احکام عزادری ویژه استادان و مبلغان

مشخصات کتاب

سرشناسه:آدینه‌دوست، کریم، 1352 -

عنوان و نام پديدآور: احکام عزادری ویژه استادان و مبلغان/ گردآورنده کریم آدینه‌دوست؛ ویراستار سمیرا علمدار‌علی‌اکبری؛ تهیه و تدوین مدیریت پژوهش و برنامه‌ریزی.

مشخصات نشر:مشهد: آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات اسلامی، 1398.

مشخصات ظاهری:127 ص.؛ 21/5×14/5 س‌م.

فروست:رهیافت. زائر رضوی؛ 34.

شابک:120000ریال‌978-622-685227-2 :

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

یادداشت:کتابنامه: ص. 124 - 127؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع:سوگواری‌های اسلامی -- فتواها

موضوع:Islamic mourning customs -- Fatwas

موضوع:فتوا‌های شیعه -- قرن 14

موضوع:Fatwas, Shiites -- 20th century

شناسه افزوده:آستان قدس رضوی. معاونت تبلیغات اسلامی

شناسه افزوده:Astan Qods Razavi‪. The Islamic Propagation Department

شناسه افزوده:آستان قدس رضوی. مدیریت پژوهش و برنامه‌ریزی

رده بندی کنگره:BP260

رده بندی دیویی:297/74

شماره کتابشناسی ملی:6027683

---

عنوان: رهیافت 34 ، احکام عزاداری

گردآورنده: حجت الاسلام والمسلمین کریم آدینه دوست

تهیه و تدوین: مدیریت پژوهش و برنامه ریزی

تنظیم و تولید: ادارۀ تولیدات فرهنگی

ویراستار: سمیرا علمدار علی اکبری

ارزیاب علمی: حجت الاسلام والمسلمین جواد محدثی

ارزیاب محتوایی: حجت الاسلام مهدی نخعی

طراح جلد: سیدحسن موسی زاده

صفحه آرا: محمود کریم پور

ناشر: معاونت تبلیغات اسلامی آستان قدس رضوی

چاپخانه: مؤسسۀ فرهنگی قدس

نوبت چاپ: اول، 1398

شمارگان: 1000

شابک: 2- 27 - 6852 - 622 - 978

قیمت: 120000 ریالنشانی: مشهد، حرم مطهر، صحن جامع رضوی، ضلع غربی، بین باب الهادی (علیه السلام) و صحن غدیر، مدیریت فرهنگی.

صندوق پستی: 351 - 91735 تلفن: 3200256 7 - 051

سامانۀ پیامکی دریافت پیشنهادها و انتقادها: 3000802222

حق چاپ محفوظ است.

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

دعای مطالعه

«اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ وَ اَكْرِمْنِى بِنُورِ الْفَهْمِ اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِکَ وَ انْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِکَ بِرَحْمَتِکَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمِينَ.»⁽¹⁾

(خدايا، مرا از تاريكی های وهم خارج كن و به نور فهم گرامی ام بدار. خدايا، درهاى رحمتت را به روى ما بگشا و خزانه هاى علومت را برایمان باز كن؛ به مهربانی ات، اى مهربان ترينِ مهربانان!)

تقدیم به:

تقدیم به ارواح قدسیِ ائمۀ معصومین (علیهم السلام)، به ویژه مولا و مقتدای زمان، حضرت بقیةالله الاعظم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)؛ شهدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس؛ مدافعان مظلوم حرم اهل بیت و زائران آستان ملکوتیِ امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) !

احکام عزاداری

ویژۀ استادان و مبلغان

فهرست

پیشگفتار ...........11

درآمد....... 13

اهمیت و وجوب عزاداری .... 14

برگزاری و تشکیل مجالس عزاداری ........... 14

وجوب عزاداری و حرمت ترک عزاداری ....... 15

کیفیت صحیح عزاداری..... 16

روش صحیح و درست عزاداری......... 16

معنای صحیح روضه خوانی.... 17

مصادیق عزاداری و احکام و مسائل مربوط به آن.... 18

موارد کلی در مصادیق عزاداری .... 18

معیار ضرر در عزاداری........... 18

حکم وهن مذهب......18

معنای وهن مذهب .... 19

تبرک به خون عزاداران......... 19

طهارت خون عزادار .... 20

مرثیه خوانی .........20

غلو در مرثیه خوانی .....20

به کاربردن الفاظ نامناسب در مرثیه ... 21

درآوردن صدای حیوانات....... 22

خواندن روضه های دروغ....... 23

روضۀ ازدواج حضرت قاسم (علیه السلام) ........ 24

نسبت دادن عبارات مشکوک به معصومین (علیهم السلام) ........ 24

زبان حال در عزاداری........... 25

مقتل های معتبر عزاداری....... 27

سینه زنی ...28

دلیل و فلسفه و حکم سینه زنی......... 28

برهنه شدن برای عزاداری...... 29

برهنه شدن در عزاداری با حضور نامحرم ....... 30

سینه زدنی که سبب کبودشدن بدن است..... 31

شور سینه زنی ...........32

زنجیرزنی....... 33

حکم زنجیرزنی........ 33

زنجیرهای تیغ دار...... 33

گریه و ناله........34

گریۀ بلند......34

حد ناله و ضجه........34

لطمه زنی........... 35

هروله کردن .......35

سینه خیزرفتن....... 37

ضرب و جرح بدن در عزاداری....... 37

آویزان کردن قفل و سنگ به بدن در عزاداری........ 38

کوبیدن سر به درودیوار و زمین..... 38

پابرهنه وارد آتش و زغال روشن شدن ........ 38

قمه زنی.... 39

حکم قمه زنی........... 39

قمه زنی مخفی........... 41

جواز قمه زنی در فتاوای علمای گذشته ........ 41

عَلَم های عزا.........41

حمل و برداشتن علم...41

حمل چهل چراغ .......43

فروش پارچۀ علم های عزا..... 43

آراستن علم ها و ذوالجناح و… به زیورآلات.... 43

حمل وسایلی به شکل صلیب ........... 44

حمل وسایلی که دارای مجسمۀ حیوانات است........ 44

تعزیه و شبیه خوانی ......... 44

حکم تعزیه و شبیه خوانی و نقالی....... 44

تشبه به اهل بیت (علیهم السلام) در شبیه خوانی.......... 46

پوشیدن لباس زنانه توسط مردان در تعزیه و شبیه خوانی..... 47

نقالی و پرده خوانی در عزاداری ........ 47

آتش زدن خیمه ها در عصر عاشورا ..... 48

مداحی و غنا .......49

کیفیت مداحی.......... 49

اشعار با مضامین مشتبه (اشعار و الفاظ نامناسب در عزاداری).......... 50

حکم غنا در مداحی.... 53

مداحی های مشکوک به غنا.... 54

موسیقی در عزاداری......... 55

آلات موسیقی و لهو در عزاداری......... 55

نواختن شیپور و فلوت و نی در عزاداری......... 56

طبل و سنج در عزاداری ........ 57

دَمام زنی در عزاداری... 58

نوحۀ همراه با موسیقی.......... 59

آسیب های عزاداری.......... 59

خرافات و عزاداری ........... 59

عزاداری همراه با گناه .......... 60

ریا در عزاداری ..........60

تظاهر در عزاداری...... 61

اجازۀ شوهر برای برگزاری مراسم در منزل ........... 62

ادامۀ حرکت دسته های عزاداری تا نیمه شب ........ 62

تضییع حقوق دیگران...... 64

بلندبودن صدای بلندگو... 64

سد معبر مانند خیمه زدن در پیاده روها ...... 64

راه بندان خیابان برای دسته های عزاداری.... 66

احکام مسجد و حسینیه.... 67

گذاشتن علم ها و وسایل عزا در مساجد ....... 67

برگزاری مراسم و برپایی چادر عزا..... 67

سفره انداختن و غذاخوردن.... 68

واردشدن دسته های عزا با کفش به مسجد ........... 68

تشکیل هیئت های مذهبی در منزل و خالی ماندن مساجد .... 68

صدای بلندگوی مراسم عزاداری ...... 68

ورود جُنُب به حسینیه .......... 69

نماز و عزاداری .....69

تقدم نماز بر عزاداری... 69

شرکت کردن در عزاداری با قضاشدن نماز..... 71

اقامۀ نماز ظهر روز عاشورا ...... 71

بستن راه برای برپایی نماز در روز عاشورا ....... 72

گریه برای امام حسین (علیه السلام) در حال نماز ....... 73

نذر و هدیه در عزاداری..... 73

محل مصرف نذر برای ائمۀ معصومین (علیهم السلام) ... 73

محل مصرف نذر برای حرم ائمۀ معصومین (علیهم السلام) ...... 74

قبول وسایل نذر مثل عَلم در عزاداری.......... 75

استفاده از نذرهای مشکوک.... 75

نذر پوشیدن لباس سیاه....... 76

نذر قمه زنی.... 76

نذر قمه زدن به فرزند........... 76

نذر قربانی کردن در مقابل دستجات عزاداری......... 77

پختن غذای نذری توسط خانمی که عذر شرعی دارد ........ 77

وقف و عزاداری .... 78

حق تولیتِ وقف نامۀ عزاداری ......... 78

نداشتن توانایی اقامۀ عزا در محل ذکرشده در وقف نامه ..... 78

وقف برای امام حسین (علیه السلام) ...... 79

زیادآمدن اموال وقف شده ...... 79

مسائل مالی عزاداری......... 80

جمع آوری پول در عزاداری..... 80

مصرف هدیۀ روحانی در مخارج عزاداری ...... 80

مشخص کردن اجرت در عزاداری و پول گرفتن برای آن ...... 80

مرثیه سرایان خطاکار ........... 82

باقیماندۀ اموال عزاداری........... 82

مصرف اموال عزاداری در غیر عزاداری........ 83

خمس اموال باقیمانده........ 83

ماه محرم و صفر و ایام شهادت معصومین (علیهم السلام) ........ 83

عقد ازدواج در ماه محرم و صفر........ 83

برپایی مجالس شادی در وفیات معصومان (علیهم السلام) ...... 84

کارکردن در ایام عزاداری..... 84

کارکردن در روز عاشورا ........ 85

روزه گرفتن در روز عاشورا...... 86

طلب فرزند در ماه محرم و صفر ........ 86

ارتباط زناشویی در ایام عزا .... 86

استفاده از تخمه و آجیل در ایام عزاداری ..... 87

تفریح و شادی در ایام عزاداری........ 87

تقارن ایام عزاداری با عید نوروز ....... 88

پوشیدن لباس سفید در محرم......... 88

پوشیدن لباس مشکی در ایام عزاداری و سوگواری ........... 88

کراهت نماز با لباس سیاه در ایام عزاداری..... 90

پوشیدن لباس سیاه در دو ماه محرّم و صفر.... 91

اصلاح و آرایش در ایام عزاداری...... 91

اصلاح آقایان... 91

آرایش بانوان... 91

سرمه کشیدن و حنابستن ...... 92

آرایش زنان در مجالس اهل بیت (علیهم السلام) ........... 92

عزاداری بانوان.....93

تشکیل جلسات مخصوص بانوان...... 93

حضور بانوان همراه دسته های عزاداری........ 94

پیاده روی اربعین برای خانم ها ........ 95

ورود مداح مرد در بین عزاداران خانم........... 95

مداحی و مرثیه خوانی بانوان ... 96

پریشان کردن مو .......97

نگاه زن به بدن نامحرم در هنگام عزاداری... 98

زیارت عاشورا....... 99

سند زیارت عاشورا ......99

استحباب خواندن زیارت عاشورا ....... 100

مداومت بر خواندن زیارت عاشورا ...... 100

خواندن زیارت عاشورا به صورت گروهی و فردی....... 101

خواندن دعای علقمه بعد از زیارت عاشورا ..... 101

گفتن «بسم الله » ابتدای زیارت عاشورا......... 102

گفتن تکبیر اول زیارت عاشورا ........ 102

حکم سجدۀ زیارت عاشورا .... 103

آداب سجدۀ زیارت عاشورا .... 103

حکم نماز زیارت عاشورا ....... 104

زمان خواندن نماز زیارت عاشورا....... 104

اضافه کردن به زیارت عاشورا.......... 105

تکرار عبارات زیارت عاشورا.... 105

خواندن مداحی در بین زیارت عاشورا.......... 106

فاصله انداختن میان لعن و سلام زیارت عاشورا ........ 107

خواندن صد لعن و سلام زیارت عاشورا در طول روز ... 108

زیادگفتن لعن و سلام..........108

خواندن زیارت عاشورا بدون لعن و سلام ...... 108

گفتن «مأة مرة » به جای خواندن صد لعن و صد سلام ......... 109

خواندن زیارت عاشورا رو به قبله یا رو به حرم.......... 109

حجاب برای زیارت عاشورا ..... 110

خواندن زیارت عاشورا و سجدۀ آن با عذر شرعی ....... 110

نذر زیارت عاشورا .......110

زیارت عاشورا در ادارات........112

وحدت و زیارت عاشورا.........112

لعن دشمنان دین در زیارت عاشورا ... 112

مسائل متفرقه ...... 113

تشکیل مجلس فقط به صورت مداحی و بدون استفاده از وعظ و ارشاد ....... 113

شرکت پیروان سایر مذاهب در مجالس عزاداری..... 113

حضور کودکان در مجالس عزاداری .......... 113

مصادف شدن ایام عزاداری با اعیاد باستانی ........... 114

اقامۀ مجالس عزاداری کارمندان در ادارات و نهادهای دولتی........ 114

مشروعیت احترام به وسایل عزاداری.......... 115

مراسم جشن ولادت امام موسی کاظم (علیه السلام) در ماه صفر ........ 115

استفاده از غذای مجالس عزاداری.... 117

کاروان های پیاده روی اربعین و غیر آن....... 118

پیاده روی اربعین...... 120

کلامی از آیت الله مکارم........120

ایام فاطمیه ........121

برپایی مجلس عزا در ایام فاطمیه..... 121

تاریخ شهادت حضرت زهرا (علیها السلام) ....... 122

محدودۀ ایام عزا در ایام فاطمیه...... 123

ایام محسنیه.......... 123

کتابنامه..........124

پیشگفتار

عبدالسلام از امام رضا (علیه السلام) شنید که فرمودند: « رَحِمَ اللهُ عَبْداً اَحْیا اَمْرَنا. » (خداوند رحمت کند کسی را که امر ما را زنده می کند.) عرض کرد: «چگونه امر شما را زنده می کند؟ » علی بن موسی الرضا (علیه السلام) در پاسخ فرمودند: «یَتَعَلَّمُ عُلُومَنا وَ یُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَاِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحاسِنَ كَلامِنَا لَاتَّبَعُونا» ⁽¹⁾(علوم ما را فرا می گیرد و آن را به مردم تعلیم می دهد... ؛ زیرا اگر مردم از زیبایی های کلام ما آگاهی مى یافتند، از ما پیروى می كردند.)

«معاونت تبلیغات آستان قدس رضوی » مفتخر است در راستای رسالت خود مبنی بر اشاعۀ فرهنگ تشیع و پاسخگویی به سؤالات شرعی مردم در این حوزۀ گسترده از دین، محتوای پیشِ رو را به استادان فرهیخته تقدیم کند. در این نوشتار تلاش شده است علاوه بر ارائۀ اطلاعات و محتوایی غنی، پاسخی مناسب با محتوایی یکسان در اختیار استادان قرار داده شود تا از تشویش خاطر مراجعان به سبب دریافت جواب های متفاوت جلوگیری شود.

اهداف اصلی تهیه و تنظیم این قبیل نوشتارها عبارت اند از: تلخیص کتاب های تخصصی موجود در این حوزه؛ جمع بندی جواب ها؛ بی نیازکردن استادان از رجوع به منابع پُرشمار در هنگام پاسخگویی.

برای رسیدن به این مهم، کارگروهی از استادان و کارشناسان فرهیختۀ این اداره، هر موضوع پیشنهادی را موشکافانه بررسی می کنند و محصول تلاش خویش را به داوری هیئت علمی می گذارند.

مجموعه کتاب های رهیافت در چهار موضوع کلی تدوین می شود:

رهیافت احکام، رهیافت اعتقادی، رهیافت تربیتی و رهیافت ترکیبی که مرکب از هر سه موضوع قبل است. بی شک بررسی دقیق و نگاه نقادانۀ شما فرهیختۀ گرانقدر، خدمتگزارانتان را در بهبود کیفی این

مجموعه یاری خواهد کرد.

جبهۀ خضوع به درگاه قدسی احدیت می ساییم، به شکرانۀ توفیق خدمتی که حضرتش در بارگاه ملکوتی و سراسر نورِ امام رضا (علیه السلام) ارزانی مان فرموده است. امید است بتوانیم به پاس این افتخار و با استعانت از آن امام همام (علیه السلام) ، به مصداق روایت نورانی آغازین، جرعه ای از علم حقیقی بنوشیم و به تشنگان راستین آن نیز بنوشانیم.

معاونت تبلیغات اسلامی آستان قدس رضوی

درآمد

مجموعۀ پیش رو با عنوان احکام عزاداری، در قالب رهیافت احکام تقدیم می شود. این نسخه، ویرایش چهارم کتابی با همین عنوان از مجموعۀ رهیافت است. مستنداتی که در این کتاب از آن ها استفاده شده و استادان را از مراجعه به آن ها بی نیاز کرده است، عبارت اند از: العروة الوثقی، تحریر الوسیلة، منهاج الصالحین، توضیح المسائل و استفتائات مراجع عظام تقلید حضرت امام، امام خامنه ای، آیت الله خویی، آیت الله فاضل، آیت الله بهجت، آیت الله صافی، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله وحید، آیت الله نوری همدانی و آیت الله شبیری زنجانی. تمامی استفتائات از کتاب ها یا سایت های معتبر مراجع عظام استخراج شده است. در صورت نیاز به استفتای جدید نیز، گروه علمی این استفتا را انجام داده است.

شایان ذکر است در بخش هایی از رهیافت که نام مراجع عظام تقلید ذکر شده، منظور همین یازده مرجع ذکرشده است.

حجت الاسلام کریم آدینه دوست، استاد و عضو گروه علمی احکام ادارۀ پاسخ گویی به سؤالات دینی، این کتاب را تدوین کرده اند و حجت الاسلام مهدی نخعی ویرایش چهارم این اثر را انجام داده اند. سپاسگزارِ تلاش این عزیزان و اعضای هیئت اندیشه ورز نشر احکام، حجج اسلام سیدمحمد ضیائی و محمدهادی رنجبر هستیم که ما را در جمع آوری این اثر یاری کردند و امیدواریم خداوند در سایۀ لطف خویش، توفیق خدمت بیشتر را به ایشان عنایت فرماید.

هیئت اندیشه ورز نشر احکام مدیریت پژوهش و برنامه ریزی

اهمیت و وجوب عزاداری

برگزاری و تشکیل مجالس عزاداری

اقامۀ مجالس تعزیه برای حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و مجالس دعا و بیان مسائل از شعائر دینی است و اختصاص به زمان خاصی ندارد (حضرت امام).⁽¹⁾

برخی کارهاست که پرداختن به آن ها، مردم را به خدا و دین نزدیک می کند. یکی از آن کارها، همین عزاداری های سنتی است که باعث تقرب بیشتر مردم به دین می شود. اینکه امام (قدس سره) فرمودند عزاداری سنتی بکنید، به دلیل همین تقریب است. در مجالس عزاداری نشستن، روضه خواندن، گریه کردن، به سر و سینه زدن و مواکب و دسته های عزا به راه انداختن، از اموری است که عواطف عمومی را به خاندان پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرجوش می کند و بسیار خوب است (امام خامنه ای).⁽²⁾

http://leader.ir/fa/speech/1009

اقامۀ مجلس عزای حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) از سیرۀ ائمۀ معصومین (علیهم السلام) است و ذکر مناقب و مصائب آن حضرت، احیای امر آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و استحباب آن مستفاد از روایات متواتره است (آیت الله وحید).⁽³⁾

باید توجه داشت مراسم عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) از شعائر مهم دینی است و نباید در اهتمام به برگزاری آن به نحو شایسته، کوتاهی شود (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

هدف عزاداری، زنده نگه داشتن تاریخ امام حسین (علیه السلام) و هدف او، یعنی مبارزه با ظلم و ذلت است و باید مراسم عزاداری به کوری چشم دشمنان، با شور و شکوه هرچه تمام تر و در اوج عظمت و هر سال بهتر از سابق برگزار شود و هر کاری که عظمت این مراسم را مخدوش کند، محکوم شود. محال است کسی شیعه باشد و خواهان عظمت این مراسم نباشد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

بیان مسائل دین و ذکر مصائب آل محمد (علیهم السلام) در محل اجتماعات امثال مساجد و حسینیه ها و تکایا و همچنین خواندن دعاها و زیارات، همان طور که از زمان سابق، بین شیعۀ آل محمد (علیهم السلام) متداول بوده است، امری است منصوص در روایات و مرضی امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و موجب تقویت دین مبین و بقای رسالت سیدالمرسلین (صلی الله علیه و آله و سلم) است؛ لذا بر جمیع شیعه و مؤمنین(ایدهم الله تعالی) لازم است در ابقای این گونه امور کوتاهی نکنند و سعی کنند آثار تشیّع برای همیشه رونق داشته باشد و مردم جیلاً بعد جیل به اساس مذهب تشیّع پی برده، ملیت و حیثیت مذهبی خود را نگه دارند (آیت الله خویی).⁽²⁾

وجوب عزاداری و حرمت ترک عزاداری

پرسش: حضور در مجالس عزای امام حسین (علیه السلام) در محرم چه حکمی دارد؟ مستحب است یا واجب؟

پاسخ: حضور در این مجالس مستحب است؛ ولی اگر مردم به مقدار لازم حاضر نشوند، حضور در این مجالس واجب کفایی است (آیت الله مکارم).⁽³⁾

کیفیت صحیح عزاداری

روش صحیح و درست عزاداری

پرسش: کیفیت مطلوب نحوۀ برگزاری عزاداری سالار شهیدان (علیه السلام) چگونه است؟

پاسخ: شایسته است مراسم عزاداری به همان صورت متعارفی که از قدیم متداول بوده، برگزار شود (امام خامنه ای).⁽¹⁾

بهترین شیوۀ عزاداری، تشکیل مجالس باشکوه، ذکر اهداف مقدس حضرت امام حسین (علیه السلام) ، تاریخچۀ واقعۀ کربلا و تحلیل اتفاقات آن است. همچنین تشکیل دسته های عزاداری باشکوه، توأم با شعارهای بیدارکننده و سازنده و پخش و استفاده از پلاکاردها یا شعارهای جالب و جذاب، جزوه ها و پوسترهای حساب شده و پرمحتوا و روشن کننده، از اهداف عزاداری حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و مانند آن است (آیت الله مکارم⁽²⁾).⁽³⁾

شایسته است مؤمنین و شیعیان مخلص اهل ولاء در ترویج شعائر حسینی و برگزاری مراسم عزاداری، به نحوی که معهود و معروف بین طائفۀ بر حق شیعه است و مشتمل بر مجلس وعظ و بیان احکام و معارف و روضه خوانی و سینه زنی و... است، عمل کنند و از سیره ای که از

سلف صالح دربارۀ عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) رسیده، تخلف نکنند (آیت الله سیستانی).⁽¹⁾عزاداری برای حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و سایر بزرگوارانی که در کربلا به شهادت رسیدند، در شکل گیری اعتقادات مردم تأثیر زیادی دارد؛ لذا باید به گونه ای عمل شود که مرضی حضرات معصومین (علیهم السلام) باشد. نحوۀ عزاداری در زمان ها و مکان های مختلف با درنظرگرفتن عرف تعیین می شود. منبر و مجلس حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) مکان آموزش افراد است و قسمت مهمی از اعتقادات مردم از همین مطالب اهل منبر و اشعاری که خوانده می شود، شکل می گیرد و لذا باید در انتخاب مطالب مستند و اشعار، دقت بیشتری شود و جنبۀ هدایتگری و اصلاح برای جامعه مدنظر قرار گیرد. تسامح در گفتن مطالب غیرمتقن یا خواندن اشعار صحیح نیست. عمده در برگزاری مجالس اهل بیت (علیهم السلام) اصلاح نیت است که باید تلاش کنیم ان شاءالله عملمان همراه با اخلاص باشد (آیت الله شبیری).⁽²⁾

معنای صحیح روضه خوانی

پرسش: بعضی از مراجع عظام فرموده اند بهتر است به جای شبیه خوانی، روضه خوانی برپا کنند. منظور از روضه خوانی چیست؟

پاسخ: روضه خوانی در اصطلاح عبارت است از: آموزش احکام، امربه معروف و نهی از منکر و ذکر فضائل و مناقب اهل بیت (علیهم السلام) و مصائب وارده بر آنان، خصوصاً مصائب حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و اصحاب بزرگوار آن حضرت که چنین مجالسی علاوه بر ثواب عزاداری، ثواب بیان احکام و مواعظ را که از اهداف عالیۀ آن بزرگواران بوده نیز خواهد داشت (آیت الله فاضل).⁽³⁾

مصادیق عزاداری و احکام و مسائل مربوط به آن

موارد کلی در مصادیق عزاداری

معیار ضرر در عزاداری

پرسش: معیار شرعی ضرر، اعم از جسمی یا روحی چیست؟

پاسخ: معیار، ضرری است که در نظر عرف، قابل توجه و معتنا به (قابل اعتنا) باشد (امام خامنه ای).⁽¹⁾ضرر معتد به و قابل توجه ضرری است که از آن چشم پوشی نمی شود و افراد در وقوع در آن، سهل انگاری و تسامح نمی کنند؛ مثل ضرری که موجب مرگ می شود یا باعث نقص عضو در بدن و مانند آن می شود (آیت الله خویی).⁽²⁾

حکم وهن مذهب

پرسش: حکم کارهایی که مجالس عزاداری را از وزانت و معنویت تهی می کند و چه بسا موجب وهن مقدسات می شود، چیست؟

پاسخ:⁽³⁾هر کاری که موجب تضعیف اسلام یا مذهب حق اثنا عشری شود، حرام است (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

هر عملی که موجب وهن مذهب شود، از آن خودداری شود (آیت الله صافی).

هر عملی که موجب وهن مذهب شود، جایز نیست (آیات عظام فاضل و بهجت).

باید از کارهایی که عزاداری را خدشه دار می کند، اجتناب شود (آیت الله سیستانی).

معنای وهن مذهب

پرسش: در عزاداری ائمۀ معصومین و مخصوصاً حضرت سیدالشهدا (علیهم السلام) با عبارت «وهن مذهب» مواجه می شویم. منظور از وهن مذهب و معنا و مفهوم آن چیست؟ و حدوحدود آن چه اندازه ای است؟ و چه کسانی آن را مشخص می کنند؟

پاسخ: وَهن دین و مذهب، یعنی از ارزش افتادن و بدنام شدن دین و مذهب و تشخیص آن به عهدۀ مکلف است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

منظور از وهن این است که به مذهب توهین شود و آن را در نظرها کوچک کند. تشخیص مصادیق آن برعهدۀ مؤمنان متدین است. قمه زدن و برهنه شدن را می توان از جمله مصادیق آن بیان کرد (آیت الله مکارم).⁽²⁾

منظور از هتک و توهین، یعنی آنچه در نظر عرف، موجب خوارشدن و تحقیر مذهب می شود (آیت الله خویی).⁽³⁾

تبرک به خون عزاداران

پرسش: آیا خونی که از بدن سینه زنان و عزاداران به سبب قمه زدن و... بیرون می آید، باعث تبرک و شفای مریض ها و زن های عقیم و مانند آن می شود؟

پاسخ: این سخنان پایه و اساسی ندارد و سزاوار است عزاداری به صورتی باشد که باعث هتک دین و مقدسات نشود (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

طهارت خون عزادار

پرسش: آیا خونی که بر اثر کوبیدن شَدید سر به دیوار در عزای حضرت امام حسین (علیه السلام) از سر انسان جاری می شود و به سروصورت شرکت کنندگان در مراسم عزاداری پاشیده می شود، پاک است یا خیر؟

پاسخ: خون بدن انسان نجس است (مراجع عظام تقلید).⁽¹⁾

مرثیه خوانی

غلو در مرثیه خوانی

غلو⁽²⁾

پاسخ: «غلو» در فرهنگ عربى به معناى «تجاوز از حدومرز» است؛ مثلاً اگر پزشک عمومى، به عنوان متخصص قلب و عروق معرفى شود، این مصداق غلو است. در قلمروی توحید نیز، غالى کسى است که امامان را از مقام عبودیت و بندگى فراتر برده، آن ها را خدا یا مصدر افعال خدا بداند؛ مثلاً بگوید آنان خالق زمین و آسمان اند (شرک در خالقیت) یا معتقد باشد که تدبیر نظام آفرینش، پس از ایجاد، به دست آن هاست و آن ها «رازق»، «محیى» و «ممیت» هستند (شرک در تدبیر) یا بگوید امر تشریع به آنان واگذار شده و تحریم و تحلیل در دست آن هاست (شرک در تقنین).

به عقیدۀ شیعیان، اگر در یک مصداق خاص و در پرتو دعاى آنان، تحولى در جهان آفرینش رخ دهد یا بیمارى شفا پیدا کند، همگى به اذن خدا بوده، شبیه کارهاى معجزه آساى حضرت مسیح (علیه السلام) است. شفاعت آنان در روز رستاخیز هم به اذن خداست و توسل به آنان، به دلیل موقعیتى است که آنان نزد خدا دارند. ذکر فضایل و مناقب آنان نیز نوعى اظهار مهر و مودت به خاندان رسالت است که با تأکید قرآن و سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همراه است. حب عترت و مودت ذوى القربى از اصولى است که قرآن و سنت بر آن تأکید دارند (به نقل از: جعفر سبحانی، راهنماى حقیقت، ص429 تا 433).

در مرثیه خوانی

پرسش: نظر جناب عالی دربارۀ غلو و رعایت نکردن شأن اهل بیت (علیه السلام) چیست؟

پاسخ: به طور کلی، عزاداری به شیوۀ مرسوم سنتی اشکال ندارد؛ بلکه مستحسن است؛ اما گفتن جملاتی که از اهل بیت به عنوان «خدا» یاد می شود یا خواندن اشعاری که مشتمل بر دروغ باشد یا انجام دادن اعمالی که موجب وهن مذهب می شود، جایز نیست (امام خامنه ای).⁽³⁾

عزاداران محترم (خطبا و مداحان و آحاد مردم سوگوار) باید از کلمات

غلوآمیز که ائمۀ هدی (علیهم السلام) یا بزرگانِ شهدا را هم ردیف خداوند قرار می دهد، جداً اجتناب کنند. همچنین تعبیراتی، مثل «من علی اللهی ام» یا «من حسین اللهی ام» یا «زینب اللهی ام»، مناسب افراد معتقد به مکتب معصومین (علیهم السلام) نیست و لازم است به این اشخاص تذکر داده شود و آن ها را از این کار نهی کرد. برای بزرگداشت مقام آن بزرگواران راه های خوب و سنجیده و معقولی وجود دارد که به این حرف ها نیازی ندارد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

خواندن این قبیل اشعار، مثل «حسین اللهی ام»، «لا اله الا حسین» یا مضامینی که مشتمل بر غلو است، صحیح نیست و هر شعر یا مضمونی که مشعر بر غلو است، نباید خوانده شود و با وجود فراوانی اشعار غراء و قصاید شیوا و پرمعنا در مدح یا سوگ ائمۀ هدی (علیهم السلام) به این گونه اشعار یا مضامین که موجب سوءتفاهم یا سوءاستفاده می شود، نیازی نیست (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

باید بهترین مدایح که مشتمل بر مضامین صحیح و اقتباس از آیات و احادیث و نکات شعری ادیبانه و دور از غلو است، استفاده شود (آیت الله صافی).⁽³⁾

این کارها خلاف احتیاط است؛ بلکه اگر طوری باشد که اهانت به آن ذوات مقدسه (علیهم السلام) باشد، به عنوان ثانوی، حرام قطعی است (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

به کاربردن الفاظ نامناسب در مرثیه

پرسش: سرودن و خواندن شعرهایی که در آن از الفاظی نامناسب استفاده

شده، الفاظ مذکور را به ساحت مقدس ائمۀ اطهار (علیهم السلام) و خودشان نسبت می دهند، چه حکمی دارد؟

پاسخ: عزاداری ائمۀ اطهار (علیهم السلام) مخصوصاً خامس آل عبا (علیه السلام) از افضل قُرُبات است و سرودن و خواندن اشعاری که از مظلومیت و زحمات و فداکاری آن حضرات حکایت کند، کار بسیار خوبی است؛ ولی باید از هر کاری که باعث هتک حرمت آن بزرگواران می شود و موجب وهن مذهب در نظر دیگران می شود، پرهیز شود (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

اینکه برخی مداحان اهل بیت (علیهم السلام) گاهى در مقام خضوع و خشوع خود را تشبیه به حیواناتی مانند سگ مى کنند یا حتى گاهى صداى آن ها را درمى آورند، خلاف احتیاط است؛ بلکه اگر طورى باشد که اهانت به آن ذوات مقدسه (علیهم السلام) باشد، به عنوان ثانوى حرام قطعى است (آیت الله بهجت).⁽²⁾

درآوردن صدای حیوانات

پرسش: بعضی افراد در هیئت، وقتی مداح اسم سگ می آورد، مثلاً می گوید «من سگ حسینم...»، لفظ «عو» را به عنوان صدای سگ درمی آورند و چند بار عو می کشند. این کار چه حکمی دارد؟

پاسخ: گفتن این الفاظ شایسته نیست و درهرحال مناسب است مؤمنان شئون عزاداری معصومان (علیهم السلام) به ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند (امام خامنه ای).⁽³⁾

پرسش: آیا تقلید صداى سگ یا الاغ یا کبوتر در موقع سینه زدن، به منظور اظهار عجز در مقابل ائمه (علیهم السلام) جایز است؟

پاسخ: این کار زننده است و اهانت به مقام شامخ ائمه (علیهم السلام) است (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

پرسش: برخی مداحان گاهی در مقام خضوع و خشوع، خود را به حیواناتی مانند سگ تشبیه می کنند، یا حتی گاهی صدای آن ها را درمی آورند. این کارها از لحاظ شرع چه حکمی دارد؟

پاسخ: این کارها خلاف احتیاط است؛ بلکه اگر طوری باشد که اهانت به آن ذوات مقدسه (علیهم السلام) باشد، به عنوان ثانوی حرام قطعی است (آیت الله بهجت).⁽²⁾

پرسش: در برخی از جلسات مذهبی و عزاداری برای اظهار نهایت تذلل در برابر اهل بیت (علیهم السلام) عده ای صدای حیواناتی مانند سگ را از خود در می آورند. حکم شرعی آن را بیان فرمایید.

پاسخ: چون در انظار بعضی موهن است، سزاوار است اظهار ارادت و ولایت خود را در صورت های جالب و تحسین آمیز انجام دهید (آیت الله صافی).⁽³⁾

خواندن روضه های دروغ

پرسش: خواندن روضه های دروغ و نامعتبر که موجب تمسخر و هتک می شود، چه صورتی دارد؟

پاسخ:⁽⁴⁾خواندن روضه های دروغ جایز نیست (آیات عظام فاضل،

صافی، بهجت و مکارم).

اگر دروغ و موجب هتک و تمسخر باشد، جایز نیست (امام خامنه ای).

اگر دروغ یا موجب هتک باشد، جایز نیست (آیت الله سیستانی).

روضۀ ازدواج حضرت قاسم (علیه السلام)

پرسش: آیا تعزیه و روضه هایی که به نام ازدواج حضرت قاسم (علیه السلام) در کربلا خوانده می شود، صحیح است؟

پاسخ: این مطلب در روایات معتبر وارد نشده است (آیت الله مکارم). ⁽¹⁾

تعزیه و شبیه خوانى بخش هایى از تاریخ که سند معتبرى ندارد؛ مثل ازدواج حضرت قاسم، اگر معلوم باشد که از بعضی کتب تاریخی و روایت ها نقل شده، اشکال ندارد (آیت الله بهجت).⁽²⁾

آنچه دربارۀ عروسی حضرت قاسم (علیه السلام) مطرح می شود، صحیح نیست و اثری از این قضیه در کتب معتبره وجود ندارد. علاوه بر اینکه حضرت قاسم (علیه السلام) به سن ازدواج نرسیده بود. بلی، در کتاب منتخب مرحوم طریحی چیزهایی که مناسب ازدواج آن حضرت است، نقل شده؛ ولی ظاهراً این مطالب نادرست را بعد از آن مرحوم، افراد مغرض یا نادان به آن کتاب اضافه کرده اند. مرحوم طریحی عالم تر از آن است مطالبی را در کتاب خود بنویسد که مناسبتی با واقعۀ عاشورا ندارد. به هرحال آنچه در کتاب طریحی آمده، به این شکل که در مراسم تعزیه داری به صورت خرافی مطرح می کنند، نیست (آیت الله فاضل).⁽³⁾

نسبت دادن عبارات مشکوک به معصومین (علیهم السلام)

پرسش: این جانب چون به حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) علاقۀ زیادی دارم،

مرثیه و مصیبت می خوانم و مداحی می کنم که نمی دانم راست است یا دروغ؛ ولی احتمال صحت آن را می دهم. آیا می توانم مرثیه یا مدح معصومین (علیهم السلام) را درصورتی که مشکوک است، بخوانم؟ حکم آن را در حال روزه و غیرروزه بیان فرمایید.پاسخ: نقل مطالب بدون اینکه مستند به روایتی باشد یا در تاریخ ثابت شده باشد، وجه شرعی ندارد؛ مگر آنکه نقل آن به عنوان بیان حال به حسب برداشت متکلم باشد و علم به خلاف بودن آن نداشته باشد و تکلیف شنوندگان نهی ازمنکر است؛ به شرطی که موضوع و شرایط آن نزد آنان ثابت شده باشد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

به طورکلی نسبت دادن سخن یا واقع--ه ای به معصوم (علیه السلام) باید مستند به منبع صحیحی باشد؛ لذا در فرض سؤال اگر قرینه ای باشد که از دیگری نقل می کنید، اشکال ندارد؛ مثل اینکه آن را به کتاب یا شخصی که از او شنیده اید، نسبت دهید یا به طور احتمال و اینکه گفته اند و می گویند یا نقل شده، آن را بیان کنید و لازم است از گفتن و نقل مطالبی که دور از شأن اهل بیت و مقام معصومین (علیهم السلام) و موجب وهن است، خودداری کنید و سع-ی کنید با مراجعه به کتب معتبر و مقاتل موردقبول علما، نوح--ه و مداحی های صحیح بخوانید (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

خواندن روضۀ بی اساس جایز نیست و خواندن چیزی که احتمال صحت آن را می دهند، اگر به صورت احتمال باشد، اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽³⁾

زبان حال در عزاداری

پرسش: حکم استفاده از زبان حال در مدح و مرثیۀ ائمه (علیهم السلام) چیست؟

پاسخ: نقل مطالب بدون اینکه مستند به روایتی باشد یا در تاریخ ثابت شده باشد، وجه شرعی ندارد؛ مگر آنکه نقل آن به عنوان بیان حال، به حسب برداشت متکلم باشد و علم به خلاف بودن آن نداشته باشد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

زبان حال به صورت شعر یا نثر، اگر منافی با مقام اهل بیت (علیهم السلام) نباشد و متناسب با حال آن امام (علیه السلام) باشد، یعنی حال امام (علیه السلام) در آن وقت طوری بود که ترجمان آن، این کلمات یا این اشعار باشد، مانعی ندارد؛ ولی باید معلوم باشد (هرچند به قرائن و شواهد) که زبان حال است، نه نقل گفتار امام (علیه السلام) (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

منظور از زبان حال آن است که حالت آن بزرگواران چنین تعبیراتی را اقتضا می کند و این کار به دو شرط جایز است: نخست اینکه واقعاً این سخنان مناسب چنان حالتی باشد و دیگر اینکه معلوم باشد که زبان حال است نه زبان قال (آیت الله مکارم).⁽³⁾

پرسش: شرایط زبان حال صحیح چیست؟پاسخ: 1. حال واقعاً اقتضای آن را داشته باشد و این امر دربارۀ شخصی که مداح زبان حالش را می گوید تفاوت دارد؛ مثلاً اگر زبان حال حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) را می گوید، با توجه به اینکه آن بزرگوار امام معصوم است، چیزی که مناسب شأن حضرتش نباشد، نگوید.

(آیت الله سیستانی).⁽¹⁾

منظور از زبان حال آن است که حالت آن بزرگواران چنین تعبیراتی را اقتضا می کند و این کار به دو شرط جایز است: نخست اینکه واقعاً این سخنان مناسب چنان حالتی باشد و دیگر اینکه معلوم باشد که زبان حال است نه زبان قال (آیت الله مکارم).⁽²⁾

مقتل های معتبر عزاداری

پرسش: مقاتل معتبره، اعم از فارسی و عربی، کدام اند؟

پاسخ: کتاب لهوف و نفس المهموم و ترجمۀ آن، از کتاب های معتبرۀ مقاتل اند (آیت الله فاضل).⁽³⁾

برای ذکر مصائب اهل بیت عصمت (علیهم السلام) خوب است از کتب مرحوم محدث قمی، مثل منتهی الآمال و نفس المهموم که به فارسی هم ترجمه شده و مثل قمقام ذخّار و ابصار العین که آن هم ترجمه شده، استفاده شود. همچنین کتاب طریق البکاء مشتمل بر ضعاف است (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

کتاب های خوبی در این زمینه نوشته شده است، از جمله ارشاد مرحوم شیخ مفید، لهوف سیدبن طاووس، مقتل الحسین (علیه السلام) مرحوم مقرم، منتهی الآمال مرحوم محدث قمی و اخیراً کتاب خوبی به نام عاشورا (شامل ریشه های تاریخی حادثۀ کربلا، سپس رویدادها و سرانجام نتایج و آثار مهم آن) به وسیلۀ دو نفر از دانشمندان حوزۀ علمیه زیر نظر این جانب نگاشته شده است و کتاب بسیار خوبی است (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

سینه زنی

دلیل و فلسفه و حکم سینه زنی

پرسش: دلیل سینه زدن برای ائمه (علیهم السلام) چیست؟

پاسخ: شما گمان نکنید که اگر این مجالس عزا نبود و اگر این دستجات سینه زنی و نوحه سرایی نبود، پانزده خرداد پیش می آمد. هیچ قدرتی نمی توانست پانزده خرداد را آن طور کند، مگر قدرت خون سیدالشهدا (علیه السلام) و هیچ قدرتی نمی تواند این ملتی که از همۀ جوانب به او هجوم شده و از همۀ قدرت های بزرگ برای او توطئه چیده اند، این توطئه ها را خنثی کند، الّا همین مجالس عزا (حضرت امام).⁽¹⁾

سینه زدن برای ائمه (علیهم السلام) به عنوان تعظیم شعائر دینی و زنده نگاه داشتن خاطره و مظلومیت آنان در طول تاریخ، موردتوجه متشرعه بوده، سبب تقویت و احیای حق و نشر معارف اهل بیت (علیهم السلام) است (آیت الله نوری).⁽²⁾

سینه زنی یکی از مظاهر مهم عزاداری و ابراز تنفر از ظلم بنی امیه است و نه تنها اشتباه نیست، بلکه در تداوم هدف عاشورا نقش مهمی دارد (آیت الله فاضل).⁽³⁾

سینه زنی و زنجیرزنی در عزای سید مظلومان حضرت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) از شعائر مذهب است و موجب احیای حق و زنده نگه داشتن مراسم عاشوراست (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

عزاداری، حمایت از مکتب امام حسین (علیه السلام) در ظلم ستیزی و اعلام برائت و بیزاری از ظالمان است و سینه زنی نوعی عزاداری محسوب می شود (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

سینه زنی و گریه کردن و مانند آن هرچند شدید باشد، اگر به دلیل حزن و ناراحتی بر حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) باشد، داخل در عنوان جَزَع و بُکاء⁽¹⁾بر آن حضرت (علیه السلام) می شود که روایات معتبره، آن را راجح و مستحب می دانند و آن را موجب تقرب به سوی خداوند متعال می شمارند؛ به شرط اینکه خوف ضرر بلیغ (کلی) و جنایت بر نفس در بین نباشد (آیت الله سیستانی).⁽²⁾پرسش: حکم سینه زنی برای امام حسین (علیه السلام) چیست؟

پاسخ: عزاداری و سینه زدن مانعی ندارد (حضرت امام).⁽³⁾

سینه زنی اگر به نحو متعارف و به گونه ای باشد که از نظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه در عزاداری محسوب شود، مستحب است و از اعمال بزرگ [و گران قدری] است که انسان را به خداوند نزدیک می کند (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

اگر صدمه معتد به نباشد، اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽⁵⁾

اشکال و منعی در آن نیست (آیت الله خویی).⁽⁶⁾

برهنه شدن برای عزاداری

پرسش: آیا لخت شدن برای عزاداری و سینه زنی جایز است؟

پاسخ: شایسته است عزاداری به شیوۀ مرسوم و سنتی که با لباس انجام می گرفته، برگزار شود (امام خامنه ای).⁽⁷⁾

برهنه شدن در اثنای سینه زنی و عزاداری (فی حد نفسه و در فرض عدم مفسده) اشکال ندارد (آیت الله سیستانی).⁽⁸⁾

برهنه شدن هنگام سینه زنی چون سبب وهن است، بنا بر احتیاط باید ترک شود؛ ولی باز گذاشتن کمی از جلوی سینه برای سینه زدن یا کمی از پشت برای زنجیرزنی مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

اگر مستلزم نگاه نامحرم نباشد، اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽²⁾

برهنه شدن در عزاداری با حضور نامحرم

پرسش: آیا لخت شدن مردان هنگام عزاداری با حضور بانوان جایز است؟

پاسخ: از این امر خودداری شود (امام خامنه ای).⁽³⁾

برهنه شدن هنگام سینه زنی اگر در مقابل نامحرم باشد، حرام است (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾سینه زدن در کوچه و بازار بااینکه زنان عبور مى کنند، درصورتى که سینه زن پیراهن پوشیده باشد، اشکال ندارد (آیت الله صافى).⁽⁵⁾

سینه زدن در کوچه و بازار بااینکه زن ها عبور مى کنند، اشکال ندارد؛ ولى بنا بر احتیاط واجب، سینه زن باید پیراهن پوشیده باشد (آیات عظام خویی و نوری).⁽⁶⁾

لخت شدنى که در معرض نظر حرام نامحرم باشد، جایز نیست (آیت الله بهجت).⁽⁷⁾

پرسش: برهنه شدن مردان در عزاداری ها برای سینه زنی یا زنجیرزنی چه صورت داشته، نگاه کردن زنان به این صحنه ها یا فیلم آن ها چه

حکمی دارد؟

پاسخ: برهنه شدن در اثنای سینه زنی و عزاداری (فی حد نفسه و در فرض عدم مفسده) اشکال ندارد؛ ولی نگاه کردن زنان به اندام برهنۀ مردان یا به عکس و فیلم مربوط به آن، بنا بر احتیاط واجب، جایز نیست⁽¹⁾

(آیت الله سیستانی).⁽²⁾

سینه زدنی که سبب کبودشدن بدن است

پرسش: آیا لخت شدن و سینه زدن، به شکلی که سینۀ عزادار قرمز شود، جایز است؟

پاسخ: مانعی ندارد؛ مگر اینکه موجب ضرر فاحش بر بدن شود (حضرت امام).⁽³⁾

پرسش: دربارۀ زنجیرزنى که به سیاه شدن یا مجروح شدن بدن منجر مى شود و همچنین غالباً پشت پیراهن افراد باز است و بیشتر در خیابان و معابر عمومى ظاهر مى شوند، نظر شریف شما چیست؟

پاسخ: مانعى ندارد، مگر اینکه موجب ضرر فاحش بر بدن شود.

اگر ضرر قابل توجهی بر بدن نداشته باشد، فی نفسه اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

سینه زدن به شکل متعارف، عملی ارزشمند و پسندیده است (آیت الله نوری).⁽⁵⁾

اگر ضرر درخور توجهی برای بدن نداشته باشد، در عزای حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) مانعی ندارد (آیت الله صافی).⁽⁶⁾

جایز بلکه راجح است؛ مشروط بر آنکه موجب ضرر مهم و اضرار بر نفس نباشد (آیت الله فاضل).⁽¹⁾

درصورتی که مناسب عزاداری باشد و مرض آور نباشد، اشکال ندارد (آیت الله بهجت).⁽²⁾

پرسش: آیا سینه زنی محکم، طوری که سینه سرخ شود، مجاز است؟

پاسخ: سرخ کردن سینه به عمد، اشکال دارد (آیت الله مکارم).⁽³⁾

شور سینه زنی

پرسش: در هیئت های به سبک جدید، مرسوم است که گاهی به شکل تند و سریع سینه می زنند که به شور معروف است. نظر معظم له دراین باره چیست؟

پاسخ: اگر موجب وهن مذهب یا مراسم عزاداری معصومین (علیهم السلام) نباشد، فی نفسه اشکال ندارد و درهرحال بهتر است مؤمنین شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) به ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند و لازم است عزاداری سالار شهیدان هرچه گرم تر و پرشورتر و به شیوۀ سنتی و با مضامین روشنگر و معرفت زا انجام شود (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

بهتر است این روش که روش سنگینی به نظر نمی رسد و مناسب مقام ولایت نیست، ترک شود (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

فی حد نفسه اشکال ندارد (آیت الله سیستانی).⁽⁶⁾

زنجیرزنی

حکم زنجیرزنی

پرسش: زنجیرزدن به بدن چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر به نحو متعارف و به گونه ای باشد که ازنظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه در عزاداری محسوب شود، اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽¹⁾سینه زنی و زنجیرزنی نیز از روش های عزاداری سنتی است و اشکالی ندارد (آیت الله مکارم).⁽²⁾

سینه زنی و گریه کردن و مانند آن، هرچند شدید باشد، اگر به خاطر حزن و ناراحتی بر حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) باشد، داخل در عنوان جَزَع و بُکاء بر آن حضرت می شود که روایات معتبره آن را راجح و مستحب می دانند و آن را موجب تقرب به سوی خداوند متعال می شمارند؛ به شرط اینکه خوف ضرر بلیغ (کلی) و جنایت بر نفس در بین نباشد (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

اگر صدمه معتد به نباشد، اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

اشکال ندارد (آیت الله بهجت).⁽⁵⁾

زنجیرهای تیغ دار

پرسش: استفاده از زنجیرهای تیغ دار هنگام عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر استفاده از زنجیرهای مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود یا باعث ضرر بدنی قابل توجهی شود، جایز نیست (امام خامنه ای).⁽⁶⁾

کیفیت عزادارى باید چنان باشد که بهانه اى به دست دشمنان اسلام

ندهد و موجب سوءاستفاده از آن نشود و این مراسم عظیم و پرشکوه تضعیف نشود و به همین دلیل از کارهایى که موجب وهن مذهب است، باید پرهیز شود (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

اگر موجب وهن مذهب در برابر مردم شود یا باعث ضرر بدنی قابل توجهی شود، جایز نیست (آیت الله فاضل).⁽²⁾

گریه و ناله

گریۀ بلند

پرسش: آیا بلند گریه کردن برای امام حسین (علیه السلام) اشکالی دارد؟پاسخ: گریۀ طبیعی با صدای بلند اشکالی ندارد؛ بلکه خوب است؛ ولی صداهای مصنوعی که گاهی اوقات در بعضی مجالس دیده می شود و فریادهایی به صورت عربده می کشند، صحیح نیست (آیت الله مکارم).⁽³⁾

سینه زنی و گریه کردن و مانند آن هرچند شدید باشد، اگر به خاطر حزن و ناراحتی بر حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) باشد، داخل در عنوان جَزَع و بُکاء بر آن حضرت می شود که روایات معتبره، آن را راجح و مستحب می دانند و آن را موجب تقرب به سوی خداوند متعال می شمارند؛ به شرط اینکه خوف ضرر بلیغ (کلی) و جنایت بر نفس در بین نباشد (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

حد ناله و ضجه

پرسش: آیا ناله و ضجه بر اباعبدالله (علیه السلام) حدی دارد؟

پاسخ: ناله و ضجه حدی ندارد؛ ولی نعره کشیدن در مجالس عمومی، درصورتی که سبب وهن شود، کار صحیحی نیست (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

لطمه زنی

پرسش: آیا لطمه زنی در عزاداری جایز است؟

پاسخ: لطمه زدن در عزاداری اگر ضرر قابل توجهی بر بدن داشته باشد یا موجب وهن مذهب یا مؤمنین یا مراسم عزاداری معصومین (علیهم السلام) باشد، جایز نیست و درهرحال بهتر است مؤمنین شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) ، به ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند (امام خامنه ای).⁽²⁾

عزاداری خامس آل عبا (علیه السلام) از شعائر مهم دینی و رمز بقای تشیّع است و باید هرچه باشکوه تر برگزار شود؛ اما لازم است از تمام کارهایی که آسیب به بدن می رساند یا موجب وهن مذهب می شود، جداً اجتناب شود (آیت الله مکارم).⁽³⁾

عزاداری برای حضرت امام حسین (علیه السلام) طبق سنت متعارف و معمول بین شیعیان اشکال ندارد (آیت الله نوری).⁽⁴⁾

هروله کردن

پرسش: هروله کردن در عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر موجب وهن مذهب یا مراسم عزاداری معصومین (علیهم السلام) نباشد، فی نفسه اشکال ندارد و درهرحال لازم است مؤمنین شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) ، به ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (علیه السلام)

را مراعات کنند و مناسب است عزاداری سالار شهیدان هرچه گرم تر و پرشورتر و به شیوۀ سنتی و با مضامین روشنگر و معرفت زا انجام گیرد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

از این حرکات، در مجلس عزاى اهل بیت (علیهم السلام) اجتناب کنید (آیت الله مکارم).⁽²⁾

گاه می شود که اشخاص مصیبت زده از شدت تأثر از جا برمی خیزند و می روند و می آیند و خود را می زنند و فریاد می کشند. اگر کسی در مصیبت حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) که اعظم مصائب است، واقعاً چنین حالی پیدا کند، یا اگر مثل تباکی چنین حالی را ارائه دهد و جَو حزن و اندوه و تأثر در مراسم ایجاد شود و موجب زیادترشدن شور عزاداری شود، این حالت را نمی توان اهانت دانست و اشکال ندارد. در این مواقع سلیقه ها مختلف است؛ به حسب ازمنه و امکنه فرق پیدا می کند و عرف عام را باید ملاک دانست.

آنچه لازم است این است که بر حفظ شکوه و عظمت و حقیقت و وقار قدسی و ملکوتی این برنامه و نشان دادن حکمت حزن و اندوه اهتمام شود و از کارهایی که مُوهِن عزاداری است، خودداری شود (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

گاه می شود که اشخاص مصیبت زده از شدت تأثر از جا بر می خیزند و می روند و می آیند و خود را می زنند و فریاد می کشند. اگر کسی در مصیبت

حضرت سید الشهدا (علیه السلام) که اعظم مصائب است واقعاً چنین حالی پیدا کند یا مثل تباکی چنین حالی را داشته باشد، نمی توان این حالات را اهانت دانست. در این موارد سلیقه ها مختلف است؛ به حسب ازمنه و امکنه فرق پیدا می کند و عرف عام را بایدملاک دانست. آنچه لازم است این است که همه بر حفظ و شکوه و عظمت و حقیقت و وقار قدسی و ملکوتی این برنامه و نشان دادن کمال حزن و اندوه خود اهتمام ورزند (آیت الله صافی).⁽¹⁾

هروله استحباب ندارد و انجام دادن آن به قصد عبادت مشروع نیست (آیت الله فاضل).⁽²⁾

سینه خیزرفتن

پرسش: برخی از مردم در زیارتگاه ها خود را بر زمین می اندازند و صورت و سینۀ خود را بر زمین می مالند تا خون جاری شود و با همان حال وارد حرم می شوند. این رفتار چه حکمی دارد؟

پاسخ: این اعمال به عنوان اظهار حزن و عزاداریِ سنتی و محبت ائمه (علیهم السلام) محسوب نمی شود و ازنظر شرعی اعتباری ندارد و اگر به ضرر بدنی قابل توجه یا وهن مذهب منجر شود، جایز نیست (امام خامنه ای).⁽³⁾

ضرب و جرح بدن در عزاداری

پرسش: حکم ضرب و جرح بدن در عزاداری اباعبدالله (علیه السلام) چیست؟

پاسخ: هر کاری که برای انسان ضرر داشته باشد یا باعث وهن دین و مذهب شود، حرام است و مؤمنین باید از آن اجتناب کنند

(امام خامنه ای).⁽¹⁾

عزاداری خامس آل عبا از شعائر مهم دینی و رمز بقای تشیّع است؛ ولی بر عزاداران عزیز لازم است از کارهایی که موجب وهن مذهب می شود یا آسیبی به بدن آن ها وارد می کند، خودداری کنند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

آویزان کردن قفل و سنگ به بدن در عزاداری

پرسش: اگر به عنوان عزاداری برای حضرت امام حسین (علیه السلام) گوشت بدن را سوراخ کرده، قفل و سنگ کیلو به آن آویزان کنند، جایز است؟

پاسخ: این گونه اعمال که موجب وهن مذهب می شود، جایز نیست (امام خامنه ای).⁽³⁾

کوبیدن سر به درودیوار و زمین

پرسش: کوبیدن سر به درودیوار و زمین در جلسات عزاداری، چه حکمی دارد؟

پاسخ: عزاداری ائمۀ اطهار (علیهم السلام) ، مخصوصاً خامس آل عبا (علیه السلام) ، از افضل قربات است؛ ولی باید از هرگونه کاری که باعث هتک حرمت آن بزرگواران می شود و موجب وهن مذهب در نظر دیگران می شود و به بدن آسیب می رساند، پرهیز شود (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

پابرهنه وارد آتش و زغال روشن شدن

پرسش: در روز عاشورا مراسمی مانند قمه زنی و پابرهنه وارد آتش و زغال روشن شدن برگزار می شود که علاوه بر اینکه باعث بدنام شدن مذهب

شیعۀ اثنا عشری در انظار علما و پیروان مذاهب اسلامی و مردم جهان می شود، ضررهای جسمی و روحی هم به این اشخاص وارد می کند و همچنین موجب توهین به مذهب می شود. نظر شریف حضرت عالی دراین باره چیست؟

پاسخ: هر کاری که برای انسان ضرر داشته باشد یا باعث وهن دین و مذهب شود، حرام است و مؤمنین باید از آن اجتناب کنند و مخفی نیست که بیشتر این امور باعث بدنامی و وهن مذهب اهل بیت (علیهم السلام) می شود و این از ضررها و خسارت های مهم است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

قمه زنی

حکم قمه زنی

پرسش: نظر مراجع عظام دربارۀ قمه زنی چیست؟

پاسخ: اگر ضرر نداشته باشد، مانع ندارد؛ ولی در این زمان انجام نشود (حضرت امام).⁽²⁾

قمه زنی علاوه بر اینکه ازنظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمی شود و سابقه ای در عصر ائمه (علیهم السلام) و زمان های بعد از آن ندارد و تأییدی هم به شکل خاص یا عام از معصوم (علیه السلام) دربارۀ آن نرسیده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب می شود؛ بنابراین در هیچ حالتی جایز نیست (امام خامنه ای).⁽³⁾

چون ازنظر مخالفان هیچ توجیهی ندارد، بلکه نتیجۀ منفی هم دارد، لازم است شیعیان علاقه مند به مکتب حضرت امام حسین (علیه السلام) از آن خودداری کنند.

با توجه به گرایشى که به اسلام و تشیّع بعد از پیروزى انقلاب اسلامى ایران در اکثر نقاط جهان پیدا شده است و ایران اسلامى به عنوان ام القراى جهان اسلام شناخته مى شود و اعمال و رفتار ملت ایران به عنوان الگو مطرح و بیانگر اسلام است، لازم است دربارۀ مسائل سوگوارى و عزادارى سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) به گونه اى عمل شود که موجب گرایش بیشتر و علاقه مندى شدیدتر به آن حضرت و هدف مقدس وى شود. پیداست در این موقعیت، مسئلۀ قمه زدن نه تنها چنین نقشى ندارد، بلکه به علت نداشتنِ قابلیت پذیرش و نداشتن هیچ گونه توجیه قابل فهمی برای مخالفان، نتیجۀ سوء بر آن مترتب خواهد شد؛ لذا لازم است شیعیان علاقه مند به مکتب امام حسین (علیه السلام) از آن خوددارى کنند (آیت الله فاضل).⁽¹⁾

اشکال دارد (آیت الله نوری).⁽²⁾

بر مسلمانان واجب است از چیزهایی که سبب وهن مذهب است، خودداری کنند (آیت الله مکارم).⁽³⁾

دلیل یا روایت خاصی دربارۀ اینکه قمه زنی جزء شعائر دینی باشد، وارد نشده است؛ لذا نمی توان حکم به استحباب آن کرد و اگر قمه زنی به ضرر و زیان قابل توجهی منجر شده یا هتک و تمسخر و توهین به دین و مذهب را به دنبال آورد، جایز نیست (آیت الله خویی).⁽⁴⁾

قمه زنی مخفی

پرسش: آیا قمه زنی به صورت مخفی جایز است؟

پاسخ: قمه زنى علاوه بر اینکه ازنظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمى شود و سابقه اى در عصر ائمه (علیهم السلام) و زمان هاى بعد از آن ندارد و تأییدى هم به شکل خاص یا عام از معصوم (علیه السلام) دربارۀ آن نرسیده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب مى شود. بنابراین در هیچ حالتى جایز نیست (امام خامنه ای).⁽¹⁾

جواز قمه زنی در فتاوای علمای گذشته

پرسش: اخیراً دو عدد سی دی به دستم رسیده که در آن از قول تعدادی از مجتهدان، به قمه زنی توصیه شده است. نظر حضرت عالی دراین باره چیست؟

پاسخ: هرگاه بزرگان پیشین که چنین فتوایی داده اند، موقعیت این زمان را می دیدند که مسئلۀ قمه زنی مانع پیشرفت تشیّع در دنیا شده است، حتماً فتوا به منع آن می دادند؛ زیرا شرایط فتوا در زمان ها مختلف است و متأسفانه بعضی از نسبت ها اخیراً خلاف واقع از آب درمی آید (آیت الله مکارم).⁽²⁾

عَلَم های عزا

حمل و برداشتن علم

پرسش: حمل کردن علم های عزا در جلوی هیئات مذهبی چه حکمی دارد؟

پاسخ: اشکالی ندارد (حضرت امام).⁽¹⁾

فی نفسه اشکال ندارد؛ ولی نباید این امور جزء دین شمرده شوند (امام خامنه ای).⁽²⁾طبق عرف اشکالی ندارد (آیت الله نوری).⁽³⁾

اگر برای عابران مزاحمتی ایجاد نکند و آسیبی به حمل کنندۀ علامت نزند و از مجسمه های حیوانات و امثال آن در علم استفاده نشود، اشکال ندارد. خوب است از علم های کوچک تر استفاده شود و بهترین جایگزین، استفاده از پرچم های مناسب و در شأن عزاداری خامس آل عبا (علیه السلام) است (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

فی حدّ نفسه اشکال ندارد؛ ولی در همۀ امور، رعایت اعتدال و میانه روی خوب است و باید عمدۀ نظر به حقایق قیام بزرگ حسینى (علیه السلام) و گرفتن درس دین دارى و فداکارى براى دین و ثواب عزادارى و تعظیم شعائر باشد (آیت الله صافی).⁽⁵⁾

اشکال ندارد (آیت الله بهجت).⁽⁶⁾

حمل علم و علامت و کتل و چهل چراغ و... در مراسم عزاداری فی حد نفسه اشکال ندارد؛ ولی در همۀ امور رعایت اعتدال و میانه روی مطلوب است و شایسته است مؤمنین از سیره ای که از سلف صالح دربارۀ عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) رسیده، پیروی کنند (آیت الله سیستانی).⁽⁷⁾

حمل چهل چراغ

پرسش: آیا قراردادن چهل چراغ در جلوی دسته های عزاداری اشکال دارد؟

پاسخ: نباید این گونه امور جزء دین شمرده شود. درهرصورت لازم است عزاداری سالار شهیدان هرچه گرم تر و پرشورتر و به شیوۀ سنتی و با مضامین روشنگر و معرفت زا انجام گیرد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

مانع و اشکالی ندارد (آیات عظام سیستانی و بهجت).⁽²⁾

فی حد نفسه اشکال ندارد؛ ولی در همۀ امور، رعایت اعتدال و میانه روی خوب است (آیت الله صافی).⁽³⁾

فروش پارچۀ علم های عزا

پرسش: آیا جایز است پارچه و دستمال هایی را که ایام محرم بر روی علم می بندند، بفروشند و وجه آن را در عزاداری و تعمیر حسینیه مصرف کنند؟پاسخ: خیر، مگر با اطمینان به اینکه به همین مقصود داده اند (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

اگر در مراسم عزاداری نیاز نباشد، می توانند بفروشند و به مصارف عزاداری و احتیاجات حسینیه ها برسانند و بهتر است که از اهداکنندگان اجازه بگیرند و برای مشتری، هرگونه تصرف جایز است (آیت الله فاضل).⁽⁵⁾

آراستن علم ها و ذوالجناح و… به زیورآلات

پرسش: آیا پوشاندن علم های حضرت عباس (علیه السلام) و ذوالجناح و

شبه ضریح ها با چادر و آراستن آن ها با زیورآلات اشکال دارد؟

پاسخ: طبق متعارف، اشکال ندارد (آیت الله نوری).⁽¹⁾

حمل وسایلی به شکل صلیب

پرسش: آیا استفاده از وسایل علم و کتل که به شکل صلیب (علم و کتل) هستند و در ماه محرم الحرام در جلوی صف عزاداری حمل می شود، جایز است؟

پاسخ: این علامت ها تداعی صلیب را نمی کنند؛ ولی عزاداری هرچه ساده تر باشد، بهتر است (آیت الله مکارم).⁽²⁾

حمل وسایلی که دارای مجسمۀ حیوانات است

پرسش: نظر معظم له دربارۀ استفاده از علامت هایی که مجسمۀ حیوانات، از قبیل مرغ و خروس و دیگر اشیا و جمادات بر روی آن ها نصب شده، چیست؟

پاسخ: به طور کل از این گونه علامت ها اجتناب کنید (آیت الله مکارم).⁽³⁾

تعزیه و شبیه خوانی

حکم تعزیه و شبیه خوانی و نقالی

پرسش: برگزاری مراسم شبیه خوانی چه حکمی دارد؟

پاسخ: تعزیه خوانى اگر مشتمل بر محرمات شرعیه و موجب اهانت به

مقدسات و شعائر مذهبى نباشد، مانعى ندارد؛ ولى بهتر است مجالس عزا برپا و روضه خوانى کنند (حضرت امام).⁽¹⁾

اگر مراسم شبیه خوانی مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشد و مستلزم مفسده هم نباشد و با توجه به مقتضیات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشود، اشکال ندارد؛ ولی درعین حال بهتر است به جای آن ها، مجالس وعظ و ارشاد و ذکر مصائب حسینی و مرثیه خوانی برپا شود (امام خامنه ای).⁽²⁾

چنانچه تعزیه خوانی، مشتمل بر امر حرامی، مانند دروغ یا هتک حرمت امامان بزرگوار و بزرگان دیگر و امثال این ها نباشد و مانع مجالس سخنرانی و نماز نشود، اشکالی ندارد (آیت الله مکارم).⁽³⁾

اگر شبیه خوانی و نقالی و سایر شیوه های رایج عزاداری مشتمل بر محرمات، مثل غنا و کذب، نباشد و هتک حرمت مقدسات و وهن مذهب محسوب نشود و شناعت و استهجانی در نظر بینندگان نداشته باشد، راجح است و گاه عنوان تعظیم شعائر نیز بر آن بار می شود (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

اگر مشتمل بر حرام نباشد،⁽⁵⁾

اشکالی ندارد و مناسب این است که عزادارى حضرات ائمۀ طاهرین (علیهم السلام) به صورت مجلس روضه خوانى برگزار شود تا سخنرانان عالم و وعاظ و روضه خوان هاى متعهد ضمن ذکر مصائب آن بزرگواران با ذکر فضایل و مناقب و تاریخ زندگى ایشان و بیان احادیث و احکام و تبلیغ معارف اسلام و دفع بدعت و شبهات، مردم را

آگاه و به مکتب اهل بیت (علیهم السلام) هدایت و ارشاد کنند (آیت الله صافی).⁽¹⁾در تعزیه خوانى، درصورتی که مطالب را صحیح بخوانند و از غنا اجتناب شود و مرد لباس زن نپوشد و از اجتماع مرد و زن مفاسدى به وجود نیاید، اشکالى ندارد (آیت الله نوری).⁽²⁾

اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود، مانعى ندارد؛ ولى بهتر است به جاى آن مجلس روضه خوانى برپا کنند؛ بلکه عزادارى براى سیدالشهدا (علیه السلام) و اصحاب آن بزرگوار از افضل قربات است (آیت الله فاضل).⁽³⁾

اگر مشتمل بر حرام و منشأ انتزاع حرام نباشد، مانعى ندارد (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

تشبه به اهل بیت (علیهم السلام) در شبیه خوانی

پرسش: آیا تشبه به اهل بیت (علیهم السلام) در نمایش و تعزیه و غیر آن جایز است؟

پاسخ: اگر مشتمل بر دروغ و وَهن مذهب نباشد، اشکال ندارد؛ لکن بهتر است به جای آن مجالس وعظ و خطابه برپا شود و شرکت در آن فی نفسه اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽⁵⁾

تشبه به اهل بیت (علیهم السلام) و همچنین اگر عملى موجب کوچک شمردن آن ها باشد، اشکال دارد (آیت الله نوری).⁽⁶⁾

اگر باعث اهانت نباشد، مانعی ندارد (آیات عظام فاضل و بهجت).⁽⁷⁾

اگر در شبیه خوانی کسانی می خواهند در نقش آن بزرگواران ظاهر شوند، باید افراد مهذب و پاک و خوش نامی باشند و چه بهتر که آن بزرگواران

به وضوح نشان داده نشوند (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

پوشیدن لباس زنانه توسط مردان در تعزیه و شبیه خوانی

پرسش: آیا مرد می تواند لباس زن را در تعزیه بپوشد؟پاسخ: پوشیدن مرد لباس زن را و پوشیدن زن لباس مرد را، تا زمانی که آن را به عنوان لباس برای خود انتخاب نکرده باشند و مفسده ای نداشته باشد، فی نفسه اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽²⁾

اشکال دارد (آیت الله بهجت).⁽³⁾

در تعزیه مرد لباس زن را نپوشد (آیات عظام فاضل، نوری و صافی).⁽⁴⁾

پوشیدن لباس زنانه برای مردان و پوشیدن لباس مردانه برای زنان، فی نفسه حرام نیست؛ ولی بنا بر احتیاط واجب، جایز نیست مرد خود را به هیئت و زِیّ و شمایل زن درآورد یا زن خود را به هیئت و زِیّ و شمایل مرد درآورد (آیت الله سیستانی).⁽⁵⁾

پرسش: اگر از لباسى که مخصوص زن نیست و صرفاً براى پوشیدن در شبیه خوانى درست شده است، مردانى استفاده کنند که در نقش زن انجام وظیفه مى کنند، چه صورت دارد؟ (این لباس از قطعه اى پارچۀ سیاه که تا اندازه اى شبیه چادر دوخته شده، تشکیل شده است.)

پاسخ: اشکالى ندارد (آیت الله مکارم).⁽⁶⁾

نقالی و پرده خوانی در عزاداری

پرسش: نقالی چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر نقالى و پرده خوانى هاى مذهبى که زندگى پیامبران و ائمۀ معصومین (علیهم السلام) را از روى شمایل نقاشى شدۀ ایشان توضیح مى دهند، مشتمل بر حرام و منشأ انتزاع حرام نباشد، مانعی ندارد (آیت الله بهجت).⁽¹⁾

اگر نقالی، نقل صحیح تاریخ زندگی و اخلاق و سیرۀ انبیای عظام و ائمۀ طاهرین (علیهم السلام) باشد، اشکالی ندارد؛ بلکه مفید و مستحب است؛ ولی اگر از روی شمایل و نقش باشد، همان ذهنیت های غیرواقعی را در اذهان ترسیم می کند و در بعضی موارد، باعث بی احترامی می شود (آیت الله صافی).⁽²⁾اگر شبیه خوانی و نقالی و سایر شیوه های رایج عزاداری مشتمل بر محرمات، مثل غنا و کذب، نباشد و هتک حرمت مقدسات و وهن مذهب محسوب نشود و شناعت و استهجانی در نظر بینندگان نداشته باشد، راجح است و گاه عنوان تعظیم شعائر نیز بر آن بار می شود (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

آتش زدن خیمه ها در عصر عاشورا

پرسش: سوزاندن خیمه هایی که به عنوان سمبل برای مردم به نمایش گذاشته می شود، البته به طوری که فسادی ایجاد نشود، چه حکمی دارد؟

پاسخ: آتش زدن خیمه در روز عاشورا بدون تعزیه خوانی در مراسم و در حین روضه خوانی و مقتل خوانی، اگر مستلزم مفسده یا با توجه به مقتضیات زمان موجب وهن مذهب نشود، برای یادآوری واقعۀ عصر عاشورا اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

اگر خیمه ها از چیزهایی باشد که ارزان قیمت است، در فرض سؤال مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

مداحی و غنا

اشاره

مداحی و غنا ⁽¹⁾

به یقین این مراسم عظیم با شرایط فوق، خاری در چشم دشمنان و سبب تقویت اسلام و مسلمانان است. موفقیت همۀ عزیزان را در سایۀ الطاف الهی و عنایات خاصۀ سالار شهیدان کربلا (علیه السلام) مسئلت داریم (ناصر مکارم شیرازی، احکام عزاداری، بیانیه ها، خطاب به مداحان، ص139).

و غنا

کیفیت مداحی

پرسش: در کیفیت مداحی چه اموری باید مراعات شود؟

پاسخ: اگر مداحی به سبک موسیقی لهوی حرام باشد یا موجب وهن مذهب یا مراسم عزاداری معصومین (علیهم السلام) باشد، جایز نیست و درهرحال مناسب است مؤمنین شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) ، به ویژه سید و سالار شهیداناباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند و لازم است عزاداری سالار شهیدان هرچه گرم تر و پرشورتر و به شیوۀ سنتی و با مضامین روشنگر و معرفت زا انجام گیرد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

آنچه لازم است در کیفیت مداحی مراعات شود، دو امر است:

و تشخیص هر دو جهت به عهدۀ عرف است (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

اگر مداحی اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) برای خدا باشد، عبادت است و اجر عظیم دارد و به همین دلیل مداح باید اهل تقوا و مقید باشد، اشعاری که می خواند، خلاف واقع و دروغ نباشد و این عبادات را تا می تواند به قصد قربت انجام دهد تا از مثوبات آن بر خوردار شود؛ هر چند گرفتن مزد در برابر آن اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽³⁾

اشعار با مضامین مشتبه (اشعار و الفاظ نامناسب در عزاداری)

پرسش: خواندن اشعاری با مضامین مشتبه که در آن، خود را «زینب اللهی» یا «حسین اللهی» می دانند، چه صورتی دارد؟ آیا شرکت در چنین مجالسی جایز است؟

پاسخ: اگر منشأ انتزاع حرام است، جایز نیست (آیت الله بهجت).⁽¹⁾

این تعبیرات مناسب افراد معتقد به مکتب معصومین (علیهم السلام) نیست و لازم است به این اشخاص تذکر داده شود و آن ها را از این کار نهی کرد و برای بزرگداشت مقام آن بزرگواران راه های خوب و سنجیده و معقولی وجود دارد که به این حرف ها نیازی ندارد (آیت الله مکارم).⁽²⁾

اشعار مذکور خواندنشان جایز نیست و اعتقاد به مضمون آن کفر است و باید از آن جلوگیری شود (آیت الله صافی).⁽³⁾

پرسش: برخی از ذاکرین در مدایح اهل بیت (علیهم السلام) تعبیراتی، مانند «مستم من»، «هرچه باداباد»، «علی پرستم»، «همچون زهرا مادرت»، «از همه خوشگل تری» و «یا اباصالح بیا» را به کار می برند که به نظر می رسد با شأن اهل بیت (علیهم السلام) منافات دارد. به کاربردن این گونه الفاظ چه صورت دارد؟پاسخ:⁽⁴⁾معلوم نیست ظاهر این الفاظ مرادشان باشد و درهرصورت الفاظ خوب و اشعار بهتر فراوان است. آن ها را بخوانند (امام خامنه ای).

نباید مسائلی که خلاف شأن ائمۀ اطهار است و موجب هتک حرمت آن ها می شود، بیان شود (آیت الله فاضل).

باید در مدایح اهل بیت (علیهم السلام) از مدایح بهتر و رساتر که مشتمل بر مضامین صحیح و اقتباس از آیات و احادیث و نکات شعری ادیبانه و دور از غلو است، استفاده شود (آیت الله صافی).

با الفاظی که در شأن آن بزرگواران نیست، نباید مدح کنند و الفاظ مناسب تر فراوان است (آیت الله بهجت).

عزاداری خامس آل عبا (علیه السلام) از شعائر مهم دینی است و هیچ کدام از این اشعار⁽¹⁾مناسب مقام باعظمتِ سالار شهیدان کربلا نیست. همچنین این گونه تعبیرات شایستۀ عزاداران حسینی نیست؛ لذا باید از سخنان و اشعاری که متناسب با عزاداران اهل بیت نیست، جداً خودداری شود؛ زیرا حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) از این گونه امور بیزار است (آیت الله مکارم).⁽²⁾

پرسش: مداحی و خواندن اشعار غلوآمیز، مثل «حسین اللهی ام» و «لا اله الا حسین»، در مجالس مذهبی چه حکمی دارد؟

پاسخ: خواندن این قبیل اشعار یا مضامین که مشتمل بر غلو است، صحیح نیست و هر شعری یا مضمونی که مشعر بر غلو است، نباید خوانده شود و با وجود فراوانی اشعار غرا و قصاید شیوا و پرمعنا در مدح یا سوگ ائمۀ هدی (علیهم السلام) ، به این گونه اشعار یا مضامین که موجب سوءتفاهم یا سوءاستفاده می شود، نیازی نیست.

به طورکلی اشعاری که در ظاهرش معانی خلاف شرع وجود دارد، خواندن و نشرش در مجالس مذهبی اشکال دارد؛ هرچند گوینده یا خوانندۀ آن در باطن معنای صحیحی را اراده کرده باشد.

شایسته است ذاکرین اهل بیت (علیهم السلام) در ذکر مدایح اهل بیت و ائمۀ هدی (علیهم السلام) از مدایح بهتر و رساتر که مشتمل بر مضامین صحیح و مقتبس از آیات قرآن و احادیث معصومین (علیهم السلام) و نکات شعری ادیبانه است، استفاده کنند و دیگران را نیز بر رعایت این امر تشویق و ترغیب کنند (آیت الله سیستانی).⁽³⁾پرسش: آیا خواندن اشعار و سبک هایی که در آن شأن ائمه (علیهم السلام) رعایت نمی شود، یا گفتن جملات ناشایست که عرف جامعه آن را برای عزاداری

نمی پسندد، جایز است؟

پاسخ: از این گونه جملات ناشایست اجتناب شود و اگر نعوذبالله، موجب هتک حضرات معصومین یا مجلس اهل بیت (علیهم السلام) شود، حرام است. شایسته است مؤمنین به نحو اتم و اکمل، شأن مجلس عزا را رعایت کنند و از انجام دادن هر کاری که شائبۀ سوءبرداشت یا سوءاستفادۀ دیگران شود، اجتناب کنند و عزاداری حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) را که از بهترین عبادات است، به شکل سنتی همراه با استفاده از مضامین پرمحتوا برگزار کنند (آیت الله شبیری).⁽¹⁾

پرسش: در بعضی از مجالس اهل بیت (علیهم السلام) و سینه زنی، نام مقدس اهل بیت (علیهم السلام) بسیار عادی و عامیانه گفته می شود. نظر حضرت عالی دراین باره چیست؟

پاسخ: تا حدی که موجب هتک نباشد، مانعی ندارد (آیت الله بهجت).⁽²⁾

حکم غنا در مداحی

پرسش: مداحی هایی که حالت غنا دارد، چه حکمی دارد؟

پاسخ: هرگاه آن صدا مناسب مجالس لهو و فساد باشد، جایز نیست (آیت الله مکارم).⁽³⁾

حرام است (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

پرسش: غنا چیست و مداحی یا مرثیه خوانی غنایی چه حکمی دارد؟

پاسخ: غنا یعنی ترجیع صدا به نحوی که مناسب با مجالس لهو و گناه باشد که بر خواننده و شنونده حرام است و مداحی اگر به صورت غنا باشد،

جایز نیست (امام خامنه ای).⁽¹⁾

غنا حرام است و آن عبارت است از سخنان لهوی؛ چه شعر، چه نثر که با سبک ها و لحن ها و آوازهای مرسوم و معمول نزد اهل لهو خوانده می شود و در این باره فرقی بین غنای شاد و غنای غم انگیز و محزون نیست.

شایان ذکر است معیار تشخیص غنا و اینکه کدام آواز در نزد اهل لهو مرسوم است و کدام نیست، عرف مردم است؛ مثلاً آوازی که در آن صدا را طوری در گلو بگردانند و بکشند که با مجالس لهو مناسب باشد، حرام است.

و اما صداهایی که محتوا و متن غیرلهوی دارد، ولی سبک خواندن آن مناسب با مجالس لهو است، درصورتی که:

الف. قرآن و دعا و اذکار باشد، خواندن آن با لحن غنایی حرام است.

ب. سایر سخنان (غیر از قرآن و دعا و اذکار) که با سبک لهوی خوانده می شود، چه شعر باشد و چه نثر مثل قصیده، غزل اسلامی، مدیحه و مرثیه، کلمات حکمت آمیز و مانند آن، بنا بر احتیاط واجب جایز نیست (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

مداحی های مشکوک به غنا

پرسش: حکم مداحی های مشکوک به غنا چیست؟

پاسخ: اگر در موردی شک شود که نحوۀ خواندن غناست یا نه، برای کسی که معنای فقهی غنا و لهو را می داند، حرام نیست؛ ولی خلاف احتیاط است.

به این تذکر که مضمون احادیث شریفه است، یادآور می شویم:

حلال بَیِّن و حرام بَیِّن یعنی کار حلالی است که حلال بودن آن ظاهر است و ارتکاب آن هیچ اشکال و خطر و مسئولیتی ندارد و کار حرامی است

که حرمت آن آشکار است و از آن کار باید جداً اجتناب کرد. در این میان مشتبهات و کارهایی است که شبهه و احتمال حرمت در آن ها وجود دارد؛ «فمن ترک الشُبَهات نجا من المحرَّمات و من ارتکبَ الشبهات وَقَعَ فی المحرَّمات» (هرکس کارهای شبهه دار را ترک کند، از وقوع در ارتکاب کارهای حرام نجات پیدا می کند و هرکس کارهای شبهه دار را انجام دهد، گرفتار ارتکاب کارهای حرام می شود.)از خداوند متعال خواستاریم که همگان را در حرکت در راه تقوا و پرهیزکاری نصرت و یاری عطا فرماید. <فإنّ خیرَ الزّادِ التَّقوی>⁽¹⁾<و العاقبة للمتّقین>⁽²⁾(آیت الله سیستانی).⁽³⁾

موسیقی در عزاداری

آلات موسیقی و لهو در عزاداری

پرسش: استفاده از آلات موسیقی در مراسم عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: استفاده از آلات موسیقی، مناسب با عزاداری سالار شهیدان نیست و شایسته است مراسم عزاداری به همان صورت متعارفی که از قدیم متداول بوده، برگزار شود (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

استفاده از ابزار و آلات موسیقى که مختص مجالس لهوولعب است، جایز نیست (آیت الله فاضل).⁽⁵⁾

استعمال آلات موسیقی در عزاداری خالی از اشکال نیست (آیت الله بهجت).⁽⁶⁾

نواختن شیپور و فلوت و نی در عزاداری

پرسش: استفاده از شیپور و فلوت و نی در عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر از آلات لهوولعب نباشد و وهن مذهب هم نشود، مانع ندارد (حضرت امام).⁽¹⁾

استفاده از شیپور به نحو متعارف اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽²⁾

از نی زدن اجتناب شود (آیت الله مکارم).⁽³⁾

استعمال آن در مجالس سوگواری و عزاداری اگر به نحو لهوی باشد، جایز نیست و در مواردی که کیفیت نواختن غیرلهوی است، درصورتی که هتک عزاداری باشد و با شأن و منزلت عزاداری و سوگواری اهل بیت (علیهم السلام) ناسازگار باشد، باید از آن اجتناب شود. شایسته است مؤمنان و شیعیان مخلص اهل ولاء در ترویج شعائر حسینی و برگزاری مراسم عزاداری، به نحوی که معهود ومعروف بین طائفۀ بر حق شیعه است، عمل کنند که مشتمل بر مجلس وعظ و بیان احکام و معارف و روضه خوانی و سینه زنی و... است و از سیره ای که از سلف صالح دربارۀ عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) رسیده، تخلف نکنند (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

به احتیاط واجب، نوحه خوانى در مساجد، همراه نى زدن نباشد (آیت الله نوری).⁽⁵⁾

نی از آلات لهو است و زدن آن حرام است (آیت الله صافی).⁽⁶⁾

استعمال نى و شیپور در عزادارى اشکال دارد (آیت الله بهجت).⁽⁷⁾

اگر به صورت مطرب و مناسب مجالس خوش گذرانی نواخته شود یا به نوعی وهن و هتک محسوب شود، جایز نیست (آیت الله فاضل).⁽¹⁾

طبل و سنج در عزاداری

پرسش: استفاده از طبل و سنج در مراسم عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر از آلات لهوولعب نباشد و وهن مذهب هم نشود، مانع ندارد (حضرت امام).⁽²⁾

استفاده از طبل و سنج به نحو متعارف اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

استفاده از طبل و سنج که از آلات لهو نیست و برای نظم بخشیدن به حرکت سینه زنان و زنجیرزنان است، مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

استفاده از طبل در عزاداری، اگر مناسب مجالس لهو نباشد، اشکالی ندارد (آیت الله سیستانی).⁽⁵⁾

استفاده از آلات موسیقی، مثل طبل، سنج، نی، ارگ و مانند آن ها، در خلال عزاداری جایز نیست (آیت الله صافی).⁽⁶⁾

استفاده از آلات موسیقی، مثل طبل و سنج در مراسم عزاداری، اگر نوعاً مطرب باشد، جایز نیست و در غیر این صورت نیز از اموری که در شأن اهل بیت (علیهم السلام) نیست، اجتناب شود و سزاوار است مراسم عزاداری به شکلی که از سابق مرسوم بوده است، برگزار شود (آیت الله شبیری).⁽⁷⁾

استفاده از طبل، دهل و چنگ در عزادارى، در حدى که معمول است، اشکال ندارد (آیت الله نوری).⁽¹⁾

استفاده از ابزار و آلات موسیقى که مختص مجالس لهوولعب است، جایز نیست؛ ولى طبل و دهل و امثال آن ها جزء این آلات نیست (آیت الله فاضل).⁽²⁾

استعمال طبل و سنج در عزادارى اشکال دارد (آیت الله بهجت).⁽³⁾

طبلی که در عزاداری ها استفاده می شود، از آلات لهو نیست و استفاده از آن، زمانی که همراه با حرام دیگری نباشد، فی نفسه اشکال ندارد (آیت الله خویی).⁽⁴⁾

دَمام زنی در عزاداری

دَمام⁽⁵⁾زنی در

عزاداری

پرسش: نواختن سازهایی، همانند سنج و دمام در مسجد و در مراسم عزاداری امام حسین (علیه السلام) چه حکمی دارد؟

پاسخ: استفاده از دمام و راه انداختن دسته های عزاداری با دمام، اگر به سبک موسیقی لهوی حرام باشد یا موجب وهن مذهب یا مراسم عزاداری معصومین (علیهم السلام) باشد، جایز نیست و درهرحال لازم است مؤمنین شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) ، به ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند (امام خامنه ای).⁽⁶⁾

در مسجد جایز نیست؛ ولی در دستجات سینه زنی و عزاداری مانعی ندارد؛ البته به صورتی که مایۀ آزار مردم نشود (آیت الله مکارم).⁽⁷⁾

نوحۀ همراه با موسیقی

پرسش: نوارهای نوحه ای اخیراً رایج شده که نوحۀ همراه با موسیقی خوانده می شود و برخی از آن ها بسیار تأثیرگذار است. آیا تولید، پخش، خریدوفروش و شنیدن چنین نوارهایی جایز است؟

پاسخ: جایز نیست (آیت الله بهجت).⁽¹⁾

آسیب های عزاداری

خرافات و عزاداری

پرسش: نظر جناب عالی دربارۀ مراسم تشت گذاری که پیش از فرارسیدن محرم الحرام در بسیاری از مناطق آذری زبان ایران منعقد می شود، چیست؟

پاسخ: فی نفسه اشکال ندارد. شایسته است عزاداری به شیوۀ مرسوم و سنتی برگزار شود؛ بلکه مستحسن است و از هرگونه کاری که موجب وَهن مذهب باشد، پرهیز شود (امام خامنه ای).⁽²⁾

این کار بدعت است، از آن بپرهیزید (آیت الله مکارم).⁽³⁾

پرسش: در بعضی از نقاط کشور، درخت هایی از قبیل درخت گز و انگور مشاهده می شود که عده ای از عوام نخ هایی به آن ها گره می زنند و اعتقاد به تقدس یا شفاگرفتن یا رواشدن حاجت و بعضاً شفاعت توسط آن درختان را دارند و می گویند: «در صورت سست اعتقادی و شک به درخت، حادثۀ ناگواری برای شخص پیش می آید!» عده ای درختان مزبور را متعلق به امام علی (علیه السلام) یا حضرت ابوالفضل (علیه السلام) یا دیگر اولیای الهی می دانند و می گویند: «ما به این درخت ها معتقدیم و توسل جسته ایم و

حاجت گرفته ایم و کسانی که درختان مزبور را سوزانده اند، مصیبتی به آن ها، یا فرزندان یا بستگانشان رسیده، یا بیمار شده اند.» خواهشمند است بفرمایید:

اولاً: عقیده به تقدس این گونه درخت ها چه حکمی دارد؟

ثانیاً: آیا گره زدن نخ، یا بستن پارچه به این درخت ها و گرفتن حاجت از آن ها جایز است؟

ثالثاً: آیا سوزاندن یا ازبین بردن چنین درختانی، به عنوان مبارزه با خرافات، باعث گرفتاری و مصیبتی برای سوزاننده یا بستگان او خواهد شد؟

پاسخ: این اعتقادات قطعاً از خرافات است و حاجت خواستن از آن ها نوعی شرک است و بر همه لازم است نهی ازمنکر کنند و پاداش خود را از خداوند بخواهند (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

عزاداری همراه با گناه

پرسش: اگر شرکت در عزاداری توأم با گناه باشد، مثل نگاه به نامحرم یا خودنمایی، چه حکمی دارد؟

پاسخ: چنانچه با گناه باشد، حرام است (آیت الله بهجت).⁽²⁾

ریا در عزاداری

پرسش: آیا ریا⁽³⁾

کردن در شعائر و عزاداری حضرت امام حسین (علیه السلام) جایز است؟

پاسخ: ریا در عبادت موجب بطلان آن می شود. همچنین ریا در کار مستحبی، مثل گریه در مصیبت امام حسین (علیه السلام) هم جایز نیست و عمل

را باطل می کند (امام خامنه ای).⁽¹⁾

ریا در هر عبادتی حرام است (آیت الله مکارم).⁽²⁾

ریا در عزاداری و اقامۀ مجالس حسینی و مانند آن جایز نیست و نوعی از شرک خفی محسوب می شود و شئون مرتبط با حضرت اباعبدالله الحسین (علیه السلام) نسبت به سایر شئون، سزاوارتر به رعایت قصد قربت است (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

ریا در هیچ عملی صحیح نیست؛ ولی تباکی به نحو عزاداری و به قصد تعظیم امر شعائر ریا نیست (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

پرسش: آیا سینه زدن و زنجیرزدن ریایی جایز است؟

پاسخ: ان شاءالله از ریا خودداری کنند (آیت الله فاضل).⁽⁵⁾

تظاهر در عزاداری

پرسش: آیا تظاهر به عزاداری در مجالس عزاداری ریا محسوب نمی شود؟پاسخ: تظاهر به حزن و عزا، مثل حالت تباکی به قصد قربت، ریا محسوب نمی شود؛ بلکه رجحان دارد و مطلوب است (آیت الله سیستانی).⁽⁶⁾

تظاهر به عزاداری حضرت امام حسین (علیه السلام) و تعظیم شعائر دین به قصد قربت، جایز بلکه مستحب است؛ مثل صدقه دادن آشکار، قربت الی الله، برای تشویق دیگران؛ چنان که در قرآن آمده است (آیت الله مکارم).⁽⁷⁾

اجازۀ شوهر برای برگزاری مراسم در منزل

پرسش: آیا برپاکردن مجلس جشن میلاد ائمه (علیهم السلام) یا مجلس عزاداری یا مهمانی گرفتن، بدون اجازه و رضایت شوهر، جایز است؟

پاسخ: بدون اجازۀ شوهر جایز نیست و دعوت افراد بیگانه و اجازۀ ورود به منزل شوهر، بدون اجازه از وی جایز نیست؛ مگر احراز رضایت شود (آیت الله فاضل).⁽¹⁾

چنانچه منزل مال شوهر باشد، لازم است دعوت افراد و برگزاری مراسم عزاداری با اذن شوهر باشد، مگر با اطمینان به رضایت وی و نیز برای هزینه کردن اموال شوهر در عزاداری احراز رضایت وی لازم است؛ همچنین درصورتی که برگزاری مراسم عزاداری مستلزم خروج زن (که عقد دائم است) از منزل باشد، لازم است با اذن شوهر باشد (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

ادامۀ حرکت دسته های عزاداری تا نیمه شب

پرسش: حرکت دسته های عزاداری در شب های محرم تا نیمه شب، همراه با استفاده از طبل و امثال آن، چه حکمی دارد؟

پاسخ: به راه انداختن دسته های عزاداری برای سیدالشهدا و اصحاب او (علیهم السلام) و شرکت در امثال این مراسم امر بسیار پسندیده و مطلوبی است و از اعمال بزرگ [و پسندیده ای] است که انسان را به خداوند نزدیک می کند؛ ولی باید از هر عملی که باعث اذیت دیگران می شود یا فی نفسه ازنظر شرعی حرام است، پرهیز کرد (امام خامنه ای).⁽³⁾

هرگاه در زمان های مناسبی طبل بزنند که مردم معمولاً در خواب نیستند و اعتدال را نیز رعایت کنند، مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

سعی شود عزاداری موجب مزاحمت دیگران نشود (آیت الله سیستانی).⁽¹⁾

ایذاء و مزاحمت مؤمنین جایز نیست و طبل زدن هم که مطلقاً اشکال دارد (آیت الله بهجت).⁽²⁾

پرسش: ادامۀ حرکات دستجات تا نیمه شب اگر سبب مزاحمت شود، چه حکمی دارد؟

پاسخ: درعین حالِ برپایی و اقامۀ شعائر اسلامی و مراسم عزاداری، باید ترتیبی اتخاذ شود که باعث مزاحمت برای دیگران نشود و عزت و شأن این برنامه ها خود مقتضی است که مزاحمت فراهم نشود و می توان با برنامه ریزی و مدیریت صحیح و دقت متولیان امر در ایجادنکردن مزاحمت برای دیگران، از بروز مشکلات و مفاسد این چنینی اجتناب کرد.

شایسته است مؤمنین دربارۀ هیئات و جلسات مذهبی و دستجات عزاداری و اماکن مذهبی و حسینیه ها (از جهت ایجادنکردن مزاحمت برای همسایگان و دیگران در مراسم مذهبی، رفت وآمدها، پارک خودروها و تنظیم صدای بلندگوها و باندها و...) طوری عمل کنند که نه تنها وجود آنان در همسایگی یا مجاورت افراد باعث ناراحتی آنان نشود، بلکه به این امر راغب و مشتاق نیز باشند (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

پرسش: عزاداری در نیمه شب که موجب بر هم زدن آسایش و خواب مردم می شود، ازنظر شرعی چه حکمی دارد؟

پاسخ: به طورکلی مزاحمت و آزار اشخاص چه در خواب باشند، چه در بیداری جایز نیست. این مراسم باید در حد معمول و متعارف انجام شود و در بعضی موارد مثل شب عاشورا، صدق اذیت نمی کند (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

تضییع حقوق دیگران

پرسش: اگر عزاداری برای امام حسین (علیه السلام) باعث تضییع حقوق دیگران شود، آیا موجب ضمان خواهد شد؟ به طورکلی آیا در این موضوع خاص رعایت حقوق دیگران واجب است؟پاسخ: عزاداری یکی از مستحبات مهم است؛ ولی حفظ حقوق دیگران از واجبات است. بنابراین باید طوری عزاداری کرد که حقوق کسی ضایع نشود (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

بلندبودن صدای بلندگو

پرسش: از ساختمان حسینیه، صدای قرائت قرآن و مجالس حسینی بسیار بلند پخش می شود؛ به طوری که صدای آن از بیرون شهر هم شنیده می شود و این امر باعث سلب آسایش همسایگان شده است و مسئولان و سخنرانان حسینیه اصرار به ادامۀ آن دارند. این عمل چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگرچه اقامۀ مراسم و شعائر دینی در زمان های مناسب در حسینیه از کارهای ارزشمند و جزو مستحبات مؤکد است، واجب است برگزارکنندگان مراسم و عزاداران تا حد امکان از اذیت و ایجاد مزاحمت برای همسایگان بپرهیزند؛ هرچند با کم کردن صدای بلندگو و تغییر جهت آن به طرف داخل حسینیه باشد (امام خامنه ای).⁽²⁾

سد معبر مانند خیمه زدن در پیاده روها

پرسش: بعضی از هیئات عزاداری برای برپایی دستۀ عزاداری، معبر عمومی را برای اقامۀ عزا یا حرکت هیئت می بندند. این در حالی است که معبر دیگری برای رفت وآمد وجود دارد. آیا چنین کاری جایز است؟ اگر

کوچه بن بست باشد، حکم چیست؟ و اگر همسایگان به این کار رضایت دهند، در این صورت حکم شرعی چیست؟

پاسخ: 1. درهرحال تخلف از قوانین و مقررات دولت اسلامی جایز نیست.

پرسش: خیمه زدن در پیاده روها برای دادن نذری و راه بندان خیابان ها برای هیئات، در عزاداری ائمۀ معصومین و مخصوصاً حضرت سیدالشهدا (علیهم السلام) چه حکمی دارد؟

پاسخ: چنانچه به نحوی باشد که موجب ایذای دیگران شود یا تخلف از قانون باشد، جایز نیست (امام خامنه ای).⁽²⁾با توجه به اینکه این گونه مجالس به صورت موقت بوده، برای کل جامعه مفید و ثمربخش است و جزء شعائر محسوب می شود، سد معبر به مقدار متعارف اشکالی ندارد؛ ولی بهتر است به گونه ای باشد که موجب مزاحمت برای همسایگان و عابران نباشد (آیت الله مکارم).⁽³⁾

پرسش: آیا می توان به دلیل شادی یا عزاداری کردن شرعی و برپایی شعائر اسلامی، خیابان را بست؟

پاسخ: درعین حال برپایی و اقامۀ شعائر اسلامی، باید ترتیبی اتخاذ شود که راه عبورومرور مسدود نشود (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

پرسش: بعضی از مؤمنان در ایام ولادت و شهادت ائمۀ اطهار (علیهم السلام) با گذاشتن سماور و چای و دادن غذای نذری در کوچه و بازار و خیابان از عزاداران و مؤمنان پذیرایی می کنند. اگر این کار باعث اشکال در

عبورومرور و... شود، آیا شرعاً اشکال دارد؟

پاسخ: اگر موجب سد معبری نشود که مردم به آن رضایت ندارند، بلامانع است؛ ولی اگر با برگزارشدن این شکل، عده ای اذیت شوند و با برگزارنشدن آن هم عدۀ دیگری اذیت شوند، باب تزاحم است و حقوق اکثریت مقدم است؛ البته چه نیکوست شیوۀ عزاداری به گونه ای باشد که تا آنجا که امکان دارد، موجب نارضایتی کسی نشود. نکته: مراد از اذیت، اذیت شدنی است که شخص به صورت متعارف اذیت می شود یا قصد اذیت کردن وی وجود دارد؛ نه اینکه شخص بدون اینکه قصد اذیت او در میان باشد، به صورت غیرمتعارف اذیت شود (آیت الله شبیری).⁽¹⁾

پرسش: بعضی عزاداری ها و هیئات به صورت چادر و خیمه در کوی و خیابان بر پا می شود و برخی از همسایگان به این کار رضایت ندارند. اقامۀ مجلس به این شکل و شرکت در آن چه حکمی دارد؟

پاسخ: این مراسم را به نحوی برگزار کنند که موجب زحمت عابران و همسایگان نشود (آیت الله صافی).⁽²⁾

راه بندان خیابان برای دسته های عزاداری

پرسش: اگر حرکت دسته های عزاداری در خیابان ها موجب ترافیک شود، به غیر از تاسوعا و عاشورا و ایامی که مردم با اجتماع آن آشنا هستند، حکم آن چیست؟

پاسخ: به راه انداختن دسته های عزاداری برای سیدالشهدا و اصحاب او (علیهم السلام) و شرکت در امثال این مراسم، کار بسیار پسندیده و مطلوبی است و از اعمال بزرگ [و ارزشمندی] است که انسان را به خداوند نزدیک می کند و شایسته و بلکه مستحسن است عزاداری به شیوۀ مرسوم و سنتی برگزار شود؛

ولی باید از هرگونه کاری که باعث اذیت دیگران می شود یا فی نفسه ازنظر شرعی حرام است یا موجب وَهن مذهب است، پرهیز شود (امام خامنه ای).⁽¹⁾

راه اندازی دسته های عزاداری در کوچه و خیابان که باعث ترافیک می شود، در حد متعارف ایام عزاداری اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽²⁾

احکام مسجد و حسینیه

گذاشتن علم ها و وسایل عزا در مساجد

پرسش: آیا گذاشتن علم های عزا در مساجد جایز است؟

پاسخ: اگر قراردادن آن ها در مسجد با شئونات عرفی مسجد منافات داشته باشد یا برای نمازگزاران مزاحمت ایجاد کند، اشکال دارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

گذاشتن وسایل هیئت عزادارى امام حسین (علیه السلام) در مساجد، اگر در کنارى باشد و برای نمازگزاران مزاحمت نداشته باشد، اشکال ندارد (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

برگزاری مراسم و برپایی چادر عزا

پرسش: آیا جایز است برای مراسم عزاداری و روضه خوانی، در مسجد چادر برپا کرده، پردۀ سیاه آویزان کنند یا وسایل پذیرایی چای ببرند؟

پاسخ: چنانچه موجب واردآمدن خسارت به مسجد و نیز مانع از نمازخواندن نشود، اشکال ندارد (مراجع عظام تقلید).⁽⁵⁾

سفره انداختن و غذاخوردن

پرسش: غذاخوردن و سفره انداختن در مسجد چه حکمی دارد؟ اگر برای عزاداری حضرت امام حسین (علیه السلام) باشد، چطور؟

پاسخ: اگر برای نمازگزاران مزاحمت نداشته باشد و با اِذن متولی باشد، به خودی خود مانعی ندارد (آیت الله بهجت).⁽¹⁾

چنانچه موجب واردآمدن خسارت به مسجد و نیز مانع از نمازخواندن نشود، اشکال ندارد (آیات عظام فاضل و مکارم).⁽²⁾

شایان ذکر است نظرات مراجع دیگر را می توان از برگزاری مراسم و برپایی چادر عزا در مسجد اقتباس کرد.

واردشدن دسته های عزا با کفش به مسجد

پرسش: گاهی برخی از دسته ها با کفش وارد مسجد می شوند. آیا این بی احترامی به مسجد نیست؟

پاسخ: اگر موجب هتک شود، اشکال دارد (آیت الله نوری).⁽³⁾

تشکیل هیئت های مذهبی در منزل و خالی ماندن مساجد

پرسش: تشکیل هیئت های مذهبی در منازل و خالی کردن مساجد در مناسبت های مذهبی، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اشکال ندارد و مناسب است مساجد را برای اقامۀ نماز و عبادات دیگر بگذارند (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

صدای بلندگوی مراسم عزاداری

پرسش: آیا شرعاً می توان بلندگوهای بیرون مسجد را برای عزاداری

امام حسین (علیه السلام) روشن گذاشت تا مردم از آن بهرۀ بیشتری ببرند؟ اگر علم به رضایت مردم داشته باشیم، چطور؟

پاسخ: پخش اذان به نحو متعارف برای اعلام داخل شدن وقت نماز صبح به وسیلۀ بلندگو اشکال ندارد؛ ولی پخش آیات قرآنی و دعا و غیر آن از بلندگوی مسجد، اگر موجب اذیت همسایگان شود، توجیه شرعی ندارد و بلکه اشکال دارد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

اگر موجب اذیت دیگران نباشد، جایز است (آیت الله بهجت).⁽²⁾

بر همۀ مسلمانان مخصوصاً هیئت امناى محترم مساجد نیز لازم است که مراعات همسایگان را بکنند؛ مخصوصاً درصورتى که بعضى از آن ها بیمار باشند و صدا را فقط داخل مجالس منعکس کنند؛ زیرا اذیت و ناراحت کردن مسلمانان یکى از گناهان کبیره است (آیت الله نوری).⁽³⁾

ورود جُنُب به حسینیه

پرسش: آیا شخصی که عذر شرعی دارد، می تواند وارد حسینیه شود؟

پاسخ: حسینیه حکم مسجد را ندارد (امام خامنه ای و آیات عظام سیستانی و مکارم).⁽⁴⁾

نماز و عزاداری

تقدم نماز بر عزاداری

پرسش: در ایام سوگواری اباعبدالله الحسین (علیه السلام) ، نماز مقدم است یا عزاداری؟

پاسخ: نماز اول وقت افضل است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

بهتر آن است که نماز را مقدم دارند؛ همان طور که حضرت امام حسین (علیه السلام) در روز عاشورا هنگام ظهر، نماز ظهر اقامه کردند (آیت الله فاضل).⁽²⁾

نماز اول وقت را در اولویت قرار دهید (آیت الله بهجت).⁽³⁾

پرسش: برپاداشتن عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) در اول وقت نماز یا ادامۀ عزاداری در آن وقت چه حکمی دارد؟

پاسخ: عزاداری حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) مقدمۀ برپایی نماز و سایر وظایف دینی است و قیام آن حضرت برای تحکیم قرآن و احکام شرع واقع شده؛ لذا شایسته است عزاداران بیش از هرچیز به وظایف دینی که اهم آن نماز است، اهتمام ورزند و مناسب است هیئات عزاداری آمادگی داشته باشند تا با فرارسیدن وقتِ نماز، نماز را در اول وقت به نحو جماعت برگزار کنند (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

پرسش: در ایام عزاداری هاى مهم، مثل تاسوعا و عاشورا و 28 صفر که مردم در هنگام نماز ظهر و عصر در نهایت شور عزادارى هستند، عزادارى تعطیل و نماز جماعت برپا مى شود. آیا شرعاً جایز است عزادارى سیدالشهدا (علیه السلام) که بقاى اسلام و تشیّع متوقف بر آن است و از فرایض مهم است، تعطیل شود و از شور بیفتد و وقت آن فوت شود و نماز جماعت که وقت آن موسع است، اقامه شود؟

پاسخ: با توجه به اهمیت فوق العاده اى که نماز مخصوصاً به صورت جماعت دارد، چند دقیقه اى عزادارى را براى نماز تعطیل کردن اشکالى ندارد؛ بلکه کار خوبى است. خداوند از شما قبول فرماید (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

شرکت کردن در عزاداری با قضاشدن نماز

پرسش: اگر بعضی واجبات از مکلف به سبب شرکت در مجالس عزاداری فوت شود، مثلاً نماز صبح قضا شود، آیا بهتر است بعد از این در این مجالس شرکت نکند یا اینکه شرکت نکردن او باعث دوری از اهل بیت (علیهم السلام) می شود؟

پاسخ: بدیهی است که نماز واجب، مقدم بر فضیلت شرکت در مجالس عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) است و ترک نماز و فوت آن به بهانۀ شرکت در عزاداری حضرت امام حسین (علیه السلام) جایز نیست؛ ولی شرکت در عزاداری به گونه ای که مزاحم نماز نباشد، ممکن و از مستحبات مؤکد است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

پرسش: بعضی از شب ها مجالس عزاداری آن قدر طولانی می شود که نماز صبح به خطر می افتد. حکم این گونه مجالس چیست؟

پاسخ: این عزیزان باید برنامه ها را طوری تنظیم کنند که نماز صبح آن ها به خطر نیفتد (آیت الله مکارم).⁽²⁾

پرسش: کسی که بین انجام دادن امور عزاداری تا دیروقت یا مراقبت بر قضانشدن نماز صبح مردد است، چه وظیفه ای دارد؟

پاسخ: مراقبت بر قضانشدن نماز واجب است (آیت الله صافی).⁽³⁾

اقامۀ نماز ظهر روز عاشورا

پرسش: با توجه به اقامۀ نماز ظهر روز عاشورا توسط بسیاری از هیئات مذهبی، توصیۀ حضرت عالی به برخی از هیئت ها که به این امر مهم بی توجه اند، چیست؟

پاسخ:⁽¹⁾اقامۀ نماز جماعت در روز عاشورا کار بسیار مهمی است و به یقین امام حسین (علیه السلام) از این عزاداری خشنود خواهد بود (آیت الله مکارم).

بسیار مناسب است نماز را به وقت بخوانند و با این کار هدف اصلی از اقامۀ این مجالس را نشان دهند (آیت الله سیستانی).

مقتضی است که همۀ هیئات محترم به این امر مهم توجه کنند (آیت الله صافی).⁽²⁾نماز بر عزاداری مقدم است و سعی شود هنگام نماز، عزاداری و سایر امور تعطیل شده، نماز اقامه شود (آیت الله فاضل).

معلوم است که نماز در اول وقت و آن هم به جماعت موردرضایت سیدالشهدا (علیه السلام) است (آیت الله بهجت).

بستن راه برای برپایی نماز در روز عاشورا

پرسش: آیا برپایی نماز جماعت ظهر عاشورا در خیابان ها و بستن راه عبورومرور مردم کار خوبی است؟

پاسخ: این، کار بسیار خوبی است و یادآور نماز روز عاشورای شهیدان کربلا در برابر تیرباران دشمن خصوصاً و اهمیت فوق العادۀ نماز عموماً است و این مقدار سد معبر مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽³⁾

پرسش: برای تعظیم شعائر اسلامی، خواندن نماز ظهر عاشورا در خیابان اولویت دارد یا مسجد؟

پاسخ: در مسجد اولویت دارد (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

گریه برای امام حسین (علیه السلام) در حال نماز

پرسش: گریه برای امام حسین (علیه السلام) در حال نماز چه حکمی دارد؟

پاسخ: بنا بر احتیاط واجب، ترک شود (حضرت امام، امام خامنه ای و آیات عظام مکارم و نوری).⁽¹⁾

جایز است (آیات عظام فاضل و بهجت).⁽²⁾

اگر با قصد قربت و نزدیک شدن به درگاه الهی باشد، اشکال ندارد (آیات عظام خویی، سیستانی و وحید).⁽³⁾

نذر و هدیه در عزاداری

محل مصرف نذر برای ائمۀ معصومین (علیهم السلام)

پرسش: نذرهایی که برای ائمۀ معصومین (علیهم السلام) می شود، چگونه باید مصرف شود؟

پاسخ:⁽⁴⁾اگر مالی را نذر یکی از ائمه (علیهم السلام) یا اولاد آن ها کند که مقید به مصرف خاصی است، باید طبق آن عمل شود و الا جایز است در هر کار خیر، اعم از صدقه به فقرا، ساخت و تعمیر مسجد، پل و... صرف شود، با قصد اینکه ثواب آن به منذور له برگردد؛ هرچند مستحب است که صرف مخارج حرم و زائران و خادمان آن شود (امام خامنه ای).

اگر براى پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) یا یکى از ائمه (علیهم السلام) یا یکى از امامزادگان چیزى را

نذر کند، چنانچه مصرف معینى را قصد کرده است، باید به همان مصرف برساند و اگر مصرف معینى را قصد نکرده، باید به مصرفى برساند که نسبتى با آن حضرت (علیه السلام) داشته باشد؛ مثلاً برای زوار فقیر او صرف کند یا به مصارف حرم او برساند یا در امرى که موجب اعلاى نام اوست، صرف کند (آیت الله سیستانی).

اگر چیزى براى خود امام (علیه السلام) یا امامزاده نذر کرده، بى آنکه نام حرم را ببرد، مى تواند علاوه بر اینکه آن را به مصارف حرم برساند، از قبیل تعمیرات و فرش و روشنایى و خدامى که مشغول خدمت اند و...، صرف مجالس عزادارى و سوگوارى یا نشر آثار آن بزرگواران، یا کمک به زوار آن ها یا هر کار دیگرى که نسبتى با آن ها دارد بکند (آیت الله مکارم).

اگر براى خود امام (علیه السلام) یا امامزاده اى چیزى نذر کند، چنانچه مصرف معینى را قصد کرده، باید به همان مصرف برساند؛ اما اگر مصرف معینى را قصد نکرده، ظاهراً اگر در امورى صرف کند که ارتباط خاصى با امام (علیه السلام) یا با آن امامزاده دارد، از قبیل عزادارى و جشن ولادت یا تعمیر حرم آن امام (علیه السلام) یا امامزاده، کفایت مى کند و نیازى نیست قصد هدیۀ آن امام را بنماید و اگر مثلاً در مسجد و پل مصرف کند و ثواب آن را به امام (علیه السلام) هدیه کند، کفایت آن محل اشکال است (آیت الله شبیری).

محل مصرف نذر برای حرم ائمۀ معصومین (علیهم السلام)

پرسش: نذرهایی که برای حرم ائمۀ معصومین (علیهم السلام) می شود، چگونه باید مصرف شود؟پاسخ:⁽¹⁾اگر مالی را نذر یکی از مشاهد مشرفه کند، باید صرف مصالح آن مکان شود (امام خامنه ای).

اگر براى حرم یکى از امامان یا امامزادگان نذر کند و مصرف معینى را در نظر نداشته باشد، باید آن را در تعمیر و روشنایى و فرش حرم و مانند این ها مصرف کند و اگر ممکن نشد یا آن حرم به کلى بى نیاز بود، در راه کمک به زوار مستمند آن حرم مصرف کند (آیت الله سیستانی).

اگر براى حرم یکى از امامان یا امامزادگان چیزى نذر کند، باید آن را به مصارف حرم برساند؛ از قبیل تعمیرات و فرش و روشنایى و خدامى که مشغول خدمت اند و مانند آن (آیت الله مکارم).

اگر براى حرم یکى از امامان یا امامزادگان چیزى نذر کند و مصرف معینى را در نظر نداشته باشد، باید آن را در تعمیر و روشنایى و نظافت و فرش حرم و مانند این ها مصرف کند، یا به زوار و خدام آنان بدهد یا براى سکناى زائران مصرف کند و اگر این گونه کارها ممکن نشد، برای زائرانى صرف کند که براى مراجعت به وطن به هزینه اى نیازمندند (آیت الله شبیری).

قبول وسایل نذر مثل عَلم در عزاداری

پرسش: اگر شخصی عَلَمی را برای عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) نذر کرده باشد، آیا جایز است مسئولان حسینیه از قبول آن خودداری کنند؟

پاسخ: این نذر، متولی حسینیه و هیئت امنای آن را ملزم به قبول عَلَم نمی کند (امام خامنه ای).⁽¹⁾

اگر صلاح ندانند، می توانند (آیت الله بهجت).⁽²⁾

استفاده از نذرهای مشکوک

پرسش: در ایامی چون دهۀ اول محرم، افراد زیادی نذری پخش می کنند.

از آنجایی که ما نذرکنندگان را نمی شناسیم و اگر بشناسیم، ممکن است اطلاعاتی دربارۀ نمازخوان بودن، پرداخت خمس و زکات آن ها نداشته باشیم، تکلیفمان در قبال این نذری ها چیست؟ می توانیم استفاده کنیم؟

پاسخ: تا زمانی که یقین به خلاف نداشته باشید، می توانید از آن نذرها استفاده کنید (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

نذر پوشیدن لباس سیاه

پرسش: آیا نذر در این موارد، مانند پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری، منعقد می شود یا خیر؟

پاسخ: در مواردی که رجحان داشته باشد، نذر منعقد می شود (آیت الله نوری).⁽²⁾

نذر قمه زنی

پرسش: اگر کسی نذر قمه زنی داشته باشد، وظیفه اش چیست؟

پاسخ: اشکال دارد (آیت الله نوری).⁽³⁾

چنین نذری لازم الوفاء نیست (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

چنانچه دراین باره نذرى وجود داشته باشد، نذر واجد شرایطِ صحت و انعقاد نیست (آیت الله فاضل).⁽⁵⁾

نذر قمه زدن به فرزند

پرسش: فردى نذر کرده که اگر خداوند فرزندى به وى عطا کرد، هر سال در روز عاشورا به سر وى قمه بزند. آیا نذر او صحیح است؟

پاسخ: این نذر صحیح نیست؛ چون در نذر، رجحان عمل شرط است و این عمل با توجه به اینکه بهانه ای به دست دشمنان اسلام برای زیرسؤال بردن کل مسائل سوگواری خامس آل عبا (علیه السلام) که از افضل قربات است می دهد، خالی از اشکال نیست و بر فرض رجحان این عمل، نذر دربارۀ دیگری کردن صحیح نیست (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

نذر قربانی کردن در مقابل دستجات عزاداری

پرسش:آیا کشتن گوسفند جلوی دستجات عزاداری با توجه به مزاحمت ها و آلودگی هایی که تولید می کند، جایز است و اگر کسی چنین نذری کرده باشد، وظیفه اش چیست؟

پاسخ:رسم غلطِ کشتن گوسفند جلوی دسته های عزاداری، علاوه بر آلوده کردن محیط در مواردی باعث نجس شدن مساجد و حسینیه ها نیز می شود؛ لذا مقیدکردن نذر قربانی به کشتن آن جلوی دستۀ عزاداری مشروع نیست؛ ولی اصل نذر صحیح است و باید قربانی را در محلی دیگر انجام دهند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

پختن غذای نذری توسط خانمی که عذر شرعی دارد

پرسش: پختن غذای نذری توسط بانوانی که عادت ماهیانه هستند، اشکال دارد؟

پاسخ: اشکال ندارد، مگر اینکه در مسجد باشد (آیت الله مکارم).⁽³⁾

وقف و عزاداری

حق تولیتِ وقف نامۀ عزاداری

پرسش: شخصی املاک خود را برای مجالس عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین (علیه السلام) در ایام محرم و غیر آن، وقف کرده است و بعد از خودش، فرزندان خود را تا ابد، متولی آن قرار داده و ثلث منافع املاک را هم برای متولی قرار داده است. اگر در زمانی، واقف، اولاد مذکر و مؤنث از طبقۀ اول و دوم و سوم داشته باشد، آیا تولیت وقف برای همۀ آنان به طور مشترک است و حق تولیت بین آنان تقسیم می شود؟ و بر فرض تقسیم بین همۀ آنان، آیا بین فرزندان مذکر و مؤنث به طور مساوی تقسیم می شود یا با تفاوت؟پاسخ: اگر قرینه ای وجود نداشته باشد که دلالت بر ترتیب برحسب طبقات ارث و تقدیم نسل سابق بر لاحق بکند، همۀ طبقات موجود در هر زمانی به طور مشترک و مساوی متولی وقف اند و حق تولیت بدون آنکه تفاوتی بین مذکر و مؤنث باشد، به طور مساوی بین آنان تقسیم می شود (امام خامنه ای).⁽¹⁾

نداشتن توانایی اقامۀ عزا در محل ذکرشده در وقف نامه

پرسش: شخصی ملک خود را برای برپایی مجالس عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) در روستا وقف کرده است؛ ولی در حال حاضر متولی وقف، توانایی اقامۀ عزا در روستای مذکور در وقف نامه را ندارد. آیا جایز است در شهری که در آن اقامت دارد، مجالس عزاداری برگزار کند؟

پاسخ: اگر وقف، مخصوص اقامۀ مجالس عزاداری در همان روستا باشد، تا زمانی که عمل به وقف هرچند با گرفتن وکیل برای آن در همان

روستا ممکن باشد، حق ندارد آن مجالس را به جای دیگر انتقال دهد؛ بلکه واجب است فردی را نایب بگیرد تا در آن روستا مجالس عزاداری برپا کند (امام خامنه ای).⁽¹⁾

وقف برای امام حسین (علیه السلام)

پرسش: اگر چیزی را برای امام حسین (علیه السلام) وقف کنند، در کجا باید صرف شود؟

پاسخ: اگر برای سیدالشهدا (علیه السلام) وقف کند، باید در عزاداری و مجلس عزا و روضه خوانی به هر نحو که متعارف است، صرف شود (حضرت امام).⁽²⁾

اگر چیزی را برای پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) یا یکى از ائمه (علیهم السلام) وقف کند، آن را در امورى مصرف کند که موجب بالابردن شأن ایشان و زنده نگه داشتن یاد آن ها می شود؛ مانند گرفتن مجلس برای بیان مناقب و فضایل و ظلم هایی که به آن ها شده است و هر امری که موجب شناخت و معرفت به مقام رفیع آن ها می شود (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

زیادآمدن اموال وقف شده

پرسش: اگر از اموال وقف برای عزاداری پولی اضافه آمد، آیا می توان در بنای حسینیه خرج کرد؟

پاسخ: همان طوری که وقف کرده اند، باید عمل شود. چنانچه برای وقف عزاداری است، نمی توانند صرف ساختن حسینیه کنند؛ ولی درصورتی که موردنیاز عزاداری باشد، مانند اینکه توسعۀ حسینیه ضروری باشد یا آنکه تعمیر ضروری داشته باشد، اشکالی ندارد (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

مسائل مالی عزاداری

جمع آوری پول در عزاداری

پرسش: آیا جایز است در ایام محرم، از افراد خیّر، اموالی را جمع آوری کرد و با تقسیم آن ها به سهم های مختلف، قسمتی را به قاری قرآن و مرثیه خوان و سخنران داد و باقی مانده را برای برگزاری مجالس مصرف کرد؟

پاسخ: اگر با رضایت و موافقت صاحبان اموال باشد، اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

مصرف هدیۀ روحانی در مخارج عزاداری

پرسش: در مجالس عزاداری، پول هایی برای هدیه به روحانی جمع آوری می شود. آیا می توان مقداری از آن را برای ساخت و تعمیر حسینیه یا مسجد و هزینه های عزاداری یا مصارف عام المنفعه هزینه کرد؟

پاسخ: خیر، نمی توان (آیت الله بهجت).⁽²⁾

مشخص کردن اجرت در عزاداری و پول گرفتن برای آن

پرسش: آیا گرفتن اجرت یا مشخص کردن اجرت برای منبر یا مداحی یا روضه خوانی، در عزاداری ائمۀ معصومین و به ویژه حضرت سیدالشهدا (علیهم السلام) اشکال دارد؟ آیا اگر اجرتی مشخص شود، فرد اجر و بهرۀ اخروی ندارد؟پاسخ: گرفتن اجرت برای مداحی اهل بیت (علیهم السلام) اشکالی ندارد و ان شاءالله از اجر و پاداش آن نیز بهره مند خواهند شد و هرچند تعیین

اجرت نیز شرعاً اشکالى ندارد، این کار در شأن ذاکران اهل بیت که باید مظهر تقوا و پارسایى باشند، نیست (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

پرسش: مشخص کردن اجرت برای منبر یا مداحی چگونه است؟

پاسخ:⁽²⁾تعیین مبلغ مداحی، پیش از انجام دادن کار فی نفسه اشکال ندارد و در مواردی که مبلغی از قبل مشخص نشده است و اختلاف به وجود بیاید، میزان اجرت با رجوع به عرف مشخص می شود (امام خامنه ای).⁽³⁾

پسندیده نیست (آیت الله بهجت).

مانعی ندارد؛ اگرچه کار پسندیده ای نیست (آیت الله سیستانی).

مانعی ندارد و بهتر است برای این امور قبلاً تعیین قیمت نکنند (آیت الله فاضل).

قرارداد حرام نیست؛ ولی این عمل شریف تبلیغ و مدیحه سرایی اهل بیت (علیهم السلام) سزاوار است بدون قرارداد باشد (آیت الله صافی).

پرسش: گرفتن پول و اعانات و نذورات در مقابل نوحه سرایی حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) به وسیلۀ مداحان اهل بیت (علیهم السلام) چه حکمی دارد؟

پاسخ: نوحه سرایی در مجالس عزای حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) از اعظم قربات (باعث نزدیکی به خداوند) است و دریافت تبرعات و اعانات و نذورات مربوط به این کار مانع ندارد (حضرت امام).⁽⁴⁾

دریافت وجه توسط مداح و سخنران در قبال مداحی و سخنرانی در مجالس عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) جایز است (آیت الله صافی).⁽⁵⁾

مرثیه سرایان خطاکار

پرسش: آیا پول دادن به مرثیه سرایانی که بعضی از مطالب بی مدرک یا ضعیف السند را می خوانند یا با غنا اشعار را می خوانند، جایز است؟

پاسخ: اگر به نحو حرام بخوانند، جایز نیست؛ مگر اینکه به عنوان مزد کار حرام نباشد (آیت الله بهجت).⁽¹⁾

پرسش: آیا پول دادن به مرثیه سرایانی که در لابه لای اشعار و سخنان خود بعضی از مصائب بی مدرک یا ضعیف السند را نقل می کنند یا با غنا می خوانند، جایز است؟

پاسخ: پول را در برابر کارهای مشروع آن ها بدهند و از کارهای خلاف، نهی ازمنکر کنند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

باقی ماندۀ اموال عزاداری

اشاره

پرسش: باقی ماندۀ اموالی که به عنوان هزینه های مراسم عاشورای حضرت امام حسین (علیه السلام) جمع آوری می شود، در چه جایی باید خرج شود؟

پاسخ: می توان اموال باقی مانده را با کسب اجازۀ اهداکنندگان آن ها، در امور خیریه مصرف کرد یا آن ها را برای مصرف در مجالس عزاداری آینده نگه داشت (امام خامنه ای).⁽³⁾

پرسش: حکم اضافات نذورات نقدی و جنسی، از قبیل روغن و گوشت که بعضاً فاسدشدنی هستند، در ایام عاشورای حسینی یا دیگر ایام چیست؟

پاسخ: می توانید در مجالس دیگر مصرف کنید و اگر آن ها هم نیاز ندارند، آن را بفروشید و پول آن را در مجالس عزاداری آینده در همان مکان صرف کنید (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

پرسش: آیا وجوهی را که برای منظوری خاص در عزاداری هدیه شده است، می توان در موارد دیگری غیر از آن، در عزاداری مصرف کرد؟ (مثل پولی که برای غذا و اطعام داده شده است، ولی به مصرف خرید لوازم برسد.)

پاسخ: صرف وجوهی که مصرفشان مورد خاص است، در غیر آن مورد جایز نیست و موجب ضمان است (آیت الله صافی).⁽¹⁾

مصرف اموال عزاداری در غیر عزاداری

پرسش: آیا جایز است از پولی که در ماه محرم برای هزینه های مسجد و عزاداری جمع می شود، برای هیئت قرآن، کلاس های مسجد و تخته سیاه و لوازم دیگر استفاده کرد؟

پاسخ: اگر برای عزاداری باشد، نمی شود برای کار دیگری مصرف کرد؛ ولی اگر برای هزینه های مسجد باشد، مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽²⁾

خمس اموال باقی مانده

پرسش: مقداری قند و برنج و مبلغی پول برای عزاداری محرم جمع شده و زیاد آمده است که در سال آینده مصرف می شود. آیا پرداخت خمس آن ها واجب است؟

پاسخ: خیر، واجب نیست (آیت الله بهجت).⁽³⁾

ماه محرم و صفر و ایام شهادت معصومین (علیهم السلام)

عقد ازدواج در ماه محرم و صفر

پرسش: حکم ازدواج دائم و موقت در ماه های محرم و صفر چیست؟

پاسخ: ازدواج در ماه محرم و صفر مانعی ندارد؛ بلکه گاهی ممکن است لازم هم باشد؛ ولی درهرصورت بر مؤمنین لازم است شئون ایام عزای اهل بیت (علیهم السلام) را مراعات کنند (امام خامنه ای).⁽¹⁾ازنظر شرعی و قانونی، ازدواج دائم و موقت در ماه های محرم و صفر اشکالی ندارد. هرچند متعارف میان مردم این است که مراسم جشن عقد و عروسی را در تمام محرم و صفر به عنوان احترام ترک کنند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

برپایی مجالس شادی در وفیات معصومان (علیهم السلام)

پرسش: برپایی مجلس عقد یا عروسی در ایام و لیالی شهادت ائمۀ معصومین (علیهم السلام) و راه اندازی کاروان های شادی که موجب هتک حرمت این ایام و مناسبت ها می شود، چه صورتی دارد؟

پاسخ:⁽³⁾اگر موجب توهین و هتک باشد، اجتناب لازم است (امام خامنه ای).

جایز نیست (آیت الله سیستانی).

در فرض مسئله، حرام است (آیت الله مکارم).

این حرکات مناسب دوستان اهل بیت (علیهم السلام) نیست. مؤمنین باید از آن بپرهیزند (آیت الله صافی).

در صورت صدق عنوان هتک، حکم آن نزد متشرعه واضح است (آیت الله بهجت).

کارکردن در ایام عزاداری

پرسش: انجام دادن کارهای تجاری در ایام شهادت و وفات

معصومین (علیهم السلام) ، درحالی که آن کار ضرورتی ندارد، یعنی اگر آن روز تجارت نکنیم ضرر چندانی بر ما وارد نمی شود، چگونه است؟

پاسخ: شایسته است مؤمنین در ایامی که مصادف با ایام شهادت و وفات حضرات معصومین (علیهم السلام) است، از بستن و تعطیلی مراکز تجاری که خود نمادی از مشارکت در مصیبت اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) و اظهار همدردی با آنان محسوب می شود، در حد ممکن دریغ نکنند (آیت الله سیستانی).⁽¹⁾

کار در این روزها مانع ندارد و حرام نیست؛ لکن شایسته است شخص به عزاداری اشتغال داشته باشد و خود را از ثواب بزرگ محروم نسازد (امام خامنه ای).⁽²⁾

کارکردن در روز عاشورا

پرسش: آیا کارکردن در روز عاشورا حرام است؟

پاسخ: کار در روز عاشورا مانع ندارد و حرام نیست؛ لکن شایسته است شخص به عزاداری اشتغال داشته باشد و خود را از ثواب بزرگ محروم نسازد (امام خامنه ای).⁽³⁾

کارکردن و کسب در روز عاشورا، مکروه است و شایسته است مؤمنین در ایامی که مصادف با ایام شهادت و وفات حضرات معصومین (علیهم السلام) است، از بستن و تعطیلی مراکز تجاری که خود نمادی از مشارکت در مصیبت اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) و اظهار همدردی با آنان محسوب می شود، در حد ممکن دریغ نکنند (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

در روایات ما از تلاش برای کسب روزی در روز عاشورا مذمت شده است (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

روزه گرفتن در روز عاشورا

پرسش: روزه گرفتن در عاشورا چه حکمی دارد؟

پاسخ: روزه گرفتن در روز عاشورا کراهت دارد (حضرت امام، امام خامنه ای، آیات عظام سیستانی، مکارم، صافی، نوری، خویی و فاضل).⁽¹⁾

روزۀ روز عاشورا بنا بر احتیاط واجب جایز نیست (آیت الله وحید).⁽²⁾

روزۀ روز عاشورا باطل است؛ ولی روزۀ بقیۀ ایام محرم اشکالی ندارد. مناسب است انسان بدون نیت روزه در روز عاشورا، برای شبیه شدن به حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) تا عصر از خوردن و آشامیدن پرهیز کند و در عصر به چیزی افطار کند (آیت الله شبیری).⁽³⁾

طلب فرزند در ماه محرم و صفر

پرسش: آیا طلب فرزند در ماه های حرام همچون محرم، در نظر شرع ایراد دارد؟ آیا در فرزند تأثیر منفی می گذارد؟پاسخ: هم بستری و انعقاد نطفه فی نفسه اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

اشکالی ندارد (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

باردارشدن و ارتباط زناشویی در ایام شهادت اهل بیت (علیهم السلام) اشکالی ندارد (آیت الله سیستانی).⁽⁶⁾

ارتباط زناشویی در ایام عزا

پرسش: آیا لذت جنسی بردن از همسر در شب های ماه محرم یا دیگر ایام

عزاداری مکروه است؟

پاسخ: فی نفسه مانعی ندارد (امام خامنه ای).⁽¹⁾

حرام نیست؛ ولی رعایت ادب در حد عرف خوب است؛ ملاحظۀ اینکه در عزای نزدیکان، مثل پدر و مادر و مانند آن چه رفتاری دارند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

اشکالی ندارد (آیت الله سیستانی).⁽³⁾

استفاده از تخمه و آجیل در ایام عزاداری

پرسش: استفاده از تخمه و آجیل و مانند آن در ایام عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: گرچه ازنظر شرعی فی نفسه اشکال ندارد، مناسب است شأن و حرمت ایام عزای اهل بیت (علیهم السلام) مراعات شود (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

اشکالی ندارد؛ اما اگر در عرف محل، این کار را نشانۀ شادی می دانند، بهتر است از این کار پرهیز شود (آیت الله مکارم).⁽⁵⁾

تفریح و شادی در ایام عزاداری

پرسش: آیا انجام دادن تفریح هایی، همچون شنا و گردش در شهر و بازدید از اماکن تاریخی، یا انجام دادن بازی های کامپیوتری با اصل عزاداربودن برای امام حسین (علیه السلام) منافاتی دارد و بهتر است انجام نشود؟

پاسخ: آنچه نوشته اید، اشکالی ندارد؛ ولی مجالس جشن و شادی نداشته باشند (امام خامنه ای و آیت الله مکارم).⁽⁶⁾

تقارن ایام عزاداری با عید نوروز

پرسش: نظر حضرت عالی دربارۀ کیفیت احسن جمع بین اقامۀ عزای حسینی و برپایی مراسم عید نوروز چیست؟

پاسخ:برخورد عید نوروز با ایام عزای امام حسین (علیه السلام) گاهی اتفاق می افتد و در چنین وضعیتی بهتر آن است که آنچه آثار شادی و خوش حالی است اظهار نکنند؛ ولی صلۀ رحم و دیدوبازدید و خانه تکانی و نظافت و مانند آن مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

پوشیدن لباس سفید در محرم

پرسش: آیا پوشیدن پیراهن سفید در ماه محرم اشکال دارد؟

پاسخ: اگر به قصد اعراض از عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) نباشد، اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽²⁾

پوشیدن لباس مشکی در ایام عزاداری و سوگواری

پرسش: آیا پوشیدن لباس سیاه در ایام سوگواری و سالروز شهادت معصومین (علیهم السلام) کراهت دارد؟

پاسخ: پوشیدن لباس سیاه در عزای اهل بیت (علیهم السلام) ، خصوصاً سیدالشهدا (علیه السلام) ، برای تعظیم شعائر و به عنوان اظهار تأثر مستحسن است و در فرض سؤال کراهتی ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾سیاه پوشیدن از مصادیق عرفی عزاداری بر حضرت اباعبدالله الحسین (علیه السلام) و سایر ائمۀ هدی (علیهم السلام) است که امری مستحب بوده، به آن ترغیب اکید شده است (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

پوشیدن لباس مشکى در ایام عزاداری، مصداق تعظیم شعائر است؛ لذا ازنظر شرع رجحان پیدا مى کند (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

پوشیدن لباس سیاه به عنوان عزادارى براى معصومین و ائمۀ هدى (علیهم السلام) به ویژه حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) مانعى ندارد؛ بلکه به عنوان اعلان حزن و اندوه در مصیبت امام حسین (علیه السلام) و سایر ائمۀ معصومین (علیهم السلام) رجحان هم دارد (آیت الله نوری).⁽²⁾

پوشیدن لباس سیاه رنگ در عزادارى، به عنوان عزا و اظهار حزن در مصیبت اهل بیت (علیهم السلام) رجحان دارد (آیت الله صافی).⁽³⁾

در بعضی از روایات از پوشیدن لباس سیاه نهی شده است و مشهور آن را مکروه می دانند؛ ولی عزاداری حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و مظاهر مرتبط به آن از اهم شعائر دینی است و کراهت پوشیدن لباس مشکی در این فرض ثابت نیست (آیت الله شبیری).⁽⁴⁾

چنان که مرحوم صاحب حدائق فرموده، پوشیدن لباس سیاه در عزاى امام حسین و دیگر ائمه (علیهم السلام) از مصادیق تعظیم شعائر است و واجد رجحان شرعى است و عملاً بزرگانى چون مرحوم آیت الله العظمى آقاى بروجردى (قدس سره) در روز عاشورا از قباى سیاه استفاده مى کردند (آیت الله فاضل).⁽⁵⁾

پوشیدن لباس سیاه در ایام سوگوارى ائمۀ اطهار (علیهم السلام) چون رجحان دارد، کراهت ندارد (آیت الله بهجت).⁽⁶⁾

کراهت نماز با لباس سیاه در ایام عزاداری

پرسش: با توجه به کراهت پوشیدن لباس سیاه در هنگام نماز⁽¹⁾

سیدعلی سیستانی: «جمعی از فقها چند مورد را در لباس نمازگزار مکروه دانسته اند که از جملۀ آن ها پوشیدن لباس سیاه است؛ البته عبا، چادر، عمامۀ سادات و موردی که تعظیم شعائر محسوب می شود، مثل عزاداری امام حسین (علیه السلام) استثنا می شود» (توضیح المسائل جامع، ج1، مسئلۀ 1021).

ناصر مکارم شیرازی: «ترک چند چیز در لباس نمازگزار به امید ثواب مطلوب است؛ ازجمله پوشیدن لباس سیاه مگر در تعظیم شعائر، چادر، عبا و عمامۀ سادات» (سیدمحمدحسن بنی هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ج 1، ص478، مسئلۀ 865).

محمدتقی بهجت: «اگر نمازگزار چند چیز را به امید اینکه ثواب نمازش زیاد شود ترک کند، خوب است؛ از جمله پوشیدن لباس سیاه غیر از عمامه و چادر و عبا» (سیدمحمدحسن بنی هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ج 1، ص478، مسئلۀ 865 و استفتائات، ج 2، ص48، سؤال 1619).

لطف الله صافی گلپایگانی، سیدموسی شبیری زنجانی و حسین وحید خراسانی: «پوشیدن لباس سیاه هنگام نماز مکروه است» (سیدمحمدحسن بنی هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، ج 1، مسئلۀ 865؛ حسین وحید خراسانی، توضیح المسائل، مسئلۀ 872).

و از طرفی استحباب پوشیدن لباس عزا در ایام عزاداری، نمازخواندن با لباس سیاه در ایام عزاداری چه حکمی دارد؟پاسخ: پوشیدن لباس مشکی در ایام عزاداری خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام) ، به منظور تعظیم شعائر الهی و اظهار حزن و اندوه، ولو در نماز، اشکالی ندارد و موجب ثواب است (امام خامنه ای).⁽²⁾

چون به عنوان اظهار حزن پوشیده و از این جهت رجحان دارد، ممکن است دربارۀ سؤال، کراهت آن مرتفع شود (آیت الله صافی).⁽³⁾

چون لباس سیاه علامت عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) است و عزاداری آن حضرت کمال رجحان دارد، نمازخواندن با آن نیز مکروه نیست (آیت الله فاضل).⁽⁴⁾

پوشیدن لباس سیاه در دو ماه محرّم و صفر

پرسش: پوشیدن لباس مشکی از دهۀ اول محرم تا آخر ماه صفر چه حکمی دارد؟

پاسخ: پوشیدن لباس مشکی در ایام عزاداری خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام) به منظور تعظیم شعائر الهی و اظهار حزن و اندوه موجب ترتب ثواب الهی است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

مانعی ندارد (مکارم).⁽²⁾

اصلاح و آرایش در ایام عزاداری

اصلاح آقایان

پرسش: کوتاه کردن موی سر و محاسن آقایان در ماه محرم و صفر چه حکمی دارد؟

پاسخ: فی نفسه مانعی ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

حرام نیست (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

آرایش بانوان

پرسش: آیا آرایش کردن بانوان در دو ماه محرم و صفر حرام است؟

پاسخ: فی نفسه اشکالی ندارد (امام خامنه ای).⁽⁵⁾

حرام نیست؛ ولی سزاوار است در ایام شهادت، احترام را رعایت کنند و در روزهای عزا از این کار پرهیز شود (آیت الله مکارم).⁽⁶⁾

سرمه کشیدن و حنابستن

پرسش: آیا سرمه کشیدن و حنابستن در ایام عزاداری نیز مستحب است، یا ترک آن در این گونه ایام بهتر است؟

پاسخ: سرمه کشیدن مانعی ندارد؛ ولی حنابستن چون نشانۀ شادی است، بهتر است در ایام عزاداری ترک شود (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

حنابستن معمولاً برای مجالس شادی و ایام شادی استفاده می شود و مناسب است ترک شود (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

آرایش زنان در مجالس اهل بیت (علیهم السلام)

پرسش: در برخی از مجالس اهل بیت (علیهم السلام) زنان در مجالس زنانه، خود را آرایش می کنند. آیا این عمل جایز است؟

پاسخ: اگر در برابر نامحرم قرار نگیرد یا اینکه از نامحرم بپوشاند، اشکال ندارد؛ ولی مناسب است شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) به ویژه سید و سالار شهیدان، اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند (امام خامنه ای).⁽³⁾

اگر در مقابل نامحرم نباشد و مستلزم حرامی نباشد، جایز است (آیت الله بهجت).⁽⁴⁾

پرسش: آرایش زنان در مجالس عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) چه حکمی دارد؟پاسخ: اگر آرایش زنان در مجالس عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) موجب وهن یا هتک حرمت مجلس اهل بیت (علیهم السلام) محسوب نشود، اشکال ندارد. همچنین شایسته است مؤمنین و مؤمنات ایام مصیبت اهل بیت (علیهم السلام) را ایام حزن خویش و خانواده شان قرار دهند و از نمادها و مظاهر حزن، مثل پوشش لباس سیاه و ترک تزیّن استفاده کنند و از استعمال نمادها

و مظاهر سرور اجتناب کنند که شیعیان با حزن اهل بیت (علیهم السلام) محزون می شوند و در شادی آنان شاد می شوند (آیت الله سیستانی).⁽¹⁾

عزاداری بانوان

تشکیل جلسات مخصوص بانوان

پرسش: خواهران در ایام عاشورا یا مناسبت های دیگر، به جای راه افتادن دنبال هیئت های عزاداری، جلسات مخصوص خواهران را در تکایا و حسینیه ها تشکیل داده اند و مستقلاً به روضه خوانی و عزاداری می پردازند تا از عوارض منفی حضور آنان در منظر نامحرم کاسته شود. آیا این روش را تأیید می کنید؟

پاسخ:⁽²⁾مداحی زن یا خواندن زیارت توسط وی، در جایی که می داند نامحرم صدای او را نمی شنود، فی نفسه اشکالی ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

اشکالی ندارد؛ بلکه از جهاتی امتیاز دارد (آیت الله مکارم).

بدون شک بهتر همین است که در منظر نامحرمان قرار نگیرند (آیت الله سیستانی).

روش مذکور فی حدّ نفسه اشکال ندارد؛ مگر اینکه تبعات سوء داشته باشد (آیت الله صافی).

مانعی ندارد؛ بلکه مطلوب است (آیت الله بهجت).

فی الجمله خوب است و باید جلسات خواهران طوری باشد که مشتمل بر جلسات احکام و وعظ و ارشاد و مناقب و فضایل اهل بیت (علیهم السلام) باشد (آیت الله فاضل).

حضور بانوان همراه دسته های عزاداری

پرسش: شرکت بانوان به همراه هیئت های عزاداری در کوچه و خیابان چه حکمی دارد؟

پاسخ: عزاداری خامس آل عبا (علیه السلام) و سایر معصومین (علیهم السلام) از افضل قربات است؛ ولی مردان و زنان باید طوری رفتار کنند که با خلاف شرع آمیخته نشود و حضور خواهران با رعایت حجاب کامل در پشت دسته های عزاداری در کوچه و خیابان، اشکال ندارد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

اگر همراه با حرام نباشد، جایز است. بانوان محترم باید سعی کنند ضمن شرکت در عزاداری ها، حجاب و عفاف خود را کاملاً رعایت کنند (آیت الله نوری).⁽²⁾

با توجه به اینکه وجوبِ مثل نمازجمعه از بانوان ساقط است و یکی از حکمت های آن حضورنیافتن در این مجامع عمومی است، اگر بانوان همراه دستجات نباشند، به سفارش ها و سنت های اسلامی نزدیک تر است و اگر حضور آن ها در معرض مفسده و نظر اجانب باشد، جایز نیست (آیت الله صافی).⁽³⁾

اگر حاضر شوند، واجب است با رعایت حجاب و سایر شئون شرعی باشد (آیت الله سیستانی).⁽⁴⁾

اگر به قسمت هایی از بدن که معمولاً پوشیده است، نگاه نشود و مفسدۀ دیگری هم نداشته باشد، حرام نیست؛ ولی شایسته است حتی المقدور از همراهی کردن مردان در محیط هایی که احتمال برخورد با نامحرم یا نگاه وی وجود دارد، اجتناب شود (آیت الله شبیری).⁽⁵⁾

پرسش: آیا جایز است زنان با حفظ حجاب و پوشیدن لباس خاصی که بدن آنان را بپوشاند، در دسته های سینه زنی و زنجیرزنی شرکت کنند؟

پاسخ: شرکت زنان در دسته های سینه زنی و زنجیرزنی شایسته نیست (امام خامنه ای).⁽¹⁾

سینه زدن زنان با حفظ حجاب اشکال ندارد (آیت الله بهجت).⁽²⁾

پیاده روی اربعین برای خانم ها

پرسش: فتوای رهبری دربارۀ پیاده روی اربعین برای خانم ها چیست؟ با توجه به اینکه شلوغ است و نامحرم زیاد است.

پاسخ: اگر ضوابط شرعی از جهت پوشش در برابر نامحرم یا اجازۀ شوهر برای خروج از خانه رعایت شود، پیاده روی اربعین برای خانم ها اشکالی ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

ورود مداح مرد در بین عزاداران خانم

پرسش: با وجود سخنرانان و مداحان برجسته میان بانوان، استفاده از سخنران و مداح مرد در جلسات خانم ها چه صورتی دارد؟

پاسخ:⁽⁴⁾فی حد نفسه مانعی ندارد (آیت الله سیستانی).

با رعایت کامل موازین شرعی مانعی ندارد (آیات عظام مکارم و فاضل).

در مجالس زنانه، با حفظ حدود شرعی اشکال ندارد (آیت الله صافی).

چه در صورت استفاده از مرد و چه زن، احکام شرعی باید مراعات شود (آیت الله بهجت).

پرسش: آیا ورود مداح مرد در بین عزاداران خانم اشکال دارد یا خیر؟

هم نوایی خانم ها در این جمع چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر مداح مرد جهات شرعی را رعایت کند، (در گوینده و مستمع) مانعی ندارد؛ ولی هم نوایی با او اشکال دارد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

مداحی و مرثیه خوانی بانوان

پرسش: آیا خواندن زن در مجالس عزاداری با علم او به اینکه مردان نامحرم صدای او را می شنوند، جایز است؟پاسخ: اگر خوف مفسده باشد، باید از آن اجتناب شود (امام خامنه ای).⁽²⁾

باید به شکلی بخوانند که صدای آن ها را نامحرم نشنود (آیت الله مکارم).⁽³⁾

پرسش: اگر خواهرانی که مداحی می کنند، صدایشان از خانه بیرون برود و نامحرم صدای آن ها را بشنود، چه حکمی دارد؟ مثلاً مولودی خواندن ودست زدن در خانه اشکالی دارد؟

پاسخ: باید به شکلی بخوانند که صدای آن ها را نامحرم نشنود.

پرسش: شغل بعضى از خانم ها، ذکر توسل به اهل بیت (علیهم السلام) در مجالس زنانه است. گاهى اوقات در زمانى که مشغول روضه خوانى هستند، مرد یا بچه هایى که خوب و بد را مى فهمند، وارد حیاط آن خانه مى شوند و صداى این خانم را مى شنوند. حکم این قبیل روضه خوانی ها چیست؟

پاسخ: دراین باره که نوشته اید، صداى خود را آهسته تر کند یا بدون تکیه به صوت بخواند (ناصر مکارم شیرازی، احکام عزاداری، عزاداری بانوان، ص78، سؤال 103).

روضه خوانی زنان در مجالس زنان، درصورتی که نامحرم صدای آن ها را نشنود، مانعی ندارد (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

اگر شنیدن صدای ایشان شنونده را در معرض ریبه و التذاذ (گناه) قرار ندهد، حرام نیست؛ ولى با اینکه خداوند متعال مى فرماید <فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ>،⁽⁵⁾خوب است مجالس زنانه خصوصاً مجالس عزادارى و مداحى

اهل بیت (علیهم السلام) طورى باشد که کاملاً مراعات عفت بشود (آیت الله فاضل).⁽¹⁾

مرثیه خوانی بانوان با شرایط ذیل اشکال ندارد:

پریشان کردن مو

پرسش: در هیئت های عزاداری، خانم ها سینه زنی می کنند. بعضی از آن ها در محیط مربوط به خانم ها روسری های خود را درآورده و موهای خود را پریشان می کنند. آیا این کارها اشکال شرعی دارد؟

پاسخ: در مجالس مخصوص به خودشان اشکالی ندارد؛ مشروط به آنکه آسیبی به بدن نرسانند (آیت الله مکارم).⁽³⁾پرسش: گروهی از خانم ها برای عزاداری امام حسین (علیه السلام) به بدن خود لطمه می زنند؛ به این صورت که موهای خود را شانه کرده، موی خود را باز و پریشان می کنند و دور می ایستند و با حرکاتی موزون به سمت جلو خم می شوند و بعد به سرعت به عقب برمی گردند و موهای آن ها به بالا و پایین افشان می شود و با دست به صورت هایشان می زنند و افراد زیادی از خانم ها هم دور آن ها می ایستند و آن ها را تماشا می کنند. آن ها

دلیل کارشان را موپریشانی اهل بیت امام حسین و لطمه زدن حوریان به صورت هایشان با توجه به زیارت ناحیۀ مقدسه می دانند. می خواستم حکم آن را بدانم.

پاسخ: لطمه زدن در عزاداری اگر ضرر قابل توجهی به بدن وارد کند یا موجب وهن مذهب یا مؤمنین یا مراسم عزاداری معصومین (علیهم السلام) باشد، جایز نیست و درهرحال بهتر است مؤمنین شئون عزاداری معصومین (علیهم السلام) به ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را مراعات کنند (امام خامنه ای).⁽¹⁾

نگاه زن به بدن نامحرم در هنگام عزاداری

پرسش: با توجه به اینکه بعضی از عزاداران به صورت برهنه سینه زنی می کنند، آیا بانوان می توانند به بدن مرد نامحرم در هنگام سینه زنی نگاه کنند؟

پاسخ: به طورکلی نگاه کردن زن به بدن مرد نامحرم با شهوت و ترس از وقوع در حرام، حرام است؛ بلکه بنا بر احتیاط واجب، بدون آن نیز نباید نگاه کند؛ مگر به جاهایى از بدن که معمولاً مردها نمى پوشانند، مثل سر و دست ها و قدم پاها که نگاه کردن زن به این جاها اگر بدون شهوت و خوف وقوع در حرام باشد، اشکال ندارد (آیت الله سیستانی).⁽²⁾

نگاه کردن خانم ها به بدن مردان نامحرم جایز نیست (آیت الله صافی).⁽³⁾

زیارت عاشورا

سند زیارت عاشورا

پرسش: برخی افراد در مدرک زیارت عاشورا و مضامین آن ایجاد شبهه و تردید می کنند. نظر حضرت عالی دربارۀ مدرک این زیارت و قرائت آن چیست؟⁽¹⁾

پاسخ: معتبر و مرغوب فیه است (آیت الله بهجت).

به این تردیدها توجه نشود (آیت الله سیستانی).

مدرک معتبر دارد و خواندن آن موجب اجر و پاداش زیاد است (آیت الله نوری).

گذشته از تأییدات غیبی معتبر که مؤید زیارت عاشورایند، سندی که در کتاب مصباح المجتهد برای آن ذکر شده، سندی صحیح است (آیت الله شبیری).

دراین باره در کتاب مفاتیح نوین بحث کرده ایم (آیت الله مکارم).⁽²⁾

جناب علقمه از امام باقر (علیه السلام) زیارتى را نقل مى کند که هر جا از زیارت عاشورا و آثار و برکات آن چیزى گفته شده یا مى شود، مقصود همین زیارت است. این زیارت که مى توان از دور و نزدیک آن را خواند، از آثار و برکات فوق العاده اى برخوردار است. سند این روایت به علقمه اختصاص ندارد؛ بلکه به سه طریق دیگر نیز نقل شده است:

برای اسناد تاریخی به کتبی که در شرح زیارت عاشورا نوشته شده، مثل شفاء الصدور یا کتاب های مزار مثل مصباح شیخ و کامل الزیارات و مصباح کفعمی مراجعه شود (آیت الله وحید).⁽³⁾

استحباب خواندن زیارت عاشورا

پرسش: آیا خواندن زیارت عاشورا مستحب است؟

پاسخ: خواندن زیارت عاشورا مستحب است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

پرسش: آیا ادعیه و زیارات ندبه، کمیل، توسل، دعای امام حسین (علیه السلام) در عرفه، مناجات خمس عشر، زیارت جامعۀ کبیره، زیارت جامعۀ صغیره، امین الله و عاشورا مستحب است؟پاسخ: بعضی از ادعیه و زیارات مذکور، مثل زیارت جامعه و زیارت عاشورا و زیارت امین الله و دعای ندبه و دعای عرفه علاوه بر اعتبار، مشتمل بر مضامین عالیه و معارف اسلامی است. استحباب مطلق همۀ آن ها ثابت است و به ویژه بعضی از آن ها نیز وارد و مستحب اند (آیت الله صافی).⁽²⁾

مداومت بر خواندن زیارت عاشورا

پرسش: آیا مداومت بر زیارت عاشورا مستحب است؟

پاسخ: به طورکلی خواندن زیارت حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) و من جمله زیارت عاشورا فی نفسه عملی شایسته است و ثواب عظیمی دارد و مداومت بر آن، آثار فراوان دارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

اینکه مشاهده مى شود بعضى از متدینین و عاشقان امام حسین (علیه السلام) هر روز این زیارت را مى خوانند و بر مداومت بر آن اصرار می ورزند، بى دلیل نیست؛ چون ابن قولویه در پایان روایت علقمه، از خود علقمه نقل مى کند که امام باقر (علیه السلام) فرمود: «اگر توان دارى که هر روز امام حسین (علیه السلام) را با این زیارت، زیارت کنى، چنین کن که تمام آنچه از ثواب گفته شد، برایت نوشته مى شود ان شاءالله تعالی.» البته با توجه به اینکه در روایت علقمه، دعاى بعد از زیارت وجود ندارد، از سنگینى مداومت بر این زیارت، کاسته مى شود. از بعضى از

قضایا نیز به دست مى آید که ادامه دادن بر این زیارات، آثار و برکات ویژه اى را به دنبال دارد؛ حتى سبب مى شود دوستان و همسایگان چنین کسى، مشمول برکات و نتایج آن شوند و الطاف الهى شامل حال آن ها شود.

نکتۀ درخورِ توجه این است که در پایان این روایت آمده است: «اى صفوان! هرگاه حاجتى به تو روى آورد، با این زیارت در هر مکانى که هستى، زیارت کن و این دعا را بخوان و حاجتت را بخواه که از جانب خدا برآورده خواهد شد و خداوند از وعدۀ جود و بخششى که به رسولش داد، تخلف نمى کند و الحمدلله.» خلاصه هر قدر در فضیلت این زیارت گفته شود، کم است؛ ولى نباید فراموش کرد که شرطِ گرفتن نتیجه این است که محتواى زیارت را درک کند و در مسیر آن حرکت کند (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

خواندن زیارت عاشورا به صورت گروهی و فردی

پرسش: آیا زیارت عاشورا باید یک نفره خوانده شود یا می شود دسته جمعی خوانده شود؟پاسخ: خواندن آن به هر دو صورت مانعی ندارد (امام خامنه ای).⁽²⁾

خواندن دعای علقمه بعد از زیارت عاشورا

پرسش: شکل صحیح و معتبر زیارت عاشورا را به طور کامل با تمام موارد بیان فرمایید.

پاسخ: یکی از کیفیت های کاملۀ زیارت عاشورا همان کیفیتی است که در مفاتیح الجنان با صد لعن و سلام و دعای علقمه نقل شده است (آیت الله وحید).⁽³⁾

پرسش: آیا دعای علقمه بعد از زیارت عاشورا خوانده شود؟

پاسخ: لازم نیست؛ یعنی ترتب ثواب بر اصل زیارت عاشورا مشروط به این دعا نیست؛ ولی ترک آن با ثواب های بزرگی که صفوان از حضرت صادق (علیه السلام) روایت کرده، سزاوار نیست (آیت الله صافی).⁽¹⁾

پرسش: آیا حتماً باید دعاى بعد از زیارت عاشورا را که به دعاى صفوان (دعاى علقمه) معروف است، بخوانیم یا در اصل، زیارت عاشورا بدون این دعا وارد شده است؟

پاسخ: این دعا یک دعاى مستقل است (آیت الله مکارم).⁽²⁾

گفتن «بسم الله» ابتدای زیارت عاشورا

پرسش: برای شروع زیارت، گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم» هرچند که در ابتدای خود زیارت منظور نشده، چه حکمی دارد؟

پاسخ: گفتن «بسم الله» در شروع هر امری که ازجملۀ آن ها این زیارت شریفه است، در روایات ترغیب و تعلیل شده که برای اینکه آن کار ابتر و بی نتیجه نماند، «بسم الله» گفته شود (آیت الله وحید).⁽³⁾

گفتن تکبیر اول زیارت عاشورا

پرسش: گفتن «الله اکبر» در ابتدای قرائت زیارت عاشورا چگونه است؟

پاسخ: به امید ثواب اشکال ندارد و در بعضی روایات وارد شده است (آیت الله وحید).⁽⁴⁾

حکم سجدۀ زیارت عاشورا

پرسش: آیا سجدۀ زیارت عاشورا واجب است؟

پاسخ: سجدۀ زیارت عاشورا واجب نیست (امام خامنه ای و آیت الله مکارم).⁽¹⁾

در کتب روایی که زیارت عاشورا را نقل کرده، امر به سجده در پایان زیارت وارد شده است و کسی که می خواهد فضیلت زیارت کامل را درک کند، باید سجدۀ آن را نیز انجام دهد (آیت الله وحید).⁽²⁾

آداب سجدۀ زیارت عاشورا

پرسش: آیا در سجدۀ زیارت عاشورا، مراعات آنچه برای سجدۀ واجب ذکر شده، لازم است؟

پاسخ: در سجدۀ مستحبی مراعات آنچه برای سجدۀ واجب ذکر شده، لازم نیست (امام خامنه ای).⁽³⁾

پرسش: اگر براى سجدۀ آخر زیارت عاشورا مُهر وجود نداشت، بر چه چیزى مى توان سجده کرد؟

پاسخ: سجده بر زمین و آنچه از زمین مى روید (غیرخوراکى و پوشاکی)، صحیح است. همچنین سجده بر سنگ هاى معدنى، مانند سنگ مرمر و سنگ هاى سفید و سیاه و حتى عقیق اشکال ندارد و مى توان بر روى کاغذ سجده کرد (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

حکم نماز زیارت عاشورا

پرسش: آیا نماز زیارت عاشورا جزئی از زیارت عاشوراست و اگر خوانده نشود، زیارت عاشورای کامل محقق نشده است؟

پاسخ: خواندن نماز مانند اصل زیارت عاشورا یک امر استحبابی است و امر در مستحبات سهل و آسان است؛ یعنی اگر کسی آن را بخواند، به ثواب بیشتری دست پیدا خواهد کرد. به هرحال بردن ثواب کامل در گرو رعایت تمام آداب زیارت است (امام خامنه ای).⁽¹⁾

زمان خواندن نماز زیارت عاشورا

پرسش: دربارۀ زیارت عاشورای معروفه که نمازش شرط کمال زیارت است، آیا نمازش را قبل از زیارت باید خواند یا بعد از سجدۀ شکر زیارت؟ برای مثال علامه محمدباقر مجلسی در بحار الانوار، شیخ مفید در مزار، علامه میرزا ابوالفضل تهرانی در شفاء الصدور فی شرح زیارت العاشور می فرمایند: «نماز زیارت عاشورا بعد از سجدۀ شکر زیارت عاشورا خوانده می شود.» عده ای هم فرمودند: «نماز زیارت عاشورا قبل از زیارت عاشورا خوانده می شود.» عده ای هم ازجمله مرحوم کفعمی در مصباح تصریح می کنند: «زیارت عاشورا دو نماز دارد: یکی قبل از زیارت و دیگری بعد از زیارت.» نظر شریف حضرت عالی چیست؟⁽²⁾

استفتای کتبی از سیدعلی سیستانی (شمارۀ 3797)، ناصر مکارم شیرازی (شمارۀ 54225)، لطف الله صافی گلپایگانی (شمارۀ 197) در تاریخ 20فروردین1389.

پاسخ: می توانید رجائاً ابتدا نماز بخوانید و بعد از آن با انجام دادن آداب، زیارت عاشورا را به جا آورید و سپس نماز زیارت انجام دهید (امام خامنه ای).

در روایت آمده است که دو رکعت نماز زیارت قبلش می خوانند و سپس

مشغول زیارت عاشورا می شوند (آیت الله مکارم).

هرکدام را بخوانید، کافی است (آیت الله سیستانی).

همان گونه که در مفاتیح الجنان مرحوم حاج شیخ عباس قمی (رحمة الله) مذکور است، نماز زیارت خوانده شود (آیت الله صافی).نماز زیارت عاشورا در بعضی روایات قبل از زیارت و در بعضی بعد از زیارت نقل شده است و درهرصورت اگر کسی بخواهد به ثواب آن زیارت با نماز آن برسد، نماز آن را هم بخواند؛ خصوصاً اگر هم قبل از زیارت و هم بعد از آن، نماز بخواند، اولی است (آیت الله وحید).⁽¹⁾

اضافه کردن به زیارت عاشورا

پرسش: آیا می توان در زیارت عاشورا به جای «بأبی انت و امی» بگوییم «بأبی انت و امی و نفسی و مالی» یا بعد از فراز «السلام علی الحسین» جملاتی مثل «و علی عباس اخ الحسین» یا «و علی انصار الحسین» را اضافه کرد؟

پاسخ: شایسته است دعا را همان گونه که وارد شده، بخوانید و چیزی بر آن اضافه یا از آن کم نکنید (امام خامنه ای).⁽²⁾

تکرار عبارات زیارت عاشورا

پرسش: آیا تکرار یک فراز زیارت عاشورا به صورت دسته جمعی بدون آنکه توصیه شده باشد، بدعت است؟

پاسخ: بدعت نیست. بدعت یعنی چیزی که از دین نیست، وارد دین کند و اظهار کند که آن چیز از دین است (امام خامنه ای).⁽³⁾

پرسش: آیا تکرار یک فراز زیارت عاشورا اشکالی ندارد؟

پاسخ: آنچه به خصوص در این زیارت وارد شده، یک مرتبه است؛ ولی تکرار آن بدون قصد ورود برای حصول حال توجه بیشتر، به قدری که موجب خروج از صورت قرائت زیارت عاشورا نشود، مانعی ندارد (آیت الله صافی).⁽¹⁾

پرسش: در اثناى قرائت دعاهایى همچون دعاى کمیل و ندبه و توسل، خواننده یا شرکت کنندگان جملاتى از آن را با خود زمزمه و حتى بعضى کلمات دعا را چند بار تکرار مى کنند؛ درحالى که در دعا تکرار نشده است. این کار چه حکمى دارد؟

پاسخ: بهتر است دعاها را به همان صورتى که از ائمه (علیهم السلام) رسیده، بخوانند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

خواندن مداحی در بین زیارت عاشورا

پرسش: آیا خواندن مداحی بین زیارت عاشورا جایز است؟

پاسخ: فی نفسه اشکالی ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

پرسش: آیا صحبت کردن و خواندن مصیبت اهل بیت (علیهم السلام) بین ادعیه جایز است؟

پاسخ: بهتر است ادعیه را به همان صورت وارده بخوانید و قبل یا بعدش ذکر مصیبت شود (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

پرسش: آیا وقفه انداختن در میان خواندن زیارت، به دلیل بیان ذکر مصیبت توسط مداح با اشاره به محتوا و معنای زیارت عاشورا مانعی دارد؟

پاسخ: اگر از اول به نحو متصل و همان طور که رسیده خوانده شود،

قطعاً به مضمون روایت زیارات عمل شده است و اگر فاصله در حد متعارف باشد و محتوا و معنای زیارات را به هم نزند، مانعی ندارد و تذکر محتوای زیارت به کسی که متوجه می شود، اشکالی ندارد (آیت الله وحید).⁽¹⁾

پرسش: مداحان در اثنای دعای کمیل و ندبه و زیارت عاشورا، اشعار یا روضه می خوانند. این کار چه حکمی دارد؟

پاسخ: بهتر است دعاهای وارده را بدون اینکه در اثنای آن ها شعر یا چیز دیگری خوانده شود، بخوانند؛ ولی خواندن روضۀ صحیح در بعضی مواضعی که مناسب دعاست، اشکال شرعی ندارد. ولی اگر طوری در این کار افراط شود که از صورت دعا خواندن خارج شود، معلوم نیست ثواب آن دعا را داشته باشد (آیت الله صافی).⁽²⁾

فاصله انداختن میان لعن و سلام زیارت عاشورا

پرسش: آیا فاصله انداختن میان صد لعن و سلام زیارت عاشورا اشکال دارد؟

پاسخ: فی نفسه اشکال ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾شک نیست که در ترتب کمال ثواب، در یک مجلس خواندن معتبر است؛ ولی می توان گفت این گونه شرایط و رعایت بعضی آداب به عنوان تعدد، مطلوب و مستحب در مستحب است؛ هرچه بیشتر رعایت شود، اجر و ثواب و فضیلت آن بیشتر است و اگر امر دایر شود بین ترک مطلق زیارت با خواندن آن در مجالس متعدد، در مجالس متعدد خوانده شود؛ هرچند بهتر این است که به قصد و نیت استحباب مطلق بخواند (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

خواندن صد لعن و سلام زیارت عاشورا در طول روز

پرسش: آیا می توان صد لعن و سلام زیارت عاشورا را در حال انجام دادن کارهای عادی منزل و بدون چادر خواند؟

پاسخ: مانعی ندارد و به طورکلی برای خواندن دعا، رعایت حجاب لازم نیست (امام خامنه ای).⁽¹⁾

زیادگفتن لعن و سلام

پرسش: اگر در ختم هایی که عدد خاصی مطرح است، اشتباهاً اضافه بخوانیم، آیا باید ختم را از سر گرفت؟ مثلاً در زیارت عاشورا اگر صد لعن یا صد سلام را اشتباهاً صد و یکی دو مرتبه بخوانیم، آیا باید از اول شروع کنیم و دقیقاً صد مرتبه بگوییم؟

پاسخ: در فرض سؤال اگر به صورت سهوی زیاد خوانده شود، ضرری ندارد؛ اما عمداً زیادتر نگویید (امام خامنه ای).⁽²⁾

نکته: از مسئلۀ ذیل می توان حکم شک در تعداد لعن و سلام را اقتباس کرد.

مسئلة: «إذا شک فی عدد التکبیرات أو التسبیحات أو التحمیدات بنى على الأقلّ إن لم یتجاوز المحلّ و إلّا بنى على الإتیان به و إن زاد على الأعداد بنى علیها و رفع الید عن الزائد.»⁽³⁾

خواندن زیارت عاشورا بدون لعن و سلام

پرسش:اگر در زیارت عاشورا به جاى اینکه صد بار ذکر مخصوص را بگوییم یک بار تکرار کنیم، اشکال دارد؟

پاسخ: اگر برای خواندن زیارت عاشورا، نذر شرعی با رعایت شرایط

آن انجام نداده، تکلیفی ندارد و می تواند به امید ثواب، زیارت عاشورا را بدون صد لعن و صد سلام هم بخواند (امام خامنه ای).⁽¹⁾

مى توانید به قصد رجا (امید ثواب) یک بار بگویید (آیت الله مکارم).⁽²⁾

پرسش: آیا خواندن زیارت عاشورا بدون صد لعن و صد سلام ثواب و اثری دارد یا حتماً باید زیارت به همراه صد لعن و صد سلام خوانده شود؟

پاسخ: ترتب ثواب های خاصی که در روایات مربوط به زیارت عاشورا وارد است، بر خواندن آن به نحوی که وارد شده و مأثور است، توقف دارد و خواندن آن به قصد مطلق زیارت حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) که اجر و ثواب بسیار دارد، موجب ترتب آن ثواب های عام است (آیت الله صافی).⁽³⁾

گفتن «مأة مرة» به جای خواندن صد لعن و صد سلام

پرسش: آیا می توان به جای خواندن صد مرتبه لعن و سلام، به گفتن عبارت «مأة مرة» یا «تسعاً و تسعین مرة» اکتفا کرد؟

پاسخ: ترتب ثواب های خاص متوقف بر زیارت به نحو مأثور است؛ ولی خواندن زیارت عاشورا به این نحو به قصد استحباب مطلق زیارت، اشکال ندارد (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

خواندن زیارت عاشورا رو به قبله یا رو به حرم

پرسش: با توجه به اینکه بعد از نماز مستحب است همین طور که رو به قبله نشسته، تعقیبات خوانده شود و همچنین در مفاتیح به نقل از امام صادق (علیه السلام) ذکر شده که هنگام خواندن زیارت عاشورا روی خود را به سوی قبر حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) بگردانید، آیا زیارت عاشورا بعد از نماز

رو به سوی قبر آن حضرت خوانده شود بهتر است یا رو به سوی قبله؟پاسخ: مناسب است زیارت عاشورا رو به سوی قبر آن حضرت خوانده شود (امام خامنه ای).⁽¹⁾

حجاب برای زیارت عاشورا

پرسش: برای خواندن قرآن یا دعای توسل و زیارت عاشورا و...، آیا داشتن حجاب واجب است؟

پاسخ: واجب نیست (امام خامنه ای).⁽²⁾

خواندن زیارت عاشورا و سجدۀ آن با عذر شرعی

پرسش: آیا خواندن زیارت عاشورا هنگام عادت ماهیانه یا جنابت اشکال دارد؟

پاسخ: فی نفسه اشکالی ندارد (امام خامنه ای).⁽³⁾

خواندن دعاها و زیارات و انجام دادن سجده و فرستادن صلوات و سایر اذکار به طورکلی مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽⁴⁾

زنان در عادت ماهانه می توانند زیارت عاشورا بخوانند (آیت الله بهجت).⁽⁵⁾

نذر زیارت عاشورا

پرسش: اگر کسى نذر کند که زیارت عاشورا بخواند، آیا باید با صد لعن و صد سلام بخواند یا بدون آن نیز کافى است؟

پاسخ: باید زیارت عاشورا را با صد لعن و صد سلام بخواند (آیت الله بهجت).⁽¹⁾

اگر نذر او مطلق باشد، باید صد لعن و صد سلام را بخواند؛ ولى دعاى علقمه شرط نیست؛ اما اگر نذرش اعم باشد، اعم از صد لعن و صد سلام، یا یک لعن و یک سلام، در این صورت هر دو رقم کافى است (آیت الله مکارم).⁽²⁾

پرسش: اگر کسی به صورت شرعی نذر کرده باشد زیارت عاشورا بخواند، آیا باید با صد لعن و صد سلام بخواند یا بدون آن نیز کافى است؟ همچنین خواندن نماز زیارت عاشورا و دعای علقمه در فرض فوق، واجب است یا خیر؟پاسخ:⁽³⁾باید طبق نذر خود و آنچه در نیت داشته اید، عمل کنید (امام خامنه ای).⁽⁴⁾

پرسش: اگر شخصی نذر کند که در هر جمعه زیارت عاشورا بخواند، باید هر صد لعن و صد سلام را بفرستد یا یک بار کفایت می کند؟

پاسخ: تابع نحوه و کیفیت نذر است (سیدعلی خامنه ای، سایت، استفتائات، شمارۀ 565182).

اگر هنگام نذرکردن قصد شما از زیارت عاشورا، بدون صد لعن و صد سلام بوده، لازم نیست (آیت الله سیستانی).

معیار در نذر نیت ناذر در حین نذر است و چنانچه در حین نذر، صد لعن و صد سلام در نظرش نبوده است، واجب نیست (آیت الله نوری).

بستگی به نیت ناذر دارد. اگر نیتِ انجام دادن این امور را داشته، باید مطابق نیتش عمل کند و الا واجب نیست (آیت الله شبیری).

زیارت عاشورا در ادارات

پرسش: دربارۀ برگزاری مراسم زیارت عاشورا در اداراتی که ارباب رجوع ندارند، حکم چیست؟

پاسخ: اگر موجب تضییع حقوق مراجعه کنندگان نشود، اشکال ندارد و اگر در این زمینه مقرراتی وجود دارد، باید مراعات شود (امام خامنه ای).⁽¹⁾

وحدت و زیارت عاشورا

پرسش: بنده در روستایی زندگی می کنم که دو فرقۀ اهل سنت و شیعه با هم زندگی می کنند. با توجه به اینکه در تمام مراسمات مذهبی برادران اهل سنت حضور دارند، در این صورت آیا خواندن زیارت عاشورا با توجه به لعن هایی که در این دعا ذکر شده، به ویژه لعن های آخر دعا جایز است؟

پاسخ: درهرحال خواندن زیارت عاشورا اشکال ندارد و امر مطلوبی است و ضرری برای وحدت ندارد (امام خامنه ای).⁽²⁾

لعن دشمنان دین در زیارت عاشورا

پرسش: از نظر حضرت آقا، لعنت کردن دشمنان امیرالمؤمنین و حضرت زهرا (علیهما السلام) در خفا و علنی حرام است؛ یعنی زیارت عاشورا نخوانیم؟ و یعنی آقا مخالف تبری هستند؟پاسخ: مقصود توهین به مقدسات اهل سنت در بعضی مداحی ها و سخنرانی هاست که موجب اختلاف است، نه خواندن زیارت عاشورا و تبری جستن از دشمنان دین که جزء اعتقادات ماست (امام خامنه ای).⁽³⁾

پرسش: آیا صحیح است که مى گویند معظم له فرموده اند لعن زیارت عاشورا باید حذف شود یا اینکه خواندنش اشکال دارد؟

پاسخ: این حرف، کذب محض است. نظر ما را در کتاب مفاتیح نوین مطالعه کنید (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

مسائل متفرقه

تشکیل مجلس فقط به صورت مداحی و بدون استفاده از وعظ و ارشاد

پرسش: آیا تشکیل مجلس فقط به صورت مداحی و بدون استفاده از وعظ و ارشاد خطبا جایز است؟

پاسخ: باید از این کار جداً پرهیز کرد که اهداف مقدس امام حسین (علیه السلام) را به خطر می اندازد. به علاوه مردم، بسیاری از اصول و فروع و تعلیمات اسلام و ارزش های والای آن را در این مجالس از خطبا فرا می گیرند و گاه در غیر این مجالس برای آن ها ممکن نیست (آیت الله مکارم).⁽²⁾

شرکت پیروان سایر مذاهب در مجالس عزاداری

پرسش: هر سال گروهی از پیروان سایر مذاهب، مایل اند در مراسم بیدارکنندۀ عزاداری سیدالشهدا (علیه السلام) شرکت کنند. آیا شرکت آن ها جایز است؟

پاسخ: شرکت آن ها مانعی ندارد و حتی نذورات آن ها را باید پذیرفت (آیت الله مکارم).⁽³⁾

حضور کودکان در مجالس عزاداری

پرسش: آیا حضور کودکان در مراسم عزاداری که گاه توأم با بی نظمی

است، شایسته است؟

پاسخ: به یقین باید کودکان و نوجوانان را از همان سنین پایین با مکتب حسینی آشنا ساخت و درس آزادگی و ایمان و شهامت را از همان اول به آن ها آموخت. حضور آن ها لازم است؛ هرچند گاهی عوارض مختصری داشته باشد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

مصادف شدن ایام عزاداری با اعیاد باستانی

پرسش: نظر حضرت عالی دربارۀ کیفیت برپایی مراسم عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) که گاهی با اعیاد باستانی همراه می شود، چیست؟

پاسخ: در چنین حالتی بهتر آن است که آنچه آثار شادی و خوش حالی است، اظهار نکنند؛ ولی صلۀ رحم و دیدوبازدید و خانه تکانی و نظافت و مانند آن مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽²⁾

واضح است که مؤمنین و محبین اهل بیت (علیهم السلام) در ایام محرم و صفر از برگزاری مراسم و تظاهر به اعمالی که مناسب شأن محب اهل بیت (علیهم السلام) نباشد، خودداری می کنند و مراسم و سیرۀ سوگواری را حفظ می کنند (آیت الله صافی).⁽³⁾

اقامۀ مجالس عزاداری کارمندان در ادارات و نهادهای دولتی

پرسش: آیا جایز است کارمندان در اداره ها و مؤسسات دولتی، اقامۀ نماز جماعت کنند یا مجالس عزاداری برپا کنند؟

پاسخ: اقامۀ نماز و بیان احکام و معارف و امثال آن در هنگام اجتماع برای نماز در ماه مبارک رمضان و سایر ایام الله مانع ندارد؛ مشروط بر اینکه

حقوق مراجعان تضییع نشود (امام خامنه ای).⁽¹⁾

مشروعیت احترام به وسایل عزاداری

پرسش: آیا احترام گذاشتن به لباس سیاه، ضریح، علم و پارچه هایی که اختصاص به عزای حضرت امام حسین (علیه السلام) دارد، مشروع است؟

پاسخ: بله (آیت الله بهجت).⁽²⁾

مراسم جشن ولادت امام موسی کاظم (علیه السلام) در ماه صفر

پرسش: آیا برپایی محفل میلاد زادروز حضرت امام موسی بن جعفر (علیه السلام) و ذکر میلاد آن بزرگوار و ابراز سرور و شادی توسط محبان آن، با توجه به ماه محرم و صفر، خلاف شرع است؟

پاسخ: خلاف شرع نیست؛ ولی اولی آن است که حرمت اربعین (چهل روز) شهادت، مقدم داشته شود. این نکته نیز فراموش نشود که طبق بعضى روایات معروف، روز هفتم ماه صفر، روز شهادت امام حسن مجتبى (علیه السلام) است (آیت الله مکارم).⁽³⁾

پرسش: با توجه به اهمیت برگزاری شعائر اهل بیت (علیهم السلام) و مظلومیت سبط اکبر، امام حسن مجتبی (علیه السلام) و سیرۀ مستمر علمای حوزه های علمیۀ قم و نجف اشرف و سایر مشاهد مشرفه که روز هفتم ماه صفر را به عنوان شهادت امام حسن مجتبی (علیه السلام) اقامۀ عزا می کردند، نظر حضرت عالی دربارۀ روز هفتم صفر چیست؟ گفتنی است مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری، مؤسس حوزۀ علمیۀ قم، بر تعطیلی دروس حوزۀ علمیه و اقامۀ عزا بر آن وجود شریف اصرار داشتند و به دستور ایشان بازار قم تعطیل می شد و از زمان حیات آن بزرگوار تاکنون نیز بر این منوال باقی است. بنا

بر اقوالی ازجمله شهید اول در کتاب دروس، مرحوم کفعمی در مصباح، شیخ بهایی و مرحوم شیخ جعفر کاشف الغطاء و برخی دیگر از اعاظم فقها بر شهادت امام حسن مجتبی (علیه السلام) در این روز تصریح کرده اند. در صورت صحت اقوال فوق الذکر در این روز و بنا بر قولی که ولادت امام موسی کاظم (علیه السلام) نیز هست، وظیفه و تکلیف ما شیعیان و به ویژه صداوسیما در برپایی عزاداری یا جشن و سرور چیست؟

پاسخ: البته نظر مشهور طبق آنچه مرحوم کلینی (رحمة الله) در کافی آورده، این است که شهادت آن حضرت در آخر ماه صفر است؛ ولی با توجه به روایت دیگری که مربوط به هفتم ماه صفر است، سزاوار است در آن روز نیز احترام رعایت شود (آیت الله مکارم).

بزرگداشت شهادت سبط اکبر، امام حسن مجتبی (علیه السلام) و ترتیب مجالسی برای آن حضرت و ذکر مصائب و یادآوری مناقب آن امام از مصادیق تعظیم شعائر است <و من یُعظِّم شعائِرَ اللهَ فانّها مِن تَقوی القلوب ⁽¹⁾> (آیت الله سیستانی).

عزاداری روز هفتم ماه صفر، به عنوان سوگواری سبط (علیه السلام) و تعطیلی بازار که سنت شیعیان بوده، از شعائر دینی است که باید محفوظ بماند و با ذکر مناقب امام هفتم (علیه السلام) منافات ندارد (آیت الله شبیری).برپایی مجلس میلاد ائمه (علیهم السلام) بسیار خوب و مناسب است؛ اما چون هفتم صفر بنا بر بعضی اقوال مصادف با سالروز شهادت امام حسن مجتبی (علیه السلام) است و ازطرفی تمام ماه محرم و صفر ماه های حزن آل الله و کاروان داغ دار و مصیبت زدۀ حضرت سیدالشهدا (علیه السلام) است، سزاوار است در این دو ماه مجلس روضه و عزا برپا کرده، از مجالس جشن و سرور جداً اجتناب کرد. خداوند همگان را در اظهار ارادت به خاندان عصمت و

طهارت (علیهم السلام) موفق بدارد (آیت الله صافی).⁽¹⁾

به آنچه فقیه محقق، مؤسس حوزۀ علمیه (قدس سره) فرموده اند، باید عمل شود (آیت الله وحید).

در اینکه باید یک روز اختصاص به حضرت امام مجتبی (علیه السلام) داشته باشد، تردیدی نیست و با توجه به اینکه روز 28 صفر روز رحلت خاتم الانبیا (صلی الله علیه و آله و سلم) هم هست و بدین لحاظ شهادت سبط اکبر (علیه السلام) تحت الشعاع قرار می گیرد، خوب است که روز هفتم صفر را به این عنوان اختصاص دهند (آیت الله فاضل).

مناسب است در جمع بین دو قول (مشهور) در روز هفتم صفر که شهادت سبط اکبر، امام مجتبی (علیه السلام) و تولد امام موسی کاظم (علیه السلام) است، مجالس برای هر دو امام بزرگوار برگزار شود؛ به این صورت که مصائب امام دوم (علیه السلام) و مناقب امام هفتم (علیه السلام) را متذکر و یادآور باشند و همین احتیاط حاصل می شود (آیت الله بهجت).

استفاده از غذای مجالس عزاداری

پرسش: در ایام عزاداری ائمۀ معصومین و مخصوصاً حضرت سیدالشهدا (علیهم السلام) در هیئات زیادی در آخر مراسم، عزاداران اطعام می شوند.

پاسخ: ج1 و 2: تابع نظر متولیان و اهداکنندگان است.

ج3: به هرحال تضییع حقوق دیگران جایز نیست (امام خامنه ای).⁽¹⁾

ج1: درصورتی که غذای نذری برای عموم افراد است، استفاده از آن اشکالی ندارد.

ج2: چنانچه برای هر نفر تنها یک ظرف غذا در نظر گرفته شده نه بیشتر، از گرفتن بیشتر از یک ظرف خودداری کنند.

ج3: چنانچه این کار موجب تضییع حقوق کسانی که در صف ایستاده اند باشد، جایز نیست (آیت الله مکارم).⁽²⁾

کاروان های پیاده روی اربعین و غیر آن

پرسش: حکم راه اندازی و شرکت در کاروان های پیاده که از راه های دور به حرم مطهر امام حسین (علیه السلام) یا امام رضا (علیه السلام) مشرّف می شوند، چیست؟ و آیا تشکیک دراین باره صحیح است؟

پاسخ: عمل مذکور فی نفسه جایز است و با توجه به اینکه مشتمل بر اظهار محبت به اهل بیت (علیهم السلام) و تعظیم شعائر دینی و موجب تحول معنوی در افراد و یادگیری مسائل شرعی و سایر وجوه برّ است، باید گفت رجحان نیز دارد و امری مستحسن و پسندیده است.

و در نقل است که گروهی از خراسان، محضر امام باقر (علیه السلام) رسیدند. حضرت به مردی از آنان نگاه کرد که دو پایش شکاف برداشته بود. فرمودند: «چرا پایت چنین شده است؟»

عرض کرد: «از دوری راه یابن رسول الله. به خدا قسم من را از شهر و دیارم به نزد شما نیاورد، جز محبت شما اهل بیت (علیهم السلام) .»

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: «بشارت باد بر تو! به خدا قسم با ما محشور

خواهی شد.» مرد عرض کرد: «با شما محشور می شوم یابن رسول الله؟» فرمودند: «بلی، هیچ بنده ای نیست که ما را دوست بدارد، مگر آنکه با ما محشور خواهد شد. آیا دین جز محبت است؟ خداوند متعال می فرماید: ’بگو اگر خدا را دوست مى دارید، از من پیروى کنید، تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد... .‘⁽¹⁾»⁽²⁾

زیارت ائمۀ هدی (علیهم السلام) نزد همۀ علمای امامیه(رضوان الله علیهم) از عبادات مستحب است و ترغیب أکید بر آن شده است و در این زمینه احادیث متواتره در کتب مزار و کتب أربعۀ شیعه روایت شده است. پیاده آمدن نزد امام (علیه السلام) مستحب است و برای زیارت مولایمان امیرالمؤمنین (علیه السلام) وارد شده است. در حدیث است کسی که پیاده به زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) بیاید، به هر قدمی که برمی دارد، خداوند متعال در پروندۀ عمل او حج و عمره ای می نویسد و اگر پیاده هم برگردد، به هر قدمی که برمی دارد، خداوند متعال ثواب دو حج و دو عمره برای او ثبت می کند.

همچنین روایات وارده در زیارت پیادۀ اباعبدالله الحسین (علیه السلام) بسیار است و صاحب وسائل باب مستقلی را در فضیلت پیاده رفتن به زیارت امام حسین (علیه السلام) اختصاص داده است.

شیخ صدوق در ثواب الأعمال و ابن قولویه در کتاب مزار به سند صحیح از حسن بن علی وشاء نقل می کند که وی به امام رضا (علیه السلام) عرض می کند: «برای کسی که نزد قبر یکی از ائمه بیاید، چه پاداشی است؟» حضرت فرمودند: «برای او پاداشی مثل آمدن نزد قبر امام حسین (علیه السلام) است.» گفتم: «کسی که قبر امام موسی بن جعفر (علیه السلام) را زیارت کند، چه پاداشی دارد؟» حضرت فرمودند: «مثل کسی است که امام حسین (علیه السلام) را زیارت کرده است.»

ظاهر روایت این است که سؤال اول دربارۀ ثواب آمدن (اتیان) نزد قبر امام (علیه السلام) است؛ لذا وقتی پیاده رفتن به زیارت امام حسین (علیه السلام) افضل از سواره رفتن به زیارت آن امام همام باشد، همان طور که در روایات به آن تصریح شده، ثواب پیاده یا سواره آمدن نزد قبر سایر ائمۀ هدی برای زیارت، همانند آمدن نزد قبر امام حسین (علیه السلام) است.

لذا به وسواس و شبهات بعضی افراد که منکر فضیلت زیارت پیادۀ امام حسین (علیه السلام) یا امام رضا (علیه السلام)

هستند، اعتنا نکنید. آنان از مدارک احکام و عبادات مستحب غافل اند؛ همچنان که به گفتۀ شخصی آنان و عقاید ایشان در امور دین اعتنا نمی شود (آیت الله سیستانی).⁽¹⁾

پیاده روی اربعین

شرکت در این مراسم امر بسیار پسندیده و مطلوبی است و از اعمال بزرگ [و ارزشمندی] است که انسان را به خداوند نزدیک می کند (امام خامنه ای).⁽²⁾

کلامی از آیت الله مکارم

کلامی از آیت الله مکارم⁽³⁾

جاذبۀ این مراسم عزاداری، به قدری است که امسال بزرگ ترین رقم زائران حسینی در اربعین⁽⁴⁾

در تاریخ کربلا ثبت شد، آن هم در میان آن همه خطرات. این جانب هنگامی که صحنۀ تکان دهندۀ حرکت زوار را دیدم که با پای برهنه و همراه کودکان خردسال و شیرخوار به سوی آن مقصد عاشقان در حرکت اند، آرزو کردم که ای کاش من هم در میان آن ها بودم.

به دلیل جاذبۀ این مراسم، دشمنان می کوشند آن را تضعیف یا کم رنگ کنند یا با خرافات بیامیزند و از عظمت آن بکاهند.

ایام فاطمیه

برپایی مجلس عزا در ایام فاطمیه

پرسش: گرفتن مجلس عزاداری در شام شهادت حضرت زهرا (علیها السلام) و راه اندازی دستجات عزاداری در روز شهادت آن حضرت، چه حکمی دارد؟

پاسخ:⁽¹⁾اقامۀ عزای حضرت فاطمۀ زهرا (علیها السلام) هرچه باشکوه تر برگزار شود، بهتر است (امام خامنه ای).

اقامۀ عزاداری در ایام و لیالی شهادت سیدةِ نساءالعالمین، فاطمۀ زهرا (علیها السلام) ، از افضل قربات است (آیت الله مکارم).

برگزاری این مراسم باید هرچه باشکوه تر و بامعنا تر انجام شود و اهتمام و مشارکت در آن از حسنات بزرگ است (آیت الله صافی).

این مراسم همانند ایام عاشورا، هرچه باشکوه تر و باشور و حرارت بیشتری برگزار شود، ارزش و ثمرات بیشتری خواهد داشت (آیت الله فاضل).اشکال ندارد (آیت الله بهجت).

پرسش: آیا برپایی مراسم عزاداری در ایام فاطمیه با توجه به ضرورت حفظ وحدت میان مسلمانان جایز است؟

پاسخ: هرگاه مراسم به شکلی برگزار شود که باعث تفرقۀ صفوف مسلمانان نشود، مانعی ندارد و عزاداران از شعارهای تند بر ضد اهل سنت که در این وضعیت باعث تفرقه است، خودداری کنند (آیت الله مکارم).⁽²⁾

پرسش: بهترین نوع عزاداری در شهادت حضرت فاطمۀ زهرا (علیها السلام) چیست؟

پاسخ: بهترین عزاداری، بیان فضایل و مناقب و مصائب آن حضرت و ذکر اخلاق و سیرۀ عملی و دفاع ایشان از امام مظلوم، حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام)

است که در همۀ اعصار باید برای مردم تبیین شود. ان شاءالله تعالی مؤمنین با تمسک به قرآن و عترت به بهترین صورت ممکن به ساحت مقدس آن بزرگوار عرض ادب و اخلاص کنند؛ به ویژه بانوان متدین با حفظ حجاب و عفت و پاک دامنی، ایشان را الگوی خود قرار دهند (آیت الله صافی).⁽¹⁾

تاریخ شهادت حضرت زهرا (علیها السلام)

پرسش: معیار شروع دهۀ فاطمیه چه زمانی است و ایام فاطمیه چند روز است؟

پاسخ: روز شهادت (سیزده جمادی الاول و سه جمادی الثانی) و یکی دو روز قبل و یکی دو روز بعد از آن، ایام فاطمیه است (امام خامنه ای).⁽²⁾

برای سالروز شهادت حضرت زهرا (علیها السلام) دو روایت است: یکی اینکه ایشان 75 روز بعد از رحلت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به شهادت رسیدند که می شود سیزده جمادی الاول و دیگری 95 روز بعد از رحلت پیغمبر به شهادت رسیدند که می شود سه جمادی الثانی و طول این بیست روز را ایام فاطمیه نامیده اند (آیت الله مکارم).⁽³⁾

برای روز شهادت حضرت صدیقۀ کبری، فاطمۀ زهرا (علیها السلام) ، اقوال مختلفی ذکر شده است؛ لکن آنچه بیشتر موردتوجه علما واقع شده، فاطمیۀ اول و فاطمیۀ دوم در ماه جمادی الاولی و جمادی الثانی است و شایسته است شیعیان از روز سیزدهمجمادی الاولی تا سوم جمادی الثانی سوگوار باشند و با انجام دادن مراسم عزاداری آن حضرت، ارادت و مودت خود را به اهل بیت (علیهم السلام) اظهار کنند و از انجام دادن مراسمی که موجب وهن مراسم شهادت آن حضرت است، اجتناب کنند (آیت الله صافی).⁽⁴⁾

محدودۀ ایام عزا در ایام فاطمیه

پرسش:احتراماً محدودۀ دو دهۀ فاطمیه را بیان کنید و همچنین برگزاری مراسم جشن عقد و عروسی و امثال آن در این مدت چگونه است؟

پاسخ:سه روز، سیزده و چهارده و پانزده جمادی الاول و سه روز اول و دوم و سوم جمادی الثانی، بنا بر معمول به «فاطمیه» اختصاص دارد؛ ولی در بین این دو، برگزاری مراسم عقد و عروسی با رعایت تمام موازین شرعی، مانعی ندارد (آیت الله مکارم).⁽¹⁾

ایام فاطمیه، روز شهادت (سیزده جمادی الاول بنا بر یک روایت و سه جمادی الثانی بنا بر روایت دیگر) و یکی دو روز قبل و یکی دو روز بعد آن است و بر مؤمنین لازم است به نحوی عمل کنند که شئون ایام عزای اهل بیت (علیهم السلام) مراعات بشود (امام خامنه ای).⁽²⁾

ایام محسنیه

پرسش: نظر حضرت عالی دربارۀ برگزاری مراسم ایام محسنیه به صورت عمومی در سطح شهر چیست؟

پاسخ: توسل به ذیل عنایت معصومین (علیهم السلام) و فرزندان آن ها کار بسیار خوبی است؛ ولی بهتر این است که برنامه های جدیدی که در میان شیعه سابقه نداشته، ترتیب داده نشود (امام خامنه ای و آیت الله مکارم).⁽³⁾

کتابنامه

آثار امام خمینی (قدس سره) ، [بی تا].

www.leader.ir

http://leader.ir

www.sistani.org

http://zanjani.net

persian.makarem.ir

www.vahid-khorasani.ir

پورتال فرهنگی - تبلیغی حرم مطهر امام رضا (علیه السلام)

archive.razavi.ir

كانال ها و صفحات شبكه های اجتماعی

وقت سلام؛

حال و هوای حرم؛

ثبت درخواست زیارت نیابتی؛

اعلام برنامه های حرم مطهر رضوی؛

ارائۀ مطالب ویژۀ دختران و پسران 12 تا 18 سال؛

نشر معارف رضوی به زبان های عربی، انگلیسی، اردو، فرانسه و... ؛

انتشار تولیدات فرهنگی حرم مطهر رضوی اعم از فیلم و صوت مراسم حرم مطهر رضوی.

می توانید به این شبكه ها از مسیرهای ذیل دسترسی داشته باشید:

بخش های پاسخگویی به سؤالات دینی، زیارت نیابتی و ارتباط با حرم:

@haramrazavi_bot