بودن بعد از نبودن قطعه هایی کوتاه از راز جاودانگی ویژه بزرگداشت دهه وقف
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
بودن بعد از نبودن قطعه هایی کوتاه از راز جاودانگی
تهیه، تنظیم و نشر: مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی اجتماعی سازمان اوقاف و امورخیریه
لیتوگرافی، چاپ و صحافی:
سازمان چاپ و انتشارات، وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه
طراح جلد: مهدی جعفری
صفحه آرایی: مجتبی غریب نواز
نوبت چاپ: پاییز 1396
شمارگان: 5000 نسخه
آدرس: تهران، خیابان نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امور خیریه، معاونت فرهنگی و اجتماعی تلفن: 2196871191
آدرس مجتمع: قم، بلوار 15 خرداد، جنب امامزاده شاه سیدعلى علیه السلام مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه تلفن:02538187108
غیرقابل فروش/اهدایی
سایت سازمان : www.oghaf.ir
سایت معاونت: www.mfso .ir
سایت مجتمع: www.mfpo .ir
سازمان اوقاف و امور خیریه معاونت فرهنگی اجتماعی
@mfso94
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ »
بودن بعد ازنبودن
قطعه هایی کوتاه از راز جاودانگی
ویژه بزرگداشت دهه وقف
کمتر کسی است که در طول زندگی اش کلمه «موقوفه» را نشنیده باشد، مثلا سردر مدرسه، کتابخانه، درمانگاه، مسجد، حسینیه، دارالقرآن و حتی آب انبارهایی که دیگر از آن ها استفاده زیادی نمی شود. شاید برایتان جالب باشد که بدانید فقط در کشور ما چیزی در حدود 190 هزار موقوفه وجود دارد که همه این موقوفه ها مجوزی شده اند برای باقی ماندن واقفین آنها تا ابد!
نگاهی به ساعتتان بیندازید زمان در حال گذر است خیلی زود، تند و سریع ... دقایقی کلمات این نوشته ها را به چشمانتان هدیه دهید! جای دوری نمی رود ...
آخرش راه جاودانگی است و این کلمات اکسیری به شما می دهند برای بودنتان بعد از نبودنتان ... در واقع این نوشته ها تلاش میکنند بیاموزند که چگونه جاودانه شویم! خواندن این کلمات شاید چیزی در حدود بیست دقیقه از شما وقف بگیرد! بیست دقیقه در قبال جاودانه شدن می ارزد... نمی ارزد؟!
«وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ »
از مال خود در راه خدا انفاق کنید و خود را به هلاکت نیندازید و نیکوئی و احسان کنید که خدا نیکوکاران را دوست دارد.
سوره بقره، آیه 195
شروعش برمی گردد به قرن ها پیش! ممکن است تصور کنید این مسئله فقط در اسلام بوده است. اما اینگونه نیست. پیش از اسلام در کشورهای دیگر و سایر ادیان نیز چیزی شبیه وقف وجود داشته است. مثلا گفته می شود رومیان، مصریان، بابلیان و سایر تمدن ها مراکزی داشته اند که مردم می توانستند اموالشان را به آنها بدهند تا خرج موردی که می خواهند بشود. مثلا مردم میتوانستند اموالشان را بدهند تا اصل آن ها یا پول فروش آنها به مصرف فقرا و افراد ناتوان برسد. ایرانیان قدیم نیز برای نگهداری از معبدها و آتشکده ها موقوفات و اموال زیادی داشته اند که برخی از آنها هنوز هم در شهرهایی مثل یزد و کرمان وجود دارد. در آلمان، سوئیس، فرانسه، انگلستان و حتی آمریکا نیز چیزی شبیه وقف وجود دارد و شاید جالب باشد که بدانیددانشگاهی مثل دانشگاه هاروارد نیز عملا موقوفه است. یعنی عده ای هزینه هایش را داده اند تا در آن فعالیت های علمی صورت بگیرد.
امام باقر علیه السلام :
البِرُّ و الصَّدَقَةُ يَنفِيانِ الفَقرَ، و يَزِيدانِ في العُمرِ، و يَدفَعانِ عن صاحِبِهِما سَبعينَ مِيتَةَ سُوءٍ .
کارخیرو صدقه، فقر را می برند، برعمرمی افزایند و هفتاد مرگ بد را از صاحب خود دور می کنند.
من لا يحضره الفقیه ج 2، ص 66، ح 1729
کتاب خدا پر است از توصیه و تأكید نسبت به انجام کارهای خیر. و چه کار خیری بهتر از وقف که تا ابد می ماند. خیریه ها تمام می شوند. امروز می رسد به دست نیازمند و فردا دیگر نیست. اما وقف تا همیشه هست، تا ابد است و با وقف است که می شود جاودانه شد و جاودانه ماند. تفاوت اصلی میان خیریه و وقف نیز همین است.
اولین واقف در اسلام پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بودند. و نام موقوفه هم «حوائط سبعه»! یعنی باغهای هفت گانه. این باغ ها به پیامبر صلی الله علیه و آله هدیه شد و ایشان نیز همه آنها را وقف کردند. رسول گرامی اسلام در طول زندگی اش وقف های زیادی انجام داد و جالب است که بدانید یکی از این وقفها زمینی بوده است در بازار مدینه.
روش وقف در آن برای همه ما درس است. رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و بعد از ایشان اهل بیت علیهم السلام از مشکل و مسئله به وقف
می رسیدند. یعنی نگاه میکردند و مشکل را پیدا میکردند و برای رفع آن مشکل وقفی انجام می دادند که تا ابد برای حل آن مشکل خرج شود. اگر ایشان اکنون در بین ما بودند یقینا برای معضلات اجتماعی و مشکل اشتغال و... وقفی انجام می دادند چرا که یکی از مسائل امروز ما همین است.
حضرت علي علیه السلام زحمت میکشید باغ و چشمه ای ایجاد می کردو در اولین فرصت وقفش میکرد برای خدا. کدام یک از ما حاضریم به این سرعت حاصل دست رنجمان را برای خدا بدهیم. ایشان خانه اش را نیز وقف کرد و مثل رسول خدا برای حل مشکلات و معضلات جامعه وقف میکرد. حضرت زهرا علیهاالسلام و باقی فرزندان ایشان نیز وقف میکردند. اساسا وقف یکی از اعمالی است که در سیره اهل بیت علیهم السلام و شاگردان و نزدیکان به ایشان به وفور یافت می شود. و وقف کردن برای عزاداری نیز ابداع و ایده خلاقانه اهل بیت علیهم السلام بوده است. و جالب این است که این محل این عزاداری نیز در وقف خانه
خدا و موسوم حج قید شده بوده است. یعنی زمانی که همه مسلمانان جمع می شوند مصیبت حضرت امام حسين علیه السلام خوانده شود تا روشنگری شود و این واقعه فراموش نشود. قطعا بسیاری از کسانی که این ماجرا را در حج میشنیدند، وقتی به دیار خود بازمیگشتند سفیر واقعه کربلا می شده اند.
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ »
ای کسانی که ایمان آورده اید! از آنچه به شما روزی کردیم انفاق کنید! پیش از آنکه روزی بیاید که نه کسی برای گشایش خود چیزی تواند خرید و نه دوستی و شفاعتی به کار آید و کافران، همان ستمگرانند.
سوره بقره، آیه 254
قبل از اسلام وقف در ایران بوده است، اما پس از ورود اسلام به جهت ترویج آن و احکام اسلامی اش و ثوابی که برای آن ذکرشده، وقف جایگاه بالاتری نسبت به گذشته پیدا کرد. گفته شده در دوره سلجوقیان اولین مجموعه ای که متولی وقف باشد در کشور ایجاد شده و ناظر ویژه ای از طرف حکومت برای مدیریت موقوفات تعیین شده است. مغولها نیز پس از تصرف ایران و بعد از آنکه مسلمان شدند موقوفات زیادی به وجود آوردند و خودشان ترویج کننده وقف بودند.
شاید جالب باشد که بدانید بیشترین توسعه وقف مربوط به دوران صفویه است و پس از آن در دوران های دیگر وقف به این اندازه گسترده نشده بوده است. در برخی زمان ها مثل قاجار و پهلوی نیز تاراج موقوفات گشترش پیدا کرد و موقوفات به جای خرج مردم شدن و حل مشکلات در خدمت دربار قرار گرفت. پس از پیروزی انقلاب و در روزهای سرد زمستان سال 1363 بود که قانونی برای اداره موقوفات تصویب و سازمان اوقاف و امور خیریه عهده دار موقوفات و مسائل مربوط به آن شد.
«مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ »
هرکس کار نیکو انجام دهد او را ده برابر آن پاداش خواهد بود و هرکس کار بدی انجام دهد، بیش از کار بدش کیفر نخواهد داشت و بر آن ها ستمی نخواهد رفت.
سوره انعام، آیه 160
بعضی از ما شب ها خواب نداریم و ذهنمان مشغول مال و اموالمان است. بدهی ها، قرضها، چکها، قسطها، پول هایی که بایدبزودی جور کنیم یا پول هایی که از دست داده ایم یا پول ها و مال اموالی که جمع کرده ایم و ... یک نگاه ساده به خودمان بیندازیم... مال و اموال با ما نمی ماند و فقط کوله پشتی مان را سنگین میکند و ذهن و افکار ما را درگیر آن مال ها می توانند پله ای شوند برای بالارفتنمان. حتما یک چیز ولو کوچک در این کوله پیدا می شود، همان را وقف کنیم، وقف ما را ابدی میکند حتی اگر یک خودکار آبی کوچک کم رنگ باشد برای تحصیل بچه هایی در منطقه ای محروم .
امام صادق علیه السلام :
اُقسِمُ بِاللّه ِ أنَّها الحَقُّ : ما نَقَصَ مالٌ مِن صَدَقَةٍ و لا زَكاةٍ ،
به خدا قسم هیچ ثروتی براثر پرداخت صدقه و زكات کم نشد.
انسان ها علاقه دارند و دوست دارند که زندگی ای ابدی داشته باشند! همیشه باشند و هرگز نمیرند! اولین چیزی که بعد از مرگ از بین می رود و دیگر مال ما نیست، همین مال و اموال و دارایی مان است. اما... راهی هست که ابدی شویم ! خدا این راه را برای ما قرار داده است. یک کلمه سه حرفی که سخت تصورش میکنیم، اما آسان تر از اینهاست... «وقف»... این کلمه سه حرفی راه ابدی شدن و جاودانه شدن ماست. خیلی خیلی ساده، نگاه کنیم به اطرافمان، یک مشکل را پیدا کنیم که می توانیم رفعش کنیم، برای رفع آن مشکل چیزی وقف کنیم و تا ابد جاودانه شویم. با وقف می توانیم کاری کنیم که تا دنیا دنیاست، داراییمان باقی بماند. آن هم نه یک باقی ماندن بی ثمر. باقی ماندنی که پرونده عمل ما را باز نگه می دارد و هر روز در آن خوبی ثبت می شود.
حضرت امیر المومنین علیه السلام
ابتغاءَ وجهِ اللّهِ ، لِیولِجَنی بِهِ الجَنَّة ویصرِفَنی بِهِ عنِ النّار ویصرف النّار عنّی یوم تَبیَضُّ وجوهٌ وتسودُّ وجوهٌ
برای جلب رضایت خداوند [وقف کردم] تا به سبب آن مرا داخل بهشت برین فرماید و از آتش دورم دارد و آتش را از صورتم دور فرماید، در روزی که صورت هایی سفید و صورتهایی سیاه اند.
بحارالانوار جلد 67 صفحه 187
وقف را سخت تصور می کنیم! خودمان سختش کرده ایم. در حالی که ساده تر از این حرف هاست. قرار نیست در وقف، فقط دنبال مکان های مقدس باشیم، وقف برای باز کردن گره های زندگی مردم است و رفع مشکلات آنها. مشکلات ریز و درشت، مشکلاتی که ما توان رفع کردنش را داریم، چیزی هم که خدا از می خواهد قطعا به اندازه وسع و توان ماست.
حیف است با بزرگ تصور کردن وقف خودمان را از این اکسیر جاودانگی محروم کنیم. امامان معصوم ما، باغ وقف میکردند و چاه آب و درختان خرما و زمین و قنات و آسیاب و ... فقط برای رفع مشکلات مردم. به اطرافمان نگاه کنیم. یک مشکل را پیدا کنیم و سعی کنیم در حد وسعمان با وقف آن مشکل را حل کنیم. مثل بزرگان، مثل اولیاء الهی، مثل امامان علیهم السلام .
«الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا »
مال و پسران زیور زندگی دنیایند و نیکیهای ماندگار ازنظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و ازنظر امید [نیز] بهتر است.
سوره کهف، آیه 46.
آدم ها خیلی چیزها را نگه می دارند برای روز مبادا. روزی که محتاج می شوند و دستشان کوتاه است. مثلا پول را پس انداز می کنند برای آنکه اگر خدایی ناکرده روزی بیماری سراغشان آمد هزینه ای برای درمان داشته باشند! وقف را به فرزندانمان بیاموزیم، برای روز مبادا، آموزش وقف خیلی ساده است. دست کودکانمان را بگیریم و چند جایا چیز وقف شده را را نشانشان دهیم. بعد برایش توضیح دهیم که هرکسی که از این مکان ها یا چیزها استفاده کند ثوابش به آن واقف هم می رسد. بچه ها عاشق وقف می شوند! بعد هرکارخیری که آنها انجام دهند در روز مبادا ثوابش به ما هم می رسد. روز قیامت همه ما نیازمندیم و چه چیزی بهتر از آنکه از حالا به فکر روز مبادایمان باشیم ! وقف و آموزش وقف و هرکاری که مرتبط با اینها باشد پس انداز است برای روز مبادا. روز قیامت.
امام على علیه السلام :
الصَّدَقَةُ و الحَبسُ ذَخيرَتانِ فَدَعُوهُما لِيَومِهِما؛
صدقه ووقف دو ذخیرہ اند، آنها را رها کنید برای روز قیامت .
دعائم الإسلام، ج 2، ص 340
انسانها کمال را دوست دارند. اینکه به انتها برسند و بالا و بالاتر روند. حالا در هر زمینه ای که هستند! یک معلم دوست دارد بهترین و بالاترین معلم باشد. یک دانشجو دوست دارد به انتهای علم برسد و یک مومن واقعی دوست دارد هرچه می تواند به خدا نزدیک تر شود و به فکر این است که کاری کند که بعد از مرگش هم نزدیک شدنش به خدا قطع نشود. یک راهش این است که وقف کنیم و کار خیر، و راه دیگرش که می شود همزمان با وقف انجام داد کمک به دیگران برای فهمیدن وقت است . انسان های زیادی هستند که از وقف سر در نمی آورند یا اینکه اهمیتش برایشان مفهوم نشده است. لازم نیست حتما چیزی را وقف کنیم تا در ثواب وقف شریک باشیم. انسان هایی که از وقف نمیدانند را به وقف دانا کنیم، همینکه چیزی وقف کنند اسم ما نیز در کنارشان پیش خدا ثبت می شود. راه وقف راهی بی نهایت است و تمامی ندارد.
رسول خدا صلی الله علیه و آله :
الدَّالُّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ.
کسی که دیگری را بر کار نيك راهنمائی کند، همانند کسی است که آن کار نیك را انجام می دهد.
وسائل الشیعه، ج 11، ص 398
گاهی ما یک گوشه می نشینیم و منتظریم تا دیگران کاری کنند و قدمی بردارند! نه! این راهش نیست! باید پیش قدم شویم ! وقف هم همین است، اگر خوب است نشستن ما را به فایده هایش نمی رساند. باید که پیش قدم شد؟
خیلی ها از عمل ما الگو میگیرند و پس از مدتی آن ها هم واقف می شوند. اول از خودمان شروع کنیم و عمل کنیم. عمل ما از هر حرف و محصول فرهنگی و جلسه ای تأثیرش بیشتر است. عملمان را باور کنیم و خالص کنیم برای خدا... خدا خودش در آن عمل تبلیغ و ترویج را قرار خواهد داد. مطمئن باشیم؟
امام علی علیه السلام :
لَم يَمُتْ مَن تَرَكَ أفعالاً يُقْتَدى بها مِن الخَيرِ .
فرمود: کسی که کارهای شایسته ای از خود به یادگار گذارد که دیگران از او پیروی کنند، هرگز نمرده است (بلکه زنده جاويد است).
کنزالفوائد، ج 1، ص 349.
دایره وقف خیلی گسترده است. هرکجا، هر چیزی را برای هر کسی می توان وقف کرد. چیزی هم که کم نیست مشکل است و کمبود. وقف را می توان برای همه انجام داد و میتوان برای افرادی خاص آن را در نظر گرفت.
وقف عام مثل «کتابخانه های عمومی»، «دانشگاها»، «پارک ها) و .... و وقف خاص مثل «کتابخانه اي ويژه بچه های کار»، «دانشگاهی برای درس خواندن بچه های فقیر»، «پارکی برای بانوان» و.... نگاهمان به هر طرف که باشد، می بینیم نواقصی را که می توانیم رفعش کنیم. از موارد کوچک و جزئی مثل یک آب سرد کن و چندشارژر موبایل گرفته تا موارد بزرگ مثل مسجد و خانه و بیمارستان و.... وقف راحت است مثل آب خوردن!
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :
مَن مَنَعَ مالَهُ مِن الأخيارِ اختِيارا صَرَفَ اللّه ُ مالَهُ إلَى الأشرارِ اضطِرارا .کسی که با اختیار، ثروت خود را از خوبان دریغ کند، خداوند به ناچار، مال او را صرف اشرار و بدان می کند.
بحارالأنوار، ج 93، ص 131
به شرایط جامعه، مشکلات روز و مسائل جدید نگاه کنیم و بعد از خودمان سئوال کنیم: وقف کردن مکانی جهت غذا دادن برای هیئت امام حسين علیه السلام چقدر نیازمند وقف است؟ آیا در این خصوص در جامعه کمبودی جدی دیده می شود؟ آیا نمی شود وقف را به گونه ای دیگر دید؟!
مثلا نمیشود همان مکان را وقف کرد برای زنان سرپرست خانوار تا در آنجا محصولاتشان را بفروشند؟! نسبت به انجام این کارها کمی عجله و شتاب کنیم، معلوم نیست چند سال، چند ماه ، چند روز، چند دقیقه یا چند ثانیه دیگه زنده باشیم... از فرصتمان برای کارهای نشد هرچه سریعتر استفاده کنیم.
وقف قرار است مشکلات را حل کند، مشکل را پیدا و راه چاره اش را با وقف ایجاد کنیم. کارهای نشد منتظر ما هستند. بسم الله ...
حضرت على علیه السلام :
اِسْتَنْزِلُوا الرِّزْقَ بِالصَّدقَةِ
با صدقه دادن، روزی خود را فرود آورید .
کافی، ج 4، ص 3
بسیاری از مشکلاتی که در جامعه می بینیم به خاطر صحیح نبودن فرهنگ است. فرهنگ مثل هواست و در همه جا جاری است و وجود دارد. در هر اقلیم و منطقه و شغل و جغرافیایی فرهنگ هست و هست. بیراه نیست اگر بگوییم بخشی از مشکلات اقتصادی، سیاسی، سلامت، ورزش و ... همه یک جورهایی به فرهنگ هم برمی گردند. اگر فرهنگ کار کردن بین ما رایج باشد، فرزندانمان کاری و اهل کار بار می آیند و به دنبال مهارت می روند، نه لزوما درگیر و دنبال شغل دولتی رفتن! اگر فرهنگ سالم زندگی کردن در ربین ما رایج باشد کمتر بیمار می شویم و سالم زندگی کردن می شود پیشگیری از بسیاری از بیماری ها و مشکلات جسمی. کسانی که در کشور کارفرهنگی می کنند در واقع مهمترین و ارزشمندترین دارایی شان، یعنی وقت شان را وقف انجامش کرده اند. چه خوب است دست این افراد را بگیریم و با وقف کمکی کنیم به خودمان و آنها، به خودمان برای آخرتمان و به آنها برای پیشبرد مسائل و فعالیت های فرهنگی
«إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ »
همانا مردان و زنانی که در راه خدا به فقراء صدقه و احسان کنند و به خدا قرض نیکو دهند، خدا احسان آنها را چندین برابر سازد و پاداش با لطف و کرامت نیز عطا کند.
سوره حدید، آیه 18
نگاهی به اطرف بیندازید، مسجد و کانون و مؤسسه و مدرسه زیاد است که برای فعالیت هایشان نیازهای مختلفی دارند. ازمکان گرفته تا هزینه های جاری و حتی یک دوربین ساده ... هزینه اش زیاد نیست. خیلی ها می توانند با مبلغی ناچیز دوربین تهیه کنند. یک دوربین خوب که وقف شود برای فعالیتهای فرهنگی آن مرکز یا مؤسسه. لازم هم نیست حتما دوربین خریداری شود. خیلی از ما وسایلی داریم که می توانیم همان ها را در اختیار آنها قرار دهیم و قفش کنیم. همین دوربین ساده در روزی که دستمان به جایی بند نیست دستمان را می گیرد. همین تکه ها کوچک هستند که هم به ما جاودانگی می دهند و هم پرونده اعمالمان را باز نگه می دارند و ثواب پشت ثواب درون آن قرار می دهند. وقف می تواند اتفاق بیفتد؛ حتی به یک دوربین ساده ...
حضرت على علیه السلام :
كَثْرَةُ اصطِناعِ الْمَعْروفِ تَزيدُ فِى الْعُمُرِ وَ تَنْشُرُ الذِّكْرَ
زیاد کار نيك انجام دادن، عمر را می افزاید و نام را پرآوازه می سازد. غررالحکم و دررالکلم ص 386
اطرافمان پر است از مسائل ریز. فقط کافی است چشمانمان را باز کنیم. مثلا در ترمینال ها خانواده هایی هستند که وسایلشان زیاد است. جای چند گاری خالی است برای جابه جایی وسایلشان . گاری هایی که رایگان باشند و همه بتوانند از آن استفاده کنند. این گاری ها بهانه خوبی هستند برای اینکه ما هم واقف شویم! یا در شهر مکان های زیادی داریم که معمولا آب شرب خنک و آشامیدنی کم پیدا می شود و حتما باید از مغازه ها خریداری شود. می شود برای این عابران و بندگان خدا آب شرب آشامیدنی در نظر گرفت و آب سردکن وقف کرد. آدم های خسته و تشنه هر جرعه که بنوشند با خنک شدن جگرشان ما قدمی بالاتر می رویم!
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :
إنَ الصَّدَقَةَ لتُطفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ
صدقه، خشم پروردگار را فرو می نشاند .
نهج الفصاحه، ص 283، ح 646
وقف برای فعالیت های علمی در کشور ما خیلی غریب است. تاریخچه وقف را که نگاه دقیق تری بیندازیم، می بینیم دوره شکوفایی وقف، با تدبیر نظام الملک، تبدیل شد به دوره شکوفایی علم و تاسیس دانشگاه های بزرگ بغداد و نیشابور. چرا که هزینه های تاسیس و تجهیز محیط های آموزشی بسیار بالاست و نیاز جامعه به این محیط ها بسیار بالاتر. چرا که پیشرفت علمی زیربنای پیشرفت اقتصادی و استقلال سیاسی کشور هم هست و جامعه ای بی سواد، همیشه باید دست گدایی به سمت دیگران دراز کند. مانند زمان شاه که حتی برای ساده ترین بیماری ها، گدای پزشکان خارجی بودیم. مراکز علمی بزرگی مثل دانشگاه هاروارد در آمریکا، دانشگاه آکسفورد در لندن، نظامیه بغداد و حتى الأزهر مصر، همه نمونه هایی هستند از مراکزی که عده ای هزینه هایش را تقبل کرده اند تا در آنها فعالیت های علمی صورت بگیرد. یعنی چیزی شبیه همان وقف خودمان.
حضرت امیرالمؤمنين علیه السلام :
السَّخاءُ وَالشَّجاعَةُ غَرائِزُ شَريفَةٌ ، يَضَعُهَا اللّه ُ سُبحانَهُ فيمَن أحَبَّهُ وَامتَحَنَهُ ؛
اسخاوت و شجاعت خصلت های والایی هستند که خداوند سبحان آن دو را در وجود هرکس که دوستش داشته و او را آزموده باشد می گذارد. غررالحکم و دررالکلم ص 375، ح 8443
جهان امروز پر شده است از آمار و اطلاعات علمی و مقالات و ... گسترش تکنولوژی باعث شده است تا خیلی ها برای انجام فعالیت های علمی شان نیازمند نرم افزارهای مختلف باشند. نرم افزارهایی که قیمت زیادی ندارند اما نیاز خیلی از افراد است. یکی از ساده ترین کارهایی که می توانیم انجام دهیم خرید چند نرم افزار و وقف کردن آن برای افرادی خاص است. مثلا نرم افزارهای علوم اسلامی را تهیه کنیم ووقفش کنیم برای استفاده کسانی که در این زمینه تحقیق و پژوهش میکنند. هزینه اش زیاد نمی شود، اما اسم ما را در بین واقفین ثبت و ضبط میکند و هر تحقیقی که با آن نرم افزارها انجام شود ما نیز در ثوابش شریک هستیم.
«الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا »
و نیکیهای ماندگار از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و امیدوار کننده تر است.
سوره کهف، آیه 46.
خیلی از بیماری هایی که در در حال حاضر در جامعه وجود دارد، نتیجه ضعف مسائل بهداشتی است. پیشگیری بهتر از درمان است. هزینه اش هم به مراتب پایین تر است. پس اگر عده ای همت کنند برای وقف جهت مسائل بهداشتی، در حقیقت کمک کرده اند به پیشرفت کشور. چرا که افراد سالم می توانند کشور را پیشرفت بدهند.
در این زمانه که انوع غذاها و بی تحرکی و استرس و ... سلامتی ما را نشانه گرفته اند جای خالی زندگی سالم به شدت حس می شود . افسردگی، خشونت طلبی، انزوا و ... باعث مشکلات زیادی برای خانواده ها خصوصا نوجوان ها و جوان ها شده اند. وقف برای سلامتی و سالم زندگی کردن می تواند کمک زیادی به حل این مسائل کند. زندگی سالم را با وقف به دیگران هدیه دهیم.
رسول خدا صلی الله علیه و آله :
إنَّ اللّه َ يُبغِضُ البَخِيلَ في حَياتِهِ ، السَّخِيَّ عندَ وَفاتِهِ
خداوند از کسی که در زندگی بخیل باشد و در هنگام مرگ سخی شود، نفرت دارد.
بحارالانوار(ط-بیروت) ج 74، ص 173
کشور وسیع و پهناور ایران شهرها و روستاهای زیادی دارد. بخشی از این روستاها به دلیل کمبود امکاناتی که دارند، به نام مناطق محروم شناخته می شوند. نیازهای این مناطق نیز زیاد است و ما نمی توانیم همه آنها را حل کنیم، اما می شود دل بچه های آن مناطق را شاد کرد. مثلا چند اسباب بازی را وقف کنیم برای بازی آن بچه ها. خنده ها و شادی هایشان باعث می شود خدا نیز لبخند رضایت بزند به کارمان. یا مثلا خیلی از تازه عروس ها هستند در این مناطق که برای شب عروسیشان نیاز به لباس دارند! می شود چند لباس عروس وقف کرد برای تازه عروسهای این مناطق تابه رایگان از آن ها استفاده کنند. یا مثلا در برخی از این مناطق دسترسی به کتاب های کمک درسی بسیار سخت است و قدرت اقتصادی هم برای خانواده ها وجود ندارد که این کتابها را تهیه کنند. می شود یک یا چند کتاب کمک درسی خریداری کرد و وقفشان کرد برای استفاده بچه های محروم آن منطقه ... ایده زیاد است و کار نشد فراوان؟
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :
الصَّدَقةُ تَدفَعُ البَلاءَ، و هِي أنجَحُ دَواءٍ، و تَدفَعُ القَضاءَ و قد اُبرِمَ إبراما، و لا يَذهَبُ بالأدواءِ إلاّ الدعاءُ و الصَّدَقةُ
صدقه بلا را برطرف میکند و مؤثرترین داروست. همچنین، قضای حتمی را برمی گرداند و درد و بیماری ها را چیزی جز دعا و صدقه از بین نمی برد.
بحارالأنوار (ط - بیروت) ج 93، ص 137، ح 71
همه ما کتاب های زیادی داریم که آنها را خوانده ایم و احتیاج خاصی بهشان نداریم. و اطرافمان پر است از آدم هایی که نیاز دارند به خواندن آن کتاب ها. رویشان بنویسیم وقف خوانده شدن! و وقفش کنیم برای خواندن مردم. صفحه اولش یک کاغذ بچسبانیم تا کسانی که می خوانند اسمشان را بنویسند. مدتها بعد شاید کتاب از بین رفته باشد اما افراد زیادی آن را خوانده اند و در این علم و دانششان ما هم سهیم بوده ایم.
رسول اکرم صلی الله علیه و آله :
السَّخِيُّ قَريبٌ مِنَ اللّه ِ ، قريبٌ مِن الناسِ ، قَريبٌ مِن الجَنَّةِ .
سخاوتمند به خدا، مردم و بهشت نزديك است .
کافی (ط - الاسلامیه) ج 4، ص 40، ح
از دیگر مشکلات مهمی که متاسفانه جدی گرفته نمی شود و فقط وقتی اهمیتش معلوم می شود که دیگر کار از کار گذشته و پشیمانی برایش سودی ندارد، مشکلات روحی روانی است. شاید شما هم در خبرها خوانده باشید اقدام به خودکشی هایی که برای خلاصی از یک ازدواج اشتباه اتفاق افتاده. یا معتاد شدن هایی که محصول ارتباط اشتباه پدر و فرزند است و یا خیابانی شدن دخترهایی که فقط احساس کمبود محبت در خانه شان، آنها را راهی خیابان ها کرده و حالا خودشان و اطرافیان شان به قدری پشیمانند که خدا میداند و بس. و البته شاید افراد بسیار زیاد دیگری هم باشند که به خاطر مشکلات ریز و درشت شان دست به کارهایی زدند که باعث پشیمانیشان شده و شاید فقط چند ساعت مشاوره، راهی جلوی پای شان میگذاشت که هم مشکل شان را حل می کرد و هم کارشان را به اینجا نمی رساند. راه اندازی یک مرکز مشاوره که واقفی هزینه هایش را تامین کند تا بتواند با کمترین هزینه به نیازمندان مشاوره دهد، تیتر بعضی اخبار حوادث روزنامه ها را تغییر می دهد.
امام صادق علیه السلام :
اِنَّ لاَهْلِ الْجَنَّةِ اَرْبَعَ عَلاماتٍ: وَجْهٌ مُنْبَسِطٌ وَ لِسانٌ لَطيفٌ وَ قَلْبٌرَحيمٌ وَ يَدٌ مُعْطيَةٌ؛
بهشتیها چهار نشانه دارند: روی گشاده، زبان نرم، دل مهربان و دست دهنده.
مجموعه ورام ج 2، ص 91 - امالی (طوسی) ص 683، ح 1454
شغل، اشتغال، کار... یکی از معضلات جدی این روزهای کشور است. نمی شود نقش وقف را در رشد اقتصادی ناددیه گرفت. یکی از معضلات جدی امروز ما میشود با وقف حل شود. درست است که نهادهای حاکمیتی مسئول هستند، اما ما خودمان هم باید قدم برداریم. مثلا می شود مرکزی بزنیم برای اعطاء وام به جوانان جویای کار، یا اینکه مؤسسه ای تأسیس کنیم تا به جوانان مهارت و کاریابی یاد دهد و.... وقف می تواند بسیاری از مشکلات را حل کند. فقط باید شروع کرد، اقدام کرد و عمل... اشتغال جوانان و ایجاد کار نیازمند تلاش همه ماست. هرکسی به اندازه وسع و توانش.
امام صادق علیه السلام :
ما قَضى مُسْلِمٌ لِمُسْلِمٍ حاجَةً اِلاّناداهُ اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالى عَلَىَّ ثَوابُكَ وَلا اَرْضى لَكَ بِدُونِ الْجَنَّةِ
هیچ مسلمانی نیاز مسلمانی را برآورده نکند مگر اینکه خدای تبارک و تعالی او را ندا دهد: پاداش تو برعهده من است و من به کمتر از بهشت برای تو راضی نخواهم بود.
کافی (ط - الاسلامیه) ج 2، ص 194، ح 7
برای اینکه اسمتان جزو کسانی ثبت شود که در آبادی خانه خدا نقشی داشته اند، حتما لازم نیست فرش كل مسجد را متقبل شويد یا هزینه بازسازی مسجد را داشته باشید. با نگاهی دقیق تر، شما هم می توانید اسمتان را در لیست الهی واقفين مسجد ثبت کنید. خرید صابون یا چند کتاب یا یک جا کفشی کوچیک یا حتی تعدادی مهر... وقف برای همه است همه می توانند.
همه این چیزهای ریز و درشت مسائلی هستند که مردم به آنها نیاز دارند. مهم نیست آن نیاز چقدر کوچک باشد، مهم این است که ما برای رفع آن نیاز قدمی برداریم و قدمی که تا ابد به نام مامی ماند وقف است.
امام صادق علیه السلام :
قَضَاءُ حَاجَةِ الْمُؤْمِنِ خَيْرٌ مِنْ عِتْقِ أَلْفِ رَقَبَةٍ وَ خَيْرٌ مِنْ حُمْلَانِ أَلْفِ فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.
برآوردن نیاز مؤمن بهتر است از آزاد کردن هزار بنده و بهتر است از تجهیر کردن هزار اسب برای
جهاد در راه خدا. کافی (ط - الاسلامیه) ج 2، ص 193، ح 3
ازدواج با شرایط و وضع امروز شرایطی دارد سخت و سنگین. از هزینه های عقد و عروسی گرفته تا اجاره مسکن و... که باعث میشود عده زیادی به سمت ازدواج نروند و اینگونه هم سن ازدواج می رود و هم مشکلات بسیار زیادی جامعه را دربر می گیرد. اما اگر مردم دست به دست هم دهند می توانند این مشکل را حل کنند. یکی از مهمترین دلایلش تأخیر در ازدواج و مشکلات ازدواج است! هزینه های ازدواج و مشکلات و معضلاتش به قدری زیادند که افراد زیادی برای ازدواج پا پیش نمی گذارند. اینجاست که واقفین باید وارد عمل شوند! مثلا سالنهایی ایجاد کنند برای برگزاری مراسم عروسی می شود قانون گذاشت کسانی که مهریه شان اندک است مثلا14 سکه است می توانند از این سالن استفاده کنند یا حتی خانه هایی وقف کرد برای زوج های جوان و مثلا شرط گذاشت که اگر می خواهند در این خانه زندگی کنند باید مقداری از قرآن را حفظ نمایند! ایده برای رساندن جوانان به آرامش زیاد است، فقط باید عمل کنیم. چیزی که زیاد است کار نشده است.
پیامبراکرم صلی الله علیه و آله :
إنَّ أسْرَعَ الخيرِ ثوابا البِرُّ ، وإنَّ أسْرَعَ الشَّرِّ عِقابا البَغْيُ .
پاداش نیکوکاری زودتر از هر کار خوب دیگری می رسد و کیفرستم و تجاوز زودتر از هر کار بد دیگری گریبان می گیرد.
ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ص 166 - خصال ص 110، ح 81
یکی از مهمترین سرگرمی های کودکان کتاب های شعر و قصه است. کتاب هایی که از نگاه کودکان فقط یک سرگرمی است، اما در حقیقت قهرمان شعرها و قصه ها الگوهایی می شوند برای کودکان ما در انتخاب سبک زندگی. وارد بازار کتاب کودکان که بشویم رو به رو می شویم با انبوهی از کتاب های شعر و قصه که از زبان های مختلف ترجمه شده اند، البته تمامی محتوای این کتاب ها مشکل دار نیست ولی طبیعی است که هر نویسنده و شاعری باتوجه به نگاه ایده آل خود از زندگی و تربیت اقدام به نوشتن داستان و یا سرودن شعر میکند. برای پرکردن کمبود کتاب های شعر و قصه کودکان باید افرادی پیدا شوند و چیزی را وقف کنند برای تهیه این کتابها از هزینه های تألیف و چاپ گرفته تا توزیع و تبلیغ. کتاب هایی هم هم خوب نوشته شده اند وهم طراحی ای کودک پسند داشته باشند و کمک کنند به حرکت بچه ها به سمت سبک زندگی اسلامی.
«وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ »
بشتابید به سوی مغفرت پروردگار خود و به سوی بهشتی که پهنای آن همه آسمانها و زمین را فراگرفته و مهیا برای پرهیزگاران است. آنهائی که مال خود به فقراء در حال وسعت و تنگدستی، انفاق کنند.
سوره آل عمران، آیات 133 و 134
قرار نیست در وقف، فقط دنبال مکان های مقدس باشیم، وقف برای باز کردن گره های زندگی مردم است و رفع مشکلات آنها. امامان معصوم ما، باغ وقف میکردند و چاه آب و درختان خرما و زمین و قنات و آسیاب و ... فقط برای رفع مشکلات مردم . یکی از چیزهای که امروز به آن نیاز داریم و حواسمان هم به آن نیست. امنیت است. بله امنیت! برای امنیتمان برای سربازان وطن و برای صنایع نظامی وقف کنیم. هرکدام از ما به اندازه وسع و توانمان. در سایه امنیت است که کشورها پیشرفت می کنند. امنیت که باشد آسایش می آید و در پرتو آن می شود کار کرد و تلاش و فعالیت برای توسعه و پیشرفت کشورها. جدای از این مسئله همه ما در قبال متولیان امنیت مسؤولیم، کاری کنیم برایشان، برای مدافعان حرم که امروز در خط مقدمند و برای مرزبانان وطن که سال هاست در خط مقدمند و برای سربازان گمنامی که نمی شناسیمشان اما سایه شان بر سرماست و امنیت هدیه می دهند به ما.
حضرت امیرالمؤمنين علیه السلام :
يا بنَ آدمَ ، كُنْ وَصِيَّ نَفسِكَ في مالِكَ ، و اعمَلْ فيهِ ما تُؤثِرُ أن يُعمَلَ فيهِ مِن بَعدِكَ .
ای فرزند آدم! خودت وصی خود باش و درباره دارایی خود، آن گونه عمل کن که میخواهی پس از تو با آن، آنگونه عمل کنند.
نهج البلاغة، صفحه 512، حکمت 254.
از دیگر مشکلات مهمی که متاسفانه جدی گرفته نمی شود و فقط وقتی اهمیتش معلوم می شود که دیگر کار از کار گذشته و پشیمانی برایش سودی ندارد، مشکلات روحی روانی است. شاید شما هم در خبرها خوانده باشید اقدام به خودکشی هایی که برای خلاصی از یک ازدواج اشتباه اتفاق افتاده. یا معتاد شدن هایی که محصول ارتباط اشتباه پدر و فرزند است و یا خیابانی شدن دخترهایی که فقط احساس کمبود محبت در خانه شان، آنها را راهی خیابان ها کرده و حالا خودشان و اطرافیان شان به قدری پشیمانند که خدا می داند و بس. و البته شاید افراد بسیار زیاد دیگری هم باشند که به خاطر مشکلات ریز و درشتشان دست به کارهایی زدند که باعث پشیمانیشان شده و شاید فقط چند ساعت مشاوره، راهی جلوی پای شان میگذاشت که هم مشکل شان را حل می کرد و هم کارشان را به اینجا نمی رساند. راه اندازی یک مرکز مشاوره که واقفی هزینه هایش را تامین کند تا بتواند با کمترین هزینه به نیازمندان مشاوره دهد، تیتر بعضی اخبار حوادث روزنامه ها را تغییر می دهد.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام :
اِنَّما لَكَ مِنْ مالِكَ ما قَدَّمْتَهُ لاِخِرَتِكَ، وَم-ا اَخَّ-رْتَ-هُ فَ-لِلْوارِثِ.
تنها بهره تو از دارایی ات، همان مقدار است که برای آخرت خود پیش فرستاده ای؛ و آنچه را که تأخیر بیندازی و به جاگذاری، سهم وارث است.
برای رانندگی درست و بی خطر، اولین شرط، بلد بودن آیین نامه است. حتی کسانی که قرار است کنار دست سرهنگ بشینند و آزمون رانندگی بدهند تا گواهینامه دار شوند، باید قبلش امتحان آیین نامه را قبول شده باشند. گرچه یادگیری آیین نامه بدون عمل کردن به آن، فایده ای ندارد ولی کسی که ادعا می کند دوست دارد با رعایت قوانین رانندگی کند، تا وقتی آنها را یاد نگیرد، چه طور می خواهد رعایت شان کند. پس هم باید قوانین را یاد گرفت و هم به کار بست. قرآن آیین نامه زندگی خدایی است. عده ای پیدا می شوند که ادعا می کنند می خواهند خداپسندانه زندگی کنند ولی حاضر نیستند حتی نگاهی به آیین نامه اش بیندازند. که البته تکلیف شان مشخص است. ولی اگر قرار است بهترین زندگی را داشته باشیم، باید هم آیین نامه اش را یاد بگیریم و هم در زندگی از آن قوانین استفاده کنیم. برای اینکه تعداد آموزشگاه های آیین نامه قوانین زندگی خدایی بیشتر شود، عده ای باید واقف شوند. برای تاسیس دارالقرآن ها و موسسات آموزش قرآن.
امام صادق علیه السلام :
لا یَت-ِمُّ المَعروفُ اِلا بِثَلاثِ خِص-الٍ: تَعجیلِه وَ تقلیلِ کَثیرِه وَ تَرکِ الامتِنانِ بِه
احسان و نیکی کامل نباشد، مگر با سه خصلت: شتاب در آن، کم شمردن بسیار آن و منت ننهادن برآن.
تحف العقول، صفحه 323
دو نعمتند که تا وقتی هستند، کسی قدرشان را نمیداند: یکی امنیت و دیگری سلامت. کافی است یادتان بیاید از روزهایی که یکی از اعضای خانواده تان بیمار شده بود. آرامش خانه به هم می ریزد و همه همت شان را میگذارند برای بهبودی مریض و دعا می کنند برای زودتر خوب شدنش. وقتی دوباره نعمت سلامت برمی گردد، دوباره آرامش هم می آید. اما در اطراف ما خانواده هایی هستند که بیمارشان با یک روز و دو روز و یک هفته و دو هفته بهبود نمی یابد. دوره درمان بعضی بیماری ها چندین سال است و در تمام این مدت، جدای از آرامشی که بابت بیماری مریض از بین رفته، استرس دیگری هم اضافه می شود به نام تامین هزینه های درمان. هزینه هایی سنگین و مدت دار که کمر خانواده را می شکند. آن دسته از واقفینی که دوست دارند برای سلامت مردم کاری کنند، به فکر بیشتر کردن بیمارستان های تخصصی درمان سرطان و سایر بیماری های صعب العلاج باشند. دعای خیر بیماران و خانواده های شان در زندگی انسان تاثیرات اساسی دارد.
«وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ مَرَدًّا »
و خداوند کسانی را که هدایت یافته اند بر هدایتشان می افزاید و نیکیهای ماندگار نزد پروردگارت از حيث پاداش بهتر و خوش فرجام تر است.
مریم، آیه 76
این پیشنهاد از آن مواردی است که همیشه در طول تاریخ بوده و انگیزۀ ثابت کسانی است که دغدغه سواد و پیشرفت را دارند. مرحوم میرزا جهانگیرخان را که هنوز یادتان هست و زمین کشاورزی و مکتب خانه اش؟ حالا همین هزینه کردن برای پیشرفت علم و سواد را کمی به روزتر و تخصصی تر نگاه کنیم. آدم ها در استعدادهایشان با هم متفاوتند. مثلا خود من استعدادی دارم که شاید هیچ کس حتی آرزویش را نکند! استعداد! بعضی ها اما استعدادهای دوست داشتنی تر و مفیدتری دارند. «نخبگان» افرادی هستند که خدای مهربان امتیازات هوشی، جسمی و روانی ویژه ای به آنها داده. و اگر قرار باشد بین یک نخبه و یک انسان معمولی مسابقه ای بگذارند برای حل مساله ای، نخبه عزیز ما شاید در یک چهارم وقتی که یک انسان معمولی باید فکر کند، مساله را حل می کند. حالا واقعا حیف نیست نخبگانی که در کشور عزیزمان زندگی میکنند به خاطر نبود بعضی امکانات نتوانند از استعدادها و توانمندی های شان استفاده کنند.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام :
مَنِ ارتَقَبَ المَوتَ سارَعَ في الخَيراتِ
هرکس که در انتظار مرگ باشد ومتوجه باشد که مرگ به او می رسد در انجام کارهای نیک شتاب میکند.
نهج البلاغة، صفحه 473، حکمت 31
تمام شد...
اما این پایان نیست...
با وقف؛ بودن، بعد از نبودن محقق می شود.