علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 101
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 101
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 1
1 - تقسيم انسان ها به : تقواپيشگان ، كافران و منافقان ، از طبقه بندى هاى مردم در قرآن
هدًى للمتقين . .. إن الذين كفروا ... و من الناس من يقول ءامنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 6
6 - گروهى از مردم على رغم ايمان راستين شان ، به نفاق گرايش دارند و از زمره منافقان مى شوند .
ذهب اللّه بنورهم
از اينكه جمله «ذهب اللّه بنورهم» توصيف شدگان را داراى نور شمرده مى توان اين معنا را محتمل دانست كه: آيه شريفه بيانگر آن گروه از منافقان است كه در بدو امر حقيقتاً ايمان مى آورند; ولى بر اثر عواملى به سوى نفاق مى گرايند. جمله «فهم لايرجعون» در آيه بعد مؤيد اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 18
18 - نابودى دين و مردم ، روش منافقان
و اذا تولى . .. و يهلك الحرث و النسل
امام صادق (ع): ان «الحرث» فى هذا الموضع، الدين و «النسل» الناس.
مجمع البيان، ج 2، ص 534 ; نورالثقلين، ج 1، ص 204، ح 754 و 755.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 2
2 - ضرورت حفاظت اطلاعات و اسرار جامعه اسلامى ، از بيگانگان ( كافران ، منافقان و . . . )
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 122 - 5
5 - دسيسه منافقان ( عبداللّه بن أبى سلول ) ، براى ايجاد سستى و هراس در مسلمانان ، هنگام روانه شدن آنان به سوى احد
اذ همّت طائفتان منكم ان تفشلا
در مجمع البيان آمده است كه عبداللّه بن ابى سلول، دو طايفه از مسلمانان (برخى از مهاجر و انصار) را از رويارويى با مشركان برحذر مى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 2
2 - مسلمانان بريده از جامعه اسلامى و رويگردان از هجرت ، منافق و كافرند .
فما لكم فى المنافقين . .. كما كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 2
2 - انسان هاى متزلزل در طريق ايمان ، منافقند .
إنّ الذين ءامنوا ثم كفروا ثم ءامنوا ثم كفروا . .. بشر المنفقين
ظاهراً مراد از منافقان، همان كسانى هستند كه در آيه قبل توصيف شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 1،2
1 - مدعيان ايمان ، در صورت پذيرش سرپرستى و دوستى كافران ، در زمره اهل نفاقند .
بشّر المنفقين بأنّ لهم عذاباً أليماً. الذين يتّخذون الكفرين أولياء
«أولياء» جمع «ولى» مى تواند به معناى دوست و يا سرپرست باشد. گفتنى است كه در برداشت فوق، «الذين»، وصف براى منافقان گرفته شده است.
2 - مدعيان ايمان در صورت قطع رابطه دوستى با اهل ايمان و نپذيرفتن ولايت آنان ، در شمار منافقانند .
بشّر المنفقين . .. الذين يتّخذون الكفرين أولياء من دون المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 17
17 - مسلمان شركت كننده در مجالس كفر و استهزاى به آيات الهى منافق است .
فلاتقعدوا معهم حتّى يخوضوا فى حديث غيره إنّكم إذاً مثلهم . .. جميعاً
جمله «ان اللّه . ..»، پس از بيان حرمت مجالست با استهزا كنندگان، دلالت مى كند كه مراد از منافقان، همان مسلمانانى هستند كه در آن مجالس شركت مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 6
6 - منافقان در زمره كافرانند *
إنّ المنفقين . .. يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين
با توجه به آيات قبل و بعد كه درباره منافقان است، مى توان گفت مراد از «الكفرين» همان منافقان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 8
8 - بدگمانى به خداوند ، از گناهان بزرگ و موجب قرار گرفتن انسان در زمره منافقان و مشركان
المنفقين . .. و المشركين ... الظانّين باللّه ظنّ السوء
وصف «الظانّين. ..» مشعر به عليت است; يعنى، اين بدگمانى است كه روح اصلى نفاق و شرك را تشكيل داده و انسان ها با اين بدگمانى، منافق و مشرك مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 5
5 - منافقان ، حزب شيطان و دار و دسته وى
أُولئك حزب الشيطن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 4
4 - كارساز نبودن اموال و اولاد منافقان براى آنان ، در قبال عذاب الهى در قيامت
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 4
4 - كارساز نبودن اموال و اولاد منافقان براى آنان ، در قبال عذاب الهى در قيامت
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 6
6 - دل هاى منافقان ، بر اثر كفر و ارتداد مُهر شد .
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا فطبع على قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 4
4 - فراموش شدن خدا در زندگى منافقان ، نتيجه استيلاى شيطان بر آنان
استحوذ عليهم الشيطن فأنسهم ذكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 10
10 - فسادگرى منافقان ، زمينه ساز افزايش بيمارىِ دل و انديشه آنان
فزادهم اللّه مرضاً . .. بما كانوا يكذبون. و إذا قيل لهم لاتفسدوا
برداشت فوق مبتنى بر دو امر است: 1- «إذا قيل . ..» عطف بر «يكذبون» باشد. 2- «بما كانوا يكذبون» علاوه بر تعلقش به «و لهم عذاب أليم» - متعلق به «فزادهم اللّه» نيز باشد. بر اين مبنا جمله چنين مى شود: «فزادهم اللّه مرضاً ... بما كانوا اذا قيل لهم ... لهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 14،15
14 - مال و اولاد فراوان منافقان ، موجب گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 12
12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه دورويى و نفاق
و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 7
7 - بخل ورزى منافقان صدر اسلام از پرداخت صدقات ، روى گردانى از تعهد و اعراض از قرار گرفتن در صف صالحان بود .
و منهم من عهد اللّه . ... و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 5
5 - منافقان بر اثر بيمارىِ دل و انديشه ، فسادگرى هاى خويش را اصلاح طلبى قلمداد مى كنند .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا إنما نحن مصلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 10
10 - افشاى كامل چهره منافقان و اتخاذ مواضع شديد عليه آنان ، از تبعات تخلف آنان از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 4
4 - عقب نشينى منافقان از همگامى با كافران ، معلول ترس عميق آنان از مؤمنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم . .. لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل و اين كه «لأنتم أشد رهبة» در مقام بيان علت عقب نشينى منافقان از يارى كافران باشد، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 12
12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه
دورويى و نفاق
و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 3
3 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) در صورت توبه كردن منافقان ، براى آنان از پيشگاه خداوند درخواست مغفرت مى نمود .
و إذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول اللّه
«يستغفر لكم. ..» جواب براى شرط مقدر است; يعنى، «إن تتعالوا يستغفر لكم رسول اللّه»، (اگر از خطاهاى گذشته خود توبه كنيد، رسول خدا براى شما طلب مغفرت خواهد كرد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 14،15
14 - مال و اولاد فراوان منافقان ، موجب گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 5
5 - آگاه نبودن اهل نفاق به سود و زيان واقعى خويش ، عامل اختيار كردن ضلالت و از دست دادن هدايت
أولئك الذين اشتروا الضللة . .. و ما كانوا مهتدين
جمله «ما كانوا مهتدين» عطف بر جمله «اشتروا الضلالة بالهدى» است و به منزله علت براى آن مى باشد; يعنى: چون به سود و زيان واقعى خويش راه نيافتند، به چنين تجارتى دست زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 16
16 - بى اعتقادى منافقان به قيامت و عدم درك آن نسبت به حوادث و حقايق آن ، مايه تخلف آنان از جهاد
لو كانوا يفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 14
14 - توطئه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخاسته از جهل و نادانى آنان بود .
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ . .. و لكنّ المنفقين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 10
10 - احساس رضايت و خوشحالى منافقان از شركت نكردن در جنگ براى بار نخست ، مايه طرد هميشگى آنان از سوى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و محروم شدن دايمى از شركت در جهاد
لن تخرجوا . .. و لن تقتلوا معى عدواً إنكم رضيتم بالقعود أول مرّة
برداشت فوق بر اين اساس است كه «لن تخرجوا» و «لن تقاتلوا» در مقام انشا و براى طرد منافقان باشد و جمله «إنكم رضيتم . ..» نيز براى تعليل آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 15
15 - غفلت از خداوند و فريفته شدن به مظاهر دنيا ، عامل بدبختى اخروى منافقان
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 5
5 - توجه به گوشه اى از خيانت ها و تزوير هاى منافقان ، مستلزم عدم اعتمادبه آنان براى هميشه
لن نؤمن لكم قد نبأنا اللّه من أخباركم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «من» در «أخباركم» براى تبعيض و «لن» در «لن نؤمن» براى نفى ابدى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 5
5 - توجه به گوشه اى از خيانت ها و تزوير هاى منافقان ، مستلزم عدم اعتمادبه آنان براى هميشه
لن نؤمن لكم قد نبأنا اللّه من أخباركم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «من» در «أخباركم» براى تبعيض و «لن» در «لن نؤمن» براى نفى ابدى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 6
6 - هراس از مردم و خدا نترسى منافقان ، معلول سطحى نگرى و سبك مغزى آنان است .
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه ذلك بأنّهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 2
2 - شك و ترديد ، پرتگاهى كه منافقان بناى شخصيت خويش را بر آن پى افكنده و از آن جا به دوزخ سقوط مى كنند .
أسس بنينه على شفا جرف هار . .. لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 8
8 - ترديد و ناباورى نسبت به مبانى اسلام ( توحيد ، معاد ، نبوت ، قرآن و . . . ) ، عامل شقاوت و بدبختى اهل نفاق
قالوا بلى و لكنّكم . .. ارتبتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 13
13- ناتوانى منافقان و افراد سست ايمان ، از توجيه آيات جهاد ، تنگ كننده عرصه حيات بر آنان *
فإذا أنزلت سورة محكمة و . .. ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت
از ارتباط «سورة محكمة» با «ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت»، مى توان استفاده كرد كه انسان هاى سست ايمان يا منافق، در ساير تكاليف - كه به گونه اى قابل توجيه است - با ترفندى، خويش را آسوده مى كنند; اما در مورد جهاد چون آياتش محكم، قاطع و توجيه ناپذير است، خود را در بن بست ديده و شديداً نگران مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 17
17 - حكم خداوند به طرد كامل منافقان ، نتيجه مواضع عقيدتى و نيز عملكرد خود آنان بود .
لاتصل . .. إنهم كفروا ... و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 12
12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه دورويى و نفاق
و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 17
17 - حكم خداوند به طرد كامل منافقان ، نتيجه مواضع عقيدتى و نيز عملكرد خود آنان بود .
لاتصل . .. إنهم كفروا ... و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 13
13 - پليدى منافقان و دوزخى بودن آنان ، نتيجه اعمال ناشايست و مستمر خود آنان است .
إنهم رجس و مأويهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 3
3 - غفلت و بى توجّهى منافقان به علم غيب و آگاهى گسترده خدا نسبت به اسرار و سخنان پنهانى ، عامل گرايش آنان به تخلف از وظايف خود در برابر خدا
بما أخلفوا اللّه ما وعدوه . .. ألم يعلموا أن اللّه يعلم ... و أن اللّه علّم الغي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 15
15 - غفلت از خداوند و فريفته شدن به مظاهر دنيا ، عامل بدبختى اخروى منافقان
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 5
5 - مسلمان هاى ضعيف الايمان كه خط مشى سياسى منافقان را دارند ، در صفوف آنان جا دارند .
و القائلين لإخونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 1
1 - كفر منافقان به خدا و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، عامل بى ارزش گشتن انفاق هاى آنان و پذيرفته نشدن آن در پيشگاه خداوند
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 7
7 - كفر منافقان به خدا و رسول او ، مانع آمرزش آنان
فلن يغفر اللّه لهم ذلك بأنهم كفروا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 1،2،6
1 - عملكرد بد منافقان ، ناشى از كفر و بى ايمانى آنان است .
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
«ذالك» به جمله «إنّهم ساء ما كانوا يعملون» در آيه قبل اشاره دارد.
2 - دروغ گويى ، استفاده ابزارى از سوگند ها ، انحراف و بازداشتن مردم از راه خدا ، زاييده كفر و بى ايمانى منافقان
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
«ذلك» مى تواند به تمامى آنچه در دو آيه پيش در رابطه با منافقان، مطرح شده اشاره داشته باشد.
6 - دل هاى منافقان ، بر اثر كفر و ارتداد مُهر شد .
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا فطبع على قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 5
5 - كفر درونى منافقان انگيزه ساختن مسجد ضرار
مسجداً ضراراً و كفراً
«كفراً» مى تواند به معناى ترويج كفر نباشد ; بلكه به اين معنا باشد كه عمل منافقان و سازندگان مسجد ضرار، نشأت يافته از كفرشان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 11
11 - باقى ماندن منافقان ، بر مواضع منافقانه خود تا لحظه مرگ ، مايه بدبختى و شقاوت آنان در آخرت
بلى و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
مقصود از «أمراللّه» مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 7
7 - پافشارى و استمرار بخشى منافقان بر اعمال زشت و ناپسند ، عامل گرفتارى آنان به عذاب سخت اخروى
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
«إنّهم ساء. ..» براى بيان علت محكوميت منافقان به عذاب سخت اخروى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 2
2 - انديشه سودجويانه منافقان ، مانع از مراجعه آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى داورى به حق ميان آنان بود .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون . و إن يكن لهم الح
از اين كه منافقان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) را قبول نمى كردند و تنها در صورتى به آن تن مى دادند كه اين داورى به نفع آنان بود، مى توان به دست آورد كه عدم پذيرش آنان در آغاز و قبول آنان به وقت سودمند دانستن آن براى خويش، ناشى از انديشه سودجويانه آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 5
5 - شيطان ، از راه نجوا هاى منافقان ، درصدد اندوهگين كردن مؤمنان بود .
إنّما النجوى من الشيطن ليحزن الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 9،10
9 - منافقان ، مغرور و فريفته آمال و آرزو هاى باطل خويش
و غرّتكم الأمانىّ
10 - مغرور و فريفته شدن منافقان ، در برابر آمال و آرزو هاى پوچ ، عامل بدبختى و شقاوت اخروى آنان
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّتكم الأمانىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 5،6،19
5 - منافقان ، همواره منتظر بروز شكاف و اختلاف در صفوف مؤمنان و شكست و نابودى آنان بودند .
قالوا بلى و لكنّكم . .. تربّصتم
«تربص» (مصدر «تربصتم») به معناى انتظار چيزى را كشيدن است. حذف مفعول «تربصتم» بيانگر آن است كه منافقان، آرزوى بروز همه گونه گرفتارى را براى مؤمنان و جامعه اسلامى داشتند.
6 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، عامل بدبختى اخروى منافقان
و تربّصتم
19 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، ترديد در باور هاى دينى ، فريفتگى به آرزو هاى باطل و مظاهر دنيا و غفلت از خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه هاى نفاق
و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 2
2 - آزادى منافقان ، براى ملاقات با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و گفتوگوى مستقيم با آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 9
9 - منافقان مدينه ، افرادى راحت طلب بودند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم . .. و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 63 - 6
6 - موضع گيرى خصمانه منافقان در برابر خدا و رسولش ، على رغم آگاهى آنان به عاقبت دردناك عملكردشان ، شگفت آور است .
ألم يعلموا أنه من يحادد اللّه و رسوله فان له نار جهنم
با توجه به اينكه «ألم يعلموا» توبيخ است و اين نوع توبيخ در مواردى به كار مى رود كه توبيخ شونده آگاه بوده و نمى بايست پس از آگاهى مرتكب خلاف شود، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 2
2 - آگاهى منافقان به اطلاع خداوند بر اسرار قلبشان
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
شك نيست كه ترس منافقان مبتنى بر مقدماتى است كه از جمله آن مقدمات، آگاهى آنان است به اينكه خداوند بر اسرار آدمى آگاه و عالم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 7،10
7 - اعلام امكان بخشيده شدن برخى از منافقان از سوى خداوند و وعده عذاب و كيفر حتمى براى برخى ديگر از آنان
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة
10 - اعلام امكان بخشيده شدن برخى از منافقان از سوى خداوند ، به دليل مداومت نداشتن آنان بر ارتكاب جرايم
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
از اينكه خداوند علت بخشيده نشدن عده اى از منافقان را، استمرار آنان بر جرم بيان كرده، استفاده مى شود كه بخشيده شدن گروه ديگر، به دليل مداومت نداشتن آنان بر ارتكاب جرايم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 8
8 - امكان عفو عناصر غير اصلى و خط گيرنده نفاق و غير قابل بخشش بودن جرم عناصر اصلى و خط دهنده *
إن نعف عن طائفة . .. نعذب طائفة ... بعضهم من بعض
«بعضهم من بعض» تحت تأثير بودن برخى از منافقان از برخى ديگر را افاده مى كند و نيز اين آيه تفسير آيه قبل مى باشد و علت عفو گروهى و كيفر گروهى ديگر را بيان مى نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 1
1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوى منافقان ، باعث اجراى حكمى سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا مى شد .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً. ملعونين
«ملعونين» حال براى ضمير فاعلى «لايجاورون» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 19
19 - در صورتى كه منافقان و بيماردلان و شايعه پراكنان ، در مدينه ، به كار هاى خلاف خود ادامه مى دادند ، چنان مورد قهر پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار مى گرفتند كه مجبور به ترك مدينه مى شدند .
لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً
«لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً» كنايه از آوارگى و در به درى است. لازم به ذكر است كه «قليلاً» صفت مفعول مطلق محذوف (جوار) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 2
2 - ابتلاى قلب منافقان عهدشكن و بخيل به نفاقى مزمن ، كيفر خداوند براى آنان
فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير در «أعقب» به «اللّه» در فراز پيشين بازگردد; يعنى، خداوند منافقان را در پى شكستن عهدشان با او و امتناع ورزيدن از پرداخت زكات، به نفاق مزمنى گرفتار كرد كه تا روز قيامت از آن رهايى نخواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 11
11 - جبهه كفر و نفاق ، به ظاهر مجتمع و متحد ; اما در درون ، آكنده از تشتت و تفرقه
تحسبهم جميعًا و قلوبهم شتّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 13
13 - فروپاشى اتحاد منافقان و يهوديان ، پس از غزوه بنى نضير ، به رغم ظاهر متحد آنان *
تحسبهم جميعًا و قلوبهم شتّى
احتمال مى رود كه جملات آيه شريفه، حكايت از آينده داشته باشد; بدين معنا كه از تحولات پس از غزوه بنى نضير خبر مى دهد و از آن جمله در هم ريختن اتحاد ميان منافقان و يهود قبل از غزوه بنى نضير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 9
9 - اخبار خداوند از سر و سِرّ منافقان با يهود بنى نضير ، نمودى از علم وى به غيب و شهود
علم الغيب و الشهدة
با توجه به اين كه بخش قابل توجهى از سوره درباره غزوه بنى نضير مى باشد، آيات پايانى مى تواند نظر به مطالب ياد شده، از جمله رابطه منافقان و يهود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 6
6 - منافقان مدينه ، در جبهه بندى سياسى ، در جبهه يهود بودند .
و القائلين لإخونهم
بنابراين احتمال كه مراد از «القائلين» يهود و مرجع ضمير در «إخوانهم» منافقان باشد، معلوم مى شود كه منافقان، در جبهه يهود و برادران سياسى آنان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 29
29 - اتكا و دلبستگى منافقان به حاميان و هواداران خود ، در مواضع كفرآميز و توطئه عليه اسلام و مسلمانان
و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
تهديد خداوند به اينكه منافقان، هيچ ياور و حاميى نخواهند داشت، نشانگر ذهنيت غلط آنان در اتكا به حاميان خويش است كه خداوند اين ذهنيت را مردود شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 5
5 - اهل كفر و نفاق ، تنها متكى بر موانع و استحكامات فيزيكى و مادى در جنگ و نبرد
لايقتلونكم جميعًا إلاّ فى قرًى محصّنة أو من وراء جدر
در صورتى كه فاعل در «لايقاتلونكم. ..» كافران و منافقان باشند، به دست مى آيد كه اهل كفر و نفاق، هيچ انگيزه معنوى براى حركت هاى خود ندارند و تنها اطمينان از استحكامات مادى است كه به آنان جرئت مبارزه مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 2
2 - اجابت درخواست منافقان از سوى خداوند ، در زمينه اعطاى مال و ثروت به آنان
فلما ءاتيهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 18
18 - وحى ، نيات منافقان را در رخصت خواهى شان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) آشكار كرد .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم . .. و يستئذن ... إن يريدون إلاّ فرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 7
7 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به ترك اذيت و آزار منافقان و كافران بود . *
و دَعْ أذيهم
برداشت بالا، بنابراين اساس است كه اضافه «أذى» به «هم» اضافه مصدر به فاعل اش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 81 - 9
9 - اعراض و بى اعتنايى به مسلمانان توطئه گر و دو رو ، توصيه و فرمان خداوند به پيامبر خويش
و يقولون طاعة . .. فاعرض عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 3
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، در صورت حضور در داخل خانه هايشان و هجوم دشمن ، از آن دفاع نمى كردند .
يقولون إنّ بيوتنا عورة . .. و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 13
13 - حسرت منافقان براى از دست دادن اموال و فرزندان خويش به هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم . .. ليعذبهم ... و تزهق أنفسهم
«زهوق نفس» به معناى خروج جان بر اثر تأسف و حسرت است. (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 1
1 - نهى شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى هميشه ، از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و دعا كردن براى آنها بعد از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 2
2 - ممنوع نبودن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و حضور يافتن بر قبر آنها ، تا قبل از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات
با توجه به سياق آيات، كه پس از جنگ تبوك نازل شده است، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 1،6
1 - اقدام منافقان به ساختن مسجدى براى هدف هاى زيانبار و كفرآميز و تفرقه افكن ميان مؤمنان
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً بين المؤمنين
6 - ترويج كفر ، تفرقه افكنى و تجمع بخشيدن به دشمنان خدا و رسول ، مهمترين اهداف زيانبار منافقان از ساختن مسجد ضرار
مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً بين المؤمنين و إرصاداً
قيد «ضراراً» مى تواند هدف كلى و عام منافقان و «كفراً و تفريقاً . .. إرصاداً» بيانگر بارزترين نمودهاى آن هدف كلى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 13
13 - منافقان ، زيان زننده به جامعه اسلامى ، مروج كفر ، تفرقه افكن ميان مؤمنان ، ظالم و دوزخى اند .
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً . .. و إرصاداً ... فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 11
11 - جبهه كفر و نفاق ، به ظاهر مجتمع و متحد ; اما در درون ، آكنده از تشتت و تفرقه
تحسبهم جميعًا و قلوبهم شتّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 9
9 - جبهه كفر و نفاق ، درگير تعارضات سخت و دشوار ميان خويش
بأسهم بينهم شديد تحسبهم جميعًا و قلوبهم شتّى
برداشت بالا، بر پايه اين احتمال است كه ضماير «هم» به كافران و منافقان بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 8،9
8 - تبليغات اخلالگرانه منافقان پس از نبرد احد
لو اطاعونا ما قتلوا
9 - اشكال تراشى و اخلال گرى ، از ترفند هاى منافقان پس از روى نمودن مشكلات و سختى ها به جامعه ايمانى براى تحكيم موقعيّت خويش
لو اطاعونا ما قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 61 - 8
8 - تلاش پيگير منافقان در مقابله با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بازداشتن مردم از مراجعه به او
رايت المنافقين يصدّون عنك صدوداً
فعل مضارع «يصدّون» دلالت بر استمرار دارد. قابل ذكر است كه در برداشت فوق «يصدّون» فعل متعدّى و مفعول آن «النّاس» گرفته شده است ; در اين صورت «يصدّون» به معنى «يمنعون» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1،5
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
5 - منافقان ، تلاش تخريب گرانه خود را تا مرحله غلبه حق و پيروزى قطعى جبهه اسلام ، ادامه مى دهند .
لقد ابتغوا الفتنة . .. حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 9
9 - اخلالگرى منافقان صدر اسلام ، در بسيج براى جنگ تبوك
لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 4،5
4 - منافقان ، خويشتن را مردمى اصلاح طلب مى شمرند .
قالوا إنما نحن مصلحون
5 - منافقان بر اثر بيمارىِ دل و انديشه ، فسادگرى هاى خويش را اصلاح طلبى قلمداد مى كنند .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا إنما نحن مصلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 3
3 - منافقان ، مفسدانى مدعى اصلاح گرى
إنما نحن مصلحون. ألا إنهم هم المفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 2،3
2 - داعيه اصلاح طلبى منافقان پيش از حاكميّت ، و فساد آنان پس از رسيدن به حكومت
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الارض ليفسد فيها
3 - داعيه اصلاح طلبى منافقان هنگام برخورد با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، و تلاش آنان در جهت فساد پس از بازگشت از محضر او *
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الأرض
بنابراينكه «اذا تولّى»، به معناى بازگشت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 10،11
10 - ادعاى نيكوكارى ، مُدارا و صلح جويى ، توجيه نارواى منافقان در مورد مراجعه به حكم طاغوتى
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
11 - ادعاى نيكوكارى و صلح جويى از شگرد هاى منافقان
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 14
14 - منافقان ، على رغم ادعاى ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 3
3 - تظاهر به آمادگى براى جهاد و فداكارى ، پس از پايان يافتن دشوارى هاى نبرد ، خصلتى است منافقانه .
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك للخروج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 1،2،3،5
1 - منافقان صدراسلام ، مدعى ايمان به خدا و رسول بودند .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول
به گفته مفسران، آيه شريفه و چند آيه بعد، درباره منافقان است و اين را موضوعات طرح شده در اين آيات و آهنگ و شأن نزول آنها، تأييد مى كند.
2 - منافقان صدراسلام ، مدعى اطاعت و فرمان برى از خدا و رسول بودند .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
3 - اصرار و تأكيد منافقان صدراسلام ، بر صداقت خويش در ايمان به خدا و رسول و فرمان برى از ايشان
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
مدن فعل مضارع (يقولون) - كه دال بر استمرار است - و نيز تكرار «با» در «باللّه» و «بالرسول» و تصريح بر فرمان برى و اطاعت، همگى حاكى از اصرار و تأكيد فراوان منافقان بر صحت ادعا خويش است.
5 - دسته اى از منافقان صدراسلام ، على رغم اظهارات أكيدشان مبنى بر فرمان برى ايمان داشتن به خدا و رسول او ، از ايشان روى برتافته و نافرمانى كردند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 13
13 - منافقان ، على رغم اظهار ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 1،3،17
1 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مورد آزار و اذيت مستمر برخى از منافقان
و منهم الذين يؤذون النبى
«من» در «منهم» براى تبعيض و فعل مضارع «يؤذون» مفيد استمرار است ; يعنى، برخى از منافقان پيوسته پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) را مورد اذيت قرار داده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
3 - معرفى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عنوان فردى ساده و خوش باور نمونه اى از اذيت هاى منافقان نسبت به آن حضرت
الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
«اُذُن» به كسى گفته مى شود كه به هر سخنى گوش فرا دهد و زود باور كند ; يعنى، ساده و خوش باور باشد. گفتنى است كه برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «يقولون هو أذن» براى بيان مورد و نمونه اى باشد كه منافقان، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به آن متهم كرده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
17 - از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روايت شده كه ضمن يك خطبه طولانى فرمود : « سمونى اذناً و زعموا انّى كذلك لكثرة ملازمته [ على ( ع ) ] اياى و اقبالى عليه حتى انزل اللّه عز و جل فى ذلك قرآناً « و مهم الذين يؤذون النبى و يقولون هو اذن . . . » ;
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 4،9
4 - كافران و منافقان ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را مورد آزار و اذيت قرار مى دادند .
و دَعْ أذيهم
9 - توكل بر خداوند در مقابل آزار و اذيت هاى كافران و منافقان ، نقشى كارساز دارد .
و دَعْ أذيهم و توكّل على اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 5
5 - منافقان و كافران آزاردهنده رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، مورد لعن خدايند .
و لاتطع الكفرين و المنفقين و دَعْ أذيهم . .. إنّ الذين يؤذون ... و رسوله لعنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 1،2
1 - نجوا هاى منافقان ، از حركت هاى آزاردهنده آنان عليه مسلمانان
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى
مفسران برآنند كه اين بخش از آيات، مربوط به منافقان و يكى از حركات موذيانه آنان عليه مسلمانان (نجوا و درگوشى سخن گفتن) است.
2 - منافقان ، از نجوا هاى آزاردهنده شان نهى و از آنان خواسته شده بود تا از آن كار زشت دست بكشيد .
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 1،4
1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوى منافقان ، باعث اجراى حكمى سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا مى شد .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً. ملعونين
«ملعونين» حال براى ضمير فاعلى «لايجاورون» است.
4 - منافقان آزاردهنده زنان مسلمان ، در صورت تداوم كردار زشت خود ، مهدورالدم بوده و در هر كجا كه يافته شوند ، بايد به قتل برسند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ... أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتيلاً
«ثقف» (مصدر «ثقفوا») به معناى «مهارت در درك و انجام دادن كار» است (مفردات راغب). در آيه، اين واژه به معناى «به دست آوردن و دستيازى» استعمال شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 3
3 - اذيت و آزار زبانى مسلمانان ، در غزوه احزاب ، از سوى منافقان ، ناشى از اين بود كه مى پنداشتند احزاب متّحد ، نرفته اند و در اطراف مدينه خواهند ماند .
سلقوكم بألسنة حداد . .. يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
بنابراين احتمال كه «يحسبون. ..» حال براى ضمير فاعلى «سلقوا» باشد، نكته ياد شده فهميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 1،2
1 - هشدار شديد خداوند ، به منافقان مدينه ، براى پرهيز از آزار و اذيت زنان مسلمان
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
مفعول فعل «ينته» ذكر نشده و به قرينه آيه پيش; مى تواند آزار و اذيتى باشد كه درباره زنان مسلمان روا داشته مى شد. لازم به ذكر است كه مصدر ثلاثى «نغرينّ»، «غراء» است و «غرى به» در لغت به معناى «الصاق و چسباندن» است (مفردات راغب). اين واژه در آيه، كنايه از تسلط همه جانبه و سخت و گريزناپذير است.
2 - منافقان ، در مدينه ، فعال بودند و زنان مسلمان را مورد تعرض و مزاحمت قرار مى دادند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 4
4 - منافقان صدر اسلام ، گروهى بودند كه در آغاز به اسلام ايمان آوردند ولى بعداً به كفر گرويده و مرتد شدند .
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 3
3 - منافقان صدراسلام ، عناصرى مرتد بودند ( ابتدا ايمان آوردند و سپس كفر ورزيدند ) .
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 6
6 - سرزنش شدن منافقان به خاطر ترك حمايت از پيكارگران احد ، على رغم ادعاى برادرى با آنان
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا
جمله «وقعدوا» حاليّه است و اشاره دارد به اينكه منافقان با وجود ادعاى برادرى با مسلمانان از شركت در جنگ و حمايت آنان سر باز زدند. گفتنى است كه «لاخوانهم» در برداشت فوق به معناى برادران دينى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 2
2 - خداوند ، افزايش دهنده بيمارى در دل و جان منافقان
فزادهم اللّه مرضاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 125 - 1
1 - افزايش پليدى منافقان بيماردل ، پس از نزول آيه هاى قرآن و شنيدن آن
و إذا ما أنزلت سورة . .. و أما الذين فى قلوبهم مرض فزادتهم رجساً إلى رجسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 4،5
4 - طغيانگرى و سرگردانى اهل نفاق ، همچنان رو به افزايش و فزونى است .
و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
«مَدّ» (مصدر «يَمُدّ») به معناى افزودن و نيز به معناى مهلت دادن، آمده است. برداشت فوق با توجه به معناى اول، استفاده شده است.
5 - افزايش تحيّر و طغيان اهل نفاق ، كيفرى است از جانب خدا براى آنان
يمدّهم فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 4،5
4 - طغيانگرى و سرگردانى اهل نفاق ، همچنان رو به افزايش و فزونى است .
و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
«مَدّ» (مصدر «يَمُدّ») به معناى افزودن و نيز به معناى مهلت دادن، آمده است. برداشت فوق با توجه به معناى اول، استفاده شده است.
5 - افزايش تحيّر و طغيان اهل نفاق ، كيفرى است از جانب خدا براى آنان
يمدّهم فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 1
1 - اعلام قطعيت عذاب الهى براى منافقان استهزاگر و عدم تأثير استغفار مكرر ( هفتاد بار ) پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى آنان
و لهم عذاب أليم. استغفر لهم أو لاتستغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 3
3 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) در صورت توبه كردن منافقان ، براى آنان از پيشگاه خداوند درخواست مغفرت مى نمود .
و إذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول اللّه
«يستغفر لكم. ..» جواب براى شرط مقدر است; يعنى، «إن تتعالوا يستغفر لكم رسول اللّه»، (اگر از خطاهاى گذشته خود توبه كنيد، رسول خدا براى شما طلب مغفرت خواهد كرد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 9
9 - استكبار و خودبرتربينى ، از خصلت هاى عناصر نفاق پيشه
و هم مستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 4
4 - جواز دوستى و يارى خواستن از منافقان و كافران پناهنده ، به همپيمانان مسلمانان *
و لا تتخذوا منهم وليّاً و لا نصيرا. الّا الّذين يصلون الى قوم بينكم و بينهم ميثا
در برداشت فوق احتمال داده شده كه «الّا الّذين يصلون . .. » استثنا از حكمى است كه در جمله «و لا تتخذوا منهم وليّاً و لا نصيرا» بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 8،10
8 - مهلت خواهى منافقان از مؤمنان در قيامت ، براى برگرفتن مقدارى از نور ايشان
يوم يقول المنفقون . .. انظرونا نقتبس من نوركم
ماده «نظر» هرگاه بدون واسطه متعدى شود، به معناى انتظار كشيدن و مهلت دادن خواهد بود. بنابراين «انظرونا»; يعنى، انتظار ما را بكشيد و ما را مهلت دهيد. «قبس» (مبدأ اشتقاق «نقتبس») به شعله اى از يك آتش گفته مى شود. بنابراين «نقتبس من نوركم»; يعنى، تا شعله اى از نور شما برگيريم.
10 - پاسخ استهزاآميز فرشتگان به منافقان در قيامت ، در قبال مهلت خواهى آنان از مؤمنان براى كسب نور
يوم يقول المنفقون . .. نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورًا
امر در «ارجعوا ورائكم» امر تهكمى و استهزايى است; زيرا در پشت سر منافقان نورى وجود ندارد تا آنان برگردند و از آن برگيرند. گفتنى است كه در اين كه گوينده «ارجعوا ورائكم» كيست، چند ديدگاه وجود دارد. آنچه در برداشت بالا آمده، منطبق با يكى از آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 10
10 - بذله گويى منافقان و كافران و استهزاى آنان به ارزش هاى الهى ، كار مستمرشان در طول تاريخ
كالذين من قبلكم . .. و خضتم كالذى خاضوا
در «آيه 56» از قول منافقان نقل شده است: «إنما كنا نخوض و نلعب»; خداوند در اين آيه مى فرمايد «خضتم كالذى خاضوا» ; يعنى، روش شما در پيشينيان شما نيز وجود داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 9
9 - منافقان استهزاكننده خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آيات الهى ، مورد استهزاى خداوند
قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون . .. وعد اللّه المنفقين ... نار جهنم خل
به كار رفتن كلمه «وعد» به جاى وعيد و نيز تعبير «هى حسبهم» افاده نوعى استهزا دارد كه مى تواند پاسخ مناسبى به استهزاى منافقان نسبت به خدا و . .. باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 5،6،7،8،11
5 - تمسخر و ريشخند منافقان صدر اسلام نسبت به مؤمنان ايثارگر تهيدست
و الذين لايجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم
6 - منافقان ، خود بخيلند و انفاق ديگران را هم به استهزا مى گيرند .
فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به . .. الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين
7 - طعنه زدن به مؤمنان انفاقگر و استهزاى آنان ، از خصلت منافقان است .
الذين يلمزون المطوّعين
8 - استهزاى الهى نسبت به منافقانى كه مؤمنان انفاقگر و ايثار كننده را طعن زده و استهزا مى كردند .
سخر اللّه منهم
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 1
1 - طعن و خرده گيرى منافقان صدر اسلام ، از مؤمنانى كه از سر ميل و رغبت و بيش از مقدار واجب ، انفاق مى كردند .
الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين . .. فيسخرون منهم
«لمز» (مصدر يلمزون) به معناى عيب جويى، خرده گيرى و طعن است و «سخرة» و «سخرية» (مصدر يسخرون) به معناى استهزا و ريشخند مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 63 - 5
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، با طرح پرسش هايى از امور غيبى ، مانند « زمان وقوع قيامت » ، در صدد استهزاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بودند .
لئن لم ينته المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. يسئلك الناس عن الساعة
بنابراين كه «ال» در «الناس» عهد ذكرى باشد و به منافقان و بيماردلان در آيه شصت برگردد، نكته بالا، قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 6
6 - استهزاى مسلمانان و به تمسخر گرفتن جامعه ايمانى ، هدف منافقان در تظاهر به اسلام
قالوا ءامنا . .. إنما نحن مستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 1،2،8
1 - خداوند با خوار و حقير ساختن منافقان ، آنان را به استهزا خواهد گرفت .
اللّه يستهزئ بهم
«استهزاء» به معناى تمسخر كردن، است و هدف از آن خوار ساختن و حقير كردن كسى است كه مورد استهزا قرار مى گيرد.
2 - استهزاى منافقان از سوى خدا ، كيفر تمسخر آنان نسبت به اسلام و جامعه ايمانى است .
إنما نحن مستهزءون. اللّه يستهزئ
آيه مورد بحث، بيانگر سزا و كيفر منافقان استهزا كننده است.
8 - مهلت دادن به منافقان در طغيانگرى و سرگردانى ، استهزاى خداوند نسبت به ايشان است .
اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يمدّهم . ..» تفسير وبيان جمله «اللّه يستهزئ بهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 10
10 - ر ها كردن منافقان در ظلمت و گمراهى پس از روشنايى گذرا ، استهزاى خداوند نسبت به آنهاست .
اللّه يستهزئ بهم . .. فلمّا أضاءت ما حوله ذهب اللّه بنورهم
جمله «فلمّا أضاءت ما حوله . ..» مى تواند توضيحى در قالب مثل براى «اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم ...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 3
3 - منافقان ، مورد تمسخر و استهزاى خدايند .
بشر المنفقين بانّ لهم عذاباً أليماً
هدف از به كاربردن بشارت در خبر دادن از عذاب، استهزاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 9
9 - استهزاى منافقان نسبت به اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 9
9 - منافقان استهزاكننده خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آيات الهى ، مورد استهزاى خداوند
قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون . .. وعد اللّه المنفقين ... نار جهنم خل
به كار رفتن كلمه «وعد» به جاى وعيد و نيز تعبير «هى حسبهم» افاده نوعى استهزا دارد كه مى تواند پاسخ مناسبى به استهزاى منافقان نسبت به خدا و . .. باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 8
8 - استهزاى الهى نسبت به منافقانى كه مؤمنان انفاقگر و ايثار كننده را طعن زده و استهزا مى كردند .
سخر اللّه منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 1
1 - برخورد استهزاآميز منافقان در برابر آيات الهى قرآن ، به هنگام نزول سوره اى از آن
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
ضمير «منهم» به منافقان برمى گردد و استفهام در «أيكم زادته . .. » استفهام انكارى است، انكار تأثيرگذارى قرآن، بيانگر تحقير آيات الهى و به استهزا گرفتن آن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 10
10 - پاسخ استهزاآميز فرشتگان به منافقان در قيامت ، در قبال مهلت خواهى آنان از مؤمنان براى كسب نور
يوم يقول المنفقون . .. نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورًا
امر در «ارجعوا ورائكم» امر تهكمى و استهزايى است; زيرا در پشت سر منافقان نورى وجود ندارد تا آنان برگردند و از آن برگيرند. گفتنى است كه در اين كه گوينده «ارجعوا ورائكم» كيست، چند ديدگاه وجود دارد. آنچه در برداشت بالا آمده، منطبق با يكى از آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 1
1 - اذن طلبى برخى منافقان براى نرفتن به جنگ تبوك ، به بهانه گرفتار شدن به فتنه و گناه
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
در شأن نزول آيه آورده اند كه: يكى از منافقان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) گفت: «يا رسول اللّه ائذن لى و لاتفتنى ببنات الأصغر فإنى أخاف أن أفتتن بهن»; يعنى، اى رسول خدا! به من اذن بده تا در جنگ شركت نكنم . .. چون، مى ترسم مفتون دختركان رومى گردم و به گناه بيفتم. (مجمع البيان، ذيل آيه)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 1
1 - خبر دادن خداوند از امكان اجازه خواستن منافقان متخلف از جنگ ، براى شركت جستن در جنگ هاى آينده
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك للخروج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 5
5 - رخصت خواستن منافقان توانگر از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى شركت نكردن در جنگ ، به مجرد فرمان الهى به جهاد
أن ءامنوا باللّه و جهدوا مع رسوله استئذنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 1
1 - خداوند ، آگاه به اسرار درونى منافقان
اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 7
7 - آسيب رساندن به جامعه اسلامى ، در رأس آرمان ها و اهداف منافقان و كافران
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً
برداشت فوق با توجه به اين است كه در رأس همه اهداف «ضراراً» مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 2
2 - همگونى زنان و مردان منافق صدر اسلام ، در مواضع ضد اسلامى و برخورد با مسلمانان
المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض يأمرون بالمنكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 104 - 15
15 - « عن جميل قال كان الطيار يقول لى . . . فدخلت انا و هو على ابى عبداللّه ( ع ) فقال الطيار : جعلت فداك أرأيت ما ندب اللّه عز و جل إليه المؤمنين من قوله « يا أيها الذين آمنوا » اَدَخل فى ذلك المنافقون معهم ؟ قال : نعم و الضلّال و كل من أقر بالدعوة الظاهرة . . . ;
جميل مى گويد: من و طيار وارد بر امام صادق (ع) شديم، طيار به آن حضرت عرض نمود: فدايت شوم، آيا منافقين مشمول خطاب «يا أيها الذين آمنوا» هستند؟ امام فرمود: بله، حتى گمراهان و هر كس دعوت آشكار اسلام را پذيرفته، داخل اين آيه مى شود . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 4
4 - منافقان صدر اسلام ، گروهى بودند كه در آغاز به اسلام ايمان آوردند ولى بعداً به كفر گرويده و مرتد شدند .
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 3
3 - اصرار و تأكيد منافقان صدراسلام ، بر صداقت خويش در ايمان به خدا و رسول و فرمان برى از ايشان
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
مدن فعل مضارع (يقولون) - كه دال بر استمرار است - و نيز تكرار «با» در «باللّه» و «بالرسول» و تصريح بر فرمان برى و اطاعت، همگى حاكى از اصرار و تأكيد فراوان منافقان بر صحت ادعا خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 9
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 13
13 - منافقان ، زيان زننده به جامعه اسلامى ، مروج كفر ، تفرقه افكن ميان مؤمنان ، ظالم و دوزخى اند .
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً . .. و إرصاداً ... فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 3
3 - متخلفان از جنگ تبوك ( منافقان ) ، گروهى بى ايمان ، سرگردان و گرفتار ترديد و اضطراب بودند .
و ارتابت قلوبهم فهم فى ريبهم يترددون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 7
7 - منافقان ، گرفتار بيم و اضطراب درونى
و لكنهم قوم يفرقون
«فَرَق» (مصدر يفرقون) به معناى ترس و اضطراب شديد است ; يعنى، منافقان در ترس و اضطراب سختى به سر مى برند، گفتنى است كه آيه بعد، بيان تفصيلى همين جمله است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 - رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 11
11- انسانِ منافق و سست ايمان ، ناتوان از پنهان داشتن هميشگى تزلزل درونى خويش
ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت
از اين كه انسانِ بيماردل سست ايمان، از آيات جهاد به وحشت مى افتد و اين نگرانى در سيمايش ظاهر مى شود، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 8
8 - منافقان ، همواره در وحشت و اضطراب اند .
يحسبون كلّ صيحة عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 19
19 - منافقان ، پيشگامان تزلزل و اضطراب و فرار از غزوه احزاب بودند .
هنالك ابتلى . .. و زلزلوا زلزالاً ... و إذ يقول المنفقون ...إنّ بيوتنا عورة ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 2،3
2 - تلاش منافقان در جهت وارونه جلوه دادن امور ، براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قلبوا لك الأمور
3 - ضرورت هشيارى رهبران جامعه اسلامى ، در برابر ترفند ها و فتنه انگيزى هاى منافقان ( وارونه جلوه دادن امور و . . . )
و قلبوا لك الأمور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 1،2
1 - عتاب محبت آميز خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در پى اجازه دادن آن حضرت به برخى از مسلمانان ( منافقان ) براى شركت نكردن در جنگ تبوك ، به مجرد اظهار ناتوانى آنان
عفا اللّه عنك لم أذنت لهم
2 - اجازه گرفتن بهانه جويان ( منافقان ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى شركت نكردن در جنگ تبوك با اظهار دروغين عجز و ناتوانى خود
لم أذنت لهم حتى يتبين لك
مقصود از «اذن» در آيه فوق - به قرينه آيه قبل (لو استطعنا . ..) و شأن نزولها - اذن دادن به كسانى است كه از شركت در جهاد، خود را معذور مى دانستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 2
2 - اعمال ناپسند و مفسدانه منافقان عصرِ بعثت ، مورد اعتراض مسلمانان آن عصر
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 7
7 - اعتراض و انتقاد منافقان از شركت جستن مسلمانان در پيكار احد
لو اطاعونا ما قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 16
16 - لزوم دورى جستن از منافقين مخالفت كننده با حكم خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، به دليل نگون بختى و گرفتارى ايشان به
عذاب الهى
و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللّه و الى الرّسول . .. فاعرض عنهم
امام كاظم (ع) در بيان علت لزوم اعراض از منافقان فرمود: فقد سبقت عليهم كلمة الشّقاء و سبق لهم العذاب . .. .
كافى، ج 8، ص 184، ح 211 ; تفسير برهان، ج 1، ص 387، ح 3 ; نورالثقلين، ج 1، ص 509، ح 368 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 255، ح 183.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 8
8 - طرد و اضلال منافقان از سوى خدا ، دليل لزوم طرد آنان از سوى تمامى مؤمنان است .
فما لكم فى المنافقين فئتين و اللّه اركسهم بما كسبوا
جمله «و اللّه اركسهم بما كسبوا»، حاليه است ; يعنى در حالى كه خداوند آنها را وارونه و طرد كرده، چرا از آنان طرفدارى مى كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 6
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت الهى خويش ، نبايد به سخنان و موضع گيرى هاى كافران و منافقان اعتنا كند .
يأيّها النبىّ إنّا أرسلنك شهدًا و مبشّرًا . .. و لاتطع الكفرين و المنفقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 11
11 - اعتماد نكردن به منافقان و برحذر بودن از آنان ، توصيه الهى به مؤمنان
فاحذرهم
چنان كه قبلاً گذشت، خطاب در «رأيت» و «تسمع» اختصاص به فردى خاص ندارد; بلكه شامل هر بيننده و شنونده اى مى شود. خطاب در «احذرهم» نيز چنين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 6
6 - منافقان ، با متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى ، دعوت به ايمان را پذيرا نبودند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 7
7 - بخل ورزى منافقان صدر اسلام از پرداخت صدقات ، روى گردانى از تعهد و اعراض از قرار گرفتن در صف صالحان بود .
و منهم من عهد اللّه . ... و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 2
2 - اجابت درخواست منافقان از سوى خداوند ، در زمينه اعطاى مال و ثروت به آنان
فلما ءاتيهم من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 7
7 - اعلان عدم صلاحيت منافقان براى همراه شدن با پيامبر (صلی الله علیه و آله) جهت مقابله با دشمنان دين
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 3
3- تسلط شيطان بر روح منافقان ، معلول گرايش آنان به كافران و اظهار همدلى با ايشان
الشيطن سوّل لهم . .. ذلك بأنّهم قالوا... سنطيعكم
«ذلك» مى تواند اشاره به تسلّط شيطان باشد كه از آيه قبل (الشيطان سوّل لهم) استفاده مى شود و تعبير «بأنّهم. ..» در مقام تعليل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 20
20 - افتادن در دام فريب شيطان ، عامل بدبختى منافقان در آخرت
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 1
1 - منافقان ، تحت اختيار شيطان و مقهور اراده او
استحوذ عليهم الشيطن
«استحواذ» به معناى چيره شدن است. ضمير «عليهم»، در آيه شريفه، مربوط به اهل نفاق است; يعنى، شيطان بر آنان مستولى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 23
23 - كافران كينه توز و منافقان حيله گر شايسته نابودى
قل موتوا بغيظكم انّ اللّه عليم بذات الصدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 1
1 - منافقان ، ايفاگران نقش شيطان در تزوير و وسوسه گرى
كمثل الشيطن
با توجه به اين كه در آيات پيشين منافقان به عنوان وعده دهندگان به يهود و متخلفان از وعده خويش معرفى شده اند; اين تمثيل متوجه آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 2
2 - نقش منافقان مدينه ، در وسوسه گرى و تحريك يهود بنى نضير عليه اسلام
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم . .. كمثل الشيطن إذ قال للإنسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 1،2،3،5،7،9
1 - منافقان ، عناصرى فسادگر و تباه كننده جامعه
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
كلمه «فى الأرض» نشانگر اين است كه فسادگرى منافقان محدود به خود و اطرافيانشان نبوده، بلكه فسادى است فراگير و سرايت كننده به جامعه اى كه در آن به سر مى برند.
2 - اعمال ناپسند و مفسدانه منافقان عصرِ بعثت ، مورد اعتراض مسلمانان آن عصر
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
3 - منافقان فسادپيشه ، حتى كمترين فسادگرى را درباره خويش ، پذيرا نيستند .
قالوا إنّما نحن مصلحون
كلمه «إنما» دلالت بر حصر دارد و حصر در جمله مذكور به اصطلاح «حصر موصوف در صفت» است. بنابراين جمله «إنما نحن مصلحون»; يعنى: از ما جز كارهاى صواب سر نمى زند و همه كارهاى ما موجب اصلاح جامعه است.
5 - منافقان بر اثر بيمارىِ دل و انديشه ، فسادگرى هاى خويش را اصلاح طلبى قلمداد مى كنند .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا إنما نحن مصلحون
7 - فسادگرى و نصيحت ناپذيرى منافقان ، برخاسته از بيمار دلى آنان است .
فى قلوبهم مرض . .. و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 1،2،3،4،5،6،7
1 - منافقان ، مردمى فسادپيشه و تبهكارند .
ألا إنهم هم المفسدون
2 - منافقان ، سرچشمه و منشأ فساد ها و تبهكارى ها در جوامع دينى هستند .
ألا إنهم هم المفسدون
در آياتى از قرآن غير منافقان نيز فسادگر خوانده شده اند بنابراين حصر در جمله «ألا إنهم . ..»(تنها منافقان فسادگرند) حصر ادعايى است و اشاره به اين معنا دارد كه: فسادگرى غير منافقان در قياس با منافقان چيزى به حساب نمى آيد; و يا اينكه فساد ديگران نيز به گونه اى به نفاق و منافقان باز مى گردد.
3 - منافقان ، مفسدانى مدعى اصلاح گرى
إنما نحن مصلحون. ألا إنهم هم المفسدون
4 - منافقان ، بى خبر از فسادپيشگى و تبهكارى خويش
و لكن لايشعرون
5 - بيماردلى منافقان ، مانع از درك فسادگرى خويش
فى قلوبهم مرض . .. ألا إنهم هم المفسدون و لكن لايشعرون
6 - اهل ايمان ، بايد منافقان را همواره مفسده گر و تبهكار بدانند .
ألا إنهم هم المفسدون
بيان فسادگرى منافقان با جمله اسميه مقرون به حرف تنبيه (ألا = آگاه باشيد) و نيز حرف تأكيد (إنّ)، گوياى اين است كه منافقان با دروغ پردازيها مسلمانهايى را به اين پندار رسانده بودند كه ايشان مردمى اصلاح طلب هستند. بنابراين مى توان گفت از اهداف جمله «ألا» اين است كه: مسلمانان هرگز در مفسده گر بودنِ منافقان، ترديد نكنند.
7 - لزوم هوشيارى مؤمنان در برابر فسادگرى ها و تبهكارى هاى منافقان
ألا إنهم هم المفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 11
11 - منافقان ، سرسخت ترين دشمن مسلمانان و اصلاح جامعه
و من الناس . .. و هو اَلَدُّ الخصام
«الخصام»، جمع خَصْم، به معناى دشمن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 1،2،3
1 - تلاش منافقان براى فساد در زمين و نابودى حرث و نسل ، در صورت به حكومت رسيدن
و اذا تولّى سعى فى الأرض . .. الحرث و النسل
بنابراينكه «تولّى»، به معناى حكومت باشد.
2 - داعيه اصلاح طلبى منافقان پيش از حاكميّت ، و فساد آنان پس از رسيدن به حكومت
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الارض ليفسد فيها
3 - داعيه اصلاح طلبى منافقان هنگام برخورد با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، و تلاش آنان در جهت فساد پس از بازگشت از محضر او *
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الأرض
بنابراينكه «اذا تولّى»، به معناى بازگشت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 1
1 - متخلفان جنگ تبوك ( منافقان ) ، در صورت شركت در آن ، جز فساد و تباهى به بار نمى آوردند .
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا
«خبال» به معناى فساد و تباهى است; يعنى، اگر منافقان براى جنگ بيرون مى آمدند براى شما چيزى جز فساد و تباهى نمى افزودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 7
7- اخبار خداوند از فسادگرى و خويشاوندكشىِ عناصر سست ايمان منافق ، درصورت رسيدن به حكومت
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
برداشت بالا بنابر اين نكته است كه «تولّيتم» از ماده «ولايت» و به معناى بر عهده گرفتن حاكميت باشد و مخاطب آن بيماردلانى باشند كه به دليل سست ايمانى به هنگام فرمان جهاد، به وحشت افتاده و از آن طفره مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 19
19 - در صورتى كه منافقان و بيماردلان و شايعه پراكنان ، در مدينه ، به كار هاى خلاف خود ادامه مى دادند ، چنان مورد قهر پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار مى گرفتند كه مجبور به ترك مدينه مى شدند .
لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً
«لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً» كنايه از آوارگى و در به درى است. لازم به ذكر است كه «قليلاً» صفت مفعول مطلق محذوف (جوار) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 13
13- هشدار خداوند ، به افشاى اسرار توطئه هاى پنهان منافقان
و اللّه يعلم إسرارهم
تذكّر به علم خداوند، در حقيقت هشدارى است به منافقان تا گمان نكنند اسرارشان هميشه مخفى خواهد ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 7،8
7 - خداوند ، توطئه بدخواهان و منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( ماجراى افك ) را افشا كرد .
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم لاتحسبوه شرًّا لكم بل هو خير لكم
8 - توطئه « افك » ، در نهايت با افشا شدن نيت و انگيزه بدخواهان و برملا شدن چهره كريه آنان ، به نفع مسلمانان به پايان رسيد .
إنّ الذين جاءو بالإفك . .. لاتحسبوه شرًّا لكم بل هو خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 1،4،8،11
1 - بيم و نگرانى منافقان صدر اسلام ، از افشاى اسرارشان توسط وحى
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
4 - فاش شدن نيات قلبى منافقان ، توسط وحى و قرآن *
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
بيم منافقان، مى تواند نشانگر افشاگريهاى پيشين قرآن درباره آنان باشد.
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور موضع گيرى در برابر منافقان و تهديد ايشان به افشاى اسرارشان
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا إن اللّه مخرج ما تحذرون
11 - تأكيد خداوند بر افشاى حتمى اسرار خائنانه منافقان ، على رغم خواست و تمايل آنان به كتمان آن
يحذر المنفقون . .. إن اللّه مخرج ما تحذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 4،8
4 - خداوند از توجيه گرى هاى آينده منافقان نسبت به عملكرد خائنانه شان پرده برداشت .
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
8 - بى شرمى منافقان و اصرار آنان بر دروغ پردازى و تزوير ، حتى پس از افشاى اسرار درونى و توطئه هاى آنان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءو
جمله «قل أباللّه . .. » مى تواند رد ادعاى منافقان در مورد «نخوض و نلعب» باشد ; يعنى، آنان هنوز هم با اين سخنان در مقام تزويرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 1
1 - عذرخواهى منافقان صدر اسلام از عملكرد ناشايست خود ، پس از افشاى اسرار خائنانه شان
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 6
6 - هشدار خداوند به منافقان ، در رابطه با امكان افشاى اسرار و سخنان پنهانى آنان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم
در توضيح اين برداشت مى توان گفت كه: تذكر خداوند به علم خويش بر اسرار و سخنان پنهانى منافقان، هشدارى است به امكان افشاى آنها.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 18
18 - تهديد متخلفان از جنگ و منافقان ، به رسوايى و افشاى اسرارشان در آخرت از سوى خداوند
فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 4
4 - افشاگرى خداوند ، درباره عناصر نفاق پيشه و مرتبط با دشمن ( يهود بنى نضير )
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 1
1- هشدار الهى به منافقان ، نسبت به افشاى كينه هاى نهانى آنان
أم حسب . .. أن لن يخرج اللّه أضغنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 13
13 - افشاى چهره برخى منافقان براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از سوى خداوند
و من الناس . .. و هو اَلَدُّ الخصام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 12،20
12 - شركت نكردن منافقان در پيكار احد ، افشاگر چهره و موضع نفاق آلود ايشان
و ليعلم الّذين نافقوا و قيل لهم تعالوا . .. لو نعلم قتالاً لاتّبعناكم
جمله «و قيل لهم تعالوا . .. » توضيحى است براى جمله «و ليعلم الّذين نافقوا». يعنى طريقه مشخّص كردن منافقان همان شركت نكردن آنان در نبرد است.
20 - افشاگرى و تهديد خداوند عليه عملكرد هاى كفرآميز منافقان
يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم و اللّه اعلم بما يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 7
7 - هشدار خداوند به منافقان مبنى بر افشاى نيات پليد آنان
اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
ابهام در «ما فى قلوبهم» گوياى اين معناست كه منافقان در مراجعه به طاغوت نيّتهاى پليدى در دل داشتند كه تنها خدا از آن آگاهى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 5
5 - منافقان از برملا شدن افكار و اهدافشان براى مؤمنان ، نگران بودند . *
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
از قسم خوردن منافقان، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 3
3 - برملا شدن كفر منافقان صدر اسلام ، در پى توطئه آنان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 10
10 - افشاى كامل چهره منافقان و اتخاذ مواضع شديد عليه آنان ، از تبعات تخلف آنان از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 5
5 - نگرانى شديد منافقان از افشاى ماهيت پليد و برملا شدن ناخشنودى آنان از آيات الهى ، نزد ديگران
هل يريكم من أحد ثم انصرفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 18
18 - وحى ، نيات منافقان را در رخصت خواهى شان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) آشكار كرد .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم . .. و يستئذن ... إن يريدون إلاّ فرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 5
5- افشاى حركت هاى مرموز كافران و منافقان ، از سوى خداوند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يستمع إليك حتّى إذا خرجوا من عندك
خطاب آيه شريفه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و ضمير «منهم» ممكن است به كافران بازگردد كه در آيات پيشين ياد شده اند و نيز ممكن است باتوجه به محتواى آيه - كه نوعى حركت نفاق آميز را بيان داشته - به منافقان بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 5،9
5- نگرانى شديد منافقان صدر اسلام ، از افشاى چهره واقعى آنان
أم حسب . .. أن لن يخرج اللّه أضغنهم
از اين كه خداوند، منافقان را به افشاى اسرارشان تهديد كرده; معلوم مى شود كه شرايط آنان به گونه اى بوده كه رسوايى، برايشان بسيار سخت تمام مى شده است.
9- « عن جابر عن أبى جعفر محمد بن على ( ع ) عن جابربن عبداللّه - رض - قال لمّا نصب رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عليّاً يوم غديرخم قال قوم : ما يألوا برفع ضبع ابن عمّه فأنزل اللّه تعالى « أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغانهم » ;
جابر [جعفى] از امام باقر(ع) روايت نموده كه جابربن عبداللّه انصارى گفت: چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در روز غديرخم، حضرت على(ع) را [به ولايت ]انتصاب كرد، گروهى گفتند: [محمد] در بالا بردن بازوى پسر عمويش كوتاهى نمى كند. پس اين آيه را
خداوند نازل فرمود: أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغانهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 1
1- خداوند ، قادر به معرفى دقيق منافقان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لو نشاء لأرينكهم فلعرفتهم بسيمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 6
6 - افشاى توطئه براندازى منافقان ، از سوى خداوند و رسواساختن آنان
يقولون لئن رجعنا إلى المدينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 17
17 - وحى الهى ، كمك كننده پيامبر (صلی الله علیه و آله) در افشاى چهره منافقانه و خيانت بار بانيان مسجد ضرار
و الذين اتخذوا مسجداً . .. و اللّه يشهد إنهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 5
5 - افشاى چهره منافقان صدر اسلام و ماهيت پليدشان از سوى خداوند براى مؤمنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 12
12 - افشاى چهره منافقان صدراسلام ، از سوى خداوند
إذا جاءك المنفقون . .. و اللّه يشهد إنّ المنفقين لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 4
4 - افشاى چهره واقعى عناصر نفاق پيشه صدراسلام از سوى خداوند
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 6
6 - منافقان صدراسلام ، با علم به اين كه احكام و فرمان هاى خدا و رسول او ، به دور از ظلم و احجاف بود ، به آنها تن در نمى دادند .
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه «بل» در «بل أُولئك. ..» براى اضراب ابطالى باشد; يعنى، منافقان اين گونه نبودند كه گمان كنند كه خدا و رسول او، به آنان ظلم مى كنند; بلكه مى دانستند كه خدا و رسولش، عادلانه حكم مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 6
6 - اقرار منافقان صدر اسلام به ناخالصى و صالح نبودن خويش
و منهم من عهد اللّه . .. لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 3،5
3 - منافقان در هر بار ملاقات با رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، اظهار ايمان كرده و به رسالت الهى آن حضرت شهادت أكيد مى دادند .
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
5 - شهادت صريح و أكيد به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حضور آن حضرت ، از شگرد هاى منافقان براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق خود از آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 2
2 - منافقان صدراسلام ، دو دسته بودند : گروهى به صراحت از فرمان هاى خدا و رسول او سرپيچى مى كردند و دسته اى چنين نبودند .
و يقولون . .. و أطعنا ثمّ يتولّى فريق منهم ... و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 126 - 2،5
2 - سنت الهى بر ابتلا و آزمايش منافقان ، يك يا دو مرتبه در هر سال
أو لا يرون أنهم يفتنون فى كل عام مرة أو مرتين
5 - منافقان صدر اسلام ، على رغم امتحانات مكرر الهى ، متنبه نگشته و توبه نمى كردند .
أو لا يرون أنهم يفتنون . .. ثم لا يتوبون و لا هم يذّكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 - رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 4،6،12
4 - اعتماد و اتكاى منافقان و كافران به قدرت ، ثروت و فرزندان بسيار خويش
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
6 - هر امتى ، چه مؤمن و چه كافر و منافق ، در زندگى دنيوى ، بهره و نصيبى دارد .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم. فاستمتعوا بخلقهم فاستمتعتم بخلقكم
12 - منافقان و كافران پيشين با همه اتكايى كه بر دستاورد هاى مادى خويش داشتند ، سرانجام همه آنها را فرو نهاده و بى توشه در گذشتند .
كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم . .. أولئك حبطت أعملهم فى الدنيا و الأخرة
آيه در مقام تحذير منافقان، سرنوشت پيشينيان را بر آنان مى نماياند كه چگونه با همه قدرت در گذشتند و تلاشهاى دنيويشان بى نتيجه ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 8
8 - اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خدا ، تنها مايه عذاب و گرفتارى آنان در دنياست .
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها فى الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 3،8
3 - منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از مال و اولاد فراوان و امكانات مادى
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
8 - ضعف مالى و امكانات اجتماعى مؤمنان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در مقايسه با منافقان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
وجود زمينه غبطه خوردن نسبت به امكانات رفاهى و برخورداريهاى مادى منافقان، نشان دهنده ضعف اقتصادى و محروميتهاى مادى مؤمنان صدر اسلام در مقايسه با آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 11
11 - جمعيت بيشتر ، امكانات برتر و قدرت فزونتر قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين در مقايسه با منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 10
10 - برخوردارى منافقان صدر اسلام از امكانات و رفاه مادى
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 1
1 - منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از مال و اولاد فراوان و امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 1
1 - منافقان ، بدان پندار كه در دنيا با مؤمنان بوده اند و در انجام اعمال و تكاليف دينى ( نماز ، روزه و . . . ) با آنان همراهى داشته اند ، خود را همچون مؤمنان سزاوار رحمت الهى مى دانند .
فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة . .. ينادونهم ألم نكن معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 5
5 - منافقان ، همواره منتظر بروز شكاف و اختلاف در صفوف مؤمنان و شكست و نابودى آنان بودند .
قالوا بلى و لكنّكم . .. تربّصتم
«تربص» (مصدر «تربصتم») به معناى انتظار چيزى را كشيدن است. حذف مفعول «تربصتم» بيانگر آن است كه منافقان، آرزوى بروز همه گونه گرفتارى را براى مؤمنان و جامعه اسلامى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 13
13 - توطئه هاى منافقان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انتقام جويى آنان از مسلمانان دست يافته به امكانات مادى ، در پرتو تفضلات خدا و رسول
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير در «أغناهم» به مسلمانان برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 14،15
14 - منافقان ، مردمى فاسق و منحرف از مسير حق
إنهم كفروا . .. فسقون
15 - انحراف از مسير حق و مردن در حال فسق ، فرجام شوم منافقان
و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 3
3 - منافقان ، عناصرى منحرف از راه خدا و آيين او
فصدّوا عن سبيل اللّه
«صدّ» (مصدر «صدّوا») دو گونه استعمال مى شود: لازم و متعدى. «صدّ» در صورت اوّل به معناى اعراض كردن و منحرف شدن است. برداشت ياد شده بر پايه همين استعمال است: بنابراين «فصدّوا...»; يعنى، «فمالوا عن سبيل اللّه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 14
14 - منافقان ، سخت در انحراف و كج روى
أنّى يؤفكون
«أنّى يؤفكون»; يعنى، چگونه از حق، اين چنين بازگردانده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 7
7 - منافقان ، عناصرى منحرف و باطل گرا
و رأيتهم يصدّون
«صدّ» (مصدر «يصدّون») بر دو معنا اطلاق مى شود: الف) ميل و انحراف، ب) منع و بازداشتن. در آيه شريفه، ظاهراً معناى اول اراده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 5
5 - اظهار حسرت و اندوه منافقان بر كشته شدن بستگان خويش در پيكار احد
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا لو اطاعونا ما قتلوا
گفته شده مراد از «لاخوانهم»، خويشان نسبى است. و جمله «قالوا لاخوانهم» يعنى: «درباره آنها گفتند»; نه «به آنها گفتند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 7
7 - خداوند ، به منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، با بيان اين كه حتى در صورت فرار از جبهه جهاد ، گرفتار مرگ يا قتل ، در جاى ديگر يا زمان ديگر مى شوند ، هشدار داده است .
إن فررتم من الموت أو القتل و إذًا لاتمتّعون إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 30
30 - إخبار خداوند ، از رسوايى و فضاحت نهايى منافقان صدر اسلام در جامعه و منزوى شدن آنان
و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
با توجه به اينكه آيه، إخبار از آينده است و نيز واژه «فى الأرض» مى تواند به همين زندگى دنيوى اشاره داشته باشد، اين برداشت به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 10
10 - تحليل نظريات و سخنان منافقان ، در گرو تبيين انگيزه هاى درونى و گرايش هاى روحى آنان
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. إذا هم يسخطون
از اينكه خداوند براى بيان نادرستى داورى منافقان به تبيين انگيزه هاى مادى آنان پرداخته است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 5،10
5 - منافقان ، به هنگام وارد شدن بر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، از روى اهانت به جاى تحيتى كه خداوند به آن فرمان داده بود ، تحيت ديگرى به آن حضرت مى گفتند .
و إذا جاءوك حيّوك بما لم يحيّك به اللّه
10 - منافقان ، نازل نشدن عذاب الهى به خاطر اهانت هاى آنان به رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) را دليل عدم رسالت آن حضرت مى پنداشتند .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا اللّه بما نقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 3
3 - به كارگيرى تعبيرات جسارت آميز عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در محاورات منافقان
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
مقصود رئيس منافقان از «أعزّ» خودش و از «أذلّ» رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است. اين تعبير حكايت از آن دارد كه منافقان، در جمع خود و در محاورات ميان خويش، نسبت به پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) تعبيرهاى گستاخانه و جسارت آميزى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 7
7 - دستيابى به عزت و شكوه ، هدف منافقان در پذيرش ولايت كافران و طرح دوستى با آنان
الذين يتّخذون الكفرين أولياء . .. أيبتغون عندهم العزّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 6،7
6 - ترويج كفر ، تفرقه افكنى و تجمع بخشيدن به دشمنان خدا و رسول ، مهمترين اهداف زيانبار منافقان از ساختن مسجد ضرار
مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً بين المؤمنين و إرصاداً
قيد «ضراراً» مى تواند هدف كلى و عام منافقان و «كفراً و تفريقاً . .. إرصاداً» بيانگر بارزترين نمودهاى آن هدف كلى باشد.
7 - آسيب رساندن به جامعه اسلامى ، در رأس آرمان ها و اهداف منافقان و كافران
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً
برداشت فوق با توجه به اين است كه در رأس همه اهداف «ضراراً» مطرح شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 42 - 7
7 - شركت برخى افراد ( منافقان ) در جهاد با كافران ، به منظور دستيابى به منافع مادى
لو كان عرضاً قريباً و سفراً قاصداً لاتبعوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 4
4 - شركت منافقان در جنگ ، تنها براى تأمين منافع شخصى و سهيم شدن در غنايم جنگى است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
ظاهراً مراد از جمله «الم نكن معكم» شركت در جهاد و همراهى مسلمانان در جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 7
7 - لزوم اعراض و روى گردانى از منافقان و جهادگريزان ، و طرد و منزوى كردن آنان در جامعه
فأعرضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 6
6 - لزوم توجه به ماهيت منافقان و شناخت ترفند ها و شگرد هاى آنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 2
2 - گروهى از انسان ها ( منافقان ) به دروغ مدعى ايمان به خدا و روز قيامت هستند .
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر و ما هم بمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 2
2 - منافقان مدينه ، دل در گرو شرك داشتند و ايمان شان ظاهرى بود .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور توبيخ منافقان ، به خاطر بازيچه شمردن دين و استهزاى ارزش هاى الهى
قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 10
10 - منافقان ، مردمى داراى خصلت بخل و امتناع از انفاق در راه خدا
المنفقون و المنفقت . .. و يقبضون أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 1
1 - بخل ورزى منافقان از پرداخت صدقات به هنگام برخوردار شدن از مال و فضل الهى ، على رغم تهعدشان با خدا
و منهم من عهد اللّه . .. فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 1
1 - پيامد بخل ورزى منافقان از پرداخت صدقات ، گرفتار شدن آنان به نفاقى مزمن تا دم مرگ
فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم إلى يوم يلقونه
«فأعقبهم» تفريع بر فراز پيشين است; يعنى، منافقان در پى امتناع از پرداخت صدقات - على رغم پيمانى كه با خدا بسته بودند - مبتلا به نفاقى شدند كه تا دم مرگ آنان را رها نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 6
6 - منافقان ، خود بخيلند و انفاق ديگران را هم به استهزا مى گيرند .
فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به . .. الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 1،2
1 - منافقان ، از هر نوع كمكى به جهاد مسلمانان ، خوددارى مى كردند .
و لايأتون . .. أشحّة عليكم
«أشحّة» اگر چه در لغت، به معناى بخل آمده است، اما استعمال مجازى آن در منع از كمك و يارى و اعانت نيز آمده است. برداشت بالا، با عنايت به استعمال مجازى آن است.
2 - كم شركت كردن منافقان در جبهه جهاد مسلمانان ، به خاطر بخل آنان به مسلمانان بود .
لايأتون البأس . .. أشحّة عليكم
«أشحّة» جمع «شحيح» است. «شح» - ريشه أشحّة - در لغت، به معناى «بخل حريصانه» است (مفردات راغب). لازم به ذكر است كه «أشحّة» حال براى ضمير فاعلى فعل «يأتون » در آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 14،19
14 - منافقان مدينه ، در سختى و آسايش ، به مسلمانان ، بخل مىورزيدند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . أشحّة عليكم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
19 - منافقان مدينه در كار خير ، بخيل بودند .
أشحّة على الخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 5
5 - بدخواهى و حسادت منافقان با اهل ايمان *
اذا لقوكم قالوا امنّا . .. ان تمسسكم حسنة تسؤهم و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
برخى برآنند كه جمله «و اذا لقوكم قالوا آمنّا» درباره منافقان است. بنابر اين ضمير مفعولى «تسؤهم» نيز به آنان برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 14
14 - آگاهى عميق خداوند به همه امور بدگويى هاى آشكار و نهان و نيز به بدخواهى هاى درونى منافقان نسبت به اسلام و مؤمنان
و من الأعراب . .. يتربّص بكم الدوائر ... و اللّه سميع عليم
كلمه «سميع» بيانگر بدگوييهاى منافقان و واژه «عليم» بيانگر آرزوى قلبى آنها نسبت به اسلام و مسلمين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 2
2 - منافقان ، برادر كافران و داراى رمز و راز با ايشان
الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 11
11 - روش برخورد پيامبر (صلی الله علیه و آله) با منافقان ، برخاسته از تعليم خداست .
اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم فاعرض عنهم و عظهم و قل لهم فى انفسهم قولا ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 1،2
1 - اختلاف مسلمانان صدر اسلام ، در شيوه برخورد با منافقان
فما لكم فى المنافقين فئتين
2 - نكوهش مسلمانان صدر اسلام از سوى خداوند ، به جهت اختلافشان در روش برخورد با منافقان
فما لكم فى المنافقين فئتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 156 - 3
3 - شكست در پيكار احد ، زمينه ساز هجوم تبليغاتى كافران و يا منافقان ، عليه اسلام ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان
يا ايّها الّذين امنوا لا تكونوا كالّذين كفروا و قالوا لاخوانهم . .. ما ماتوا و م
كشته شدن عدّه اى از مسلمانان در جنگ احد باعث شده بود كه كافران و يا منافقان، كه با حضور در صحنه احد مخالف بودند، ماجراى احد و كشته هاى فراوان آن را حربه تبليغاتى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار دهند. آنان مى گفتند اگر نظر ما را مى پذيرفتند و همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) خارج نمى شدند، اين حوادث ناگوار پيش نمى آمد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 17،24
17 - دوگانگى گفتار منافقان با آنچه در دل و نهان خويش دارند .
يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم
24 - برخورد نفاق آلود عبداللّه بن ابى و ياران او و سرباز زدن آنان از حضور در پيكار احد
و ليعلم الّذين نافقوا و قيل لهم تعالوا قاتلوا . .. لو نعلم قتالاً
در شأن نزول آيه آمده كه عبداللّه بن ابى و ياران او، كه حدود سيصد نفر بودند، از حضور در پيكار احد سرباز زد. (مجمع البيان، ذيل آيه.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 8،9
8 - تبليغات اخلالگرانه منافقان پس از نبرد احد
لو اطاعونا ما قتلوا
9 - اشكال تراشى و اخلال گرى ، از ترفند هاى منافقان پس از روى نمودن مشكلات و سختى ها به جامعه ايمانى براى تحكيم موقعيّت خويش
لو اطاعونا ما قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 4
4 - دوگانگى برخورد منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به هنگام سختى ها و آسايشها
فكيف اذا . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
منافقان تا قبل از گرفتارى، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اعراض كرده و به طاغوتها مى گرايند، و آنگاه كه به مشكلات برخورند، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) عذرخواهى مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 1
1 - منافقان به هنگام پيروزى مسلمانان ، خود را ياور آنان و به گاه غلبه كافران ، خود را طرفدار و عامل پيروزى ايشان جلوه مى دهند .
الذين يتربّصون بكم . .. قالوا ألم نستحوذ عليكم
«الذين يتربّصون»، بدل براى «الذين يتخذون» است و توضيح دهنده ويژگيهاى منافقان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 9،11
9 - بهانه جويى منافقان براى سرباز زدن از حضور در ميدان احد ، با اين ادّعا كه در آن ميدان ، پيكارى رخ نخواهد داد .
قاتلوا لو نعلم قتالا لاتّبعناكم
برخى از مفسّران گفته اند مراد از جمله «لو نعلم . .. » نفى برخورد نظامى است ; يعنى ما مى دانيم كه جنگى رخ نخواهد داد و لذا با شما نمى آييم.
11 - اظهار عدم آشنايى با دانش و مهارت هاى جنگى ، بهانه منافقان براى سرباز زدن از حضور در پيكار احد *
لو نعلم قتالاً لاتّبعناكم
برداشت فوق احتمال سوّمى است كه در بيان جمله «لو نعلم . .. » گفته شده است. يعنى اگر پيكار مى دانستيم، شركت مى كرديم، ولى ما با فنون جنگ و مبارزه آشنايى نداريم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 9
9 - اشكال تراشى و اخلال گرى ، از ترفند هاى منافقان پس از روى نمودن مشكلات و سختى ها به جامعه ايمانى براى تحكيم موقعيّت خويش
لو اطاعونا ما قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 1
1 - اذن طلبى برخى منافقان براى نرفتن به جنگ تبوك ، به بهانه گرفتار شدن به فتنه و گناه
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
در شأن نزول آيه آورده اند كه: يكى از منافقان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) گفت: «يا رسول اللّه ائذن لى و لاتفتنى ببنات الأصغر فإنى أخاف أن أفتتن بهن»; يعنى، اى رسول خدا! به من اذن بده تا در جنگ شركت نكنم . .. چون، مى ترسم مفتون دختركان رومى گردم و به گناه بيفتم. (مجمع البيان، ذيل آيه)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 2
2 - اجازه گرفتن بهانه جويان ( منافقان ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى شركت نكردن در جنگ تبوك با اظهار دروغين عجز و ناتوانى خود
لم أذنت لهم حتى يتبين لك
مقصود از «اذن» در آيه فوق - به قرينه آيه قبل (لو استطعنا . ..) و شأن نزولها - اذن دادن به كسانى است كه از شركت در جهاد، خود را معذور مى دانستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 11
11 - گرمى هوا ، بهانه منافقان صدر اسلام براى تخلف از جنگ و دستاويزى براى تبليغ و بازداشتن از شركت ديگران در جهاد
و قالوا لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 8،11،20
8 - برخى از منافقان و بيماردلان مدينه ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ترك جهاد در غزوه احزاب ، به بهانه ناامن بودن خانه و كاشانه شان ، مصرّانه اجازه مى خواستند .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة
مراد از «عورة» در آيه، مستحكم نبودن خانه و قابل ورود بودن آن براى هر كس است كه بخواهد وارد شود(مفردات راغب).
11 - مستحكم نبودن خانه و كاشانه ، بهانه منافقان و افراد بيماردل براى گريز از جهاد در غزوه احزاب بود .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة و ما هى بعورة إن يريدون إلاّ فر
20 - « عن عبداللّه الحلبى عنه ( ع ) : إنّهم قالوا « إنّ بيوتنا عورة . . . » فأكذبهم اللّه قال : « و ما هى بعورة . . . » و هى رفيعة السمك حصينة ;
از عبداللّه حلبى، از امام(ع) نقل شده كه منافقان گفتند: خانه هاى ما بى حفاظ است. خداوند آنان را تكذيب كرد و فرمود: «و ما هى بعورة...» و آن خانه ها، داراى ديوارهاى بلند و محكم بود.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 2
2 - بى ادبى و بى پروايى منافقان ، در سخن گفتن با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
اينكه منافقان پيامبر (صلی الله علیه و آله) را عامل فتنه و گناه خود معرفى كردند (و لاتفتنى)، نشانگر نهايت بى ادبى آنان نسبت به ساحت مقدس پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 3
3 - برخورد گستاخانه و بى ادبانه برخى از منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يلمزك فى الصدقت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 2
2 - توجه به ماهيت پست منافقان و عاقبت شوم آنان ، موجب مهم جلوه نكردن مال و اولاد فراوان آنان در نظر اهل ايمان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
«فا»ى تفريع در «فلا تعجبك»، نهى از اعجاب را متفرع بر مطالبى كرده كه در آيات گذشته در زمينه ماهيتِ منفى منافقان و فرجام شومشان، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 53 - 2،8
2 - انفاق منافقان - چه با ميل و رغبت باشد و چه با بى ميلى و كراهت - در پيشگاه خدا بى ارزش و غير قابل قبول است .
قل أنفقوا طوعاً أو كرهاً لن يتقبل منكم
8 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نپذيرفتن انفاق هاى منافقان
لن يتقبل منكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «لن يتقبل» خبر به معناى انشا باشد; يعنى، پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبايد انفاق منافقان را بپذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 1
1 - كفر منافقان به خدا و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، عامل بى ارزش گشتن انفاق هاى آنان و پذيرفته نشدن آن در پيشگاه خداوند
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 10 - 19
19 - اعمال نيك كافران و منافقان ، از كمترين ارزش در پيشگاه الهى برخوردار نيست .
لايستوى منكم من أنفق من قبل الفتح و قتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 2
2 - توجه به ماهيت پست منافقان و عاقبت شوم آنان ، موجب مهم جلوه نكردن مال و اولاد فراوان آنان در نظر اهل ايمان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
«فا»ى تفريع در «فلا تعجبك»، نهى از اعجاب را متفرع بر مطالبى كرده كه در آيات گذشته در زمينه ماهيتِ منفى منافقان و فرجام شومشان، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 9
9 - منافقان ، انسانهايى سودجو ، خودبين و بى انصاف
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 7
7 - آن دسته از منافقانى كه پس از اظهار ايمان و فرمان برى ، از خدا و رسول او ، روى برتافته و نافرمانى كردند ، ايمان نداشتند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك و ما أُولئك بالمؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 15 - 5
5 - كافران و منافقان ، در قيامت از ياور و پشتيبان محروم خواهند بود .
هى موليكم
«مولى» به معناى ناصر و ياور است و قالب «هى مولاكم» قالب قصر است; يعنى، «ليس لكم ناصر إلاّ النار» (كافران و منافقان به جز آتش ياورى ندارند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 145 - 4
4 - منافقان ، براى رهايى از عذاب اخروى ، هيچ ياور و شفيعى نخواهند داشت .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل من النار و لن تجد لهم نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 28
28 - هيچ كس توانايى ندارد كه به منافقان ، هنگام گرفتار آمدنشان به عذاب دنيوى و اخروى ، يارى رساند .
يعذبهم اللّه . .. و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 6 - 1
1 - استغفار براى منافقان ; حتى اگر استغفاركننده براى آنان پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) باشد اثربخش نيست .
سواء عليهم أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 13
13 - بى تأثير ماندن دسيسه هاى منافقان و كافران طول تاريخ ، در از بين بردن ارزش هاى الهى ، عبرتى است براى دنبال كنندگان راه آنان . *
كالذين من قبلكم . .. أولئك حبطت أعملهم فى الدنيا و الأخرة
با توجه به اينكه منظور از اعمال در «أعمالهم» مى تواند روشهاى خائنانه آنان در قبال اديان الهى باشد، برداشت فوق به
دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 8
8 - بى شرمى منافقان و اصرار آنان بر دروغ پردازى و تزوير ، حتى پس از افشاى اسرار درونى و توطئه هاى آنان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءو
جمله «قل أباللّه . .. » مى تواند رد ادعاى منافقان در مورد «نخوض و نلعب» باشد ; يعنى، آنان هنوز هم با اين سخنان در مقام تزويرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 17
17 - منافقان مدينه ، فاقد شخصيت لازم براى موضع گيرى صريح و شفاف بودند .
قالت طائفة . .. و يستئذن فريق منهم ... يقولون إنّ بيوتنا عورة و ما هى بعورة إن ي
از اين كه منافقان، به جاى موضع صريح درباره عدم شركت در جهاد، خانه و كاشانه را بهانه مى گيرند تا از جهاد بگريزند، مى فهميم كه آنان از شخصيت توان مندى برخوردار نبودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 13
13 - منافقان مدينه ، فاقد ثبات روانى بودند و موضع گيرى شان ، تابع مساعد بودن فضا و جو بود .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا . .. فإذا جاء الخوف ... تدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 16
16 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « كأنّهم خشب مسنّدة » يقول : لايسمعون و لايعقلون ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «كأنّهم خشب مسنّدة» روايت شده مقصود خداوند [از اين تشبيه ]اين است كه آنان نه گوش شنوا دارند و نه تعقل مى كنند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 4
4 - لزوم جدا شمردن منافقان از امت اسلامى
و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 6
6 - منافقان ، عناصرى بيگانه ، هم با مسلمانان - به رغم ادعاى مسلمانى - و هم با يهوديان - به رغم برقرار كردن روابط دوستى با آنان-
ما هم منكم و لا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 1،3
1 - شك و ترديد ، بيمارى مزمن قلب منافقان
لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
3 - مرگ ، تنها درمانِ قلبِ آكنده از شك و ترديد منافقان
لا يزال . .. إلا أن تقطع قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 1،4،9
1 - دل و انديشه منافقان ، مبتلا به مرضى سخت
فى قلوبهم مرض
سخت بودن بيمارى از نكره آمدن «مرض» استفاده شده است.
4 - منافقان ، خود موجب پيدايش بيمارىِ دل و انديشه ، در خويشتن
فى قلوبهم مرض
برداشت فوق از مقايسه دو جمله «فى قلوبهم مرض» (در قلب منافقان بيمارى است) و «فزادهم اللّه مرضاً» (پس خداوند بيمارى آنان را افزون كرد) به دست مى آيد; زيرا در جمله دوم خداند را افزايش دهنده بيمارى مى داند، ولى در جمله نخست بيمار شدن قلب منافقان را به خداوند نسبت نمى دهد; يعنى اصل پيدايش مرض را از خود آنان مى شمرد.
9 - دروغ گويى مداوم منافقان ، موجب افزايش بيمارى در دل و جان آنان
فزادهم اللّه مرضاً . .. بما كانوا يكذبون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «بما كانوا . ..» علاوه بر تعلقش به «لهم عذاب اليم»، متعلق به «فزادهم ...» نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 7،10
7 - فسادگرى و نصيحت ناپذيرى منافقان ، برخاسته از بيمار دلى آنان است .
فى قلوبهم مرض . .. و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
10 - فسادگرى منافقان ، زمينه ساز افزايش بيمارىِ دل و انديشه آنان
فزادهم اللّه مرضاً . .. بما كانوا يكذبون. و إذا قيل لهم لاتفسدوا
برداشت فوق مبتنى بر دو امر است: 1- «إذا قيل . ..» عطف بر «يكذبون» باشد. 2- «بما كانوا يكذبون» علاوه بر تعلقش به «و لهم عذاب أليم» - متعلق به «فزادهم اللّه» نيز باشد. بر اين مبنا جمله چنين مى شود: «فزادهم اللّه مرضاً ... بما كانوا اذا قيل لهم ... لهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 5
5 - بيماردلى منافقان ، مانع از درك فسادگرى خويش
فى قلوبهم مرض . .. ألا إنهم هم المفسدون و لكن لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 4
4 - بيمار دلىِ اهل نفاق ، منشأ متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى است .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 125 - 2
2 - منافقان ، داراى پليدى باطن و بيمارى دل
و أما الذين فى قلوبهم مرض فزادتهم رجساً إلى رجسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 2
2 - بيمار دلى ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أفى قلوبهم مرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 1
1 - منافقان صدراسلام ، به بيمار دلى مبتلا بودند .
أفى قلوبهم مرض
همزه در «أفى» براى استفهام است; ولى متضمن معناى تقرير مى باشد كه براى سرزنش بيشتر منافقان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 2
2 - منافقان مدينه ، شخصيت هايى با قلب هاى بيمار بودند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض
«و الذين فى قلوبهم مرض» مى تواند عطف تفسيرى از «المنافقون» باشد. در اين صورت، معناى ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 8
8 - منافقان مى پندارند ، در قيامت نيز مى توان از سوگند دروغ بهره جست و خود را از مهلكه نجات داد .
فيحلفون له . .. و يحسبون أنّهم على شىء
كلمه «شىء» در «أنّهم على شىء» موصوف صفت محذوف است و تقدير آن «على شىء نافع» مى باشد; يعنى، منافقان مى پندارند كه چيز مفيدى در اختيار دارند (مقصود سوگند دروغ است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 9،10
9 - بهانه جويى منافقان براى سرباز زدن از حضور در ميدان احد ، با اين ادّعا كه در آن ميدان ، پيكارى رخ نخواهد داد .
قاتلوا لو نعلم قتالا لاتّبعناكم
برخى از مفسّران گفته اند مراد از جمله «لو نعلم . .. » نفى برخورد نظامى است ; يعنى ما مى دانيم كه جنگى رخ نخواهد داد و لذا با شما نمى آييم.
10 - منافقان به انگيزه سرباز زدن از پيكار ، مدعى بودند كه حضور در ميدان احد نوعى انتحار و خودكشى است ، نه پيكار و جنگ .
قالوا لو نعلم قتالاً لاتّبعناكم
برخى برآنند كه مراد منافقان از جمله «لو نعلم . .. » اين معنا بوده كه بيرون شدن شما مسلمانان به سوى احد، پيكار و قتال نيست، بلكه خود را به مهلكه انداختن است ; چرا كه نيروى شما در برابر نيروى دشمن هيچ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 2،3،11،13،16،18
2 - ادعاى باطل منافقان كه اگر جنگاوران احد در آن كارزار شركت نمى كردند ، به شهات نمى رسيدند .
لو اطاعونا ما قتلوا . .. ان كنتم صادقين
3 - مسرت و خشنودى منافقان از سلامت خويش به دليل عدم حضورشان در پيكار احد
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا لو اطاعونا ما قتلوا
اظهار تأسّف منافقان براى كشته هاى احد، دلالت بر مسرت و خشنودى از زنده ماندن خودشان دارد.
11 - ادعاى منافقان به اينكه تدبير و سياست آنان ، جلوگير مرگ آنان است .
لو اطاعونا ما قتلوا
13 - جهاد و شهادت در راه خدا ، حركتى بى ارزش در ديدگاه منافقان
لو اطاعونا ما قتلوا
16 - زنده ماندن حتّى به بهاى پذيرش سلطه دشمنان و بيگانگان ، ارزشى در ديدگاه منافقان
و قيل لهم تعالوا قاتلوا فى سبيل اللّه او ادفعوا . .. قالوا ... لو اطاعونا ما قتل
18 - ناتوانى منافقان از جلوگيرى مرگ مقدّر نشانگر باطل بودن پندار آنان در تحليل عوامل به شهادت رسيدن پيكارگران احد
لو اطاعونا ما قتلوا قل فادرؤا عن انفسكم الموت ان كنتم صادقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 5
5 - در بينش منافقان جهاد در راه خدا ، بلا و گرفتارى است .
ائذن لى و لاتفتنى
يكى از معانى «فتنه» در لغت بلا و گرفتارى است; يعنى، مرا در ماندن اذن بده وگرفتار بلا و مصيبت جنگ نساز.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 6
6 - كنار كشيدن از مسؤوليت و مشكلات جامعه در بينش منافقان ، تيزهوشى و كياست است .
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 2
2 - ارزش ها و ملاك هاى ارزش گذارى در بينش مؤمنان و منافقان ، متفاوت است .
إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل . .. قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 1
1 - توبيخ منافقان پيمان شكن از سوى خداوند ، به خاطر بينش غلطشان درباره علم و آگاهى كامل خدا به نيات و عملكرد آدميان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 9
9- جهاد ، به معناى مرگ و نابودى ، در بينش منافقان و انسان هاى سست ايمان
و ذكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض ينظرون إليك نظرالمغشىّ عليه من الموت
تعبير «المغشىّ عليه من الموت» و كاربرد اين تشبيه، مى تواند بر اين اساس باشد كه انسانِ سست ايمان با فرمان جهاد، مرگ خويش را به چشم مى بيند; چنان كه محتضر نيز چنين است; در حالى كه جهاد زمينه شهادت است و نه نابودى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 1
1 - منافقان ، بدان پندار كه در دنيا با مؤمنان بوده اند و در انجام اعمال و تكاليف دينى ( نماز ، روزه و . . . ) با آنان همراهى داشته اند ، خود را همچون مؤمنان سزاوار رحمت الهى مى دانند .
فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة . .. ينادونهم ألم نكن معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 9
9 - منافقان ، هر فريادى را عليه خود و هر حركتى را به ضرر خويش مى پندارند .
يحسبون كلّ صيحة عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 16
16 - نگرش ظاهرى و مادى منافقان در تحليل مسائل
هم الذين يقولون . .. و لكنّ المنفقين لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 11
11 - ترجيح داشتن ترك پيكار ( همنشينى با افراد عاجز و ناتوان ) بر عزت جهاد و همراهى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نظر منافقان توانگر و ثروتمند
و قالوا ذرنا نكن مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 5
5 - سردمدار منافقين ( عبداللّه بن أُبىّ ) ، خود را عزيز و پيروزمند و پيامبر (صلی الله علیه و آله) را ذليل و شكست خورده مى پنداشت .
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 3
3 - منافقان مدينه ، به مسلمانان وانمود كردند كه شكست شان در غزوه احزاب حتمى است .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 5
5 - منافقان مدينه ، حضور در جبهه جهاد را ، مساوى با كشته شدن و از بين رفتن تلقى مى كردند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
اين كه آيه بيان مى كند كه آنان، با شنيدن خبر جنگ، به حال احتضار درمى آمدند، حكايت از اين نكته مى كند كه منافقان مدينه وقوع جنگ و شركت در جبهه جهاد را مساوى با كشته شدن تلقى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 15
15 - منافقان مدينه ، افرادى كمْ كار و پرگو بودند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . .. فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به موعظه منافقانى كه از مراجعه به طاغوت اظهار ندامت كردند .
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. فاعرض عنهم و عظهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 7
7 - تعجب پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به برخوردارى منافقان از امكانات مادى
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
ممكن است نهى در آيه متوجه شخص پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و يا متوجه همه كسانى كه صلاحيت دارند مخاطب خداوند قرار گيرند، برداشت فوق مبتنى بر احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 5
5 - افشاى چهره منافقان صدر اسلام و ماهيت پليدشان از سوى خداوند براى مؤمنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 8،10
8 - منافقان متخلف از جهاد ، مظهر آلودگى و پليدى
إنهم رجس
تعبير «إنهم رجس» به جاى «إنهم ذو رجس» بيانگر مبالغه است.
10 - پليدى شديد منافقان جهادگريز ، ملاك وجوب اعراض و روى گردانى از آنان
فأعرضوا عنهم إنهم رجس
«إنهم رجس» در مقام تعليل حكم به اعراض است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 125 - 2
2 - منافقان ، داراى پليدى باطن و بيمارى دل
و أما الذين فى قلوبهم مرض فزادتهم رجساً إلى رجسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 5
5 - نگرانى شديد منافقان از افشاى ماهيت پليد و برملا شدن ناخشنودى آنان از آيات الهى ، نزد ديگران
هل يريكم من أحد ثم انصرفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 8
8 - سراسر زندگى منافقان ، آكنده از زشتى و نابه كارى است .
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 1،7
1 - منافقان ( پس از جنگ تبوك ) ، در صورت يافتن پناهگاه يا غار و يا روزنى در زمين ، حاضر به گريختن سريع از جامعه اسلامى بودند .
لو يجدون ملجئاً أو مغرت أو مدّخلا لولّوا إليه
«ملجأ» به معناى پناهگاه است و «مغارات» جمع «مغارة» يعنى شكافهاى كوه و «مدّخل» به روزنه و منفذى گفته مى شود كه بتوان در آن پنهان شد.
7 - علاقه و تلاش شديد منافقان به يافتن پناهگاه و محل مناسب براى زندگى ( خارج از محيط اسلامى ) دليل بى ايمانى و همگام نبودنشان با مؤمنان
و ما هم منكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه و هم يجمحون
جمله «لو يجدون . .. » مى تواند به منزله دليل و ارائه شاهدى براى «و ما هم منكم» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 4
4 - منافقان صدر اسلام ، در صدد پناهندگى به بيگانگان ، فرار به نقاط دور افتاده و زندگى در مخفيگاه ها بودند .
لو يجدون ملجئاً أو مغرت أو مدّخلا لولّوا إليه
كلمات «ملجأ»، «مغارات» و «مدّخلاً» مى تواند ناظر به مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 7
7 - منافقان ، خويشتن را مردمى خردمند و روشنفكر مى پندارند .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 1،2،3
1 - منافقان مدينه ، مى پنداشتند كه احزاب متّحد ، تا مدينه را فتح نكنند ، پراكنده نخواهند شد .
يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
2 - منافقان مدينه ، حتى پس از هزيمت احزاب متّحد و عزيمت شان از اطراف مدينه ، گمان مى كردند كه آنان نرفته اند .
يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
3 - اذيت و آزار زبانى مسلمانان ، در غزوه احزاب ، از سوى منافقان ، ناشى از اين بود كه مى پنداشتند احزاب متّحد ، نرفته
اند و در اطراف مدينه خواهند ماند .
سلقوكم بألسنة حداد . .. يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
بنابراين احتمال كه «يحسبون. ..» حال براى ضمير فاعلى «سلقوا» باشد، نكته ياد شده فهميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 4
4 - تلاش منافقان ، براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق آلود خود
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 1
1 - منافقان ، زير سپر سوگند ، نفاقشان را پنهان مى داشتند .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 5
5 - شهادت صريح و أكيد به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حضور آن حضرت ، از شگرد هاى منافقان براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق خود از آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 11
11 - هشدار الهى به كافران ، در دل نبستن به وعده منافقان
كمثل الشيطن إذ قال . .. إنّى أخاف اللّه ربّ العلمين
آيه شريفه از يك سو نويدى است به مؤمنان كه منافقان به همكارى با كافران وفا نخواهند كرد. و از سوى ديگر تشبيه منافقان به شيطان در بى وفايى به تعهدات خويش، هشدارى است به كافران كه با ريسمان منافقان به چاه نروند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 149 - 10
10 - واپسگرايى ، پيامد پيروى مؤمنان از منافقان دعوت كننده به ارتداد ، چون عبداللّه بن اُبىّ
يا ايّها الّذين امنوا ان تطيعوا الّذين كفروا يردّوكم على اعقابكم
اميرالمؤمنين على (ع) درباره آيه فوق فرمود: نزلت فى المنافقين اذ قالوا للمؤمنين يوم احد عند الهزيمة ارجعوا الى اخوانكم و ارجعوا الى دينهم.
مجمع البيان، ج 2، ص 856 ; نورالثقلين، ج 1، ص 402، ح 393.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 31 - 12
12 - هشدار خداوند ، به ظهور جمعيتى منافق در آينده نزديك ، در ميان جامعه اسلامى
و ليقول الذين فى قلوبهم مرض
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه مقصود از بيماردلان، منافقان اند; چنان كه در آيه 10 از سوره «بقره» بدان تصريح شده است. از آن جايى كه اين سوره مكى است و در مكّه گروه منافقان به وجود نيامده بودند، از اين رو آيه شريفه هشدار به پيدايش چنين جمعيتى، در آينده اى نزديك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 6
6 - توصيه الهى به تحت تأثير قرار نگرفتن مؤمنان ، از سوگند دروغين منافقان متخلف از جنگ
فأعرضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان را از تأثيرپذيرى در برابر رياكارى و سوگند هاى دروغين منافقان هشدار داد .
فإن ترضوا عنهم فإن اللّه لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 6
6 - عدم استقلال برخى از منافقان در مشى خويش و تأثيرپذيرى آنان از عناصرخط دهنده نفاق
بعضهم من بعض
برداشت فوق بر اين اساس است كه «من» نشويه باشد كه در اين صورت، آيه مى رساند برخى از منافقان نفاق خويش را از برخى ديگر كسب مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 10
10 - منافقان ، نازل نشدن عذاب الهى به خاطر اهانت هاى آنان به رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) را دليل عدم رسالت آن حضرت مى پنداشتند .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا اللّه بما نقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 3
3 - تجارت منافقان ( خريد ضلالت در قبال هدايت ) ، تجارتى فاقد هرگونه سود و منفعت
فما ربحت تجرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 45
45 - پيشتازى در كفر ، تحريفگرى ، دروغپردازى و جاسوسى ، نمودى از خوارى و رسوايى منافقان و يهوديان در دنيا
يسرعون فى الكفر . .. لهم فى الدنيا خزى
رسوايى يهوديان و منافقان، كه «لهم فى الدنيا خزى» بيانگر آن است، مى تواند همان رذايلى باشد كه در آيه مطرح شده است. زيرا اين رذايل يا خود رسوايى است و يا موجب رسوايى انسان در جامعه خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 1
1 - خداوند با خوار و حقير ساختن منافقان ، آنان را به استهزا خواهد گرفت .
اللّه يستهزئ بهم
«استهزاء» به معناى تمسخر كردن، است و هدف از آن خوار ساختن و حقير كردن كسى است كه مورد استهزا قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 15
15 - تحقير منافقان متخلف از جنگ ، توسط خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فاقعدوامع الخلفين
منظور از «خالفين» مى تواند كسانى باشند كه به دليل عجز و ناتوانى قادر به شركت در جنگ نبودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 10
10 - تحليل نظريات و سخنان منافقان ، در گرو تبيين انگيزه هاى درونى و گرايش هاى روحى آنان
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. إذا هم يسخطون
از اينكه خداوند براى بيان نادرستى داورى منافقان به تبيين انگيزه هاى مادى آنان پرداخته است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 5
5 - منافقان ، به هنگام وارد شدن بر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، از روى اهانت به جاى تحيتى كه خداوند به آن فرمان داده بود ، تحيت ديگرى به آن حضرت مى گفتند .
و إذا جاءوك حيّوك بما لم يحيّك به اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 1،7
1 - منافقان ، متحير و سرگردان ميان كفر و ايمان
مذبذبين بين ذلك لا إلى هؤلاء و لا إلى هؤلاء
«ذلك» اشاره به ايمان و كفر است. «مذبذب» به شيىء معلق گفته مى شود كه دايم به اين سو و آن سو حركت مى كند و استقرارى ندارد.
7 - تحير منافقان ، كيفر شوم عملكرد ( خدعه ها و . . . ) آنان است .
مذبذبين بين ذلك . .. فلن تجد له سبيلا
چون اضلال خداوند همواره جنبه كيفرى دارد و كيفر نيز به اقتضاى رفتار نارواست، معلوم مى شود گمراهى منافقان و از آن جمله - تحير آنان - كيفرى الهى است و اين كيفر برخاسته از اعمال نارواى آنان (خدعه، كسالت در نماز و . ..) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 14
14 - وقوع اولين تخلف منافقان از جهاد در جنگ تبوك *
رضيتم بالقعود أول مرّة
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه تخلف منافقان در جنگ تبوك، اولين تخلف آنان بوده و «أول مرّة» ناظر به اين معنا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 1
1 - تنها مردمان بى ايمان ( منافقان ) ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اجازه ترك جهاد مى طلبيدند .
إنما يستئذنك الذين لايؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 2
2 - عدم شركت بى ايمان ها و سست باوران ( منافقان ) در جنگ تبوك ، به خير و صلاح مؤمنان بود نه مايه ضرر آنان .
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 4
4 - مباهات و اظهار شادمانى منافقان به رأى صائب خويش مبنى بر ترك جهاد ، در صورت مواجه شدن مسلمانان با شكست و مشكلات جنگ
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 11
11 - گرمى هوا ، بهانه منافقان صدر اسلام براى تخلف از جنگ و دستاويزى براى تبليغ و بازداشتن از شركت ديگران در جهاد
و قالوا لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 4
4 - سستى و تخلف منافقان از جهاد ، در روحيه محكم و مصمم پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين تأثيرى نداشت .
رضوا . .. لكن الرسول ... جهدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 5
5 - إخبار خداوند به عزم قطعى برخى افراد ( منافقان ) بر تخلف از جنگ تبوك ( حتى در صورت عدم دريافت اذن از پيامبر (صلی الله علیه و آله) )
و سيحلفون باللّه لو استطعنا لخرجنا . .. لم أذنت لهم حتى يتبين لك الذين صدقوا و ت
از اظهار ناتوانى منافقان براى جهاد و تذكر خداوند به دروغ بودن اين اظهار، استفاده مى شود كه آنان تصميم بر تخلف از جنگ داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 1،2
1 - تخلف منافقان از شركت در جنگ تبوك
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
اين بخش از آيات مربوط به جنگ تبوك و تخلف منافقان از شركت در آن است.
2 - خوشحالى و احساس موفقيت منافقان از شركت نكردن در جنگ تبوك
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 13
13 - از امام صادق ( ع ) روايت شده : المنافق اذا حدّث عن اللّه و عن رسوله كذب و اذا وعد اللّه و رسوله اخلف . . . و ذلك قول اللّه عزوجل « فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم . . . بما أخلفوا اللّه ما وعدوه و بما كانوا يكذبون » . . . ;
منافق، هرگاه از خدا و رسولش سخن گويد، دروغ مى گويد و اگر به خدا و رسول او وعده دهد، خلف وعده مى كند . .. و اين است سخن خداوند كه مى فرمايد: پس خداوند، نفاق را تا روزى كه او را ملاقات كنند در دلهاى آنان قرار داد، بدين علت كه
با خدا خلف وعده كردند و همواره دروغ مى گفتند ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 7،8
7 - منافقان ، گرفتار بيم و اضطراب درونى
و لكنهم قوم يفرقون
«فَرَق» (مصدر يفرقون) به معناى ترس و اضطراب شديد است ; يعنى، منافقان در ترس و اضطراب سختى به سر مى برند، گفتنى است كه آيه بعد، بيان تفصيلى همين جمله است.
8 - بيم منافقان از مؤمنان ، عامل مؤمن جلوه دادن خويش
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. و لكنهم قوم يفرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 23 - 10
10 - برخى از مؤمنان ، بر خلاف منافقان ، از جهاد و كشته شدن ، ترسى ندارند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب . ..من المؤمنين رجال ... قضى ن
به قرينه مقابله، احتمال دارد كه آيه، در صدد بيان روحيه مؤمنان در مقابل منافقان باشد. در آيات سابق، از منافقانى ياد شده است كه از جهاد فرار مى كردند و يا دوست داشتند كه در صحنه جهاد، حضور نداشته باشند. در اين آيه، از مؤمنانى ياد مى كند كه به عهد خود وفادار ماندند و تا پاى جان ايستادند و اين نشان مى دهد كه آنان، ترسى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 2
2 - ترس منافقان از مؤمنان ، بيشتر و جدى تر از ترس آنان از خداوند
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 8،9
8 - منافقان ، همواره در وحشت و اضطراب اند .
يحسبون كلّ صيحة عليهم
9 - منافقان ، هر فريادى را عليه خود و هر حركتى را به ضرر خويش مى پندارند .
يحسبون كلّ صيحة عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 3،4
3 - منافقان مدينه ، به هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب ، به قدرى مى ترسيدند كه چشمان شان بى اختيار ، به چرخش مى افتاد .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
مراد از «الخوف» به قرينه بحث جهاد و هجوم دشمن، خبر جنگ و قتال است كه براى منافقان بسيار ترس آور بود.
4 - منافقان مدينه ، از شدت ترس از جنگ ، شبيه محتضر مى شدند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 5،6
5 - منافقان مدينه ، به شدت از كشته شدن و آسيب ديدن ، واهمه داشتند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب
اين كه مى فرمايد: «دوست داشتند در بيابان باشند» كنايه از اين است كه نمى خواستند در مدينه باشند تا از جنگ، آسيبى به آنها برسد و يا كشته شوند.
6 - منافقان مدينه ، در عين ترس از حضور در مدينه ، به هنگام حمله دشمن ، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب يسئلون عن أنبائكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 3
3 - مردان و زنان منافق ، در قبال امانت الهى ، به وظيفه خود عمل نمى كنند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 6
6- بيماردلان و منافقان گريزان از تكاليف دينى ، داراى زمينه گرايش به دشمنان اسلام
و ذكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض. .. قالوا للذين كرهوا ... سنطيعكم
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات پيشين، مى توان نتيجه گرفت كه ميان بيماردلى و گريز از تكاليف دشوار و تمايل به دشمنان اسلام، ارتباطى تنگاتنگ وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 4
4 - مسلمانان ، موظف به همراهى و همگامى با مؤمنان صادق و راستين و پرهيز از معاشرت با منافقان
و كونوا مع الصدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 11
11 - مشروعيت ترور منافقان ، در صورت اصرار بر نفاق و سر باز زدن از هجرت *
و اقتلوهم حيث وجدتموهم
جمله «حيث وجدتموهم»، دلالت مى كند كه امر به كشتن، تنها در مبارزه رو در رو نيست، بلكه شامل ترور نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 6،7
6 - تزلزل منافقان مدينه در غزوه احزاب ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
و يستئذن فريق منهم . .. يقولون إنّ بيوتنا عورة ... إن يريدون إلاّ فرارًا ... ثمّ
«ثمّ سئلوا الفتنة» دلالت مى كند كه آنان، با درخواست شرك، آن را قبول مى كردند. چنين امرى اشعار دارد كه استيذان در ترك جهاد و بهانه جويى براى فرار، ناشى از بى ايمانى و تزلزل در عقيده بوده است.
7 - منافقان مدينه ، به قدرى در عقيده خود متزلزل بودند كه در صورت درخواست اظهار شرك ، آنان بى درنگ شرك مىورزيدند .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها ... و ما تلبّثوا بها إلاّيسيرًا
استثناى در كلام، براى تقويت نفى مستثنا است. بنابراين، معنا چنين است كه آنان، در پاسخ درخواست شرك، هيچ درنگ نمى كردند و اظهار شرك مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 8
8 - سكوت و سازشكارى مؤمن در قبال اهانت به مقدسات و آيات الهى ، موجب همانندى وى با كافران و منافقان است .
فلاتقعدوا معهم . .. إنّكم إذاً مثلهم إنّ اللّه جامع المنفقين و الكفرين فى جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 6
6 - منافقان ، به رغم ظاهر فريبنده و سخنان زيبايشان ، چونان چوب هاى تكيه شده بر ديوار ، خشك و بى روح اند .
كأنّهم خشب مسنّدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 4
4 - منافقان مدينه ، از شدت ترس از جنگ ، شبيه محتضر مى شدند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 3
3 - منافقان صدر اسلام ، داراى جلسات سرى با رؤساى خويش براى طرح توطئه عليه اسلام و مسلمين
و إذا خلوا إلى شيطينهم
«خلأ به و إليه» به معناى با او خلوت كرده است. برخى گفته اند: خلأ آن گاه كه به «الى» متعدى شود متضمن معناى رفتن نيز مى باشد. بر اين مبنا «و إذا خلوا ...»; يعنى: «و اذا ذهبوا الى شياطينهم خالين بهم; آن گاه كه به سوى رؤساى خود روند و با آنان خلوت كنند.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 3
3 - منافقان در عصر بعثت ، داراى جمعيتى هم دست و متشكل براى توطئه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 17 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه با تبيين قلمرو نفوذ خواست خدا درباره زندگى و مرگ ، عقيده نادرست منافقان درباره مرگ را تصحيح كند .
قل من ذا الذى يعصمكم من اللّه إن أراد بكم سوءًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه عقيده منافقان مدينه را درباره حفظ جان از خطر مرگ ، تصحيح كند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. قل لن ينفعكم الفرار إن فررتم ...و إذًا لاتمتّعون إلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 3
3 - تمسك برخى از منافقان براى فرار از مسؤوليت هاى سنگين ، به حيله هاى فريبنده و به ظاهر شرعى
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
با توجه به آنچه در شأن نزول نقل شده است كه برخى از منافقان، مفتون شدن به زنان رومى را بهانه عدم شركت در جنگ قرار دادند، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 2
2 - برخى از منافقان ، آن چنان به ديانت تظاهر و نفاق خود را پنهان مى كردند كه حتى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) هم ناشناخته بودند .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لا تعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 2،3
2 - ضربه زدن به اهل ايمان و توطئه عليه آنان ، از اهداف منافقان در اظهار ايمان
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
«خدع» به معناى پنهان كردن امرى و اظهار كردن امرى ديگر است به منظور ضربه زدن و ايجاد ناگوارى.
3 - منافقان با اظهار ايمان ، در پى نيرنگ زدن به خدا و فريب دادن اهل ايمان هستند .
و من الناس من يقول ءامنا . .. يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
جمله «و ما يخدعون إلا أنفسهم» مى رساند كه: منافقان به خدا و اهل ايمان نيرنگ نزدند و نخواهند زد. بنابراين «يخادعون اللّه ...»; يعنى آنان در صدد نيرنگ زدن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 1،7،8
1 - منافقان ، به هنگام حضورشان در ميان مؤمنان ، تظاهر به ايمان كرده و خود را مسلمان جلوه مى دهند .
و إذا لقوا الذين ءامنوا قالوا ءامنا
7 - صحنه گردانان نفاق در عصر بعثت ، نگران تمايل پيروانشان به اسلام بودند .
قالوا إنّا معكم إنما نحن مستهزءون
حصر در جمله «إنما . ..» حصر اضافى و از نوع «حصر قلب» است. كاربرد اين گونه حصر در موردى است كه گوينده در صدد بر طرف كردن توهمى باشد كه مخاطب به آن مى انديشد. اين توهم در جمله «إنما نحن ...» گرايش منافقان پيرو، به اسلام است.
8 - اعمال و رفتار اسلام گونه منافقان ، هرگز برخاسته از كمترين گرايش آنان به دين نيست .
قالوا إنّا معكم إنما نحن مستهزءون
حصر در جمله «إنما نحن . ..» گوياى برداشت فوق است; يعنى: كارهاى ما در رابطه با ايمان و مؤمنان جز استهزاء، چيزى ديگرى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 7
7 - منافقان با تظاهر به اسلام ، در هدف هاى خويش ( كسب منافع و ضربه زدن به اسلام ) ، موفقيتى به دست نخواهند آورد .
و ما كانوا مهتدين
برداشت فوق بر اين اساس است، كه متعلق«مهتدين» اهداف منافقان باشد; يعنى: و ما كانوا مهتدين الى مقاصدهم. آيات بعدى، اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 1،2،3،4
1 - حالت منافقان در اظهار ايمان ، به كسى مى ماند كه براى رهايى از ظلمت ، آتشى ناپايدار و گذرا برافروزد .
مثلهم كمثل الذى استوقد ناراً فلمّا أضاءت ما حوله ذهب اللّه بنورهم
«استيقاد» (مصدر استوقد) به معناى آتش افروختن است. «لما» حرف شرط است و جواب آن محذوف مى باشد و جمله «ذهب اللّه ...» بيانگر آن جواب است; يعنى: آن گاه كه آتش اطراف او را روشن كرد، خاموش شود و او در تاريكى بماند.
2 - منافقان در سايه اظهار ايمان ، در تلاش براى منفعت جويى و رهايى يافتن از مشكلات اجتماعى هستند .
مثلهم كمثل الذى استوقد ناراً . .. ذهب اللّه بنورهم
از اينكه منافقان به كسى كه در تاريكى آتش ناپايدارى مى افروزد تشبيه شده اند اين معنا به دست مى آيد كه: كافر در جامعه ايمانى با مشكلات اجتماعى روبروست و خود را ناچار مى بيند كه تظاهر به ايمان كند تا از مشكلات برهد; ولى ديرى نمى پايد كه خداوند او را رسوا مى كند.
3 - دستاورد منافقان با تظاهر به ايمان ، منافعى گذرا ، ناپايدار و محدود است .
فلمّا أضاءت ما حوله ذهب اللّه بنورهم
4 - خداوند محدود كننده فرصت منافقان براى سوء استفاده آنان از تظاهر به ايمان
ذهب اللّه بنورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 4
4 - نهى خداوند ، از غبطه و اعجاب نسبت به رفاه دنيوى منافقان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 3،6
3 - نهى الهى از شگفتى نسبت به رفاه دنيوى منافقان
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
6 - تعجب پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به برخوردارى منافقان از امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتصل . .. و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه خطاب در «لاتعجبك» به شخص پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 11
11 - جمعيت بيشتر ، امكانات برتر و قدرت فزونتر قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين در مقايسه با منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 - منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 9
9 - توبيخ منافقان ، به خاطر حركت هاى خيانت آميز عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) با وجود برخوردارى از تفضلات خدا و رسولش
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 5
5 - خود بزرگ بينى و تحقير مؤمنان راستين ، از صفات اهل نفاق است .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 1
1 - سرسختى ، تكبّر و غرور رياكارانِ مدعى اصلاح ( منافقان ) ، در مقابل دعوت به تقوا
و من الناس من يعجبك . .. و اذا قيل له اتق اللّه اخذته العزة بالاثم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 9
9 - منافقان ، مغرور و فريفته آمال و آرزو هاى باطل خويش
و غرّتكم الأمانىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 8
8 - منافقان ، منكر رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) بودند .
و يقولون . .. لولا يعذّبنا اللّه بما نقول
مفاد اين گفته منافقان: (چرا خدا در برابر آنچه مى گوييم عذابمان نمى كند)، اين است كه اگر حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) پيامبر بود، بايد ما عذاب مى شديم. اكنون كه از عذاب خبرى نيست، معلوم مى شود او پيامبر نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 7
7 - علاقه و تلاش شديد منافقان به يافتن پناهگاه و محل مناسب براى زندگى ( خارج از محيط اسلامى ) دليل بى ايمانى و همگام نبودنشان با مؤمنان
و ما هم منكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه و هم يجمحون
جمله «لو يجدون . .. » مى تواند به منزله دليل و ارائه شاهدى براى «و ما هم منكم» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 6
6 - گروهى از منافقان متخلف از جنگ تبوك ، رياكارانه در صدد جبران پيامد خسارتبار ترك جهاد و رسوايى گذشته خويش
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 8
8 - تلاش منافقان براى سرايت دادن روحيه منفى خويش ( تأثيرناپذيرى از آيات الهى قرآن ) به ديگران
فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 6
6 - سعى منافقان در گريختن از محيط ابلاغ آيات الهى و مراكز شناخت و تبليغ دين
و إذا ما أنزلت سورة . .. ثم انصرفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 4
4 - تلاش منافقان ، براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق آلود خود
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 5
5 - تلاش منافقان ، براى ممانعت و بازداشتن مردم از گرويدن به راه خدا و آيين او
فصدّوا عن سبيل اللّه
«صدّ» در صورتى كه متعدى استعمال شود، به معناى «منع كردن» خواهد بود. برداشت ياد شده بر اين احتمال استوار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 5
5 - تلاش منافقان صدر اسلام ، در مخفى نگهداشتن طرح ها و نقشه هاى خائنانه خويش ، عليه اسلام و مسلمانان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم سرّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 2
2 - تلاش منافقان ، براى جلوگيرى از انفاق مردم به اصحاب و ياران پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله)
هم الذين يقولون لاتنفقوا على من عند رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 1،6
1 - منافقان ، همسو با احزاب متّحد ، در غزوه احزاب براى درهم شكستن روحيه مسلمانان فعاليت مى كردند .
إذ جاءتكم جنود . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه ... إلاّ غرورًا
فعل مضارع «يقول» بر تداوم كار منافقان دلالت مى كند كه از آن، به «فعاليت» تعبير مى شود.
6 - فعاليت تبليغاتى منافقان و بيماردلان مدينه ، براى ايجاد تزلزل در روحيه مسلمانان ، شايسته يادآورى است .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض
«و إذ» عطف به «إذ زاغت» است و «اُذكر» در تقدير مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 4
4 - منافقان مدينه ، در صدد جذب مسلمان هاى ضعيف الايمان ، به سوى باند خود بودند .
و القائلين لإخونهم هلمّ إلينا
احتمال دارد مرجع ضمير در «القائلين» منافقان، و مرجع در «إخوانهم» مسلمان هايى باشد كه در آيات پيش، از آنان به «الذين فى قلوبهم مرض» تعبير شده است و منظور، مسلمان هايى بودند كه ضعف عقيده داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 5
5 - منافقان ، در غزوه احزاب ، براى وادار كردن مؤمنان به ترك اسلام و روى آوردن به كفر ، تلاش مى كردند .
يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
برداشت بالا، بر اين احتمال است كه مراد از «لامقام لكم» ماندن در دين رسول اللّه و مراد از «فارجعوا» دعوت به رجوع به
كفر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 2
2 - تلاش شديد منافقان مدينه ، براى بازداشتن مسلمانان از جهاد در غزوه احزاب
و إذ قالت طائفة منهم . .. لامقام لكم فارجعوا ... قد يعلم اللّه المعوّقين منكم
تضعيف «عوّق» براى بيان شدت و غلظت بازدارندگى، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 4
4 - منافقان ، به نفع جبهه احزاب متّحد ، براى درهم شكستن جبهه مسلمانان ، فعاليت تبليغاتى داشتند .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 15،18
15 - راه بازگشت و توبه براى خطاكاران و حتى منافقان ، باز و گشوده است .
و لو انّهم اذ ظلموا انفسهم جاؤك . .. لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
18 - اميد پذيرش توبه و نزول رحمت الهى براى همگان ، حتّى منافقان
رايت المنافقين يصدّون . .. فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 146 - 1،2،3،4،10
1 - منافقان در صورت توبه ، اصلاح گذشته ، تمسك به خدا و اطاعت خالصانه ، به آتش دوزخ گرفتار نخواهند شد .
إنّ المنفقين . .. الا الذين تابوا و أصلحوا و اعتصموا باللّه و أخلصوا دينهم
2 - منافقان در صورت توبه ، اصلاح گذشته ، تمسك به خدا و اطاعت خالصانه از او ، در زمره مؤمنان واقعى قرار مى گيرند .
الا الذين تابوا . .. فأولئك مع المؤمنين
3 - باز بودن راه توبه و بازگشت ، حتى براى منافقان
الا الذين تابوا و أصلحوا و اعتصموا باللّه
4 - اصلاح و جبران گذشته ، پيروى از فرامين الهى و پرهيز از ريا ، شرط پذيرش و ثمربخش بودن توبه منافقان
الا الذين تابوا و أصلحوا و اعتصموا باللّه و أخلصوا دينهم اللّه
چنانچه جمله هاى «اصلحوا» و «اعتصموا» و «اخلصوا»، بيانگر شرايط قبولى توبه منافقان باشد، مراد از «اعتصموا» - با توجه به صفات شمرده شده براى آنان - پيروى از اوامر خداوند و مراد از «اخلصوا» پرهيز از ريا كه از ويژگيهاى منافقين
شمرده شده است، مى باشد.
10 - منافقان تائب ، بهره مند از پاداش بزرگ خدا خواهند بود .
فأولئك مع المؤمنين و سوف يؤت اللّه المؤمنين أجراً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 18
18 - باز بودن راه توبه و بازگشت حتى براى منافقان توطئه گر
فإن يتوبوا يك خيراً لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 5،7
5 - براى توبه منافقان ، راه باز است .
و يعذّب المنفقين . .. أو يتوب عليهم
7 - توبه كردن منافقان ، بستگى به اراده خداوند دارد .
أو يتوب عليهم
احتمال دارد كه مراد از «توبه خدا بر آنان»، توفيق توبه باشد و احتمال دارد كه مراد پذيرش توبه باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 1،2،4
1 - منافقان ، در صورت بازخواست از عملكرد و سخنان ناروايشان ، به دروغ آن را شوخى و سرگرمى مى نمايانند .
يقولون هو أذن . .. و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
2 - توجيه گرى نسبت به مواضع و سخنان نارواى خويش ، شيوه اهل نفاق است .
ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
4 - خداوند از توجيه گرى هاى آينده منافقان نسبت به عملكرد خائنانه شان پرده برداشت .
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 10
10 - اظهار ايمان و خداترسى منافقان ، ابزارى در دست آنان براى توجيه پيمان شكنى خود با كافران
كمثل الشيطن . .. قال إنّى برىء منك إنّى أخاف اللّه ربّ العلمين
از تشبيه منافقان به شيطان - با توجه به ادعاى خداترسى وى - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 6،10،13
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
10 - ادعاى نيكوكارى ، مُدارا و صلح جويى ، توجيه نارواى منافقان در مورد مراجعه به حكم طاغوتى
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
13 - احسان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، توجيه نارواى منافقان براى عدم ارجاع داورى به وى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 4
4 - سردمداران نفاق ، توطئه گرانى شرور و شيطان گونه اند .
و إذا خلوا إلى شيطينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 2
2 - ضربه زدن به اهل ايمان و توطئه عليه آنان ، از اهداف منافقان در اظهار ايمان
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
«خدع» به معناى پنهان كردن امرى و اظهار كردن امرى ديگر است به منظور ضربه زدن و ايجاد ناگوارى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 3
3 - منافقان صدر اسلام ، داراى جلسات سرى با رؤساى خويش براى طرح توطئه عليه اسلام و مسلمين
و إذا خلوا إلى شيطينهم
«خلأ به و إليه» به معناى با او خلوت كرده است. برخى گفته اند: خلأ آن گاه كه به «الى» متعدى شود متضمن معناى رفتن نيز مى باشد. بر اين مبنا «و إذا خلوا ...»; يعنى: «و اذا ذهبوا الى شياطينهم خالين بهم; آن گاه كه به سوى رؤساى خود روند و با آنان خلوت كنند.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 7
7 - منافقان با تظاهر به اسلام ، در هدف هاى خويش ( كسب منافع و ضربه زدن به اسلام ) ، موفقيتى به دست نخواهند آورد .
و ما كانوا مهتدين
برداشت فوق بر اين اساس است، كه متعلق«مهتدين» اهداف منافقان باشد; يعنى: و ما كانوا مهتدين الى مقاصدهم. آيات بعدى، اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 122 - 5
5 - دسيسه منافقان ( عبداللّه بن أبى سلول ) ، براى ايجاد سستى و هراس در مسلمانان ، هنگام روانه شدن آنان به سوى احد
اذ همّت طائفتان منكم ان تفشلا
در مجمع البيان آمده است كه عبداللّه بن ابى سلول، دو طايفه از مسلمانان (برخى از مهاجر و انصار) را از رويارويى با مشركان برحذر مى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 1
1 - تلاش منافقان كناره گرفته از جنگ احد ، در بازداشتن ديگر مسلمانان از حضور در آن كارزار
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا لو اطاعونا ما قتلوا
جمله «لو اطاعونا» دلالت بر تلاش منافقان در بازداشتن مسلمانان از نبرد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 61 - 8
8 - تلاش پيگير منافقان در مقابله با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بازداشتن مردم از مراجعه به او
رايت المنافقين يصدّون عنك صدوداً
فعل مضارع «يصدّون» دلالت بر استمرار دارد. قابل ذكر است كه در برداشت فوق «يصدّون» فعل متعدّى و مفعول آن «النّاس» گرفته شده است ; در اين صورت «يصدّون» به معنى «يمنعون» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 81 - 3
3 - جلسات سرّى و توطئه گرانه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مدينه
و يقولون طاعة فاذا برزوا من عندك بيّت طائفة منهم غير الذى تقول
برخى گفته اند كه اين آيه درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 5
5 - لزوم هشيارى مسلمان در قبال ترفند ها و شگرد هاى منافقان
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
از اهداف افشاى منافقان و بر شمردن ويژگيهاى آنان، آگاه كردن مؤمنان به حيله ها و مكرهاى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 9،10
9 - نفوذ در ميان رزمندگان اسلام به منظور جاسوسى و فتنه انگيزى ، از ترفند هاى منافقان
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا . .. و فيكم سمعون لهم
10 - هشدار خداوند به منافقان با بيان علم همه جانبه اش به روحيّات و دسيسه هاى منافقانه آنان
و لأوضعوا خللكم يبغونكم الفتنة . .. و اللّه عليم بالظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1،3،5
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
3 - ضرورت هشيارى رهبران جامعه اسلامى ، در برابر ترفند ها و فتنه انگيزى هاى منافقان ( وارونه جلوه دادن امور و . . . )
و قلبوا لك الأمور
5 - منافقان ، تلاش تخريب گرانه خود را تا مرحله غلبه حق و پيروزى قطعى جبهه اسلام ، ادامه مى دهند .
لقد ابتغوا الفتنة . .. حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 3
3 - برملا شدن كفر منافقان صدر اسلام ، در پى توطئه آنان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 7،13
7 - تلاش پنهانى منافقان و اهتمام آنان در توطئه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
و هموا بما لم ينالوا
13 - توطئه هاى منافقان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انتقام جويى آنان از مسلمانان دست يافته به امكانات مادى ، در پرتو تفضلات خدا و رسول
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير در «أغناهم» به مسلمانان برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 5
5 - تلاش منافقان صدر اسلام ، در مخفى نگهداشتن طرح ها و نقشه هاى خائنانه خويش ، عليه اسلام و مسلمانان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم سرّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 2،3
2 - اقدام منافقان به ساختن پايگاهى تحت عنوان « مسجد » براى دشمنان ديرينه خدا و رسول خدا
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
3 - به كارگيرى خانه خدا عليه دين خدا ، توسط منافقان
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 6
6 - انكار نفوذ آموزه هاى قرآن در ميان دل و جان مردم ، از ترفند هاى منافقان و دشمنان دين
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
استفهام در جمله «أيّكم زادته . .. » استفهام انكارى و بيانگر نفى تأثيرگذارى آيات قرآن در دل و جان اهل ايمان است. قابل ذكر است كه ضمير «منهم» به منافقان برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 10
10 - اشاعه فحشا در ميان جامعه اسلامى و تهمت آلودگى جنسى به مؤمنان پاكدامن ، از ترفند هاى منافقان
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم
تعبير «فى الذين آمنوا» (در ميان صفوف مؤمنان) بيانگر اين نكته است كه اشاعه دهندگان فحشا، خود از مؤمنان نيستند; بلكه در ميان صفوف مؤمنان رخنه كرده اند و آنان را به فساد مى كشانند. گفتنى است چون آيات پيشين درباره ماجراى «افك» بود كه به دست منافقان انجام گرفت، مى توان استفاده كرد كه مقصود در «الذين يحبّون...» همان منافقان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 5
5- افشاى حركت هاى مرموز كافران و منافقان ، از سوى خداوند براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يستمع إليك حتّى إذا خرجوا من عندك
خطاب آيه شريفه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و ضمير «منهم» ممكن است به كافران بازگردد كه در آيات پيشين ياد شده اند و نيز ممكن است باتوجه به محتواى آيه - كه نوعى حركت نفاق آميز را بيان داشته - به منافقان بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 12
12- آگاهى خداوند ، از توطئه ها و كار هاى پنهانى عناصر سست ايمان و منافق
و اللّه يعلم إسرارهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 11
11- لزوم هشيارى جامعه اسلامى ، نسبت به خطر ها و توطئه هاى بيماردلان و منافقان عليه دين
و لتعرفنّهم فى لحن القول
با توجه به اين كه خداوند، در آيات گذشته به روحيات، خصلت ها، موضع گيرى ها و توطئه گرى هاى منافقان بيماردل پرداخته و در اين آيه نيز مؤمنان را نسبت به شناخت آنان رهنمون ساخته است (و لتعرفنّهم فى لحن القول)، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 33 - 3
3- تأكيد خداوند به اطاعت مؤمنان ، از فرمان جهاد و تأثيرناپذيرى از كارشكنى منافقان *
يأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات پيشين كه درباره جهاد و موضع منفى منافقان بود برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 10
10 - خداوند ، حامى مؤمنان در برابر توطئه هاى شيطانى منافقان
و ليس بضارّهم . .. و على اللّه فليتوكّل المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 2،9
2 - اتحاد و همدستى منافقان با يهوديان عليه اسلام و مسلمين
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
دوستى ميان منافقان و يهوديان - كه مورد عضب خدا هستند - جنبه عاطفى نداشت; بلكه سياسى و عقيدتى بوده است.
9 - هشدار خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، درباره پديده نفاق و ترفند هاى منافقان عليه اسلام و مسلمانان
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
استفهام در «ألم تر»تعجبى است; ولى چون خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، مى تواند دربردارنده هشدار و بيدار باش به آن حضرت نيز باشد. بدين صورت كه مبادا مسلمانان از ترفندهاى منافقان و همدستى آنان با يهوديان، غفلت ورزند و ندانند كه از كجا ضربه مى خورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 8
8 - دلدارى و تقويت روحيه مؤمنان ، از سوى خداوند در قبال توطئه هاى منافقان
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 2
2 - تلاش منافقان در جهت وارونه جلوه دادن امور ، براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قلبوا لك الأمور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 2،3
2 - هم دستى و تشكل تنى چند از منافقان عصر بعثت ، براى تهمت زنى و شايعه سازى عليه خانواده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
بيشتر مفسران بر اين باورند كه گروه بهتان زننده (عصبة منكم) از منافقان بودند.
3 - منافقان در عصر بعثت ، داراى جمعيتى هم دست و متشكل براى توطئه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 1
1 - توطئه منافقان ، به منظور پراكندن اصحاب و ياران نزديك پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از اطراف آن حضرت
هم الذين يقولون لاتنفقوا على من عند رسول اللّه حتّى ينفضّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 2
2 - منافقان ، درصدد براندازى حكومت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يقولون لئن رجعنا إلى المدينة ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 12
12 - توفيق دادن خداوند به منافقان ، براى توبه ، از آمرزگارى و رحمت او است .
المنفقين . .. أو يتوب عليهم إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 7
7 - انتظار سود و فايده ، از جانب منافقان براى دين و مردم ، بى مورد است .
كأنّهم خشب مسنّدة
«خشب مسنّدة» به چوب هايى گفته مى شود كه در كنارى گذاشته شده و به كار صاحب آن نمى آيد; يعنى، نه به درد سقف مى خورد، نه به درد ديوار و نه. .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 20
20 - افشاگرى و تهديد خداوند عليه عملكرد هاى كفرآميز منافقان
يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم و اللّه اعلم بما يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور موضع گيرى در برابر منافقان و تهديد ايشان به افشاى اسرارشان
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا إن اللّه مخرج ما تحذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 14
14 - منافقان متخلف از جنگ ، مورد تهديد خداوند به آتش سوزان دوزخ
قل نار جهنم أشد حراً لو كانوا يفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 18
18 - تهديد متخلفان از جنگ و منافقان ، به رسوايى و افشاى اسرارشان در آخرت از سوى خداوند
فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 13
13 - منافقان ، مورد تهديد خداوند به بازگشت قهرى و ابتلا به عذاب بزرگ در قيامت
ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 23
23 - تهديد أكيد خداوند بر كيفر سخت دنيوى و اخروى منافقان صدر اسلام ، در صورت امتناع آنان از توبه و پافشارى بر مواضع كفرآميز توطئه گرانه خود
فإن يتوبوا . .. و إن يتولوا يعذبهم اللّه عذاباً أليماً فى الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 7
7 - منافقان مرموز و پنهان كار مدينه ، از سوى خداوند به دو مرتبه عذاب علاوه بر عذاب بزرگ نهايى در قيامت ، تهديد شدند .
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 7
7 - منافقان مدينه ، از سوى خداوند ، به خاطر شكستن عهد خود تهديد شدند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 19 - 10
10 - اشاعه فحشا در ميان جامعه اسلامى و تهمت آلودگى جنسى به مؤمنان پاكدامن ، از ترفند هاى منافقان
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة فى الذين ءامنوا لهم عذاب أليم
تعبير «فى الذين آمنوا» (در ميان صفوف مؤمنان) بيانگر اين نكته است كه اشاعه دهندگان فحشا، خود از مؤمنان نيستند; بلكه در ميان صفوف مؤمنان رخنه كرده اند و آنان را به فساد مى كشانند. گفتنى است چون آيات پيشين درباره ماجراى «افك» بود كه به دست منافقان انجام گرفت، مى توان استفاده كرد كه مقصود در «الذين يحبّون...» همان منافقان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 2
2 - هم دستى و تشكل تنى چند از منافقان عصر بعثت ، براى تهمت زنى و شايعه سازى عليه خانواده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
بيشتر مفسران بر اين باورند كه گروه بهتان زننده (عصبة منكم) از منافقان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 15،16
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 2
2 - فرجام سوء منافقان و كفرپيشگان گذشته تاريخ - على رغم برخوردارى آنان از قدرت ، مال و فرزند فزونتر - هشدارى است به منافقان هر عصر .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 8
8 - تمكن و ثروت ، زمينه عافيت طلبى منافقان و گريز آنان از جهاد
استئذنك أولوا الطول منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 1
1 - منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از مال و اولاد فراوان و امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 1
1 - منافقان صدراسلام ، قشرى مرفه و برخودار از امكانات ( اموال و اولاد )
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 8
8 - منافقان ، داراى جاسوسانى در ميان رزمندگان جنگ تبوك
و فيكم سمعون لهم
«سمّاع» مى تواند كنايه از جاسوس باشد; يعنى، در ميان شما كسانى هستند كه به نفع منافقان خبرچينى مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 15،17،36،45
15 - منافقان و يهوديان شتابنده در كفر ، مردمى دروغ پرداز ، جاسوس و فرمانبردار سران و عالمان تحريفگر يهود
سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين لم يأتوك يحرفون الكلم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «للكذب» و «لقوم» مفعول له براى «سمعون» باشد. بنابراين «سمعون للكذب»، يعنى سخنان تو را مى شنوند تا بر تو دروغ ببندند و شايعه سازى كنند و «سمعون لقوم ءاخرين»، يعنى آنان جاسوس ديگرانند و سخنان تو را براى ديگران مى شنوند.
17 - شايعه سازى برخى از منافقان و يهوديان و جاسوسى آنان براى تحريفگران يهود ، فلسفه بازداشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از اندوه بر كفرورزى آنان
لايحزنك الذين يسرعون . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
36 - خداوند هرگز جان ودل ناپاك منافقان و يهوديان جاسوس و دروغپرداز را از آلودگى كفر و نفاق پاك نخواهد ساخت .
أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
45 - پيشتازى در كفر ، تحريفگرى ، دروغپردازى و جاسوسى ، نمودى از خوارى و رسوايى منافقان و يهوديان در دنيا
يسرعون فى الكفر . .. لهم فى الدنيا خزى
رسوايى يهوديان و منافقان، كه «لهم فى الدنيا خزى» بيانگر آن است، مى تواند همان رذايلى باشد كه در آيه مطرح شده است. زيرا اين رذايل يا خود رسوايى است و يا موجب رسوايى انسان در جامعه خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 9
9 - نفوذ در ميان رزمندگان اسلام به منظور جاسوسى و فتنه انگيزى ، از ترفند هاى منافقان
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا . .. و فيكم سمعون لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 9
9 - لزوم هشيارى هميشگى جوامع اسلامى ، نسبت به وجود و عملكرد منافقان مرموز
و ممن حولكم من الأعراب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 2،3،4
2 - ظاهر فريبنده منافقان ، هر بيننده اى را به خود جذب مى كرد .
و إذا رأيتهم تعجبك أجسامهم
خطاب در «رأيتهم»، عام و شامل هر بيننده اى است و اختصاص به فرد خاص - مثلاً پيامبر(صلی الله علیه و آله) - ندارد.
3 - منافقان ، داراى زبانى شيوا و كلامى جذاب
و إن يقولوا تسمع لقولهم
4 - سخنان زيبا و جذاب منافقان ، هر شنونده اى را به شنيدن آن وا مى داشت .
و إن يقولوا تسمع لقولهم
خطاب در «تسمع»، عام است و اختصاص به شنونده خاصى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 1،9
1 - منافقان ، عناصرى فسادگر و تباه كننده جامعه
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
كلمه «فى الأرض» نشانگر اين است كه فسادگرى منافقان محدود به خود و اطرافيانشان نبوده، بلكه فسادى است فراگير و سرايت كننده به جامعه اى كه در آن به سر مى برند.
9 - فسادگرى و اصلاح ناپذيرى منافقان ، موجب گرفتار آمدن آنان به عذابى دردناك خواهد شد .
و لهم عذاب اليم بما كانوا . .. إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «إذا قيل» عطف بر «يكذبون» در آيه قبل باشد. بر اين مبنا، مفاد جمله «إذا قيل ...» نيز همانند «يكذبون» بيانگر سبب گرفتارى منافقان به عذاب اليم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 1،2،7
1 - منافقان ، مردمى فسادپيشه و تبهكارند .
ألا إنهم هم المفسدون
2 - منافقان ، سرچشمه و منشأ فساد ها و تبهكارى ها در جوامع دينى هستند .
ألا إنهم هم المفسدون
در آياتى از قرآن غير منافقان نيز فسادگر خوانده شده اند بنابراين حصر در جمله «ألا إنهم . ..»(تنها منافقان فسادگرند) حصر ادعايى است و اشاره به اين معنا دارد كه: فسادگرى غير منافقان در قياس با منافقان چيزى به حساب نمى آيد; و يا اينكه فساد ديگران نيز به گونه اى به نفاق و منافقان باز مى گردد.
7 - لزوم هوشيارى مؤمنان در برابر فسادگرى ها و تبهكارى هاى منافقان
ألا إنهم هم المفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1،5
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
5 - منافقان ، تلاش تخريب گرانه خود را تا مرحله غلبه حق و پيروزى قطعى جبهه اسلام ، ادامه مى دهند .
لقد ابتغوا الفتنة . .. حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 1،2،3
1 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مورد آزار و اذيت مستمر برخى از منافقان
و منهم الذين يؤذون النبى
«من» در «منهم» براى تبعيض و فعل مضارع «يؤذون» مفيد استمرار است ; يعنى، برخى از منافقان پيوسته پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) را مورد اذيت قرار داده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
2 - جوسازى و تبليغات سوء منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
3 - معرفى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عنوان فردى ساده و خوش باور نمونه اى از اذيت هاى منافقان نسبت به آن حضرت
الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
«اُذُن» به كسى گفته مى شود كه به هر سخنى گوش فرا دهد و زود باور كند ; يعنى، ساده و خوش باور باشد. گفتنى است كه برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «يقولون هو أذن» براى بيان مورد و نمونه اى باشد كه منافقان، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به آن متهم كرده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 9
9 - شيوه منافقان ، ترويج امور زشت و منكر و پيشگيرى از تحقق معروف ( ارزش ها و نيكى ها )
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 1،9
1 - تخلف منافقان از شركت در جنگ تبوك
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
اين بخش از آيات مربوط به جنگ تبوك و تخلف منافقان از شركت در آن است.
9 - اخلالگرى منافقان صدر اسلام ، در بسيج براى جنگ تبوك
لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 12،13
12 - هشدار و تهديد خداوند به مسلمانان ، در مورد تعرض به كافران و منافقانى كه پيكار با آنان ممنوع شده است .
و لو شاء اللّه لسلّطهم عليكم فلقاتلوكم
13 - حرمت تعرض و نبرد با منافقان و دشمنانى كه از نبرد با مسلمانان دست برداشته و خواهان صلح مى باشند .
فان اعتزلوكم فلم يقتلوكم و القوا اليكم السلم فما جعل اللّه لكم عليهم سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 4
4 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار دستور الهى ، براى جنگ با منافقان و از ميان برداشتن جريان نفاق
و نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 156 - 3
3 - شكست در پيكار احد ، زمينه ساز هجوم تبليغاتى كافران و يا منافقان ، عليه اسلام ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان
يا ايّها الّذين امنوا لا تكونوا كالّذين كفروا و قالوا لاخوانهم . .. ما ماتوا و م
كشته شدن عدّه اى از مسلمانان در جنگ احد باعث شده بود كه كافران و يا منافقان، كه با حضور در صحنه احد مخالف بودند، ماجراى احد و كشته هاى فراوان آن را حربه تبليغاتى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار دهند. آنان مى گفتند اگر نظر ما را مى پذيرفتند و همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) خارج نمى شدند، اين حوادث ناگوار پيش نمى آمد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 2
2 - جوسازى و تبليغات سوء منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 73 - 1،2،3،7
1 - نبرد بى امان با كافران و منافقان ، و سخت گيرى و عدم ترحم به آنان ، فرمان خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يأيها النبى جهد الكفار و المنفقين و اغلظ عليهم
2 - لزوم جهاد با كافران و منافقان و عدم مماشات با آنان
جهد الكفار . .. و اغلظ عليهم
3 - تصميم به جهاد با كافران و منافقان ، در محدوده مسؤوليت هاى رهبر جامعه اسلامى
يأيها النبى جهد الكفار
به كارگيرى خطاب «يا أيها النبى» به جاى «يا أيها الذين آمنوا» بيانگر اين است كه: تصميم گيرى درباره جنگ با كفار و منافقان، از وظايف رهبر جامعه ايمانى است.
7 - « عن ابى جعفر ( ع ) قال : « جاهد الكفار و المنفقين » بالزام الفرائض ;
از امام باقر (ع) [در توضيح سخن خدا كه فرمود : ]«با كفار و منافقان مجاهده كن» روايت شده: مقصود الزام آنان به انجام فرايض است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 1،3
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به جهاد با كافران و منافقان فرمان يافت .
يأيّها النبىّ جهد الكفّار و المنفقين
3 - جهاد با كافران و منافقان و هرگونه برخورد شديد و سختگيرانه با آنان ، بايد زير نظر رهبر جامعه اسلامى انجام گيرد .
يأيّها النبىّ جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
مخاطب قرار گرفتن شخص پيامبر(صلی الله علیه و آله)، در جهاد سختگيرانه با كافران و منافقان، مى تواند اشاره به نكته ياد شده باشد. افراط و تفريطى كه نوعاً در چنين موضوعى از سوى مردم سرمى زند، تأييد كننده همين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 4
4 - منافقان علم گسترده و همه جانبه خدا و آگاهى او را به اسرار و نهان انسان ها ، باور نداشته و بدان معتقد نيستند .
يخدعون اللّه
از اينكه منافقان با نفاق خويش در صدد نيرنگ زدن به خدا برآمده اند، معلوم مى شود كه آنان مى پنداشتند، اگر امرى را مخفى كنند، خداوند از آن آگاه نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 6
6 - منافقان ، به خودفريبىِ خويش و نيرنگبازى با خود ، ناآگاه هستند .
و ما يخدعون إلا أنفسهم و ما يشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 4
4 - منافقان ، بى خبر از فسادپيشگى و تبهكارى خويش
و لكن لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 9
9 - منافقان ، بى خبر از سفاهت و بى خردى خويش
ألا إنهم هم السفهاء و لكن لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 4
4 - منافقان ، به سود و زيان واقعى خويش آگاهى ندارند .
و ما كانوا مهتدين
متعلق «مهتدين» به دليل جمله هاى قبل، سود و زيان واقعى است; يعنى: و ما كانوا مهتدين الى منافعهم و مضارهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 5
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 19
19 - منافقان ، مردمانى محروم از درك حقايق اخروى
لو كانوا يفقهون
به كارگيرى كلمه «لو» - كه براى تمنى است - حكايت از آن دارد كه منافقان از درك حقايق اخروى ناتوانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 12،13
12 - منافقان ، عناصرى نادان و بى بهره از معارف بلند الهى
و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين و لكنّ المنفقين لايعلمون
13 - درك عزّتمندى خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، بيرون از توان ذهنى منافقان جاهل
و للّه العزّة . .. و لكنّ المنفقين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 3
3 - منافقان مدينه ، به هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب ، به قدرى مى ترسيدند كه چشمان شان بى اختيار ، به
چرخش مى افتاد .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
مراد از «الخوف» به قرينه بحث جهاد و هجوم دشمن، خبر جنگ و قتال است كه براى منافقان بسيار ترس آور بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 8
8 - منافقان ، همواره در وحشت و اضطراب اند .
يحسبون كلّ صيحة عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 29
29 - اتكا و دلبستگى منافقان به حاميان و هواداران خود ، در مواضع كفرآميز و توطئه عليه اسلام و مسلمانان
و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
تهديد خداوند به اينكه منافقان، هيچ ياور و حاميى نخواهند داشت، نشانگر ذهنيت غلط آنان در اتكا به حاميان خويش است كه خداوند اين ذهنيت را مردود شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 11
11 - حبط و سقوط ارزش و بى ثمر بودن اعمال كافران و منافقان ، در دنيا و آخرت
وعد اللّه المنقين . .. أولئك حبطت أعملهم فى الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 22
22 - خداوند ، همه اعمال خير منافقان را حبط مى كند .
فأحبط اللّه أعملهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 7
7 - خداوند ، جبهه مخالف اسلام ( منافقان و عموم دشمنان خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) را به شكست حتمى و ذلت بار هشدار داد .
إنّ الذين يحادّون . .. أُولئك فى الأذلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 7
7 - خداوند ، جبهه مخالف اسلام ( منافقان و عموم دشمنان خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) را به شكست حتمى و ذلت بار هشدار داد .
إنّ الذين يحادّون . .. أُولئك فى الأذلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 10
10 - تضمين عزت و پيروزى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، از سوى خداوند در قبال توطئه هاى منافقان
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 13
13 - منافقان ، مورد تهديد خداوند به بازگشت قهرى و ابتلا به عذاب بزرگ در قيامت
ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 7
7 - اعلام امكان بخشيده شدن برخى از منافقان از سوى خداوند و وعده عذاب و كيفر حتمى براى برخى ديگر از آنان
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 5
5 - هيچ چيز ، حتى برترين قدرت هاى نظامى ، اقتصادى و نيروى انسانى ، مانع تحقق يافتن عذاب الهى براى كافران و منافقان نيست .
وعد اللّه المنفقين . .. و لهم عذاب مقيم. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أك
نيروى نظامى از «قوة»، اقتصادى از «أموالا» و انسانى از «أولاداً» برداشت شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 1
1 - اعلام قطعيت عذاب الهى براى منافقان استهزاگر و عدم تأثير استغفار مكرر ( هفتاد بار ) پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى آنان
و لهم عذاب أليم. استغفر لهم أو لاتستغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 4
4 - كارساز نبودن اموال و اولاد منافقان براى آنان ، در قبال عذاب الهى در قيامت
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 32
32 - اراده حتمى خداوند بر مجازات يهوديان و منافقان شتابنده در كفر
قالوا ءامنا بافواههم و لم تؤمن قلوبهم و من الذين هادوا . .. و من يرد اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 7 - 3
3 - حاكميت خداوند بر قواى هستى ، نشانگر قدرت او بر پاداش مؤمنان و كيفر منافقان و مشركان
ليدخل المؤمنين و المؤمنت جنّ-ت . .. و يعذّب المنفقين ... و المشركين ... و للّه
از ارتباط اين آيه با آيات پيشين - كه درباره پاداش مؤمنان و كيفر منافقان و مشركان بود - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 108 - 2
2 - حرمت انجام هر گونه عملى كه مايه تأييد كفر و نفاق و تقويت كافران و منافقان محارب و زمينه زيان و تفرقه مؤمنان باشد .
و الذين اتخذوا مسجداً . .. لا تقم فيه أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 7
7 - حرمت برقرارى روابط دوستى با منافقان و پذيرش ولايت و حكومت آنان
إنّ المنفقين . .. لاتتخذوا الكفرين أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 7
7 - حرمت برقرارى روابط دوستى با منافقان و پذيرش ولايت و حكومت آنان
إنّ المنفقين . .. لاتتخذوا الكفرين أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 7
7 - حرمت برقرارى روابط دوستى با منافقان و پذيرش ولايت و حكومت آنان
إنّ المنفقين . .. لاتتخذوا الكفرين أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 3
3 - عهد منافقان مدينه با خدا براى فرار نكردن از جهاد ، مورد حساب كشى خداوند است .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 5
5 - بدخواهى و حسادت منافقان با اهل ايمان *
اذا لقوكم قالوا امنّا . .. ان تمسسكم حسنة تسؤهم و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
برخى برآنند كه جمله «و اذا لقوكم قالوا آمنّا» درباره منافقان است. بنابر اين ضمير مفعولى «تسؤهم» نيز به آنان برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 14
14 - رفاه و امكانات مادى مسلمانان ، غير قابل تحمل براى منافقان صدر اسلام و برانگيزنده آنان به ستيزه جويى و كينهورزى
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 5
5 - اظهار حسرت و اندوه منافقان بر كشته شدن بستگان خويش در پيكار احد
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا لو اطاعونا ما قتلوا
گفته شده مراد از «لاخوانهم»، خويشان نسبى است. و جمله «قالوا لاخوانهم» يعنى: «درباره آنها گفتند»; نه «به آنها گفتند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 13،16
13 - حسرت منافقان براى از دست دادن اموال و فرزندان خويش به هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم . .. ليعذبهم ... و تزهق أنفسهم
«زهوق نفس» به معناى خروج جان بر اثر تأسف و حسرت است. (مفردات راغب).
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 12،15
12 - حسرت منافقان براى از دست دادن اموال و فرزندان خويش به هنگام مرگ
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم
«زهوق» به معناى مفارقت جستن از امرى كه همراه با تأسف و حسرت است (مفردات راغب).
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 3،4
3 - خداوند ، همه منافقان را بدون استثنا در روز رستاخيز ، براى محاكمه برخواهد انگيخت .
يوم يبعثهم اللّه جميعًا فيحلفون له
كلمه «جميعاً» مى تواند تأكيد براى ضمير «هم» در «يبعثهم» باشد و نيز مى تواند حال براى آن باشد. برداشت ياد شده بر پايه احتمال اول است.
4 - برانگيخته شدن جمعى منافقان و احضار يك جاى آنان ، براى محاكمه در قيامت
يوم يبعثهم اللّه جميعًا فيحلفون له
برداشت ياد شده در صورتى به دست مى آيد كه جمله «جميعاً» حال براى ضمير «هم» در «يبعثهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 4
4 - خداوند با سلب درك و فهم از برخى منافقان ، آنان را حق ناپذير كرده و برخى ديگر را براى انتخاب هدايت ، مهلت مى دهد .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 7،18
7 - بازدارى منافقان و يهوديان حق ناپذير از شتاب در كفر ، خارج از محدوده رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يأيها الرسول لايحزنك الذين يسرعون فى الكفر
خطاب خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) با عنوان رسالت (يايها الرسول) گوياى برداشت فوق است.
18 - منافقان و يهوديان جاسوس ، دروغ پرداز و حق ناپذير ، آن قدر بى ارزشند كه حتى نبايد بر گمراهى آنان تأسف خورد و بر كفرشان غمگين بود
لايحزنك الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 8
8 - منافق ، داراى خصلت حق ناپذيرى
و طبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 6،7،9
6 - سعى منافقان در گريختن از محيط ابلاغ آيات الهى و مراكز شناخت و تبليغ دين
و إذا ما أنزلت سورة . .. ثم انصرفوا
7 - روى گردانى منافقان صدر اسلام از آيات الهى پس از شنيدن وحى
و إذا ما أنزلت سورة . .. ثم انصرفوا
9 - حق ناپذيرى قلب منافقان ، كيفر الهى براى آنان
ثم انصرفوا صرف اللّه قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 2،4
2 - منافقان ، از حق شنوى ، حق بينى و حق گويى ناتوان هستند .
صم بكم عمى
4 - عجز و ناتوانى از شنيدن ، ديدن و گفتن حقايق ، ظلمتهايى است كه منافقان در آن گرفتارند .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
آيه مورد بحث مى تواند تفسيرى براى كلمه «ظلمات» و جمله «لايبصرون» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 8
8 - منافقان در برابر آوازه قرآن و گسترش اسلام ، چاره اى جز ناشنيده انگاشتن آن ندارند .
يجعلون أصبعهم فى ءاذانهم من الصوعق حذرالموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 23 - 2
2 - حق ناشنوايى كافران و منافقان ، نشانه نبودن استعداد پذيرش معارف الهى در آنان است .
و لو علم اللّه فيهم خيرا لأسمعهم
مراد از خير به قرينه آيه قبل، استعداد پذيرش معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 6
6 - منافقان ، به رغم ظاهر فريبنده و سخنان زيبايشان ، چونان چوب هاى تكيه شده بر ديوار ، خشك و بى روح اند .
كأنّهم خشب مسنّدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 1،13
1 - تلاش منافقان براى فساد در زمين و نابودى حرث و نسل ، در صورت به حكومت رسيدن
و اذا تولّى سعى فى الأرض . .. الحرث و النسل
بنابراينكه «تولّى»، به معناى حكومت باشد.
13 - از وظايف حكومت ، حفظ كشاورزى و نيروى انسانى و اصلاح آنهاست .
و اذا تولى سعى فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 3
3 - تمسك برخى از منافقان براى فرار از مسؤوليت هاى سنگين ، به حيله هاى فريبنده و به ظاهر شرعى
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
با توجه به آنچه در شأن نزول نقل شده است كه برخى از منافقان، مفتون شدن به زنان رومى را بهانه عدم شركت در جنگ قرار دادند، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 20
20 - « عن عبداللّه الحلبى عنه ( ع ) : إنّهم قالوا « إنّ بيوتنا عورة . . . » فأكذبهم اللّه قال : « و ما هى بعورة . . . » و هى رفيعة السمك حصينة ;
از عبداللّه حلبى، از امام(ع) نقل شده كه منافقان گفتند: خانه هاى ما بى حفاظ است. خداوند آنان را تكذيب كرد و فرمود: «و ما هى بعورة...» و آن خانه ها، داراى ديوارهاى بلند و محكم بود.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 4
4 - منافقان از جهاد گريزِ ذلت پذير ، داراى قلب هاى مهرشده و مسدود
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف و طبع على قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 9
9 - حق ناپذيرى قلب منافقان ، كيفر الهى براى آنان
ثم انصرفوا صرف اللّه قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 9
9 - منافقان ، بر اثر مُهر شدن دل هايشان از درك معارف دين ناتوان اند .
فطبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 5
5 - منافقان ، فاقد درك نسبت به مقام خداوند
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه ذلك بأنّهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 3
3 - مسرت و خشنودى منافقان از سلامت خويش به دليل عدم حضورشان در پيكار احد
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا لو اطاعونا ما قتلوا
اظهار تأسّف منافقان براى كشته هاى احد، دلالت بر مسرت و خشنودى از زنده ماندن خودشان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 1،3،4
1 - منافقان به هنگام پيروزى مسلمانان ، خود را ياور آنان و به گاه غلبه كافران ، خود را طرفدار و عامل پيروزى ايشان جلوه مى دهند .
الذين يتربّصون بكم . .. قالوا ألم نستحوذ عليكم
«الذين يتربّصون»، بدل براى «الذين يتخذون» است و توضيح دهنده ويژگيهاى منافقان.
3 - رسيدن به دنيا و تأمين منافع شخصى ، تعيين كننده خط مشى منافقان در برقرارى روابط دوستى و اجتماعى است .
الذين يتربّصون بكم . .. ألم نستحوذ عليكم
4 - شركت منافقان در جنگ ، تنها براى تأمين منافع شخصى و سهيم شدن در غنايم جنگى است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
ظاهراً مراد از جمله «الم نكن معكم» شركت در جهاد و همراهى مسلمانان در جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 16
16 - لزوم دورى جستن از منافقين مخالفت كننده با حكم خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، به دليل نگون بختى و گرفتارى ايشان به عذاب الهى
و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللّه و الى الرّسول . .. فاعرض عنهم
امام كاظم (ع) در بيان علت لزوم اعراض از منافقان فرمود: فقد سبقت عليهم كلمة الشّقاء و سبق لهم العذاب . .. .
كافى، ج 8، ص 184، ح 211 ; تفسير برهان، ج 1، ص 387، ح 3 ; نورالثقلين، ج 1، ص 509، ح 368 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 255، ح 183.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 5
5 - خطر منافقان براى اسلام و گناه آنان نزد خداوند ، بيش از مشركان *
و يعذّب المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
تقدم «المنافقين و المنافقات» بر «المشركين و المشركات»، ممكن است اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 10
10 - منافقان ، دشمنانى بس خطرناك اند .
هم العدوّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 7
7 - خطر و زيان منافقان براى جامعه اسلامى ، همانند خطر و زيان كافران است .
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 1
1 - خوشحالى و خنده منافقان متخلف از جهاد ، اندك و زودگذر در مقايسه با عذاب ها و گريه هاى اخروى آنان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «فليضحكوا» در مورد دنيا و «و ليبكوا» در مورد آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 7
7- اخبار خداوند از فسادگرى و خويشاوندكشىِ عناصر سست ايمان منافق ، درصورت رسيدن به حكومت
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
برداشت بالا بنابر اين نكته است كه «تولّيتم» از ماده «ولايت» و به معناى بر عهده گرفتن حاكميت باشد و مخاطب آن بيماردلانى باشند كه به دليل سست ايمانى به هنگام فرمان جهاد، به وحشت افتاده و از آن طفره مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 3،19
3 - مؤمنان ، پاك هستند و غير آنان ( منافقان ) ، پليد و خبيث .
ما كان اللّه ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتّى يميز الخبيث من الطّيّب
19 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، آگاه به پاكان و ناپاكان ( مؤمن و منافق ) امّت خويش ، از طريق علم به غيب
و ما كان اللّه . .. و لكنّ اللّه يجتبى من رسله من يشاء
مراد از «من رسله» - چه برخى از رسولان باشند و چه تمامى آنان - قطعاً پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) از جمله آنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 8
8 - منافقان ، خائنِ به جبهه اسلام و مؤمنان و خوش خدمت به كافرانند .
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
«استحوذ» به معناى غلبه و استيلا است و مراد از جمله «و ان كان للكافرين . .. الم نستحوذ» - با توجه به سياق آيه - اين است كه منافقان پس از پيروزى كافران به آنان مى گويند: در هنگامه جنگ ما بر شما استيلا داشتيم ولى شما را نكشتيم، بر اين اساس جمله «نمنعكم من المؤمنين» به اين معنا خواهد بود كه بين شما و اهل ايمان حائل شديم و نگذاشتيم آنان نيز به شما دسترسى پيدا كنند، تا پيروزى براى شما حاصل شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 9،12
9 - توبيخ منافقان ، به خاطر حركت هاى خيانت آميز عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) با وجود برخوردارى از تفضلات خدا و رسولش
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
12 - خيانت در برابر خدمت ، از خصلت هاى منافقان است .
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 3،3
3- كيفر سخت منافقان به هنگام مرگ ، براساس علم الهى به نهان كارى هاى خائنانه آنان
و اللّه يعلم إسرارهم . فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط عبارت «فكيف إذا. ..» - كه بيانگر كيفر سخت منافقان است - با ذيل آيه قبل (واللّه يعلم إسرارهم) استفاده مى شود كه علم و آگاهى خداوند، پشتوانه كيفر منافقان به هنگام مرگ شان، خواهد بود.
3- كيفر سخت منافقان به هنگام مرگ ، براساس علم الهى به نهان كارى هاى خائنانه آنان
و اللّه يعلم إسرارهم . فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط عبارت «فكيف إذا. ..» - كه بيانگر كيفر سخت منافقان است - با ذيل آيه قبل (واللّه يعلم إسرارهم) استفاده مى شود كه علم و آگاهى خداوند، پشتوانه كيفر منافقان به هنگام مرگ شان، خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1،5
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
5 - در صورت نفوذ دشمن به مدينه ، پس از محاصره از سوى احزاب متّحد ، منافقان به جاى دفاع ، به تلاش به نفع دشمن مى پرداختند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
برداشت بالا، بنابراين است كه ضمير در «دخلت» به «يثرب» برگردد و مراد از «الفتنة»، تلاش تخريبى عليه مسلمانان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 3
3 - روابط خائنانه منافقان مدينه ، با كافران اهل كتاب ( يهود بنى نضير )
الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا من أهل الكتب لئن أخرجتم لنخرجنّ معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 4
4 - دروغگويى منافقان ، در ادعاى خيرخواهى و صلحجويى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 1،4،5
1 - منافق ر ها شده در ظلمت و گمراهى بسان شخص كر و لال و نابيناست .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
صم، بكم و عمى به ترتيب: جمع أصم (كر)، أبكم (لال) و أعمى (كور) است. كلمات ياد شده خبر براى مبتداى محذوف، يعنى ضمير «هم» است كه به توصيف شدگان در آيه قبل (منافقان رها شده در ظلمت) بر مى گردد.
4 - عجز و ناتوانى از شنيدن ، ديدن و گفتن حقايق ، ظلمتهايى است كه منافقان در آن گرفتارند .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
آيه مورد بحث مى تواند تفسيرى براى كلمه «ظلمات» و جمله «لايبصرون» در آيه قبل باشد.
5 - منافقان ر ها شده در ظلمتِ گمراهى ها ، راه نجاتى ندارند و به ايمان راستين باز نخواهند گشت .
صم بكم عمى فهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 15
15 - حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان ، داراى يك درب است .
فضرب بينهم بسور له باب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 5
5 - توسل جستن منافقان ، به سوگند دروغ در پيشگاه خداوند در قيامت
فيحلفون له
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 8 - 2
2 - گروهى از انسان ها ( منافقان ) به دروغ مدعى ايمان به خدا و روز قيامت هستند .
و من الناس من يقول ءامنا باللّه و باليوم الأخر و ما هم بمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 7،9
7 - منافقان ، مردمى دمساز با دروغ و دروغ گويى
بما كانوا يكذبون
فعل مضارع آن گاه كه پس از «كان» و مانند آن قرار گيرد، دلالت بر استمرار در زمان گذشته دارد.
9 - دروغ گويى مداوم منافقان ، موجب افزايش بيمارى در دل و جان آنان
فزادهم اللّه مرضاً . .. بما كانوا يكذبون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «بما كانوا . ..» علاوه بر تعلقش به «لهم عذاب اليم»، متعلق به «فزادهم ...» نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 6،9،10
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
9 - توجيه خلافكارى ها بر مبناى دروغ ، نمودى از انفاق
يريدون ان يتحاكموا . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
10 - ادعاى نيكوكارى ، مُدارا و صلح جويى ، توجيه نارواى منافقان در مورد مراجعه به حكم طاغوتى
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 4
4 - دروغگويى منافقان ، در ادعاى خيرخواهى و صلحجويى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 15،18،36،45
15 - منافقان و يهوديان شتابنده در كفر ، مردمى دروغ پرداز ، جاسوس و فرمانبردار سران و عالمان تحريفگر يهود
سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين لم يأتوك يحرفون الكلم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «للكذب» و «لقوم» مفعول له براى «سمعون» باشد. بنابراين «سمعون للكذب»، يعنى سخنان تو را مى شنوند تا بر تو دروغ ببندند و شايعه سازى كنند و «سمعون لقوم ءاخرين»، يعنى آنان جاسوس ديگرانند و سخنان تو را براى ديگران مى شنوند.
18 - منافقان و يهوديان جاسوس ، دروغ پرداز و حق ناپذير ، آن قدر بى ارزشند كه حتى نبايد بر گمراهى آنان تأسف خورد و بر كفرشان غمگين بود
لايحزنك الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
36 - خداوند هرگز جان ودل ناپاك منافقان و يهوديان جاسوس و دروغپرداز را از آلودگى كفر و نفاق پاك نخواهد ساخت .
أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
45 - پيشتازى در كفر ، تحريفگرى ، دروغپردازى و جاسوسى ، نمودى از خوارى و رسوايى منافقان و يهوديان در دنيا
يسرعون فى الكفر . .. لهم فى الدنيا خزى
رسوايى يهوديان و منافقان، كه «لهم فى الدنيا خزى» بيانگر آن است، مى تواند همان رذايلى باشد كه در آيه مطرح شده است. زيرا اين رذايل يا خود رسوايى است و يا موجب رسوايى انسان در جامعه خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 1،8
1 - منافقان ، در صورت بازخواست از عملكرد و سخنان ناروايشان ، به دروغ آن را شوخى و سرگرمى مى نمايانند .
يقولون هو أذن . .. و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
8 - بى شرمى منافقان و اصرار آنان بر دروغ پردازى و تزوير ، حتى پس از افشاى اسرار درونى و توطئه هاى آنان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءو
جمله «قل أباللّه . .. » مى تواند رد ادعاى منافقان در مورد «نخوض و نلعب» باشد ; يعنى، آنان هنوز هم با اين سخنان در مقام تزويرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 8،11،13
8 - دروغ گويى ، شيوه مستمر منافقان
و بما كانوا يكذبون
11 - شكستن پيمان خود با خدا و دروغ گويى مستمر ، نشانه منافقان است .
بما أخلفوا اللّه ما وعدوه و بما كانوا يكذبون
13 - از امام صادق ( ع ) روايت شده : المنافق اذا حدّث عن اللّه و عن رسوله كذب و اذا وعد اللّه و رسوله اخلف . . . و ذلك قول اللّه عزوجل « فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم . . . بما أخلفوا اللّه ما وعدوه و بما كانوا يكذبون » . . . ;
منافق، هرگاه از خدا و رسولش سخن گويد، دروغ مى گويد و اگر به خدا و رسول او وعده دهد، خلف وعده مى كند . .. و اين است سخن خداوند كه مى فرمايد: پس خداوند، نفاق را تا روزى كه او را ملاقات كنند در دلهاى آنان قرار داد، بدين علت كه با خدا خلف وعده كردند و همواره دروغ مى گفتند ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 11،19
11 - تمسك منافقان به سوگند دروغ براى اثبات حسن نيت خويش در ساختن مسجد ( مسجد ضرار )
و ليحلفن إن أردنا إلا الحسنى
19 - دروغ گويى ، خصلت منافقان است .
و اللّه يشهد إنهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 7
7 - آن دسته از منافقانى كه پس از اظهار ايمان و فرمان برى ، از خدا و رسول او ، روى برتافته و نافرمانى كردند ، ايمان نداشتند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك و ما أُولئك بالمؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 9
9 - منافقان ، عناصرى دروغگو و بيگانه با صدق و راستى
ألا إنّهم هم الكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 9
9 - دروغ گويى ، از ويژگى ها و خصلت هاى منافقان
و اللّه يشهد إنّ المنفقين لكذبون
تكيه بر وصف «كاذبون» نشانگر آن است كه دروغ گويى، براى منافقان خصلتى ثابت و جدايى ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 1
1 - سوگند دروغ منافقان صدر اسلام به خداوند ، براى اثبات ايمان خويش و همراهى خود با مؤمنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 11،12
11 - منافقان ، سرسخت ترين دشمن مسلمانان و اصلاح جامعه
و من الناس . .. و هو اَلَدُّ الخصام
«الخصام»، جمع خَصْم، به معناى دشمن است.
12 - منافقان ، سرسخت ترين انسان ها در جدال با مسلمانان
و من الناس . .. و هو اَلَدُّ الخصام
بنابراينكه «الخصام»، مصدر باشد و به معنى خصومت و جدال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 11
11 - شدت و كينه خشم منافقان نسبت به مؤمنان *
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
تظاهر به ايمان در برخورد با مؤمنان و ابراز دشمنى در پنهان، حكايت از آن دارد كه آيه احتمالا درباره منافقان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 3
3 - دشمنى سخت منافقان با اسلام و نفرت شديد آنان از جامعه اسلامى
لو يجدون ملجئاً أو مغرت أو مدّخلا لولّوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 63 - 2،6
2 - هشدار شديد الهى به منافقان ، نسبت به موضع گيرى هاى خصمانه آنان در برابر خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
ألم يعلموا . .. ذلك الخزى العظيم
6 - موضع گيرى خصمانه منافقان در برابر خدا و رسولش ، على رغم آگاهى آنان به عاقبت دردناك عملكردشان ، شگفت آور است .
ألم يعلموا أنه من يحادد اللّه و رسوله فان له نار جهنم
با توجه به اينكه «ألم يعلموا» توبيخ است و اين نوع توبيخ در مواردى به كار مى رود كه توبيخ شونده آگاه بوده و نمى بايست پس از آگاهى مرتكب خلاف شود، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 2،6
2 - اقدام منافقان به ساختن پايگاهى تحت عنوان « مسجد » براى دشمنان ديرينه خدا و رسول خدا
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
6 - ترويج كفر ، تفرقه افكنى و تجمع بخشيدن به دشمنان خدا و رسول ، مهمترين اهداف زيانبار منافقان از ساختن مسجد ضرار
مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً بين المؤمنين و إرصاداً
قيد «ضراراً» مى تواند هدف كلى و عام منافقان و «كفراً و تفريقاً . .. إرصاداً» بيانگر بارزترين نمودهاى آن هدف كلى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 2
2 - دشمنى منافقان و مخالفت و نافرمانى آنان با خدا و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
إنّ الذين يحادّون اللّه و رسوله
از ارتباط آيه شريفه با آيات قبل، به دست مى آيد كه مراد از «الذين يحادّون» و يا يكى از مصاديق مورد نظر آن، منافقان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 6
6 - اطمينان بخشى منافقان به كافران ، در پيروى نكردن از پيامبر و مسلمانان بر ضد آنان
الذين نافقوا يقولون . .. و لانطيع فيكم أحدًا أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 10
10 - منافقان ، دشمنانى بس خطرناك اند .
هم العدوّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 4
4 - بغض و كينه عميق منافقان ، نسبت به شخص پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
تعبير «أذلّ» در مورد رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، حكايت از دشمنى شديد منافقان نسبت به آن حضرت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 9
9 - خداوند ، منافقان را به فرمان برى شايسته - به جاى سوگند بر انجام كار خير - فراخوانده است .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ قل لاتقسموا
«طاعة معروفة» يا مبتدا براى خبر محذوفى همچون «خير من قسمكم» و يا خبر براى مبتداى محذوفى مانند «أمرنا» است. در هر صورت اين جمله نوعى فراخونى از جانب پروردگار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 1
1 - خداوند ، فراخوان منافقان به اطاعت از خدا و رسول او و پرهيز از سرپيچى فرمان هاى ايشان
قل أطيعوا اللّه و أطيعوا الرسول فإن تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) فراخوان منافقان به ايمانى ، همانند ايمان توده مردم
و إذا قيل لهم ءامنوا كما ءامن الناس
چون در آيه بعد، مطرح شده كه منافقان در برابر مردم اظهار ايمان مى كنند، اين احتمال رخ مى دهد كه گفتگوى مطرح شده در اين آيه - كه در آن منافقان ابراز بى ايمانى مى كنند - ميان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اهل نفاق بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 19
19 - خداوند ، فراخوان منافقان مرتد و توطئه گر ، به توبه و بازگشت به دامن اسلام
فإن يتوبوا يك خيراً لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 1
1 - دسته اى از منافقان صدراسلام ، هنگام فراخوانده شدن براى داورى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ميان آنان ، از پذيرش آن خوددارى مى كردند .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 19
19 - خداوند ، فراخوان منافقان مرتد و توطئه گر ، به توبه و بازگشت به دامن اسلام
فإن يتوبوا يك خيراً لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 6
6 - اقدام الهى براى خنثى كردن توطئه اقتصادى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اصحاب آن حضرت
هم الذين يقولون لاتنفقوا على من عند رسول اللّه حتّى ينفضّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 7
7 - علاقه و تلاش شديد منافقان به يافتن پناهگاه و محل مناسب براى زندگى ( خارج از محيط اسلامى ) دليل بى ايمانى و همگام نبودنشان با مؤمنان
و ما هم منكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه و هم يجمحون
جمله «لو يجدون . .. » مى تواند به منزله دليل و ارائه شاهدى براى «و ما هم منكم» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 42 - 7
7 - شركت برخى افراد ( منافقان ) در جهاد با كافران ، به منظور دستيابى به منافع مادى
لو كان عرضاً قريباً و سفراً قاصداً لاتبعوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 8
8 - غرق شدن منافقان و كافران در باتلاق بهرهورى هاى مادى ، گرايش مستمر آنان در طول تاريخ
فاستمتعوا بخلقهم . ... و خضتم كالذى خاضوا
برداشت فوق بدان احتمال است كه «خوض» (فرو رفتن) به قرينه «استمتعوا» همان بهره ورى از ماديات و فرورفتن در منجلاب آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 5
5 - منافقان ، داراى روحيه مادى
و منهم من عهد اللّه لئن ءاتينا . ... لنكوننّ من الصلحين
برداشت فوق بدين جهت است كه منافقان، صلاح خويش را مشروط به برخوردارى از مال و ثروت كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 1
1 - بخل ورزى منافقان از پرداخت صدقات به هنگام برخوردار شدن از مال و فضل الهى ، على رغم تهعدشان با خدا
و منهم من عهد اللّه . .. فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 14،19
14 - منافقان ، فريفته دنيا و غافل از خداوند
و غرّكم باللّه الغرور
در صورتى كه مراد از «الغرور» دنيا باشد، مقصود اين خواهد بود كه مظاهر دنيا (مال، جاه، مقام و. ..) شما را فريب داده و از خدا غافلتان كرده است.
19 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، ترديد در باور هاى دينى ، فريفتگى به آرزو هاى باطل و مظاهر دنيا و غفلت از خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه هاى نفاق
و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 4،8
4 - ممنوعيت دوستى با منافقان تلاش كننده براى گسترش كفر
ودّوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتّخذوا منهم اولياء
8 - رفع ممنوعيّت دوستى و ارتباط با منافقان در صورت دست برداشتن از نفاق ، با هجرت در راه خدا
فما لكم فى المنافقين . .. فلا تتّخذوا منهم اولياء حتّى يهاجروا فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 4
4 - جواز دوستى و يارى خواستن از منافقان و كافران پناهنده ، به همپيمانان مسلمانان *
و لا تتخذوا منهم وليّاً و لا نصيرا. الّا الّذين يصلون الى قوم بينكم و بينهم ميثا
در برداشت فوق احتمال داده شده كه «الّا الّذين يصلون . .. » استثنا از حكمى است كه در جمله «و لا تتخذوا منهم وليّاً و لا نصيرا» بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 3
3 - رسيدن به دنيا و تأمين منافع شخصى ، تعيين كننده خط مشى منافقان در برقرارى روابط دوستى و اجتماعى است .
الذين يتربّصون بكم . .. ألم نستحوذ عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 1،3،5،6
1 - منافقان ، داراى روابط دوستانه با يهوديان
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
«تولّى» (مصدر «تولّوا») به معناى دوست گرفتن است و مراد از «قومى كه خدا بر آنان غضب كرده است»، قوم يهود مى باشد.
3 - روابط دوستانه منافقان با يهود ، از نشانه هاى روشن و قابل توجه نفاق آنان
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
5 - برقرارى دوستى ميان منافقان و يهوديان ، امرى بس شگفت آور
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
استفهام در «ألم تر» تعجبى است.
6 - منافقان ، عناصرى بيگانه ، هم با مسلمانان - به رغم ادعاى مسلمانى - و هم با يهوديان - به رغم برقرار كردن روابط دوستى با آنان-
ما هم منكم و لا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 5
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 10
10- بيماردلانِ منافق ، در انتظار پديد آمدن فرصت ، براى همكارى با دشمنان عليه دين
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
سين در «سنطيعكم» اشاره به موقعيتى دارد كه هنوز فرانرسيده است و منافقان در انتظار فرارسيدن آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 3
3- بيماردلان منافق ، داراى كينه هاى عميق نسبت به دين و مؤمنان
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغنهم
«أضغان»، (جمع «ضغن») به معناى كينه هاى شديد و عميق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 14،16،17
14 - كشيده شدن حصار بلند و ضخيم ، ميان مؤمنان و منافقان در قيامت
فضرب بينهم بسور
«سور» به ديوار شهر گفته مى شود. نكره آمدن «سور» مى تواند بيانگر بلندى و ضخامت آن باشد.
16 - مؤمنان در قيامت ، در داخل حصار ( حصار ميان آنان و منافقان ) قرار مى گيرند و منافقان در بيرون آن .
فضرب بينهم بسور له باب
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 42،45
42 - خوارى و رسوايى در دنياو عذاب بزرگ آخرت ، كيفر منافقان و يهوديان شتابگر در كفر
من الذين قالوا ءامنا بافواههم . .. لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
45 - پيشتازى در كفر ، تحريفگرى ، دروغپردازى و جاسوسى ، نمودى از خوارى و رسوايى منافقان و يهوديان در دنيا
يسرعون فى الكفر . .. لهم فى الدنيا خزى
رسوايى يهوديان و منافقان، كه «لهم فى الدنيا خزى» بيانگر آن است، مى تواند همان رذايلى باشد كه در آيه مطرح شده است. زيرا اين رذايل يا خود رسوايى است و يا موجب رسوايى انسان در جامعه خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 3
3 - خداوند ، خواهان رسوايى و خوارى منافقان در جامعه اسلامى ، حتى پس از مرگشان
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 12
12 - تن دادن توانگران منافق به ذلت و خوارى ، براى شركت نكردن در جهاد
و قالوا ذرنا نكن مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 4
4 - منافقان از جهاد گريزِ ذلت پذير ، داراى قلب هاى مهرشده و مسدود
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف و طبع على قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين ، جهادگران با مال و جان خويش ( على رغم ذلت پذيرى و جهادگريزى منافقان )
لكن الرسول و الذين ءامنوا معه جهدوا بأمولهم و أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 13
13- ناتوانى منافقان و افراد سست ايمان ، از توجيه آيات جهاد ، تنگ كننده عرصه حيات بر آنان *
فإذا أنزلت سورة محكمة و . .. ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت
از ارتباط «سورة محكمة» با «ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت»، مى توان استفاده كرد كه انسان هاى سست ايمان يا منافق، در ساير تكاليف - كه به گونه اى قابل توجيه است - با ترفندى، خويش را آسوده مى كنند; اما در مورد جهاد چون آياتش محكم، قاطع و توجيه ناپذير است، خود را در بن بست ديده و شديداً نگران مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 5
5 - منافقان ، جزء پست ترين و ذليل ترين مخلوقات اند .
إنّ الذين يحادّون . .. أُولئك فى الأذلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 7
7 - تهديد منافقان به شكست ذلت بار از سوى خداوند
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 8
8 - طرد و اضلال منافقان از سوى خدا ، دليل لزوم طرد آنان از سوى تمامى مؤمنان است .
فما لكم فى المنافقين فئتين و اللّه اركسهم بما كسبوا
جمله «و اللّه اركسهم بما كسبوا»، حاليه است ; يعنى در حالى كه خداوند آنها را وارونه و طرد كرده، چرا از آنان طرفدارى
مى كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 8
8 - رفع ممنوعيّت دوستى و ارتباط با منافقان در صورت دست برداشتن از نفاق ، با هجرت در راه خدا
فما لكم فى المنافقين . .. فلا تتّخذوا منهم اولياء حتّى يهاجروا فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 6
6 - تلاش منافقان در مخفى نگاه داشتن باور ها و سخنانشان از مردم
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 2
2 - منافقان ، برادر كافران و داراى رمز و راز با ايشان
الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 2
2 - پذيرفته نشدن عذر منافقان استهزاكننده به اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كنتم تستهزءون. لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 15 - 2
2 - در قيامت ، از منافقان و كافران فديه پذيرفته نمى شود .
فاليوم لايؤخذ منكم فدية و لا من الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 9
9 - منافقان ، انسانهايى سودجو ، خودبين و بى انصاف
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 10
10 - منافقان ، مردمى داراى خصلت بخل و امتناع از انفاق در راه خدا
المنفقون و المنفقت . .. و يقبضون أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 1
1 - بخل ورزى منافقان از پرداخت صدقات به هنگام برخوردار شدن از مال و فضل الهى ، على رغم تهعدشان با خدا
و منهم من عهد اللّه . .. فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 18
18 - تهديد متخلفان از جنگ و منافقان ، به رسوايى و افشاى اسرارشان در آخرت از سوى خداوند
فينبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 7
7- منحصر نبودن كيفر بيماردلان منافق ، به لحظه مرگ و امكان رسوايى آنان در دنيا *
فكيف إذا توفّتهم . .. أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغنهم
در صورتى كه تهديد به افشاى كينه ها، مربوط به دنيا باشد و اين رسوايى نوعى كيفر به شمار آيد; از ارتباط اين آيه با «فكيف إذا توفّتهم الملائكة . ..» مى توان به مطلب بالا دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 5
5 - منافقان به هنگام رسوايى و يا رنج هاى ناشى از عملكردشان ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى مى آوردند و عذرخواهى مى كنند .
فكيف . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
مراد از «مصيبة»، معنايى است كه شامل رسوايى نيز مى شود ; به دليل عذرخواهى منافقان كه با جمله «ان اردنا» آن را اظهار مى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 3
3 - خداوند ، خواهان رسوايى و خوارى منافقان در جامعه اسلامى ، حتى پس از مرگشان
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 1،2،3
1- خداوند ، قادر به معرفى دقيق منافقان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لو نشاء لأرينكهم فلعرفتهم بسيمهم
2- خداوند ، قادر به ظاهر ساختن علايمى در وجود منافقان ، براى رسوا كردن آنان
و لو نشاء لأرينكهم فلعرفتهم بسيمهم
«سيما» به معناى علامت و نشانه است.
3- تعلّق مشيت الهى بر ستّاريت و رسوا نساختن خلق ، حتّى منافقان
و لو نشاء لأرينكهم
«لو» براى امتناع است و مى رساند گرچه خداوند، قادر بر افشاى چهره منافقان است; اما مشيتش به آن تعلق نگرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 6
6 - افشاى توطئه براندازى منافقان ، از سوى خداوند و رسواساختن آنان
يقولون لئن رجعنا إلى المدينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 30
30 - إخبار خداوند ، از رسوايى و فضاحت نهايى منافقان صدر اسلام در جامعه و منزوى شدن آنان
و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
با توجه به اينكه آيه، إخبار از آينده است و نيز واژه «فى الأرض» مى تواند به همين زندگى دنيوى اشاره داشته باشد، اين
برداشت به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 7
7 - منافقان ، تنها در صورت برخوردارى از صدقات ( دارايى بيت المال ) - هر چند به ناحق باشد - خشنود و در غير آن صورت ، ناخرسند بودند .
فإن أعطوا منها رضوا و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 1
1 - رضا و شادمانى منافقان از نرفتن به جهاد و ماندن در كنار ناتوانان و خانه نشينان
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 12
12 - منافقان ، داراى روحيه رفاه طلبى
و قالوا لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 10
10 - برخوردارى منافقان صدر اسلام از امكانات و رفاه مادى
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 7
7 - ضعف مالى و امكانات اجتماعى مؤمنان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مقايسه با منافقان
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
تعجب از امكانات رفاهى و مفاخر اجتماعى منافقان، نشان از ضعف مالى و امكانات مؤمنان در مقايسه با آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 2
2 - شادى اندك و رنج طولانى منافقان در دنيا ، بازتاب عملكرد آنان و كيفر الهى براى ايشان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً جزاء بما كانوا يكسبون
برداشت فوق بدين احتمال است كه خنده و گريه در «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» هر دو مربوط به دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 5
5 - وجود رابطه و پيوند قوى ، ميان منافقان
المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 5
5- برخى از عناصر سست ايمان صدر اسلام ، داراى روابط پنهانى با كافران
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 5
5 - منافقان ، داراى روحيه مادى
و منهم من عهد اللّه لئن ءاتينا . ... لنكوننّ من الصلحين
برداشت فوق بدين جهت است كه منافقان، صلاح خويش را مشروط به برخوردارى از مال و ثروت كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 8
8 - منافقان ، داراى روحيه اعراض از صلاح و انجام وظيفه
لنكوننّ من الصلحين . .. و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 5
5 - منافقان ، همواره در صدد نشان دادن حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان مؤمنان به خويش اند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 4
4 - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى خويش
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
سوگند مؤكد، دليل بر وجود چنين تلاشى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 13
13 - موضعگيرى سازنده ، همراه با پند و اندرز پنهانى ، روش برخورد با منافقان
فاعرض عنهم و عظهم و قل لهم فى انفسهم قولا بليغاً
چنانچه «فى انفسهم» متعلّق به «قل» باشد، به اين معناست كه اين گفتار پندآموز تو بايد در بين خود آنان و به دور از چشم ديگران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 4
4 - لزوم جدا شمردن منافقان از امت اسلامى
و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 73 - 4
4 - لزوم برخورد شديد و بدون ترحم ، با كافران و منافقان حق ستيز
و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 8،10
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى ، مأمور به اتخاذ مواضع صريح و قاطع در برابر عناصر نفاق و منافق و ناسالم جامعه
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً و لاتقم على قبره
10 - افشاى كامل چهره منافقان و اتخاذ مواضع شديد عليه آنان ، از تبعات تخلف آنان از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 4
4 - همانندى منافقان با كافران ، از نظر چگونگى برخورد حكومت اسلامى و جامعه ايمانى با آنان
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 4،5،9،10
4 - منافقان براى فريب مردم ، هم سخن خوب مى گويند و هم خوبْ سخن مى گويند .
و من الناس من يعجبك قوله فى الحيوة الدنيا
خوب سخن گفتن از جمله «يعجبك قوله»، و سخن خوب از «فى الحيوة الدنيا» برداشت شده است. البتّه اگر «فى الحيوة الدنيا»، متعلّق به «قوله» باشد ; يعنى آنان درباره دنيا، طرحهاى زيبا و شگفت آورى داشتند.
5 - منافقان رياكار و متظاهرند .
و من الناس من يعجبك قوله فى الحيوة الدنيا . .. و هو الدّ الخصام
9 - قَسَم و شاهد گرفتن خداوند ، دستاويز منافقان براى اثبات اظهاراتِ خود
و يُشهد اللّهَ على ما فى قلبه
10 - بهره گيرى منافقان از باور ها و مقدّسات مؤمنان ، براى رسيدن به اغراض خويش
و يُشهد اللّهَ على ما فى قلبه
قسم به خداوند كه از مقدّسات مسلمين است، دستاويز برخى از مردم براى قبولاندن عقايد بى پايه خويش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 1،2،3،7،12
1 - تلاش منافقان براى فساد در زمين و نابودى حرث و نسل ، در صورت به حكومت رسيدن
و اذا تولّى سعى فى الأرض . .. الحرث و النسل
بنابراينكه «تولّى»، به معناى حكومت باشد.
2 - داعيه اصلاح طلبى منافقان پيش از حاكميّت ، و فساد آنان پس از رسيدن به حكومت
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الارض ليفسد فيها
3 - داعيه اصلاح طلبى منافقان هنگام برخورد با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، و تلاش آنان در جهت فساد پس از بازگشت از محضر او *
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الأرض
بنابراينكه «اذا تولّى»، به معناى بازگشت باشد.
7 - نفاق ، پُل به قدرت رسيدن سياست بازانِ ناصالح
و اذا تولى سعى فى الأرض
در برداشت فوق، «تولى»، رسيدن به حكومت معنا شده است.
12 - فساد در زمين ، پيامد حكومت منافقان
و اذا تولى سعى فى الارض ليفسد فيها
بنابراينكه «تولى»، به معنى رسيدن به حكومت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 1
1 - سرسختى ، تكبّر و غرور رياكارانِ مدعى اصلاح ( منافقان ) ، در مقابل دعوت به تقوا
و من الناس من يعجبك . .. و اذا قيل له اتق اللّه اخذته العزة بالاثم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 61 - 5،8
5 - تفكيك ميان قرآن و پيامبر ( كتاب و سنت ) ، از شيوه هاى منافقان
و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللّه و الى الرّسول رايت المنافقين يصدّون عنك ص
منافقان در برابر دعوت به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله)، تنها اعراض از پيامبر (صلی الله علیه و آله) را عنوان كردند (يصدّون عنك)، نه اعراض از قرآن را. زيرا در آيه نيامده است: يصدّون عمّا انزل اليك.
8 - تلاش پيگير منافقان در مقابله با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بازداشتن مردم از مراجعه به او
رايت المنافقين يصدّون عنك صدوداً
فعل مضارع «يصدّون» دلالت بر استمرار دارد. قابل ذكر است كه در برداشت فوق «يصدّون» فعل متعدّى و مفعول آن «النّاس» گرفته شده است ; در اين صورت «يصدّون» به معنى «يمنعون» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 5،6،8،10،13
5 - منافقان به هنگام رسوايى و يا رنج هاى ناشى از عملكردشان ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى مى آوردند و عذرخواهى مى كنند .
فكيف . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
مراد از «مصيبة»، معنايى است كه شامل رسوايى نيز مى شود ; به دليل عذرخواهى منافقان كه با جمله «ان اردنا» آن را اظهار مى داشتند.
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
8 - سوء استفاده منافقان از مقدّسات
يحلفون باللّه
10 - ادعاى نيكوكارى ، مُدارا و صلح جويى ، توجيه نارواى منافقان در مورد مراجعه به حكم طاغوتى
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
13 - احسان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، توجيه نارواى منافقان براى عدم ارجاع داورى به وى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 4
4 - دروغگويى منافقان ، در ادعاى خيرخواهى و صلحجويى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 78 - 7
7 - معرفى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عنوان عامل شرور ، از روش هاى ايذايى و تبليغى منافقان و يهود عليه آن حضرت
ان تصبهم سيّئة يقولوا هذه من عندك
برخى از مفسران با توجّه به شأن نزول آيه گفته اند كه مقصود از ضمير «تصبهم»، منافقين و يهوديان هستند كه حوادثى چون قحطى و خشكسالى را به پيامبر (صلی الله علیه و آله) منتسب مى كردند و از اين راه عليه او تبليغ مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 1
1 - خدعه و نيرنگ با خداوند ، برنامه هميشگى منافقان است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه
فعل مضارع «يخدعون»، استمرار و اصرار منافقان بر حيله گرى را مى فهماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 5
5 - سوء استفاده از كمبود ها ، كاستى ها و ناهماهنگى هاى جنگ ، شيوه منافقان بى ايمان سست باور
و لأوضعوا خللكم يبغونكم الفتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 2
2 - بى ادبى و بى پروايى منافقان ، در سخن گفتن با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
اينكه منافقان پيامبر (صلی الله علیه و آله) را عامل فتنه و گناه خود معرفى كردند (و لاتفتنى)، نشانگر نهايت بى ادبى آنان نسبت به ساحت مقدس پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 3،4
3 - برخورد گستاخانه و بى ادبانه برخى از منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يلمزك فى الصدقت
4 - رهبران جامعه اسلامى - هر چند عادل باشد - در معرض عيب جويى منافقان هستند .
و منهم من يلمزك فى الصدقت
وقتى كه پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)، با همه عدالت و پاكى اش، مورد طعن و ايراد منافقان قرار گيرد، ديگران نيز بى ترديد از عيب جويى آنان در امان نخواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 3
3 - معرفى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عنوان فردى ساده و خوش باور نمونه اى از اذيت هاى منافقان نسبت به آن حضرت
الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
«اُذُن» به كسى گفته مى شود كه به هر سخنى گوش فرا دهد و زود باور كند ; يعنى، ساده و خوش باور باشد. گفتنى است كه برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «يقولون هو أذن» براى بيان مورد و نمونه اى باشد كه منافقان، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به آن متهم كرده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 2،7
2 - توجيه گرى نسبت به مواضع و سخنان نارواى خويش ، شيوه اهل نفاق است .
ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
7 - به بازى گرفتن ارزش هاى دينى ، نشانه نفاق و از شيوه منافقان است .
يحذر المنفقون . .. ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب ... كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 9
9 - شيوه منافقان ، ترويج امور زشت و منكر و پيشگيرى از تحقق معروف ( ارزش ها و نيكى ها )
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 5
5 - روى آورى به سوگند هاى دروغ ، از روش هاى منافقان براى دستيابى به هدف هاى خويش
سيحلفون باللّه . .. يحلفون لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 2
2 - برخى از منافقان ، آن چنان به ديانت تظاهر و نفاق خود را پنهان مى كردند كه حتى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) هم ناشناخته بودند .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لا تعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 1،3
1 - اقدام منافقان به ساختن مسجدى براى هدف هاى زيانبار و كفرآميز و تفرقه افكن ميان مؤمنان
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً بين المؤمنين
3 - به كارگيرى خانه خدا عليه دين خدا ، توسط منافقان
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 1،3
1 - نگاه مرموز منافقان به يكديگر پس از نزول هر سوره اى از قرآن
و إذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض
3 - اشاره مرموزانه منافقان به يكديگر ، براى خروج مخفيانه از جمع شنوندگان آيات الهى
و إذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض هل يريكم من أحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 10
10 - نسبت دادن جرم و گناه خويش به ديگران و چهره مظلومانه به خود گرفتن ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله بل أُولئك هم الظلمون
منافقان خدا و رسول او را به ستم و اجحاف كردن در داورى هايشان متهم مى كردند. در مقابل خداوند نيز با تأكيد فراوان، آنان را ظالم معرفى كرده است اين مطلب مى تواند بيانگر برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 5
5 - منافقان ، همواره در صدد نشان دادن حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان مؤمنان به خويش اند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 5
5 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) در انجام دادن رسالت خويش ، با رو در رويى كافران و منافقان مواجه بود .
يأيّها النبىّ إنّا أرسلنك . .. و دع أذيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 9
9- ترفند منافقان ، در حفظ چهره ايمانى خويش ، به رغم همدلى با كافران در برخى زمينه ها
قالوا . .. سنطيعكم فى بعض الأمر
تعبير «فى بعض الأمر»، مى تواند اشاره به اين داشته باشد كه منافقان، در عين تمايل درونى به كفر و كافران، نمى خواستند كه در همه زمينه ها با كافران هماهنگ شده و كاملاً چهره كفر به خود بگيرند و از جرگه مؤمنان خارج شوند; زيرا مصالح آنان در حفظ چهره دينى خود بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 7
7 - استفاده ابزارى از دين عليه ديانت حق ، از ترفند هاى منافقان است .
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
برقرارى روابط دوستانه با پيروان دين يهود از سوى منافقان، بى ترديد براى ضربه زدن به دين اسلام و پيروان آن بوده است. بنابراين منافقان با اظهار علاقه به دين يهود، درصدد نفى دين حق و اصل ديندارى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 2
2 - استفاده ابزارى از ارزش هاى دينى عليه دين ، از شيوه هاى منافقان
اتّخذوا أيمنهم جنّة
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه منافقان از سوگند - كه در ميان همه پيروان اديان از ارزش ها به شمار مى رود - در جهت سد كردن پيشرفت اسلام، بهره مى گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 7
7 - منافقان ، چهره نفاقشان را در ميان مسلمانان با سوگند هاى دروغشان پنهان مى كردند .
كما يحلفون لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 9
9 - چهره جدى و مصمم منافقان ، در مقام سخن و فاقد واقعيت در مرحله عمل
الذين نافقوا يقولون . .. لنخرجنّ ... و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
تأكيدهاى مكرر در «لنخرجنّ» و «لننصرنّكم»، چهره قاطع منافقان را در مرحله سخن مى نماياند و گواهى خداوند به سخن كذب آنان، عمل نكردن آنان را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 10
10 - اظهار ايمان و خداترسى منافقان ، ابزارى در دست آنان براى توجيه پيمان شكنى خود با كافران
كمثل الشيطن . .. قال إنّى برىء منك إنّى أخاف اللّه ربّ العلمين
از تشبيه منافقان به شيطان - با توجه به ادعاى خداترسى وى - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 1،2،5،6،7
1 - منافقان ، زير سپر سوگند ، نفاقشان را پنهان مى داشتند .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
2 - استفاده ابزارى از ارزش ها و مقدسات ، شيوه منافقان است .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
5 - تلاش منافقان ، براى ممانعت و بازداشتن مردم از گرويدن به راه خدا و آيين او
فصدّوا عن سبيل اللّه
«صدّ» در صورتى كه متعدى استعمال شود، به معناى «منع كردن» خواهد بود. برداشت ياد شده بر اين احتمال استوار است.
6 - كارآمد بودن استفاده ابزارى از دين عليه خود دين ، براى منافقان
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
7 - هدف منافقان از تمسك به سوگند هاى دروغ ، اغفال كردن مردم و بازداشتن آنان از راه خداوند
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 1،6
1 - منافقان صدراسلام ، تنها در صورتى كه داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به نفع آنان بود ، به آن تن مى دادند .
و إن يكن لهم الحقّ يأتوا إليه مذعنين
«اذعان» به معناى «انقياد» و «مذعنين» به معناى «منقادين» (فرمان برداران و اطاعت كنندگان) است.
6 - منافقان ، تنها در چارچوب منافع خويش به دين روى مى آورند و در برابر فرمان هاى خدا و رسول او ، مطيع و منقاد مى شوند .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون 0 و إن يكن لهم الح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 1،2،4
1 - منافقان صدراسلام ، براى اثبات آمادگيشان جهت جهاد كردن ، با سخت ترين سوگند ها ، به خدا سوگند ياد مى كردند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
مقصود از خروج در جمله «ليخرجنّ» طبق نظر مفسران و شأن نزول آن، خروج از شهر و ديار خويش و حركت براى جهاد است.
2 - منافقان صدراسلام ، براى پوشش چهره كريه و مزورانه خود و فرار از فريضه جهاد ، از سوگند به خدا استفاده مى كردند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
4 - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى خويش
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
سوگند مؤكد، دليل بر وجود چنين تلاشى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 63 - 6
6 - برخى از منافقان صدراسلام ، براى شانه خالى كردن از مسؤوليت حل و فصل مسائل اجتماعى ، در پناه ديگران و مخفيانه از محضر پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى گريختند .
قد يعلم اللّه الذين يتسلّلون منكم لواذًا
«تسلّل» به معناى خروج پنهانى است و «لواذ» به معناى پنهان شدن در پشت سر كسى و در پناه او فرار كردن است. «لواذاً» نيز حال براى فاعل «يتسلّلون» مى باشد. گفتنى است كه آيه شريفه با توجه به مضمون آن - به ويژه جمله «فليحذر الذين يخالفون عن أمره» - و نيز مطابق بعضى از شأن نزول ها، درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 9
9 - منافقان ، اعتقاد نداشتن به رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) را در بين خودشان ، علنى اعلام مى كردند .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا اللّه بما نقول
مفسران عبارت «يقولون فى أنفسهم» را دو صورت معنا كرده اند: الف) در دل خودشان مى گويند; ب) در ميان خودشان (با
خودشان) مى گويند. برداشت ياد شده برپايه احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 5
5 - شهادت صريح و أكيد به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حضور آن حضرت ، از شگرد هاى منافقان براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق خود از آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 3
3 - به كارگيرى تعبيرات جسارت آميز عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در محاورات منافقان
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
مقصود رئيس منافقان از «أعزّ» خودش و از «أذلّ» رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است. اين تعبير حكايت از آن دارد كه منافقان، در جمع خود و در محاورات ميان خويش، نسبت به پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) تعبيرهاى گستاخانه و جسارت آميزى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 13
13 - منافقان مدينه ، فاقد ثبات روانى بودند و موضع گيرى شان ، تابع مساعد بودن فضا و جو بود .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا . .. فإذا جاء الخوف ... تدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 3
3 - آزمون هاى الهى ، زمينه تحقق عينى علم خداوند به مؤمنان و منافقان است .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه .
تعبير «و ليعلمنَّ اللّه. ..» نشانه اين حقيقت است كه علم خداوند، در مرحله آزمودن مدعيان ايمان، به عينيّت و فعليّت مى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 6
6 - منافقان ، تنها در چارچوب منافع خويش به دين روى مى آورند و در برابر فرمان هاى خدا و رسول او ، مطيع و منقاد مى شوند .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون 0 و إن يكن لهم الح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 17
17 - نقش پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى در عفو گروهى از منافقان بر اساس مصالح و كيفر گروهى ديگر
إن نعف . .. نعذب
با توجه به اينكه مراد از عفو و عذاب، مى تواند بخشش و كيفر دنيوى باشد، و نيز با الغاى خصوصيت و تعميم دادن صدور حكم عفو و مجازات به رهبر جامعه اسلامى مطلب فوق را مى توان استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى ، مأمور به اتخاذ مواضع صريح و قاطع در برابر عناصر نفاق و منافق و ناسالم جامعه
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 7
7 - منافقان ، گروهى متشكل از دو دسته : خط دهنده و جريان ساز ; خط گيرنده و تأثيرپذير
المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض
برداشت فوق با توجه به كلمه «من» كه براى ابتدائيت (نشويه) است، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 3،5
3 - امكان تأثيرپذيرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از رياكارى و فريبكارى منافقان
و من الناس من يعجبك
5 - منافقان رياكار و متظاهرند .
و من الناس من يعجبك قوله فى الحيوة الدنيا . .. و هو الدّ الخصام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 1
1 - سرسختى ، تكبّر و غرور رياكارانِ مدعى اصلاح ( منافقان ) ، در مقابل دعوت به تقوا
و من الناس من يعجبك . .. و اذا قيل له اتق اللّه اخذته العزة بالاثم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 2
2 - خداوند ، مؤمنان را از تأثيرپذيرى در برابر رياكارى و سوگند هاى دروغين منافقان هشدار داد .
فإن ترضوا عنهم فإن اللّه لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 9
9- ترفند منافقان ، در حفظ چهره ايمانى خويش ، به رغم همدلى با كافران در برخى زمينه ها
قالوا . .. سنطيعكم فى بعض الأمر
تعبير «فى بعض الأمر»، مى تواند اشاره به اين داشته باشد كه منافقان، در عين تمايل درونى به كفر و كافران، نمى خواستند كه در همه زمينه ها با كافران هماهنگ شده و كاملاً چهره كفر به خود بگيرند و از جرگه مؤمنان خارج شوند; زيرا مصالح آنان در حفظ چهره دينى خود بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 4
4 - تلاش منافقان ، براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق آلود خود
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 1
1 - منافقان ، زير سپر سوگند ، نفاقشان را پنهان مى داشتند .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 6
6 - گروهى از منافقان متخلف از جنگ تبوك ، رياكارانه در صدد جبران پيامد خسارتبار ترك جهاد و رسوايى گذشته خويش
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 5
5 - شهادت صريح و أكيد به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حضور آن حضرت ، از شگرد هاى منافقان براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق خود از آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 4
4 - سخنان زيبا و جذاب منافقان ، هر شنونده اى را به شنيدن آن وا مى داشت .
و إن يقولوا تسمع لقولهم
خطاب در «تسمع»، عام است و اختصاص به شنونده خاصى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 6
6 - عذر منافقان ، عذر بدتر از گناه و مايه برملا شدن كفر باطنى آنان بود .
إنما كنا نخوض و نلعب . .. لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 10
10- آيات جهاد و تكاليف دشوار دين ، زمينه ساز شناسايى منافقان و سست ايمان ها
فإذا أنزلت سورة محكمة و ذكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض ينظرون إليك نظر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 6
6 - جنگ تبوك ، از عوامل متمايز شدن صف مجاهدان و مؤمنان راستين از صف منافقان
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف . .. لكن الرسول ... جهدوا
«جاهدوا» (به صورت فعل ماضى) به عنوان گزارش از جنگى است كه مسلمانان پشت سر گذاشته اند كه مفسران آن را
جنگ تبوك دانسته اند و خداوند، پس از اين جنگ است كه چهره منافقان را افشا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 6
6 - دل هاى منافقان ، بر اثر كفر و ارتداد مُهر شد .
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا فطبع على قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 3
3 - توصيه خداوند به مؤمنان ، براى جبران كمبود ها و نياز هاى اقتصادى اصحاب نيازمند پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جهت خنثى كردن توطئه منافقان در انفاق به آنان
لاتنفقوا على من عند رسول اللّه . .. و أنفقوا من مّا رزقنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 2،6
2 - عنايت و حمايت الهى از مؤمنان ، مايه درد و رنج منافقان و مشركان *
أنزل السكينة . .. و يعذّب المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
بنابراين كه «يعذّب» - همچون «ليدخل. ..» - تعليلى براى انزال سكينه و ازدياد ايمان باشد، برداشت بالا استفاده مى شود.
6 - صلح حديبيه ، زمينه قرار گرفتن منافقان و مشركان ، در تنگنا و رنج *
إنّا فتحنا لك فتحًا مبينًا . ليغفر ... ليدخل المؤمنين و ...و يعذّب المنفقين و ا
در صورتى كه «يعذّب. ..» با صدر سوره (إنّا فتحنا...) در ارتباط باشد; احتمال مى رود كه مراد از عذاب، صرفاً عذاب اخروى نباشد; بلكه بيانگر تنگناهاى خط نفاق و شرك، پس از رخداد صلح حديبيه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 2
2 - دروغ گويى ، استفاده ابزارى از سوگند ها ، انحراف و بازداشتن مردم از راه خدا ، زاييده كفر و بى ايمانى منافقان
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
«ذلك» مى تواند به تمامى آنچه در دو آيه پيش در رابطه با منافقان، مطرح شده اشاره داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 2
2 - دروغ گويى ، استفاده ابزارى از سوگند ها ، انحراف و بازداشتن مردم از راه خدا ، زاييده كفر و بى ايمانى منافقان
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
«ذلك» مى تواند به تمامى آنچه در دو آيه پيش در رابطه با منافقان، مطرح شده اشاره داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 5
5 - نيرو و قدرت مؤمنان ، وسيله تحقق اراده الهى در نابودى و عذاب منافقان
أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 2
2 - غرض از عرضه امانت الهى به انسان ها ، عذاب منافقان و مشركان و اعطاى توفيق به مؤمنان است .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
لام در «ليعذّب» براى تعليل است و درصدد بيان اين نكته است كه اين امانت، عرضه شده تا صفوف از هم تفكيك شود و كسانى كه پابند به آن خواهند ماند و كسانى كه پابند نخواهند بود، روشن شوند و در نتيجه، اهل عذاب از غير آنها روشن گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 6
6 - كارآمد بودن استفاده ابزارى از دين عليه خود دين ، براى منافقان
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 5
5 - نيرو و قدرت مؤمنان ، وسيله تحقق اراده الهى در نابودى و عذاب منافقان
أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 2،4،9
2 - ممنوع نبودن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و حضور يافتن بر قبر آنها ، تا قبل از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات
با توجه به سياق آيات، كه پس از جنگ تبوك نازل شده است، برداشت فوق به دست مى آيد.
4 - ممنوع شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از حضور يافتن بر سر قبر منافقان و دعا و استغفار براى آنان
و لاتقم على قبره
9 - نماز گزاردن بر جنازه منافقان و حضور يافتن بر قبر آنان ، حرام است .
و لاتصل على أحد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 9
9 - منافقان ، هر فريادى را عليه خود و هر حركتى را به ضرر خويش مى پندارند .
يحسبون كلّ صيحة عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 4
4 - منافقان ، به سود و زيان واقعى خويش آگاهى ندارند .
و ما كانوا مهتدين
متعلق «مهتدين» به دليل جمله هاى قبل، سود و زيان واقعى است; يعنى: و ما كانوا مهتدين الى منافعهم و مضارهم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 7
7 - خطر و زيان منافقان براى جامعه اسلامى ، همانند خطر و زيان كافران است .
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 14
14 - منافقان و كافران ، زيانكاران واقعى تاريخند .
وعد اللّه المنفقين . .. أولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 7
7 - منافقان ، محكوم به فرجامى شوم و عاقبتى خسارت بار
أُولئك حزب الشيطن ألا إنّ حزب الشيطن هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 1،6
1 - منافقان ، داراى ظاهرى فريبنده و قيافه اى زيبا
و إذا رأيتهم تعجبك أجسامهم
6 - منافقان ، به رغم ظاهر فريبنده و سخنان زيبايشان ، چونان چوب هاى تكيه شده بر ديوار ، خشك و بى روح اند .
كأنّهم خشب مسنّدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 1
1- همدلى و سازش نهانى با كافران ، دليل ارتداد بيماردلان منافق
إنّ الذين ارتدّوا . .. ذلك بأنّهم قالوا للذين ... سنطيعكم فى بعض الأمر
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «ذلك» اشاره به ارتداد باشد - كه از آيه قبل (إنّ الذين ارتدّوا) استفاده مى شود - و با توجه به اين كه مراد از «الذين كرهوا. ..» كافران معانداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 73 - 1،2،4
1 - نبرد بى امان با كافران و منافقان ، و سخت گيرى و عدم ترحم به آنان ، فرمان خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يأيها النبى جهد الكفار و المنفقين و اغلظ عليهم
2 - لزوم جهاد با كافران و منافقان و عدم مماشات با آنان
جهد الكفار . .. و اغلظ عليهم
4 - لزوم برخورد شديد و بدون ترحم ، با كافران و منافقان حق ستيز
و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در نيمه دوم بعثت و به هنگام استقرار نظام اسلامى در مدينه ، مأمور سختگيرى و برخورد بدون مسامحه و گذشت با كافران و منافقان
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه نزول اين دسته از آيات، در دورانى بوده است كه نيمى از بعثت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سپرى شده و نظام اجتماعى اسلام در مدينه تشكيل يافته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 12،16
12 - جان كندن سخت منافقان ، به هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم
«زهوق» (مصدر تزهق) به معناى خارج شدن همراه با دشوارى است. (مجمع البيان، ذيل آيه)
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 11،15
11 - جان كندن سخت منافقان به هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم
«زهوق» به معناى خارج شدن همراه با دشوارى است.
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 1
1- سست ايمان هاى همدل با كافران ، داراى وضعيتى بس دشوار به هنگام جان كندن
فكيف إذا توفّتهم الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 6
6 - منافقان ، به رغم ظاهر فريبنده و سخنان زيبايشان ، چونان چوب هاى تكيه شده بر ديوار ، خشك و بى روح اند .
كأنّهم خشب مسنّدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 9
9 - چهره جدى و مصمم منافقان ، در مقام سخن و فاقد واقعيت در مرحله عمل
الذين نافقوا يقولون . .. لنخرجنّ ... و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
تأكيدهاى مكرر در «لنخرجنّ» و «لننصرنّكم»، چهره قاطع منافقان را در مرحله سخن مى نماياند و گواهى خداوند به سخن كذب آنان، عمل نكردن آنان را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 1،2
1 - منافقان ، در صورت بازخواست از عملكرد و سخنان ناروايشان ، به دروغ آن را شوخى و سرگرمى مى نمايانند .
يقولون هو أذن . .. و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
2 - توجيه گرى نسبت به مواضع و سخنان نارواى خويش ، شيوه اهل نفاق است .
ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 6
6 - سرزنش شدن منافقان به خاطر ترك حمايت از پيكارگران احد ، على رغم ادعاى برادرى با آنان
الّذين قالوا لاخوانهم وقعدوا
جمله «وقعدوا» حاليّه است و اشاره دارد به اينكه منافقان با وجود ادعاى برادرى با مسلمانان از شركت در جنگ و حمايت آنان سر باز زدند. گفتنى است كه «لاخوانهم» در برداشت فوق به معناى برادران دينى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 61 - 6
6 - توبيخ منافقان به جهت رويگردانى آنان از حاكميت قضايى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
رايت المنافقين يصدّون عنك صدوداً
در برداشت فوق «يصدّون» فعل لازم گرفته شده است ; بر اين مبنا «صدّ» به معنى اعراض خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 6
6 - توبيخ منافقان از سوى خداوند ، به خاطر ترجيح دادن رضايت مردم بر رضاى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور توبيخ منافقان ، به خاطر بازيچه شمردن دين و استهزاى ارزش هاى الهى
قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 1
1 - نكوهش خداوند از منافقان ، به جهت عبرت نگرفتن از سرنوشت شوم كافران گذشته تاريخ
وعداللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 5
5 - سرزنش خداوند نسبت به منافقان و آنان كه به جاى ندامت از تخلفات و گناهان خويش ، خشنود بودند .
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 2
2 - توبيخ و تحقير منافقان گريزان از جهاد ، از سوى خداوند
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 9
9 - توبيخ منافقان ، به خاطر حركت هاى خيانت آميز عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) با وجود برخوردارى از تفضلات خدا و رسولش
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 126 - 1
1 - ملامت خداوند نسبت به منافقان صدر اسلام ، به خاطر به خود نيامدن و متنبه نشدن از آزمون ها و ابتلائات الهى
أو لا يرون أنهم يفتنون فى كل عام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 1
1 - توبيخ منافقان پيمان شكن از سوى خداوند ، به خاطر بينش غلطشان درباره علم و آگاهى كامل خدا به نيات و عملكرد آدميان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 3،8
3 - منافقان ، مردمانى متحير و سرگردان در وادى گمراهى و طغيانگرى
يمدّهم فى طغينهم يعمهون
«عَمَه» (مصدر «يعمهون») به معناى تحير و سرگردانى است. «يعمهون» حال براى «هم» در «يمدّهم» مى باشد. «فى طغيانهم» علاوه بر تعلقش به «يمدّهم» متعلق به «يعمهون» نيز مى تواند باشد. بنابراين جمله چنين معنا مى شود: خداوند بر طغيانگرى منافقان، در حالى كه در گمراهى و طغيان سرگردانند مى افزايد.
8 - مهلت دادن به منافقان در طغيانگرى و سرگردانى ، استهزاى خداوند نسبت به ايشان است .
اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يمدّهم . ..» تفسير وبيان جمله «اللّه يستهزئ بهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 3
3 - متخلفان از جنگ تبوك ( منافقان ) ، گروهى بى ايمان ، سرگردان و گرفتار ترديد و اضطراب بودند .
و ارتابت قلوبهم فهم فى ريبهم يترددون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 5
5 - منافقان و مشركان ، داراى موضع واحد در قبال امانت الهى بودند و در نتيجه ، داراى سرنوشت يگانه اند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 4
4 - مباهات و اظهار شادمانى منافقان به رأى صائب خويش مبنى بر ترك جهاد ، در صورت مواجه شدن مسلمانان با شكست و مشكلات جنگ
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 1
1 - رضا و شادمانى منافقان از نرفتن به جهاد و ماندن در كنار ناتوانان و خانه نشينان
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 2
2 - خوشحالى و احساس موفقيت منافقان از شركت نكردن در جنگ تبوك
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 4
4 - سستى و تخلف منافقان از جهاد ، در روحيه محكم و مصمم پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين تأثيرى نداشت .
رضوا . .. لكن الرسول ... جهدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 16
16 - نگرش ظاهرى و مادى منافقان در تحليل مسائل
هم الذين يقولون . .. و لكنّ المنفقين لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 8،9
8 - منافقان ، خود مردمى سفيه و بى خردند .
ألا إنهم هم السفهاء
مقرون بودن خبر به «ال» و نيز وجود ضمير فصل در جمله «ألا إنهم . ..» از حصر حكايت دارد و اين حصر به اصطلاح «حصر» اضافى است. بنابراين معناى جمله چنين است: منافقان بى خردند، نه مؤمنان راستين.
9 - منافقان ، بى خبر از سفاهت و بى خردى خويش
ألا إنهم هم السفهاء و لكن لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 4،5
4 - خداوند با سلب درك و فهم از برخى منافقان ، آنان را حق ناپذير كرده و برخى ديگر را براى انتخاب هدايت ، مهلت مى دهد .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 3
3- تسلط شيطان بر روح منافقان ، معلول گرايش آنان به كافران و اظهار همدلى با ايشان
الشيطن سوّل لهم . .. ذلك بأنّهم قالوا... سنطيعكم
«ذلك» مى تواند اشاره به تسلّط شيطان باشد كه از آيه قبل (الشيطان سوّل لهم) استفاده مى شود و تعبير «بأنّهم. ..» در مقام تعليل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 3،4
3 - منافقان ، از درك و تشخيص معارف الهى و حقايق دينى ناتوانند .
صم بكم عمى
4 - عجز و ناتوانى از شنيدن ، ديدن و گفتن حقايق ، ظلمتهايى است كه منافقان در آن گرفتارند .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
آيه مورد بحث مى تواند تفسيرى براى كلمه «ظلمات» و جمله «لايبصرون» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 5
5 - سوء استفاده از كمبود ها ، كاستى ها و ناهماهنگى هاى جنگ ، شيوه منافقان بى ايمان سست باور
و لأوضعوا خللكم يبغونكم الفتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 4
4 - سوء استفاده منافقان از عطوفت و سعه صدر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( گوش فرادادن آن حضرت به سخنان مردم )
الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 3
3 - سوء استفاده منافقان از باور ها و اعتقادات مؤمنان و ارزش هاى مكتب اسلام
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
سوگند منافقان به خدا (يحلفون باللّه) - كه در نزد مؤمنان داراى ارزش ويژه اى است - مفيد برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 2
2 - سوء استفاده منافقان از ارزش هاى مكتبى و باور هاى جامعه اسلامى
يحلفون باللّه ما قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 3
3 - سوء استفاده منافقان از ارزش هاى معنوى ، به منظور پنهان كردن كردار زشت خويش
سيحلفون باللّه لكم إذا انقلبتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 12
12 - سوء استفاده منافقان از ارزش ها و مقدسات مؤمنان در جهت اهداف خائنانه خويش
اتخذوا مسجداً . .. و ليحلفن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 7
7 - استفاده ابزارى از دين عليه ديانت حق ، از ترفند هاى منافقان است .
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
برقرارى روابط دوستانه با پيروان دين يهود از سوى منافقان، بى ترديد براى ضربه زدن به دين اسلام و پيروان آن بوده است. بنابراين منافقان با اظهار علاقه به دين يهود، درصدد نفى دين حق و اصل ديندارى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 2
2 - استفاده ابزارى از ارزش هاى دينى عليه دين ، از شيوه هاى منافقان
اتّخذوا أيمنهم جنّة
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه منافقان از سوگند - كه در ميان همه پيروان اديان از ارزش ها به شمار مى رود - در جهت سد كردن پيشرفت اسلام، بهره مى گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 9
9 - رخداد صلح حديبيه ، پاسخى قاطع به بدگمانى منافقان و مشركان درباره موفقيت هاى اسلام *
إنّا فتحنا لك فتحًا مبينًا . ليغفر لك ... و يعذّب المنفقين و ... الظانّين باللّ
چنانچه «و يعذّب. ..» عطف بر «ليغفر لك...» باشد; آيه شريفه مى تواند بيانگراين مطلب باشد كه منافقان و مشركان، به
سرنوشت اسلام بدگمان بودند و مى پنداشتند كه خداوند از مؤمنان حمايت نخواهد كرد; ولى صلح پيروزمند حديبيه، نادرستى پندار آنان را اثبات كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 16
16 - گواهى خداوند بر دروغ گويى منافقان در داشتن حسن نيت در ساختن مسجد ( مسجد ضرار )
و اللّه يشهد إنهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 9
9 - منافقان ، انسانهايى سودجو ، خودبين و بى انصاف
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 42 - 11
11 - متخلفان از جنگ تبوك ( منافقان ) ، به تخلف خويش و سوگند هاى دروغينشان ، در جهت هلاكت خود گام برداشتند .
سيحلفون باللّه . .. يهلكون أنفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 2
2 - عدم امكان گريز از جامعه اسلامى براى منافقان صدر اسلام ، عامل رو آوردن آنان به سوگند دروغ براى مؤمن جلوه دادن خود
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 1،4
1 - سوگند هاى دروغ منافقان به خداوند نزد مؤمنان ، براى جلب رضايت آنان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
4 - هشدار خداوند به مؤمنان در مورد سوگند هاى دروغ منافقان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 1
1 - روى آوردن منافقان به سوگند دروغ ، براى انكار سخنان كفرآميزى كه در نهان گفته بودند .
يحلفون باللّه ما قالوا و لقد قالوا كلمة الكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 10،11
10 - منافقان ، آگاهانه متوسل به سوگند هاى دروغ مى شدند .
و يحلفون على الكذب و هم يعلمون
11 - توسل به سوگند دورغ ، از نشانه هاى نفاق و از ترفند هاى منافقان براى پوشش دادن نفاق و دورويى خويش .
و يحلفون على الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 5،8
5 - توسل جستن منافقان ، به سوگند دروغ در پيشگاه خداوند در قيامت
فيحلفون له
8 - منافقان مى پندارند ، در قيامت نيز مى توان از سوگند دروغ بهره جست و خود را از مهلكه نجات داد .
فيحلفون له . .. و يحسبون أنّهم على شىء
كلمه «شىء» در «أنّهم على شىء» موصوف صفت محذوف است و تقدير آن «على شىء نافع» مى باشد; يعنى، منافقان مى پندارند كه چيز مفيدى در اختيار دارند (مقصود سوگند دروغ است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 4،7
4 - انحرافات منافقان ، نتيجه سوگند هاى دروغ آنان
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
مطلب ياد شده از تفريع «فصدّوا. ..» بر «اتّخذوا...» به دست مى آيد.
7 - هدف منافقان از تمسك به سوگند هاى دروغ ، اغفال كردن مردم و بازداشتن آنان از راه خداوند
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 6
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 2،5
2 - خداوند ، مؤمنان را از تأثيرپذيرى در برابر رياكارى و سوگند هاى دروغين منافقان هشدار داد .
فإن ترضوا عنهم فإن اللّه لا يرضى عن القوم الفسقين
5 - روى آورى به سوگند هاى دروغ ، از روش هاى منافقان براى دستيابى به هدف هاى خويش
سيحلفون باللّه . .. يحلفون لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 1
1 - سوگند دروغ منافقان صدر اسلام به خداوند ، براى اثبات ايمان خويش و همراهى خود با مؤمنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 1
1 - سوگند دروغ منافقان متخلف از جنگ تبوك ، به منظور گذشت كردن مؤمنان از تخلف آنان و متعرض نشدن به آنها
سيحلفون باللّه لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 11
11 - تمسك منافقان به سوگند دروغ براى اثبات حسن نيت خويش در ساختن مسجد ( مسجد ضرار )
و ليحلفن إن أردنا إلا الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 3
3 - استفاده از سوگند به خدا و مقدسات دينى ، براى پوشش چهره كريه و مزورانه خويش و فرار از فريضه جهاد ، از اوصاف منافقان است .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 1،2
1 - منافقان صدراسلام ، براى اثبات آمادگيشان جهت جهاد كردن ، با سخت ترين سوگند ها ، به خدا سوگند ياد مى كردند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
مقصود از خروج در جمله «ليخرجنّ» طبق نظر مفسران و شأن نزول آن، خروج از شهر و ديار خويش و حركت براى جهاد است.
2 - منافقان صدراسلام ، براى پوشش چهره كريه و مزورانه خود و فرار از فريضه جهاد ، از سوگند به خدا استفاده مى كردند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 1
1 - منافقان ، در جنگ « بنى المصطلق » سوگند ياد كردند پس از بازگشت به مدينه ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را از آن شهر اخراج كنند .
يقولون لئن رجعنا إلى المدينة ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
«لام» در «لئن رجعنا» توطئه براى قسم و «ليخرجنّ الأعزّ. ..» جواب قسم است. طبق نظر مفسران، سخن ياد شده را رئيس منافقان (عبداللّه بن أُبىّ) در غزوه بنى المصطلق گفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 10
10 - بذله گويى منافقان و كافران و استهزاى آنان به ارزش هاى الهى ، كار مستمرشان در طول تاريخ
كالذين من قبلكم . .. و خضتم كالذى خاضوا
در «آيه 56» از قول منافقان نقل شده است: «إنما كنا نخوض و نلعب»; خداوند در اين آيه مى فرمايد «خضتم كالذى خاضوا» ; يعنى، روش شما در پيشينيان شما نيز وجود داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 17
17 - شايعه سازى برخى از منافقان و يهوديان و جاسوسى آنان براى تحريفگران يهود ، فلسفه بازداشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از اندوه بر كفرورزى آنان
لايحزنك الذين يسرعون . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 2
2 - هم دستى و تشكل تنى چند از منافقان عصر بعثت ، براى تهمت زنى و شايعه سازى عليه خانواده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
بيشتر مفسران بر اين باورند كه گروه بهتان زننده (عصبة منكم) از منافقان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 10،11
10 - تأثير شايعات مشركان و منافقان بر برخى مسلمانان ، به هنگام دعوت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) براى شركت در غزوه حمراءالاسد يا بدر صغرا
الّذين قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
چون شيطان و مشركان و منافقان در صدد ترسانيدن و بازداشتن همه مؤمنان بوده اند (انّ النّاس قد جمعوا لكم فاخشوهم)، ولى از «يخوّف اولياءه» استفاده مى شود كه تنها دوستانش را مى ترساند. بنابراين «يخوّف اولياءه»، حاكى از فعليّت و تحقق اين ترس در عدّه اى از مؤمنان است.
11 - هشدار خداوند به مؤمنان در برابر خطر شايعات دشمنان دين ، جاسوسان آنان و منافقان
انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 11
11 - منافق ، بناكننده شخصيت خويش بر اساسى سست و ناپايدار
أم من أسس بنينه على شفا جرف هار فانهار به
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «بنيانه» هويت و شخصيت خود فرد باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 2
2 - شك و ترديد ، پرتگاهى كه منافقان بناى شخصيت خويش را بر آن پى افكنده و از آن جا به دوزخ سقوط مى كنند .
أسس بنينه على شفا جرف هار . .. لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 4
4 - منافقان ، بدون هيچ گونه فشار و تهديد و سختى ، تنها با پيش آمدن اندك موقعيتى ، درون خود را رو مى كنند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
تعبير «سئلوالفتنة» براى بيان وضعيت منافقان در اظهار عقيده شان، بدون بيان هيج تهديد و فشارى، آن هم با وجود موقعيت جنگى، حكايت از نكته ياد شده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 4
4 - حركت هاى نفاق آميز منافقان مدينه ، پيچيده تر و شديدتر از منافقان باديه نشين بود .
و ممن حولكم . .. و من أهل المدينة مردوا على النفاق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 9
9 - منافقان ، داراى روحيه اى شرك آلود
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
كوشش منافقان در جلب رضايت مردم (ليرضوكم) و غفلت از رضايت خدا (و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه)، نشانگر روحيه شرك آلود آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 8
8 - منافقان ، به رغم ظاهرشان بر آيين شرك باقى بودند .
ما هم منكم و لا منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1،2،7
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
2 - منافقان مدينه ، دل در گرو شرك داشتند و ايمان شان ظاهرى بود .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
7 - منافقان مدينه ، به قدرى در عقيده خود متزلزل بودند كه در صورت درخواست اظهار شرك ، آنان بى درنگ شرك مىورزيدند .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها ... و ما تلبّثوا بها إلاّيسيرًا
استثناى در كلام، براى تقويت نفى مستثنا است. بنابراين، معنا چنين است كه آنان، در پاسخ درخواست شرك، هيچ درنگ نمى كردند و اظهار شرك مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 4،5
4 - شفاعت و طرفدارى برخى از مسلمانان عصر بعثت از منافقان
و من يشفع شفاعة سيّئة . .. فما لكم فى المنافقين فئتين
«فاء» در «فما لكم» تفريع بر آيه 85 و بيانگر مصداقى از «شفاعة سيّئة» است.
5 - طرفدارى و شفاعت از منافقان ، مورد نكوهش الهى و مصداق شفاعت سيّئة
و من يشفع شفاعة سيّئة . .. فما لكم فى المنافقين فئتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 1،3
1 - شك و ترديد ، بيمارى مزمن قلب منافقان
لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
3 - مرگ ، تنها درمانِ قلبِ آكنده از شك و ترديد منافقان
لا يزال . .. إلا أن تقطع قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 7،19
7 - منافقان ، گرفتار شك و ترديد نسبت به مبانى اسلام ( توحيد ، نبوت ، معاد ، قرآن و . . . )
قالوا بلى و لكنّكم . .. ارتبتم
19 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، ترديد در باور هاى دينى ، فريفتگى به آرزو هاى باطل و مظاهر دنيا و غفلت از
خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه هاى نفاق
و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 3،5
3 - منافقان صدراسلام ، نسبت به حقانيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و درستى اسلام ، در شك و ترديد به سر مى بردند .
أم ارتابوا
«أم» در «أم ارتابوا» منقطعه و به معناى «بل» (اضراب) است.
5 - منافقان صدراسلام ، نسبت به عادلانه بودن احكام الهى و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در شك و ترديد به سر مى بردند .
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «بل» در «بل أُولئك. ..» براى اضراب انتقالى باشد نه ابطالى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 8
8 - شكست منافقان در توطئه عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عدم دستيابى آنان به هدف هاى شومشان
و هموا بما لم ينالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 7
7 - منافقان با تظاهر به اسلام ، در هدف هاى خويش ( كسب منافع و ضربه زدن به اسلام ) ، موفقيتى به دست نخواهند آورد .
و ما كانوا مهتدين
برداشت فوق بر اين اساس است، كه متعلق«مهتدين» اهداف منافقان باشد; يعنى: و ما كانوا مهتدين الى مقاصدهم. آيات بعدى، اين معنا را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 7
7 - شكست ، ناكامى و زوال ، فرجام منافقان
واللّه محيط بالكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 1
1 - منافقان در برابر درخشش اسلام و پيشرفت آن ، خود را درمانده و در بن بست مى بينند .
يكاد البرق يخطف أبصرهم
در اين آيات وضعيت منافقان در برابر اسلام در قالب چند تشبيه، بيان شده است; چنان كه مفسران گفته اند: در جمله «يكاد البرق . ..» اسلام و امكانات فراهم شده در پرتو آن، به «برق» تشبيه شده و به دنبال آن فرصت طلبى منافقان در بهره گيرى از مواهب آن، در قالب تشبيه ديگرى بيان گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 10
10 - منافقان و مشركان ، گرفتاران واقعى در گرداب بدى ها و شكست ها
عليهم دائرة السوء
بنا بر اين كه جمله «عليهم. ..» درمقام اخبار باشد - ونه انشاء - برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 7
7 - تهديد منافقان به شكست ذلت بار از سوى خداوند
ليخرجنّ الأعزّ . .. و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 12،13
12- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، به هنگام مرگ ، نتيجه دورويى آنان با دين و مؤمنان *
إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه تصريح به «وجوههم» و «أدبارهم»، اشاره به اين باشد كه، چون منافق دو چهره دارد و در هر دو چهره نيز خائن است; لذا از دو سو عذاب مى شود.
13- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، بازتاب روى آورى به كافران و اعراض از اهل ايمان *
قالوا . .. سنطيعكم ... يضربون وجوههم و أدبرهم
ضمير «هم» احتمالاً به منافقانى بازمى گردد كه در آيه قبل، روى آورى پنهانى آنان به كافران مطرح شده است. با توجه به اين نكته، احتمال مى رود كه وجود شكنجه براى آنان از دو سو، از آن جهت باشد كه اولاً رو به كفر كرده و ثانياً پشت به ايمان و مؤمنان كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 15
15 - كجروى هاى منافقان و مواضع آنان در برابر اسلام و مسلمانان ، بس شگفت آور و تأمل برانگيز است .
أنّى يؤفكون
استفهام در «أنّى»، براى بيان تعجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 15
15 - كجروى هاى منافقان و مواضع آنان در برابر اسلام و مسلمانان ، بس شگفت آور و تأمل برانگيز است .
أنّى يؤفكون
استفهام در «أنّى»، براى بيان تعجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 1،4،5
1- خداوند ، قادر به معرفى دقيق منافقان به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لو نشاء لأرينكهم فلعرفتهم بسيمهم
4- تأكيد خداوند ، بر توانايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به شناخت منافقان از آهنگ سخنشان
و لتعرفنّهم فى لحن القول
از جمله معانى «لحن القول»، آهنگ سخن است.
5- امكان شناسايى منافقان و بيماردلان از لحن گفتار آنان
و لتعرفنّهم فى لحن القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 9
9 - « روى عن ابى جعفر ( ع ) ( فى قوله « شياطينهم » ) انهم كهانهم ;
از امام باقر (ع) روايت شده كه: مراد از «شياطينهم» در آيه شريفه، كاهنان يهود است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 4
4 - سردمداران نفاق ، توطئه گرانى شرور و شيطان گونه اند .
و إذا خلوا إلى شيطينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 149 - 9
9 - شكست مسلمانان در پيكار احد ، زمينه ساز رواج تبليغات گمراه كننده كافران و منافقان
يا ايّها الّذين امنوا ان تطيعوا الّذين كفروا يردّوكم
در شأن نزول آيه آمده است كه منافقان پس از شكست نبرد احد، مسلمانان را به بازگشت و پذيرش آيين مشركان ترغيب مى كردند. (مجمع البيان، ذيل آيه).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 6
6 - ثابت ماندن روحيه نفاق براى منافقان در قيامت
يوم يبعثهم اللّه جميعًا فيحلفون له كما يحلفون لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 1
1 - منافقان مردمى نيرنگباز و فريبكارند .
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 1،6
1 - منافقان ، مردمى فسادپيشه و تبهكارند .
ألا إنهم هم المفسدون
6 - اهل ايمان ، بايد منافقان را همواره مفسده گر و تبهكار بدانند .
ألا إنهم هم المفسدون
بيان فسادگرى منافقان با جمله اسميه مقرون به حرف تنبيه (ألا = آگاه باشيد) و نيز حرف تأكيد (إنّ)، گوياى اين است كه منافقان با دروغ پردازيها مسلمانهايى را به اين پندار رسانده بودند كه ايشان مردمى اصلاح طلب هستند. بنابراين مى توان گفت از اهداف جمله «ألا» اين است كه: مسلمانان هرگز در مفسده گر بودنِ منافقان، ترديد نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 5،8،10
5 - خود بزرگ بينى و تحقير مؤمنان راستين ، از صفات اهل نفاق است .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
8 - منافقان ، خود مردمى سفيه و بى خردند .
ألا إنهم هم السفهاء
مقرون بودن خبر به «ال» و نيز وجود ضمير فصل در جمله «ألا إنهم . ..» از حصر حكايت دارد و اين حصر به اصطلاح «حصر» اضافى است. بنابراين معناى جمله چنين است: منافقان بى خردند، نه مؤمنان راستين.
10 - منكر شمردن معروف ها و معروف دانستن منكرات ، از ويژگى هاى منافقان
إذا قيل . .. و إذا قيل لهم ءامنوا ... قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
از اينكه فساد را اصلاح گرى مى شمرند و ايمان را سفاهت مى پندارند، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 206 - 1
1 - سرسختى ، تكبّر و غرور رياكارانِ مدعى اصلاح ( منافقان ) ، در مقابل دعوت به تقوا
و من الناس من يعجبك . .. و اذا قيل له اتق اللّه اخذته العزة بالاثم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 4،6
4 - دوگانگى برخورد منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به هنگام سختى ها و آسايشها
فكيف اذا . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
منافقان تا قبل از گرفتارى، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اعراض كرده و به طاغوتها مى گرايند، و آنگاه كه به مشكلات برخورند، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) عذرخواهى مى كنند.
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 2
2 - فرصت طلبى ، طمعكارى و برخورد هاى طلبكارانه ، از ويژگى هاى اهل نفاق است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 9،11،14
9 - سستى و نشاط نداشتن در نماز و مقدمات آن ، از صفات منافقان
و إذا قاموا إلى الصّلوة قاموا كسالى
«كسالى» جمع «كسلان» است ; و كسلان به كسى گفته مى شود كه با كندى و اكراه و بدون نشاط و ميل، كارى را انجام دهد. قيام به سوى نماز كه مفاد جمله «قاموا إلى الصّلوة» است، شامل مقدمات نماز نيز مى شود.
11 - رياكارى در نماز و عبادت ، از صفات منافقان و نشانه نفاق
و إذا قاموا إلى الصّلوة قاموا كسالى يراءون الناس
14 - غفلت از خداوند و كم به ياد او بودن ، از صفات منافقان
و لايذكرون اللّه إلاّ قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 1،13
1 - منافقان ، متحير و سرگردان ميان كفر و ايمان
مذبذبين بين ذلك لا إلى هؤلاء و لا إلى هؤلاء
«ذلك» اشاره به ايمان و كفر است. «مذبذب» به شيىء معلق گفته مى شود كه دايم به اين سو و آن سو حركت مى كند و استقرارى ندارد.
13 - تظاهر به ديندارى ( ايمان ) و پنهان كردن كفر و تكذيب دين ، از اوصاف منافقان
مذبذبين بين ذلك
امام رضا(ع) در توضيح آيه فوق فرمود: . .. يظهرون الايمان و يسرون الكفر و التكذيب لعنهم اللّه.
تفسير عياشى، ج 1، ص 282، ح 294; نورالثقلين، ج 1، ص 565، ح 631.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 5
5 - منافقان ، گروهى فرصت طلبند .
إن تصبك حسنة تسؤهم و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 9
9 - منافقان ، داراى روحيه اى شرك آلود
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه
كوشش منافقان در جلب رضايت مردم (ليرضوكم) و غفلت از رضايت خدا (و اللّه و رسوله أحق أن يرضوه)، نشانگر روحيه شرك آلود آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 8
8 - بى شرمى منافقان و اصرار آنان بر دروغ پردازى و تزوير ، حتى پس از افشاى اسرار درونى و توطئه هاى آنان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءو
جمله «قل أباللّه . .. » مى تواند رد ادعاى منافقان در مورد «نخوض و نلعب» باشد ; يعنى، آنان هنوز هم با اين سخنان در مقام تزويرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 10،17
10 - منافقان ، مردمى داراى خصلت بخل و امتناع از انفاق در راه خدا
المنفقون و المنفقت . .. و يقبضون أيديهم
17 - ترويج زشتى ها و فساد ( منكر ) و پيشگيرى از تحقق نيكى ها و ارزش ها و فراموشى خدا و فرمان هاى او ، از عملكرد ها و اوصاف منافقان
المنفقون . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 4
4 - اعتماد و اتكاى منافقان و كافران به قدرت ، ثروت و فرزندان بسيار خويش
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 12
12 - خيانت در برابر خدمت ، از خصلت هاى منافقان است .
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 4،6
4 - مشروط نمودن انجام فرايض و صالح شدن ، به برخوردارى از مال و ثروت ، خصلتى است منافقانه .
و منهم من عهد اللّه . .. لنكوننّ من الصلحين
6 - اقرار منافقان صدر اسلام به ناخالصى و صالح نبودن خويش
و منهم من عهد اللّه . .. لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 8
8 - دروغ گويى ، شيوه مستمر منافقان
و بما كانوا يكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 7
7 - طعنه زدن به مؤمنان انفاقگر و استهزاى آنان ، از خصلت منافقان است .
الذين يلمزون المطوّعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 3،12
3 - خوشحال بودن از مخالفت با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و دستورات دين ، خصلت منافقان و برخاسته از نفاق
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
12 - منافقان ، داراى روحيه رفاه طلبى
و قالوا لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 3
3 - تظاهر به آمادگى براى جهاد و فداكارى ، پس از پايان يافتن دشوارى هاى نبرد ، خصلتى است منافقانه .
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك للخروج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 8
8 - منافق ، داراى خصلت حق ناپذيرى
و طبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 19
19 - دروغ گويى ، خصلت منافقان است .
و اللّه يشهد إنهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 126 - 8
8 - درس نگرفتن از آزمون ها و ابتلائات الهى ، از ويژگى هاى منافقان و كافران
ماتوا و هم كفرون. أو لا يرون أنهم يفتنون فى كل عام ... ثم لا يتوبون و لا هم يذّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 6
6 - نافرمانى و روى گردانى از خدا و رسول او و برخلاف قول و قرار خود عمل كردن ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان است .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 3
3 - نپذيرفتن داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان است .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 4
4 - انديشه سودجويانه ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون . و إن يكن لهم الح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 1،2،4،7،10
1 - منافقان صدراسلام ، به بيمار دلى مبتلا بودند .
أفى قلوبهم مرض
همزه در «أفى» براى استفهام است; ولى متضمن معناى تقرير مى باشد كه براى سرزنش بيشتر منافقان آمده است.
2 - بيمار دلى ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أفى قلوبهم مرض
4 - شك و ترديد نسبت به حقانيت اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در عين آگاهى از آن ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أم ارتابوا
7 - گمان ناعادلانه بودن حكم خدا و رسول او ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله
10 - نسبت دادن جرم و گناه خويش به ديگران و چهره مظلومانه به خود گرفتن ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله بل أُولئك هم الظلمون
منافقان خدا و رسول او را به ستم و اجحاف كردن در داورى هايشان متهم مى كردند. در مقابل خداوند نيز با تأكيد فراوان، آنان را ظالم معرفى كرده است اين مطلب مى تواند بيانگر برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 3
3 - استفاده از سوگند به خدا و مقدسات دينى ، براى پوشش چهره كريه و مزورانه خويش و فرار از فريضه جهاد ، از اوصاف منافقان است .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 6
6- بيماردلان و منافقان گريزان از تكاليف دينى ، داراى زمينه گرايش به دشمنان اسلام
و ذكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض. .. قالوا للذين كرهوا ... سنطيعكم
با توجه به ارتباط اين آيه با آيات پيشين، مى توان نتيجه گرفت كه ميان بيماردلى و گريز از تكاليف دشوار و تمايل به دشمنان اسلام، ارتباطى تنگاتنگ وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 19
19 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، ترديد در باور هاى دينى ، فريفتگى به آرزو هاى باطل و مظاهر دنيا و غفلت از خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه هاى نفاق
و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 9
9 - منافقان ، عناصرى دروغگو و بيگانه با صدق و راستى
ألا إنّهم هم الكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 4،5،9
4 - تلاش منافقان ، براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق آلود خود
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
5 - شهادت صريح و أكيد به رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در حضور آن حضرت ، از شگرد هاى منافقان براى پنهان نگه داشتن چهره نفاق خود از آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
9 - دروغ گويى ، از ويژگى ها و خصلت هاى منافقان
و اللّه يشهد إنّ المنفقين لكذبون
تكيه بر وصف «كاذبون» نشانگر آن است كه دروغ گويى، براى منافقان خصلتى ثابت و جدايى ناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 1،3
1 - منافقان ، داراى ظاهرى فريبنده و قيافه اى زيبا
و إذا رأيتهم تعجبك أجسامهم
3 - منافقان ، داراى زبانى شيوا و كلامى جذاب
و إن يقولوا تسمع لقولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 1،7،9
1 - منافقان ، عناصرى نصيحت ناپذير
و إذا قيل لهم تعالوا . .. لوّوا رءوسهم
7 - منافقان ، عناصرى منحرف و باطل گرا
و رأيتهم يصدّون
«صدّ» (مصدر «يصدّون») بر دو معنا اطلاق مى شود: الف) ميل و انحراف، ب) منع و بازداشتن. در آيه شريفه، ظاهراً معناى اول اراده شده است.
9 - استكبار و خودبرتربينى ، از خصلت هاى عناصر نفاق پيشه
و هم مستكبرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 12
12 - منافقان ، عناصرى نادان و بى بهره از معارف بلند الهى
و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنين و لكنّ المنفقين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 10،11
10 - ادعاى نيكوكارى ، مُدارا و صلح جويى ، توجيه نارواى منافقان در مورد مراجعه به حكم طاغوتى
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
11 - ادعاى نيكوكارى و صلح جويى از شگرد هاى منافقان
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 4
4 - دروغگويى منافقان ، در ادعاى خيرخواهى و صلحجويى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 10،12،13
10- صورت و پشت منافقان همدل با كافران ، آماج ضربات ملائكه به هنگام مرگ
فكيف إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
12- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، به هنگام مرگ ، نتيجه دورويى آنان با دين و مؤمنان *
إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه تصريح به «وجوههم» و «أدبارهم»، اشاره به اين باشد كه، چون منافق دو چهره دارد و در هر دو چهره نيز خائن است; لذا از دو سو عذاب مى شود.
13- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، بازتاب روى آورى به كافران و اعراض از اهل ايمان *
قالوا . .. سنطيعكم ... يضربون وجوههم و أدبرهم
ضمير «هم» احتمالاً به منافقانى بازمى گردد كه در آيه قبل، روى آورى پنهانى آنان به كافران مطرح شده است. با توجه به اين نكته، احتمال مى رود كه وجود شكنجه براى آنان از دو سو، از آن جهت باشد كه اولاً رو به كفر كرده و ثانياً پشت به ايمان و مؤمنان كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 10،12،13
10- صورت و پشت منافقان همدل با كافران ، آماج ضربات ملائكه به هنگام مرگ
فكيف إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
12- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، به هنگام مرگ ، نتيجه دورويى آنان با دين و مؤمنان *
إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه تصريح به «وجوههم» و «أدبارهم»، اشاره به اين باشد كه، چون منافق دو چهره دارد و در هر دو چهره نيز خائن است; لذا از دو سو عذاب مى شود.
13- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، بازتاب روى آورى به كافران و اعراض از اهل ايمان *
قالوا . .. سنطيعكم ... يضربون وجوههم و أدبرهم
ضمير «هم» احتمالاً به منافقانى بازمى گردد كه در آيه قبل، روى آورى پنهانى آنان به كافران مطرح شده است. با توجه به اين نكته، احتمال مى رود كه وجود شكنجه براى آنان از دو سو، از آن جهت باشد كه اولاً رو به كفر كرده و ثانياً پشت به ايمان و مؤمنان كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 18
18 - ناتوانى منافقان از جلوگيرى مرگ مقدّر نشانگر باطل بودن پندار آنان در تحليل عوامل به شهادت رسيدن پيكارگران احد
لو اطاعونا ما قتلوا قل فادرؤا عن انفسكم الموت ان كنتم صادقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 8،9
8 - بازماندن منافقان و كافران از رويارويى و نبرد با مسلمانان ، برخاسته از مشيّت خداوند
و لو شاء اللّه لسلّطهم عليكم فلقاتلوكم
9 - توجّه به نقش اساسى مشيت الهى در تضعيف روحيّه دشمنان ( منافقان و كافران ) ، زمينه پرهيز از غرور و خودبينى
و لو شاء اللّه لسلّطهم عليكم فلقاتلوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 3
3 - موقعيت ضعيف منافقان توطئه گر صدر اسلام ، در مقايسه با قدرت مسلمانان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
توجيه گرى منافقان - كه نوعى عقب نشينى است - بيانگر ضعف توان آنان در مقايسه با قدرت مسلمانان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 5
5 - طرد هميشگى منافقان متخلف از جنگ ، از سوى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فقل لن تخرجوا معى أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 17
17 - حكم خداوند به طرد كامل منافقان ، نتيجه مواضع عقيدتى و نيز عملكرد خود آنان بود .
لاتصل . .. إنهم كفروا ... و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 5،7
5 - انزوا و طرد اجتماعى منافقان و جهادگريزان صدر اسلام ، از سوى مؤمنان مجاهد كيفرى غير قابل تحمل براى آنان بود .
سيحلفون باللّه . .. لتعرضوا عنهم
اقدام منافقان متخلف در سوگند خوردن، براى چشم پوشى مؤمنان از تخلف آنها، نشانگر تنگ شدن عرصه بر آنان است.
7 - لزوم اعراض و روى گردانى از منافقان و جهادگريزان ، و طرد و منزوى كردن آنان در جامعه
فأعرضوا عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 8
8 - استهزاى الهى نسبت به منافقانى كه مؤمنان انفاقگر و ايثار كننده را طعن زده و استهزا مى كردند .
سخر اللّه منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 12
12 - منافقان مدينه ، با برطرف شدن ترس از جنگ ، با زبانى تند و گزنده ، به مسلمانان طعنه مى زدند .
فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
«سلق» (مصدر «سلقوا») به معناى «مغلوب كردن و به زمين زدن چيزى با قهر و غلبه» است (مفردات راغب). «حداد» (جمع «حديد») به معناى «تيز» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 3،8
3 - منافقان ، مردمانى متحير و سرگردان در وادى گمراهى و طغيانگرى
يمدّهم فى طغينهم يعمهون
«عَمَه» (مصدر «يعمهون») به معناى تحير و سرگردانى است. «يعمهون» حال براى «هم» در «يمدّهم» مى باشد. «فى طغيانهم» علاوه بر تعلقش به «يمدّهم» متعلق به «يعمهون» نيز مى تواند باشد. بنابراين جمله چنين معنا مى شود: خداوند بر طغيانگرى منافقان، در حالى كه در گمراهى و طغيان سرگردانند مى افزايد.
8 - مهلت دادن به منافقان در طغيانگرى و سرگردانى ، استهزاى خداوند نسبت به ايشان است .
اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يمدّهم . ..» تفسير وبيان جمله «اللّه يستهزئ بهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 2
2 - فرصت طلبى ، طمعكارى و برخورد هاى طلبكارانه ، از ويژگى هاى اهل نفاق است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 60 - 5
5 - چشمداشت منافقان صدر اسلام به دريافت صدقات ، با وجود عدم استحقاق آنان
و منهم من يلمزك فى الصدقت فإن أعطوا منها رضوا . .. إنما الصدقت للفقراء ... و ابن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 8
8 - بى گمان منافقان ، ظالم و ستمگراند .
بل أُولئك هم الظلمون
معرفه آمدن مبتدا و خبر، همراه با ضمير فصل (هم) و آمدن مبتدا در قالب اسم اشاره (أُولئك)، همگى بر تأكيدى بر اين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 9
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 8
8 - تمكن و ثروت ، زمينه عافيت طلبى منافقان و گريز آنان از جهاد
استئذنك أولوا الطول منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 2
2 - فرجام سوء منافقان و كفرپيشگان گذشته تاريخ - على رغم برخوردارى آنان از قدرت ، مال و فرزند فزونتر - هشدارى است به منافقان هر عصر .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 126 - 5،8
5 - منافقان صدر اسلام ، على رغم امتحانات مكرر الهى ، متنبه نگشته و توبه نمى كردند .
أو لا يرون أنهم يفتنون . .. ثم لا يتوبون و لا هم يذّكّرون
8 - درس نگرفتن از آزمون ها و ابتلائات الهى ، از ويژگى هاى منافقان و كافران
ماتوا و هم كفرون. أو لا يرون أنهم يفتنون فى كل عام ... ثم لا يتوبون و لا هم يذّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 12
12 - خودمحورى و خودپسندى ، از ويژگى هاى منافقان
لو اطاعونا ما قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 9
9 - منافقان ، انسانهايى سودجو ، خودبين و بى انصاف
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 3،4
3 - منافقان ، از درك و تشخيص معارف الهى و حقايق دينى ناتوانند .
صم بكم عمى
4 - عجز و ناتوانى از شنيدن ، ديدن و گفتن حقايق ، ظلمتهايى است كه منافقان در آن گرفتارند .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
آيه مورد بحث مى تواند تفسيرى براى كلمه «ظلمات» و جمله «لايبصرون» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 2،5
2 - منافقان درعين درمانده شدن در برابر اسلام ، با فرصت طلبى در پى بهره بردارى از مواهب آن هستند .
كلّما أضاء لهم مشوا فيه
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 4
4 - ناتوانى متخلفان جنگ تبوك ( منافقان ) در به شكست كشانيدن جبهه اسلام
لقد ابتغوا الفتنة من قبل . .. حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 7
7 - ناتوانى منافقان از درك عميق زشتى مواضع و عملكرد خويش و نيز ارزش جهاد در راه خدا
و طبع . .. فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 5
5 - منافقان ، با همه تردستى و پنهان كارى ، از حيطه علم الهى بيرون نخواهند بود .
و ممن حولكم . .. لاتعلمهم نحن نعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 11
11- انسانِ منافق و سست ايمان ، ناتوان از پنهان داشتن هميشگى تزلزل درونى خويش
ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت
از اين كه انسانِ بيماردل سست ايمان، از آيات جهاد به وحشت مى افتد و اين نگرانى در سيمايش ظاهر مى شود، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 23 - 8
8- بيماردلانِ منافق ، ناتوان از درك خير واقعى خويش و پيمودن راه صدق و جهاد
فلو صدقوا اللّه لكان خيرًا لهم . .. أولئك ... فأصمّهم و أعمى أبصرهم
با توجه به ارتباط آيات، ممكن است به ميان آوردن «أصمّ» و «أعمى» - در پى «فلو صدقوا اللّه لكان خيراً لهم» - بيانگر اين معنا باشد كه صداقت با خدا و دستورات او، تضمين گر منافع آدمى است; اما افسوس كه بيماردلان در نتيجه كورى باطنى عاجز از درك مصالح آن اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 2
2- ناتوانى بيماردلان منافق از غلبه بر اراده خداوند و پنهان داشتن چهره واقعى خود براى هميشه
يخرج اللّه أضغنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 1
1 - اطمينان بخشى خدا به مؤمنان درباره ناتوانى منافقان و كافران از رويارويى مستقيم با آنان
لايقتلونكم جميعًا إلاّ فى قرًى محصّنة
ضماير فاعل «يقاتلون» به منافقان و كافران (يهود) - كه در آيات قبل مورد اشاره قرار گرفته اند - باز مى گردد و «جميعاً» نظر به اجتماع اين دو گروه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 9
9 - منافقان ، بر اثر مُهر شدن دل هايشان از درك معارف دين ناتوان اند .
فطبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 14
14 - منافقان ، ناتوان از درك حكمت تنگدستى ياران پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و للّه خزائن السموت . .. و لكنّ المنفقين لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 13
13 - درك عزّتمندى خدا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، بيرون از توان ذهنى منافقان جاهل
و للّه العزّة . .. و لكنّ المنفقين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 145 - 4
4 - منافقان ، براى رهايى از عذاب اخروى ، هيچ ياور و شفيعى نخواهند داشت .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل من النار و لن تجد لهم نصيراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 28
28 - هيچ كس توانايى ندارد كه به منافقان ، هنگام گرفتار آمدنشان به عذاب دنيوى و اخروى ، يارى رساند .
يعذبهم اللّه . .. و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 - منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» - با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) - مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 17،18
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 4
4 - جدا شدن منافقان از جمع مؤمنان ، در قيامت و محكوم شدن آنان به عذاب الهى ، نتيجه و محصول انگيزه هاى منافقانه آنان است .
ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى و لكنّكم فتنتم أنفسكم
مؤمنان در پاسخ منافقان مى گويند: درست است كه شما با ما در اعمال و تكاليف دينى شركت مى كرديد; لكن انگيزه هاى شما با ما يكى نبود. انگيزه هاى شما همواره خدعه و فريب، ريشخند و استهزا و ... بوده است و اينها شما را به اين روز هوناك انداخته است. گفتنى است كه معناى «فتون» (مصدر «فتنتم»)، در بلا و عذاب انداختن است. «فتنتم أنفسكم»; يعنى، خود را در گرفتارى عذاب انداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 11،12
11 - خداوند ، به علّت در پيش بودن عذاب اخروى ، منافقان را به خاطر اهانت هايشان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) عذاب نمى كرد .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا . .. حسبهم جهنّم
12 - خداوند ، چشيدن عذاب جهنم را براى منافقان كافى قرار داده است و با وجود آن ، عذاب هاى ديگر در دنيا ضرورت ندارد .
حسبهم جهنّم يصلونها
«صلى» (مصدر «يصلونها») به معناى چشيدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 - منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 9
9 - اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خداوند ، تنها به منظور عذاب و گرفتارى آنان در اين دنياست .
إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 6
6 - رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 28
28 - هيچ كس توانايى ندارد كه به منافقان ، هنگام گرفتار آمدنشان به عذاب دنيوى و اخروى ، يارى رساند .
يعذبهم اللّه . .. و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 8،9
8 - اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خدا ، تنها مايه عذاب و گرفتارى آنان در دنياست .
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها فى الدنيا
9 - تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 12
12 - منافقان مرموز و نهانكار ، داراى عذابى در دنيا و برزخ و نيز در قيامت *
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
به احتمال اينكه مراد از عذاب قبل از آخرت، يكى عذاب دنيوى و ديگرى عذاب برزخ باشد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 12
12 - منافقان و مشركان ، گرفتار عذاب دنيوى و اخروى
عليهم دائرة السوء . .. و أعدّ لهم جهنّم
تعبير «دائرة السوء» - با توجه به ذيل آيه (اخبار به عذاب جهنم) - مى تواند ناظر به عذاب و سختى هاى دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 7
7 - منافقان مرموز و پنهان كار مدينه ، از سوى خداوند به دو مرتبه عذاب علاوه بر عذاب بزرگ نهايى در قيامت ، تهديد شدند .
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 6
6 - منافقان ، به عذابى دردناك گرفتار خواهند شد .
و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 16
16 - لزوم دورى جستن از منافقين مخالفت كننده با حكم خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، به دليل نگون بختى و گرفتارى ايشان به عذاب الهى
و اذا قيل لهم تعالوا الى ما انزل اللّه و الى الرّسول . .. فاعرض عنهم
امام كاظم (ع) در بيان علت لزوم اعراض از منافقان فرمود: فقد سبقت عليهم كلمة الشّقاء و سبق لهم العذاب . .. .
كافى، ج 8، ص 184، ح 211 ; تفسير برهان، ج 1، ص 387، ح 3 ; نورالثقلين، ج 1، ص 509، ح 368 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 255، ح 183.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 138 - 1
1 - عذاب دردناك الهى در انتظار منافقان
بشر المنفقين بان لهم عذاباً أليماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 6
6 - منافقان ، در معرض گرفتار شدن به عذاب الهى
و نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 16
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 6
6 - منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 10
10- منافقان ، در زمره كافران و گرفتار عذابى همانند آنان
و منهم من يستمع إليك حتّى إذا خرجوا من عندك قالوا . .. ماذا قال
چنانچه ضمير «منهم» به «من هو خالد . ..» بازگردد و مراد از آن در «من يستمع ...» - به قرينه محتواى آيه - منافقان باشد، مى توان گفت: منافقان فرجامى همانند كافران خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 11
11- لحظه مرگ ، لحظه آغاز عذاب منافقان و خيانتكاران به اسلام
فكيف إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 1
1- عذاب منافقان به هنگام مرگ ، معلول پيروىِ آنان از آنچه مورد خشم الهى است .
يضربون وجوههم و أدبرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 2
2 - عذابى سخت و جانكاه ، در انتظار منافقان است .
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 6
6 - عذاب خوار كننده الهى ، در انتظار منافقان است .
فلهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 5،6
5 - منافقان به هنگام رسوايى و يا رنج هاى ناشى از عملكردشان ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى مى آوردند و عذرخواهى مى كنند .
فكيف . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
مراد از «مصيبة»، معنايى است كه شامل رسوايى نيز مى شود ; به دليل عذرخواهى منافقان كه با جمله «ان اردنا» آن را اظهار مى داشتند.
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 3
3 - عذرتراشى هاى بى پايه منافقان ، در مورد عملكرد نارواى خود در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 6
6 - عذر منافقان ، عذر بدتر از گناه و مايه برملا شدن كفر باطنى آنان بود .
إنما كنا نخوض و نلعب . .. لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 1
1 - عذرخواهى منافقان صدر اسلام از عملكرد ناشايست خود ، پس از افشاى اسرار خائنانه شان
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 1 - 4،5،11
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) به تبعيت نكردن از كافران و منافقان ، موظف بود .
يأيّها النبىّ . .. و لاتطع الكفرين و المنفقين
5 - تبعيت نكردن از كافران و منافقان ، نمودى از تقواى الهى است .
اتّق اللّه و لاتطع الكفرين و المنفقين
بنابراين احتمال كه عبارت «و لاتطع. ..» ذكر خاص بعد از عام (اتّق اللّه) باشد. نكته ياد شده به دست مى آيد.
11 - فرمان به تبعيت نكردن از كافران و منافقان ، برخاسته از علم گسترده و حكمت خداوندى است .
يأيّها النبىّ . .. و لاتطع الكفرين و المنفقين إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 3 - 2
2 - تبعيت نكردن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از خواسته كافران و منافقان ، درپى دارنده مشكلاتى براى آن حضرت بود .
و لاتطع الكفرين و المنفقين . .. و توكّل على اللّه و كفى باللّه وكيلاً
فرمان به توكل، پس از فرمان به تبعيت نكردن از خواسته كافران و منافقان، احتمال دارد به خاطر پيامدها و مشكلاتى باشد كه در پى آن فرمان، به وجود مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 7 - 10
10 - رعايت تقواى الهى و اطاعت نكردن از كافران و منافقان ، از جمله پيمان هايى است كه خداوند از انبياى خويش گرفته است .
يأيّها النبىّ اتّق اللّه و لاتطع . .. و إذا أخذنا من النبيّن ميثقهم
احتمال دارد كه «و إذ أخذنا. ..» عطف جمله به جمله باشد. در اين صورت، معناى آيه چنين است: «آنچه به تو - اى پيامبراسلام! - فرمان داده شده، پيمانى است كه از سَلَف تو نيز گرفته شده است و آن، همانا تقوا و اطاعت نكردن از كافران و منافقان است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به خوددارى از اطاعت از كافران و منافقان بود .
و لاتطع الكفرين و المنفقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 4
4 - بى اعتنايى منافقان به دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا برخى مسلمانان ، براى حضور در پيكار عليه كافران
و قيل لهم تعالوا قاتلوا فى سبيل اللّه او ادفعوا
مراد از منافقان در برداشت فوق، كسانى هستند كه نفاق آنان پس از دعوت براى نبرد و نپذيرفتن آن مشخّص شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 6،7
6 - نافرمانى و روى گردانى از خدا و رسول او و برخلاف قول و قرار خود عمل كردن ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان است .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك
7 - آن دسته از منافقانى كه پس از اظهار ايمان و فرمان برى ، از خدا و رسول او ، روى برتافته و نافرمانى كردند ، ايمان نداشتند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك و ما أُولئك بالمؤمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 2
2 - دشمنى منافقان و مخالفت و نافرمانى آنان با خدا و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
إنّ الذين يحادّون اللّه و رسوله
از ارتباط آيه شريفه با آيات قبل، به دست مى آيد كه مراد از «الذين يحادّون» و يا يكى از مصاديق مورد نظر آن، منافقان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 5
5 - دسته اى از منافقان صدراسلام ، على رغم اظهارات أكيدشان مبنى بر فرمان برى ايمان داشتن به خدا و رسول او ، از ايشان روى برتافته و نافرمانى كردند .
و يقولون ءامنّا باللّه . .. ثمّ يتولّى فريق منهم من بعد ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 17
17 - نقش پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى در عفو گروهى از منافقان بر اساس مصالح و كيفر گروهى ديگر
إن نعف . .. نعذب
با توجه به اينكه مراد از عفو و عذاب، مى تواند بخشش و كيفر دنيوى باشد، و نيز با الغاى خصوصيت و تعميم دادن صدور حكم عفو و مجازات به رهبر جامعه اسلامى مطلب فوق را مى توان استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 4
4 - دين اسلام در بينش منافقان و بيماردلان ، دينى فريبنده و به دور از واقعنگرى
يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 1
1 - علاقه منافقان به كفرپيشگى مسلمانان و همگون شدن با آنان
فما لكم فى المنافقين . .. ودّوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء
مراد از منافقان در اين بخش از آيات، كسانى هستند كه اظهار اسلام مى كردند، ولى حاضر به هجرت نمى شدند، و يا دارالهجرة (مدينه) را رها كرده و در جايى ديگر سكنى گزيدند. و كفر و نفاق آنان همان سر باز زدن از هجرت است، نه انكار خدا و رسالت پيامبر، و گر نه در حرمت رابطه دوستى با آنان مى فرمود «حتى يؤمنوا ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 12،13
12 - اعتنا و رغبت فراوان منافقان و يهود به شنيدن گفته ها و شايعه هاى دروغين ، على رغم آگاهى به دروغ بودن آن
سمعون للكذب
چون شنيدن سخنانى كه دروغ بودن آن براى شنونده معلوم نباشد، صفت مذمومى نيست، لذا مراد اين است كه آنان با توجه و آگاهى به دروغ بودن سخنان به شنيدن آنها رغبت داشتند.
13 - رغبت منافقان و يهوديان به شنيدن شايعات و دروغ هاى بافته شده عليه رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
سمعون للكذب
مخاطب قرار دادن پيامبر (لايحزنك) و توصيف شتابگران در كفر به گوش سپاران دروغ، مى رساند كه مراد از «كذب» دروغها و شايعاتى بوده است كه عليه پيامبر(صلی الله علیه و آله) ساخته شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 9
9 - جبهه حق ، على رغم ميل منافقان ، داراى روندى رو به پيروزى و موفقيت
حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 7
7 - منافقان ، تنها در صورت برخوردارى از صدقات ( دارايى بيت المال ) - هر چند به ناحق باشد - خشنود و در غير آن صورت ، ناخرسند بودند .
فإن أعطوا منها رضوا و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 4،6،7
4 - منافقان مدينه ، دوست داشتند كه در صورت تكرار هجوم احزاب متّحد به مدينه ، در بيابان و در ميان باديه نشينان باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب
6 - منافقان مدينه ، در عين ترس از حضور در مدينه ، به هنگام حمله دشمن ، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب يسئلون عن أنبائكم
7 - منافقان مدينه ، به پى گيرى تحولات و رخداد هاى مدينه ، علاقه مند بودند .
يسئلون عن أنبائكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 10
10 - منافقان ، آگاهانه متوسل به سوگند هاى دروغ مى شدند .
و يحلفون على الكذب و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 20
20 - افشاگرى و تهديد خداوند عليه عملكرد هاى كفرآميز منافقان
يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم و اللّه اعلم بما يكتمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 3
3 - عذرتراشى هاى بى پايه منافقان ، در مورد عملكرد نارواى خود در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 6،7
6 - اعمال نارواى منافقان ، عامل واژگونه شدن فهم و درك آنان
و اللّه اركسهم بما كسبوا
«اركاس» به معناى برگرداندن و وارونه كردن است كه به قرينه «اتريدون . .. »، مراد از آن وارونه شدن درك آنان براى هدايت يافتن است.
7 - اعمال نارواى منافقان ، عامل برگشت آنان به كفر و ضلالت
و اللّه اركسهم بما كسبوا
با توجه به جمله «بما كفروا» در آيه بعد، از مصاديق «اركاس» (وارونه شدن)، گرايش آنان به كفر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 9
9 - چهره جدى و مصمم منافقان ، در مقام سخن و فاقد واقعيت در مرحله عمل
الذين نافقوا يقولون . .. لنخرجنّ ... و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
تأكيدهاى مكرر در «لنخرجنّ» و «لننصرنّكم»، چهره قاطع منافقان را در مرحله سخن مى نماياند و گواهى خداوند به سخن كذب آنان، عمل نكردن آنان را بيان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 24،26
24 - رفتار هاى بيمارگونه منافقان مدينه ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
أشحّة عليكم فإذا جاء الخوف . .. تدور أعينهم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حدا
26 - رفتار هاى بيمارگونه منافقان مدينه ، امرى پيش پا افتاده بود و نمى توانست مشكلى ايجاد كند .
أشحّة عليكم . .. سلقوكم ... و كان ذلك على اللّه يسيرًا
احتمال دارد مشاراليه «ذلك» حال و وضع منافقان مدينه، يعنى تلاش آنان براى بازداشتن مسلمانان از شركت در جهاد و آزار زبانى شان باشد در اين صورت، سهل بودن آن كارها براى خدا، به معناى اين خواهد بود كه آن تلاش ها، مشكلى ايجاد نمى كند و امورى سهل و پيش پا افتاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 2
2 - اعمال ناپسند و مفسدانه منافقان عصرِ بعثت ، مورد اعتراض مسلمانان آن عصر
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 1
1 - منافقان ، در صورت بازخواست از عملكرد و سخنان ناروايشان ، به دروغ آن را شوخى و سرگرمى مى نمايانند .
يقولون هو أذن . .. و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 1
1 - عذرخواهى منافقان صدر اسلام از عملكرد ناشايست خود ، پس از افشاى اسرار خائنانه شان
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 7
7 - ناتوانى منافقان از درك عميق زشتى مواضع و عملكرد خويش و نيز ارزش جهاد در راه خدا
و طبع . .. فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 2
2 - منافقان ، از نجوا هاى آزاردهنده شان نهى و از آنان خواسته شده بود تا از آن كار زشت دست بكشيد .
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 4،5،6
4 - منافقان ، عناصرى زشت كردار
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
6 - تداوم و استمرار بخشى منافقان ، بر اعمال رشت و كردار ناپسند خويش
انّهم ساء ما كانوا يعملون
«كانوا يعملون» ماضى استمرارى و بيانگر پافشارى و تداوم بخشيدن منافقان به اعمال ناپسند خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 8
8 - سراسر زندگى منافقان ، آكنده از زشتى و نابه كارى است .
إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 1
1- همدلى و سازش نهانى با كافران ، دليل ارتداد بيماردلان منافق
إنّ الذين ارتدّوا . .. ذلك بأنّهم قالوا للذين ... سنطيعكم فى بعض الأمر
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «ذلك» اشاره به ارتداد باشد - كه از آيه قبل (إنّ الذين ارتدّوا) استفاده مى شود - و با توجه به اين كه مراد از «الذين كرهوا. ..» كافران معانداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 4
4 - منافقان ، بدون هيچ گونه فشار و تهديد و سختى ، تنها با پيش آمدن اندك موقعيتى ، درون خود را رو مى كنند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
تعبير «سئلوالفتنة» براى بيان وضعيت منافقان در اظهار عقيده شان، بدون بيان هيج تهديد و فشارى، آن هم با وجود موقعيت جنگى، حكايت از نكته ياد شده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 8
8 - منافقان و كافران ، بناكننده اعمال خويش بر لب پرتگاهى سست و بى بنياد
و الذين اتخذوا مسجداً ضراراً . .. أم من أسّس بنينه على شفا جرف هار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 2
2 - شك و ترديد ، پرتگاهى كه منافقان بناى شخصيت خويش را بر آن پى افكنده و از آن جا به دوزخ سقوط مى كنند .
أسس بنينه على شفا جرف هار . .. لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 1
1 - پيروزى و موفقيت هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام ، براى متخلفان از جنگ ( منافقان ) اندوه بار بود .
إن تصبك حسنة تسؤهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 5
5 - توجه به گوشه اى از خيانت ها و تزوير هاى منافقان ، مستلزم عدم اعتمادبه آنان براى هميشه
لن نؤمن لكم قد نبأنا اللّه من أخباركم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «من» در «أخباركم» براى تبعيض و «لن» در «لن نؤمن» براى نفى ابدى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 13
13 - پليدى منافقان و دوزخى بودن آنان ، نتيجه اعمال ناشايست و مستمر خود آنان است .
إنهم رجس و مأويهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 6
6 - هراس از مردم و خدا نترسى منافقان ، معلول سطحى نگرى و سبك مغزى آنان است .
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه ذلك بأنّهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 1
1 - كفر منافقان به خدا و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، عامل بى ارزش گشتن انفاق هاى آنان و پذيرفته نشدن آن در پيشگاه خداوند
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 2
2 - عدم امكان گريز از جامعه اسلامى براى منافقان صدر اسلام ، عامل رو آوردن آنان به سوگند دروغ براى مؤمن جلوه دادن خود
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 8
8 - علم نامحدود خداوند ، پشتوانه رسوايى و كيفر به حق منافقان
نحن نعلمهم سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 12
12 - محروميت منافقان و كافران از رحمت الهى ، مايه رنج و عذاب هميشگى آنان
و لعنهم اللّه و لهم عذاب مقيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «عذاب مقيم» در نتيجه نفرين الهى به دورى آنان از رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 6،10،11،15،20
6 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، عامل بدبختى اخروى منافقان
و تربّصتم
10 - مغرور و فريفته شدن منافقان ، در برابر آمال و آرزو هاى پوچ ، عامل بدبختى و شقاوت اخروى آنان
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّتكم الأمانىّ
11 - باقى ماندن منافقان ، بر مواضع منافقانه خود تا لحظه مرگ ، مايه بدبختى و شقاوت آنان در آخرت
بلى و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
مقصود از «أمراللّه» مرگ است.
15 - غفلت از خداوند و فريفته شدن به مظاهر دنيا ، عامل بدبختى اخروى منافقان
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّكم باللّه الغرور
20 - افتادن در دام فريب شيطان ، عامل بدبختى منافقان در آخرت
قالوا بلى و لكنّكم . .. و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 8
8 - ترديد و ناباورى نسبت به مبانى اسلام ( توحيد ، معاد ، نبوت ، قرآن و . . . ) ، عامل شقاوت و بدبختى اهل نفاق
قالوا بلى و لكنّكم . .. ارتبتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 4
4 - مسجد ضرار ، مايه شك و ناباورى منافقان بود .
و الذين اتخذوا مسجداً ضراراً . .. لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 10
10 - احساس رضايت و خوشحالى منافقان از شركت نكردن در جنگ براى بار نخست ، مايه طرد هميشگى آنان از سوى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و محروم شدن دايمى از شركت در جهاد
لن تخرجوا . .. و لن تقتلوا معى عدواً إنكم رضيتم بالقعود أول مرّة
برداشت فوق بر اين اساس است كه «لن تخرجوا» و «لن تقاتلوا» در مقام انشا و براى طرد منافقان باشد و جمله «إنكم رضيتم . ..» نيز براى تعليل آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 3
3 - غفلت و بى توجّهى منافقان به علم غيب و آگاهى گسترده خدا نسبت به اسرار و سخنان پنهانى ، عامل گرايش آنان به تخلف از وظايف خود در برابر خدا
بما أخلفوا اللّه ما وعدوه . .. ألم يعلموا أن اللّه يعلم ... و أن اللّه علّم الغي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 8
8 - منافع شخصى منافقان ، ملاك داورى آنان درباره پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عامل طعن و خرده گيرى از آن حضرت
و منهم من يلمزك فى الصدقت فإن أعطوا منها رضوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 4
4 - فراموش شدن خدا در زندگى منافقان ، نتيجه استيلاى شيطان بر آنان
استحوذ عليهم الشيطن فأنسهم ذكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 9
9 - منافقان ، مغرور و فريفته آمال و آرزو هاى باطل خويش
و غرّتكم الأمانىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 5
5 - آگاه نبودن اهل نفاق به سود و زيان واقعى خويش ، عامل اختيار كردن ضلالت و از دست دادن هدايت
أولئك الذين اشتروا الضللة . .. و ما كانوا مهتدين
جمله «ما كانوا مهتدين» عطف بر جمله «اشتروا الضلالة بالهدى» است و به منزله علت براى آن مى باشد; يعنى: چون به سود و زيان واقعى خويش راه نيافتند، به چنين تجارتى دست زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 4
4 - انحرافات منافقان ، نتيجه سوگند هاى دروغ آنان
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
مطلب ياد شده از تفريع «فصدّوا. ..» بر «اتّخذوا...» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 10
10 - احساس رضايت و خوشحالى منافقان از شركت نكردن در جنگ براى بار نخست ، مايه طرد هميشگى آنان از سوى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و محروم شدن دايمى از شركت در جهاد
لن تخرجوا . .. و لن تقتلوا معى عدواً إنكم رضيتم بالقعود أول مرّة
برداشت فوق بر اين اساس است كه «لن تخرجوا» و «لن تقاتلوا» در مقام انشا و براى طرد منافقان باشد و جمله «إنكم رضيتم . ..» نيز براى تعليل آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 6
6- نگرانى و ناخشنودى منافقان ، از نزول آيات جهاد
و ذكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 6
6- نگرانى و ناخشنودى منافقان ، از نزول آيات جهاد
و ذكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 1
1 - پيمان بستن برخى از منافقان صدر اسلام با خدا مبنى بر پرداخت زكات و صدقه و قرار گرفتن در صف صالحان ، در صورت برخوردارى از مال و فضل الهى
و منهم من عهد اللّه . .. و لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1،3
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
3 - عهد منافقان مدينه با خدا براى فرار نكردن از جهاد ، مورد حساب كشى خداوند است .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 1،4
1 - بخل ورزى منافقان از پرداخت صدقات به هنگام برخوردار شدن از مال و فضل الهى ، على رغم تهعدشان با خدا
و منهم من عهد اللّه . .. فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به
4 - پيمان شكنى منافقان ، على رغم تعهد هاى مؤكدشان با خداوند
و منهم من عهد اللّه . ... فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 11،13
11 - شكستن پيمان خود با خدا و دروغ گويى مستمر ، نشانه منافقان است .
بما أخلفوا اللّه ما وعدوه و بما كانوا يكذبون
13 - از امام صادق ( ع ) روايت شده : المنافق اذا حدّث عن اللّه و عن رسوله كذب و اذا وعد اللّه و رسوله اخلف . . . و ذلك قول اللّه عزوجل « فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم . . . بما أخلفوا اللّه ما وعدوه و بما كانوا يكذبون » . . . ;
منافق، هرگاه از خدا و رسولش سخن گويد، دروغ مى گويد و اگر به خدا و رسول او وعده دهد، خلف وعده مى كند . .. و اين است سخن خداوند كه مى فرمايد: پس خداوند، نفاق را تا روزى كه او را ملاقات كنند در دلهاى آنان قرار داد، بدين علت كه با خدا خلف وعده كردند و همواره دروغ مى گفتند ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 10
10 - اظهار ايمان و خداترسى منافقان ، ابزارى در دست آنان براى توجيه پيمان شكنى خود با كافران
كمثل الشيطن . .. قال إنّى برىء منك إنّى أخاف اللّه ربّ العلمين
از تشبيه منافقان به شيطان - با توجه به ادعاى خداترسى وى - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 7
7 - بخل ورزى منافقان صدر اسلام از پرداخت صدقات ، روى گردانى از تعهد و اعراض از قرار گرفتن در صف صالحان بود .
و منهم من عهد اللّه . ... و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 7،2
7 - منافقان مدينه ، از سوى خداوند ، به خاطر شكستن عهد خود تهديد شدند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
2 - منافقان مدينه ، پيمان خود را براى فرار نكردن از جهاد ، شكستند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 23 - 11
11 - صاحبان عهد با خداوند ، از مسلمانان مدينه ، بر خلاف منافقانِ آن ديار ، هيچ گاه از زير بار عهد خود شانه خالى نكردند .
من المؤمنين رجال صدقوا ما عهدوا اللّه . .. و ما بدّلوا تبديلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 10
10 - اطمينان بخشى خداوند به مؤمنان ، در وفا نكردن منافقان به پيمان خويش باكافران ( يهود بنى نضير )
و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 12 - 1،2
1 - خبر دادن خداوند ، به همگام نشدن منافقان با يهود بنى نضير در مسير تبعيد آنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم
2 - خبر دادن خداوند ، از پايبند نبودن منافقان به تعهّد خويش ، در يارى بنى نضير به هنگام جنگ
و لئن قوتلوا لاينصرونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 1،4
1 - طعن و خرده گيرى برخى از منافقان نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نحوه تقسيم صدقات
و منهم من يلمزك فى الصدقت
«لَمْز» (مصدر يلمز) به معناى غر زدن و خرده گرفتن است.
4 - رهبران جامعه اسلامى - هر چند عادل باشد - در معرض عيب جويى منافقان هستند .
و منهم من يلمزك فى الصدقت
وقتى كه پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)، با همه عدالت و پاكى اش، مورد طعن و ايراد منافقان قرار گيرد، ديگران نيز بى ترديد از عيب جويى آنان در امان نخواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 1
1 - طعن و خرده گيرى منافقان صدر اسلام ، از مؤمنانى كه از سر ميل و رغبت و بيش از مقدار واجب ، انفاق مى كردند .
الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين . .. فيسخرون منهم
«لمز» (مصدر يلمزون) به معناى عيب جويى، خرده گيرى و طعن است و «سخرة» و «سخرية» (مصدر يسخرون) به معناى استهزا و ريشخند مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 4
4- منافق ، گرفتار خوش خيالى و غافل از كمين خداوند
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 14،19
14 - منافقان ، فريفته دنيا و غافل از خداوند
و غرّكم باللّه الغرور
در صورتى كه مراد از «الغرور» دنيا باشد، مقصود اين خواهد بود كه مظاهر دنيا (مال، جاه، مقام و. ..) شما را فريب داده و از خدا غافلتان كرده است.
19 - آرزوى ناكامى براى جامعه ايمانى ، ترديد در باور هاى دينى ، فريفتگى به آرزو هاى باطل و مظاهر دنيا و غفلت از خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه هاى نفاق
و غرّكم باللّه الغرور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 3
3 - منافقان ، غافل از ياد خدا و بيگانه با آن
فأنسهم ذكر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 7
7 - علاقه و تلاش شديد منافقان به يافتن پناهگاه و محل مناسب براى زندگى ( خارج از محيط اسلامى ) دليل بى ايمانى و همگام نبودنشان با مؤمنان
و ما هم منكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه و هم يجمحون
جمله «لو يجدون . .. » مى تواند به منزله دليل و ارائه شاهدى براى «و ما هم منكم» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 3
3 - بهره بردن از مزاياى جامعه اسلامى و به كنار نشستن به هنگام دشوارى ها و سختى ها ، از ويژگى هاى منافقان است .
و إذا أظلم عليهم قاموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 2
2 - منافقان مدينه ، پيمان خود را براى فرار نكردن از جهاد ، شكستند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 3،6
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، درصدد فرار از جهاد ، به منظور نجات خود بودند .
قل لن ينفعكم الفرار
6 - منافقان حاضر در غزوه احزاب ، براى نجات از مرگ و يا كشته شدن ، تصميم به فرار از جهاد گرفتند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. إن فررتم من الموت أو القتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 3،6
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، درصدد فرار از جهاد ، به منظور نجات خود بودند .
قل لن ينفعكم الفرار
6 - منافقان حاضر در غزوه احزاب ، براى نجات از مرگ و يا كشته شدن ، تصميم به فرار از جهاد گرفتند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. إن فررتم من الموت أو القتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 15 - 1،7
1 - منافقان و كافران ، داراى فرجامى يكسان در قيامت
فاليوم لايؤخذ منكم . .. و لا من الذين كفروا
7 - دوزخ ، جايگاه نهايى كافران و منافقان
فاليوم لايؤخذ منكم فدية و لا من الذين كفروا. .. و بئس المصير
«مصير» (معادل «مرجع») و به جايگاهى گفته مى شود كه حركت به آن جا منتهى مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 2
2- مرگ ، خط پايانى بر توطئه ها و هواپرستى عناصر سست ايمان منافق
قالوا للذين كرهوا . .. فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط دو آيه، مطلب بالا قابل برداشت است; يعنى، سست ايمان هاى منافق، گرچه در دنيا به هر كارى دست مى زنند; اما با مرگ - كه به تمامى توطئه هاشان پايان خواهد داد - چه خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 15
15 - انحراف از مسير حق و مردن در حال فسق ، فرجام شوم منافقان
و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 5
5 - منافقان ، داراى فرجامى بس شوم و ناگوار
فلهم عذاب مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 19 - 7
7 - منافقان ، محكوم به فرجامى شوم و عاقبتى خسارت بار
أُولئك حزب الشيطن ألا إنّ حزب الشيطن هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 7
7 - شكست ، ناكامى و زوال ، فرجام منافقان
واللّه محيط بالكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 16
16 - يكسانى سرنوشت شوم كافران و منافقان و شركت كنندگان در مجالس كفر و گناه و استهزا به آيات الهى
انكم اذاً مثلهم إنّ اللّه جامع المنفقين . .. جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 9
9 - اطمينان مؤمنان صدر اسلام به سرنوشت نيك خويش و هلاكت و نابودى منافقان
نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا فتربصوا إنا معكم متربصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 2
2 - توجه به ماهيت پست منافقان و عاقبت شوم آنان ، موجب مهم جلوه نكردن مال و اولاد فراوان آنان در نظر اهل ايمان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
«فا»ى تفريع در «فلا تعجبك»، نهى از اعجاب را متفرع بر مطالبى كرده كه در آيات گذشته در زمينه ماهيتِ منفى منافقان و فرجام شومشان، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 63 - 6
6 - موضع گيرى خصمانه منافقان در برابر خدا و رسولش ، على رغم آگاهى آنان به عاقبت دردناك عملكردشان ، شگفت آور است .
ألم يعلموا أنه من يحادد اللّه و رسوله فان له نار جهنم
با توجه به اينكه «ألم يعلموا» توبيخ است و اين نوع توبيخ در مواردى به كار مى رود كه توبيخ شونده آگاه بوده و نمى بايست پس از آگاهى مرتكب خلاف شود، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 12
12 - منافقان و كافران پيشين با همه اتكايى كه بر دستاورد هاى مادى خويش داشتند ، سرانجام همه آنها را فرو نهاده و بى توشه در گذشتند .
كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم . .. أولئك حبطت أعملهم فى الدنيا و الأخرة
آيه در مقام تحذير منافقان، سرنوشت پيشينيان را بر آنان مى نماياند كه چگونه با همه قدرت در گذشتند و تلاشهاى دنيويشان بى نتيجه ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 6
6 - منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 73 - 5
5 - جهنم ، جايگاه كافران و منافقان و فرجامى سخت و دردناك براى آنان
و مأويهم جهنم و بئس المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 15
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 12
12 - دوزخ ، جايگاه و فرجام نهايى منافقان متخلف از جهاد
مأويهم جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 10
10 - سقوط در آتش دوزخ ، فرجام منافقان كفرپيشه
و الذين اتخذوا مسجداً ضراراً . .. فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 125 - 6
6 - مردن بر حال كفر ، فرجام شوم منافقان استهزاكننده آيات قرآن
و أما الذين فى قلوبهم مرض . .. و ماتوا و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 17 - 3
3 - كافران و منافقان همراز ايشان ، داراى فرجامى همگون در آتش دوزخ
فكان عقبتهما أنّهما فى النار خلدَين فيها
از تشبيه كافران و منافقان به شيطان و پيراون او در آيه قبل، برداشت ياد شده از اين آيه استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 9
9 - جايگاه و سرنوشت منافقان و كافران ، در قيامت يكسان است .
و مأويهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 30
30 - إخبار خداوند ، از رسوايى و فضاحت نهايى منافقان صدر اسلام در جامعه و منزوى شدن آنان
و ما لهم فى الأرض من ولىّ و لانصير
با توجه به اينكه آيه، إخبار از آينده است و نيز واژه «فى الأرض» مى تواند به همين زندگى دنيوى اشاره داشته باشد، اين برداشت به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 2
2- مرگ ، خط پايانى بر توطئه ها و هواپرستى عناصر سست ايمان منافق
قالوا للذين كرهوا . .. فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط دو آيه، مطلب بالا قابل برداشت است; يعنى، سست ايمان هاى منافق، گرچه در دنيا به هر كارى دست مى زنند; اما با مرگ - كه به تمامى توطئه هاشان پايان خواهد داد - چه خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 15
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 1
1 - منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از مال و اولاد فراوان و امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 2،3
2 - منافقان درعين درمانده شدن در برابر اسلام ، با فرصت طلبى در پى بهره بردارى از مواهب آن هستند .
كلّما أضاء لهم مشوا فيه
3 - بهره بردن از مزاياى جامعه اسلامى و به كنار نشستن به هنگام دشوارى ها و سختى ها ، از ويژگى هاى منافقان است .
و إذا أظلم عليهم قاموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 2
2 - فرصت طلبى ، طمعكارى و برخورد هاى طلبكارانه ، از ويژگى هاى اهل نفاق است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 5
5 - منافقان ، گروهى فرصت طلبند .
إن تصبك حسنة تسؤهم و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 10
10- بيماردلانِ منافق ، در انتظار پديد آمدن فرصت ، براى همكارى با دشمنان عليه دين
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
سين در «سنطيعكم» اشاره به موقعيتى دارد كه هنوز فرانرسيده است و منافقان در انتظار فرارسيدن آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 1،2،6
1 - منافقان ، داراى ظاهرى فريبنده و قيافه اى زيبا
و إذا رأيتهم تعجبك أجسامهم
2 - ظاهر فريبنده منافقان ، هر بيننده اى را به خود جذب مى كرد .
و إذا رأيتهم تعجبك أجسامهم
خطاب در «رأيتهم»، عام و شامل هر بيننده اى است و اختصاص به فرد خاص - مثلاً پيامبر(صلی الله علیه و آله) - ندارد.
6 - منافقان ، به رغم ظاهر فريبنده و سخنان زيبايشان ، چونان چوب هاى تكيه شده بر ديوار ، خشك و بى روح اند .
كأنّهم خشب مسنّدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 53 - 5
5 - منافقان ، گروهى فاسق و تجاوزپيشه
إنكم كنتم قوماً فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 20
20 - منافقان ، مشخص ترين نمونه فاسقان
إن المنفقين هم الفسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 9
9 - منافقان ، مردمانى فاسقند .
ذلك بأنهم كفروا . .. و اللّه لايهدى القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 14
14 - منافقان ، مردمى فاسق و منحرف از مسير حق
إنهم كفروا . .. فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 9
9 - منافقان و توانمندان متخلف از جهاد ، فاسق و محروم از رضايت خدايند .
يحلفون . .. لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 6 - 9
9 - منافقان ، عناصرى فاسق و منحرف
إنّ اللّه لايهدى القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 3،4
3 - منافقان ، داراى زبانى شيوا و كلامى جذاب
و إن يقولوا تسمع لقولهم
4 - سخنان زيبا و جذاب منافقان ، هر شنونده اى را به شنيدن آن وا مى داشت .
و إن يقولوا تسمع لقولهم
خطاب در «تسمع»، عام است و اختصاص به شنونده خاصى ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 10
10 - پليدى شديد منافقان جهادگريز ، ملاك وجوب اعراض و روى گردانى از آنان
فأعرضوا عنهم إنهم رجس
«إنهم رجس» در مقام تعليل حكم به اعراض است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 9
9 - اعطاى امكانات دنيوى فراوان به منافقان از جانب خداوند ، تنها به منظور عذاب و گرفتارى آنان در اين دنياست .
إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 11
11 - خداوند ، به علّت در پيش بودن عذاب اخروى ، منافقان را به خاطر اهانت هايشان به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) عذاب نمى كرد .
و يقولون فى أنفسهم لولا يعذّبنا . .. حسبهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 1
1 - روى آوردن منافقان به سوگند دروغ ، براى انكار سخنان كفرآميزى كه در نهان گفته بودند .
يحلفون باللّه ما قالوا و لقد قالوا كلمة الكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 1
1 - منافقان ، زير سپر سوگند ، نفاقشان را پنهان مى كردند .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 1،7
1 - منافقان ، زير سپر سوگند ، نفاقشان را پنهان مى داشتند .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
7 - هدف منافقان از تمسك به سوگند هاى دروغ ، اغفال كردن مردم و بازداشتن آنان از راه خداوند
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 3
3- كيفر سخت منافقان به هنگام مرگ ، براساس علم الهى به نهان كارى هاى خائنانه آنان
و اللّه يعلم إسرارهم . فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط عبارت «فكيف إذا. ..» - كه بيانگر كيفر سخت منافقان است - با ذيل آيه قبل (واللّه يعلم إسرارهم) استفاده مى شود كه علم و آگاهى خداوند، پشتوانه كيفر منافقان به هنگام مرگ شان، خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 12
12 - جان كندن سخت منافقان ، به هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم
«زهوق» (مصدر تزهق) به معناى خارج شدن همراه با دشوارى است. (مجمع البيان، ذيل آيه)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 8
8 - خداوند ، توبه منافقان را ، در صورت اقدام به توبه ، مى پذيرد .
أو يتوب عليهم
احتمال دارد كه مراد از «توبه خدا بر منافقان»، توفيق توبه باشد و احتمال دارد كه پذيرش توبه باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 12
12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه دورويى و نفاق
و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 4
4 - منافقان آزاردهنده زنان مسلمان ، در صورت تداوم كردار زشت خود ، مهدورالدم بوده و در هر كجا كه يافته شوند ، بايد به قتل برسند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ... أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتيلاً
«ثقف» (مصدر «ثقفوا») به معناى «مهارت در درك و انجام دادن كار» است (مفردات راغب). در آيه، اين واژه به معناى «به دست آوردن و دستيازى» استعمال شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 10
10 - لزوم تعقيب و كشتن منافقان ، در صورت سر باز زدن آنان از هجرت در راه خدا و پيوستن به جامعه ايمانى
فان تولّوا فخذوهم و اقتلوهم حيث وجدتموهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 1،6
1 - ممنوعيّت تعقيب و كشتن منافقان و كافرانى كه با همپيمانان مسلمين رابطه اى ويژه ( همانند پيمان نظامى ) دارند .
فان تولوا فخذوهم و اقتلوهم . .. الّا الّذين يصلون الى قوم بينكم و بينهم ميثاق
مراد از رابطه ويژه اى كه از «يصلون الى . .. » استفاده مى شود، رابطه اى است كه اگر هر يك از آن دو طايفه مورد تعرض قرار گيرند، طايفه ديگر موظّف به حمايت از آنان شوند ; همانند پيمان نظامى.
6 - ممنوعيّت تعقيب و كشتن منافقان و كافرانى كه از نبرد با مسلمانان و اقوام كافر خويش بيزارند و بيطرفى خويش را ابراز مى دارند .
الّا الّذين . .. او جاءوكم حصرت صدورهم ان يقتلوكم او يقاتلوا قومهم
«حصر صدور»، به معناى دلتنگى است كه از آن به بيزارى تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 62 - 4
4 - فرمان مهدورالدم بودن منافقان و بيماردلان و شايعه پراكنان در مدينه ، ادامه اجراى سنّت تغيير ناپذير الهى بوده است .
أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا . .. سنّة اللّه ... ولن تجد لسنّة اللّه تبديلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 7
7 - نفاق ، پُل به قدرت رسيدن سياست بازانِ ناصالح
و اذا تولى سعى فى الأرض
در برداشت فوق، «تولى»، رسيدن به حكومت معنا شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 4
4 - اعتماد و اتكاى منافقان و كافران به قدرت ، ثروت و فرزندان بسيار خويش
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 2،3
2 - قرآن براى منافقان بسان بارانى است همراه با رعد و برق در شبى تاريك و مخوف
أو كصيب من السماء فيه ظلمت و رعد و برق
3 - قرآن ، براى اهل نفاق ظلمت زا ، وحشت آفرين و احياناً روشنى بخش ( در بردارنده منافعى گذرا ) است .
فيه ظلمت و رعد و برق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 7
7 - داورى غلط منافقان در مورد شكست و پيروزى مسلمانان
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 9
9 - « روى عن ابى جعفر ( ع ) ( فى قوله « شياطينهم » ) انهم كهانهم ;
از امام باقر (ع) روايت شده كه: مراد از «شياطينهم» در آيه شريفه، كاهنان يهود است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 15،16
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 2،4
2 - فرجام سوء منافقان و كفرپيشگان گذشته تاريخ - على رغم برخوردارى آنان از قدرت ، مال و فرزند فزونتر - هشدارى است به منافقان هر عصر .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا
4 - اعتماد و اتكاى منافقان و كافران به قدرت ، ثروت و فرزندان بسيار خويش
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 10،14،15
10 - كثرت مال و اولاد ، مايه رنج و گرفتارى براى بى ايمانان
أن يعذبهم بها
14 - مال و اولاد فراوان منافقان ، موجب گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 1
1 - منافق ر ها شده در ظلمت و گمراهى بسان شخص كر و لال و نابيناست .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
صم، بكم و عمى به ترتيب: جمع أصم (كر)، أبكم (لال) و أعمى (كور) است. كلمات ياد شده خبر براى مبتداى محذوف، يعنى ضمير «هم» است كه به توصيف شدگان در آيه قبل (منافقان رها شده در ظلمت) بر مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 16
16 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « كأنّهم خشب مسنّدة » يقول : لايسمعون و لايعقلون ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «كأنّهم خشب مسنّدة» روايت شده مقصود خداوند [از اين تشبيه ]اين است كه آنان نه گوش شنوا دارند و نه تعقل مى كنند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 4
4 - منافقان علم گسترده و همه جانبه خدا و آگاهى او را به اسرار و نهان انسان ها ، باور نداشته و بدان معتقد نيستند .
يخدعون اللّه
از اينكه منافقان با نفاق خويش در صدد نيرنگ زدن به خدا برآمده اند، معلوم مى شود كه آنان مى پنداشتند، اگر امرى را مخفى كنند، خداوند از آن آگاه نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 5
5 - منافقان صدر اسلام ، به هنگام حضور در محفل سردمدارانشان ، بر همگامى و هم مسلكى خويش با آنان ( كفر به اسلام ) تأكيد مى كردند .
و إذا خلوا إلى شيطينهم قالوا إنّا معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 6
6 - منافقان در زمره كفرپيشگانند .
واللّه محيط بالكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 14
14 - منافقان به دليل شركت نكردن در پيكار احد ، دور از مرز ايمان و در آستانه كفر بودند .
هم للكفر يومئذ اقرب منهم للايمان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 144 - 6
6 - منافقان در زمره كافرانند *
إنّ المنفقين . .. يأيها الذين ءامنوا لاتتخذوا الكفرين
با توجه به آيات قبل و بعد كه درباره منافقان است، مى توان گفت مراد از «الكفرين» همان منافقان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 3
3 - منافقان به خاطر ناسپاسى و كفرشان به خدا ، مستحق عذاب دوزخند .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل . .. ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
بنابر اينكه خطاب، متوجه منافقان باشد، آيه شريفه اشاره به ناسپاسى و بى ايمانى آنان دارد و آن را از موجبات گرفتارى دوزخ مى شمرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 11،14،17،18،35،45
11 - يهوديان و منافقان شتابنده در كفر ، پذيراى سخنان نادرست و سر به فرمانِ سران و عالمان تحريفگر يهود
سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين لم يأتوك يحرفون الكلم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «سمعون . ..»، علاوه بر توصيف يهوديان، وصف منافقان نيز باشد، و «للكذب» و «لقوم» مفعول به براى «سمعون» باشد. بنابراين معناى «سمعون للكذب» كه داراى لحنى مذمت آميز است، چنين مى شود: آنان پذيراى سخنان دروغ هستند، و «سمعون لقوم ءاخرين»، يعنى شنواى دستورات ديگران و مطيع آنانند.
14 - دروغ پذيرى برخى منافقان و يهوديان و پيروى آنان از عالمان تحريفگر ، فلسفه نهى خداوند از تأسف پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر كفرورزى آنان
لايحزنك الذين يسرعون . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
«سمعون» خبر براى ضمير محذوفى است كه به «الذين قالوا» و «الذين هادوا» بر مى گردد (هم سماعون) و اين جمله، بيانگر علت نهى خداوند از تأسف بر كفر منافقان و يهوديان است.
17 - شايعه سازى برخى از منافقان و يهوديان و جاسوسى آنان براى تحريفگران يهود ، فلسفه بازداشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از اندوه بر كفرورزى آنان
لايحزنك الذين يسرعون . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
18 - منافقان و يهوديان جاسوس ، دروغ پرداز و حق ناپذير ، آن قدر بى ارزشند كه حتى نبايد بر گمراهى آنان تأسف خورد و
بر كفرشان غمگين بود
لايحزنك الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
35 - يهوديان و منافقان شتابنده در كفر ، داراى جان و دلى آلوده و ناپاك
قالوا ءامنا بافواههم و لم تؤمن قلوبهم و من الذين هادوا . .. أولئك الذين
45 - پيشتازى در كفر ، تحريفگرى ، دروغپردازى و جاسوسى ، نمودى از خوارى و رسوايى منافقان و يهوديان در دنيا
يسرعون فى الكفر . .. لهم فى الدنيا خزى
رسوايى يهوديان و منافقان، كه «لهم فى الدنيا خزى» بيانگر آن است، مى تواند همان رذايلى باشد كه در آيه مطرح شده است. زيرا اين رذايل يا خود رسوايى است و يا موجب رسوايى انسان در جامعه خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 12
12 - منافقان ، گروهى كفرپيشه اند .
و منهم من يقول ائذن لى . .. ألا فى الفتنة سقطوا و إن جهنم لمحيطة بالكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 54 - 2
2 - منافقان ، گروهى كفرپيشه و منكر رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا أنهم كفروا باللّه و برسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 14،15،16
14 - منافقان ، على رغم ادعاى ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 3
3 - نفى صريح ايمان منافقان ، از سوى خداوند
و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 3،4،5،6
3 - برملا شدن كفر منافقان صدر اسلام ، در پى توطئه آنان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
4 - منافقان صدر اسلام ، گروهى بودند كه در آغاز به اسلام ايمان آوردند ولى بعداً به كفر گرويده و مرتد شدند .
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
5 - كفر منافقان ، پس از ايمان ظاهريشان ، مانع پذيرفته شدن عذر آنان است .
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
6 - عذر منافقان ، عذر بدتر از گناه و مايه برملا شدن كفر باطنى آنان بود .
إنما كنا نخوض و نلعب . .. لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 1
1 - روى آوردن منافقان به سوگند دروغ ، براى انكار سخنان كفرآميزى كه در نهان گفته بودند .
يحلفون باللّه ما قالوا و لقد قالوا كلمة الكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 16
16 - بى اعتقادى منافقان به قيامت و عدم درك آن نسبت به حوادث و حقايق آن ، مايه تخلف آنان از جهاد
لو كانوا يفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 13،15
13 - منافقان ، على رغم اظهار ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 14
14 - منافقان ، در خدمت كفر و دشمنان خدا و رسول و همواركننده راه آنان هستند .
اتخذوا مسجداً . .. كفراً ... و إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 10
10- منافقان ، در زمره كافران و گرفتار عذابى همانند آنان
و منهم من يستمع إليك حتّى إذا خرجوا من عندك قالوا . .. ماذا قال
چنانچه ضمير «منهم» به «من هو خالد . ..» بازگردد و مراد از آن در «من يستمع ...» - به قرينه محتواى آيه - منافقان باشد، مى توان گفت: منافقان فرجامى همانند كافران خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 6
6 - گروهى از منافقان و يهوديان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، كافرانى شتابگر در جهت كفر
لايحزنك الذين يسرعون فى الكفر من الذين . .. و من الذين هادوا
«من الذين هادوا» عطف بر «من الذين قالوا» گرفته شده است و «من» در هر دو مورد براى تبعيض مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 2
2 - مؤمنان ، شاهد برخى نشانه هاى كفر و نفاق در زندگى منافقان صدر اسلام
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم
بديهى است كه مؤمنان راستين چون در مظان اتهام نيستند، نيازمند سوگند نمى باشند و آنچه منافقان را به سوگند واداشته، نشانه هايى است كه سبب متهم شدن آنان مى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 4
4 - ثبوت كفر منافقان صدر اسلام ، با اظهار كردن كلمات كفرآميز
و لقد قالوا كلمة الكفر و كفروا بعد إسلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 11
11 - حكم صريح خداوند به كفر منافقان متخلف از جنگ تبوك
إنهم كفروا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 6
6 - تزلزل منافقان مدينه در غزوه احزاب ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
و يستئذن فريق منهم . .. يقولون إنّ بيوتنا عورة ... إن يريدون إلاّ فرارًا ... ثمّ
«ثمّ سئلوا الفتنة» دلالت مى كند كه آنان، با درخواست شرك، آن را قبول مى كردند. چنين امرى اشعار دارد كه استيذان در ترك جهاد و بهانه جويى براى فرار، ناشى از بى ايمانى و تزلزل در عقيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 21،24
21 - منافقان مدينه ، به اسلام ، ايمان نياوردند .
أُولئك لم يؤمنوا
24 - رفتار هاى بيمارگونه منافقان مدينه ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
أشحّة عليكم فإذا جاء الخوف . .. تدور أعينهم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 147 - 3
3 - منافقان به خاطر ناسپاسى و كفرشان به خدا ، مستحق عذاب دوزخند .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل . .. ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم
بنابر اينكه خطاب، متوجه منافقان باشد، آيه شريفه اشاره به ناسپاسى و بى ايمانى آنان دارد و آن را از موجبات گرفتارى دوزخ مى شمرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 15
15 - منافقان مدينه ، افرادى كمْ كار و پرگو بودند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . .. فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 1،2
1 - خوشحالى و خنده منافقان متخلف از جهاد ، اندك و زودگذر در مقايسه با عذاب ها و گريه هاى اخروى آنان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «فليضحكوا» در مورد دنيا و «و ليبكوا» در مورد آخرت باشد.
2 - شادى اندك و رنج طولانى منافقان در دنيا ، بازتاب عملكرد آنان و كيفر الهى براى ايشان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً جزاء بما كانوا يكسبون
برداشت فوق بدين احتمال است كه خنده و گريه در «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» هر دو مربوط به دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 42
42 - خوارى و رسوايى در دنياو عذاب بزرگ آخرت ، كيفر منافقان و يهوديان شتابگر در كفر
من الذين قالوا ءامنا بافواههم . .. لهم فى الدنيا خزى و لهم فى الاخرة عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 4
4 - همسانى منافقان و كافران ، در استحقاق كيفر شديد و مستمر خداوند در قيامت
وعد اللّه المنفقين و المنفقت و الكفار نار جهنم خلدين فيها هى حسبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 9
9 - كيفر دنيوى و اخروى كافران و منافقان ، از سنت هاى ثابت الهى
أولئك حبطت أعملهم فى الدنيا و الأخرة . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 2،11
2 - استهزاى منافقان از سوى خدا ، كيفر تمسخر آنان نسبت به اسلام و جامعه ايمانى است .
إنما نحن مستهزءون. اللّه يستهزئ
آيه مورد بحث، بيانگر سزا و كيفر منافقان استهزا كننده است.
11 - از امام رضا ( ع ) روايت شده كه : . . . « إن اللّه تبارك و تعالى . . . لايسخر و لايستهزئ . . . و لكنه عز و جل يجازيهم جزاء السخرية و جزاء الإستهزاء . . . ;
. .. خداى تبارك و تعالى كسى را مسخره و استهزا نمى كند ... بلكه او سزاى مسخره و استهزاى منافقان را مى دهد ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 3
3- كيفر سخت منافقان به هنگام مرگ ، براساس علم الهى به نهان كارى هاى خائنانه آنان
و اللّه يعلم إسرارهم . فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط عبارت «فكيف إذا. ..» - كه بيانگر كيفر سخت منافقان است - با ذيل آيه قبل (واللّه يعلم إسرارهم) استفاده مى شود كه علم و آگاهى خداوند، پشتوانه كيفر منافقان به هنگام مرگ شان، خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 14
14 - منافقان توطئه گر ، مستحق كيفر و مجازات دنيوى اند و عدم اعمال آن نسبت به برخى از آنان از جانب خداوند ، به اقتضاى مصلحت است . *
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
مراد از عفو و عذاب، مى تواند بخشش و كيفر دنيوى باشد نه اخروى ; در اين صورت به حكم عقل، عفو از يك گروه به خاطر مصلحتى صورت گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 7،9
7 - هلاكت امت هاى كفرپيشه گذشته تاريخ ، نمودى از قدرت خدا بر كيفر دنيوى منافقان و كافران هر عصر
ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح . .. و المؤتفكت
9 - كيفر دنيوى و اخروى كافران و منافقان ، از سنت هاى ثابت الهى
أولئك حبطت أعملهم فى الدنيا و الأخرة . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 2
2 - شادى اندك و رنج طولانى منافقان در دنيا ، بازتاب عملكرد آنان و كيفر الهى براى ايشان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً جزاء بما كانوا يكسبون
برداشت فوق بدين احتمال است كه خنده و گريه در «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» هر دو مربوط به دنيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 8
8 - امكان عفو عناصر غير اصلى و خط گيرنده نفاق و غير قابل بخشش بودن جرم عناصر اصلى و خط دهنده *
إن نعف عن طائفة . .. نعذب طائفة ... بعضهم من بعض
«بعضهم من بعض» تحت تأثير بودن برخى از منافقان از برخى ديگر را افاده مى كند و نيز اين آيه تفسير آيه قبل مى باشد و علت عفو گروهى و كيفر گروهى ديگر را بيان مى نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 7
7 - تحير منافقان ، كيفر شوم عملكرد ( خدعه ها و . . . ) آنان است .
مذبذبين بين ذلك . .. فلن تجد له سبيلا
چون اضلال خداوند همواره جنبه كيفرى دارد و كيفر نيز به اقتضاى رفتار نارواست، معلوم مى شود گمراهى منافقان و از آن جمله - تحير آنان - كيفرى الهى است و اين كيفر برخاسته از اعمال نارواى آنان (خدعه، كسالت در نماز و . ..) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 5
5 - افزايش تحيّر و طغيان اهل نفاق ، كيفرى است از جانب خدا براى آنان
يمدّهم فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 23
23 - كافران كينه توز و منافقان حيله گر شايسته نابودى
قل موتوا بغيظكم انّ اللّه عليم بذات الصدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 14
14 - خداوند ، گردآورنده همه منافقان و كافران ، در جهنم
إنّ اللّه جامع المنفقين و الكفرين فى جهنم جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 7،17
7 - خداوند ، خود كيفر دهنده خدعه و نيرنگ منافقان خيانت پيشه است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
بدان احتمال كه خدعه خداوند، همان كيفر و مجازاتهاى وى باشد.
17 - خدعه خداوند با منافقان نيرنگ باز ، به مجازات كردن آنان است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
امام رضا(ع) در پاسخ سؤال از معناى خدعه خداوند در آيه فوق فرمود: ان اللّه تعالى . .. لايخادع و لكنه تعالى يجازيهم ... جزاء ... الخديعة ... .
توحيد صدوق، ص 163، ح 1، ب 21; نورالثقلين، ج 1، ص 565، ح 632.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 9،17
9 - غير قابل بخشش بودن كيفر برخى از منافقان ، به دليل مداومت و استمرار آنان بر انجام جرم و خطا
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
برداشت فوق با توجه به اين است كه «بأنهم . .. » تعليل «نعذب» مى باشد و «هم كانوا مجرمين» افاده استمرار مى كند.
17 - نقش پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى در عفو گروهى از منافقان بر اساس مصالح و كيفر گروهى ديگر
إن نعف . .. نعذب
با توجه به اينكه مراد از عفو و عذاب، مى تواند بخشش و كيفر دنيوى باشد، و نيز با الغاى خصوصيت و تعميم دادن صدور حكم عفو و مجازات به رهبر جامعه اسلامى مطلب فوق را مى توان استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 3
3 - همگونى زنان و مردان منافق ، در مجازات و كيفر جرم نفاق
نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين. المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 2،7،8،12
2 - زنان و مردان منافق در استحقاق كيفر هاى الهى ، مساويند .
وعد اللّه المنفقين و المنفقت . .. نار جهنم خلدين فيها
7 - عذاب جاودان جهنم ، مجازاتى بس سنگين و كافى براى منافقان و كافران
نار جهنم خلدين فيها هى حسبهم
8 - عذاب جاودان جهنم تنها مجازات كافى براى منافقان و كافران و برابر با گناه كفر و نفاق آنان
وعد اللّه المنفقين . .. و الكفار نار جهنم خلدين فيها هى حسبهم
12 - محروميت منافقان و كافران از رحمت الهى ، مايه رنج و عذاب هميشگى آنان
و لعنهم اللّه و لهم عذاب مقيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «عذاب مقيم» در نتيجه نفرين الهى به دورى آنان از رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 8
8 - علم نامحدود خداوند ، پشتوانه رسوايى و كيفر به حق منافقان
نحن نعلمهم سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 9
9 - حق ناپذيرى قلب منافقان ، كيفر الهى براى آنان
ثم انصرفوا صرف اللّه قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 11 - 6
6 - وعده خداوند ، به برخوردارى مؤمنان از پاداش ; و كيفر شدن منافقان
و ليعلمنّ اللّه الذين ءامنوا و ليعلمنّ المنفقين
مراد از علم خداوند به مؤمنان و منافقان، پاداش و كيفر دادن به آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 6،9
6 - در صورت تعلق مشيت الهى ، منافقان ، عذاب خواهند شد .
و يعذّب المنفقين إن شاء
9 - در صورت اقدام نكردن منافقان به توبه ، خداوند آنان را كيفر خواهد داد .
و يعذّب المنفقين إن شاء أو يتوب عليهم
آوردن عبارت «إن شاء» به خاطر قطعى نبودن عذاب آنان به احتمال توبه شان است، اما در صورتى كه آنان توبه نكنند، عذاب شان قطعى خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 7
7- منحصر نبودن كيفر بيماردلان منافق ، به لحظه مرگ و امكان رسوايى آنان در دنيا *
فكيف إذا توفّتهم . .. أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغنهم
در صورتى كه تهديد به افشاى كينه ها، مربوط به دنيا باشد و اين رسوايى نوعى كيفر به شمار آيد; از ارتباط اين آيه با «فكيف إذا توفّتهم الملائكة . ..» مى توان به مطلب بالا دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 9
9 - عذاب دردناك الهى ، كيفر منافقان استهزاگر
و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 2
2 - ابتلاى قلب منافقان عهدشكن و بخيل به نفاقى مزمن ، كيفر خداوند براى آنان
فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير در «أعقب» به «اللّه» در فراز پيشين بازگردد; يعنى، خداوند منافقان را در پى شكستن عهدشان با او و امتناع ورزيدن از پرداخت زكات، به نفاق مزمنى گرفتار كرد كه تا روز قيامت از آن رهايى نخواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 14
14 - منافقان توطئه گر ، مستحق كيفر و مجازات دنيوى اند و عدم اعمال آن نسبت به برخى از آنان از جانب خداوند ، به اقتضاى مصلحت است . *
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
مراد از عفو و عذاب، مى تواند بخشش و كيفر دنيوى باشد نه اخروى ; در اين صورت به حكم عقل، عفو از يك گروه به خاطر مصلحتى صورت گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 2
2 - ابتلاى قلب منافقان عهدشكن و بخيل به نفاقى مزمن ، كيفر خداوند براى آنان
فأعقبهم نفاقاً فى قلوبهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير در «أعقب» به «اللّه» در فراز پيشين بازگردد; يعنى، خداوند منافقان را در پى شكستن عهدشان با او و امتناع ورزيدن از پرداخت زكات، به نفاق مزمنى گرفتار كرد كه تا روز قيامت از آن رهايى نخواهند يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 8
8 - منافقان متخلف از جنگ ، مستحق و سزاوار مرگ
نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 3
3- بيماردلان منافق ، داراى كينه هاى عميق نسبت به دين و مؤمنان
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغنهم
«أضغان»، (جمع «ضغن») به معناى كينه هاى شديد و عميق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 4
4 - بغض و كينه عميق منافقان ، نسبت به شخص پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
تعبير «أذلّ» در مورد رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، حكايت از دشمنى شديد منافقان نسبت به آن حضرت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 12
12 - منافقان ، داراى گروه هاى متفاوت و مراتب مختلف ، در خباثت و ارتكاب جرايم
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 7
7 - منافقان ، گروهى متشكل از دو دسته : خط دهنده و جريان ساز ; خط گيرنده و تأثيرپذير
المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض
برداشت فوق با توجه به كلمه «من» كه براى ابتدائيت (نشويه) است، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 1،3
1 - خوشحالى و خنده منافقان متخلف از جهاد ، اندك و زودگذر در مقايسه با عذاب ها و گريه هاى اخروى آنان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «فليضحكوا» در مورد دنيا و «و ليبكوا» در مورد آخرت باشد.
3 - گريه هاى طولانى منافقان در آتش سوزان دوزخ
قل نار جهنم أشد . .. و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق با توجه به اين است كه «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» متفرع بر «قل نار جهنم أشد حراً» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 3
3 - گريه هاى طولانى منافقان در آتش سوزان دوزخ
قل نار جهنم أشد . .. و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق با توجه به اين است كه «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» متفرع بر «قل نار جهنم أشد حراً» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 2
2 - آزادى منافقان ، براى ملاقات با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و گفتوگوى مستقيم با آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 7
7 - هدف منافقان از تمسك به سوگند هاى دروغ ، اغفال كردن مردم و بازداشتن آنان از راه خداوند
اتّخذوا أيمنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 3
3 - منافقان ، مردمانى متحير و سرگردان در وادى گمراهى و طغيانگرى
يمدّهم فى طغينهم يعمهون
«عَمَه» (مصدر «يعمهون») به معناى تحير و سرگردانى است. «يعمهون» حال براى «هم» در «يمدّهم» مى باشد. «فى طغيانهم» علاوه بر تعلقش به «يمدّهم» متعلق به «يعمهون» نيز مى تواند باشد. بنابراين جمله چنين معنا مى شود: خداوند بر طغيانگرى منافقان، در حالى كه در گمراهى و طغيان سرگردانند مى افزايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 1،3
1 - منافقان ، خريداران گمراهى در برابر از دست دادن هدايت هستند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى
3 - تجارت منافقان ( خريد ضلالت در قبال هدايت ) ، تجارتى فاقد هرگونه سود و منفعت
فما ربحت تجرتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 9،10
9 - هيچ اميدى به راهيابى و هدايت منافقان پس از سلب شدن نور ايمان از آنان ، وجود ندارد .
و تركهم فى ظلمت لايبصرون
جمله «تركهم فى ظلمات» بيان مى كند كه: ظلمتها منافقان را احاطه كرده و در نتيجه راه به جايى نمى برند و جمله «لايبصرون» (آنها نمى بينند)، حاكى از آن است كه ابزار ديدن و هدايت شدن در آنان نابود شده است; يعنى علاوه بر اينكه موانع هدايت براى آنان ايجاد شده مقتضى هدايت نيز از آنان سلب گشته است.
10 - ر ها كردن منافقان در ظلمت و گمراهى پس از روشنايى گذرا ، استهزاى خداوند نسبت به آنهاست .
اللّه يستهزئ بهم . .. فلمّا أضاءت ما حوله ذهب اللّه بنورهم
جمله «فلمّا أضاءت ما حوله . ..» مى تواند توضيحى در قالب مثل براى «اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم ...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 1،5
1 - منافق ر ها شده در ظلمت و گمراهى بسان شخص كر و لال و نابيناست .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
صم، بكم و عمى به ترتيب: جمع أصم (كر)، أبكم (لال) و أعمى (كور) است. كلمات ياد شده خبر براى مبتداى محذوف، يعنى ضمير «هم» است كه به توصيف شدگان در آيه قبل (منافقان رها شده در ظلمت) بر مى گردد.
5 - منافقان ر ها شده در ظلمتِ گمراهى ها ، راه نجاتى ندارند و به ايمان راستين باز نخواهند گشت .
صم بكم عمى فهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 8،12
8 - طرد و اضلال منافقان از سوى خدا ، دليل لزوم طرد آنان از سوى تمامى مؤمنان است .
فما لكم فى المنافقين فئتين و اللّه اركسهم بما كسبوا
جمله «و اللّه اركسهم بما كسبوا»، حاليه است ; يعنى در حالى كه خداوند آنها را وارونه و طرد كرده، چرا از آنان طرفدارى مى كنيد.
12 - خداوند ، گمراه كننده منافقان
فما لكم فى المنافقين . .. اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 8
8 - گمراهى منافقان و محروميتشان از هدايت و ايمان واقعى ، قانون و برنامه خداوند است .
مذبذبين بين ذلك . .. و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 3
3 - منافقان ، عناصرى منحرف از راه خدا و آيين او
فصدّوا عن سبيل اللّه
«صدّ» (مصدر «صدّوا») دو گونه استعمال مى شود: لازم و متعدى. «صدّ» در صورت اول به معناى اعراض كردن و ميل و انحراف است. برداشت ياد شده بر پايه اين معنا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 3
3 - منافقان ، عناصرى منحرف از راه خدا و آيين او
فصدّوا عن سبيل اللّه
«صدّ» (مصدر «صدّوا») دو گونه استعمال مى شود: لازم و متعدى. «صدّ» در صورت اوّل به معناى اعراض كردن و منحرف شدن است. برداشت ياد شده بر پايه همين استعمال است: بنابراين «فصدّوا...»; يعنى، «فمالوا عن سبيل اللّه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 14
14 - منافقان ، سخت در انحراف و كج روى
أنّى يؤفكون
«أنّى يؤفكون»; يعنى، چگونه از حق، اين چنين بازگردانده مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 7
7 - منافقان ، عناصرى منحرف و باطل گرا
و رأيتهم يصدّون
«صدّ» (مصدر «يصدّون») بر دو معنا اطلاق مى شود: الف) ميل و انحراف، ب) منع و بازداشتن. در آيه شريفه، ظاهراً معناى اول اراده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 6 - 9
9 - منافقان ، عناصرى فاسق و منحرف
إنّ اللّه لايهدى القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 5
5 - خطر منافقان براى اسلام و گناه آنان نزد خداوند ، بيش از مشركان *
و يعذّب المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
تقدم «المنافقين و المنافقات» بر «المشركين و المشركات»، ممكن است اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 16
16 - گواهى خداوند بر دروغ گويى منافقان در داشتن حسن نيت در ساختن مسجد ( مسجد ضرار )
و اللّه يشهد إنهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 8
8 - گواهى خداوند بر ماهيت دروغ پرداز منافقان و بى تعهدى آنان در قبال هر پيمان
و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 8
8 - شهادت أكيد خداوند ، بر دروغ گويى منافقان
و اللّه يشهد إنّ المنفقين لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 8
8 - گواهى خداوند بر ماهيت دروغ پرداز منافقان و بى تعهدى آنان در قبال هر پيمان
و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 1
1 - منافق ر ها شده در ظلمت و گمراهى بسان شخص كر و لال و نابيناست .
تركهم فى ظلمت لايبصرون. صم بكم عمى
صم، بكم و عمى به ترتيب: جمع أصم (كر)، أبكم (لال) و أعمى (كور) است. كلمات ياد شده خبر براى مبتداى محذوف، يعنى
ضمير «هم» است كه به توصيف شدگان در آيه قبل (منافقان رها شده در ظلمت) بر مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 3
3 - منافقان - با وجود اين كه از نجوا كردن نهى شده بودند - بر آن اصرار مىورزيدند .
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى ثمّ يعودون لما نهوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 6
6 - تداوم و استمرار بخشى منافقان ، بر اعمال رشت و كردار ناپسند خويش
انّهم ساء ما كانوا يعملون
«كانوا يعملون» ماضى استمرارى و بيانگر پافشارى و تداوم بخشيدن منافقان به اعمال ناپسند خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 126 - 5
5 - منافقان صدر اسلام ، على رغم امتحانات مكرر الهى ، متنبه نگشته و توبه نمى كردند .
أو لا يرون أنهم يفتنون . .. ثم لا يتوبون و لا هم يذّكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 6
6 - منافقان صدراسلام ، با علم به اين كه احكام و فرمان هاى خدا و رسول او ، به دور از ظلم و احجاف بود ، به آنها تن در نمى دادند .
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين است كه «بل» در «بل أُولئك. ..» براى اضراب ابطالى باشد; يعنى، منافقان اين گونه نبودند كه گمان كنند كه خدا و رسول او، به آنان ظلم مى كنند; بلكه مى دانستند كه خدا و رسولش، عادلانه حكم مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 4،5
4- تأكيد خداوند ، بر توانايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به شناخت منافقان از آهنگ سخنشان
و لتعرفنّهم فى لحن القول
از جمله معانى «لحن القول»، آهنگ سخن است.
5- امكان شناسايى منافقان و بيماردلان از لحن گفتار آنان
و لتعرفنّهم فى لحن القول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 10،11
10 - منافقان و كافران ، مورد لعن و نفرين خداوند و محروم ابدى از رحمت او
المنفقين . .. و الكفار ... لعنهم اللّه
11 - جواز لعن و نفرين بر منافقان و كافران
المنفقين . .. و الكفار ... لعنهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 5
5 - منافقان و كافران آزاردهنده رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، مورد لعن خدايند .
و لاتطع الكفرين و المنفقين و دَعْ أذيهم . .. إنّ الذين يؤذون ... و رسوله لعنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 11
11 - منافقان و مشركان ، مورد خشم و نفرين الهى و به دور از رحمت او
و غضب اللّه عليهم و لعنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 5
5 - منافقان ، داراى روحيه مادى
و منهم من عهد اللّه لئن ءاتينا . ... لنكوننّ من الصلحين
برداشت فوق بدين جهت است كه منافقان، صلاح خويش را مشروط به برخوردارى از مال و ثروت كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 7
7 - منافقان ، تنها در صورت برخوردارى از صدقات ( دارايى بيت المال ) - هر چند به ناحق باشد - خشنود و در غير آن صورت ، ناخرسند بودند .
فإن أعطوا منها رضوا و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 61 - 1
1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوى منافقان ، باعث اجراى حكمى سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا مى شد .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً. ملعونين
«ملعونين» حال براى ضمير فاعلى «لايجاورون» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 12
12 - منافقان ، سرسخت ترين انسان ها در جدال با مسلمانان
و من الناس . .. و هو اَلَدُّ الخصام
بنابراينكه «الخصام»، مصدر باشد و به معنى خصومت و جدال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 3،4
3 - خداوند ، همه منافقان را بدون استثنا در روز رستاخيز ، براى محاكمه برخواهد انگيخت .
يوم يبعثهم اللّه جميعًا فيحلفون له
كلمه «جميعاً» مى تواند تأكيد براى ضمير «هم» در «يبعثهم» باشد و نيز مى تواند حال براى آن باشد. برداشت ياد شده بر پايه احتمال اول است.
4 - برانگيخته شدن جمعى منافقان و احضار يك جاى آنان ، براى محاكمه در قيامت
يوم يبعثهم اللّه جميعًا فيحلفون له
برداشت ياد شده در صورتى به دست مى آيد كه جمله «جميعاً» حال براى ضمير «هم» در «يبعثهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 7
7 - خداوند ، با محروم ساختن منافقان از نور ايمان ، آنان را به ظلمتهايى شديد گرفتار مى سازد .
ذهب اللّه بنورهم و تركهم فى ظلمت لايبصرون
نكره بودن «ظلمات» حاكى از شدت ظلمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 5
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 8،11
8 - گمراهى منافقان و محروميتشان از هدايت و ايمان واقعى ، قانون و برنامه خداوند است .
مذبذبين بين ذلك . .. و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا
11 - محروم ساختن منافقان از پيمودن راه هدايت ، خدعه و كيفر خداوند نسبت به آنان *
و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا
جمله «و من يضلل اللّه»، مى تواند بيان خدعه الهى نسبت به منافقان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 41
41 - ناپاكى جان ودل منافقان و يهوديان ، موجب محروميت آنان از شفاعت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) براى هدايت و نجاتشان از عذاب *
و من يرداللّه فتنته فلن تملك له . .. أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 13
13 - منافقان ، محروم از عنايت و توجه خدا به خاطر نسيان و غفلت آنان از او
المنفقون و المنفقت . .. نسوا اللّه فنسيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 10،12
10 - منافقان و كافران ، مورد لعن و نفرين خداوند و محروم ابدى از رحمت او
المنفقين . .. و الكفار ... لعنهم اللّه
12 - محروميت منافقان و كافران از رحمت الهى ، مايه رنج و عذاب هميشگى آنان
و لعنهم اللّه و لهم عذاب مقيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «عذاب مقيم» در نتيجه نفرين الهى به دورى آنان از رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 19
19 - منافقان ، مردمانى محروم از درك حقايق اخروى
لو كانوا يفقهون
به كارگيرى كلمه «لو» - كه براى تمنى است - حكايت از آن دارد كه منافقان از درك حقايق اخروى ناتوانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 6
6 - منافقان ، محروم از درك عميق معارف الهى
و طبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 13
13 - محروميت منافقان ، از خير و فلاح واقعى
رضوا بأن يكونوا . .. لكن الرسول ... جهدوا ... و أولئك لهم الخيرت و أولئك هم المف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 9
9 - منافقان و توانمندان متخلف از جهاد ، فاسق و محروم از رضايت خدايند .
يحلفون . .. لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 10
10 - محروميت منافقان از درك و فهم صحيح ، عامل اعراض آنان از قرآن
و إذا ما أنزلت سورة . .. ثم انصرفوا ... بأنهم قوم لا يفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 6 - 3،5
3 - منافقان ، محروم از غفران و آمرزش الهى
لن يغفر اللّه لهم
5 - منافقان ، محروم از هدايت الهى
إنّ اللّه لايهدى القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 7 - 15
15 - محروميت منافقان ، از درك روابط و مناسبات جهان آفرينش و قدرت خداوند
و لكنّ المنفقين لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 3
3 - منافقان استهزاگر و عهدشكن ، محروم از غفران الهى
إن تستغفر لهم سبعين مرة فلن يغفر اللّه لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 3
3 - منافقان استهزاگر و عهدشكن ، محروم از غفران الهى
إن تستغفر لهم سبعين مرة فلن يغفر اللّه لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 2،8
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه به آزار و اذيت هاى كافران و منافقان ، اعتنايى نكند .
و دَعْ أذيهم
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در برابر آزار و اذيت منافقان و كافران ، بايد به خدا توكل كند .
و دَعْ أذيهم و توكّل على اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 4
4 - ممنوع شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از حضور يافتن بر سر قبر منافقان و دعا و استغفار براى آنان
و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور افشاى چهره منافقان و اعلام عدم حضور قطعى آنان با او در هيچ جنگى پس از جنگ تبوك
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 129 - 2
2 - دلجويى خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در قبال حق ستيزى و روى گردانى منافقان
فإن تولوا فقل حسبى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 129 - 1
1 - رهنمود الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در اتكاى آن حضرت بر خداوند يكتا و اندوهگين نبودن بر حق ناپذيرى و روى گردانى منافقان
فإن تولوا فقل حسبى اللّه . .. عليه توكلت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 4
4 - ممنوع شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از حضور يافتن بر سر قبر منافقان و دعا و استغفار براى آنان
و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه داشت كه از مقابله به مثل و درگيرى با منافقان و كافران بپرهيزد .
و دَعْ أذيهم
احتمال دارد كه «دَعْ» به معناى «بى اعتنايى» باشد و احتمال دارد كه به معناى «درگير نشدن و مقابله نكردن» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 3
3 - داعيه اصلاح طلبى منافقان هنگام برخورد با پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، و تلاش آنان در جهت فساد پس از بازگشت از محضر او *
و من الناس من يعجبك . .. و اذا تولى سعى فى الأرض
بنابراينكه «اذا تولّى»، به معناى بازگشت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 11،12
11 - روش برخورد پيامبر (صلی الله علیه و آله) با منافقان ، برخاسته از تعليم خداست .
اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم فاعرض عنهم و عظهم و قل لهم فى انفسهم قولا ب
12 - لزوم هشيارى پيامبر و رهبران الهى ، در برخورد با شگرد هاى منافقان
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم فاعرض عنهم
خداوند قبل از دستور به گذشت و موعظه، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى آموزد كه عذر منافقان دروغ و بى پايه است تا به اين وسيله وى را متوجّه شگردهاى آنان سازد و موعظه را بر اين اساس، پايه ريزى نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 4
4 - گذشت و عفو خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به اذن دادن به بهانه جويان ( منافقان ) براى نرفتن به جنگ تبوك
عفا اللّه عنك لم أذنت لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور موضع گيرى در برابر منافقان و تهديد ايشان به افشاى اسرارشان
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا إن اللّه مخرج ما تحذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 17
17 - نقش پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى در عفو گروهى از منافقان بر اساس مصالح و كيفر گروهى ديگر
إن نعف . .. نعذب
با توجه به اينكه مراد از عفو و عذاب، مى تواند بخشش و كيفر دنيوى باشد، و نيز با الغاى خصوصيت و تعميم دادن صدور حكم عفو و مجازات به رهبر جامعه اسلامى مطلب فوق را مى توان استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 73 - 1
1 - نبرد بى امان با كافران و منافقان ، و سخت گيرى و عدم ترحم به آنان ، فرمان خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يأيها النبى جهد الكفار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 1
1 - اعلام قطعيت عذاب الهى براى منافقان استهزاگر و عدم تأثير استغفار مكرر ( هفتاد بار ) پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى آنان
و لهم عذاب أليم. استغفر لهم أو لاتستغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 5
5 - طرد هميشگى منافقان متخلف از جنگ ، از سوى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فقل لن تخرجوا معى أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 8
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى ، مأمور به اتخاذ مواضع صريح و قاطع در برابر عناصر نفاق و منافق و ناسالم جامعه
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً و لاتقم على قبره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 6
6 - تعجب پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به برخوردارى منافقان از امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتصل . .. و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه خطاب در «لاتعجبك» به شخص پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 3 - 2
2 - تبعيت نكردن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از خواسته كافران و منافقان ، درپى دارنده مشكلاتى براى آن حضرت بود .
و لاتطع الكفرين و المنفقين . .. و توكّل على اللّه و كفى باللّه وكيلاً
فرمان به توكل، پس از فرمان به تبعيت نكردن از خواسته كافران و منافقان، احتمال دارد به خاطر پيامدها و مشكلاتى باشد كه در پى آن فرمان، به وجود مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 4
4- تأكيد خداوند ، بر توانايى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به شناخت منافقان از آهنگ سخنشان
و لتعرفنّهم فى لحن القول
از جمله معانى «لحن القول»، آهنگ سخن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 11
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 1
1 - عتاب محبت آميز خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در پى اجازه دادن آن حضرت به برخى از مسلمانان ( منافقان ) براى شركت نكردن در جنگ تبوك ، به مجرد اظهار ناتوانى آنان
عفا اللّه عنك لم أذنت لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 11
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 2،6
2 - برخى از منافقان ، آن چنان به ديانت تظاهر و نفاق خود را پنهان مى كردند كه حتى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) هم ناشناخته بودند .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لا تعلمهم
6 - اطلاع يافتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از وجود منافقان ، در پرتو وحى
و ممن حولكم . .. نحن نعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 1،2،18
1 - نهى شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى هميشه ، از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و دعا كردن براى آنها بعد از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً
2 - ممنوع نبودن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و حضور يافتن بر قبر آنها ، تا قبل از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات
با توجه به سياق آيات، كه پس از جنگ تبوك نازل شده است، برداشت فوق به دست مى آيد.
18 - از امام صادق ( ع ) روايت شده : « كان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) اذا صلى على ميّت . . . كبّر الرّابعه و دعا للميّت . . . فلمّا نهاه اللّه عزّو جل عن الصلاة على المنافقين . . . كبّر الرّابعة و انصرف و لم يدع للميّت ;
رسول خدا هرگاه بر مرده اى نماز مى خواند . .. تكبير چهارم را مى گفت و براى ميت دعا مى كرد ... پس از اينكه خداى عزوجل او را ازنماز بر منافقين نهى فرمود ... تكبير چهارم را گفت و نماز را تمام كرد و بر ميت دعا نكرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 5
5 - منافقان ، از نظر رفتار و مواضع سياسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند .
و يقولون ءامنّا. .. و أطعنا ثمّ يتولّى ... فريق منهم معرضون ...إنّما كان قول الم
«داورى « از مهم ترين مسائل اجتماعى است و در آيات پيشين، منافقان به عنوان مخالفان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و متمردان از حكم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آيه ياد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطيع و تن دهنده به حكم و داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) شناسانده شدنده اند. بنابراين مى توان استفاده كرد كه مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 14
14 - منافقان ، على رغم ادعاى ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 15
15 - انحراف از مسير حق و مردن در حال فسق ، فرجام شوم منافقان
و ماتوا و هم فسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 13
13 - منافقان ، على رغم اظهار ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 27 - 2،3،10،11،12
2- مرگ ، خط پايانى بر توطئه ها و هواپرستى عناصر سست ايمان منافق
قالوا للذين كرهوا . .. فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط دو آيه، مطلب بالا قابل برداشت است; يعنى، سست ايمان هاى منافق، گرچه در دنيا به هر كارى دست مى زنند; اما با مرگ - كه به تمامى توطئه هاشان پايان خواهد داد - چه خواهند كرد.
3- كيفر سخت منافقان به هنگام مرگ ، براساس علم الهى به نهان كارى هاى خائنانه آنان
و اللّه يعلم إسرارهم . فكيف إذا توفّتهم الملئكة
از ارتباط عبارت «فكيف إذا. ..» - كه بيانگر كيفر سخت منافقان است - با ذيل آيه قبل (واللّه يعلم إسرارهم) استفاده مى شود كه علم و آگاهى خداوند، پشتوانه كيفر منافقان به هنگام مرگ شان، خواهد بود.
10- صورت و پشت منافقان همدل با كافران ، آماج ضربات ملائكه به هنگام مرگ
فكيف إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
11- لحظه مرگ ، لحظه آغاز عذاب منافقان و خيانتكاران به اسلام
فكيف إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
12- ضربات شكنجه بر صورت و پشت منافقان ، به هنگام مرگ ، نتيجه دورويى آنان با دين و مؤمنان *
إذا توفّتهم الملئكة يضربون وجوههم و أدبرهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه تصريح به «وجوههم» و «أدبارهم»، اشاره به اين باشد كه، چون منافق دو چهره دارد و در هر دو چهره نيز خائن است; لذا از دو سو عذاب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 12
12 - منافقان ، سرسخت ترين انسان ها در جدال با مسلمانان
و من الناس . .. و هو اَلَدُّ الخصام
بنابراينكه «الخصام»، مصدر باشد و به معنى خصومت و جدال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 1،2،3،4،11،17
1 - اختلاف مسلمانان صدر اسلام ، در شيوه برخورد با منافقان
فما لكم فى المنافقين فئتين
2 - نكوهش مسلمانان صدر اسلام از سوى خداوند ، به جهت اختلافشان در روش برخورد با منافقان
فما لكم فى المنافقين فئتين
3 - لزوم وحدت نظر مسلمانان بر محور فرمان هاى الهى در برابر منافقان
فما لكم فى المنافقين فئتين
4 - شفاعت و طرفدارى برخى از مسلمانان عصر بعثت از منافقان
و من يشفع شفاعة سيّئة . .. فما لكم فى المنافقين فئتين
«فاء» در «فما لكم» تفريع بر آيه 85 و بيانگر مصداقى از «شفاعة سيّئة» است.
11 - اميد به هدايت منافقان ، از موجبات طرفدارى برخى مؤمنان صدر اسلام از آنان
اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه
17 - اميد برخى از مؤمنان صدر اسلام به هدايت منافقان ، برخاسته از عدم شناخت سنن الهى در هدايت و گمراهى
فما لكم فى المنافقين . .. اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه و من يضلل اللّه فلن تجد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 8
8 - بازماندن منافقان و كافران از رويارويى و نبرد با مسلمانان ، برخاسته از مشيّت خداوند
و لو شاء اللّه لسلّطهم عليكم فلقاتلوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 5
5 - لزوم هشيارى مسلمان در قبال ترفند ها و شگرد هاى منافقان
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
از اهداف افشاى منافقان و بر شمردن ويژگيهاى آنان، آگاه كردن مؤمنان به حيله ها و مكرهاى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 2
2 - اعمال ناپسند و مفسدانه منافقان عصرِ بعثت ، مورد اعتراض مسلمانان آن عصر
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 63 - 6
6 - برخى از منافقان صدراسلام ، براى شانه خالى كردن از مسؤوليت حل و فصل مسائل اجتماعى ، در پناه ديگران و مخفيانه از محضر پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى گريختند .
قد يعلم اللّه الذين يتسلّلون منكم لواذًا
«تسلّل» به معناى خروج پنهانى است و «لواذ» به معناى پنهان شدن در پشت سر كسى و در پناه او فرار كردن است. «لواذاً» نيز حال براى فاعل «يتسلّلون» مى باشد. گفتنى است كه آيه شريفه با توجه به مضمون آن - به ويژه جمله «فليحذر الذين يخالفون عن أمره» - و نيز مطابق بعضى از شأن نزول ها، درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 13
13- ناتوانى منافقان و افراد سست ايمان ، از توجيه آيات جهاد ، تنگ كننده عرصه حيات بر آنان *
فإذا أنزلت سورة محكمة و . .. ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت
از ارتباط «سورة محكمة» با «ينظرون إليك نظر المغشىّ عليه من الموت»، مى توان استفاده كرد كه انسان هاى سست ايمان يا منافق، در ساير تكاليف - كه به گونه اى قابل توجيه است - با ترفندى، خويش را آسوده مى كنند; اما در مورد جهاد چون آياتش محكم، قاطع و توجيه ناپذير است، خود را در بن بست ديده و شديداً نگران مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 11
11 - منافقان و مشركان ، مورد خشم و نفرين الهى و به دور از رحمت او
و غضب اللّه عليهم و لعنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 3،7
3 - منافقان حيله گر ، خود گرفتار كمند نيرنگ هاى خدايند .
و هو خدعهم
7 - خداوند ، خود كيفر دهنده خدعه و نيرنگ منافقان خيانت پيشه است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
بدان احتمال كه خدعه خداوند، همان كيفر و مجازاتهاى وى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 1،3،6
1 - منافقان مردمى نيرنگباز و فريبكارند .
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
3 - منافقان با اظهار ايمان ، در پى نيرنگ زدن به خدا و فريب دادن اهل ايمان هستند .
و من الناس من يقول ءامنا . .. يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
جمله «و ما يخدعون إلا أنفسهم» مى رساند كه: منافقان به خدا و اهل ايمان نيرنگ نزدند و نخواهند زد. بنابراين «يخادعون اللّه ...»; يعنى آنان در صدد نيرنگ زدن هستند.
6 - منافقان ، به خودفريبىِ خويش و نيرنگبازى با خود ، ناآگاه هستند .
و ما يخدعون إلا أنفسهم و ما يشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 204 - 3،4،9،10
3 - امكان تأثيرپذيرى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از رياكارى و فريبكارى منافقان
و من الناس من يعجبك
4 - منافقان براى فريب مردم ، هم سخن خوب مى گويند و هم خوبْ سخن مى گويند .
و من الناس من يعجبك قوله فى الحيوة الدنيا
خوب سخن گفتن از جمله «يعجبك قوله»، و سخن خوب از «فى الحيوة الدنيا» برداشت شده است. البتّه اگر «فى الحيوة الدنيا»، متعلّق به «قوله» باشد ; يعنى آنان درباره دنيا، طرحهاى زيبا و شگفت آورى داشتند.
9 - قَسَم و شاهد گرفتن خداوند ، دستاويز منافقان براى اثبات اظهاراتِ خود
و يُشهد اللّهَ على ما فى قلبه
10 - بهره گيرى منافقان از باور ها و مقدّسات مؤمنان ، براى رسيدن به اغراض خويش
و يُشهد اللّهَ على ما فى قلبه
قسم به خداوند كه از مقدّسات مسلمين است، دستاويز برخى از مردم براى قبولاندن عقايد بى پايه خويش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 6،11
6 - دروغ ، سوگند به خدا ، توجيه اعمال ناروا و عذرتراشى ، از شگرد هاى منافقان
يصدّون عنك صدودا . .. ثمّ يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
به دليل «يصدّون عنك» معلوم مى شود كه ادعاى اراده احسان دروغ بوده است. بنابراين ادعاى آنان تنها توجيه و عذرتراشى براى اعمال ناروايشان بوده است ; نه پى بردن به اشتباه و عذرخواهى واقعى.
11 - ادعاى نيكوكارى و صلح جويى از شگرد هاى منافقان
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 12
12 - لزوم هشيارى پيامبر و رهبران الهى ، در برخورد با شگرد هاى منافقان
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم فاعرض عنهم
خداوند قبل از دستور به گذشت و موعظه، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مى آموزد كه عذر منافقان دروغ و بى پايه است تا به اين وسيله وى را متوجّه شگردهاى آنان سازد و موعظه را بر اين اساس، پايه ريزى نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 5
5 - لزوم هشيارى مسلمان در قبال ترفند ها و شگرد هاى منافقان
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
از اهداف افشاى منافقان و بر شمردن ويژگيهاى آنان، آگاه كردن مؤمنان به حيله ها و مكرهاى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 1،2،3،4،6،7،17
1 - خدعه و نيرنگ با خداوند ، برنامه هميشگى منافقان است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه
فعل مضارع «يخدعون»، استمرار و اصرار منافقان بر حيله گرى را مى فهماند.
2 - منافقان ، گروهى حيله گر و نيرنگ باز هستند .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه
3 - منافقان حيله گر ، خود گرفتار كمند نيرنگ هاى خدايند .
و هو خدعهم
4 - امهال و واگذارى منافقان براى خدعه و نيرنگ ، مكر و نيرنگ خدا با آنهاست .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
جمله «و هو خدعهم» حاليه است، يعنى همان خدعه و نيرنگ آنان، خدعه خداوند عليه ايشان است. به اين معنا كه خداوند آنان را مهلت داده و به خود واگذاشته تا در گناهان بسيار، غرق شوند.
6 - خداوند ، پشتيبان و حامى مؤمنان ، در برابر مكر و نيرنگ منافقان
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
بنابر اينكه مراد از مكر با خداوند، مكر با مؤمنان باشد.
7 - خداوند ، خود كيفر دهنده خدعه و نيرنگ منافقان خيانت پيشه است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
بدان احتمال كه خدعه خداوند، همان كيفر و مجازاتهاى وى باشد.
17 - خدعه خداوند با منافقان نيرنگ باز ، به مجازات كردن آنان است .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
امام رضا(ع) در پاسخ سؤال از معناى خدعه خداوند در آيه فوق فرمود: ان اللّه تعالى . .. لايخادع و لكنه تعالى يجازيهم ... جزاء
... الخديعة ... .
توحيد صدوق، ص 163، ح 1، ب 21; نورالثقلين، ج 1، ص 565، ح 632.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 7
7 - تحير منافقان ، كيفر شوم عملكرد ( خدعه ها و . . . ) آنان است .
مذبذبين بين ذلك . .. فلن تجد له سبيلا
چون اضلال خداوند همواره جنبه كيفرى دارد و كيفر نيز به اقتضاى رفتار نارواست، معلوم مى شود گمراهى منافقان و از آن جمله - تحير آنان - كيفرى الهى است و اين كيفر برخاسته از اعمال نارواى آنان (خدعه، كسالت در نماز و . ..) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 6
6 - لزوم توجه به ماهيت منافقان و شناخت ترفند ها و شگرد هاى آنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 8
8 - بى شرمى منافقان و اصرار آنان بر دروغ پردازى و تزوير ، حتى پس از افشاى اسرار درونى و توطئه هاى آنان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءو
جمله «قل أباللّه . .. » مى تواند رد ادعاى منافقان در مورد «نخوض و نلعب» باشد ; يعنى، آنان هنوز هم با اين سخنان در مقام تزويرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 2،3
2 - آزادى منافقان ، براى ملاقات با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و گفتوگوى مستقيم با آن حضرت
إذا جاءك المنفقون قالوا
3 - منافقان در هر بار ملاقات با رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، اظهار ايمان كرده و به رسالت الهى آن حضرت شهادت أكيد مى دادند .
إذا جاءك المنفقون قالوا نشهد إنّك لرسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 1،2
1 - مشخص شدن منافقان ، از اهداف رخصت خداوند در شكست نبرد احد و مصيبت هاى وارده در آن
و ما اصابكم . .. و ليعلم الّذين نافقوا
2 - هنگامه هاى دشوار ( شكست ها ، رنج ها و مصيبت ها ) ، ابزارى براى شناسايى جناح منافقان و سست ايمانان ، از مؤمنان واقعى و استوار
و ما اصابكم . .. و ليعلم الّذين نافقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 2
2 - ارزش ها و ملاك هاى ارزش گذارى در بينش مؤمنان و منافقان ، متفاوت است .
إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل . .. قل لن يصيبنا إلا ما كتب اللّه لن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 8
8 - منافع شخصى منافقان ، ملاك داورى آنان درباره پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عامل طعن و خرده گيرى از آن حضرت
و منهم من يلمزك فى الصدقت فإن أعطوا منها رضوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 15
15 - وعده خداوند ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى جلوگيرى از آزار و اذيت كافران و منافقان به آن حضرت
و دَعْ أذيهم و توكّل على اللّه و كفى باللّه وكيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 8
8 - منافع شخصى منافقان ، ملاك داورى آنان درباره پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عامل طعن و خرده گيرى از آن حضرت
و منهم من يلمزك فى الصدقت فإن أعطوا منها رضوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 3
3 - وجود منافقان و كافرانى نيرومندتر از منافقان و كافران عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان امت هاى پيشين
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 6
6 - ممنوعيّت تعقيب و كشتن منافقان و كافرانى كه از نبرد با مسلمانان و اقوام كافر خويش بيزارند و بيطرفى خويش را ابراز مى دارند .
الّا الّذين . .. او جاءوكم حصرت صدورهم ان يقتلوكم او يقاتلوا قومهم
«حصر صدور»، به معناى دلتنگى است كه از آن به بيزارى تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 1
1 - منافقان ( پس از جنگ تبوك ) ، در صورت يافتن پناهگاه يا غار و يا روزنى در زمين ، حاضر به گريختن سريع از جامعه اسلامى بودند .
لو يجدون ملجئاً أو مغرت أو مدّخلا لولّوا إليه
«ملجأ» به معناى پناهگاه است و «مغارات» جمع «مغارة» يعنى شكافهاى كوه و «مدّخل» به روزنه و منفذى گفته مى شود كه بتوان در آن پنهان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور افشاى چهره منافقان و اعلام عدم حضور قطعى آنان با او در هيچ جنگى پس از جنگ تبوك
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 90 - 4
4 - جواز دوستى و يارى خواستن از منافقان و كافران پناهنده ، به همپيمانان مسلمانان *
و لا تتخذوا منهم وليّاً و لا نصيرا. الّا الّذين يصلون الى قوم بينكم و بينهم ميثا
در برداشت فوق احتمال داده شده كه «الّا الّذين يصلون . .. » استثنا از حكمى است كه در جمله «و لا تتخذوا منهم وليّاً و لا نصيرا» بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 2
2 - منافقان عصر بعثت ، متشكل از دو گروه : سردمداران نفاق و پيروان آنان
و إذا لقوا الذين ءامنوا قالوا ءامنا و إذا خلوا إلى شيطينهم
مراد از «شياطينهم» رؤسا و سردمداران اهل نفاق است، و ياد كردن از آنان به عنوان شيطان، بيانگر اين است كه آنان صحنه گردان و خط دهنده مى باشند. قابل ذكر است كه منافق بودن رؤساى نفاق، به صورت احتمال مطرح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 7
7 - منافقان ، گروهى متشكل از دو دسته : خط دهنده و جريان ساز ; خط گيرنده و تأثيرپذير
المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض
برداشت فوق با توجه به كلمه «من» كه براى ابتدائيت (نشويه) است، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 5،7،11
5 - رخصت خواستن منافقان توانگر از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى شركت نكردن در جنگ ، به مجرد فرمان الهى به جهاد
أن ءامنوا باللّه و جهدوا مع رسوله استئذنك
7 - وجود افراد ثروتمند و متمكن در ميان منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
استئذنك أولوا الطول منهم
11 - ترجيح داشتن ترك پيكار ( همنشينى با افراد عاجز و ناتوان ) بر عزت جهاد و همراهى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نظر منافقان توانگر و ثروتمند
و قالوا ذرنا نكن مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 18
18 - منافقان و يهوديان جاسوس ، دروغ پرداز و حق ناپذير ، آن قدر بى ارزشند كه حتى نبايد بر گمراهى آنان تأسف خورد و بر كفرشان غمگين بود
لايحزنك الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 7
7 - خطر و زيان منافقان براى جامعه اسلامى ، همانند خطر و زيان كافران است .
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 4
4 - منافقان ، در جامعه قرآنى و در برابر اسلام ، خود را در معرض زوال و نابودى مى بينند .
يجعلون أصبعهم فى ءاذانهم من الصوعق حذر الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 14،15
14 - خداوند ، گردآورنده همه منافقان و كافران ، در جهنم
إنّ اللّه جامع المنفقين و الكفرين فى جهنم جميعاً
15 - جهنم ، جايگاه و مجمع تمامى منافقان و كافران
إنّ اللّه جامع المنفقين و الكفرين فى جهنم جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 145 - 1
1 - جايگاه منافقان ، در پايين ترين و پست ترين طبقات آتش جهنم است .
إنّ المنفقين فى الدرك الاسفل من النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 13
13 - منافقان ، اهل دوزخند .
ألا فى الفتنة سقطوا و إن جهنم لمحيطة بالكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 63 - 5
5 - منافقان ، مخلد در آتش دوزخند .
من يحادد اللّه و رسوله فان له نار جهنم خلداً فيها
با توجه به اينكه آيات قبل و آيه بعد بيانگر خصلتهاى منافقان است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 1
1 - خلود در آتش دوزخ ، وعده خداوند به زنان و مردان منافق و عموم كفرپيشگان
وعد اللّه المنفقين و المنفقت و الكفار نار جهنم خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 73 - 5
5 - جهنم ، جايگاه كافران و منافقان و فرجامى سخت و دردناك براى آنان
و مأويهم جهنم و بئس المصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 3
3 - گريه هاى طولانى منافقان در آتش سوزان دوزخ
قل نار جهنم أشد . .. و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق با توجه به اين است كه «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» متفرع بر «قل نار جهنم أشد حراً» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 12،13
12 - دوزخ ، جايگاه و فرجام نهايى منافقان متخلف از جهاد
مأويهم جهنم
13 - پليدى منافقان و دوزخى بودن آنان ، نتيجه اعمال ناشايست و مستمر خود آنان است .
إنهم رجس و مأويهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 10،13
10 - سقوط در آتش دوزخ ، فرجام منافقان كفرپيشه
و الذين اتخذوا مسجداً ضراراً . .. فانهار به فى نار جهنم
13 - منافقان ، زيان زننده به جامعه اسلامى ، مروج كفر ، تفرقه افكن ميان مؤمنان ، ظالم و دوزخى اند .
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً . .. و إرصاداً ... فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 13
13 - جهنم ، مهيا شده از سوى خداوند براى منافقان و مشركان
و أعدّ لهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 15 - 3،6،7
3 - آتش دوزخ ، اقامتگاه دائمى كافران و منافقان
مأويكم النار
«مأوى» به معناى مسكن مى باشد. جمله اسميه بيانگر دوام و ثبات است.
6 - آتش دوزخ ، تنها ياور كافران و منافقان
هى موليكم
7 - دوزخ ، جايگاه نهايى كافران و منافقان
فاليوم لايؤخذ منكم فدية و لا من الذين كفروا. .. و بئس المصير
«مصير» (معادل «مرجع») و به جايگاهى گفته مى شود كه حركت به آن جا منتهى مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 5،6
5 - منافقان ، اهل آتش دوزخ اند .
أُولئك أصحب النار
6 - منافقان ، در آتش دوزخ جاودان خواهند ماند .
هم فيها خلدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 17 - 3
3 - كافران و منافقان همراز ايشان ، داراى فرجامى همگون در آتش دوزخ
فكان عقبتهما أنّهما فى النار خلدَين فيها
از تشبيه كافران و منافقان به شيطان و پيراون او در آيه قبل، برداشت ياد شده از اين آيه استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 8،9
8 - دوزخ ، جايگاه و مأواى كافران و منافقان است .
و مأويهم جهنّم
9 - جايگاه و سرنوشت منافقان و كافران ، در قيامت يكسان است .
و مأويهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 4
4 - همانندى منافقان با كافران ، از نظر چگونگى برخورد حكومت اسلامى و جامعه ايمانى با آنان
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 4،5
4 - دوگانگى برخورد منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به هنگام سختى ها و آسايشها
فكيف اذا . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
منافقان تا قبل از گرفتارى، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اعراض كرده و به طاغوتها مى گرايند، و آنگاه كه به مشكلات برخورند، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) عذرخواهى مى كنند.
5 - منافقان به هنگام رسوايى و يا رنج هاى ناشى از عملكردشان ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى مى آوردند و عذرخواهى مى كنند .
فكيف . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
مراد از «مصيبة»، معنايى است كه شامل رسوايى نيز مى شود ; به دليل عذرخواهى منافقان كه با جمله «ان اردنا» آن را اظهار مى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 7،10
7 - خداوند ، با محروم ساختن منافقان از نور ايمان ، آنان را به ظلمتهايى شديد گرفتار مى سازد .
ذهب اللّه بنورهم و تركهم فى ظلمت لايبصرون
نكره بودن «ظلمات» حاكى از شدت ظلمت است.
10 - ر ها كردن منافقان در ظلمت و گمراهى پس از روشنايى گذرا ، استهزاى خداوند نسبت به آنهاست .
اللّه يستهزئ بهم . .. فلمّا أضاءت ما حوله ذهب اللّه بنورهم
جمله «فلمّا أضاءت ما حوله . ..» مى تواند توضيحى در قالب مثل براى «اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم ...» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 3
3 - اذيت و آزار زبانى مسلمانان ، در غزوه احزاب ، از سوى منافقان ، ناشى از اين بود كه مى پنداشتند احزاب متّحد ، نرفته اند و در اطراف مدينه خواهند ماند .
سلقوكم بألسنة حداد . .. يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
بنابراين احتمال كه «يحسبون. ..» حال براى ضمير فاعلى «سلقوا» باشد، نكته ياد شده فهميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 1
1 - جبهه ايمان در كارزار بدر ، متشكل از مؤمنان متكى بر خدا ، عناصرى منافق و گروهى سست ايمان
إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. و من يتوكل على اللّه
«مرض» به معناى بيمارى است و مقصود از آن در اينجا به اين دليل كه در مقابل نفاق قرار گرفته، ترديد در حقانيت دين است كه از آن مى توان به ضعف ايمان تعبير كرد. جمله «و من يتوكل على اللّه» اشاره به گروه سوم، يعنى مؤمنان حقيقى و راستين، دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 1
1 - منافقان ، در جنگ « بنى المصطلق » سوگند ياد كردند پس از بازگشت به مدينه ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را از آن شهر اخراج كنند .
يقولون لئن رجعنا إلى المدينة ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ
«لام» در «لئن رجعنا» توطئه براى قسم و «ليخرجنّ الأعزّ. ..» جواب قسم است. طبق نظر مفسران، سخن ياد شده را رئيس منافقان (عبداللّه بن أُبىّ) در غزوه بنى المصطلق گفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 4
4 - نزول آرامش روحى از سوى خداوند بر مؤمنان در جنگ حنين و محروميت منافقان از آن
ثم أنزل اللّه سكينته على رسوله و على المؤمنين
با توجه به اينكه در فراز قبل، مؤمنان به وسيله ضمير «كم» مخاطب قرار گرفتند و در اين آيه به جاى آن ضمير، كلمه
«مؤمنين» آمده، مى توان به برداشت فوق دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 11
11 - داورى خداوند در روز قيامت ، ميان مؤمنان و منافقان
الذين يتربّصون بكم . .. فاللّه يحكم بينكم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 5،7،14،16،18
5 - منافقان ، فاقد نور و روشنايى در ظلمت قيامت
يوم يقول المنفقون . .. انظرونا نقتبس من نوركم
7 - زنان منافق چونان مردان نفاق پيشه ، فاقد نور و روشنايى در ظلمت قيامت
يوم . .. و المنفقت ... انظرونا نقتبس من نوركم
14 - كشيده شدن حصار بلند و ضخيم ، ميان مؤمنان و منافقان در قيامت
فضرب بينهم بسور
«سور» به ديوار شهر گفته مى شود. نكره آمدن «سور» مى تواند بيانگر بلندى و ضخامت آن باشد.
16 - مؤمنان در قيامت ، در داخل حصار ( حصار ميان آنان و منافقان ) قرار مى گيرند و منافقان در بيرون آن .
فضرب بينهم بسور له باب
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 4
4 - جدا شدن منافقان از جمع مؤمنان ، در قيامت و محكوم شدن آنان به عذاب الهى ، نتيجه و محصول انگيزه هاى منافقانه آنان است .
ينادونهم ألم نكن معكم قالوا بلى و لكنّكم فتنتم أنفسكم
مؤمنان در پاسخ منافقان مى گويند: درست است كه شما با ما در اعمال و تكاليف دينى شركت مى كرديد; لكن انگيزه هاى شما با ما يكى نبود. انگيزه هاى شما همواره خدعه و فريب، ريشخند و استهزا و ... بوده است و اينها شما را به اين روز هوناك انداخته است. گفتنى است كه معناى «فتون» (مصدر «فتنتم»)، در بلا و عذاب انداختن است. «فتنتم أنفسكم»; يعنى، خود را در گرفتارى عذاب انداختيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 5،8
5 - توسل جستن منافقان ، به سوگند دروغ در پيشگاه خداوند در قيامت
فيحلفون له
8 - منافقان مى پندارند ، در قيامت نيز مى توان از سوگند دروغ بهره جست و خود را از مهلكه نجات داد .
فيحلفون له . .. و يحسبون أنّهم على شىء
كلمه «شىء» در «أنّهم على شىء» موصوف صفت محذوف است و تقدير آن «على شىء نافع» مى باشد; يعنى، منافقان مى پندارند كه چيز مفيدى در اختيار دارند (مقصود سوگند دروغ است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 42 - 5
5 - « عن أبى الحسن ( ع ) فى قوله عزّوجلّ : « يوم يكشف عن ساق » قال : حجابٌ من نور يُكْشَف ، فيقع المؤمنون سُجَّداً و تُدمَج أصلابُ المنافقين فلايستطيعون السجود ;
از امام رضا(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ: «يوم يكشف عن ساق» روايت شده كه فرمود: [در آن روز ]پرده اى از نور برداشته مى شود و مؤمنان به حالت سجده مى افتند و استخوان هاى پشت منافقان سخت و بى انعطاف مى گردد و قدرت سجده ندارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 9
9 - مؤمنان در مدينه ، برخوردار از قدرت و شوكت بسيار در مقايسه با منافقان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. و لكنهم قوم يفرقون
بيم منافقان و تلاش آنان براى مؤمن جلوه دادن خود، نشانه اى از قدرت و شوكت مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 2
2 - اعمال ناپسند و مفسدانه منافقان عصرِ بعثت ، مورد اعتراض مسلمانان آن عصر
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 2،3،5،7
2 - منافقان عصر بعثت ، متشكل از دو گروه : سردمداران نفاق و پيروان آنان
و إذا لقوا الذين ءامنوا قالوا ءامنا و إذا خلوا إلى شيطينهم
مراد از «شياطينهم» رؤسا و سردمداران اهل نفاق است، و ياد كردن از آنان به عنوان شيطان، بيانگر اين است كه آنان صحنه گردان و خط دهنده مى باشند. قابل ذكر است كه منافق بودن رؤساى نفاق، به صورت احتمال مطرح است.
3 - منافقان صدر اسلام ، داراى جلسات سرى با رؤساى خويش براى طرح توطئه عليه اسلام و مسلمين
و إذا خلوا إلى شيطينهم
«خلأ به و إليه» به معناى با او خلوت كرده است. برخى گفته اند: خلأ آن گاه كه به «الى» متعدى شود متضمن معناى رفتن نيز مى باشد. بر اين مبنا «و إذا خلوا ...»; يعنى: «و اذا ذهبوا الى شياطينهم خالين بهم; آن گاه كه به سوى رؤساى خود روند و با آنان خلوت كنند.»
5 - منافقان صدر اسلام ، به هنگام حضور در محفل سردمدارانشان ، بر همگامى و هم مسلكى خويش با آنان ( كفر به اسلام ) تأكيد مى كردند .
و إذا خلوا إلى شيطينهم قالوا إنّا معكم
7 - صحنه گردانان نفاق در عصر بعثت ، نگران تمايل پيروانشان به اسلام بودند .
قالوا إنّا معكم إنما نحن مستهزءون
حصر در جمله «إنما . ..» حصر اضافى و از نوع «حصر قلب» است. كاربرد اين گونه حصر در موردى است كه گوينده در صدد بر طرف كردن توهمى باشد كه مخاطب به آن مى انديشد. اين توهم در جمله «إنما نحن ...» گرايش منافقان پيرو، به اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 2
2 - تمامى زمينه هاى نيل به هدايت براى منافقان عصر بعثت ، مهيّا بود .
اشتروا الضللة بالهدى
در حالى كه منافقان هدايت نيافته بودند، آيه مورد بحث، هدايت را سرمايه آنان شمرده است; تا به اين حقيقت اشاره كند كه: تمامى زمينه هاى هدايت و اسباب خارجى - به گونه اى كه گويا آن را در اختيار داشتند - براى ايشان فراهم بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 3،23،24
3 - حضور منافقانى ناشناخته در ميان مسلمانان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) تا شكست احد
و ما اصابكم يوم التقى الجمعان . .. و ليعلم الّذين نافقوا
23 - منافقان احد داراى جنبه هاى گوناگون نفاق ، و آگاهى مسلمانان تنها به بخشى از آنها
و اللّه اعلم بما يكتمون
عالمتر بودن خدا به راز دل منافقان (و اللّه اعلم . .. )، دلالت بر اين معنا دارد كه آنچه از نفاق منافقان براى مسلمانان بيان شد، تنها بخشى از نفاق آنان است.
24 - برخورد نفاق آلود عبداللّه بن ابى و ياران او و سرباز زدن آنان از حضور در پيكار احد
و ليعلم الّذين نافقوا و قيل لهم تعالوا قاتلوا . .. لو نعلم قتالاً
در شأن نزول آيه آمده كه عبداللّه بن ابى و ياران او، كه حدود سيصد نفر بودند، از حضور در پيكار احد سرباز زد. (مجمع البيان، ذيل آيه.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 179 - 8
8 - حضور افراد ناپاك و منافق در ميان مسلمانان ، در جريان جنگ احد
ما كان اللّه ليذر المؤمنين على ما انتم عليه حتّى يميز الخبيث من الطّيّب
برداشت فوق بر اساس ارتباط اين آيه با آيات پيشين كه درباره نبرد احد بود، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 81 - 3
3 - جلسات سرّى و توطئه گرانه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مدينه
و يقولون طاعة فاذا برزوا من عندك بيّت طائفة منهم غير الذى تقول
برخى گفته اند كه اين آيه درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 19
19 - همسويى منافقان و يهود عصر بعثت در گرايش ها و موضعگيرى هاى خويش در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 1
1 - وجود زنان منافق ، در ميان منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
المنفقون و المنفقت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 3
3 - وجود منافقان و كافرانى نيرومندتر از منافقان و كافران عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ميان امت هاى پيشين
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 7،8
7 - تلاش پنهانى منافقان و اهتمام آنان در توطئه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
و هموا بما لم ينالوا
8 - شكست منافقان در توطئه عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عدم دستيابى آنان به هدف هاى شومشان
و هموا بما لم ينالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 7
7 - وجود افراد ثروتمند و متمكن در ميان منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
استئذنك أولوا الطول منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 2
2 - منافقان صدراسلام ، دو دسته بودند : گروهى به صراحت از فرمان هاى خدا و رسول او سرپيچى مى كردند و دسته اى چنين نبودند .
و يقولون . .. و أطعنا ثمّ يتولّى فريق منهم ... و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 6
6 - منافقان صدراسلام ، از هر گونه سوگند خوردن براى حسن نيت خود و آمادگى براى جهاد ، بر حذر شدند .
و أقسموا باللّه . .. لئن أمرتهم ليخرجنّ قل لاتقسموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 46
46- وجود برخى از افراد ناخالص ، در ميان همراهان پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
الذين ءامنوا و عملوا الصلحت منهم
در صورتى كه «من» در «منهم» براى تبعيض باشد; احتمال مى رود كه قيد «منهم» تعريض به كسانى باشد كه منافقانه، همراه پيامبر(صلی الله علیه و آله) بودند و يا در آينده منحرف خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 4
4 - وجود نيرومند جريان نفاق ، در ميان زنان و مردان مسلمان ، در عصر نزول قرآن و بعثت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
يوم يقول المنفقون و المنفقت . .. انظرونا نقتبس من نوركم
تصريح قرآن به نام مردان و زنان منافق، نشان دهنده وجود آنان در ميان مسلمانان صدراسلام است. تعبير «ألم نكن معكم» در آيه بعد، بيانگر نفوذ آنان در ميان صفوف مسلمين به صورت يك جريان گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 1
1 - وجود گروهى منافق ، در ميان مسلمانان صدراسلام
ألم تر إلى الذين نافقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 1 - 1
1 - وجود عناصر منافق ، در ميان مسلمانان صدراسلام
إذا جاءك المنفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 6
6 - پديد آمدن جريان نفاق و گروه منافقان در ميان مسلمانان ، هنگام تشكيل نظام اسلامى در مدينة الرسول
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 5
5 - تلاش منافقان صدر اسلام ، در مخفى نگهداشتن طرح ها و نقشه هاى خائنانه خويش ، عليه اسلام و مسلمانان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم سرّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور افشاى چهره منافقان و اعلام عدم حضور قطعى آنان با او در هيچ جنگى پس از جنگ تبوك
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 60 - 5
5 - چشمداشت منافقان صدر اسلام به دريافت صدقات ، با وجود عدم استحقاق آنان
و منهم من يلمزك فى الصدقت فإن أعطوا منها رضوا . .. إنما الصدقت للفقراء ... و ابن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 7
7 - بخل ورزى منافقان صدر اسلام از پرداخت صدقات ، روى گردانى از تعهد و اعراض از قرار گرفتن در صف صالحان بود .
و منهم من عهد اللّه . ... و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 5
5 - منافقان صدر اسلام ، مردمانى تأثيرناپذير در برابر آيات الهى قرآن
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 1،2
1 - منافقان صدراسلام ، مدعى ايمان به خدا و رسول بودند .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول
به گفته مفسران، آيه شريفه و چند آيه بعد، درباره منافقان است و اين را موضوعات طرح شده در اين آيات و آهنگ و شأن نزول آنها، تأييد مى كند.
2 - منافقان صدراسلام ، مدعى اطاعت و فرمان برى از خدا و رسول بودند .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 4
4 - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى خويش
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
سوگند مؤكد، دليل بر وجود چنين تلاشى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 5
5 - تلاش منافقان صدر اسلام ، در مخفى نگهداشتن طرح ها و نقشه هاى خائنانه خويش ، عليه اسلام و مسلمانان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم سرّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 7
7 - تأثير پذيرى برخى از مؤمنان صدر اسلام از منافقان فتنه انگيز
يبغونكم الفتنة و فيكم سمعون لهم
«سمّاع» به كسى گفته مى شود كه تحت تأثير ديگرى بوده از او بشدت حرف شنوى داشته باشد. قابل ذكر است كه برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «سمّاعون» كسانى باشند كه خود منافق نبودند; ولى تحت تأثير آنان بوده و از آنان حرف شنوى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 1،5
1 - طعن و خرده گيرى منافقان صدر اسلام ، از مؤمنانى كه از سر ميل و رغبت و بيش از مقدار واجب ، انفاق مى كردند .
الذين يلمزون المطوّعين من المؤمنين . .. فيسخرون منهم
«لمز» (مصدر يلمزون) به معناى عيب جويى، خرده گيرى و طعن است و «سخرة» و «سخرية» (مصدر يسخرون) به معناى استهزا و ريشخند مى باشد.
5 - تمسخر و ريشخند منافقان صدر اسلام نسبت به مؤمنان ايثارگر تهيدست
و الذين لايجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 4
4 - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به سوى خويش
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
سوگند مؤكد، دليل بر وجود چنين تلاشى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 82 - 1
1 - خوشحالى و خنده منافقان متخلف از جهاد ، اندك و زودگذر در مقايسه با عذاب ها و گريه هاى اخروى آنان
فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «فليضحكوا» در مورد دنيا و «و ليبكوا» در مورد آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 1
1 - خبر دادن خداوند از امكان اجازه خواستن منافقان متخلف از جنگ ، براى شركت جستن در جنگ هاى آينده
فإن رجعك اللّه إلى طائفة منهم فاستئذنوك للخروج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 12
12 - منافقان ، داراى گروه هاى متفاوت و مراتب مختلف ، در خباثت و ارتكاب جرايم
إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 81 - 3
3 - جلسات سرّى و توطئه گرانه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مدينه
و يقولون طاعة فاذا برزوا من عندك بيّت طائفة منهم غير الذى تقول
برخى گفته اند كه اين آيه درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 11،14
11 - توجه زياد منافقان مدينه ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) هنگام سختى و جنگ ، به منظور دريافت نظر نهايى آن حضرت
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك
فعل مضارع «ينظرون» حكايت از تكرار نگاه مى كند. اصل نگاه به آن حضرت هم، به قرينه مقام - كه وضعيت دشوارى و سختى است - براى جلب نظر آن حضرت براى اِعلام آتش بس و يا آزاد كردن آنان از جنگ است.
14 - منافقان مدينه ، در سختى و آسايش ، به مسلمانان ، بخل مىورزيدند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . أشحّة عليكم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 4
4 - منافقان مدينه ، به همراه مسلمانان ، در غزوه هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) شركت مى كردند .
و إذ يقول المنفقون . .. ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا ... و لقد كانوا عهد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با
دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 1
1 - منافقان ، همسو با احزاب متّحد ، در غزوه احزاب براى درهم شكستن روحيه مسلمانان فعاليت مى كردند .
إذ جاءتكم جنود . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه ... إلاّ غرورًا
فعل مضارع «يقول» بر تداوم كار منافقان دلالت مى كند كه از آن، به «فعاليت» تعبير مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 1،4،8،11،20
1 - عده اى از منافقان ، مسلمانان شركت كننده در غزوه احزاب را ، به ترك جهاد وسوسه مى كردند .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
4 - منافقان ، به نفع جبهه احزاب متّحد ، براى درهم شكستن جبهه مسلمانان ، فعاليت تبليغاتى داشتند .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
8 - برخى از منافقان و بيماردلان مدينه ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ترك جهاد در غزوه احزاب ، به بهانه ناامن بودن خانه و كاشانه شان ، مصرّانه اجازه مى خواستند .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة
مراد از «عورة» در آيه، مستحكم نبودن خانه و قابل ورود بودن آن براى هر كس است كه بخواهد وارد شود(مفردات راغب).
11 - مستحكم نبودن خانه و كاشانه ، بهانه منافقان و افراد بيماردل براى گريز از جهاد در غزوه احزاب بود .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة و ما هى بعورة إن يريدون إلاّ فر
20 - « عن عبداللّه الحلبى عنه ( ع ) : إنّهم قالوا « إنّ بيوتنا عورة . . . » فأكذبهم اللّه قال : « و ما هى بعورة . . . » و هى رفيعة السمك حصينة ;
از عبداللّه حلبى، از امام(ع) نقل شده كه منافقان گفتند: خانه هاى ما بى حفاظ است. خداوند آنان را تكذيب كرد و فرمود: «و ما هى بعورة...» و آن خانه ها، داراى ديوارهاى بلند و محكم بود.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 3،6
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، در صورت حضور در داخل خانه هايشان و هجوم دشمن ، از آن دفاع نمى كردند .
يقولون إنّ بيوتنا عورة . .. و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
6 - تزلزل منافقان مدينه در غزوه احزاب ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
و يستئذن فريق منهم . .. يقولون إنّ بيوتنا عورة ... إن يريدون إلاّ فرارًا ... ثمّ
«ثمّ سئلوا الفتنة» دلالت مى كند كه آنان، با درخواست شرك، آن را قبول مى كردند. چنين امرى اشعار دارد كه استيذان در ترك جهاد و بهانه جويى براى فرار، ناشى از بى ايمانى و تزلزل در عقيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 3،6،7
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، درصدد فرار از جهاد ، به منظور نجات خود بودند .
قل لن ينفعكم الفرار
6 - منافقان حاضر در غزوه احزاب ، براى نجات از مرگ و يا كشته شدن ، تصميم به فرار از جهاد گرفتند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. إن فررتم من الموت أو القتل
7 - خداوند ، به منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، با بيان اين كه حتى در صورت فرار از جبهه جهاد ، گرفتار مرگ يا قتل ، در جاى ديگر يا زمان ديگر مى شوند ، هشدار داده است .
إن فررتم من الموت أو القتل و إذًا لاتمتّعون إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 3،4
3 - روابط خائنانه منافقان مدينه ، با كافران اهل كتاب ( يهود بنى نضير )
الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا من أهل الكتب لئن أخرجتم لنخرجنّ معكم
4 - افشاگرى خداوند ، درباره عناصر نفاق پيشه و مرتبط با دشمن ( يهود بنى نضير )
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 12 - 1،2
1 - خبر دادن خداوند ، به همگام نشدن منافقان با يهود بنى نضير در مسير تبعيد آنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم
2 - خبر دادن خداوند ، از پايبند نبودن منافقان به تعهّد خويش ، در يارى بنى نضير به هنگام جنگ
و لئن قوتلوا لاينصرونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 2،8
2 - تلاش شديد منافقان مدينه ، براى بازداشتن مسلمانان از جهاد در غزوه احزاب
و إذ قالت طائفة منهم . .. لامقام لكم فارجعوا ... قد يعلم اللّه المعوّقين منكم
تضعيف «عوّق» براى بيان شدت و غلظت بازدارندگى، است.
8 - منافقان مدينه ، علاوه بر بازداشتن ديگران از حضور در جبهه جهاد ، خود نيز در آن ، حضورى كم رنگ داشتند .
قد يعلم اللّه المعوّقين . .. و القائلين لإخونهم ... و لايأتون البأس إلاّ قليلاً
بنابراين احتمال كه جمله «و لايأتون البأس. ..» حال براى «المعوّقين» و «القائلين» باشد، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 5
5 - منافقان مدينه ، حضور در جبهه جهاد را ، مساوى با كشته شدن و از بين رفتن تلقى مى كردند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
اين كه آيه بيان مى كند كه آنان، با شنيدن خبر جنگ، به حال احتضار درمى آمدند، حكايت از اين نكته مى كند كه منافقان مدينه وقوع جنگ و شركت در جبهه جهاد را مساوى با كشته شدن تلقى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 8
8 - در صورت حضور منافقان مدينه ، در جبهه مسلمانان ، جز اندكى در جنگ و جهاد ، شركت نمى كردند .
و لو كانوا فيكم ما قتلوا إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 6،7
6 - منافقان مدينه ، در عين ترس از حضور در مدينه ، به هنگام حمله دشمن ، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب يسئلون عن أنبائكم
7 - منافقان مدينه ، به پى گيرى تحولات و رخداد هاى مدينه ، علاقه مند بودند .
يسئلون عن أنبائكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه عقيده منافقان مدينه را درباره حفظ جان از خطر مرگ ، تصحيح كند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. قل لن ينفعكم الفرار إن فررتم ...و إذًا لاتمتّعون إلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 2،3
2 - منافقان براى ماندن مسلمانان به همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در غزوه احزاب - باتوجه به هجوم دشمن - وجهى منطقى قائل نبودند و آنان را به ترك غزوه ، دعوت مى كردند .
قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
3 - منافقان مدينه ، به مسلمانان وانمود كردند كه شكست شان در غزوه احزاب حتمى است .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 3
3 - منافقان مدينه ، به هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب ، به قدرى مى ترسيدند كه چشمان شان بى اختيار ، به چرخش مى افتاد .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
مراد از «الخوف» به قرينه بحث جهاد و هجوم دشمن، خبر جنگ و قتال است كه براى منافقان بسيار ترس آور بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 1،4
1 - منافقان مدينه ، مى پنداشتند كه احزاب متّحد ، تا مدينه را فتح نكنند ، پراكنده نخواهند شد .
يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
4 - منافقان مدينه ، دوست داشتند كه در صورت تكرار هجوم احزاب متّحد به مدينه ، در بيابان و در ميان باديه نشينان باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 11
11 - توجه زياد منافقان مدينه ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) هنگام سختى و جنگ ، به منظور دريافت نظر نهايى آن حضرت
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك
فعل مضارع «ينظرون» حكايت از تكرار نگاه مى كند. اصل نگاه به آن حضرت هم، به قرينه مقام - كه وضعيت دشوارى و سختى است - براى جلب نظر آن حضرت براى اِعلام آتش بس و يا آزاد كردن آنان از جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 5
5 - منافقان مدينه ، در صف هاى مسلمانان تنها حضور ظاهرى داشتند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 5،9
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، وعده خدا و پيامبر را بر پيروزى ، فريب و خدعه اى بيش نمى دانستند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 7
7 - منافقان ، به نام سابق مدينه ، علاقه مند بودند و از نامگذارى آن شهر به « مدينة النبى » ناخرسند بودند .
يأهل يثرب
با توجه به اين كه نام مدينه، در آيه صدو بيست از سوره توبه و آيه شصت از سوره احزاب آمده و در اين جا، از قول منافقان، آن شهر به نام سابق اش خوانده شده، نكته بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 5
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، وعده خدا و پيامبر را بر پيروزى ، فريب و خدعه اى بيش نمى دانستند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 9
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 9
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 125 - 1
1 - افزايش پليدى منافقان بيماردل ، پس از نزول آيه هاى قرآن و شنيدن آن
و إذا ما أنزلت سورة . .. و أما الذين فى قلوبهم مرض فزادتهم رجساً إلى رجسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 6
6 - اقرار منافقان صدر اسلام به ناخالصى و صالح نبودن خويش
و منهم من عهد اللّه . .. لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 3
3 - سوء استفاده منافقان از ارزش هاى معنوى ، به منظور پنهان كردن كردار زشت خويش
سيحلفون باللّه لكم إذا انقلبتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور توبيخ منافقان ، به خاطر بازيچه شمردن دين و استهزاى ارزش هاى الهى
قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 8
8 - منافقان در برابر آوازه قرآن و گسترش اسلام ، چاره اى جز ناشنيده انگاشتن آن ندارند .
يجعلون أصبعهم فى ءاذانهم من الصوعق حذرالموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 1،2
1 - منافقان در برابر درخشش اسلام و پيشرفت آن ، خود را درمانده و در بن بست مى بينند .
يكاد البرق يخطف أبصرهم
در اين آيات وضعيت منافقان در برابر اسلام در قالب چند تشبيه، بيان شده است; چنان كه مفسران گفته اند: در جمله «يكاد البرق . ..» اسلام و امكانات فراهم شده در پرتو آن، به «برق» تشبيه شده و به دنبال آن فرصت طلبى منافقان در بهره گيرى از مواهب آن، در قالب تشبيه ديگرى بيان گرديده است.
2 - منافقان درعين درمانده شدن در برابر اسلام ، با فرصت طلبى در پى بهره بردارى از مواهب آن هستند .
كلّما أضاء لهم مشوا فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 19
19 - همسويى منافقان و يهود عصر بعثت در گرايش ها و موضعگيرى هاى خويش در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 4
4 - دين اسلام در بينش منافقان و بيماردلان ، دينى فريبنده و به دور از واقعنگرى
يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1،5
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
5 - منافقان ، تلاش تخريب گرانه خود را تا مرحله غلبه حق و پيروزى قطعى جبهه اسلام ، ادامه مى دهند .
لقد ابتغوا الفتنة . .. حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 9
9 - استهزاى منافقان نسبت به اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 3
3 - برملا شدن كفر منافقان صدر اسلام ، در پى توطئه آنان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 4،5
4 - منافقان ، خويشتن را مردمى اصلاح طلب مى شمرند .
قالوا إنما نحن مصلحون
5 - منافقان بر اثر بيمارىِ دل و انديشه ، فسادگرى هاى خويش را اصلاح طلبى قلمداد مى كنند .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا إنما نحن مصلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 3
3 - منافقان ، مفسدانى مدعى اصلاح گرى
إنما نحن مصلحون. ألا إنهم هم المفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 1،3،4،5
1 - مردم ، در برابر امانت الهى ، به سه گروهِ منافق و مشرك و مؤمن صف بندى شدند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
3 - مردان و زنان منافق ، در قبال امانت الهى ، به وظيفه خود عمل نمى كنند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت
4 - مردان و زنان مشرك ، در قبال امانت الهى ، به وظيفه خود عمل نمى كنند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه ... و المشركين و المشركت
5 - منافقان و مشركان ، داراى موضع واحد در قبال امانت الهى بودند و در نتيجه ، داراى سرنوشت يگانه اند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 9،17
9 - شيوه منافقان ، ترويج امور زشت و منكر و پيشگيرى از تحقق معروف ( ارزش ها و نيكى ها )
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف
17 - ترويج زشتى ها و فساد ( منكر ) و پيشگيرى از تحقق نيكى ها و ارزش ها و فراموشى خدا و فرمان هاى او ، از عملكرد ها و اوصاف منافقان
المنفقون . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 10
10 - منافقان ، مردمى داراى خصلت بخل و امتناع از انفاق در راه خدا
المنفقون و المنفقت . .. و يقبضون أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 61 - 5
5 - افشاى اسرار پليد منافقان اهل كتاب از سوى خداوند
و قد دخلوا بالكفر و هم قد خرجوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 13
13 - منافقان ، على رغم اظهار ايمان ، در حال كفر مى ميرند .
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 59 - 2
2 - نارضايتى برخى از مسلمانان ( منافقان ) نسبت به سهم خود از بيت المال
و لو أنهم رضوا ما ءاتيهم اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 8
8 - پيروزى و موفقيت اسلام و مسلمانان ، ناخوشايند و غير قابل تحمل براى منافقان
حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 7
7 - داورى غلط منافقان در مورد شكست و پيروزى مسلمانان
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 6
6 - هراس از مردم و خدا نترسى منافقان ، معلول سطحى نگرى و سبك مغزى آنان است .
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه ذلك بأنّهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 5
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 60 - 6
6 - تصور غلط منافقان ، در مورد نبودن ملاك و معيار در تقسيم صدقات و انجام آن به دلخواه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. إنما الصدقت للفقراء ... و ابن السبيل
تعيين موارد مصرف زكات از سوى خدا، به عنوان رد منافقان عيبجو، اشعار به اين دارد كه: آنان گمان مى كردند پيامبر(صلی الله علیه و آله) در كار خويش به دلخواه و بى ملاك و معيار عمل مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 16
16 - مسدود نبودن راه بازگشت به خداوند ، براى منافقان
إن نعف عن طائفة
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «عفو» بخشش گناهان منافقان باشد - اعم از بخشش دنيوى و اخروى - كه در اين صورت، آيه با بيان امكان «عفو»، راه را براى بازگشت آنان باز گذارده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 2
2 - امتناع منافقان ، از قبول پيشنهاد توبه از خطا هاى گذشته خويش و بازگشت خالصانه به دامن اسلام
و إذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول اللّه لوّوا رءوسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 9
9 - منافقان و سست ايمان ها ، بى بهره از توكل و اتكا بر خداوند
يقول المنفقون . .. و من يتوكل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 5،6
5 - محيط جامعه اسلامى ، محيطى بسيار سخت و غير قابل تحمل و دشوار براى منافقان
لو يجدون ملجئاً . .. لولّوا إليه و هم يجمحون
«جُموح» (مصدر يجمحون) به معناى به سرعت دويدن و به پشت سر نگاه نكردن است. اينكه اگر منافقان پناهگاهى مى يافتند بى درنگ و بدون اينكه پشت سرشان را بنگرند به آن پناه مى بردند، نشان مى دهد كه زندگى براى آنان در جامعه اسلامى بسيار نگران كننده و دشوار بوده است.
6 - رنج و اضطراب منافقان در جامعه اسلامى ، با وجود داشتن مال و فرزند بسيار ، نمودى از عذاب دنيوى آنان *
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم إنما يريد اللّه ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا . .. ل
برداشت فوق بدين احتمال است كه بيان زندگى دشوار منافقان، نمودى از عذاب دنيوى آنان باشد كه در آيات قبل ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 13
13 - منافقان ، زيان زننده به جامعه اسلامى ، مروج كفر ، تفرقه افكن ميان مؤمنان ، ظالم و دوزخى اند .
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً . .. و إرصاداً ... فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 5
5 - در بينش منافقان جهاد در راه خدا ، بلا و گرفتارى است .
ائذن لى و لاتفتنى
يكى از معانى «فتنه» در لغت بلا و گرفتارى است; يعنى، مرا در ماندن اذن بده وگرفتار بلا و مصيبت جنگ نساز.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 6
6 - كراهت و ناخرسندى منافقان از جهاد با مال و جان ، در راه خدا
و كرهوا أن يجهدوا بأمولهم و أنفسهم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 8،11،12
8 - تمكن و ثروت ، زمينه عافيت طلبى منافقان و گريز آنان از جهاد
استئذنك أولوا الطول منهم
11 - ترجيح داشتن ترك پيكار ( همنشينى با افراد عاجز و ناتوان ) بر عزت جهاد و همراهى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نظر منافقان توانگر و ثروتمند
و قالوا ذرنا نكن مع القعدين
12 - تن دادن توانگران منافق به ذلت و خوارى ، براى شركت نكردن در جهاد
و قالوا ذرنا نكن مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 1،7
1 - رضا و شادمانى منافقان از نرفتن به جهاد و ماندن در كنار ناتوانان و خانه نشينان
رضوا بأن يكونوا مع الخوالف
7 - ناتوانى منافقان از درك عميق زشتى مواضع و عملكرد خويش و نيز ارزش جهاد در راه خدا
و طبع . .. فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 1،2
1 - منافقان ، از هر نوع كمكى به جهاد مسلمانان ، خوددارى مى كردند .
و لايأتون . .. أشحّة عليكم
«أشحّة» اگر چه در لغت، به معناى بخل آمده است، اما استعمال مجازى آن در منع از كمك و يارى و اعانت نيز آمده است. برداشت بالا، با عنايت به استعمال مجازى آن است.
2 - كم شركت كردن منافقان در جبهه جهاد مسلمانان ، به خاطر بخل آنان به مسلمانان بود .
لايأتون البأس . .. أشحّة عليكم
«أشحّة» جمع «شحيح» است. «شح» - ريشه أشحّة - در لغت، به معناى «بخل حريصانه» است (مفردات راغب). لازم به ذكر است كه «أشحّة» حال براى ضمير فاعلى فعل «يأتون » در آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 6
6 - كراهت و ناخرسندى منافقان از جهاد با مال و جان ، در راه خدا
و كرهوا أن يجهدوا بأمولهم و أنفسهم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 2
2 - منافقان ، از حق شنوى ، حق بينى و حق گويى ناتوان هستند .
صم بكم عمى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 3
3 - حقانيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ارتباط او با وحى ، امرى ثابت شده براى منافقان
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
بيم منافقان از افشاى اسرارشان به وسيله قرآن، تلويحاً مى رساند كه آنان ارتباط پيامبر(صلی الله علیه و آله) با وحى را امرى مسلّم مى شمردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 2
2 - منافقان ، از حق شنوى ، حق بينى و حق گويى ناتوان هستند .
صم بكم عمى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 7
7 - ناتوانى منافقان از درك عميق زشتى مواضع و عملكرد خويش و نيز ارزش جهاد در راه خدا
و طبع . .. فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 14
14 - منافقان ، در خدمت كفر و دشمنان خدا و رسول و همواركننده راه آنان هستند .
اتخذوا مسجداً . .. كفراً ... و إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 14
14 - منافقان ، در خدمت كفر و دشمنان خدا و رسول و همواركننده راه آنان هستند .
اتخذوا مسجداً . .. كفراً ... و إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 18
18 - نابودى دين و مردم ، روش منافقان
و اذا تولى . .. و يهلك الحرث و النسل
امام صادق (ع): ان «الحرث» فى هذا الموضع، الدين و «النسل» الناس.
مجمع البيان، ج 2، ص 534 ; نورالثقلين، ج 1، ص 204، ح 754 و 755.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 1
1 - سوگند هاى دروغ منافقان به خداوند نزد مؤمنان ، براى جلب رضايت آنان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 96 - 4،6
4 - اهميت جلب رضايت مؤمنان ، براى منافقان متخلف صدر اسلام
يحلفون لكم لترضوا عنهم
6 - جلب رضايت مؤمنان از سوى منافقان ، مستلزم رضايت الهى از آنان نيست .
فإن ترضوا عنهم فإن اللّه لا يرضى عن القوم الفسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 7
7 - منافقان ، خويشتن را مردمى خردمند و روشنفكر مى پندارند .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 4
4 - رهبران جامعه اسلامى - هر چند عادل باشد - در معرض عيب جويى منافقان هستند .
و منهم من يلمزك فى الصدقت
وقتى كه پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)، با همه عدالت و پاكى اش، مورد طعن و ايراد منافقان قرار گيرد، ديگران نيز بى ترديد از عيب جويى آنان در امان نخواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 1
1 - پيمان بستن برخى از منافقان صدر اسلام با خدا مبنى بر پرداخت زكات و صدقه و قرار گرفتن در صف صالحان ، در صورت برخوردارى از مال و فضل الهى
و منهم من عهد اللّه . .. و لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 6
6 - كنار كشيدن از مسؤوليت و مشكلات جامعه در بينش منافقان ، تيزهوشى و كياست است .
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 4،7
4 - مباهات و اظهار شادمانى منافقان به رأى صائب خويش مبنى بر ترك جهاد ، در صورت مواجه شدن مسلمانان با شكست و مشكلات جنگ
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
7 - داورى غلط منافقان در مورد شكست و پيروزى مسلمانان
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 1
1 - پيمان بستن برخى از منافقان صدر اسلام با خدا مبنى بر پرداخت زكات و صدقه و قرار گرفتن در صف صالحان ، در صورت برخوردارى از مال و فضل الهى
و منهم من عهد اللّه . .. و لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 75 - 1
1 - پيمان بستن برخى از منافقان صدر اسلام با خدا مبنى بر پرداخت زكات و صدقه و قرار گرفتن در صف صالحان ، در صورت برخوردارى از مال و فضل الهى
و منهم من عهد اللّه . .. و لنكوننّ من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 8
8 - منافقان ، داراى روحيه اعراض از صلاح و انجام وظيفه
لنكوننّ من الصلحين . .. و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 12
12 - تظاهر منافقان به اينكه مراجعه آنان به طاغوت براى قضاوت ، از سر بى ايمانى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبوده است .
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
مفهوم جمله «ان اردنا» اين است كه قصد ما اعراض از حكم پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبوده است، بلكه مى خواستيم بين طرفين دعوا صلح دهيم و به آنان نيكى كرده باشيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 2
2 - تشكيك منافقان در عدالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يلمزك فى الصدقت
عيب جويى و انتقاد منافقان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مورد صدقات، به معناى زير سؤال بردن عدالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 7
7 - دستيابى به عزت و شكوه ، هدف منافقان در پذيرش ولايت كافران و طرح دوستى با آنان
الذين يتّخذون الكفرين أولياء . .. أيبتغون عندهم العزّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 4
4 - منافقان علم گسترده و همه جانبه خدا و آگاهى او را به اسرار و نهان انسان ها ، باور نداشته و بدان معتقد نيستند .
يخدعون اللّه
از اينكه منافقان با نفاق خويش در صدد نيرنگ زدن به خدا برآمده اند، معلوم مى شود كه آنان مى پنداشتند، اگر امرى را مخفى كنند، خداوند از آن آگاه نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 2
2 - آگاهى منافقان به اطلاع خداوند بر اسرار قلبشان
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
شك نيست كه ترس منافقان مبتنى بر مقدماتى است كه از جمله آن مقدمات، آگاهى آنان است به اينكه خداوند بر اسرار آدمى آگاه و عالم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 11
11 - يهوديان و منافقان شتابنده در كفر ، پذيراى سخنان نادرست و سر به فرمانِ سران و عالمان تحريفگر يهود
سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين لم يأتوك يحرفون الكلم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «سمعون . ..»، علاوه بر توصيف يهوديان، وصف منافقان نيز باشد، و «للكذب» و «لقوم» مفعول به براى «سمعون» باشد. بنابراين معناى «سمعون للكذب» كه داراى لحنى مذمت آميز است، چنين مى شود: آنان پذيراى سخنان دروغ هستند، و «سمعون لقوم ءاخرين»، يعنى شنواى دستورات ديگران و مطيع آنانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 3
3 - منافقان و سست ايمان ها ، حضور مؤمنان را در جنگ بدر ناشى از فريب خوردگى آنان مى پنداشتند .
غر هؤلاء دينهم
«غرور» (مصدر غرّ) به معناى فريب دادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 42 - 3
3 - پيمودن مسافت مدينه تا تبوك به دليل دورى راه ، براى برخى افراد ( منافقان ) دشوار مى نمود .
و لكن بعدت عليهم الشقة
«شقة» به معناى سختى و مشقت و كنايه از مسافت است; يعنى، به نظر آنان (منافقان)راه ميان مدينه و تبوك راهى طولانى و پيمودن آن طاقت فرساست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 2
2 - اجازه گرفتن بهانه جويان ( منافقان ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى شركت نكردن در جنگ تبوك با اظهار دروغين عجز و ناتوانى خود
لم أذنت لهم حتى يتبين لك
مقصود از «اذن» در آيه فوق - به قرينه آيه قبل (لو استطعنا . ..) و شأن نزولها - اذن دادن به كسانى است كه از شركت در جهاد، خود را معذور مى دانستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 46 - 4
4 - كراهت و ناخوشايندى خداوند ، از برانگيختن و موفق ساختن متخلفان از جنگ تبوك ( منافقان ) براى شركت در آن
و لكن كره اللّه انبعاثهم فثبطهم و قيل اقعدوا مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 1،2
1 - متخلفان جنگ تبوك ( منافقان ) ، در صورت شركت در آن ، جز فساد و تباهى به بار نمى آوردند .
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا
«خبال» به معناى فساد و تباهى است; يعنى، اگر منافقان براى جنگ بيرون مى آمدند براى شما چيزى جز فساد و تباهى نمى افزودند.
2 - عدم شركت بى ايمان ها و سست باوران ( منافقان ) در جنگ تبوك ، به خير و صلاح مؤمنان بود نه مايه ضرر آنان .
لو خرجوا فيكم ما زادوكم إلا خبالا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 4
4 - ناتوانى متخلفان جنگ تبوك ( منافقان ) در به شكست كشانيدن جبهه اسلام
لقد ابتغوا الفتنة من قبل . .. حتى جاء الحق و ظهر أمر اللّه و هم كرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 1
1 - اذن طلبى برخى منافقان براى نرفتن به جنگ تبوك ، به بهانه گرفتار شدن به فتنه و گناه
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
در شأن نزول آيه آورده اند كه: يكى از منافقان به پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) گفت: «يا رسول اللّه ائذن لى و لاتفتنى ببنات الأصغر فإنى أخاف أن أفتتن بهن»; يعنى، اى رسول خدا! به من اذن بده تا در جنگ شركت نكنم . .. چون، مى ترسم مفتون دختركان رومى گردم و به گناه بيفتم. (مجمع البيان، ذيل آيه)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 9
9 - اخلالگرى منافقان صدر اسلام ، در بسيج براى جنگ تبوك
لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 17
17 - ترويج زشتى ها و فساد ( منكر ) و پيشگيرى از تحقق نيكى ها و ارزش ها و فراموشى خدا و فرمان هاى او ، از عملكرد ها و اوصاف منافقان
المنفقون . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 8
8 - منافقان در برابر آوازه قرآن و گسترش اسلام ، چاره اى جز ناشنيده انگاشتن آن ندارند .
يجعلون أصبعهم فى ءاذانهم من الصوعق حذرالموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 6،8
6 - انكار نفوذ آموزه هاى قرآن در ميان دل و جان مردم ، از ترفند هاى منافقان و دشمنان دين
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
استفهام در جمله «أيّكم زادته . .. » استفهام انكارى و بيانگر نفى تأثيرگذارى آيات قرآن در دل و جان اهل ايمان است. قابل ذكر است كه ضمير «منهم» به منافقان برمى گردد.
8 - تلاش منافقان براى سرايت دادن روحيه منفى خويش ( تأثيرناپذيرى از آيات الهى قرآن ) به ديگران
فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 3،6،7،8
3 - اشاره مرموزانه منافقان به يكديگر ، براى خروج مخفيانه از جمع شنوندگان آيات الهى
و إذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض هل يريكم من أحد
6 - سعى منافقان در گريختن از محيط ابلاغ آيات الهى و مراكز شناخت و تبليغ دين
و إذا ما أنزلت سورة . .. ثم انصرفوا
7 - روى گردانى منافقان صدر اسلام از آيات الهى پس از شنيدن وحى
و إذا ما أنزلت سورة . .. ثم انصرفوا
8 - منافقان روى گردان از آيات الهى قرآن ، مورد نفرين خداوند
ثم انصرفوا صرف اللّه قلوبهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «صرف اللّه قلوبهم» خبر در مقام انشا بوده و براى نفرين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 139 - 7
7 - دستيابى به عزت و شكوه ، هدف منافقان در پذيرش ولايت كافران و طرح دوستى با آنان
الذين يتّخذون الكفرين أولياء . .. أيبتغون عندهم العزّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 1،8
1 - منافقان به هنگام پيروزى مسلمانان ، خود را ياور آنان و به گاه غلبه كافران ، خود را طرفدار و عامل پيروزى ايشان جلوه مى دهند .
الذين يتربّصون بكم . .. قالوا ألم نستحوذ عليكم
«الذين يتربّصون»، بدل براى «الذين يتخذون» است و توضيح دهنده ويژگيهاى منافقان.
8 - منافقان ، خائنِ به جبهه اسلام و مؤمنان و خوش خدمت به كافرانند .
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
«استحوذ» به معناى غلبه و استيلا است و مراد از جمله «و ان كان للكافرين . .. الم نستحوذ» - با توجه به سياق آيه - اين است كه منافقان پس از پيروزى كافران به آنان مى گويند: در هنگامه جنگ ما بر شما استيلا داشتيم ولى شما را نكشتيم، بر اين اساس جمله «نمنعكم من المؤمنين» به اين معنا خواهد بود كه بين شما و اهل ايمان حائل شديم و نگذاشتيم آنان نيز به شما دسترسى پيدا كنند، تا پيروزى براى شما حاصل شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 10
10 - اظهار ايمان و خداترسى منافقان ، ابزارى در دست آنان براى توجيه پيمان شكنى خود با كافران
كمثل الشيطن . .. قال إنّى برىء منك إنّى أخاف اللّه ربّ العلمين
از تشبيه منافقان به شيطان - با توجه به ادعاى خداترسى وى - مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 6
6 - تلاش منافقان در مخفى نگاه داشتن باور ها و سخنانشان از مردم
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 3
3 - سوء استفاده منافقان از ارزش هاى معنوى ، به منظور پنهان كردن كردار زشت خويش
سيحلفون باللّه لكم إذا انقلبتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 11
11 - گرمى هوا ، بهانه منافقان صدر اسلام براى تخلف از جنگ و دستاويزى براى تبليغ و بازداشتن از شركت ديگران در جهاد
و قالوا لاتنفروا فى الحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 7
7 - اعلان عدم صلاحيت منافقان براى همراه شدن با پيامبر (صلی الله علیه و آله) جهت مقابله با دشمنان دين
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 61 - 6
6 - توبيخ منافقان به جهت رويگردانى آنان از حاكميت قضايى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
رايت المنافقين يصدّون عنك صدوداً
در برداشت فوق «يصدّون» فعل لازم گرفته شده است ; بر اين مبنا «صدّ» به معنى اعراض خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 4،5،13
4 - دوگانگى برخورد منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به هنگام سختى ها و آسايشها
فكيف اذا . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
منافقان تا قبل از گرفتارى، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اعراض كرده و به طاغوتها مى گرايند، و آنگاه كه به مشكلات برخورند، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) عذرخواهى مى كنند.
5 - منافقان به هنگام رسوايى و يا رنج هاى ناشى از عملكردشان ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) روى مى آوردند و عذرخواهى مى كنند .
فكيف . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
مراد از «مصيبة»، معنايى است كه شامل رسوايى نيز مى شود ; به دليل عذرخواهى منافقان كه با جمله «ان اردنا» آن را
اظهار مى داشتند.
13 - احسان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، توجيه نارواى منافقان براى عدم ارجاع داورى به وى
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 3،6
3 - عذرتراشى هاى بى پايه منافقان ، در مورد عملكرد نارواى خود در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
6 - نيات پليد و پنهان منافقان ، در مراجعه به طاغوت و اعراض از پيامبر ( سنّت )
ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 78 - 7
7 - معرفى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عنوان عامل شرور ، از روش هاى ايذايى و تبليغى منافقان و يهود عليه آن حضرت
ان تصبهم سيّئة يقولوا هذه من عندك
برخى از مفسران با توجّه به شأن نزول آيه گفته اند كه مقصود از ضمير «تصبهم»، منافقين و يهوديان هستند كه حوادثى چون قحطى و خشكسالى را به پيامبر (صلی الله علیه و آله) منتسب مى كردند و از اين راه عليه او تبليغ مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 81 - 3
3 - جلسات سرّى و توطئه گرانه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مدينه
و يقولون طاعة فاذا برزوا من عندك بيّت طائفة منهم غير الذى تقول
برخى گفته اند كه اين آيه درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 13،16،19،21
13 - رغبت منافقان و يهوديان به شنيدن شايعات و دروغ هاى بافته شده عليه رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
سمعون للكذب
مخاطب قرار دادن پيامبر (لايحزنك) و توصيف شتابگران در كفر به گوش سپاران دروغ، مى رساند كه مراد از «كذب» دروغها و شايعاتى بوده است كه عليه پيامبر(صلی الله علیه و آله) ساخته شده بود.
16 - يهوديان و منافقان ، تنها به انگيزه دروغ بستن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، رغبت به شنيدن سخنان او داشتند .
سمعون للكذب
برداشت فوق بر اين مبناست كه «للكذب» مفعول له براى «سمعون» باشد و به قرينه «لم يأتوك»، منظور شنيدن سخنان پيامبر(صلی الله علیه و آله) است. يعنى سخنان تو را مى شنوند تا بر تو دروغ ببندند و شايعه سازى كنند.
19 - همسويى منافقان و يهود عصر بعثت در گرايش ها و موضعگيرى هاى خويش در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
21 - عالمان يهود با اعزام گروهى از منافقان و يهوديان به حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جوياى حكم وى درباره قضيه مورد اختلاف
در بين يهوديان شدند .
سمعون لقوم ءاخرين لم يأتوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 43 - 2
2 - اجازه گرفتن بهانه جويان ( منافقان ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى شركت نكردن در جنگ تبوك با اظهار دروغين عجز و ناتوانى خود
لم أذنت لهم حتى يتبين لك
مقصود از «اذن» در آيه فوق - به قرينه آيه قبل (لو استطعنا . ..) و شأن نزولها - اذن دادن به كسانى است كه از شركت در جهاد، خود را معذور مى دانستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1،2
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
2 - تلاش منافقان در جهت وارونه جلوه دادن امور ، براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و قلبوا لك الأمور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 49 - 2
2 - بى ادبى و بى پروايى منافقان ، در سخن گفتن با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يقول ائذن لى و لاتفتنى
اينكه منافقان پيامبر (صلی الله علیه و آله) را عامل فتنه و گناه خود معرفى كردند (و لاتفتنى)، نشانگر نهايت بى ادبى آنان نسبت به ساحت مقدس پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 1،3،8
1 - طعن و خرده گيرى برخى از منافقان نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نحوه تقسيم صدقات
و منهم من يلمزك فى الصدقت
«لَمْز» (مصدر يلمز) به معناى غر زدن و خرده گرفتن است.
3 - برخورد گستاخانه و بى ادبانه برخى از منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يلمزك فى الصدقت
8 - منافع شخصى منافقان ، ملاك داورى آنان درباره پيامبر (صلی الله علیه و آله) و عامل طعن و خرده گيرى از آن حضرت
و منهم من يلمزك فى الصدقت فإن أعطوا منها رضوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 60 - 6
6 - تصور غلط منافقان ، در مورد نبودن ملاك و معيار در تقسيم صدقات و انجام آن به دلخواه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم من يلمزك فى الصدقت . .. إنما الصدقت للفقراء ... و ابن السبيل
تعيين موارد مصرف زكات از سوى خدا، به عنوان رد منافقان عيبجو، اشعار به اين دارد كه: آنان گمان مى كردند پيامبر(صلی الله علیه و آله) در كار خويش به دلخواه و بى ملاك و معيار عمل مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 1،2،3،4،17
1 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مورد آزار و اذيت مستمر برخى از منافقان
و منهم الذين يؤذون النبى
«من» در «منهم» براى تبعيض و فعل مضارع «يؤذون» مفيد استمرار است ; يعنى، برخى از منافقان پيوسته پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) را مورد اذيت قرار داده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
2 - جوسازى و تبليغات سوء منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و منهم الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
3 - معرفى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به عنوان فردى ساده و خوش باور نمونه اى از اذيت هاى منافقان نسبت به آن حضرت
الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
«اُذُن» به كسى گفته مى شود كه به هر سخنى گوش فرا دهد و زود باور كند ; يعنى، ساده و خوش باور باشد. گفتنى است كه برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «يقولون هو أذن» براى بيان مورد و نمونه اى باشد كه منافقان، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به آن متهم كرده و باعث رنجش خاطر آن حضرت مى شدند.
4 - سوء استفاده منافقان از عطوفت و سعه صدر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( گوش فرادادن آن حضرت به سخنان مردم )
الذين يؤذون النبى و يقولون هو أذن
17 - از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روايت شده كه ضمن يك خطبه طولانى فرمود : « سمونى اذناً و زعموا انّى كذلك لكثرة ملازمته [ على ( ع ) ] اياى و اقبالى عليه حتى انزل اللّه عز و جل فى ذلك قرآناً « و مهم الذين يؤذون النبى و يقولون هو اذن . . . » ;
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 8،9
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور موضع گيرى در برابر منافقان و تهديد ايشان به افشاى اسرارشان
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا إن اللّه مخرج ما تحذرون
9 - استهزاى منافقان نسبت به اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 3
3 - برملا شدن كفر منافقان صدر اسلام ، در پى توطئه آنان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 86 - 5،11
5 - رخصت خواستن منافقان توانگر از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى شركت نكردن در جنگ ، به مجرد فرمان الهى به جهاد
أن ءامنوا باللّه و جهدوا مع رسوله استئذنك
11 - ترجيح داشتن ترك پيكار ( همنشينى با افراد عاجز و ناتوان ) بر عزت جهاد و همراهى با پيامبر (صلی الله علیه و آله) در نظر منافقان توانگر و ثروتمند
و قالوا ذرنا نكن مع القعدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 128 - 9
9 - روى گردانى منافقان از پيامبر خيرخواه ، دلسوز و مهربان ، نشانه پليدى و بيماردلى آنان
الذين فى قلوبهم مرض . .. صرف اللّه قلوبهم ... لقد جاءكم رسول من أنفسكم ... بالمؤ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 1 - 6
6 - كافران و منافقان ، در صدد بودند تا پيامبر (صلی الله علیه و آله) را از اهداف خود باز دارند و كارى كنند تا آن حضرت ، خواسته هايشان را قبول كند .
و لاتطع الكفرين و المنفقين
دستور صريح به پيامبر(صلی الله علیه و آله) مبنى بر اطاعت نكردن از كافران و منافقان و تأكيد بر آن در آيه بعد، اين نكته را مى رساند كه گروه هاى ياد شده، در صدد بودند تا نظر آن حضرت را به سوى خود جلب كنند. لازم به ذكر است كه قضيه اى كه درباره سبب نزول آيه وارد شده، برداشت بالا را تقويت مى كند. سبب نزول آيه، اين است كه سران مشركان از پيامبر(صلی الله علیه و آله) خواستند تا او شفيع بودن بت ها را بپذيرد و اعلام كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 5
5 - منافقان ، به هنگام وارد شدن بر پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، از روى اهانت به جاى تحيتى كه خداوند به آن فرمان داده بود ، تحيت ديگرى به آن حضرت مى گفتند .
و إذا جاءوك حيّوك بما لم يحيّك به اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 17 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه با تبيين قلمرو نفوذ خواست خدا درباره زندگى و مرگ ، عقيده نادرست منافقان درباره مرگ را تصحيح كند .
قل من ذا الذى يعصمكم من اللّه إن أراد بكم سوءًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 1،2،3،5،11،16
1 - اقدام منافقان به ساختن مسجدى براى هدف هاى زيانبار و كفرآميز و تفرقه افكن ميان مؤمنان
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً بين المؤمنين
2 - اقدام منافقان به ساختن پايگاهى تحت عنوان « مسجد » براى دشمنان ديرينه خدا و رسول خدا
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
3 - به كارگيرى خانه خدا عليه دين خدا ، توسط منافقان
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
5 - كفر درونى منافقان انگيزه ساختن مسجد ضرار
مسجداً ضراراً و كفراً
«كفراً» مى تواند به معناى ترويج كفر نباشد ; بلكه به اين معنا باشد كه عمل منافقان و سازندگان مسجد ضرار، نشأت يافته از كفرشان بوده است.
11 - تمسك منافقان به سوگند دروغ براى اثبات حسن نيت خويش در ساختن مسجد ( مسجد ضرار )
و ليحلفن إن أردنا إلا الحسنى
16 - گواهى خداوند بر دروغ گويى منافقان در داشتن حسن نيت در ساختن مسجد ( مسجد ضرار )
و اللّه يشهد إنهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 1،3
1 - علاقه منافقان به كفرپيشگى مسلمانان و همگون شدن با آنان
فما لكم فى المنافقين . .. ودّوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء
مراد از منافقان در اين بخش از آيات، كسانى هستند كه اظهار اسلام مى كردند، ولى حاضر به هجرت نمى شدند، و يا دارالهجرة (مدينه) را رها كرده و در جايى ديگر سكنى گزيدند. و كفر و نفاق آنان همان سر باز زدن از هجرت است، نه انكار خدا و رسالت پيامبر، و گر نه در حرمت رابطه دوستى با آنان مى فرمود «حتى يؤمنوا ... ».
3 - هشدار خداوند به مسلمانان در مورد تلاش منافقان براى گسترش كفر
ودّوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 1
1 - منافقان به هنگام پيروزى مسلمانان ، خود را ياور آنان و به گاه غلبه كافران ، خود را طرفدار و عامل پيروزى ايشان جلوه مى دهند .
الذين يتربّصون بكم . .. قالوا ألم نستحوذ عليكم
«الذين يتربّصون»، بدل براى «الذين يتخذون» است و توضيح دهنده ويژگيهاى منافقان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 4
4 - لزوم جدا شمردن منافقان از امت اسلامى
و ما هم منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 3
3 - دشمنى سخت منافقان با اسلام و نفرت شديد آنان از جامعه اسلامى
لو يجدون ملجئاً أو مغرت أو مدّخلا لولّوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 13،14
13 - توطئه هاى منافقان عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انتقام جويى آنان از مسلمانان دست يافته به امكانات مادى ، در پرتو تفضلات خدا و رسول
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير در «أغناهم» به مسلمانان برگردد.
14 - رفاه و امكانات مادى مسلمانان ، غير قابل تحمل براى منافقان صدر اسلام و برانگيزنده آنان به ستيزه جويى و كينهورزى
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 8
8 - منافقان ، داراى روحيه اعراض از صلاح و انجام وظيفه
لنكوننّ من الصلحين . .. و تولوا و هم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 9
9 - استهزاى يهود و مشركان به آيات الهى و شركت منافقان در جمع آنان
إذا سمعتم ءايت اللّه يكفر بها و يستهزأ بها فلاتقعدوا معهم
ابن عباس در شأن نزول آيه گفته است: منافقان، در مجالسى كه از سوى يهود ترتيب مى يافت و قرآن مورد تمسخر قرار مى گرفت، شركت مى كردند و سدى گفته است: مشركان آنگاه كه با مسلمانان در يك مجلس مى نشستند، قرآن را استهزا مى كردند و به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دشنام مى دادند.
مجمع البيان، ذيل آيه; الدرالمنثور، ج 2، ص 235.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 6
6 - كنار كشيدن از مسؤوليت و مشكلات جامعه در بينش منافقان ، تيزهوشى و كياست است .
و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فرحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 9 - 2
2 - ضربه زدن به اهل ايمان و توطئه عليه آنان ، از اهداف منافقان در اظهار ايمان
يخدعون اللّه و الذين ءامنوا
«خدع» به معناى پنهان كردن امرى و اظهار كردن امرى ديگر است به منظور ضربه زدن و ايجاد ناگوارى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 13 - 3،4،5،6
3 - مؤمنان راستين در ديدگاه منافقان ، مردمى سفيه و بى خردند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
4 - بيمار دلىِ اهل نفاق ، منشأ متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى است .
فى قلوبهم مرض . .. قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
5 - خود بزرگ بينى و تحقير مؤمنان راستين ، از صفات اهل نفاق است .
أنؤمن كما ءامن السفهاء
6 - منافقان ، با متهم ساختن اهل ايمان به بى خردى ، دعوت به ايمان را پذيرا نبودند .
قالوا أنؤمن كما ءامن السفهاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 1
1 - منافقان ، به هنگام حضورشان در ميان مؤمنان ، تظاهر به ايمان كرده و خود را مسلمان جلوه مى دهند .
و إذا لقوا الذين ءامنوا قالوا ءامنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 11
11 - شدت و كينه خشم منافقان نسبت به مؤمنان *
و اذا لقوكم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
تظاهر به ايمان در برخورد با مؤمنان و ابراز دشمنى در پنهان، حكايت از آن دارد كه آيه احتمالا درباره منافقان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 49 - 2،3
2 - حضور مؤمنان واقعى دركارزار بدر ، در مقابل دشمنى به مراتب قويتر ، برخاسته از پايبندى آنان به اسلام ، حتى در ديدگاه منافقان و سست ايمانها
إذ يقول المنفقون . .. غر هؤلاء دينهم
«غر هؤلاء دينهم» كه سخن منافقان و سست ايمانهاست، بيانگر اين است كه آنان نيز حضور مؤمنان در كارزار بدر برخاسته از انديشه دينى ايشان مى دانستند.
3 - منافقان و سست ايمان ها ، حضور مؤمنان را در جنگ بدر ناشى از فريب خوردگى آنان مى پنداشتند .
غر هؤلاء دينهم
«غرور» (مصدر غرّ) به معناى فريب دادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 1
1 - سوگند دروغ منافقان صدر اسلام به خداوند ، براى اثبات ايمان خويش و همراهى خود با مؤمنان
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 7
7 - علاقه و تلاش شديد منافقان به يافتن پناهگاه و محل مناسب براى زندگى ( خارج از محيط اسلامى ) دليل بى ايمانى و همگام نبودنشان با مؤمنان
و ما هم منكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه و هم يجمحون
جمله «لو يجدون . .. » مى تواند به منزله دليل و ارائه شاهدى براى «و ما هم منكم» در آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 3،5
3 - سوء استفاده منافقان از باور ها و اعتقادات مؤمنان و ارزش هاى مكتب اسلام
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
سوگند منافقان به خدا (يحلفون باللّه) - كه در نزد مؤمنان داراى ارزش ويژه اى است - مفيد برداشت فوق است.
5 - منافقان از برملا شدن افكار و اهدافشان براى مؤمنان ، نگران بودند . *
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
از قسم خوردن منافقان، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 11
11 - حمايت و دلجويى خداوند از مؤمنان انفاق كننده و ايثارگر ، در برابر تمسخر منافقان
سخر اللّه منهم و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 9
9 - منافقان باديه نشين و از انفاق گريز ، داراى موضع ضعيف در قبال مؤمنان صدر اسلام
و من الأعراب . .. و يتربّص بكم الدوائر
آرزوى بلا و بدبختى كردن براى مؤمنان (يتربص بكم الدوائر) بيانگر ضعف آنان است زيرا اگر داراى قدرت بودند با شمشير و زور، عليه قوانين اسلامى مى شوريدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 12
12 - سوء استفاده منافقان از ارزش ها و مقدسات مؤمنان در جهت اهداف خائنانه خويش
اتخذوا مسجداً . .. و ليحلفن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 13
13 - منافقان ، زيان زننده به جامعه اسلامى ، مروج كفر ، تفرقه افكن ميان مؤمنان ، ظالم و دوزخى اند .
اتخذوا مسجداً ضراراً و كفراً و تفريقاً . .. و إرصاداً ... فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 5
5 - منافقان ، همواره در صدد نشان دادن حسن نيت خود و جلب نظر و اطمينان مؤمنان به خويش اند .
و أقسموا باللّه جهد أيمنهم لئن أمرتهم ليخرجنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 1
1 - نگاه مرموز منافقان به يكديگر پس از نزول هر سوره اى از قرآن
و إذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 9،11،17
9 - شيوه منافقان ، ترويج امور زشت و منكر و پيشگيرى از تحقق معروف ( ارزش ها و نيكى ها )
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف
11 - منافقان ، هم خود خيرى به جامعه نمى رسانند و هم ديگران را از كار نيك بازمى دارند .
و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم
17 - ترويج زشتى ها و فساد ( منكر ) و پيشگيرى از تحقق نيكى ها و ارزش ها و فراموشى خدا و فرمان هاى او ، از عملكرد ها و اوصاف منافقان
المنفقون . .. يأمرون بالمنكر و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم نسوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 3
3 - حقانيت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ارتباط او با وحى ، امرى ثابت شده براى منافقان
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
بيم منافقان از افشاى اسرارشان به وسيله قرآن، تلويحاً مى رساند كه آنان ارتباط پيامبر(صلی الله علیه و آله) با وحى را امرى مسلّم مى شمردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 7
7 - اعلان عدم صلاحيت منافقان براى همراه شدن با پيامبر (صلی الله علیه و آله) جهت مقابله با دشمنان دين
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 140 - 9
9 - استهزاى يهود و مشركان به آيات الهى و شركت منافقان در جمع آنان
إذا سمعتم ءايت اللّه يكفر بها و يستهزأ بها فلاتقعدوا معهم
ابن عباس در شأن نزول آيه گفته است: منافقان، در مجالسى كه از سوى يهود ترتيب مى يافت و قرآن مورد تمسخر قرار مى گرفت، شركت مى كردند و سدى گفته است: مشركان آنگاه كه با مسلمانان در يك مجلس مى نشستند، قرآن را استهزا مى كردند و به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دشنام مى دادند.
مجمع البيان، ذيل آيه; الدرالمنثور، ج 2، ص 235.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 2
2 - اتحاد و همدستى منافقان با يهوديان عليه اسلام و مسلمين
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
دوستى ميان منافقان و يهوديان - كه مورد عضب خدا هستند - جنبه عاطفى نداشت; بلكه سياسى و عقيدتى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 76 - 1
1 - بخل ورزى منافقان از پرداخت صدقات به هنگام برخوردار شدن از مال و فضل الهى ، على رغم تهعدشان با خدا
و منهم من عهد اللّه . .. فلما ءاتيهم من فضله بخلوا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 11،12،14
11 - جان كندن سخت منافقان به هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم
«زهوق» به معناى خارج شدن همراه با دشوارى است.
12 - حسرت منافقان براى از دست دادن اموال و فرزندان خويش به هنگام مرگ
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم
«زهوق» به معناى مفارقت جستن از امرى كه همراه با تأسف و حسرت است (مفردات راغب).
14 - مال و اولاد فراوان منافقان ، موجب گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 8 - 14
14 - توطئه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخاسته از جهل و نادانى آنان بود .
ليخرجنّ الأعزّ منها الأذلّ . .. و لكنّ المنفقين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 13 - 4
4 - عقب نشينى منافقان از همگامى با كافران ، معلول ترس عميق آنان از مؤمنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم . .. لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم من اللّه
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل و اين كه «لأنتم أشد رهبة» در مقام بيان علت عقب نشينى منافقان از يارى كافران باشد، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 1
1 - عملكرد بد منافقان ، ناشى از كفر و بى ايمانى آنان است .
ذلك بأنّهم ءامنوا ثمّ كفروا
«ذالك» به جمله «إنّهم ساء ما كانوا يعملون» در آيه قبل اشاره دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 14
14 - رفاه و امكانات مادى مسلمانان ، غير قابل تحمل براى منافقان صدر اسلام و برانگيزنده آنان به ستيزه جويى و كينهورزى
و ما نقموا إلا أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 10 - 3
3 - نجوا هاى منافقان ، از القائات شيطان به آنان
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى . .. إنّما النجوى من الشيطن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 2
2 - منافقان در سايه اظهار ايمان ، در تلاش براى منفعت جويى و رهايى يافتن از مشكلات اجتماعى هستند .
مثلهم كمثل الذى استوقد ناراً . .. ذهب اللّه بنورهم
از اينكه منافقان به كسى كه در تاريكى آتش ناپايدارى مى افروزد تشبيه شده اند اين معنا به دست مى آيد كه: كافر در جامعه ايمانى با مشكلات اجتماعى روبروست و خود را ناچار مى بيند كه تظاهر به ايمان كند تا از مشكلات برهد; ولى ديرى نمى پايد كه خداوند او را رسوا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 3،4
3 - رسيدن به دنيا و تأمين منافع شخصى ، تعيين كننده خط مشى منافقان در برقرارى روابط دوستى و اجتماعى است .
الذين يتربّصون بكم . .. ألم نستحوذ عليكم
4 - شركت منافقان در جنگ ، تنها براى تأمين منافع شخصى و سهيم شدن در غنايم جنگى است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
ظاهراً مراد از جمله «الم نكن معكم» شركت در جهاد و همراهى مسلمانان در جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 6
6 - منافقان ، تنها در چارچوب منافع خويش به دين روى مى آورند و در برابر فرمان هاى خدا و رسول او ، مطيع و منقاد مى شوند .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون 0 و إن يكن لهم الح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 1
1 - منافقان صدراسلام ، تنها در صورتى كه داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به نفع آنان بود ، به آن تن مى دادند .
و إن يكن لهم الحقّ يأتوا إليه مذعنين
«اذعان» به معناى «انقياد» و «مذعنين» به معناى «منقادين» (فرمان برداران و اطاعت كنندگان) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 80 - 7
7 - كفر منافقان به خدا و رسول او ، مانع آمرزش آنان
فلن يغفر اللّه لهم ذلك بأنهم كفروا باللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 6
6 - ابّهت و هيمنه مسلمانان ( پس از غزوه بنى نضير ) ، مانع از اقدام جبهه كفر و نفاق به نبردى روياروى با آنان
لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم . .. لايقتلونكم جميعًا إلاّفى قرًى محصّنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 66 - 5
5 - كفر منافقان ، پس از ايمان ظاهريشان ، مانع پذيرفته شدن عذر آنان است .
لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 8
8 - وحدت جامعه اسلامى ، سدى مستحكم در برابر نفوذ دشمنان و خيانت پيشگان منافق
اتخذوا مسجداً . .. تفريقاً بين المؤمنين
از اهتمام منافقان به شكستن وحدت مؤمنان، اهميت و جايگاه وحدت جامعه اسلامى در برابر دشمنان، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 2
2 - شك و ترديد ، پرتگاهى كه منافقان بناى شخصيت خويش را بر آن پى افكنده و از آن جا به دوزخ سقوط مى كنند .
أسس بنينه على شفا جرف هار . .. لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 15 - 5
5 - برقرارى رابطه دوستى منافقان با يهوديان ، مصداق بارز زشت كارى آنان و سبب دچار شدنشان به عذاب سخت الهى
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا . .. إنّهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 4
4 - مواضع و عملكرد سياسى ، اجتماعى و دينى زنان منافق ، داراى اهميتى همانند مواضع و عملكرد مردان منافق
المنفقون و المنفقت بعضهم من بعض يأمرون بالمنكر
مطرح شدن زنان منافق، در كنار مردان منافق و هم سطح شمرده شدن با آنان، بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 5
5 - منافقان ، از نظر رفتار و مواضع سياسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند .
و يقولون ءامنّا. .. و أطعنا ثمّ يتولّى ... فريق منهم معرضون ...إنّما كان قول الم
«داورى « از مهم ترين مسائل اجتماعى است و در آيات پيشين، منافقان به عنوان مخالفان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و متمردان از حكم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آيه ياد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطيع و تن دهنده به حكم و داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) شناسانده شدنده اند. بنابراين مى توان استفاده كرد كه مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 5
5 - منافقان ، از نظر رفتار و مواضع سياسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند .
و يقولون ءامنّا. .. و أطعنا ثمّ يتولّى ... فريق منهم معرضون ...إنّما كان قول الم
«داورى « از مهم ترين مسائل اجتماعى است و در آيات پيشين، منافقان به عنوان مخالفان داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و متمردان از حكم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آيه ياد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطيع و تن دهنده به حكم و داورى پيامبر(صلی الله علیه و آله) شناسانده شدنده اند. بنابراين مى توان استفاده كرد كه مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 19
19 - همسويى منافقان و يهود عصر بعثت در گرايش ها و موضعگيرى هاى خويش در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 7
7 - ناتوانى منافقان از درك عميق زشتى مواضع و عملكرد خويش و نيز ارزش جهاد در راه خدا
و طبع . .. فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 9،13
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به موعظه منافقانى كه از مراجعه به طاغوت اظهار ندامت كردند .
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. فاعرض عنهم و عظهم
13 - موضعگيرى سازنده ، همراه با پند و اندرز پنهانى ، روش برخورد با منافقان
فاعرض عنهم و عظهم و قل لهم فى انفسهم قولا بليغاً
چنانچه «فى انفسهم» متعلّق به «قل» باشد، به اين معناست كه اين گفتار پندآموز تو بايد در بين خود آنان و به دور از چشم ديگران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 6،7
6 - منافقان ، مردمانى نصيحت ناپذير
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض قالوا إنما نحن مصلحون
7 - فسادگرى و نصيحت ناپذيرى منافقان ، برخاسته از بيمار دلى آنان است .
فى قلوبهم مرض . .. و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 1
1 - منافقان ، عناصرى نصيحت ناپذير
و إذا قيل لهم تعالوا . .. لوّوا رءوسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 5
5 - جايگاه اجتماعى منافقان در نظام اسلامى و جامعه ايمانى ، همانند جايگاه كافران است .
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 1،6،7
1 - منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از مال و اولاد فراوان و امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
6 - تعجب پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به برخوردارى منافقان از امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتصل . .. و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
برداشت فوق مبتنى بر اين احتمال است كه خطاب در «لاتعجبك» به شخص پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) باشد.
7 - ضعف مالى و امكانات اجتماعى مؤمنان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مقايسه با منافقان
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
تعجب از امكانات رفاهى و مفاخر اجتماعى منافقان، نشان از ضعف مالى و امكانات مؤمنان در مقايسه با آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 2
2 - منافقان ، نه در صف مؤمنانند و نه در گروه كافران
لا إلى هؤلاء و لا إلى هؤلاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 1
1 - منافقان ، در صورت بازخواست از عملكرد و سخنان ناروايشان ، به دروغ آن را شوخى و سرگرمى مى نمايانند .
يقولون هو أذن . .. و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 6
6 - اهل ايمان ، بايد منافقان را همواره مفسده گر و تبهكار بدانند .
ألا إنهم هم المفسدون
بيان فسادگرى منافقان با جمله اسميه مقرون به حرف تنبيه (ألا = آگاه باشيد) و نيز حرف تأكيد (إنّ)، گوياى اين است كه منافقان با دروغ پردازيها مسلمانهايى را به اين پندار رسانده بودند كه ايشان مردمى اصلاح طلب هستند. بنابراين مى توان گفت از اهداف جمله «ألا» اين است كه: مسلمانان هرگز در مفسده گر بودنِ منافقان، ترديد نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 3
3 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار هلاكت منافقان به عذاب الهى يا به دست اهل ايمان بودند .
و نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 15
15 - عملكرد ، مواضع اجتماعى و خصلت هاى مؤمنان و منافقان ، كاملاً متفاوت و متضاد است .
المنفقون و المنفقت . .. يأمرون بالمنكر ... و المؤمنون و المؤمنت ... يأمرون بالمع
با توجه به تقابل اين آيه با آيه 67 - كه در مورد خصلتهاى منافقان بود - برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،11
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 4
4 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار دستور الهى ، براى جنگ با منافقان و از ميان برداشتن جريان نفاق
و نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 5
5 - انزوا و طرد اجتماعى منافقان و جهادگريزان صدر اسلام ، از سوى مؤمنان مجاهد كيفرى غير قابل تحمل براى آنان بود .
سيحلفون باللّه . .. لتعرضوا عنهم
اقدام منافقان متخلف در سوگند خوردن، براى چشم پوشى مؤمنان از تخلف آنها، نشانگر تنگ شدن عرصه بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،11
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،6
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
6 - اطلاع يافتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از وجود منافقان ، در پرتو وحى
و ممن حولكم . .. نحن نعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 15 - 7،8
7 - مهلت دادن به منافقان ، گمراهان و طغيانگران از سنت هاى الهى است .
و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه: «مدّ» (مصدر يمدّ) به معناى مهلت دادن باشد. در لسان العرب آمده است: «مده فى غيه يعنى، امهله (او را مهلت داد).»
8 - مهلت دادن به منافقان در طغيانگرى و سرگردانى ، استهزاى خداوند نسبت به ايشان است .
اللّه يستهزئ بهم و يمدّهم فى طغينهم يعمهون
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه: جمله «يمدّهم . ..» تفسير وبيان جمله «اللّه يستهزئ بهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 4
4 - خداوند محدود كننده فرصت منافقان براى سوء استفاده آنان از تظاهر به ايمان
ذهب اللّه بنورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 4
4 - خداوند با سلب درك و فهم از برخى منافقان ، آنان را حق ناپذير كرده و برخى ديگر را براى انتخاب هدايت ، مهلت مى دهد .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 142 - 4
4 - امهال و واگذارى منافقان براى خدعه و نيرنگ ، مكر و نيرنگ خدا با آنهاست .
إنّ المنفقين يخدعون اللّه و هو خدعهم
جمله «و هو خدعهم» حاليه است، يعنى همان خدعه و نيرنگ آنان، خدعه خداوند عليه ايشان است. به اين معنا كه خداوند آنان را مهلت داده و به خود واگذاشته تا در گناهان بسيار، غرق شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 35،36،41
35 - يهوديان و منافقان شتابنده در كفر ، داراى جان و دلى آلوده و ناپاك
قالوا ءامنا بافواههم و لم تؤمن قلوبهم و من الذين هادوا . .. أولئك الذين
36 - خداوند هرگز جان ودل ناپاك منافقان و يهوديان جاسوس و دروغپرداز را از آلودگى كفر و نفاق پاك نخواهد ساخت .
أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
41 - ناپاكى جان ودل منافقان و يهوديان ، موجب محروميت آنان از شفاعت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) براى هدايت و نجاتشان از عذاب *
و من يرداللّه فتنته فلن تملك له . .. أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 12 - 5
5 - تقويت روحيه مسلمانان از سوى خداوند ، با ترسيم شخصيت پوچ ، ناپايدار و بى خاصيت منافقان
و اللّه يشهد إنّهم لكذبون . .. و لئن نصروهم ليولّنّ الأدبر ثمّ لاينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 58 - 7
7 - منافقان ، تنها در صورت برخوردارى از صدقات ( دارايى بيت المال ) - هر چند به ناحق باشد - خشنود و در غير آن صورت ، ناخرسند بودند .
فإن أعطوا منها رضوا و إن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 59 - 2
2 - نارضايتى برخى از مسلمانان ( منافقان ) نسبت به سهم خود از بيت المال
و لو أنهم رضوا ما ءاتيهم اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 6
6 - كراهت و ناخرسندى منافقان از جهاد با مال و جان ، در راه خدا
و كرهوا أن يجهدوا بأمولهم و أنفسهم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 5
5 - نگرانى شديد منافقان از افشاى ماهيت پليد و برملا شدن ناخشنودى آنان از آيات الهى ، نزد ديگران
هل يريكم من أحد ثم انصرفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 2
2 - وجود نارضايتى و خشم در ميان مؤمنان نسبت به منافقان
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 1،3،4
1 - نجوا هاى منافقان ، از حركت هاى آزاردهنده آنان عليه مسلمانان
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى
مفسران برآنند كه اين بخش از آيات، مربوط به منافقان و يكى از حركات موذيانه آنان عليه مسلمانان (نجوا و درگوشى سخن گفتن) است.
3 - منافقان - با وجود اين كه از نجوا كردن نهى شده بودند - بر آن اصرار مىورزيدند .
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى ثمّ يعودون لما نهوا عنه
4 - توصيه به گناه ، تعدى به حقوق مسلمين و نافرمانى از پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، محتواى نجوا هاى منافقان
و يتنجون بالإثم و العدون و معصيت الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 4،11
4 - نابود ساختن كشاورزى و نسل كشى ، از بارزترين نوع فساد در زمين است .
ليفسد فيها و يهلك الحرث و النسل
بنابراينكه جمله «و يُهلك الحرث و . ..»، تفسير جمله «ليفسد فيها» باشد.
11 - نابود كردن كشاورزى و نسل كشى ، مبغوض خداوند
و اذا تولى . .. و يهلك الحرث و النسل و اللّه لا يحب الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 128 - 9
9 - روى گردانى منافقان از پيامبر خيرخواه ، دلسوز و مهربان ، نشانه پليدى و بيماردلى آنان
الذين فى قلوبهم مرض . .. صرف اللّه قلوبهم ... لقد جاءكم رسول من أنفسكم ... بالمؤ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 128 - 9
9 - روى گردانى منافقان از پيامبر خيرخواه ، دلسوز و مهربان ، نشانه پليدى و بيماردلى آنان
الذين فى قلوبهم مرض . .. صرف اللّه قلوبهم ... لقد جاءكم رسول من أنفسكم ... بالمؤ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 77 - 11
11 - شكستن پيمان خود با خدا و دروغ گويى مستمر ، نشانه منافقان است .
بما أخلفوا اللّه ما وعدوه و بما كانوا يكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 56 - 2
2 - مؤمنان ، شاهد برخى نشانه هاى كفر و نفاق در زندگى منافقان صدر اسلام
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم
بديهى است كه مؤمنان راستين چون در مظان اتهام نيستند، نيازمند سوگند نمى باشند و آنچه منافقان را به سوگند واداشته، نشانه هايى است كه سبب متهم شدن آنان مى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 1
1 - منافقان ، به هنگام حضورشان در ميان مؤمنان ، تظاهر به ايمان كرده و خود را مسلمان جلوه مى دهند .
و إذا لقوا الذين ءامنوا قالوا ءامنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 12،17،23
12 - شركت نكردن منافقان در پيكار احد ، افشاگر چهره و موضع نفاق آلود ايشان
و ليعلم الّذين نافقوا و قيل لهم تعالوا . .. لو نعلم قتالاً لاتّبعناكم
جمله «و قيل لهم تعالوا . .. » توضيحى است براى جمله «و ليعلم الّذين نافقوا». يعنى طريقه مشخّص كردن منافقان همان شركت نكردن آنان در نبرد است.
17 - دوگانگى گفتار منافقان با آنچه در دل و نهان خويش دارند .
يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم
23 - منافقان احد داراى جنبه هاى گوناگون نفاق ، و آگاهى مسلمانان تنها به بخشى از آنها
و اللّه اعلم بما يكتمون
عالمتر بودن خدا به راز دل منافقان (و اللّه اعلم . .. )، دلالت بر اين معنا دارد كه آنچه از نفاق منافقان براى مسلمانان بيان شد، تنها بخشى از نفاق آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 62 - 4،12
4 - دوگانگى برخورد منافقان با پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به هنگام سختى ها و آسايشها
فكيف اذا . .. ثمّ جاؤك يحلفون باللّه ان اردنا الّا احساناً
منافقان تا قبل از گرفتارى، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اعراض كرده و به طاغوتها مى گرايند، و آنگاه كه به مشكلات برخورند، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) عذرخواهى مى كنند.
12 - تظاهر منافقان به اينكه مراجعه آنان به طاغوت براى قضاوت ، از سر بى ايمانى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبوده است .
يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً
مفهوم جمله «ان اردنا» اين است كه قصد ما اعراض از حكم پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبوده است، بلكه مى خواستيم بين طرفين دعوا صلح دهيم و به آنان نيكى كرده باشيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 5
5 - دوگانگى نيّت و گفتار منافقان
ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 8
8 - بى شرمى منافقان و اصرار آنان بر دروغ پردازى و تزوير ، حتى پس از افشاى اسرار درونى و توطئه هاى آنان
و لئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءو
جمله «قل أباللّه . .. » مى تواند رد ادعاى منافقان در مورد «نخوض و نلعب» باشد ; يعنى، آنان هنوز هم با اين سخنان در مقام تزويرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 79 - 10
10 - شيوه دوگانه منافقان در عيب جويى از مؤمنان توانمند و مؤمنان تهيدست
الذين يلمزون المطوّعين . .. فيسخرون منهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يلمز» درباره توانمندان و «يسخرون» درباره تهيدستان باشد و ضمير «منهم» به «الذين يجدون . ..» برگردد; يعنى، منافقان، مؤمنان توانمند و اهل انفاق را مورد طعن و مؤمنان تهيدست انفاقگر را مورد استهزا و ريشخند قرار مى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 18 - 7
7 - منافقان ، چهره نفاقشان را در ميان مسلمانان با سوگند هاى دروغشان پنهان مى كردند .
كما يحلفون لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 2
2 - عدم امكان گريز از جامعه اسلامى براى منافقان صدر اسلام ، عامل رو آوردن آنان به سوگند دروغ براى مؤمن جلوه دادن خود
و يحلفون باللّه إنهم لمنكم . .. لو يجدون ملجئاً ... لولّوا إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 11 - 4
4 - منافقان عصر بعثت ، با ظاهر سازى و نفوذ در ميان صفوف مسلمانان ، پنهان و ناشناخته بودند .
إنّ الذين جاءو بالإفك عصبة منكم
برداشت ياد شده، از تعبير «منكم» (از ميان شما) ولحن افشاگرانه آيه شريفه، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 3
3 - وجود منافقانى مرموز و عادت كرده بر نفاق ، در ميان اهل مدينه
و من أهل المدينة مردوا على النفاق
يكى از معانى «مَرَدَ» «استمر» و «قَرِنَ» (استمرار و عادت) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 8
8 - منافقان روى گردان از آيات الهى قرآن ، مورد نفرين خداوند
ثم انصرفوا صرف اللّه قلوبهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «صرف اللّه قلوبهم» خبر در مقام انشا بوده و براى نفرين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 20 - 14
14- منافقان و افراد سست ايمانِ بيزار از جهاد ، مورد نفرين الهى و سزاوار مرگ
فأولى لهم
«أولى لهم» ممكن است در مقام انشا و نفرين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 4 - 12
12 - منافقان ، مورد لعن و نفرين سخت خداوند
قتلهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 5
5 - اهل كفر و نفاق ، تنها متكى بر موانع و استحكامات فيزيكى و مادى در جنگ و نبرد
لايقتلونكم جميعًا إلاّ فى قرًى محصّنة أو من وراء جدر
در صورتى كه فاعل در «لايقاتلونكم. ..» كافران و منافقان باشند، به دست مى آيد كه اهل كفر و نفاق، هيچ انگيزه معنوى براى حركت هاى خود ندارند و تنها اطمينان از استحكامات مادى است كه به آنان جرئت مبارزه مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 6
6 - عدم استقلال برخى از منافقان در مشى خويش و تأثيرپذيرى آنان از عناصرخط دهنده نفاق
بعضهم من بعض
برداشت فوق بر اين اساس است كه «من» نشويه باشد كه در اين صورت، آيه مى رساند برخى از منافقان نفاق خويش را از برخى ديگر كسب مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 9،10
9 - منافقان همواره ، مانعى در جهت گسترش اسلام و گرايش مردم به دين
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
جمله «نمنعكم من المؤمنين» مى تواند به اين معنا باشد كه منافقان پس از پيروزى كافران مدعى بودند كه آنان اهل كفر را از گرايش به اسلام و ايمان باز مى داشتند. قابل ذكر است كه بر اين مبنا مراد از غلبه در «الم نستحوذ»، غلبه در تفضل و احسان است. يعنى ما نسبت به شما احسان كرديم.
10 - منافقان ، مانع پيروزى مؤمنان
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
«نمنعكم من المؤمنين»، يعنى جان و مال شما را از دست مؤمنين حفظ كرديم و نگذاشتيم مؤمنين بر شما پيروز شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 10
10 - منافقان ، از جمله عوامل پيدايش ناهنجار هاى اجتماعى اند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 6 - 5
5 - خطر منافقان براى اسلام و گناه آنان نزد خداوند ، بيش از مشركان *
و يعذّب المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
تقدم «المنافقين و المنافقات» بر «المشركين و المشركات»، ممكن است اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 5،6
5 - منافقان ، مايه اميد و تقويت روحيه كافران در نبرد با اسلام
الذين نافقوا يقولون لإخونهم . .. لئن أُخرجتم
اظهار همكارى منافقان با كافران، خود نوعى تقويت روحيه كافران است.
6 - اطمينان بخشى منافقان به كافران ، در پيروى نكردن از پيامبر و مسلمانان بر ضد آنان
الذين نافقوا يقولون . .. و لانطيع فيكم أحدًا أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 12 - 4
4 - حضور منافقان در جبهه كافران ، حضورى ناپايدار و بى خاصيت است .
و لئن نصروهم ليولّنّ الأدبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 1
1 - منافقان ، ايفاگران نقش شيطان در تزوير و وسوسه گرى
كمثل الشيطن
با توجه به اين كه در آيات پيشين منافقان به عنوان وعده دهندگان به يهود و متخلفان از وعده خويش معرفى شده اند; اين تمثيل متوجه آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 3
3 - منافقان مدينه ، به مسلمانان وانمود كردند كه شكست شان در غزوه احزاب حتمى است .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 2
2 - نقش منافقان مدينه ، در وسوسه گرى و تحريك يهود بنى نضير عليه اسلام
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم . .. كمثل الشيطن إذ قال للإنسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 14 - 7
7 - صحنه گردانان نفاق در عصر بعثت ، نگران تمايل پيروانشان به اسلام بودند .
قالوا إنّا معكم إنما نحن مستهزءون
حصر در جمله «إنما . ..» حصر اضافى و از نوع «حصر قلب» است. كاربرد اين گونه حصر در موردى است كه گوينده در صدد بر طرف كردن توهمى باشد كه مخاطب به آن مى انديشد. اين توهم در جمله «إنما نحن ...» گرايش منافقان پيرو، به اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 62 - 5
5 - منافقان از برملا شدن افكار و اهدافشان براى مؤمنان ، نگران بودند . *
يحلفون باللّه لكم ليرضوكم
از قسم خوردن منافقان، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 127 - 5
5 - نگرانى شديد منافقان از افشاى ماهيت پليد و برملا شدن ناخشنودى آنان از آيات الهى ، نزد ديگران
هل يريكم من أحد ثم انصرفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 1
1 - بيم و نگرانى منافقان صدر اسلام ، از افشاى اسرارشان توسط وحى
يحذر المنفقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 5
5- نگرانى شديد منافقان صدر اسلام ، از افشاى چهره واقعى آنان
أم حسب . .. أن لن يخرج اللّه أضغنهم
از اين كه خداوند، منافقان را به افشاى اسرارشان تهديد كرده; معلوم مى شود كه شرايط آنان به گونه اى بوده كه رسوايى، برايشان بسيار سخت تمام مى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 9
9 - نماز گزاردن بر جنازه منافقان و حضور يافتن بر قبر آنان ، حرام است .
و لاتصل على أحد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 1
1 - نهى شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى هميشه ، از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و دعا كردن براى آنها بعد از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 84 - 1
1 - نهى شدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى هميشه ، از نمازگزاردن بر جنازه منافقان و دعا كردن براى آنها بعد از جنگ تبوك
و لاتصل على أحد منهم مات أبداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 53 - 7
7 - منافقان ، حق سوگند ياد كردن به خدا را ، براى اثبات حسن نيت خويش نداشته و از آنان پذيرفته نيست .
و أقسموا باللّه . .. لئن أمرتهم ليخرجنّ قل لاتقسموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 8 - 2،3
2 - منافقان ، از نجوا هاى آزاردهنده شان نهى و از آنان خواسته شده بود تا از آن كار زشت دست بكشيد .
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى
3 - منافقان - با وجود اين كه از نجوا كردن نهى شده بودند - بر آن اصرار مىورزيدند .
ألم تر إلى الذين نهوا عن النجوى ثمّ يعودون لما نهوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 6،7
6 - نيات پليد و پنهان منافقان ، در مراجعه به طاغوت و اعراض از پيامبر ( سنّت )
ان يتحاكموا الى الطّاغوت . .. ان اردنا الّا احساناً و توفيقاً. اولئك الّذين يعلم
7 - هشدار خداوند به منافقان مبنى بر افشاى نيات پليد آنان
اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
ابهام در «ما فى قلوبهم» گوياى اين معناست كه منافقان در مراجعه به طاغوت نيّتهاى پليدى در دل داشتند كه تنها خدا از آن آگاهى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 18
18 - وحى ، نيات منافقان را در رخصت خواهى شان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) آشكار كرد .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم . .. و يستئذن ... إن يريدون إلاّ فرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 95 - 10
10 - پليدى شديد منافقان جهادگريز ، ملاك وجوب اعراض و روى گردانى از آنان
فأعرضوا عنهم إنهم رجس
«إنهم رجس» در مقام تعليل حكم به اعراض است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 8
8 - انحراف منافقان ، آشكار براى هر بيننده اى
و رأيتهم يصدّون
خطاب در «رأيتهم» عام است و اختصاص به بيننده اى خاص ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 5 - 8
8 - انحراف منافقان ، آشكار براى هر بيننده اى
و رأيتهم يصدّون
خطاب در «رأيتهم» عام است و اختصاص به بيننده اى خاص ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 7
7 - وعده منافقان مدينه به يهود بنى نضير ، نسبت به همگامى كامل با آنان در صورت نبرد يا تبعيد
الذين نافقوا يقولون . .. لئن أُخرجتم لنخرجنّ معكم ... و إن قوتلتم لننصرنّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 89 - 5
5 - ممنوعيّت پذيرش ولايت و سرپرستى منافقانِ گسترش دهنده آيين كفر *
ودّوا لو تكفرون . ..فلا تتّخذوا منهم اولياء
در برداشت فوق، «ولىّ» به معنى سرپرست گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 168 - 12
12 - خودمحورى و خودپسندى ، از ويژگى هاى منافقان
لو اطاعونا ما قتلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 7
7- اخبار خداوند از فسادگرى و خويشاوندكشىِ عناصر سست ايمان منافق ، درصورت رسيدن به حكومت
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
برداشت بالا بنابر اين نكته است كه «تولّيتم» از ماده «ولايت» و به معناى بر عهده گرفتن حاكميت باشد و مخاطب آن بيماردلانى باشند كه به دليل سست ايمانى به هنگام فرمان جهاد، به وحشت افتاده و از آن طفره مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 10 - 1،7
1 - دل و انديشه منافقان ، مبتلا به مرضى سخت
فى قلوبهم مرض
سخت بودن بيمارى از نكره آمدن «مرض» استفاده شده است.
7 - منافقان ، مردمى دمساز با دروغ و دروغ گويى
بما كانوا يكذبون
فعل مضارع آن گاه كه پس از «كان» و مانند آن قرار گيرد، دلالت بر استمرار در زمان گذشته دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 11 - 3،6
3 - منافقان فسادپيشه ، حتى كمترين فسادگرى را درباره خويش ، پذيرا نيستند .
قالوا إنّما نحن مصلحون
كلمه «إنما» دلالت بر حصر دارد و حصر در جمله مذكور به اصطلاح «حصر موصوف در صفت» است. بنابراين جمله «إنما نحن مصلحون»; يعنى: از ما جز كارهاى صواب سر نمى زند و همه كارهاى ما موجب اصلاح جامعه است.
6 - منافقان ، مردمانى نصيحت ناپذير
و إذا قيل لهم لاتفسدوا فى الأرض قالوا إنما نحن مصلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 3
3 - بهره بردن از مزاياى جامعه اسلامى و به كنار نشستن به هنگام دشوارى ها و سختى ها ، از ويژگى هاى منافقان است .
و إذا أظلم عليهم قاموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 45 - 1
1 - تنها مردمان بى ايمان ( منافقان ) ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اجازه ترك جهاد مى طلبيدند .
إنما يستئذنك الذين لايؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 48 - 1
1 - فتنه انگيزى و كارشكنى هميشگى منافقان ، عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام در جبهه هاى نبرد
لقد ابتغوا الفتنة من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 67 - 11
11 - منافقان ، هم خود خيرى به جامعه نمى رسانند و هم ديگران را از كار نيك بازمى دارند .
و ينهون عن المعروف و يقبضون أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 1
1 - شك و ترديد ، بيمارى مزمن قلب منافقان
لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 1
1 - منافقان ، زير سپر سوگند ، نفاقشان را پنهان مى كردند .
اتّخذوا أيمنهم جنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 1،3،5
1 - منافقان ، خريداران گمراهى در برابر از دست دادن هدايت هستند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى
3 - تجارت منافقان ( خريد ضلالت در قبال هدايت ) ، تجارتى فاقد هرگونه سود و منفعت
فما ربحت تجرتهم
5 - آگاه نبودن اهل نفاق به سود و زيان واقعى خويش ، عامل اختيار كردن ضلالت و از دست دادن هدايت
أولئك الذين اشتروا الضللة . .. و ما كانوا مهتدين
جمله «ما كانوا مهتدين» عطف بر جمله «اشتروا الضلالة بالهدى» است و به منزله علت براى آن مى باشد; يعنى: چون به سود و زيان واقعى خويش راه نيافتند، به چنين تجارتى دست زدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 16 - 2
2 - تمامى زمينه هاى نيل به هدايت براى منافقان عصر بعثت ، مهيّا بود .
اشتروا الضللة بالهدى
در حالى كه منافقان هدايت نيافته بودند، آيه مورد بحث، هدايت را سرمايه آنان شمرده است; تا به اين حقيقت اشاره كند كه: تمامى زمينه هاى هدايت و اسباب خارجى - به گونه اى كه گويا آن را در اختيار داشتند - براى ايشان فراهم بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 17 - 9
9 - هيچ اميدى به راهيابى و هدايت منافقان پس از سلب شدن نور ايمان از آنان ، وجود ندارد .
و تركهم فى ظلمت لايبصرون
جمله «تركهم فى ظلمات» بيان مى كند كه: ظلمتها منافقان را احاطه كرده و در نتيجه راه به جايى نمى برند و جمله «لايبصرون» (آنها نمى بينند)، حاكى از آن است كه ابزار ديدن و هدايت شدن در آنان نابود شده است; يعنى علاوه بر اينكه موانع هدايت براى آنان ايجاد شده مقتضى هدايت نيز از آنان سلب گشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 88 - 11،15،17
11 - اميد به هدايت منافقان ، از موجبات طرفدارى برخى مؤمنان صدر اسلام از آنان
اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه
15 - ناتوانى مردم از هدايت منافقان
فما لكم فى المنافقين . .. اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه و من يضلل اللّه فلن تجد
17 - اميد برخى از مؤمنان صدر اسلام به هدايت منافقان ، برخاسته از عدم شناخت سنن الهى در هدايت و گمراهى
فما لكم فى المنافقين . .. اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه و من يضلل اللّه فلن تجد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 18 - 5
5 - منافقان ر ها شده در ظلمتِ گمراهى ها ، راه نجاتى ندارند و به ايمان راستين باز نخواهند گشت .
صم بكم عمى فهم لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 110 - 5،6
5 - منافقانِ بناكننده مسجد ضرار ، مردمى هدايت ناپذير بودند .
اتخذوا مسجداً ضراراً . .. لا يزال ... ريبة فى قلوبهم إلا أن تقطع قلوبهم
6 - اخبار خداوند از روحيه هدايت ناپذير منافقان ، متكى بر علم گسترده اوست .
لا يزال بنينهم الذى بنوا ريبة فى قلوبهم . .. و اللّه عليم حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 5
5 - منافقان صدر اسلام ، مردمانى تأثيرناپذير در برابر آيات الهى قرآن
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 63 - 7
7 - هشدار خداوند به منافقان مبنى بر افشاى نيات پليد آنان
اولئك الّذين يعلم اللّه ما فى قلوبهم
ابهام در «ما فى قلوبهم» گوياى اين معناست كه منافقان در مراجعه به طاغوت نيّتهاى پليدى در دل داشتند كه تنها خدا از آن آگاهى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 47 - 10
10 - هشدار خداوند به منافقان با بيان علم همه جانبه اش به روحيّات و دسيسه هاى منافقانه آنان
و لأوضعوا خللكم يبغونكم الفتنة . .. و اللّه عليم بالظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 63 - 2
2 - هشدار شديد الهى به منافقان ، نسبت به موضع گيرى هاى خصمانه آنان در برابر خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
ألم يعلموا . .. ذلك الخزى العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 2
2 - فرجام سوء منافقان و كفرپيشگان گذشته تاريخ - على رغم برخوردارى آنان از قدرت ، مال و فرزند فزونتر - هشدارى است به منافقان هر عصر .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 70 - 6
6 - منافقان ، در معرض نزول عذاب الهى و مبتلا شدن به سرنوشت قوم نوح ، عاد ، ثمود ، قوم ابراهيم و اصحاب مدين
وعد اللّه المنفقين . .. ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح ... و أصحب مدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 78 - 6
6 - هشدار خداوند به منافقان ، در رابطه با امكان افشاى اسرار و سخنان پنهانى آنان
ألم يعلموا أن اللّه يعلم
در توضيح اين برداشت مى توان گفت كه: تذكر خداوند به علم خويش بر اسرار و سخنان پنهانى منافقان، هشدارى است به امكان افشاى آنها.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 13
13- هشدار خداوند ، به افشاى اسرار توطئه هاى پنهان منافقان
و اللّه يعلم إسرارهم
تذكّر به علم خداوند، در حقيقت هشدارى است به منافقان تا گمان نكنند اسرارشان هميشه مخفى خواهد ماند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 1
1- هشدار الهى به منافقان ، نسبت به افشاى كينه هاى نهانى آنان
أم حسب . .. أن لن يخرج اللّه أضغنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 10
10- علم الهى به تمامى اعمال خلق ، هشدارى به بيماردلان منافق و نويدى به اهل ايمان
و اللّه يعلم أعملكم
يادآورى علم فراگير الهى بر تمامى اعمال خلق - چه مؤمن و چه منافق - در حقيقت هشدارى است به منافقان كه سرانجام، كيفر اعمال خود را خواهند ديد و نويدى است به مؤمنان كه صبر و مقاومت شان بر طريق ايمان، از ديد خداوند مخفى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 7 - 8
8 - حاكميت مطلق خداوند بر قواى هستى ، نويدى به مؤمنان و هشدارى به منافقان و مشركان
و للّه جنود السموت و الأرض
يادآورى قدرت، پس از وعده و وعيد، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 11 - 24
24 - آگاهى عميق الهى به كردار بندگان ، هشدارى به نفاق پيشگان و متخلفان از تكاليف دين
سيقول لك المخلّفون . .. بل كان اللّه بماتعملون خبيرًا
تذكّر به «علم الهى» در پايان چنين آيه اى - كه سخن از متخلفان به ميان آورده است - بارِ هشدارى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 20 - 7
7 - خداوند ، جبهه مخالف اسلام ( منافقان و عموم دشمنان خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ) را به شكست حتمى و ذلت بار هشدار داد .
إنّ الذين يحادّون . .. أُولئك فى الأذلّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 1
1 - هشدار شديد خداوند ، به منافقان مدينه ، براى پرهيز از آزار و اذيت زنان مسلمان
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
مفعول فعل «ينته» ذكر نشده و به قرينه آيه پيش; مى تواند آزار و اذيتى باشد كه درباره زنان مسلمان روا داشته مى شد. لازم به ذكر است كه مصدر ثلاثى «نغرينّ»، «غراء» است و «غرى به» در لغت به معناى «الصاق و چسباندن» است (مفردات راغب). اين واژه در آيه، كنايه از تسلط همه جانبه و سخت و گريزناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 19 - 7
7 - شكست ، ناكامى و زوال ، فرجام منافقان
واللّه محيط بالكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 52 - 3،9
3 - مؤمنان صدر اسلام در انتظار هلاكت منافقان به عذاب الهى يا به دست اهل ايمان بودند .
و نحن نتربص بكم أن يصيبكم اللّه بعذاب من عنده أو بأيدينا
9 - اطمينان مؤمنان صدر اسلام به سرنوشت نيك خويش و هلاكت و نابودى منافقان
نحن نتربص بكم . .. بعذاب من عنده أو بأيدينا فتربصوا إنا معكم متربصون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 9 - 4،5،7،9
4 - همانندى منافقان با كافران ، از نظر چگونگى برخورد حكومت اسلامى و جامعه ايمانى با آنان
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
5 - جايگاه اجتماعى منافقان در نظام اسلامى و جامعه ايمانى ، همانند جايگاه كافران است .
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
7 - خطر و زيان منافقان براى جامعه اسلامى ، همانند خطر و زيان كافران است .
جهد الكفّار و المنفقين و اغلظ عليهم
9 - جايگاه و سرنوشت منافقان و كافران ، در قيامت يكسان است .
و مأويهم جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 5
5 - منافقان و مشركان ، داراى موضع واحد در قبال امانت الهى بودند و در نتيجه ، داراى سرنوشت يگانه اند .
إنّا عرضنا الأمانة . .. ليعذّب اللّه المنفقين و المنفقت و المشركين و المشركت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 12 - 7
7 - لزوم هوشيارى مؤمنان در برابر فسادگرى ها و تبهكارى هاى منافقان
ألا إنهم هم المفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 11 - 3
3 - لزوم هشيارى رهبرى و جامعه اسلامى ، در برابر عناصر ظاهر فريب و دوچهره
سيقول لك المخلّفون من الأعراب
پيشگويى خداوند و افشاى چهره متخلفان، در حقيقت بيانگر ضرورت بر اين هشيارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 15 - 6
6 - آتش دوزخ ، تنها ياور كافران و منافقان
هى موليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 19
19 - همسويى منافقان و يهود عصر بعثت در گرايش ها و موضعگيرى هاى خويش در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اسلام
الذين يسرعون فى الكفر . .. سمعون للكذب سمعون لقوم ءاخرين
منافقان مدينه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 57 - 1
1 - منافقان ( پس از جنگ تبوك ) ، در صورت يافتن پناهگاه يا غار و يا روزنى در زمين ، حاضر به گريختن سريع از جامعه اسلامى بودند .
لو يجدون ملجئاً أو مغرت أو مدّخلا لولّوا إليه
«ملجأ» به معناى پناهگاه است و «مغارات» جمع «مغارة» يعنى شكافهاى كوه و «مدّخل» به روزنه و منفذى گفته مى شود كه بتوان در آن پنهان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 3،5
3 - غير از چهره هاى منافق ، افراد بيماردل نيز در مدينه عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) وجود داشتند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض
«و الذين فى قلوبهم مرض» مى تواند عطف جمله اى مستقل بر اسم باشد. در نتيجه، افزون بر منافقان، گروه ديگرى هم بودند كه به دليل داشتن نوعى بيماردلى و ضعف اعتقاد، در صف و جبهه منافقان عمل مى كردند.
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، وعده خدا و پيامبر را بر پيروزى ، فريب و خدعه اى بيش نمى دانستند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 3،10
3 - در مدينه ، مخالفانى وجود داشتند كه درصدد جذب منافقان به سوى خود بودند .
و القائلين لإخونهم هلمّ إلينا
مراد از «القائلين» طبق گفته مفسران، يهوديان اطراف مدينه بوده اند. مرجع ضمير در «إخوانهم» افراد منافق اند.
10 - خداوند ، بر بازدارندگان از جهاد و منافقان تلاش كننده در جذب مسلمان هاى ضعيف به سوى خود و كم حضوران در جهاد ، آگاه است .
قد يعلم اللّه المعوّقين . .. و لايأتون البأس إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 9
9 - منافقان مدينه ، افرادى راحت طلب بودند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم . .. و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 19
19 - در صورتى كه منافقان و بيماردلان و شايعه پراكنان ، در مدينه ، به كار هاى خلاف خود ادامه مى دادند ، چنان مورد قهر پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار مى گرفتند كه مجبور به ترك مدينه مى شدند .
لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً
«لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً» كنايه از آوارگى و در به درى است. لازم به ذكر است كه «قليلاً» صفت مفعول مطلق محذوف (جوار) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 14 - 13
13 - فروپاشى اتحاد منافقان و يهوديان ، پس از غزوه بنى نضير ، به رغم ظاهر متحد آنان *
تحسبهم جميعًا و قلوبهم شتّى
احتمال مى رود كه جملات آيه شريفه، حكايت از آينده داشته باشد; بدين معنا كه از تحولات پس از غزوه بنى نضير خبر مى دهد و از آن جمله در هم ريختن اتحاد ميان منافقان و يهود قبل از غزوه بنى نضير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 9
9 - اخبار خداوند از سر و سِرّ منافقان با يهود بنى نضير ، نمودى از علم وى به غيب و شهود
علم الغيب و الشهدة
با توجه به اين كه بخش قابل توجهى از سوره درباره غزوه بنى نضير مى باشد، آيات پايانى مى تواند نظر به مطالب ياد شده، از جمله رابطه منافقان و يهود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 6
6 - منافقان مدينه ، در جبهه بندى سياسى ، در جبهه يهود بودند .
و القائلين لإخونهم
بنابراين احتمال كه مراد از «القائلين» يهود و مرجع ضمير در «إخوانهم» منافقان باشد، معلوم مى شود كه منافقان، در جبهه يهود و برادران سياسى آنان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 3
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، در صورت حضور در داخل خانه هايشان و هجوم دشمن ، از آن دفاع نمى كردند .
يقولون إنّ بيوتنا عورة . .. و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 3
3 - اذيت و آزار زبانى مسلمانان ، در غزوه احزاب ، از سوى منافقان ، ناشى از اين بود كه مى پنداشتند احزاب متّحد ، نرفته اند و در اطراف مدينه خواهند ماند .
سلقوكم بألسنة حداد . .. يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
بنابراين احتمال كه «يحسبون. ..» حال براى ضمير فاعلى «سلقوا» باشد، نكته ياد شده فهميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 1،2
1 - هشدار شديد خداوند ، به منافقان مدينه ، براى پرهيز از آزار و اذيت زنان مسلمان
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
مفعول فعل «ينته» ذكر نشده و به قرينه آيه پيش; مى تواند آزار و اذيتى باشد كه درباره زنان مسلمان روا داشته مى شد. لازم به ذكر است كه مصدر ثلاثى «نغرينّ»، «غراء» است و «غرى به» در لغت به معناى «الصاق و چسباندن» است (مفردات راغب). اين واژه در آيه، كنايه از تسلط همه جانبه و سخت و گريزناپذير است.
2 - منافقان ، در مدينه ، فعال بودند و زنان مسلمان را مورد تعرض و مزاحمت قرار مى دادند .
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 63 - 5
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، با طرح پرسش هايى از امور غيبى ، مانند « زمان وقوع قيامت » ، در صدد استهزاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بودند .
لئن لم ينته المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض . .. يسئلك الناس عن الساعة
بنابراين كه «ال» در «الناس» عهد ذكرى باشد و به منافقان و بيماردلان در آيه شصت برگردد، نكته بالا، قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 19
19 - منافقان ، پيشگامان تزلزل و اضطراب و فرار از غزوه احزاب بودند .
هنالك ابتلى . .. و زلزلوا زلزالاً ... و إذ يقول المنفقون ...إنّ بيوتنا عورة ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 2
2 - نقش منافقان مدينه ، در وسوسه گرى و تحريك يهود بنى نضير عليه اسلام
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم . .. كمثل الشيطن إذ قال للإنسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 19
19 - در صورتى كه منافقان و بيماردلان و شايعه پراكنان ، در مدينه ، به كار هاى خلاف خود ادامه مى دادند ، چنان مورد قهر پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار مى گرفتند كه مجبور به ترك مدينه مى شدند .
لنغرينّك بهم ثمّ لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً
«لايجاورونك فيها إلاّ قليلاً» كنايه از آوارگى و در به درى است. لازم به ذكر است كه «قليلاً» صفت مفعول مطلق محذوف (جوار) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 4
4 - افشاگرى خداوند ، درباره عناصر نفاق پيشه و مرتبط با دشمن ( يهود بنى نضير )
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 7
7 - خداوند ، به منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، با بيان اين كه حتى در صورت فرار از جبهه جهاد ، گرفتار مرگ يا قتل ، در جاى ديگر يا زمان ديگر مى شوند ، هشدار داده است .
إن فررتم من الموت أو القتل و إذًا لاتمتّعون إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 2
2 - منافقان مدينه ، دل در گرو شرك داشتند و ايمان شان ظاهرى بود .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 14،19
14 - منافقان مدينه ، در سختى و آسايش ، به مسلمانان ، بخل مىورزيدند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . أشحّة عليكم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
19 - منافقان مدينه در كار خير ، بخيل بودند .
أشحّة على الخير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 8،11،20
8 - برخى از منافقان و بيماردلان مدينه ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ترك جهاد در غزوه احزاب ، به بهانه ناامن بودن خانه و كاشانه شان ، مصرّانه اجازه مى خواستند .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة
مراد از «عورة» در آيه، مستحكم نبودن خانه و قابل ورود بودن آن براى هر كس است كه بخواهد وارد شود(مفردات راغب).
11 - مستحكم نبودن خانه و كاشانه ، بهانه منافقان و افراد بيماردل براى گريز از جهاد در غزوه احزاب بود .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة و ما هى بعورة إن يريدون إلاّ فر
20 - « عن عبداللّه الحلبى عنه ( ع ) : إنّهم قالوا « إنّ بيوتنا عورة . . . » فأكذبهم اللّه قال : « و ما هى بعورة . . . » و هى رفيعة السمك حصينة ;
از عبداللّه حلبى، از امام(ع) نقل شده كه منافقان گفتند: خانه هاى ما بى حفاظ است. خداوند آنان را تكذيب كرد و فرمود: «و ما هى بعورة...» و آن خانه ها، داراى ديوارهاى بلند و محكم بود.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 17
17 - منافقان مدينه ، فاقد شخصيت لازم براى موضع گيرى صريح و شفاف بودند .
قالت طائفة . .. و يستئذن فريق منهم ... يقولون إنّ بيوتنا عورة و ما هى بعورة إن ي
از اين كه منافقان، به جاى موضع صريح درباره عدم شركت در جهاد، خانه و كاشانه را بهانه مى گيرند تا از جهاد بگريزند، مى فهميم كه آنان از شخصيت توان مندى برخوردار نبودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 13
13 - منافقان مدينه ، فاقد ثبات روانى بودند و موضع گيرى شان ، تابع مساعد بودن فضا و جو بود .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا . .. فإذا جاء الخوف ... تدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 2
2 - منافقان مدينه ، شخصيت هايى با قلب هاى بيمار بودند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض
«و الذين فى قلوبهم مرض» مى تواند عطف تفسيرى از «المنافقون» باشد. در اين صورت، معناى ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 3
3 - منافقان مدينه ، به مسلمانان وانمود كردند كه شكست شان در غزوه احزاب حتمى است .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 5
5 - منافقان مدينه ، حضور در جبهه جهاد را ، مساوى با كشته شدن و از بين رفتن تلقى مى كردند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
اين كه آيه بيان مى كند كه آنان، با شنيدن خبر جنگ، به حال احتضار درمى آمدند، حكايت از اين نكته مى كند كه منافقان مدينه وقوع جنگ و شركت در جبهه جهاد را مساوى با كشته شدن تلقى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 15
15 - منافقان مدينه ، افرادى كمْ كار و پرگو بودند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . .. فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 1،2،3
1 - منافقان مدينه ، مى پنداشتند كه احزاب متّحد ، تا مدينه را فتح نكنند ، پراكنده نخواهند شد .
يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
2 - منافقان مدينه ، حتى پس از هزيمت احزاب متّحد و عزيمت شان از اطراف مدينه ، گمان مى كردند كه آنان نرفته اند .
يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
3 - اذيت و آزار زبانى مسلمانان ، در غزوه احزاب ، از سوى منافقان ، ناشى از اين بود كه مى پنداشتند احزاب متّحد ، نرفته اند و در اطراف مدينه خواهند ماند .
سلقوكم بألسنة حداد . .. يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
بنابراين احتمال كه «يحسبون. ..» حال براى ضمير فاعلى «سلقوا» باشد، نكته ياد شده فهميده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 3،4
3 - منافقان مدينه ، به هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب ، به قدرى مى ترسيدند كه چشمان شان بى اختيار ، به چرخش مى افتاد .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
مراد از «الخوف» به قرينه بحث جهاد و هجوم دشمن، خبر جنگ و قتال است كه براى منافقان بسيار ترس آور بود.
4 - منافقان مدينه ، از شدت ترس از جنگ ، شبيه محتضر مى شدند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 5،6
5 - منافقان مدينه ، به شدت از كشته شدن و آسيب ديدن ، واهمه داشتند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب
اين كه مى فرمايد: «دوست داشتند در بيابان باشند» كنايه از اين است كه نمى خواستند در مدينه باشند تا از جنگ، آسيبى به آنها برسد و يا كشته شوند.
6 - منافقان مدينه ، در عين ترس از حضور در مدينه ، به هنگام حمله دشمن ، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب يسئلون عن أنبائكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 6،7
6 - تزلزل منافقان مدينه در غزوه احزاب ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
و يستئذن فريق منهم . .. يقولون إنّ بيوتنا عورة ... إن يريدون إلاّ فرارًا ... ثمّ
«ثمّ سئلوا الفتنة» دلالت مى كند كه آنان، با درخواست شرك، آن را قبول مى كردند. چنين امرى اشعار دارد كه استيذان در ترك جهاد و بهانه جويى براى فرار، ناشى از بى ايمانى و تزلزل در عقيده بوده است.
7 - منافقان مدينه ، به قدرى در عقيده خود متزلزل بودند كه در صورت درخواست اظهار شرك ، آنان بى درنگ شرك مىورزيدند .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها ... و ما تلبّثوا بها إلاّيسيرًا
استثناى در كلام، براى تقويت نفى مستثنا است. بنابراين، معنا چنين است كه آنان، در پاسخ درخواست شرك، هيچ درنگ نمى كردند و اظهار شرك مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 4
4 - منافقان مدينه ، از شدت ترس از جنگ ، شبيه محتضر مى شدند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه عقيده منافقان مدينه را درباره حفظ جان از خطر مرگ ، تصحيح كند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. قل لن ينفعكم الفرار إن فررتم ...و إذًا لاتمتّعون إلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 1،6
1 - منافقان ، همسو با احزاب متّحد ، در غزوه احزاب براى درهم شكستن روحيه مسلمانان فعاليت مى كردند .
إذ جاءتكم جنود . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه ... إلاّ غرورًا
فعل مضارع «يقول» بر تداوم كار منافقان دلالت مى كند كه از آن، به «فعاليت» تعبير مى شود.
6 - فعاليت تبليغاتى منافقان و بيماردلان مدينه ، براى ايجاد تزلزل در روحيه مسلمانان ، شايسته يادآورى است .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض
«و إذ» عطف به «إذ زاغت» است و «اُذكر» در تقدير مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 4
4 - منافقان مدينه ، در صدد جذب مسلمان هاى ضعيف الايمان ، به سوى باند خود بودند .
و القائلين لإخونهم هلمّ إلينا
احتمال دارد مرجع ضمير در «القائلين» منافقان، و مرجع در «إخوانهم» مسلمان هايى باشد كه در آيات پيش، از آنان به «الذين فى قلوبهم مرض» تعبير شده است و منظور، مسلمان هايى بودند كه ضعف عقيده داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 5
5 - منافقان ، در غزوه احزاب ، براى وادار كردن مؤمنان به ترك اسلام و روى آوردن به كفر ، تلاش مى كردند .
يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
برداشت بالا، بر اين احتمال است كه مراد از «لامقام لكم» ماندن در دين رسول اللّه و مراد از «فارجعوا» دعوت به رجوع به كفر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 2
2 - تلاش شديد منافقان مدينه ، براى بازداشتن مسلمانان از جهاد در غزوه احزاب
و إذ قالت طائفة منهم . .. لامقام لكم فارجعوا ... قد يعلم اللّه المعوّقين منكم
تضعيف «عوّق» براى بيان شدت و غلظت بازدارندگى، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 4
4 - منافقان ، به نفع جبهه احزاب متّحد ، براى درهم شكستن جبهه مسلمانان ، فعاليت تبليغاتى داشتند .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 7
7 - منافقان مرموز و پنهان كار مدينه ، از سوى خداوند به دو مرتبه عذاب علاوه بر عذاب بزرگ نهايى در قيامت ، تهديد شدند .
سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 7
7 - منافقان مدينه ، از سوى خداوند ، به خاطر شكستن عهد خود تهديد شدند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 3
3 - منافقان مدينه ، به هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب ، به قدرى مى ترسيدند كه چشمان شان بى اختيار ، به چرخش مى افتاد .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
مراد از «الخوف» به قرينه بحث جهاد و هجوم دشمن، خبر جنگ و قتال است كه براى منافقان بسيار ترس آور بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 3
3 - عهد منافقان مدينه با خدا براى فرار نكردن از جهاد ، مورد حساب كشى خداوند است .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 20
20 - « عن عبداللّه الحلبى عنه ( ع ) : إنّهم قالوا « إنّ بيوتنا عورة . . . » فأكذبهم اللّه قال : « و ما هى بعورة . . . » و هى رفيعة السمك حصينة ;
از عبداللّه حلبى، از امام(ع) نقل شده كه منافقان گفتند: خانه هاى ما بى حفاظ است. خداوند آنان را تكذيب كرد و فرمود: «و ما هى بعورة...» و آن خانه ها، داراى ديوارهاى بلند و محكم بود.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1،5
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
5 - در صورت نفوذ دشمن به مدينه ، پس از محاصره از سوى احزاب متّحد ، منافقان به جاى دفاع ، به تلاش به نفع دشمن مى پرداختند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
برداشت بالا، بنابراين است كه ضمير در «دخلت» به «يثرب» برگردد و مراد از «الفتنة»، تلاش تخريبى عليه مسلمانان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 3
3 - روابط خائنانه منافقان مدينه ، با كافران اهل كتاب ( يهود بنى نضير )
الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا من أهل الكتب لئن أخرجتم لنخرجنّ معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 13
13 - منافقان مدينه ، فاقد ثبات روانى بودند و موضع گيرى شان ، تابع مساعد بودن فضا و جو بود .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا . .. فإذا جاء الخوف ... تدور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 4
4 - حركت هاى نفاق آميز منافقان مدينه ، پيچيده تر و شديدتر از منافقان باديه نشين بود .
و ممن حولكم . .. و من أهل المدينة مردوا على النفاق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1،2،7
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.
2 - منافقان مدينه ، دل در گرو شرك داشتند و ايمان شان ظاهرى بود .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
7 - منافقان مدينه ، به قدرى در عقيده خود متزلزل بودند كه در صورت درخواست اظهار شرك ، آنان بى درنگ شرك
مىورزيدند .
و لو دخلت عليهم . .. ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها ... و ما تلبّثوا بها إلاّيسيرًا
استثناى در كلام، براى تقويت نفى مستثنا است. بنابراين، معنا چنين است كه آنان، در پاسخ درخواست شرك، هيچ درنگ نمى كردند و اظهار شرك مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 12
12 - منافقان مدينه ، با برطرف شدن ترس از جنگ ، با زبانى تند و گزنده ، به مسلمانان طعنه مى زدند .
فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
«سلق» (مصدر «سلقوا») به معناى «مغلوب كردن و به زمين زدن چيزى با قهر و غلبه» است (مفردات راغب). «حداد» (جمع «حديد») به معناى «تيز» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 9
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 4،6،7
4 - منافقان مدينه ، دوست داشتند كه در صورت تكرار هجوم احزاب متّحد به مدينه ، در بيابان و در ميان باديه نشينان باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب
6 - منافقان مدينه ، در عين ترس از حضور در مدينه ، به هنگام حمله دشمن ، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب يسئلون عن أنبائكم
7 - منافقان مدينه ، به پى گيرى تحولات و رخداد هاى مدينه ، علاقه مند بودند .
يسئلون عن أنبائكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 24،26
24 - رفتار هاى بيمارگونه منافقان مدينه ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
أشحّة عليكم فإذا جاء الخوف . .. تدور أعينهم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حدا
26 - رفتار هاى بيمارگونه منافقان مدينه ، امرى پيش پا افتاده بود و نمى توانست مشكلى ايجاد كند .
أشحّة عليكم . .. سلقوكم ... و كان ذلك على اللّه يسيرًا
احتمال دارد مشاراليه «ذلك» حال و وضع منافقان مدينه، يعنى تلاش آنان براى بازداشتن مسلمانان از شركت در جهاد و آزار زبانى شان باشد در اين صورت، سهل بودن آن كارها براى خدا، به معناى اين خواهد بود كه آن تلاش ها، مشكلى ايجاد نمى كند و امورى سهل و پيش پا افتاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1،3
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
3 - عهد منافقان مدينه با خدا براى فرار نكردن از جهاد ، مورد حساب كشى خداوند است .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 7،2
7 - منافقان مدينه ، از سوى خداوند ، به خاطر شكستن عهد خود تهديد شدند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل . .. و كان عهد اللّه مسئولاً
2 - منافقان مدينه ، پيمان خود را براى فرار نكردن از جهاد ، شكستند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 23 - 11
11 - صاحبان عهد با خداوند ، از مسلمانان مدينه ، بر خلاف منافقانِ آن ديار ، هيچ گاه از زير بار عهد خود شانه خالى نكردند .
من المؤمنين رجال صدقوا ما عهدوا اللّه . .. و ما بدّلوا تبديلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 10
10 - اطمينان بخشى خداوند به مؤمنان ، در وفا نكردن منافقان به پيمان خويش باكافران ( يهود بنى نضير )
و اللّه يشهد إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 12 - 1،2
1 - خبر دادن خداوند ، به همگام نشدن منافقان با يهود بنى نضير در مسير تبعيد آنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم
2 - خبر دادن خداوند ، از پايبند نبودن منافقان به تعهّد خويش ، در يارى بنى نضير به هنگام جنگ
و لئن قوتلوا لاينصرونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 2
2 - منافقان مدينه ، پيمان خود را براى فرار نكردن از جهاد ، شكستند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 3،6
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، درصدد فرار از جهاد ، به منظور نجات خود بودند .
قل لن ينفعكم الفرار
6 - منافقان حاضر در غزوه احزاب ، براى نجات از مرگ و يا كشته شدن ، تصميم به فرار از جهاد گرفتند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. إن فررتم من الموت أو القتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 3،6
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، درصدد فرار از جهاد ، به منظور نجات خود بودند .
قل لن ينفعكم الفرار
6 - منافقان حاضر در غزوه احزاب ، براى نجات از مرگ و يا كشته شدن ، تصميم به فرار از جهاد گرفتند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. إن فررتم من الموت أو القتل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 62 - 4
4 - فرمان مهدورالدم بودن منافقان و بيماردلان و شايعه پراكنان در مدينه ، ادامه اجراى سنّت تغيير ناپذير الهى بوده است .
أينما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا . .. سنّة اللّه ... ولن تجد لسنّة اللّه تبديلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 6
6 - تزلزل منافقان مدينه در غزوه احزاب ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
و يستئذن فريق منهم . .. يقولون إنّ بيوتنا عورة ... إن يريدون إلاّ فرارًا ... ثمّ
«ثمّ سئلوا الفتنة» دلالت مى كند كه آنان، با درخواست شرك، آن را قبول مى كردند. چنين امرى اشعار دارد كه استيذان در ترك جهاد و بهانه جويى براى فرار، ناشى از بى ايمانى و تزلزل در عقيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 21،24
21 - منافقان مدينه ، به اسلام ، ايمان نياوردند .
أُولئك لم يؤمنوا
24 - رفتار هاى بيمارگونه منافقان مدينه ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
أشحّة عليكم فإذا جاء الخوف . .. تدور أعينهم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 15
15 - منافقان مدينه ، افرادى كمْ كار و پرگو بودند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . .. فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 11
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 81 - 3
3 - جلسات سرّى و توطئه گرانه منافقان عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مدينه
و يقولون طاعة فاذا برزوا من عندك بيّت طائفة منهم غير الذى تقول
برخى گفته اند كه اين آيه درباره منافقان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 11،14
11 - توجه زياد منافقان مدينه ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) هنگام سختى و جنگ ، به منظور دريافت نظر نهايى آن حضرت
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك
فعل مضارع «ينظرون» حكايت از تكرار نگاه مى كند. اصل نگاه به آن حضرت هم، به قرينه مقام - كه وضعيت دشوارى و
سختى است - براى جلب نظر آن حضرت براى اِعلام آتش بس و يا آزاد كردن آنان از جنگ است.
14 - منافقان مدينه ، در سختى و آسايش ، به مسلمانان ، بخل مىورزيدند .
و لايأتون البأس إلاّ قليلاً . أشحّة عليكم ... فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 4
4 - منافقان مدينه ، به همراه مسلمانان ، در غزوه هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) شركت مى كردند .
و إذ يقول المنفقون . .. ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا ... و لقد كانوا عهد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 1
1 - منافقان ، همسو با احزاب متّحد ، در غزوه احزاب براى درهم شكستن روحيه مسلمانان فعاليت مى كردند .
إذ جاءتكم جنود . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه ... إلاّ غرورًا
فعل مضارع «يقول» بر تداوم كار منافقان دلالت مى كند كه از آن، به «فعاليت» تعبير مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 1،4،8،11،20
1 - عده اى از منافقان ، مسلمانان شركت كننده در غزوه احزاب را ، به ترك جهاد وسوسه مى كردند .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
4 - منافقان ، به نفع جبهه احزاب متّحد ، براى درهم شكستن جبهه مسلمانان ، فعاليت تبليغاتى داشتند .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
8 - برخى از منافقان و بيماردلان مدينه ، از پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ترك جهاد در غزوه احزاب ، به بهانه ناامن بودن خانه و كاشانه شان ، مصرّانه اجازه مى خواستند .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة
مراد از «عورة» در آيه، مستحكم نبودن خانه و قابل ورود بودن آن براى هر كس است كه بخواهد وارد شود(مفردات راغب).
11 - مستحكم نبودن خانه و كاشانه ، بهانه منافقان و افراد بيماردل براى گريز از جهاد در غزوه احزاب بود .
و يستئذن فريق منهم النبىّ يقولون إنّ بيوتنا عورة و ما هى بعورة إن يريدون إلاّ فر
20 - « عن عبداللّه الحلبى عنه ( ع ) : إنّهم قالوا « إنّ بيوتنا عورة . . . » فأكذبهم اللّه قال : « و ما هى بعورة . . . » و هى رفيعة السمك حصينة ;
از عبداللّه حلبى، از امام(ع) نقل شده كه منافقان گفتند: خانه هاى ما بى حفاظ است. خداوند آنان را تكذيب كرد و فرمود: «و ما هى بعورة...» و آن خانه ها، داراى ديوارهاى بلند و محكم بود.»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 3،6
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، در صورت حضور در داخل خانه هايشان و هجوم دشمن ، از آن دفاع نمى كردند .
يقولون إنّ بيوتنا عورة . .. و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها
6 - تزلزل منافقان مدينه در غزوه احزاب ، ناشى از بى ايمانى آنان بود .
و يستئذن فريق منهم . .. يقولون إنّ بيوتنا عورة ... إن يريدون إلاّ فرارًا ... ثمّ
«ثمّ سئلوا الفتنة» دلالت مى كند كه آنان، با درخواست شرك، آن را قبول مى كردند. چنين امرى اشعار دارد كه استيذان در ترك جهاد و بهانه جويى براى فرار، ناشى از بى ايمانى و تزلزل در عقيده بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 1
1 - منافقان حاضر در صحنه غزوه احزاب ، و مصمم به فرار از آن ، پيش تر در غزوه اُحد تعهد كرده بودند كه از جهاد با دشمن نگريزند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل لايولّون الأدبر
مرجع ضمير در «كانوا» گروهى از منافقان اند كه در غزوه اُحد ترسيدند و تصميم به فرار گرفتند، ولى عهد كردند كه ديگربار چنين نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 3،6،7
3 - منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، درصدد فرار از جهاد ، به منظور نجات خود بودند .
قل لن ينفعكم الفرار
6 - منافقان حاضر در غزوه احزاب ، براى نجات از مرگ و يا كشته شدن ، تصميم به فرار از جهاد گرفتند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. إن فررتم من الموت أو القتل
7 - خداوند ، به منافقان شركت كننده در غزوه احزاب ، با بيان اين كه حتى در صورت فرار از جبهه جهاد ، گرفتار مرگ يا قتل ، در جاى ديگر يا زمان ديگر مى شوند ، هشدار داده است .
إن فررتم من الموت أو القتل و إذًا لاتمتّعون إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 3،4
3 - روابط خائنانه منافقان مدينه ، با كافران اهل كتاب ( يهود بنى نضير )
الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا من أهل الكتب لئن أخرجتم لنخرجنّ معكم
4 - افشاگرى خداوند ، درباره عناصر نفاق پيشه و مرتبط با دشمن ( يهود بنى نضير )
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 12 - 1،2
1 - خبر دادن خداوند ، به همگام نشدن منافقان با يهود بنى نضير در مسير تبعيد آنان
لئن أُخرجوا لايخرجون معهم
2 - خبر دادن خداوند ، از پايبند نبودن منافقان به تعهّد خويش ، در يارى بنى نضير به هنگام جنگ
و لئن قوتلوا لاينصرونهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 18 - 2،8
2 - تلاش شديد منافقان مدينه ، براى بازداشتن مسلمانان از جهاد در غزوه احزاب
و إذ قالت طائفة منهم . .. لامقام لكم فارجعوا ... قد يعلم اللّه المعوّقين منكم
تضعيف «عوّق» براى بيان شدت و غلظت بازدارندگى، است.
8 - منافقان مدينه ، علاوه بر بازداشتن ديگران از حضور در جبهه جهاد ، خود نيز در آن ، حضورى كم رنگ داشتند .
قد يعلم اللّه المعوّقين . .. و القائلين لإخونهم ... و لايأتون البأس إلاّ قليلاً
بنابراين احتمال كه جمله «و لايأتون البأس. ..» حال براى «المعوّقين» و «القائلين» باشد، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 5
5 - منافقان مدينه ، حضور در جبهه جهاد را ، مساوى با كشته شدن و از بين رفتن تلقى مى كردند .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
اين كه آيه بيان مى كند كه آنان، با شنيدن خبر جنگ، به حال احتضار درمى آمدند، حكايت از اين نكته مى كند كه منافقان مدينه وقوع جنگ و شركت در جبهه جهاد را مساوى با كشته شدن تلقى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 8
8 - در صورت حضور منافقان مدينه ، در جبهه مسلمانان ، جز اندكى در جنگ و جهاد ، شركت نمى كردند .
و لو كانوا فيكم ما قتلوا إلاّ قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 6،7
6 - منافقان مدينه ، در عين ترس از حضور در مدينه ، به هنگام حمله دشمن ، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب يسئلون عن أنبائكم
7 - منافقان مدينه ، به پى گيرى تحولات و رخداد هاى مدينه ، علاقه مند بودند .
يسئلون عن أنبائكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 16 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود كه عقيده منافقان مدينه را درباره حفظ جان از خطر مرگ ، تصحيح كند .
إن يريدون إلاّ فرارًا . .. قل لن ينفعكم الفرار إن فررتم ...و إذًا لاتمتّعون إلاّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 2،3
2 - منافقان براى ماندن مسلمانان به همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله) در غزوه احزاب - باتوجه به هجوم دشمن - وجهى منطقى قائل نبودند و آنان را به ترك غزوه ، دعوت مى كردند .
قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
3 - منافقان مدينه ، به مسلمانان وانمود كردند كه شكست شان در غزوه احزاب حتمى است .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 3
3 - منافقان مدينه ، به هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب ، به قدرى مى ترسيدند كه چشمان شان بى اختيار ، به چرخش مى افتاد .
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذى يغشى عليه من الموت
مراد از «الخوف» به قرينه بحث جهاد و هجوم دشمن، خبر جنگ و قتال است كه براى منافقان بسيار ترس آور بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 20 - 1،4
1 - منافقان مدينه ، مى پنداشتند كه احزاب متّحد ، تا مدينه را فتح نكنند ، پراكنده نخواهند شد .
يحسبون الأحزاب لم يذهبوا
4 - منافقان مدينه ، دوست داشتند كه در صورت تكرار هجوم احزاب متّحد به مدينه ، در بيابان و در ميان باديه نشينان باشند .
و إن يأت الأحزاب يودّوا لو أنّهم بادون فى الأعراب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 19 - 11
11 - توجه زياد منافقان مدينه ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) هنگام سختى و جنگ ، به منظور دريافت نظر نهايى آن حضرت
فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك
فعل مضارع «ينظرون» حكايت از تكرار نگاه مى كند. اصل نگاه به آن حضرت هم، به قرينه مقام - كه وضعيت دشوارى و سختى است - براى جلب نظر آن حضرت براى اِعلام آتش بس و يا آزاد كردن آنان از جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 15 - 5
5 - منافقان مدينه ، در صف هاى مسلمانان تنها حضور ظاهرى داشتند .
و لقد كانوا عهدوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 5،9
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، وعده خدا و پيامبر را بر پيروزى ، فريب و خدعه اى بيش نمى دانستند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 7
7 - منافقان ، به نام سابق مدينه ، علاقه مند بودند و از نامگذارى آن شهر به « مدينة النبى » ناخرسند بودند .
يأهل يثرب
با توجه به اين كه نام مدينه، در آيه صدو بيست از سوره توبه و آيه شصت از سوره احزاب آمده و در اين جا، از قول منافقان، آن شهر به نام سابق اش خوانده شده، نكته بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 5
5 - منافقان و بيماردلان مدينه ، وعده خدا و پيامبر را بر پيروزى ، فريب و خدعه اى بيش نمى دانستند .
و إذ يقول المنفقون و الذين فى قلوبهم مرض ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ غرورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 9
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 12 - 9
9 - ظن و گمان منافقان و بيماردلان مدينه ، در غزوه احزاب ، اين بود كه وعده خدا و پيامبرش ، جز فريب نيست .
و تظنّون باللّه الظنونا . .. و إذ يقول المنفقون ... ما وعدنا اللّه و رسوله إلاّ
«و إذ يقول» مى تواند تفسير «الظنونا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 1،11
1 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به وجود منافقانى ناشناخته در اطراف ايشان از باديه نشينان و نيز از اهل مدينه
و ممن حولكم من الأعراب منفقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق
11 - دورى منافقان باديه نشين از مدينه و مهارت منافقان داخل مدينه ، سبب ناشناخته ماندن آنان نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شد .
و ممن حولكم من الأعراب . .. لاتعلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 101 - 3
3 - وجود منافقانى مرموز و عادت كرده بر نفاق ، در ميان اهل مدينه
و من أهل المدينة مردوا على النفاق
يكى از معانى «مَرَدَ» «استمر» و «قَرِنَ» (استمرار و عادت) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 3
3 - منافقان مدينه ، به مسلمانان وانمود كردند كه شكست شان در غزوه احزاب حتمى است .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم فارجعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 16 - 2
2 - نقش منافقان مدينه ، در وسوسه گرى و تحريك يهود بنى نضير عليه اسلام
ألم تر إلى الذين نافقوا يقولون لإخونهم . .. كمثل الشيطن إذ قال للإنسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 13 - 18
18 - وحى ، نيات منافقان را در رخصت خواهى شان از پيامبر (صلی الله علیه و آله) آشكار كرد .
و إذ قالت طائفة منهم يأهل يثرب لامقام لكم . .. و يستئذن ... إن يريدون إلاّ فرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 11 - 7
7 - وعده منافقان مدينه به يهود بنى نضير ، نسبت به همگامى كامل با آنان در صورت نبرد يا تبعيد
الذين نافقوا يقولون . .. لئن أُخرجتم لنخرجنّ معكم ... و إن قوتلتم لننصرنّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 60 - 1
1 - هشدار شديد خداوند ، به منافقان مدينه ، براى پرهيز از آزار و اذيت زنان مسلمان
لئن لم ينته المنفقون . .. لنغرينّك بهم
مفعول فعل «ينته» ذكر نشده و به قرينه آيه پيش; مى تواند آزار و اذيتى باشد كه درباره زنان مسلمان روا داشته مى شد. لازم به ذكر است كه مصدر ثلاثى «نغرينّ»، «غراء» است و «غرى به» در لغت به معناى «الصاق و چسباندن» است (مفردات راغب). اين واژه در آيه، كنايه از تسلط همه جانبه و سخت و گريزناپذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 14 - 1
1 - در صورت ورود احزاب متّحد از نواحى و اطراف به خانه هاى منافقان در مدينه و درخواست اظهار شرك ، آنان ، با ايشان همسويى مى كردند .
و لو دخلت عليهم من أقطارها ثمّ سئلوا الفتنة لأتوها و ما تلبّثوا بها إلاّ يسيرًا
نايب فاعل فعل «دخلت» مى تواند «بيوت» و مى تواند «يثرب» باشد. برداشت ياد شده، براساس احتمال نخست است. لازم به ذكر است كه «اقطار» جمع «قطر» است كه به معناى جانب است (مفردات راغب). مراد از «الفتنة» به قرينه مقام، شرك است.