى‌ساختند . اينكه امامان فرموده‌اند : هر كس چهل حديث از احاديث ما را حفظ كند ، در روز قيامت فقيه و دين شناس برانگيخته مى‌شود ، هم پشتوانه چنين حركت علمى و فرهنگى است ، هم ما را به ضرورت حفظ احاديث آنان آگاه مى‌كند . چه حفظ به معناى به حافظه سپردن باشد ، چه ثبت و ضبط و جلوگيرى از فراموش شدن و از بين رفتن باشد و چه به معناى حفظ در عمل . به هر حال ، تشويقى است براى رويكرد به معارف اهل بيت كه در كلمات نورانى آنان نهفته است .

امروز ، نياز جامعه به آشنايى با فرهنگ ناب اهل بيت ، بيش از هر زمان احساس مى‌شود . عطش و استقبال هم كه مردم از خود نشان مى‌دهند ، ضرورت ارائه و عرضه كلمات خاندان عصمت را در قالبى روان ،

سهل الوصول و متناسب با اقشار مختلف علاقه‌مند ، روشن‌تر نشان مى‌دهد و به همين دليل ، مراكز و مؤسّسات و اشخاصى به نشر «چهل حديث» مى‌پردازند .

آستانه مقدسه حضرت معصومه عليهاالسلام نيز به عنوان يك حركت فرهنگى در راه نشر احاديث پيشوايان دين و ترويج معارف عترت ، اقدام به چاپ اين سلسله از چهل حديث‌هاى موضوعى كرده است . موضوعات ، ابتدا در كميته‌اى تعيين ، سپس به محققان و مؤلفان سفارش داده شده تا به گردآورى و تدوين چهل حديث پيرامون موضوعات برگزيده بپردازند . سعى شده است اغلب موضوعات ، اخلاقى ، تربيتى ، كاربردى و معارفى باشد . تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد .

---

امّا جزوه حاضر .....

يكى از شگفت‌ترين اجزاى بدن و مهم‌ترين اعضا، «زبان» است كه ما را به گفتار و بيان آنچه در درون داريم قادر مى‌سازد .

دستاورد زبان «سخن» است . سخن نيك يا بد ؛ زشت يا زيبا ، راست يا دروغ ، در سعادت انسان تأثير دارد و ميزان عقل و فهم هر كس را از زبان و گفتارش مى‌توان شناخت .

خداوند در قرآن كريم به نعمت «بيان» اشاره مى‌كند (علّمَهُ البيان)⁽¹⁾و انسان را مسؤول گفته‌هايش

مى‌شناسد .

در احاديث ما ، رهنمودهاى فراوانى درباره كنترل زبان، پرهيز از دروغ و بهتان و غيبت ، گفتار نرم و

شايسته ، زشتى بد زبانى و سخن چينى ، وبه كار گرفتن زبان در راه نيك و خداپسندانه وجود دارد كه توجّه به آن رهنمودها مايه سعادت انسان در زندگى فردى و اجتماعى است .

آنچه كه مى‌خوانيد ، چهل حديث حكمت و سخن برگزيده از گنجينه گرانبهاى احاديث معصومين است كه توسط حجة الاسلام جناب آقاى سيد محمّد حسين حسينى ضيغميان گردآورى و تدوين شده كه همين جا از زحمات ايشان تقدير مى‌شود . اميد است نورانيت كلام پيشوايان دينى ، دل و جانمان را روشن سازد و كلام و زبانمان را در مسير رضاى خدا قرار دهد.

انتشارات زائر / آستانه مقدسه

1387 ش

قرآن كريم

وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ قالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ؛⁽¹⁾

چه كسى خوش گفتارتر است از آن كسى كه دعوت به سوى خدا مى‌كند و عمل صالح انجام مى‌دهد و مى‌گويد: «من از مسلمانانم».⁽²⁾

1. كليد خير و شر

امام باقر عليه‌السلام:

اِنَ هذا الِلّسانَ مِفتاحُ كلُ خَيْرٍ وَ شَرٍ، فَيَنْبَغِى لِلْمُؤمِنِ اَنْ يَخْتِمَ عَلى لِسانِهِ كَما يَخْتِمُ عَلى ذَهَبِهِ وَ فِضَتِهِ؛⁽¹⁾

به راستى اين زبان كليد هر خير و شرى است. پس سزاوار است براى مؤمن كه بر زبان خود مهر بزند، همان گونه كه بر (گنجينه‌هاى) طلا و نقره خود مهر مى‌زند.

2. سخن نيك يا سكوت

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

مَنْ كانَ يُؤْمِنُ بِاللّه‌ِ وَ الْيَوْمِ الاخِر فَلْيَقُلْ خَيْرا اَوْ يَسْكُتْ؛⁽¹⁾

كسى كه به خداوند و روز باز پسين ايمان دارد يا بايد سخن نيك گويد، يا سكوت كند.

3. روش نيكان

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

سُنَّةُ الاَخْيارِ لِيِنُ الْكَلامِ وَ اِفْشاءُ السَّلامِ؛⁽¹⁾

نرمى در گفتار و آشكارا سلام دادن سنت و روش نيكان است.

4. سخن نيك و آمرزش الهى

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

مِنْ مُوجِباتِ الْمَغْفِرَهِ بَذلُ الطَّعامِ وَ اِفْشاءُ السَّلامِ وَحُسْنُ الْكَلاْمِ؛⁽¹⁾

غذا دادن به مؤمنان و آشكارا سلام كردن و به نيكى سخن گفتن از عوامل آمرزش الهى است.

5. سخن نيكو، پاسخ خوش

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

اَجْمِلُوا فى الْخِطابِ تَسْمَعُوا جَميلَ الْجَوابِ؛⁽¹⁾

زيبا و آراسته سخن گوييد تا جوابى زيبا و آراسته شنويد.

6. كم گويى پوشش گناهان

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

قِلَّةُ الْكَلامِ يَسْتُرُ الْعُيُوبَ، وَ يُقَلِّلُ الذُّنُوبَ؛⁽¹⁾

كم گويى عيوب را مى‌پوشاند، و گناهان را كم مى‌كند.

7. چگونه با مردم سخن بگوييم

امام باقر عليه‌السلام:

قُولُوا لِلنّاسِ أَحْسَنَ ما تُحِبُّونَ اَنْ يُقالَ لَكُمْ؛⁽¹⁾

با مردم سخن بگوييد به بهترين روشى كه دوست داريد با شما سخن گفته شود.

8. تأثير سخن

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

رُبَّ كَلِمَةٍ سَلَبَتْ نِعْمَةً؛⁽¹⁾

چه بسا كلامى كه نعمتى را از انسان بگيرد.

9. بلاهاى زبانى

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

بَلاءُ الإِنْسانِ مِنَ اللِّسانِ؛⁽¹⁾

گرفتارى آدمى از زبان است.

10. حفظ زبان

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

نَجاةُ الْمُؤْمِنِ حِفْظُ لِسانِهِ؛⁽¹⁾

رهايى مؤمن در نگهدارى زبان خويش است.

11. كم گويى نشانه عقل

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

إِذا تَمَّ الْعَقْلُ نَقَصَ الْكَلامُ؛⁽¹⁾

چون عقل كامل گردد، سخن اندك شود.

12. سخن افراد پست

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

سُنَّةُ اللِّئامِ قُبْحُ الْكَلامِ؛⁽¹⁾

شيوه افراد پست، سخن زشت است.

13. مردانگى و گفتار

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

مِن الْمُروَّةِ لِينُ الْكَلامِ؛⁽¹⁾

گفتار ملايم نشانه مردانگى است.

14. سخن و نيرومندى قلب

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

بَيانُ الرَّجُلِ يُنبى‌ءُ عَنْ قُوَّةِ جَنانِهِ؛⁽¹⁾

بيان و سخن استوار انسان، گوياى قوت قلب و دليرى اوست.

15. دورى از ملامت ثمره كلام نيك

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

عَوِّدْ لِسانَكَ حُسْنَ الْكَلامِ تَأْمَنْ الْمَلامَ؛⁽¹⁾

زبانت را به كلام نيكو عادت بده تا از سرزنش در امان باشى.

16. ثمره خوش زبانى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

مَنْ عَذُبَ لِسانُهُ كَثُرَ اِخْوانُهُ؛⁽¹⁾

كسى كه خوش سخن و شيرين زبان باشد برادران (دوستان) او بسيار شوند.

17. راه نيكوكارى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

مِن اَبْوابِ الْبِرِّ، طيبُ الْكَلامِ؛⁽¹⁾

از راهكارهاى نيكى، پاكيزگى و نيكويى كلام است.

18. عبادت و نرمى كلام

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

اِنَّ مِن الْعِبادَةِ لِينُ الْكَلامِ وَ اِفْشاُء السَّلامِ؛⁽¹⁾

نرم گفتارى و آشكار اسلام كردن نوعى عبادت است.

19. پرهيز از بيهوده گويى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

لاتُجْرِ لِسانَكَ اِلاّ بِما يُكْتَبُ لَكَ اَجْرُهُ وَ يَجْمُلُ عَنْكَ نَشْرُهُ؛⁽¹⁾

جز به سخنى كه براى تو پاداش آورد و نشر آن از تو زيبا و پسنديده نمايد زبان نگشا.

20. انواع سخن

امام صادق عليه‌السلام:

اَلْكَلامُ ثَلاثَهٌ : صِدْقٌ، وَ كِذْبٌ وَ اِصْلاحٌ بَيْنَ النّاسِ؛⁽¹⁾

كلام و سخن سه گونه است: راست گويى و دروغ گويى و كلامى كه سبب اصلاح بين مردم شود.

21. خوش رويى و شيرين زبانى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

وَ ابْذُل لَهُمْ (اخوان) ما بَذَلُوا لَكَ مِنْ طَلاقَةِ الْوَجْهِ وَ حَلاوَةِ اللّسانِ؛⁽¹⁾

در برابر خوش رويى و شيرين زبانى برادرانت خوش رو و شيرين زبان باش.

22. پاكى كلام راه بهشت

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

يُمَكِّنُكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ طيبُ الْكَلامِ؛⁽¹⁾

پاكى كلام، بهشت را برايتان فراهم مى‌سازد.

23. اسباب نيكى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

ثِلاثٌ مِنْ أَبْوابِ الْبِرِّ، سَخاءُ النفسِ وَ طيبُ الْكَلام وَالْصَّبرُ عَلى الأَذى؛⁽¹⁾

سخاوت نفس و پاكى كلام و بردبارى در برابر آزار ديگران از سرچشمه‌هاى نيكى است.

24. معيار مسلمانى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

مِلاكُ الاِسْلامِ صِدْقُ الْلِّسانِ؛⁽¹⁾

راستى در گفتار معيار و ملاك، مسلمان بودن است.

25. رابطه آسايش با خوش گفتارى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

مَنْ حَسُنَ كَلامُهُ كانَ النُّجْحُ أَمامَهُ؛⁽¹⁾

كسى كه سخنش نيك و پسنديده باشد راحتى و موفقيّت زندگى پيش رويش خواهد بود.

26. سخن نيك و حفظ زبان

امام صادق عليه‌السلام:

قُولُوا لِلنّاسِ حُسْنا، وَ أحْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ؛⁽¹⁾

با مردم سخن نيكو بگوييد و زبانتان را (از گفتار ناشايست) حفظ كنيد.

27. بركات خوش گفتارى

امام سجاد عليه‌السلام:

اَلْقَوْلُ الْحَسَنُ يُثْرى الْمالَ، وَ يُنْمى الرِّزْقَ وَ يُنْسى فِى الأَجَلِ وَ يُحِبِّبُ إِلى الْأَهْلِ وَ يُدْخِلُ الْجَنَّةَ؛⁽¹⁾

سخن نيكو ثروت را زياد مى‌كند و روزى را با بركت و افزون مى‌سازد و اجل را به تأخير مى‌اندازد و انسان را ميان خانواده دوست داشتنى و او را شايسته بهشت قرار مى‌دهد.

28. لطافت در كلام و محبوبيت

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

عَوِّدْ لِسانَكَ لينَ الْكَلامَ وَ بَذَلَ السَّلامِ، يَكْثُرُ مُحبُّوكَ وَ يَقِلُّ مُبْغِضُوكَ؛⁽¹⁾

زبانت را به لطافت و نرمى در كلام و سلام دادن به ديگران عادت ده تا دوستانت بسيار و دشمنانت اندك شوند.

29. گفتار و رفتار نيكو

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

صَلاحُ الاِنْسانِ فِى حُسْنِ اللِّسانِ وَ بَذْلِ الْأِحْسانِ؛⁽¹⁾

انسان در گرو نيك گفتارى و خوش رفتارى با ديگران است.

30. صدقه گفتارى

رسول خدا عليه‌السلام:

وَ الْكَلِمَةُ الطيِّبَةُ صَدَقَةٌ؛⁽¹⁾

سخن پاك نوعى صدقه است.

31. فايده سخن و سكوت

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

قُولُوا خَيْرا تَغْنَمُوا وَاسْكُتُوا عَنْ شَرٍّ تَسْلَمُوا؛⁽¹⁾

سخن نيك بگوئيد تا بهره‌مند گرديد. و از گفتار بد سكوت كنيد تا سالم بمانيد.

32. گزافه گويى

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

أَدْوَءُ الدّاءِ الصَّلَفُ؛⁽¹⁾

بدترين دردها لاف زدن و گزافه گويى است.

33. محبوب‌ترين انفاق

رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله:

وَ الَّذى نَفْسِى بِيَدِه ما أَنْفَقَ النّاسُ مِنْ نَفَقَةٍ اَحَبُّ مِن قَولِ الْخَيرِ؛⁽¹⁾

به خدايى كه جانم در دست اوست هيچ بخششى دوست داشتنى‌تر از سخن نيك نيست.

34. راست گويى و استوارى قلب

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

لايَسْتَقيمُ اِيمانُ عَبْدٍ حَتّى يَسْتَقيمَ قَلْبُهُ وَ لايَسْتَقيمُ قَلْبُهُ حَتّى يَسْتَقَيمَ لِسانُهُ؛⁽¹⁾

ايمان انسان استوار نگردد تا قلب و جانش از ثبات و قوام برخوردار شود، و استوارى قلب و جان هم در گرو استوارى زبان (بر گفتار حق و نيك) است.

35. گفتار به ميزان عمل

امام صادق عليه‌السلام:

اِنَّ مِنْ حَقيقةِ الايمانِ اَنْ لايُجَوّزَ منطقُكَ عِلْمَكَ؛⁽¹⁾

نشان حقيقت ايمان، آن است كه گفتارت از علمت بيشتر و فزون‌تر نباشد.

36. نيش زبان

امام صادق عليه‌السلام:

مَنْ خافَ النّاسُ لسانَهُ فهو فى النارِ؛⁽¹⁾

هر كس مردم از بد زبانى او بيم داشته باشند، اهل جهنّم است.

37. شخصيت سازى گفتار نيك

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

قُولُوا الْخَيرَ تُعْرَفُوا بِهِ وَاعْمَلُوا بِهِ تَكُونُوا مِنْ أَهْلِهِ؛⁽¹⁾

سخن خوش و نيكو بگوييد تا به نيكى شناخته (و ياد) شويد و به نيكى عمل كنيد تا شايسته آن باشيد.

38. سكوت و سلامت

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

اِنْ كانَ فِى الْكَلامِ الْبَلاغَةُ، فَفِى الصَّمتِ اَلسَلامَةُ؛⁽¹⁾

اگر در سخن گفتن ارتباط با شنونده است، امّا سكوت، سالم ماندن از لغزش‌هاست.

39. جايگاه سخن

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

لاتَتَكَلَّمَنَّ اِذا لَمْ تَجِدْ لِلْكَلامِ مَوْقِعا؛⁽¹⁾

هرگاه موقعيت را براى سخن گفتن مناسب نديدى، سخن مگو.

40. سخن حكيم

امام امير مؤمنان على عليه‌السلام:

إِنَّ كَلامَ الْحَكيمِ إِذا كانَ صَوابا كانَ دَواءً وَ إِذا كانَ خَطأءً كانَ داءً؛⁽¹⁾

همانا سخن دانشمند اگر درست باشد، دارو است، و اگر اشتباه باشد، مايه درد و رنج است.

منابع و مآخذ

1 - امالى، شيخ طوسى«ره»، يك جلدى، چاپ انتشارات دار الثقافة قم، سال انتشار 1414 هجرى قمرى.

2 - الاخلاق، سيدعبداللّه شبر«ره»، چاپ مكتبة العزيزى قم، يك جلدى، سال انتشار 1374 شمسى.

3 - بحار الانوار، علامه مجلسى«ره»، 110 جلدى، چاپ؛ موسسة مكتبة الاسلامية طهران، سال انتشار 1397 هجرى قمرى.

4 - تحف العقول، حسن بن شعبه حرانى، يك جلدى، چاپ انتشارات جامعه مدرسين قم، سال انتشار 1404 هجرى قمرى، چاپ دوم.

5 - غرر الحكم، عبدالواحد بن محمد تميمى آمدى، يك جلدى، چاپ انتشارات، دفتر تبليغات قم، سال انتشار

1316 هجرى، چاپ اول.

6 - غرر الحكم، عبدالواحد آمدى، يك جلدى، ترجمه محمدعلى انصارى، چاپ اول 1380، ناشر امام عصر«عج».

7 - الكافى، ثقة الاسلام كلينى«ره» هشت جلدى، چاپ؛ دارالكتب‌الاسلامية، تهران، چاپ چهارم، و2 جلدى، انتشارات دارالكتب الاسلاميه، تهران، چاپ چهارم،1365 ش.

8 - المحجة البيضاء، ملامحسن فيض كاشانى«ره»، چاپ دفتر انتشارات اسلامى، هشت جلدى، چاپ چهارم، سال 1417 هجرى قمرى، تصحيح و تعليق على اكبر غفارى.

9 - مجموعه ورام، ورام بن ابى فراس«ره»، دو جلدى در يك جلد، چاپ انتشارات مكتبة الفقيه، قم.

10 - مكارم الاخلاق، شيخ طبرسى«ره»، چاپ، منشورات الشريف الرضى، سال 1392 هجرى قمرى، چاپ ششم.

11 - ميزان الحكمة، محمد محمدى رى شهرى، ده

جلدى، چاپ، مكتب الاعلام الاسلامى، سال انتشار 1371 هجرى قمرى.

12 - معانى الاخبار، شيخ صدوق«ره»، يك جلدى، چاپ جامعه مدرسين قم، سال انتشار 1361 شمسى.

13 - المحاسن، احمد بن محمد بن خالد برقى«ره»، يك جلدى، چاپ، دارالكتب اسلامية قم، سال انتشار 1371 هجرى قمرى، چاپ دوم.

14 - مستدرك الوسائل، محدث نورى، هجده جلدى، چاپ موسسه آل البيت، قم، سال انتشار، 1408 هجرى قمرى، چاپ اول.

15 - وسائل الشيعة، شيخ حر عاملى«ره»، بيست و نه جلدى، چاپ، موسسه آل البيت عليهم‌السلام قم، سال انتشار 1401

هجرى قمرى، چاپ اول، و چاپ دوم: 1414 قمرى.

16 - وسائل الشيعه، شيخ حر عاملى، ناشر دارالإحياء و التراث عربى بيروت، لبنان بى‌تا.