روشن تر از خورشید وظایف امت حضرت مهدی علیه السلام در عصر غیبت

مشخصات کتاب

سرشناسه:مرتضوی، احمدرضا، 1360-

عنوان و نام پديدآور:روشن تر از خورشید : وظایف امت حضرت مهدی علیه السلام در عصر غیبت/ احمدرضا مرتضوی.

مشخصات نشر:قم: دارالنشر اسلام، 1400.

مشخصات ظاهری:312 ص.

شابک:978-964-475-245-2

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

یادداشت:کتابنامه: ص. [309] - 312؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر:وظایف امت حضرت مهدی علیه‌السلام در عصر غیبت.

موضوع:آخر‌الزمان

End of the world

موضوع:محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق -

موضوع:‪Muhammad ibn Hasan‪‪, Imam XII

موضوع:آخرالزمان (اسلام)

End of the world (Islam)

آخر‌الزمان (اسلام) -- احادیث

End of the world (Islam) -- Hadiths

مهدویت

Mahdism

مهدویت-- احادیث

Mahdism-- Hadiths

فتن و ملاحم

*Seditions and riots

رده بندی کنگره: P222/3

رده بندی دیویی:297/462

شماره کتابشناسی ملی:7548438

اطلاعات رکورد کتابشناسی:فیپا

اشاره

عکس

وظایف امت حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در عصر غیبت

احمد رضا مرتضوی

عکس

فهرست کتاب

پيشگفتار... 11

*فصل اول: مردم آخر الزمان... 15

معنای آخر الزمان... 16

ویژگی‌های مردم در آخر الزمان... 17

4.چاره‌ای جز عزلت از جامعه‌ی آلوده نیست... 21

قاریان قرآن... 57

*فصل دوم: آشنایی با دشواری‌های زمان غیبت... 59

1- دوران غیبت طولانی... 61

2-دوران غضب خدا 61

3- دوران حیرت... 62

4-دوران اختلاف... 63

5- دورانی که تمام پناهگاه‌ها فرو ریزد... 65

6- دوران یأس... 66

7- دوران سختی و بلاء... 68

8- دورانی که همه‌ی اصناف، طعم حکمرانی را بچشند... 71

9- دوران گمراهی... 72

10- دوران حزن و سختی... 72

11- دوران هرج و مرج... 73

12- دوران مدعیان دروغین... 75

به خون امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ تشنه‌اند... 76

راه امتحان مدعیان مهدویت... 77

13- دوران امتحان... 77

14- دوران گمشدگان... 81

*فصل سوم: غربال و امتحانات دشوار زمان غيبت... 83

*فصل چهارم: راه نجات... 89

1- تمسک به ولایت... 91

2- مدارا با خلق... 91

3- ایمان مستحکم و تأیید به روح القدس... 92

4- پناه بردن به خدا 93

5- سرّ نگهداری... 94

6- اخلاص... 94

7- دعای غریق... 95

8- پرهیز از شهرت طلبی... 95

9- دوری از دشمن اهلبیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ... 96

10- قوّت یقین و شناخت و تسلیم... 96

11- دعا برای تعجیل فرج... 97

12- عمل به وظایف منتظران... 98

*فصل پنجم: وظایف امت امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ در عصر غیبت... 99

وظیفه اول: معرفت... 101

اهمیت معرفت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 101

طلب معرفت... 106

معنای معرفت... 110

کمترین حد معرفت... 112

ثواب معرفت... 112

وظیفه دوم: انتظار... 115

مرحله‌ی اضطرار... 119

انتظار، نه عجله !... 123

ثواب انتظار... 126

صفات منتظر... 130

وظیفه سوم: مراقبت از دین... 131

وظیفه چهارم: مقابله با تحریف یا اصلاح دین... 133

وظیفه پنجم: رجوع به عالمان ربانی... 136

وظیفه ششم: احیای ذکر و یاد حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 139

وظیفه هفتم: گریه در فراق حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 142

وظیفه هشتم: پرهیز از عجله و شتاب... 148

وظیفه نهم: تمسک به اصل ولایت و برائت... 151

وظیفه دهم: صبر و ثبات قدم... 154

وظیفه یازدهم: پیشگیری از قساوت قلب... 159

وظیفه دوازدهم: شرکت نکردن در هرگونه جهاد ابتدایی و یا قیام مسلحانه... 160

1: امر به خانه نشینی... 161

2: از عجله در قیام بپرهیزید... 166

3: در کنار امام زمانتان جهاد کنید... 167

4: هر بیعتی قبل از ظهور بیعت کفر و نفاق است... 168

5: بر ضد کسی خروج نکنید... 169

6: قیام پیش از ظهور بی‌فائده و بر گرفتاری‌ها می‌افزاید... 175

7: هر بیرقی پیش از قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ بیرق طاغوت است... 177

8: ادعای امامت... 178

وظیفه سیزدهم: اجتناب از یاری‌رساندن به ظالمین و همکاری با حاکم جائر... 183

وظیفه چهاردهم: تقیه تا زمان ظهور... 190

وظیفه پانزدهم: کمک به حفظ جامعه اسلامی از طریق مواسات با برادران... 191

وظیفه شانزدهم: دوری از تفرقه... 193

وظیفه هفدهم: پرهیز از شک و ریب... 198

وظیفه هجدهم: دعا برای فرج حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 201

وظیفه نوزدهم: تقوی و عبادت... 207

وظیفه بیستم: عدم تعیین وقت برای ظهور... 211

*فصل ششم: سیمای یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 217

1- بینش عمیق... 220

الف) بینش عمیق نسبت به خدای متعال... 220

ب) بینش عمیق نسبت به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 221

2- عبادت و بندگی... 221

3- عشق به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 222

4- اطاعت... 222

5- شجاعت... 222

6- یکدلی... 224

7- ایثار... 224

8- نظم و انتظام... 224

9- نجابت و پاکدامنی... 225

10- علم و شناخت دین... 226

رجعت مردگان... 226

یاوران فرا زمینی... 229

زنان در سپاه امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 232

*فصل هفتم: سختی امر ظهور... 237

*فصل هشتم: سیره حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 243

*فصل نهم: وقایع پس از ظهور... 267

*فصل دهم: سه ادب پیرامون امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ... 301

فهرست منابع... 309

پيشگفتار

بسم اللّه الرحمن الرحيم

الحمدللّه رب العالمين و الصلاه و السلام علي محمد و آله الطاهرين لا سيما علي ناموس الدهر و امام العصر، الحجه الثاني عشر و اللعنه الدائمه علي اعدائهم اجمعين.

ظهور منجیِ موعود، یک اعتقاد عمومی در تمامی ادیان است. کتاب‌های مقدس آسمانی، چه آنها که بخشی یا تمام آنها وجود دارد و چه آنها که منقولاتی از آنان در کتاب‌های دیگر آمده است، بشارت داده اند که جهان در سیطره‌ی ظلم و فساد نمی‌ماند؛ بلکه جماعت صالحان به امامت "رهبر موعود" عدل و داد را در گیتی، حاکم خواهند کرد.

ریشه‌دار بودن اعتقاد به مهدی و منجی، موجب آماده بودن مردم اعصار گوناگون برای پذیرش و تبعیت وی شده و می‌شود. از همین رو، این مفهوم، موجب سوء استفاده فریبکاران و شیادانی شده است که در طول تاریخ با ادعاهای دروغین، خود را مهدی یا از یاران او معرفی کردند تا از رهگذر عقیده‌ی پاک مردم به نیات آلوده خویش دست یابند.

اتفاقاً بسیاری از این مدعیان، در نقشه خود موفق شده و به مقصود خود رسیده‌اند؛ چه مدعیان کوچکی که اهداف مالی و رمالی داشته‌اند، و چه مدعیان بزرگی که توانستند با

این ادعا، حکومت‌های عریض و طویل یا مذاهب منحرفِ دیرپا و گسترده‌ای برای خویش دست و پا کنند.

همچنین دشمنان اسلام و انسانیت که همواره در ترس از حاکمیت عدل و انسان کامل به سر می‌برند، از یک سو با ساخته و پرداخته کردن سؤالات و شبهات، تلاش دارند که یا اعتقاد به ظهور منجی را در دل آدمیان، سست کنند؛ و از سوی دیگر با تحمیقِ رسانه‌ای و ساختن فیلم‌های سینمایی، چهره‌ای هولناک از آن مرد الهی بیافرینند!

از طرف دیگر ،آشنا نبودن جامعه‌ی شیعی با وظایفش در این دوران، موجب امتدادِ غیبت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ شده و امر ظهور را به تأخیر می‌اندازد و طبعا اگر منتظران آن حضرت به وظایف خویش آگاه باشند و بدان عمل نمایند در تعجیل فرج، مؤثر خواهند بود.

آنچه که باید دانست این است که آمادگی مردم، تأثیر به سزائی در ظهور و یا غیبت منجی دارد. رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در ضمن بیان جریانِ حضرت موسی و ظهور او برای مردم بنی‌اسرائیل، به تأثیر مردم در زمان ظهور منجی اشاره کرده‌اند.

امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت كنند كه فرمودند:

«وقتى وفات يوسف عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرا رسيد شيعيان و خاندان خود را جمع كرد و به آنها گفت: سختى شديدى به آنها خواهد رسيد كه در آن مردانشان را بكشند و شكم زنان باردارشان را پاره كنند و كودكانشان را سر ببرند تا آنگاه كه خداوند حقّ را در قائم كه از فرزندان لاوى بن يعقوب است ظاهر سازد و او مردى گندمگون و بلند قامت است و صفات او را بر شمرد، پس ايشان به آن وصيّت متمسّك شدند و غيبت و شدّت بر بنى‌اسرائيل واقع شد و آنها مدّت چهار صد سال، منتظر قيام قائمشان بودند تا آنكه ولادت او را بشارت دادند و علامات ظهورش را مشاهده كردند و سختى آنها شدّت يافت و دشمنان با سنگ و چوب به ايشان حمله كردند و فقيهى كه به احاديث او آرامش مى‌يافتند تحت تعقيب قرار گرفت و او نیز مخفى شد و با او نامه‌نگارى كردند و گفتند: ما در گرفتاری‌ها به كلام تو آرامش مى‌يافتيم؛ پس آن فقيه، ايشان را به بيابان‌ها برد و نشست و با آنها حديث قائمشان و صفات او و نزديكى ظهور او را مى‌گفت و آن شب شبى مهتابی بود

و در اين ميانه، موسى عَلَيْهِ السَّلاَمُ در آمد در حالی که نوجوانی بیش نبود. چون آن فقيه او را بديد، از صفاتش او را شناخت، برخاست و بر قدوم او افتاد و بر آن بوسه داد و گفت: سپاس خدايى را كه مرا از دنيا نبرد تا آنكه تو را به من نشان داد و چون پيروانش چنين ديدند دانستند كه او صاحب ايشان است و به شكرانه‌ی خداى تعالى بر زمين افتادند و موسى عَلَيْهِ السَّلاَمُ جز اين نگفت " كه اميدوارم خداوند در فرج شما تعجيل كند" و بعد از آن غايب شد و به شهر مدين رفت و آن ساليان را نزد شعيب، مقام كرد و اين غيبت دوم از غيبت اوّلى بر آنها سخت‌تر بود و آن پنجاه و چند سال مقدّر گشت، و گرفتارى آنها شدّت گرفت و آن فقيه نيز خود را مخفى ساخت و كسى را به نزد او فرستادند و گفتند ما بر استتار تو شكيبايى نداريم، پس به بيابانى بيرون شد و آنها را خواست و آنها را خوشدل ساخت و به آنها اعلام كرد كه خداى تعالى به او الهام كرده است كه پس از چهل سال، فرج ايشان را خواهد رسانيد همگى گفتند: "الحمد للّه" پس خداى تعالى وحى فرمود: كه به ايشان بگو به خاطر الحمد للّه كه بر زبان جارى كرديد آن را به سى سال تقليل دادم، گفتند: " كلّ نعمه فمن اللّه"؛ هر نعمتى از جانب خداوند است. وحى آمد كه به آنها بگو آن را بيست سال كاهش دادم. گفتند: "لا يأتي بالخير إلّا اللّه"؛ اين خداست كه خير را جارى‌مى‌كند. وحى آمد كه به آنها بگو آن را به ده سال كاستم. گفتند: " لا يصرف السّوء إلّا اللّه"؛ اين خداوند است كه بدى را دور مى‌سازد. پس خداوند به آن فقيه وحى كرد كه به ايشان بگو: " از جاى خود حركت نكنيد كه اذن فرج شما را دادم" در اين ميان، موسى عَلَيْهِ السَّلاَمُ در حالى كه سوار بر حمارى بود ظاهر شد و آن فقيه خواست او را به شيعيان معرّفى كرده و موجبات استبصار آنها را فراهم سازد، موسى آمد و فقيه پرسيد: فرزند كه هستى؟ گفت: فرزند عمران، گفت: او فرزند كيست؟ گفت: فرزند قاهث فرزند لاوى فرزند يعقوب، گفت: چه آورده‌اى؟ گفت: رسالت از جانب خداى تعالى. آن فقيه برخاست و به دست موسى بوسه داد؛ سپس در ميان ايشان نشست و به آنها بشارت داد و دستورات موسى را به ايشان ابلاغ كرد

و سپس ايشان را متفرّق ساخت و از اين زمان تا فرج ايشان كه به غرق فرعون حاصل شد، چهل سال فاصله بود.»⁽¹⁾

خوب بنگرید که چگونه سخنان منتظران منجی بنی‌اسرائیل، در ظهور او مؤثر بوده و تسلیم بودنشان برای پروردگار، موجب تعجیل در فرج منجی و فرج خودشان شده است. بی‌شک اگر ما هم با وظایفِ خویش آشنا باشیم و در انجام آنها جدّیت نماییم، در تعجیل فرج، مؤثر خواهیم بود. ان شاء اللّه

ما در این کتاب علاوه بر آشنایی با وظایف منتظران، با امور دیگری چون وقایع و اتفاقات پس از ظهور نیز آشنا خواهیم شد.

امیدوارم که این نوشتار، و لو ثانیه‌ای فرج مولا و اربابمان را نزدیک کرده و مورد قبول حضرت صدیقه شهیده سلام اللّه علیها واقع شود. آمین رب العالمین

شیخ احمدرضا مرتضوی

فصل اول: مردم آخر الزمان

اشاره

معنای آخر الزمان

اشاره

با وجود آنکه لغت و یا اصطلاح آخرالزمان در قرآن کریم نیامده است؛ ولی آیاتی درباره‌ی آینده‌ی جوامع انسانی در قرآن، دیده می‌شود که بر حکومت توحید و عدل در فردای زندگی انسان و خلافت و وراثت صالحان بر زمین و پیروزی حق بر باطل دلالت می‌کند.

این دوره که در روایات پیامبر و ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ با نام آخر الزمان یاد شده در دو معنا به کار رفته است؛ یک؛ مدت‌زمان بین آغاز نبوت پیامبر اسلام صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم تا وقوع قیامت و دیگری دوران غیبت امام دوازدهم عَلَيْهِ السَّلاَمُ، لذا بنابر برخی روایات، پیامبر اسلام صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم، پیامبر آخرالزمان معرفی شده اند و همچنین در بسیاری از احادیث، اصطلاح آخرالزمان به زمانی اطلاق شده که در آن، منجی عالم حضرت مهدی موعود عَلَيْهِ السَّلاَمُ ظهور می‌کنند.

در اخبار و احادیث، ویژگی‌هایی برای آخر الزمان بیان شده است؛ از جمله آزمون‌های سخت و فتنه‌های آخرالزمان، ظهور منجی و جدال بین حق و باطل، و همچنین غلبه حق بر باطل و آغاز عصر طلایی جهان.

از آن رو که پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند: «مهدی در آخر الزمان قیام خواهد کرد.»⁽¹⁾آشنایی با فضای حاکم بر آن دوران ضروری می‌نماید. به همین دلیل برخی از اخبار پیرامون آخر الزمان را در این فصل ذکر می‌کنیم.

ویژگی‌های مردم در آخر الزمان

1. عده‌ای از ایشان اهل دقت و تعمّق اند و از ایمان عظیمی برخوردار هستنند

راوی گوید: از امام چهارم عَلَيْهِ السَّلاَمُ راجع به توحید پرسش شد، فرمودند:

«خداى عزوجل می‌دانست كه در آخر الزمان مردمى محقِّق و مو شكاف به وجود می‌آيند از اين رو سوره‌ی «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» و آيات اول سوره حديد را تا «وَ هُوَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ» نازل فرمود؛ پس هر كه براى خداشناسى غير از اين، جويد، هلاک شده است.»⁽¹⁾

و همچنین رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم درباره‌ی ایشان به امیر مؤمنان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«ای علی! بهترین مردم از نظر ایمان و بزرگ‌ترین ایشان از حیث یقین، کسانی هستند که در آخرالزمان خواهند آمد، آنهایی که پیامبرشان را ندیده اند و امامشان نیز غایب است؛ پس به سیاهی‌ای بر سفیدی ایمان آورده‌اند.»⁽²⁾

درباره‌ی جمله " ایمان به سیاهی بر سفیدی" دو معنا به ذهن می‌رسد؛ اول اینکه شاید منظور، ایمان به آیات مکتوب قرآن و روایاتی باشد که بر کاغذهای سفید با مرکب‌های سیاه، مکتوب شده است و مردم آخر الزمان با وجود آنکه پیامبر و حجج الهی علیهم صلوات اللّه را ندیده‌اند؛ ولی با خواندن کلمات ایشان به آنها ایمان آورده و تصدیقشان می‌کنند. اما معنای دومی که به ذهن می‌رسد این است که شاید مقصود رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم از بیان این تعبیر، نشان دادن دشواری‌ها و ابهامات فروان در دوران آخر الزمان باشد، به این معنا که مردمِ زمانِ پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و عصر ظهور معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ، در مقایسه با مردمِ آخرالزمان، چنان از فروغ و روشنایی برخوردار بوده‌اند که وضعیت مردم

آخرالزمان را تشبیه به حالت تاریک و روشنی کرده اند که از شبهات و اختلافات آکنده است. به همین دلیل، وضعیت آن دوران را به ترکیبی از سیاهی و سفیدی تشبیه کرده اند و ارزش ایمان در آن زمان را نسبت به سائر ازمنه ستوده‌اند.

در روایات، این دسته از مردم را به عنوان برادران پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نام برده اند. به عنوان مثال حضرت باقرالعلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده اند:

«روزی پيامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَمدر مجمعى از اصحاب خویش، دو بار فرمودند: خداوندا! برادران مرا به من بنمايان. اصحاب عرض كردند: يا رسول اللّه! مگر ما برادران شما نيستيم؟ فرمودند: نه! شما اصحاب من می‌باشيد، برادران من، مردمى در آخر الزمان هستند كه به من ايمان مى‌آورند، با اينكه مرا نديده‌اند. خداوند آنها را با نام و نام پدرانشان، پيش از آنكه از صلب پدران و رحم مادرانشان بيرون بيايند، به من شناسانده است. ثابت ماندن آنها بر دين خود، از صاف كردن درختِ خاردار با دست، در شب ظلمانى، دشوارتر است. و يا مانند كسى است كه پاره‌اى از ذغال را در دست نگاهدارد. آنها چراغ‌هاى شب تار می‌باشند، و پروردگار آنان را از هر فتنه‌ی تيره و تارى نجات می‌دهد.»⁽¹⁾

این دسته از مردم به خاطر ایمان قوی و استقامتی که بر دین صحیح از خود نشان می‌دهند و نسبت به دستورات و فرامین اولیای امر الهی، تسلیم و فرمانبردار هستند، در تمام حسناتی که مردمِ صدر اسلام در زمان آشکار بودن حجج الهی انجام داده اند شریک خواهند بود.

حكم بن عیینه روایت نموده كه گفت: وقتى در جنگ نهروان، حضرت امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ، خوارج را به قتل رسانیدند، مردى به خدمت ایشان رسید و عرض کرد: خوشا به حال ما که در رکاب شما در چنین میدانی حاضر بودیم و در کنار شما، خوارج را کشتیم! حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به او فرمودند:

«قسم به خداوندى كه دانه را شكافت و آدمى را بیافريد، مردمى در اينجا با ما آمده‌اند كه هنوز خداوند، پدران و نياكان آنها را خلق نكرده است! آن مرد، عرض كرد: مردمى كه هنوز خلق نشده‌اند چگونه می‌توانند با ما آمده باشند؟! امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: آرى! آنها مردمى هستند كه در آخر الزمان می‌باشند و در اين هدف كه ما داريم آنها نيز شريک هستند و تسليم ما می‌باشند؛ پس آنها در آن راه كه ما گام برمی‌داريم شركاى حقيقى و واقعى ما می‌باشند.»⁽¹⁾

البته پس از این درباره‌ی ثواب عبادت در دوران غیبت و همچنین فضیلت انتظار فرج به تفصیل سخن خواهیم گفت. اما به هر حال اینان عده‌ی قلیلی هستند که بر دین حق در آخر الزمان، استوار می‌مانند در حالی که گروه بسیاری از مردم، با کردارها و صفات ناپسند، خو گرفته‌اند.

2. اکثر مردم آخر الزمان، آلوده به گناهان و زشتی‌ها هستند

جابر از امام پنجم حضرت باقر العلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«در آخرالزمان مردمی خواهند بود که از گروه خاصی پیروی می‌کنند که ریاکارند، و تظاهر می‌کنند که قاری قرآن و اهل عبادت‌اند. آنان تازه کار و ساده لوح‌اند، نه امر به معروفی را بر خود واجب می‌دانند نه نهی از منکری را، مگر زمانی که از ضرر و زیان محفوظ باشند⁽²⁾.

پیوسته در این راه برای خود عذر و بهانه می‌تراشند. اینان از اشتباهات و لغزش‌های عالمان پیروی می‌کنند و در انظار مردم به نماز و روزه، و اعمالی که برای مال و جانشان خطری ندارد، روی می‌آورند. اگر زمانی شرایطی پیش آید که نماز خواندن هم سبب بروز مشکلی برای مال‌ها و بدن هایشان شود، نماز را نیز

ترک می‌کنند؛ همان گونه که کامل‌ترین و والاترین فرایض را ترک کردند. همانا امر به معروف و نهی از منکر فریضه عظیمی است که اقامه دیگر فرایض به آن وابسته است. زمانی که مردم این گونه شدند و دنباله رو چنین افرادی گشتند، غضب خدا بر آنان کامل می‌شود و خداوند همه‌ی مردم را عقوبت می‌کند؛ بدین ترتیب نیکوکاران، همراه با فاسقان و کودکان نیز همراه با بزرگ ترها هلاک خواهند شد...»⁽¹⁾

3. در آن دوران، برادر و دوستِ قابل اعتماد و مال حلال، بسیار کمیاب شوند

پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«کمترین چیزی که در آخرالزمان موجود است برادر قابل اعتماد و یا درهمی از مال حلال است».⁽²⁾

و در روایت دیگر، محمّد بن هارون می‌گوید که به امام هادى عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: از پدرانتان به ما خبر رسیده است كه زمانى بر مردم خواهد رسید كه هیچ چیز، از برادرِ همدم و به دست آوردن یک درهم مال حلال، كمیاب‌تر نیست. حضرت در پاسخ فرمودند:

«اى محمّد! هر چيز كميابى بالآخره به دست مى‌آيد؛ و لكن در دورانى به سر مى‌برى كه هيچ چيز از به دست آوردن درهم حلال و برادر خداجو دشوارتر نيست.»⁽³⁾

وقتی امام هادی عَلَيْهِ السَّلاَمُ یافتن برادر حقیقی و کسب مال حلال را در زمان خودشان بسیار دشوار می‌دانند؛ پس حال ما دلمردگان عصر غیبت چگونه است؟

4.چاره‌ای جز عزلت از جامعه‌ی آلوده نیست

چنین جامعه‌ی آلوده‌ای که انسان در آن، از یافتنِ برادرِ واقعی و به دست آوردن مال حلال ،محروم است سزاوار حضور مؤمنینی نیست که به دنبال حفظ و حراست از عقاید و مقدساتشان هستند. به همین دلیل در فرمایشات آل اللّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ امر به کناره گیری از ایشان شده است.

حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«زمانی بر مردم خواهد آمد که عافیت در آن ده قسمت داشته باشد که نه قسمتش در دوری و عزلت از مردم و یک قسمتش در سکوت باشد.»⁽¹⁾

و امام پنجم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند که امیرمؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ همواره می‌فرمودند:

«زمانی بر مردم خواهد آمد که خوشحال‌ترین ایشان آن کسی است که در خانه‌اش نشسته است.»⁽²⁾

و رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده اند:

بهترین مردم در آخرالزمان "نُوَمة" است.⁽³⁾

حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی معنای این لغت فرموده‌اند:

«کسی است که مردم را خوب می‌شناسد؛ ولی ایشان او را نمی‌شناسند و یا از راز دلش خبر ندارند».⁽⁴⁾

از اینجا معلوم می‌شود که منظور از اعتزال، پرهیز از شهرت طلبی است نه عدم آشنایی با ضروریات اجتماع و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند.

همنشینی با گروه زیادی از مردم در آن زمان، بسیار آزار دهنده و مصیبت بار خواهد بود و به همین خاطر رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«البته بر مردم زمانى آيد كه اگر نام كسى را بشنوى بهتر از آن است كه خودش را ببينى، و ملاقات کردن با او برایت بهتر از آن است كه او را بيازمائى، و اگر بيازمائى‌اش احوال (ناخوشایند) برايت ظاهر شود. دينشان پول آنها است، و همّتشان شكمشان، و قبله آنها زنانشان، براى قرص نانی تعظيم كنند، و براى درهمی سجده نمايند، سرگردان و مست باشند، نه مسلمان اند و نه نصرانى.»⁽¹⁾

ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ بهترین کاری که یک مؤمن در آخرالزمان می‌تواند انجام دهد را حفظ زبان و کناره گیره از جامعه‌ی فاسد، معرفی فرموده اند. به عنوان مثال جابر جعفی از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«زمانى بر مردم آيد كه امامشان غيبت كند و خوشا بر كسانى كه در آن زمان بر امر ما ثابت بمانند، كمترين ثوابى كه براى آنها خواهد بود اين است كه بارى تعالى به آنها ندا كرده و فرمايد:اى بندگان و‌اى كنيزان من! به سرّ من ايمان آورديد و غيب مرا تصديق كرديد، پس به ثواب نيكوى خود شما را مژده مى‌دهم، و شما بندگان و كنيزان حقيقى من هستيد، از شما مى‌پذيرم و از شما در مى‌گذرم و براى شما مى‌بخشم و به واسطه‌ی شما باران بر بندگانم مى‌بارم و بلا را از آنها بگردانم، و اگر شما نبوديد بر آنها عذاب مى‌فرستادم جابر گويد گفتم: يا ابن رسول اللَّه! برترين عملى كه در آن زمان مؤمن انجام مى‌دهد چيست؟ فرمودند: حفظ زبان و خانه‌نشينى.»⁽²⁾

5. به شکل آدمی و قلب‌های شیطانی

رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«زمانی برای مردم فرا رسد که صورت‌هایشان به شکل آدمی؛ ولی قلب‌هایشان، قلب‌های شیطانی است. همچون گرگ‌های گرسنه خونریزند، و از کارهای منکری که انجام داده‌اند دست برنمی دارند. اگر از آنان پیروی کنی تو را متّهم سازند و اگر با آنان سخن گویی تو را تکذیب کنند و اگر از آنان غائب شوی تو را غیبت کنند.

سنّت، در میان آنان بدعت است و بدعت، سنّت. صبور و حلیم، نزد ایشان، حیله‌گر و خائن است و خائن نزد ایشان حلیم و صبور. مؤمن در میان آنان مستضعف است، و بدکار، بلند مرتبه. کودکانشان شرورند و زنانشان خبیث و بدجنس و پیرانشان امر به معروف و نهی از منکر نمی‌کند. پناه بردن به آنان، خواری است و تکیه کردن به آنان، ذلت و زاری است. و طلب کردن از آنچه در دستانشان است فقر و ناداری است. به همین جهت، خداوند، بارش آسمان را در زمان مناسب بر ایشان حرام کرده و در زمان غیر مناسب باران می‌بارد و بدترینشان را بر ایشان مسلّط گرداند تا عذابی سخت بر آنان وارد سازند، پسرانشان را می‌کشند و زنانشان را زنده نگه می‌دارند، پس خوبانشان دعا می‌کنند؛ اما مستجاب نمی‌شود.»⁽¹⁾

و ایضا رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«زمانی برای مردم فرا رسد که شکم‌هایشان خدایانشان است و زنانشان، قبله آنان و دینارهایشان، دینشان و شرف و افتخارشان، کالاها‌یشان است. از ایمان فقط نامی و از اسلام تنها نشانی و از قرآن فقط درسی باقی می‌ماند. ساختمانِ مساجدشان آباد و قلب‌هایشان از هدایت خراب و ویران است. علمایشان بدترین مردمان روی زمین‌اند. در این هنگام، خداوند آنان را به چهار خصلت مبتلا می‌کند، جور

سلطان، قحطی دوران، ظلم والیان و ستم قاضیان. پس صحابه تعجّب کردند و گفتند: ای رسول خدا! آیا آنان بت‌ها را می‌پرستند فرمودند: آری! هر درهمی نزد آنان بتی است.»⁽¹⁾

6. عرفان‌های دروغین رواج پیدا می‌کند

پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به اباذر فرمودند:

«ای اباذر! مردمی در آخر الزمان خواهند بود که در زمستان و تابستان، لباس پشمی ببپوشند(صوفیان) و به گمانشان با اینکار بر دیگران برتری دارند. ملائکه‌ی آسمان بر ایشان لعنت می‌فرستند.»⁽²⁾

7. عبادات ایشان هم ریائی خواهد بود

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نقل کنند که فرمودند:

«به زودى بر امت من زمانى فرا خواهد رسيد كه به خاطر طمع در دنيا، باطنشان پليد و ظاهرشان نيكو مى‌گردد، عملشان ريائی بوده و هرگز نمى‌ترسند كه خداوند متعال بلايى عمومى و فراگير نازل كند، كه در آن حال، مردم همانند انسان غريق، او را بخوانند؛ ولى اجابتشان نكند».⁽³⁾

و همچنین فرموده‌اند:

«در آخرالزمان، عبادت کنندگان نادان و قاریان فاسقی پدید خواهد آمد» ⁽⁴⁾

8. مردم آخر الزمان گناهانشان را به گردن خدا می‌اندازند

پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«در آخرالزمان گروهی خواهند آمد که معصیت خدا کرده و می‌گویند: "خدا خودش برای ما چنین مقدّر کرده است". کسی که ایشان را ردّ کند مانند آن است که در راه خدا شمشیر کشیده باشد.»⁽¹⁾

9. گروهی از علمای آخر الزمان هم فاسد شوند

در اخبار نورانی اهلبیت عصمت و طهارت عَلَيْهِم السَّلاَمُ با وجود آنکه در زمان غیبت، مردم را به تبعیت از علمای ربانی فراخوانده اند؛ لکن از عده‌ای از علمای آخرالزمان با تعابیر تندی یاد کرده، مردم را به عدم پیروی از ایشان فرمان داده اند.

امام عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ به ابوهاشم جعفری فرموده‌اند:

«زمانی بر مردم بیاید که چهره‌های آنان خندان و شاد باشد؛ ولی دل هایشان تیره و تاریک. سنّت پیامبر و اهل بیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ نزد آنان بدعت، و بدعت در بین آنان سنّت باشد. مؤمن بین آن‌ها حقیر بوده، و فاسق ِگناهکار، محترم و با وقار باشد. حاکمان آنها نادان و ستمگرند و علمای آنها به درِ کاخ‌ها و خانه‌های ستمگران رفت و آمد دارند (درباری‌اند)، ثروتمندان، توشه‌ی فقرا را می‌دزدند، و کوچک‌ترها از بزرگ‌ترها پیش می‌افتند، و هر نادانی نزد آنها اهل خُبره به حساب می‌آید و هر آگاهی، فقیر شمرده می‌شود. بین با اخلاص و شکّاک، فرق نمی‌گذارند و میش را از گرگ‌ها تشخیص نمی‌دهند، علمای آنها بدترین مردم روی زمین می‌باشند؛ زیرا آنان میل به فلسفه و صوفی گری دارند. به خدا سوگند! آنها منحرف‌اند. در دوستیِ مخالفین ما اهل بیت، زیاده روی می‌کنند و شیعیان و دوستان ما را گمراه می‌کنند. اگر به مقامی رسیدند، از خوردنِ رشوه سیر نمی‌شوند، و اگر خوار شدند (و به جایی نرسیدند) خدا را ریاکارانه عبادت می‌کنند. بیدار باشید! اینها راهزنان مؤمنان هستند و دعوت کننده به فرقه گمراهان (هم چون صوفیّه). هر کسی آنها را درک کرد، از آنها دوری نماید و

دین و ایمان خود را (از خطر آنان) حفظ کند. سپس فرمودند: ای اباهاشم! این حدیثی است که پدرم از پدرانش از جعفر بن محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ نقل کرده است، و این از اسرار ما می‌باشد؛ پس آن را جز بر اهلش آشکار نکن»⁽¹⁾

رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم هم فرموده‌اند:

«در آخرالزمان علمایی خواهند آمد که با وجود آنکه دیگران را به زهد در دنیا فرا می‌خوانند، خود زهد نمی‌ورزند و با آنکه مردم را به آخرت ترغیب می‌کنند، خود به آن رغبتی ندارند، و ديگران را از ورود به دربار فرمانروايان نهى مى‌كنند؛ امّا خود، با ایشان رفت و آمد می‌کنند، از تنگدستان دورى مى‌كنند و به ثروتمندان نزديک مى‌شوند، آنان ستمگران و دشمنان خدايند»⁽²⁾

پیامبر مهر و رحمت صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در کلامی بس طویل درباره‌ی اوضاع مردمِ آخرالزمان به ابن مسعود مطالبی را فرموده اند که ما بخشی از آن را در اینجا نقل می‌کنیم. آن بزرگوار فرموده‌اند:

«علماء و فقهاء آن زمان، خائن و فاجرند.⁽³⁾آنها بدترين خلق خدايند، و همچنين پيروان ايشان و كسانى كه به نزد ايشان مى‌روند، و از ايشان (فتوى) مى‌گيرند و به آنها محبّت مى‌ورزند و با آنها مجالست و مشورت مى‌نمايند. آن عالمان كه بدترین خلق خدایند ايشان را به دوزخ مى‌كشانند. كر و كور و لال اند و باز نخواهند گشت و در قيامت، كر و كور و لال محشور می‌گردند، و جايشان در دوزخ است كه هرگاه شعله‌اى از آن فرونشيند خدا بر شعله‌هايش می‌افزاید، و هرگاه پوست‌هایشان

بريان شود، پوست هايى ديگر به جايش روئیده شود تا عذاب را بچشند و چون به دوزخ در افتند صداى شعله‌هاى آتش را بشنوند كه برهم مى‌غلطد و هرگاه خواهند كه از دوزخ به در آيند بدان در افكنده شوند و به آنها گفته مى‌شود كه عذاب آتش را بچشيد و در آنجا براى ايشان شعله‌ها و بازدمها است كه آنها نمى‌شنوند.

ای پسر مسعود! آن عالم نمایان، ادعا مى‌كنند كه بر دين و روش و احكام من هستند و حال آنكه از من بيزارند و من هم از آنها بيزارم.

ای پسر مسعود: در ملاء و آشكار با ايشان منشين، و در بازارها با آنها معامله مكن، و راه را نشانشان مده، و آب به آنها مياشام، که خداوند می‌فرمايد: " هركه زندگى و زيور دنيا بخواهد اعمالش را در دنيا پاداش مى‌دهيم و در آنجا ضررى نمى‌برند." و می‌فرمايد: "هر كه دانه‌ی دنيا می‌خواهد مى‌دهيمش و در آخرت نصيبى نخواهد داشت."

ای پسر مسعود! جمعى از امت من بيايند (یعنی عالمان سوء) كه عداوت و دشمنى و جدال در ميان ايشان برخيزد و در دنيا گمراه‌كننده اين امّت می‌باشند. قسم به خدایى كه مرا به حق پيغمبری داد! خداوند آنها را به زمين فرو برد و بوزينه و خنزيرشان گرداند.

ابن مسعود گويد: پس پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به گريه افتادند و ما هم از گريه‌ی ایشان به گريه افتاده، پرسيديم يا رسول اللّه! چرا مى‌گرييد؟ فرمودند: دلم بر این بيچارگان و اشقياء می‌سوزد كه خداوند می‌فرمايد: "آن هنگام كه ناله و فريادشان را بشنوى و فرار نتوانند کرد؛ بلكه دستگير شوند." و مراد از این آيه علما و فقها مى‌باشند.

ای پسر مسعود! هر كه علم را براى دنيا آموزد، و مهر دنيا و زيورهاى آن را بر علم برترى دهد و برگزيند، مستوجبِ خشم خداوند است و با يهود و نصارى كه كتاب خدا را پشت سر نهادند، در پائين‌ترين قسمت‌هاى دوزخ بماند كه خداوند می‌فرمايد: " چون آنچه را كه می‌شناختند و خبر داشتند بر ايشان آمد بدان كافر شدند؛ پس لعنت خدا بر مردم كافر."

ای پسر مسعود! هر كه قرآن را براى دنيا و زيورهاى آن آموزد خداوند بهشت را بر او حرام گرداند.

ای پسر مسعود! هر كه بياموزد و عمل نكند، خداوندش در قيامت، كور محشور سازد، و هر كه دانش را براى رياء و به دست آوردن دنيا فرا گيرد، خداوند بركت آن

را از وى بگيرد و روزى را بر او تنگ سازد، و او را به خود واگذارد، و هر كسی را كه خدا به خودش واگذارد هلاک گردد؛ كه خداوند می‌فرمايد: " هر كه لقاء و ديدار خدا را خواهد بايد عمل صالح كند و كسى را در عبادت خداوند شريک نگيرد".»⁽¹⁾

10. زنان آخر الزمان

اصبغ بن نباته گوید: از امیر مؤمنان عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که می‌فرمودند:

«در آخرالزّمان زنانی ظاهر شوند: بی‌حجابان و برهنگان، خود آراستگان برای غیر شوهران، رها کردگان آئین، داخل شدگان در آشوب‌ها. به شهوات و مسائل جنسی تمایل داشته، و به سوی لذّات و خوشگذرانی‌ها شتابان‌اند. محرّمات الهی را حلال شمرده و وارد دوزخ شوند.»⁽²⁾

11. تجمل گرایی و تفریحات ناسالم

رسول خدا حضرت محمد مصطفی صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«ای پسر مسعود! پس از من اقوامی خواهند آمد که غذاهای خوب و رنگارنگ می‌خورند و بر مرکب، سوار می‌شوند در حالی که خود را به آرایش ویژه زنان برای شوهر، می‌آرایند و همچون زنان جلوه گری می‌کنند و همانند شاهانِ ستمکار زندگی می‌کنند. آنان منافقان این امت در آخرالزمان اند که شراب می‌نوشند و در پی بازی با دوشیزه‌گان اند و بر مرکب شهوت سوار می‌شوند و نمازهای جماعت را ترک می‌گویند و با سهل انگاری از نمازِ شامگاهان، باز می‌مانند و در خوردن، زیاده روی می‌کنند.»⁽¹⁾

در حدیث است که روزی حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ بر گروهی گذر کردند که مشغول بازی با شطرنج بودند؛ پس فرمودند:

«زمانی بر مردم خواهد آمد که شطرنج بازی کنند و جز جبار و گردنکش با شطرنج، بازی نکند و گردنکشان از آتش‌اند.»⁽²⁾

12. از خدا راضی نیستند

جابر گوید: پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«روزگارى مى‌آيد كه مردم از پروردگار خود شكايت مى‌كنند. عرض كردم: چگونه از پروردگارشان شكايت مى‌كنند؟ فرمودند: به اين صورت كه شخص مى‌گويد: به خدا سوگند كه مدتهاست كمترين سودى نبرده ام و فقط از سرمايه ام مى‌خورم. واى بر تو! آيا جز این است که سر و ته مال تو، از پروردگار توست؟!»⁽³⁾

12. فرزندان در آخر الزمان

رسول اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به بعضی از کودکان نظر کرده و فرمودند:

«وای بر فرزندان آخرالزمان از پدرانشان!. عرض شد: یا رسول اللَّه! از پدران مشرک آنها؟ فرمودند: نه! از پدران مسلمانشان که چیزی از فرائض دینی را به آنها یاد نمی‌دهند، و اگر فرزندان، خود، در پی فراگیری بروند منعشان می‌کنند و تنها از این خشنودند که آنها درآمد مالی داشته باشند هر چند ناچیز باشد. سپس فرمودند: من از این پدران بریء و بیزارم و آنان نیز از من بیزارند.»⁽¹⁾

13. دین به کالایی بی‌ارزش مبدل شود

رسول اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«زمانی بر مردم فرا رسد که انسان، اهمیتی ندهد که دینش تلف شود مشروط به آنکه دنیایش سالم بماند.»⁽²⁾

14. مردم گرگ می‌شوند

رسول گرامی اسلام صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«زمانی رسد که مردم در آن دوران گرگ شوند؛ پس هرکسی که چنین نشود خوراک گرگ‌ها خواهد شد.»⁽³⁾

15. علم نایاب شود

ابان بن تغلب از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت مى‌كند كه آن حضرت فرمودند:

«زمانى بر مردم بيايد كه در آن دچار "سبطه" شوند و علم جمع گردد همچنان كه مار در سوراخِ خويش، خود را گرد مى‌كند و به هم مى‌آورد (چنبر مى‌زند)، و در اين

حال كه آنان چنين به سر مى‌برند ناگاه ستاره‌اى بر آنان مى‌دمد، عرض كردم: "سبطه" چيست؟ فرمودند: فاصله‌اى زمانى است كه امام حاضر نباشد. عرض كردم: پس در آن ميان ما چه كنيم؟ فرمودند: بر همان چيزى كه بوديد باقى باشيد، تا خداوند ستاره‌ی شما را برايتان برآورد».⁽¹⁾

16. شعائر دینی کم اهمیت شود

حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت کنند که فرمودند:

«از براى مؤذّن در فاصله‌ی اذان و اقامه، ثوابى است برابر ثواب شهیدى كه در راه خدا در خون خود مى‌غلطد. حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:اى رسول خدا! (با این فرمایش شما) پس از این، مردم در اذان و اقامه گفتن بر یكدیگر سبقت خواهند گرفت. فرمودند: چنین نخواهد شد! زمانى فرا مى‌رسد كه اذان و اقامه را به مستضعفان واگذارند، و خداوند متعال، گوشت بدن این مستضعفان را بر آتش جهنّم حرام مى‌كند.»⁽²⁾

17. گناهان بزرگ رواج یابند

حمران مى‌گوید: در نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ سخن از خلفاى جور رفت، و اینكه نسبت به شیعه نظر بدى دارند. حضرت عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«من با منصور دوانیقی حركت مى‌كردم، و او در كاروان پادشاهى خود سوار بر اسبى بود و جلوى او چند اسب سوار، و پشت سرش چند اسب سوار دیگر در حركت بودند و من هم در كنار او بر الاغى نشسته بودم. او به من رو كرد و گفت:اى ابا عبد اللّه! كار شد، (یعنى ما بر امر خلافت مسلّط شدیم) و شایسته است كه تو هم به قدرتی که خداوند به ما داده و باب عزّتی که بر ما گشاده است شاد باشى، و

به مردم نگو كه تو و خاندانت در امر خلافت از ما شایسته‌تر هستید، تا ما را نسبت به خودت و آنها عصبانى نكنى. امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: من گفتم كسى كه براى تو از جانب من این گزارش را فرستاده دروغ گفته است. او به من گفت: آیا بدان چه گفته‌اى سوگند مى‌خورى؟ من گفتم: همانا مردم، افسون گر و جادوگران‌اند؛ یعنى دوست دارند دل تو را از من چركین كنند، تو به سخن آنان گوش مده؛ زیرا ما به تو نیازمندتریم از تو به ما. او به من گفت: آیا یادت مى‌آید كه یک روز از تو پرسیدم: آیا براى ما سلطنتى هست؟ و تو پاسخ دادى، آرى! سلطنتى طولانى و پهناور، كه پیوسته در كار خود مهلت خواهید داشت، و در دنیایتان وسعت، تا اینكه خون ناحقّى از ما را در ماه حرام و شهر حرام [مكه] بریزید.؟

من دانستم كه حدیث را حفظ كرده است؛ پس گفتم: شاید خداوند عزوجل تو را كفایت كند؛ یعنى تو را حفظ كند از اینكه مرتكب چنین امرى شوى؛ زیرا من شخص خاص تو را در نظر نداشتم، و آن حدیثى بوده است كه من آن را روایت كردم، شاید فرد دیگرى از خاندانت مرتكب چنین كارى شود. در این هنگام، منصور خاموش شد، و چون به خانه آمدم یكى از دوستان و شیعیان ما نزد من آمد و گفت: قربانت گردم! به خدا سوگند من تو را در موكبِ منصور دیدم كه بر الاغى سوار بودى، و او بر اسبى سوار، و چنان با شما سخن مى‌گفت كه گویى شما زیر دست او هستید، و پیش خود گفتم: این حجّت خدا بر خلق، و صاحب الامر است كه باید از او پیروى شود، و آن دیگرى نابکار است و اولاد پیامبران را مى‌كشد، و بر زمین، آن گونه كه خدا دوست ندارد خون مى‌ریزد، و امام در موكب اوست و سوار بر الاغى، و این چنین تردید به دلم راه یافت، تا آنكه بر خودم و دینم ترسیدم. امام فرمودند: من به او گفتم: اگر تو فرشتگانى را مى‌دیدى كه در جلو و عقب و سمت راست و چپ من بودند هر آینه او را خوار مى‌شمردى، و آنچه را هم داشت كوچک مى‌گرفتى. او گفت: اكنون دلم آرام گرفت.

او سپس گفت: اینان تا كى سلطنت خواهند كرد و چه هنگام از دست ایشان آسایشی به دست خواهد آمد؟ من گفتم: آیا نمى‌دانى كه هر چیزى مدّتى دارد؟ او گفت: آرى!.

من گفتم: آیا دانشت براى تو سودى خواهد داشت ؟ بدان که این امر، هر گاه

موعدش فرا رسد، از یک چشم به هم‌زدن سریع تر خواهد بود؟ اگر تو وضع ایشان را نزد خداوند مى‌دانستى بیشتر و سخت‌تر، آنها را دشمن مى‌داشتى، و اگر تو یا همه‌ی مردم زمین بكوشید، تا آنان را در گناه بیشترى كه در آن به سر مى‌برند درآورید نتوانید. پس شیطان، تو را از جاى به در نبرد و نلغزاند؛ زیرا عزّت از آن خدا و رسول و مؤمنان است؛ ولى منافقان نمى‌دانند.

آیا نمى‌دانى كه هر كه منتظر امر ما باشد و بر آزار و ترس خود صبر كند، فردا با ما محشور شود؟ هرگاه دیدى كه حق و اهل حق از میان رفتند و ناحق، همه جا را فرا گرفت، و قرآن، كهنه شمرده شد و در آن، تحریفاتى به وجود آوردند، و آن را برحسب رأی و نظرها، تفسیر و تأویل کردند. و دیدى كه دین، وارونه گشته همچون ظرف آب، و اهل باطل بر حق، چیره گشته‌اند، و شرّ و بدى، آشكار است و از آن، بر حذر نمى‌دارند، و بدكاران را معذور مى‌شمارند، و فسق، هویدا شده و مردان به مردان كفایت كنند و زنان به زنان. و دیدى مؤمن، دم مى‌بندد و سخن او پذیرفته نمى‌آید، و فاسق، دروغ مى‌گوید و دروغ و افترایش را باز پس نمى‌زنند. و دیدى كه كوچک، بزرگ را خوار مى‌شمارد، و پیوندِ خویشى، گسسته مى‌گردد، و دیدى كه با ستاینده‌ی فسق و فجور، ملاطفت شده، و سخن او رد نمى‌شود، و پسران، خود را به جاى زنان قرار مى‌دهند و زنان با زنان ازدواج مى‌كنند، و تملّق و ستایش رو به فزونى نهاده، و مرد، ثروت خویش را در غیر طاعت خدا خرج مى‌كند و از این كار جلوگیرى نمى‌شود و دستش را نمى‌گیرند. و دیدى كه اگر كسى كوششِ عبادیِ مؤمن را ببیند از آن به خدا پناه ببرد، و همسایه، همسایه را بى‌هیچ مانعى بیازارد، و دیدى كافر، شاد است بدان چه (از مصائب) در مؤمن ببیند، و خوش است بدان چه از فساد در زمین مى‌بیند، و دیدى كه آنان كه از خدا نمى‌هراسند و آشكارا مى‌مى‌نوشند و براى نوشیدنِ آن انجمن مى‌كنند، و دیدى كه آمر به معروف خوار است، و فاسق نسبت بدان چه خدا دوست ندارد، ستوده و توانمند است و دیدى قرآن‌دانان، خوار مى‌شوند و هركه هم آنان را دوست مى‌دارد خوار مى‌گردد، و راهِ خیر، بسته شده و راه شرّ و بدى، باز است و مردم در آن راهپیمایی کنند، و خانه‌ی خدا بى‌زائر مانده و فرمانِ ترک آن را مى‌دهند، و مرد مى‌گوید آنچه را که خود عمل نمى‌كند، و دیدى که مردانِ خویش را براى استفاده مردان آماده مى‌كنند و زنانِ خود

را براى زنان. و دیدى که مرد از نشیمنگاهش امرار معاش کند، و زن از شرمگاهش کسب درآمد کند، و دیدى زنان، انجمن مى‌كنند چنان كه مردان، و دیدى بنی عباس را که آشكارا زنانگى پیشه كرده و خضاب بندند و موی سرشان را به گونه‌ای شانه زنند، چنانچه زنان براى شوهران خود، و به مردان به خاطر شرمگاهشان پول دهند.

و دیدى انسانِ توانگر ،گرامى‌تر است از انسان مؤمن، و ربا پدیده‌اى است كه بر آن، عیب گرفته نمى‌شود، و زنان را به زنا بستانند، و دیدى كه زن با شوهر خود، بر سر همبستر شدن با مردان، سازش كند، و دیدى بیشتر مردم، و بهترین خانه‌ها، آن باشد كه زنان را در فسقشان یارى مى‌رسانند، و مؤمن را دیدى كه غمگین است و تحقیر شده و ذلیل، و دیدى كه بدعت و زنا آشكار شده است و مردم به گواهِ باطل اعتماد مى‌كنند، و دیدى كه حلال، حرام و حرام، حلال شمرده مى‌شود، و دیدى كه حكمِ دین به رأى و نظر، معین مى‌شود، و قرآن و احكامش معطل مانده است، و براى جسارت به (احکام) خدا و ارتكاب كار بد، مردم انتظار شب را نمى‌كشند، و دیدى كه مؤمن نمى‌تواند كارهاى زشت را انكار كند مگر به قلبش، و دیدى مال فراوانى در راه به خشم آوردن خدا خرج مى‌شود، و والیان و فرماندهان، كافران را نزدیک خویش مى‌سازند، و اهل خیر را از خود دور مى‌كنند، و در حكومت، رشوه مى‌گیرند، و دیدى فرمانروایى و گرفتن منصب به مزایده گذارده مى‌شود، و دیدى مردان با محرمان خود زنا مى‌كنند، و بدانها از گرفتن زن اكتفا كنند. و دیدى كه مرد به صرف تهمت و گمان، كشته مى‌شود، و به خاطرخواهىِ مرد، غیرت‌ورزى كنند، و جان و مال در راه عشق او دهند، و دیدى كه مرد را براى همبستر شدن با زن به نكوهش گیرند، و دیدى كه مرد از كسبِ هرزگى زنش، نان مى‌خورد، و این حقیقت را مى‌داند و نگهش مى‌دارد، و دیدى كه زن بر شوهر خود تسلّط دارد، و آنچه را شوهر نمى‌خواهد انجام مى‌دهد، و به شوهر خود خرجى و پول جیبی مى‌دهد، و دیدى كه مرد، زن و دخترش را به اجاره مى‌دهد، و به خوراک و نوشیدنىِ پستى راضى می‌شود، و دیدى كه سوگند به خداوند عزّوجلّ به ناحق فراوان شده، و دیدى كه قماربازى پدیدار گشته است، و آشكارا شراب مى‌فروشند و مانعى ندارد، و دیدى زن ها، خود را به كفّار مى‌بخشند، و ساز و آواز آشكار گشته، و مردم از آن گذر كنند و هیچ كسی دیگری را از آن منع نكند و كسى جرأت نكند جلو آن را

بگیرد، و دیدى كسى كه از تسلّط او مى‌ترسند، مردم را خوار مى‌كند. و دیدى نزدیکترین مردم به فرمانروایان كسى است كه، ناصبیان و دشنام دهندگان به ما اهل بیت، را مدح و ثتا کند، و دیدى هر كه ما را دوست دارد او را ناحق شمارند و گواهیش را نپذیرند، و دیدى كه در گفتارِ ناحق، با هم رقابت كنند، و دیدى كه قرآن و شنیدنش بر مردم گران است، و شنیدن باطل بر مردم آسان، و دیدى همسایه از ترس زبان همسایه او را گرامى مى‌دارد، و دیدى حدود الهی معطل شده، و در آن بنابر هوى و هوس عمل مى‌شود، و دیدى كه مساجد، با زیور آلات آراسته گشته است، و دیدى كه راستگوترین مردم در میان ایشان كسى است كه افترا زند و دروغ گوید، و دیدى شرّ و سخن چینی پدیدار شود، و دیدى ستمگرى شیوع یافته، و غیبت را سخن خوشمزه مى‌شمارند و مردم بدان یكدیگر را مژده مى‌دهند، و دیدى به حج مى‌روند، و جهاد مى‌طلبند؛ ولی نه براى رضاى خدا، و دیدى سلطان،مؤمن را به خاطر كافر، خوار مى‌كند، و ویرانى بر آبادانى چیره مى‌گردد، و مردم از كم فروشى روزى مى‌خورند، و خونریزى را سبک و آسان مى‌شمرند، و مردم براى طلب دنیا ریاست می‌طلبند و انسان، خود را به بد زبانى شهره كند، تا از او بترسند، و امور را بدو واگذار کنند.

و دیدى نماز را خوار و سبک مى‌شمارند، و دیدى مردى را كه مال فراوان دارد؛ ولى از زمان دارایى آن، زكاتش را نپرداخته است، و دیدی قبر مرده را نبش كنند، و مخدوشش سازند و كفنش را بفروشند، و دیدى كه آشفتگى فراوان شده، و مرد، شب كند در غفلت و خمارى، و بامداد كند در مستى، و باكى ندارد كه مردم در چه وضعى باشند، و دیدى كه با چهارپایان نزدیكى شود، و بهائم یكدیگر را بدرند، و دیدى مردى را که به محل نماز خود برود و برگردد در حالى كه جامه‌اى به تن ندارد (کفش و یا لباسش را دزدیده‌اند)، و دیدى دل مردم، سخت شده و دیدگانشان خشكیده، و یاد خدا بر آنها گران است. و دیدى حرام خوردن پدیدار شده، و در آن با یكدیگر رقابت مى‌كنند، و دیدى كه نمازگزار براى خودنمایى به مردم، نماز مى‌خواند، و دیدى مسأله‌دان و فقیه دین، جز براى دین، مسأله مى‌آموزد، و دنیا و ریاست مى‌جوید، و دیدى مردم به همراه كسى هستند كه غالب است و چیرگى دارد، و دیدى طالب حلال، نكوهش و طالب حرام، ستایش، مى‌شود و بزرگش

مى‌دارند، و دیدى كه در حرمین [مكه و مدینه] كارى مى‌كنند كه پسند خدا نیست، و كسى جلوی ایشان را نمی‌گیرد، و احدى میان آنها و كردار زشتشان مانع نشود.

و دیدى در حرمین [مكه و مدینه] اسباب لهو پدیدار شده و دیدى مردى كه به حق سخن مى‌گوید یا امر به معروف و نهى از منكر كند؛ ولی كسى نزد او برمى‌خیزد و وى را اندرز مى‌دهد كه: "این تكلیف تو نیست"، و دیدى مردم با یکدیگر چشم و همچشمى مى‌كنند و به مردمِ بد اقتدا مى‌نمایند، و دیدى روشِ خیر و راه آن، تهى است و كسى از آن گذر نمى‌كند، و دیدى مُرده را به باد مسخره مى‌گیرند، و كسى از اینکار در هراس نمى‌افتد و در هر سال، شرّ و بدعت، بیش از سال گذشته مى‌گردد، و دیدى مردم و محافل ،جز از توانگران پیروى نمى‌كنند، و دیدى به گدا چیزى مى‌دهند، تا در برابر به او بخندند، و براى غیر خدا به او ترحّم مى‌شود. و دیدى نشانه‌هاى آسمانى هست؛ ولى كسى از آنها هراس نمى‌كند، و دیدى مردم چون بهائم بر هممى‌جهند، و كسى از ترس مردم، منكِر كار آنها نمى‌گردد، و دیدى كه مرد جز در راه خدا خرج بسیارى مى‌كند و در راه اطاعت الهى از اندک، دریغ مى‌ورزد، و دیدى ناسپاسى از پدر و مادر پدیدار شده است، و پدر و مادر را به چشمِ كم مى‌نگرند و والدین در نظر فرزند، از همه بدتر باشند، و فرزندان از افتراء به آن دو، شاد گردند. و زنان را دیدى كه بر حكومت چیره شده‌اند و هر كارى را به دست گرفته‌اند و كارى انجام نشود جز آنچه آنها طرفدارش باشند، و دیدى شخصى به پدرش افترا مى‌زند، و بر پدر و مادر خود نفرین مى‌فرستد و از مرگشان شاد مى‌شود، و دیدى چون مردى روزش را به سر آورد، در حالی که چون در آن روز ،گناه بزرگى اعم از هرزگى و كم فروشى و درآمدن به بستر حرام و می‌خوارى نكرده، دلتنگ و غمناک گردد و پندارد كه آن روز بر او نامبارک بوده و جزو عمرش حساب نشده است.

و دیدى كه سلطان، خوراک را انبار كند و نگهدارد تا گران بفروشد، و دیدى خمس و سهم امام به ناحق تقسیم مى‌شود و با آن قمار مى‌زنند و می‌خوارى مى‌كنند، و دیدى كه با شراب به مداواى بیمارى مى‌پردازند و براى بیمار، نسخه‌ی آن را مى‌گیرند و از آن، درمان مى‌طلبند، و دیدى مردم، همه در ترک امر به معروف و نهى از منكر و ترک دیندارى، هماهنگ شده‌اند، و دیدى باد بر پرچم اهل نفاق مى‌وزد و پرچمِ اهل حق، بى‌حركت است، و دیدى در برابرِ گفتنِ اذان و خواندن نماز، مزد مى‌گیرند، و دیدى

مسجدها پر مى‌شود از كسانى كه از خدا نمى‌هراسند و در آنها براى غیبت و خوردن گوشت اهل حق، گرد مى‌آیند و به وصف نوشابه‌هاى مست‌كننده مى‌پردازند.

و دیدى كه پیشنمازِ مست (از شراب یا قدرت )، براى مردم نماز مى‌خواند و با آنکه مستى است لا یعقل، مستى او را نكوهش نمى‌كنند، و هر گاه مست شود گرامیش مى‌دارند و از او ملاحظه مى‌كنند و مى‌ترسند، در حالى كه او رهاست، و كیفر نمى‌شود و مستى او را معذور مى‌دارند، و دیدى كه مال یتیم خور را به شایستگى مى‌ستایند و قاضیان بر خلاف آنچه خدا امر كرده، حكم مى‌كنند، و دیدى فرمانروایان، شخص خیانتكار را براى طمع، امین ساخته‌اند، و دیدى فرمانروایان که ارث را براى اهل فسق، و بدكارى و جسارت بر خدا تخصیص مى‌دهند، تا از آنها حق و حسابى بگیرند، و آنها را واگذارند، تا هر چه مى‌خواهند انجام دهند، و دیدى بر سر منبرها به تقوى توصیه مى‌شود؛ ولى خودِ گوینده، بدان عمل نمى‌كند،و دیدى كه وقت نماز را به چیزى نمى‌گیرند، و دیدى صدقه و زكات را به وساطتِ دیگران به مستحقان دهند و قصد رضاى خدا در دادن آنها در میان نیست، و به سبب درخواست مردم آن را پرداخت مى‌كنند، و دیدى نهایت همِّ مردم، شكم و شهوت آنهاست، و باكى از این ندارند كه چه بخورند و با كه همبستر شوند و ببینی که دنیا بدیشان روى آورده است، و دیدى كه نشانه‌هاى حق و درستى پوسیده شده‌اند.

در این هنگام بر حذر باش، و از درگاه خداوند سبحان، نجات بخواه و بدان كه مردم، گرفتار خشم خدایند و خداوند به آنها مهلت مى‌دهد براى امرى كه با آنها خواهد كرد و تو مراقب خویش باش، و بكوش تا خداوند عزّوجل تو را بر خلاف روش آنها ببیند، و اگر عذابى برایشان فرستاد و تو در میان آنها قرار داشتى، به دریافت رحمت الهى شتافته‌اى، و اگر از آنها جدا باشى آنان گرفتار عذاب شوند و تو از آنچه ایشان در آن اندرند، از جسارت بر خداوند عزّوجلّ بیرون آمده‌اى. و بدان كه خداوند اجر نیكوكاران را تباه نمى‌كند و همانا كه رحمت خدا به نیكوكاران نزدیک است.»⁽¹⁾

در روایت دیگری مولای متقیان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«زمانی بر مردم خواهد آمد که كارهای زشت، آشكار می‌گردد، و پرده‌های عفت و شرم، پاره می‌شود. زناكاری و تجاوزهای ناموسی علنی شده، و مال يتيمان را حلال می‌شمارند و می‌خورند. رباخواری شيوع پيدا می‌كند، و در كيل‌ها و وزن ها، كم و كاست می‌كنند. شراب را به اسم نبيذ، حلال شمرده و می‌خورند، و رشوه را به عنوان هديه و شيرينی می‌گيرند، و به نام امانت داری خيانت می‌نمايند. مردها خود را به شكل زنان و زنان خود را به صورت مردها در می‌آورند، و به احكام و دستورات نماز، بی‌اعتنائی می‌كنند، و حج خانه خدا را برای غير خدا به جا می‌آوردند.

پس وقتی كه این زمان فرا برسد؛ خداوند آنها را از فيوضات خود، محروم می‌كند تا جائی كه ماه (رمضان و شوال) برای آنها مخفی می‌شود به طوری كه گاهی در دو شب ديده می‌شود كه معلوم می‌شود روز عيد فطر را به عنوان ماه رمضان، روزه گرفته اند با اين كه روزه‌ی آن حرام بوده است و زمانی شب اول رمضان مخفی می‌شود، كه دو روز آن را روزه نگرفته و به عنوان آخر ماه شعبان می‌خورند و روز عيد فطر را به خيال اینکه آخر ماه رمضان است روزه می‌گيرند.

در اين وقت بايد ترسيد از اين كه خداوند به طور ناگهانی آنها را كيفر كند؛ چرا كه به دنبال آن كارها، بلاها مردم را فرا می‌گيرد، تا جایی كه كسانی صبح، سالم هستند؛ ولی شب، در دل خاک و قبر آرميده اند و گاهی شب سالم اند و بامدادان در زمره‌ی مردگان هستند.

وقتی چنين روزگاری پيش آمد، لازم است انسان هميشه وصيت كرده باشد كه مبادا بلایی بر او فرود آمده و بدون وصيت بميرد و واجب است نماز را در اول وقتِ آن بخواند چون ممكن است تا آخر وقت، زنده نباشد.

هر يک از شما آن زمان را درک كرد بدون وضو نخوابد و اگر برايش امكان دارد

هميشه با وضو باشد چه ترس آن است كه مرگ، ناگهانی برسد، لذا خوب است با وضو باشد كه روح با طهارت، خدا را ملاقات نمايد.

من شما را ترساندم اگر بترسيد و آگاه نمودم، اگر آگاه گرديد و شما را پند دادمدر روایت دیگری مولای متقیان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«زمانی بر مردم خواهد آمد که كارهای زشت، آشكار می‌گردد، و پرده‌های عفت و شرم، پاره می‌شود. زناكاری و تجاوزهای ناموسی علنی شده، و مال يتيمان را حلال می‌شمارند و می‌خورند. رباخواری شيوع پيدا می‌كند، و در كيل‌ها و وزن ها، كم و كاست می‌كنند. شراب را به اسم نبيذ، حلال شمرده و می‌خورند، و رشوه را به عنوان هديه و شيرينی می‌گيرند، و به نام امانت داری خيانت می‌نمايند. مردها خود را به شكل زنان و زنان خود را به صورت مردها در می‌آورند، و به احكام و دستورات نماز، بی‌اعتنائی می‌كنند، و حج خانه خدا را برای غير خدا به جا می‌آوردند.

پس وقتی كه این زمان فرا برسد؛ خداوند آنها را از فيوضات خود، محروم می‌كند تا جائی كه ماه (رمضان و شوال) برای آنها مخفی می‌شود به طوری كه گاهی در دو شب ديده می‌شود كه معلوم می‌شود روز عيد فطر را به عنوان ماه رمضان، روزه گرفته اند با اين كه روزه‌ی آن حرام بوده است و زمانی شب اول رمضان مخفی می‌شود، كه دو روز آن را روزه نگرفته و به عنوان آخر ماه شعبان می‌خورند و روز عيد فطر را به خيال اینکه آخر ماه رمضان است روزه می‌گيرند.

در اين وقت بايد ترسيد از اين كه خداوند به طور ناگهانی آنها را كيفر كند؛ چرا كه به دنبال آن كارها، بلاها مردم را فرا می‌گيرد، تا جایی كه كسانی صبح، سالم هستند؛ ولی شب، در دل خاک و قبر آرميده اند و گاهی شب سالم اند و بامدادان در زمره‌ی مردگان هستند.

وقتی چنين روزگاری پيش آمد، لازم است انسان هميشه وصيت كرده باشد كه مبادا بلایی بر او فرود آمده و بدون وصيت بميرد و واجب است نماز را در اول وقتِ آن بخواند چون ممكن است تا آخر وقت، زنده نباشد.

هر يک از شما آن زمان را درک كرد بدون وضو نخوابد و اگر برايش امكان دارد هميشه با وضو باشد چه ترس آن است كه مرگ، ناگهانی برسد، لذا خوب است با وضو باشد كه روح با طهارت، خدا را ملاقات نمايد.

من شما را ترساندم اگر بترسيد و آگاه نمودم، اگر آگاه گرديد و شما را پند دادمچنانچه پند گيريد؛ پس در پنهان و آشكار، از خدا بترسيد و نبايد كسی از شما بميرد، مگر اين كه مسلمان باشد؛ زيرا هر كس به جز اسلام، آئينی داشته باشد از او پذيرفته نيست و در آخرت، زيان كار است.»⁽¹⁾

و همچنین محمد بن مسلم گوید که از حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که مى‌فرمودند:

«خداوند، قیام کننده‌ی اهلبیت را با رعب، یاری داده و با نصرتش مؤيد می‌سازد. زمين در زير پاى او نورديده مى‌شود، و گنج‌ها (و معادنِ) خود را براى او آشكار می‌سازد. سلطنتش شرق و غرب عالم را فرا گرفته، و خداوند به وسيله‌ی او دين خود را بر همه مسلک‌ها و اديان باطله، غالب گرداند، هر چند مشركان نخواهند. ويرانه‌اى در روى زمين نمی‌ماند مگر اينكه آن را آباد می‌سازد و عيسى روح اللّه نازل مى‌شود و پشت سر او نماز مى‌گزارد.»

راوی گوید: من عرض كردم: یا ابن رسول اللّه! قیام کننده‌ی شما كى خواهد آمد؟ فرمودند:

«هنگامى كه مردها مانند زنان و زنها شبيه مردان گردند و مردها به مردها و زنان به زنها اكتفا كنند، و زنها بر زين‌ها سوار شوند، و شهادت‌هاى ناحق، قبول و گواهى عادلان رد شود و خونریزی و زنا و خوردن ربا را آسان شمارند، و از اشرار به واسطه‌ی ترس از زبانشان ملاحظه شود. هنگامى كه سفيانى از شام و شخص يمنى از يمن خروج

كنند، و فرورفتگى در "بيداء"⁽¹⁾

پديد آيد و جوانى پاک سيرت (نفس الزكيه) از آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ در بين ركن و مقام به نام محمد بن الحسن به قتل رسد، و صدایى از آسمان بيايد كه: "حق در پيروى از قیام کننده‌ی آل محمد و شيعيان اوست." در آن وقت، مهدی ما قيام خواهد كرد. پس موقعى كه آشكار مى‌شود، تكيه به كعبه داده و سيصد و سيزده مرد، گردِ او جمع می‌شوند. اول سخنى كه می‌گويد اين آيه شريفهاست: " بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ" ⁽²⁾يعنى باقى مانده‌ی سفراى الهى در روى زمين براى شما بهتر است اگر بدانيد؛ سپس می‌فرمايد: " انا بقيّه اللَّه في ارضه"؛ منم آن بقيه سفراى الهى در روى زمين. چون ده هزار نفر مرد، نزد وى گرد آمدند قيام می‌كند. در آن وقت، در تمام روى زمين معبودى جز خداى يگانه نخواهد بود. و هر بتى يا امثال بت، آتشى در آن مى‌افتد و می‌سوزد و اين ظهور بعد از غيبت طولانى او خواهد بود. خداوند خواسته معلوم كند كه چه كسانى در غيبت او، از وى پيروى می‌كنند و چه كسانى به وى ايمان مى‌آورند.»⁽³⁾

18. دین و دینداری در آخر الزمان

آنطور که از روایات فراوان بر می‌آید حفظ دین در آخرالزمان بسیار دشوار می‌شود به حدی که در بعضی از اخبار وارد شده است که نگهداشتن آتش در کف دست در آن دوران از نگهداشتن دین آسان‌تر خواهد بود.

پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«زمانی بر مردم برسد که نگهدارنده‌ی دین، مانندکسی است که پاره‌ای از آتش در مشت گرفته باشد.»⁽¹⁾

اوضاع آن زمان به شکلی خواهد بود که اگر کسی حتی به یک دهم دین عمل کند اهل نجات خواهد بود.

رسول اعظم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به اصحابشان فرمودند:

«امروزه شما در زمانی زندگی می‌کنید که اگر یک دهم آنچه را که بدان مأمور شدهاید ترک کنید هلاک خواهید شد؛ و این در حالی است که روزی بر مردم برسد که اگر به یک دهم از دین خدا عمل کنند نجات یابند.»⁽²⁾

با این وجود، ثواب عمل این مردم، پنجاه برابر مردمِ زمان رسول خداست. لذا آن بزرگوار به یارانشان فرمودند:

«زمانی بیاید که اگر کسی بر دینش استوار بماند برای او اجر پنجاه تن از شما خواهد بود.»⁽³⁾

همان بزرگوار فرموده‌اند:

«زمانی بیاید که قرآن در دل‌های مردم کهنه شود آنطور که لباسی بر بدن پوسیده شود.»⁽⁴⁾

و فرمودند:

«در آخرالزمان مردمی می‌آیند که در مساجد تشکیل حلقه داده، می‌نشینند و از دنیا و علایق آن سخن می‌گویند با اینان همنشین مشو که خداوند را با اینان کاری نیست.»⁽⁵⁾

حذیفه این صاحب اسرار نبی اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نیز گفته است :

«روزی خواهد آمد که اگر تمام اهل مسجد را زیر و رو کنم مؤمنی در بین ایشان نیابم»⁽¹⁾

حضرت خاتم الانبیاء صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم درباره وضعیت دینداری مردم آخرالزمان چنین فرموده‌اند:

«به زودی زمانی برای مردم فرا رسد که از عالمان فرار می‌کنند چنانچه گوسفند از گرگ می‌گریزد. در آن صورت خداوند آنان را به سه چیز مبتلا خواهد کرد؛ اول: برکت را از اموال‌شان برمی‌دارد. دوم: سلطانی ستمگر را بر آنان مسلط می‌گرداند.سوم: بدون ایمان از دنیا می‌روند.»⁽²⁾

امیرمؤمنان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز در کلامی که در نهج البلاغه نیز از ایشان نقل شده درباره اوضاع مساجد آخر الزمان فرموده‌اند:

«بر مردم، روزگارى بيايد كه از قرآن، جز نشانى و از اسلام، جز نامى نماند. در آن روزگار، مسجدهايشان از حيث بنا آباد؛ ولی از جهت رستگارى ويران است. ساكنان و آباد كنندگانش، از بدترين مردم روى زمين خواهند بود. فتنه‌ها از آنجا بيرون آيد و خطاكاريها در پناه آنها مأوا گيرد. هر كه خواهد از آن فتنه‌ها كناره گيرد، بگيرندش و به ميان فتنه‌اش افكنند. و هر كه خود را واپس دارد به سوى فتنه هايش رانند. خداى تعالى فرمايد: سوگند به خودم كه بر ايشان فتنه‌اى برگمارم، آنسان، كه مردم بردبار را در آن حيران گذارم و خداوند چنين خواهد كرد. از خداوند مى‌خواهيم كه از لغزش و غفلت ما درگذرد.»⁽³⁾

و باز درباره‌ی نابودی ارزش‌ها در آخرالزمان فرموده‌اند:

«روزگارى بر مردم خواهد آمد كه محترم نشمارند جز سخن چين را، و خوششان نيايد جز از بدكارِ هرزه، و ناتوان نگردد جز عادل. در آن روزگار، كمک به نيازمندان خسارت، و پيوند با خويشاوندان منّت گذارى، و عبادت، نوعى برترى طلبى بر مردم است، در آن زمان، حكومت با مشورت زنان، و فرماندهى خردسالان، و تدبیر خواجگانِ اخته شده اداره مى‌گردد.»⁽¹⁾

عمل عبادی حج نیز به مقاصد شوم، آلوده شده و جز اسمی از آن باقی نخواهد ماند.امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از قول جد بزرگوارشان رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«زمانی بر مردم می‌آید که حجِ فرمانروایان به جهت تفریح و حجِ ثروتمندان برای تجارت و حجِ فقیران برای گدایی خواهد بود.»⁽²⁾

انحرافات و بدعت‌ها چنان در دین خدا رسوخ کند که دل‌های مؤمنین راستین، با دیدن آنها به درد آید. امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ به نقل از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌فرمایند:

«زمانی خواهد آمد که دل مؤمن، در درونش آب می‌شود چنان که سرب در آتش، ذوب می‌گردد و این بدان جهت است که گرفتاری‌ها و بدعت‌هایی در دینشان می‌بینند که قدرت دگرگونی و تغییر آن را ندارند».⁽³⁾

همان حضرت که عالم آل محمد علیهم السلام اند می‌فرمایند:

«برخی از کسانی که مودت و دوستی ما اهل بیت را دستاویز ساخته‌اند، زیان و فتنه انگیزی شان بر شیعیان ما، از دجال بیشتر است. پرسیدند: ای فرزند رسول خدا! چرا فتنه‌ی ایشان از دجال بیشتر است؟ فرمودند: زیرا با دشمنان ما مهر و مودت می‌ورزند و نسبت به دوستان ما دشمنی و عداوت می‌نمایند. هرگاه چنین

شد، حق و باطل به هم می‌آمیزد و حقیقت، مشتبه گردیده در نتیجه، انسانِ مؤمن از منافق باز شناخته نمی‌شود»⁽¹⁾

پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم هم درباره حال و هوای دینداری در آخرالزمان فرموده‌اند:

«به زودى زمانى بر امّت من بيايد كه علما را جز به لباس نيكو نشناسند و قرآن را جز برای نشان دادن صداى خوش نخوانند و خدا را جز در ماه رمضان، عبادت نكنند. پس هرگاه چنين زمانى فرا رسد، خداوند، فرمانروايى بر آنان مسلّط گرداند كه نهعلم دارد و نه بردبارى و نه رحم.»⁽²⁾

19. اوضاع آشفته‌ی اجتماعی

جامعه‌ای که مطلوب امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ است آن جامعه‌ای است که دارای این دسته افراد باشد: مردمی راستگو و حلال خور که از مال شبهه ناک هم اجتناب کرده و اهل ستم و خیانت با چشم و گوش و زبان نیستند، و عالمانی که زهد و خیر خواهی در اندیشه‌ی ایشان نهادینه شده، و دانش آموزانی که با شوق و تلاش به اندوختنِ علم مشغول‌اند، و پیرانی که وقار و متانت، شعارشان بوده، و جوانانی که توبه و عبادت در سر رشته‌ی امورشان قرار دارد، و زنانی که حیاء و عفت سرلوحه‌ی زندگی ایشان است، و ثروتمندانی که با تواضع به فقرا می‌بخشند، و تنگدستانی که قناعت و شکیبایی می‌ورزند، و حاکمان دلسوزی که به رعیت، خوشرفتار و دلسوزند و رعیتی که در تعامل با دیگران انصاف دارند.

این یک جامعه‌ی مطلوب مهدوی است که خود آن بزرگوار، در دعایشان بدان تصریح فرموده⁽³⁾و در صدد تأسیس آن هستند؛ ولی با این حال، دولت آن بزرگوار در شرایطی در عالم،

مستقر می‌شود که حال و هوای اجتماع، نه تنها شباهتی به این فضا ندارد؛ بلکه درست در جهت مقابل، به انواع و اقسام آلودگی‌ها ملوّث است. نه پیرانشان اهل وقار و عبادت و نه جوانانشان با توبه، انس دارند و نه زنانشان با حیا و عفت، نه رعیت ایشان با انصاف و مروت و نه حاکمان، رحم و شفقتی دارند. این همان جامعه‌ی آخرالزمانی است که باید با ظهور منجی به یکباره اصلاح و دگرگون شود. به بعضی از روایات در این باره توجه فرمایید.سلمان فارسى گوید: خدمت حضرت امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: قائم از فرزندان شما كى قیام مى‌كند؟ آن حضرت آهى كشیده، فرمودند:

«قائم، ظاهر نمى شود تا اينكه چند نشانه به وجود آيد: كارها به دست نوجوانان و افراد ناآگاه قرار گيرد، حقوق خداوند رحمان (احكام دين خدا) ضايع گردد، قرآن را با غنا بخوانند، پادشاهان بنى عباس كه از ديدن حق، محروم، و از شناخت آن ناتوانند، به دست تيراندازان و كماندارانى كشته شوند، كه صورت‌هايشان همانند سپر مى‌باشد و بصره خراب گردد. در اين موقع، قیام کننده‌ی ما از فرزندان امام حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام مى‌كند.»⁽¹⁾

ابان بن تغلب درباره‌ی وضعیت اجتماعی آن زمان از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه آن حضرت فرمودند:

«چگونه خواهيد بود آن زمان که کسادی و تعطیلی در بين دو مسجد (مسجد الحرام و مسجد النبی يا مسجد كوفه و مسجد سهله) واقع شود؛ پس علم در آن جمع گردد همچنان كه مار، خود را در سوراخ خويش گرد مى‌كند و شيعیان در ميان

خويش دچار اختلاف شوند و پاره‌اى ديگرى را دروغگو خوانند و بعضى در روى عده‌ای ديگر، آب دهان اندازند. عرض كردم: خيرى در آن زمان نيست، فرمودند: (بلکه) همه‌ی خير در همان زمان است " و اين سخن را سه بار تكرار كردند " و منظور آن حضرت نزديک شدن فرج بود».⁽¹⁾

جابر بن عبداللّه انصاری نیز نقل کند که حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ بالای منبر بصره خطبه‌ی رسایی ایراد کرده و پس از حمد و ثنای الهی فرمودند:

«ای اهل کوفه و بصره! (بیاید زمانی که) ثروتمندان شما در شام و فقیرانتان در بصره باشند.»

جابر گوید: عرض کردم: چه زمانی چنین شود؟ فرمودند:«آن هنگام که در امت محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم شصت خصلت آشکار شود " تا آنجا که فرمودند": زمانی که مرگ در بین علما و فقها بیفتد و اشرار و نادانان، عمر طولانی کنند و امت پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نماز را ضایع کنند و به دنبال شهوات رفته، امانتداری اندک ودر عوض، خیانت، فراوان شود. قهوه نوشیده و با شامات بازی کنند ⁽²⁾. نماز عشاء را به جا نیاورند و با ناسزا گفتن به پدران و مادران، با یکدیگر شوخی کنند. زمانی که صداها در مساجد به دعوا و خصومت بلند شده و آنجا را محل کسب و تجارت قرار دهند و در معاملات، خیانت کنند و از عذاب خدا نهراسند و فراوان، گناه کنند و کارهای خوبشان اندک باشد و معصیت رب العالمین نموده و بارانشان بی‌فائده و فرزندانشان مایه اندوه و غصه شوند. همان زمانی که قاضیان، رشوه بگیرند و زنان، حقوق‌ها را بدهند و حیا اندک شده و پنهانی‌ها آشکار شود و هوا تیره و آلوده شود و راه‌ها ناامن گردد و ترس و نگرانی فزونی یافته و مردم فاسد شده و ساعات بی‌برکت شود و قناعت، زشت منظر گردد و اشرار، بیشتر شده و اخیار، کمتر شوند و راه‌ها بسته شود و اسرار فاش شوند و همجنس بازی فراوان شده و ظلمِ سلاطین، فزونی یابد و شیطان‌ها فریب کاری کنند و دیانت به ضعف گراید و

مال یتیم را بخورند و مساکین را از خویش برانند، و پارتی بازی در قضاوت‌ها رایج شود و بین سلاطین، جنگ به راه افتد، و مردم، سفیه و نادان شوند، و مردان به مردان و زنان به زنان اکتفاء کنند و دیوارها را نما و زینت کنند و قصرها را بلند و رفیع بسازند و شهادتِ دروغ دهند و کسب و کارشان در مضیقه و تنگی واقع شود و عرضه‌ی اجناس کمیاب شود و گناهانِ بزرگ، کوچک شمرده شود و زنان بر زین سوار شوند، در آن هنگام، یک سال، چون یک ماه و ماه چون یک هفته و یک هفته مانند یک روز و یک روز چون یک لحظه بگذرد و آن یک لحظه نیز ارزش و قیمتی نخواهد داشد.!

جابر گوید: پرسیدم: یا امیرالمؤمنین! این وقایع چه زمانی اتفاق می‌افتد ؟ فرمودند:

«زمانی که زوراء (تهران و یا بغداد) آباد شود؛ پس مردمی پدید آیند با صورت‌های آدمی و قلب‌های شیطانی که مانند گرگ‌های درنده، بسیار خونریز و سفاک اند. اگر از ایشان پیروی کنی تو را بدگویی کنند و عیبت نمایان سازند و اگر از ایشان تبعیتنکنی غیبتت کنند؛ پس انسانِ حلیم در بین ایشان، اغواگر و انسان پلید، در بینشان حلیم شمرده شود. مؤمن در میانشان، بس ضعیف و خوار است؛ ولی در عوض، فاسق بینشان شریف و مورد احترام است. کودکانشان نرم خو و جوانانشان بی‌حیا و پیرانشان منافق و دو رو هستند. خردسالان، احترام بزرگترها را نگه نمی‌دارند و ثروتمندان به داد فقرا نمی‌رسند و پناه بردن و کمک خواستن از ایشان، جز خزی و خواری چیزی نصیب آدمی نمی‌کند. اگر چیزی از ایشان درخواست کنی جز فقر، نصیبی عایدت نشده و اگر از ایشان، عزتی بطلبی جز ذلت، بهره‌ای نیاندوزی. در ظاهر و آشکار با تو برادرند؛ ولی در خفا دشمنان تو‌اند. پس در چنین زمانی خدا اشرار را بر ایشان مسلط کرده و دعای خوبانشان را هم مستجاب نمی‌کند. در آن دوران، حاکمان و سلاطین، بر مبنای سخنان این و آن، مردم را مؤاخذه و دستگیر نمایند و قاضیان، قبول رشوه نموده و فقیهان به تأویلات حکم کنند (شاید منظور حکم بر مبنای مصالح است) و صالحان و خوبان نیز با دین، رزقِ دنیایشان را کسب کرده و از راه دین بخورند.»⁽¹⁾

مولای متقیان حضرت امیرمؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در کلام نورانی دیگری فرمودند:

«زود باشد كه روزگارى بر مردم بيايد كه حقّ در آن پنهان، و باطل، ظاهر و مشهورگردد، و درآن زمان، نزدیک‌ترین افراد به مردم و والیانِ ایشان، دشمن‌ترين آنان مى‌باشند، و وعده‌ی حقّ، نزديک شده و الحاد، عظيم گردد و فساد، ظاهر شود، در يک چنين دورانى، اهل ايمان گرفتار شوند، و زلزله‌هاى شديد (در اعتقادات مردم) رخ دهد، و از سرِ اضطراب، نام‌هاى اشرار را بر خود بندد، و تمام تلاش مؤمن، حفظ خون و جانِ خود از دستِ نزديكترين افراد به خويش است؛ سپس خداوند، فرج و گشايش خود را براى اوليايش جارى، و صاحب امر را بر دشمنان خود چيره و پيروز سازد.»⁽¹⁾

و همچنین فرمودند:

«زمانى بر مردم فرا مى‌رسد که تنها حیله‌گرانِ سخن‌چین، مقرّبند و تنها فاجرانِ بدکار، ظریف و لطیف شمرده مى‌شوند و افرادِ با انصاف، ضعیف و ناتوان محسوب خواهند شد. در آن زمان، کمک به نیازمندان، خسارت و ضرر، و صله‌ی رحم (که حق مسلم خویشاوندان است) منّت، و عبادت (که وظیفه‌ی هر انسانى در پیشگاه خداست) وسیله‌ی برترى‌جویى بر مردم خواهد بود. در آن زمان، حکومت به دست زنان و مشورتِ کنیزان و فرمانروایى کودکان اداره خواهد شد.»⁽¹⁾

به خاطر وجود انحرافات و دنیاطلبی‌های اکثر مردم، مؤمنین واقعی و پارسایان خدا ترس، در جامعه‌ی آخر الزمان به چنان ذلتی دچار شوند که پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم درباره‌اش فرموده‌اند:

«زمانی بیاید که مؤمن در آن زمان از گوسفندش ذلیل تر باشد»⁽²⁾

جامعه که ترکیبی از زن و مرد، عالم و متعلم، کوچک و بزرگ ،و فقیر و غنی... است، به صورتی باور نکردنی دچار انحطاط و دگرگونی شده به شکلی که هیچ چیزی سر جایش نباشد.پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در این باره فرموده‌اند:

«زمانی بر امّت من فرا رسد که امیرانشان ستمگر و دانشمندانشان حریص و عبادت‌کنندگانشان، ریاکار و تاجرانشان، رباخوارند. زنانشان به فکر زینت و آرایش اند و پسرانشان غم ازدواج دارند. در این هنگام، امّت من، همچون کسادی بازارها به رکود مبتلا شود و رواجی ندارد. مردگان، داخل قبرها از خیر آنان ناامیدند و نیکان بین آنان زندگی نمی‌کنند، در این زمان فرار کردن بهتر از ماندن است»⁽³⁾

امام جعفر صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از جد اطهرشان رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت کنند که فرمودند:

«زمانی بر مردم خواهد آمد که جز از راه کشتار و گردنکشی به حکومت نمی‌رسند و جز از طریق غصب و بخل، بی‌نیاز نمی‌شوند، و جز در اثر خارج شدن از دین و پیروی از هوس‌ها، محبت مردم را به دست نمی‌آورند. پس هر که آن دوران را درک کند و با اینکه توانایی بر بی‌نیاز ساختن خود دارد، تنگدستی را تحمل کند، و با اینکه قدرت بر جلب محبت دیگران دارد، بر دشمنی آنان شکیبا باشد، و با اینکه می‌تواند به عزت، دست یابد خواری را تحمل کند، خداوند پاداش پنجاه صدّیق را به او خواهد داد.»⁽¹⁾

امیر مؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز درباره اوضاع پیش از ظهور فرموده‌اند:

«...گروهی میان مردم ظهور می‌کنند که بهره‌ای از نیکی ندارند و با اینکه مردم را به فرزندِ من فرا می‌خوانند، خود از او بیزارند. گروهی پست و بی‌بهره از خوبی‌اند؛ فرمانروای شروران و فریب دهنده‌ی گردنکشان و هلاک کننده‌ی پادشاهان اند. از اطراف کوفه پدیدار می‌شوند و فرمانده‌ی ایشان، مردی سیه‌چرده و سیاه‌دل، سست عقیده، و بی‌بهره از نیکی، فرومایه، تندخو، خشن و بی‌اصل و نسب است که از زیر دست مادرانی تباهکار و از بدترین تبارها بیرون آمده است.خداوند، آنان را از باران رحمتش سیراب نکند... لعنت خدا بر سرکشان و طاغیان بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس؛ خیانتکارانی که فرزندان پاک مرا می‌کشند و حقّ مرا در این باره پاس نمی‌دارند و در آنچه با حریم من می‌کنند، از خدا نمی‌هراسند! بی‌گمان، بنی عبّاس، روزی مانند روز طَموح خواهند داشت که مانند زن آبستن، فریاد خواهند زد. وای بر پیروان فرزندان عبّاس! از جنگی که میان نهاوند و دینور رخ می‌دهد! آن، جنگِ فقیران پیرو علی است به فرماندهی مردی از همدان که همنام پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است و موصوف به صفاتی مانند خلقت معتدل و خُلق نیکو و زیبایی و

شادابی می‌باشد. صدایی تکان‌دهنده، مژگانی بلند و گردنی کشیده دارد، میان موهایش فرق باز کرده و دندان‌های جلویش از هم فاصله دارند، بر اسب که می‌نشیند، مانند ماه شب چهارده در شب تاریک می‌درخشد. با گروهی حرکت می‌کند که بهترین گروهی است که به خدا پناه برده، به او نزدیکی جسته و به فرمانش گردن نهاده‌اند. آنان، قهرمانان عرب‌اند که خود را به آن جنگ سخت و ناخوشایند می‌رسانند، و در آن روز، عقب‌نشینی و شکست، از آنِ دشمنان است و آن روز برای دشمن، روز مصیبت و ریشه‌کن شدن است.»⁽¹⁾

در خبری دیگر، نزال بن سَبره گوید: امیر مؤمنان علی بن ابی طالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ برای ما خطبه خوانده و بعد از حمد و ثنای الهی و درود بر محمّد و آل او عَلَيْهِم السَّلاَمُ فرمودند:

«ای مردم! از من بپرسید، پیش از آن که مرا بجویید و نیابید "و سه بار این را فرمودند".»

پس صعصعه بن صوحان برخاسته و گفت: ای امیر مؤمنان! دجّال، کِی خروج می‌کند؟ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«بنشین که خداوند، سخنت را شنید و آنچه را خواستی، دانست. به خدا سوگند!آن که از او پرسیده شده، از آن که پرسیده، آگاه‌تر نیست؛ امّا این مسئله، نشانه‌ها و علامت‌هایی دارد که در پی هم و گام به گام می‌آیند و اگر بخواهی، تو را از آنها با خبر می‌کنم. صعصعه گفت: آری!ای امیر مؤمنان! فرمودند: حفظ کن، که از نشانه‌های آن است: هنگامی که مردم نماز را بمیرانند و امانت را تباه کنند و دروغ

گفتن را حلال بشمرند و ربا بخورند و رشوه بگیرند و ساختمان‌های بلند بسازند و دین را به دنیا بفروشند و نابخردان را به کار بگمارند و با زنان، مشورت کنند و از خویشان ببُرند و از هوس‌ها پیروی کنند و خون ها را سبُک بشمرند و بردباری را ناتوانی و ستم را افتخار بپندارند و فرمانروایان، نابکار، و وزیران، ستمکار و مسئولان، خیانتکار و قاریان، تباهکار باشند و گواهیِ دروغ، پدیدار گردد و فسق و فجور و تهمت و نسبت نادرست و گناه و سرکشی هویدا شود و قرآن‌ها را زینت کنند و مسجدها را بیارایند و مناره‌ها را برافرازند و بَدان را گرامی بدارند و صف های [نماز] پر و پیوسته و دل‌هایشان با هم ناسازگار باشد و پیمان‌ها شکسته و وعده‌ی خدا، نزدیک شود و زنان به خاطر حرص دنیا، با همسران خود در تجارت، شریک شوند و صداهای فاسقان، بلند گردد و به آنها گوش بسپارند، و پست‌ترین قوم، بزرگِ آنها شود و از فرد نابکار به خاطر شرارتش، بپرهیزند و دروغگو تصدیق شود و امانت را نزد خیانتکار بنهند و بردگان و آوازه‌خوانان را به خدمت گیرند و آخر این امّت، اوّل آن را لعنت کند و زنان بر زین‌ها سوار شوند و زنان به مردان و مردان به زنان شباهت جویند و گواهی دهنده، بی‌آن که حاضر بوده باشد، گواهی دهد و دیگری بی‌آنکه آن را بداند، گواهی دهد تا حقّی را به عهده‌ی کسی بگذارد و دین را برای غیر آن، فرا بگیرند و عمل دنیا را بر آخرت، مقدّم بدارند و در درون، گرگ باشند و در بیرون، میش بنمایند و دل‌هایشان از مردار، بدبوتر و از بوته‌ی تلخ، تلخ‌تر شود. در این هنگام، تند و با شتاب، سریع و بی‌تأخیر به قیام (مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ) بپیوندید و آن هنگام، بهترینِ جاها، بیت المقدس است و روزگاری بر مردم می‌آید که هر یک از شما آرزو می‌کند که از ساکنان آن جا باشد. پس اصبغ بن نباته برخاسته و گفت: ای امیر مؤمنان! دجّال کیست؟ فرمود: هان که دجّال، صائد "صید کننده"، پسر صید است! شوربخت، کسی است که او را تصدیق کند و خوش بخت، کسی است که او را تکذیب کند. از شهری به نام اصفهان، از روستایی؛ از آن جا که بهیهودیه شناخته می‌شود خروج می‌کند. چشم راستش ساییده شده است، امّا چشم چپش مانند ستاره‌ی صبح ،در پیشانی‌اش می‌درخشد و لخته خونی در آن دیده می‌شود. میان دو چشمش، نوشته شده است: "کافر"، به گونه‌ای که هر باسواد و بی‌سوادی آن را می‌خواند. در دریاها فرو می‌رود و خورشید، همراهش حرکت

می‌کند. پیش رویَش، کوهی از دود و پشت سرش، کوهی سفید است که مردم آن را خوارک می‌پندارند و هنگامی خروج می‌کند که قحطی شدیدی همه جا را فرا گرفته است. زیر پایَش، درازگوشی سفید است که هر گامش یک میل است و زمین برای او منزل به منزل نوردیده می‌شود و از آبی نمی‌گذرد، جز آن که تا روز قیامت، در زمین فرو می‌رود. با بالاترین آوایش، ندایی می‌دهد که جِنّ و انسان و شیطان‌ها از این سو تا آن سوی آسمان، آن را می‌شنوند. او می‌گوید: "دوستانم به سویم بیایید. من کسی هستم که آفریدم و معتدل ساختم، تقدیر کردم و ره نمودم. من، خدای برتر شمایم"؛ ولی دشمن خدا، دروغ می‌بافد! او فرد یک چشمی است که غذا می‌خورد و در بازارها راه می‌رود، در حالی که خدای شما یک چشم نیست، غذا نمی‌خورد و در بازارها راه نمی‌رود و جا به جا نمی‌شود. خداوند، بسیار برتر و والاتر از اینهاست. هان که بیشتر پیروانش در آن روزگار، زنازادگان هستند و کسانی که ردای سبز به تن دارند. او در شام، بر بالای گردنه‌ای به نام گردنه اَفیق، سه ساعت از روز جمعه گذشته، به دست کسی که عیسی بن مریم عَلَيْهِ السَّلاَمُ پشت سر او نماز می‌خواند، کشته خواهد شد!...»⁽¹⁾

20. اوضاع اقتصادی

هشتمین حجت پروردگار، حضرت ابالحسن الرضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ از امیرمؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ پیرامون وضعیت خرید و فروش در آخرالزمان فرموده‌اند:

«بر مردم روزگارى مى‌آيد، سخت گزنده كه توانگر از شدت بخل، مال خود را با دندان نگه مى‌دارد، و حال آنكه او را چنين نفرموده‌اند. خداى سبحان، مى‌فرمايد: "بخشندگى را ميان خود فراموش مكنيد" در آن روزگاران، انسان‌های بد، بلند پايه شوند و نيكان، خوار گردند و با درماندگان و مضطرّانی كه مجبورند چیزی را بفروشند و یا بخرند، معامله كنند؛ و حال آنكه رسول اللّه صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم معامله با چنين كسانی را در حالت اضطرار منع فرموده‌اند.»⁽¹⁾

از این روایت و امثال آن به وضوح، روشن است که در آخرالزمان، ثروتمندان از رسیدگی به حال فقرا امتناع کرده و هر کسی که پولی دارد به دنبال بیچاره‌ای می‌گردد که از فرطِ اضطرار، چون تأمین هزینه‌ی درمان و مانند آن، ناچار به فروش ما یملکش شده، تا بتواند آن جنس را از او به کمتر از بهای اصلی‌اش خریداری کند یا اینکه اگر کالایی در اختیار دارد به دنبال گرفتاری می‌گردد که مجبور به تهیه‌ی آن است تا بتواند به بهایی گزاف، آن را به این بیچاره بفروشد!.

مولای ما حضرت امیر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«زمانی به مردم برسد که با افراد مضطر و بیچاره معامله شود؛ در حالی کهپیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم از چنین معامله‌ای نهی کرده‌اند.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ افرادی را که اهل چنین معامله‌ای هستند، بدترین مردم نامیده و ایشان را شرار الناس خوانده‌اند.⁽²⁾

اما یکی از بزرگترین آفات اقتصادی آن زمان، حلال شمردن ربا و فراگیر شدن آن است. رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«زمانی فرا برسد که ربا را با نام خرید و فروش و شراب را به نام نبیذ، و رشوه را به نام هدیه، حلال بشمارند.»⁽³⁾

رباخوری آنچنان رایج شود که احدی از شرّش در امان نماند. نبی خاتم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«دوره‌ای بیاید که نماند کسی مگر آنکه ربا بخورد واگر ربا هم نخورد گَرد آن بر او بنشیند.»⁽⁴⁾

قاریان قرآن

قرائت قرآن هم که از بهترین عبادات است در آخرالزمان از لوث فتنه‌ها و بدعت‌ها مصون نمی‌ماند. پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در این باره فرموده‌اند:

«قرآن را به لحن و صوت عربی بخوانید و از لحن‌های گنهکاران و اهل فسوق بپرهیزید که زمانی بر مردم خواهد آمد که قرآن را با چهچه‌های غنا و نوحه خواهند

خواند در حالی که قرآن فقط گلوهای ایشان را به خود مشغول کرده و دل‌های ایشان و دل‌های کسانی که از این قاریان خوششان می‌آید (از آن خالی و) دگرگوناست.»⁽¹⁾

و همچنین فرموده‌اند:

«به زودی می‌آید زمانی بر امت من که نشناسند علما را مگر با لباس زیبا (یعنی علامت یک عالم در آن زمان لباس نیکوی اوست) و قرآن را نمی‌شناسند مگر با صدای زیبا و خدا را نمی‌پرستند مگر در ماه رمضان وقتی که اینطور شد، خداوند مسلط می‌کند بر آنها حاکمی را که نه علمی داشته باشد و نه حلمی و نه رحمی»⁽²⁾

فصل دوم: آشنایی با دشواری‌های زمان غیبت

اشاره

یکی از وظایفی که برای هر مؤمنی در فرمایشات آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ ترسیم شده است این است که باید به زمان خویش و مقتضیات آن آگاه بوده و آن را بشناسد. امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در همین زمینه فرموده‌اند:

«بر انسان عاقل لازم است که زمان خویش را بشناسد و جایگاهش را بداند و مراقب زبانش باشد.»⁽¹⁾

ضرورت شناخت دوران غیبت که دشوارترین ازمنه است بر هیچ کس پنهان نبوده و قطعا یکی از ثمرات علم به زمان و دوران زندگی، مصونیت از انحرافات و فِتَن است. لذا ششمین حجت پروردگار که درود خدا بر ایشان باد فرموده‌اند:

«کسی که زمان خویش را بشناسد شبهات بر او هجوم نمی‌آورد»⁽²⁾

کسی که امروزه، عالم به زمانش باشد می‌داند که اکنون، دوران امامت امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده و در زمان غیبت ایشان به سر می‌بَرد نه در زمان امامت امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ یا سائر ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ. برای او وظایفی ترسیم شده که باید به آنها عمل کند و او ملت حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است نه امام دیگر. پس باید بداند که زمان غیبت چه زمانی است و وظایف خویش را در آن بداند تا بتواند به آنها عمل کند.

از این دوران با تعابیر مختلفی یاد شده که به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد.

1- دوران غیبت طولانی

اصبغ بن نباته گوید: امیرمؤمنان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را یاد کرده و فرمودند:

«به تحقیق او را چنان غیبتی باشد که نادان لب به سخن گشوده و بگوید: خدا را با آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ کاری نیست.»⁽¹⁾

و امام به حق ناطق، حضرت جعفر بن محمد الصادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرموده‌اند:

«به خدا قسم! مهدی شما چنان غیبتی کند که انسان جاهل و نادان بگوید خدا را با آل محمد کاری نیست؛ سپس مانند شهاب ثاقب بیرون آید و زمین را پر از عدل و داد کند آنچنان که از ظلم و جور پر شده باشد.» ⁽²⁾

2-دوران غضب خدا

امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هنگامی که خداوند از آفریدگانش خشمگین شود، ما (اهل بیت) را از مجاورت با آن‌ها دور می‌سازد.»⁽³⁾

و همچنین مفضل بن عمر از امام ششم عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده است كه فرمودند:

«نزديكترين و پسنديده ترين حالت بندگان به خداى عزوجل آنگاه است كه حجت خدا ناپديد گردد و بر آنها آشكار نباشد و جايش را ندانند و با اين حال بدانند كه حجج و بينات خدا از ميان نرفته است، در اين وقت هر بام و شام در اميد فرج باشيد. و سخت ترين خشم خدا بر دشمنانش آنگاه باشد كه حجت خدا ناپديد شود و بر آنها آشكار نباشد، خدا دانسته است كه دوستانش در شک نيفتند و اگر

می‌دانست كه شک می‌كنند يك چشم به هم زدن حجت خود را از آنان نهان نمی‌داشت، و اين در موقعى باشد كه بدترين مردم باشند.»⁽¹⁾

3- دوران حیرت

اصبغ بن نباته گوید: «روزى خدمت مولانا امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ رسیدم و ایشان را دیدم که به اندیشه فرو رفته و انگشت خود را بر زمین مى‌كوفتند و یا مى‌کشیدند. عرض كردم:اى امیر المؤمنین! (مى‌بینم) بر روى زمین مى‌زنید! آیا به آن دلبستگى دارید؟ فرمودند:

«نه به خدا قسم! هرگز ساعتى نه به آن علاقه داشته‌ام و نه به دنيا؛ لكن در فکر فرزندى از نسل خودم بودم که همان مهدى است و زمين را پر از عدل و دادگرى خواهد كرد همچنان كه لبريز از ستم و جفاكارى شده باشد؛ (امتِ) او را دوران سرگردانى و غيبت خواهد بود كه طىّ آن گروه هایى گمراه و پاره‌اى ديگر نيز به هدايت دست مى‌يابند.»

پس عرض كردم،اى امیر مؤمنان! مدّت آن سرگردانى و غیبت چقدر خواهد بود؟ فرمودند:

«دوره‌اى از روزگار، پرسيدم: وقوع اين امر حتمى است؟ فرمودند: آرى! به همان اندازه حتمیت دارد که ولادت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ حتمیت دارد. پرسيدم: آيا من آن زمان را در مى‌يابم؟ (من تا آن موقع زنده هستم؟) فرمودند: اى اصبغ! چگونه چنين كارى برايت ممكن است؟ (بدان که) آنان برگزيدگان اين امّت‌اند که همراه با نيكوكاران اين اهل بيت خواهند بود. گفتم: پس از آن چه خواهد شد؟ فرمودند: خداوند هر چه بخواهد انجام مى‌دهد كه خدا را خواسته‌ها و انگيزه‌ها است و به عواقبى و مصالحى در اين امر نظر دارد».⁽²⁾

و از همان حضرت است که فرمودند:

«ای شیعیان! گویا می‌بینم شما را که چون شترانی که به دنبال مرتعی می‌گردند و نمی‌یابند سرگردان و متحیر خواهید شد.» ⁽¹⁾

4-دوران اختلاف

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده اند:

«امر ظهور واقع نخواهد شد مگر پس از آنکه پاره‌اى از شما در روى بعض ديگر آب دهان اندازند و تا اينكه پاره‌اى از شما ديگرى را لعن كنند و تا اينكه گروهى از شما گروه ديگر را دروغگو بنامند»⁽²⁾

اصبغ بن نباته هم از امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

«بسان زنبور عسل در ميان پرندگان باشيد؛ چون در ميان پرندگان، پرنده‌اى نيست مگر اينكه زنبور عسل را ناتوان و كوچک مى‌شمارد، و اگر پرندگان مى‌دانستند در اندرون آنان چه بركتى نهفته است هرگز با او چنان رفتارى نمى‌كردند (يعنى او را رها نكرده و آزاد نمى‌گذاشتند)، با مردم به زبان‌ها و جسم‌هاى خويش، آميزش داشته باشيد (يعنى حشر و نشر زبانى و جسمانى)؛ ولى با دل‌هاى خويش و رفتارتان از آنان دورى كنيد. قسم به آنكه جان من به دست اوست! آنچه را دوست مى‌داريد (یعنی اقامه‌ی دولت عدل) نخواهيد ديد مگر پس از آنکه پاره‌اى از شما در روى ديگرى آب دهان اندازد و تا جايى كه بعضى از شما عدّه‌ی ديگر را دروغگويان بنامد و تا آنجا كه از شما (يا از شيعه من) باقى نماند مگر (عدّه‌اى ناچيز) همچون بى‌مقدارى سرمه در

چشم و نمک در غذا. اكنون براى شما مثالى مى‌زنم و آن عبارت از مَثلِ مردى است كه داراى گندمى باشد پس آن را پاک نموده و در خانه‌اى ريخته باشد و آن را به اميد خدا در آنجا رها كرده باشد، بعد به سر وقتِ گندم خود باز گردد و ناگاه ببيند که در آنكرم افتاده است، پس آن را بيرون آورده پاک نمايد؛ سپس آن را بدان خانه باز گردانيده و آن را رها نموده، مدّتى در آنجا بماند باز نزد آن برگشته و ببيند كه ديگر بار، تعدادى كرم به آن رسيده است، پس آن را خارج ساخته و تميز و پاک نموده (به محلّ اوّل) باز گردانيده باشد و پيوسته اين كار همچنان تكرار شود تا اينكه از آن همه گندم، فقط مشتى گندم خالص از خوشه كه كرم نتوانسته هيچ آسيبى به آن برساند باقى بماند. شما نيز همين گونه مورد جداسازى قرار مى‌گيريد تا اينكه از شما باقى نماند مگر جماعتى كه فتنه‌ها به آنها زيانى نمى‌رساند».⁽¹⁾

از عمیره بنت نفیل روایت شده است كه گفت: شنیدم حسن بن علی (یا حسین بن على) عَلَيْهِما السَّلاَمُ مى‌فرمایند:

«آن امر كه شما انتظارش را مى‌كشید واقع نخواهد شد تا اینكه پاره‌اى از شما از دیگرى بیزارى جوید و بعضى از شما در روى دیگرى آب دهان اندازد و پاره‌اى از شما بر كفر دیگرى شهادت دهد و پاره‌اى از شما، عدّه‌ی دیگر را نفرین و لعن كند، پس به آن حضرت عرض كردم: خیرى در چنین زمانی نیست. پس امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: تمامى خیر در همان زمان است، قائم ما قیام مى‌كند و همه اینها را از بین مى‌برد».⁽²⁾

عبد الكریم هم روایت مى‌كند كه: نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از امام قیام کننده یاد شد؛ پس حضرت فرمودند:

«چگونه چنين چيزى ممكن است؟ در حالى كه زمانه هنوز چندان گردش نكرده است كه گفته شود: او مرده يا هلاک شده است؟ اصلا کجای عالم است؟ من عرض كردم:منظور از گردش روزگار چيست؟ فرمودند: وقوع اختلاف در بین شيعه.»⁽¹⁾

و از مالک بن ضمره روایت شده كه گفت: امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى مالک! چگونه خواهى بود وقتى كه شيعيان اين چنين اختلاف كنند " و انگشتان خويش را داخل هم نموده، بعضى را در ميان بعضى ديگر فرو بردند"»

پس عرض كردم:اى امیر المؤمنین! در چنان حال اثرى از خیر نخواهد بود. آن حضرت فرمودند:

«تمامى خير در آن هنگام است.اى مالک بن ضمره! بدان! هنگامی که قائم ما به پا خواهد خاست، هفتاد مرد را كه بر خدا و رسول او صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم دروغ مى‌بندند پيش مى‌كشد (فرا مى‌خواند) و آنان را مى‌كُشد؛ سپس خداوند ايشان را جملگى بر امرى واحد گرد مى‌آورد (متّفق مى‌سازد)»⁽²⁾

5- دورانی که تمام پناهگاه‌ها فرو ریزد

در زمان غیبت، که مردم امامشان را گم کرده‌اند، هر کسی برای خویش به دنبال پناهگاه و مرجعی می‌گردد تا بوی امام و مراد خویش را از او استشمام کند؛ لکن هرچه که به زمان ظهور نزدیک‌تر شویم این پناهگاه‌ها فرو می‌ریزند تا مردم به یکباره احساس بی‌پناهی کرده، عاجزانه ظهور یار را طلب نمایند.

حسن بن علىّ بن فضّال از امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل كرده است كه حضرت فرمودند:

«گويا شيعه را مى‌بينم، آن زمان كه سومين‌⁽¹⁾نفر از فرزندانم را نمى‌يابند و به دنبال اين هستند كه كسى امور آنان را به دست گيرد و شؤونشان را تدبير نمايد؛ ولى او را نمى‌يابند، عرض كردم: چرا ای پسر رسول خدا؟! حضرت فرمودند: زيرا امامشان غائب مى‌گردد. عرض كردم: چرا ؟ فرمودند: به این دلیل که در هنگام قيام، بيعتكسى در گردن او نباشد (و به اجبار با ظالم زمان خود بيعت نكرده باشد)».⁽²⁾

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز در این باره فرموده‌اند:

«دل‌هاى مردانى از شما از اين سخنتان (اعتقاد به ولایت) روى درهم مى‌كشد پس سعى كنيد اوّل اندكى از آن را در اختيارشان قرار دهيد، پس چنانچه شخص بدان اقرار نمود افزونش سازيد و هر كه انكار كرد پس رهايش كنيد، همانا ناگزير است كه فتنه‌اى پيش آيد كه در آن، همه‌ی يارانِ يک دل و مراجع مورد اعتماد از پاى درآيند چندان كه افراد موشكاف [و محافظه‌كار] نيز در آن از پاى در آيند تا آنجا كه كسى بر جاى نماند مگر ما و شيعيان ما».⁽³⁾

6- دوران یأس

ابوجارود گوید: از امام پنجم عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسیدم: قیام کننده‌ی شما چه زمانی برمی‌خیزد؟ فرمودند:

«شما آن زمان را درک نخواهید کرد. گفتم: اهل آن زمان را درک می‌کنم؟ فرمودند: خیر! قیام کننده‌ی ما زمانی برخواهد خاست که شیعه نا امید و مأیوس شده باشد.»⁽⁴⁾

پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نیز در روز خیبر به حضرت امیر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى على! بپرهيز از حسدهایى كه در سينه‌هاى مردم است از براى تو كه ظاهر

نخواهند ساخت آنها را مگر بعد از رحلت من. آن گروه را حق سبحانه و تعالى از رحمت خود رانده، و ایشان را لعنت‌كنندگان يعنى ملائكه با همراه همه‌ی آفريدگان؛ لعنت مى‌كنند، و همه‌ی اين طايفه سزاوار لعنت‌اند.»

سپس آن مظهر رحمت و مهربانی بنا به گریستن گذاشتند؛ پس مردم گفتند: یا رسول اللّه! سبب گریه‌ی شما چیست؟ فرمودند:

«جبرئيل به من خبر داد كه نابكاران، بر این علی، ظلم كنند، و حق او را به ناحق بستانند، و با وى مقاتله نمايند؛ و فرزند او را شهيد كنند، و بعد از او بر اهل بيتمن ظلم بى‌حساب نمايند، و خبر داد جبرئيل كه اين وضعیت همواره باشد تا قیام کننده‌ی ايشان قیام کند، و كلمه‌ی ايشان بلند شود؛ و همه‌ی امت، بر محبت ایشان اجتماع نمايند، و دشمنانشان كم شوند، و کسانی که از ایشان بدشان می‌آید ذليل گردند، و مادح ايشان بسيار شود، و چون بلاد، متغير گردد و عباد ضعيف شوند و از فرج مأیوس و نامید شوند، آنگاه قیام کننده‌ی ما در ميان ايشان ظاهر شود. و او هم نام من باشد، و پدر او هم نام پسر من (حسن)، و او از ولد دختر من باشد كه حق را ظاهر سازد، و باطل را ناچيز گرداند، و شمشير در ميان ايشان نهد تا گروهی از مردم با رغبت به او، و گروهی از ترس، پیروی‌اش کنند. »

بعد از آن گریه‌ی آن حضرت تسكین یافته فرمودند:

«اى گروه اهل ایمان! بشارت باد شما را به فرج كه وعده‌ی الهى را خلاف نيست، و حكم او تغيير پذير نمی‌باشد كه او حكيمِ خبير است، و فتح الهى نزديک است.»⁽¹⁾

داود بن كثیر رقّى گوید: «به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: فدایت شوم! این امر (یعنى حكومت حقّ و الهى) چندان بر ما به درازا كشید كه دلتنگ شدیم و از اندوه، جانمان به لب رسید، فرمودند:

«همانا اين امر در نهایت نا اميدى (مردم) و سخت‌ترين مرتبه‌ی دلتنگى و اندوه ایشان محقق شود. ناگاه ندا كننده‌اى از آسمان به نام قائم و پدرش آواز سر مى‌دهد.»

عرض كردم: فدایت شوم نام او چیست؟ آن حضرت فرمودند:

«اسم او اسم پيامبر و نام پدرش نام وصی پیامبر است».⁽¹⁾

7- دوران سختی و بلاء

محمد بن مسلم گوید از امام ششم حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که می‌فرمودند:

«پيش از قیام حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشانه‌هایى از طرف خداى عزوجل براى مؤمنان عيان شود.»

عرض كردم: خدا مرا فدایت كند آن نشانه‌ها چیست؟ فرمودند:

«آن، گفته‌ی خداى عزوجل است (در سوره بقره آيه 155) هر آينه شما را گرفتار كنيم و مقصود، مؤمنين است که پيش از ظهور قیام کننده عَلَيْهِ السَّلاَمُ به چيزى از ترس و گرسنگى و نقصان مال و جان و ميوه‌جات مبتلا شوند؛ و مژده بده صابران را. خدا می‌فرمايد شما را گرفتار كنيم به ترس از پادشاهان بنى فلان (بنی عباس) در دوره‌ی آخر سلطنت آنها و گرسنگى به واسطه‌ی گرانى نرخ‌ها و نقصان اموال به واسطه‌ی كسادی تجارت و كمى سود و نقصان نفوس به واسطه مرگ و مير فراوان و نقصان ميوه‌جات به واسطه كمى برداشت محصولات زراعتى و مژده بده صابران را در اين موقع به تعجيل ظهور مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ. سپس فرمودند: اى محمد! اين است تأويل آن آيه. به درستى كه خداى تعالى مى‌فرمايد نمی‌داند تأويل قرآن را مگر خدا و راسخون در علم (یعنی ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ ».⁽²⁾

در خبری که شیخ مفید نقل کرده راوى به امام جعفر صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض می‌کند: ما بهتر هستیم یا اصحاب حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ؟ حضرت می‌فرمایند:

«شما بهتر از اصحاب مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ هستيد؛ زيرا شما از دولت‌هاى ظالم، شب و روز بر جان امام خود و جان خودتان بیمناک می‌باشيد و اگر نماز می‌خوانيد، با حالت تقيه است و اگر روزه مى‌گيريد، باز در تقيه است و اگر حج می‌كنيد آن هم در تقيه است و اگر (در محكمه شرع و حضور قاضى) گواهى بدهيد (به جرم تشيّع) گواهى شما پذيرفته نيست، و از اين قبيل چند چيز ديگر شمردند.»

پس راوی عرض كرد: وقتى این طور باشد چرا آرزویى دیدن قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ را داشته باشیم؟فرمودند:

«سبحان اللّه! نمی‌خواهى عدالت، آشكار گردد و راه‌ها امن شود، و مظلوم مورد ترحم قرار گيرد؟»⁽¹⁾

سعید بن جبیر نیز روایت می‌كند كه گفت شنیدم حضرت امام زین العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمودند:

«درحضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ چند سنّت از سنن پيغمبران است؛ يک سنت از آدم و يک سنت از نوح و يک سنت از ابراهيم و يک سنت از موسى، و يک سنت از عيسى و يک سنت از ايوب و يک سنت از محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم. اما سنتى كه از آدم و نوح دارد: طول عمر است، و از ابراهيم پنهان بودن ولادتش و دورى گزيدن وى از مردم و از موسى، ترس و غيبت از مردم و از عيسى اختلافى كه مردم در باره او دارند و از ايوب، فرج بعد از شدت و سختی‌ها و از محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم قيام با شمشير است!.»⁽²⁾

سلیمان بن خالد از وجود مبارک حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«پیش از ظهور قیام کننده، دو نوع مرگِ (فراگیر) خواهد بود؛ یکی مرگ قرمز؛ یعنی مردن به شمشیر(منظور جنگ‌ها و خونریزی‌هاست) و دیگر، مرگ سفید که همان طاعون (بیماری‌های مسری) خواهد بود. در اثر این مرگ‌ها از هر هفت نفر، پنج تن بمیرند.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز وضعیت بلاهای فراگیر پیش از ظهور را اینگونه ترسیم نموده و فرموده‌اند:

«پيش از آنكه قیام کننده، ظهور كند خداى متعال، مردم گناهكار را به آتشى كه در آسمان ظاهر مى‌شود و قرمزى كه آن را فرا مى‌گيرد و فرو رفتگى كه در بغداد و بصره پيدا مى‌شود و خونريزی‌هایى كه در آن واقع مى‌گردد و خانه‌هاى آن كه ويران‌می‌شوند و مردم آن كه نابود می‌گردند مبتلا می‌کند. خدا همه‌ی عراقی‌ها را به خوفى كه چاره‌ای از آن ندارند تنبيه می‌فرمايد.»⁽²⁾

و ایضا امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ ظاهر نمی‌شوند مگر در موقع ترس شديد و زلزله و فتنه و بلائی که به مردم می‌رسد و پيش از آن، مردم دچار طاعون (بیماری‌های مسری) و اختلاف سخت شده و ملت عرب، گرفتار کشت و کشتار می‌شوند. مردم دچار پراکندگی در دين و دگرگونی در اوضاع و احوال می‌گردند تا آنجا که از بزرگیِ ستم و درّندگی و هاری مردم و هرج و مرج، شبانه روز، آرزوی مرگ کنند. پس خروج حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ وقتی صورت می‌گيرد که مردم نوميد و مأيوس از گشايش باشند.ای خوشا به حال کسی که حضرتش را درک کند و از ياورانش باشد و وای بر کسی که اوامرش را مخالفت نمايد»⁽³⁾.

در روایت دیگری همان امام بزرگوار، پرده از روی اسرار برداشته به یکی از یارانشان به نام حلبی می‌فرمایند:

«هنگامى كه حسين بن علی عَلَيْهِما السَّلاَمُ كشته شدند، اهل ما شنيدند که قائلى در مدينه مى‌گفت: امروز بلاء بر اين امّت نازل شده و ديگر رنگ سرور و شادى را نخواهند ديد تا وقتى كه قیام کننده‌ی شما قيام كند و سينه‌ها را با قيامش شفا داده و دشمنانتان را بكشد، و در عوض آن تنها مانده‌اى كه خونش قصاص نشد و به انتقام او، تنها مانده‌هایى را بكشد. اهل ما از شنيدن اين صدا به فزع آمده و گفتند: ما گوينده‌ی اين صدا را نمى‌شناسيم که كيست؟! پس بعدا كه خبر شهادت امام حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ به ايشان رسيد حساب كردند دیدند دقيقا سخن و تكلّم آن متكلّم، همان شبى بود كه روزش حضرت امام حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ به شهادت رسیدند.»راوی گوید: عرض كردم: فدایت شوم! تا كى شما و ما در سوز این كشتار و وقوع آن، سوخته و در خوف و سختى به سر می‌بریم؟ حضرت فرمودند:

«تا زمانى كه هفتاد مرتبه فرج و گشایش (جزیی) حاصل شده به طورى كه بين هر فرج و فرج ديگر فاصله بوده و به هم متّصل نباشند و چون فرج هفتادمين رسيد، پرچم‌ها پيدا شده كه به ترتيب مى‌آيند و سپس ايستاده و درنگ مى‌كنند گويا مرواريدهایى بوده كه منظم به رشته كشيده شده‌اند؛ پس كسى كه آن وقت را درک كند چشمش روشن باد.»⁽¹⁾

8- دورانی که همه‌ی اصناف، طعم حکمرانی را بچشند

پیش از ظهور امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ تمام اصناف مردم، امکان حکمرانی پیدا کرده تا حساب کار دستشان بیاید و اهمیت حرکت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ را درک کنند. ان شاء اللّه

این موضوع در دنیاى ما بسیار جالب است؛ زیرا سران احزاب و زعماى هر قوم، پیوسته برنامه می‌دهند و می‌گویند: چنانچه ما زمامدار شدیم، در رفاه حال مردم و اجراى قانون و بسط عدالت و... چنین و چنان خواهیم كرد؛ ولى هنگامى كه به حكومت بر مردم می‌رسند، اگر از سلف خود بدتر نباشند بهتر نخواهند بود!

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«ظهور صاحب الامر تحقق نمى‌پذيرد، مگر آن كه هر صنفى از بندگان خدا به حكومت بر مردم برسند، تا نگويند اگر ما هم به حكومت می‌رسيديم با عدالت رفتار می‌كرديم! سپس مهدی قيام می‌كند و با حق و عدالت حكومت مى‌نمايد.»⁽¹⁾

9- دوران گمراهی

محمد بن مسلم گوید: مردی از حضرت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسید: قیام کننده‌ی شما در چه وقتی ظاهر می‌شود؟ فرمودند:

«چون گمراهی بسيار، و هدايت اندک، و ستم و فساد، فراوان گردد؛ در آن هنگام به نام قیام کننده عَلَيْهِ السَّلاَمُ در شب بيست وسوم ماه مبارک رمضان فرياد بلند شود و آن حضرت در روز عاشورا قيام فرمايند.»⁽²⁾

10- دوران حزن و سختی

امام حسن عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ به یکی از شیعیانشان فرمودند:

«پیوسته شیعیان ما در اندوه هستند تا اینکه فرزندم ظهور کند. کسی که پیامبر به او بشارت داده است که زمین را از قسط و عدل پر می کند. پس صبر کن و تمام شیعیان مرا به صبر امر کن، که همانا زمین برای خداست، و آن را به هر کسی از

بندگان که بخواهد به ارث می دهد و عاقبت از آنِ متقین است، و سلام و رحمت و برکات خدا بر تو و بر تمام شیعیان ما.»⁽¹⁾

11- دوران هرج و مرج

رسول معظم اسلام صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«قیامت برپا نشود مگر آن که پیش از آن قیام کننده‌ای از ما زمانی که خدا به او اذن دهد بپا خیزد؛ پس هر که تبعیتش کرد نجات یافته و هر کسی که از او بازماند هلاک شود. پس ای بندگان خدا، خدا را خدا را در نظر بگیرید و چون ظهور کرد بهسویش بروید و لو اینکه به حالت سینه خیز بر روی برف و یخ باشد.»

اصحاب گفتند: ای رسول خدا! او کی قیام خواهد کرد؟. حضرت فرمودند:

«زمانی که دنیا را هرج و مرج فرا بگیرد و او نهمین فرزند از نسل حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ است.»⁽²⁾

عمار یاسر این صحابی مخلص رسوا خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و فدایی امیرمؤمنان عَلَيْهِ السَّلاَمُ به واسطه‌ی اخباری که از معدن رسالت شنیده ،گفته است:

«دولت خانواده پيغمبر شما در آخر الزمان خواهد بود. و ظهور آن دولت، علاماتى دارد. موقعى كه اين علائم را ديديد در جاى خود نشسته و از هر گونه اقدامى خوددارى كنيد تا آن علائم بگذرد. وقتى كه روم و ترک بر شما حمله آورده و لشكرها آراستند، و خليفه شما (مسلمين) كه كارش جمع‌آورى اموال بود، جان داد و مردى

درست كار به جاى او نشست، و چند سال بعد از بيعتش از خلافت خلع شد؛ نابودكننده دولت آنها از همان جا كه روز نخست دولتشان بوجود آمد مى‌آيد، آنگاه روم و ترک به جان هم مى‌افتند و جنگ‌هاى زيادی در زمين روى می‌دهد، در آن موقع، كسى از قلعه دمشق صدا می‌زند: "واى بر ساكنان زمين از شرّى كه نزديک است!" و سمت غربى مسجد دمشق به زمين فرو می‌رود. حتى ديوارش نيز در هم فرو می‌ريزد. و سه نفر در شام قد علم می‌كنند، و هر سه طالب سلطنت هستند. يكى از آنها سياه و سفيد است، و ديگرى سرخ و سفيد است و سومى از خاندان ابوسفيان می‌باشد و او از نهر كلب‌⁽¹⁾است و مردم را در دمشق حاضر می‌كند، و غربيان به مصر حمله مى‌آورند. وقتى آنها وارد مصر شدند، همين علامت آمدن سفيانى است. قبل از آن، كسى قيام می‌كند كه مردم را دعوت به پيروى از آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ می‌نمايد، ترك‌ها در حيره (محلى نزديک كوفه بوده) و روميان در فلسطين فرود مى‌آيند. در آن هنگام عبداللَّه (دجال) قيام مى‌كند و در سر نهر قرقيساء⁽²⁾به لشكر ترک و روم می‌رسدو جنگ سختى در می‌گيرد و پادشاه مغرب همه جا را زير پا می‌گذارد و مردان را کشته و زنان را اسير می‌كند. آنگاه به قيس‌⁽³⁾بر می‌گردد. سفيانى در جزيره‌⁽⁴⁾فرود مى‌آيد، و شخص يمنى نيز خروج می‌كند. هر چه شخص يمنى و سلطان مغرب به غنيمت برده‌اند، همه را سفيانى از آنها می‌گيرد؛ و سپس به كوفه می‌رود و ياران آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ را به قتل می‌رساند و مردى از ناموران آنها را می‌كشد. در آن موقع، مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام می‌كند. امير لشكر او مردى به نام شعيب بن صالح است. وقتى اهل شام ديدند مردم شام با پسر ابوسفيان بيعت كرده‌اند؛ همه با او به مكه می‌روند. در آن وقت، مرد پاكدلى از (بنى هاشم) به قتل می‌رسد، و برادر وى نيز در مكه است؛ ولى دسترسى به او پيدا نمی‌كنند. آنگاه صدایى از آسمان شنيده مى‌شود كه می‌گويد:اى

مردم امير شما فلانى است و اين همان مهدى است كه زمين را پر از عدل و داد می‌كند چنان كه پر از ظلم و ستم شده باشد.»⁽¹⁾

12- دوران مدعیان دروغین

اشاره

در زمانی که مردم، امام خویش را نمی‌بینند و از احوال او خبر ندارند، شرایط برای کسانی که از این وضعیتِ اسفبار، سوء استفاده کرده و دکانی برای خرید و فروش دین بگشایند، کاملا مساعد است.امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در کلامی گهربار به همین مطلب اشاره کرده، می‌فرمایند:

«قیام کننده ظهور نخواهد کرد مگر آنکه پیش از او دوازده نفر از سادات قیام کرده و همگی (با ادعای امامت) مردم را به سوی خویش بخوانند.»⁽²⁾

و همچنین همان بزرگوار فرمودند:

«قيام کننده‌ی ما ظهور نمى‌كند، تا اينكه دوازده نفر قيام كنند و جملگى بر اين گفته متّفق شوند كه ايشان او را ديده‌اند (و از او در این قیام اجازه دارند)؛ ولی مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ ايشان را تكذيب كند».⁽³⁾

به خون امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ تشنه‌اند

امری که دل انسان مؤمن را در سینه، به درد می‌آورد این است که همین مدعیان مقام امامت که خود نیز از بنی‌هاشم اند به پاره پاره کردن امام عزیز ما سلام اللّه علیه حریص‌اند.

ابوخالد كابلى نقل می‌كند كه بعد از رحلت حضرت امام زین العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ خدمت امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ رسیده و عرض كردم: فدایتان گردم! از اخلاص و انس من نسبت به پدر بزرگوارتان و ترسى كه از دشمنان داشتم اطلاع دارید؟ فرمودند: بلى! مقصودت چیست؟ عرض كردم: پدر بزرگوارتان طورى صاحب الامر را براى من توصیف فرمودند كه اگر او را در راهى ببینم دستش را می‌گیرم. امام فرمودند:

«ابوخالد! مقصودت چيست؟ گفتم: می‌خواهم نام او را بفرمائيد تا او را به نام بشناسم فرمودند: ابوخالد! به خدا قسم! از امر عظيمى پرسش نمودى. اگر براى ديگرى گفته بودم به تو نيز می‌گفتم. مطلبى پرسيدى كه اگر برخى از اولاد فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا بدانند او را قطعه قطعه می‌كنند.»⁽¹⁾

ظاهرا مقصود حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ این است كه مردم نه تنها در انتظار دولت حق و عدالت نیستند؛ بلكه حتّى در بنى فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا كه همخون آن بزرگوارند هستند كسانى كه با آن حضرت كه بر پاكننده‌ی دولت حقّ و مجرى عدالت واقعى است تا آن پایه كینه دارند كه حاضرند ایشان را بكشند و قطعه قطعه‌اش نمایند تا اینگونه براى رسیدن به امیال شیطانی خود مانعى در پیش نداشته باشند و بتوانند حکمرانی خویش را ادامه دهند.

راه امتحان مدعیان مهدویت

همانطور که ملاحظه فرمودید پیش از ظهور امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، عده‌ی زیادی با داعیه‌ی مهدویت و امامت، مردم را به خویش دعوت خواهند کرد. حال سوال اینجاست که یک مؤمنِ منتظر از کجا باید بین پیشوای راستگو و پیشوای دروغگو تمییز داده، مدعیان دروغین را بشناسد؟ عده‌ای به صِرفِ تأیید این و آن، و یا دیدن خواب‌های کذایی، نورانیت چهره! و یا سیادت و غیره، از کسی پیروی کرده و دین و دنیایشان را به پای او می‌ریزند. اما ششمین حجت خدا حضرت جعفر صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ تکلیف شیعیان خویش را معین کرده و فرموده‌اند:

«براى صاحب الامر دو غيبت است، در نخستين آنها به سوى خانواده‌اش مراجعت می‌كند. و در ديگرى مردم می‌گويند: هلاک شد و معلوم نیست که در كدام وادى افتاده است.»

مفضل گوید: عرض كردم: اگر چنان شد. ما چه كنیم؟ فرمودند:

«هر گاه كسى مدعى امامت شد، مسائلى را از او بپرسيد كه فقط امام می‌تواند آنها را جواب دهد (اگر پاسخ نادرست گفت، او امام نيست).»⁽¹⁾

13- دوران امتحان

جابر جعفى روایت می‌كند كه: به امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: فرج شما كى خواهد بود؟ فرمودند:

«هيهات! هيهات! فرج ما تحقق نمى‌پذيرد مگر اين كه شما آزمايش شويد! باز هم آزمايش شويد! باز هم آزمايش شويد! تا آنجا كه خدا آلودگى را برطرف کند، و پاكى بماند.» ⁽²⁾

على بن رئاب از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

«هنگامى كه با امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ پس از كشته شدن عثمان، بيعت به عمل آمد، بر فراز منبر رفته خطبه‌اى ايراد کرده و فرمودند: «ای مردم! بدانيد كه گرفتارى شما دگربار مانند همان روزى كه خداوند پيامبر خويش را برانگيخت باز گرديد. سوگند به كسى كه او را به حقّ برانگيخت! حتما آشفته و درهم شويد و بدون شک، غربال گرديد، تا آنكه پائين مرتبه‌ی شما به بلند پايه شما، و بلند پايه‌ی شما به پائين مرتبه‌ی شما باز گردد (زير و رو شويد) و پيشى گيرند البتّه آنها كه عقب ماندند، و عقب مانند آن سبقت گیرندگانی كه پيشى گرفتند. به خدا سوگند! هيچ نشانه‌اى را پنهان نكرده‌ام و هيچ دروغى بر زبان نرانده‌ام، و من را از اين مقام و چنين روز آگاه ساخته بودند».⁽¹⁾

همچنین عبداللّه بن حمّاد از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه یكى از یاران آن حضرت بر ایشان وارد شده و عرض كرد: فدایت گردم! به خدا قسم من شما و هر كسی که دوستدار شماست دوست مى‌دارم. اى سرورم! چقدر شیعه‌ی شما زیادست! حضرت فرمودند: بگو آنان چه مقدارند؟ عرض كرد: بسیار زیاد. حضرت فرمودند: مى‌توانى آنان را بشمارى؟ عرض كرد: تعدادشان بیشتر از اینها است؛ پس امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«آگاه باش هرگاه آن عدّه‌ی وصف شده كه سيصد و ده نفر و اندى هستند شمارشان كامل شود، آنگاه چنان كه شما مى‌خواهيد خواهد شد؛ لكن شيعه‌ی ما كسى است كه صدايش از حدّ گوش خودش نمى‌گذرد و نيز كينه و ناراحتى درونش از حدّ پيكر او تجاوز نمى‌كند، و ما را آشكارا (به خاطر تقیه) نمى‌ستايد و با دشمنان ما نمى‌ستيزد، و با عيبجويان ما همنشينى نمى‌كند، و با بدگويان ما همسخن نمى‌شود و آنان را كه با ما دشمن هستند دوست نمى‌دارد و با دوستان ما دشمنى نمى‌ورزد.»

عرض كردم: پس چه كنم با این شیعه گوناگون كه گویند ما بر طریق تشیع هستیم؟ فرمودند:

«اينان خود گرفتار جدائى و آزمايش خواهند گشت و تبديل و جابجایى در ميانشان رخ خواهد داد و به قحطى و كمبود كه نابودشان سازد (مبتلا شوند) و شمشيرى كه خونشان بريزد و اختلافاتى به هم رسد كه پراكنده‌شان كند. همانا شيعه ما كسى است كه همچون سگان، پارس نكند و همانند كلاغ، حرص نورزد و نزد مردم به گدایى دست نيازد؛ اگر چه از گرسنگى بميرد.»

عرض كردم: فدایت شوم! چنین افرادى را كه بدین صفت موصوف‌اند در كجا جستجو كنم؟ فرمودند:

«آنان را در گوشه و كنار زمين بجوى، آنان كسانى هستند كه زندگىِ سبكى دارند و خانه به دوش‌اند. اگر حاضر باشند شناخته نمى‌شوند و اگر از نظرها پنهان شوند كسى متوجّه آنان نمى‌گردد و اگر بيمار شوند عيادت نمى‌شوند و اگر خواستگارى كنند با آنان ازدواج نشود، و اگر وفات يابند بر جنازه‌ی آنان كسى حضور نيابد، آنان كسانى‌اند كه در اموالشان با يكديگر مواسات مى‌كنند و در قبرهای خود با يكديگر ديدار و ملاقات دارند و خواسته‌هايشان با يكديگر برخورد و اختلاف پيدا نمى‌كند هر چند از شهرهاى گوناگون باشند.»⁽¹⁾

و ابوبصیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

«به همراه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ از عرب، تعداد ناچيزى خواهد بود.»

به آن حضرت عرض شد: همانا از عرب كسانى كه این امر را توصیف مى‌كنند فراوان‌اند. فرمودند:

«مردم ناگزيرند از اينكه مورد امتحان و پاكسازى و جداسازى و غربال قرار گيرند ودر آينده‌ی نزديک، مردم بسيارى از غربال خارج خواهند شد.»⁽¹⁾

و از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده‌اند كه آن حضرت فرمودند:

«به خدا سوگند! بدون ترديد بسان درهم شكستن شیشه، دَرهم خواهيد شكست البتّه آن شيشه به صورت اوّليه باز گردانده شود (آن را ذوب كرده از نو بسازند) و بدان صورتی كه بوده باز مى‌گردد. به خدا سوگند! حتما دَرهم خواهيد شكست همچون شكستن سفال، و همانا سفال البتّه مى‌شكند؛ ولى (بدان صورت نخستين) چنان كه بوده است باز نمى‌گردد (قابل ترميم نيست) [و] به خدا قسم حتما غربال خواهيد شد و سوگند به خدا بدون شک از يكديگر جدا خواهيد شد [و] به خدا قسم پاكسازى خواهيد گشت تا جايى كه از شما جز اندكى باقى نماند "و در اين حال، حركتى حاكى از بى‌اعتنائى به مردم به دست خود داده وكف دست خويش را به يک سو برگرداندند"».⁽²⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در حدیثی پرده از روی حکمت این امتحانات دشوار برداشته و پس از ذکر جریان حضرت نوح عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«قیام کننده‌ی ما نيز چنين است؛ زيرا ايّام غيبت او طولانى مى‌شود تا حقِ محض و ايمان صافى از كدرِ آن، مشخّص شود و هر كسى كه از شيعيان، طينت ناپاكى دارد از دين بيرون رود، كسانى كه ممكن است چون بوی حکومت و فرمانروایی و امنيّت در عهد مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را استشمام كنند (برای رسیدن به بهره‌ای از آن) نفاق ورزند.»⁽³⁾

14- دوران گمشدگان

مولای ما حضرت امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«پيامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به من فرمودند: يا ابا الحسن! شايسته است كه خداوند، گمشدگان را وارد بهشت كند. سپس امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: مقصود پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم مؤمنينى هستند كه در زمان غيبت به سر می‌برند و از امامى كه جايش نامعلوم و خودش از نظرها غائب است، پيروى می‌نمايند. آنها عقيده به امامت او دارند، و به ذيل عنايتش چنگ می‌زنند، و منتظر آمدن او هستند و يقين به وجود او دارند، و شكی ندارند. بردبار و صبور بوده، و تسليم خواسته حق‌اند. و از اين جهت گم شده هستند كه از يافتن مكان امام خود و از شناختن شخص او گم شده‌اند. دليل بر اين مطلب اين است كه وقتى خداوند، خورشيد را كه راهنماى اوقات نماز است، از نظر بندگانش بپوشاند، آنها می‌توانند وقت نماز را به تأخير بياندازند تا موقعى كه آشكار شود، و وقت براى آنها روشن گردد و يقين كنند كه ظهر شده است. همين طور با كسى كه منتظر آمدن امام است و چنگ به دامان امامت او زده، در تمام فرايض الهى و واجباتی که به عهده دارد تا انجام دهد مدارا شده" البته نه تا حدی که فرایض خدا از معنى واجب بودن خارج شود" و وقتى انجام داد از او پذيرفته است؛ پس اين بنده هم صبر می‌كند و هم نظر به رحمت حق دارد و غيبت امامش ضررى به عقيده او نمی‌رساند.»⁽¹⁾

فصل سوم: غربال و امتحانات دشوار زمان غیبت

غربال و امتحانات دشوار زمان غیبت

مسأله غربال و جدا شدن سِره از ناسِره⁽¹⁾یکی از موضوعات مهم در باب مهدویت است که ائمه‌ی هدی عَلَيْهِم السَّلاَمُ فراوان درباره‌اش سخن گفته اند. ما نیز بعضی از فرمایشات ایشان را در اینجا ذکر می‌کنیم باشد که همگی به خود آمده و از خدای خویش بخواهیم تا ما را از این امتحانات سخت دوران غیبت، سربلند بیرون بیاورد.

راوی گوید: امام ششم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چگونه باشيد آنگاه كه بى‌امامِ هدایتگر و وسيله‌ی دانش، بمانيد و از يكديگر بيزارى جوئيد. آنگاه باشد كه آزمايش شويد و امتحان گرديد و غربال شويد. در آن زمان است كه شمشيرهاى مخالف در ميان آيد و اولِ روز، امارتى برپا شود؛ ولی آخر روز، كشتار و خلع از حکومت، پیش آيد.»⁽²⁾

در خبری دیگر منصور گوید: امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى منصور! اين امر (ظهور) بر شما در نيايد مگر پس از يأس و نا امیدی و به خدا قسم نیاید مگر آنكه از يكديگر متمايز شويد، نه به خدا سوگند! اين امر بر شما درنيايد مگر آنکه سخت، امتحان شويد، نه به خدا سوگند! اين امر بر شما در

نيايد مگر آنكه هر که باید شقی شود شقی بشود و هر که باید سعید شود سعید بشود.»⁽¹⁾

زراره بن اعین گوید از امام صادق جعفر بن محمد عَلَيْهِما السَّلاَمُ شنیدم که می‌فرمودند:

«به درستى كه براى قیام کننده پيش از آنكه قيام كند غيبتى است. »

عرض كردم: قربانت شوم! براى چه؟ فرمودند:

«می‌ترسد "و به شكم و گردن خود اشاره كردند"؛ سپس فرمودند: اوست منتظرى كه مردم در تولدش شک كنند، برخى گويند چون پدرش مرده است فرزندى از او نمانده و برخى گويند دو سال پيش از وفات پدر متولد شده؛ نه به خدا قسم! كه خدا دوست دارد خلقش را امتحان كند و در اين وقت اهل باطل، به شک افتند.»⁽²⁾

در حدیثی دیگر ابوبصیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند كه آن حضرت فرمودند:

«از عرب‌ها اندكى همراه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ خواهد بود!.»

به آن حضرت عرض شد از عرب افرادى كه این امر را توصیف می‌كنند (یعنى معتقد به امامت و غیبت هستند) فراوان‌اند. فرمودند:

«به ناچار بايد مردم، پاک شوند و جدا شوند و غربال گردند و خلق فراوانى از غربال به در خواهند رفت.» ⁽³⁾

خواننده‌ی عزیز! خوب بنگر و به دقت تأمل کن که غربال آخرالزمان، تا چه حد بی‌رحم است که خلق بسیاری از آن کسانی که در آن بوده اند از آن خارج خواهند شد.

خدایا! تو خودت به فریاد ما ناتوانانی برس که چاره‌ای جز استعاثه به محضر تو واولیائت نداریم. خداوندا! ما را از ثابت قدمان بر حقّ قرار ده و مقدر کن تا از افرادى باشیم كه در غربال امتحانات، از آن بیرون نشویم. بار پروردگارا! از تو می‌خواهیم كه فرج دوستان خود را نزدیک فرموده و ما را در جایگاه برگزیدگان و در ردیف اشخاصى كه از برگزیدگانت پیروى می‌كنند و از اولیائی كه از آنان راضى هستی و آنان را براى یارى دینت و خلیفه ات انتخاب فرموده‌ای قرار ده كه توئی ولى احسان و جواد منّان.

باز در همین زمینه ابوبصیر از حضرت امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«به خدا قسم! حتما بايد تميز يابيد، به خدا قسم حتما بايد پاک شويد، به خدا قسم! حتما بايد غربال شويد همان طور كه گندم را از زؤان‌⁽¹⁾غربال می‌كنند.»⁽²⁾

و همچنین امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى شيعه آل محمّد! حتما بايد امتحان شويد همچون سرمه را كه در چشم، امتحان مى‌کنند. آدمى داخل شدن سرمه را به چشمش می‌فهمد؛ ولى نمی‌داند كى از چشم او بيرون می‌رود و اين چنين خواهد شد كه مردى صبح كند در حالى كه بر جادّه امامت ما است و شب می‌كند در حالى كه از راه به در شده است و (یا اینکه) شب می‌كند در حالى كه بر جادّه امر ما است؛ ولی صبح می‌كند در حالى كه از راه به در شده است.»⁽³⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به بعضی از امتحانات دشوار عصر غیبت اشاره کرده می‌فرمایند:

«ناچار بايد پيش از قيام قیام کننده، سالى باشد كه مردم در آن سال، گرسنگی بکشند و از دو ناحيه، ترس و سختى آنان را فرا گيرد از كشتار و از كم بود ثروت‌ها و جان‌ها و ميوه‌ها و اين مطلب در كتاب خدا به طور روشن بيان شده است؛ سپس اين آيه را تلاوت فرمود: وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ

وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ.⁽¹⁾»⁽²⁾

جابر جعفى هم گوید که از حضرت ابوجعفر محمّد بن على، امام باقر عَلَيْهِما السَّلاَمُ درباره‌ی معناى آیه شریفه وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَی‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ پرسیدم، فرمودند:

«اى جابر! اين آيه، يک معناى ويژه دارد و يک معناى همگانى اما گرسنگى ويژه در كوفه خواهد بود كه خداوند آن را مخصوص دشمنان آل محمّد می‌كند و آنان را از گرسنگى می‌كشد و اما همگانى در شام خواهد بود و آنان را آنچنان ترس و گرسنگى فرا می‌گيرد كه مانندش [هرگز] گريبانگيرشان نشده باشد. گرسنگى ایشان پيش از قيام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است؛ ولى ترس، پس از قيام او خواهد بود.»⁽³⁾

حضرت ابوالحسن الرضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم فرمودند:

«به خدا قسم آنچه كه چشم به راه آن داريد انجام نپذيرد تا آنكه پاک شويد و تميز يابيد و تا آنكه نماند از شما مگر كمتر و باز كمتر.»⁽⁴⁾

خوب در سخن امام عزیزتر از جان، حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ بیاندیشید که نمی‌فرمایند "پس از غربال‌های سخت، نماند مگر عده‌ای نادر از مردم"؛ بلکه می‌فرمایند: "پس از غربال‌های سخت، نماند مگر عده‌ای اندر از مردم" یعنی از نادر و کمیاب هم، نادر تر.!

و ابراهیم ابن هلال گوید که به همان امام بزرگوار عرض كردم: ای ابالحسن! فدایتان شوم! پدرم در انتظار امر شما از دنیا رفت، و من نیز به سنّى رسیده‌ام كه مى‌بینید ،نگرانم که بمیرم و از چیزى خبرم ندهید؟ امام سلام اللّه علیه فرمودند: اى ابا اسحاق! تو نیز

شتاب می‌كنى؟ عرض كردم: آرى به خدا قسم! شتابزده هستم و چرا نباشم درحالی کهمى‌بینید كه سنّم به كجا رسیده است؟. فرمودند: به خدا قسم‌اى ابواسحاق! این كار نمی‌شود مگر آنكه تمیز یابید و پاک شوید و تا آنكه نماند از شما مگر اندكى سپس كف دست خود را (به علامت بى‌اعتنائى) برگرداندند.»⁽¹⁾

فصل چهارم: راه نجات

اشاره

راه نجات

پس از اینکه در فصل‌های پیشین، با کژی‌های آخرالزمان، دشواری‌های دوران غیبت و امتحانات سخت آن دوره، آشنا شدیم، بی‌صبرانه و با اشتیاق، به جستجوی راهی می‌گردیم تا ما را از این پرتگاه‌های هولناک برهاند و ما را در زمره‌ی آن عده‌ی بسیار قلیلی قرار دهد که از طوفان‌ها و گرداب‌های هلاکت، رهایی یافته و در ساحل امن و نجات، لنگر انداخته‌اند. با توجه به احادیث ائمه‌ی اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ، نجات یافتگان آخرالزمان بسیار اندک اند که به عنوان نمونه می‌توان به روایتی که پیش از این، از حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل شد اشاره کرد و همچنین فرموده اند که سرگردانی این امت، چندین برابر بیشتر از تحیر و سرگردانی بنی اسرائیل خواهد بود⁽¹⁾و بسان گله‌ی سرگردانی که هرچه به دنبال چراگاه می‌گردد آن را نمی‌یابد به دنبال راه نجاتی می‌گردند و خوبان و اخیار، از کبریت احمر که کیمیاگران آن را اکسیر اعظم می‌نامند کمیاب تر می‌شوند⁽²⁾حال در این شرایط وانفسا چه باید کرد؟

امامان هدایت عَلَيْهِم السَّلاَمُ که پدران دلسوز این امت اند با نهایت شفقّت و مهربانی، راه خلاصی از این شداید را به ما آموخته و راه خلاصی را به ما نشان داده‌اند، و اینک بر ماست که با پیروی خالصانه از فرامین ایشان، خود را از مصائب عصر غیبت، برهانیم.

در ادامه‌ی این مبحث، با راه‌های نجات از شداید دوران غیبت آشنا می‌شویم و ازخدای متعال برای عمل به این فرامین، مدد می‌جوییم.

1- تمسک به ولایت

نعیم صحاف گوید: از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ معنای این قول خداى عزوجل را پرسیدم! "خدا را اطاعت كنید و پیغمبر را اطاعت كنید "⁽¹⁾فرمودند:

«هان به خدا سوگند! پيشينيان شما هلاک نشدند و هيچ كسی هم تا زمان قیامِ قیام کننده‌ی ما عَلَيْهِ السَّلاَمُ هلاک نشود، جز به سبب ترک نمودن ولايت ما و انكار حق ما. همانا رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم از دنيا نرفتند، مگر آنکه حق ما را به گردن اين امت، ثابت و لازم ساختند، و خدا هر كه را بخواهد به راه راست هدايت كند.»⁽²⁾

و همچنین امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم فرموده‌اند:

«خوشا به حال کسی که در غیبت حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به امر ما چنگ زده و قلبش پس از هدایت، منحرف نشود.»⁽³⁾

2- مدارا با خلق

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند: «سازگارى با مردم، نصف ايمان است و نرمى با آنها نیمی از خوشی زندگى است. سپس امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: با نيكان در خفا مراوده كنيد و با بدكاران در آشكار، و بر آنها حمله نكنيد كه بر شما ستم كنند؛ زيرا زمانى براى شما پيش آيد كه انسان ديندار نجات نيابد، جز آن کسی که مردم،

ابلهش دانند و خود او هم آماده باشد و تحمل كند كه به او گويند ابله و بی‌عقلاست.»⁽¹⁾

نبی خاتم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نیز فرموده‌اند:

«زمانی بیاید که علما را در آن، چون دزدان بکشند. ای کاش که ایشان در آن وقت خود را به حماقت بزنند.»⁽²⁾

یعنی در آن وقت، دانستن، جرم خواهد بود، و اگر کسی علم خویش را در بعضی از امور، آشکار کند، چون راهزنان، گردنش را بزنند؛ لذا رسول گرامی اسلام صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده اند: ای کاش دانشمندان آن عصر خود را به نادانی و حماقت بزنند.

3- ایمان مستحکم و تأیید به روح القدس

ابوخالد كابلى روایت نموده که امام على بن الحسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«اى ابوخالد! فتنه‌هایى پديد خواهد آمد كه مانند شب ظلمانى، تاريک باشد. كسى از آن فتنه‌ها نجات پيدا نمی‌كند مگر آنان كه خداوند از آنها پيمان گرفته (كه در راه حفظ ايمان پيوسته ثابت بمانند) آنها چراغ‌هاى هدايت و چشمه‌هاى دانش می‌باشند. پروردگار، آنها را از هر فتنه و آشوبِ تاريک، نجات خواهد داد. گويا صاحب الامر را می‌بينم كه بر بالاى نجف شما، واقع در پشت كوفه با سيصد و اندى مرد ،بر آمده، در حالى كه جبرئيل در سمت راست و ميكائيل در جانب چپ و اسرافيل در جلو او قرار دارند؛ پس پرچم پيغمبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را به اهتزاز در آورده و آهنگ قومى نمی‌كند جز اين كه آنها را به ديار عدم بفرستد.»⁽³⁾

مفضل گوید: شنیدم امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمودند:

«بپرهيزيد از شهرت دادن و فاش كردن (خصوصيات امر امام دوازدهم عَلَيْهِ السَّلاَمُ) همانابه خدا كه امام شما سال‌هاى سال از روزگار اين جهان، غايب شود و هر آينه شما در فشار آزمايش قرار گيريد تا آنجا كه بگويند: امام مُرده، یا كشته شده، و به كدام دره افتاده است؛ ولى ديده اهل ايمان بر او اشک بارد، و شما مانند كشتی‌هاى گرفتار امواج دريا، متزلزل و سرنگون شويد، و نجات و خلاصى نیست، جز براى كسى كه خدا از او پیمان گرفته و ایمان را در دلش ثبت كرده و به وسیله‌ی روحى از جانب خود، تقویتش نموده باشد. همانا دوازده پرچم و نشانه‌ی شبیه هم برافراشته گردد كه هيچ يک از ديگرى تشخيص داده نشود (حق از باطل شناخته نشود).

مفضل گوید: من گریستم و عرض كردم: پس ما چه كنیم؟ حضرت به شعاعى از خورشید كه در ایوان تابیده بود اشاره كرده و فرمودند:

«اى ابا عبد اللّه! اين آفتاب را می‌بينى؟ عرض كردم: آرى! فرمودند: به خدا! امر ما از اين آفتاب روشن تر است. (يعنى علوم و معجزات و اخلاق و كمالات امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ براى راهنمایى مردم، به حق، از آفتاب روشن‌تر است).⁽¹⁾

4- پناه بردن به خدا

موسى بغدادى گوید: از امام عسكرى عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«گويا شما را مى‌بينم كه پس از من درباره‌ی جانشين من اختلاف مى‌كنيد، آگاه باشيد كه هر كس مقرّ به ائمّه بعد از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم باشد امّا فرزندم مهدی را منکر شود، مانند كسى است كه به همه‌ی انبياء الهى و رسولانش اقرار داشته باشد؛ امّا

نبوّت رسول اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را انكار كند و منكر رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم مانند كسى است كه جميع انبياء الهى را انكار كند؛ زيرا اطاعت از آخر ما، مانند اطاعت از اوّل ماست و منكر آخر ما مانند منكر اوّل ماست. آگاه باشيد كه براى فرزندم غيبتى است كه مردم در آندچار شک و ریب شوند مگر كسى كه خداى تعالى وى را حفظ فرمايد.»⁽¹⁾

5- سرّ نگهداری

راوی گوید از مولای متقیان حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که فرمودند:

«فتنه‌ای کور و تاریک، بر شما سایه اندازد که جز " نُوَمَه " کسی از آن نجات نیابد. پرسیده شد: نومه چیست؟ فرمودند: آن کسی است که مردم ندانند در فکرش چه می‌گذرد.» ⁽²⁾

6- اخلاص

حضرت امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ به فرزندشان امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«نهمین فرزند تو‌اى حسین! قائم به حق و آشکار کننده‌ی دین و گستراننده‌ی عدل خواهد بود. امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: این امر هر آینه حتمى است و خواهد شد؟ مولا علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: بلى به حق آنکه محمّد را به نبوت، مبعوث گردانید و او را بر جمیع خلایق برگزید. اما این امر واقع نخواهد شد مگر بعد از غیبت و حیرتى که ثابت نمانند در آن، بر دین خود، مگر مخلصانى که به یقین رسیده باشند.آنان که حق تعالى میثاقشان را به ولایت ما اخذ کرده و در قلوبشان ایمان را نوشته و از جانب حق، تأیید شده مى‌باشند. »⁽³⁾

7- دعای غریق

عبداللَّه بن سنان گوید: من با پدرم بر امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدیم؛ پس آن حضرت فرمودند:

«چگونه باشیدآنگاه كه به حالى در آئيد كه امام هدايت را نبينيد و نشانه‌ی هدايت رؤيت نشود و هيچ كسی نجات نيابد مگر آنكه دعاى غريق را بخواند.»پدرم گفت: در آن شب ظلمانى كه چنین امرى واقع شود ما چه كنیم؟ فرمودند:

«هر گاه چنين شود "و البتّه تو آن زمان را هرگز در نمى‌يابى" پس به آن چه در نزد شماست (از دین و معارف ما) بياويزيد و از آن جدا نشويد تا وضع بر شما روشن شود».⁽¹⁾

و همچنین همو از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«به زودى شبهه‌اى به شما مى‌رسد و در آن، بى‌نشانه‌ای هويدا و امامِ هدايت، بمانيد و كسى از آن شبهه نجات نمى‌يابد، مگر آنكه دعاى غريق را بخواند.»

عرض کردم: دعاى غریق چگونه است؟ فرمودند:

«بخوان: "يا اللَّه يا رحمان يا رحيم يا مقلّب القلوب ثبّت قلبي على دينك"»

من گفتم: "یا اللَّه یا رحمان یا رحیم یا مقلّب القلوب و الأبصار ثبّت قلبی على دینك" امام فرمودند:

«خداى تعالى مقلّب القلوب و الأبصار است؛ و ليكن همچنان كه من گفتم بگو: «يا مقلّب القلوب ثبّت قلبي على دينك»⁽²⁾

8- پرهیز از شهرت طلبی

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ بر منبر كوفه فرمودند: «به راستى كه فتنه‌هايى ظلمانى و كدر

و تاريک، پشت سر داريد كه جز كسى كه عنوانى در مردم ندارد و به كلّى قدرش مجهول و ناشناخته است كسى از آن نجات نمى‌يابد، به آن حضرت عرض شد: اى امير مؤمنان! آن کيست؟ فرمودند: آن كسى است كه مردم را مى‌شناسد؛ ولى مردم او را نمى‌شناسند، و بدانيد كه زمين از حجّت خداى عزّوجلّ خالى نمى‌ماند؛ ولى خداى عزيز به زودى ديده‌ی خلقش را به خاطر ظلم و جورشان و گناهانی که نسبت به خودشان مرتکب شده اند از دیدن او نابينا مى‌سازد،و اگر زمين يک ساعت از حجّت خدا خالى بماند اهل خود را فرو مى‌برد؛ لكن آن حجّت، مردم را مى‌شناسد و آنان او را نمى‌شناسند، چنان كه يوسف، مردم را (برادرانش را) مى‌شناخت و آنها او را نمى‌شناختند.»⁽¹⁾

9- دوری از دشمن اهلبیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ

حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«كسى كه از ما پيروى كند ،گمراه نمى‌گردد و هر كه ما را انكار كند راه نمى‌يابد. و هر كسی دشمن ما را يارى كند نجات نمى‌يابد و آن كه ما را به دشمن بسپارد هرگز يارى نگردد. پس به جهت طمع دنيا و دارايى اندكى كه از دست شما رفتنى است و شما نيز از آن جدا خواهيد شد، از ما جدا نشوید»⁽²⁾

10- قوّت یقین و شناخت و تسلیم

ابوحمزه ثمالی از امام سجّاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«... براى قائم ما دو غيبت است که یکی از دیگری طولانی تر خواهد بود...و امّا غيبت دوم، طولانى مى‌شود تا به غايتى كه بيشتر معتقدين به آن امام، از اين امر باز گردند و بر آن ثابت نماند مگر كسى كه يقينش قوى و معرفتش درست باشد و در

دلش حرجى از آنچه حكم مى‌كنيم نبوده و تسليم ما اهل بيت باشد.»⁽¹⁾

11- دعا برای تعجیل فرج

احمد بن اسحاق گوید: بر امام عسكرى عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدم و مى‌خواستم از جانشین پساز ایشان پرسش كنم؛ پس خود آن بزرگوار آغاز سخن كرده و فرمودند:

«اى احمد بن اسحاق! خداى تعالى از زمان آدم عَلَيْهِ السَّلاَمُ زمين را خالى از حجّت نگذاشته است و تا روز قيامت نيز خالى از حجّت نخواهد گذاشت، به واسطه‌ی اوست كه بلا را از اهل زمين دفع مى‌كند و به خاطر اوست كه باران مى‌فرستد و بركات زمين را بيرون مى‌آورد.»

احمد گوید: گفتم:اى فرزند رسول خدا! امام و جانشین پس از شما كیست؟ پس حضرت، شتابان برخاسته و داخل خانه شدند و سپس در حالى بازگشتند كه بر شانه‌ی مبارکشان كودكى سه ساله بود كه صورتش مانند ماه شب چهارده مى‌درخشید. پس فرمودند:

«اى احمد بن اسحاق! اگر نزد خداى تعالى و حجّت‌هاى او گرامى نبودى، اين فرزندم را به تو نشان نمی‌دادم. او همنام و هم‌كنيه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است، كسى است كه زمين را پر از عدل و داد مى‌كند، آنچنان كه پر از ظلم و جور شده باشد.اى احمد بن اسحاق! مَثَل او در اين امّت، مَثَل خضر و ذو القرنين است، او غيبتى طولانى خواهد داشت كه هيچ كسی در آن نجات نمى‌يابد مگر آنكه خداى تعالى او را در اعتقاد به امامت ثابت بدارد و در دعاء به تعجيل فرج، موفّق سازد.»

احمد بن اسحاق گوید: عرض کردم:اى مولاى من! آیا نشانه‌اى هست كه قلبم بدان مطمئن شود؟ پس آن كودک بزرگوار به زبان عربى فصیح به سخن درآمده و فرمودند:

«"أنا بقيّةُ اللَّه في أرضِه و المنتقمُ مِن أعدائه " منم باقی مانده حجج خدا روی زمین و منم انتقام گیرنده‌ی از دشمنان خدا.اى احمد بن اسحاق! پس از مشاهده و رؤیت، جستجوى نشانه مكن! »

احمد بن اسحاق گوید: من شاد و خرّم بیرون آمدم و فرداى آن روز به نزد امام عسكرىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ باز گشته و گفتم:اى فرزند رسول خدا! شادى من به واسطه منّتى كه بر من نهادید بسیار است، بفرمائید آن سنّتى كه از خضر و ذو القرنین دارد چیست؟ فرمودند:

«اى احمد! غيبت طولانى.»

گفتم:اى فرزند رسول خدا! آیا غیبت او به طول خواهد انجامید؟ فرمودند:

«به خدا سوگند! چنين است، تا به غايتى كه اكثر معتقدين به او از دین باز گردند و باقى نماند مگر كسى كه خداى تعالى عهد و پيمان ولايت ما را از او گرفته و ايمان را در دلش نگاشته و با روحى از جانب خود مؤيّد كرده باشد.اى احمد بن اسحاق!اين امرى از امر الهى و سرّى از سرّ ربوبى و غيبى از غيب پروردگار است، آنچه به تو عطا كردم بگير و پنهان كن و از شاكرين باش تا فردا با ما در علّيّين باشى.»⁽¹⁾

12- عمل به وظایف منتظران

در روایات و اخبار آل اللّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ برای منتظران امام عصر "اوراحنا له الفداء" وظایف و تکالیفی ترسیم شده است که اگر کسی به آنها عمل نماید اهل نجات خواهد بود. ما در فصل بعد به بیان و ذکر این وظایف خواهیم پرداخت ان شاء اللّه.

فصل پنجم: وظایف امت امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ در عصر غیبت

اشاره

بر شما خواننده‌ی عزیز، پوشیده نیست که هر قومی امامی دارد و خدای متعال ایشان را با آن امام می‌شناسد و در قیامت هم آنها را با امامشان فرا خواهد خواند. حال که این چنین است هر قومی باید با وظایفی که امام آن عصر، برای ایشان ترسیم کرده آشنا باشند و بدانها عمل کنند. در توضیح این مطلب باید بگویم که ما ملت امام علی یا امام حسین و یا امام رضا عَلَيْهِم السَّلاَمُ نیستیم؛ بلکه ما ملت امام زمان، مهدی آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ هستیم. شیعه در ادوار مختلف تاریخی از همین عدم شناختِ وظیفه، ضربه‌ها خورده و مثلا در زمان حضرت مجتبی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، به صلح ایشان با معاویه اعتراض کرده و گفته است چرا مانند امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ عمل نمی‌کنید؟ و در دوران امامتِ سید مظلومان حضرت اباعبداللّه الحسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ به ایشان اعتراض کرده که چرا مانند برادرتان امام حسن عَلَيْهِ السَّلاَمُ با یزید صلح نمی‌کنید؟ و در زمان ائمه دیگر عَلَيْهِم السَّلاَمُ به آن بزرگواران جسارت کرده و گفته اند که چرا خانه نشینی اختیار کرده و مانند امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام نمی‌کنید؟! و عده‌ای هم که دیدند حرفشان نزد ائمه‌ی اطهار مقبولیت ندارد، خود، عجولانه دست به قیام زده و فرقه‌های منحرف گوناگونی چون زیدیه را پدید آوردند.

عزیزان من! انسان در هر زمانی، امامی و وظیفه‌ای دارد و معنا ندارد که بخواهد به تکلیفی عمل کند که توسط امام قبلی برای امتِ آن زمان، ترسیم شده است. ما ملت امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده و در عصر غیبت ایشان به سر می‌بریم و باید ببینیم برای این دوره چه

تکالیفی برای ما تعیین شده است. یکی از معانی روایاتی که ما را به شناخت زمانی که در آن هستیم دستور می‌دهد همین است؛ یعنی " بدان که در چه زمانی هستی تا شبهات بر تو هجوم نیاورند".⁽¹⁾امروز در زمان امام حسن عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیستی که بخواهی صلح کنی و یا در عصر حضرت اباعبداللّه عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیستی که بخواهی بجنگی؛ بلکه در عصر امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ و دوره‌ی غیبت ایشان زندگی می‌کنی؛ تو را چکار به صلح حسنی و یا جنگ حسینی ؟! تو باید ببینی که امام زمانت برای این دوران چه وظایفی به گردنت گذاشته اند تا بتوانی به آن عمل کرده و زمان خود را قیاس به این و آن نکنی.

وظیفه اول: معرفت

اشاره

اولین و مهمترین وظیفه، شناخت و معرفت به امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ است و آنچه که از ما خواسته اند معرفت به امام زمان خودمان است، به این معنا که اگر کسی سایر ائمه را بشناسد؛ ولی امام زمانِ خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است؛ چرا که هرکسی را با امام زمان خودش می‌شناسند و در قیامت هم با او شناخته شود.⁽²⁾البته این را هم باید بگویم که شناخت امام هر زمان بدون شناخت سایر امامان، میسور نمی‌باشد.

اهمیت معرفت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ

بسیاری از اصحاب امام باقر و امام صادق عَلَيْهِما السَّلاَمُ نقل کرده اند که ایشان فرموده‌اند:

«بنده، مؤمن نمی‌شود مگر آنکه خدا و رسول و همه‌ی امامان و مخصوصا امام زمانش را بشناسد و در همه‌ی امور به وی رجوع کرده و تسلیم او باشد. سپس فرمودند: چگونه ممكن است كسى امام آخر را (كه امام زمان اوست) بشناسد و امام اول را نشناسد.»⁽³⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در ضمن نامه‌ای طولانی به مفضل می‌فرمایند:

«... به تو گوشزد می‌كنم كه ريشه‌ی دين و پايه آن، يک نفر است و آن يک نفر،

يقين و ايمان است. او پيشواى مردم و امام اهل زمان است که هر كسی او را بشناسد خدا و دينش را شناخته و هر كه منكر او شود منكر خدا و دينش گرديده و جاهل به امام، جاهل به خدا و دين اوست؛ پس دين و آئين و حدود پروردگار شناخته نمى‌شود مگر به وسيله امام هر زمان.

به همين جهت می‌گويم شناختن مردانى معين و مشخص، دين خدا است. اين معرفت، دو نوع است؛ نوع اول: شناخت واقعى با بصيرت كه به وسيله‌ی اين معرفت، راه خدا را تشخيص دهد و به معرفت خدا برسد. اين معرفت كه ثابت است و عارف با اين اوصاف، موجب ستايش است و بايد خدا را به خاطر آن سپاس گوید؛ چرا که اين عرفان يک موهبت الهى است كه به هر كسی بخواهد می‌دهد.

نوع دوم معرفت، ظاهرى است و اينها كسانى هستند كه ما را بر حق می‌دانند اما داراى بصيرت اهل معرفت باطن نيستند و هرگز با آن معرفت ظاهرى به شناخت واقعى خدا نمی‌رسند. چنانچه در اين آيه می‌فرمايد: وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ پس كسى كه به ظاهر گواه بر حق باشد؛ ولى قلب او چنين گواهى را ندهد و بصيرت در مورد گفته خود نداشته باشد هرگز به او پاداشى مانند كسى كه داراى ايمان قلبى و بصيرت است نمی‌دهند. همين طور است كسى كه سخن به جور و ستم بگويد ولی نه با اعتقاد و از درون قلب، عقاب و كيفر او مانند كسى نیست كه همين سخن را از روى اعتقاد می‌گويد و بر آن عقيده قلبى دارد...» ⁽¹⁾

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز درباره‌ی ارزش معرفت فرموده‌اند:

«منظور خدا از حکمت در این آیه " و هر کسی که خدا به او حکمت عطا کند خیر کثیر به او عطا کرده است" معرفت است.»⁽¹⁾

سلیمان بن خالد هم از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی این آیه نقل كرده كه فرموده‌اند:

«حكمت عبارت است از معرفت و بصيرت در دين. هر كدام از شما فقيه در دين باشد حكيم است، شيطان از مردن هيچ كسی در جهان خوشحال نمی‌شود به اندازه‌ی خوشحالى‌اش از مردن يک فقيه.»⁽²⁾

و امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرمودند:

پدرم حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند: «در کتابی که یادگاری جدم حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است نظر کردم دیدم نوشته بود: ارزش و بهای هر انسانی، به اندازه‌ی معرفت اوست... »⁽³⁾

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم فرموده‌اند:

«تنها كسى خداى عزّوجلّ را بشناسد و پرستش كند كه هم خدا را بشناسد و هم امام از ما خاندان را و كسى كه خداى عزوجل را نشناسد و امام از ما خاندان را نشناسد غير خدا را شناخته و عبادت كرده، اين چنين مانند عامه‌ی مردم كه به خدا گمراه اند. » ⁽⁴⁾

واللّه که حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ راست گفتند؛ زیرا خدایى كه به وسیله‌ی غیر ائمه هدى عَلَيْهِم السَّلاَمُ معرفى شود، جوان خوش سیمائى است با موهای فرفری كه در قیامت براى مردم جلوه‌گرى كند؛ پس هر كه به چنین خدایى معتقد باشد، حقا که خدا را نشناخته است.

محمد بن مسلم که از ثقات اصحاب ائمه است گوید شنیدم كه امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمودند:

«هركه ديندارى خداى عزوجل كند به وسيله عبادتى كه خود را در آن به زحمت افكند؛ ولى امام و پيشوائى كه خدا معين كرده نداشته باشد، زحمتش پذيرفته نخواهدشد و خود او گمراه و سرگردان است و خدا اعمال او را مبغوض و دشمن دارد، حكايت او حكايت گوسفندى است كه از چوپان و گله خود گم شده و تمام روز سرگردان می‌رود و بر می‌گردد، چون شب فرا رسد گله‌اى با شبان به چشمش آيد، به سوى آن گرايد و به آن فريفته شود و شب را در خوابگاه آن گله به سربرد، چون چوپان، گله را حركت دهد، گوسفند گمشده، گله و چوپان را ناشناس بيند، باز متحير و سرگردان در جستجوى شبان و گله‌ی خود باشد كه گوسفندانى را با چوپانش ببيند؛ پس اینبار به سوى آن رود و به آن فريفته گردد، شبان او را صدا زند كه بيا و به چوپان و گله خود بپيوند كه تو سرگردانى و از چوپان و گله خود گمگشته‌اى، پس ترسان و سرگردان و گمراه، حركت كند و چوپانى كه او را به چراگاه رهبرى كند و يا به جايش برگرداند نباشد، در همين ميان، گرگ، گم شدن او را غنيمت شمارد و او را بخورد. به خدا‌اى محمد! كسى كه از اين امت باشد و امامى هويدا و عادل از طرف خداى عزوجل نداشته باشد چنين است، گم گشته و گمراهست و اگر با اين حال بميرد با كفر و نفاق مرده است، بدان‌اى محمد! كه پيشوايان جور و پيروان ايشان از دين خدا به دور‌اند، خود گمراه اند و مردم را نیز گمراه كنند، اعمالى را كه انجام می‌دهند چون خاكستري است كه تندبادى در روز طوفانى به آن تازد، و از كردارشان چيزى دست‌گيرشان نشود. اين است گمراهى دور. »⁽¹⁾

آرى! به خدا سوگند هر كه از تحت سرپرستى شما آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ فرار كند گرفتار

گرگان دین‌ساز و مذهب تراشان دغل و فریبکار مى‌شود. پدر و مادرم به فداى شما ای صاحبان امر و ای ستارگان هدایت.

راستگوترین راستگویان یعنی حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در کلامی ضمن توضیح مقام امامت فرموده‌اند:«هر كه از امت محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم حقِ واجب امامش را شناسد، طعم و شيرينى ايمانش را بيابد و لذت خرّمى اسلامش را بچشد؛ زيرا خداى تبارك و تعالى امام را به پيشوائى خلقش منصوب كرده و بر روزي خواران اهل جهانش حجت قرار داده و تاج وقارش بر سر نهاده و از نور جباريّتش به او افكنده و با رشته‌اى الهى تا آسمان كشيده كه فيوضات خدا از او منقطع نشود و آنچه نزد خداست جز از طريق وسائل او به دست نيايد و خدا اعمال بندگان را جز با معرفت او نپذيرد آنچه از امورِ مشتبهِ تاريك و سنّت‌هاى مشكل و فتنه‌هاى ناآشكار بر او وارد شود، حكمش را می‌داند. خداى تبارك و تعالى هميشه امامان را براى رهبرى خلقش از اولاد حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ و از فرزندان بلا واسطه هر امامى براى امامت برگزيند و انتخاب كند و ايشان را براى خلقش بپذيرد و بپسندد...» ⁽¹⁾

کسی که به مقام معرفت برسد گویا در خیمه‌ی امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ حاضر است و در خدمت ایشان می‌باشد. امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره همین موضوع، به فضیل بن یسار فرموده‌اند:

«كسى كه بميرد و امامى نداشته باشد، مانند مردم جاهليت مرده و هركه بميرد و به امامش عارف باشد، تقدم يا تأخر اين امر (ظهور) او را زيان ندهد، هر كه بميرد و در حالی که امامش را می‌شناسد مانند كسى است كه در زير خيمه‌ی امام قیام کننده، همراه ایشان باشد.»⁽²⁾

و نکته پایانی این که جز با معرفت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ نتوان خدا را شناخت؛ پس کسانی که در لسان عوام الناس به عنوان " عارف باللّه" و... شناخته می‌شوند؛ در حالی که ولایت نداشته و شیعه دوازده امامی نیستند، به غلط بدین نام معروف شده اند؛ چرا که هرگز نتوان عارف باللّه شد مگر پس از شناخت امام؛ پس کسی که امامش را نشناخته و منکراوست چگونه عارف به خداست؟!

ابوحمزه ثمالی گوید: امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«همانا خدا را كسى پرستد كه او را بشناسد و اما كسى كه خدا را نشناسد او را اين گونه (مانند عامه از مردم) گمراهانه می‌پرستد.

عرض كردم: قربانت گردم معرفت خدا چیست؟ فرمودند:

«باور داشتن به خداى عزوجل و باور داشتن به پيغمبرش صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و دوست داشتن حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ و پيروى از او و از ائمه هدى عَلَيْهِم السَّلاَمُ و بيزارى جستن به خداى عزّوجلّ از دشمن ايشان. اين چنين شناخته مى‌شود خداى عزّوجلّ.»⁽¹⁾

و امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز در پاسخ کسی که از ایشان پرسیده بود معرفت خدا چیست؟ فرمودند:

«اينكه اهل هر زمان، امام خود را كه اطاعت او واجب است بشناسند.»⁽²⁾

طلب معرفت

درباره طلب معرفت و بیان مصداق معرفت، روایتی بسیار زیبا از حضرت موسی بن جعفر عَلَيْهِ السَّلاَمُ در کتب روایی ما نقل شده که لازم است با دقت در عبارات آن، نکات لطیف فراوانش را درک کنیم.

محمّد بن فلان رافعى گفت: پسر عمویى داشتم به نام حسن ابن عبد اللّه، مردى

پارسا و از بهترین عبادت‌كنندگان روزگار بود، گاهى به ملاقات سلطان می‌رفت و با او سخنان درشت می‌گفت و پند و اندرز می‌داد و امر به معروف و نهى از منكر می‌نمود و چون مرد پرهیزكار و بی‌ادعایی بود، سلطان سخنان او را تحمل مى‌نمود و پیوسته با همین وضع، زندگى می‌كرد. یک روز حضرت موسى بن جعفر عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد مسجد شده و چون او را دیدند پیش او رفته به او فرمودند:«چقدر من خوشم مى‌آيد از اين حال كه دارى و از ديدنت خوشحال می‌شوم جز اينكه معرفت ندارى! برو و معرفت طلب کن. عرض كرد: فدايت شوم! معرفت چيست؟ فرمودند: برو علم دين بياموز و حديث ياد بگير. عرض كرد: از چه كسى؟. فرمودند: از انس بن مالک و فقهاى مدينه، و بعد آن حديث را به من بگو تا برايت تصحيح كنم. آن مرد رفت و از آنها مطالبى گرفت و آنها را براى موسى بن جعفر عَلَيْهِ السَّلاَمُ خواند، فرمودند: همه‌ی اينها باطل است، برو و معرفت طلب كن.»

آن مرد، که خيلى به دين خويش اهميت می‌داد، پيوسته در جستجوى امام بود تا روزى ايشان را در حالی که به باغ خویش می‌رفتند تعقيب كرد و در بين راه، جلو آن جناب را گرفته، عرض كرد: فدايت شوم! من در پيشگاه پروردگار از شما شكايت می‌كنم. مرا بگو که معرفت چیست؟.

امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، حضرت امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ را معرفى كرده و فرمودند: «بعد از پيغمبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم راهنماى خلق امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودند و جريان ظلم ابابكر و عمر را برای او توضيح دادند و او قبول كرد؛ سپس پرسيد: بعد از حضرت امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ چه كسى بود؟ فرمودند: حسن بن على عَلَيْهِ السَّلاَمُ و بعد از ایشان حسين بن على عَلَيْهِ السَّلاَمُ تا رسيد به نام خودشان پس سكوت كردند. عرض كرد: آقا! امروز حجت خدا کیست؟ فرمودند: اگر بگويم مى‌پذيرى؟. عرض كرد: آرى! فدايت شوم!. فرمودند: امروز من حجت پروردگار در روی زمینم. گفت: آقاجان! يک دليل كه قانع‌كننده باشد برای من می‌آورید؟ فرمودند: آرى! برو پهلوى آن درخت " و اشاره به درخت معروف به ام غيلان كردند" و به او بگو موسى ابن جعفر تو را می‌گويد که پیش من بیا. گفت: پيش درخت رفتم و پيغام را رساندم و به خدا قسم زمين را می‌شكافت و مى‌آمد تا رسيد مقابل امام و آن حضرت اشاره نمودند تا برگشت.

پس، اقرار به مقام امامت آن جناب نمود و ديگر سكوت اختيار كرد و كسى نديد بعد از آن صحبت كند. و قبل از اين جريان خواب‌هاى خوب می‌ديد که به وقوع می‌پیوست؛ ولی از آن پس، ديگر چنین خواب‌هایی هم نمی‌دید. يک شب حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ را در خواب ديد از قطع شدن خواب شكايت نمود. امام در خواب به او فرمودند: ناراحت نباش! وقتى مؤمن در ايمان، استوار گرديد، رؤيا از او قطعمى‌شود.»⁽¹⁾

در این روایت نورانی، نکات زیادی برای مریدان راه معرفت وجود دارد.

نکته اول: اینکه ممکن است کسی اهل انجام اعمال خوب باشد و حتی در راه سیر و سلوک، رؤیاهای صادقه‌ی فراوانی هم ببیند؛ ولی به خاطر محروم بودن از داشتن معرفت، اهل سعادت و عاقبت به خیری نباشد. در همین زمینه جناب زراره از حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل مى‌كند كه فرمودند:

«مهمترين پايگاه دين و قله‌ى بلند آن و كليد و راه به سوى پيامبران و رضاى خدا همانا اطاعت امام است... پس اگر شخصى تمام شب هايش به عبادت و روزهایش به روزه بگذرد و تمام ثروتش را در راه خدا صدقه دهد و هر سال تا آخر

عمر به حج برود؛ ولى آشنا به ولايت ولى خدا نباشد كه او را دوست بدارد و تمام اعمالش به راهنمائى آن امام باشد پاداشى نزد خداوند ندارد، و از اهل ایمان شمرده نمى‌شود.» ⁽¹⁾

نکته دوم: معرفت یعنی شناخت ولی خدا و دشمنان او و دانستن ظلم هایی که به واسطه‌ی بدکاران در حق ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ وارد شده است.

نکته سوم: اگر کسی به مقام معرفت رسید به درجه‌ی آرامش نائل می‌شود و از شرّ وشوری دست کشیده و خود را ملزم به تبعیت از امامش می‌داند. اگر آن والامقام، سخن گفت، سخن می‌گوید و اگر سکوت فرمود، سکوت پیشه می‌کند.

نکته چهارم: به دلیل اینکه خدای مهربان، شکور است و از اعمال نیک بندگانش تشکر می‌کند، اگر کسی عمل خوبی در این دنیا انجام داد؛ ولی سزاوار دریافت پاداش، در آخرت نبود، خداوند جزای او را در همین سرای فانی به او داده و مثلا با نشان دادن رؤیاهای صادقه و مکاشفات و... و یا یک تشییع جنازه‌ی آبرومند برای او، با وی تسویه حساب می‌کند. پس دیدن خواب‌های کذایی و مکاشفات و امثال ذلک، نمی‌تواند اثبات مقامی برای کسی بکند. مهم، معرفت و اطاعت است که وظیفه‌ی ما بندگان می‌باشد.

علاوه بر روایت فوق درباره همین مطلب، روایت دیگری از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ است که ذکرش در اینجا خالی از لطف نیست.

مرحوم علامه تنکابنی در کتاب قصص العلماء از کتاب زینه المجالس نقل کرده که در زمان امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شخصی مدّعی بود که قادر است از اشیایی که دیگران پنهان کرده اند خبر دهد. مردم به عنوان سرگرمی و تفریح از راه‌های مختلف وی را امتحان می‌کردند. آن فرد، برخلافِ انتظارِ حاضرین، به خوبی از پس امتحانات ایشان برمی‌آمد. تا اینکه امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ سر رسیدند، و اوضاع را جویا شدند، مردم، جریان را شرح دادند. آن حضرت دست خود را مشت کردند و از او پرسیدند: در دست من چه چیزی است؟ او

بعد از لحظاتی تأمل و فکر، با حالتِ تحیّر و تعجّب به امام خیره شد. امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسیدند: چرا جواب نمی‌دهی؟ گفت: جواب را می‌دانم؛ ولی در تعجبم شما آن را از کجا آورده‌اید. آن شخص ادامه داد: در تمام کره‌ی زمین همه چیز مسیر طبیعی خود را می‌گذراند فقط در یک جزیره مرغی دو تا تخم گذاشته که یکی از آنها مفقود شده و آنچه در دست شماست باید همان تخم باشد. حضرت تصدیق کردند؛ سپس از او پرسیدند: چگونه به اینجا رسیده‌ای؟ جواب داد: "با مخالفت با هوای نفس"، هرچه دلم خواست خلافش را انجام دادم. حضرت از او خواستند تا مسلمان شود. جواب داد: دوست ندارم. امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: مگر قرار نبود با هوای نفست مخالفت کنی؟ طبق عهد خودت الان باید مسلمان شوی، چون دوست نداری مسلمان شوی. زمینه فراهم بود؛ هم به قدرت معنوی امام پی برد و هم در مقابل استدلال امام پاسخی نداشت. بعد از مسلمان شدن، قدرتغیبی خود را از دست داد. سراغ امام آمد و زبان به شکوه گشود که" قبلاً که مسلمان نبودم این قدرت را داشتم الان که خدا را پذیرفتم قدرتم را از دست داده ام! این چه دینی است؟" امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: تاکنون متحمّل زحمتی شده بودی و خداوند در همین عالم، مزد زحمت تو را می‌داد و بعد از دریافت مزد، طلبی از خدا نداشتی چون با خدا بیگانه بودی و از الان آنچه عمل می‌کنی خداوند برای آن جایی که به آن نیازمندی ذخیره می‌کند و آنچه که قبلاً داشتی برای نیل به سعادت ابدی، سودی به تو نمی‌رساند.»⁽¹⁾

پس با توجه به این روایات باید بفهمیم که ممکن است کسی که معرفت، ولایت و دین ندارد بتواند از این قبیل امور غریبه انجام دهد و اینها کرامت و فضیلتی برای کسی نیست.

معنای معرفت

باید دانست که معرفت با علم تفاوت دارد و آنچه وظیفه‌ی ما و نجات دهنده‌ی از سوء عاقبت است معرفت است نه علم. کسانی که حضرت سیدالشهداء عَلَيْهِ السَّلاَمُ را به شهادت رسانده و آنهایی که حق مولای متقیان حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ را غصب کردند؛ همگی نسبت به حقانیت ایشان عالم بودند؛ ولی معرفت نداشتند. اگر کسی بگوید " شمر نمی‌دانست که سر از بدن چه کسی جدا می‌کند و درباره‌ی ایشان جاهل بوده است" در

حقیقت او را در فعل ناپسندش معذور داشته و دیگر کسی حق ندارد او را به خاطر این گناه عظیمش سرزنش و یا لعن و نفرین کند.

آری! شمر و امثال او به خوبی می‌دانستند که با چه کسی به نبرد آمده و خون چه کسی را می‌ریزند، عالِم بودند؛ ولی عارف نبودند. نقیض علم، جهل، و نقیض معرفت، انکار است. و این همان قول خدای متعال است که در قرآن فرموده است: «یعرفون نعمت اللّه ثم ینکرونها»⁽¹⁾و امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرموده‌اند: «الْمَعْرِفَةُ وَ ضِدَّهَا الْإِنْكَارَ»⁽²⁾معرفت در قلب جای دارد؛ ولی علم در مغز و حافظه‌ی انسان؛ لذا ممکن است علم انسان در اثر پیری و بیماری تحلیل رود؛ ولی معرفت که در دل جای گرفته با این امور زائل نمی‌شود. اماممتقیان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند: «الْمَعْرِفَةُ نُورُ الْقَلْبِ» یعنی معرفت نور قلب است.⁽³⁾

کسی که معرفت یافت دیگر به دنبال نشانه‌ای نخواهد رفت و به فوز اعظم خواهد رسید. ابوبصیر گوید: روزى خدمت حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشسته بودم ،فرمودند: «آیا به امام خویش معرفت دارى؟ عرض كردم: آرى به خدایى كه جز او خدایى نیست!. شما امام من هستید و " دست خود را روى زانوی ایشان گذاشتم". فرمودند:

«راست گفتى! خوب شناختى، چنگ بزن به دامنش. عرض كردم: مايلم علامت و نشانه‌ی امام را به من نشان دهید!. فرمودند: بعد از شناختن امام، ديگر حاجتی به علامت نیست!...»⁽⁴⁾

شاید آن حالتی که اکثر ما نسبت به امامان عَلَيْهِم السَّلاَمُ داریم علم باشد نه معرفت. علم کاری برای ما نخواهد کرد، اگر معرفتی در دل نباشد، همانطور که برای شمر و یزید و مأمون و... نکرد، با اینکه عالم به حضرات معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ بودند.

در زمینه‌ی معرفت ،مردم سه دسته اند؛ عارف، منکر و مستضعف که بحث درباره‌ی این سه دسته، نیاز به مجالی دیگر دارد که ان شاء اللّه در تحقیقی مفصل و مجزا، بیان خواهد شد.

کمترین حد معرفت

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده اند:

«كمترين حدّ معرفت امام آن است كه انسان بداند او همپایه و هم ميزانِ پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است مگر در درجه‌ی نبوّت، و بداند كه او وارث پيامبر است و طاعتش طاعت خدا و رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می باشد، و در برابر وی در هر امری تسلیم باشد، و امور را به سوی او بازگرداند (یعنی در هر کاری نظر امام را بخواهد) و در هر مشكل و حادثه ای، به كلام او رجوع کند. و بداند كه امام پس از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم، علی بن أبی‌طالب‌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ است؛ و پس از او حسن، و سپس حسين، وسپس علی بن الحسين، و سپس محمّد بن علی، و سپس من، و سپس موسی پسرم، و پس از او علی پسرش، و پس از علی، پسرش محمّد، و پس از محمّد پسرش علی، و پس از علی، پسرش حسن؛ و سپس حجّت بن الحسن‌ عَلَيْهِم السَّلاَمُ است.»⁽¹⁾

خواننده‌ی گرامی وقتی دانستن و پذیرش این امور، پایین‌ترین درجه‌ی معرفت باشد، اعلی درجه‌ی آن چگونه است؟ و همچنین نکته‌ی مهم و کلیدی دیگر این است که؛ هنگامی که امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند "کمترین حد معرفت"؛ یعنی کمتر از آن را معرفت نمی‌دانند. حال سوال من از شما این است که به نظر شما چند درصد از جامعه‌ای که می‌شناسید این حدّاقل معرفت را دارا هستند؟

ثواب معرفت

شناخت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ علاوه بر اینکه وظیفه است، پاداش و اجری بزرگ هم در نزد خدا دارد. امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«کسی که با (شناخت) امر ولایت بمیرد مانند کسی است که در خدمت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ است و با ایشان به شهادت رسیده است.»⁽²⁾

امام ششم حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«هر یک از شما که با (شناخت) امر امامت ما بمیرد، مانند کسی است که در خدمت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ خیمه بر پاکرده؛ بلکه چون کسی است که کنار آن حضرت شمشیر زده؛ بلکه مانند آن کسی است که در رکاب ایشان شهید شده؛ بلکه به منزله‌ی آن است که به همراه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به شهادت رسیده است.»⁽¹⁾

ابوبصیر نیز از امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ راجع به آیه «وَ مَنْ یؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِی خَیراً كَثِیراً » سوالکرد که منظور از حکمت چیست؟ فرمودند:

«منظور از حكمت، معرفت امام است و اجتناب از كبائر. هر كس بميرد و بر گردن او بیعت امامى نباشد به مرگ جاهليت مرده است. هان! آگاه باشید که بهانه‌اى از مردم به خاطر عدمِ شناخت امامشان نمى‌پذيرند. هر كه با معرفت به امام خويش بميرد، برایش ضرری نخواهد داشت که ظهور، محقق شود یا به تأخیر بیفتد. او مثل كسى است كه با حضرت قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ در خیمه‌ی ایشان بوده است. راوى گفت: پس امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ مختصرى مكث نموده؛ سپس فرمودند: نه! بلكه مانند كسى است كه در ركاب آن بزرگوار بجنگد؛ سپس فرمودند: نه! به خدا! مانند كسى است كه در سپاه پيامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به شهادت رسيده باشد.»⁽²⁾

و همان بزرگوار فرموده‌اند:

«کسی که این امر را (ولی خدا را) بشناسد و پیش از قیام حضرت صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ بمیرد اجر کسی را دارد که با آن حضرت به شهادت رسیده است.»⁽³⁾

آنچه را که می‌توان به عنوان بشارتی بزرگ به حساب آورد، همین امر است که به لسانِ

صادقِ ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ جاری شده است که؛ اگر انسان، امامش را بشناسد و پیش از ظهورِ آن بزرگوار، از دنیا برود، مانند آن است که در رکاب ایشان به شهادت رسیده است. در حقیقت، معرفت، بُعد زمان و مکان را از میان برداشته و وصل حقیقی که همان وصل باطنی است را برای عارف، تحصیل می‌نماید. و درست بالعکس، اگر کسی معرفت نداشته باشد حتی اگر به ظاهر، در خدمت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشد و وصال ظاهری برایش محقق شده باشد، حقیقتا و باطنا از ایشان دور است و ظهور و لقای امام "ارواحنا فداه" برایش ثمره‌ای نخواهد داشد. در این باره روایات فراوانی رسیده است که به شمّه‌ای از آنها اشاره می‌شود.

در روایتی، زراره از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل کند که فرمودند:

«امامت را بشناس که اگر او را شناختی برایت ضرری ندارد که امر ظهور محققشود یا به تأخیر بیفتد.»⁽¹⁾

فضیل بن یسار گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره قول خداى تعالى " روزى كه هر دسته از مردم را با امامشان می‌خوانیم" پرسیدم. فرمودند:

«اى فضيل! تو امامت را بشناس؛ زيرا هر گاه امامت را شناختى تقدم يا تأخر امر ظهور، زيانت ندهد، كسى كه امامش را بشناسد و پيش از قيام صاحب الامر عَلَيْهِ السَّلاَمُ بميرد، مانند كسى است كه در لشكر آن حضرت بوده است، نه؛ بلكه مانند كسى است كه زير پرچم آن حضرت نشسته باشد.» ⁽²⁾

ابوبصیر هم گوید: به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: قربانت گردم! كى فرج و گشایش باشد؟ فرمودند:

«اى ابا بصير! تو هم از جمله دنياخواهانى؟ كسى كه اين امر را بشناسد، براى او به واسطه‌ی انتظارش، فرج حاصل شده است.»⁽³⁾

اسماعیل بن محمد خزاعى نیز گوید: من می‌شنیدم كه ابوبصیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌پرسید: به نظر شما من حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را درک می‌كنم؟ فرمودند:

«اى ابوبصير! مگر نه اين است كه تو امامت را می‌شناسى؟ عرض كرد: چرا به خدا! شمایيد امام من " و دست حضرت را گرفت." حضرت فرمودند: اى‌ابوبصير! به خدا از اينكه در سايه‌ی خيمه حضرت صاحب الامر صلوات اللَّه عليه به شمشيرت تكيه نكرده‌اى باکی نداشته باش (يعنى ثواب چنان كسى براى تو هست).»⁽¹⁾

عمر بن ابان گوید: شنیدم امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمودند:

«علامت را بشناس (يعنى امامت را بشناس) چون او را شناختى تقدم يا تأخر امرظهور به تو زيانى نرساند، همانا خداى عزوجل می‌فرمايد: «روزى كه هر دسته‌ای از مردم را با امامشان می‌خوانيم» پس هر كه امامش را شناسد مانند كسى است كه در خيمه‌ی امامِ منتظَر باشد.»⁽²⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عین همین مطلب را به حمران بن اعین هم فرموده‌اند.⁽³⁾

اما نکته‌ی مهم آن است که وقتی انسان کسی را شناخت، بی‌اختیار، چشم به راه و منتظر او می‌شود؛ پس به همین سبب، وظیفه‌ی معرفت بر انتظار، مقدم است. باید معرفت کسب کنیم تا بتوانیم منتظر موعود باشیم.

وظیفه دوم: انتظار

اشاره

یکی از مهمترین وظایف ملت امام دوازدهم و شیعیان اثنی عشری در دوران غیبت امام سلام اللّه علیه، انتظار فرج آن بزرگوار است. و معنای انتظار، علاوه بر وجود آمادگی‌های ظاهری و باطنی بر عدم عجله و شتاب در امور متعلق به آن حضرت هم دلالت دارد.

جناب عبد العظیم حسنى گوید: بر مولاى خود امام جواد عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدم و مى‌خواستم درباره‌ی قیام کننده پرسش كنم كه آیا همان مهدى است یا غیر او؟ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ آغاز سخن كرده و فرمودند:

«اى ابوالقاسم! قیام کننده‌ی ما همان مهدى است. كسى كه بايد در غيبتش او را انتظار كشند و در ظهورش او را فرمان برند و او سومين از فرزندان من است و سوگند به كسى كه محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را به نبوّت، مبعوث فرمود و ما را به امامت، مخصوص گردانيد اگر از عمر دنيا جز يک روز باقى نمانده باشد، خداوند آن روز را آنقدر طولانى گرداند تا در آن، قيام كند و زمين را پر از عدل و داد نمايد؛ همچنان كه آكنده از ظلم و جور شده باشد و خداى تعالى امر او را در يک شب اصلاح فرمايد چنان كه امر موسى كليم اللَّه عَلَيْهِ السَّلاَمُ را اصلاح فرمود، او رفت تا براى خانواده‌اش شعله‌ى آتش بياورد؛ امّا چون برگشت، رسول و پيامبر بود. سپسفرمود: برترين اعمال شيعيان ما انتظار فرج است.»⁽¹⁾

و به ابوبصیر هم فرمودند:

«ای ابوبصیر! خوشا به حال شیعیان حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ که در زمان غیبتش منتظر ظهور او بوده و در دوران ظهورش مطیع فرامین ایشان هستند. همانا که آنها اولیاء خدایند که هیچ خوف و اندوهی ندارند.»⁽²⁾

ابوجارود گوید: به حضرت باقر العلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض کردم: من مردی کور و کهنسال هستم و بین من و شما مسافت زیادی هست و می‌خواهم که دینم را به من بیاموزید تا بدان چنگ زده و حجتی داشته باشم و به فرزندانم بیاموزم. پس امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ که از کلام من

خوششان آمده بود راست نشسته و فرمودند: کلامت را تکرار کن. من هم دوباره همان سخنان را عرض کردم. فرمودند:

«باشد ای ابا جارود! (دین خدا عبارت است از) شهادت به یگانگی خدا و رسالت حضرت محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و اقامه نماز و پرداخت زکات و روزه‌ی ماه رمضان و حج بیت اللّه و دوست داشتن دوستان ما و دشمن داشتن دشمنان ما و تسلیم بودن در برابر امر ما و انتظار قیام کننده‌ی از ما و ورع و تلاش در دین.»⁽¹⁾

یکی از دلایلی که انتظار فرج تا این حدّ، مورد تأکید و توصیه اهل‌بیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ قرار گرفته است این است که انسان منتظِر را، به آینده و فردایی روشن امیدوار ساخته و همین امید، نقش بزرگی در سعی و کوشش او، ایفا می‌کند. امیر مؤمنان و امام عارفان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ توصیه می‌فرمایند:«انتظار فرج و گشایش از جانب خدا داشته باشید و از رحمت او ناامید نباشید که محبوب‌ترین اعمال نزد خدای عزّ وجلّ انتظار فرج و گشایش است»⁽²⁾

در حدیث دیگری، راوی از امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی وظیفه‌ی شیعیان در عصر غیبت می‌پرسد و می‌گوید: شیعیان شما در آن زمان چه کنند؟ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«بر شما باد به دعا و انتظار فرج که به زودی نشانه‌ای برایتان آشکار می‌شود که خدا را بر آن ستوده و بدان چنگ بزنید. گفتم: چه دعایی بخوانیم؟ فرمودند: بگویید: اللَّهُمَّ أَنْتَ عَرَّفْتَنِي نَفْسَكَ وَ عَرَّفْتَنِي رَسُولَكَ وَ عَرَّفْتَنِي مَلَائِكَتَكَ وَ عَرَّفْتَنِي نَبِيَّكَ وَ عَرَّفْتَنِي وُلَاةَ أَمْرِكَ اللَّهُمَّ لَا آخُذُ إِلَّا مَا أَعْطَيْتَ وَ لَا وَاقِىَ إِلَّا مَا وَقَيْتَ اللَّهُمَّ لَا تُغَيِّبْنِي عَنْ مَنَازِلِ أَوْلِيَائِكَ وَ لَا تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي اللَّهُمَّ اهْدِنِي لِوَلَايَةِ مَنِ افْتَرَضْتَ طَاعَتَهُ یعنی: بار خدایا! تو خودت و فرستاده‌ات و فرشتگانت و پیغمبرت و اولیای امرت را به من شناسانیدی، بار خدایا! من نگیرم جز آنچه تو عطا کنی، و هیچ

نگهدارنده‌ای جز تو برایم نیست، بار خدایا! مرا از منازل دوستانت دور مگردان و دلم را پس از آنکه هدایت کرده‌ای منحرف منما، بار خدایا! مرا به ولایت کسی که اطاعتش را بر من واجب ساخته‌ای هدایت فرما.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«دین امامان عَلَيْهِم السَّلاَمُ، خداترسی، راستگویی، صلاح و تلاش، رساندن امانت به صاحبش چه نیکوکار باشد چه بدکار، سجده‌های طولانی و نماز شب و دوری از گناهان و انتظار فرج به همراه صبر و خوش رفتاری با رفیقان و همسایگان می‌باشد.»⁽²⁾

اسماعیل جعفى نیز گوید: مردى نزد امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ آمد و دفترى با خود داشت، امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:«اين دفترِ مردى است كه براى مناظره آمده و پرسش مى‌كند از دينى كه عمل در آن پذيرفته است.»

آن مرد گفت: خدایت رحمت كند، همین را مى‌خواهم. امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«(آن دین) گواهى دادن به وحدانیت خدا و اینکه شريكی ندارد و اينكه محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم بنده و رسول او است و اقرار كنى بدان چه از طرف خدا آورده است و ولايت ما خانواده و بيزارى از دشمن ما و تسليم به امر ما و ورع و تواضع و انتظار قیام کننده‌ی ما؛ زيرا براى او دولتى است كه وقتى خدا بخواهد آن را بياورد.»⁽³⁾

مرحله‌ی اضطرار

وقتی انسان، مولایش را شناخت و به او معرفت پیدا کرد، قهراً به انتظار او خواهد نشست و هرچه که این انتظار، قوی تر شود به مرحله‌ی اضطرار رسیده و از باب اینکه امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، پدر دلسوز و مهربان‌اند، برای او فرجی حاصل خواهد شد و او به لقای طلعت رشیده‌ی ارباب خوبی‌ها خواهد رسید و این است معنای سخن امام پارسایان حضرت سید ساجدان، علی بن الحسین عَلَيْهِما السَّلاَمُ که می‌فرمایند:

«انتظار فرج داشتن، خود از بزرگترین فرج‌هاست».⁽¹⁾

و در تایید این مطلب است سخن حسن بن جهم که گوید: از حضرت کاظم عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی فرج پرسیدم، فرمودند:

«آیا نمی‌دانی که انتظار فرج، خود از فرج است ؟ عرض کردم: خیر! نمی‌دانم مگر آنکه شما به من تعلیم دهید. فرمودند: آری! انتظار فرج، خودش بخشی از فرج است.»⁽²⁾

ظاهراً یکی از معانی این اخبار آن است که این فرج، فرج جزئی و در حق آن کسیاست که در مرحله اعلای انتظار به حالت اضطرار رسیده است.

عبد الحمید واسطى روایت نموده كه گفت: به امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: آقاجان! فدایتان شوم! به خدا قسم! در انتظار ظهور امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ دكان‌هاى خود را رها كرده‌ایم تا جایى كه چیزى نمانده كه از فقر و بیچارگى دست تكدى پیش مردم دراز كنیم.

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى عبد الحميد! آيا گمان می‌كنى که اگر كسى خود را وقف راه خدا كند خداوند راه روزى به روى او نمى‌گشايد و برایش فرجی نمی‌شود؟ آرى و اللّه! خداوند حتما درِ رحمت خود را به روى او خواهد گشود. خدا رحمت كند كسى كه خود را در اختيار ما گذاشته است. خدا رحمت كند آن كس كه امر ما را زنده نگاه می‌دارد.

عرض كردم: اگر من پيش از آنكه به شرف ملاقات قیام کننده‌ی شما فائز گردم، بميرم چگونه خواهم بود؟ فرمودند: هر كدام از شما كه می‌گويد: "اگر مهدی آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ را ببينم به يارى او برمی خيزم"، مانند كسى است كه در ركاب او شمشير بزند و كسى كه در ركاب وى شهيد شود مثل اين است كه دو بار شهيد شده است.»⁽¹⁾

اللّه اکبر از این روایت عظیم و بشارت هایی که در آن برای منتظران مضطرِّ صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ بیان شده است.

در خبری دیگر، كرّام بن عمرو گوید: من در درون خویش، سوگند یاد كرده بودم كه تا قیام کننده از آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ بر نخیزد، هرگز در روز غذایى نخورم یعنى روزه بگیرم. روزى نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ رفتم و به او عرض كردم: مردى از شیعیان شما براى خدا بر خویشتن واجب ساخته كه هرگز در روز غذایى نخورد و روزه بگیرد تا زمانى كه قیام کننده‌ی آل‌محمّد قیام كند. فرمودند:

«اى كرّام! روزه بدار؛ ولى در عيد قربان و عيد فطر و سه روز تشريق (روزهاىدوازده و سیزده و چهارده ماه ذى الحجّة) و هنگامى كه در سفر به سر مى‌برى از روزه داشتن خوددارى كن{ پس کارش را تایید کرده }و سپس فرمودند: هنگامى كه حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ كشته شد آسمان‌ها و زمين و هر كه در آن بود و فرشتگان، همه به ناله در آمدند و گفتند:اى پروردگار ما! آيا به ما رخصت از بین بردن و هلاک نمودن بندگانت را می‌دهى، تا آنان را از روى زمين ريشه كن كنيم؟ زیرا كه آنان، حريم و حرمت تو را شكستند، و حرام تو را روا داشتند، و برگزيده‌ی تو را كشتند. پس خداى تعالى به آنان وحى فرستاد: اى فرشتگان! و‌اى آسمان و زمين من! آرام باشيد؛ سپس پرده‌اى از پرده‌ها را برداشت، و در اين هنگام در پس آن پرده،

محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و دوازده وصى او نمايان شدند؛ پس خداوند از بين آنان دست امام دوازدهم را گرفت و فرمود:اى فرشتگان من! و‌اى آسمان و زمينم! انتقام آنان را به دست اين شخص خواهم ستاند، و به وسيله‌ی اين شخص از آنان انتقام مى‌گيرم هر چند پس از گذشتِ مدّت زمانى باشد و اين‌سخن را سه بار تكرار فرمود.»⁽¹⁾

خوب بنگرید که یاران ائمه‌ی طاهرین عَلَيْهِم السَّلاَمُ در زمان آن بزرگواران و با وجود حضور امام معصوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ برای درک زمان ظهور مهدی آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ دست به چه کارهایی می‌زدند و چگونه مشتاق زیارت آن حضرت بوده اند! آیا ما از آنها بر اینگونه اعمال سزاوارتر نیستیم؟. وای بر ما و جامعه‌ی ما !، وای بر خواص و عوام ما! که همگی، امام مظلومِ خویش را فراموش کرده، هر یک به نوبه خویش، در دل‌های پوسیده، گوساله‌ای را جای او گذاشته و سامری وار بر گردش طواف می‌کنیم در حالی که سید و مولای ما به سبب اعمال زشت ما از ما بریده و رهسپار بیابان‌ها شده است.

البته بوده اند و هستند، افراد انگشت شماری که یاد حضرت، دل‌های ایشان را به خود مشغول کرده و مضطرانه چشم به راه قدوم مطهّر اویند. شاید نام سید کریم پینه دوز،برای شما نامی آشنا باشد و بسیار از ایشان در بعضی از کتابهایی که درباره‌ی تشرف یافتگان به ساحت مقدس امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ به چاپ رسیده است، خوانده باشید. نام و شهرت او" آقا سیدکریم محمودی" بود و در گوشه‌ای از بازار تهران به پینه دوزی و پاره دوزی مشغول بود، و به همین جهت مشهور به این عنوان شد.

آقا سیدکریم با وجود آن مقامات ولایی و توحیدی، تا حدودی گمنام بود و در زمان حیاتش فقط خواص و علمای اهل معنای تهران از حالات و مقاماتش باخبر بودند و نقل

است که همچون آقا و مولایش حضرت بقیه اللّه الاعظم عجل اللّه تعالی فرجه هر روز به صورت دائم، در هر صبح و شام، دقایقی را به یاد سرور و سالار شهیدان حضرت ابا عبداللّه الحسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ گریه می‌کرده و بدون استثناء در طول سال، در هر صبح و شام به یاد مصائب حضرت سیدالشهداء عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌گریسته است.

آقا سیدکریم، در پرتو ارتباط خاص ولایی با امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ، به مقامات والای عرفانی و توحیدی دست یافته بود؛ تا آنجایی که بیشتر علمای اهل معنای تهران معتقد بودند که حضرت بقیة اللّه الاعظم عَلَيْهِ السَّلاَمُ به مغازه‌ی کوچک آن جناب تشریف می‌برده و با او هم صحبت می‌شدند. در دوران حیات آقا سیدکریم، تنها برخی از اولیای خدا و معدودی از دوستان صمیمی آن جناب از مقامات، حالات و تشرفات او باخبر بوده‌اند و همین عده‌ی اندک به برخی از تشرفات آقا سیدکریم، آن هم بعد از وفات او، اشاره کرده‌اند؛ به عنوان مثال بسیاری از حکایات و تشرفات آقا سید کریم، بعد از وفاتش، از طریق مرحوم "آیه اللّه حاج شیخ مرتضی زاهد" فاش شده است.

جناب شیخ عبدالکریم حامد نقل می‌کند که از جناب سیدکریم پینه دوز که هر هفته به ملاقات مولا توفیق می‌یافت، پرسیده شد: " چه کرده‌ای که به چنین توفیقی دست یافته‌ای؟" او در جواب گفته بود: "شبی در خواب بودم؛ جدم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را در عالم رویا دیدم. از ایشان تقاضای ملاقات امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ را نمودم،آن حضرت فرمودند: " در طول شبانه روز دو مرتبه برای فرزندم سیدالشهدا عَلَيْهِ السَّلاَمُ گریه کن!" از خواب بیدارشدم و این برنامه را به مدت یک سال اجرا نمودم تا به خدمت آن حضرت نایل آمدم.

در یکی از تشرفات، امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ خطاب به سیدکریم می‌فرمایند: "آیا کفش ما را نیز می‌دوزی؟" سید بلافاصله عرض می‌کند: "بله آقاجان! اما سه نفر جلوتر از شما کفششانرا آورده‌اند." امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ دقایقی بعد، بار دیگر می‌فرمایند: "سید! کفش ما را نمی‌دوزی؟" و سید می‌گوید: "چرا آقاجان! بعد از این سه کفش، می‌دوزم." دقایقی می‌گذرد و امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ برای بار سوم می‌پرسند: "سید! آیا کفش ما را نمی‌دوزی؟" در این هنگام، سید طاقت از کف می‌دهد و بر می‌خیزد و امام زمانش را در آغوش می‌گیرد و می‌گوید: "سید و آقای من! این قدر مرا امتحان نفرمایید! اگر یک مرتبه دیگر بفرمایید، فریاد می‌زنم و همه را خبردار می‌کنم که یوسف فاطمه در آغوش من است."

اما آنچه که باعث شد نام این ولی خدا را در اینجا ذکر کنیم این نکته بودکه در یکی از تشرفاتِ سید کریم، امام زمان ارواحنا فداه به او می‌فرمایند: اگر هفته‌ای بر تو بگذرد و ما را نبینی چه می‌کنی؟ سید در پاسخ می‌گوید: آقا جان! به خدا می‌میرم! و امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ به او می‌فرمایند: اگر این طور نبود، هر هفته ما را نمی‌دیدی.⁽¹⁾

مسلما اگر اضطرار سید کریم به حدی رسیده بود که اگر روزی یکبار امامش را نمی‌دید قالب تهی می‌کرد، آن طلعت نورانی را هر روز می‌دید. به این می‌گویند فرج جزئی. دوستان و منتظران عزیز زهرا عَلَيْهِما السَّلاَمُ ما چند روز اگر امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ را نبینیم می‌میریم؟! آری! ما هنوز مضطر او نیستیم چون منتظرش نبوده ایم و چگونه منتظر کسی باشیم که او را نمی‌شناسیم؟!

انتظار، نه عجله!

شاید بسیاری از شیعیان، به خاطر اینکه از جانب ائمه‌ی اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ منع شده بودند که برای جهاد و قتال در لشگر حکومت‌های وقت، شرکت کنند و خود را از رسیدن به فوز جهاد و شهادت محروم می‌دیدند و در عوض، امر به انتظار و سکوت شده و مأمور بودند تا از تنازعات و شرکت در قیام‌ها و لو بر علیه دستگاه ظلم، دوری کنند؛ گمان می‌کردند که از خیری کثیر و ثوابی عظیم، محروم شده‌اند. البته عده‌ای از ایشان نیز چون زیدیان و بعضی از حسنی‌ها با اینکه می‌دیدند که امامشان در خانه نشسته و امر به صبر و انتظار، و نهی از قیام می‌نماید، با عدم امتثال امر ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ قیام کرده و برای رسیدن به اجر جهاد و مبارزه با طاغوت و نیل به فوز شهادت، با دستگاه حاکمه درگیر می‌شدند و البته همه‌ی این حرکت‌ها از نظر ائمهطاهرین عَلَيْهِم السَّلاَمُ مردود بودند. لذا پیشوایان معصوم عَلَيْهِم السَّلاَمُ به شیعیان خویش می‌فرمودند: شتاب نکنید، در هیچ قیامی شرکت نکنید، در کنار دستگاه ظلم و لو با مشرکین، قتال نکنید، منتظر قیام کننده‌ی ما باشید که همین انتظار، برای شما، اجر جهاد و شهادت، آن هم در رکاب رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را دارد. این حکمی است که نه مخصوص آن زمان؛ بلکه تا قیام حضرت صاحب عَلَيْهِ السَّلاَمُ جریان دارد. لطفا خوب به روایات ذیل توجه فرمایید:

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«براى كسى كه در انتظار امر (فرج و ظهور) ما مرده است زيانى نيست و ضرری نکرده كه در ميان خيمه حضرت مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ و در ميان قشون او نمرده باشد.»⁽¹⁾

حارث بن مغیره گوید: خدمت حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودیم، فرمودند:

«كسانى كه از شما به امر ولایت عارف اند و در انتظار دولت ما به سر می‌برند و آرزوى پاداش نيک دارند؛ به خدا قسم مانند آن كسانی هستند كه به همراه قیام کننده‌ی آل محمّد عَلَيْهِم السَّلاَمُ، جهاد كرده‌اند. بعد فرمودند: به خدا قسم! مانند كسانی هستند كه با پيامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم با شمشيرشان جهاد نموده‌اند. سپس براى مرتبه سوم فرمودند: به خدا قسم! مانند كسانی هستند كه در خيمه پيامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به درجه شهادت رسيده‌اند. همانا درباره‌ی شما آيه‌ای در قرآن هست. عرض كردم كدام آيه؟ فرمودند: وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ. کسانی که به خدا و رسولانش ایمان آورده اند ایشان در نزد خدا صدیقان و شهدایند و برای ایشان اجر و نورشان می‌باشد.» آنگاه فرمودند: به خدا قسم در نزد خدا صدیقان و شهداء محسوب شويد.»⁽²⁾و حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«هرکسی از شما که بر ولایت ما در حال انتظار بمیرد مانند کسی است که در خیمه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ حاضر شده است.»⁽³⁾

فیض پسر مختار نیز گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که می‌فرمودند:

«هر کسی از شما در انتظار دولت حقه‌ی ما از دنیار برود مانند کسی است که با مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در خیمه‌ی ایشان باشد. پس کمی مکث کرده و فرمودند: نه! چون کسی است که در رکاب آن بزرگوار شمشیر کشیده است. نه! مانند آن است که در کنار پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به شهادت رسیده باشد.»⁽¹⁾

و حضرت باقر العلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«هر مؤمنی شهید است، حتی اگر در بستر از دنیا رفته باشد و او مانند کسی است که در سپاه امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ حاضر شده است. سپس فرمودند: آیا کسی که خود را برای خدا محبوس می‌دارد (منتظر است و در هیچ قیام و خروجی شرکت نمی‌کند) خدا او را وارد بهشت نخواهد کرد؟»⁽²⁾

همان بزرگوار در کلام نورانی دیگری فرموده‌اند:

«آن کسی که از شما می‌گوید " اگر قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ را درک کنم حتما به یاری او خواهم رفت " مانند آن است که در رکاب او شمشیر کشیده؛ بلکه چون کسی است که با او به شهادت رسیده باشد.»⁽³⁾

حسین بن حمزه نیز از پدرش نقل می‌كند كه گفت به حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: فدایتان شوم! سنّم زیاد شده و استخوانم نازک شده و اجلم نزدیک است؛ مى‌ترسمپیش از برپایی حکومت شما از دنیا بروم. فرمودند:

«اى ابا حمزه! گویا عقيده‌ات اين است كه شهيد، تنها آن كسى است كه كشته شود؟.»

گفتم: فدایت شوم همین طور است. فرمودند:

«ای ابا حمزه! هر كس ايمان به ما آورَد و حديث ما را تصدیق کند و انتظار ما را داشته باشد، مثل كسى است كه زير پرچم مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است؛ بلكه به خدا قسم! چون کسی است که زير پرچم پيامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است.»⁽¹⁾

خواننده‌ی گرامی! آیا بد است که در خانه بنشینی، عبادتت را انجام داده و منتظر امامت بمانی و مانند کسی باشی که در خیمه‌ی امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ سکونت داشته و مرگت، شهادت در رکاب رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم باشد؟ فعلا تو را امر به انتظار کرده اند نه جهاد. ⁽²⁾

ثواب انتظار

انتظار منتظَر، علاوه بر اینکه خود، فرج و گشایشی در حال منتظِر است و ثواب‌های بزرگی هم چون نیل به مقام شهادت دارد؛ به عنوان افضل اعمال و... نیز معرفی شده است که بجاست تا بعضی از روایات مربوط به آن در اینجا نقل شود.

مردی از مولای ما حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسید: محبوب‌ترین عمل به درگاه پروردگار متعال چیست؟ فرمودند: «انتظار فرج.»⁽³⁾

در دیگر احادیث، انتظار فرج را عبادت؛ بلکه افضل عبادات نامیده‌اند. امام سجاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ به واسطه‌ی پدران خویش از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نقل نموده که فرموده‌اند:

«هر که به رزق کم خدا راضی باشد خداوند نیز از عمل اندک او خشنود شود وانتظار فرج عبادت است.»⁽⁴⁾

و رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«انتظار فرج، افضل عبادات است»⁽¹⁾

و امیرمؤمنان عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرموده‌اند:

«بهترین عبادات، صبر و سکوت و انتظار فرج است.»⁽²⁾

ابوخالد كابلی گوید: بر مولاى خود امام زین العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدم و به ایشان عرض کردم: یا ابن رسول اللَّه! كسانى كه خداى تعالى طاعت و مودّتشان را واجب ساخته و اقتداى به آنان را پس از پیامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم واجب گردانیده است چه كسانى هستند؟ فرمودند:

«اولى الامرى كه خداى تعالى آنها را ائمّه مردم گردانیده و طاعتشان را بر آنها واجب ساخته است عبارتند از: امیر المؤمنین علی بن أبى طالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ؛ سپس حسن و سپس حسین دو فرزند علی بن أبى طالب عَلَيْهِم السَّلاَمُ؛ سپس امر به ما منتهى گردید و بعد سخنى نفرمودند.»

گفتم:اى سرورم! از امیر المؤمنین علىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ براى ما روایت شده است كه زمین از حجّت خداى تعالى بر بندگانش خالى نمى‌ماند، حجّت و امام پس از شما كیست؟ فرمودند:

«فرزندم محمّد و نام او در تورات، باقر است و علم را موشكافانه مى‌شكافد، او حجّت و امام پس از من است و پس از محمّد فرزندش جعفر و او را در آسمان ها، صادق مى‌گویند.»

گفتم:اى سرورم! چرا نام او صادق شده است در حالى كه همه شما صادق هستید؟ فرمودند:

«پدرم از پدرانش از رسول خدا صلوات اللَّه علیهم اجمعین روایت فرموده است:آنگاه كه فرزندم جعفر بن محمّد بن علی ابن حسین بن علی بن أبى طالب متولّد شد نامش را صادق بگذارید كه پنجمین از سلاله او فرزندى است كه نامش جعفر است كه از روى تجرّى بر خداى تعالى و دروغ بستن بر او، ادّعاى امامت مى‌كند و او نزد خدا، جعفرِ كذّاب و مفترى بر خداى تعالى است و مدّعى مقامى است كه

اهل آن نیست و مخالف پدر خویش و حسود بر برادر خود است. او كسى است كه مى‌خواهد در هنگام غیبتِ ولىّ خداى تعالى، او را بر ملا سازد. سپس علی بن الحسین عَلَيْهِما السَّلاَمُ به سختى گریستند آنگاه فرمودند: گویا جعفر كذّاب را مى‌بینم كه طاغى زمانش را وادار مى‌كند تا در امر ولى خدا و امام غایب، تفتیش كند و این به خاطر جهلى است كه بر ولادت او دارد، و حرصى است كه بر قتل او دارد، اگر به او دسترسى یابد، و طمعى است كه به میراث او دارد تا آن را به ناحقّ غصب كند.»

ابوخالد گوید: گفتم: یا ابن رسول اللّه! آیا چنین چیزى واقع خواهد شد؟ فرمودند:

«به خدا سوگند! واقع خواهد شد و آن در صحیفه‌اى كه نزد ماست مكتوب است، صحیفه‌اى كه در آن ذكر محنت هایى است كه بر ما پس از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم جارى مى‌شود.»

ابوخالد گوید: گفتم: یا ابن رسول اللّه! بعد از آن چه خواهد شد؟ فرمودند:

«آنگاه غیبتِ ولىّ خدا طولانى خواهد شد. او دوازدهمین از اوصیاى رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و ائمّه‌ی پس از اوست.اى ابا خالد! مردمِ زمان غیبت آن امام كه معتقد به امامت و منتظر ظهور او هستند از مردم هر زمانى برترند؛ زیرا خداى تعالى عقل و فهم و معرفتى به آنها عطا فرموده است كه غیبت، نزد آنان به منزله مشاهده است، و آنان را در آن زمان به مانند مجاهدین پیش روى رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم كه با شمشیر به جهاد برخاسته‌اند قرار داده است، آنان مخلصان حقیقى و شیعیان راستین ما و داعیان به دین خداى تعالى در نهان و آشكارند، و فرمودند: انتظار فرج، خود بزرگترين فرج است.»⁽¹⁾

ابراهیم كرخى نیز گوید: بر امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدم و نزد ایشان نشسته بودم كه حضرت ابوالحسن موسى بن جعفر عَلَيْهِما السَّلاَمُ كه در سن نوجوانى بودند تشریف آوردند؛ پس من برخاسته و ایشان را بوسیدم و نشستم؛ آنگاه امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى ابراهيم! آيا مى‌دانى كه پس از من او امام توست؟ بدان كه اقوامى درباره‌ی او به هلاكت افتاده و اقوام ديگرى به سعادت رسند، لعنت خدا بر قاتل او باد و خدا عذاب روحش را دو چندان كند. بدان كه خداى تعالى از صلب او بهترين اهل زمين در عصر خود را خارج سازد كه همنام جدّش و وارث علم و احكام و فضايل اوست و معدن امامت و رأس حكمت است، و پس از شگفتی‌ها و كرامات مُستَحسَنى كه از وى به ظهور رسد، جبّار بنى فلان (عباس) از روى حسادت وى را خواهد كشت؛ و لكن خداى تعالى امرش را مى‌رساند گرچه مشركان را ناخوش آيد و از صلب او امام مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ را كه تكلمه ائمّه دوازده‌گانه است خارج سازد و آنان را به كرامت خود مخصوص گرداند و در دار القدس خود فرود آورد، كسى كه منتظر دوازدهمين آنان باشد مانند كسى است كه شمشيرش را از غلاف بيرون كشيده و پيشاروى رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم از آن حضرت دفاع نمايد.»

راوى گوید: در این هنگام مردى از دوستان بنى امیه داخل شد و سخن منقطع گردید و من یازده بار دیگر به نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ رفتم تا از آن حضرت درخواست كنم كه كلامشان را كامل كنند و بدان توفیق نیافتم تا آنكه در سال بعد بر امام وارد شدم و ایشان نشسته بودند، فرمودند:

«اى ابراهيم! او كسى است كه پس از سختى شديد و بلاى طويل و جزع و خوف،ظاهر شده و حزن و مشقّت را از شيعيانش برطرف سازد و خوشا به حال كسى كه آن زمان را درک كند،اى ابراهيم! تو را بس است.»

ابراهیم گوید: من هیچ گاه مسرورتر از آن زمان نبودم كه پس از شنیدن این مژده از نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ برمى‌گشتم.⁽¹⁾

صفات منتظر

این انتظار که از شرائط دین و ایمان شمرده و برای آن، ثواب‌های عالی و متعالی در نظر گرفته شده طبیعتا از هر منتظری پذیرفته نخواهد شد؛ بلکه برای منتظرانِ حضرت منتَظَر عَلَيْهِ السَّلاَمُ صفاتی بیان شده که منتظِر باید حائز آنها باشد.

مفضل بن عمر گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که می‌فرمودند:

«مردم درباره‌ی ما به سه قسم تقسيم می‌شوند. اول؛ گروهى که ما را دوست دارند و در انتظارِ قيامِ قیام کننده‌ی ما هستند تا از دنياى ما بهره‌مند شوند. پس سخن می‌گويند و کلمات ما را حفظ می‌كنند؛ ولی از انجام اعمال ما كوتاهى دارند؛ پس به زودى خدا آنها را رهسپار جهنم می‌كند. دوم؛ گروهى که ما را دوست می‌دارند و سخن ما را مى‌شنوند و كوتاهى از اعمال ما ندارند؛ ولی هدفشان این است که به اين وسيله مردم را بخورند( یعنی مال ایشان را به دست آورده ،آنها را استعمار کنند) خداوند شكم‌هاى آنها را پر از آتش می‌كند و به گرسنگى و تشنگى (در قیامت) گرفتار می‌شوند. سوم؛ گروهى هستند كه ما را دوست دارند و سخن ما را حفظ

می‌كنند و مخالفت با رفتار ما نمی‌كنند. آنها از مايند و ما از آنها.»⁽¹⁾از اینجا معلوم می‌شود، آنهایی که به ظاهر، منتظر امام علیه السلام‌اند؛ ولی برای امر دنیا و در اعمالشان مانند ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ نیستند؛ نه تنها وارد جرگه‌ی منتظرین نشده اند؛ بلکه عاقبت ایشان هم آتش است.

در حدیث دیگر آمادگی برای ظهور را یکی دیگر از صفات منتظرین برشمرده‌اند.

ابوبصیر گوید: امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«باید هر يک از شما براى خروج مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ (سلاحی) آماده كند هر چند يک تير باشد، كه خداى تعالى هرگاه از نيّت شما این مطلب را بداند، اميدوارم كه در عمر او تأخير اندازد تا آنكه قیام کننده را درک كند [و از ياران و ياوران او باشد]»⁽²⁾

و همچنین ابوخالد مكفوف از یكى از یاران خود نقل مى‌كند كه او گفت: «امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«براى آن كسی كه اين امر [ولایت و انتظار ] را در نهان، ادّعا مى‌كند شايسته است كه آشكارا نيز بر آن، دليل بياورد، عرض كردم: اين برهان كه بايد آن را در آشكار بياورد چيست؟ فرمودند: حلال خدا را حلال بدارد و حرام خدا را حرام دارد، و او را ظاهرى باشد که باطنش را تصدیق کند.»⁽³⁾

وظیفه سوم: مراقبت از دین

سومین وظیفه رعیت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ در دوران غیبت، مراقبت از دین و ایمان است. علىّ بن جعفر از برادر خود امام كاظم عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«چون پنجمين امام از فرزندان امام هفتمين، غايب شود، اللّه! اللّه! که در دينتان مراقب باشيد كسى آن را از شما زايل نسازد،اى فرزندان من! به ناچار صاحب الامر غيبتى دارد تا به غايتى كه معتقدان به اين امر، از آن باز گردند، اين محنتى است كه خداى تعالى خلقش را به واسطه‌ی آن بيازمايد و اگر پدران و اجداد شما دينى بهتراز اين مى‌شناختند از آن پيروى مى‌كردند.»

راوی گوید: گفتم:اى آقاى من! پنجمین از فرزندان هفتمین امام كیست؟ فرمودند:

«اى فرزندان من! عقل‌هاى شما از درک آن ناتوان است و خردهاى شما تاب تحمّل آن را ندارد؛ و ليكن اگر بمانيد او را درک خواهيد كرد.»⁽¹⁾

یمان تماّر نیز گوید: خدمت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشسته بودیم، به ما فرمودند:

«همانا صاحب الامر را غيبتى است، که هر كسی که در آن زمان، دينش را نگه دارد مانند آن است كه درخت خار قَتاد را با دست بتراشد⁽²⁾سپس با اشاره‌ی دست، مجسم فرموده و ادامه دادند: كداميک از شما می‌تواند خار آن درخت را به دستش نگهدارد؛ پس لختى سر به زير انداخته و باز فرمودند: همانا صاحب الامر را غيبتى است، که هر بنده‌ایى بايد در آن از خدا پروا كند، و به دين خود بچسبد.»⁽³⁾

همین سفارش، از وجود مبارک رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نیز مؤکدا رسیده و ایشان هم فرموده‌اند:

«قسم به كسى كه مرا به بشارت، مبعوث كرد! به تحقيق كه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ از فرزندان من است و طبق پيمانى كه از جانب من بر عهده اوست غايب شود تا جایی كه اكثر مردم بگويند: خدا را در خاندان محمّد حاجتى نيست. و ديگران در اصل ولادت او شک كنند، پس هر كس در زمان او واقع شود بايستى به دينش چنگ زده،

مراقب آن باشد و به واسطه‌ی شکِ خود، راه شيطان را باز نسازد تا مبادا شيطان او را از آئين من زايل ساخته و از دين من بيرون برد كه او پيشتر پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد و خداى تعالى شيطان را ولىّ بى‌ايمانان قرار داده است.»⁽¹⁾

وظیفه چهارم: مقابله با تحریف یا اصلاح دین

در عصر ائمه‌ی اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ و پیش از شروع غیبت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، آن بزرگواران، با حساسیت فراوان، از تغییر، تحریف و یا اصلاح دین توسط مردمِ فریبکار، جلوگیری کرده و حتی اگر کسی کلمه‌ای را در دعا و یا زیارتی تغییر می‌داد با برخورد شدید امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ مواجه می‌شد. این رویه در زمان غیبت صغری هم ادامه داشت به شکلی که اگر کسانی چون "شلمغانی" قصد تغییر در دین را داشتند با توقیعات لعنیه‌ی امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ مواجه شده و مردم نیز به امر آن بزرگوار به لعن و نفرین ایشان می‌پرداختند تا مبادا کسی با طمعِ تحریف در دین، به گمراه نمودن دیگران سوق پیدا کند. اما متاسفانه با شروع غیبت کبری و با کمرنگ شدن تبرّی که دژ حفاظت از عقاید است و آغازِ زمزمه‌های وحدت با منحرفین، آرام آرام، نحله‌های فاسدی چون تصوف و بهائیت و... در اندیشه‌های شیعی رخنه کرده و افکار حلاج ها، ابن عربی‌ها و جلال الدین بلخی‌ها با لباسی مبدل به اسم عرفان و غیر آن، وارد عقاید حقه‌ی شیعه‌ی اثنی عشریه شدند. عده‌ای نیز به مطامع دنیایی و اغراض مادی و حکومتی برای رسیدن به اهداف شومشان؛ عوض آنکه خود را با دین خدا هماهنگ کنند، دین را با تمایلات خویش، تطبیق داده و هر جایش را که با افکارشان ناسازگار پنداشتند، محو، سانسور، تغییر و یا اصلاح کرده و می‌کنند. امامان عزیز ما که درود خدا بر ایشان باد از آن رو که به این مهم، آگاه بوده‌اند شیعیان خویش را از این خطر، آگاه ساخته و بر حذر داشته‌اند.

حارث بن مغیره نصرى از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده که به آن حضرت عرض كردم:

براى ما روایت شده كه صاحب این امر، زمانى از نظرها ناپدید مى‌شود؛ پس در آن حال ما چه كنیم؟ فرمودند:

«شما به همان امر نخستين كه بر آن بودید بمانید تا وضع براى شما روشن شود».⁽¹⁾

ابان بن تغلب هم از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت مى‌كند كه آن حضرت فرمودند:«زمانى بر مردم بيايد كه در آن دچار (سبطه) شوند و علم جمع گردد همچنان كه مار در سوراخ خويش، خود را گرد مى‌كند (چنبر مى‌زند)، و در اين حال كه آنان چنين به سر مى‌برند ناگاه ستاره‌اى بر آنان مى‌دمد، عرض كردم: سبطه چيست؟ فرمودند: زمانى است كه امام حاضر نباشد. عرض كردم: پس در آن ميان ما چه كنيم؟ فرمودند: بر همان چيزى كه بوديد باقى باشيد، تا خداوند ستاره شما را برايتان برآورد.»⁽²⁾

ابوحمزه ثمالى نیز گوید: از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«نزديک‌ترين مردمان به خداى تعالى و داناترين مردمان به خدا و مهربان‌ترين ايشان به مردم، محمّد و ائمّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ هستند، پس هر جا كه آنان داخل مى‌شوند شما هم داخل شويد و از هر كه آنها مفارقت كردند شما هم مفارقت كنيد كه حقّ در ميان آنان است و آنان اوصيا هستند و ائمّه در ميان آنها هستند، پس هر كجا آنان را ديديد از ايشان پيروى كنيد و اگر روزى آنان را نديديد به خداى تعالى استغاثه كنيد و به آن سنّتى كه پیش از آن داشتيد عمل کنید و از آن تبعيت نماييد و آنان را كه دوست مى‌داشتيد دوست بداريد و آنها را كه دشمن مى‌داشتيد دشمن بداريد (دوست و دشمنتان را تغییر ندهید) كه چه زود باشد كه فرج شما در آيد.»⁽³⁾

در خبر دیگر، علىّ بن حارث بن مغیره از پدر خویش روایت كرده كه او گفت: به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: آیا فترتى خواهد بود كه در آن، مسلمانان، امام خویش را نشناسند؟ فرمودند: چنین گفته مى‌شود. عرض كردم: پس ما چه كنیم؟ فرمودند:

«چون چنين شود به همان امرِ نخستين بياويزيد و همان را كه برآنيد به دست داشته باشيد تا آخرِ كار بر شما روشن گردد».⁽¹⁾از این قبیل روایات، فراوان است که در بعضی فرموده‌اند: به همان سنت سابق عمل کن و در بعضی فرموده اند: دوست و دشمنت را تغییر مده.

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«آنگاه كه صبح و شام مى‌كنى در حالى كه امامى را نمى‌بينى كه از وى پيروى كنى؛ پس آن را كه دوست مى‌داشتى دوست بدار و آن را كه دشمن مى‌داشتى دشمن بدار تا خداى تعالى امام را آشكار كند.»⁽²⁾

عبداللّه بن سنان هم گوید: «من با پدرم بر امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدیم؛ پس آن حضرت فرمودند:

«حال شما چون باشد آنگاه كه به حالى در آئيد كه امام هدايت را نبينيد و نشانه‌ی هدايت رؤيت نشود و هيچ كسی نجات نيابد مگر آنكه دعاى غريق را بخواند. پدرم گفت: در آن شب ظلمانى كه چنين امرى واقع شود ما چه كنيم؟ فرمودند: هر گاه چنين شود "و البتّه تو آن زمان را هرگز در نمى‌يابى" پس به آن چه در نزد شماست (از دین و معارف ما) بياويزيد و از آن جدا نشويد تا وضع بر شما روشن شود».⁽³⁾

و زراره این یار مورد وثوق ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«بر مردم، روزگارى در آيد كه امامشان از آنها غايب شود. »

گوید: عرض کردم: مردم در آن زمان چه كنند؟ فرمودند:

«به همان امرى كه بر آن بوده‌اند متمسّک شوند تا آنكه (سخن جدید ما) بر ايشان روشن شود.»⁽¹⁾

وظیفه پنجم: رجوع به عالمان ربانی

در عصر غیبت، که مردم، امام خویش را نمی‌بینند؛ برای دریافتِ حقایق و معارف دین،چاره‌ای جز مراجعه به دانشمندان و متخصصان امر ندارند، اما نه هر کسی که لباس طبابت پوشید، پزشک حاذقی است و نه هر که ابزار درودگری به دست گرفت، نجار ماهری است.

و بدان که زیادند گرگ‌هایی که در لباس میش، گوسفندان گله را می‌درند و همه را به دیگر میشان، بدگمان می‌کنند. لذا آن عالمی سزاوار رجوع است که خصالی نیکو داشته باشد و الّا کم نبوده اند عالم نمایانی که دین رعیت را به غارت برده‌اند.

امام هادى عَلَيْهِ السَّلاَمُ در وصف این عالمان ربانی فرموده‌اند:

«اگر پس از غيبت امام دوازدهم عَلَيْهِ السَّلاَمُ نبودند علمایى كه مردم را به سوى امام دعوت کنند و به سمت او راهنمایی نمایند، و با براهين الهى از او دفاع کنند، و بندگانِ مستضعف خدا را از دام ابليس و اعوانش برهانند، و از بند نواصب (دشمنان اهل بيت) رهايى بخشند؛ همه‌ی مردم، از دين خدا دست كشيده و مرتد مى‌شدند؛ لكن این علماء ،كسانى هستند كه زمام قلوب شيعيانِ ضعيف ما را در دست داشته و مهار مى‌كنند، همچون ناخداى كشتى كه سكّان آن را در دست دارد. اين گروه، همان شخصيت‌هاى برتر و افضل در نزد خداوند با عزّت و جلال مى‌باشند.»⁽²⁾

خوب بنگرید که امام هادی عَلَيْهِ السَّلاَمُ چه صفاتی برای یک عالم ربانی ذکر می‌کنند. اول: الداعین الیه؛ یعنی: مردم را به سوی امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ دعوت کنند. نه به سوی خود یا غیر امام. دوم: الدالین علیه؛ یعنی: مردم را به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ دلالت و راهنمایی کنند. سوم: الذابین عن دین اللّه؛ یعنی: از دین خدا دفاع کنند و چهارم: المنقذین لضعفاء عباد اللّه...؛ یعنی: بندگان خدایی که در عقایدشان ضعیف هستند را از دست منحرفین نجات دهند.

در حدیث دیگر امام عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«پس هر فقيهى كه مراقب نفسش بوده و حافظ دين خود است و با نفس خود مخالف است و مطيع امر مولى مى‌باشد، بر عوام است كه از چنين فقيهى تقليد كنند، و اين شرایط تنها مشمول برخى از فقهاى شيعى مى‌گردد نه تمامشان...»⁽¹⁾پس عالمی که عبدِ مطیعِ مولایش امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشد (مطیعا لامر مولاه) نه اینکه خود را مولا بداند، و آن عالمی که مراقب دین خدا باشد نه عنوان و اعتبارات خویش را بر دینِ حق ترجیح دهد و آن دانشمندی که مردم را به امام بخواند نه اینکه برای خودش دکانی باز کند؛ این چنین عالمی همان کسی است که مردم، وظیفه دارند به او رجوع کنند.

در اینجا برای نمونه به ماجرایی که برای یکی از مراجع عظام تقلید اتفاق افتاده و توسط بسیاری از علماء تایید شده است اشاره می‌کنیم.

آیت اللَّه سید ابوالحسن اصفهانى قدّس سرّه از مراجع بزرگ و وارسته‌ای است که هم به محضر مبارک امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نایل آمده و هم به افتخار دریافت نامه و توقیع از سوی آن حضرت، مفتخر شده است. داستانی که خواهد آمد علاوه بر اینکه نشانگر عنایت و لطف دوازدهمین امام نور، حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به آن مرجع بزرگوار و آن عالم ربّانی است، چراغی فروزان در پیش روی سایر علماء و دانشمندان است تا با طی طریق در مسیر روشن او، مرجعی مؤیَّد، برای مردم بی‌پناه باشند.

مرحوم زاهدی نقل می‌کند که در بیت آیت اللَّه حائری بودیم و یکی از علما که نامش را

می‌برد، نیز آنجا بود. به تناسب، سخن از آیت اللَّه اصفهانی به میان آمد که شیخ مذکور فرمود: من در عصر آن بزرگوار از کسانی بودم که گاه اشکال و ایراد به سبک معظّم له در رهبری معنوی و مذهبی جهان تشیّع داشتم. این ایراد تا هنگام تشرّف به عتبات عالیات و دیدار خصوصی با آن مرحوم ادامه داشت. به همین جهت هم، آنجا وقتی به محضرش رفتم، اشکالات خود و دیگران را گفتم. آن بزرگوار با کمال سعه‌ی صدر و گشادگی چهره جواب همه اشکال و ایرادهای مرا داد. سرانجام فرمود: من دستور دارم که اینگونه عمل کنم.

گفتم: از کجا و چه کسی دستور دارید؟ فرمود: از چه کسی می‌خواهید دستور داشته باشم؟ گفتم: یعنی از امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ؟ فرمود: آری! و برخاست و درب صندوق خود را گشود و پاکتی را از آنجا برگرفت و به دست من داد. من به مجرّد این که پاکت را گرفتم مضطرب و منقلب شدم. با حالتی وصف ناپذیر کاغذ را از پاکت درآوردم و آن را خواندم که از جمله این عبارت نوشته شده بود: بسم اللّه الرحمن الرحیم. یا سید ابوالحسن! إرخَص نفسَك و اجلس فی دهلیز بیتك و لا ترخ سترك (و اعن او اغث شیعتنا و موالینا) نحن ننصرك ان شاء اللّه. المهدییعنی: ای سید ابوالحسن! خودت را برای مردم ارزان کن (در دسترس مردم باش) و محل نشستنت را در دالان خانه ات قرار بده (خود را در اتاق‌های درونی خانه از مردم پنهان مکن) و پرده‌ای بین خود و مردم میانداز( مردم برای دیدار تو دچار مشکل و حاجب نباشند) و به داد شیعیان ما برس که ما خود، تو را یاری خواهیم کرد. المهدی

پرسیدم: این توقیع شریف را به وسیله چه کسی دریافت داشته اید؟ فرمود: به وسیله‌ی مردی عابد و پارسا و باتقوا به نام شیخ محمّد کوفی که از هر جهت مورد وثوق و اطمینان است. اجازه گرفتم تا از آن نسخه‌ای بردارم مشروط بر اینکه تا سیّد در قید حیات است ابراز نکنم. ⁽¹⁾

آن عالمی که در لابه لای عناوین و اعتبارات اسیر نشود، از مشکلات مردم با خبر بوده و خود را از ایشان در پرده‌ی حجاب و حراست و تشریفات، نگه ندارد، خود را عبدِ مولایش بداند و به داد دوستان امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ برسد؛ بی‌شک همان کسی است که مورد تأیید امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده و حضرتش یاری‌اش می‌کنند.

وظیفه ششم: احیای ذکر و یاد حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

غیبت امام و امتی که دنیا و دنیا طلبی مشغولش کرده و شیطانی که سرگرم تدلیس و فریب است؛ همه و همه دست به دست هم داده تا یادِ امام عزیز را از دل‌ها بزداید؛ اما وظیفه‌ی منتظران آن حضرت این است که یادش را زنده نگه دارند و از اوصاف او بگویند و بشنوند. همان امامی که سایر ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ اگر شرایط ایراد خطبه و سخن برایشان فراهم می‌شد از او می‌گفتند و خصال نیکویش را برای مردم بیان می‌کردند. امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ از آباء طاهرینشان عَلَيْهِم السَّلاَمُ از امیر المؤمنین عَلَيْهِم السَّلاَمُ چنین روایت كنند كه بر منبر کوفه مى‌فرمودند:

«از فرزندان من در آخر الزّمان فرزندى ظهور كند كه رنگش سفيدِ متمايل به سرخى و سينه‌اش فراخ و ران‌هايش سطبر و شانه‌هايش قوى است و در پشتش دو خال است، يكى به رنگ پوستش و ديگرى مشابه خال پيامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و دو نام دارد؛ يكى نهان و ديگرى آشكار. امّا نام نهان او احمد و نام آشكارش محمّد است، و چون پرچمش به اهتزاز درآيد از مشرق تا مغرب را تابان كند و دستش را بر سر بندگان نهدو دل مؤمنان از بركت آن، چون پاره‌های آهن استوار گردد و خداوند، توانايى چهل مرد را به وى دهد و هر مؤمنى گر چه در گور باشد (به ظهورش) شادمان شود، و به ديدار هم روند، و مژده ظهور مهدی صلوات اللَّه عليه را به يكديگر دهند.»⁽¹⁾

واقعاً آقای ما کیست که کسی چون سیدنا امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ آنگاه که منبر روند از جمال و کمال او خطبه می‌خوانند و بذر محبت او را در دل‌ها می‌کارند. خطباء و سخنرانان در این زمان، چه مقدار در باب آن حضرت سخن می‌گویند؟ در رسانه‌ها تا چه حدی از او یاد می‌شود؟

باید عشق او را در دل‌ها پرورید چرا که محبت هر یک از امامان عَلَيْهِم السَّلاَمُ اثری در دل دارد.

پیغمبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در این باره فرموده‌اند:

«هر كه دوست دارد ملاقات كند خدا را در حالی که او روی مرحمت و لطفش را از وی بازنگرداند دوست بدارد و موالات كند با برادرم علی بن ابیطالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ، و هر كه بخواهد خدا را ملاقات كند و خدا از او راضی باشد دوست بدارد فرزند او حسن عَلَيْهِ السَّلاَمُ را، و هر كه بخواهد ملاقات كند خدا را و به هیچ وجه خوف و ترس نداشته باشد فرزند دیگر او حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ را دوست بدارد، و هركه بخواهد خدا را ملاقات كند و گناهان او ریخته شود و محو شده باشد دوست بدارد فرزند او علی را كه سید سجده كنندگان است، و هر كه دوست می‌دارد خدا را ملاقات كند و چشمش روشن باشد، فرزند او محمد بن علی را دوست بدارد كه شكافنده علوم و دانش هاست، و هركه دوست دارد كه خدا را ملاقات كند و نامه‌ی عملش را به دست راستش دهند كه نشانه رستگاری اوست دوست بدارد جعفر بن محمد را، و هركه دوست می‌دارد خدا را پاک و پاكیزه ملاقات كند دوست بدارد موسی بن جعفر را، و هركه دوست می‌دارد خدا را ملاقات كند در حالی که خندان و شادان باشد دوست بدارد علی بن موسی را، و هركه دوست می‌دارد كه خدا را ملاقات كند و درجات او بلند باشد و سیئات او مبدل به حسنات شود فرزند او محمد را دوستبدارد، و هركه دوست می‌دارد خدا را ملاقات كند و حساب او به آسانی بگذرد دوست بدارد علی بن محمد هادی را، و هركه بخواهد خدا را ملاقات کند در حالی که از رستگاران باشد دوست بدارد حسن عسكری را، و هر كه بخواهد خدا را ملاقات كند و دین او كامل و نیكو باشد، موالات و دوستی كند با حجه بن الحسن صاحب الزمان كه مردم در انتظار او خواهند بود. اینها چراغ‌های افروخته الهی و شمع‌های فروزان آسمانی هستند. آنها پیشوایان دین و پرهیزكاران كتب ربوبی هستند. هر كسی با آنها موالات كند و دوستی نماید و تسلیم امر آنها گردد، من ضامن می‌شوم خداوند او را به بهشت ببرد.»⁽¹⁾

این آقایی که باید دوستش داشت و نامش را احیاء نمود؛ متاسفانه غریب و تنهاست. اصبغ بن نباته گوید: از امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«صاحب اين امر، آواره، رانده شده و تک و تنها است.»⁽¹⁾

اما هستند مؤمنینی که یاد امام در دلشان زنده و به عشق او نفس می‌کشند.

مسعدة بن صدقه گوید: امام صادق از پدران بزرگوارشان روایت كرده است كه حضرت علىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ به منبر كوفه خطبه خوانده و فرمودند:

«بار الها! ناگزير بايستى در زمين حجّتى براى خلايق باشد تا ايشان را به دين تو هدايت كرده و علم تو را به آنها بياموزد تا حجّت تو باطل نشود و پيروان اولياى تو پس از هدايت گمراه نشوند، او يا آشكار است ولى مطاع نيست و يا آنكه مستور است و منتظر ظهور. اگر چه شخص او در حالى كه آنان را هدايت مى‌كند غايبباشد؛ امّا علم و آداب او در قلوب مؤمنين ثبت است و بدان عمل مى‌كنند.»⁽²⁾

و محمّد بن زیاد أزدىّ گوید: از سرور خود موسى بن جعفر عَلَيْهِما السَّلاَمُ از تفسیر این كلام الهى پرسیدم: "وَ أَسْبَغَ عَلَیكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً" فرمودند:

«نعمت ظاهر، امام ظاهر است و نعمت باطن، امام غائب است.»

گفتم: آیا در میان ائمّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ كسى هست كه غائب شود؟ فرمودند:

«آرى! شخص او از ديدگان مردم غايب مى‌شود امّا ياد او از قلوب مؤمنين غايب نمى‌شود و او دوازدهمين ما امامان است، خداوند براى او هر امر سختى را

آسان و هر امر دشوارى را هموار سازد و گنج‌هاى زمين را برايش آشكار كند و هر بعيدى را براى وى قريب سازد و به توسّط وى تمامى جبّاران عنود را نابود كند و هر شيطان متمرّدى را به دست وى هلاک سازد، او فرزند سَرور كنيزان است، كسى كه ولادتش بر مردمان پوشيده و ذكر نامش بر آنها روا نيست تا آنگاه كه خداى تعالى او را ظاهر ساخته و زمين را پر از عدل و داد نمايد همان گونه كه پر از ظلم و جور شده باشد.»⁽¹⁾

وظیفه هفتم: گریه در فراق حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

یکی دیگر از وظایفی که در روایات معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ برای ملت امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ برشمرده شده است گریه و اندوه در فراق و دوری آن بزرگوار است. به دلیل امتثال همین امر، عاشقان آن سید مظلوم، هرجمعه که روز زیارتی آن عزیز است گرد هم جمع آمده و می‌خوانند:

«بر من سخت است که مردم را می‌بینم؛ ولی تو دیده نمی‌شوی و از تو نمی‌شنومصدای محسوسی و نه راز و نیازی. بر من سخت است که فقط تو را گرفتاری فراگیرد و مرا نگیرد و از من به تو فریاد و شکایتی نرسد. جانم به فدایت! تو پنهان شده‌ای هستی که از میان ما بیرون نیستی. جانم به فدایت! تو دوری هستی که از ما دور نیست. جانم به فدایت! تو آرزوی هر مشتاقی که آرزو کند، از مردان و زنان مؤمن که تو را یاد کرده، و از فراقت ناله کنند. جانم به فدایت! تو قرین عزّتی که کسی بر او برتری نگیرد.جانم به فدایت! تو درخت ریشه‌دار مجدی که هم‌طرازی نپذیرد. جانم به فدایت! تو نعمت دیرینه‌ای که او را مانندی نیست. جانم به فدایت! تو قرین شرفی که وی را برابری نیست.ای مولایم! تا چه زمانی سرگردان تو باشم؟ و تا چه زمان و با کدام بیان، تو را وصف کنم و با چه راز و نیازی؟ بر من سخت است که از سوی غیر تو پاسخ داده شوم و سخن

مسرّت‌بخش بشنوم. بر من سخت است که برای تو گریه کنم؛ ولی مردم تو را وا‌گذارند، بر من سخت است که بر تو سخت بگذرد و نه بر دیگران. آیا کمک کننده‌ای هست که فریاد و گریه را در کنارش طولانی کنم؟ آیا بی‌تابی هست که او را در بی‌تابی‌اش، هنگامی که خلوت کند یاری رسانم؟ آیا چشمی هست که خار فراق در آن جا گرفته، پس چشم من او را بر آن خار خلیدگی مساعدت کند؟»⁽¹⁾

ائمه طاهرین عَلَيْهِم السَّلاَمُ پیش از ولادت حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ از فراق آن عزیز، شوق رؤیتش و سختی‌های دوران غیبت، به شدت می‌گریسته‌اند.

سدیر صیرفى گوید: من و مفضّل بن عمر و ابوبصیر و ابان بن تغلب به حضور امام جعفر صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شرفیاب شدیم؛ پس دیدیم که آن حضرت روى زمین نشسته و عبایى بى‌یقه پوشیده، كه آستین هایش كوتاه بود، و در آن حال، مانند پدرِ فرزند مرده‌ی جگر سوخته ،گریه می‌كردند و آثار حزن از رخسار مباركشان پیدا بود به طورى كه رنگشان تغییر كرده بود و در حالى كه كاسه چشمانشان پر از اشک بود، می‌فرمودند:«اى آقاى من! غيبت تو خواب را از من ربوده و لباس صبر را بر تنم تنگ نموده و آرامش جانم را سلب كرده است!.اى آقاى من! غيبت تو مصائب مرا به اندوه ابدى كه يكى بعد از ديگرى از ما را می‌ربايد و جمع ما را به هم می‌زند، كشانده است. من به اشک چشم و ناله‌هاى سينه‌ام كه از مصائب و بلاهاى گذشته دارم نمى‌نگرم، جز اينكه در نظرم بزرگ تر و بدتر از آنها مجسم می‌گردد.»

سدیر می‌گوید: از این امر عظیم و ناله‌هاى جانگداز، هوش از سر ما پرید و دل ما از جا كنده شد و پنداشتیم كه مصیبت بزرگى براى حضرت روى داده است. من عرض كردم:اى فرزند بهترین مردم روى زمین! خدا دیدگان شما را نگریاند. براى چه این طور

سیلاب اشک از دیدگانتان فرو می‌ریزید؟ و چه چیز باعث این مصیبت گشته است؟.

آن حضرت آهِ سختى كشیدند كه از اثر آن، شكم مباركش برآمده و به شدت، حالشان تغییر كرد؛ آنگاه فرمودند:

«امروز صبح در كتاب جفر⁽¹⁾می‌نگريستم. اين كتاب مشتمل است بر علم مرگ‌ها و بلاها و مصائب، و علم گذشته و آينده تا روز قيامت كه خداوند متعال به محمد و امامان بعد از او ارزانى داشته است. در آن كتاب ديدم كه نوشته قیام کننده‌ی ما متولد می‌گردد و غایب می‌شود. غيبت او طولانى مى‌شود و عمرش به طول می‌انجامد. در آن زمان، اهل ايمان امتحان می‌شوند و به واسطه‌ی طول غيبتش شک و ترديد در دل آنها پديد مى‌آيد و بيشتر آنها از دين خود برمی گردند و رشته‌ی اسلام را از گردن خود بيرون مى‌آورند، با اينكه خداوند می‌فرمايد: وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ‌⁽²⁾يعنى: رشته عمل هر كسی را به گردن خودش انداخته‌ايم. از مطالعه اينها رقت گرفتم و اندوه بر دلم مستولى گرديد...»⁽³⁾

وقتی که مولای ما حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ این چنین برای امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ و غیبت ایشان گریه می‌کنند؛ پس چرا ما آرام و بی‌خیال نشسته‌ایم؟ چرا ما از فراق آن حضرت خون گریه نمی‌کنیم.؟

این ناله‌ها از امامی است که در آرزوی درک زمان دولت حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«اگر زمان حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را درک می‌کردم عمرم را صرف خدمت به او می‌کردم.»⁽¹⁾

عبد السّلام بن صالح هروى گوید: من از دعبل بن علىّ خزاعى شنیدم كه مى‌گفت: بر مولاى خود امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ قصیده خود را كه چنین آغاز مى‌شود خواندم:

"مدارس آیاتى كه از تلاوت تهى شده، و منزل وحیى كه عرصه‌هاى آن به بیابان‌هاى بى‌آب و علف مبدّل شده است."

و چون به این ابیات رسیدم:

"به یقین وقوع قیام امامى كه قطعا خروج کند و به نام خدا همه‌ی بركات را به خود مى‌آورد حتمى است و در میان ما هر حقّى را از باطل جدا می‌سازد و بر نیكى و بدى جزا می‌دهد، هر كس عملى نیكو كرد پاداش خیر، و هر كه بدى كرد سزاى بد به او می‌دهد."

امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ با شنیدن نام امام دوازدهم به سختى گریستند؛ سپس سر خود را بلند كرده و به من فرمودند:

«اى خزاعى! روح القدس اين دو بيت را بر زبان تو جارى كرده است، آيا مى‌دانى اين امام كيست؟ و كی قيام خواهد كرد؟»

گفتم: نه اى مولاى من! فقط شنیده‌ام كه امامى از شما خروج مى‌كند و زمین را ازفساد پاک مى‌سازد و آن را از عدل آكنده مى‌سازد همان‌گونه كه از ستم پر شده باشد. فرمودند:

«اى دعبل! امام پس از من، فرزندم محمّد است و پس از او فرزندش على و پس از او فرزندش حسن و پس از او فرزندش حسن و پس از او فرزندش حجّت عَلَيْهِم السَّلاَمُ كه قیام می‌کند و در دوران غيبتش منتظر او باشند و در ظهورش از او اطاعت كنند و

اگر از دنيا جز يک روز باقى نمانده باشد، خداى تعالى آن روز را آنقدر طولانى فرمايد تا خروج كند و زمين را از عدل آكنده سازد همچنان كه از جور پر شده باشد. امّا كى خواهد بود، اين خبر دادن از وقت است و پدرم از پدرانش روايت كنند كه به پيامبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَمگفتند: اى رسول خدا! قیام کننده از فرزندان شما كى خروج مى‌كند؟ فرمودند: مَثل او مَثل قيامت است كه «لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً».⁽¹⁾

مَدَارِسُ آيَاتٍ عَفَتْ مِنْ تِلَاوَةٍ *** وَ مَهْبِطُ وَحْيٍ مُقْفِرُ الْعَرَصَاتِ

فَلَمَّا انْتَهَيْتُ إِلَى قَوْلِي....

خُرُوجُ الْإِمَامِ لَا مَحَالَةَ خَارِجٌ *** يَقُومُ عَلَى اسْمِ اللَّهِ وَ الْبَرَكَاتِ

يُمَيِّزُ فِينَا كُلَّ حَقٍّ وَ بَاطِلٍ *** وَ يُجْزِي عَلَى النَّعْمَاءِ وَ النَّقِمَاتِ

بَكَى الرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ بُكَاءً شَدِيداً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ الشَّرِيفَ إِلَيَّ وَ قَالَ يَا خُزَاعِيُّ نَطَقَ رُوحُ الْقُدُسِ عَلَى لِسَانِكَ بِهَذَيْنِ الْبَيْتَيْنِ فَهَلْ تَدْرِي مَنْ هَذَا الْإِمَامُ وَ مَتَى يَقُومُ قُلْتُ لَا يَا مَوْلَايَ إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُ بِخُرُوجِ إِمَامٍ مِنْكُمْ وَ يُطَهِّرُ الْأَرْضَ مِنَ الْفَسَادِ وَ يَمْلَأُهَا عَدْلًا فَقَالَ يَا دِعْبِلُ الْإِمَامُ بَعْدِي مُحَمَّدٌ ابْنِي وَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ ابْنُهُ عَلِيٌّ وَ بَعْدَ عَلِيٍّ ابْنُهُ الْحَسَنُ وَ بَعْدَ الْحَسَنِ ابْنُهُ الْحُجَّةُ الْقَائِمُ الْمُنْتَظَرُ فِي غَيْبَتِهِ الْمُطَاعُ فِي ظُهُورِهِ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ لَهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَخْرُجَ فَيَمْلَأَهَا عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ أَمَّا مَتَى فَإِخْبَارٌ عَنِ الْوَقْتِ وَ قَدْ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم قِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى يَخْرُجُ الْقَائِمُ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ قَالَ مَثَلُهُ مَثَلُ السَّاعَةِ لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً. كفایة الأثر / 275 و كمال الدین 2 /372

صقر بن أبى دلف نیز گوید: از امام جواد عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«امام پس از من فرزندم على است، دستور او دستور من و سخن او سخن من و طاعت او طاعت من است و امام پس از او فرزندش حسن است، دستور او دستور پدرش و سخن او سخن پدرش و طاعت او طاعت پدرش باشد، سپس سكوت كردند. گفتم:اى فرزند رسول خدا! امام پس از حسن كيست؟ پس آن حضرت به شدّت گريسته و سپس فرمودند: پس از حسن فرزندش قیام کننده‌ی به حقّ، امام منتظَراست. گفتم: اى فرزند رسول خدا! چرا او را قائم مى‌گويند؟ فرمودند: زيرا او پس از آنكه يادش از بين برود و اكثر معتقدين به امامتش مرتدّ شوند قيام مى‌كند، گفتم: چرا او را منتظَر مى‌گويند؟ فرمودند: زيرا ايّام غيبتش زياد شود و مدّتش طولانى گردد و

مخلصان در انتظار قيامش باشند و شكّاكان انكارش كنند، و منكران يادش را استهزاء كنند، و تعيين‌كنندگان وقت ظهورش دروغ گويند، و شتاب‌كنندگان ظهورش در غيبت او هلاک شوند، و تسليم‌شوندگان در آن نجات يابند.»⁽¹⁾

مرحوم محدث نوری در کتاب النجم الثاقب می‌نویسد: «گریه کردن برای امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ دلائل و اسبابی دارد از جمله غیبت آن بزرگوار، محبت به ایشان و اینکه آن حضرت با وجودی که از همه سزاوارترند، از مقام خلافت و سلطنت به دوراند و حقشان را در دست دیگران می‌بینند و...»⁽²⁾

گریه بر امام عصر ارواحنا فداه در زمان غیبت وظیفه‌ی هر مؤمن است و این در روایات به صراحت بیان شده است. امیرمؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم پرسیدم که تعداد امامان پس از شما چند نفر است؟ فرمودند: نه نفر از فرزندان حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ که نهمین ایشان قیام کننده‌ی ایشان است. اهل زمین وآسمان در فراقش محزون شوند و بسیار باشند مؤمنانی که از غیبتش متأسف و حیران شوند.» ⁽³⁾

و حسن بن محبوب گوید: امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«به ناچار فتنه‌اى سخت و هولناک خواهد بود كه در آن، هر مرجع و پناهگاهیساقط گردد و آن هنگامى است كه شيعیان، سومين⁽⁴⁾از فرزندان مرا از دست بدهند

و اهل آسمان و زمين و هر دلسوخته و اندوهناكى بر وى بگريد. سپس فرمودند: پدر و مادرم فداى او باد! همو که همنام جدّم و شبيه من و شبيه موسى بن عمران است و بر او گريبان و طوق‌هاى نور است كه از شعاع نورِ قدس، پرتو گرفته است و هنگام فقدان «آن آب گوارا» بسيارى از زنان و مردان مؤمن، دلسوخته و متأسّف و اندوهناك خواهند بود، گويا آنها را در نا اميدترين حالتشان مى‌بينم، ندا مى‌شوند به ندايى كه از دور همان گونه شنيده مى‌شود كه از نزديک؛ و آن ندا این است: مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ رحمتى بر مؤمنان و عذابى بر كافران است.»⁽¹⁾

وظیفه هشتم: پرهیز از عجله و شتاب

باید دانست که روزی حکومتِ عدل و رفاه در روی کره زمین، تشکیل خواهد شد و بساط ظلم و جور به طور کامل برچیده می‌شود و آن در زمانی اتفاق می‌افتد که خدا صلاح بداند و تعجیلِ بندگان در اراده‌ی مقدس او خلل و تاثیری نخواهد داشت؛ لذا شتاب مردم در امر ظهور، یا به نا امیدی ایشان منجر شده، و به خدا اعتراض و اشكال كنند كه چرا آن حضرت را ظاهر نمی‌كند، و یا ایشان را در دام کسانی چون زیدیه خواهد انداخت که با وعده‌ی ایجادِ عدالت و رفاه اجتماعی و اقامه‌ی دین و امر به معروف و نهی از منکر، دست به قیام زده و هدفی جز رسیدن به مقاصد شخصیه‌ی خود ندارند.

فضل كاتب مى‌گوید: خدمت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودم كه نامه‌اى از ابومسلم خراسانى⁽²⁾براى ایشان رسید. حضرت فرمودند: نامه‌ی تو جواب ندارد از نزد ما بیرون برو. ما شروع كردیم با هم به نجوا كردن. فرمودند:

«اى فضل! چه سخنى را با هم نجوا مى‌كنيد! همانا خدا براى شتابِ بندگان،

شتاب نمى‌كند و از جاى برآوردن كوهى آسان تر است از ساقط كردن حكومتى كه هنوز عمرش به پايان نرسيده است؛ سپس فرمودند: همانا فلان پسر فلان و همینطور تا هفتمين بنی عباس را شمردند.»

من عرض كردم: قربانت گردم پس چه نشانى میان ما و شماست؟ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى فضل! از جاى خود حركت نكن تا سفيانى خروج كند و هنگامى كه سفيانى خروج كرد به سوى ما رو آريد و سه بار اين كلام را تكرار كردند و فرمودند: اين جريان از نشانه‌هاى حتمى (ظهور حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ) است.»⁽¹⁾

در حدیث دیگر راوی گوید: خدمت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از سلاطین بنى عباس سخن به میان آوردیم، حضرت فرمودند:

«مردم به واسطه‌ی شتابشان براى اين امر، هلاك گشتند. (چون برای تشکیل حکومت عدل، عجله داشتند؛ فریب بنی عباس را خورده و ایشان نیز مردم را به نام ما فریب دادند و مردم هم در راه برقراری حکومت آنها جانفشانی‌ها کردند.» همانا خدا براى شتاب بندگان، شتاب نمی‌كند، براى اين امر، پايانى است كه بايد به آن برسد، و اگر مردم به آن پايان رسيدند ساعتى پيش و پس نيفتند.»⁽²⁾

ابوبصیر نیز از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کرده كه آن حضرت فرمودند:

«چرا به خروج امام قیام کننده، شتاب می‌كنيد؟ به خدا قسم به جز جامه‌اى درشت بافت، نپوشد و به جز غذاى ناگوار، نخورد و به جز شمشير، در كار نباشد و در سايه‌ی شمشير، مرگ است.»⁽³⁾

آنچه که در این روایت، درباره‌ی غذا و طعامِ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ ذکر شده، فقط مخصوص آنبزرگوار است نه همه‌ی مردم؛ زیرا در روایات دیگر که در آینده خواهد آمد، یکی از برکات دولت کریمه‌ی آن حضرت را رفاه عمومی مردم برشمرده اند. و آنچه که درباره‌ی شمشیر و شهادت ذکر کرده‌اند، مربوط به دوره‌ی قیام آن حضرت است که باید با دشمنان عدالت، نبرد کنند؛ ولی چون حکومت آن سرورِ مقدّس، در عالم بر پا شد چنان آرامش و صلح و امنیتی جهان را فرا می‌گیرد که پیش از آن، نظیری نداشته است.

در روایات، ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ مستعجلین را مذمت کرده و ایشان را از هلاکت، انذار داده‌اند.

حضرت جواد الائمه عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«... پس از حسن عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرزندش قیام کننده‌ی به حقّ، امام منتظَر است. »

راوی گوید: گفتم:اى فرزند رسول خدا! چرا او را قائم مى‌گویند؟ فرمودند:

«زيرا او پس از آنكه يادش از بين برود و اكثر معتقدين به امامتش مرتدّ شوند قيام مى‌كند، گفتم: چرا او را منتظَر مى‌گويند؟ فرمودند: زيرا ايّام غيبتش زياد شود و مدّتش طولانى گردد و مخلصان در انتظار قيامش باشند و شكّاكان انكارش كنند، و منكران يادش را استهزاء كنند، و تعيين‌كنندگان وقت ظهورش دروغ گويند، و شتاب‌كنندگانِ در ظهورش هلاک شوند، و تسليم‌شوندگان در آن نجات يابند.»⁽¹⁾

عبد الرحمن بن كثیر گوید: خدمت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشسته بودم كه مِهزَم وارد شد و عرض كرد: قربانت گردم! به من خبر دهید این امرى كه در انتظارش هستیم كى واقع مى‌شود؟ فرمودند:

«اى مهزم! آنها که برای اینکار وقتی تعیین کردند دروغ گفتند، و کسانی که در آن،

شتاب‌كنند هلاک شوند و تنها کسانی نجات یابند که تسليم ما باشند.»⁽¹⁾در این باره روایات فروان دیگری هم هست که بعضی از آنها را در ابواب بعدی ذکر خواهیم کرد. ان شاء اللّه

وظیفه نهم: تمسک به اصل ولایت و برائت

یکی دیگر از وظایف ما در عصر غیبت، چنگ زدن به ولایت آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ و بیزاری از دشمنان ایشان است. زیارت قبور اهلبیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ، اقامه شعائر و مجالس ایشان و لعن به دشمنان این خاندان از مصادیق این تمسک است.

یونس بن عبد الرّحمن گوید: بر حضرت موسى بن جعفر عَلَيْهِما السَّلاَمُ وارد شدم و عرض کردم:اى فرزند رسول خدا! آیا شما قائم به حقّ هستید؟ فرمودند:

«من قائم به حقّ هستم؛ و ليكن قائمى كه زمين را از دشمنان خدا پاک سازد و آن را از عدل و داد آكنده سازد آنچنان كه پر از ظلم و جور شده باشد، پنجمين از فرزندان من است و او را غيبتى طولانى است؛ زيرا بر نفس خود مى‌هراسد. اقوامى در آن غيبت، مرتدّ شده و اقوامى ديگر در آن، ثابت قدم خواهند بود. سپس فرمودند: خوشا بر احوال شيعيان ما كه در غيبت قائم ما به رشته‌ی ما متمسّك هستند و بر دوستى ما و بيزارى از دشمنان ما ثابت قدم می‌باشند، آنها از ما و ما از آنهائيم، آنها از امامتِ ما خشنود و ما نيز از ایشان به عنوان شيعيان راضی هستيم؛ پس خوشا بر احوال آنها و خوشا بر احوال آنها. به خدا سوگند آنان در روز قيامت هم درجه‌ی ما هستند.»⁽²⁾

در خبری دیگر حضرت باقر العلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ از قول جد اطهرشان صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«خوشا بر احوال كسى كه قیام کننده‌ی اهل بيت مرا درک كرده و در غيبت و پيش از قيامش پيرو او باشد. دوستانش را دوست بدارد و با دشمنانش دشمن باشد، چنينكسى در روز قيامت از رفقا و دوستان من و گرامى‌ترين امّت من خواهد بود.»⁽¹⁾

و حضرت امام زین العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«خداى متعال به كسى كه در غيبت حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ بر ولایت ما پايدار باشد، اجر هزار شهيد از شهداى بدر و احد را عطا فرمايد.»⁽²⁾

علامه مجلسی که رحمت خدا بر او باد در کتاب خویش ماجرایی را نقل می‌کند که نشانگر لطف و عنایت حضرت مهدی "اروحنا فداه" به کسانی است که از دشمنان آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ بیزاری می‌جویند. وی می‌فرماید:

«و از جمله تشرفات، حكایتى است كه مشهور است، و در همه جا شایع گردیده و خبر آن به همه جا رسیده است، و مردم این زمان، بالعیان دیده‌اند، و آن حكایت ابوراجح حمامى در حله است. حكایت را جماعتى از دانشمندان سرشناس و افاضل با صدق و صفا، نقل كرده‌اند؛ كه از جمله شیخ زاهد عابد، محقق شمس الدین محمد بن قارون سلمه اللَّه تعالى است. وى نقل می‌كرد كه: روزى به حاكم حله كه شخصى به نام "مرجان صغیر" بود گزارش دادند كه این ابوراجح، دشمنان اهلبیت عَلَيْهِما السَّلاَمُ، مخصوصاً آن چند ظالم نخستین را سبّ می‌كند و دشنام می‌دهد. حاكم هم ابوراجح را احضار نمود و دستور داد او را چندان زدند كه تمام بدنش مجروح گشت و بى‌حال به زمین افتاد و دندان‌هاى ثنایایش ریخت. به دستور حاكم، زبان او را درآوردند و سوزنی آهنین در آن فرو بردند و بینیش را پاره كردند و ریسمانى كه از موى زبرِ تابیده شده بود در سوراخ آن بردند و ریسمان دیگرى به آن بسته و به دست غلامان خود داد كه در كوچه و بازار كوفه بگردانند، وقتى او را می‌گردانیدند، از هر طرف، مردم هجوم آورده و او را می‌زدند به طورى كه بر

روى زمین افتاد و مرگ را جلو روى خود دید. چون این خبر را به حاكم دادند، دستور داد تا او را به قتل رسانند. مردمى كه اطراف او بودند گفتند: او پیرمرد سالخورده‌ای است و آنچه باید ببیند، دید و فعلا مرده‌اى بیش نیست، او را به همین حال بگذارید تا خود بمیردو خون او را به گردن نگیرید، مردم چندان در این خصوص اصرار ورزیدند كه حاكم دستور داد او را آزاد كنند.

در آن موقع صورت و زبان ابوراجح ورم كرده بود. پس كسان او آمدند، و آن نیمه جان را به خانه‌اش بردند، و هیچ كس تردید نداشت كه همان شب خواهد مرد؛ ولى چون فردا مردم به دیدن او آمدند، دیدند ایستاده نماز می‌خواند و حالش كاملا رضایت بخش است. دندان‌هایش كه افتاده بود به حال اول برگشته و جراحت‌هاى بدنش به كلى بهبودى یافته و اثرى از آن باقى نمانده؛ و زخم صورتش هم زایل گشته است! مردم از مشاهده‌ی وضع او به شگفت آمدند و ماجرا را از او جویا شدند. ابوراجح گفت: وقتى من مرگ را به چشم دیدم و زبانى نداشتم كه خدا را بخوانم، ناچار با زبان دل به دعا پرداختم و آقا و مولاى خویش حضرت صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ را به یارى طلبیدم. هنگام شب، خانه‌ام نورانى شد و در آن میان، امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ را دیدم كه دست مبارک را روى صورتم كشیده و فرمودند: برخیز و براى نان‌خورانت كار كن كه خداوند تو را شفا داد.! چون صبح شد خود را این طور كه مى‌بینید مشاهده نمودم.

شمس الدین محمد بن قارون می‌گفت: به خدا قسم ابوراجح اصولاً مردى ضعیف البنیه، لاغر اندام، زرد رنگ و زشت‌رو بود و ریش كوتاهى داشت. من همه وقت به حمام او می‌رفتم و همیشه او را بدین حالت و شكل می‌دیدم؛ ولى چون آن روز صبح در میان جمعیت به دیدن او رفتم دیدم، قوى پى و خوش قامت شده، محاسنش بلند، رویش سرخ و به صورت جوان بیست ساله‌اى گشته بود، و تا زنده بود به همین شكل و هیئت ماند. چون این خبر شیوع یافت حاكم او را طلبید. حاكم که روز قبل او را به آن وضع دیده بود و امروز بدین حالت مى‌دید كه درست به عكس دیروز بود، رعب عظیمى به دلش راه یافت. حاكم قبلا در محلى كه به نام امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ معروف بود می‌نشست و پشت خود را به قبله می‌كرد؛ ولى بعد از این واقعه روى به قبله می‌نشست و با مردم (حله) با مدارا و نیكى رفتار می‌كرد! و از تقصیر مجرمین آنها می‌گذشت و با نیكان آنان نیكى می‌نمود؛ ولى این كار

هم سودى به حال او نبخشید و بعد از قلیل مدتى، درگذشت.»⁽¹⁾منتظران امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ! آگاه باشید که لطف آن حضرت با ابوراجح و نجات او نشانه‌ی تأیید عمل آن شیعه با اخلاص است. پس تا زنده اید دست از دوستی با آل اللّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ و دشمنی با دشمنانشان بر ندارید که این است راه نجات.

وظیفه دهم: صبر و ثبات قدم

امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«از ما خاندان، دوازده مهدى خواهد بود كه اوّلين آنها امير المؤمنين علی بن أبى طالب است و آخرين آنها نهمين از فرزندان من است و او امام قیام کننده‌ی به حقّ است و خداى تعالى زمين را به واسطه او پس از آنکه بمیرد زنده كند و دين حقّ را به دست او بر همه‌ی اديان، چيره نمايد؛ گرچه مشركان را ناخوش آيد. او را غيبتى است كه اقوامى در آن مرتدّ شوند و ديگرانى در آن پابرجا و ثابت قدم باشند و اذيّت شوند و به آنها بگويند: اگر راست مى‌گوئيد اين وعده چه وقت عملى شود؟ بدانيد كسى كه در دوران غيبت او بر آزار و تكذيب صابر باشد مانند مجاهدى است كه با شمشير پيشاروى رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم مجاهده كرده است.»⁽²⁾

جابر جُعفی نیز از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«زمانى بر مردم آيد كه امامشان از نظرها غایب باشد و خوشا به حال کسانى كه در آن زمان بر امر ما ثابت قدم بمانند؛ چرا که كمترين ثوابى كه براى آنها خواهد بود اين است كه بارى تعالى به آنها ندا كرده و فرمايد:اى بندگان و‌اى كنيزان من! به سرّ من ايمان آورديد و غيب مرا تصديق كرديد؛ پس به ثوابِ نيكوى خود، شما را مژده

مى‌دهم، و شما بندگان و كنيزانِ حقيقى من هستيد، از شما مى‌پذيرم و از شما در مى‌گذرم و براى شما مى‌بخشم و به واسطه‌ی شما باران بر بندگانم مى‌بارم و بلا را از آنها بگردانم، و اگر شما نبوديد بر آنها عذاب مى‌فرستادم. جابر گويد: گفتم: يا ابنرسول اللَّه! برترين عملى كه در آن زمان، مؤمن انجام مى‌دهد چيست؟ فرمودند: حفظ زبان و خانه‌نشينى.»⁽¹⁾

ابن عباس از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت كند كه فرمودند:

«علی بن ابى طالب پس از من، امام امّت و خليفه من بر آنها خواهد بود و قیام کننده‌ی منتظَرى كه زمين را پر از عدل و داد نمايد همان گونه كه پر از ظلم و جور شده باشد از فرزندان اوست و قسم به خدايى كه مرا بشير و نذير مبعوث فرمود! كسانى كه در دوران غيبتش بر اعتقاد به او ثابت قدم باشند از كبريت احمر كمياب‌ترند.

آنگاه جابر بن عبداللّه انصاری برخاست و پیش آمد و گفت: آیا قائمى كه از فرزندان شماست غیبت دارد؟ فرمودند:

«به خدا چنين است تا در آن غيبت، مؤمنان باز شناخته شده و كافران نابود شوند،اى جابر! اين امر از امور الهى و سرّى از اسرار ربوبى و مستور از بندگان خدا است، مبادا در آن شک كنى كه شک در امر خداى تعالى كفر است.»⁽²⁾

امام عزیزتر از جان، حضرت ابوالحسن الرضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرموده‌اند:

«وَه که چه نيكوست صبر و انتظار فرج! آيا سخن خداى تعالى را نشنيدى كه فرمود: چشم به راه باشيد كه من نيز با شما چشم به راهم؟ و فرمود: منتظر باشيد كه من نيز با شما از منتظرانم.؟ پس بر شما باد كه صبر كنيد كه فرج، پس از يأسمى‌آيد و پيشينيان شما از شما صابرتر بودند.»⁽¹⁾

جندل بن جنادة بن جبیر یهودى بر پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم وارد شد و پس از آنکه مسلمان شد - در حدیثى طولانى - گفت: یا رسول اللّه! از جانشینان پس از خود مرا آگاه كن تا بدیشان توسّل جویم. پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«جانشينان من دوازده تن هستند... نخستين آنها سرور اوصيا و پدر امامان، على است، سپس دو فرزند او حسن و حسين، پس بديشان توسّل جوى و نادانىِ نادانان تو را نفريبد، پس هر گاه على بن الحسين زين العابدين زاده شود خداوند جان تو بگيرد و آخرين توشه تو از دنيا جرعه‌اى شير است كه آن را مى‌آشامى.»

جندل گفت: ما در تورات و كتب انبیا، ایلیا و شبر و شبیر دیده‌ایم، پس اینها اسامى على، حسن و حسین هستند. پس از حسین چه كسانى هستند و نام آنها چیست؟ پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:

«چون دوران حسين سپرى شود فرزند او على، امام است كه به زين العابدين ملقّب است، پس از او پسرش محمّد مى‌آيد كه به باقر ملقّب است و پس از او پسرش جعفر كه صادق خوانده مى‌شود، پس از او پسرش موسى است كه كاظم خوانده مى‌شود، پس از او پسرش على است كه رضا خوانده مى‌شود، پس از او پسرش محمّد است كه تقى و زكىّ خوانده مى‌شود و پس از او پسرش على است كه نقى و هادى خوانده مى‌شود و پس از او پسرش حسن است كه عسكرى خوانده مى‌شود و پس از او پسرش محمّد است كه مهدى خوانده مى‌شود و قیام کننده و حجّت است و غايب مى‌شود و سپس خروج مى‌كند، پس هر گاه خروج كند زمين را از عدل و داد پر کند چنان كه از ظلم و ستم آكنده است، خوشا به حال صابران

در دوران غيبت او و خوشا به حال كسانى كه دل به محبّت آنها بسته‌اند، اينها همان كسانى هستند كه خداوند آنها را در كتابش توصيف كرده و فرموده است: كسانى كه به غيب ايمان دارند؛ سپس فرموده است: «ايشان حزب خدايند، هان!حزب خدا، همان رستگاران اند»⁽¹⁾

یکی از راه‌های ثبات قدم در ایام غیبت، تقویت ایمان و عقیده است. راوی گوید: از امام حسن عسكرى عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«فرزندم، قائم پس از من است و او همان كسى است كه سنّت‌هاى انبياء عَلَيْهِم السَّلاَمُ از طول عمر و غيبت در او جارى است تا جایی كه دل‌ها به واسطه‌ی طول مدّت غیبت، دچار قساوت گردد و جز كسى كه خداى تعالى ايمان را در دلش نقش كرده و وى را با روحى از جانب خود مؤيّد ساخته است؛ در عقيده به امامت او ثابت نماند.»⁽²⁾

راه دیگر برای تحصیلِ ثبات قدم، اخلاص است.

مسعده نقل می‌كند كه خدمت مولایم امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودم، ناگاه پیرمردى مسن كه قامتش كمان شده بود درحالی که بر عصائى تکیه داده بود وارد شد؛ سپس بر آن حضرت

سلام كرد و امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ جواب سلامش را دادند. پیرمرد عرض كرد:اى پسر رسول خدا! دستت را بده تا ببوسم. پس دست حضرت را بوسید داد و بعد از آن گریه كرد. حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از او پرسیدند: پیرمرد! چرا گریه می‌كنى؟ عرض كرد: قربانتان شوم! صبر کرده ام و صد سال است كه انتظار قائم شما را دارم، همى گویم در این ماه و آن ماه و اینسال و آن سال! همانا عمر من زیاده شده و استخوانم كوبیده، مرگم نزدیک است و در میان شما نمى‌بینم آنچه را كه دوست دارم. مى‌بینم شما را كشته شده و دور از وطن؛ ولى دشمنانتان را مى‌بینم كه در آسمان‌ها پرواز می‌كنند! چرا گریه نكنم.؟

پس دیدگان حضرت صادق سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَااشک آلود شد و فرمودند:

«اى پیرمرد! اگر خدا تو را باقى بگذارد و قیام کننده‌ی ما ببینی، تو را مقام و درجه‌ى بلندى خواهد بود و اگر مرگ تو فرا رسد و آن حضرت را نبینى، روز قیامت با گوهر گرانبهاى محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم خواهی بود كه فرمودند: من دو گوهر گرانبها در میان شما می‌گذارم اگر چنگ به آن دو بزنید هرگز گمراه نمی‌شوید؛ آن دو كتاب خدا و اهل بیت من‌اند.»

پیرمرد گفت: در این هنگام با شنیدن این سخن شما (از مرگ) باكى ندارم. بعد پرسید: آقاى من! بعضى از شما ائمه از بعضى دیگر برترید؟ حضرت فرمودند:

«نه! ما همه در فضل و برتری يكسانيم؛ ولى بعضى از ما علمشان از بعضی دیگر بیشتر است. بعد فرمودند:اى پيرمرد! بدان كه شيعيان ما در زمان غيبت، در فتنه و حيرت، واقع می‌شوند و در اين هنگام، مخلصین، در هدايت پا برجا می‌مانند. پس دعا کرده و فرمودند: بار الها شيعيان را در اين امتحان و آزمايش كمک فرما.»⁽¹⁾

وظیفه یازدهم: پیشگیری از قساوت قلب

عبد العظیم حسنىّ از امام جواد از آباء بزرگوارشان از امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ چنین روایت كند که فرمودند:«براى قائم ما غيبتى است كه مدّتش طولانى است. گويا شيعیان را در دوران غيبت او مى‌بينم كه مانند جولان دادن چهارپايان که به دنبال چراگاه مى‌گردند امّا آن را نمى‌يابند، پراکنده می‌شوند. بدانيد هركه در آن دوران در دينش استوار باشد و قلبش به واسطه‌ی طول غيبتِ امامش دچار قساوت نشود در روز قيامت، هم درجه‌ی من است؛ سپس فرمودند: هنگامى كه قیام کننده‌ی ما قيام كند بيعتِ احدى بر گردن او نيست و به اين دليل است كه ولادتش پنهان است و شخص او غايب مى‌شود.»⁽¹⁾

امام حسن عسكرى عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرموده‌اند:

«فرزندم، قائم پس از من است و او همان كسى است كه سنّت‌هاى انبياء عَلَيْهِم السَّلاَمُ از طول عمر و غيبت در او جارى است تا جایی كه دل‌ها به واسطه‌ی طول مدّت غیبت، دچار قساوت گردد و جز كسى كه خداى تعالى ايمان را در دلش نقش كرده و وى را با روحى از جانب خود مؤيّد ساخته است؛ در عقيده به امامت او ثابت نماند.»⁽²⁾

و همچنین مردى از اصحاب حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ گوید: شنیدم که آن حضرت مى‌فرمودند:

«اين آيه در سوره حديد كه مى‌فرمايد: "مانند كسانى نباشيد كه پيش از اين به آنان كتاب داده شد و روزگار طولانى بر آنان گذشت پس دلهايشان سخت شد و

بسيارى از آنان از ايمان دست برداشته و خارج شدند" درباره‌ی مردمِ زمان غيبت نازل شده است؛... ومنظور از روزگار طولانى، روزگار غيبت است.»⁽¹⁾

وظیفه دوازدهم: شرکت نکردن در هرگونه جهاد ابتدایی و یا قیام مسلحانه

اشاره

شرکت نکردن در هرگونه جهاد ابتدایی و یا قیام مسلحانه⁽²⁾

فقیهان بزرگی چون شیخ طوسی در کتاب النهایه، قاضی ابن براج در کتاب المهذب، ابن ادریس در کتاب السرائر، محقق حلی در کتاب الشرایع

و کتاب المختصر النافع، علامه حلی در کتاب الرساله الفخریه، شهید اول در کتاب لمعه، شهید ثانی در کتاب روضه و صاحب جواهر در کتاب جواهر الکلام، حضور امام معصوم و یا نائب خاص او و اجازه وی، شرط انجام جهاد ابتدایی است. رهبر فقید انقلاب اسلامی نیز جهاد ابتدایی را از اختیارات فقیه ندانسته و آن را منوط به حضور و اذن امام معصوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌دانند.«في عصر غيبة وليّ الأمر وسلطان العصر- عجّل اللَّه فرجه- يقوم نوّابه العامّة؛ وهم الفقهاء الجامعون لشرائط الفتوى والقضاء، مقامه في إجراء السياسات وسائر ما للإمام عَلَيْهِ السَّلاَمُ إلّا البدأة بالجهاد. تحریرالوسیله ج 1 ص 459». با این حال عده‌ی کمی از فقهای شیعه مانند شیخ مفید، ابوالصلاح حلبی، و سلار دیلمی، و از معاصرین، سیدابوالقاسم خویی و شیخ محمد مومن حضور امام معصوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ را شرط جهاد ابتدایی ندانسته لذا از این‌رو انجام آن را در زمان غیبت جایز می‌شمرند.

یکی از مهمترین وظایفی که در دوران پیش از ظهور و حتی در زمان ائمه‌ی پس از امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ به بعد بسیار مورد تأکید فراوان قرار گرفته است، عدم شرکت در قیام‌های حق طلبانه و مشارکت نکردن در هرگونه جهاد ابتدایی بر علیه ظالمان و مستکبران است. البته ناگفته پیداست که جهادِ دفاعی، چه دفاع از وطن باشد و چه دفاع از حرم، نه تنها ممنوع نیست؛ بلکه از ضروریات عقلی و واجبات شرعی می‌باشد. از آن رو که ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ می‌دانسته اند که عده‌ای چون زیدیه همواره با سوء استفاده از علایق دینی شیعیان، در صدد قیام و جهاد با دستگاه حکومت هستند، ایشان را از این قبیل حرکات، منع کرده و در عوض، از ایشان خواسته اند تا منتظر ظهورِ امامِ صاحب السیف عَلَيْهِ السَّلاَمُ بمانند. آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ این منع را با الفاظ و تعابیر گوناگونی بیان کرده اند که به بعضی از آنها اشاره خواهیم کرد.

1: امر به خانه نشینی

اشاره

امیرمؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در ضمن حدیثی طولانی فرمودند:

«... برهه‌اى از زمان بر مردم آيد كه پادشاهان، بعد از من و بعدِ از ايشان، دين خدا را تغيير دهند و كلام خدا را تحريف نمايند و دوستان خدا را بكشند، دشمنان خدا را عزيز دارند، بدعت‌ها فراوان شود، و سنت پيامبر كهنه گردد؛ تا آنگاه كه زمين پراز ظلم و بيدادگرى شود؛ پس خداوند به واسطه‌ى ما اهل بيت همه بلاها را از كسانى كه خدا را در گرفتارى و سختى خوانده‌اند بر طرف كند تا اينكه زمين، پر از داد و دادگرى شود آنچنان كه پر از ظلم و ستم شده بود. آگاه باشيد رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم با من پيمان بسته اند كه پس از سى سال از وفات او و بعد از آشكار شدن آشوب‌ها و اختلافِ امت درباره‌ى من، و بيرون آمدن ايشان از دين خداى عزّوجل، خلافت به من بر می‌گردد و مرا فرمان داده تا به جنگ ناكثين و مارقين و قاسطين بخیزم و هر كسی از شما که آن زمان را دريابد و در وقت آن جنگ‌ها باشد و بخواهد بهره‌اى جهاد ببرد بايد آماده باشد. به خدا سوگند كه آن جهادِ خالصِ واقعى است كه كتاب خدا و سنت رسولش براى ما برگزيده است.خداى شما را رحمت كند، شما تا زمان ظهور دولت ما، از آنان باشيد كه خانه‌نشين هستند؛ پس هر كسی از شما که در اين حال بميرد از مظلومان و ستمديدگان می‌باشد و هر كسی از شما زنده باشد (و دولت ما را ببیند) دريابد آنچه را که مایه‌ی چشم روشنى اوست ان شاء اللَّه تعالى.»⁽¹⁾

ابوبصیر هم روایت می‌كند كه حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«موقعى كه سلمان رضى اللَّه عنه وارد كوفه شد و به آن شهر نظر افكند، مصيبت‌هاى كوفه را كه بعدها پديد می‌آمد را براى مردم بيان كرد و حتى (فجايع)

سلطنت بنى اميه و خلفاى بعد از آنها را نيز ذكر نمود و آنگاه گفت: چون كار به اينجا كشيد ملازم گليم‌هاى خانه‌های خود باشید تا وقتى كه حضرت پاک نهاد، پسرِ پاكزاد پاكيزه سرشت كه غيبت می‌كند و از وطن و بستگانش دور مانده و رانده شده است، آشكار شود.»⁽¹⁾و حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در ضمن کلامی بس طولانی فرموده‌اند:

«... به خدا قسم! اگر نبود اينكه عجله مى‌كرديد و حق به تأخير مى‌افتاد، به شما خبر مى‌دادم كه در جوانان عرب و غير عرب چه رخ خواهد داد... مانند گليم، ملازمِ خانه‌ها باشيد و عجول و فاش‌كننده اسرار نباشيد. از اهل حق باشيد تا به آن شناخته شويد و طبق آن يكديگر را بشناسيد...»⁽²⁾

جناب نعمانی نیز به واسطه‌ی ابوبصیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرموده‌اند:

«پدرم امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند: ناگزير آتشى از ناحيه‌ی آذربايجان زبانه خواهد كشيد كه هيچ چيز در مقابلش نتواند ايستاد، چون چنين شود خانه‌نشين باشيد (بى‌طرف بمانيد) و تا آنگاه كه ما در خانه نشسته‌ايم شما نيز خانه‌نشين باشید و چون كسى كه از طرف ما حركت مى‌كند(یعنی امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ) فعّاليت خود را آغاز كرد، (به هر نحو ممكن) به سوى او بشتابيد اگر چه بر دست و زانو. به خدا سوگند! گویى هم اكنون به او مى‌نگرم كه ميان ركن و مقام، به فرمانى جديد از مردم بيعت مى‌گيرد، فرمانى كه بر عرب، سخت گران است، و پدرم فرمودند: واى بر سركشان عرب از شرّى كه روى نموده است».⁽³⁾

ابوالمرهف نیز از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«محاضير (اسبان تندرو در مسابقه) هلاک شدند»

گوید: عرض كردم: محاضیر چیست؟ فرمودند:

«همان شتابجويان اند (كه خواستار شتاب و زودتر فرا رسيدن امر خدا از موعد مقرّر آن شدند). و مقرِّبون (كسانى كه قائل اند فرج نزديك است) نجات يافتند، و قلعه بر پى‌ها و ميخ‌هايش استوار است، چون گلیم‌های خانه‌هاى خود باشيد (فعّاليّتهاى سياسى نكنيد و بى‌طرف بمانيد) كه غبار فتنه به زيان كسى است كه آنرا برانگيزد، هيچ گاه آنان(دشمنان) براى شما گرفتارى و مصيبتى تدارک نمى‌بينند مگر اينكه خداوند، مشغوليّتى براى آنان پيش مى‌آورد، مگر كسى كه خود متعرّض ايشان شود و خود، خويشتن را دمِ تيغ آنان دهد».⁽¹⁾

حضرمى که از یاران حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ است‌گوید: من و ابان بر آقایمان امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدیم و این مقارن با زمانى بود كه پرچم‌هاى سیاه در خراسان ظهور كرده بودند، عرض كردیم: نظر شما چیست؟ آن حضرت فرمودند:

«در خانه‌هاى خود بنشينيد، هر گاه ديديد ما بر گِرد مردى جمع شدیم شما نيز با سلاح به يارى ما برخيزيد»⁽²⁾

در خبر دیگر، امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«زبانهايتان را نگاه داريد و در خانه‌هاى خود بنشينيد كه هرگز كارى كه مخصوص شما باشد دامنگيرتان نشود؛ بلكه همگانى باشد و همواره زيديّه سپر بلاى شما باشند».⁽³⁾

ابوجارود از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده است که به آن حضرت عرض كردم: مرا دستورى فرمایید؛ پس فرمودند:

«تو را به پرهيزگارى سفارش مى‌كنم و نيز به اينكه خانه‌نشين باشى و در گردهمایى و جمع اين مردم شركت و فعّاليّتى نكنى، و از آنان كه از ما خاندان خروج مى‌كنند دور باش كه آنان چيزى به دست ندارند و به چيزى هم نائل نمى‌شوند، بدان كه بني اميّه را حكومتى است كه مردم توان بازستاندنش را ندارند و براى اهل حقّ، دولتى است كه چون فرا رسد خداوند زمامش را به هر كسی از ما خاندان بخواهد مى‌سپارد، پس هر كه از شما آن را دريافت، نزد ما در مقام بلند خواهد بود و اگر پيش از آن دولت، وفات يافته باشد؛ خداوند برايش نيكى خواسته است. بدان كه هيچ گروهى براى برطرف ساختن ستم يا عزّت بخشيدن دين، قيام نمى‌كنند؛ مگر اينكه مرگ و گرفتارى دامنگيرشانمى‌شود، و هيچ قومى براى دفع ظلم و عزتِ دين قيام نکنند، مگر اينكه بلا آنها را خواهد کشت، تا اينكه جمعيّتى به پا خيزند كه با رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در بدر بوده‌اند كه كشتگانشان به خاك سپرده نشود و به خاک افتادگانشان از زمين برداشته نشود و زخميانشان مداوا نگردد، عرض كردم: آنان كيانند؟ فرمودند: فرشتگان».⁽¹⁾

جابر جعفی هم از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«زمانى بر مردم آيد كه امامشان غایب باشد و خوشا بر كسانى كه در آن زمان بر امر ما ثابت بمانند،كمترين ثوابى كه براى آنها خواهد بود اين است كه بارى تعالى به آنها ندا كرده و فرمايد: اى بندگان و‌اى كنيزان من! به سرّ من ايمان آورديد و غيب مرا تصديق كرديد؛ پس به ثواب نيكوى خود شما را مژده مى‌دهم، و شما بندگان و كنيزان حقيقى من هستيد، از شما مى‌پذيرم و از شما در مى‌گذرم و براى شما مى‌بخشم و به واسطه شما باران بر بندگانم مى‌بارم و بلا را از آنها بگردانم، و اگر شما نبوديد بر آنها عذاب مى‌فرستادم جابر گويد گفتم: يا ابن رسول اللَّه! برترين عملى كه در آن زمان مؤمن انجام مى‌دهد چيست؟ فرمودند: حفظ زبان و خانه‌نشينى.»⁽²⁾

سدیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه فرمودند:

«اى سدير! ملازم خانه‌ات باش و چون پلاسى از پلاس‌هاى خانه كه روى زمين انداخته‌اند باش (يعنى از خانه بيرون مرو و در حرکتی شرکت مکن) و تا شب و روز، آرامش دارند تو هم آرام و ساكت باش، و چون به تو خبر رسيد كه سفيانى خروج كرده (بى‌درنگ) به سوى ما كوچ كن اگر چه پاى پياده باشى.»

عرض كردم: قربانت گردم! آیا پیش از آن ،خبرى هست؟ فرمودند:

«آرى! و با سه انگشت مبارک،به طرف شام اشاره کرده و فرمودند: در آنجا سه پرچم برافراشته مى‌شود: يک پرچم حسنى و يک پرچم اموى، و پرچم سوم، قيسىاست. در اثناى آن گير و دار سفيانى خروج می‌كند و طورى آنها را درو می‌كند كه تا آن روز، نظير آن را نديده باشى.»⁽¹⁾

و امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هیچ بنده‌ای نیست که خود را برای خدا محبوس کند( در هیچ حرکتی شرکت نکند) مگر آنکه خدا او را وارد بهشت خواهد کرد.»⁽²⁾

آثار خانه نشینی

در بعضی از احادیث ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ به آثار داخل نشدن در اجتماعات این چنینی پرداخته شده و به عنوان مثال حفص بن غیاث از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه آن حضرت فرمودند:

«اگر می‌توانيد، كارى كنيد كه شناخته نشويد و معروف نگرديد! باكى بر تو نيست (يا چه مى‌شود بر تو) اگر مردم مدح و ثناى تو را نگويند، و باكى بر تو نيست (يا چه مى‌شود بر تو) اگر مورد نكوهش مردم باشى در صورتى كه در پيشگاه خداى تبارک

و تعالى ستوده و روسفيد باشى؟ همانا امير مؤمنان عَلَيْهِ السَّلاَمُ همواره می‌فرمودند: خيرى در دنيا نيست جز براى يكى از این دو نفر؛ يكى مردى كه در هر روزِ خود، كار نيكى به كردارهاى خود بيفزايد، و ديگر مردى كه تهيه‌ی مرگ خود را با توبه و بازگشت ببيند... سپس فرمودند: اگر توانستى كه از خانه‌ات بيرون نروى چنان كن؛ زيرا در بيرون رفتنت از خانه اين مسئوليت را دارى كه نبايد غيبت كنى و نه دروغ بگویى و نه رشگ برى، و نه خودنمایى كنى و نه ظاهر سازى (يا ظاهر آرائى) كنى و نه دورویى و چاپلوسى كنى.

سپس فرمودند: آرى! دير و عبادتگاهِ مسلمان، خانه اوست، چشم و زبان و گوش و جان و عورت خود را در خانه (از گناه) نگه مى‌دارد. سپس فرمودند: به راستى كه من اميد نجات دارم براى كسانى از اين امت كه حق ما را بشناسند مگر براى سه دسته: اول؛ یار سلطان ظالم. دوم؛ شخص هواپرست و سوم؛ آنكه آشكارابزهكارى و گناه كند... »⁽¹⁾

2: از عجله در قیام بپرهیزید

در یکی دیگر از تعبیرها ائمه هدی عَلَيْهِم السَّلاَمُ فرموده اند در قیام، عجله مکنید.

عبد الرحمن بن كثیر گوید: خدمت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشسته بودم كه مِهزَم وارد شد و عرض كرد: قربانت گردم! به من خبر دهید این امرى كه در انتظارش هستیم كى واقع مى‌شود؟ فرمودند:

«اى مهزم! آنها که برای اینکار وقتی تعیین کردند دروغ گفتند، و کسانی که در آن، شتاب‌كنند هلاک شوند و تنها کسانی نجات یابند که تسليم ما باشند.»⁽²⁾

و از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره این آیه كه مى‌فرماید: " امر خداوند به زودى فرا رسد در آمدنش شتاب نكنید»⁽¹⁾روایت شده که آن حضرت فرمودند:

آن امر ما است، خداى عزّوجلّ امر فرموده كه در مورد آن شتاب نشود تا آنكه [خداوند] مهدی را با سه لشگر يارى فرمايد كه عبارتند از: فرشتگان، مؤمنان و هراس، و خروج آن حضرت همانند هجرت رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است و اين برابر فرمايش خداى تعالى است كه: «همچنان كه پروردگارت تو را به حق و راستى از خانه‌ات به در آورد».⁽²⁾

3: در کنار امام زمانتان جهاد کنید

در بعضی دیگر از روایات اینگونه آمده است که فقط در کنار امامتان جهاد کنید.حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«روزى عبّاد بصرى (که از صوفیان دکان دار دوران بود)، در راه مكّه به حضرت سجّاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ برخورده و به ایشان( از باب امر به معروف با بی‌ادبی) عرض کرد:اى علىّ بن الحسين، آيا جهاد با سختی‌هایش را ترك کرده و رو به سوى حجّ با آسانى آن آورده‌اى؟! در حالى كه خداوند در شأن مجاهدین مى‌فرمايد: "خدا از مؤمنان، جان‌ها و مال‌هایشان را بخريد و به بهاى آنكه بهشت براى آنان باشد، در راه خدا جهاد مى‌كنند؛ پس مى‌كشند و كشته مى‌شوند. و این وعده‌اى است راست و درست بر خداى متعال در تورات و انجيل و قرآن، و كيست كه به پيمان خويش از خدا وفادارتر است. پس به اين خريد و فروش كه كرديد شادمان باشيد. و اين است رستگارى و كاميابى بزرگ"⁽³⁾.

حضرت سجاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ به او فرمودند: آيه را تمام كن، پس ادامه داد: "همان توبه‌كنندگان و پرستندگان و ستايندگان و روزه‌داران و ركوع‌كنندگان و سجودكنندگان و امر کنندگان به معروف و بازدارندگان از منکر و نگهداران مرزهاى خداى، و

مؤمنان را مژده باد!⁽¹⁾

" حضرت فرمودند: هر گاه اين گروه كه داراى اين صفات باشند را يافتى جهاد در کنار ايشان افضل از انجام حجّ است؟!.»⁽²⁾

برید بن معاویه عجلى نیز در باره‌ی این فرمایش خداى عزّوجلّ كه مى‌فرماید: «اى كسانى كه ایمان آورده اید صبر كنید و ایستادگى ورزید و مراقب (مرزها) باشید » از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

يعنى صبر كنيد بر انجام واجبات الهى و پايدارى كنيد در برابر دشمنان و مراقبامامتان [كه به انتظارش هستيد] باشيد».⁽³⁾

4: هر بیعتی قبل از ظهور بیعت کفر و نفاق است

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به مفضل فرمودند:

«ای مفضل! هر بیعتی پیش از ظهور حضرت قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ بیعت کفر و نفاق و فریب است. خدا لعنت کند بیعت کننده و بیعت شونده را.»⁽⁴⁾

و حضرت امیرالمومنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

و حضرت امیرالمومنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند: فتنه‌هایی به پا خواهد شد. پس جماعتی به دور مردی از اهلبیت من جمع خواهند شد که در نزد خدا ارزشی ندارد پس کشته شده و یا می‌میرد پس آنگاه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام خواهد کرد.⁽⁵⁾

5: بر ضد کسی خروج نکنید

جابر بن یزید از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

«تا آسمان و زمين ساكن است شما نيز ساكن و بى‌جنبش باشيد يعنى بر هيچ كس خروج نكنيد كه كار شما پوشيدگى ندارد، بدانيد كه آن نشانه‌اى از جانب خداى عزّوجلّ است نه از جانب مردم، بدانيد كه آن نشانه روشن‌تر از خورشید است و بر نيكوكار و زشت كار پنهان نخواهد ماند، آيا صبح را مى‌شناسيد؟ این امر همانند صبح است كه پنهان ماندن در آن راه ندارد».⁽¹⁾

عالم جلیل القدر جناب نعمانی پس از ذکر این روایت، می‌نویسد: "ای شیعیان !خدا شما را رحمت كند! ببینید که این گونه امامان عَلَيْهِم السَّلاَمُ ما را ادب کرده اند و بنگرید به دستورشان و رسم خودشان در صبر و خوددارى و انتظار فرج و اینكه فرموده‌اند: تندروها و شتابزدگان هلاکخواهند شد و آرزوكنندگان، دروغ می‌گویند و تسلیم‌شدگان را به نجات توصیف كرده‌اند و صابران و ثابت قدمان را ستوده‌اند و آنان را در ثبات به قلعه‌اى كه بر پایه‌هاى خود استوار است تشبیه نموده‌اند؛ پس ادب را از آنان فرا گیرید، خدا شما را رحمت كند و اوامرشان را امتثال كنید و به فرمانهایشان تسلیم شوید و از رویه‌ی آنان مگذرید و از كسانى نباشید كه هواى نفس و شتابزدگى آنان را هلاک كرد و حرص، آنان را از راه‌یابى و راه روشن باز گردانید."⁽²⁾

امام موسی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به شیعیان خود فرمودند:

«اى گروه شيعه! با ترک طاعت سلطانتان خود را خوار نكنيد؛ پس اگر عادل است از خدا بقایش را بخواهيد و اگر ستمكار است از خدا بخواهيد اصلاحش كند كه صلاح شما در صلاح سلطان شما است. سلطان عادل چون پدر مهربانست؛ پس برايش بخواهيد آنچه براى خود می‌خواهيد و نپسندید برايش آنچه را که براى خود نمی‌پسندید.»⁽³⁾

صدوق/338 و وسائل الشیعه 16/220

ابوخالد كابلى از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده است كه آن حضرت فرمودند:

«گوئى مى‌بينم كه قومى در مشرق خروج كرده‌اند و خواستار حقّ‌اند ولى به ايشان

داده نمى‌شود، باز خواستار آن مى‌شوند و به آنان داده نمى‌شود، پس چون چنين مى‌بينند شمشيرهاى خود را بر گردن خويش مى‌افكنند (آماده كارزار مى‌شوند) پس آنچه ایشان به دنبالش بودند به ايشان بدهند؛ ولى ايشان از پذيرفتن آن خوددارى مى‌كنند، تا اينكه قيام نمايند و آن را به كسى باز ندهند مگر به صاحب شما، كشتگانشان شهيدند، اما بدانيد اگر من خود آن دوران را در مى‌يافتم حتما خودم را براى صاحب اين امر نگاه مى‌داشتم (و در این حرکت شرکت نمی‌کردم)»⁽¹⁾

جالب است با اینکه امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام ایشان را حق طلبانه می‌دانند؛ ولی باز از مشارکت در آن نهی می‌کنند و می‌فرمایند اگر من در چنین زمانی بودم خود را برای امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ نگه می‌داشتم.

ابومرهف نیز از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«غبار بر سر كسى نشيند كه آن را برانگيزد⁽²⁾و محاضير هلاک شوند»گفتم: قربانت گردم! محاضیر كیانند؟ فرمودند:

«شتاب‌كنندگان (در ظهور دولت حق، آنان كه شتاب دارند هر چه زودتر دولت حقه برپا گردد). بدان كه آنان (يعنى مخالفين شما) براى شما توطئه‌چينى نكنند مگر براى كسى كه متعرض (حكومت) آنها شود؛ سپس فرمودند:اى ابا مرهف! بدان كه هرگاه حکومت‌ها و مخالفین تان براى شما توطئه‌ای بکنند خداى عزوجل براى آنها كارى (كه مانع اجراى نقشه آنها گردد) پيش آورد؛ سپس امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ لختی به زمین خیره شده و آنگاه فرمودند: اى ابا مرهف! عرض کردم: بله! فرمودند: آيا مردمى كه خود را براى خداى عزوجل از شرکت در هر کار حکومتی، محروم كنند چنان بينى كه خدا براى آنها گشايشى مقرر نفرمايد؟ چرا به خدا سوگند! كه به طور حتم خدا براى ايشان گشايشى مقرر سازد.»⁽³⁾

عیص بن قاسم گوید: شنیدم از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ كه می‌فرمودند:

«بر شما باد به تقوا و ترس از خداى يگانه‌اى كه شريک ندارد،... و اگر يكى از ما خاندان به نزد شما آمد (و شما را به شورش و قیام دعوت كرد) بنگريد تا روى چه منظور و هدفى می‌خواهيد خروج و شورش كنيد، و (براى توجیه کردن كارتان و عذرتراشى) نگوئيد: زيد خروج كرد (پس براى ما هم اين كار جايز است)؛ زيرا زيد، مردِ دانشمند و راستگوئى بود و شما را به خويشتن دعوت نمی‌كرد؛ بلكه او شما را به شخص پسنديده از آل محمد (و آنكه مورد پسند خدا است از ما خاندان، يا آنچه مورد پسند و رضايت آل محمد است) دعوت می‌كرد، و اگر پيروز شده بود به طور مسلم به همان كه شما را به او دعوت كرده بود (يعنى همان عنوان پسنديده يا پسند آل محمد) وفادارى می‌نمود (و حق را به اهلش مى‌سپرد) ؛ولى آن كس كه امروز خروج كند آيا به چه چيز شما را دعوت می‌كند؟ آيا به همان رضای آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ دعوت می‌كند؟ ما شما را گواه می‌گيريم كه به چنين قیامی راضى نيستيم (و مورد پسند ما نيست) و این قیام کنندگان، امروزه كه كسى با ایشان همراه نيست نافرمانى ما كنند؛ پس هنگامى كه پرچم‌ها و بيرق‌ها را پشت سر خود ببينند حتما سخن ما را نشنوند (و به خواست ما عمل ننمايد) مگر كسى كه همه فرزندان فاطمه گرد او جمع شوند و بااو همراهى كنند( یعنی امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ ). به خدا سوگند آن كس را كه شما می‌خواهيد نيست مگر كسى كه همه (بنى فاطمه) بر گرد او جمع شوند، همين كه ماه رجب شد به نام خداى عزوجل رو آوريد، و اگر خواستيد تا ماه شعبان هم عقب اندازيد زيانى نيست (و عيبى ندارد) و اگر بخواهيد ماه رمضان هم (اقدام به كارى نكنيد و) فريضه روزه را در ميان خاندان خود بگيريد شايد اين كار موجب نيروى بيشترى براى شما باشد، و همان خروج سفيانى (براى علامت و نشانه) شما را بس است. »⁽¹⁾

عمر بن حنظله گوید: شنیدم از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ كه می‌فرمودند:

«پنج نشانه پيش از قيام حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ صورت خواهد گرفت؛ صيحه‌ی آسمانى، خروج سفيانى، فرو رفتن (لشكر سفيانى در بيداء)، كشته شدن نفس زكيه، خروج يمانى. من عرض كردم: من به فدایت! اگر يكى از خاندان شما پيش از وقوع اين نشانه‌ها خروج كند، با او خروج كنيم؟ فرمودند: نه.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به سند پدران بزرگوار خویش از رسول اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نقل کنند که به امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«ای علی! از جای کندن کوه‌های استوار، آسان تر است از براندازی حکومتی که هنوز زمان انقضایش نرسیده است.»⁽²⁾

مولای ما حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز در کلامی که از ایشان نقل شده فرموده‌اند:

«پاى بر زمين محكم كنيد و بی‌حرکت بمانید و بر بلاها شكيبا باشيد. مباد كه دست‌ها و شمشيرهایتان را در راه خواهش‌هاى زبان‌هاى خود به كار بريد. بر كارى كه بدان مكلفتان نساخته اند مشتابيد كه هر كسی از شما در بستر خود بميرد، درحالى كه، حقِ خداى خود و پيامبرش و خاندان پيامبرش را شناخته باشد، به شهادت، مرده است و پاداش آن با خداست و ثواب كارهاى نيكى را كه در نيت داشته به او خواهد داد. نيت وى چون كشيدن شمشيرى است برّان. هر چيز را مدت و پايانى است.»⁽³⁾

برید روایت كرده كه امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ به وى فرمودند:

«اى بريد !از معدودى از سادات دورى گزين».و مقصود حضرت از اين معدود، پيروان و همفکران زيد بن علی بود كه عقيده ضعيفى داشتند(اعتقاد به قیام و

جهاد) و البته در سيادت آنها جاى شک نيست.»⁽¹⁾

حسین بن خالد كوفى از حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده است كه به آن جناب عرض كردم: فداى وجودت شوم! عبداللّه بن بكیر از عبید بن زراره حدیثى روایت كرده و چنین گوید كه من با حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ ملاقات كردم در سالى كه ابراهیم بن عبداللّه بن حسن در آن سال خروج كرده بود. عرض كردم: فداى وجودت شوم! این ابراهیم بن عبداللّه سخنانى چند گفته و مردم به سوى او شتافته‌اند شما در حق او چه می‌فرمایید؟ فرمودند: «از خدا بترسید و تا آسمان و زمین به جاى خود باقى است شما از جاى خود حركت نكنید. حسین گوید: به امام هشتم عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم كه عبداللّه بن بكیر می‌گوید: به خدا قسم! اگر عبید بن زراره در گفته‌ی خود صادق باشد و این حدیث راست باشد نه خروجى خواهد شد و نه قائمى در آخر الزمان پیدا خواهد شد؛ چرا که معنى حدیث این است كه تا آسمان و زمین برقرار است كسى پیدا نشود.حسین گوید حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«حديث همان است كه عبيد بن زراره از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روايت كرده است؛ اما نه به اين نوعى كه عبداللّه بن بكير تأويل و تفسير كرده است؛ زيرا كه مقصود حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از قول خود که فرموده‌اند: " ما سكنت السماء " تا آسمان آرام است اين است كه آسمان ساكن باشد و به اسم صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ ندا نكند ومراد ایشان از اینکه فرموده‌اند: "ما سكنت الارض" تا زمین آرام است اين است كه زمين ساكن باشد و لشكريان سفیانی را فرو نبرده باشد.»⁽²⁾

محمد بن مسلم نیز از امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کرده که فرمودند:

«پرهيزكارى پيشه سازيد، و با تقوى و كوشش در اطاعت خداوند بر اين عقيده كه

داريد؛ كمک بجوئيد. وقتى يكى از شما به سراى ديگر شتافت و درهاى دنيا به روى او بسته شد، دين و پرهيزكارى او بیشترين چيزى است كه مورد غبطه و رشک ديگران (كه از آن بى‌نصيب هستند) واقع مى‌شود. وقتى آدم قدم به سراى ديگر گذاشت می‌داند كه به استقبال نعمت‌ها و وعده‌هاى الهى و مژده‌ی رفتن به بهشت، می‌رود و از كسى كه می‌ترسيده ايمن است و يقين می‌كند كه در دنيا بر حق بوده، و كسى كه در جهت خلاف دين می‌رفته بر طريقه باطل و گمراه است؛ پس شما را (بر اين عقيده) مژده می‌دهم، باز هم مژده ميدهم. شما چه مى‌خواهيد؟ آيا نمى‌بينيد كه دشمنان شما (با وجود آنکه گمان می‌کنند در حال جهادند ولی) در ارتكاب گناهان الهى كشته می‌شوند و براى رسيدن به دنياى فانى، يكديگر را به قتل می‌رسانند؛ ولى شما چنين نيستيد و از آنها دورى جسته و در خانه‌هاى خود با طيب خاطر آسوده‌ايد؟ بلاى سفيانى كه از دشمنان شماست براى شما كافى است. خروج او براى شما از علامات ظهور است، مع الوصف آن فاسق وقتى خروج می‌كند شما يكى دو ماه آسوده مى‌مانيد و خطرى از وى نمى‌بينيد او مردم بسيارى را به قتل می‌رساند؛ ولى شما جزو آنها نيستيد.در اين موقع يكى از اصحاب آن حضرت پرسيد: در آن موقع، زنان و فرزندان خود را چه كنيم؟ فرمودند: مردان شما بايد پنهان شوند؛ زيرا خطر او فقط متوجه (مردان) شيعيان ما مى‌شود؛ ولى به خواست خدا زنان شما در معرض آسيب وى نخواهند بود. از حضرت پرسيده شد: دجال به كجا روى مى‌آورد و آنها كه از وى مى‌گريزند به كجا می‌روند؟ فرمودند: هر كس مى‌خواهد از او فرار كند به مدينه و يا به مكه و يا به بعضى از شهرها می‌رود. آنگاه فرمودند: چگونه در مدينه می‌توانيد به سربريد؟ آنجا مقصد لشكر اين فاسق (سفيانى) است. بنا بر اين به مكه برويد؛ زيرا شما همه در آنجا گرد مى‌آئيد كه فتنه او نه ماه به اندازه مدت حاملگى زنان است و از اين مدت تجاوز نمى‌كند. ان شاء اللَّه.»⁽¹⁾

و در نهایت به نصیحت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به محمد بن نعمان اشاره می‌کنم که فرمودند:

«... ای پسر نعمان! در دوران حكومت ظلم، راه خود پيش گير، و با افرادِ مشكوک و خطرناک، با سلام و تعارف روبرو شو، كه هر كسی که متعرض حكومت شود، خود را به كشتن و هلاكت انداخته، و خداوند می‌فرمايد: "خود را به دست خود به مهلكه نيندازيد." ای پسر نعمان! ما خاندانى هستيم كه پيوسته شيطان، افرادى بيگانه از ما و دين ما را در جرگه‌ی ما وارد مى‌كند، و آنگاه كه آنها را (به اعتبارِ ما) معروف گردانید، و مردم آنان را شناختند و در چشم ایشان، معتبر شدند، دستور می‌دهد كه به ما دروغ بندند، و هر وقت يكى از آنها از دنیا رود؛ ديگرى را به جايش مى‌گمارد...»⁽¹⁾

6: قیام پیش از ظهور بی‌فائده و بر گرفتاری‌ها می‌افزاید

شاید عده‌ای با نیت‌های پسندیده‌ای چون اقامه‌ی عدل و ریشه کن کردن ظلم و برای رضای خدا دست به قیام می‌زدند و مسلما افرادی را که با ایشان می‌جنگیده اند در زمره‌ی بدترین بندگان خدا و فاسدترین ایشان بوده اند؛ ولی امامان معصوم عَلَيْهِم السَّلاَمُ با بصیرت الهی که داشته اند خبر داشتند که این حرکتها نه تنها سودی ندارد؛ بلکه در صورت موفقیت، جز بر درد و اندوه ائمه و شیعیانشان نخواهد افزود؛ چرا که اینکار لوازمی دارد که هنوزمهیا نشده و اگر آماده بود، خود پروردگار مهربان، بهتر می‌دانست و به مولای ما حضرت صاحب الامر عَلَيْهِ السَّلاَمُ اذن خروج می‌داد.

حضرت على بن الحسین عَلَيْهِما السَّلاَمُ فرموده‌اند:

« به خدا سوگند هیچ یک از ما پیش از ظهور حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ خروج نكند؛ جز آنكه حكایتش حكایت جوجه‌اى است كه پیش از درآمدن بالهایش از میان آشیانه

خود پرواز كند؛ پس كودكان او را بگیرند و با او بازى كنند.»⁽¹⁾

و روایت شده كه چون زید بن على تصمیم بر قیام گرفت، حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ به او فرمودند:

«ای زيد! مَثل قيام‌كننده از اين خانواده قبل از ظهور مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مانند جوجه‌اى است كه هنوز پر و بال در نياورده و از آشيانه بيرون شود معلوم است كه بر زمين مى‌افتد و بازیچه‌ی بچه‌ها می‌شود.از خدا بترس در حفظ جان خويش، مبادا فردا تو را در كناسه كوفه به دار آويزند و همان طور نيز شد.»⁽²⁾

و جابر از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

«مَثل خروج قیام کننده‌ی ما خاندان، مانند خروج رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است، و مَثل آن كسی كه از ما خاندان، قبل از قيام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به پا خيزد بسان جوجه‌اى است كه پرواز كند و از آشيانه‌ی خود فرو افتد و كودكان با آن به بازى پردازند (دستخوش بازيچه كودكان شود)».⁽³⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم فرمودند:

«هيچ فردى از ما خاندان، براى زدودن ستم، يا زنده كردن حقّى قيام نکرده، و تا پيش از قيام قائم ما عَلَيْهِ السَّلاَمُ، قيام نخواهد كرد، مگر آن كه گرفتاری‌ها او را ازپاى درآورده و در مى‌آورد و قيام او بر ناراحتى و سختی‌های ما و شیعیان ما افزوده و مى‌افزايد.»⁽⁴⁾

از این روایت و روایات مشابه برمى‌آید كه اگر كسى پیش از قیام قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ بپا خیزد و

داعیه‌ی امامت داشته باشد و مردم را به خود بخواند یا با آنکه داعیه امامت ندارد و مردم را به خویش نمى‌خواند اما برای قیام مسلحانه‌اش اذن از امام زمانش نداشته باشد، گرچه هدفش مقدس باشد؛ ولی حرکت او باعث اذیت آل اللّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ و شیعیان ایشان و در نهایت، محكومِ به شكست است.

7: هر بیرقی پیش از قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ بیرق طاغوت است

یکی دیگر از این تعبیرها، بلند کردن پرچم به عنوان قیام است. ابوبصیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«هر پرچمی که پیش از قیام حضرت قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ بلند شود پس صاحبش طاغوتی است که به جای خدا پرستیده شود.»⁽¹⁾

این روایت از وجود امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز نقل شده و با اسانید مختلف، در کتب روایی فراوانی چون کافی⁽²⁾، غیبت نعمانی⁽³⁾، اثبات الهداة ⁽⁴⁾، وافی⁽⁵⁾، وسائل الشیعه ⁽⁶⁾، هدایه الامه شیخ حر عاملی⁽⁷⁾، البرهان ⁽⁸⁾،مرأة العقول⁽⁹⁾و بحارالانوار⁽¹⁰⁾ذکر شده است.

در بعضی از احادیث نیز با تعبیر دیگری ذکر شده است مثلا از حضرت امیر عَلَيْهِ السَّلاَمُروایت شده که فرمودند:

«ما اهلبيت رايتى داريم كه هر كسی از آن پيش افتد از دين بيرون رفته است و هر كسی از آن پس افتد نابود شده است و هر كسی پيرو آن باشد به حق واصل شده است.»⁽¹¹⁾

8: ادعای امامت

تعبیر دیگر ادعای امامت است که به شدت مورد عتاب ائمه هدی عَلَيْهِم السَّلاَمُ واقع شده است. سوره بن كلیب از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه آن حضرت در باره‌ی فرمایش خداوند كه فرموده: "روز قیامت، خواهى دید آنان كه به خدا دروغ بسته‌اند چهره‌هایشان سیاه گشته آیا جز در جهنّم جایگاهى براى متكبّران است؟" فرمودند:

«مراد كسى است كه بگويد: من امام هستم و امام نباشد، عرض كردم: اگر چه علوىّ و فاطمىّ باشد؟ فرمودند: اگر چه علوىّ و فاطمىّ باشد، سؤال كردم هر چند از فرزندان علىّ بن أبى طالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشد؟ پاسخ فرمودند: هر چند از فرزندان علىّ بن ابى طالب باشد.»⁽¹⁾

فضیل هم گوید: «امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هر كسی که مقام ما؛ يعنى امامت را ادّعا كند كافر است يا اینکه فرمودند: مشرک است».⁽²⁾

و ایضا از همان امام همام عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت است که فرمودند:

«هر كسی خروج كرده و مردم را به سوى خود فرا خواند در صورتى كه كسى در ميان مردم باشد كه از او برتر است (یعنی با وجود امام معصوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ، قیام کند) پس چنين شخصى، گمراه و بدعت‌گذار است و هر كه ادّعاى امامت از جانب خدا كند وواقعاً امام نباشد او كافر است.»⁽³⁾

و روایتی که از ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ با الفاظ مختلف و سندهای معتبر در کتب روایی شیعه به وفور نقل شده است که فرمودند:

«سه گروه اند كه خداوند به آنان نظر نمى‌افكند و عبارت اند از: كسى كه ادّعا كند امام است و امام نباشد و كسى كه امامتِ امام بر حقّى را انكار كند و كسى كه

پندارد آن دو نفر ياد شده، بهره‌اى از اسلام دارند»⁽¹⁾

9. حکومت‌های ظالمین تا زمان ظهور ادامه خواهد داشت

در بعضی دیگر از روایات خبر داده اند که دولت ظلم تا زمان ظهور برپاخواهد بود؛ پس فائده‌ای در حرکت و مبارزه‌ی مسلحانه‌ی شما نخواهد بود.

امام پنجم حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ در تفسیر آیه " بگو حق آمد و باطل نابود شد" فرمودند:

«منظور قیام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است پس هنگامی که قیام کننده‌ی اهلبیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ ظهور کند دولت باطل برچیده خواهد شد.»⁽²⁾

زراره از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل کرده است که آن حضرت درباره‌ی قول خداوند: " و ما روزگاران را در میان مردم، دست به دست می‌گردانیم" فرمودند:

«همواره از هنگامی که خداوند آدم را آفریده حکومتی از آنِ خدا و حکومتی برای ابلیس بوده است. پس حکومت خداوند کو؟ آیا به جز یک قائم هست؟»⁽³⁾

امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم فرموده‌اند:

«دولت بنى عبّاس به آسانى و بدون اينكه مشكلى در آن باشد صورت مى‌گيرد، اگر ترک و ديلم و سند و هند و بربر و طيلسان عليه آنان با هم گرد آيند نيز نمى‌توانند آن را ازقدرت بر كنار كنند و پيوسته در نعمت و كامكارى، حكومت خويش را به سر خواهند برد؛ تا اينكه طرفداران و كاركنان دولتى ايشان از آنان كناره‌جوئى كنند و خداوند بر آنان، گبری بى‌دين را چيره گرداند و او از همان جا خروج مى‌كند كه حكومت ايشان از آنجا آغاز شده، بر هيچ شهرى نمى‌گذرد مگر آنكه آن را مى‌گشايد، و هيچ پرچمى برابر او برافراشته نمى‌شود مگر اينكه آن را سرنگون مى‌سازد، و هيچ نعمتى نمى‌ماند، مگر اينكه آن را از بين مى‌برد. واى بر كسى كه با او به ستيز برخيزد؛ پس پيوسته اين چنين خواهد

بود تا به پيروزى رسد و پيروزيش را به مردى از خاندان من بسپارد، كه به حقّ سخن گويد و بدان عمل كند (شاید منظور امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشد)».⁽¹⁾

علىّ بن أبی حمزه گوید: از مكّه تا مدینه همراه موسى بن جعفر عَلَيْهِما السَّلاَمُ بودم، روزى به من فرمودند:

«اى على! اگر همه اهل آسمان‌ها و زمين بر بنی عبّاس خروج كنند، زمين از خون همه‌ی آنان سيراب مى‌شود (و حقّ، روى كار نيايد) تا آنگاه كه سفيانى خروج كند»

به آن حضرت عرض كردم:اى سرور من! امر او از حتمیات است؟ فرمودند: آرى! سپس اندكى سر به زیر افكند و بعد سر برداشته و فرمودند:

«حكومت بنی عبّاس، دولتِ حيله و نيرنگ است، از بين مى‌رود تا جايى كه گفته شود: ديگر چيزى از آن به جاى نمانده است، سپس دوباره شروع به شكل‌گيرى مى‌كند تا جايى كه گفته شود: چيزى بر سر آن نگذشته است».⁽²⁾

و حسن بن جهم گوید: به امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: خداوند حال شما را اصلاح فرماید! مردم می‌گویند كه سفیانى در حالى قیام مى‌كند كه دولت بنی عبّاس از میان رفته است. فرمودند:«دروغ مى‌گويند! او قيام مى‌كند و سلطنت بنی عبّاس همچنان برپا است»⁽³⁾

ظاهرا منظور از این روایات این است که حكومت بنی عبّاس دوباره تجدید شود چنان كه در خبر قبل گذشت و یا اینکه منظور این است که هر حکومتی که بر مبنای فریب و تزویر

تأسیس شود همان دولت عباسی است و لو اینکه سعودی، آل خلیفه و... نامیده شود.

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی چگونگی اضمحلال بنی عباس فرموده‌اند:

«سفيهى از بنى عبّاس در نهان بميرد و سببش آن باشد كه بر خواجه‌اى تجاوز كند و بخواهد با او لواط کند؛ پس او برخيزد و سرش را ببرّد و چهل روز مرگش را نهان سازند و چون سواران در طلب آن خواجه روند هنوز اوّلين نفر آنها برنگشته باشد كه ملكشان زايل شود.»⁽¹⁾

محمّد بن مسلم گوید: از حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسیدم: معنى آیه: وَ اللَّیلِ إِذا یغْشى چیست؟ فرمودند:

«شب در اين آيه، ظالم دومى است كه ستم روا داشت بر امير المؤمنين در حکومتی كه تصاحب کرد و آن جناب دستور داشتند كه صبر كنند تا دولت آنها منقضى گردد؛ سپس فرمودند:

وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى منظور از روز، قیام کننده‌ی از ما خانواده است که وقتى قيام كند بر دولت‌هاى باطل پيروز مى‌شود (یعنی تا زمان آن حضرت شب است که به معنای قدرت داشتن دولت‌های باطل می‌باشد) قرآن براى مردم مثال می‌زند و خطاب به پيامبر و ما است و معنى آن را جز ما کسی نمى‌دانند.»⁽²⁾جابر جعفی نیز از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی آیه" وَ اللَّیلِ إِذا یغْشى" روایت کند که فرمودند:

«دولت ابليس تا روز قيامت است و منظور از قیامت در اینجا روز قيام

مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است؛ سپس تلاوت کردند که "وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى" و فرمودند: آن روزِ درخشان ،حضرت قیام کننده است وقتى قيام كند.»⁽¹⁾

جابر از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی آیه: " وَ الْفَجْرِ "نقل كرده كه فرمودند:

«منظور از فجر، حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است. و شب‌هاى ده‌گانه، ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ هستند از امام حسن تا امام حسن عسكرى" وَ الشَّفْعِ" امير المؤمنين است با فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا" وَ الْوَتْرِ" خداى يكتا است كه شريكى ندارد" وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ " نیز حكومت حَبتر (ظالم اول) است كه حکومتش تا دامنه‌ی قيام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ ادامه خواهد داشت.»⁽²⁾

10. امر به سکوت و تقیه

اما یکی دیگر از این تعبیر ها؛ فرمان به سکوت و تقیه است. درباره‌ی تقیه در ذیل وظیفه‌ی چهاردهم سخن خواهیم گفت؛ اما توجه شما را به یک نمونه از روایات در باب سکوت جلب می‌نمایم.

ابواسحاق گوید: جمعی از موثقین اصحاب امیر المومنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل كردند كه شنیدیم آن حضرت عَلَيْهِ السَّلاَمُ در یكی از خطبه‌هایشان چنین می‌فرمودند:

«بار خدایا! من می‌دانم كه بساط علم و دانش برچیده نمی‌شود و مایه‌هایش از میان نمی‌رود (یعنی هیچ گاه روی زمین را كفر و ضلالت محض فرا نمی‌گیرد و همیشه كم و بیش آثاری از توحید و هدایت یافت می‌شود) و می‌دانم كه تو روی زمینت را از حجتی بر خلق خالی نسازی كه او یا آشكار باشد و فرمانش نبرند (مانند امیر المومنین و امام حسن عَلَيْهِما السَّلاَمُ در دوران خلافت خود) و یا ترسان و پنهان(مانند امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ) تا حجت تو باطل نگردد (و مردم بر تو حجت نداشته باشند) ودوستانت بعد از آنكه هدایتشان فرمودی گمراه نشوند، ولی آنها كجایند و تعدادشان چقدر است؟

ایشان از لحاظ شماره بسیار اندک و از لحاظ ارزش، نزد خدای متعال بسیار بزرگ‌اند، ایشان پیرو پیشوایان دین و امامانِ رهبرند. همان امامانی كه به آدابشان پرورش یافته و به راه آنها رفته‌اند. اینجاست كه علم و دانش، ایشان را به حقیقت ایمان، آگاه ساخته و روحشان ندای پیشوایانِ دانش را لبیک گوید و همان احادیثی كه بر دیگران مشكل آید برای ایشان دلنشین باشد و به آنچه تكذیب كنندگان، از آن وحشت دارند و متجاوزان، سرباز می‌زنند، انس و الفت دارند. آنها پیرو دانشمندان‌اند. با اهل دنیا همراه اند؛ ولی به امر خدا و نسبت به دین و برای ترس از دشمن خویش، تقیه را آیین خود سازند، و روح‌های ایشان به مقام بالا مربوط است و دانشمندان و پيروانشان در زمان دولت باطل، لال و خاموشند و هميشه به انتظار دولت حق نشسته‌اند، خدا هم با كلمات خود( آيه يا آيات قرآن و يا مقدرات خود) حق را ثابت كند و باطل را از ميان ببرد. آه آه! خوشا به حالشان كه در زمان صلح و آرامش، بر دينشان شكيبايی ورزيدند، آه! که چقدر به ديدارشان در زمان ظهور دولتشان مشتاقم. خدا، ما و ايشان و پدران و همسران و فرزندان نيكوكارشان را در بهشت برين جمع خواهد كرد.»⁽¹⁾

وظیفه سیزدهم: اجتناب از یاری‌رساندن به ظالمین و همکاری با حاکم جائر

پس از اینکه در بیان وظیفه‌ی دوازدهم به این نتیجه رسیدیم که شرکت در هرگونه قیام مسلحانه حتی برای مبارزه با کفار و ظالمین، پیش از ظهور، ممنوع است؛ شاید به ذهن عده‌ای برسد که پس می‌توان در کنار ظالمین، ایشان را در رسیدن به مقاصدشان یاری کرد. خیر! درست است که به ما فرموده اند بر ضد ایشان قیام نکنید؛ اما به ما اجازه یاریکردن ایشان را هم نداده‌اند.

از دیدگاه شیعه، هر نوع همکاری با نظامِ ستم، و لو به مقدارِ بسیار کم، همچون گرد آوری قلم و دوات، حرام به شمار می‌آید و در حکم عضویت در چنین نظامی است. دلیل این مسأله، در این نکته نهفته است که در صورت نبودن چنین افرادی به‌عنوان " اعوان‌الظلمه" اساساً یا نظام ظلم، مستقر نمی‌شد و یا اینکه حداقل، استمرار نمی‌یافت. پس استقرار و استمرار چنین نظام‌هایی مرهون همکاران آنهاست. این مسأله در روایات فراوانی، مذموم شمرده شده است. از اطلاق برخی از نصوص، استفاده می‌شود که نه تنها همکاری در اعمالِ ستمگرانه با نظامِ جور، حرام است؛ بلکه همکاری با حاکمان ستمگر ،حتی در اعمالی که ظلم هم نیست، حرام و معصیت کبیره به شمار می‌آید.

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در این باره می‌فرمایند:

«کسی که اسم خود را در دیوان هدایای جباران از فرزندان فلانی (یعنی بنی عباس) ثبت کند، خداوند او را در روز قیامت به شکل خوک و یا حیران، محشور می‌کند.»⁽¹⁾

امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى دانشجو! همانا دانشمند را سه علامت است: علم و خويشتن‌دارى و خاموشى. و عالم نما را سه علامت است: با نافرمانى نسبت به ما فوق خود كشمكش كند و به وسيله‌ی چيرگى به زير دست خود، ستم كند. و از ستمكاران، پشتيبانى نمايد.»⁽²⁾

حدید مدائنى از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده است كه فرمودند:

«دين خود را با پرهيزگارى حفظ کرده و آن را با تقیّه، قوّت بخشید و از آن، با ابراز بی‌نيازى از همه جز خدا، (و نيز) با عدم ابراز نياز خود به پادشاه وقت، محافظت كنيد، و بدانيد هر مؤمنى كه در برابرِ یارِ سلطان و یا کسی كه مخالف آيين اوست از روى آزمندى، فروتنى نمايد خداوند او را به وى واگذارد و بر او خشم مى‌گيرد، و اگر مالى در اين رابطه نصيب او گردد، خداوند بركت (خود) را از آن مال بر مى‌دارد، و اگر چيزى از آن مال را در راه حج يا عمره يا آزاد ساختن بنده‌اى مصرف

كند، خداوند هيچ پاداشى براى آن مقرر نخواهد كرد.»⁽¹⁾

بر اساس روایت منقول از سلیمان جعفری، کمک به پادشاهان ظالم، کفر تلقی شده و عامل آن در قعر جهنم فرو خواهد رفت. وی می‌گوید: از امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ سؤال کردم: نظر شما درباره‌ی اعمال سلطان چیست؟ ایشان فرمود‌ند:

«ای سلیمان! همراهی و همکاری و تلاش برای برآورده کردن حوائج آنان، مساوی با کفر است، و عمداً به آنان نگاه کردن از گناهان کبیره‌ای به شمار می‌آید که مستحق آتش جهنم است».⁽²⁾

على بن ابى حمزه گفت: دوستى داشتم از منشیان و نویسندگان بنى امیه که از من خواهش كرد برایش اجازه بگیرم تا به خدمت حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ برسد. اجازه گرفتم. وقتى خدمت آن امام بزرگوار رسید سلام كرده و پس از اینکه نشست، عرض كرد: آقا! من در اداره‌ی حكومتى بنى امیه كار می‌كردم و از دنیاى آنها ثروت زیادى انباشتم و کسی در این باره از من بازخواست نمی‌كرد.

فرمودند: «اگر بنى اميه نمى‌يافتند كسى را كه نويسنده آنها باشد و ماليات جمع كند و جنگ نمايد و در اجتماعات و تجمّعات آنها حاضر شود، حق ما را غصب نمی‌كردند. اگر مردم اطراف آنها را نگيرند چيزى پيدا نخواهند كرد مگر همان اندازه‌اى كه به دستشان برسد.»

آن مرد گفت: فدایت شوم! آیا راه نجاتى برایم هست؟ فرمودند:

«اگر راهى برايت بگويم عمل می‌كنى؟! عرض كرد: بلى! انجام می‌دهم. فرمودند: هر چه در كار حكومتى آنها به دست آورده‌اى رها كن. هر كدام را که می‌شناسى حقش را بده و هر كدام را که نمی‌شناسى از طرف آنها صدقه بده و من از جانب خدا براى تو ضمانت بهشت را می‌كنم.»

مدتى سر به زیر انداخت و در اندیشه بود؛ پس تصمیم خود را گرفته، سر برداشته وگفت: چشم! انجام می‌دهم. على بن ابوحمزه گفت: من با او به كوفه برگشتیم هر چه داشت ردّ كرد، حتى لباس‌هاى تنش را، پس ما مقدارى پول تهیه كردیم و لباسی برایش خریدیم و براى مخارج او پولى فرستادیم. چند ماهى بیش نگذشت كه مریض شد. روزى به عیادتش رفتم ،در حال جان دادن بود؛ پس چشم باز كرد و گفت: على بن ابى حمزه! به خدا قسم! دوست تو حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به وعده‌ی خود وفا كردند. پس چون از دنیا رفت و كار كفن و دفن او را انجام دادیم خدمت حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ رفتم. همین كه چشم امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من افتاد فرمودند:

«ای علی! به وعده‌ی خود نسبت به دوست تو وفا کردیم. عرض كردم: صحيح می‌فرمائيد فداى شما شوم! هنگام مرگ، خودش هم به من گفت.»⁽¹⁾

ابوبصیر گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی کار کردن برای حکومت ظالمین سوال کردم فرمودند:

«نه! هرگز! حتی قلم ایشان را در دوات زدن ممنوع است. همانا یکی از ایشان چیزی از دنیایش را به کسی نمی‌دهد مگر آنکه به همان مقدار، از دین او بگیرد.»⁽²⁾

محمد بن مسلم هم گوید: بر در خانه‌ی حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشسته بودم؛ پس امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ نظر کرده و دیدند که مردم، فوج فوج مشغول رفتن به جایی هستند. امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسیدند: در مدینه خبری شده است؟ کسی گفت: فدایتان شوم! والی جدیدی به مدینه وارد شده؛ پس مردم از یکدیگر سبقت می‌گیرند تا به (استقبالش رفته و به) او تبریک گویند! حضرتصادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«امروز به او تبریک می‌گویند در حالی که او یکی از درهای آتش جهنم است.»⁽¹⁾

ابن ابی یعفور هم در گزارشی عجیب روایت کند که در خدمت امام ششم حضرت جعفر بن محمد عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودم که مردی از شیعیان وارد شد و عرض کرد: خدا امورتان را اصلاح کند! بعضی از ما دچار تنگدستی شده و در همین احوال، برای کارهایی چون مشاغل ساختمانی و امثال آن، از طرف دولت، دعوت به کار می‌شویم، نظر مبارک شما در این باره چیست؟ فرمودند:

«من دوست ندارم گرهی برای آنان بزنم یا درِ مشک آب را برای ایشان ببندم؛ در حالی که در مقابل این عمل، مدینه مال من باشد. نه! نه! من حاضر نیستم قلم ایشان را در مرکب بزنم. همانا اعوان و یاران ظالمان در روز قیامت در خیمه‌ای از آتش هستند تا خدای تبارک و تعالی به حساب مردم رسیدگی کند.»⁽²⁾

یحیی بن ابراهیم نیزگوید:

«به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض کردم: فلانی و فلانی و فلانی سلام رسانده اند فرمودند: سلام بر آنها. عرض کردم: از شما تقاضای دعا دارند. امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسيدند: چه گرفتارى دارند؟. عرض كردم: منصور دوانيقى (خلیفه عباسی) آنها را زندانى كرده است. فرمودند: آنها با منصور چكار داشتند.گفتم: منصور به آنها كارى واگذار نمود و بعد ايشان را زندانى كرد. فرمودند: «چرا با منصور همكارى می‌كنند؟ مگر من آنها را از این

کارها نهى نكردم. همكارى با آنها آتش است» سپس دعا نموده و فرمودند: «خدايا دست منصور را از آنها كوتاه كن. راوی گفت: چون برگشتم آنها را آزاد كرده بودند.»⁽¹⁾

در حدیث دیگر است که امام به حق ناطق حضرت جعفر بن محمد الصادق به یکی ازاصحابشان فرمودند:

«آیا در امور حکومتی مداخله نمی‌کنی؟ عرض کرد: خیر! فرمودند: چرا ؟ گفت: دینم را از دست ایشان می‌رهانم. فرمودند: واقعا به همین دلیل در مشاغل ایشان داخل نمی‌شود؟ عرض کرد : آری! امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: الآن دینت برایت سالم می‌ماند. »⁽²⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در تفسیر آیه: "به ستمكاران، میل مكنید كه آتش مى‌سوزاندتان" فرمودند:

«مقصود، شخصى است كه نزد سلطانى مى‌رود و به مقدارى كه سلطان، دستش را در كيسه‌اش مى‌كند تا به او عطايى بدهد، آرزومند زنده ماندنش است.»⁽³⁾

با آن که ساختن مسجد، ارزش و ثواب زیادی دارد به دستور داده اند که ظالمین را حتی در بنای مسجد، نباید یاری کرد؛ زیرا مسجد ساختنِ حاکم و حکومتِ ستمگر، حکم مسجد ضرار را دارد که بر اساس تقوا بنا نهاده نشده است.حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«ظالمین و حکومت‌های جور را حتی در ساختن مسجد یاری نکنید.» ⁽⁴⁾

امام صادق از قول پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌فرمایند:

«روز رستاخیز، ندایی بلند می‌شود که کجایند همکاران ستمگران و آنان که

برایشان دواتی آماده کرده و یا کیسه ای بسته و یا قلمی مهیا نموده‌اند؟ پس همه را با ستمگران محشور کنید.»⁽¹⁾

و همچنین فرموده‌اند:

«روز قیامت، منادی ندا دهد" کجایند ستمگران و یاران ایشان و آنهایی که خود را شبیه ایشان کرده‌اند". پس حتی آنهایی که قلمی برایشان تراشیده یا مرکّبی آمادهکرده اند همه را حاضر کرده و در تابوتی از آهن قرار داده و در آتش می‌افکنند.»⁽²⁾

و در روایت دیگری است که مردی به خدمت امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شرفیاب شده و قسم‌های مؤکد یاد نمود که از دوستان آن حضرت است؛ ولی امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ روی از او برگردانده و به او نظر نیانداختند؛ پس آن مرد به سمت صورت آن بزرگوار رفته و دومرتبه سخنش را تکرار نمود و باز امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ از او روی برگرداندند و اینکار، سه بار تکرار شد؛ پس امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به او فرمودند: «ای مرد! معاشت را چگونه تأمین می‌کنی؟ گفت: در خدمت دربار سلطانم؛ ولی با این حال دوستدار شما هستم. حضرت فرمودند:

«جدّ اطهرم پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند: «روز رستاخیز، ندایی بلند می‌شود که کجایند ستمگران و یارانِ یارانِ ستمگران و آنان که برایشان دواتی آماده کرده و یا قلمی مهیا نموده‌اند؟ کجایند آنهایی که با ایشان ساعتی نشست و برخاست کرده‌اند؟ پس همه را در خانه‌ای آتشین جمع کرده و پس از مفارقت از حساب بندگان به آتش در افکنند.»⁽³⁾

وظیفه چهاردهم: تقیه تا زمان ظهور

یکی دیگر از وظایف شیعیان در زمان غیبت، تقیه یعنی مخفی کردن عقیده و عمل از دشمنان به داعیه‌ی حفظ جان و مال و ناموس خود و یا سایر شیعیان است.

محمد بن مسلم از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«هرچه امر ظهور نزدیک تر شود تقیه شدیدتر خواهد شد.»⁽¹⁾

حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون بر پيغمبر اكرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نازل شد: ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُعَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ. فرمودند: به من دستور تقيه داده‌اند. پس ده سال مردم را پنهانى ارشاد می‌كردند تا دستور آمد که آشكارا امر رسالت را اعلان كنند. حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ نيز همين طور دستور داشتند؛ سپس هر يک از امامان به امام ديگرى همين سفارش را می‌كردند و آنها در تقيه بودند تا قیام کننده‌ی ما برخیزد كه در آن موقع، ديگر بساط تقیه جمع خواهد شد و شمشير از نيام كشيده مى‌شود و چيزى از مردم نمی‌گيرد و به آنها چيزى نمی‌دهد مگر با شمشير.»⁽²⁾

حسین بن خالد گوید: امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«كسى كه ورع نداشته باشد دين ندارد و كسى كه تقيّه نداشته باشد ايمان ندارد. گرامى‌ترين شما نزد پروردگار كسى است كه بيشتر به تقيّه عمل كند. گفتند:اى فرزند رسول خدا! تا به كى؟ فرمودند: تا روز وقت معلوم كه روز خروج قیام کننده‌ی ما اهل البيت است، و كسى كه تقيّه را پيش از خروج قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ ترک كند از ما نيست. گفتند:اى فرزند رسول خدا! قائم شما اهل بيت كيست؟ فرمودند: چهارمين از فرزندان من، فرزند سرور كنيزان، خداوند به واسطه‌ی وى، زمين را از هر ستمى پاک گرداند و از هر ظلمى منزّه سازد و او كسى است كه مردم در ولادتش شک كنند و او كسى است كه پيش از خروجش غيبت كند و آنگاه كه خروج كند

زمين به نورش روشن گردد و در ميان مردم، ميزان عدالت وضع كند و هيچ كسی به ديگرى ستم نكند و او كسى است كه زمين براى او پيچيده شود و سايه‌اى براى او نباشد و او كسى است كه از آسمان، نداكننده‌اى او را به نام ندا كند و به وى دعوت نمايد به گونه‌اى كه همه اهل زمين آن ندا را بشنوند، مى‌گويد: «الا إنّ حجّه اللّه قد ظهر عند بيت اللّه فاتّبعوه فإنّ الحقّ معه و فيه» یعنی؛ آگاه باشید که حجت خدا کنار بیت اللّه ظهور کرده پس او را پیروی کنید که حق با او و در اوست. و اين همان قول خداى تعالى است كه فرموده است: إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ.⁽¹⁾»⁽²⁾

وظیفه پانزدهم: کمک به حفظ جامعه اسلامی از طریق مواسات با برادران

مواسات مانند «اُسوه»، از مادّه «أسو» است. این مادّه بر درمان و تیمار و اصلاح كردن، دلالت دارد، فیروزآبادى در معناى «مواسات» مى‌گوید :

"موسات یعنی از مال خود به او بخشید و او را در آن شریک گردانید. و مواسات، در جایى است كه شخص از كفاف (مورد نیاز) خود، به كسى ببخشد، و اگر از اضافه كفافش بدهد، مواسات نیست."⁽³⁾

ازهرى با افزودن معنایى دیگر براى «مواسات» مى‌نویسد:

"گفته مى‌شود: «هو یؤاسى فى ماله»، یعنى: مال خود را به طور مساوى تقسیم مى‌كند (مى بخشد) "⁽⁴⁾

بنابراین، همدردى با دیگران و شریک ساختن آنان در بهره گیرى از مواهب زندگى، از آن جهت كه نوعى درمان و اصلاح اجتماعى است، «مواسات» نامیده مى‌شود.

نكته قابل توجّه در «مواسات مالى»، این است كه شرط تحقّق آن، نیازمند بودن شخص به چیزى است كه در اختیار دیگران مى‌گذارد.

به بیان روشن تر، كمک كردن به دیگران، سه درجه دارد كه هر یک، عنوانى خاص و ارزشى متفاوت با دیگرى دارد:

درجه اوّل: كمک كردن به نیازمندان از مازاد بر نیاز خود است که این نوع از كمک كردن، با توجّه به چگونگى آن، «انفاق»، «اهدا»، «صدقه» و «سخا» و امثال آن نامیده مى‌شود.

درجه دوم: شریک كردن نیازمندان با خویش و سهیم كردن آنها در آنچه خود بدان نیازمند و علاقه مند است. این نوع كمک رسانى، «مواسات» نامیده مى‌شود.

درجه سوم: واگذار كردن همه آنچه خود بدان نیاز دارد، به دیگران. این نوع از كمکرسانى، از بالاترین ارزش‌هاى اخلاقى شمرده مى‌شود و «ایثار» نام دارد.

ایثار که کار آل اللّه است ولی از ما مواسات خواسته‌اند؛ یعنی برادران دینی مان را در همان چیزی که خود بدان نیازمندیم سهیم کنیم.

ائمه بزرگوار عَلَيْهِم السَّلاَمُ درباره اهمیت مواسات تاکیدات فراوانی داشته اند به عنوان مثال پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده‌اند:

«سید اعمال، سه چيز است: انصاف داشتن با مردم، مواسات نسبت به برادر [دينى]، و هماره به يادخداوند متعال بودن »⁽¹⁾

و امام کاظم حضرت موسی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«مؤمن با چيزى برتر از مواسات نسبت به مؤمن، به خداوند عزّوجلّ نزديك نشده است.»⁽²⁾

اما این عمل عبادی ارزشمند، در زمان غیبت مورد تاکید بیشتری قرار گرفته و از وظایف منتظران قلمداد شده است.

مفضّل بن عمر گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از معناى قول خداى تعالى كه مى‌فرماید: " وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ" پرسیدم. فرمودند:

«(العصر) عصر خروج مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است. إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ يعنى دشمنان ما خسارت می‌کنند. إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا يعنى کسانی که به آيات ما ایمان دارند، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يعنی با برادران دینی خویش مواسات می‌کنند وَ تَواصَوْا بِالْحَقِ يعنى به امامت، وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ يعنى یکدیگر را در دوران فترت و غيبت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ به صبر توصیه می‌کنند.»⁽¹⁾

وظیفه شانزدهم: دوری از تفرقه

یکی از رذائلی که همواره موجب اذیت ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ بوده، تفرقه در بین دوستان و شیعیان است. به همین دلیل در بعضی از روایاتی که خواهد آمد، این مورد ناپسند را به عنوان یکی از عوامل غیبت و محرومیت از ملاقات با امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ بر شمرده‌اند.

حضرت صاحب الامر عَلَيْهِ السَّلاَمُ در نامه‌ای که برای شیخ مفید نوشته اند فرموده‌اند:

«...هر چند ما در جايى منزل كرده‌ايم، كه از محل سكونت ستمگران دور است و اين هم به علتى است كه خداوند صلاح ما و شيعيان با ايمان ما را تا زمانى كه دولت دنيا از آن فاسقان می‌باشد در اين ديده است، ولى در عين حال، از اخبار و اوضاع شما كاملا آگاهيم و چيزى از آن بر ما پوشيده نمی‌ماند. ما از لغزش هایى كه از بعضى شيعيان سرمی زند از وقتى كه بسيارى از آنها ميل به بعضى از كارهاى ناشايسته‌اى نموده‌اند كه نيكان گذشته از آنها احتراز می‌نمودند و پيمانى كه از آنها براى توجه به خداوند و دورى از زشتى‌ها گرفته شده و آن را پشت سر انداخته‌اند اطلاع داريم. گويا آنها نمی‌دانند كه ما در رعايت حال شما كوتاهى نمى‌كنيم و ياد شما را از خاطر نبرده‌ايم، و اگر جز اين بود از هر سو گرفتارى به شما رو مى‌آورد و دشمنانتان، شما را از ميان می‌بردند.تقوى پيشه سازيد و به ما اعتماد كنيد و چاره اين فتنه و امتحانی را كه به شما رو آورده است از ما

بخواهيد. امتحانى كه هر كسی مرگش رسيده باشد، در آن نابود مى‌گردد و آن كسی كه به آرزوى خود رسيده باشد از ورطه آن به سلامت، بیرون می‌رود. آن فتنه و امتحان، علامتِ حركت ما و امتياز شما در برابر اطاعت و نافرمانى ماست. خداوند هم نور خود را كامل مى‌گرداند هر چند مشركان نخواهند. اگر شیعیان ما " که خداوند توفیق طاعتشان دهد"، با یکدیگر ،همدل می‌شدند، میمنت ملاقات ما از ایشان به تأخیر نمی‌افتاد، و سعادت دیدار ما زودتر نصیب آنان می‌گشت، دیداری بر مبنای شناختی راستین و صداقتی از آنان نسبت به ما؛ علّت مخفی شدن ما از آنان، چیزی نیست جز آن چه از کردار آنان به ما می‌رسد و ما توقع انجام این کارها را از آنان نداریم».⁽¹⁾جمعی از یاران مورد وثوق حضرت عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ گزارش داده اند که آن امام بزرگوار، فرزند خویش حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را به ما که چهل نفر بودیم نشان داده و فرمودند:

«این آقا، امام شما پس از من است؛ پس در بین خویش دچار تفرقه نشوید که به هلاکت مبتلا خواهید شد و شما از این روز به بعد او را نخواهید دید.»⁽²⁾

در جریان تشرف علی بن ابراهیم بن مهزیار⁽³⁾در دوران غیبت صغری به خدمت امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ که توسط شیخ طوسی و دیگر بزرگان شیعه روایت شده، نکات مهمی پیرامون بحث مورد نظر ماست که در اینجا به نقل آن می‌پردازیم. او که خود از خاندان علم و تقوی است، داستان تشرفش خدمت امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ را اینگونه تعریف می‌کند: من بیست مرتبه

به حج بیت‌اللّه الحرام مشرّف شدم و در تمام این سفرها قصدم دیدن مولایم امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ بود؛ ولی در این سفرها هرچه بیشتر تفحص کردم، کمتر موفق به یافتن اثری از آن حضرت گردیدم. بالاخره مأیوس شده و تصمیم گرفتم که دیگر به مکه نروم. وقتی که دوستان، عازم مکه بودند، به من گفتند مگر امسال به مکه مشرف نمی‌شوی؟ گفتم: نه! امسال گرفتاری‌هایی دارم و قصد رفتن به مکه را ندارم. شبی در عالم خواب شنیدم کسی می‌گوید: ای علی بن ابراهیم بن مهزیار! خداوند به تو فرمان داده که امسال نیز به حج روی. آن شب را هر طور بود به صبح آوردم، و با امیدی مهیای سفر شدم، وقتی رفقا مرا دیدند تعجب کردند؛ ولی به آنها از علت تغییر عقیده‌ام چیزی نگفتم. شب و روز مراقب موسم حج بودم تا آنکه موسم حج فرا رسید و کارم را آماده کرده، با دوستان به آهنگ حج، رهسپار مدینه شدم. چون به سرزمین مدینه رسیدم از بازماندگان امام حسن عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ جویا شدم، اثری از آنها نیافتم و خبری نگرفتم. در آنجا نیز پیوسته در این باره فکر می‌کردم تا آنکه به قصد مکه از مدینه خارج شدم. پس به سرزمین جحفه رسیدم و یک روز در آنجا ماندم. در مسجد جحفه نماز گزاردم؛ سپس صورت به خاک نهاده و برایتشرف خدمت اولاد امام یازدهم عَلَيْهِ السَّلاَمُ به درگاه خداوند متعال، دعا و تضرع فراوان کردم.آنگاه به سمت عسفان و از آنجا به مکه رفتم و چند روزی در آنجا ماندم و به طواف خانه‌ی خدا و اعتکاف در مسجدالحرام پرداختم. پس از اعمال حج، دائماً در گوشه‌ی مسجد الحرام تنها می‌نشستم و فکر می‌کردم. گاهی با خودم می‌گفتم، آیا خوابم راست بوده یا خیالاتی بوده است که در خواب دیده‌ام.

شبی در مطاف، جوان زیبا و خوش بویی را دیدم که به آرامی راه می‌رود و در اطراف خانه‌ی خدا طواف می‌کند. دلم متوجه او شد. برخاستم و به جانب او رفتم. تا متوجه من شد، پرسید: اهل کجایی؟ گفتم: از اهل عراقم. پرسید: کدام عراق؟ گفتم: اهواز. پرسید: خصیب (ابن خصیب) را می‌شناسی؟ گفتم: خدا او را رحمت کند از دنیا رفت. گفت:

خدا او را رحمت فرماید که شب‌ها را بیدار بود و بسیار به درگاه خداوند می‌نالید و اشکش پیوسته جاری بود.

آنگاه پرسید: علی بن ابراهیم مهزیار را می‌شناسی؟ گفتم: بله! خودم هستم. گفت: ای ابوالحسن! خدا تو را حفظ کند. علامتی را که میان تو و امام حسن عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ بود چه کردی؟ گفتم: اینک نزد من است. گفت: آن را بیرون آور. پس دست در جیب کردم و

آن را در آوردم. موقعی که آن را دید نتوانست احساساتش را کنترل کند و دیدگانش پر از اشک شد و زار زار گریست، به طوری‌که لباس‌هایش از سیلابِ اشک ،تر شد. آنگاه فرمود: ای پسر مهزیار! در پی چه هستی؟ گفتم: مشتاق دیدار امامِ محجوبِ عالَم هستم. گفت: او محجوب نیست؛ بلکه اعمال شما او را از شما محجوب ساخته است.به محل اقامت خود برگرد، و با رفقایت خداحافظی کن، و چون شب فرا رسید، به جانب "شِعب بنی عامر" بیا که مرا در آنجا خواهی دید.من با خوشحالی فوق العاده‌ای به منزل رفتم، و وسائل سفر را جمع کردم و با رفقا خداحافظی نمودم و گفتم برایم کاری پیش آمده که باید چند روزی به جایی بروم. پس چون شب شد، خود را به "شعب بنی عامر" رساندم. دیدم همان جوان ایستاده و مرا صدا می‌زند: ای ابوالحسن! نزد من بیا. وقتی نزدیک وی رفتم، به من گفت پیاده شو تا نماز شب بخوانیم. پس از نماز شب، امر فرمود سجده کنم و تعقیب بخوانم. سپس سوار شدیم و راه افتادیم تا طلوع فجر دمید، پیاده شدیم و نماز صبح را خواندیم. وقتی که نمازش را تمام کرد سوار شد و به من هم دستور داد سوار شوم. من هم سوار شدم و با وی حرکت نمودم تا آنکه قلّة کوه طائف پیدا شد. هوا قدری روشن شده بود.پرسید: آیا چیزی می‌بینی؟ گفتم: آری! تلّ ریگی می‌بینم که خیمه‌ای بر بالای آن است و نورِ داخل آن، تمام صحرا را روشن کرده است! گفت: بله! درست است، منزلِ مقصود، همان جاست، جایگاه مولا و محبوب ما، در همان جا قرار دارد. سپس گفت: بیا برویم. وقتی مسافتی از راه را رفتیم، گفت: پیاده شو که در اینجا سرکشان، ذلیل، و جباران، خاضع می‌گردند. گفتم: شترها را چه بکنیم؟ گفت: اینجا حرم قائم آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ است. کسی جز افراد با ایمان بدین‌جا راه نمی‌یابد، و هیچ کسی، جز مؤمن از اینجا بیرون نمی‌رود. پس مهار شتر را رها کردم، و به من دستور داد تا در بیرون چادر توقف کنم. وقتی برگشت، گفت: داخل شو که در اینجا جز سلامتی چیزی نیست. بشارت باد به تو، اذن دخول صادر شد.

وقتی وارد شده چشمم به جمال آقا افتاد، سلام کرده با شتاب به سویش رفته و خود را به دست و پای ایشان انداختم و صورت و دست و پای آن حضرت را بوسیدم. دیدم آن حضرت بر جایی نشسته‌اند، پارچه‌ای بر روی لباس پوشیده که قسمتی از آن را روی دوش مبارک انداخته‌اند. اندامشان در لطافت مانند گل بابوبه و رنگ مبارکشان گندمگون و در سرخی همچون گل ارغوانی است؛ ولی در عین حال چندان سرخ نبود. قطراتی از عرق

مثل شبنم بر آن نشسته بود، پاکیزه و پاک سرشت و نه بسیار بلند قد و نه چندان کوتاه بود؛ بلکه متوسط القامه، سر مبارکشان ،گِرد، پیشانی گشاده، ابروانش بلند و کمانی، بینی کشیده و میان برآمده، صورت کم گوشت، و بر گونه راستشان خالی سیاه بود (پدر و مادرم به فدای تو ای صاحب الزمان). وقتی سلام کردم، جوابی از سلام خود بهتر شنیدم. فرمودند: ای ابوالحسن! ما شب و روز منتظر ورودت بودیم، چرا این قدر دیر نزد ما آمدی؟

عرض کردم: آقای من! تاکنون کسی را نیافته بودم که دلیل و راهنمای من به سوی شما باشد.

فرمودند: آیا کسی را نیافتی که تو را دلالت کند؟!! بعد انگشت مبارک را به روی زمین کشیده؛ سپس فرمودند: «لَا وَ لَكِنَّكُمْ كَثَّرْتُمُ الْأَمْوَالَ، وَ تَجَبَّرْتُمْ عَلَى ضُعَفَاءِ الْمُؤْمِنِینَ، وَ قَطَعْتُمُ الرَّحِمَ الَّذِی بَینَكُمْ، فَأَی عُذْرٍ لَكُمْ الْآنَ؟» نه! لکن شماها اموالتان را فزونی بخشیدید، و بر بینوانان از مؤمنین سخت گرفته، آنان را سرگردان و بیچاره کردید، و رابطه‌ی خویشاوندی را در بین خود بریدید (صله رحم انجام ندادید) دیگر شما چه عذری دارید؟

گفتم: توبه، توبه! عذر می‌خواهم. ببخشید، نادیده بگیرید. سپس فرمودند: ای پسرمهزیار، اگر نبود که بعضی از شما برای بعضی دیگر استغفار می‌کنید، تمام کسانی که بر روی زمین هستند، نابود می‌شدند به جز خواص شیعه؛ همان‌هایی که گفتارشان با رفتارشان یکی است؛ سپس مرا مخاطب ساختند و احوال مردم عراق را پرسیدند. عرض کردم: آقا چرا شما از ما دور و آمدنتان به طول انجامیده است؟ فرمودند: پسر مهزیار، پدرم، از من پیمان گرفته و به من امر فرموده که جز در کوه‌های سخت و بیابان‌های هموار نمانم. به خدا قسم! مولای شما امام حسن عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ خود، رسم تقیه پیش گرفت و مرا نیز امر به تقیه فرمودند، و اکنون من در تقیه به سر می‌برم تا روزی که خداوند به من اجازه دهد و قیام کنم.

عرض کردم: آقا! چه وقت قیام می‌فرمایید؟ فرمودند: موقعی که راه حج را بر روی شما بستند و خورشید و ماه در یک جا جمع شدند و نجوم و ستارگان در اطراف آن به گردش درآمدند.عرض کردم: یابن رسول‌اللّه اینها کی خواهد بود؟

فرمودند: در فلان سال، دابه الارض، در بین صفا و مروه قیام کند در حالی‌که عصای موسی و انگشتر سلیمان با او باشد و مردم را به سوی شرّ سوق دهد... به سوی کوفه می‌آیم و مسجد آن را ویران می‌کنم و طبق ساختمان اول، آن را بنا می‌کنم و

ساختمان‌هایی را که ستمگران ساخته‌اند خراب می‌نمایم. و به همراه مردم حجّ اسلامی را انجام می‌دهم و به مدینه می‌روم، حجره و اطاق خاص حضرت رسول صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را خراب کرده، آن دو تن را که در آنجا مدفون هستند، بیرون می‌آورم و دستور می‌دهم آنها را با بدن‌های تازه به کنار بقیع بیاورند. امر می‌کنم آنها را به دو شاخه‌ی خشکیده به دار بیاویزند و مردم به وسیله‌ی آن دو، آزمایش می‌شوند، امّا سخت‌تر از آزمایش اول. منادی از آسمان صدا می‌زند! ای آسمان! نابود کن. و ای زمین! بگیر. در آن روز بر روی زمین کسی باقی نمی‌ماند جز مؤمنی که قلبش خالص به ایمان باشد.عرض کردم: مولای من! بعد از آن چه می‌شود؟ فرمود: رجعت، رجعت!»⁽¹⁾

خوب در این ماجرا تأمل فرمایید و بنگرید که امام عزیز ما عَلَيْهِ السَّلاَمُ از ما چه انتظاراتی دارند.

وظیفه هفدهم: پرهیز از شک و ریب

اما تکلیف بعدی ما در این ایام، اجتناب از شک و تردید در دین و ولایت است.عبداللّه كاهلی از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل مى‌كند كه آن حضرت فرمودند:

«به يكديگر بپيونديد و نيكى كنيد و نسبت به هم مهربان باشيد، پس سوگند به آنكه دانه را شكافته و جانداران را از نيستى آفريده، شما را روزى فرا رسد كه هيچ يک از شما جايى براى درهم و دينارش نيابد (يعنى به هنگام دولت امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ محلّى كه در آن درهم و دينار خود را صرف كنید نيابید به خاطر بى‌نيازى همه‌ی مردم كه با فضل خدا و ولىّ او حاصل شده است) عرض كردم: آن كى و چگونه خواهد بود؟ فرمودند: هنگامى كه امامتان را نيابيد، و همچنان باقى خواهيد بود تا بر شما آشكار گردد بدانسان كه خورشيد بر دمد، در حالى كه نوميدانه به سر مى‌بريد، شما را برحذر مى‌دارم از شک و دودلى، ناباوری‌ها را از خود دور كنيد، من شما را برحذر داشتم، پس برحذر باشيد، كاميابى و هدايت شما را از خدا مى‌خواهم.»⁽²⁾

حضرت ثامن الحجج عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز به سند پدران بزرگوار خویش عَلَيْهِم السَّلاَمُ از رسول اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نقل کرده اند که فرمودند:

«قسم به كسى كه مرا به بشارت، مبعوث كرد! به تحقيق كه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ از فرزندان من است و طبق پيمانى كه از جانب من بر عهده اوست غايب شود تا جایی كه اكثر مردم بگويند: خدا را در خاندان محمّد حاجتى نيست. و ديگران در اصل ولادت او شک كنند، پس هر كس در زمان او واقع شود بايستى به دينش چنگ زده، مراقب آن باشد و به واسطه شکِ خود، راه شيطان را باز نسازد تا مبادا شيطان، او را از آئين من زايل ساخته و از دين من بيرون بَرد كه او پيشتر پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد و خداى تعالى شيطان را ولىّ بى‌ايمانان قرار داده است.»⁽¹⁾

ابن عباس از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت كند كه فرمودند:

«علی بن ابى طالب پس از من، امام امّت و خليفه‌ی من بر آنها خواهد بود و قیامکننده‌ی منتظَرى كه زمين را پر از عدل و داد نمايد همان گونه كه پر از ظلم و جور شده باشد از فرزندان اوست و قسم به خدايى كه مرا بشير و نذير مبعوث فرمود! كسانى كه در دوران غيبتش بر اعتقاد به او ثابت قدم باشند از كبريت احمر كمياب‌ترند. آنگاه جابر بن عبداللّه انصاری برخاست و پيش آمد و گفت: آيا قائمى كه از فرزندان توست غيبت دارد؟ فرمودند: به خدا چنين است تا در آن غيبت، مؤمنان باز شناخته شده و كافران نابود شوند،اى جابر! اين امر از امور الهى و سرّى از اسرار ربوبى و مستور از بندگان خدا است، مبادا در آن شک كنى كه شک در امر خداى تعالى كفر است.»⁽²⁾

ابوحمزه ثمالى گوید: به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ گفتم: امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ مى‌فرمودند: خروج سفیانى از امور محتوم است. فرمودند:

«آرى! ديگر از امور محتوم، اختلاف بنى عبّاس و قتل نفس زكيّه و خودِ قیامِ قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ است. گفتم: آن ندا چگونه خواهد بود؟ فرمودند: نداكننده‌اى در ابتداى روز از آسمان چنين ندا كند: بدانيد حقّ با على و شيعيان اوست و بعد از آن در آخر همان روز، ابليس لعنه اللَّه ندا كند كه حق با سفيانى و شيعيان اوست؛ پس باطل‌جويان به شک و ريب درآيند.»⁽¹⁾

ابوبصیر گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«سنّت‌هاى انبياء با غيبت‌هايى كه بر آنان واقع شده است همه در قائم ما اهل البيت مو به مو و طابق النّعل بالنّعل پديدار مى‌گردد. »

ابوبصیر گوید: گفتم: یا ابن رسول اللَّه! قیام کننده‌ی شما اهل البیت كیست؟ فرمودند:

«اى ابوبصير! او پنجمين از فرزندان پسر موسى است او فرزند سيّده كنيزان است وغيبتى كند كه باطل‌جويان در آن شک كنند؛ سپس خداى تعالى او را آشكار كند و بر دست او شرق و غرب عالم را بگشايد و روح اللَّه عيسى بن مريم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرود آيد و پشت سر او نماز گزارد و زمين به نور پروردگارش روشن گردد و در زمين بقعه‌اى نباشد كه غير خداى تعالى در آن پرستش شود و همه دين از آن خداى تعالى گردد، گرچه مشركان را ناخوش آيد.»⁽²⁾

وظیفه هجدهم: دعا برای فرج حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

اشاره

زراره گوید: شنیدم امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمودند:

«براى امام زمان پيش از آنكه قيام كند، غيبتى است، عرض كردم: چرا؟ فرمودند: می‌ترسد " و با دست اشاره به بدن خود كردند"...

زراره گوید: من عرض كردم: قربانتان شوم! اگر من به آن زمان رسیدم چكار كنم؟ فرمودند:

«اى زراره! اگر به آن زمان رسيدى، با اين دعا خدا را بخوان: اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي سپس فرمودند: «اى زراره! به ناچار جوانى در مدينه كشته مى‌شود، عرض كردم: قربانتان شوم! مگر لشكر سفيانى او را نمی‌كشند؟ فرمودند: نه! بلكه او را لشكر آل بنى فلان بكشند، آن لشكر مى‌آيد تا وارد مدينه مى‌شود و آن جوان را می‌گيرد و می‌كشد؛ پس چون او را از روى سركشى و جور و ستم بكشد، مهلتشان به سر آيد، در آن هنگام اميد فرج داشته باش ان شاء اللّه.»⁽¹⁾

و حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«خداوند به حضرت ابراهيم وحى فرستاد كه به زودى فرزندى براى تو متولد خواهد شد! ابراهيم هم به ساره (همسرش) خبر داد: ساره گفت: من پير زن هستم! پس خداوند متعال وحى فرستاد به سوى ابراهيم كه ساره به خاطر ردّ کردن کلام من، به زودى فرزندى مى‌آورد و اولادش چهار صد سال گرفتار خواهند بود. آنگاه حضرت فرمود: چون گرفتارى بنى‌اسرائيل به طول انجاميد، چهل صبح رو به درگاه الهى آورده، به گريه و زارى پرداختند. خدا هم به موسى و هارون وحى فرستاد كه (با امداد غيبى)، آنها را از شرّ فرعون نجات دهند و صد و هفتاد سال از چهار صد

سال گرفتارى آنها را بر ایشان بخشید. سپس امام ششم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: دقیقا شما هم به همین بلا دچار شوید؛ پس اگر مثل بنى‌اسرائيل به درگاه خداوند به گريه و زارى بپردازيد؛ خداوند فرج ما را نزديک خواهد كرد. اما اگر چنين نباشيد، اين سختى و غیبت تا پايان مدتش ادامه خواهد داشت.»⁽¹⁾

پس ای برادران و خواهران ایمانی! بیایید تا همگی با هم، مضطرانه خدا را برای فرج مولایمان بخوانیم و همّ و غمّ خویش را یکی کرده و مجالس را به نیت فرج آن بزرگوار برپا سازیم، شاید آن خدایی که به بنی اسرائیل ترحّم کرد و ایشان را بخشید باقی مانده‌ی غیبت مولای ما را هم به ما ببخشد.

در خبری دیگر است که احمد بن اسحاق گوید: بر امام عسكرىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد شدم و مى‌خواستم از جانشین پس از ایشان پرسش كنم؛ آن حضرت آغاز سخن كرده و فرمودند:

«اى احمد بن اسحاق! خداى تعالى از زمان آدم عَلَيْهِ السَّلاَمُ زمين را خالى از حجّت نگذاشته است و تا روز قيامت نيز خالى از حجّت نخواهد گذاشت. به واسطه‌ی اوست كه بلا را از اهل زمين دفع مى‌كند و به خاطر اوست كه باران مى‌فرستد و بركات زمين را بيرون مى‌آورد.گويد: گفتم:اى فرزند رسول خدا امام و جانشين پس از شما كيست؟ حضرت شتابان برخاسته و داخل خانه شدند و سپس برگشتند در حالى كه بر شانه‌ی ایشان كودكى سه ساله بود كه صورتش مانند ماه شب چهارده مى‌درخشيد، فرمودند:اى احمد بن اسحاق! اگر نزد خداى تعالى و حجّت‌هاى اوگرامى نبودى اين فرزندم را به تو نشان نمی‌دادم. او همنام و هم‌كنيه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است، كسى است كه زمين را پر از عدل و داد مى‌كند همچنان كه پر از ظلم و جور شده باشد.اى احمد بن اسحاق! مَثل او در اين امّت مَثل خضر و ذو القرنين است، او غيبتى طولانى خواهد داشت كه هيچ كسی در آن نجات نمى‌يابد مگر كسى كه خداى تعالى او را در اعتقاد به امامت ثابت بدارد و در دعاء

برای تعجيل فرج، موفّق سازد... »⁽¹⁾

دعای در غیبت

در اینجا به یک نمونه از دعاهایی که توصیه شده در زمان غیبت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ خوانده شود اشاره می‌کنم

بسم اللّه الرحمن الرحیم. اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَبِيَّكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَبِيَّكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي اللَّهُمَّ لَا تُمِتْنِي مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَ لَا تُزِغْ قَلْبِي بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنِي اللَّهُمَّ فَكَمَا هَدَيْتَنِي بِوَلَايَةِ مَنَ فَرَضْتَ طَاعَتَهُ عَلَيَّ مِنْ وُلَاةِ أَمْرِكَ بَعْدَ رَسُولِكَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم حَتَّى وَالَيْتَ وُلَاةَ أَمْرِكَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ وَ عَلِيّاً وَ مُحَمَّداً وَ جَعْفَراً وَ مُوسَى وَ عَلِيّاً وَ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ الْحَسَنَ وَ الْحُجَّةَ الْقَائِمَ الْمَهْدِيَّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ اللَّهُمَّ فَثَبِّتْنِي عَلَى دِينِكَ وَ اسْتَعْمِلْنِي بِطَاعَتِكَ وَ لَيِّنْ قَلْبِي لِوَلِيِّ أَمْرِكَ وَ عَافِنِي مِمَّا امْتَحَنْتَ بِهِ خَلْقَكَ وَ ثَبِّتْنِي عَلَى طَاعَةِ وَلِيِّ أَمْرِكَ الَّذِي سَتَرْتَهُ عَنْ خَلْقِكَ فَبِإِذْنِكَ غَابَ عَنْ بَرِيَّتِكَ وَ أَمْرَكَ يَنْتَظِرُ وَ أَنْتَ الْعَالِمُ غَيْرُ مُعَلَّمٍ بِالْوَقْتِ الَّذِي فِيهِ صَلَاحُ أَمْرِ وَلِيِّكَ فِي الْإِذْنِ لَهُ بِإِظْهَارِ أَمْرِهِ وَ كَشْفِ سِتْرِهِ فَصَبِّرْنِي عَلَى ذَلِكَ حَتَّى لَا أُحِبَّ تَعْجِيلَ مَا أَخَّرْتَ وَ لَا تَأْخِيرَ مَا عَجَّلْتَ وَ لَا أَكْشِفَ عَمَّا سَتَرْتَهُ وَ لَا أَبْحَثَ عَمَّا كَتَمْتَهُ وَ لَا أُنَازِعَكَ فِي تَدْبِيرِكَ وَ لَا أَقُولَ لِمَ وَ كَيْفَ وَ مَا بَالُ وَلِيِّ الْأَمْرِ لَايَظْهَرُ وَ قَدِ امْتَلَأَتِ الْأَرْضُ مِنَ الْجَوْرِ وَ أُفَوِّضُ أُمُورِي كُلَّهَا إِلَيْكَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تُرِيَنِي وَلِيَّ أَمْرِكَ ظَاهِراً نَافِذاً لِأَمْرِكَ مَعَ عِلْمِي بِأَنَّ لَكَ السُّلْطَانَ وَ الْقُدْرَةَ وَ الْبُرْهَانَ وَ الْحُجَّةَ وَ الْمَشِيئَةَ وَ الْإِرَادَةَ وَ الْحَوْلَ وَ الْقُوَّةَ فَافْعَلْ ذَلِكَ بِي وَ بِجَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَى وَلِيِّكَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ ظَاهِرَ الْمَقَالَةِ وَاضِحَ الدَّلَالَةِ هَادِياً مِنَ الضَّلَالَةِ شَافِياً

مِنَ الْجَهَالَةِ أَبْرِزْ يَا رَبِّ مَشَاهِدَهُ وَ ثَبِّتْ قَوَاعِدَهُ وَ اجْعَلْنَا مِمَّنْ تَقَرُّ عَيْنُهُ بِرُؤْيَتِهِ وَ أَقِمْنَا بِخِدْمَتِهِ وَ تَوَفَّنَا عَلَى مِلَّتِهِ وَ احْشُرْنَا فِي زُمْرَتِهِ اللَّهُمَّ أَعِذْهُ مِنْ شَرِّ جَمِيعِ مَا خَلَقْتَ وَ بَرَأْتَ وَ ذَرَأْتَ وَ أَنْشَأْتَ وَ صَوَّرْتَ وَ احْفَظْهُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ مِنْ فَوْقِهِ وَ مِنْ تَحْتِهِ بِحِفْظِكَ الَّذِي لَا يَضِيعُ مَنْ حَفِظْتَهُ بِهِ وَ احْفَظْ فِيهِ رَسُولَكَ وَ وَصِيَّ رَسُولِكَ اللَّهُمَّ وَ مُدَّ فِي عُمُرِهِ وَ زِدْ فِي أَجَلِهِ وَ أَعِنْهُ عَلَى مَا أَوْلَيْتَهُ وَ اسْتَرْعَيْتَهُ وَ زِدْ فِي كَرَامَتِكَ لَهُ فَإِنَّهُ الْهَادِي وَ الْمُهْتَدِي وَ الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ الطَّاهِرُ التَّقِيُّ النَّقِيُّ الزَّكِيُّ الرَّضِيُّ الْمَرْضِيُّ الصَّابِرُ الْمُجْتَهِدُ الشَّكُورُ اللَّهُمَّ وَ لَا تَسْلُبْنَا الْيَقِينَ لِطُولِ الْأَمَدِ فِي غَيْبَتِهِ وَ انْقِطَاعِ خَبَرِهِ عَنَّا وَ لَا تُنْسِنَا ذِكْرَهُ وَ انْتِظَارَهُ وَ الْإِيمَانَ وَ قُوَّةَ الْيَقِينِ فِي ظُهُورِهِ وَ الدُّعَاءَ لَهُ وَ الصَّلَاةَ عَلَيْهِ حَتَّى لَا يُقَنِّطَنَا طُولُ غَيْبَتِهِ مِنْ ظُهُورِهِ وَ قِيَامِهِ وَ يَكُونَ يَقِينُنَا فِي ذَلِكَ كَيَقِينِنَا فِي قِيَامِ رَسُولِكَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم وَ مَا جَاءَ بِهِ مِنْ وَحْيِكَ وَ تَنْزِيلِكَ وَ قَوِّ قُلُوبَنَا عَلَى الْإِيمَانِ بِهِ حَتَّى تَسْلُكَ بِنَا عَلَى يَدِهِ مِنْهَاجَ الْهُدَى وَ الْحُجَّةَ الْعُظْمَى وَ الطَّرِيقَةَ الْوُسْطَى وَ قَوِّنَا عَلَى طَاعَتِهِ وَ ثَبِّتْنَا عَلَى مُتَابَعَتِهِ وَ اجْعَلْنَا فِي حِزْبِهِ وَ أَعْوَانِهِ وَ أَنْصَارِهِ وَ الرَّاضِينَ بِفِعْلِهِ وَ لَا تَسْلُبْنَا ذَلِكَ فِي حَيَاتِنَا وَ لَا عِنْدَ وَفَاتِنَا حَتَّى تَتَوَفَّانَا وَ نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ غَيْرَ شَاكِّينَ وَ لَا نَاكِثِينَ وَ لَا مُرْتَابِينَ وَ لَا مُكَذِّبِينَ اللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ أَيِّدْهُ بِالنَّصْرِ وَ انْصُرْ نَاصِرِيهِ وَ اخْذُلْ خَاذِلِيهِ وَ دَمِّرْ عَلَى مَنْ نَصَبَ لَهُ وَ كَذَّبَ بِهِ وَ أَظْهِرْ بِهِ الْحَقَّ وَ أَمِتْ بِهِ الْبَاطِلَ وَ اسْتَنْقِذْ بِهِ عِبَادَكَ الْمُؤْمِنِينَ مِنَ الذُّلِّ وَ انْعَشْ بِهِ الْبِلَادَ وَ اقْتُلْ بِهِ جَبَابِرَةَ الْكُفْرِ وَ اقْصِمْ بِهِ رُءُوسَ الضَّلَالَةِ وَ ذَلِّلْ بِهِ الْجَبَّارِينَ وَ الْكَافِرِينَ وَ أَبِرْ بِهِ الْمُنَافِقِينَ وَ النَّاكِثِينَ وَ جَمِيعَ الْمُخَالِفِينَ وَ الْمُلْحِدِينَ فِي مَشَارِقِ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبِهَا وَ بَرِّهَا وَ بَحْرِهَا وَ سَهْلِهَا وَ جَبَلِهَا حَتَّى لَا تَدَعَ مِنْهُمْ دَيَّاراً وَ لَا تُبْقِيَ لَهُمْ آثَاراً وَ تُطَهِّرَ مِنْهُمْ بِلَادَكَ وَ اشْفِ مِنْهُمْ صُدُورَ عِبَادِكَ وَ جَدِّدْ بِهِ مَا امْتَحَى مِنْ دِينِكَ وَ أَصْلِحْ بِهِ مَا بُدِّلَ مِنْ حُكْمِكَ وَ غَيِّرْ مِنْ سُنَّتِكَ حَتَّى يَعُودَ دِينُكَ بِهِ وَ عَلَى يَدَيْهِ غَضّاً جَدِيداً صَحِيحاً لَا عِوَجَ فِيهِ وَ لَا بِدْعَةَ مَعَهُ حَتَّى تُطْفِئَ بِعَدْلِهِ نِيرَانَ الْكَافِرِينَ فَإِنَّهُ عَبْدُكَ الَّذِي اسْتَخْلَصْتَهُ لِنَفْسِكَ وَ ارْتَضَيْتَهُ لِنُصْرَةِ نَبِيِّكَ وَ اصْطَفَيْتَهُ بِعِلْمِكَ وَ عَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ وَ بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ وَ أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغُيُوبِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِ وَ طَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ وَ نَقَّيْتَهُ مِنَ الدَّنَسِاللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَيْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ الْأَئِمَّةِ الطَّاهِرِينَ وَ عَلَى شِيعَتِهِمُ الْمُنْتَجَبِينَ وَ بَلِّغْهُمْ مِنْ آمَالِهِمْ أَفْضَلَ مَا يَأْمُلُونَ وَ اجْعَلْ ذَلِكَ مِنَّا خَالِصاً مِنْ كُلِّ شَكٍّ وَ شُبْهَةٍ وَ رِيَاءٍ وَ سُمْعَةٍ حَتَّى لَا نُرِيدَ بِهِ غَيْرَكَ وَ لَا نَطْلُبَ بِهِ إِلَّا وَجْهَكَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَشْكُو إِلَيْكَ فَقْدَ نَبِيِّنَا وَ غَيْبَةَ وَلِيِّنَا وَ شِدَّةَ الزَّمَانِ عَلَيْنَا وَ وُقُوعَ الْفِتَنِ بِنَا وَ تَظَاهُرَ الْأَعْدَاءِ عَلَيْنَا وَ كَثْرَةَ عَدُوِّنَا وَ قِلَّةَ

عَدَدِنَا اللَّهُمَّ فَافْرُجْ ذَلِكَ بِفَتْحٍ مِنْكَ تُعَجِّلُهُ وَ نَصْرٍ مِنْكَ تُعِزُّهُ وَ إِمَامِ عَدْلٍ تُظْهِرُهُ إِلَهَ الْحَقِّ رَبَّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ أَنْ تَأْذَنَ لِوَلِيِّكَ فِي إِظْهَارِ عَدْلِكَ فِي عِبَادِكَ وَ قَتْلِ أَعْدَائِكَ فِي بِلَادِكَ حَتَّى لَا تَدَعَ لِلْجَوْرِ يَا رَبِّ دِعَامَةً إِلَّا قَصَمْتَهَا وَ لَا بِنْيَةً إِلَّا أَفْنَيْتَهَا وَ لَا قُوَّةً إِلَّا أَوْهَنْتَهَا وَ لَا رُكْناً إِلَّا هَدَدْتَهُ وَ لَا حَدّاً إِلَّا فَلَلْتَهُ وَ لَا سِلَاحاً إِلَّا أَكْلَلْتَهُ وَ لَا رَايَةً إِلَّا نَكَّسْتَهَا وَ لَا شُجَاعاً إِلَّا قَتَلْتَهُ وَ لَا جَيْشاً إِلَّا خَذَلْتَهُ وَ ارْمِهِمْ يَا رَبِّ بِحَجَرِكَ الدَّامِغِ وَ اضْرِبْهُمْ بِسَيْفِكَ الْقَاطِعِ وَ بِبَأْسِكَ الَّذِي لَا تَرُدُّهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ وَ عَذِّبْ أَعْدَاءَكَ وَ أَعْدَاءَ دِينِكَ وَ أَعْدَاءَ رَسُولِكَ بِيَدِ وَلِيِّكَ وَ أَيْدِي عِبَادِكَ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ اكْفِ وَلِيَّكَ وَ حُجَّتَكَ فِي أَرْضِكَ هَوْلَ عَدُوِّهِ وَ كِدْ مَنْ كَادَهُ وَ امْكُرْ بِمَنْ مَكَرَ بِهِ وَ اجْعَلْ دَائِرَةَ السَّوْءِ عَلَى مَنْ أَرَادَ بِهِ سُوءاً وَ اقْطَعْ عَنْهُ مَادَّتَهُمْ وَ أَرْعِبْ لَهُ قُلُوبَهُمْ وَ زَلْزِلْ لَهُ أَقْدَامَهُمْ وَ خُذْهُمْ جَهْرَةً وَ بَغْتَةً وَ شَدِّدْ عَلَيْهِمْ عِقَابَكَ وَ أَخْزِهِمْ فِي عِبَادِكَ وَ الْعَنْهُمْ فِي بِلَادِكَ وَ أَسْكِنْهُمْ أَسْفَلَ نَارِكَ وَ أَحِطْ بِهِمْ أَشَدَّ عَذَابِكَ وَ أَصْلِهِمْ نَاراً وَ احْشُ قُبُورَ مَوْتَاهُمْ نَاراً وَ أَصْلِهِمْ حَرَّ نَارِكَ فَإِنَّهُمْ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ وَ أَذَلُّوا عِبَادَكَ اللَّهُمَّ وَ أَحْيِ بِوَلِيِّكَ الْقُرْآنَ وَ أَرِنَا نُورَهُ سَرْمَداً لَا ظُلْمَةَ فِيهِ وَ أَحْيِ بِهِ الْقُلُوبَ الْمَيْتَةَ وَ اشْفِ بِهِ الصُّدُورَ الْوَغِرَةَ وَ اجْمَعْ بِهِ الْأَهْوَاءَ الْمُخْتَلِفَةَ عَلَى الْحَقِّ وَ أَقِمْ بِهِ الْحُدُودَ الْمُعَطَّلَةَ وَ الْأَحْكَامَ الْمُهْمَلَةَ حَتَّى لَا يَبْقَى حَقٌّ إِلَّا ظَهَرَ وَ لَا عَدْلٌ إِلَّا زَهَرَ وَ اجْعَلْنَا يَا رَبِّ مِنْ أَعْوَانِهِ وَ مُقَوِّي سُلْطَانِهِ وَ الْمُؤْتَمِرِينَ لِأَمْرِهِ وَ الرَّاضِينَ بِفِعْلِهِ وَ الْمُسَلِّمِينَ لِأَحْكَامِهِ وَ مِمَّنْ لَا حَاجَةَ لَهُ بِهِ إِلَى التَّقِيَّةِ مِنْ خَلْقِكَ أَنْتَ يَا رَبِّ الَّذِي تَكْشِفُ السُّوءَ وَ تُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاكَ وَ تُنَجِّي مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ فَاكْشِفْ يَا رَبِّ الضُّرَّ عَنْ وَلِيِّكَ وَ اجْعَلْهُ خَلِيفَةً فِي أَرْضِكَ كَمَا ضَمِنْتَ لَهُ اللَّهُمَّ وَ لَا تَجْعَلْنِي مِنْ خُصَمَاءِ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تَجْعَلْنِي مِنْ أَعْدَاءِ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَا تَجْعَلْنِي مِنْ أَهْلِ الْحَنَقِ وَ الْغَيْظِ عَلَى آلِ مُحَمَّدٍ فَإِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ ذَلِكَ فَأَعِذْنِي وَ أَسْتَجِيرُ بِكَ فَأَجِرْنِي اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِي بِهِمْ فَائِزاً عِنْدَكَ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ.⁽¹⁾

وظیفه نوزدهم: تقوی و عبادت

عمار ساباطى گوید: به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: كدام یک از این دو بهتر است؟ عبادت پنهانى با امام پنهان از شما خانواده در زمان دولت باطل، یا عبادت در زمان ظهور و دولت حق با امام آشكار از شما؟ فرمودند:

«اى عمار! به خدا كه صدقه دادن پنهانى از صدقه دادن آشكارا بهتر است، و همچنين به خدا عبادت شما در پنهانى با امام پنهانتان در زمان دولتِ باطل، و ترس شما از دشمن و در حال صلح با دشمن (و تقيه از او مانند دوران ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ بعد ازامام حسين عَلَيْهِم السَّلاَمُ) بهتر است از كسى كه عبادت كند خداى عزوجل را در زمان ظهور حق با امام بر حق، آشكار و در زمان دولت حق. عبادت با ترس و در زمان دولت باطل، مانند عبادت در زمان امنيت و دولت حق نيست (مانند زمان پيغمبر و زمان ظهور امام عصر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم؛ زيرا عبادت پنهانى علاوه بر مشقّت و صعوبتش از ريا

دورتر و به اخلاص و تقرب نزديک‌تر است). و بدانيد هر كسی از شما كه در اين زمان، نماز واجبش را در وقتش به جماعت گزارد و از دشمنش پنهان كند و آن را تمام و كامل به جا آورد، خدا براى او ثواب پنجاه نماز واجب به جماعت گزارده بنويسد و كسى كه از شما نماز واجبش را فرادى و در وقتش بخواند و درست و كامل به جا آورد، و از دشمنش پنهان كند، خداى عزوجل ثواب بيست و پنج نماز واجب فرادى برايش بنويسد، و هر كسی از شما كه يک نماز نافله را در وقتش بخواند و كامل ادا كند، خدا براى او ثواب ده نماز نافله نويسد. و آنكه از شما كار نيكى انجام دهد، خداى عزوجل براى او به جاى آن بيست حسنه نويسد و حسنات مؤمن از شما را خداى عزوجل چند برابر كند، اگر حسن عمل داشته باشد و نسبت به دين و امام و جان خود به تقيه معتقد باشد و زبان خود را نگه دارد، همانا خداى عز وجل كريم است.»

من عرض كردم: قربانتان گردم! به خدا كه شما مرا به عمل تشویق فرموده و برانگیختید؛ ولى من دوست دارم بدانم دلیلش چیست كه اعمال ما از اعمال اصحاب امامى كه آشكار باشد، در زمان دولت حق، بهتر است، با وجود اینكه همه یک دین داریم؟ فرمودند:

«زيرا شما در وارد شدن به دين خداى عز وجل و انجام دادن نماز و روزه و حج و هر كار خير و دانشى بر ايشان سبقت داريد، و نيز نسبت به عبادت خداى متعال در پنهانى از دشمن با امام پنهان سبقت داريد، در حالى كه مطيع او هستيد و مثل او صبر مى‌كنيد، و در انتظار دولت حق مى‌باشيد، و درباره‌ی امام و جان خود از سلاطين ستمگر، ترس داريد، حق امام (چون منصب امامت و خمس) و حقوق خود را (مانند زكات و خراج) در دست ستمگران مى‌بينيد كه از شما باز مى‌گيرند و شما را به كسب و زراعت در دنيا و طلب روزى ناچار مى‌كنند، علاوه بر موضوع صبر شما نسبت به دين و عبادتتان و اطاعت از امام و ترس از دشمنتان، بدين جهات است كه خداى عز وجل ثواب اعمال شما را چند برابر فرموده است، گوارا باد بر شما.»

عرض كردم: قربانتان گردم! پس در صورتى كه ما در زمان امامت شما و فرمانبردارى از شما نیكوكارتر و با ثواب بیشتر از اصحاب دولت حق و عدالت باشیم، به نظر شما چرا آرزو كنیم كه از اصحاب حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشیم و حق ظاهر شود؟ فرمودند:

«سبحان اللّه!! شما دوست نداريد كه خداى تبارك و تعالى، حق و عدالت را در بلاد، ظاهر كند؟ و وحدت كلمه پديد آورد؟ و ميان دل‌هاى پراكنده، الفت دهد؟ و مردم، خدا را در روى زمينش نافرمانى نكنند؟ و حدود خدا در ميان خلقش، اجرا شود و خدا، حق را به اهلش برگرداند تا حق، آشكار شود و از ترسِ هيچ يک از مردم، حق پوشيده نگردد، (اينها نتائجى است بسيار بزرگ و سودمند براى همگان كه از ظهور امام زمان و برقرارى دولت حق به دست مى‌آيد و چگونه مى‌شود كه مسلمان اين آرزو را نداشته باشد) هان به خدا، اى عمار! هر كدام از شما (شيعيان) بر اين حالى كه اكنون داريد (عبادت با خوف و تقيه و انتظار) بميرد از بسيارى از شهدای بدر و احد بهتر و برتر است، پس مژده باد شما را »⁽¹⁾

حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرمودند:

«...هر كه بميرد و امامان را نشناسد و به نام خودشان و پدرانشان از آنها پيروى نكند به مرگ جاهليت مرده است، و از دين آنها ورع و عفت و راستى و صلاح و

كوشش و اداء امانت به نیک و بد و طول سجود و شب‌زنده‌دارى و دورى ازمحارم و انتظار فرج است با صبر، و خوش همصحبتى و خوش همسايگى و احسان كردن و بى‌آزارى و گشاده‌روئى و نصيحت و مهربانى به مؤمنان.»⁽¹⁾

جابر جعفى هم روایت می‌كند كه بعد از خاتمه‌ی اعمال حج، با جمعى به خدمت امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ رسیدیم و با حضرتش وداع نموده و عرض كردیم: یا ابن رسول اللّه! وصیتى به ما بفرمائید! فرمودند:

«باید اقوياى شما به ضعفا كمک كنند، و اغنياى شما از فقرا دلجویى نمايند، و هر مردى از شما برای برادر دينی‌اش مانند خود خیرخواهی كند (آنچه براى خود می‌خواهد براى او نيز بخواهد) و اسرار ما را از نااهلان مخفى داريد، و مردم را بر گردن‌هاى ما مسلط نكنيد، به گفته‌هاى ما و آنچه از ما به شما می‌رسانند توجه كنيد، اگر ديديد موافق قرآن است، آن را بپذيريد، و چنانچه آن را موافق قرآن نيافتيد، از نظر بياندازيد (يعنى اگر موافق قرآن بود كلام ماست و گر نه از ما نيست و مجعول است). و اگر مطلب بر شما مشتبه گشت، درباره‌ی آن تصميمى نگيريد و آن را به ما عرضه داريد تا همان طور كه براى شما بيان كرده‌اند تشريح كنيم. اگر شما چنين بوديد كه به شما سفارش كرده‌ايم و از اين حدود تجاوز نكنيد و پيش از ظهور قیام کننده‌ی ما، كسى از شما بميرد، شهيد از دنيا رفته است. و هر كسی او را درک كند و در ركاب او كشته شود، ثواب دو شهيد دارد، و هر كه در ركاب او يكى از دشمنان ما را به قتل رساند ثواب بيست شهيد خواهد داشت.»⁽²⁾

و حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در کلامی بس مهم فرمودند:

«آيا شما را از چيزى مطلع نگردانم كه خداوند، عمل بندگانش را جز به وسيله‌ی آن نمی‌پذيرد؟ من گفتم: بفرمایيد آن چيست؟ فرمودند: آن، گواهىدادن است به يگانگى خدا و رسالت محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و اعتقاد به آنچه خدا فرموده و دوستى ما و بيزارى از دشمنان ما ائمه، و این بیزاری منحصر است فقط به دشمنان ما ائمه نه دیگران و تسليم در برابر ما و پارسائى و كوشش در امر دين و صبر و انتظار براى ظهور قیام کننده‌ی ما عَلَيْهِ السَّلاَمُ.آنگاه فرمودند: ما را دولتى است كه هر گاه خداوند بخواهد آن را بر سر کار مى‌آورد. سپس افزودند: هر كسی مشتاق است كه از ياران قائم ما باشد، بايد منتظر ظهور او باشد و پرهيز كارى پيشه سازد و داراى اخلاق نيكو باشد و بدين گونه انتظار آن روز را كشد. اگر در اين حالت بميرد و بعد از مرگ او، مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام نمايد، ثواب كسى را دارد كه آن حضرت را درک كرده است. پس سعى كنيد و منتظر باشيد، خوش به حال شما‌اى مردمى كه خداوند، شما را مشمول رحمت خود گردانيده است.»⁽¹⁾‌

وظیفه بیستم: عدم تعیین وقت برای ظهور

از بدترین آفاتی که منتظران و ارادتمندان به ساحت مهدوی سلام اللّه علیه را تهدید می‌کنند؛ تعیین کردن وقت، برای ظهور آن حضرت است. تا به حال افراد زیادی از عوام و خواص، علماء و جهلاء، عرفاء و صلحاء و... بوده اند که برای ظهور امام عصر " ارواحنا فداه و عجل اللّه فرجه" وقتی معین کرده اند و یا دستِ کم، محدوده‌ای برایش ترسیم نموده اندکه همگی دروغ گفتند و عباد خدا را هم از راه به در کرده اند.

عبداللّه بن سنان روایت نموده كه امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«خداوند بر خلاف وقتى كه تعيين‌كنندگان وقت (ظهور امام زمان) معين كرده‌اند، عمل مى‌كند! پرچم قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ همان پرچم رسول خداست كه جبرئيل در روز جنگِ بدر از آسمان آورد و آن را در ميدان جنگ به اهتزازدرآورد. آنگاه امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: به خدا قسم! اين پرچم از پنبه و كتان و ابريشم و حرير نيست. عرض كردم: پس از چيست؟ فرمودند: از برگ درخت بهشت است. پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در جنگ آن را برافراشتند؛ سپس پيچيده و به دست على عَلَيْهِ السَّلاَمُ دادند و پيوسته نزد آن حضرت بود تا اينكه در روز جنگ جمل، حضرت آن را برافراشته نمود و خدا او را پيروز گردانيد. آنگاه حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ آن را پيچيدند و هميشه نزد ما بوده و هست و ديگر هيچ كسی آن را نمى‌گشايد تا اينكه قیام کننده‌ی ما قيام كند. وقتى او قيام نمود آن را به اهتزاز در مى‌آورد و هر كسی در شرق و غرب عالم باشد آن را مى‌بيند. رعب و ترس از او يک ماه زودتر از پيش روى و چپ و راست او رفته و در دل‌ها جاى مى‌گيرد، آنگاه فرمودند: او به خونخواهى پدرانش قيام مى‌كند و سخت خشمگين است و از اينكه خداوند بر اين خلق غضب نموده متأسف مى‌باشد. او پيراهن پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را كه در جنگ احد پوشيده بودند را به تن دارد و عمامه و زره پيغمبر را كه به قامت وى سازگار است مى‌پوشد، و ذو الفقار، شمشير پيغمبر را هم در دست دارد؛ سپس شمشير مى‌كشد و هشت ماه از كشته‌ی بی‌دينان پشته‌ها مى‌سازد.او نخست از بنى شيبه شروع مى‌كند، دست آنها را می‌برد و به كعبه مى‌آويزد و جارچى او اعلام مى‌كند كه اينان دزدان خانه خدايند. آنگاه به قريش حمله مى‌آورد، شمشير آنها را مى‌گيرد و با ضرب شمشير سيرابشان مى‌گرداند. او قيام نمى‌كند مگر بعد از آنكه، دشمنانش دو فرمان، يكى در بصره و ديگرى در كوفه مبنى بر بيزارى از امير

المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ بخوانند!»⁽¹⁾ابوعلىّ بن همّام گوید: از محمّد بن عثمان؛ وکیل دوم امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ در غیبت صغری شنیدم كه مى‌گفت: از پدرم عثمان بن سعید؛ اولین وکیل امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ در غیبت صغری شنیدم كه مى‌گفت: من نزد امام عسكری عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودم كه از آن حضرت درباره‌ی خبرى كه از پدران بزرگوارشان روایت شده است پرسش كردند و آن این بود که" زمین از حجّت الهى بر خلایق تا روز قیامت خالى نمى‌ماند و كسى كه بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیت درگذشته است." امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: این، حقّ است همچنان كه روزِ روشن، حقّ است. گفتند: اى فرزند رسول خدا! حجّت و امامِ پس از شما كیست؟ فرمودند:

«فرزندم محمّد (سلام اللّه علیه)، او امام و حجّت پس از من است، كسى كه بميرد و او را نشناسد به مرگ جاهليّت درگذشته است. آگاه باشيد! براى او غيبتى است كه نادانان در آن، سرگردان شوند و مبطلان در آن، هلاک گردند و كسانى كه براى ظهور، وقت، معيّن كنند دروغ گويند؛ سپس خروج مى‌كند و گويا به پرچم‌هاى سپيدى مى‌نگرم كه بر بالاى سر او در نجف ِكوفه در اهتزاز است.»⁽²⁾

صقر بن أبى دلف نیز گوید: از امام جواد عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«امام پس از من فرزندم على است، دستور او دستور من و سخن او سخن من و طاعت او طاعت من است و امام پس از او فرزندش حسن است، دستور او دستور پدرش و سخن او سخن پدرش و طاعت او طاعت پدرش باشد، سپس سكوت كردند. گفتم:اى فرزند رسول خدا! امام پس از حسن كيست؟ پس آن حضرت به شدّت گريسته و سپس فرمودند: پس از حسن فرزندش قیام کننده‌ی به حقّ، امام منتظَر است. گفتم:اى فرزند رسول خدا! چرا او را قائم مى‌گويند؟ فرمودند: زيرا او پس از آنكه يادش از بين برود و اكثر معتقدين بهامامتش مرتدّ شوند قيام مى‌كند، گفتم: چرا او را منتظَر مى‌گويند؟ فرمودند: زيرا ايّام غيبتش زياد شود و مدّتش طولانى گردد و مخلصان در انتظار قيامش باشند و شكّاكان انكارش كنند، و منكران يادش را استهزاء كنند، و تعيين‌كنندگان وقت ظهورش، دروغ گويند، و شتاب‌كنندگان ظهورش در غيبت او هلاک شوند، و تسليم‌شوندگان در آن نجات يابند.»⁽¹⁾

ابوبصیر هم گوید از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی امام قیام کننده عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسیدم؛ پس فرمودند:

«آنهایی که برای ظهور، وقت تعیین می‌کنند دروغ می‌گویند. ما اهل بیت هرگز وقتی تعیین نمی‌کنیم. سپس فرمودند: حتما خدا زمانی را که تعيين‌كنندگان

وقت، معلوم مى‌كنند خلاف كند. »⁽¹⁾

فضیل بن یسار نیز از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده گوید: به آن حضرت عرض كردم: آیا این امر وقت معینى دارد؟ فرمودند:

«كسانى كه وقت معيّن مى‌كنند دروغ مى‌گويند، كسانى كه وقت تعيين مى‌كنند دروغ مى‌گويند، همانا موسى عَلَيْهِ السَّلاَمُ هنگامى كه به دعوت پروردگار خود بيرون شد به قومش سى روز وعده داد، و هنگامى كه خداوند بر آن سى روز ده روز افزود، قوم او گفتند: موسى با ما خلاف وعده كرد، پس كردند آنچه كردند؛ پس هر گاه ما حديثى را براى شما بازگو كرديم و طبق آنچه براى شما گفته‌ايم پيش آمد شما بگوئيد: خداوند راست فرموده است، و هر گاه حديثى را براى شما بازگو كرديم و خلاف‌آنچه گفته‌ايم پيش آمد (در آن بداء شد) باز شمابگوئيد، خداوند راست فرموده است، كه دو بار پاداش داده خواهيد شد.»⁽²⁾

مفضل گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ پرسیدم : آیا از برای قیام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ وقت معلوم معینی هست كه مردم بتوانند بدانند؟ فرمودند:

«هرگز! خداوند وقتی معين نكند كه مردم بدانند.»

مفضل گفت: چگونه ظهور مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ وقت معلوم ندارد؟ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون وقت ظهور، زمانی است كه خدا فرموده: غير ذات اقدس حق، احدی نداند و علم به آن وقت، خاص به خود اوست، و در قرآن گفته است: نزد اوست علم به قيامت، و نگفت نزد غير او هم هست.»

عرض كردم: معنى «یمارون» چیست؟ فرمودند:

«يعنى مردم می‌گويند " مهدی كى متولد شده؟ و چه کسی او را ديده؟ و

حالا كجاست؟ و چه وقت آشكار مى‌شود؟" اينها همه عجله در امر خدا و شک در قضاى الهى و دخالت در قدرت اوست اينان كسانى هستند كه در دنيا زيان مى‌برند و پايان بد از آن كافران است.»

بار دیگر مفضّل، اصرار در سؤال نمود و عرضه داشت: یعنی شما هم نمی‌توانید وقتی برای ظهور مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ معین كنید؟ فرمودند:

«خیر! نه من می‌توانم وقتی معين كنم و نه ديگری می‌داند چه زمانی است، و هر كسی که برای مهدی ما وقتی معین کند، برای خدا در علم او، شریک قرار داده است و مدعی شده که سرّ خدا را می‌داند در صورتى كه خداوند هر سرّى دارد براى اين مخلوق كه از خدا و اولياء خدا برگشته‌اند واقع شده است.»⁽¹⁾

فصل ششم: سیمای یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

اشاره

سیمای یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

یکی از مهم‌ترین شرائط ظهور امام عصر "ارواحنا له الفداء و عجل اللّه فرجه" فراهم شدن یاران کارآمد است. یاران، همراهان و همرزمانی توانمند که با فقدانشان، کار حکومت، هدایت و رشد، به سامان نخواهد رسید.

قطعاً و یقینا هر کسی آن هم بدون داشتن خصائص حسنه نمی‌تواند در زمره یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشد. امام كاظم عَلَيْهِ السَّلاَمُ به یکی از یارانشان در همین باره فرموده اند :

«اى ابن بُكَیر! من چیزى به تو مى‌گویم كه پدرانم آن را مى‌گفتند" اگر در بین شما به تعداد افراد جنگ بدر بودند قائم ما قیام مى‌نمود".اى بنده‌ی خدا! ما مردم را بررسى مى‌كنیم و مى‌دانیم مردم چه هستند، بعضى از آنها در دوستى با ما راستگویند و جانشان را براى ما نثار مى‌سازند، و بعضى از آنها حقیقتى را كه بر زبانشان جارى مى‌كنند در قلبشان وجود ندارد، و بعضى از آنان همچون چشمى براى دشمنان ما بر علیه ما هستند،كلام ما را مى‌شنوند و اگر در چیز اندكى از دنیا طمع پیدا كنند از دشمن بر ما دشمن تر مى‌شوند،چگونه آنان خوشى و شادى را مى‌بینند در حالى كه چنین صفتى دارند؟ حق، طرفدارانى و باطل نیز پیروان ویژه‌اى دارد، اهل حق راهشان از اهل باطل جداست، انتظار امر ما را مى‌كشند و از خدا امید دارند كه بلندى دولت ما را ببینند، آنان پرگو و افشاگر و تهى و خودنما نمى باشند و به واسطه‌ی پیوندشان به ما كسب معاش نمى كنند، و طمعكار نیستند.خوبان و نیكان امّت، و همچون نورى در تاریكی‌هاى زمین‌اند، و نورى در تاریكی‌هاى فتنه و ستم هستند، و نور هدایت اند

كه روشنایى مى‌دهند. دوستان خود را از امر خیر منع نمى كنند، و دشمنانشان هم نمى‌توانند در آنها طمع كنند. اگر نزد آنها كسى از ما به نیكى یاد كند،خشنود و شادمان شوند، و دلهایشان آرام مى‌گیرد و چهره‌هایشان بر افروخته مى‌گردد، و امّا اگر ما را به زشتى یاد كنند دلهایشان افسرده مى‌شود، پوست بدنشان مى‌لرزد و صورتشان سیاه مى‌شود، و یاریشان را آشكار مى‌كنند،آنچه در درون دلهایشان است ظاهر كنند، دامن همت بالا زده و پا در جاى پاى ما مى‌گذارند و به فرمان ما عمل مى‌كنند و پارسایى و ترک دنیا از صورت‌هاى آنان مشاهده مى‌شود، شب را بر خلاف معمول بین مردم به صبح مى‌رسانند، و همچنان روز را به خلاف معمولِ مردم به شب مى‌رسانند، و با راز و نیاز از خداوند تقاضاى اصلاح امت به توسط ما را دارند،كه خداوند ما را وسیله‌ی رحمت ضعیفان و توده‌ی مردم قرار دهد.اى عبد اللّه! آنان شیعیان ما و از ما و حزب مایند، و آنان اهل ولایت ما هستند.»⁽¹⁾

آری! ایشان صالحینی هستند که هرکجا باشند خدا برای یاری امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ جمعشان می‌کند.

امام سجاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی این خواص فرموده‌اند:

«ایشان از بسترهایشان مفقود می‌شوند( یعنی شبی که فردایش امر ظهور محقق می‌شود در بستر می‌خوابند؛ ولی صبح کسی ایشان را در بستر نمی‌بیند و سَحر، با طی الارض به مکه می‌روند.) ایشان سیصد و سیزده نفر به تعداد اصحاب بدر اند؛ پس صبح در مکه حاضر می‌شوند و این همان قول خداست که فرموده: "هرکجا

باشید خداوند جمعتان خواهد کرد".ایشان اصحاب امام قیام کننده‌اند.»⁽¹⁾

به هر حال، دانستن ویژگی‌های یاران حضرت و تلاش در راه کسب آن ویژگی ها، در واقع، تلاش برای زمینه سازی ظهور و فرا رسیدن آن روز مبارک است. بنابر این، آگاهی ازاین ویژگی‌هایی که در روایات آمده معیاری است که به کمک آن، می‌توانیم خود را محک بزنیم و بدانیم که آیا در زمره‌ی یاران آن حضرت قرار داریم یا خیر ؟. این فصل به بیان این ویژگی‌ها پرداخته است.

1- بینش عمیق

اشاره

یاران امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ از بینشی عمیق و ژرف، نسبت به خداوند، امام، انسان و هستی پیرامون خویش برخوردارند:

الف) بینش عمیق نسبت به خدای متعال

اساسی‌ترین ویژگی یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، معرفت عمیق نسبت به خداوند متعال است. این معرفت آن چنان استوار است که نه شبهات در آن خللی ایجاد می‌کند و نه تردیدها و شک‌ها در حریمش راه می‌یابد. حضرت امیرالمؤمنین علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«مردانی که خدا را آن چنان که شايسته است، شناخته اند، و آنان ياوران مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در آخر الزّمان‌اند.»⁽²⁾

همچنین امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در وصف یاران امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«آنان مردانی اند که گويا دل‌هايشان پاره‌های آهن است و از سنگ سخت‌ترند و هيچ ترديدی در ذات خداوند ندارند»⁽³⁾

این باور آن قدر با صلابت و استوار است که مرارت‌ها و مصیبت‌ها، در آن خللی ایجاد نمی‌کند و بلاها و امتحانات، آرامش آنها را به تلاطم نمی‌افکند و شبهات و سؤالات، در آن رخنه‌ای ایجاد نمی‌کند. آنان، از سرچشمه‌ی توحیدِ ناب، سیراب اند و به حضرت حق، آن چنان که شایسته است اعتقاد دارند. حرم دلهایشان را بت‌های نفس، ثروت، و مقام

نیالوده و در آن حریم امن، جز خداوند، حضور ندارد. نتیجه‌ی این بینش عمیق، ایمان و تقواست. این دو را هم در چهره‌ی عبادت‌ها و راز و نیازشان می توان دید و هم در آیینه‌ی تلاشی که در طریق عبادت و بندگی حضرت حق دارند.

ب) بینش عمیق نسبت به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ

یاوران امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، امام خود را می‌شناسند و به او اعتقاد دارند. امام سجاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ در این خصوص فرموده‌اند:

« آنان به امامت امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ اعتقاد راسخ دارند»⁽¹⁾

این معرفت، شناخت شناسنامه‌ای و دانستن نام و نشان ایشان، و دانستن اسم پدر و مادر و محلّ تولّد ایشان نیست؛ بلکه معرفت به "حق ولایت" است. یعنی، فهم این حقیقت که ایشان از من، به من نزدیک تر و سزاوارترند. نتیجه‌ی این بینش عمیق، محبت و اطاعت است.

2- عبادت و بندگی

یاران حضرت بقیه اللّه عَلَيْهِ السَّلاَمُ از پیشوای خود الگو گرفته و روزها و شب‌ها را با ذکر شیرین حق سپری می‌کنند. معرفت و ایمان در قلب‌هایشان ریشه دوانده و ایشان را به خضوع در برابر حق تعالی و تلاش در مسیر بندگی سوق می‌دهد. در این‌جا به بررسی روایاتی که عبادت و بندگی یاوران حضرت را توصیف می‌کند، می‌پردازیم:

پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در مورد آنان می‌فرمایند:

«آنان در طریق عبودیت اهل جدیت و تلاش‌اند»⁽²⁾

مولای متقیان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، عبادت و راز و نیاز یاوران امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را این گونه ترسیم می‌کنند:

«در دل شب، از خشيت خداوند، ناله‌هايی دارند مانند ناله‌ی مادرانِ پسر مرده»⁽³⁾

و در روایتی دیگر آمده است:

«مردان شب زنده‌داری که زمزمه‌ی نمازشان، مانند نغمه‌ی زنبوران کندو به گوش می‌رسد.

شب‌ها را با شب‌زنده‌داری سپری می‌کنند و بر فراز اسب‌ها، خدا را تسبیح می‌گویند»⁽¹⁾

3- عشق به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ

دلهای یاران امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، سرشار از محبت ایشان است. این علاقمندی تا بدانحدّ است که حتّی زین اسب ایشان را مایه‌ی برکت می‌دانند و به آن تبرّک می‌جویند. امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

« به عنوان تبرک بر زين اسبِ امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ دست می‌کشند»⁽²⁾

به جهت همین عشق آتشین، آنان در آوردگاه رزم، ایشان را مانند نگینی در بر می‌گیرند و جانشان را سپر بلایشان می‌کنند: امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در این باره می‌فرمایند:

«در ميدان رزم، آنان او را در ميان می‌گیرند و در جنگ‌ها با جان خود، از ایشان محافظت می‌کنند... .»⁽³⁾

چه بسیار است فاصله‌ی میان ما و یاران او، چرا که ما از جان و حتّی وقت خود، برای ایشان سهمی قرار نداده‌ایم و چه زیاد است اهداف و آرمان‌هایی از ایشان که به جهت سستی ما بر زمین مانده و چه دعوت‌هایی از ایشان که بی‌پاسخ مانده است؟!!!

4- اطاعت

مقدّم داشتن خواست حضرت، بر خواست خود، از دیگر شاخصه‌های یاوران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ است. امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در این خصوص فرموده‌اند:

« اطاعت آنان از امام، از فرمانبرداری کنیز در برابر مولایش بیشتر است»⁽⁴⁾

5- شجاعت

اگر جهاد و مبارزه، جهانی و فراگیر است، پس یاران ایشان هم باید شجاعت و جسارتی در خور این میدان و عزم هایی پولادین داشته باشند؛ چرا که بدون آن، قدم‌ها یارای حرکت نخواهد داشت.

امام علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ شجاعت ایشان را اینگونه توصیف می‌فرمایند:

« همه شيرانی اند که از بیشه‌ها خارج شده و اگر اراده کنند، کوه‌ها را از جا بر می‌کنند»⁽¹⁾

و حضرت زین العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم می‌فرمایند:«دلهایشان چون پاره‌های آهن شده است»⁽²⁾

و امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز می‌فرمایند:

«به هر کدامشان نیروی چهل مرد داده شده است. اگر به کوه‌های آهن روی آورند، آنها را قطعه قطعه می‌کنند»⁽³⁾

و باز در مورد شجاعت و دلیری یاران امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«امروز ترس و رعب دشمنانِ ما بر دل دوستان ما افکنده شده و چون امر ما واقع شود و مهدی ما خروج کند، هر کدام از دوستان ما از شیر دلیرتر و از نیزه برّان‌تر شوند و دشمنان را پایمال کنند و با دستانشان (بدون سلاح) ایشان را بکشند»⁽⁴⁾

ابوبصیر نیز در این باره از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«وقتى لوط عَلَيْهِ السَّلاَمُ به قومش مى‌گفت: "اى كاش در برابر شما توانايى مى‌داشتم، يا به ركن شديد مأوى مى‌گرفتم"، آرزو داشت كه توانايى حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را داشته باشد و با اين كلام استوارى اصحاب او را ياد كرده است؛ زيرا مردى از اصحاب آن حضرت، توانايى چهل مرد را دارد و قلب او از پاره آهن استوارتر است و اگر بر كوه‌هاى آهن بگذرند آن را بر كنند و شمشيرهاى خود را در نيام نكنند تا آنكه خداى تعالى خشنود گردد.»⁽⁵⁾

6- یکدلی

یاوران امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ، یکرنگ و یکدل اند: امام علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در مورد آنان می‌فرمایند:

«یاران مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ دل‌هایی متّحد بر مبنای خیرخواهی دارند»⁽¹⁾امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در مورد آنان می‌فرمایند:

«اصحاب مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به گونه‌ای با هم معاشرت می‌کنند که گویا از یک پدر و مادر هستند»⁽²⁾

و این نیست مگر به این سبب که هواها و خودخواهی‌ها را از جانشان زدوده، و به جای آن، خداخواهی و خداپرستی را نشانده‌اند. با این اتّحاد و یکرنگی است که می‌توان به اهداف جهانی دست یافت و آرمان‌های الهی را تحقّق بخشید. سپاهی که از اختلاف و چند دلی رنج می‌برد، چگونه می‌تواند سرافرازانه بام دنیا را فتح کند.

7- ایثار

یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، سختی‌ها را به جان می‌خرند و از خوشی‌ها و لذایذِ نفسانی چشم می‌پوشند و با دست‌های مهربانشان، خوبی‌ها و خوشی‌ها را به دیگران هدیه می‌دهند؛ تا از این رهگذر، قلب‌ها را نرم کنند و رهیدگان را به دامان پر از مهر و محبّت دین برگردانند. همین حالت است که آنان را مشتاق شهادت و لقای الهی می‌کند.

از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت شده است که:

«آرزو می‌کنند که در راه خدا به شهادت برسند»⁽³⁾

8- نظم و انتظام

امیرمومنان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در مورد نظام عمومی که بر یاوران حضرت بقیه اللّه عَلَيْهِ السَّلاَمُ حاکم است می‌فرمایند:

«گويا آنان را می‌نگرم، در شکل و هیأتی یکسان، قد و قامتی برابر و در جمال و برازندگی همانند و لباسشان نیز واحد است».⁽¹⁾

9- نجابت و پاکدامنی

حذیفه یمانى روایت كرده كه گفت از پیغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم شنیدم که می‌فرمودند:

«در موقع ظهور مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ گوينده‌اى از آسمان بانگ می‌زند: اى مردم! زمان حكومت جباران به پايان رسيد و بهترین فرد امت محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به ولایت امر، برگزیده شده است، پس در مكه به وى ملحق شويد: آنگاه نجیبان از مصر و ابدال از شام و دستجات عراق كه شب‌ها را به عبادت مشغول و روزها همچون شير مى‌باشند و دلهاشان مانند پاره‌هاى آهن است بيايند و در بين ركن و مقام با وى بيعت كنند.»

در این موقع عمران بن الحصین عرض كرد: یا رسول اللّه! آن مرد را براى ما توصیف كنید! فرمودند:

«او مردى از اولاد حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ است... نامش نام من است، و در موقع ظهور او پرندگان جوجه‌هاى خود را در آشيانه‌هاشان و ماهيان در درياهاى خودشان (با كمال آزادى و دور از هر گونه ترس و مزاحمت دشمن) توليد نسل مى‌كنند و نهرها كشيده مى‌شود و چشمه‌ها می‌جوشد و زمين دو برابر محصول خود را می‌روياند. و جبرئيل و اسرافيل پيشاپيش او راه می‌روند، او زمين را پر از عدل و داد می‌كند، چنان كه پر از ظلم و ستم شده باشد»⁽²⁾

10- علم و شناخت دین

اشاره

حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در ترسیم سیمای یاران صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمایند:

«آن عده‌ای که با حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام می‌کنند افراد نجیبی هستند که علم قضاوت و حکومت را دارا بوده و دین را می‌شناسند.»⁽¹⁾با دقت در این موارد، به جاست که انسان، با تمام وجودش دعایی را که با عبارات مختلف در مجامع دعایی و روایی شیعه آمده است فریاد بزند که :

«اللّهمُّ اجعَلنِی مِن أَنصارِهِ و نُصَّاره و أعوانِهِ و اتباعه »

چرا که پیوستن به مجموعه‌ی با فضیلت یاران حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ برای همگان، امکان پذیر است؛ زیرا دلیل معتبری در دست نداریم که یاران امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ افرادی معین با نام و مشخصاتی خاص هستند. بنابراین، هر کسی می‌تواند با طرح این احتمال که شاید من یکی از یاران ویژه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ باشم، انگیزه‌های درونی خود را تقویت کند و با تلاش فراوان، به جرگه‌ی یاران ویژه‌ی حضرت نائل آید.

از طرفی، اگر همت پیوستن به جمع یاران ویژه حضرت را نداشته باشیم، می‌توانیم جزء خیل عظیم همراهان حضرت و لشکر همگانی آن عزیز، قرار بگیریم. آری! باید بکوشیم تا جایی که ممکن است در این مسیر گام برداریم و البته نباید ناامید بود؛ چرا که هر کسی به مقدار توان و تلاش خویش، درجاتی از یاوری امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ را خواهد داشت.

رجعت مردگان

اما نکته‌ی دیگری که باید دانست این است که بسیاری از خوبان عالم از زمان آدم تا روز ظهور، از جن و انس و ملک، برای یاری آن حضرت می‌شتابند حتی اگر پیش از آن، در زمره‌ی مردگان بوده باشند.

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام کنند؛ مؤمنینی که از دنیا رفته اند مخیر می‌شوند؛ پس در قبر به ایشان گفته می‌شود: ای فلانی! صاحب تو آشکار شده است، اگر

می‌خواهی به او ملحق شوی ملحق شو و اگر می‌خواهی در کرامت پروردگارت مقیم باشی، بمان.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم به مفضل فرمودند:

«ای مفضل، تو و چهل و چهار مرد همراه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ محشور می‌شوید، تو در سمت راست مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ امر و نهی می‌کنی، و مردم در آن روز از تو بیش ازامروز اطاعت و فرمانبرداری می‌کنند.»⁽²⁾

و همان بزرگوار فرمودند:

«حضرت صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ از پشت كعبه به همراه بيست و هفت تن ظهور مى‌فرمايند كه پانزده تن ایشان از قوم موسى عَلَيْهِ السَّلاَمُ هستند؛ يعنى همانان كه به حق، هدايت مى‌كردند و به آن توجه داشتند و هفت تن ایشان از اصحاب كهف اند و يوشع بن نون و سلمان و ابودجانه انصارى و مقداد و مالک اشتر. آنان در التزام او و از ياران و فرماندهان سپاه اويند.»⁽³⁾

زید شحام از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل كرد كه فرمودند:

«ارواح مؤمنين، آل محمّد عَلَيْهِم السَّلاَمُ را در كوه‌هاى رَضوا مشاهده مى‌كنند و از غذاى آنها می‌خورند و از آب ايشان مى‌آشامند و با آنها به صحبت مى‌پردازند تا هنگامى كه قیام کننده‌ی ما اهل بيت قيام كند؛ وقتى او قيام كند خداوند آنها را بر مى‌انگيزاند و مى‌آيند با او در حالى كه دسته دسته لبيک می‌گويند. در چنين موقعى ياوه‌سرايان به شک مى‌افتند و ادعا کنندگان (ولایت) نابود می‌شوند و مقربين نجات مى‌يابند.»⁽⁴⁾

عمّار بن مروان هم گوید: شنیدم كه امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ مى‌فرمودند:

«به خدا سوگند! از شما پذيرفته مى‌شود؛ به خدا سوگند! از شما آمرزيده مى‌گردد. به راستى كه بين شما و بين غبطه خوردن و ديدن شادى و روشنايىِ چشم، فاصله‌اى نيست مگر اينكه جان به اينجا برسد" و اشاره به حلقوم خود نمودند"؛ سپس فرمودند: به راستى اگر آن لحظه فرا رسد و (بنده‌ی خدا) در حالت احتضار (و جان سپردن) قرار گيرد، رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم، و اهل بيت ایشان، با حضرت علىّ عَلَيْهِم السَّلاَمُ، و جبرئيل و عزرائيل، نزدش حضور يابند. پس امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ نزديک وى آيند و به رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم گويند: اين شخص، ما اهل بيت رسالت را دوست مى‌داشت، شماهم او را دوست بداريد، رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم بفرمايند:اى جبرئيل! به راستى اين شخص، خدا و رسولش و آل او را دوست مى‌داشت، پس او را دوست دار و با او مدارا كن. جبرئيل نیز به فرشته‌ی مرگ گويد: به راستى اين شخص، خدا و رسولش و آل او را دوست مى‌داشت، او را دوست دار و با او مدارا كن. سپس فرشته‌ی مرگ، نزد او آيد و گويد:اى بنده خدا! براتِ آزادى خود را دريافت كرده‌اى؟ امان نامه‌ی بيزارى خود را گرفته‌اى؟ در زندگى دنيا به عصمت كبرى چنگ زده‌اى و بدان تمسّک جُسته ای؟. سپس خداوند عزّ وجلّ، (روح) او را بالا مى‌برد و آن شخص در همان حال مى‌گويد: بلى!؛ پس از او پرسند: آن عصمت كبرى چيست؟ پاسخ دهد كه پذيرش ولايت حضرت علىّ بن ابى طالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ است. پس به او می‌گویند: درست گفتى! آنچه را كه از آن مى‌ترسيدى، خداوند تو را از آن در امان خواهد داشت و آنچه را كه اميد آن داشتى به آن رسيده‌اى، تو را بشارت باد بر همنشینی با گذشتگان صالح، رفقايى همچون رسول خدا، علىّ مرتضی، فاطمه زهراء، و امامان عَلَيْهِم السَّلاَمُ از فرزندان ايشان.

بعد از آن (روح از بدنش) به آرامى خارج گشته؛ و كفن و حنوط او از بهشت كه همچون مِشک خوشبوى لذّتبخش است، آورده مى‌شود و او را با اين كفن، تكفين كنند و از اين حنوط، خوشبويش كنند؛ سپس حلّه‌اى زرد رنگ از حلّه‌هاى بهشتى بر او بپوشانند. و چون او را در قبر گذارند، خداوند درى از درهاى بهشت برايش بگشايد؛ و روح و ريحان بهشتى بر او وارد شود، سپس قبرش از جلو، راست و چپ به مقدار فاصله‌ی يک شهر، توسعه و گسترش يابد؛ و به او گفته شود: همانند عروس در رختخواب خود بيارام، تو را بر روح و ريحان، نعمت‌هاى بهشتى

و پروردگارى غير غضبناک، بشارت باد. سپس در بهشت رضوان (برزخی) به زيارت و ديدار آل محمّد عَلَيْهِم السَّلاَمُ مى‌رود و از خوردنى‌هاى ايشان ميل مى‌كند و از نوشيدنى هايشان مى‌آشامد؛ و با آنها هم سخن و هم مجلس خواهد بود تا هنگامى كه قیام کننده‌ی ما اهل بيت ظهور و قيام نمايد، پس چون قيام كند خداوند، ايشان را از قبرها بیرون نمايد و دسته دسته بر حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ لبّيک گويان وارد شوند؛ و در چنين موقعيّتى اهل باطل در ترديد افتند، مخالفان و توهين كنندگان به اهل بيت رسالت (لا ابالى‌هاى بى‌دين) نابودگردند؛ و چه بسا افراد اندكى هلاک و مقرّبان نجات يابند؛ و بر همين اساس رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به امام علىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده است: تو برادر من هستى، وعده‌گاه من و تو وادى السلام خواهد بود.»⁽¹⁾

یاوران فرا زمینی

یاران امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ حتی از عوالم دیگر به یاری حضرتش بر می‌خیزند تا آن ذخیره‌ی الهی را در راه تشکیل حکومت عدل مستقرِّ جهانی یاری دهند. راوی از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل كرد كه فرمودند:

«خدا را شهرى است که وسعت آن به اندازه مسير چهل روز خورشيد در آنجا گروهى هستند كه هرگز خدا را معصيت نكرده‌اند و شيطان را نمى‌شناسند و نمی‌دانند كه خدا ابليس را آفريده است. ما در هر روز آنها را ملاقات می‌كنيم و نيازهاى خود را از ما سؤال می‌كنند و از ما تقاضاى دعا می‌نمايند. به آنها مى‌آموزيم و آنها (دائماً) از ما مى‌پرسند که قیام کننده‌ی ما كى ظهور خواهد كرد؟.آنها داراى عبادت و كوشش شديدى هستند شهر آنها را درهایى است كه بين هر لنگه درب تا لنگه‌ی ديگر، صد فرسخ است. اگر آنها را مشاهده كنيد عمل خويش را حقير خواهيد شمرد. يک مرد از آنها يک ماه در سجده است كه سر بر نمی‌دارد و غذاى آنها تسبيح و لباس ايشان برگ درختان، و پوست چهره‌هاى آنها می‌درخشد. وقتى يكى از ما را مشاهده می‌كنند اطرافش را مى‌گيرند و از جای پاى او براى بركت بر می‌دارند. هنگام نماز، صدایى دارند شديدتر از صداى باد تند، درميان آنها گروهى هستند كه تا به حال، سلاح را به زمين نگذاشته‌اند. در انتظار قائم ما هستند و دعا می‌كنند که او را مشاهده نمايند. هر كدام از ایشان هزار سال عمر می‌كند؛ وقتى آنها را مشاهده كنى مجسمه‌اى از خشوع و تواضع و درخواست نزديكى به خدا را خواهى ديد. وقتى ما ديرتر پيش آنها برويم خيال می‌كنند اين تأخير از خشم و ناراحتى بوده (و نگران می‌شوند). پيوسته انتظار آن ساعتى را دارند كه ما بيائيم و نه كسل مى‌شوند و نه خسته. كتاب خدا را همان طور كه به آنها آموخته‌ايم می‌خوانند و در بين آنچه ما به ايشان آموخته‌ايم چيزهایى است كه اگر بر مردم بخوانند آن را انكار می‌كنند و نخواهند پذيرفت. وقتى راجع به قرآن سوالی برایشان پیش آید از ما مى‌پرسند، و زمانی که ما براى آنها توضيح می‌دهيم با شرح صدر از ما می‌پذیرند و از شنيدن توضيح ما برای ما طلب طول عمر می‌كنند كه ما را از دست ندهند و می‌دانند که منت خدا است بر آنها که ما به ایشان تعليم می‌دهيم. آنها با امام، وقتى ظهور كند، قيام خواهند كرد و اسلحه‌داران ايشان جلوتر خواهند بود در حالی که دعا می‌كنند خداوند آنها را از كسانى قرار دهد كه دين خدا را يارى می‌كنند، در ميان ايشان پير و جوان وجود دارد. هنگامی که جوانى از ایشان پيرمردى را مشاهده می‌كند؛ مانند بنده‌اى در مقابل او مى‌نشيند و از جاى حركت نمی‌كند تا به او رخصت دهد. آنها خود به طريقى با امام ارتباط دارند كه خواسته امام را از همه مردم بهتر می‌دانند و وقتى امام به آنها دستورى می‌دهد پيوسته آن كار

را انجام می‌دهند تا خود امام، ايشان را به كار ديگرى مأمور نمايد. اگر آنها به جمعيتى كه بين مشرق و مغرب را فرا گرفته باشند حمله كنند در فاصله يک ساعت همه را از بين مى‌برند، و آهن در آنها اثر نمى‌گذارد. داراى شمشيرهایى از آهن هستند اما غير از اين آهن ها، و اگر مردى از ايشان سلاحش را به كوهى فرود آورد آن را دو نيم می‌كند. امام به همراهى آنها با هند و ديلم، كرد و ترک و روم و بربر و ما بين جابرسا و جابلقا كه دو شهر هستند يكى در مشرق و ديگرى در مغرب جنگ خواهد كرد و با اهل هر دين كه برخورد كنند آنها را دعوت به خدا و دين اسلام و اقرار به محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌کنند و هر كس، اقرار به اسلام نكند و نپذيرد، او را مى‌كشند تا هر كه در شرق و غرب و تمام دنيا هست اقرار آورد.»⁽¹⁾

زنان در سپاه امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

و صد البته که جماعت نسوان و بانوان نیز در سپاه خاص و عام حضرت، مشارکت فراوان دارند.

جابر جعفی از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند: «... یاران حضرت مهدی سیصد و سیزده نفرند که پنجاه تن ایشان زن هستند...»⁽¹⁾

حتی عده‌ای از زنان پاک نهاد که پیش از ظهور حضرت از دنیا رفته اند با ظهور آن بزرگوار به دنیا رجعت کرده و در رکاب حضرتش خواهند بود مفضل بن عمر گوید: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که فرمودند:

«سیزده زن همراه امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ هستند.»

گوید: به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ گفتم آنها در هنگام ظهور چه کاری انجام می‌دهند؟ فرمودند:

«مجروحین جنگ را معالجه می‌کنند و جمع و پرستاری می‌نمایند؛ همچنان کهزمان رسول اللّه صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم همین طور بود.»

مفضل گوید: عرض کردم: آنها را نام می‌برید؟ حضرت نه نفر ایشان را نام برده و فرمودند:

«قنواء دختر رُشَید هجری، ام‌ایمن، حبابه‌ی والبیه، سمیه مادر عمار یاسر، زبیده، ام‌خالد احمسیه، ام‌سعید حنفیه، صبانه ماشطه (آرایشگر در کاخ فرعون بود)، ام‌خالد جُهنیه»⁽²⁾

شاید منظور امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ از ذکر این تعداد، فقط بانوانی باشند که در زمان حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ زنده می‌شوند و مفضل ایشان را می‌شناسد.

اما این بانوان سعادتمند چه کسانی هستند؟

دختر رُشید هَجری است که از اصحاب حضرت امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده است. وی دختر بزرگمردی است که در راه محبت و دوستی امیرمؤمنان به طرز دلخراشی

به شهادت رسید. از گفتار شیخ مفید بر می‌آید که قنواء به هنگام ورود پدرش نزد عبیداللّه بن زیاد شاهد قطع دو دست و دو پای پدر خود بوده و به کمک دیگران بدن نیمه جان پدر را از دارالاماره بیرون آورده و به خانه منتقل کرده است.⁽¹⁾

اهل حبشه می‌باشد و نزد حضرت عبداللّه بن عبد المطلب عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده و پس از ایشان به پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به ارث رسید و پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم پس از ازدواج با حضرت خدیجه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا او را آزاد کردند. سرپرستی دوران کودکی پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ را به عهده داشت و جزو اولین زنان مهاجر و همسر شهید و مادر شهید می‌باشد. ام ایمن، بسیار به حضرت فاطمه زهرا سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا علاقه داشته است. در حدیث است که چون حضرت فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَابه شهادت رسیدند؛ امّ ایمن، سوگند خورد كه در مدینه نماند؛ زیرا طاقتِ دیدن آن مواضع و محل‌هایى كه حضرت صدیقه شهیده سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَارا در آنجا دیده بود نداشت، لذا از مدینه خارج شد و به سوى مكّه حركت كرد، در بین راه آب او تمام شد و تشنگى بر او غلبه كرد؛ پس دستان خود را به سوى آسمان بلند كرده و گفت: پروردگارا! من خدمتكار حضرت فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَاهستم، آیا مى‌خواهى مرا به واسطه عطش و در حال تشنگى بمیرانى؟ در این حال، خداوند متعال، دلوى آب از آسمان براى او فرستاد و او از آن آب نوشید و هفت سال از آب و غذا بى‌نیاز گردید، و مردم او را در روز بسیار گرم به دنبال كارهایى مى‌فرستادند؛ ولى او هرگز تشنه نمى‌شد.⁽²⁾

بانویی است از اصحاب رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم که تا زمان حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ زنده بود. طبق روایتی وی از حضرت امام علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشانه‌ی امامت خواست؛ پس امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ سنگ کوچکی از او طلب کرده و آن را با خاتم خود مهر زدند به صورتی که جای مُهر به صورت برجسته بر سنگ حک شد؛ پس حضرت توضیح دادند که هر کسی مدعی امامت شد اگر بر این کار توانا باشد امام مفترض الطاعه است از این رو حبابه پس از شهادت هر امامی نزد امام بعدی می‌رفت و آنان مهر خود را بر همان سنگ می‌زدند و اثر آن نقش می‌بست، نوبت که به امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ رسید، حضرت نیز چنین کردند. حبابه نه ماه پس از شهادت امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ زنده بود و پس از آن بدرود حیات گفت.او از زنان والامقامی است که دوره زندگی هشت امام معصوم را درک کرد و پیوسته مورد لطف و عنایت ایشان

قرار داشت، در یک یا دو نوبت به‌وسیله امام زین‌العابدین و امام رضا عَلَيْهِما السَّلاَمُ جوانی‌اش به او بازگردانده شد. روایت شده است که وقتی حبابه به خدمت امام زین‌العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ رسید، صد و سیزده سال از عمرش سپری شده بود، حضرت با انگشت سبابه خود اشاره‌ای کردند و جوانی‌اش بازگشت.⁽¹⁾

دختر جعفر و نوه‌ی منصور دوانیقی است که به چهار واسطه به عبداللّه بن عباس می‌رسد. او مدتی همسر هارون خلیفه‌ی عباسی بود و امین فرزند او می‌باشد و وقتی که هارون متوجه مذهب او شد او را طلاق داد. با وجود رشد در خاندان بنی عباس ولی وی شیعه بوده است. زبیده کارهای خدماتی بسیاری داشت که یکی آبرسانی به عرفات است، همچنین نوشته‌اند وی صد کنیز داشت که پیوسته مشغول حفظ قرآن بودند و همیشه از محل سکونت او صدای تلاوت قرآن شنیده می‌شد.⁽²⁾

همسر یاسر و مادر عمار و اولین شهیده در راه اسلام است. وی هفتمین نفری بود که به اسلام گروید و بدین سبب، دشمن سخت به خشم آمده و بدترین شکنجه‌ها را بر او روا داشت، او و شوهرش یاسر در دام ابوجهل گرفتار آمدند و او نخست آنها را اجبار کرد که پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را دشنام دهند؛ اما آنها حاضر به چنین کاری نشدند، او نیز زره آهنی به سمیه و یاسر پوشانید و آنها را در آفتاب سوزان نگه داشت. پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم که گاه از کنارشان عبور می‌کردند، آنها را به صبر و مقاومت، سفارش می‌کردند و می‌فرمودند: ای خاندان یاسر! صبر پیشه سازید که وعده گاه شما بهشت است، سرانجام ابوجهل بر هر یک ضربتی وارد ساخت و ایشان را به شهادت رساند پس رحلت کرد در حالی که پیر بود و او اولین زن شهید در راه اسلام است.⁽³⁾

خداوند این زن را به پاداش صبر و مجاهدتی که در راه اعتلای اسلام نشان داد و بدترین شکنجه را از دشمن خدا تحمل کرد، در ایام ظهور مهدی آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ زنده خواهد کرد تا تحقق وعده‌ی الهی را ببیند و در لشکر ولی خدا به یاوران آن حضرت خدمت کند.

شاید مقصود ام خالد مقطوعة الید (دست بریده) باشد که یوسف بن عمر، پس از به شهادت رساندن زید بن علی در کوفه، دست او را به جرم شیعه بودن قطع کرد. در کتاب رجال کشی درباره شخصیت و مقام این زن فداکار از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ، مطالبی ذکر شده است. بسیار شجاع و اهل برائت از دشمنان اهلبیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ بوده است.

ابوبصیر گوید: در خدمت امام صادق نشسته بودیم که ام خالد مقطوعة الید از راه رسید، حضرت فرمودند: ای ابابصیر، آیا میل داری که کلام امّ خالد را بشنوی؟ من عرض کردم: آری ای فرزند رسول خدا! با شنیدن آن شادمان می‌گردم. در همان موقع ام خالد به خدمت امام آمد و سخن گفت، دیدم وی در کمال فصاحت و بلاغت صحبت می‌کند پس از امام درباره آن دو (یعنى اولی و دومی) پرسید؟ حضرت به آن زن فرمودند: دوستشان بدار، ام خالد گفت: هر گاه من پروردگارم را دیدار كردم بگویم: كه شما به من دستور داده‌اید که دوستشان بدارم؟ فرمودند: آرى! (او که فهمیده بود امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ از روی تقیه چنین پاسخی داده اند از راه دیگری وارد شد و )گفت: این شخص كه روى تُشک دركنار شما نشسته (یعنى ابوبصیر) به من دستور می‌دهد كه از آنان بیزارى جویم، و كثیر النوا (كه یكى از بزرگان زیدیه بوده) به من دستور می‌دهد که آن دو را دوست بدارم، پس كدامیک از این دو نفر در نزد شما بهترند و شما بیشتر او را دوست دارید؟ حضرت فرمودند: به خدا سوگند! این مرد در پیش من محبوب تر از كثیر النوا و یاران او است...»⁽¹⁾

از اصحاب امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ و از روات کتاب کامل الزیارات است.

در زمان فرعون زندگی می‌کرد و پیرو حضرت موسی عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده است و جریان ایشان را شیعه و سنی به این مضمون نقل کردند که او را به همراه فرزندانش در تنور انداختند. وی همسر "حزقیل" پسر عموی فرعون و شغلش آرایشگری دختر فرعون

بوده است. او همانند شوهرش به پیامبر زمان خود، حضرت موسی، ایمان آورده بود امّا همچنان ایمان خود را پنهان می‌کرد. روزی وی مشغول آرایش دختر فرعون بود که شانه از دستش افتاد و بی‌اختیار نام خدا را بر زبان جاری ساخت، دختر فرعون گفت: آیا نام پدر مرا بر زبان آوردی؟ گفت: نه! بلکه نام کسی را بر زبان آوردم که پدر تو را آفریده است، دختر فرعون ماجرا را نزد پدر بازگو کرد و فرعون صبانه را احضار کرد و گفت: مگر به خدایی من اعتراف نداری؟گفت: هرگز! من از خدای حقیقی دست نمی‌کشم و تو را پرستش نمی‌کنم. فرعون دستور داد تا تنور مسی برافروختند و همه بچه‌های آن زن را در حضورش در آتش افکندند، چون نوبت به طفل شیرخوارش رسید، صبانه می‌خواست به ظاهر از دین، برائت جوید که کودک شیرخوارش به زبان آمد و گفت: مادر! صبر کن که تو بر حق هستی! فرعونیان، آن زن و بچه شیرخوارش را در آتش افکنده، سوزاندند و خداوند در اثر صبر و تحمل آن زن در راه دین، او را در دولت امام عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ زنده می‌گرداند تا هم به آن حضرت خدمت کند و هم انتقام خود را از فرعونیان بگیرد.در خبر است که چون پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را به اسراء بردند، در مسیر به بوی خوشی برخورد کردند پس ازجبرئیل عَلَيْهِ السَّلاَمُ سوال کردند: این بوی خوش از کجا و از کیست؟ پاسخ داد: این بوی خوش از قبر آن زن آرایشگر و دو فرزند و شوهر او است.⁽¹⁾

مطلبی درباره‌اش یافت نشد.

به هر حال اینان که مجموعه‌ای از فضیلت‌ها و خوبی‌ها هستند به گِرد حجت زمان، پروانه‌وار، طواف کنند و آن یگانه‌ی دوران را در راه رسیدن به هدف والایش یاری رساند. ما درماندگان نیز از حضرت باری تعالی می‌خواهیم که به فضل و کرمش، ما را نیز در زمره‌ی این نیکان قرار دهد؛ همان هایی که چشم شان به طلعت رشیده‌ی حجت خدا روشن و قلبشان به دولت کریمه او خرسند می‌شود. آمین رب العالمین

فصل هفتم: سختی امر ظهور

سختی امور ظهور

تشکیل حکومت و دولتی که حضرت حجت بن الحسنf در پی تأسیس آن هستند و عدالتی که آن بزرگوار، در عالم منتشر خواهند نمود، آن هم با وجود آنکه پیش از آن، همه‌ی عالم را ظلم و بی‌عدالتی فراگرفته و مردم سرتاسر گیتی به خُلق‌های ناشایست خو گرفته اند کاری سهل و آسان نخواهد بود و قطعا صالحین در این راه خون دلها خواهند خورد.

مفضّل بن عمر گوید: در حضور امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ یاد شد، عرض كردم: من امیدوارم كه كار او به آسانى صورت پذیرد، پس شنیدم از آن حضرت كه فرمودند:

«آن امر واقع نخواهد شد تا آنكه (شدائد و مشكلات به پايه‌اى برسد كه) خون بسته شده و عرق را (از خويشتن) بزدائيد.»⁽¹⁾

موسى بن بكر واسطى نیز از بشیر نبّال روایت كرده كه گفت: هنگامى كه به مدینه رسیدم به امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: سنی‌ها مى‌گویند كه مهدى اگر قیام كند كارها به خودى خود براى او برقرار مى‌شود و به اندازه حجامتى خون نمى‌ریزد، آن حضرت فرمودند:

«هرگز چنين نيست، سوگند به آنكه جانم به دست اوست! اگر كارها به خودى خود براى كسى برقرار و رو به راه مى‌شد مسلّما براى رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم آنگاه كه دندان‌هاى پيشين آن حضرت شكست و صورتش را زخم رسيد درست مى‌شد، نه! هرگز!

سوگند به آنكه جان من به دست اوست (چنين نخواهد شد) تا آنكه ما و شما، عرق و خون بسته شده را پاک كنيم؛ سپس آن حضرت، پيشانى خود را به عنوان نمودار آن حالت، پاک كردند»⁽¹⁾

مفضّل بن عمر هم گوید: در طواف کعبه نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودم؛ پس به سوى من نگریسته و به من فرمودند:اى مفضّل! چرا تو را اندوهگین و رنگ برگشته مى‌بینم؟! عرض كردم: فدایتان شوم! به وضع بنی عبّاس مى‌نگرم و به آنچه از این حكومت و قدرت و جبروت، كه در اختیارشان است، كه اگر آنها براى شما فراهم بود؛ مسلّما ما نیز در آن همراه شما مى‌بودیم. امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اى مفضّل! بدان كه اگر چنان مى‌شد چيزى (در كار) نبود جز پرداختن به كار سياست در شب و تدبير امور و در گيرودار كار مردم بودن در روز، و خوردن غذاى ناگوار و پوشيدن جامه خشن همانند امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ که در غير اين صورت، آتش (در انتظارمان) بود، پس آن كار از ما روى برتافت و بگرديد، و ما اكنون مى‌توانيم بخوريم و بياشاميم، آيا تو اين چنين ديده‌اى كه خداوند ستمى را نعمت قرار دهد؟!»⁽²⁾

آری! حتی عده‌ی زیادی با دیدن روش و سنت امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ در اداره‌ی حکومت، دست از اعتقاد خویش کشیده و در مقابل حضرتش شمشیر می‌کشند با وجودی که پیش از آن، خود، منتظر آمدن مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ بوده‌اند.

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هنگامى كه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ خروج كند كسانى كه خود را از اهل اين امر مى‌پنداشته اند

(یا کسانی که مردم، ایشان را از خاندان آن حضرت و منسوبان ایشان می‌دانسته‌اند) از اين امر خارج خواهند شد و در سلک خورشیدپرستان و ماه پرستان داخل‌می‌شوند و (به عكس) افرادى چون خورشيد پرستان و ماه پرستان، این امر را پذیرفته و داخل آن مى‌گردند!.»⁽¹⁾

و فضیل بن یسار گوید: شنیدم که امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ مى‌فرمودند:

«مهدی ما چون قيام كند، از جهل مردم، شديدتر از آنچه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم با آن از سوى نادانان عصر جاهليّت روبرو شدند مواجه خواهند شد، راوی گوید : عرض كردم: اين چگونه ممكن است؟ فرمودند: همانا رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در حالى به سوى مردم مبعوث شدند كه آنان سنگ و كلوخ و چوب‌هاى تراشيده و مجسّمه‌هاى چوبين را مى‌پرستيدند؛ ولی قیام کننده‌ی ما چون قيام كند در حالى به سوى مردم مى‌آيد كه جملگى، كتاب خدا را بر عليه او تأويل مى‌كنند و بر ضد او به واسطه‌ی قرآن، احتجاج مى‌نمايند! سپس فرمودند: بدانيد به خدا سوگند كه موج دادگسترى او بدان گونه كه گرما و سرما نفوذ مى‌كند تا درون خانه‌هاى آنان راه خواهد يافت.»⁽²⁾

و امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در ضمن حدیثی به ابوجارود فرمودند:

«...شانزده هزار تن از بَتَریه (زیدیه‌ای هستند که ابابکر و عمر را دوست دارند) كه مسلح بوده و قاریان قرآن و فقهاء در دین اند و از کثرتِ سجده، پیشانی آنها زخم شده و لباسهایشان مندرس گشته ونفاق تمام وجودشان را پركرده است، به حضرت می‌گویند: "ای فرزند فاطمه! بر گرد كه ما نیازی به تو نداریم! " آنگاه حضرت در عصر روز دوشنبه در پشت نجف تا شب، تمامی آنها را به سرعت می‌كشد و هیچ یک از آنان، جان سالم به در نمی‌برد، و این در حالی است که اصحاب آن حضرت

هیچ یک آسیبی نمی‌بینند...»⁽¹⁾و امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«زمانی که حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در نجفِ کوفه، ظاهر شود، اهل کوفه بر او خروج می‌کنند در حالی که مصحف‌ها و کتاب‌های دینیشان را بر دوش دارند و در اطرافِ نیزه‌ها شعار دهند 646221 یا 247. ⁽²⁾

پس می‌گویند : ای فرزند فاطمه! ما به تو نیازی نداریم. ما شما را امتحان کردیم و در شما خیری نیافتیم. از همانجایی که آمده اید بازگردید. پس همه‌ی آنها را می‌کشد و هیچ کدام نجات نمی‌یابند؛ حتی کسی نمی‌ماند که خبر کشته شدن آنها را ببرد.»⁽³⁾

مردم در آن روز دچار امتحانهای سختی خواهند شد تا فقط خوبان و صالحان در حکومت آن عزیز، به مکنت و دولت دست یابند.

اسحاق بن عمار از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نقل کند که فرمودند:

«چون حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به مدینه بیایند و بخواهند که دیواری که بر قبر (آن دو نفر ظالم) است را خراب کنند، خداوند بادی شدید به همراه صاعقه‌های سهمگین نازل کند به حدی که مردم بگویند علت این وقایع، همین عمل آقاست؛ پس اصحاب آن حضرت از اطرافش پراکنده شوند تا جایی که احدی با او نماند! پس خودِ آن حضرت، کلنگ را به دست می‌گیرند و خود، اولین ضربه را می‌زنند؛ چون اصحاب آن حضرت، این صحنه را ببینند، یکی یکی باز می‌گردند و در آن روز، ملاک فضیلت ایشان در آن است که کدامیک زودتر باز می‌گردند.پس دیوار قبر آن دو را خراب کنند و هر دو را تر و تازه از خاک بیرون کشند؛ پس مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ آن دو را

لعنت کرده و از ایشان بیزاری جوید و به دارشان آویخته و سپس بدن نحسشان را به آتش بسوزاند و خاکسترشان را بر باد دهد.»⁽¹⁾درباره علائم الظهور در روایات آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ، مطالب فراوانی رسیده است؛ اما باید گفت که ائمه عَلَيْهِم السَّلاَمُ فرموده اند: ممکن است در باب همه‌ی این علائم، بداء حاصل شود؛ یعنی بر خلاف باور عمومی که منتظر علائم الظهور اند؛ هیچگاه این علامت‌ها واقع نشود و خدا امر ولیش را بدون حدوثِ آن علامت‌ها اصلاح کند و فرجش را مقدر فرماید. پس باید منتظر خود امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ بود نه چشم به راهِ علائم الظهور.

ابوهاشم جعفرى می‌گوید: در محضر امام جواد عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودیم و سخن از سفیانى به میان آمد و آنچه در روایات آمده كه كار او از حتمیات است. من به آن حضرت عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم: آیا خدا را در امور حتمى بدائى پدید مى‌آید؟ فرمودند: بله.! به آن حضرت عرض كردیم: پس با این ترتیب ما مى ترسیم خدا در مورد اصل ظهور مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز بداء کند. فرمودند:

«قطعاً قائم از وعده هاست؛ سپس با استناد به آیه نهم سوره مبارکه آل‌عمران فرمودند: «خداوند خلاف وعده خود رفتار نمى كند»⁽²⁾

منظور امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ این است که علائم الظهوری چون سفیانی، وعید الهی اند و وعید یعنی تهدید به آمدن عقوبتی در آینده؛ پس اگر خدا به این وعید و تهدیدش عمل نکند، فضل و رحمت اوست که شامل بندگان شده؛ ولی ظهور امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ و بر پایی دولتِ کریمه‌ی ایشان، وعده‌ی خداست یعنی خبر دادن از واقعه‌ای نیکو برای بندگان و خدا در وعده‌اش خلاف نمی‌کند. دقت فرمایید.

فصل هشتم: سیره حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ

یکی از مباحث مهم درباره‌ی هر حاکم و حکومتی این است که او با چه روش و سیره‌ای بر مردم و رعیت خویش حکمرانی خواهد کرد ؟ کجا منزل می‌کند ؟ مملکتش را از کجا اداره خواهد کرد ؟ قصرش، سپاهیانش، توزیع بیت المالش و... چگونه خواهد بود؟ ما در این فصل، بر اساس روایات معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ با سیره‌ی حکومتی امام عصر "اواحنا فداه" آشنا خواهیم شد.

ابوبصیر گوید: حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«اى ابومحمد! گويا من فرود آمدن قائم را با اهل و عیالش در مسجد سهله مى‌بينم. عرض كردم: مسجد سهله اقامتگاه اوست؟ فرمودند: آرى! مسجد سهله جايگاه ادريس و ابراهيم خليل الرحمن بوده است. خداوند هيچ پيغمبرى را مبعوث نكرد جز اينكه در اين مسجد، نماز گزارد و هم محل سكونت خضر در آن مسجد است. عرض كردم: قربانت گردم! مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ هميشه در آنجا اقامت می‌كند؟ فرمودند: آرى! عرض كردم: بعد از او چه كسى در آن سكونت می‌كند؟ فرمودند: هر كسی كه بعد از مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ خليفه باشد. عرض كردم: با كافران ذمى چه می‌كند؟ فرمودند: مانند پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم با آنها صلح مى‌كند و آنها نيز با كمال ذلت جزيه به وى می‌پردازند. عرض كردم: با ناصبی‌ها و مخالفین شما چه مى‌کند؟ امام فرمودند: در دولت ما، مخالفين ما، ديگر رخصتی براى دشمنى با ما را ندارند؛ زيرا

در آن موقع، خداوند ريختن خون آنها را براى ما حلال كرده است. امروز كشتن آنها بر ما و شما حرام است، پس كسى تو را مغرور نسازد (تا با ایشان جهاد کنی) اما وقتى قائم ما قيام كند، خداوند به وسيله‌ی او انتقام پيغمبرش و ما را از دشمنان ما می‌گيرد.»⁽¹⁾

ابوخالد كابلى روایت كرده كه امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هنگامى كه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ وارد كوفه شوند تمام مؤمنين، در كوفه هستند و يا به كوفه مى‌آيند...»⁽²⁾

و در روایت است که نقش پرچم آن بزرگوار "البیعه للّه عزوجل" یعنی "بیعت برای خدا" می‌باشد.⁽³⁾

عبداللّه بن عجلان گوید: ما نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از قیام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ یاد كردیم و من گفتم: چگونه مى‌توانیم او را شناسایى كنیم؟ فرمودند:

«هر يک از شما كه صبح از خواب برمى‌خيزد به زير بالشِ سرش، نامه‌اى مى‌يابد كه بر آن نوشته است: طاعه معروفه (طاعتى نيكو).»⁽⁴⁾

سالم بن سلمه گوید: مردى براى حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ قرآن می‌خواند (و آن حضرت گوش می‌دادند) و من شنیدم كه حروفى از آن كه می‌خواند آن طور كه مردم می‌خوانند نبود (و از نظر حروف و قرائت یا ترتیب آیات، تفاوت داشت با آنچه مردم می‌خوانند) حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«از اين قرائت خوددارى كن (و اين گونه نخوان؛ بلكه) تو نیز همانسان كه مردمقرائت می‌كنند (و می‌خوانند) بخوان تا آنگاه كه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ بيايند و ایشان كتاب خداى عزّوجلّ را بر حد خودش خواهند خواند و آن مصحفى كه حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ نوشته است را بيرون آوردند، همانا كه حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ آن را براى مردم آوردند و به آنها فرمودند که: اين است كتاب خدا آنچنان كه خدا بر محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نازل كرده است و من از دو لوح، آن را فراهم كرده‌ام، مردم گفتند: نزد ما مصحفى است كه قرآن در آن گرد آمده و ما به اين (قرآن تو) نيازى نداريم، پس حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: هان به خدا سوگند! كه هرگز پس از امروز آن را نخواهيد ديد، و فقط بر من (لازم) بود كه پس از فراهم كردن و جمع كردنش شما را بدان آگاه كنم تا آن را بخوانيد.»⁽¹⁾

حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اگر دیدی که مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به کسی صد هزار درهم و به تو یک درهم عطا نمود برایت سنگین نباشد؛ چرا که امر به او تفویض شده است.» ⁽²⁾

راوی گوید: نزد امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نشسته بودم كه معلّى بن خنیس از آن حضرت پرسید: آیا وقتى امام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام نمودند بر خلاف روش حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ رفتار خواهند كرد؟ فرمودند:

«آرى! بدان جهت كه امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ با منّت گذاشتن و دست برداشتن (از مردم و مخالفين) رفتار مى‌نمود براى اينكه مى‌دانستند پس از شهادت ایشان پيروانشان به زودى مغلوب دشمنان خواهند شد و دشمنان بر ایشان چیره می‌شوند؛ ولی مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ چون قيام كند در ميان ايشان با شمشير و اسير ساختن رفتار خواهد

كرد؛ زيرا او مى‌داند كه شيعه‌ی او پس از او هرگز مغلوب دشمنان نمى‌شوند»⁽¹⁾عبد الملک بن اعین نیز درباه‌ی حاکمان زمین در آن روز گوید: در نزد امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ از جا برخاستم و (از پیرى) تكیه بر دستم زده، گریستم؛ حضرت فرمودند: تو را چه شده است؟ عرض كردم: من امید آن داشتم كه تا نیروئى در تن دارم حكومت حقه شما و پیروزیتان را درک كنم؟ فرمودند:

«آيا خوشنود نيستيد كه دشمنان شما همديگر را بكشند، و شما آسوده در خانه‌هاى خود باشيد؟ به راستى اگر اين جريان بشود، (و هنگام ظهور و پيروزى ما گردد) بر مردى از شما نيروى چهل مرد داده شود و دل‌هاى شما چون پاره‌هاى آهن گردد كه اگر با آنها به كوه‌ها زنند آنها را از جاى بركند، و شما در آن زمان، حاكمان روى زمين و خزانه داران آن باشيد.»⁽²⁾

حضرت صادق هم در این باره عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«شیعیان در دولت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ رؤساى روى زمین و حكمران آن می‌باشند. به هر مردى از آنها قوت چهل مرد داده مى‌شود؛ سپس فرمودند: امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: پیش از قیام مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، وحشت دشمنان در دل شیعیان ما جاى گرفته؛ اما وقتى مهدى ما خروج كند، هر یک از آنها از شیر دلیرتر و از نیزه چابک ترند، به طورى كه دشمن ما را زیر پاهاى خود له می‌كنند و با کف دست خویش(بدون سلاح) به قتل مى‌رسانند.»⁽³⁾

اما درباره‌ی سیره‌ی اقتصادی امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، از جابر روایت است که گوید: مردى خدمت حضرت باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ رسید و من نیز آنجا حاضر بودم، عرض كرد: رحمت خدا بر شما باد. این پانصد درهم، زكات مال من است، از من گرفته و در موردش مصرف فرمایید.حضرت به او فرمودند:«خودت آن را بردار و صرف همسايگان و يتيم‌ها و فقراء و برادران مسلمانت بنما، دادن زكات به دست امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ زمانى است كه مهدی ما ظاهر شود چه آن كه آن حضرت، مال را به طور مساوى و معادل بين خلق اللّه تقسيم مى‌كنند چه اشخاص صالح بوده و چه فاجر باشند، و هر كسى كه آن حضرت را اطاعت كند، اطاعت خدا را كرده و هر كسى نافرمانى و عصيانش را نمايد، نافرمانى خدا را كرده است؛ سپس حضرت فرمودند: آن حضرت را به خاطر اين جهت «مهدى» ناميده‌اند كه مردم را به امر مخفى و نهانى هدايت مى‌فرمايد، آن جناب، تورات و تمام كتب آسمانى ديگر را از غارى كه در انطاكيه هست بيرون آورده و بين اهل تورات به تورات و بين اهل انجيل به انجيل و بين اهل زبور به زبور و بين اهل فرقان به فرقان حكم مى‌فرمايد، تمام اموال دنيا در خدمتش گرد مى‌آيد اعم از آنچه در دل زمين بوده يا روى آن باشد؛ سپس به مردم مى‌فرمايد: بياييد به سوى آن چيزى كه به واسطه‌اش قطع ارحام نموده و خون‌ها ريخته و حرام‌هاى الهى را مرتكب شده‌ايد (مقصود مال دنياست) سپس به آنها آن قدر مال اعطاء كند كه قبل از او احدى اين مقدار اعطاء نكرده باشد.»⁽¹⁾

یکی از مواردی که در تبیین سیره امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ بدان پرداخته شده است مساله قیام ایشان با سیف یا شمشیر است. امام سجاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«در مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ سنّت هایی از انبیاء گذشته است... و اما سنت و روش از حضرت محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم قیام به شمشیر است.»⁽¹⁾

اما آیا منظور از این سیف، مطلق سلاح است یا قطعا مراد همان شمشیر معهود است؟ و اگر امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ با شمشیر قیام می‌کنند چگونه در برابر سلاح‌های پیشرفته روز، به پیروزی‌می‌رسند؟

در جواب سوال اول باید گفت که در هیچ روایتی کلمه سلاح نیامده؛ بلکه در همه‌ی اخبار کلمه سیف به معنای شمشیر ذکر شده است به علاوه اینکه در یکی از تشرفاتی که شیخ صدوق ناقل آن است امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ با اشاره به شمشیر خویش می‌فرمایند: "با این شمشیر قیام خواهم کرد"

«...خدمتكار پیش رفت و پرده‌اى را كه بر اتاقى آویخته بود بالا زد و گفت: داخل شو و من هم داخل شدم، دیدم جوانى در وسط اتاق نشسته است و بر بالاى سرش شمشیر بلندى از سقف آویخته بود كه نزدیک بود نوک آن شمشیر به سر آن جوان برخورد كند و آن جوان، مانند ماه شب چهارده در تاریكى شب‌ها مى‌درخشید. سلام كردم و او با لطف و نیكویى پاسخ گفت؛ سپس فرمودند: آیا مى‌دانى كه من كیستم؟ گفتم: به خدا سوگند نمى‌دانم! فرمودند: من قائم آل محمّد هستم همان كسی كه در آخر الزّمان با این شمشیر قیام كند" و به آن شمشیر اشاره كردند" و زمین را پر از عدل و داد نمایم همان گونه كه پر از ظلم و ستم شده باشد.»⁽²⁾

اما در جواب سوال دوم باید گفت شاید به اعجاز آن حضرت، تمام سلاح‌های مجهزِ آن زمان، از کار بیفتند و این عمل، برای خدا و امام عصر "ارواحنا فداه" کاری بس سهل و آسان است. امامی که بنا دارند عدل را در عالم منتشر کنند؛ هرگز با ظلم به دیگران و لو

جزئی، بدین کار مبادرت نمی‌کنند. در سیره‌ی امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، هدف، وسیله را توجیه نمی‌کند و مصلحت اندیشی هایی که همواره حکومت‌ها آنها را سرلوحه‌ی خویش قرار می‌دهند در نظامِ مهدوی عَلَيْهِ السَّلاَمُ جایی ندارد. نبردِ با شمشیر، عادلانه‌ترین جنگ هاست. چرا که جز آن کسی را که با تو سر نزاع دارد نمی‌کشی و به بی‌گناهان، آسیبی نمی‌زنی و حتی اگر آن شخصِ معاند، در حین مبارزه، تصمیم به توبه و ترک مخاصمه بگیرد می‌توانی او را ببخشی و از کشتنش صرف نظر کنی. ولی اگر با تفنگ و توپ و موشک با دشمنتبجنگی، آن گلوله پس از شلیک، دیگر از فرمان تو خارج شده و معلوم نیست به چه کسی اصابت کند. شاید کسی را بکشد که توبه کرده و یا قصد بازگشت داشته، یا او را به زور به میدان آورده اند و تو سخن او را نشنیده و او کلام تو را استماع نکرده است.

اما جلوه دیگر سیره‌ی آن حضرت، در احکام جدیدی است که برای مردم آن زمان، تازگی دارد.

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به فرزند زراره فرموده اند:

«... بر شما باد که تسلیم امر ما باشید، و مطالب را به ما برگردانید و منتظر امر ما و امرخود و فَرَج ما و فَرَج خود باشید. پس اگر قیام کننده‌ی ما قیام کرد و سخنگوی ما سخن گفت، تعلیم قرآن و شرائع دین و احکام و واجبات را از نو شروع می‌کند و از نو یاد می‌دهد، به همان گونه‌ای که خداوند بر پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نازل کرد. وقتی که امام از نو قرآن را تعلیم دهد و از نو تفسیر بگوید، اهل تصابر (یعنی کسانی که یک رتبه علمی دارند و می‌گویند ما مفسر و محقق و فقیه و در معارف اسلامی متخصصیم)، درمقابل بیان حضرت موضع شدیدی می‌گیرند (چون آنها طور دیگری فهمیده و طور دیگری بیان می‌کنند) خداوند بر این مردم همان سنن امتهای قبل را بار کرده است. پس تغییر دادند، تحریف کردند و زیاد کردند و کم کردند پس آنچه امروز مردم بر آن هستند، از آنچه از جانب خداوند وحی به آن نازل شد، منحرف است.»⁽¹⁾

راوی گوید: امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون قیام کننده قیام کند با خود، امری غیر از آنچه که پیش از آن بوده بیاورد.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«خداوند عزّوجلّ در عالَم ارواح، بین ارواح برادری قرار داد، دو هزار سال قبل ازاینکه این اجساد را خلق کند؛ پس اگر قیام کننده‌ی ما اهل بیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ قیام کند، برادر از برادری که بین آنها در عالم ارواح، پیوند برادری بوده، ارث می‌برد و برادر در ولادت ارث نمی‌برد»⁽²⁾.

علی بن سالم می‌فرماید که از پدرم شنیدم که گفت: از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از روایتی که فرموده‌اند: "من از کسی که اعتمادش بر رهن و گرو بیش از اعتمادش بر مؤمن باشد بیزارم" پرسیدم، پس فرمودند:

«این در زمانی است که حق ظاهر شود و قائم ما اهل بیت قیام کند، گفتم: پس خبری که روایت شده که ربح مومن بر مومن ربا است (نباید سود بگیرد)، معنای این خبر چیست؟ فرمودند: این در زمانی است که حق ظاهر شود و قائم ما اهل بیت قیام کند، و امّا امروز اشکالی ندارد که به برادر مومنش بفروشد و سودی هم بگیرد.»⁽³⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اولین عدالتی که توسط حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ آشکار می‌شود آن است که منادی آن

حضرت ندا می‌دهد: "کسانی که مشغول عمل مستحبی هستند استلام حجر الاسود و طواف دور کعبه را رها کنند تا کسانی که برای عمل واجب آمده اند حجر را ببوسند و به راحتی طواف کنند.»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«ریختن دو خون از جانب خدا در اسلام، حلال شمرده شده است؛ امّا کسی به حکم خدا در این دو خون قضاوت نکرده است تا اینکه خدا قیام کننده‌ی ما اهل بیت را مبعوث کند. پس هنگامی که خداوند عزوجل او را مبعوث کند، در این دو خون، به حکم خدا حکم می‌کند و نیازی به بینه ندارد؛ پس دستور می‌دهند که زانیمُحصن⁽²⁾

را سنگسار کنند و آن کسی را که زکات نمی‌دهد گردن بزنند.»⁽³⁾

امام صادق و امام كاظم عَلَيْهِما السَّلاَمُ فرموده‌اند:

«آنگاه كه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام كند به سه چيز حكم مى‌كند كه كسى پيش از او به آنها حكم نداده است: او پيرمرد زناكار را مى‌كشد و مانع زكات را مى‌كشد و برادر را از كسى كه در عالم ارواح با او برادر شده بود، ارث مى‌دهد»⁽⁴⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در کلامی دیگر فرمودند:

«چون حضرت صاحب الزمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام فرمايند، ميان مردم با حكم داودی قضاوت مى‌كند و نيازى به هيچ دليل و شاهدى ندارد، كه خداوند همه چيز را به او الهام مى‌فرمايد و او با علم خود حكم مى‌كند و به همه‌ی اقوام، آنچه را از او پوشيده دارند خبر مى‌دهد و با آثار چهره‌ی افراد، دشمن خود را از دوست خويش تشخيص مى‌دهد، و خداوند عزّوجلّ مى‌فرمايد: «همانا در اين عقوبت، اهل ايمان

و هوشمندان را آيات بسيار است»⁽¹⁾

درباره‌ی انتشار عدل و داد در روی زمین و مبارزه با بدعت‌ها و خرافات و همچنین نحوه‌ی ارتباط امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ با عمّالشان در سرتاسر گیتی هم، روایات زیبایی به ما رسیده که بعضی از آنها را در اینجا برای شما عزیزان نقل می‌کنیم.

امیرمؤمنان حضرت علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: «به راستى كه خداوند هرگز دنیا را از بین نخواهد برد تا این كه قائمى از خاندان ما قیام كند، او دشمنان ما را مى‌كشد و از آنان جزیه نمى‌پذیرد و صلیب‌ها و بت‌ها را مى‌شكند و نبردهاى جهانى را به پایان مى‌رساند و مردم را براى گرفتن مال فرا مى‌خواند و به صورت برابر تقسیم كرده و در میان رعیت بهعدالت و دادگرى رفتار مى‌كند... . من از پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم شنیدم كه مى‌فرمودند: اى على! به زودى بنى امیه تو را لعنت خواهند كرد و در عوضِ یک لعنت، فرشتگان، هزار بار بر آنان لعن کنند، پس آنگاه كه قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام كند چهل سال بر آنان لعن كند.»⁽²⁾

و همان بزرگوار فرمودند:

«... اگر مهدی ما قيام نمايد آسمان، بارانش را ببارد و زمين گياهش را بروياند و كينه از دل بندگان زدوده شود و درندگان و چهارپايان با يكديگر در صلح و آشتى بوده، تا آنجا كه زنى از عراق تا شام راه بيفتد و جز بر سبزه‌زاران، گام ننهد و زيور و زينت خود را بر سر داشته باشد، و هيچ درنده‌اى او را به هيجان نياورده و او از هيچ چيزى نترسد. اگر بدانيد كه جايگاه شما در ميان دشمنتان و بردبارى شما بر آزارى كه مى‌شنويد چقدر والاست، قطعا چشم‌هايتان روشن مى‌گردد. و اگر مرا از دست بدهيد پس از من كارهايى را خواهيد ديد كه هر كدام از شما آرزوى مرگ كند به خاطر آنچه از منكران و سبک شمرندگانِ حق خدا و بيم بر جان خود، ببيند. پس در

چنين روزى همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد و بر شما باد به بردبارى و نماز و تقيّه. بدانيد كه خداوند متعال از بندگانش كسانى را كه رنگ عوض می‌کنند، دشمن مى‌دارد. پس، از حق و ولايت اهل حق بركنار نشويد؛ زيرا كه اگر كسى به جاى ما ديگرى را برگزيند نابود مى‌گردد و دنيا از دستش فوت شده و با حسرت از دنيا مى‌رود...»⁽¹⁾

عبداللّه بن عطاء از حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده که از آن حضرت درباره‌ی روش حضرت مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ سؤال كردم كه رفتارش چگونه است؟ فرمودند:

«چنان مى‌كند كه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم رفتار مى‌كرد، آنچه قبل از او بوده همه را ويرانمى‌كند" همان گونه كه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم شالوده دوران جاهليّت را ويران ساختند" و اسلام را از نو آغاز مى‌كند.»⁽²⁾

بسط عدالت در زمان امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ حتی شامل مظالمی که در عصرهای گذشته اتفاق افتاده هم می‌شود و خدای متعال ظالمین را به دنیا باز می‌گرداند تا به دست امام منتقم عَلَيْهِ السَّلاَمُ به سزای دنیایی خویش برسند.

حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون قیام کننده‌ی ما برخیزد، خداوند هر آزار دهنده‌ی به مؤمنین را به همان صورتی که در زمان حیات خود بوده به دنیا باز می‌گرداند تا مؤمنان حق خود را از آنها باز گیرند.» ⁽³⁾

و امام باقر و امام صادق عَلَيْهِما السَّلاَمُ فرمودند:

«فرعون و هامان (اولی و دومی) دو شخص از جباران و گردنکشان قریش اند که خدا ایشان را هنگام قیام قائم آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ زنده خواهد کرد و به خاطر اعمال گذشته‌ی ایشان ازآنها انتقام خواهد کشید.» ⁽¹⁾

عبد الرحیم قصیر نیز نقل كرده كه حضرت ابوجعفر باقر العلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«اگر قیام کننده‌ی ما قيام كند حميراء را به دنیا بر می‌گرداند تا بر او حدّ جارى كند و انتقام دختر رسول اللَّه صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم یعنی حضرت فاطمه عَلَيْهِما السَّلاَمُ را از او بگيرد.»

عرض كردم: فدایت شوم! براى چه بر او حدّ جارى نماید؟ حضرت فرمودند:

«براى افتراء و بهتانى كه به مادر ابراهيم فرزند رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم زد.»

عرض كردم: چطور حق تعالى حدّ او را به تأخیر انداخت و آن را به دست حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ جارى می‌فرماید؟حضرت فرمودند:

«زيرا خداوند تبارک و تعالى حضرت محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را به عنوان رحمت مبعوثداشت و قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ را به عنوان نقمت و عذاب (بر دشمنان) بر انگيزد.»⁽²⁾

در این باره در فصل بعد روایات بیشتری خواهیم دید.

اما در باب سیره‌ی شخصی و حکومتی امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ، ابوبصیر از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كرده كه آن حضرت فرمودند:

«چرا به خروج مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ شتاب مى‌كنيد؟! به خدا قسم! لباس او جز جامه‌ی درشت و خشن نخواهد بود و غذايش جز خوراک ناگوار و ناخوش نباشد و جز شمشير و مرگ زير سايه شمشير چیزی نخواهد بود.»⁽³⁾

سدیر صیرفىّ هم نقل مى‌كند كه مردى از اهل جزیره كنیزى را به نذر بر خویشتن واجب كرده بود كه به خانه خدا دهد (یعنى او را نذر خانه خدا كرده بود) و او را به مكّه آورده بود، آن شخص گوید: من پرده‌داران خانه را ملاقات كردم و ایشان را از خبر آن كنیز آگاه ساختم و (چنان شد كه) براى كسى از ایشان موضوع را بیان نمى‌كردم مگر اینكه [به من] مى‌گفت: او را نزد من بیاور كه خدا نذرت را خواهد پذیرفت (یعنى هر كدام از پرده‌داران خانه توقّع داشت كنیز را به او بدهم). گوید: پس وحشت شدیدى از این موضوع به من راه یافت، آن ماجرا را به یكى از یاران خودمان كه اهل مكّه بود، گفتم، او به من گفت: آیا از من مى‌پذیرى؟ گفتم: آرى! پس گفت: بنگر به مردى كه رو به روی حجر الأسود نشسته است و مردانى گرد اویند و او ابوجعفر محمّد بن علىّ بن الحسین عَلَيْهِم السَّلاَمُ است، نزد او برو و او را از این امر آگاه كن، ببین به تو چه مى‌گوید؛ پس بدان عمل كن، گوید: نزد او رفتم و گفتم: خدا تو را رحمت كند من مردى از اهل جزیره‌ام و همراه من كنیزى است كه در سوگندى كه به عهده من بود او را براى خانه خدا بر خود نذر كرده‌ام و اكنون او را آورده‌ام و آن جریان را به پرده‌داران گفته‌ام و مواجه شدم به اینكه هیچ كس را ملاقات نمى‌كنم مگر آنكه مى‌گوید: كنیز را نزد من بیاور، خداوند نذرت را قبول مى‌كند، و از این واقعه وحشتى شدید به من، دست داده است؛ پس فرمودند:«اى بنده‌ی خدا! همانا خانه نه چيزى مى‌خورد و نه مى‌آشامد، پس كنيز خود را بفروش و جستجو كن و به همشهريانت كه به زيارت اين خانه آمده‌اند بنگر؛ پس هر كه از ايشان كه از خرجى‌اش درمانده است (پولش تمام شده) آن مبلغ را به او بده تا قادر به بازگشت به شهر خود باشد»

پس من نیز همان كار را كردم و بعد هیچ یک از پرده‌داران را ملاقات نمى‌كردم مگر اینكه مى‌گفت با آن كنیز چه كردى؟ من ایشان را بدان چه امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده بودند آگاه نمودم و آنان به من مى‌گفتند: او مردى دروغگو و ناآگاه است كه نمى‌داند چه مى‌گوید (معاذ اللّه). من گفته‌ی آنان را به امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض كردم و آن حضرت فرمودند: تو سخن آنان را به من گفتى، آیا اكنون از من نیز به ایشان خواهى گفت؟ عرض كردم: آرى! پس فرمودند:

«به ايشان بگو كه ابوجعفر به شما پيغام داد، چگونه خواهيد بود آن زمان که

دست‌ها و پاهايتان بريده شود و در كعبه آويخته گردد؛ سپس به شما گفته شود: " فرياد كنيد كه ما دزدان كعبه‌ايم ". راوی گوید: هنگامى كه خواستم برخيزم فرمودند: البته من خود آن كار را نمى‌كنم؛ بلكه آن را مردى از خاندان من( امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ) انجام خواهد داد»⁽¹⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«مردى بالای سر حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ ايستاده و امر و نهيش مى‌كند ناگاه حضرت مى‌فرمايند: او را برگردانيد، پس او را به پيش روى آن حضرت برمى‌گردانند و آن حضرت دستور مى‌دهد گردن او زده شود؛ پس در خاور و باختر چيزى باقىنمى‌ماند مگر اينكه از او مى‌ترسد» ⁽²⁾

شاید مراد كسانى است كه از جانب آن حضرت عهده‌دار امور اجرائى هستند و به امر و نهى در امور مى‌پردازند.

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هنگامی که مهدی ما قیام کند، دیگر قطائعی نیست.»⁽³⁾

القطائع: جمع القطیعه به معنای زمین مزروعی یا غیر مزروعی است که از اموال بیت المال می‌باشد و حکومت‌ها آن زمین‌ها را به نزدیکان خود می‌دهند.

مفضل گوید: شنیدم امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌فرمودند:

«اگر قیام کننده‌ی ما قیام کند، از دروغگویان شیعه شروع می‌کند؛ پس آن‌ها را می‌کشد.»⁽¹⁾

از ابوحمزه ثمالی هم نقل شده که امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«زمین باقی نمی‌ماند مگر اینکه از ما اهل بیت عالمی در آن باشد که حق را از باطل بشناسد و فرمودند: تقيه در حقيقت برای جلوگيری از خونريزی‌ها ايجاد شده است. پس هرگاه تقيه منجر به خونريزی شود، ديگر تقيه نيست. به خدا سوگند كه اگر شما را دعوت كنند كه ما را ياری دهيد قطعاً خواهيد گفت: ما اين كار را نمی‌كنيم؛ بلكه تقيه می‌كنيم و تقيه را از پدر و مادرتان دوست‌تر خواهيد داشت و زمانی كه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام كند، نيازی ندارد كه در اين باره از شما سؤال كند (و یا یاری طلبد) و درباره‌ی بسياری از شما منافقان (شیعه نما)، حدّ خدا را جاری خواهد ساخت.»⁽²⁾ابوبصیر گوید: امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ خروج نخواهد كرد مگر حلقه‌ی سپاه به كمال و تمام رسيده باشد»

عرض كردم: عده‌ای که حلقه به آنها كامل شود چقدر است؟ فرمودند:

«ده هزار است كه جبرئیل از سوى راست آن و میكائیل از طرف چپ آن قرار دارند؛ سپس پرچم را به اهتزاز در آورد و با آن روان گردد، پس هيچ كسی در مشرق و مغرب نماند مگر اينكه آن پرچم را لعنت كند و آن همان پرچمِ رسول

خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است، كه جبرئيل در روز بدر آن را فرود آورد. سپس فرمودند: اى ابا محمّد! به خدا قسم! آن پرچم نه از پنبه است و نه از كتان و نه از ابريشم و نه از حرير، عرض كردم: پس از چه چيزى است؟ فرمودند: از برگ بهشتى است، رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در روز بدر آن را برافراشتند، و بعد آن را در پيچيده و به حضرت علىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ دادند؛ پس همچنان نزد آقا علىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بود تا هنگامى كه روز بصره فرا رسيد؛ پس آن را برافراشتند و خداوند، پيروزى را نصيب ایشان ساخت؛ سپس آن حضرت آن را در هم پيچيد و آن اينجا نزد ما است، و هيچ كسی آن را نخواهد گشود تا آنگاه كه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام كند، و چون او قيام نمود آن را بر خواهد افراشت و هيچ كسی در مشرق و مغرب باقى نماند مگر اينكه آن را لعنت كند (يعنى بيزارى از آن جويد) و ترس و هراس به مقدار يک ماه راه پيشاپيش آن و يک ماه از پس آن و يک ماه از جانب راست آن و يک ماه از چپ آن پرچم، در حركت باشد؛ سپس فرمودند: اى ابامحمّد! او در حالى كه به مطالبه‌ی خون نياكان خويش بر می‌خیزد، به خاطر خشم خداوند بر اين مردم ،خشمگين و متأسّف است؛ پس پيراهن رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را كه در روز احد به تن داشتند بر تن کرده و عمامه‌ی آن حضرت که سحاب نام دارد را بر سر می‌گذارد، و زره بلند رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را پوشیده و شمشير آن بزرگوار یعنی ذو الفقار را در کف می‌گیرد، پس هشت ماه با شمشير برهنه بر دوش، جهاد کند و بى‌باكانه مى‌كشد. نخستين مرحله شروعش با بنى شبيه است (پرده‌داران خانه كعبه) پس دست‌هاى ايشان را مى‌برد و آنها را در كعبه مى‌آويزد و منادى آن حضرت اعلام مى‌كند: اينان دزدان خدايند؛ سپس به قريش مى‌پردازد، و از ايشان جز شمشير دريافت نمى‌كند و به ايشان جز شمشير ارزانى نمى‌دارد (فقط شمشير ردّ وبدل مى‌كند) و او خروج نخواهد كرد تا آنگاه كه دو فرمان مبنى بر بيزارى از علىّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ خوانده مى‌شود: فرمانى در بصره و فرمانى در كوفه»⁽¹⁾

ابوهاشم جعفرى مى‌گوید: خدمت امام حسن عسكرى عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودم كه ایشان فرمودند:

«هنگامى‌كه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام كنند، دستور مى‌دهند، تا مناره‌ها و مقصوره‌هايى‌⁽¹⁾كه در مساجد است، ويران شود. با خود گفتم: چرا حضرت چنين مى‌كنند؟ امام عسكرى عَلَيْهِ السَّلاَمُ رو به من كرده و فرمودند: چون اينها بدعت و نوآورى‌هايى است كه پيامبر و امامى آن را نساخته است»⁽²⁾

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«اولین کاری که امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ انجام می‌دهند این است که سقف مساجد را تخریب می‌کنند.»⁽³⁾

شیخ حر عاملی در کتاب هدایه الامه می‌فرماید: «از بعضی از روایات اینگونه استنباط‌می‌شود که سزاوار است حائلی بین نمازگزار و آسمان نباشد.» ⁽⁴⁾

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«زمانى كه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام كند ايمان را بر همه دشمنان ناصبی ما عرضه مى‌كند؛ پس اگر از جان و دل ايمان نياورد گردنش زده مى‌شود يا همچون ذمّيانِ

امروز، جزيه مى‌پردازد و به كمر او همیانی مى‌بندد و آنان را از شهرها به بیابان‌ها مى‌فرستد.»⁽¹⁾

اصبغ بن نباته روایت کند كه ما با حضرت امیر المؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ بودیم در حالتى كه آن حضرت در میان بازار گردش می‌كردند و به فروشندگان دستور می‌دادند، كم فروشى نكنند، تا اینكه روز به نیمه رسید... . تا اینکه آن حضرت به دار الاماره رسیدند و پای مبارک را طوری به در زدند که زمین لرزید، بعد فرمودند:

«به خدا اگر بدانيد که در اينجا چيست؟ به خدا سوگند! زمانی که قیام کننده ما قيام كند دوازده هزار زره و دوازده هزار كلاه خود كه دو طرف دارد از اين مكان بيرون آورد و بر اندام دوازده هزار نفر عجم از فرزندان عجم بپوشاند بعد فرمان دهد به كشتن هر كسی كه بر خلاف ايشان است همانا من می‌دانم اين را و مى‌بينم آنچنان كه هم اكنون می‌دانم و مى‌بينم.»⁽²⁾

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«زمانى كه قیام کننده‌ی ما قيام كند، خداوند متعال، گوش‌ها و چشم‌هاى شيعيان ما را چنان توانا مى‌كند كه ميان آنان و آن حضرت پيكى نباشد و از همان جايى كه هست با شيعيان سخن مى‌گويد و آنها سخنانش را مى‌شنوند و ایشان را‌مى‌بينند.»⁽³⁾

ابوخالد کابلی هم از امام سجاد عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«چون حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام کنند دست خویش را بر سر مردمان قرار دهند پس عقولشان جمع و افکارشان کامل گردد.»⁽¹⁾

حضرت زین العابدین عَلَيْهِ السَّلاَمُ در حدیثی دیگر فرمودند:

«هنگامى كه قیام کننده‌ی ما قيام كند، خداوند بيمارى را از شيعيان ما برطرف می‌سازد، و دل‌هاى آنان را همچون پاره‌هاى آهن می‌كند، و به هر مردى از آنها نيروى چهل مرد می‌دهد، و آنها حكام زمين و رؤساى اجتماع خواهند بود.»⁽²⁾

امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ ضمن حدیث مفصلى فرموده‌اند:

«چون قائم آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ قيام كند به كوفه مى‌رود و چهار مسجد را در آن شهر ويران مى‌كند و هر مسجدى را كه داراى مناره باشد ويران مى‌كند و هموار مى‌سازد. راه‌هاى بزرگ را توسعه مى‌دهد و تمام بخش‌هاى ساختمانى را كه در خيابان و گذرگاه پيشروى داشته باشد و تمام ساختمانى را كه بالاتر از در خانه باشد (ظاهراً يعنى مشرف بر ساختمان‌هاى ديگر باشد) و همه ناودان هايى را كه در ممرّ مردم فرو مى‌ريزد ويران مى‌كند. هر بدعتى را از ميان بر مى‌دارد و هر سنت پسنديده را پا بر جا مى‌دارد. قسطنطنيه و چين و سلسله كوه‌هاى ديلم را مى‌گشايد و هفت سال فرمانروايى او طول مى‌كشد كه هر سال آن معادل ده سال است و سپس خداوند متعال آنچه را بخواهد انجام مى‌دهد.»

به آن حضرت گفته شد: فدایت گردم! چگونه ممكن است مدت سال‌ها طولانى شود؟ فرمودند:

به فرمان خداوند حركت فلک همراه با درنگ و كندى خواهد شد و بدين گونه برمدت شبانه روز و سال افزوده مى‌شود. راوى اين روايت مى‌گويد به امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ گفتم: مى‌گويند اگر در حركت فلک دگرگونى پيش آيد تباه مى‌شود. فرمودند: اين سخن و اعتقاد زنديقان است؛ ولى مسلمانان چنين سخنى نمى‌گويند و همانا خداوند، ماه

را براى پيامبرش شكافته و به دو نيم فرموده است و پيش از آن هم، خورشيد را براى يوشع بن نون برگردانده است و خداوند متعال به طولانى بودن روز قيامت خبر داده و فرموده است: معادل هزار سال از سال هايى است كه شما مى‌شمريد. »⁽¹⁾

حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ ظهور كند به عدل، حكم مى‌كند و جور و ستم در روزگار او از ميان مى‌رود و راه‌ها امن مى‌شود، و زمين بركات خود را بيرون مى‌آورد و حق هر كسی به او برمى‌گردد و اهل و پيروان همه اديان، مسلمان مى‌شوند و اعتراف به ايمان مى‌كنند. مگر اين گفتار خداوند را نشنيده‌اى كه مى‌فرمايد: «و حال آنكه هر كه در آسمان و زمين است، خواه و ناخواه مطيع فرمان خداوند است.»⁽²⁾

و آن حضرت در ميان مردم به حكم محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و حكم داود عَلَيْهِ السَّلاَمُ حكم مى‌كند و در آن هنگام، زمين گنجينه‌هاى خود را آشكار مى‌سازد و بركات خود را ظاهر مى‌سازد و هيچ یک از شما در آن هنگام به سبب اينكه همه‌ی مؤمنان، توانگر و ثروتمندند كسى را نخواهد يافت كه به او صدقه دهد و زكات خويش را بپردازد و دولت ما آخرین دولت هاست و هر دولتى، از هر خاندانى، پيش از ما به حكومت خواهد رسيد كه پس از اينكه روش ما را در حكومت ديدند نگويند اگر ما هم به دولت می‌رسیدیم همانند ايشان رفتار مى‌كنيم و اين همان گفتار خداوند است كه مى‌فرمايد: و سرانجام پسنديده از پرهيزكاران است.»⁽³⁾

در خبری دیگر ،راوی گوید: به امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ عرض کردم: کسی از دوستان شماست که خون و مال بنی امیّه را حلال می‌داند و یک امانتی، مربوط به آنها پیش این آمده است، (می‌خواهد در آن تصرف کند نظر شما چیست؟) امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«امانت را به صاحبش برگردانید و لو اینکه مجوسی باشد. کشتن ایشان و تصاحب اموالشان ممکن نباشد تا زمانی که حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قیام کنند پس او (چیزهایی را) حلال می‌کند و حرام می‌کند. »⁽¹⁾

حضرمی گوید از حضرت ابا عبد اللَّه عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم كه مى‌فرمودند:

«سيره و رفتار على بن ابى طالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ در بين اهل بصره براى شيعيانشان بهتر بود برای آنها از آنچه که آفتاب بر آن می‌تابید؛ چرا که آن حضرت مى‌دانستند كه اهل بصره بعدا صاحب دولت مى‌شوند لذا اگر آنها را اسير مى‌فرمود بعدا آنها نيز شيعيان حضرت را اسير می‌کردند»

راوى مى‌گوید: عرضه داشتم: آیا حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز به همین نحو، عمل مى‌فرمایند؟ حضرت فرمودند:

«خير! حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ كه بر اهل بصره منّت گذاردند و متعرّض آنها نشدند به خاطر اين بود كه آن حضرت مى‌دانستند ايشان در آينده صاحب دولت مى‌گردند؛ ولى حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ مى‌دانند كه ايشان دولتى نخواهند داشت لذا بر خلاف آن سيره با ايشان عمل مى‌كنند.»⁽²⁾

محمّد بن جعفر بن محمّد عَلَيْهِما السَّلاَمُ از پدر خود امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روايت كرده كه فرمودند:

«هنگامى كه حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قيام كند، در كشورهاى روى زمين، كسانى را بر

مى‌انگيزد، در هر سرزمين يک نفر را، و به او مى‌گويد: فرمان تو در كف دست تو است، هر گاه كارى براى تو پيش آمد كه آن را نفهميدى و ندانستى چگونه در آن حكم كنى، به كف خود بنگر و به آنچه در آن (مكتوب) است عمل كن. پس فرمودند: و سپاهى به قسطنطنيّه گسيل مى‌دارد و چون آنان به كنار خليج برسند بر قدم‌هاى خويش چيزى نويسند و بر روى آب، روان شوند؛ پس چون روميان ايشان را بنگرند كه بر آب راه مى‌روند گويند: "اينان كه اصحاب اويند اين چنين بر آب گام بر مى‌دارند پس او خود چگونه خواهد بود؟" در اين هنگام دروازه‌هاى شهر را براى آنان مى‌گشايند و آنان داخل آن شهر مى‌شوند، و در آنجا آنچه بخواهند دستور مى‌دهند»⁽¹⁾

حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«در عصر حکومت مهدی، مؤمنين پرندگان را از هوا به زير می‌كشند و آنها را ذبح می‌کنند و گوشت‌های آنها را کباب کرده و می‌خورند؛ ولی استخوانش را سالم می‌گذارند و به آنها می‌گويند: " به اذن خداوند زنده شو"؛ پس آنها زنده می‌شوند و پرواز می‌کنند، و با آهوان صحرا نیز چنین کنند. در آن زمان نور سرزمين‌ها به وسيله نور امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ تأمين می‌شود و ديگر مردم، به نور خورشيد و ماه نيازی ندارند. بر روی زمين جنبنده ای اذيت‌گر و فسادكننده نمی‌باشد و بدی و گناه تمام می‌شود؛ زيرا اين دعوت و حكومت، زمينی نمی‌باشد؛ بلكه آسمانی است، در آن زمان شيطان وسوسه و حسادت و فتنه‌انگيزی ندارد و زمين و درختان، خاری نداشته و همه جای زمين، سرسبز خواهد شد و هر چيزی از نباتات که چيده شود، بلافاصله جايگزين آن روئیده می‌شود و به حالت اول بر می‌گردد و لباسی كه پدر برای پسرش می‌خرد تا هر مدتی كه پسر بپوشد برای او مناسب است (اگرچه او بزرگ شود و رشيد گردد باز لباس متناسب اندام او خواهد بود) و رنگ لباس هم به اختيار

اوست (به هر رنگی كه دوست داشته باشد، رنگ لباس تغيير می‌كند). در آن زمان،اگر كافر، داخل سوراخ سوسماری شود و يا پشت سنگ و يا درختی پنهان گردد، خداوند آن شیء را به نُطق وا می‌دارد و می‌گويد "ای مومن! كافری در پشت من مخفی شده است، او را دستگير كن و مومن او را می‌گيرد و می‌كشد. (كافر در دوران امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ پناهگاهی ندارد) و برای ابليس جايی و بدنی نمی‌ماند كه در آن ساكن شود (و به وسوسه‌اش ادامه دهد) و مومنين با ملائكه مصافحه می‌كنند و به آن‌ها وحی می‌شود. (البته نه از سِنخ وحی انبياء؛ بلكه شبيه وحی به مادر موسی) و مردگان به اذن خدا زنده می‌شوند.»⁽¹⁾

فصل نهم: وقایع پس از ظهور

در آن روز رستاخیز که به حق بتوان آن را قیامت صغری نامید وقایعی اتفاق می‌افتد که در تاریخ بشریت سابقه نداشته است. اجازه دهید تا از لسان راستگویان؛ یعنی ائمه طاهرین عَلَيْهِم السَّلاَمُ در باب وقایع آن روز با شما سخن گویم.

بر اساس روایات معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ،امام عزیز ما قیام خویش را با ذکر مصیبت جدّ غریبشان حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ شروع کرده و خویش را با آن حضرت معرفی می‌کنند. در خبر است که ایشان هنگام ظهور پنج ندا می‌دهند:

الأول: ألا یا أهل العالم أنا الإمام القائم: آگاه باشید ای اهل عالم! من امام قیام کننده‌ام.

الثانی: ألا یا أهل العالم أنا الصمصام المنتقم: آگاه باشید ای اهل عالم! منم شمشیر انتقام گیرنده.

الثالث: ألا یا أهل العالم إن جدّی الحسین قتلوه عطشان: آگاه باشید ای اهل عالم! جد من حسین را تشنه کام کشتند.

الرابع: ألا یا أهل العالم إنّ جدّی الحسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ طرحوه عریانا: آگاه باشید ای اهل عالم! جد من حسین را عریان روی خاک افکندند.

الخامس: ألا یا أهل العالم إنّ جدّی الحسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ سحقوه عدوانا: آگاه باشید ای جهانیان! جد من حسین را از روی کینه توزی پایمال کردند».⁽¹⁾

پس برای انتقام از قاتلان مادر خویش به مدینه رفته و صحنه‌ای عجیب را به وجود می‌آورند.

بشیر گوید: امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ به من فرمودند:

«آیا می‌دانی اولین کاری که مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به آن مبادرت می‌ورزند چیست؟ عرض کردم: نه! فرمودند: آن دو (ظالم) را تر و تازه از قبر خارج کند؛ پس آنها را بسوزاند و خاکسترشان را بر باد دهد...»⁽²⁾

حنان بن سدیر از پدرش روایت كند كه گفت: از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره‌ی آن دو نفر ظالم پرسیدم؟ حضرت فرمودند:

«اى ابوالفضل (كنيه سدير است) راجع به آن دو نفر از من چه می‌پرسى؟ به خدا سوگند! هيچ گاه كسى از ما نمرده است جز آنكه بر آن دو نفر خشمگين بوده است، و امروزه نيز كسى از ما نيست جز آنكه بر آن دو خشمگين است، و اين چيزى است كه پيران ما به خردسالان مان سفارش كنند، به راستى كه آن دو نفر به حقِ ما ستم كردند و سهم ما را از ما منع كردند، و نخستين كسى بودند كه بر گردنِ ما سوار شدند (و ما را كوبيدند) و رخنه‌اى را به روى ما در اسلام باز كردند كه هرگز مسدود نشود تا روزی که قیام کننده‌ی ما قيام كند يا سخن گوى ما به سخن آيد.سپس فرمودند: هان به خدا سوگند! اگر قیام کننده‌ی ما قيام كند يا سخنگوى ما به سخن آيد از كارهاى آن دو نفر، چيزهایى را كه تا آن وقت، مكتوم و پنهان است آشكار سازد، و مكتوم سازد از كارهاى آن دو آنچه را كه بدان تظاهر می‌كرده‌اند، به خدا سوگند! هيچ گرفتارى و واقعه‌اى كه بر سر ما خاندان آيد پايه‌گذارى نشد جز آنكه اساس و پايه‌ی آن را آن دو نفر پايه‌گذارى

كردند، پس بر آن دو باد دوری از رحمت خدا و فرشتگان و همه‌ی مردمان.»⁽¹⁾

حضرت امیر المؤمنین علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت كنند كه فرمودند:

«چون مرا به آسمان‌ها بردند، خدايم به من وحى كرد كه اى محمّد! من بر زمين نظرى افكندم و تو را از آن ميان برگزيدم و تو را به پيامبری بر گزیدم و از اسم خود براى تو اسمى برگرفتم كه من محمودم و تو محمّدى! سپس دوم بار بر زمين نظرى افكندم و از آن ميان، علىّ را برگزيدم و او را وصىّ و خليفه تو قرار دادم و همسرِ دختر و پدر فرزندانت ساختم و براى او اسمى از اسماء خود برگرفتم كه من علی اعلى هستم و او علی است و فاطمه و حسن و حسين را از نور شما دو تن آفريدم؛ سپس ولايت ايشان را بر ملائكه عرضه داشتم و كسى كه آن را پذيرفت نزد من از مقرّبين است،اى محمّد! اگر بنده‌اى مرا عبادت كند تا آنكه منقطع شود و مانند مشک كهنه، پوسيده گردد و در حالى كه منكر ولايت ايشان است به نزد من آيد او را در بهشت خود جاى نمى‌دهم و تحت سايه‌ی عرشم در نياورم،اى محمّد! آيا دوست مى‌دارى كه ايشان را ببينى؟ گفتم: آرى اى پروردگار من! گفت: سرت را بلند كن، سرم را بلند كردم و به ناگاه انوار علی و فاطمه و حسن و حسين و علی بن الحسين و محمّد بن علی و جعفر بن محمّد و موسى بن جعفر و علی بن موسى و محمّد بن علی و علی بن محمّد و حسن بن علی و م ح م د بن الحسن علیهم الصلاة و السلام را ديدم در حالی که قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ در وسط آنان مانند ستاره‌اى درخشان بود. گفتم: پروردگارا! آنان چه كسانى هستند؟ فرمود: آنان ائمّه هستند و اين قائم ،كسى است كه حلال مرا حلال و حرام مرا حرام مى‌كند و به توسّط او از دشمنانم انتقام خواهم گرفت و او راحتِ دوستان من است و او كسى است كه دلِ شيعيانت را از ظالمان و منكران و كافران شفا مى‌دهد، و لات و عزّى (آن دو

ظالم پست) را تر و تازه بيرون مى‌آورد و آنها را آتش مى‌زند و فتنه‌ی مردم بهآن دو، در آن روز از فتنه‌ی گوساله و سامرى سخت‌تر است.»⁽¹⁾

عبد العظیم حسنى نیز گوید: به امام جواد عَلَيْهِ السَّلاَمُ گفتم: امیدوارم شما قائم اهلبیت باشید، كسى كه زمین را پر از عدل و داد نماید همچنان كه آكنده از ظلم و جور شده باشد. فرمودند:

«اى ابوالقاسم! هيچ يک از ما نيست جز آنكه قائم به امر خداى تعالى و هادى به دين الهى است، امّا قائمى كه خداى تعالى به توسّط او زمين را از اهل كفر و انكار پاک سازد و آن را پر از عدل و داد نمايد كسى است كه ولادتش بر مردم پوشيده و شخصش از ايشان نهان و بردن نامش حرام است، و او همنام و هم كنيه رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است و او كسى است كه زمين برايش پيچيده شود و هر دشوارى برايش هموار گردد و از اصحابش سيصد و سيزده تن به تعداد اصحاب بدر از دورترين نقاط زمين به گرد او فراهم آيند و اين همان قول خداى تعالى است كه فرمود: أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ ⁽²⁾و چون اين تعداد از اهل اخلاص به گرد او فراهم آيند خداى تعالى امرش را ظاهر سازد و چون عَقد كه عبارت از ده هزار مرد باشد كامل شد به اذن خداى تعالى قيام كند و دشمنان خدا را بكشد تا خداى تعالى خشنود گردد. عبد العظيم گفت:اى سرورم! چگونه مى‌داند كه خداى تعالى

خشنود گرديده است؟ فرمودند: در قلبش رحمت مى‌افكند و چون به مدينه درآيد لات و عزّى را (منظور، آن دو ظالم است) بيرون كشيده و آنها را بسوزاند.»⁽¹⁾محمد بن عجلان گوید امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«چون حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ قبر آن دو را نبش کنند عرب‌های شرق و غرب عالم با یکدیگر مکاتبه کنند و برای یاری آن دو ظالم در قرقیسا جمع شوند؛ ولی بر سر امارت با هم اختلاف کرده و بینشان نزاع شود و همگی نابود شوند.»⁽²⁾

ابوالجارود هم درباره کیفیت قیام حضرت صاحب الامر عَلَيْهِ السَّلاَمُ، روایت كرده که از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ سئوال كردم: قیام کننده‌ی شما چه زمانی قیام می‌فرماید ؟ فرمودند:

«ای ابوالجارود! شما آن زمان را نخواهید دید. عرض كردم اهل زمانش را چطور ؟ فرمودند: «اهل زمانش را هم نمی‌بینید. مهدی ما بعد از مأیوس شدن و نا امیدی شیعیان قیام می‌كند و مردم را سه بار به خود دعوت می‌كند و به كمک می‌طلبد؛ ولی هیچكس پاسخ او را نمی‌دهد، تا آنكه روز چهارم به پرده كعبه می‌چسبد و می‌گوید: خدایا یاریم كن، و دعایش رد نمی‌شود؛ خداوند نیز به ملائكه‌ای كه رسول اللّه صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را در روز بدر یاری كردند دستور می‌دهد حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ را یاری كنند و آنها كه تا آن زمان، آماده باش

بوده و زین اسب‌ها واسلحه‌های خود را زمین نگذاشته اند با حضرت بیعت می‌كنند، سپس سیصد و سیزده مرد با آن حضرت بیعت می‌نمایند و حضرت به مدینه رفته و مردم نیز برای رضایت خدا همراه ایشان به مدینه می‌روند، آنگاه حضرتش هزار و پانصد تن از قریش را كه همه حرامزاده می‌باشند می‌كشد و سپس داخل مسجد شده و دیوار آن را می‌شكند و بر زمین می‌ریزدو بعد، ازرق، و زریق، را (کنایه از دو تن از دشمنان اهل بیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ) که خدا هر دو را لعنت کند، از قبر بیرون كشیده و با آنها صحبت كرده و آنها هم پاسخ می‌دهند. دشمنان و اهل باطل در اینجا به تردید افتاده وتعجب می‌كنند كه حضرت با مردگان می‌تواند صحبت كند، آنگاه آن حضرت، پانصد تن از آن اهل شک را در داخل مسجد كشته؛ و سپس آن دو تن را كه از قبر بیرون كشیده بود به آتش می‌کشد و آنها را با همان هیزم هایی كه می‌خواستند با آن، علی وفاطمه وحسن وحسین ( عَلَيْهِم السَّلاَمُ) را آتش بزنند می‌سوزاند، و آن هیزم‌های نزد ماست و ما (ائمه) آن را به یكدیگر ارث می‌دهیم. سپس حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، كاخ مدینه را خراب می‌نماید، و آنگاه به سمت كوفه حركت می‌نماید و شانزده هزار تن از بَتَریه (زیدیه‌ای هستند که ابابکر و عمر را دوست دارند) كه مسلح بوده و قاریان قرآن و فقهاء در دین اند و از کثرتِ سجده، پیشانی آنها زخم شده و لباسهایشان مندرس گشته ونفاق تمام وجودشان را پركرده است، به حضرت می‌گویند: "ای فرزند فاطمه! بر گرد كه ما نیازی به تو نداریم! " آنگاه حضرت در عصر روز دوشنبه در پشت نجف تا شب، تمامی آنها را به سرعت می‌كشد و هیچ یک از آنان، جان سالم به در نمی‌برد، و این در حالی است که اصحاب آن حضرت هیچ یک آسیبی نمی‌بینند؛ گرچه خون مقدس آنها وسیله‌ی تقرب به خداوند متعال می‌باشد؛ سپس حضرتش وارد كوفه شده، و آنقدر از جنگاوران را می‌كشد تا خدا راضی گردد. راوی می‌گوید: از آن جهت كه درست مطلب را متوجه نشدم به حضرت عرض كردم: فدایت شوم! خداوند چه زمانی راضی می‌شود ؟

فرمودند : ای ابا جارود! خداوند به مادر موسی وحی كرد و حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ از مادر موسی گرامی تر است، خداوند به زنبور عسل وحی می‌كند در حالی كه آن حضرت از زنبور عسل، پیش خدا عزیزتر است. اینجا بود كه مطلب را فهمیدم، آن وقت حضرت فرمودند: آیا مطلب را فهمیدی ؟ عرض كردم: آری!. فرمودند: حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ سیصد و نه سال به مقدارتوقفِ اصحاب كهف در غار، حكومت خواهند نمود، و جهان را پس از پرشدن از ظلم وستم، پر از عدل و داد خواهند كرد و خداوند، شرق و غرب جهان را برای ایشان فتح كرده و آنقدر از مردم می‌كشند تا جز دین محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم باقی نماند و به مانند سلیمان بن داود حکم صادر کنند و چنانكه خورشید و ماه را بخوانند او را پاسخ می‌دهند و زمین در زیر پای حضرتش می‌پیچد (طی الارض) و مطابق امر و وحی خداوند عمل می‌نمايند.»⁽¹⁾

جابر بن یزید جعفی نیز در باره چگونگی شروع قیام آن حضرت از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«ای جابر! به زمین بچسب و حرکتی مکن تا نشانه‌هایی را که برایت ذکر می‌کنم ببینی، البته اگر آن زمان را درک کنی.( معلوم است که امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌دانستند عمر جابر به آن زمان نمی‌رسد؛ پس برای ما فرموده‌اند.) نخستین نشانه اختلاف بنی عبّاس است و نمی‌بینم که به آن برسی؛ امّا آن را پس ازمن، از قول من نقل کن. و نشانه‌ی دیگر؛ منادی ندا دهنده از آسمان، و صدای فتح، که از سمت دمشق به سوی شما می‌آید، و به زمین فرو رفتن آبادی‌ای از آبادی‌های دمشق به نام جابیه، و فرو ریختن بخشی از جانب راست مسجد دمشق، و خروج کننده‌ای که از سمت تُرک بیرون می‌آید و هرج و مرج روم را در بر گیرد، و پیشروی برادران ترک که در جزیره فرود می‌آیند، و جلو آمدن خروج کنندگان روم که در رمله فرود می‌آیند، و آن سال‌ای جابر! در هر ناحیه از مغرب‌زمین، اختلاف‌های فراوانی هست. نخستین منطقه‌ای که خراب می‌شود، سرزمین شام است؛ سپس به سه پرچم و دسته تقسیم می‌شوند: پرچم اصهب، پرچم ابقع و پرچم سفیانی؛ سفیانی با ابقع رو در رو می‌شود و با هم می‌جنگند و سفیانی او و پیروانش را می‌کشد. سپس اصهب را می‌کشد و آن گاه جز به روی آوردن به عراق نمی‌اندیشد و لشکرش از قرقیسا می‌گذرند و در آن جا می‌جنگند و صد هزار از جبّاران، در آن جا کشته می‌شوند و سفیانی، لشکری به کوفه روانه می‌کند که شمارشان به هفتاد هزار تن می‌رسد و از کوفیان می‌کُشد و به دار می‌کِشد و اسیر می‌گیرند و در این میان، پرچم‌هایی از سمت خراسان می‌آیند که به سرعت می‌تازند و تنی چند از یاران قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ با آنها هستند. سپس مردی از ایرانیانِ مقیم کوفه همراه محرومان، خروج می‌کند که فرمانده سپاه سفیانی، او را میان حیره و کوفه می‌کشد. سفیانی، گروهی را روانه‌ی مدینه می‌کند؛

ولی مهدی از آن جا به مکّه کوچ می‌کند و چون خبر خروج مهدی به سمت مکّه به فرمانده‌ی اعزامی سفیانی می‌رسد، لشکری را در پی او روانه می‌کند؛ ولی به او نمی‌رسند و مهدی همچون موسی بن عمران، بیمناک و مراقب، وارد مکّه می‌شود. سپس فرمانده‌ی لشکر اعزامی سفیانی، وارد بیداء می‌شود و منادی‌ای از آسمان، ندا می‌دهد: "ای بیداء! این قوم را هلاک کن" و همگی در زمین فرو می‌روند و جز سه تن از آنها نمی‌توانند بگریزند.خداوند، سر و صورت این سه تن را که از قبیله‌ی کلب هستند، وارونه می‌کند و این آیه در حقّ امثال اینها نازل شده است: "ای اهل کتاب! به آنچه فرستاده‌ایم که کتاب آسمانی نزد شما را راست می‌شمارد ایمان بیاورید، پیش از آنکه چهره‌هایی را ناپدید سازیم و آنان را واپس گردانیم یا آنان را لعنت کنیم چنان که «اصحاب سبت» را لعنت کردیم و فرمان خداوند، انجام یافتنی است". و قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ، آن روز در مکّه است. پشتش را به کعبه تکیه داده و به آن پناه آورده، ندا می‌دهد: "ای مردم! ما از خدا یاری می‌جوییم. هر کسی از مردم که به ما پاسخ گوید، [بداند که] ما اهل بیت پیامبرتان، محمّد، و سزاوارترینِ مردم به خداوند و به محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم هستیم و هر کسی که با من درباره‌ی آدم عَلَيْهِ السَّلاَمُ احتجاج کند، من سزاوارترینِ مردم به آدم عَلَيْهِ السَّلاَمُ هستم و هر کس با من درباره‌ی نوح عَلَيْهِ السَّلاَمُ احتجاج کند، من سزاوارترینِ مردم به نوح عَلَيْهِ السَّلاَمُ هستم، و هر کس با من درباه‌ی ابراهیم عَلَيْهِ السَّلاَمُ احتجاج کند، من سزاوارترینِ مردم به ابراهیم عَلَيْهِ السَّلاَمُ هستم و هر کس با من درباه‌ی محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم احتجاج کند، من سزاوارترینِ مردم به محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم هستم، و هر کس که با من درباره‌ی پیامبران احتجاج کند، من سزاوارترین مردم به پیامبران هستم. آیا خداوند در آیه‌های استوار کتابش نمی‌فرماید: "خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد در حالی که برخی از نسل برخی دیگرند و خداوند شنوایی داناست"؟ و من، امام بر جای مانده از نسل آدم،

ذخیره از نسل نوح، برگزیده از نسل ابراهیم و گزیده‌ی نسل محمّدم که خداوند بر همه‌ی آنان درود فرستد. هان! هر کسی با من درباره‌ی کتاب خدا احتجاج کند، من سزاوارترینِ مردم به کتاب خدا هستم. هشیار باشید که هر کسی که با من درباره‌ی سنّت پیامبر خدا احتجاج کند، من سزاوارترینِ مردم به سنّت پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم هستم. امروز، هر کسی را که سخن مرا می‌شنود و در این جا حاضر است، به خدا سوگند می‌دهم که پیامم را به غایبان برساند، وبه حقّ خداوند و نیز حقّ پیامبرش و به حقّ خودم که بر شما حقّ خویشاوندی با پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را دارم، از شما می‌خواهم که ما را یاری دهید و ما را در برابر کسانی که به ما ستم می‌کنند حمایت کنید؛ چرا که ما را هراسان کرده و به ما ستم نموده‌اند و از شهر و دیار و فرزندانمان رانده‌اند و بر ما ظلم شده و از حقّمان باز داشته‌ایم و اهل باطل بر ما دروغ بسته‌اند، پس خدا را، خدا را در حقّ ما! ما را وا نگذارید و ما را یاری دهید تا خداوند متعال، یاری‌تان دهد. امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: خداوند، یارانش را که سیصد و سیزده نفر هستند، به گردِ او فراهم می‌آورد، بی‌آن که قراری با هم گذاشته باشند؛ بلکه آنها را مانند ابرهای پاییزی از هر سو گرد می‌آورد و آن ای جابر! همان آیه‌ای است که خداوند در کتابش ذکر کرده است: "و هر کس را قبله‌ای است که روی بدان می‌کند، باری، در کارهای نیک از یکدیگر پیشی گیرید. هرجا که باشید خداوند همگی شما را جمع خواهد کرد، و خداوند بر هر کاری تواناست". آن گاه با او میان رکن حجر الأسود و مقام ابراهیم بیعت می‌کنند و با او عهد و وصیتی از پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است که از پدران به پسران تا به او ارث رسیده است، و ای جابر! مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، مردی از نسل حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ است که خداوند، کارش را در یک شب برایش به‌سامان می‌کند. پس هر چه از این امور بر مردم مشکل بنماید، ای جابر اثباتِ این که او از نسل پیامبر خداست و نیز وراثت او از امامان عالِم، عالمی از پی عالمی، برای آنها

مشکل نخواهد بود، و اگر همه‌ی اینها برایشان مشکل بنماید، شنیدنِ صدای آسمانی بر آنان مشکل نخواهد بود، هنگامی که نامش و نام پدرش و مادرش ندا داده می‌شود.»⁽¹⁾

در حدیثی طولانی مفضل بن عمر درباره‌ی وقایع پس از ظهور از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند كه فرمودند:

...«اى مفضل! او در وضع شبهه‌ناكى آشكار مى‌شود، تا اينكه امرش روشن شود و نامش بالا رود و كارش آشكار گردد، و نام و كنيه و نسبش برده شود، و آوازه او در زبان پيروان حق و باطل و موافقين و مخالفين زياد برده مى‌شود؛ تا اينكه به واسطه‌ی شناختن او، حجت بر مردم تمام شود. به علاوه ما داستان ظهور او را براى مردم نقل كرده‌ايم و نشان داده‌ايم و نام و نسب و كنيه او را برده و گفته‌ايم كه: او همنام جدش پيغمبر خدا و هم كنيه اوست تا مبادا مردم بگويند اسم و كنيه و نسب او را نشناختيم. به خدا سوگند! كار او به واسطه‌ی روشن شدن نام و نسب و كنيه‌اش كه بر زبان‌هاى مردم بالا گرفته، متحقق مى‌شود. به طورى كه آن را براى يكديگر بازگو می‌كنند. همه اينها براى اتمام حجت بر آنهاست. آنگاه همان طور كه جدش وعده داده، خداوند او را ظاهر مى‌گرداند...»

مفضل گفت: آقا! مهدى در كدام سرزمین ظهور می‌كند؟ فرمودند:

«هنگام ظهورش هيچ كس او را نمى‌بيند هر كس جز اين به شما بگويد او را دروغگوبدانيد.... در آخر روز سال دويست و شصت و شش از نظرها غائب مى‌گردد و ديگر هيچ كس او را نمى‌بيند تا موقعى كه همه چشمها به جمالش روشن گردد.»

مفضل گفت: در طول غیبت با كى انس می‌گیرد و با كى گفتگو می‌كند و كى با او سخن مى‌گوید؟ فرمودند:

«فرشتگان خدا و افراد با ايمان طائفه جن با وى سخن می‌گويند و دستورات و (توقيعات) او براى موثقين و نمايندگان و وكلايش صادر مى‌شود... . اى مفضل! گويا او را مى‌بينم كه وارد شهر مكه شده و لباس پيغمبر را پوشيده و عمامه زردى بر سر گذاشته است، و نعلين وصله شده پيغمبر را به پا كرده و عصاى آن حضرت را به دست گرفته و چند بز لاغر را جلو انداخته و بدين گونه به طرف خانه خدا می‌رود بدون اينكه كسى او را بشناسد و به سن جوانى، آشكار می‌گردد.»

مفضل گفت: آیا به صورت جوان بر می‌گردد یا با حالت پیرى ظهور می‌كند فرمودند:

«سبحان اللّه مگر از حالا كسى می‌داند؟ وقتى خدا فرمان ظهورش را صادر كند هر طور او بخواهد و به هر صورتى كه او صلاح بداند ظاهر مى‌شود.»

مفضل گفت: آقا! از كجا ظاهر مى‌شود و چگونه آشكار می‌گردد؟ فرمودند:

«اى مفضل! او به تنهائى آشكار مى‌گردد و تنها به طرف خانه خدا مى‌آيد و تنها داخل كعبه مى‌شود و چون شب فرا رسد همچنان تنهاست، وقتى چشم‌ها به خواب رفت و شب كاملا تاريک شد، جبرئيل و ميكائيل و دسته دسته فرشتگان بر وى فرود مى‌آيند و در آن ميان، جبرئيل به وى مى‌گويد:اى آقاى من! هر چه بفرمائى پذيرفته است و فرمانت رواست. او (مهدی) هم دست بر رخسارش می‌كشد و می‌فرماید: خدا را سپاس می‌گذارم كه وعده‌اش درباره‌ی ما راست درآمد و زمين را به ما واگذار كرد و هر جاى بهشت را بخواهيم منزل مى‌كنيم چه نيكوست پاداش عمل‌كنندگان به فرمان الهى! آنگاه در بين ركن و مقام مى‌ايستد و با صداى رسا مى‌گويد: "اى نقبا و مردمى كه به من نزديک هستيد! و اى كسانى كه خداوند شما را پيش از ظهور من در روى زمين براى يارى من ذخيره كرده است! براى اطاعت از من به سوى من بيائيد!" صداى او به اين افراد می‌رسد و آنها در شرق و غرب عالم، بعضى در محراب عبادت و گروهى خوابيده‌اند، و با اين وصف با يک صدا می‌شنوند و با يک چشم به هم زدن در بين ركن و مقام نزد او خواهند بود.سپس خداوند به نور دستور می‌دهد كه به صورت عمودى از زمين تا آسمان جلوه كند و هر كه ساكن زمين است، از آن نور استضائه نمايد و نور از ميان خانه‌اش بر وى بدرخشد و از اين نور دل‌هاى مؤمنين مسرور گردد، در حالى كه هنوز آنها نمى‌دانند كه قائم ما اهل بيت عَلَيْهِم السَّلاَمُ ظهور كرده است؛ ولى چون صبح شود همه در برابر آن بزرگوار خواهند بود و آنها سيصد و سيزده مرد به تعداد لشكر پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در روز جنگ بدر هستند.»

مفضل گفت: آقا! آیا آن هفتاد و دو نفر كه با امام حسین عَلَيْهِ السَّلاَمُ در كربلا شهید شدند هم با آنها ظهور مى‌كنند؟ فرمودند:

«حضرت ابا عبد اللَّه، حسين بن على عَلَيْهِ السَّلاَمُ با دوازده هزار نفر از شيعيان امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ در حالى كه حضرتش عمامه سياه پوشيده است ظهور می‌كند.اى مفضل! هر بيعتى قبل از ظهور قائم، كفر و نفاق و نيرنگ است، خداوند بيعت‌كننده و بيعت‌گيرندگان آن را لعنت كند. او تكيه به خانه‌ی خدا می‌دهد و دستش را دراز مى‌كند و نورى از آن می‌جهد و می‌گويد:

اين دست خدا و از جانب خدا و به امر خداست سپس اين آيه را می‌خواند: إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِهِ‌⁽¹⁾

يعنى: "كسانى كه با تو بيعت می‌كنند، در حقيقت با خدا بيعت می‌نمايند، دست خدا بالاى دست‌هاى آنهاست، پس هر كسی آن بيعت را بشكند، كارى به زيان خود كرده است."

اول كسى كه دست او را می‌بوسد، جبرئيل است، و سپس ساير فرشتگان و نجبای جنّ و بعد از آنها نقبا با وى متابعت مى‌كنند. مردم در مكه فرياد می‌زنند و می‌گويند:

اين مرد كيست و اين جماعت كه با او هستند كيانند و اين علامت كه ديشب ديديم و نظيرش ديده نشده چيست؟

بعضى به بعضى ديگر می‌گويند: اين مرد همان صاحب بزهاست! عده‌ی ديگر می‌گويند: نگاه كنيد ببينيد كسى از همراهان او را مى‌شناسيد؟ مردم مى‌گويند ما جز چهار نفر از مردم مكه و چهار نفر كه از اهل مدينه هستند و فلانى و فلانى‌می‌باشند، هيچ كدام آنها را نمى‌شناسيم.

اين واقعه در آغاز طلوع آفتاب آن روز خواهد بود، موقعى كه آفتاب طالع شد گوينده‌اى از چشمه‌ی خورشيد به زبان عربى فصيحى بانگى می‌زند كه اهل آسمان‌ها و زمين آن را می‌شوند، و می‌گويد: "اى مردم عالم! اين مهدى آل محمد است" و او را به نام و كنيه جدش پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌خواند و به پدرش حسن عَلَيْهِ السَّلاَمُ امام يازدهم تا حسين بن على صلوات اللَّه عليهم اجمعين نسبت می‌دهد.

آنگاه گوينده می‌گويد: با وى بيعت كنيد كه رستگار می‌شويد و مخالفت امر او ننمائيد كه گمراه خواهيد شد. سپس به ترتيب، فرشتگان و جن و نقباء، دست او را می‌بوسند و می‌گويند: شنيديم و اطاعت می‌كنيم، هيچ صاحب روحى در ميان مخلوق خدا نمی‌ماند جز اينكه آن صدا را می‌شنود. كسانى كه در جاى دور و نزديک و دريا و خشكى می‌باشند، مى‌آيند و براى يكديگر نقل می‌كنند كه ما با گوش خود چنين صدایى را شنيديم.

هنگامى كه آفتاب خواست غروب كند؛ كسى از سمت مغربِ زمين فرياد می‌زند: "اى مردم دنيا! خداوندِ شما به نام «عثمان بن عنبسه اموى» از اولاد يزيد بن

معاويه، در بيابان خشكى از سرزمين فلسطين ظهور كرده، برويد و با او بيعت كنيد تا رستگار شويد و با وى، سر به مخالفت بر نداريد كه گمراه می‌شويد"، در آن وقت، فرشتگان و جن و نقبا گفته او را رد كرده تكذيب می‌كنند و به آن گوينده می‌گويند: "شنيديم و نافرمانى می‌كنيم!" هر كسی شک و ترديدى به دلش راه يافته باشد و هر منافق و كافرى، با اين صداى دوم گمراه می‌گردد.

در آن وقت آقاى ما، حضرت قائم عَلَيْهِ السَّلاَمُ تكيه به خانه‌ی خدا می‌دهد و می‌گويد: " الا اى اهل عالم! هر كه می‌خواهد آدم و شيث را ببيند، بداند كه من همان آدم و شيث هستم، هر كه می‌خواهد نوح و پسرش سام را بيند، بداند كه من همان نوح و سام می‌باشم، هر كه می‌خواهد ابراهيم و اسماعيل را ببيند، بداند كه من همان ابراهيم و اسماعيل هستم، هر كه می‌خواهد موسى و يوشع را ببيند بداند كه من همان موسى و يوشع هستم. هر كه می‌خواهد عيسى و شمعون را ببيند، بداند كه من همان عيسى و شمعون هستم، هر كه می‌خواهد محمد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و امير المؤمنين صلوات اللَّه عليهما را ببيند، بداند كه من همان محمد و على هستم، هر كه می‌خواهد حسن و حسين راببيند، بداند كه من همان حسن و حسين می‌باشم، هر كه می‌خواهد امامان اولاد حسين عَلَيْهِم السَّلاَمُ را ببيند، بداند كه من همان ائمه اطهار هستم. دعوت مرا بپذيريد و به نزد من جمع شويد كه هر چه خواهيد به شما اطلاع دهم. هر كسی که كتاب‌هاى آسمانى و صحف الهى را خوانده است اينک از من بشنود." آنگاه شروع می‌كند به قرائت صحفى كه خداوند بر آدم و شيث عَلَيْهِما السَّلاَمُ نازل فرمود، پيروان آدم و شيث می‌گويند: به خدا قسم! اين صحف حقيقى آدم و شيث است اين مرد آنچه را ما از صحف آدم و شيث نمی‌دانستيم و بر ما پوشيده بود، و يا از آن حذف و يا تبديل و تحريف شده بود، به ما ياد داد.سپس صحف نوح و ابراهيم و تورات و انجيل و زبور را می‌خواند؛ پس پيروان تورات و انجيل و زبور می‌گويند: به خدا قسم! اين همان صحف حقيقى نوح و ابراهيم است كه چيزى از آن ساقط نشده و تبديل و تحريف نگرديده است، به خدا قسم! توراتِ جامع و زبورِ تمام و انجيلِ كامل، همين است و اين بيش از كتبى است كه آن را خوانده‌ايم؛ سپس قرآن مى‌خواند و مسلمانان می‌گويند: به خدا قسم! اين همان، قرآنِ حقيقى است كه خداوند بر پيغمبر نازل كرده، چيزى از آن كم نشده و تحريف و تبديل نگرديده است.

آنگاه دابه الارض در بين ركن و مقام ظاهر مى‌شود و در صورت مؤمنين كلمه «مؤمن» و در صورت كافران كلمه «كافر» را مى‌نويسد. سپس مردى كه صورتش به عقب و پشتش به سينه‌اش برگشته است، به نزد مهدی آمده، جلو او می‌ايستد و می‌گويد: آقا! من بشر هستم، يكى از فرشتگان به من دستور داده كه به خدمت شما برسم و نابودى لشكر سفيانى را در بيابان «بيداء» به شما اطلاع دهم.

امام به وى می‌گويد: داستان خود و برادرت را شرح بده. آن مرد می‌گويد: من با برادرم در لشكر سفيانى بوديم، از دمشق تا زوراء هر جا آبادى بود ويران ساختيم و به حال خراب گذاشتيم، سپس كوفه و مدينه را نيز خراب كرديم و منبر پيغمبر را شكستيم و قاطران خود را در مسجد بستيم.

آنگاه از آنجا خارج شديم در حالى كه نفرات ما سيصد هزار لشكر بود و مى‌خواستيم به مكه بيائيم و خانه‌ی خدا را ويران سازيم و اهل مكه را به قتل رسانيم؛ ولى چون به سرزمين «بيداء» رسيديم و در آنجا منزل كرديم، ناگاه صدائى شنيديم كه گفت:اى بيابان! اين ظالمان را در كام خود فرو بر! با اين صدا زمينشكاف برداشت و تمام لشكر را بلعيد! به خدا قسم! از تمام آن لشكر جز من و برادرم باقى نماند. در آن هنگام، فرشته‌اى را ديديم كه سيلى به صورت ما زد و روی‌هاى ما به پشت برگشت چنان كه مى‌بينى! سپس آن فرشته به برادرم گفت: برو به شام نزد سفيانى ملعون و او را از ظهور مهدى آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ بترسان و به وى اطلاع بده كه خداوند، لشكر او را در سرزمين (بيداء) نابود گردانيد. آنگاه به من گفت: تو هم برو به مكه و مهدی را به نابودى ستمگران بشارت بده و بر دست وى توبه كن كه او توبه تو را قبول می‌كند؛ پس امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ دست روى صورت او می‌كشد و به صورت نخست برمى‌گرداند و با وى بيعت نموده و همراه او می‌ماند.»

مفضل گفت: آقا! آیا جن و فرشتگان براى بشر آشكار می‌گردند؟ فرمودند:

«آرى و اللّه آشكار مى‌شوند و با آنها سخن می‌گويند، مانند يک نفر آدمى كه با بستگان خود سخن بگويد.»

عرض كردم: آقا! آیا فرشتگان و طایفه جن، همه جا همراه مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ می‌روند؟ فرمودند:

«آرى! و اللَّه که آنها در زمين هجرت، واقع در كوفه و نجف فرود مى‌آيند، و عدد ياران او در آن موقع چهل و شش هزار نفر فرشته و شش هزار جن است (در روايت

ديگر فرمود چهل و شش هزار هم از جن) و خداوند او را پيروز مى‌گرداند.»

مفضل عرض كرد: امام با اهل مكه چه می‌كند؟ فرمودند:

«آنها را دعوت به حكمت و موعظه‌ی حسنه مى‌كند و آنها هم از وى اطاعت مى‌كنند. سپس مردى از خاندان خود را در آنجا به نيابت از خود منصوب داشته و مكه را به قصد مدينه ترک مى‌گويد»

مفضل عرض كرد: آقا! با خانه‌ی خدا چه مى‌كند؟ فرمودند:

«آن را می‌شكند و بر همان پايه‌اى كه روز نخست در عهد حضرت آدم براى مردم بنا شده و ابراهيم و اسماعيل بالا برده بودند، بر پاى می‌دارد و آنچه كه بعد از آن در مسجد الحرام بنا شده كه پيغمبرى و جانشين پيغمبرى آن را نساخته است، آن طور كه خدا می‌خواهد آن را می‌سازد. و هر آثارى كه در مكه و مدينه و عراق و ساير جاها از ستمگران باقى مانده باشد همه را ويران می‌كند. مسجد كوفه را نيز خراب كرده و بر اساس اولى آن، بنا می‌كند. و همچنين قصر عتيق را نيز ويران می‌كند. خدا لعنت كند سازنده آن را، خدا لعنت كند او را.»مفضل عرض كرد: آقا! آیا مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ در مكه اقامت می‌كند؟ فرمودند:

«نه! بلكه نائب خود را در آنجا می‌گذارد؛ ولى چون اهل مكه ديدند که او از ميان آنها رفته است، هجوم مى‌آورند و نائب او را می‌كشند. امام به سوى آنها بر می‌گردد و آنها به طور سرشكسته و ذليل و گريه كنان نزد وى مى‌آيند و التماس می‌كنند و می‌گويند: "اى مهدى آل محمد! توبه كرديم توبه كرديم، آن حضرت نیز آنها را موعظه می‌كند و از غضب خدا می‌ترساند و شخصى از اهل مكه را به نيابت خود انتخاب می‌كند و از مكه خارج مى‌شود. اين بار نيز اهل مكه هجوم مى‌آورند و نائب او را می‌كشند. امام هم ياوران خود از طايفه جن را به سوى مكه فرستاده و سفارش مى‌كند كه جز افراد با ايمان يک نفر از آنها را باقى نگذاريد. و می‌گوید: " اگر به خاطر رحمت پروردگار نبود كه همه اشياء را گرفته و من مظهر رحمتش مى‌باشم، خودم با شما به سوى آنها باز می‌گشتم؛ زيرا آنها به كلى از خداوند و من فاصله گرفته و هر گونه پيوندى را قطع كرده‌اند." پس لشكر مهدى به سوى اهل مكه باز مى‌گردند و به خدا قسم! از هر صد نفر آنها؛ بلكه از هر هزار نفر آنان يک نفر را باقى نمی‌گذارند.»

مفضل گفت: آقا! خانه‌ی مهدى در كجا خواهد بود و مؤمنین در كجا جمع می‌شوند؟ فرمودند:

«مقرّ سلطنت وى شهر كوفه است و محل حكومتش مسجد جامع كوفه، و بيت المال و محل تقسيم غنائمش مسجد سهله واقع در زمين‌هاى صاف و مسطح و روشن نجف و كوفه است.»

عرض كرد: آقاجان! همه‌ی اهل ایمان در كوفه خواهند بود؟ فرمودند:

«آرى و اللّه! در آن روز تمام مؤمنين يا در كوفه و يا در حوالى كوفه مى‌باشند، زمين آن به مساحت جولانگاه اسبى به دو هزار درهم می‌رسد. اكثر مردم آرزو دارند كه كاش می‌توانستند يک وجب از زمين حوالی آن را به يک وجب شمش طلا بخرند. در آن روز طول شهر كوفه به پنجاه و چهار ميل می‌رسد به طورى كه كاخ‌هاى آن، مجاور كربلا باشد. خداوند در آن روز كربلا را محل آمد و رفت فرشتگان و مؤمنين خواهد نمود! و در آن روز، ارزشى به سزا دارد، چنان بركت به آن روى مى‌آورد كه اگر مؤمنى از روى حقيقت در آنجا بايستد و يک دفعه از خداوند طلبروزى كند؛ خداوند هزار برابر دنيا به او عطا می‌فرمايد. ⁽¹⁾

آنگاه حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ آهى كشيده و فرمودند:اى مفضل! تمام اماكن روى زمين بر يكديگر فخر مى‌كردند. از جمله كعبه در مسجد الحرام بر زمين كربلا فخر نمود. خداوند وحى فرستاد كه‌اى كعبه ساكت باش! و بر كربلا فخر مكن! زيرا كربلا بقعه مباركى است كه در آنجا از جانب خداوند به وسيله درخت به موسى بن عمران وحى شد. و همان تلى است كه مريم و عيسى منزل كردند و محلى است كه سر حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ را در آن شستشو دادند و مريم عيسى را شست و خودش هم بعد از ولادت وى غسل كرد. كربلا بهترين سرزمين‌هاست. پيغمبر هنگام معراجش از آنجا به آسمان بالا رفت و آنجا تا موقع ظهور مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ، خير و بركت زيادى براى شيعيان ما دارد.»

مفضل گفت: آقا! سپس مهدى به كجا می‌رود؟ فرمودند:

«به مدينه‌ی جدم رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌رود و وقتى به مدينه برسد مقامى بس عجيب خواهد داشت كه باعث مسرت مؤمنين و نقمت كفار می‌باشد.»

مفضل گفت: آقا! آن مقام عجیب چیست؟ فرمودند:

«به كنار قبر پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَمرفته و صدا می‌زند:اى مردم! آيا اين قبر جد من است؟ مردم می‌گويند: اى مهدى آل محمد آرى! اين قبر پيامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و جدّ تو است. می‌پرسد: چه كسانى با وى در اينجا مدفون هستند؟ می‌گويند: دو نفر از اصحاب او. با اينكه او از هر كس بهتر آن دو نفر را می‌شناسد، در حالى كه مردم همه گوش می‌دهند، باز سؤال می‌كند: آنها كيانند؟ چطور شد كه در ميان تمام مردم فقط اين دو نفر در کنار جدّ من در اينجا دفن شدند، شايد كسانى ديگر مدفون باشند؟.

مردم می‌گويند:اى مهدى آل محمد! كسى غير از اين دو نفر در اينجا مدفون نيست. مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ سه بار اين سؤال را تكرار می‌كند و سپس دستور می‌دهد كه قبر آن دو نفر را بشکافند و مردم هم قبر آنها را باز می‌کنند در حالى كه بدنشان تر و تازه است و اصلا نپوسيده و تغيير نكرده‌اند. سپس مهدى می‌پرسد: آيا كسى در ميان شما هست كه اينان را بشناسد؟ مردم می‌گويند: ما آنها را به اوصافشان می‌شناسيم.اينان انيسِ جد شما هستند. می‌پرسد: آيا در ميان شما كسى هست كه جز اين بگويد يا درباره‌ی اينان شک داشته باشد؟ مردم می‌گويند: نه! پس مهدى سه روز بيرون آوردن آنها را به تأخير مى‌اندازد و اين خبر در ميان مردم منتشر مى‌شود. سپس مهدى به آنجا آمده و روى قبرهاى آنها را بر می‌دارد و به نقباى خود می‌گويد: " قبرهاى اينان را نبش کنید و آنها را جستجو كنيد." نقبا هم با دست‌هاى خود آنها را جستجو كرده تا آنكه تر و تازه مانند روز نخست بيرون مى‌آورند. پس دستور می‌دهد كفن‌هاى آنها را بيرون آورند و بر درخت پوسيده و خشكى بر دار كشند، فی الحال درخت، سرسبز و پر شاخ و برگ و خرّم مى‌شود! با مشاهده‌ی اين وضعِ عجيب، دوستداران آنها، می‌گويند: به خدا قسم! اين شرافتِ حقيقى است كه اينها دارند، و ما هم به دوستى اينان فائز و رستگار شديم. پس هر كه محبت اندکى از آنها در دل داشته باشد، مى‌آيد و آن منظره را می‌نگرد و با ديدن آن فريفته می‌گردد!.

در اين هنگام جارچى مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ صدا می‌زند: هر كسی دو صحابه‌ی پيامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و دو انيس او را دوست می‌دارد در يک سمت بايستد. مردم دو دسته مى‌شوند: يک دسته دوست آنها و دسته‌اى دشمن آنان. مهدى به دوستان آن دو نفر دستور می‌دهد كه از آنها بيزارى جويند. آنها هم می‌گويند:اى مهدى آل پيامبر! ما پيش از

آنكه بدانيم اينان در نزد خدا چنين مقامى دارند از آنها بيزارى نجستيم، اكنون كه فضل و مقام آنها براى ما ظاهر شده، چگونه با ديدن بدنِ تر و تازه آنها و سبز شدن درخت پوسيده، از آنان بيزارى بجوئيم؟ بلكه به خدا قسم! ما از تو و كسانى كه عقيده به تو دارند و آنها كه به اينان ايمان ندارند و آنها را بردار زدند، و از قبر بيرون آوردند، بيزارى می‌جوئيم، در اين وقت آن حضرت به امر خداوند دستور می‌دهد باد سياهى بر آنها بوزد و آنان را مانند ريشه‌هاى پوسيده درخت نخل از ميان می‌برد.

سپس دستور می‌دهد آن دو را از بالاى دار، پائين بياورند، و به امر خداوند زنده می‌گرداند و دستور می‌دهد تمام مردم جمع شوند. آنگاه اعمال آنها را در هر دوره‌اى شرح می‌دهد، تا آنكه داستان كشته شدن هابيل فرزند آدم و برافروختن آتش براى ابراهيم و انداختن يوسف در چاه و زندانى شدن يونس در شكم ماهى و قتل يحيى و دار كشيدن عيسى و شكنجه دادن جرجيس و دانيال پيغمبر و زدن سلمان فارسى، و آتش زدن درِ خانه امير المؤمنين و فاطمه زهرا و حسن وحسين عَلَيْهِم السَّلاَمُ و تازيانه زدن به بازوى صديقه كبرى فاطمه زهرا سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا و در به پهلوى او زدن، و سقط شدن محسن فرزندِ او و سم دادن به امام حسن عَلَيْهِ السَّلاَمُ و كشتن امام حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ و اطفال و عموزادگان و ياوران آن حضرت و اسير كردن فرزندان پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و ريختن خون آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ، و هر خونى كه به ناحق ريخته شده، و هر زنى كه مورد تجاوز قرار گرفته، و هر خيانت و اعمال زشت و گناه و ظلم و ستم كه از زمان حضرت آدم تا موقع قيام مهدی از بنى آدم سرزده همه و همه را به گردن اولى و دومى انداخته و بر آنها ثابت نموده و ملزم می‌گرداند و آنها هم اعتراف می‌كنند. آنگاه دستور می‌دهد هر كس حاضر است و از آنها ظلمى ديده قصاص كند آنها هم قصاص می‌كنند؛ سپس آنها را دوباره بر همان درخت به دار می‌كشد، و امر می‌كند آتشى از زمين بيرون آمده آنها را با درخت می‌سوزاند آنگاه به باد دستور می‌دهد تا خاكسترشان را به آب درياها بپاشد.»

مفضل عرض كرد: آقا! این عذاب آخر آنهاست؟ فرمودند:

«نه! نه!اى مفضل! به خدا قسم فرداى قيامت هر مؤمن و كافرى به صحراى محشر مى‌آيند و آقاى بزرگ ما رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و صديق اكبر امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ و حضرت فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا و حسن و حسين عَلَيْهِما السَّلاَمُ و ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ نيز حاضر می‌شوند و همه‌ی

آنها از آن دو نفر، قصاص می‌كنند. تا جايى كه آن دو نفر را در هر شبانه روز هزار بار می‌كشند و باز به امر خداوند، به صورت اول برمی گردند تا باز عذاب شوند.

سپس مهدى از مدينه به كوفه می‌رود و در بين كوفه و نجف فرود مى‌آيد. در آن روز يارانش چهل و شش هزار فرشته و شش هزار نفر جن و سيصد و سيزده تن نقيب می‌باشند. مفضل عرض كرد: آقا! در آن روز دار الفاسقين (بغداد) چه وضعى دارد؟ فرمودند: مشمول لعنت و غضب خداوند است. فتنه‌ها و آشوب‌ها آن را ويران می‌سازد و به كلى متروک می‌ماند.اى واى بر بغداد و مردم آن! از خطر لشكرى كه با پرچم‌هاى زرد، و لشكرى كه با پرچم‌هاى مغربی از مغرب زمين می‌آيند و لشكرى كه از دور و نزديک به آنجا می‌رود.

به خدا قسم! همه گونه عذاب كه بر امت‌هاى متمرد و سركش از اول خلقت تا آخر عالم رسيده بر بغداد فرود مى‌آيد. عذاب هایى به بغداد می‌رسد كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده است طوفان شمشير، آنها را فرو گيرد. واى بر كسى كهآنجا را مسكن خود قرار دهد؛ زيرا هر كسی در آنجا مقيم شود با حالت شقاوت باقى می‌ماند و هر كسی هجرت كند در پرتو خدا به سر برد. به خدا مردم بغداد چنان غرق در ناز و نعمت و عيش و نوش می‌شوند كه می‌گويند: زندگى حقيقى دنيا همين و خانه‌ها و كاخ‌هاى آن، قصرهاى بهشت است و دختران آن (در زيبائى) حور العين و جوانان آن جوانان بهشت است. و چنين پندارند كه خداوند، تمام روزى بندگانش را به بغداد ارزانى داشته است! افتراء به خداوند و پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و حكم كردن بر خلاف قرآن و شهادت دروغ و شرابخوارى و زناكارى و خوردن پليدى‌ها، و خونريزى، چنان در بغداد شيوع يابد كه فجايع تمام دنيا به پاى آن نرسد. آنگاه خداوند همين بغداد را به وسيله‌ی آن آشوب‌ها و آن لشكرها چنان ويران می‌سازد كه وقتى رهگذرى از آنجا می‌گذرد؛ می‌گويد: "شهر بغداد در اينجا بوده است!!"

آنگاه سيد حسنى آن جوان زيبا از طرف سرزمين ديلم خروج كرده و با صداى رسا ندا دهد:اى آل احمد! دعوت آن كسی را كه از غيبتش متأسف بوديد اجابت كنيد اين صدا از ناحيه ضريح پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم بلند مى‌شود؛ پس گنج‌هاى خدا از طالقان، او را بپذیرند. آنها گنج‌هائى هستند اما چه گنجى كه نه طلا و نه نقره است؛ بلكه مردانى هستند كه ايمانى فولادين دارند، و بر اسب‌هاى چابک سوار و اسلحه به

دست گرفته و پى در پى، ستمگران را كشته تا آنكه وارد كوفه می‌شوند و در آن موقع اكثر روى زمين را از لوث وجود بی‌دينان صاف كرده‌اند. آنها كوفه را محل اقامت خود قرار می‌دهند.

چون خبر ظهور مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ به سيد حسنى و اصحابش می‌رسد، اصحابش به او می‌گويند:اى پسر پيغمبر! اين كيست كه در قلمرو ما فرود آمده؟

سيد حسنى می‌گويد: با من بيائيد تا ببينم او كيست و چه مى‌خواهد. به خدا قسم! سيد حسنى می‌داند كه او مهدى است و او را مى‌شناسد، ولى براى اين می‌گويد كه به اصحابش بشناساند كه او كيست.

سيد حسنى بيرون مى‌آيد تا به مهدى می‌رسد و از وى مى‌پرسد: اگر تو مهدى آل محمد هستى عصاى جدت پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و انگشتر و پيراهن و زرهش موسوم به «فاضل» و عمامه مباركش به نام «سحاب» و اسبش «يربوع» و «عضباء» شترش و «دلدل» قاطرش و «يعفور» الاغ آن سرور و اسب اصليش «براق» و قرآنى كهامير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ جمع آورى كرده اند كجاست؟ مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ تمام اينها را بيرون آورده به سيد حسنى نشان می‌دهد آنگاه عصاى پيغمبر را گرفته و به سنگ سختى می‌زند، فی الحال سنگ مانند درخت، سبز مى‌شود؛ و شاخ و برگ در مى‌آورد. مقصود سيد حسنى اين است كه بزرگوارى مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ را به اصحاب خود نشان دهد تا حاضر شوند با وى بيعت كنند. آنگاه سيد حسنى عرض می‌كند: اللَّه اكبر! يا ابن رسول اللَّه! دست مباركت را بده تا با شما بيعت كنيم، مهدى هم دستش را دراز كرده و حسنى نخست خود؛ و سپس ساير لشكريانش با وى بيعت مى‌كنند، مگر چهل هزار نفر كه قرآن‌ها با خود دارند و معروف به «زيديه» مى‌باشند كه از بيعت كردن امتناع می‌ورزند.

آنها مى‌گويند اين كار چيزى جز يک سِحر بزرگ نيست و با اين حرف دو لشكر به جان هم مى‌افتند، مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ به طرف طائفه‌ی زيديه آمده و سه روز آنها را موعظه مى‌نمايد و دعوت به آرامش و پذيرش خودش می‌كند؛ ولى آنها بر سركشى و كيفر خود می‌افزايند؛ پس مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ هم ناچار دستور قتل آنها را صادر نموده و همه را از دم شمشير می‌گذرانند. سپس مهدى عَلَيْهِ السَّلاَمُ به اصحاب خود می‌گويد: قرآن‌هاى آنها را نگيريد، بگذاريد تا باعث حسرت آنها گردد؛ همان طور كه آن را تبديل كرده

و تغيير دادند و مطابق آنچه در آن بود عمل نكردند. مفضل عرض كرد: آقا! بعدا مهدى چه مى‌كند؟ فرمودند: لشكرى براى دستگيرى سفيانى به دمشق می‌فرستد؛ او را گرفته و روى سنگى سر مى‌برند. آنگاه حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ با دوازده هزار صديق و هفتاد و دو نفرى كه در كربلا از ياران او بودند و با وى شهيد شدند، آشكار مى‌شود. بَه به آن رجعت نورى. سپس صديق اكبر امير المؤمنين على بن ابى طالب عَلَيْهِ السَّلاَمُ ظهور می‌كند و خيمه‌اى كه بر چهار پايه استوار باشد در نجف براى وى بر سر پا می‌كنند. يک پايه‌ی آن در نجف و پايه‌اى در حجر اسماعيل و پايه‌اى در صفا و پايه‌اى در زمين مدينه است.

گويا چراغ‌های آن را مى‌بينم كه مانند انوار مهر و ماه در آسمان و زمين می‌درخشد. در آن موقع، باطن هر كس آشكار مى‌شود، و زنان شيرده از وحشت، بچه‌هاى خود را رها می‌كنند. آنگاه آقاى بزرگ، محمد رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم با انصار و مهاجرين و آنها كه به او ايمان آوردند، و نبوّت او را تصديق كردند و در ركاب وى شهيد شدند،رجعت می‌كند.

با ظهور حضرتش كسانى كه دعوت آن حضرت را تكذيب كردند و در باره پيغمبريش شک نمودند و اعتنا به گفتار وى نكردند و كسانى كه گفتند او ساحر و كاهن و ديوانه است و از روى هواى نفس سخن می‌گويد و آنها كه با وى جنگ كردند را حاضر می‌كنند تا از روى حق و عدالت، انتقام اعمالى را كه از بعثت آن حضرت تا موقع ظهور مهدى با هر امامى و در هر وقتى از اوقات مرتكب شده‌اند از آنها بگيرد. اين است تأويل حقيقى آيه شريفه: وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ»

مفضل عرض كرد: آقا! فرعون و هامان در آن وقت كیستند؟ فرمودند:

«اولى و دومى»

عرض كرد: آقاجان! آیا پیغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و على عَلَيْهِ السَّلاَمُ با قائم خواهند بود (رجعت می‌کنند؟) فرمودند:

«آرى! و اللَّه پيغمبر و على عَلَيْهِما السَّلاَمُ ناگزير می‌بايد قدم روى زمين بگذارند، آرى! به خدا آنها همه جا حتى به پشت كوه قاف و ظلمات و قعر درياها هم می‌روند تا

آنجا كه جايى نمى‌ماند جز اينكه پيغمبر و على عَلَيْهِما السَّلاَمُ رفته و آثار واجب دين خدا را در آنجا برپا می‌دارند.

اى مفضل! گويا مى‌بينم كه ما ائمه آن موقع جلو پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم جمع شده و به آن حضرت شكايت مى‌كنيم كه امت بعد از وى چه به روز ما آوردند، و مى‌گوئيم امت، ما را تكذيب كردند و بى‌اعتنائى و نفرين و لعنت و تهديد به قتل نمودند، و واليان ستمگرِ آنها ما را از وطن بيرون آورده به پايتخت خود بردند و جمعى از ما را با سمّ و حبس كشتند. در اين وقت پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم سخت گريه می‌كند و می‌فرمايد: "اى فرزندان من! هر چه به شما رسيد بيشتر از آن به جد شما رسيد."

آنگاه فاطمه زهراء سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا مى‌آيد و از ظلم اولى و دومى و غصب فدک، ملک خود توسط آنها، و رفتن به ميان مهاجرين و انصار و ايراد خطبه‌اش در خصوص غصب فدک، و جوابى كه خليفه در رد او گفت كه: "پيغمبران ارث نمى‌گذارند"، و استدلال زهرا سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا به گفته‌ی زكريا و يحيى و داستان داود و سليمان و اينكه دومى به او گفت:آن طومارى را كه پدرت براى تو نوشت به من نشان بده و او در آورد و نشان داد و او آن را گرفته پيش روى قريش و مهاجرين و انصار و سايرين پاره كرد و گريستن آن بانو و برگشتن به طرف قبر پدرش رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در حالى كه می‌گريست و محزون بود و به خداوند و پدرش پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم پناه آورده ،همه را بازگو کند.

سپس داستان اولى را نقل می‌كند كه چگونه خالد بن وليد و قنفذ و عمر و جمعى را فرستاد تا امير المؤمنين را از خانه‌ی خود براى بيعت گرفتن در سقيفه بنى ساعده ببرند، و امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ بعد از آن حضرت، مشغول جمع آورى قرآن گرديدند، و قرض پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را كه هشتاد هزار درهم بود، با فروش دارائى خود، پرداخت کردند.

و هم نقل می‌كند كه چگونه عمر گفت"ای على بيرون بيا و در آنچه مسلمانان شركت كرده‌اند تو نيز شركت كن و گر نه گردنت را مى‌زنيم، و فضه گفت: امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ مشغول كارى است كه اگر انصاف داشته باشيد، خواهيد دانست كه او از آمدن معذور است؛ ولى آنها گوش نگرفتند و هيزم آوردند تا درب خانه‌اى را كه امير مؤمنان و فاطمه و حسن و حسين و زينب و ام كلثوم عَلَيْهِم السَّلاَمُ و فضه در آن بودند آتش بزنند، و بالاخره، آن در را هم آتش زدند. فاطمه آمد پشت در و از همان جا صدا زد:اى عمر! واى بر تو! چگونه بر خدا و پيغمبر جسارت ورزيدى كه با اين

كار می‌خواهى نسل پيغمبر را از روى زمين براندازى و او را از ميان ببرى و نور خدا را خاموش كنى، با اينكه خدا نمی‌گذارد كه نورش خاموش شود.

عمر گفت:اى فاطمه! فعلا نه محمد حاضر است و نه فرشتگان از جانب خدا براى امر و نهى و ترساندن مى‌آيند، و على هم مانند يک نفر از مسلمين است، اگر می‌خواهى بگو بيرون بيايد و با ابوبكر بيعت كند و گر نه همه‌ی شما را آتش می‌زنم و فاطمه در حالى كه می‌گريست گفت: پروردگارا! شكايت فقدان پيغمبر و رسول برگزيده‌ات و ارتداد امتت و ممانعتى را كه از رسيدن حقى كه تو در كتاب خود براى ما قرار داده‌اى به عمل آوردند، به تو می‌كنم.

عمر گفت: اى فاطمه! اين حرف‌هاى زنانه را كنار بگذار. خدا نبوت و خلافت را يک جا براى شما جمع نمی‌كند. سپس هيزم را آتش زد و قنفذ ملعون دستش را داخل نمود تا در را بگشايد، و عمر با تازيانه به بازوى فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا زد به طورى كه بازويش همچون بازوبند سياهى ورم كرد، و طورى با پا به در نيم سوخته زد كه بهشكم دختر پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم خورد و او كه حامله بود، محسن شش ماهه خود را سقط كرد. عمر و قنفذ و خالد بن وليد هجوم آوردند به درون خانه و فاطمه با صداى بلند گريه می‌كرد و می‌گفت:اى پدر!اى پيغمبر خدا! دخترت را دروغگو می‌دانند و می‌زنند! و بچه‌اش را كشتند!! سپس امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ در حالى كه چشمش از شدت غضب سرخ شده بود از داخل خانه بيرون آمد و عبايش را در آورد و روى فاطمه كه غش كرده بود انداخت و او را به سينه چسبانيد و به وى گفت:اى دختر پيغمبر خدا! می‌دانى كه خداوند، پدر بزرگوارت را براى هدايت جهانيان برانگيخت. مبادا مقنعه خود را از سر بردارى و نفرين كنى!اى فاطمه! به خدا قسم! اگر چنين كنى يک نفر در روى زمين نمی‌ماند كه بگويد محمد و موسى و عيسى و ابراهيم و نوح و آدم، پيامبران خدایند و هر جنبنده‌اى كه در روى زمين است و هر پرنده‌اى كه در آسمان است خداوند همه را نابود می‌كند.

آنگاه به عمر گفت:اى پسر خطاب! واى بر تو از اين كار كه امروز نمودى و از عواقب آن. از خانه من بيرون برو پيش از آنكه شمشيرم را بكشم و امت جفا جوى را بكشم عمر هم با خالد بن وليد و قنفذ و عبد الرحمن بيرون رفتند. امير مؤمنان عَلَيْهِ السَّلاَمُ فضه را صدا زد و فرمودند:اى فضه! بانوى خود را درياب كه دچار درد

وضع حمل شده است. چون فضه به كار آن مخدره پرداخت. بچه‌اى كه پيش از ولادت نام او را محسن گذارده بودند سقط گرديد! امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند: اين بچه به نزد جدش رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌رود و به وى شكايت مى‌كند.

امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ در تاريكى شب، زهرا سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا را برداشته و به اتفاق حسن و حسين و زينب و ام كلثوم به در خانه‌ی مهاجر و انصار می‌رفت، و آنها را به ياد خدا و پيغمبر و بيعت و پيمانى كه پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در زمان حيات خود در چهار جا براى وى گرفت و در هر مورد، مسلمانان او را امير المؤمنين دانستند مى‌آورد و همه وعده می‌دادند كه فرداى آن شب، به يارى وى قيام كنند؛ ولى چون صبح می‌شد هيچ كسی حركتى از خود نشان نمی‌داد.

سپس امير المؤمنين عَلَيْهِ السَّلاَمُ محنت‌هاى عظيمى كه بعد از پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم ديدند و با آنها امتحان خود را پس دادند، را بآن حضرت شكايت مى‌كند. می‌گويد: يا رسول اللَّه! داستان من ،مانند داستان هارون است و من به شما همان را می‌گويم كه هارون بهموسى گفت:

ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَ كادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْداءَ وَ لا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ‌⁽¹⁾يعنى: فرزند مادرم، مردم مرا تنها گذاشتند و نزديک بود مرا بكشند پس تو كارى نكن كه دشمن به من سرزنش كند، و مرا با مردم ظالم قرار مده. من هم صبر كردم و تسليم حوادث شدم و راضى به رضاى خدا گشتم و با مخالفتى كه با من نمودند و نقض عهد خود كه با آنها درباره من معاهده نمودى، حجت بر آنها تمام گشت.

يا رسول اللَّه! من متحمل رنج‌ها و گرفتاری هایى شدم كه هيچ جانشين پيغمبرى در هيچ امتى متحمل نگشت، تا جايى كه با ضربت عبد الرحمن بن ملجم مرا به قتل رساندند، و خداوند شاهد چگونگى نقض بيعت من است.

طلحه و زبير، عايشه را به بهانه اداى مراسم حج و عمره به مكه بردند؛ ولى او را گردش داده به بصره آوردند. من هم ناچار براى جلوگيرى از بلواى آنها بسيج كردم و خدا و شما را به ياد آنها آوردم؛ ولى آنها برنگشتند تا اينكه خداوند مرا بر آنها پيروز گردانيد و خون بيست هزار نفر از مسلمانان ريخته و هفتاد دست كه

می‌خواست مهار شتر عايشه را نگهدارد بريده شد.

يا رسول اللَّه! آنچه در جنگ‌هاى شما و جنگ‌هاى بعد از شما ديدم از جنگ جمل بر من دشوارتر نبود؛ زيرا آن جنگ از سخت‌ترين و هول انگيزترين و بزرگ ترين جنگ هایى بود كه من ديدم. همان طور كه مرا بار آوردى و با تمسک به اين آيه: فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ؛ و آيه وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ من نيز صبر كردم.

اى مفضل! آنگاه حسن عَلَيْهِ السَّلاَمُ برخاسته و خطاب به پيغمبر مى‌گويد:اى جد بزرگوار! من هنگام آمدن پدرم امير المؤمنين به كوفه با حضرتش بودم تا اينكه به ضربت عبد الرحمن بن ملجم ملعون شهيد شد. همان طور كه شما به او وصيت كرده بوديد پدرم نيز به من وصيت فرمود. چون معاويه‌ی ملعون از شهادت پدرم مطلع شد، زيادِ زنازاده را با دويست و پنجاه هزار سرباز به كوفه فرستاد و به وى دستور داد كه من و برادرم حسين و ساير برادران و بستگان و شيعيان و دوستان مرا گرفتار سازد و از ما براى معاويه بيعت بگيرد.هر كدام از ما حاضر نشدند گردنش را زدند، و سر او را براى معاويه فرستادند چون من اين را ديدم از خانه بيرون آمده، به مسجد جامع كوفه رفتم تا نماز بگزارم. بعد از نماز به منبر رفتم و بعد از حمد و ثناى الهى گفتم: "اى مردم! اوضاع دنيا عوض شده و آثار دين از بين رفته، و بردبارى كم شده امروز ديگر از تحريكات شيطانى و حكم خائنين كسى آسايش ندارد.

به خدا قسم! دليل‌هاى محكمى براى آنها آورده شد، و علائم زيادى بر ايشان روشن گرديد، و مشكلاتشان آشكار گشت.اى مردم! به خدا قسم! جدم رحلت كرد و پدرم شهيد شد و وسواس خناس در دل‌هاى مردم تخم وسوسه پاشيد و فتنه‌جويان براى ايجاد فتنه عربده‌ها كشيدند و شما بر خلاف سنت رفتار كرديد.

اى واى بر آن فتنه‌ی كر و كور كه صداى كسانى كه مردم را به راه راست می‌خوانند و براى پذيرش حق و حقيقت صلا می‌زنند، شنيده نمی‌شود، در آن فتنه است كه سخنِ نفاق آميز، آشكار مى‌گردد و باطنِ تفرقه اندازان معلوم مى‌شود و دو لشكر خارجى شام و عراق به جان هم مى‌افتند. خدا شما را رحمت كند بشتابيد به سوى گشايش و نورِ آشكار و پرچم بزرگ و چراغى كه هيچ گاه خاموش نمی‌شود و حقى كه مخفى نمى‌گردد. اى مردم! از خواب غفلت بيدار شويد و از تاريكى گمراهى كه

شما را احاطه كرده به در آیيد. شما را به خدایى كه دانه را شكافت و انسان را آفريد و رداى عظمت پوشید، قسم می‌دهم که جمعى از شما كه داراى دل هایى صاف و نيّت هایى خالص باشند، بدون اينكه آميخته به نفاق و قصد افتراق باشند برخاسته با من بيعت كنند، تا من بتوانم با شمشير قيام كنم و اطراف كار را بر دشمن تنگ بگيرم و با نيزه‌ها و سم‌هاى اسب، لشكر آنها را از ميان بردارم.اى مردم! خدا شما را رحمت كند سخن بگوئيد و به من جواب بدهيد! "

يا رسول اللّه! مثل اينكه مهر سكوت به دهان آنها زده بودند؛ زيرا جز بيست نفر كسى ديگر به من جواب نداد!! آنها برخاستند و گفتند: "اى پسر پيغمبر! ما با شمشيرهاى خود تا پاى جان براى نصرت تو ايستاده‌ايم، فرمانبردار تو و هر كارى بكنى تصديقت می‌كنيم، پس هر امرى دارى بفرما."

من به چپ و راست خود نگاه كردم ديدم جز آن بيست نفر، كسى ديگر نمانده است. در آن هنگام، پيش خود گفتم: من هم از جدم پيروى می‌كنم، چه او وقتىسى و نه نفر معتقد داشت در پنهانى خدا را پرستش نمود. چون خداوند او را به سن چهل سالگى رسانيد با جماعت بيشتر امر خدا را آشكار كرد. اگر آن عده با من بودند به بهترين وجه در راه خدا جهاد می‌كردم، آنگاه سر به آسمان برداشتم و عرض كردم: " خداوندا! من مردم را به راه راست دعوت كردم و از عذاب تو ترساندم و امر و نهى كردم؛ ولى آنها پاسخ مثبت به من ندادند و از يارى من سر باز زدند، آنها از اجابت دعوت داعى حق غافل بودند و از يارى وى خوددارى كردند و در پيروى از او تقصير نمودند و به كمک دشمنان او رفتند. پروردگارا! عذاب و بلاى خود را كه همیشه بر ستمگران می‌فرستى بر اينان نيز فرو فرست. اين را گفتم و از منبر به زير آمدم و از كوفه كوچ كرده رهسپار مدينه شدم! در كوفه دسته دسته، مردم مى‌آمدند و می‌گفتند: معاويه دسته دسته سپاه خود را به شهر انبار و كوفه گسيل داشته و آنها هم دست به غارت و قتل مردم و زنان و اطفال آنها زدند؛ من هم به آنها فهماندم كه وفا ندارند، لشكرى فراهم آوردم، و به آنها گفتم كه شما به طرف معاويه خواهيد رفت و پيمان و بيعت خود را با من می‌شكنيد، و همان طور هم كه گفته بودم، تحقق پذيرفت. آنگاه امام حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ با بدنى آغشته به خون، خود و يارانش كه با وى كشته شدند، در جلو پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌ايستد. چون پيغمبر او

را می‌نگرد زار زار می‌گريد. از گريه‌ی او اهل آسمان و زمين نيز گريه می‌كنند. فاطمه زهراء سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا هم ناله‌ی جانكاه از دلِ پر درد بر مى‌آورد. از ناله و شيون و گريه و زارى آن حضرت، زمين و اهل زمين متزلزل مى‌گردند.

سپس امير المؤمنين و امام حسن عَلَيْهِما السَّلاَمُ در سمت راست پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و فاطمه زهرا سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا در سمت چپ آن حضرت قرار می‌گيرند. پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم او را در آغوش مى‌گيرد و مى‌فرماید: يا حسين! فدايت گردم! ديدگانت روشن باد و ديدگان من هم روشن باشد؛ سپس حمزه سيد الشهداء عموى پيغمبر در سمت راست آن حضرت می‌ايستد و در سمت چپ، جعفر بن ابى طالب (طيار) قرار می‌گيرد. ناگاه خديجه كبرى و فاطمه دختر اسد (مادر امير المؤمنين)، محسن سقط شده‌ی حضرت فاطمه زهراء سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا را به دست گرفته ناله كنان به نزد پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌آيند و مادرش فاطمه سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا اين آيه‌ی قرآن را می‌خواند: هذا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ، يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداًبَعِيداً⁽¹⁾يعنى: "اين است آن روزى كه به شما وعده شده بود. امروز هر كس كار نيكى كرده يا عمل بدى نموده، كرده خود را خواهد يافت، امروز هر كس آرزو می‌كند كه كاش ميان او و عمل بدش زمانِ متمادى فاصله بود."»

مفضل گفت: در این وقت حضرت صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ چنان گریست كه محاسن مباركش از سیلابِ اشک تر شد! سپس فرمودند:

«روشن مباد چشمى كه بر این گفتار، نگريد!!»

مفضل هم بسیار گریست و آنگاه عرض كرد: آقا! این گریه چقدر ثواب دارد؟ فرمودند:

«وقتى از روى حقیقت باشد، به شماره نمى‌آید!»

...مفضل عرض كرد: آقا! آنگاه چه مى‌شود؟ فرمودند:

«حضرت صدیقه کبری سَلَامُ اللهِ عَلَيْهَا برخاسته و عرض می‌كند: خدايا! آن روزى كه به من وعده فرمودى که از كسانى كه به من ظلم كرده‌اند و حق مرا غصب نمودند و مرا زدند و اولاد مرا به گريه آوردند، انتقام بگيری! (امروز است پس) به وعده خود وفا كن. در اين وقت فرشتگان هفت آسمان و حاملين عرش الهى و ساكنان هوا و اهل

دنيا و آنها كه در زير طبقات زمين هستند، با ناله و فرياد می‌گريند و به خدا شكايت می‌كنند. در آن روز، تمام قاتلان و ظالمان در حق ما و آنها كه از آنچه بر سر ما آمده، راضى بودند، هزار بار به قتل می‌رسند، نه مثل كشته شدن آنها كه در راه خدا شهيد می‌شوند؛ زيرا شهيدان در حقيقت نمى‌ميرند چنان كه خدا فرموده: " گمان مكن آنها كه در راه خدا كشته شدند مرده‌اند، نه! آنها زنده و در نزد خدايشان روزى می‌برند، آنها از آنچه خداوند از فضل خودش به آنان روزى داشته است خوشحال‌اند...⁽¹⁾

... آنگاه جدم على بن الحسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ و پدرم امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ برخاسته و آنچه را از امت جفاكار ديده‌اند به جد بزرگوارشان رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم شكايت می‌كنند. سپس من بر می‌خيزم و از ظلم منصور، خليفه عباسى شكايت می‌كنم، بعد از من، فرزندم موسى بن جعفر عَلَيْهِ السَّلاَمُ از هارون و بعد از او على بن موسى عَلَيْهِ السَّلاَمُ از مأمون و بعد از وى فرزندش محمد بن على عَلَيْهِ السَّلاَمُ از معتصم و بعد از وى فرزندش على بنمحمد عَلَيْهِ السَّلاَمُ از متوكل و بعد از وى فرزندش حسن بن على عَلَيْهِ السَّلاَمُ از ظلم معتزّ شكايت می‌كنند.

آنگاه مهدى همنام جدم رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در حالى كه پيراهن آن حضرت را كه آغشته به خون پيشانى و دندان پاكش می‌باشد پوشيده، و فرشتگان اطراف او را گرفته‌اند، آمده و جلو پيغمبر می‌ايستد، و می‌گويد: "اى جد بزرگوار، شما مرا به اوصافى معرفى فرمودى كه مردم مرا از روى آن اوصاف بشناسند. و نام و نسب و كنيه‌ام را ذكر فرمودى. با این وجود، امّت، منكر وجود من شدند و متمرد گشتند و گفتند: مهدى متولد نشده و اصلا نبوده است. اگر هست كجاست و كى مى‌آيد؟ پدرش مرده و اولاد نداشته است و اگر او موجود و سالم می‌بود خدا آمدن او را تا اين موقع به تأخير نمى‌انداخت، من هم تاكنون صبر كردم و اينک به فرمان الهى ظاهر گشته‌ام."

پيامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم می‌فرمايند: خدا را شكر می‌كنيم كه وعده‌ی خود را درباره‌ی ما عملى ساخت، و ما را وارث زمين گردانيد، و در بهشت هر جا بخواهيم مسكن می‌كنيم، چه خوب است پاداش عمل‌كنندگان و همچنین می‌فرمايند: موقع نصرت و پيروزى

خدا فرا رسيد. و آيه هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ امروز مصداق پيدا كرد، و تأويل شد.

... سپس حضرت فرمودند: پس مهدى به كوفه بر می‌گردد

...مفضل گفت: اگر یكى از شیعیان بمیرد و قرضى از برادران دینى یا بی‌دینان در گردن داشته باشد، چه مى‌شود؟ فرمودند:

« كارى كه مهدى مى‌كند اين است كه در تمام دنيا اعلام می‌كند: هر كس طلبى از يكى از شيعيان دارد، بيايد و بگويد.حتى اگر سير يا خشخاش هم به ذمه يكى از شيعيان باشد، مهدى آن را به صاحبش رد مى‌كند، تا چه رسد به جواهرات گرانبهاى طلا و نقره و املاک.»

مفضل عرض كرد: آقا! آنگاه چه مى‌شود؟ فرمودند:

«مهدى بعد از گردش در شرق و غرب به كوفه مى‌آيد و وارد مسجد كوفه مى‌شود، و مسجدى را كه يزيد بن معاويه بعد از شهادت امام حسين عَلَيْهِ السَّلاَمُ بنا كرده خراب مى‌كند، همچنين مسجدى را كه براى خدا ساخته نشده ويران می‌سازد. خدا لعنتكند بانى آن را...»⁽¹⁾

جناب جابر جعفی از حضرت امام محمد باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت کند که فرمودند:

«چون قیام کننده‌ی آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ ظهور فرمايد؛ خيمه‌هایى سرا پا می‌كند و قرآن را به همان شكل كه نازل شده بود به مردم مى‌آموزد و آن روز، فراگرفتن قرآن بر کسانی که امروز آن را حفظ کردند دشوارتر خواهد بود؛ زيرا آن قرآن با قرآن فعلى از نظر جمع و تأليف، مخالف است.»⁽²⁾

امام جعفر صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ نیز فرموده‌اند:

«چون مهدی آل محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ ظهور كند، مردم را به اسلامِ تازه دعوت می‌كند و آنها را به آثارى كه بر اثر ظلم و بيدادگرى از ميان رفته و كهنه شده و مردم از آنها بى‌خبر مانده اند رهبرى می‌فرمايد و آن حضرت را از آن نظر، مهدى گفته‌اند كه مردم را به آئينى كه مسلمانان از دست داده‌اند هدايت می‌كند و او را بدان جهت، قائم

خوانده‌اند كه براى ابراز حق و ظهور آن قيام می‌كند.»⁽¹⁾

در زمان ظهور آن ولی خدا ارواحنا فداه چنان علم و دانش در بین مردم بسط و کسترش یابد که نسبت به پیش از آن، قابل قیاس نباشد.

امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ در این باره فرموده‌اند:

«علم و دانش، بیست و هفت جزء (حرف) است و همه‌ی آنچه پیامبران آورده‌اند تنها دو حرف از آن است و مردم تاکنون جز به آن دو حرف آشنایی نداشته اند و هنگامی که قیام کننده‌ی ما قیام کند، بیست و پنج حرف دیگر را بیرون می‌آورد، و آن را بین مردم، نشر و گسترش می‌دهد و آن دو حرف را نیز ضمیمه می‌کند و مجموعِ بیست و هفت حرف را در میان مردم منتشر می‌سازد. »⁽²⁾مردم در آن دوران از هیچ بیماری و مرضی در رنج و تعب نباشند. حضرت باقر العلوم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«هر کسی که بیمار و یا ناتوان باشد و مهدی ما اهلبیت را درک کند (به زمان آن حضرت و خدمتشان برسد) بیماری و ضعفش برطرف خواهد شد.»⁽³⁾

در پایان این فصل به این سخن امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ که درباره‌ی رفاه عمومی جامعه مهدوی عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرموده‌اند، توجه فرمایید. آن حضرت فرمودند:

«همانا چون مهدی ما قیام کند زمین به نور پروردگارش روشن شود، و مردم از نور خورشید بی‌نیاز گردند، و تاریکی یکسره از میان برود، و مردم در زمان سلطنت آن حضرت عمرهای طولانی کنند تا آنجا که (بعضی از ایشان) دارای هزار پسر شوند که در میان آنها هیچ دختر متولد نشود، و زمین ،گنج‌های خود را آشکار سازد بدان سان که مردم در روی زمین گنج‌ها را ببینند و مردم برای احسان کردن به کسی با

دادن زکات به او جستجو کنند و هیچ کسی را نیابند که احسان یا زکات را بپذیرد، و مردم به واسطه‌ی آنچه خداوند بدانها روزی کرده همگی بی‌نیاز و توانگر شوند»⁽¹⁾

در اینجا جا دارد که با سوز دل بگوییم :

اللَّهُمَّ انَّا نَرْغَبُ الَیكَ فِی دَوْلَه كَرِیمَةٍ تُعِزُّ بِها الإِسْلامَ وَ اهْلَهُ، وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفاقَ وَ اهْلَهُ، وَ تَجْعَلُنا فِیها مِنَ الدُّعاه إِلى طاعَتِكَ وَ الْقادَه الى سَبِیلِكَ، وَ تَرْزُقُنا بِها كَرامَه الدُّنْیا وَ الآخِرَه، یا ارْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

فصل دهم: سه ادب پیرامون امام زمان.

اشاره

1.حرمت ذکر نام آن حضرت

یکی از موضوعاتی که درباره‌ی حضرت ولی امر عَلَيْهِ السَّلاَمُ مطرح است حکم بردن نام مخصوص آن حضرت یعنی همان نام پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است.

صفوان بن مهران از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:

«كسى كه به همه‌ی امامان اقرار كند امّا مهدی را انكار كند مانند كسى است كه به همه پيامبران اقرار كند؛ امّا نبوّت محمّد صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم را انكار نمايد. گفته شد: يا ابن رسول اللّه! مهدی از فرزندان شما كيست؟ فرمودند: پنجمين فرزند از هفتمين امام، شخص او از شما نهان مى‌شود و بردن نام وى بر شما روا نيست.»⁽¹⁾

در حدیث دیگر، امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«نام صاحب الامر را نمی‌برد مگر کافر»⁽²⁾

و امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:

«خدا لعنت کند کسی را که نام مرا در جمع مردم ببرد.»⁽³⁾

باید گفت که در میان فقهاء اختلاف است که آیا می‌توان نام صریح حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ که همان نام مبارک پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم است را ذکر کرد یا نه؟

برخی از علماء، این کار را مطلقاً حرام می‌دانند؛ بزرگانی مانند شیخ صدوق⁽¹⁾و شیخ مفید ⁽²⁾و مرحوم مجلسی⁽³⁾و محدث نوری⁽⁴⁾و محقق داماد⁽⁵⁾که ادعای اجماع بر حرمت اینکار نموده است.

برخی از ایشان قائل به جواز می‌باشند کسانی چون مرحوم شیخ حر عاملی⁽⁶⁾و مرحوم فیض کاشانی⁽⁷⁾و شیخ بهائی ⁽⁸⁾و محقق اربلی⁽⁹⁾. این بزرگان، نهی در روایات را بر کراهت، حمل کرده‌اند.

گروه سوم قائل شده‌اند که در دوران تقیه اعم از آنکه تقیه بر جان آن وجود مبارک یا بر جان شیعه باشد، بردن این نام حرام است اما در غیر شرایط تقیه اشکالی ندارد.

گروه چهارم بر این باورند که حرمت بردن نام حضرت، به دوران غیبت صغری اختصاص داشته است.

بنابراین کسانی که قائل به حرمت نام بردن آن وجود مقدس می‌باشند از حروف جداگانه و مقطعه استفاده می‌کنند.

باید دانست که اختلاف فقهاء و علماء به جهت روایات متعدد و مختلفی است که وجود دارد. در نتیجه با وجود عبارات غلاظ شدادی که در روایات است، احتیاط در این باب ضروری می‌باشد.

2. صدقه دادن برای سلامتی امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ

یکی از دیگر آدابِ منتظران نسبت به حضرت ولی عصر عَلَيْهِ السَّلاَمُ صدقه دادن برای ایشان و به نیابت ایشان است. سید بن طاووس می‌فرماید که هرگاه می‌خواهید صدقه‌ای بدهید به نیابت از امام عَلَيْهِ السَّلاَمُ، آن را پرداخت کنید و این دعا را بخوانید:

اللَّهُمَ إِنَ هَذِهِ لَكَ وَ مِنْكَ وَ هِی صَدَقَةٌ عَنْ مَوْلَانَا صلوات اللّه علیه وَ بَینَ یدَی أَسْفَارِهِ وَ حَرَكَاتِهِ وَ سَكَنَاتِهِ فِی سَاعَاتِ لَیلِهِ وَ نَهَارِهِ وَ صَدَقَةٌ عَمَّنْ یعْنِیهِ أَمْرُهُ وَ مَا یعْنِیهِ أَمْرُهُ وَ مَا یصْحَبُهُ وَ مَا یخَلِّفُهُ وَ صَدَقَةٌ عَنِّی وَ عَنْ ذُرِّیتِی وَ أَهْلِ عِنَایتِی وَ مَا أَصْحَبُهُ وَ مَا أُخَلِّفُهُ وَ بَینَ یدَی حَرَكَاتِی وَ سَكَنَاتِی فِی سَاعَاتِ الْأَسْفَارِ بِاللَّیلِ وَ النَّهَارِ لِتَكْفِیهُ وَ تَكْفِینَا بِهَا كُلَّ خَطَرٍ مَا بَطَنَ أَوْ ظَهَرَ وَ تُفَتِّحَ بِهَا عَلَیهِ وَ عَلَینَا أَبْوَابَ الْمَسَارِّ وَ طُولَ الْأَعْمَارِ وَ الِانْتِصَارِ وَ تُلْهِمَنَا مَا فِیهِ رِضَاكَ وَ الدُّخُولُ فِی حِمَاكَ وَ الْأَمَانُ فِی الدُّنْیا وَ یوْمَ نَلْقَاكَ وَ مَا فِیهِ كَمَالُ سَلَامَتِنَا وَ سَعَادَتِنَا فِی دُنْیانَا وَ آخِرَتِنَا اللَّهُمَّ فَتَلَقَّهَا بِالْقَبُولِ وَ نَجَاحِ الْمَسْئُولِ وَ بُلُوغِ الْمَأْمُولِ بِرَحْمَتِكَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

یعنی:

«بار خدايا! بى‌ترديد اين صدقه براى تو و موهبت توست و اين صدقه‌اى است از جانب مولاى ما صلوات اللّه عليه و پيشاپيش مسافرت‌ها و جنبش‌ها و آرامش‌هاى آن بزرگوار در تمامى لحظات شب و روز و صدقه‌اى است از جانب هر چيز و هر كس كه به امر او اهتمام مى‌ورزد و آن چه همراه اوست و آن چه پشت سر نهاده و صدقه‌اى است پيشاپيش حركت‌ها و آرامش‌هايم در زمان سفر به هنگام شب و روز، از جانب خود و فرزندانم و آنان كه مورد توجّه من‌اند و هر آن چه هم راه دارم و آن چه به جاى گذارده‌ام تا به سبب اين صدقه، سرور ما "كه درود خدا بر او باد!" و ما را از هر چه سلامتيمان را، چه پنهان و چه آشكار، تهديد مى‌كند، رهايى دهى و درهاى شادمانى و طول عمر و پيروزى را بر آن بزرگوار و ما بگشايى و آن چه را خوشنودى‌ات در آن است و ما را در ظلّ حمايت تو درمى‌آورد و سبب ايمنى در دنيا و روز ملاقات توست و نيز آن چه كمال آسودگى و كاميابى‌مان را در دنيا و آخرت فراهم مى‌سازد، به ما الهام فرمايى. پروردگارا، از ما بپذير و خواسته‌هايمان را برآورده ساز و ما را به آرزويمان برسان؛ به مهربانى‌ات،اى مهربان‌ترين مهربانان.»⁽¹⁾

3. قیام هنگام شنیدن نام آن حضرت و گذاشتن دست بر سر

به هنگام ذکر و یاد نگارِ خلقت؛ یعنی حضرت بقیه اللّه الاعظم عَلَيْهِ السَّلاَمُ و دعا برای آن حضرت، به تأسی از عمل معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ که اختصاص به ایشان ندارد و برای ابرازِ احترام و بزرگداشت آن حضرت، از جای بر می‌خیزیم و دست خویش را بر سر می‌گذاریم. همچنان که در روایت، نقل شده است که در حضور امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ اسم مبارک امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ برده شد، و آن حضرت برای احترام برخاستند و دست بر سر نهادند. ضمن آن که این عمل، نوعی استغاثه به آن حضرت است.

اگر چه در این زمینه، مستنداً روایتی از حضرات معصومین عَلَيْهِم السَّلاَمُ وارد نشده است؛ اما از آنجا که علاوه بر قول و تقریر معصوم، فعل ایشان نیز به شرط اینکه دستور خاص نباشد، حجیت دارد؛ می‌توان از سیره‌ی ائمه طاهرین عَلَيْهِم السَّلاَمُ در این باب الگو گرفت.

بزرگان شیعه در کتب خویش آورده اند : «زمانی که دعبل قصیده‌ی معروفش را که اولش (مدارس آیات) بود برای امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ خواند و در آن نام حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ برده شد، پس امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ دست بر سر نهاده و متواضعانه ایستادند و برای تعجیل در فرج آن حضرت، دعا کردند.»⁽¹⁾

مرحوم محدث نوری رحمت اللّه علیه نیز درباره‌ی قیام و دست گذاردن بر سر می‌نویسد:

«این نوع قیام، تعظیم در هنگام ذکرِ لقب مخصوص حضرت حجت عَلَيْهِ السَّلاَمُ است، که از قدیم الأیام در میان تمام شیعیان؛ اعم از عرب و عجم و ترک و دیلم، در تمام شهرها و کشورها؛ بلکه حتی در نزد اهل سنت نیز مرسوم بوده است.»⁽²⁾

مرحوم حاج شیخ عباس قمی نیز می‌نویسد: «روایت شده که دعبل خزاعی وقتی که قصیده‌ی خود را برای حضرت امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ سرود چون به این شعر رسید:

خروج امام لا محاله خارج *** یقوم علی اسم اللَّه بالبرکات

امام رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ چون نام " قائم" را شنیدند، برخاسته و سر خود را به سوی زمین خم کردند، و پس از آن، کف دست راست خود را بر سر گذاشته و فرمودند: "اللَّهم عجل فرجه و مخرجه و انصرنا به نصراً عزیزاً."»⁽¹⁾

تکریم کریمان و تجلیل از صاحبان جلالت، همیشه و در همه جا پسندیده است؛ چنان که برای پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم و فرزندان معصومشان عَلَيْهِم السَّلاَمُ بالاترین تکریم‌ها و تجلیل‌ها ضروری به نظر می‌رسد؛ لکن برخاستن و در حالت قیام «دست بر سر نهادن» تواضع و احترامی است که هنگام شنیدن نام هیچ کسی جز حضرت مهدی عَلَيْهِ السَّلاَمُ به صورت سیره و سنت در نیامده است.

شاید از دلایل دیگری که می‌توان برای این عمل عنوان کرد این باشد که، ایستادن هنگام شنیدن صفت " قائم" برای امام زمان، به معنای آماده بودن برای قیام امام زمان عَلَيْهِ السَّلاَمُ است و دست بر سرگذاشتن یعنی تسلیم امر و فرمان امام زمان بودن است. و البته یک نوع سلام و عرض ادب به آن حضرت است همانطور که در تمام مللِ دنیا هنگام شنیدن سرود ملی و یا در برابر بزرگان، حتی تصاویر ایشان، دست را بر سر و یا کنار سر می‌گذارند.

درباره‌ی فلسفه برخاستن و دست بر سر گذاشتن، روایتی هم ذکر شده است که علت آن را هم بیان می‌کند.

از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ سؤال شد که چرا به هنگام شنیدن نام "قائم" لازم است برخیزیم؟ فرمودند:

«برای آن حضرت غیبتی طولانی است و این لقب، یادآور دولت حقه آن حضرت و ابراز تأسف بر غربت او است. لذا آن حضرت از شدّت محبت و مرحمتی که به دوستانشان دارند، به هر کسی که حضرتش را با این لقب یاد کند، نگاه محبت‌آمیز می‌کنند و از تجلیل و تعظیم آن حضرت است که هر بنده‌ی خاضعی در مقابل

صاحب عصر خود، هنگامی که مولای بزرگوارش به سوی او بنگرد از جای برخیزد؛ پس باید برخیزد و تعجیل در امر فرج مولایش را از خداوند منان مسئلت بنماید.» ⁽¹⁾