فهرستگان نسخه های خطی ایران فنخا جلد 20 شواهد الشواهد-شرعیه
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
فهرست نويسي پيش از انتشار كتاب خانه ملي جمهوري اسلامي ايران
سرشناسه: درايتي، مصطفي، 1334-، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور: فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)/ به كوشش مصطفي درايتي.
مشخصات نشر: تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1391- ج.؛ 22/5*28/5 س م.
فروست: نسخه شناسي؛ 1
شابك: دوره: 978-964-466-271-9؛ ج. 978-964-446-287-0 :16
وضعيت فهرس تنويسي: فاپا
مندرجات: ج. 20. شواهد الشواهد-شرعیه
موضوع: نسخه هاي خطي-- ايران-- فهرستگان ها
شناسه افزوده: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
رده بندي كنگره: 1391 36د9الف/ Z6620
رده بندي ديويي: 011/31
شماره كتابشناسي ملي: 2596708
ویراستار دیجیتال: شهناز محققیان
فهرست نويسي پيش از انتشار كتاب خانه ملي جمهوري اسلامي ايران
سرشناسه: درايتي، مصطفي، 1334-، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور: فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)/ به كوشش مصطفي درايتي.
مشخصات نشر: تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1391- ج.؛ 22/5*28/5 س م.
فروست: نسخه شناسي؛ 1
شابك: دوره: 978-964-466-271-9؛ ج. 978-964-446-287-0 :16
وضعيت فهرس تنويسي: فاپا
مندرجات: ج. 20. شواهد الشواهد-شرعیه
موضوع: نسخه هاي خطي-- ايران-- فهرستگان ها
شناسه افزوده: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران
رده بندي كنگره: 1391 36د9الف/ Z6620
رده بندي ديويي: 011/31
شماره كتابشناسي ملي: 2596708
ویراستار دیجیتال: شهناز محققیان
فهرستگان نسخه هاي خطي ايران (فنخا)
جلد بیستم
شواهد الشواهد-شرعیه
به كوشش:
مصطفي درايتي
مولف : مصطفي درايتي com.yahoo@Derayatimostafa
ويراستار: دكتر مجتبي درايتي
چاپ اول: 1391
ناشر: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسالمي ايران
شمارگان: 1000 نسخه
مديريت هماهنگی: عباسعلی عليزاده يزدی
مديريت فني و كامپيوتر: مهندس امين رشيدي، مهندس محبوبه درايتي
آماده سازي اطلاعات: علي عليزاده يزدي، حسين متدين طوسي، تقي چيت ساز، عباسعلي عليزاده يزدي
تايپ و تصحيح: سميرا عابد پور، فاطمه محمودي، هدي محمدي، سارا محمدي
طرح روي جلد: برگرفته از جلد نسخه خطي كليات سعدي دورة صفوي
با شماره ثبت 19165 كتابخانه ملي
خوشنويسي روي جلد: مهدي فالح
صفحه آرايي: مهندس محبوبه درايتي
ناظر چاپ: نصرت ا... اميرآبادي
چاپ و صحافي: قلم قم
نشاني: تهران بزرگراه ش-هيد حقاني (غرب به شرق)، بعد از ايستگاه مترو، بلوار كتابخانه ملي
تلفن فروشگاه: 88941946-81623315-81623318 دورنگار: 88947496
وب گاه: www.nlai.ir پست الكترونيك انتشارات: Publication@nlai.ir
الفهرس الموحّد
للمخطوطات اليرانية
العشرين
شرح الشواهد-شرعيه
اعداد:
مصطفي الدرايتي
آتشي: مجموعه آقاي سيد علي آتشي در يزد
آثار ملي: كتابخانه آثار ملي كاشان
آغاز: برابر: آغاز برابر نمونه كتاب
آغاز و انجام برابر: آغاز و انجام برابر نمونه كتاب احتمال غير همانند: در مورد نسخه هاي فاقد مؤلف به كار رفته است كه نام مشترك دارند و ما به احتمال آنها را متفاوت مي دانيم
احتمال همانند: در مورد نسخه هاي فاقد مؤلف به كار رفته كه نام مشترك دارند ولي ما احتمال مي دهيم برخي از آنها يك اثر است ولي مطمئن نيستيم.
احتمال بعضا همانند: در مورد نسخه هايي به كار رفته كه نام مؤلف آنها معلوم نيست ولي نام مشترك دارند و تعدادي نسخه به اين نام معرفي شده است و برخي از آنها احتمال مي رود يك كتاب باشند ولي مطمئن نيستيم.
ادبيات: با نام شهر تهران: كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه فردوسي مشهد؛ با نام شهر اصفهان: دانشكده ادبيات دانشگاه اصفهان.
اصغر زاده: مجموعه اصغر زاده
الفبائي: فهرست الفبائي نسخه هاي خطي كتابخانه آستان قدس رضوي.
الهيات: با نام شهر تهران: كتابخانه دانشكده الهيات دانشگاه تهران؛ با نام شهر مشهد: دانشكده الهيات دانشگاه فردوسي مشهد.
امام جمعه: كتابخانه امام جمعه زنجان
امام صادق: مدرسه امام صادق چالوس و مدرسه امام صادق قزوين و كتابخانه مؤسسه امام صادق قم و كتابخانه حوزه علميه امام صادق اردكان يزد. كه هركدام با قرينه نام شهر قبل از آن قابل تشخيص است.
امام عصر: كتابخانه مدرسه امام عصر شيراز
امام هادي: كتابخانه عمومي امام هادي در مشهد
امير كبير: كتابخانه امير كبير در باغشاه فين
اميرالمؤمنين: كتابخانه امير المؤمنين بشرويه
انجام برابر: انجام برابر نمونه كتاب.
اندازه: اندازه صفحه.
اوراق عتيق: مجموعه اي به همين نام كه به كوشش محمد حسين حكيم از طريق كتابخانه مجلس شوراي اسلامی منتشر شده است.
اهدائي ف: فهرست نسخه هاي خطي اهدائي رهبري به آستان قدس رضوي، تاليف رضا استادي
اهدائي رهبر: مجموعه فهارس نسخه هاي خطي اهدائي رهبري به آستان قدس رضوي كه چندين جلد آن منتشر شده است.
بيتا: بدون تاريخ كتابت.
بيكا: بدون كاتب.
پ: پشت
تا: تاريخ كتابت.
جا: محل كتابت.
چهل ستون: مدرسه چهل ستون تهران
حجتيه: كتابخانه مدرسه حجتيه
حججي: كتابخانه آية الله حججي نجف آباد
حقوق: دانشكده حقوق دانشگاه تهران
حوزه علميه: حوزه علميه آشتيان
خاتم النبياء: كتابخانه مدرسه خاتم النبياء (صدر) بابل
دائرة المعارف: كتابخانه مركز دائرة المعارف بزرگ اسلامی
دار الحديث: كتابخانه مركز دار الحديث در قم
دانشگاه: كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
د.ث: به معناي دفتر ثبت كتابخانه مجلس شوراي اسلامی است.
دهگان: مجموعه ابراهيم دهگان اراك.
دياني: كتابخانه شيخ محمد علي دياني بيرجند
ذكاء، يحيي: مجموعه ذكاء يحيي
ر: رو
رايانه: رايانه كتابخانه ملي ايران و كتابخانه آستان قدس رضوي و در مواردي كتابخانه مسجد گوهرشاد. لازم به ذكر است كه شماره بعد از آن در مورد كتابخانه ملي غيرقابل پيگيري است و منظور شماره صفحاتي است كه متن پياده شده فايل آن مي باشد كه در اختيار ماست و براي كنترل كار خود ما مي باشد.
رضوي: كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي
روضاتي: مجموعه شخصي سيد احمد روضاتي
سپهسالار: كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري (سپهسالار)
سر يزدي: كتابخانه مسجد حظيره (سر يزدي)
سعيد نفيسي: نسخه هاي خطي مرحوم سعيد نفيسي
سم: سانتيمتر
سنا ف: فهرست نسخه هاي خطي كتابخانه مجلس سنا كه مجموعه آن به كتابخانه مجلس شوراي اسلامی منتقل شده است.
سلطنتي: كتابخانه كاخ گلستان (سلطنتي)
شاهچراغ: كتابخانه آستانه حضرت شاهچراغ شيراز
شيخ علي حيدر: مكتبه شيخ علي حيدر (مؤيد)، اين مجموعه شخصي كه ظاهراً هنگام جنگ كويت توسط صاحب آن از كويت به ايران منتقل شده بود ابتدا در قم نگهداري ميشد و بعد دچار مشکلاتی شد و معلوم نبود در چه محلي نگهداري مي شود. آخرين اطلاع اين است كه اين مجموعه به شهر مشهد و به آستان قدس رضوي انتقال يافته است و ضمن مجموعه اهدائي رهبري نگهداري مي شود.
ص: صفحه
صادقيه: كتابخانه مدرسه فتحعلي بيگ (صادقيه) دامغان
طبسي: كتابخانه طبسي حائري در قم
عبدالعظيم: آستان مقدس حضرت عبدالعظيم در شهر ري
عكسي: اين تعبير در دو جا به كار رفته است: يكي در كنار شماره برخي از نسخه ها كه به معناي آن است كه نسخه، عكسي است و بايد براي يافتن نسخه در كتابخانه معرفي شده، به عكسي بودن توجه شود؛ و دوم در معرفي مأخذ است كه منظور فهرست عكسي آن كتابخانه مي باشد.
عالمه طباطبائي: كتابخانه عالمه طباطبائي شيراز كه نام شيراز در قبل از آن آمده است.
عالمه طباطبائي: مكتبه عالمه طباطبائي قم كه نام شهر قم در قبل از آن آمده است.
علوم پزشكي: كتابخانه دانشگاه علوم پزشكي تهران عمومي ساري: كتابخانه عمومي ساري
عمومي: با كلمه قبل سمنان: كتابخانه عمومي سمنان
عمومي: با كلمه قبل مراغه: كتابخانه عمومي مراغه
غير همانند: در مورد نسخه هايي كه نام آنها يكي است ولي نسخه ها متفاوت است و به دليل صرفه جويي و جلوگيري از تكرار، نام مكرر آنها حذف شده است.
ف: اين رمز در مورد مأخذ به كار رفته است و هنگامي كه براي يك كتابخانه فهرستي به نام همان كتابخانه به صورت مستقل منتشر شده باشد، نام مأخذ آن با رمز «ف»: به معناي فهرست، به كار رفته است و اگر نام مأخذ با نام كتابخانه متفاوت باشد، نام مأخذ ذكر شده است.
فاضل: كتابخانه آية اهلل فاضل خوانساري
فاضل قائيني: كتابخانه فاضل قائيني قم
فرهاد معتمد: مجموعه فرهاد معتمد
فرهنگ و هنر: كتابخانه فرهنگ و هنر مشهد
فرهنگ و ارشاد: كتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی كاشان
فياض: مجموعه دكتر علي اكبر فياض
فيضيه: كتابخانه مدرسه فيضيه قم
فيلم ها: فهرست فيلم هاي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
قاضي طباطبائي: مجموعه محمد علي قاضي طباطبائي تبريز
قمر بني هاشم: كتابخانه قمر بني هاشم دامغان
كا: كاتب
كاتب = مؤلف: نسخه به خط مؤلف است.
كاظميني: كتابخانه ميرزا محمد كاظميني
گ: برگ.
گلپايگاني: كتابخانه عمومي حضرت آية الله العظمي گلپايگاني.
گوهرشاد: كتابخانه مسجد جامع گوهرشاد.
مجلس: كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامی
محدث ارموي مخ: فهرست مجموعه نسخه هاي خطي محدث ارموي، مخطوط
محمد هلال: كتابخانه امامزاده محمد هلال آران كاشان، مخطوط.
مختصر ف: فهرست مختصر نسخه هاي خطي مجلس شوراي اسلامی كه در سال 1387 منتشر شده است.
مخ: به معناي مخطوط بودن فهرست مي باشد.
مدارك فرهنگي: سازمان مدارك فرهنگي انقالب
مدرسه غرب: كتابخانه مدرسه غرب همدان
مدرسي: كتابخانه سيد محمد مدرسي در يزد
مرعشي: كتابخانه عمومي آية الله العظمي مرعشي نجفي
مركز احياء: مركز احياء ميراث اسلامی، قم.
مركز مطالعات: كتابخانه پژوهشگاه علوم و تحقيقات اسلامی قم
مروي: كتابخانه مدرسه مروي تهران
مسجد اعظم: كتابخانه مسجد اعظم قم
مطالعات فرهنگي: كتابخانه (پژوهشگاه) مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي
معصوميه: آستان مقدسه حضرت معصومه عليها سلام
مفتاح: مجموعه محمد حسين مفتاح
ملك: كتابخانه ملك
ملي: با نام قبلي تهران: كتابخانه ملي ايران؛ با نام قبلي
شيراز: كتابخانه ملي شيراز؛ با نام قبلي تبريز: كتابخانه ملي تبريز.
مهدوي: مجموعه دكتر اصغر مهدوي
موزه ملي: كتابخانه موزه ملي ايران (موزه ايران باستان)
مؤسسه آية الله بروجردي: مؤسسه حضرت آية الله العظمي بروجردي.
مولوي: عبد المجيد مولوي (قسمتي از اين مجموعه به كتابخانه دانشكده الهيات دانشگاه فردسي مشهد منتقل شده است).
مينوي: مجتبي مينوي
نجومي: مجموعه سيد مرتضي نجومي
نسخه پژوهي: مجموعه اي با همين عنوان كه چند شماره از آن از طرف كتابخانه مجلس شوراي اسلامی و به كوشش ابوالفضل حافظيان منتشر شده است.
نشريه: نشريه كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
نك: اين عالمت به معناي «نگاه كنيد» مي باشد و در موارد ارجاع به كار رفته است. ارجاع دوگونه است: گاهي عنوان ارجاع داده شده کلا در جاي ديگري كه راهنمائي شده، ثبت شده است و گاهي قسمتي از عنوان ارجاعي در محل ديگري ثبت شده است كه در واقع به معناي «نيز نگاه كنيد» مي باشد.
نواب: كتابخانه مدرسه نواب مشهد
نمازي: كتابخانه مدرسه نمازي خوي
نوربخش: كتابخانه نوربخش (خانقاه نعمت اللهي تهران)
وابسته به: اين اصطالح در جايي به كار رفته كه كتاب معرفي شده به اثري ديگر وابسته است و بيشتر در مورد شرح ها، حاشيه ها، تعليقه ها، منتخب ها، مختصرها، گزيده ها، و ترجمه ها به كار رفته است و نام كامل اثر اصلي، همراه با نام مؤلف آن معرفي شده است و در صورت نياز مي توانيد به اثر اصلي مراجعه كنيد.
وزيري: كتابخانه وزيري يزد
همانند: اين كلمه در جايي به كار رفته، كه اثر معرفي شده فاقد نام مؤلف است و چند نسخه از آن در كشور وجود دارد و به معناي آن است كه نسخه ها يك اثر است.
در آوانگاري عناوين كتاب ها چند نكته هست كه بايد يادآوري شود:
1- در آوانگاري فقط حروفي كه تلفظ مي شوند، ضبط مي گردند.
مثال: آداب الشريعه = a‘šarī oš-ādāb
2- عنوان كتاب هاي فارسي با تلفظ فارسي و عنوان كتاب هاي عربي با تلفظ عربي آوانگاري شده اند.
مثال: آداب صوفيه = sūfīye e-ādāb
آداب الصوفيه = ādāb-uṣ ṣūfīya
3 -كلمات و تركيباتي كه از زبان هاي ديگر (از جمله عربي) به فارسي وارد گرديده، با تلفظ متداول در فارسي ضبط شده است.
مثال: اسطرالب = ostorlāb
ابواب الجنان = abvāb-ol jenān
4- چون در آوانگاري مقصود فقط نشان دادن تلفظ كلمات است، حروف اول عناوين مانند ديگر حروف كوچك نوشته شده است.
5- براي آوانگاري كلماتي كه بارها تكرار شده اند، از اختصار استفاده شده است.
تصویر
الف- آوانگاری کلمات و ترکیبات فارسی:
تصویر
تصویر
ب- آوانگاری کلمات و ترکیبات عربی:
تصویر
تصویر
شرح
š.-uš-šawāhid
ازهری، شعبان بن حسين، ق9 قمری
azharī, ša‘bān ebn-e hoseyn (- 15c)
تاریخ تأليف: شنبه 12 شعبان 872ق مؤلف در این رساله کوتاه، چند بیت از ابیات مشکله که در کتاب های ادبی به آنها استشهاد شده را شرح نموده و آن را برای خزانه المولوية السلطانية الملكية تأليف نموده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2907/2 - 15/147
آغاز: الحمدلله مسبغ العطى مسبل الغطا مصفى النعم و الإلاء المحمود على السراء و الضراء ... و بعد فاني لما نظرات في علم العربية و وقفت على دقایقه و حقایقه؛ انجام: فقال قوله ان فعل امر من الأنين ای اطلب ... و الحمدلله وحده علقه لنفسه العبد الفقير الى الله شعبان بن حسين بن على الأزهرى الشافعي ثم من بعده لمن شاء
خط: نسخ، كا: حاج کاظم، تا: 1131ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 8گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2603]
š.-uš-šawāhid
غیر همانند:
آغاز: و انشا بعده و هو الشاهد السادس عشر بعد الماتين؛ انجام: و انشد بعده و هو الشاهد العشرون بعد الاربعمائة ... و علمه عند الله شرح شواهد شعری کتابی است در نحو و باید بیش از 420 شاهد شعری در آن باشد و در این شرح هر شاهدی شماره دارد؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ نسخ شارح به گواهی خط خوردگی ها و به حاشیه رفته ها؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 190گ، 30سطر (19×12)، اندازه: 21×15سم [ف: 15-4181]
آغاز: و المراد بالاستشهاد أنه قال هنک بسكون النون؛ انجام: فالاستشهاد بحذف النون الخفيفة من لاتهين و الله اعلم بالصواب. شرح شواهد شعری یکی از کتاب های ادبی است. در این شرح پانصد و دوازده بیت شرح شده و نام و مفردات لغوي و شواهد با ذکر گفته های بزرگان علم نحو را نقل می کند و به سال 783 به پایان رسیده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 127 گ، 17 سطر، اندازه: 17×12/5 سم [ف: 6- 218]
آغاز: و الشواهد المشتهرة كشرح دیوان امرأ القيس و زهير النابغة .. خارجا اما ظفرت به بينا المجاميع و التذکرات و تخارج المحدثین و تواريخهم؛ انجام: ان من صاد عقعقا المشوم ** كيف من صاد عقعقات و بوم شواهد بترتیب حروف است؛ خط: نسخ، كا: على بن على بن ابراهيم بن داود طوفی مالکی، تا: 14 جمادی الثانی 1001ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اسلامبولی، جلد: تیماج مشکی، 238 گ، 31 سطر، اندازه: 28×18/5 سم [ف: 12 - 110]
آغاز: هنيئا لارباب النعيم نعيمهم ** وللعاشق المسكين يتجرع. اما هنيئا فهو في الأصل من هنؤ الطعام اذا صار هنيئا لاينقض فيه فاقیم مقام المصدر، انجام: وخبرها قوله أن يوكع يوما الواو في قوله والدهر قد رفعه يجوز أن يكون للعطف و يجوز أن يكون للحال. بخشی از شرحی است بر ابیاتی که به عنوان شاهد در یک کتاب نحوی مورد استناد قرار گرفته است، این شرح به ترتیب ابیات وارده در کتاب آمده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا با روکش کاغذی کادو، 9گ، 15-24 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2603]
بی کا، بی تاب مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام
خمینی؛ خریداری از منصور تألهی معین الدین [رایانه]
آغاز: فمصون و ماله قد يضيع، ل الجازم ... معار اسم مفعول من الاعارة، مصون اسم مفعول من الصون ... صلوا الحزم فالخطب الذي تحسبونه يسيرة فقد تلقونه شعرا ل: صلوا أمر من الوصل ضد الهحر، الحزم ضبط الرجل امره شرحی است بر ابيات شعری یک کتاب که مؤلف در آن برای شاهد ذکر کرده است. به دلیل افتادگی آغاز و انجام نسخه تشخیص شارح و نام کتاب دشوار است. شارح ابتدا بیت را ذکر می کند و سپس در چهار بخش لغت و معنی و اعراب و شاهد آن بیت را با رموز «ل، ع، ب، ش» ذکر می کند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ 89گ، 21 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 5 - 2604]
š.-e šavāhed
غیر همانند:
آغاز: و كنت اذا ما جئت لیلی تبرقعت ** فقد رابني وقت الغداة سفورها. برقع به ضم با وقاف یا فتح هر دو یا ضم اول و فتح ثانی، روپوش زنان. رابنی یعنی به شک و ریب انداخت مرا، سفور روی گشودن زن است. یعنی هر زمانی که من به زیارت و ملاقات لیلی می آمدم؛ انجام: ينوح کنوح الباكيات بقفرة ** بعيد من الأحياء ماد بها الاثر. باکیات جمع باكيه زنهای گریه کننده. قفر بیابان بی آب و گیاه. بعید دور شده. احياء جمع حی قبایل و طوایف عرب.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب؛ 10گ (24ر - 32پ)، 16 سطر (13/5×7)، اندازه: 21/2×14 سم [ف: 29/2 - 861]
شرح فارسی شواهد کتاب های شرح جامی، شرح تفتازانی بر تصريف، امثله، شرح عوامل ملامحسن، سیوطی و شرح قطر است؛ بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 16×10 سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
آغاز: شواهد المعرف با الأم عدوها. و تقد جنيتك الكمؤ دو عساقط و لقد نهيتك عن نبات الاوبر یعنی قسم بخدا هر آینه بتحقيق که چیدم علفی را برای تو که ... و شاهد در زیادتی الف ولام است؛ انجام: شواهد هذه الوصل - الحق أن دار الوباب تباعدت او انبت حبل أن قلبك طائر - آیا حق است از جهت اینکه دورشده ... و شاهد در تسهیل همزتين است بین بین یعنی میان همزه و الف شرح ابيات از شواهد معرف به لام تا آخر را شامل است. شرحی نسبتا قوی است بر شواهد کتب نحوی که به ترتیب حروف الفباء تنظیم شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جا: کرمان؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 85گ (1ر- 85پ)، 12 سطر، اندازه: 14×10سم [ف مخ]
آغاز: حذف عاید منصوبست بعد از فعل ناقص که كان باشد و این حکم اختصاص بفعل تام ندارد. ما الله مولیک فضل فاحمدنه ** فما لدى غيره نفع و لاضرر. یعنی آن چیزی که خدا عطا کرده بتو او را فضل است البته ستایش او را بخشی از کتابی است در شرح شواهد شعری کتابی در صرف و نحو عربی احتمالا شرح الفيه؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج فرنگی، 17گ (27ر -43پ)، 19 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 44 - 183]
Š.-u šawāhid-i ibn-i 'aqīl
جرجاوي، عبد المنعم بن عبد الرحمن، - 1195 ؟ قمری
jorjāvī, ‘abd-ol-mon‘em ebn-e ‘abd-or-rahmān (- 1781)
شرح مفصلی است بر شواهد «ابن عقیل» که شارح، ابیات شعری که به کار رفته، از دیدگاه ترکیب ادبی و نحوی و نیز از نظر معنی و مفهوم، بررسی نموده است.
چاپ: این کتاب در مصر، چندین بار به چاپ رسیده است.
[معجم المطبوعات: 682/1؛ معجم المؤلفين: 193/6)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14216
آغاز: الحمد الله الذي رفع مقام أحبائه بنور اليقين و نصبهم لمعرفة كلامه فكانوا بذلک جازمین؛ انجام: و قد تم ما أجبته به في أوائل شهر رمضان الشريف سنة واحد و سبعين عفر الله لى له و لوالدي و السائر المسلمين امین امین بجاہ سید الامين
خط: نسخ، كا: محمد الحنفی، تا: 1278ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی قهوه ای، 184 گ، 29 سطر (11×18/5)، اندازه: 24×17سم [ف: 36 - 26]
Š.-u šawāhid-i ibn-in-nāžim
موسوی عاملی، محمد بن علی بن محیی، ق 11 قمری
mūsavī ‘āmelī, mohammad ebn-e ‘alī ebn-e mohyī ( 17c)
وابسته به: الدرة المضيئة في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح ابن ناظم = شرح ابن المصنف = شرح الخلاصة الألفية؛ ابن مالک، محمد بن محمد (686)
به دستور: سید بدرالدین حسینی عاملی انصاری
تاریخ تأليف: چهارشنبه 11 ربیع الاول 1057ق؛ محل تأليف: مشهد مقدس
شرحی است مفصل بر شواهد شرح ابن ناظم از روی «فراید القلائد في مختصر شرح الشواهد» شیخ ابی محمد بن احمد العينی با افزوده هایی از خود او. در این شرح در بررسی هر بیت از شواهد شعرى الفيه، نام شاعر و مطلع قصیده بیان شده و مطالب مشكل و لغات غامض و پیچیده مورد شرح قرار گرفته است. در الذريعة آمده است: این شرح به استادش سید حسین بن صاحب مدارک و خود صاحب مدارک نیز نسبت داده شده و این نسبت ها درست نیست.
آغاز: احسن كلمة يتكلم بها ارباب الكلام و اولی حدیث یثنی نحوه عنان الأقلام حمد الله جل جلاله على ما رفع مقدار العلم و مقامه ... و بعد فيقول الفقير إلى الله الغني [و] الى رحمة الله محمد بن علي الموسوي هداه الله سواء الطريق ... كما أن كتاب الخلاصة الألفية للعلامة الفهامة ... ابن المالك الجيانی انجام: هذا اخرما عهدته الى شرحه من شواهد شرح ابيات الخلاصة و المأمول ممن نظر فيه ان يسلک مسلک الانصاف ولا ينهج منهج الجور و الاعنساف فقد قایست فيه شدائد التفكر و لوازم التدبر مع قلة البضاعة و قصر الباع في الصناعة
[دنا 809/6 (13 نسخه)؛ الذريعة 337/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: چهارشنبه 10 ربیع الاول 1054ق؛ تملک: حسین بن محمد بن عبد الحسين (خریداری شده در کربلا با تاریخ 1202)، فاضل تونی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 222گ، 26 سطر (19×9/5)، اندازه: 25×14سم [ف: - 578]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن سلطانعلی، تا: یک شنبه 27 رمضان 1081ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، محشی، مقابله شده توسط میرزا محمد بن محمد رضا قمی به تاریخ دوشنبه 15 رمضان 1087؛ تملک: «محمد هادی بن احمد بن حسن، حسین بن شیخ زاهد، محمد موسوی جزائری، حسن بن على قفطان به تاریخ 1321، محمد هادی بن میرزا احمد بن علی بن حسن و اینکه کتاب را میرزا محمد مشهدی سنابادی به لطف بخشیده با مهر عبده محمد رفیع ...» (بیضی)، استعاره احمد بن حاجی محمد شکر از دایی خود شیخ محمد على نحوی بن شیخ محمد صادق نحوی ابن شیخ احمد نحوی؛ جلد: تیماج قرمز، 301گ، 16 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 10 - 159]
آغاز: برابر؛ انجام: مع قلة البضاعة و قصر الباع في الصناعة و قد اتفق الفراغ منه على يد مؤلفه ... محمد بن على الموسوي العاملی ليلة الأربعاء الحادية عشر من شهر ربيع الأول ... السنة السابعة و الخمسين بعد الألف ... في المشهد المقدس الرضوی ... و آله الطاهرين اجمعين.
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن حاجی سلطانعلی، تا: شب یک شنبه 27 رمضان 1081ق، جا: توس؛ از روی نسخه شارح؛ تملك: نادر بن بديع الزمان صاحب اخبار قاجار در 17 صفر 1295؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 302گ، 23 سطر (7/5× 17/5)، اندازه: 25×12/5 سم [ف: 5 - 151]
آغاز و انجام: برابر؛ قد اتفق الفراغ منه على يد مولفه ... السنة السابعة و الخمسين بعد الألف ... في المشهد المقدس الرضوی ... على خير خلقه محمد و آله الطاهرین آجمعين.
خط: نستعلیق، کا: ابن مولانا محمد جعفر عنایت اله، تا: یک شنبه 23 ربیع الاول 1092ق؛ مصحح: مهر: «المذنب عبدالکریم الحسینی 1174» (چهارگوش)؛ تملك: سلطان محمد بن حامی غلام حسین مشهدی سال 1080 با مهر «غلام شاه دین سلطان محمد 1061» (بیضی)، عبدالعلی بن شهاب الدین محمد، حسن بن محمد کریمانی در دهه اول ربیع الثانی 1163؛ مهر: «محمد کاظم 1266» (بیضی)؛ جلد: تیماج زرشکی، 224گ، اندازه: 25×18سم [ف: 51 - 69]
خط: نستعلیق، كا: على بن عزيز الله موسوی جزائری، تا: چهارشنبه 20 ربیع الثانی 1101ق، جا: اصفهان؛ مصحح؛ تملك: محمد صادق بن محمد یوسف حسنی حسینی طباطبائی تبریزی به تاریخ 1226؛ جلد: تیماج قرمز، 182 گ، 23 سطر، اندازه: 12/5 ×25سم [ف: 19 - 240]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: لطف الله بن محمد مهدی، تا: جمعه 6 ربيع الاول 1126ق؛ مصحح، مقابله شده توسط محمد سعيد بن محمد زمان اسحق آبادی نیشابوری در روز شنبه 7 ربيع الأول 1126 و برای حاج علی نقی جهرمی؛ جلد: تیماج مشکی، 185گ، 212 سطر، اندازه: 24×15/5 سم [ف: 26 - 289]
آغاز: اخو عيش لذيذ بدائم فالباء زائدة
خط: نستعلیق، كا: محمد بن اسحاق حسینی، تا: 1131ق؛ محشی؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 150گ، 22 سطر (16×10/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 3 - 1078]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسین علی بن حاجبعلی دهدشتی، تا: پنج شنبه 17 ذیقعده 1154ق؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: تیماج، 255گ، 23 سطر (6×15/5)، اندازه: 21×12سم [ف: 12 - 180]
آغاز: بن عيصوبن اسحق بن ابراهیم خلیل الرحمن صلوات الله و سلامه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل ابن شیح ابراهيم مفتی، تا: 1180ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 124گ، 20 سطر (14/5×9)، اندازه: 15×5/ 20سم [ف: 1- 249]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12-13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 219گ، 25 سطر (15×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 12- 24]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قاسم بن محمد حسن شمسا، تا: 1205ق، جا: نجف اشرف؛ واقف: حاج سید محمد، 1309؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج زرشکی، 184 گ، 25 سطر (18/5×8)، اندازه: 25/5×13سم [ف: 12 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن محمد علی شال باف، تا: 14 شعبان 1246ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: شفیع الدین حسن موسوی به سال 1246ق با مهر «شفیع الدین حسن الموسوی» (مستطیل)، شاهزاده خانلر میرزا احتشام الدوله در سال 1270 ق با مهر «احتشام الدوله» (بیضی)، محمد در سال 1280 ق با «عبد ... محمد» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 306 گ، 20 سطر (18×9)، اندازه: 16×26/5سم [ف: 34 - 593]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شفیع بن مرحوم کربلائی محمد تقی لواسانی سینکی، تا: شوال 1247ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم قهوه ای، 149گ، 31 سطر (21×10)، اندازه: 18/5 × 29/5سم [ف: 40 - 328]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رشيد بن ابوالقاسم موسوی، تا: شوال 1266ق؛ مصحح، تملك: محمدرضا معزی در ذیحجه 1322ق؛ جلد: مقوایی با رو کس کاغذی ابر و باد، 336 گ، 16 سطر (16×9)، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 39 - 149]
آغاز: عمدة العلماء في زمانه الشيخ ابی محمد بن احمد المعینی افضت عليه
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمد طباطبائی، تا: 1267ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج خرمایی، 288گ، 17 سطر (10×15/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 187]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:295
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 39]
آغاز: برابر؛ انجام: كونه جیانا ضعيفا غير ممارس للحروب بالكناية لست بلیلی و لكني.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی با امضای «احمد» و «محمد حسین موسوی عفی عنه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی با روکش پارچه ای سیاه، 239، 22 سطر (19/5×8)، اندازه: 24/5×15/5 سم [ف: 12 - 359]
آغاز: و ابو ابیها مثلها في المسجد و البلوغ إلى ما بلغت هي من المجد فقال ان اباها و اها كلمة يقولها المتعجب و هي اسم فعل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محسن بن آخوند ملا شرف الدين (آقاگپ)، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ رکابه دار، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 239گ، 19 سطر (16×11/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 39 - 165]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام [رایانه]
š.-u šawāhid-i ibn-in-nāzim
najafi bahrānī, ebrāhīm
نجفی بحرانی، ابراهیم وابسته به: الدرة المضيئة في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالك = شرح ابن ناظم = شرح ابن المصنف = شرح الخلاصة الألفية؛ ابن مالک، محمد بن محمد (686)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25374
آغاز: بسمله. اما بعد فيقول العبد الأثيم الجاني ابراهيم البحرانی؛ انجام: باصطلاح النحويين على كل مشتق
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
Š.-u šawāhid-i ibn-in-nāzim
وابسته به: الدرة المضيئة في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح ابن ناظم = شرح ابن المصنف = شرح الخلاصة الألفية؛ ابن مالک، محمد بن محمد (686)
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه:175
آغاز: ألا كل شيء ما خلا الله باطل ** و كل نعيم لا محالة زائل شواهدی که این ناظم در شرحش بر الفية ابن مالك آورده در این کتاب جمع آوری شده و در هر باب توضیحات لازم به گونه ای نسبتا مختصر آورده شده است؛ خط: نسخ، كا: محمد بن احمد
کر کی، تا: دوشنبه 8 جمادی الاول 821ق؛ محشى؛ تملک: مهدی خاجه در سال 1294؛ کاغذ: الوان، جلد: مقوایی زرد، 85گ، 5 سطر، اندازه: 18×5/5 × 27سم [ف: 1- 129]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:684
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 314]
š.-u šawāhid-i abyāt-i ‘awāmil-i mullā muhsin
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه:358/3
خط: نسخ، بی کا، بیتا؛ واقف: ملا محمد بن ملا حسن، محرم 1289؛ جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 180]
Š.-u šawāhid-i abyāt-il-mutawassit
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئی؛ شماره نسخه: 251
بی کا، تا: 959ق [اوراق عتیق: 1 - 246]
š.-u šawāhid-il-īdāḥ
خوارزمی، فخر الدين
×ārazmī, fa×r-od-dīn
وابسته به: الايضاح في المعانی و البيان؛ خطيب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739)
از فخرالدین خوارزمی، چلبی و برو كلمان (ذیل 2: 16) شارح را نشناخته و در دیباچه هم نامی از او نیست ولی نویسنده نسخه ما آن را از خوارزمی دانسته است (متن از خطیب دمشقی است). در خود شرح برخی از لغات به فارسی ترجمه شده و نکته های تاریخی و ادبی فراوانی در آن هست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 170
خط: نستعلیق، كان يوسف بن پیر اصفهان شاه وانی، تا: محرم 890ق؛ تملک: هداية الله ابن محمد بن حاجی مخزوم در روز چهارشنبه 3 ذیقعده 984 در لیلان کرکوک، ابوالحسن بن محمد تقی بیدگلی در 1109؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 148گ، 19سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [سنا: ف: 1- 84]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3378- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2 - 133]
š.-u šawāhid-il-īydāḥ
وابسته به: الايضاح في المعانی و البيان؛ خطيب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739)
شرح نسبتا مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» بر ابیات کتاب «الايضاح في المعانی و البيان» خطیب دمشق. نویسنده در این شرح به معرفی سراینده ابیات و توضیح لغات مشکل و بررسی جوانب بلاغی و بیان مفهوم آنها پرداخته است.
آغاز: بسمله، الحمدلله المويد بحسن توفيقه الهادی بادلة الطافه الى طريقه المخول بعمیم کرمه كل مراد المبين بجميل رافته سبيل الرشاد
آغاز: برابر؛ انجام: بعثنا الله تحت لوائه يوم الجزاء.
خط: نسخ، كا: ابوالمظفر محمد بن محمد ملقب به برهان الائمه، تا: پنج شنبه 25 محرم 782ق، جا: فيجاباد، روضه جدش شیخ عالم ابي المعالی سیف الحق و الدين الباخزری؛ 166گ، 15 سطر، اندازه: 14×17 سم [ف: 1- 151]
آغاز: برابر؛ انجام: و قوله أن السيوف تعليل لقوله فلا تعجبا و المعنى اني اشاهد شعراء
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: انجام؛ مصحح، مقابله شده، دارای بلاغ؛ تملك: ابوالحسن بن محمد رضوی، محمد بن محمود حسینی؛ صحافی استاد جواد رفو گران؛ واقف: شیخ عبدالله مجتهد پور، مرداد 1362؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، 21 و 22 سطر، اندازه: 13/5 ×17 سم [ف: 25-96]
آغاز: برابر؛ انجام: واذا كان كذلك لا يكتفي.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: انجام؛ واقف: درة السلطنه ملکزاده کوثر؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی، 82گ، 21 سطر (12×9)، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 7 - 617]
آغاز: برابر؛ انجام: ولا ذاقت الدنيا فراقك ولا عدمتک یدعوله بدوام البقاء و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه سمرقندی قندی، جلد: میشن قهوه ای، 130 گ، 21 سطر، اندازه: 22/2×13/4 سم [ف: 1 - 300]
آغاز: بسمله، الحمدلله المويد بحسن توفيقه الهادی بادلة الطافه الى طريقه المخول بعمیم کرمه كل مراد المبين بجميل رافته سبيل الرشاد؛ انجام: و لا ذاقت الدنيا فراقك و لا عدمک يدعو له بدوام البقاء و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المب.
خط: نستعلیق، كا: محمد بن شیخ سعيد حویزی، تا: 1097ق؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حائری، مرداد 1351؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 121 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 25 - 96]
سم شرح شواهد البهجة المرضية ، جامع الشواهد
Š.-u šawāhid-il bahjat-il-mardīyya
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، 849 - 911 قمری
soyūtī, “abd-or-rahmān ebn-e abī-bakr (1446 - 1506)
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی (911-8)
سیوطی بعد از شرح الفية ابن مالک، شواهد کتاب خود را جداگانه شرح نموده است و همان طور که در دیباچه کتاب آورده این کار را روی کتاب شواهد مغني اللبيب نیز انجام داده و آن را «فتح الغريب بشواهد مغني اللبيب» نامیده است.
شرح و حواشی:
1- شرح شواهد البهجة المرضية = شواهد سیوطی؛ اردبیلی، نظام الدین بن احمد (-12)
بی کا، تا: 1235ق [ف: - 307]
شواهد سیوطی و خواب نامه؛ بی کا، بی تا؛ خریداری از جعفر محسنی [رایانه]
Š.-e šavāhed-el bahjat-el-marzīyya = šavāhed-e soyūtī
اردبیلی، نظام الدين بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 180)
وابسته به: شرح شواهد البهجة المرضية؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911)
ترجمه و شرح نظام الدین اردبیلی است بر شواهد شرح جلال الدين عبد الرحمن سیوطی موسوم به بهجة المرضية بر الفيه ابن مالک اعم از آن که بیت مورد بحث را عینی در فرائد نقل کرده یا متعرض ذكر آن نشده باشد.
آغاز: بسمله. این کلمات چندیست که نوشته میشود در توضیح شعرهایی که در شرح سیوطی است
انجام: 1: لتسهيل الهمزتين است بین یعنی میان الف و همزة تمت الشواهد 2: و انبت من البيت بمعنى القطع چنین اقل عباد نظام الدین ابن ملا احمد اردبیلی ... و چون فارسی را لفظ به لفظ به کلمات عربی سنجیدن اشکالی دارد بنابراین اگر سهوی و غلطی شده باشد امیدوار است که قلم عفو بر او کشیده از سهو و خطایی که شده در گذرند و الله اعلم بالصواب.
چاپ: در سال 1267 ق چاپ شده
[نسخه های منزوی 2061/3؛ الذريعة 338/13؛ دنا 810/6 -813 (97 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 1
خط: نسخ، كا: على محمد ولد حاجی محمد ولد عبد الله بهمن مازندرانی، تا: شنبه 5 ذیقعده 1027ق؛ کاغذ: لیمویی، جلد: چرم زرشکی، 67گ (83پ -149ر)، اندازه: 19×12/2 سم [اوراق عتیق: 2- 487]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 1
بی کا، تا: شعبان 1102ق، جا: مشهد رضوی مدرسه پریزاد؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 25گ (104× 12پ)، اندازه: 24×12/5 سم [ف: 14 - 129]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، كا: محمد طاهر بن حاجی مظفر، تا: 1103ق؛ 25ص (104-128)، 18 سطر [ف: - 47]
خط نسخ، بی کا، تا:1113ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «يأتي من بعدي اسمه احمد» (بیضی)، «مهدی بن رضا الحسینی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 46گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [اوراق عتیق: 2 - 326]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 1
خط: نسخ و نستعلیق و تحریری، کا: علی مراد بن عبدالله موسوی، تا: جمادی الاول 1123ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2605]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق، کا: زین العابدين بن حاجی محمد رفیع اصفهانی، تا: 20 جمادی الاول 1173ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 35 گ (94پ -128پ)، 14 سطر، اندازه: 18×12سم [محدث ارموی مخ: 2 - 904]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1196ق؛ اندازه: 14/5 ×20سم [نسخه پژوهی: 3 - 149]
آغاز: برابر؛ انجام: و بعد از این دسته دادن مثل گاو نر است که زده می شود ...
خط: نستعلیق، کا: بلادی، محمد بن ابراهیم، تا: 1199ق؛ افتادگی: انجام؛ ضمیمه نسخه ش 15791 [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: و آن مدت الأيدي الى الزاد لم اكن ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ 8گ، 21 سطر [ف: 2 - 409]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ 54گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [ف مخ - 3 - 1222]
آغاز: تعز فلا شيء على الارض باقيا ** و لا وزر مما قضى الله واقيا؛ انجام چنین گوید اقل عباد الله نظام الدین ابن ملا احمد اردبیلی که چون بعضی ... شرح شواهد افعال مقاربه تا آخر کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 افتادگی: آغاز؛ 65ص (1-65)، 20 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 2 - 395]
آغاز: برابر؛ انجام: فتستريح النفس من زفراتها شاید آنکه روزگاری دولت های او باعتبار مال
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 73ص (202 ×274)، 15 سطر [ف: 2 - 286]
آغاز: اگر می بودم عارف بعواقب ازو فوت نمیکرد مرا ابتداء او اقائلوه احضروا الشهود، انجام: برابر 2
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 57گ (2ر -58ر)، 15 سطر (14×10)، اندازه: 21×16سم [ف: 12 - 2833]
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 13؛ 79گ، 15 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: 2 - 47]
آغاز: اسم بضم اول و الكسر ** مع همزة و حذفها و القصر و شاهد درین بیت درین است که در اسم شش لغت است و این شعر در شواهد نیست؛ انجام: الحق أن أدار الرباب تباعدت ** او انبت صبل ان قلبك طائرها خواست که از جهت اینکه دور شده خانه محبوب ... یعنی میان دو اسم الف همزه ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه مغلوط؛ 33گ، 14 سطر، اندازه: 15×11 سم [ف مخ - 3 - 1223]
آغاز: برابر
انجام: فلا والله لا يبقى اناس فتي حتاک یا بن ابی زیاد پس قسم بخدا که نمی یابند مردمان جوانان راحتی ...... از روشنی برف را دیده است چشم من با وجه آن محبوبه است از اول تا «فقلت للركب لما ان ... اختالت بها الكتل»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 12گ، 15 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 5 - 2606]
آغاز: برابر؛ انجام: آیا تو منزلی را که این صفت دارد که خالی است پس جواب پس دهد ان منزل و آیا می تواند که خبر دهد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 49گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2606]
آغاز: قطره ای چه کند گرچه در صنعت خود موی شکافد ... اذا قالت حذام فصد قوها ... التصديق باور داشتن و واقع شده است در مغني اللبيب بدل فصد قوها فانصتوها؛ انجام: اصل آن یا زید اليعملات بوده است بنابر آنچه گفته اند قوم و ما میگوییم بر سبيل احتمال ... و مرفوع است بر مبتدائیست یا اسمیت از برای کان محذوفه یا مروان مطیتی محبوسة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوای سفید، 29گ، 15 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2607]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 جلد: تیماج قهوه ای، 36گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2606]
آغاز: برابر
از اول تا شرح «لونعطى الخيار لما افترقا ** ولكن لاخيار مع الليالی»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 49 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 2606]
بی کا، تا: قرن 13 [ف: - 106]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 42گ، 18 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: - 51]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 49گ، 10 سطر، اندازه: 15/5×1 سم [ف: 1- 154]
آغاز: برابر؛ انجام: در موضعين بر ضمیر اما قیاسی است در شعر.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 21ص (1- 22)، 13 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 10- 331]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 4 ذیقعده 1200ق؛ 260ص، 14 و 15سطر، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1140]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه سید عزالدین حسینی - زنجان؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، مصحح؛ 77ص (141-217) [عکسی ف: 1 - 310]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحق مبتدا و ان قلبك حيره و ابنت من البيت بمعنى العصع.
خط: نسخ، كا: على محمد بن ملاقادر چهاردهی، تا: 20 شعبان 1201ق؛ جلد: تیماج مشکی، 48گ، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف مخ = 115]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: متن نسخ و شرح نستعلیق، بی کا، تا: 1208ق؛ بسیار مغلوط؛ واقف: حاج سید محمد، 1309؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا رویه پارچه، 18 گ، 27 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 12 - 178]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1215ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 34 گ، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 115]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1217ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 132گ، 13 سطر، اندازه: 16/9×11/2 سم [ف: 1 - 300]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما يتعلق بشرح الألفية للشيخ العالم الكامل جلال الدين بن الشيخ كمال الدين السيوطي.
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن محمد صادق مازندرانی، تا: سه شنبه 5 رمضان 1217ق؛ محشى؛ مهر: «عبده الراجی محمد على» (بیضی) با تاریخ سه شنبه 5 رمضان 1217، «عبده الراجی محمد حسین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 58گ، 17 سطر، اندازه: 22/5×13سم [ف: 26 - 420]
بی کا، تا: 1218 ق [ف: - 24]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1218ق؛ جلد: تیماج تریاکی، 15 سطر، قطع: جيبي [چهار کتابخانه مشهد ف: - 140]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 22 رجب 1218ق؛ محشی؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 170]
آغاز: می گوئید و شاهد در این است که معربست به حرکت به نون به عنوان نقص و لذا قال المصنف: و النقص في هذا الاخير احسن؛ از ماقبل «معرفه و نكره» تا آخر؛ كا: محمد علی بن محمد شریف رضوی، تا: دوشنبه 3 ذیقعده 1221ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2607]
کا: قاسم بن ابراهیم، تا: 1223ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای [ف: -244]
كا: على اكبر، تا: محرم 1225ق، جا: تهران محله سنگلج مدرسه میرزا رضا قلی؛ مهر: «عبده الراجي على اكبر» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 55گ، اندازه: 18×11 سم [ف: - 236]
آغاز: ... المودا ** مرجلا و يلبس البرودا
خط: نستعلیق، كا: ابوالحسن ابن سید محمد رضوی، تا: پنج شنبه 14 ربیع الاول 1225ق؛ ناقص است و شروع می کند از شرح بیت سوم و با نسخه های دیگر اندکی اختلاف دارد یعنی عبارات را در برخی مواضيع کوتاه تر نموده است؛ واقف: عضدالملکی، 1276؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا رویه پارچه، 63 گ، 11 سطر، اندازه: 15×11سم [ف: 12 - 179]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 5 ذیحجه 1227ق؛ کاغذ: فستقی سفید و آبی، جلد: میشن سیاه، 58گ، 13 سطر، اندازه: 10/8×15/2 سم [ف: 3 - 512]
خط: نسخ، كا: مهدی بن ملا صالح مازندرانی، تا: 1227ق؛ 64گ (49پ -112پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: - 88]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1228ق، جا: اصفهان مدرسه شاهزاده ها؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 6- 188]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دهه اول شعبان 1230ق؛ 58گ، 13 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2606]
آغاز: برابر؛ انجام چنین گوید ... اردبیلی، که چون بعضی از طلبه خصوصا از ترکان از فهمیدن شواهد عربی اظهار عجز کرده ... لهذا این بی بضاعت موافق خواهش ایشان به این امر قيام ... و السلام علی من اتبع الهدی ...
خط: نسخ تحریری، کا: محمد باقر ولد مشهدی ابراهیم، تا: ربيع الثانی 1232ق؛ مهر: «عبده الراجی محمود 1274» (بیضی)، «المتوكل على الله عبده ...» (بیضی)؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج مشکی، 50گ، 14 سطر (14×8/5)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 2 - 156]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، كا: على نقی بن ابوالحسن رهایی قاینی خراسانی، تا: 1234ق؛ اهدایی: ضياء الدين دانشوری؛ جلد: مقوا، 76گ، 14 سطر، اندازه: 16/5×10 سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 12 ربیع الثانی 1234ق؛ جلد: مقوا بنفش، 42گ، 20 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2605]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر
تذکر: نام مولف به قرینه آغاز نسخه به دست آمد؛ خط: نستعلیق، كا: محمد رحیم بن محمد مراغی، تا: 23 ربیع الاول 1234ق؛ تملك: محمد رضا بن محمود موسوی مدنی اصلا مراغی مسكنا به تاریخ نهم صفر 1299؛ جلد: مقوایی، 28گ (104-131 پ)، اندازه: 18/5 × 26/5سم [ف: - 77]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، بی کا، تا: 1 ذیقعده 1235ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 39گ، 16 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2605]
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن زین العابدین سمیرمی، تا: ربيع الثانی 1235ق؛ اندازه: 20×13/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 181]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالرحمن ابن عبدالعلی نوری، تا: 1238ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 17×11سم [ف: 1 - 441]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:104
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 19]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر1
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بن محمد کاظم بن محمد بن عبدالرحمن استباحنانی، تا: 1240ق؛ مصحح؛ مهر: «بنده آل محمد باقر، 1227» (بیضی)، «یا محمد» (خشتی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 29گ (1پ -29پ)، 16 و 20 سطر (13×8)، اندازه: 16×10 سم [ف: 16 - 153]
آغاز: الأم على لو و ان كنت عالما ** باذناب لولم تفتنى اوائله. یعنی ملامت کرده می شود بر آرزو گر می بودم عارف؛ انجام: آیا حق است از جهت ایکه دور شده فانه محبوبه یا کسی که او ریسمان محبت را برای دل تو در پرواز است که بی آرام شد ... تمت الكتاب کامل و دیباچه ای از ابتدای نسخه افتاده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1240ق؛ 28گ، 16 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: - 89]
خط: نسخ، كا: محمد یوسف، تا: شنبه ربيع الاول 1241ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 59گ، 16 سطر، قطع: وزيري [آستانه قم: 134]
خط: نستعلیق، كا: محمد على بن کربلایی محمد بن کربلایی کاکل بدلالی خان علیان، تا: 19 رمضان 1242ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 230 گ، 19 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: 134]
آغاز: «به املودا» مرجلا و يلبس البرود ... حاضر کردن گواهان و آیا خبر میدهی که اگر بیارد این زن ... نرم بدن را در حالتی که موی سرش را شانه کرده باشند؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1242ق؛ افتادگی: آغاز؛ 69گ، 14 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2607]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، كا: محمدرضا بن كهف الحاج حاجی چمن، تا: 1243ق؛ با سرلوح ساده و مذهب، مجدول، مصحح، 61گ، 15 سطر، اندازه: 20×11/5 سم [ف: 5 - 2605]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1243ق [ف: - 18]
خط: نستعلیق، كا: شعبانعلی
کرمانشاهی، تا: 10 شعبان 1243ق؛ 88گ، 11 سطر، اندازه: 14×10سم [ف: - 168]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1244ق؛ 57گ، اندازه: 16/5×10 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
بی کا، تا: 1245 ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
كا: مسيح نوری وازی، تا: رجب 1249ق؛ 50گ (99ر -148ر) [ف: 5 - 149]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، کا: شاید نظام الدین بن ملا احمد اردبیلی، تا: 1250ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 124ص، 13سطر (11×6/5)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 5 - 124]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی قاینی غفوری، تا: جمعه جمادی الثانی 1253ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن لاکی، 50گ، 15 سطر، اندازه: 15×10/8 سم [ف: 3 - 512]
کا: لطفعلی بن محمد کزاری کرمانشاهی، تا: رجب 1256ق؛ آخره
فوائد اخرى في شرح بعض الشواهد [دليل المخطوطات: 1- 238]
کا: ملا عاشور بن ابراهیم، تا: پنج شنبه 16 ربیع الاول 1256ق [ف: 20]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1258ق؛ جلد: تیماج مشکی، 41گ (200پ - 240ر)، 13 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 41]
بی کا، تا: 1258ق (نشریه: 13 - 394]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كا: على بن مهدی کاشانی، تا: 1259ق، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 44گ (2پ -45)، 17 سطر (14/5×9)، اندازه: 21×15/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه دهه سوم ذیقعده 1259ق، جلد: تیماج مشکی، 36گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2605]
آغاز: برابر؛ انجام: شخصی خاص به فریاد می طلبم تو را از دست خرما و غوره خرما که این صفت دارد که ...
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد ابراهیم خوانساری، تا: 1259ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 17گ (193-177 پ)، 28 سطر، اندازه: 11/7 × 21/5سم [ف: 6 - 158]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1259ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 11 ذیقعده 1261ق؛ 46گ، 12 سطر، اندازه: 15×10سم [ف مخ - 3 - 1223]
آغاز: برابر
بی کا، تا: 1261ق [تراثنا: س 13 ش 1 - 136]
آغاز: برابر
بی کا، تا: 1261ق [تراثنا: س 13 ش 1 - 136]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: محمد قاسم مظلوم، تا: دوشنبه 3 رجب 1262ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 42گ، 15 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2605]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق ممتاز، كا: آقا میر عبدالمجيد واعظ اصفهانی، تا: جمعه 2 شوال 1264ق؛ مجدول، محشی؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج ماشی، 67گ، 15 سطر (15/5×8)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 12 - 179]
آغاز: برابر؛ انجام: در این جهان پریشان جمعی بالذات مفقود است محمد مرا نام مادر نهاد ** پدر تربیت هم مرا باز دد / کمین
چاکر صاحب ذوالفقار ** منم میر مهجور با افتخار
خط: نسخ، كا: میر محمد بن عبد الصمد بن عبد الجليل، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 39 گ، 40 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 888]
آغاز: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: غلامعلی بن آخوند ملا میرزا محمد نائینی، تا: 1267ق؛ جلد: تیماج كرم قهوه ای مذهب، 109گ، 12 سطر، اندازه: 17/7×11/4 سم [ف: 41 - 237]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1267ق؛ مهر: «وقف مدرسه حسینیه مرحوم حاجی سید حسین لاریجانی في شهر رجب 1308» (مربع)؛ جلد: گالینگور سبز، 56گ، 16 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1222]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1269ق، کاغذ: حنایی، جلد: پارچه، 53گ (58-110)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 12 - 420]
بی کا، تا: 1269ق؛ خریداری از محمد حسن نخعی مازندرانی [رایانه]
خط: نستعلیق، كا: عیسی، تا: یکشنبه 2 صفر 1269ق؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 53گ (7پ-59ر)، 14 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: 44 - 148]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق، کا: ملا ابراهيم همدانی، تا: 1271ق؛ 100گ (24 ×123)، 14 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 247]
آغاز: برابر بی کا، تا: 1271ق؛ اهدایی: میرزا محمود شیخی زاده؛ جلد: تیماج عنابی، 61گ (52-112)، 13 سطر (13×6/5)، اندازه: 10/5 ×17/5 سم [ف: 4 - 1226]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: شوال 1273ق؛ کاغذ: نخودی، دولت آبادی، جلد: قهوه ای چرمی، 58گ [ف: 3- 209]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1276ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: رویه پارچه سبز، 19 سطر [ف: 5 – 162]
آغاز: برابر، انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1276ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه سبز، 40گ، 19 سطر، اندازه: 17/3×10/8 سم [ف: 3 - 512]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1277ق؛ تملك: غیاث الدین به تاریخ جمادی الثانی 1294ق، فضل الله ذوالقدر در تهران؛ جلد: مقوایی، 35گ، 21 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 4- 146]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسین بن محمد، تا: 1278ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر، اندازه: 22×19سم [ف: - 144]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 1
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن علی اکبر، تا: پنج شنبه رجب 1279ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 24گ، 16 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 5 - 593]
آغاز: برابر، انجام: برابر 2
خط: نسخ، بی کا، تا: 1282ق؛ ضمیمه نسخه ش 18200 [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ تملک: سید مهدی بن محمد کاظم طبیب نجف آبادی به سال 1345؛ جلد: تیماج مشکی، 60گ، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1- 47]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، كا: جزینی، تا: 17 رمضان 1323ق؛ جلد: مقوا، 46گ، 18 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 1- 335]
خط: نستعلیق، كا: ملا محمد ابراهيم بن ملا محمد مهدی قشلاقی مؤلف کتاب البحر اللامع، بی تا؛ اندازه: 14×10سم [ف: 3 - 166]
بی کا، بی تا؛ 47گ (96-142) [ف: 3 - 51]
آغاز: برابر
از اول تا «لقد خشيت اذ اری جدبا ** مثل الحريق وافق القصبا»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 84گ، 12 سطر، اندازه: 14×10سم [ف: 5 - 2606]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 77گ، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2606]
از شرح «نحن اللذون صبحوا الصباحا ** يوم النخيل غارة ملحاحا» تا شرح «یا رب يوم لي لا اظله ** او م من تحت واضحی من عله»؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: وسط و انجام؛ 63گ، 11-13 سطر، اندازه: 10×17سم [ف: 5 - 2606]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر 2
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 38گ (207پ -244ر)، اندازه: 22×18سم [ف: 7- 224]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذو به معنى التي است فاما کرام موسرون لقيتهم ** فحسبی من ذي عندهم ما كفانیا یعنی اما کریمان مال دار.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 4گ، 20 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 3 - 1222]
آغاز: برابر؛ انجام: چون بعضی از طلبه خصوص از ترکان از فهمیدن شواهد عربی اظهار عجز کرده می نمودند که اگر شواهد فارسی نوشته شود می تواند بود لذا این بی بضاعت موافق خواهش ایشان ..
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور سبز، 66گ (28پ- 93پ)، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1223]
آغاز: برابر؛ انجام: خانه محبوبه باکسیر او ریسمان محبت را برای دل تو در پرواز است که بی آرام باشد و شاهد
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 46گ (139-184پ)، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: متى تقول القلص الرواسما ** تحملن ام قاسم وقاسما یعنی گمان می کنی که شتران ... و دیگری جمله و يحملن اجها لابني لو لعمر وایرک ام مني
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 16 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 -2606]
آغاز: برابر؛ انجام: بهترین نگاه دارندگان و مهربان ترین کفایت کننده گان و بخشنده ترین بخشنده گان
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 13 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 1 - 293]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18گ، اندازه: 16×21/5سم [ف مخ - 115]
آغاز: برابر؛ انجام: و خطائی که نوشته شده در گذرند.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 48گ (2ر -49پ)، 16 سطر (16×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 13 - 3418]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 59گ (1ر-59پ)، 17 سطر، اندازه: 17×10سم [ف: 38 - 454]
آغاز: برابر ؛ انجام: من يفعل الحسنات الله يشكرها ** و الشر بالشر عند الله مثلان
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با کاغذ ابری، 36گ، 17 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 2 - 138]
بی کا، بی تا [دليل المخطوطات: 1 - 130]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا، جلد: گالینگور آبی، اندازه: 22×17سم [ف: - 223]
آغاز: برابر بی کا، بی تا، محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 41گ، 14 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: - 221]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5- 572]
آغاز: ابلغ هذيلا و ابلغ من يبلغها ... یعنی برسان هذيل را و برسان کسی؛ انجام: پس گفتم از برای قافله وقتی که بلند شده بود اهل قافله از جانب راست
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوای کرم، 30ص (127-156)، 19 سطر [ف: 2 - 219]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 30ص (1 ×30)، اندازه: 19×13سم [ف: 2 - 146]
شرح شواهد البهجة المرضية = شرح شواهد السيوطى / ادبیات / عربی
š.-u šawāhid-il bahjat-il mardīyya = š.-u jawāhid-is suyūtī
طبسی، محمود بن غلام علی، ق 12 قمری
tabasī, mahmūd ebn-e qolām ‘alī (- 18c)
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن
مالک = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بكر (849-911)
بدر الدين محمود بن احمد عینی کتاب مفصلی در شرح شواهد شروح «الفية ابن مالک» به نام «مقاصد النحو في شرح شواهد شروح الالفية» نگاشته و سپس به درخواست گروهی آن را مختصر نموده و «فرائد القلائد في مختصر شرح شواهد» نامیده که اولی به «شواهد الكبری» و دومی به «شواهد الصغری» معروف است. نسخه حاضر شرح شواهد كتاب «البهجة المرضية في شرح الألفية» سیوطی از این اثر انتخاب و در یک مجلد گرد آورده شده است. هیچ یک از نسخه های این کتاب خطبه ندارد و نام مؤلف نیز در متن هیچ یک از نسخه ها نیامده است. تنها در انجامه نسخه ش 3910/2 ع کتابخانه ملی تهران نام «مولانا سلطان محمود الطبسی» به عنوان انتخاب گر معرفی شده است (مورخ 1264ق). علاوه بر این در الذریعه، از شرح شواهد البهجة المرضية سلطان محمود بن غلام على طبسی یاد شده که منتخب شرح شواهد عینی است. به همین دلیل بعضی از فهرست نگاران این کتاب را با نام او معرفی کرده اند اما بررسی دقیق تری درباره این انتساب ضروری است.
آغاز: بسمله أقائلن أحضروا الشهودا قاله رؤية و قبله أریت آن جائت به آملودا مرج و يلبس البرودا أقائلن الخ أرأيت اصله انجام: و الحق بهمزتين الأولى للاستفهام و الثانية هي أدان التعريف و فيه الشاهد ... و أراد بالحبل حبل المودة و هي الوصلة التي كان بينهما
[دنا 813/6، الذريعة 338/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1075ق؛ جلد: تیماج سیاه، 71گ، 16 سطر [ف: 1- 361]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ تملك: ابوطالب بن حسين نراقی موسوی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 70گ، 16 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 903]
آغاز: برابر، انجام: الحق بهمزتين الاولى للاستفهام والثانية همزة اداة التعريف و فيه الشاهد فانه. این کتاب مشتمل بر شرح شواهد ابیاتی است که در شرح سیوطی بر الفية ابن مالک (بهجة المرضیه) به آنها استشهاد گردیده، بسیاری از مطالب و عبارات آن را با عباراتی که از شرح شواهد عینی در حاشیه سیوطی های چاپ ایران نوشته شده مطابقه نمودم عین آن عبارات بود با حذف جملی از آنها، بنابراین می توان این کتاب را «مختصری از شواهد عینی» دانست به این معنی که آنچه
از ابیات سیوطی در شرح خود بر الفيه شاهد آورده در شروح چهار گانه ای که عینی شواهد خود را برای ابیات مستشهده در آنها ترتیب داده وجود داشته و این انتخاب کننده که نام آن در خود کتاب نیست به ترتیبی که ابیات در سیوطی قرار گرفته مختصرة آورده و خود کتابی مستقل گردیده است. طرز کتاب این است که شعر استشهاد شده را ذکر و گوینده آن را در صورت امکان معین نموده و در بعضی موارد مقدم و مؤخر آن را هم بیان نموده و پس از آن محل شاهد را نشان داده و گاهی به ترکیب بیت هم می پردازد و در حدود 2500 بیت کتابت آن است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام (چهار پنج ورق)؛ مصحح، مقابله شده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: کاهی، جلد: تیماج، 82ص، 15 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 2 - 385]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ فاقد خطبه کتاب؛ مهر: «على بن رضى الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 90گ، 15 سطر (11×6)، اندازه: 15×10 سم [ف: 2 - 299]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 10گ (147پ- 156)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 3 - 101]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو القطع و اراد بالحبل حبل المودة و هي الوصلة التي كانت بينهما هذا آخر ما يتعلق بشرح الألفيه ..
خط: نستعلیق، كا: على محمد بن محمد عقیل فومنی، تا: 1202ق؛ کاغذ: فرنگی، 41گ (40پ -80) [ف: 12 - 367]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن ملا ابراهیم بن حاجی زال هزار جریبی، تا: غره شعبان 1210ق، جا: استر آباد؛ کاغذ: فستقی و سفید، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر (15×9)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 3 - 1095]
آغاز: الأم على لو وان كنت عالما بارتاب لو لم تفتنى اوائله یعنی ملامت کرده می شوم بر آرزوها و هرگاه می بودم من عارف به عواقب آرزو فوت نمی کرد مرا ابتدای او یعنی مرتکب نمی شدم. شاهد در لفظ لو است که هر چند در ظاهر شکل حرف است؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، عبارات عربی نسخ، كا: محمد مؤمن بن محمد علی، تا: 1212ق؛ محشى؛ وقف نامه از کاتب نسخه در ماه رمضان 1217ق مهر: «محمد مؤمن بن محمد علی» (بیضی)، حمید ایزد پناه؛ جلد: تیماج مشکی، 102گ، 12 سطر (108×/5)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 20 - 92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: رحیم بن عبدالکریم بن عبد الرحيم، تا: 1214ق؛ محشى؛ 70گ (188-257پ)، 16 سطر [ف: - 155]
آغاز و انجام: برابر؛ بينهما. هذا آخر ما يتعلق بشرح الألفية للشيخ العالم الكامل جلال الدين بن الشيخ كمال الدين السيوطي منتخبا من شرح شواهد العینی ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1226ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی الوان، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 58گ، 17 سطر (16×11)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 18 - 183]
آغاز: بمعنی احفروا القبر قبر الميت و الارض الماجد شخص و هو بعید و ان كان له وجه الأعلى رواية من يرو على الاكرم ... و انی على ليلى الذار وانني ** على ذاك فيما نبينا مستمد يمها؛ انجام: برابر؛ هذا آخر ما يتعلق بشرح الفية للشيخ العالم الكامل جلال الدين بن الشيخ كمال الدين السيوطي منتخبنا من شرح شواهد. نام مؤلف از انجام معلوم گردید؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد باقر ولد عالی جناب آخوند ملا محمد علی قاضی بلوک مرک، تا: 2 جمادی الثانی 1247ق؛ افتادگی: آغاز؛ در حاشیه نوشته شده؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی گل بهی و نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 81گ (1ر-81ر)، 15-14 سطر، اندازه: 15×10 سم [اهدائی رهبر: 10 - 326]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 1458/1
همان نسخه بالا [مؤید: 3 - 371]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسینی، تا: 1256ق، جا: تهران؛ محشی از «شرح»؛ 39 گ، 16 سطر، اندازه: 16×20/5سم [ف: 5 - 2604]
آغاز و انجام: برابر؛ هذا آخر ما يتعلق بشرح الفيه الشيخ ... جلال الدين السيوطي انتخاب العالم ... مولانا سلطان محمود الطبسي من شرح الشواهد تمت
خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: 1264ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج، 37گ (69ر -105ر)، 17 سطر (10/7 × 19/2)، اندازه: 18/5×26/5سم [ف: 17 - 162]
. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:4153- 21/73
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 8 ربیع الاول 1265ق، جلد: تیماج مشکی، 52گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2733]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جواد بن علی ابرجی قمی، تا: جمادی الثانی
1266ق؛ در پایان قصیده امرؤ القيس از قصاید سبعه آمده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 127گ، 12 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: اسدالله بن ملانصر الله طادلیجانی از بلوک اشتر خان، تا: شنبه 8 ذیقعده 1270ق، جا: مدرسة الماسیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 63گ، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2733]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام کتاب به قرینه نسخه های مشابه ذکر شد؛ خط: نسخ خوب، كا: محمد صادق گلپایگانی، تا: 1289ق، جا: تهران؛ واقف: دکتر شمس الدين جزائری، شهریور 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج نیلی، 50 گ (7+5+38)، 21 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 12 - 181]
آغاز: برابر؛ انجام: واصل من تحت من تحتى بالاضافة الى ياء المتكلم فلما قطع عنها بني على الضم واضحی ايضا مجهول من ضحيت الشمس
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 55گ، 24 سطر، اندازه: 24×12سم [ف: 5 - 2607]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ این رساله چاپ سنگی است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 38گ، 24 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ - 3 - 1222]
Š.-e šavāhed-ol-bahjat-ol-marzīyya = aš-šavāhed-oz zīyā’yya
بفرویی یزدی، محمد باقر بن محمد حسین، ق13 قمری
bafrāyī yazdī, mohammad bāqer ebn-e mohammad hoseyn (- 19c)
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بكر (849-911)
تاریخ تأليف: 1232ق
شرح بر شواهد شرح سیوطی مسمی به «بهجة المرضية» بر الفيه ابن مالک است. طریقه شارح در این شرح چنان که خود او در مقدمه کتاب گفته چنین بوده است که «اول لغات مشكله آن را در کتب لغت مانند کنز و منتخب و مهذب و غیر آنها رجوع کرده بیان کند و بعد تراکیب آن را به شواهد سید محمد و شواهد فوائد (كذا) که مشهور به عینی [است] و غیر آن رجوع کرده به اختصار بکوشد و در بعضی از اشعار قول سید و صاحب فوائد (كذا) هر دو ذکر می شود و بعد معانی را به طریق نیکو ادا کند و بعد شواهد آن را بیان کند»؛ از روی فرهنگ های «کنز، منتخب، مهذب، شواهد سید محمد، شواهد فرائد عینی».
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد میگوید فقیر حقیر عاصی محتاج سوى پروردگار غنی محمد باقر محمد حسين البفرویی الیزدی که در سال سی و دو بعد از گذشتن هزار و دویست ... بمباحثه شرح الفيه که مسمی است به بهجة المرضیه است از مصنفات ملا جلال مشهور بسیوطی است ... مشغول بودند ...
[نسخه های منزوی 2068/3؛ الذريعة 243/14؛ دنا 813/6 (10 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: که انسان جایز الخطاست ... سنه 1225.
خط: نسخ، كا: موسوی، محمد بن محمد باقر، تا: 1225ق؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: این آخر شعری است که ولد (كذا صریحا واضحا) ساختیم در شواهد و ختم کردیم این را بخیر و خوبی.
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 17 شوال 1248ق؛ واقف: حاج عماد، تیرماه 1310؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن مشکی، 100گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 242]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264 ق [ف: 3 - 36
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 ربیع الاول 1264ق؛ جلد: تیماج مشکی، 167گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 22 - 269]
آغاز: برابر؛ انجام: و این آخر شعری است که وارد ساختیم در شواهد.
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن حاجی علی قاری شهر بابکی، تا: جمادی الاول 1265ق؛ تملک: حسین بن علی اکبر شهر بابکی به تاریخ 18 شعبان 1294؛ جلد: گالینگور، 48گ، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 19 - 182]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 1271ق؛ اندازه: 20/5×13/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 190]
آغاز: برابر؛ انجام: این شعریست که وارد ساختیم در شواهد و ختم کردیم کتاب را
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 29 رمضان 1273ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 122گ، 14 سطر (5×10/5)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 1-298]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 466/2
همان نسخه بالا (نشریه: 5 - 66]
خط نستعلیق، کا: شیخ یوسف آقا محمد نبی، تا: 2 ذیحجه 1281ق؛ محشي با نشان «تصریح، شمنی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 128گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [ف: - 89]
آغاز: برابر؛ انجام: نعلین هامرا وشلوار مرا یعنی در ید و پاره پاره نمود قد تم الرسالة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ تملک: محمد حسین در 1278؛ جلد: مقوای زرد، 73گ، 29 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 1 - 293]
خط: نسخ، كا: ابوطالب موسوی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 14 سطر، اندازه: 15/5 × 21/7سم [ف: 3 - 523]
آغاز: برابر ؛ انجام: بمعنى القطع (تمت بعون الله و توفيقه)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 48گ (1پ-48ر)، 15 سطر (16×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 13 - 3110]
آغاز: ..... بر اسم فاعل بجهت ضرورت عرى اسم بضم اول و الكسر مع همزة و حذفها و القصر اسم مبتداست؛ انجام: که وصل شده است باو الف اطلاق در حالت وصل به نیت وقف و این آخر شعری است که دارد ساختیم در شواهد، و لله الحمد
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: چرم قهوه ای، 164ص، 18 سطر، اندازه: 15/3 × 20/5سم [ف: 45 - 108]
š.-u šawāhid-il bahjat-il mardīyya = šawāhid-is suyūtī
کرمانی، ابراهیم بن ابراهیم، ق13 قمری
kermānī, ebrāhīm ebn-e ebrāhīm (- 19c)
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911)
تاریخ تأليف: شب دوم جمادی الثانی 1230ق؛ محل تأليف: کاشان (مدرسه محمد صالح بیک)
شرحی است متوسط بر شواهد كتاب «البهجة المرضية» معروف به سیوطی که مؤلف برای طلاب نگاشته تا رنج و تعب بسیار نکشند و او را به فاتحه یاد کنند.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15700
آغاز: حمد بی حد و ثنای بی عدد سزاوار معبود بحقی است که زبان بنی نوع انسانی را کلید گنج خانه سخن گردانید؛ انجام: که دار تو پرواز می کند اگر دور شود خانه را رباب تا که قطع شود ریسمان مودت و دوستی شما دو تا.
خط: نستعلیق مایل به نسخ، كا: محمد حسین بن محمد صادق مشکابادی، تا: شعبان 1234ق، جا: قم مدرسه موسومه به خانی(؟)؛ مصحح؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج قهوه ای، 83گ، 16 سطر، اندازه: 22/2×18/4 سم [ف: 43 - 249]
Š.-u šawāhid-il bahjat-il mardīyya
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالك = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (911-849)
غیر همانند:
آغاز: ...... ترمي حصا الا ما غير و المجمرات بالجيم جمع مجمرة؛ انجام: و المجزل من أجزل اذا أعطى عطاء كثيرة. قال مصنف هذا الكتاب و هذا آخره من الشواهد. شرح للشواهد الشعرية التي استشهد بها السيوطي في البهجة المرضية؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1042ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مقابله شده، با علامت بلاغ؛ 204گ، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [مؤيد: 1- 286]
آغاز: فيه مجرور واذا قلت بالنون يتعين النصب. قوله معذور بالعين المهملة والذال المعجمه ای مختون وهو مقطوع العذرة وهي غلفة الذكر التي تقطع عند الاختتان؛ انجام: اى انقطع من البيت وهو القطع واراد بالحبل حبل المودة وهي الوصلة كانت بينهما از شواهد عینی انتخاب و نقل نموده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 20 ربيع الاول 1088ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور، 75گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 2608]
خط: نسخ، كا: قاسم، تا: 1205ق، جا: نجف اشرف [الفبائی: 344]
بی کا، تا: 1241ق؛ با قصیده حمیری میراث اسلامی: 5- 569]
خط: نسخ، بی کا، تا: 26 ذیحجه 1245ق، برای ملا محمد تقی پسر حاج خضر على [ف: 3 - 93]
آغاز: ابی بکیر تسامى على كان المسومة العراب یعنی اسب های تازی پسران ابی بکیر؛ انجام: و شاهد در الله يشكرها است که جمله اسمیه واقع شده بی فا هذا ضعيف
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 25گ (4-28)، 16 و 17 سطر (10×15)، اندازه: 20×16سم
[ف: 4 - 1127]
š.-u šawāhid-il-bahjat-il-mardīyya
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (911-849)
غیر همانند: 1. تهران، ملی؛ شماره نسخه:4325
آغاز: بسمله، حمدله، فبعد اذ كنت شاغلا في تحصيل علم النحو في كل يوم و ليل و باحثت مباحثه في كتاب النحو؛ انجام: شاهد در عدم ادغام نمودن باء احبب است با وجود موجب ادغام به جهت ضرورت. تمت الشواهد بعون الملک الشاهد. مؤلف در این اثر از شواهد البهجة المرضية آنچه را که در دوران تحصیل علم نحو مورد نیازش بوده جهت سهولت کار از کتاب «جامع الشواهد» استخراج کرده و در این نسخه گرد آورده است.
توضیحات شواهد این اثر به عربی و گاه به فارسی است و در ضمن اشعار به فارسی نیز ترجمه شده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1298ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 135 گ، 12 سطر (12×17/5)، اندازه: 17×21/7سم [ف: 18- 29]
انجام: منتخب از شرح شواهد عینی. با ترجمه فارسی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 53گ (160 -212)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 3 - 101]
آغاز: احمد اللهم انك صير تنی من طالب العلم و اسئلک ان [توفقنی] عمله و الصلاة الكثير على خير خلقه محمد و آله ... اما بعد قوله الأم على لو وان كنت عالما باذناب لو لم تفتنی اوائله؛ انجام: طارقها بدل بعض از كل ضربک مفعول مطلق و بالسيف متعلق به او وتونس الفرس مفعولش المعني دفع کن اندوه هائی مثل دفع کردن توبه شمشیر بر فرس را الشاهد درا ضرب است که نون تأكيد از او حذف شده است به جهت ضرورت شعری اشعاری را که سیوطی در شرح خود بر الفيه به عنوان شاهد آورده است، در سه مرحله: «لغت، معنی وشاهد» بررسی می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 62گ، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1224]
آغاز: من حركة او حرف او سکون لو حذف الغم حيث بثلاث لغات وهن و هو کنایه؛ انجام: ارض ذات رمل ثب و الجبله الصوت و كبرنا ساء اي الناس برگزیده. ترجمه و شرح مختصر بعضی شواهد شعری کتاب بهجة المرضيه است. در بعضی ابواب صرف معانی شواهد شعری در پی هم آمده و در برخی به اعراب آن اشاره نیز اشاره شده است. به نظر می آید گرد آوردنده اشعاری که معانی مشکل داشته و یا قواعد بعضی اشعار را که نمی داشته انتخاب کرده و به توالی ابواب معرب و مبنی تا اعراب فعل گرد آورده است؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27گ (108-134 پ)، 11-14 سطر (1268-13/5)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [رایانه]
Š.-e šavāhed-e tazkere-ye hāj ebrāhīm
طباطبائی، محمد جعفر
tabātabā'ī, mohammad ja‘far
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17936
بی کا، بی تا انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 93گ، اندازه: 21/8×17/5 سم [رایانه]
شرح شواهد السيوطي- شرح شواهد البهجة المرضية
Š.-u šawāhid-is suyūtī
نجم السادات، علی بن حسین، ق14 قمری
najm-os-sādāt, ‘alī ebn-e hoseyn (- 20c)
وابسته به: البهجة المرضية في شرح الألفية = شرح الفية ابن مالک = شرح الخلاصة في النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (911-849)
مؤلف درباره کتاب می گوید: «اشعاری که برای شاهد مثال در کتاب سیوطی به طور یک بیت و یک مصراع ضبط شده، این حقیر آنها را به ردیف مطابق با جامع الشواهد در این دفترچه ثبت نموده ام، الاحقر على سادات حقیقی»..
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18660
آغاز: الأم على لو و انكبت عالما ** بأذناب لو لم تفننی اوائله - یعنی سرزنش کرده می شوم بر گفتن لو كان كذا لكان كذا يعنی اگر بود؛ انجام: بقيه قصيده زنبوریه در مجلد ثانی مستور است. انتهى. تمت هذه النسخة الشريفة بيد اقل السادات على بن الحسین الملقب بنجم السادات الحسینی فیشهر صفر المظفر 1367.
بر اساس ترتیب جامع الشواهد، جلد اول، نسخه جدید؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: صفر 1367؛ مهر: «وقف کتابخانه شیخ محمد جمالی تفرشی مخصوص مطالعه خرید و فروش حرام» (چهار گوش)؛ کاغذ: خط دار، جلد: تیماج قهوه ای، 78گ، 17 سطر (15×9)، اندازه: 17×11سم [ف: 51 - 89]
š.-u šawāhid-iš-šāfīya
وابسته به: الشافية في الصرف؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570- 646ق)
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه:472/2
آغاز: الحمد لله الذي لا شبيه له ولا مثل و الصلاة و السلام على المصطفی محمد نبيه عديد الحصى و الرمل و على آله اولی العلم و الفضل؛ انجام: حمصصه نوع من الثمار نوع من الزرشک جلباب نوع من ... يتداوى به السطر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1089ق؛ جلد: تیماج مشکی، اگ (39پ -45پ)، اندازه: 18×11سم [ف: 2 - 374]
شواهد شرح الفية ابن مالک- شرح شواهد ابن الناظم
شرح شواهد شرح الفيه- شرح شواهد ابن الناظم
š.-e šavāhed-i š.-et tasrīf
اردبیلی، نظام الدین بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 180)
وابسته به: شرح العزي في التصريف = شرح التصريف = شرح تصريف الزنجانی؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است به فارسی بر شواهد شعری «شرح التصريف» تفتازانی. در دیباچه آن آمده است که چون در شرح تفتازانی اشتباهاتی دیده بدین گزارش پرداخته است. آغاز: چنین گوید اضعف العباد علما و عملا نظام الدین ابن ] ملا احمد اردبیلی که چون فاضل الكامل المدعو بسعد التفتازانی شرح نوشته بود بر تصريف زنجانی و بعضی از ابیات او را اشکال و اشتباه بود که مبتدی را باعث تشویش می گردید لهذا این فقیر توضیح و ترکیب او شد تا به اصحاب تحصیل او نفع بخشد ... انجام: و على في اللفظ من المصرع الأول و في المعنى من الثاني و شاهد این در موقوع موجل است به فتح عین به رغم و اعتقاد کسایی و این خلاف قیاس و نادر است.
چاپ: ایران، 1267ق
[دنا 815/6 -816 (48 نسخه)؛ نسخه های منزوی 2061/3 و 2061/3 -2062؛ الذریعه 339/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1164ق؛ 20گ (116پ -135ر)، 13 سطر (13×8/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 20 - 430]
آغاز: برابر؛ انجام: و شاهد این بیت مشروحا ذکر شد و ... به تکرار (بقیه خوانا نیست)
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (46پ-55پ)، 11 سطر (13×7)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: - 286]
آغاز: برابر، انجام: بنده بوعده خود وفا نمی کند تمت الكتاب
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: این بیت در ذکر آن است با خبر کاد ... واصل این بود که محذوف باشد
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 22ص (100-121)، 20 سطر [ف: 2 - 396]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: نصیر الدین، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (78پ -85پ)، 16-14 سطر (14/5×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 16 - 140]
. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 634/4
آغاز: برابر؛ انجام: شاهد این بیت در وصل است بفتح العين و این خلاف است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: آبی، 10گ (102ر -111ر) [ف: 5 - 151]
آغاز: برابر، انجام: یعنی میان الف و همزه و الهمزة الاولى للاستفهام و الثانية همزة اداة التعريف و الحق مبتدأ وان ما قبلک خبره وانيت من البيت بمعنى القطع تمت
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 50گ، 18 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2609]
آغاز: برابر؛ انجام: یعنی قرارداد آن حمامه برای خون بيضت های خود دوجوب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوای سفید، 8گ، 15 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 5 - 2609]
آغاز: برابر بی کا، تا: قرن 13؛ 1گ (56پ -62پ) [سه کتابخانه اصفهان: في: - 116]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 13گ (49پ -61ر)، 15 سطر (16×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 13 - 3110]
بیت در ذکر ... و اصل این بود که محذوف باشد. تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1202ق؛ تملک: (هبه الله بن رفيع؟) حسینی به سال 1271 با مهر «الواثق بالله الغني، هبه الله الحسینی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای مذهب، 12گ (85پ-96پ)، 15-19 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 110]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1205ق؛ جلد: تیماج سیاه، اندازه: 14×20سم [ف: 218]
آغاز: برابر؛ انجام: از جهت این که گول بزنی و فریب دهی ایشان را تقديره اصبحت های (كذا) كل الناس.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 22 رجب 1218ق؛ محشی؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 170]
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:3/ 1581
آغاز: برابر؛ انجام: تشبيه به عسی کرده اند و اصل این بود که محذوف باشد.
همان نسخه بالا [چهار کتابخانه مشهد-ف: - 140]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1218-1219ق؛ افتادگی: انجام؛ 9گ (63پ -71ر)، 15 سطر، اندازه: 15×22/5سم [ف: 2 - 18]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: میرزا ابن محمد باقر هزار جریبی، تا: 22 ربيع الثانی 1219ق، جا: شمیران؛ جلد: تیماج، 20ص (2-21)، 12 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 274]
بی کا، تا: 1221ق؛ جلد: تیماج سیاه، 20گ، اندازه: 18×11سم [ف: - 236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن حاج محمد صادق بن حاج محمدرضا بن حاج محمدصادق بن حاج محمد تقی، تا: 20 رجب 1221ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج قهوه ای، 12 سطر (6×19/5)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف:3- 1593]
آغاز: برابر؛ انجام: و مشهور این بود که بكسر باشد.
خط: نسخ، كا: محمد علی بن حاجی لطفعلی تاجر نوری، تا: شنبه 7 ذیقعده 1234ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 12گ (50پ -61ر)، 16 سطر (16×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 13- 3419]
آغاز: برابر؛ انجام: فاصبح العين ركودا ** على الاوشاذان پرسخن في الموجل ... والفاء للعطف واصبح من الناقصه والعين اسمه ورکودا خبره وعلى الأوشاذ ظرف لغو متعلق بر کودا لكونه بمعنی ثابتا وان يرسخن يتأول المصدر مفعوله الأصبح بحذف المضاف
خط: نستعلیق، كا: حاجی بابا ناشج ولد آقا رحیما، تا: 1236ق، جا: تهران مدرسه میرزا صالح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 3- 1224]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مهدی، ابن ملا بابایی شیخ کلایی، تا: جمعه الاول 1238ق، شعبان 1275ق؛ جلد: مقوا، 16 سطر (14×5)، اندازه: 12× 21/5 سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 88]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ملا آقا بن ملا بابا، تا: 5 محرم 1239ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 9گ (218پ - 226ر)، 12 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: - 41]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240ق؛ جلد: تیماج سیاه، 10گ (46پ- 55پ)، اندازه: 20×15سم [ف: 84- 33/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ جلی، كا: محمد بن محمد ابراهیم تاجر تهرانی، تا: 1242ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11گ، اندازه: 21×15سم [ف: 212]
خط: نسخ، كا: على اكبر بن محمد حسین کاشانی، تا: ذیقعده 1243ق، 10گ (1پ -10ر)، اندازه: 20×16/5 سم [ف: 1- 137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1244 ق [رایانه]
آغاز: بعد بسمله، هذا كتاب المسمی بشواهد سعد الدين؛ انجام: برابر
بعون الله تعالی در سیزدهم شهر ربيع الأول في يونت ئل 1250ه.ق
خط: نستعلیق، کا: شاید نظام الدین بن ملا احمد اردبیلی، تا: 1250ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 27 گ، 13 سطر (11×6/5)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 5 - 123]
آغاز: برابر؛ انجام: و شاهد این بیت در فتح آمدن و عین موجل است که مصدر میمی مثال است و مشهور این بود که بكسر باشد تمت ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 12گ (74پ -85)، 17 سطر (13/5×6)،
اندازه: 22/3×11/8 سم [ف: 19 - 15]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد على مازندرانی بارفروشی، تا: با تاریخ 1253ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور سبز، 9 ص (184-192)، اندازه: 22/8×19/3 سم [ف: [194 - 29/1]
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، کا: محمد صادق و حسن بن حاج ملا علی، تا: 1204 و 1254ق؛ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: تیماج خرمایی، اندازه: 16×8/5 سم [ف: 12 - 341]
انجام: برابر
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 5 محرم 1257ق، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج زرد، 6گ (2ر -7پ)، 30 سطر (10×15)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یکشنبه 25 رجب 1260ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا رویه پارچه، 10گ، 17 سطر، اندازه: 17/8×11/8 سم [ف: 12 - 182]
آغاز: بسمله. و این کلمات چندیست که نوشته می شود در توضیح؛ انجام: تمت الرساله الشريفه في سنه السبعه عشر ... ابن میرزا سليمان محمد حسن في سنه 1262
کا: محمد حسن بن میرزا سلیمان، تا: 1261ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و شاهد این بیت در وقوع مو حل بفتح العين و این خلاف قیاسی است.
خط: تحریری، کا: قربان علی بن حیدر على دبورودی، تا: 1264 و 1265ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج، مذهب، 10گ (149ر - 158پ)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 27/2 - 78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266ق؛ مصحح؛ 10گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 22/5 سم [ف: 1 - 336]
آغاز: بسمله، و لو ان الاطبا كان حولی ** و كان مع الأطباء شفائی؛ انجام: که بر وزن مفعل آمده است از مثال و آن شاذ است.
خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، کا: محمد میرزا، تا: 1267ق؛ این نسخه در بعضی مواضيع با نسخه های دیگر اختلافاتی دارد و فاقد دیباچه است؛ به دنبال آن دو ورق اشعار است به فارسی و پس از آن یک ورق «صورت جواب مکتوب مولانا عبدالله تنکابنی» که از «قدوة العارفین آقائی آقا محمد بیدآبادی تحریر پذیرفته و در آخر لامیه ای است به زبان عربی در 44 بیت در ترغیب به جهاد و تحریض مردم آذربایجان به طرفداری از عباس میرزا و قيام عليه سپاه روس با این مطلع: «تهیأت في شيخوخیتی للتأهل ** تأهلت لكن في اوان الترحل»؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، 19گ، اندازه: 12×21/5سم [ف: 12 - 183]
آغاز: برابر؛ انجام: واصبح من الناقصه والعين اسمه ورکودا خبره و على الاول شاذ ظرف لغو متعلق بر کودا بمعنی ثابتا وان سخن مفعوله له الأصبح بحذف المضاف
خط: نسخ، كان محمد هادی طالقانی، تا: 1267ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ، 24 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ - 3 - 1223]
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 جمادی الاول 1268ق؛ جلد: تیماج سیاه [ف: 1- 327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر عبدالصمد حسنی، تا: جمادی الثانی و رجب 1271ق؛ جلد: تيماج [ف: 1- 304]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ملا ابراهيم همدانی، تا: 23 ربيع الثانی 1271ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 22ص (2-23)، 14 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 247]
آغاز: برابر؛ انجام: بسیاری باران و التركيب و الفاء للعطف ... من الناقصه و العين اسمه و رکود اجزه و على الأول شاد ظرف لغو متعلق بر كود الكوفه بمعنی ثابتا و آن ... مفعوله له الا اصبح بحذف المضاف
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1274ق؛ ضمیمه نسخه ش 27465 [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 13 رجب 1277ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25گ، 16 سطر [ف: 1 - 362]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 18 شوال 1290ق، جا: مدرسه حاجی على؛ جلد: گالینگور زرشکی، 9گ (68پ -76ر)، 14 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 33/2 - 81]
آغاز: برابر کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1295ق، جا: مدرسه حاجی میرزا بابا، 6گ، 17-21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2610]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 1گ، 15 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2610]
آغاز: برابر؛ انجام: ومن للتبعيض و الدهر مجرور به متعلق بما هو واعصه مبادی مصرو معه سروی.
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 12گ، 14 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2609]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد اصغر، تا: شنبه 6 ربيع الأول، جا: مدرسه نواب؛ مهر: «محمد اصغر بن عبدالكریم» (مربع)، «محمد جعفر بن عبدالکریم» (بیضی)؛ جلد: مقوا، 16گ، 10 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف مخ - 3 - 1224]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 17گ (41پ -57پ)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 24 - 13]
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تاب 12گ (در حاشیه 22-33)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 3- 109]
آغاز: برابر؛ انجام: (فاصبح العين ركودا على الاوشا ... ) یعنی که پس که دیده اند گاوهای کوهی ... لكونه بمعنی ثابتان آن بر سخن مفعولا لاصح بحذف المضاف.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (62پ - 66ر)، 16-24 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 38 - 641]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی رشت و همدان: ف:- 1564]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ 11گ (249پ -259ر)، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 294]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1392]
آغاز: برابر، انجام: لكونه بمعنی ثابتا و آن سخن مفعول له لاصح بحذف المضاف
کا: محسن بن محمد قراجه داغي الاصل نیریز المسكن، تا پنج شنبه 1 رجب 1300ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 35ص (1-35)، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 10 - 1229]
خط: نسخ، كا: عباسعلی، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 12گ (73پ -84ر)، 15 سطر، اندازه: 18×14/5 سم [ف: 1- 268]
آغاز: برابر؛ انجام: نري احد يمشی و شهلانا یعنی مس کردیم ...
خط شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 4 ص (46-49)، 15 سطر (10×15/5)، اندازه: 21×15/5 سم [رایانه]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 10 - 748]
š.-u šawāhid-i š.-il-kāfīya
ترکیب اشعار حروف مشبهة بالفعل در کتاب سیوطی و جامی و شرح قطر الندى و كافيه و شواهد اشعار کتاب ضوء ...
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 511/5
آغاز: امن رسم دار مربع ومصيق لعینک كم كاء الشئون و كيف الرسم اثر الدار يقال رسک له كذا و رسم البر رسمها معناه بالفارسیه نشان نهاد و مهر نهاد گندم را
انجام: لأن ظروف المكان الاتصاف الى الجملة كما قال بعضهم أن اذ المفاجاة حرف دال على المفاجاة ... تمت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1246ق؛ اهدایی: شیخ محمد جواد علمیه؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 25گ (101-125)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 447]
š.-e šavāhed-e š.-e qatr-on-nadā
اردبیلی، نظام الدين بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 180)
وابسته به: شرح قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
ترجمه و شرح مختصری است بر شواهد شعری کتاب معروف شرح «قطر الندى» ابن هشام نحوی که بالتماس جمعی از طلاب نوشته و به نوشته ملا جعفر قاضی اعرج نظر داشته است.
آغاز: چنین گوید اقل طلبه ... این مختصری است نوشته می شود در ایضاح ابيات شرح قطر ابن هشام ......
انجام: و من كان له أدني ممارسة في الصرف لايحتاج الى ذکر المثال.
چاپ: ایران، 1309 قمری، سنگی، خشتی؛ ایران، بی ناشر، سنگی، خشتی، به سعی و اهتمام حاجی علی اکبر تاجر کتابفروش خوانساری طهرانی، بدون تاریخ، در هامش
[دنا817/6 (27نسخه)؛ الذريعة 339/13 رقم 1257؛ نسخه های منزوی 20×2/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جان، تا: 1120ق؛ جلد: تیماج مشکی، 35گ، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف مخ - 115]
آغاز: ... منع البقاء تقلب الشمس و طلوعها ... یعنی مانع بقاست حرکات آفتاب و طلوع او از مکانی که غروبش از آنجاست؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 28 محرم 1123ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ مهر: «محمد حسن» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 29گ، 15 سطر، اندازه: 18×11سم [ف مخ - 3- 1226]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 4 رجب 1168ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 20گ (204-223)، 15 سطر، اندازه:13×17 سم [ف: 30- 652]
آغاز: سنگخوراه گویند و ياء ليالی زائد است بخلاف قیاس چون ياء شاهد این بیت در مبنی بودن خدام است بکر بدليل آخر بیت ثانی؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1188ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: فرنگی نخودی، 21گ (3ر -23پ)، 18-21 سطر، اندازه: 21/5×13سم [ف: 19 - 664]
آغاز: برابر
از حرف الف تا لام؛ بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: فستقی سفید، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 17×21/5سم [ف: 2 - 612]
آغاز: برابر؛ انجام: و تثنية الأسماء الخ ... وشاهد در این است که اگر حرف آخر اسم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ شواهدی که در شرح توضیح داده شده در حاشیه تحریر شده؛ جلد: تیماج مشکی، 37گ، 14 سطر، اندازه: 10/5 × 14/5 سم [ف مخ - 1- 293]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: میر سمیع بن عزیزالله مازندرانی، تا: شنبه 1 ربیع الاول 1201ق؛ مصحح؛ مهر: كاتب «عبده سميع الحسینی» بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 21گ (76پ -96ر)، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [اهدائی رهبر: 10 - 254]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:575/5
همان نسخه بالا [مؤيد: 2 - 79]
آغاز: برابر؛ انجام: اصطلاح نحوی و خدشه معنوی باعث اختلاف تعریف نمی شود و قليل الرجا ایضا منصوب على الحاليه و أرسلها ... على نقص الدخال یعنی فرستاد.
خط: نسخ، كا: میرزا محمد بن کربلائی علی اکبر کزازی، تا: 1216ق؛ مهر: «عبده مهدی الموسوی»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 17ص (56 -72)، 19 سطر (19×12)، اندازه: 14×19 سم [ف: 13 - 6]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن مهدي فردوسی، تا: 6 ذیحجه 1227ق؛ جلد: تیماج مشکی، 2گ (87-88ر)، 18 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 100]
آغاز: برابر؛ انجام: فلا أب و ابنا مثل مروان و ابنه ... مثل خبرلا واقع شده و اذا متعلق به مثل
خط: نسخ، كا: بابا دلدار بن سید حسین، تا: 1228ق؛ افتادگی: انجام؛ 14گ (81ر-94)، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف مخ]
آغاز: برابر
کا: ملك على بن خدابخش، تا: 1229ق [تراثنا: س 13 ش 1 - 137]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1235ق؛ جلد: تیماج مشکی، 47گ (1پ -47ر)، اندازه: 17/5×9/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 337]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1236ق؛ 36 (4-39)، 16 سطر، اندازه: 14×10 سم [ف: 5 - 2610]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالرحمن ابن عبدالعلی نوری، تا: 1239ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 11×17سم [ف: 1- 442]
آغاز: برابر؛ انجام: و یا اینکه الله مرفوع خوانده می شود شاهد این بیت از مسلمه است که وقف شده.
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 8 رجب 1242ق؛ جلد: تیماج مشکی، 77ص، 16 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 50 – 142]
خط: نسخ، كا: حسن بن محمد کاهوئی، تا: 1245ق؛ قطع: جيبي [تراثنا: س ش 2 - 91]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1246ق؛ جلد: گالینگور سبز، 20گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1225]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن محمد على مازندرانی الاصل، تا: 1253ق؛ کاغذ: فستقی تریاکی، 14 سطر، اندازه: 14/6 ×22سم [ف: 8 - 469]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 17 ذیحجه 1254ق؛ 22گ، 17 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2610]
آغاز: بسمله. اذ قالت خدام فصد قوها فان القول؛ انجام: برابر
بی کا، تا: 1261 ق [رایانه]
سرود خط شکسته نستعلیق، کا: ابوالقاسم نائینی، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور زرشکی، قطع: رقعي [نشریه: 13 - 414]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1269ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28گ، 15 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 905]
آغاز: برابر؛ انجام: نوشته اوبیاء است و الايس او بالف است
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1272ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23گ (117ر- 139ر)، 18 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 17 - 7]
آغاز: برابر؛ انجام: تمام شد کتاب صرف میر في تاريخ روز چهارشنبه 18 شهر شوال سنه 1242
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1294 ق [رایانه]
خط: نسخ، کا: محمد مهدی، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی قرمز، 20گ (66پ -85پ)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 2 - 341]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 34 (66-99)، 20 سطر [ف: 2-396]
آغاز: برابر؛ انجام: تفسير است با غیر تفسیر و شاهد این بیت در مبنی بودن و راست و وراء دویم تأكيد لفظیست
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 2گ (83پ -84پ)، اندازه: 21×13سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: دوش او را و ... بكسر المحال و هو ثقيل و شاهد این شعر در ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 2 گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ - 116]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كا: على کاشانی، بی تا؛ مهر: «عبده موسی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 17ص (50-66)، 22-17 سطر (9- 14×9/2 -14/5)، اندازه: 15/5 ×21سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و السلام عطف عليه و للمرء متعلق بكفی و جواب الشرط محذوف دل عليه قول و دع ... در تطبیق با نسخه شماره 5-18 30/ف، نسخه حاضر تا سطر آخر از برگ 52پ نسخه فوق را در بردارد (حدودا 30 برگ افتادگی دارد)؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح کاغذ: فرنگی آبی، جلد: ساغری مشکی، 24گ (161پ - 184)، 18-14 سطر (13/5×7)، اندازه: 18/2×12/5 سم [رایانه]
بخش یکم آغاز: برابر؛ انجام: و طلوعها حمراء صافية و غروبها صفراء کالورس تجرى ... فقط مقدمه؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: چرم قهوه ای، 1 گ (230پ - 230ر)، 18 و 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: - 124]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی و سفید فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 20سطر (16×11/5)، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: 1785]
Š.-e šavāhed-e š.-e qatr-on-nadā
وابسته به: شرح قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
غیر همانند:
آغاز: بسمله، و به نستعین، این چند کلمه ایست نوشته شده بزبان فارسی از جهة بيان اشعار شرح قطر ابن هشام انصاری تا همه مبتدی معانی او را به آسانی دریابند و ثواب برای این عاصی عاید گرد، اذا قالت حذام قصد قوها - فان القول ماقالت حذام - و لو لا المزعجات من الليالى - لما ترك القطاطيب المنام. التصديق باور داشتن الازعاج بزای منقوط جنبانیدن و برخیزانیدن و مراد اینجا هلاک گردانیدن است الليالي جمع ليل و یاء زیاد شده بر خلاف قياس مثل اراضی که جمع ارض است؛ انجام: خطا بر اوست و همان پوشید کن و نادانی تمت الشرح الشواهد بعون الله تعالی تمام شد.
قطر الندى وبل الصدى را ابن هشام نحوی نوشته و عده ای از نحویان و خود ابن هشام آن را شرح کرده اند. کتاب حاضر ترجمه ابیاتی است که ابن هشام در شرح خود بر کتاب قطر الندى به عنوان شاهد آورده و مترجم نوشته که آن ابیات را برای کمک به نوآموزان ترجمه کرده است. نسخه شماره 4524 مرکزی دانشگاه که آغاز آن افتاده ظاهرا همین شرح حاضر است زیرا چند کلمه از ترجمه این بیت: «و طلوعها حمراء صافية ** و غروبها صفراء کالورس»، که در آغاز نسخه دانشگاه (و صفحه سوم نسخه ما) واقع و در فهرست آن کتابخانه نقل گردیده در هر دو نسخه مطابق است؛ خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، تا: 1202ق؛ افتادگی: انجام پایان نسخه ما ناقص است (هر چند کاتب در ذیل آن نوشته تمت شرح الشواهد)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه ای مشکی، 47ص (1-47)، 14 سطر، اندازه: 9/5×20سم [ف: 9 - 658]
آغاز: است مثل زعفران امروز ... لقد رایت عجبا مذامسا، عجائزا مثل السعالی خمسا ... شاهد درامس است که واقع شده مفتوح؛ انجام: فان تره بالياء يوما فكتبته بياء و الا فهو يكتب بالالف یعنی اگر به بینی او را بياء ...... و الا پس او بالف است که بالف نوشته
شود. از دانشمندان شیعی و شرح فارسی لغوی ابیاتی است که در تأليف ابن هشام، همان شرح قطر الندی، گواه آمده با آوردن شعرهای فارسی؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: «محمد زمان بن حاجی ملک ارده کانی»، تا: یکشنبه 1 ذیحجه 1219ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج مشکی، 52گ، 18 سطر (12×7)، اندازه: 16×10 سم [ف: 13 - 3474]
š.-u šawāhid-i š.-il-mujmal
قزوینی، محمد مهدی بن علی اصغر، - 1129 قمری
qazvīnī, mohammad mahdī ebn-e 'alī asqar (- 1717)
«المجمل» متن نحوی است تأليف ملا خلیل قزوینی که شاگردش آن را شرح کرده و در این کتاب شواهد آن شرح را با تفصیل گویا به ترتیب اصل، در نه «باب» آورده است. در این گزارش پس از آوردن شاهد، شاعر آن با اشاره به منابع شرح حال وی و مواد لغوی و مسائل ادبی لازم و بعضی از داستان های تاریخی مربوط ذکر می شود و این از شروح شواهد گرفته شده است به اضافه آنچه به نظر شارح می رسیده است. در آغاز کتاب فهرستی برای شواهد شعری به ترتیب حروف آغاز صدر آنها، پس از آن فهرستی برای اسامی شاعران به ترتیب حروف آغاز نام آنها و فهرستی برای مطالب علمی متفرقه که در کتاب آمده است در چند فصل آمده و گویا این فهرست ها تنظیم مؤلف باشد. عناوین باب ها چنین است: 1. شواهد ما قبل النوع الأول و الحروف الجارة؛ 2. شواهد الحروف المشبهة بالفعل؛ 3. شواهد ما ولا المبهتين بليس و غيرهما؛ 4. شواهد نواصب المضارع و جوازم؛ 5. شواهد حروف العطف؛ 6. شواهد حروف التنبيه و غيرها؛ 7. شواهد حروف الشرط و نونی التا کید و ما الكافة؛ 8 شواهد الالف و اللام و ياء النسبة؛ 9. شواهد الخاتمة.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1338
آغاز: الحمدلله الذي نصب شواهد الآيات و رفع اعلام العلامات على توحده بذاته و تفرده بجلیل صفاته؛ انجام: و هو في الأصل مصدر بمعنى الخلط سمى المقرعة به لانها تخلط اللحم بالدم على ما في القاموس ...
خط: نسخ، بی کا، تا: از عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، دارای خط خوردگی؛ روی برگ اول می نویسد که کتاب را به مولانا محمد حسین تبریزی هدیه داده؛ تملک: عیسی بن حسین بن ملا زاهد به تاریخ 1231؛ جلد: مقوایی، 268گ، اندازه: 20×13سم [ف: 4 - 167]
š.-u šawāhid-i šurūḥ-it-tal×īs
وابسته به: تلخيص المفتاح في المعانی و البيان؛ خطيب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739ق)
ابیاتی که در شرح های «تلخیص المفتاح» بدانها استشهاد شده، در این کتاب به ترتیب اصل شروح شرح شده در هر بیتی تعیین شاعر و قصیده پس از آن موضعی که شاهد است ذکر کرده و ضمنا ابیات بسیاری از شاعران معروف مناسب با شواهد می آورد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:7847
آغاز: و كان الذي ضرب عنق جعفر بن علبه نجبة بن كليب اخو المجنون و هو أحد بني عامر بن عقيل؛ انجام: و من يتاويه يعيش بائسا ** يسحب ذيل الخاسر الحاسر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ نسخه قدیم جز چند برگ آخر که به خط محمد بن محمد بن محمد بن زیتون به تاریخ پنج شنبه بیستم ذیحجه 1041 نوشته شده؛ جلد: تیماج مشکی، 389گ، 25 سطر، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 20 - 192]
š.-u šawāhid-iš-šiʻrī
شمس الدین آملی، محمد بن محمود، - 753؟ قمری
šams-o-dīn-e āmolī, mohammad ebn-e mahmūd ( 1353)
شرح ابیاتی که برای شاهد در برخی از کتب نحوی آمده است. بالای ص 103 (گ 52 ر) نوشته: «شواهد شرح قطر الندى».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:674/3 - طباطبائی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ این نسخه حاشیه برگ 47ر تا 50 و تمام صفحات را در برگ های 51-55 فراگرفته است؛ کاغذ: فرنگی آبی و زرد، جلد: تیماج قرمز، 10ص (46-55)، 11 و 12 و 13 سطر، اندازه: 17×10/45 سم [ف: 3- 23]
š.-e šavāhed-e šeʻrī
تهران؛ دانشسرای عالی - کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرکانی؛ شماره نسخه: 61/2
بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 639]
š.-u šawāhid-i daw'-id durra
كمال بن على بن اسحاق
kamāl ebn-e ‘alī ebn-e eshāq
«الدرة الألفية في علم العربية» هزار بیت شعر است درباره دستور زبان عرب و آن را ابن معطى، ابوالحسین یحیی پسر عبد المعطي پسر عبد النور زواوی مغربی (564-628ق) سروده است و به نام الفية ابن معطی در برابر الفية ابن مالك (الخلاصة) نامبردار شده است و بر آن گزارش و شرح و حاشیه ها نگاشته اند، که چلبی آنها را در کشف الظنون (حرف الف) یاد کرده است. «ضوء الدرة» یکی از شرح های الفية ابن معطی است که آن را عمر پسر مظفر پسر عمر پسر محمد پسر ابو الفوارس زين الدين بن الوردی نگاشته است. بر «ضوء الدرة» نیز مانند دیگر کتاب های درسی شرح و حاشیه نگاشته اند، از جمله کتاب حاضر که در آن مؤلف بیت هایی را که در این کتاب به گواه آمده است گرد آورده و گزارش نموده است. در پشت جلد نسخه بدین نام نامیده شده است. روش نگارنده چنان است که بیت را نوشته، می گوید: «اما اللغة ...» و پس از تفسیر واژه ها می گوید: «و اما الاستشهاد ...» و در اینجا درباره گواهی این شعر گفتگو کرده و سپس به شعر دیگر می پردازد. همه این کتابچه 570 بیت نوشته دارد و فقط چهل و هفت بیت گواهی را گزارش نموده است.
آغاز: الحمدلله الذي شرف نوع الإنسان باللسان و خصه من الانواع بالنطق و البيان ... اما بعد فهذه فواید لابيات الضوء
انجام: و اما الاستشهاد: فعلى أن كلمة «رب» تكون مضمرة بعد «بل» كما تكون مضمرة بعد الفاء، نحو قوله: بل بلد ذي صعد ... ای: بل رب بلد. و الله عالم بالصواب و اليه المرجع و المآب. الحمدلله على التمام، و على نبيه السلام.
[دنا 818/6 (3 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن ابراهیم، تا: با تاریخ 1112ق؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای سبز، 17ص (2004)، 27 سطر، اندازه: 20/8×14/5 سم [ف: 43 - 145]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام کتاب در فهرست به احتمال «شرح شواهد ضوء المصباح» آمده است که با توجه به کتاب شناسی نسخه دانشگاه تصحیح شد؛ خط: نستعليق ترک، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 19گ (1پ -19پ)، 19 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 5 - 180]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرکز احیا ش 1767/1
به دست آمد؛ خط: نستعلیق، كا: اسماعیل پسر علی پسر عثمان، تا: 1220ق، جا: ارز روم مدرسه فیضیه؛ کاغذ: پسته ای، جلد: مقوا، 10گ، 35 سطر (16×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 409]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام نویسند از نسخه مرکز احیاء ش 1767/1
به دست آمد؛ كان محمد باقر بن محمد حسین تبریزی، تا: 1248ق، جا: تبریز؛ 12گ (67پ -78پ) [ف: 1 - 326]
شرح شواهد ضوء المصباح- شرح ابيات الضوء
Š.-u šawāhid-il-awāmil
رساله ای است مختصر در شرح ابيات استشهادیه شرح عوامل عبدالقاهر بن عبدالرحمن بن جرجانی (474 ق)
شرح عوامل ملا محسن بن محمد طاهر طالقانی قزوینی (- قرن 12)، بدون ذکر نام شاعر و بدون ذكر وزن شعرهای مورد استشهاد.
قزوین؛ امام صادق؛ شماره نسخه:1009/3
آغاز: بسمله حمدله أما بعد فكيثر من طلاب العلم لايعملون اشعار الشرح؛ انجام: اسم كان ضمير الشأن و النقل اذامت كان الناس او آل الناس صنفان تمت
خط: نستعلیق، کا: ملا ابراهيم همدانی، تا: 1271ق؛ 19ص (124 -142)، 14 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 248]
š.-e šavāhed-e 'avāmel-e mollā-mohsen
اردبیلی، نظام الدین بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 18c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن
بن محمد طاهر (-1150)
نظام الدين بن ملا احمد اردبیلی چون فهم شاهد مثال های کتاب عوامل محسن را برای مبتدیان فارسی زبان گران دیده دست به ترجمه فارسی و ترکیب آنها زده است و حاصل کار او این نسخه می باشد. آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام على محمد و آله الطاهرين قول الشاعر يغضی حیاء و يغضی من مهابته .. المعنی الاعضاء پلکهای چشم به یکدیگر نزدیک آوردن ...
انجام: نعلین و شلوار مرا یعنی دریده پاره نمود. تمت الرساله شواهد بعنون الله الملک الوهاب.
[دنا 818/6 -819 (8 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح: کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج سیاه مذهب، 9گ (134-142پ)، 14 سطر (13×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 335]
آغاز: این ایضاح ابیات شرع عوامل است که ... لله لايبقى على الايام ذوحيد بمشخر به الضيئان والامس، یعنی قسم به خدا که باقی نمی ماند بروز گار صاحب شاخ های گره گره که ثابتند؛ انجام: رد و الجملة خبر للمبتداء الذي هو ربع و شاهد این بیت در ذکران است با خبر کردن تشبيه بعسی کرده و اصل این بود که محذوف باشد تم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ 5 گ، 16 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف مخ - 3 - 1225]
آغاز: برابر
بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، كا: فتح الله بن علي کرکری اليورجانی از محال کر کر، تا: یک شنبه 12 ربیع الاول 1231ق؛ 52گ (78ر -129ر)، اندازه: 22×16سم [ف: - 100]
آغاز: بسمله لله لايبقى على الايام ذوحيد ** بمشمخر به الظيأن والآس. يعل قسم که؛ انجام: و اصل این بوده که محذوف باشد و الله اعلم
خط: نستعلیق، كان محمد کاظم بن حاج محمد صادق بن حاج محمدرضا بن حاج محمدصادق بن حاج محمد تقی، تا: 9 شعبان 1221ق؛ مهر:حاج سید سعید؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج قهوه ای، گ، 12 سطر (6×19/5)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 3 - 1593]
آغاز: بسمله و به نستعين هذا كتاب المسمی بشواهد عوامل ملا محسن، بسمله، الحمدلله رب العالمين؛ انجام: تمت الرساله المسماة بشواهد ابیات عوامل ملا محسن بعون الله الملك المعين في السنه ... 1250
خط: نستعلیق، کا: شاید نظام الدین بن ملا احمد اردبیلی، تا: 1250ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 21 گ، 13 سطر (11×6/5)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 5 - 125]
آغاز: برابر؛ انجام: و امرءة و الفار جل و امرءة و الاف وجل و امرءة و الالوف كذا واما باقي الأحكام من التعبير و غيره فيطلب في غير هذا الكتاب لانه لايلتو به الأطناب والى الله المرجع والماب
خط: نسخ، كا: فتحعلی، تا: 1262ق؛ 16گ، 14 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف مخ -3 - 1225]
كان محمد صادق بن مشهدی علی کرم کلارستاقی، تا: 1281ق؛ جلد: گالینگور آبی، اندازه: 22×17سم [ف: - 224]
آغاز و انجام: برابر
خط شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «عبده موسی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 1گ (68پ -74پ)، 17 سطر (14×9)، اندازه: 21×15/5 سم [رایانه]
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 158/2
خط شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1392]
š.-u šawāhid-i 'awāmil-i mullā muhsin
مازندرانی، حسین
māzandarānī, hoseyn
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
شرح مختصری است بر شواهد عوامل ملامحسن.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 15572
آغاز: بسمله الحمدلله ... اما بعد فيقول العبد العاصي حسين المازندرانی لما رأيت اشعار العوامل المنسوب إلى الفاضل؛ انجام: هذا التأليف و بحنطون منه ان يطلب المغفره و الرحمه له و الوالديه كتبه الحقير الفقير [پاک شده] سنه 1259 تم
خط: شکسته نستعليق و نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 2گ (75-76پ)، 17 سطر (14×9)، اندازه: 21×15/5 سم [رایانه]
š.-e šavāhed-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
عبدالرزاق بن شیخ داود، ق13 قمری
‘abd-or-razzāq ebn-e šay× dāvūd (- 19c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
کتاب عوامل از کتاب های مشهور نحو و حاوی خواص نحوی عوامل زبان عربی است ملامحسن در ضمن بیان عوامل شواهدی از اشعار عرب نقل کرده است شارح مذکور در فوق ضمن بیان و توضیح شواهد مزبور امثله زیادی نیز به شعر فارسی می آورد که توضیح مطالب ما في الكتاب است.
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمد لله عالم الغيوب و کاشف الكروب و صلی الله على سيدنا محمد و آله اجمعين اما چنین گويد الراجي الى ربه الودود
آغاز: برابر؛ انجام: و شاهد در این بیت کان است که در او ضمیر شأن است. پایان نسخه: تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب سنه 1239 حرره لطف الله
کا: لطف الله، تا: 1239ق؛ 18ص [ف: 3 - 4]
کا: علی اکبر نیاسری، تا: پنج شنبه 2 ربيع الأول 1249 ق [ف: - 48]
آغاز: و شرح: الودود عبد الرازق ابن شیخ داود عفی الله عن جرائمها، این حقیر را بخاطر رسید که ابيات شواهد ملامحسن طاب ثراه را جمع نماید و معانی و تراکیب آن را بیان نماید و على الله توكلت بعضی احباء و بعضی من مهابته فلا يتكلم الا حين ينتبسم یعنی پوشیده می باشد رحم آن حضرت از روی حيا و پوشیده می شد چشم مردم از هیئت آن جناب پس تکلم کرده نمی شد مگر در وقتی که آن حضرت تبسم می کرد بعضی فعل مضارع حباء منصوب است، انجام این جمله فعل و فاعل خبر کنت و شاهد در این است در سر كان است ضمیر نشان است. اتمام پذیرفت در شب پنج شنبه پنجم شهر صفر المظفر به خط حقیر ... غلامعلی الخندابی سنه 1265
خط: نسخ و نستعلیق، کا: غلامعلی خندابی شراهی، تا: پنج شنبه 25 صفر 1265ق؛ مهر: «عبده غلامعلی» (بیضی)؛ اهدایی: آقای نعیمی؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرم عنابی، 6 سطر، اندازه: 10/587 سم [دو کتابخانه اراک: - 219]
بی کا، تا: 27 ربیع الاول 1279 ق کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 14 سطر (12×6)، اندازه: 17×11 سم [ف: 16 - 274]
š.-e šavāhed-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12104/6
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قول الشاعر: يغضی حیاء و يغضی من مهابته ** و لا يتكلم الا حين يبتسم؛ انجام: گوسفند بسیار لاغری داشت و آب دماغ او از بینی او آویزان بود و شخصی پرسید که این ... ناتمام. اشعاری که در کتاب عوامل ملامحسن به کار رفته، در این رساله به اختصار شرح شده است. شارح نخست بحث لغوی و نحوی نموده و در پایان هم شعر را معنی کرده است؛ خط: نستعلیق و نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ در آن نام سید ذبیح الله و مشهدی عبدالله در روز شنبه 8 جمادی الاول 1324 آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 8گ (88-95)، 15 سطر (17×12)، اندازه: 21×16سم [ف: 30 - 542]
آغاز: الحمدلله رب العالمين والصلوة والسلام على محمد وآله الطاهرين يغضی حیاء ويغضي من مهابته ولا يتكلم الاحين يبتسم الاعضاء پلکهای چشم به یکدیگر نزدیکی آوردن؛ انجام: وها از برای وقف است چنانکه گذشت معنی چه زمان است از برای من شب چه زمان است از برای من که هلاک کرد نعلین مرا و شلوار مرا یعنی دریده و پاره پاره نمود ابیاتی که ملامحسن طالقانی قزوینی در کتاب «عوامل» خود بدانها استشهاد کرده است را در این کتاب ترجمه و شرح کرده است؛ خط: نسخ، كا: محمد هادی طالقانی، تا: 1267ق، چاپ سنگی است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ، 24 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ - 3 - 1224]
آغاز: ثمانا بعد ما جاوزت الاثنين - بمجموع و مجرور و زفمير. قوله ثمانا، مفعول مقدم على زفمير. قوله و بعد، طرف مفعوله؛ انجام: ذلك الرسم المخصوص اي الذهاب بالكلية. و لايبقى منه شییء من طول. قد تمت شرح آن از ناشناس؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: صفر 1284ق؛ 8گ (81-88پ) [ف: 2 - 156]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قوله الشاعر: يغضی حیاء و يغضی من مهابته، فلا يكلم الاحين يبتسم لغت: يبتسم لغة اعضاء پلک های چشم را به یکدیگر زدن؛ انجام: زده تا صد همه فرداست منصوب، ز صد برتر همه فرداست و مجرور. اشعاری را که در عوامل ملا محسن به عربی نقل شده، ترجمه و شرح نموده است؛ خط: تحریری، كا: عبدالکریم، تا: پنج شنبه جمادی الثانی 1304ق، در آخر رساله نام جعفر صادقی به چشم می خورد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (49پ-56پ)، اندازه: 17×11سم [ف: 2 - 333]
š.-u šawāhid-il-‘iynī (mn.)
وابسته به: المقاصد النحوية في شرح شواهد شروح الألفية = شواهد الكبرى = شواهد عینی؛ بدر العینی، محمود بن احمد (855-762)
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 728/2
منتخب آرای جلال الدین سیوطی از شرح شواهد محمود عینی است؛ خط: نسخ، كا: ضياء الدين محمد بن محمد على، تا: رجب 1180ق؛ اندازه: 24×14سم [نسخه پژوهی: 3 - 115]
Š.-u šawāhid-il fawā’id-id diyā'īyya
وابسته به: الفوائد الضيائية في شرح الكافية = شرح الكافية لابن الحاجب = شرح ملاجامی؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817 -898)
ابیات و آیات و سایر شواهد «الفوائد الضيائية في شرح الكافية» عبدالرحمن جامی را به طور نسبتا مختصر شرح می دهد، و چنان که در مقدمه اش تصریح می کند این کتاب را بنا به درخواست بعضی از برادران هنگامی که مؤلف به ماوراء النهر رفته بود، پرداخته است.
آغاز: الحمدلله الذي رزقنا من العربية رزقنا كاملا فقدرنا على ایضاح كلامهم تقدیراً شاملا ... اما بعد فلما وقع من رمي الدهر امتلائی بما وراء النهر رایت الفضلاء فيه رغباء عما في الضيائيه
آغاز: برابر؛ انجام: فالاكل تناول المطعم و المراد المتصرف على سبيل الاختصاص.
خط: نستعلیق، کا: ذاکر علی، تا: پنج شنبه 18 شعبان 1230ق، جا: الكهنو؛ مصحح، محشی؛ جلد: پارچه، 48گ، 15 سطر، اندازه: 23/5×15/5 سم [ف: 3 - 188]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله تعالی و ناديناه ای نادينا ابراهیم بعد ما سلم هو الذبيح آن با ابراهیم صدقت الرؤطا بالعزم و الاتيان بما يليق بک. قسمت اول کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، 45گ (90پ -134)، 13 سطر، اندازه: 14×10 سم [ف مخ]
شرح شواهد قطر الندى ، تتميم الفوائد بسرد ابيات الشواهد
š.-e šavāhed-e qatr-on-nadā
اردبیلی، نظام الدين بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 18c)
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبد الله بن يوسف (761-708)
گزارشی است بر ابيات شرح قطر الندى تأليف ابن هشام نحوی که آن را به التماس جمعی از طلاب ساخته و به نوشته ملا جعفر قاضی اعرج نظر داشته است.
آغاز: بسمله چنین گوید اقل طلبه نظام الدين ... که این مختصریست نوشته می شود در ایضاح ابيات شرح قطر ابن هشام انصاری بالتماس جمعی از طلبه و ایشان می فرمودند که شخصی چیزی نوشته در نهایت ایجاز و ملاجعفر قاینی اعرج نوشته در کمال اطناب.
انجام: في الصرف لا يحتاج الى ذكر المثال.
[دنا 820/6 (9 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا روکش پارچه، 26 گ، 15 سطر، اندازه: 12/6× 18/5 سم [ف: 12 - 185]
آغاز: برابر؛ انجام: امیدوار است که قلم عفو برو کشیده از سهو و خطائی که شده در گذر تد.
خط: نسخ، كا: میر جعفر بن میرزا فضل الله، تا: 1220ق؛ مجدول کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، 75گ، 18 سطر (14×8/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 6 - 797]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 18 شوال 1242ق؛ اندازه: 10/5 × 16/5 سم [تراثنا: س ش 3 - 123]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 1257ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا، 17 سطر (12×6)، اندازه: 11×17/5سم [ف: 3 - 1572]
آغاز: برابر؛ انجام: در استعمال أمست است بمعنی صارت و امسي بمعنی صارا ...
خط: نسخ، كا: ابو طالب بن سید محمود اخلومدی، تا: 1258ق؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 21×17سم [ف: - 497]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن سهراب، تا: 1262ق، جا: استر آباد [الفبائی: - 345]
آغاز: برابر؛ انجام: امیدوار است که قلم عفو برو کشیده از سهو و
خطائی که شده در گذرد. کامل؛ بی کا، تا: 1279ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، 84گ (38 -121)، اندازه: 21×16سم [ف: 12 - 345]
آغاز: برابر، انجام: نوشته او بیاء است و الا پس او بالف است.
خط: نسخ معرب و نستعلیق، کا: ابراهيم بن محمد رحيم بن محمد، تا: 29 جمادی الثانی 1318ق؛ جلد: تیماج قرمز، 34گ (34پ -67ر)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1 - 241]
آغاز: برابر؛ انجام: والله انجاك بكفي مسلمة من بعد ما وبعد ما بعدمت یعنی بخدا قسم که نجات می دهم ترا از دست زدن که مسلمه نام است ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 30گ، 16 سطر [ف: 1- 361]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-u šawāhid-i qațr-in-nadā
فحام اعرجی، صادق بن على، - 1205 قمری
fahām a'rajī, sādeq ebn-e ‘alī (- 1791)
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (761-708)
شرحی است بر شواهد قطر الندى وبل الصدى تأليف ابن هشام انصاری که در آن بعد از نقل هر بیت شارح ابتدا به تعيين بحر و سپس به ذکر عروض و ضرب و زحافات و علل و معنی و اعراب آن پرداخته و در بعضی از مواضيع به تسامحاتی که از ناحیه شیخ فتح الله بن علوان و عینی (صاحب فرائد القلائد) صورت گرفته نیز اشاراتی کرده است.
آغاز: بسمله. الحمدالله الذي رفع قدر العلماء الى اسماء محل و خفض قدر الجهلا الى الدرک الاسفل ...... الى الله الغنی صادق بن على الحسين الاعرجی ستر الله عيوبهما و غفر ذنوبهما كان كاتب الامام المحقق و العزيز المدقق .. جمال الدین یوسف ...
[دنا 820/6 (8 نسخه)؛ الذريعة 339/13]
شرح و حواشی:
1- شرح شواهد قطر الندى (مختصر)؛ افندی، محمد بن عثمان (13)
آغاز: برابر؛ انجام: و بالالف صلة يكتب و الجملة في محل رفع خبر، و الله اعلم بالصواب ...
خط: نسخ، کا: محمد حسن بن زین العابدین عاملی، تا: 23 ذیقعده 1190ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ، 21 سطر، اندازه: 16×22/5سم [ف: 13 - 170]
آغاز: برابر؛ انجام: الى الكتاب من الوصف الى معموله. ورجب خبر بعد خبر مضاف الى الذي من اضافة لوصف المشبهة الى معمولها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 163گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2611]
آغاز: برابر؛ انجام: و فاعل يفسره المذکور ای اذا اشتبه الفعل هذا على المشهور و الحمدالله رب العالمين و الصلوة و السلام على نبينا محمد صلى الله عليه و آله شافع يوم الدين و على وصية على حبل المتين و على آله ائمة الميامين.
خط: نسخ، كا: غلامعلی بن عبد الله تستری، تا: چهارشنبه 21 شعبان 1239ق؛ رکابه دار، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16 گ، 17 سطر (17×9)، اندازه: 17×23/5سم [ف: 39 - 99]
آغاز: برابر؛ انجام: ما قری قارئ کتاب او رتب مصنف فصولا و ابواب و الحمدلله رب العالمين الى هنا ما وقفت عليه من كلام الشارح النحرير و الكامل في التعبير و التحبير أدام الله ضله (كذا)، صحیح ظله العالی و حرسه عن طوارق الايام و الليالي.
خط: نسخ، كا: علی بن محمد رضا جعفری، تا: 1242ق؛ واقف: سید کاظم عصار، دی 1354؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن ماشی، 98گ، 16 و 17 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 12 - 185]
آغاز: برابر؛ انجام: ما قری قاری کتاب او رتب مصنف فصولا و ابواب و الحمدلله رب العالمين الى هنا ما وقفت عليه من كلام الشارح النحرير و الكامل في التعبير و التحبير أدام الله ضله (كذا)، صحیح ظله العالی و حرسه عن طوارق الايام و الليالي.
خط: نسخ، کا: محمد بن حسین شمس، تا: 1293ق؛ به دنبال آن رساله مختصری است در پنج صفحه در تجوید و چنین آغاز می شود: «بسمله الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فهذه رسالة لطيفة متعلقة في تجويد القرآن و هي نافعة»، انجام: «انا اعطیناک الکوثر قالوا آمنا الذي انزل و ما أشبه ذلك»؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن زرشکی، 142گ، 16 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 12 - 184]
آغاز: برابر؛ انجام: و يكتب فعل مضارع بمنى للمفعول و نائب فاعله ضمير مستتر فيه ... و الجملة في محل رفع خبر هو و هو الله اعلم بالصواب و صلی الله علی سیدنا و مولانا محمد و آله.
خط: نسخ، بی کا، تا: 11 صفر 1293ق؛ مصحح، جلد: مقوا، 54گ، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 28]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1306ق؛ اهدایی: سید نورالله
مهدوی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی روکش کاغذ آبی، 60گ، 14 سطر (11×17/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 3- 1079]
آغاز: اذا قالت حذام فصدقوها ** فان القول ما قالت حذام / و لو لا المزعجات من الليالي ** لما ترك القطا طيب المنام؛ انجام: و يكتب فعل مضارع مبنى للمفعول و نائب فاعله ضمير مستتر فيه يعود الى الفعل و بالالف صلة يكتب و الجملة في محل رفع خبر هو تمت الكتاب والله اعلم بالصواب ..
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور قرمز، 95گ، 19 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 25 - 241]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلى الله على سيدنا محمد ... و آله الكرام و الاصحاب ماقری قاری کتاب اورتب مصنف فصولا و ابواب و الحمدلله رب العالمين وصلى الله على محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی کناری، جلد: تیماج قهوه ای، 145 گ، 17سطر (11×6)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 1- 345]
Š.-u sawāhid-i qațr-in-nadā
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (761-708)
[التراث العربی 341/3]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:7521/3 - 38/141
آغاز: الى ذلك بعض تحقيقات في العبارة و اشير اليه بعض الاشارة ... قال المصنف رحمه الله سواء دل على معنی کزید اولم يدل کديز الأوفق بمذهبه كما سيصرح به في باب العطف آن يعطف؛ انجام: كان صغری و کبری من فواقعها حصباء در على ارض من الذهب، هو من البسيط من العروض الأولى ... وقد اولع الشعراء بهذا المعنى قال الصفى الحلى شرحی است بر شواهد شعری کتاب «قطر الندا وبل الصدا» ابن هشام انصاری، به صورت «قوله، قوله» اشعار را می آورد و در دو بخش «المعنی» و «الاعراب» توضیح می دهد. به جهت افتادگی طرفین شارح شناخته نشد، در فهرست مرعشی و فهرست آستان قدس رضوی شرح شواهد قطر الندا از سید صادق بن على فحام اعرجی (1205 ق) معرفی شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 64 گ، 16 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2611]
š.-e šavāhed-e qatr-on-nadā
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (761-708)
نامعلوم
بی کا، بی تا؛ اندازه: 15× 20/5سم [ف: - 114]
آغاز: والله مالیلی بنام صاحبه ** و لا يخالط الليان جانبه. المخالطه، مخلوط و داخل یکدیگر شدن. الليان به تخفیف عین، نرم شدن ... المصنف: شب از غم روی تو مرا خواب نباشد ** این سلوک تو به من باب نباشد. واعظ: خيال لعل لب یار واعظ امشب باز **بدیده ام چو نمک ساخت خواب شیرین را مؤلف پس از بیان لغت های مشكل هر شاهد، ابیاتی از شعرای مختلف که مناسب با معنای شاهد باشد آورده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 70گ، اندازه: 17/5×11/5 سم [ف: 1- 57]
آغاز: الحمد لله رب العالمين وصلى الله على محمد و آله اجمعين اذا قالت حذام فصدقوها ** فان القول ما قالت حذام / و لو لا المزعجات من الليالي ** لما ترك القطا طيب المنام؛ انجام: یعنی شما و برادران شما باشید در این رساله به دنبال هر بیت عربی، شرح آن به فارسی همراه با مفردات و ذکر شواهد دیگر تقریر شده است؛ خط: نسخ، كان ... مازندرانی، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: لیمویی، جلد: چرم زرشکی، 20گ (152پ -171پ)، اندازه: 19×12/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 488]
š.-u šawāhid-i qațr-in nadā (m×.)
افندی، محمد بن عثمان، ق13 قمری
afandī, mohammad ebn-e ‘osmān (- 19c)
وابسته به: شرح شواهد قطر الندى؛ فحام اعرجی، صادق بن على (1205-)
تاریخ تأليف: 1234ق اختصار شرح سید صادق بن علی بن حسن بن هشام حسینی اعرجی است بر شواهد قطر الندى وبل الصدى از تألیفات معروف ابن هشام انصاری.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:7314
آغاز: قوله و قد تبين ان كل قول لفظ و لا ینعکس؛ انجام: لعل الله يرحمنا بذلك و يسهل لنا اطيب المسالك انه على ذلك قدير.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1234ق؛ افتادگی: آغاز؛ اول نسخه افتاده و پس از چهار سطر اولین بیتی که مورد شرح قرار گرفته این بیت است: «اذا قالت حذام فيصد قوها (كذا) ** فان القول ما قالت حذام»، نسخه مصدر است به یک صفحه مواليا از محمد بن منلا عثمان موصلی خطیب (ملخص شرح ما نحن فيه)؛ واقف: درة
السلطنه ملک زاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: شکری، 43گ، 25 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 12 - 427]
š.-e šavāhed-e k.-e ‘orūz
حسینی خراسانی، محمد بن حسن، - 1322 قمری
hoseynī ×orāsānī, mohammad ebn-e hasan (- 1904)
وابسته به: العروض ؛ حسینی خراسانی، محمد بن حسن (-1322)
مؤلف به درخواست برخی که کتاب عروضش را نزد وی می خوانده اند، ابیات شعری کتابش را توضیح و شرح داده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:4209/7
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فيقول ...... استدعی منی بعض الأصدقاء حين قرائته على كتاب العروض أن أكتب له معانی الأبيات المستشهدة عليها؛ انجام: شاهد درعدم حسن تأليف وشعر و عدم استعذاب اوست به نزد بعضی
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 6 ربیع الاول 1291ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15گ (101-115)، اندازه: 11×18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 905]
Š.-u šawāhid-il kaššāf
خطیب، محمد بن سليمان، ق 8 قمری
×atīb, mohammad ebn-e soleymān (- 14c)
وابسته به: الكشاف عن حقایق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل في وجوه التأويل = تفسیر کشاف زمخشری، محمود بن عمر (538-467)
تاریخ تألیف: 731ق
شرح ابیاتی است که بر سبيل استشهاد در کشاف زمخشری آمده و شارح آن شمس الدين محمد بن سليمان بن محمد خطیب فسوی فارسی است، که آن را بعد از شرح شواهد مفصل تأليف کرده است.
آغاز: بسمله، رب يسروا و عن رب وفق للاتمام و لا تسقني قبل الاتمام کاس الحمام، آن اولی ما يفتتح به الكتاب واحلى ما يوشح به صدر الخطاب
[دنا 820/6 (3 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 25/4]
آغاز: يشرب منه ما عساه لم يكن شرب؛ انجام: و ليس يقبل عذرا في تجنبه
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 760 و 762ق، جا: کرمان؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: پنجه سلطان، 1053؛ 218گ [الفبائی: 321]
آغاز: برابر؛ انجام: ان العلى حسن في مثلها الحسد.
خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن علی الحسینی، تا: 26 جمادی الثانی 985ق؛ از روی نسخه اصل نوشته و صورت خط مؤلف را در آخر نسخه نقل کرده؛ واقف: ابن خاتون؛ کاغذ: حنایی، جلد: چرمی عنابی، 125گ، 19 سطر (12/5×8)، اندازه: 18/3×12/5 سم [ف: 7 - 618]
آغاز: برابر؛ انجام: ان العلی حسن في مثلها الحسد.
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن حسن، تا: محرم 1030ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 137 گ، 21 سطر (13×7)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 7- 617]
š.-u šawāhid-il kaššāf
وابسته به: الكشاف عن حقایق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل في وجوه التأويل = تفسیر کشاف؛ زمخشری، محمود بن عمر (538-467)
شرح متوسطی است بر ابیاتی که جار الله زمخشری در تفسیرش «الكشاف» به آنها استشهاد نموده است. در کشف الظنون (14×2/2) دو کتاب را معرفی می نماید که شواهد کشاف را شرح نموده اند: اول کتاب مختصری از بعضی افاضل که مؤلفش پس از شرح ابيات المفصل نوشته است، دوم شرح خضر بن محمد موصلی در چند جلد. گویا این نسخه هیچکدام از آن دو شرح نباشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:486
آغاز: الا بعد فيه نظر لان الاولوية انما يتصور في عسکه؛ انجام: قوله لم تحرموا طعامه أي لم تدخلوا في حرمته از سوره مائده تا بأواخر سوره ذاریات؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، بیتا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ واقف: محمد بن احمد تنکابنی؛ جلد: مقوایی، 295 گ، 21 سطر، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 2 - 94]
5.-ul sawahid-il-kifaya fi ilm-il-i'rab
وابسته به: الكفاية في علم الاعراب؛ اخطب خوارزم، موفق بن احمد (484-568)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 6825/1
شعرهای همین کتاب کفاية است با حواشی توضیح بیشتر از اقلید و از مظهر؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1070ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 13گ (2پ -14ر)، 11 سطر
(149)، اندازه: 23×12سم [ف: 16- 371]
š.-u šawāhid-i majma'-il-bayān
شریف وحید، محمد حسین بن محمد طاهر، ق 11 قمری
šarīf vahīd, mohammad hoseyn ebn-e mohammad tāher (- 17c)
وابسته به: مجمع البيان في تفسير القرآن = مجمع البيان لعلوم
القرآن؛ طبرسی، فضل بن حسن (468-548)
شواهد شعری که «مجمع البيان» بدانها استشهاد شده است، به ترتیب سوره ها از فاتحة الكتاب تا پایان قرآن کریم، گزارش داده می شود. دنباله هر بیت نام شاعر و آنچه تعلق به نسخه بدلها دارد یا پاره ای از قصیده را آورده، پس از آن با عناوین الاعراب، المعنی، الاستشهاد» آن را شرح می کند. کتاب هایی که او بدانها می نگریسته مانند: تاریخ ابن خلکان، مجالس المؤمنین، تفسیر ثعلبی، تبیان، کشاف، معالم التنزيل، شرح نهج، دیوان، مجمع المثال، مطول، کتاب سیبویه، شرح مفصل، شرح رضی ف شرح تصريف رضی، شرح شواهد کشاف، شرح شواهد مفصل، شرح ابیات ایضاح، برهان قاطع، تهذیب از هری، معجم، صحاح جوهری نهایه ابن اثیر، قاموس. آغاز: بسمله. الحمدلله الاكرم الذي خلق القلم و اخرج الانسان من كتم العدم و علمه مالم يعلم و خوله جزال النعم و رزقه من الطيبات و کرم و فضله على كثير ممن خلق و عظم .. و بعد فان الانف يتلوه الحتف و الكشف انفه السجن و الخلف وراء الامام و لكل حاملة تمام ... و تشبثوا في اموركم بذيل القرآن ... و تمسكوا الاستكشاف کوامنه في مكامنه و استخراج فرائده من معادنه بالتفسير المسمى بمجمع البيان ... غير أن اكثر فيه الاستشهاد بمنظومات الفصحاء و شحنه بال ستدلال بما ثورات البلغاء و هن بخدورهن محتجبات وفي حدجهن مستترات و فيه نبذ من الذلل و شیء من الخلل فاختلطت الغثوث بالسمان و امتزجت الاصداف بالجمان فان اردت ان تطلع على حقيقة معانيها المسبوكة من الابريز و تصوغها في غالب المعرفة و التمييز و تعرف مزاله و تستبين مضاله فانظر الى «شرح شواهد» اقل الاماء و العبيد و احوج المحتاجين الى عغفو بارئه اللطيف المجيد «غابی محمد محمد حسین بن محمد الطاهر الشريف الوحيد» فانه ... علق ... على شواهده شرحا راض صعابها و کشف منها نقابها و ذلل ماردها و زین ناهدها و ربما ذيل الشرح بما مميز الخطاء من الصواب و افرز المعمر من اليباب ... انجام: وسوس يدعو مخلصا رب الفلق - سرة و قد اون تاون العقق. مر في شرح شواهد تفسير سورة الأعراف
[دنا 821/6 (4 نسخه)؛ الذریعه 314:4]
آغاز: فالام ... (سفید گذارده شده باندازه چند کلمه ای ولی در نسخه آقای آية الله زاده عبارتهائی آمده که در این نسخه نیست) الاستشهاد في قوله الأمطاعم فانه اراد الام من طعم او الام فریق او فوج طاعم و لذا افرد طاعم. و منها «من اناس ليس في اخلاقهم - عاجل الفحش و لاسوء الجزع» قائله سوید بن ابی کاهل «روی عبارت «قائله ... کاهل» در نسخه ما خط کشیده شده ولی در نسخه اقای آية الله زاده گ 59پ هست و چیزهائی در آن افزوده دارد که در نسخه ما نیست)؛ انجام: و منها «نهارک یا مغرور سهو و غفلة - و لیلک نوم و الردي لک لازم - و سعیک فيما سوف تدرک غبه - كذلك في الدنيا تعيش البهائم» قائلهما مسعر بن کدام .. الردی باهمال الراء و الدال الهلاك. الاعراب: قوله نهارك مبتدأ و سهو خبره و المنادی معترض بينهما و قوله غفلة عطف على سهو و لیلک نوم جملة اسمية (339ر) نسخه آقای آية الله زاده که با نسخه ما در اینجا یکنواخت نیست و آنچه در حاشیه نسخه ما آمده در آن هست نه آنچه که در متن نسخه ما خط خورده است).
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ نسخه پیشنویس و مسوده خود نگارنده است و کار یک نگارنده ایرانی از این نسخه اصل به خوبی نموده می شود، در ار دارد «شواهد خط مصنف» و شواهد مجمع البيان من آية (و آمنوا بما انزلت مصدقا لما معكم) في أول سورة البقره الى اواخر سورة يوسف مع تأخير سبعة اوراق منه في الآخر و تقديمها في الول وقع من «الصحاف» و «مال آقا محمد خليل»، هفت برگ در پایان بوده و باید در آغاز باشد و در صحافی جابجا کرده اند و اکنون در جای خود گذارده شده است؛ همین نسخه را در کتابخانه حاجی شیخ محمد سلطان المتكلمين در تهران به سال 1351 دیده است؛ کاغذ: ترمه، فاقد جلد، 111گ، 23 سطر (22×11)، اندازه: 26×16سم [ف: 6 - 2291]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاستشهاد به من حيث أن القمر في خاله كناية عن غير مذکور و هو الرعد لدلالة البرق عليه لمقاربة لفظ كل واحد منهما للاخر. از آغاز کتاب تا شواهد سوره یوسف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: غره رجب 1257ق؛ جلد: تیماج مشکی، 279 گ، 27 سطر، اندازه: 21×35/5سم [ف: 7 - 63]
آغاز: بسمله، شواهد تفسير سورة الرعد؛ انجام: برابر جلد دوم، از سوره رعد تا آخر قرآن. در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1258ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 189 گ، 27 سطر (24×12)، اندازه: 38×22 سم [ف: 7 - 618]
نسخه اصل: دیوان هند ش 1103؛ بی کا، بی تا، 522 گ، 28 سطر
[فيلم ها ف: 1- 343]
بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 85]
š.-u šawāhid-i mu×taşar-il-ma'āi
وابسته به: مختصر المعاني = المختصر في شرح تلخیص المفتاح = شرح تلخیص المفتاح = المختصر في شرح التلخيص؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17395 ض
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-u šawāhid-il mutawwal
سمرقندی، نصر الله بن عبد المؤمن، ق 9 قمری
samarqandī, nasr-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-mo’men (- 15c)
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
ابیاتی که سعدالدین تفتازانی در کتاب «المطول في شرح تلخیص المفتاح» بدانها استشهاد نموده، به ترتیب خود کتاب به طور مختصر شرح کرده است. بیشتر نظر به تعیین شاعر هر بیت و معنی ادبی آن دارد و مباحث دیگر را کمتر می آورد.
آغاز: فمن روی مستشزرات بكسر الراء جعله من اللازم و من روی بفتحها جعله من المتعدی؛ انجام: ولا ذاقت الدنيا فراقك و الاعدمتك يدعو له بدوام البقاء و الله أعلم بالصواب
خط: نستعلیق، كا: عبد المؤمن بن عبیدالله سمرقندی، تا: اوایل ربيع الثانی 781ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ مهر: «عبده احمد بن محمد تقی الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 85گ، 25 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 3 - 365]
آغاز: لهو انها مستقلا لالتهام ارواجنا و كان العلامة رضي الملة و الدين المعروف بشيخ يحيى لا يستحلى هذه الرواية
خط: نستعلیق، بی کا، تا: آخر رجب 782ق، جا: توس مدرسه غزالیه؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 104گ، 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 236]
š.-u šawāhid-il mutawwal
فارسی، محمد بن محمد، - 1134 قمری
fārsī, mohammad ebn-e mohammad (- 1722)
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: 1096ق
این شرح را کمال الدین محمد بن معین الدین محمد فدشکوئی نسائی مشهور به میرزا کمالا که یکی از فضلا و علمای امامیه در قرن یازدهم و دوازدهم هجری بوده و داماد علامه مجلسی می باشد، بر ابیات و شواهد موجوده در مطول تفتازانی نوشته و نظير «معاهد التنصيص» می باشد، به این معنی که پس از نقل بیت یا مصراع استشهاد شده مختصری از شرح حال گوینده آن نگاشته شده و پس از آن تتمه بیت یا مصراع و این که در چه مورد انشاء گردیده و معانی لغات و الفاظ مشکله در آنها بیان گردیده است.
آغاز: الحمدلله الذي نظم سلسلة الوجود نظم کاملا ليس فيه انثلام ... اما بعد فيقول محمد الشهير بكمال الدين بن محمد المشهور بمعین الدین الفارسي الفسوی.. .
[دنا 821/6 ؛ کشف الظنون 473/1؛ الذريعة 341/13]
كان عبد الغفور، تا: 1096ق؛ قطع: خشتی [ف: - 180]
آغاز: برابر؛ انجام: و رد مكائدهم في نحورهم بحق محمد و الحمدلله اولا و آخرا وقع تسوید هذه الصحائف في شهر شعبان 1096.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ انجام: «وشه ايضا مخفف الشاه»، پس از این پراکنده ها است و بندی از کتاب مرقات الايمان سید محمد باقر بن سید حسین علوی حسینی موسوی مجتهد زاده گنجوی پیشنماز تفلیس (199 -200پ) و بندهایی از منهج المقال (200پ -221پ)؛ 88گ (111پ -198پ) [ف: 5 - 153]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:691/4
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 322]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ به سال 1292 داخل کتابخانه اعتضاد السلطنه شده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 317 گ، 25 سطر، اندازه: 18×5/ 30سم [ف: 2 - 427]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1206ق؛ 222گ، 31 سطر، اندازه: 28×14سم [ف: 2 - 184]
بی کا، تا: 1255ق [اوراق عتیق: 1 - 246]
آغاز: برابر؛ انجام: و الشاهد فيه حسن الخاتمة وفقنا الله تعالی و
جميع المؤمنين و المؤمنات انه خير موفق و معین و هذا آخر ما اردنا ایراده في شرح الأبيات ... في شعبان المعظم سنة الف و ست و تسعين من الهجرة النبوية
خط: نسخ، كا: محمد بن على قزوینی، تا: 1271ق؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی و شکری، جلد: تیماج عنابی مذهب، 280گ، 25 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 25 - 102]
آغاز: برابر؛ انجام: و الشاهد فيه حسن الخاتمة وفقنا الله تعالی و جميع المؤمنين و المؤمنات انه خیر موفق و معین ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ بسیاری از موضوعات به خط مؤلف تغییر داده شده یا مطالبی افزوده؛ جلد: مقوایی، 334 گ، 20 سطر، اندازه: 24×19سم [ف: 8- 84]
آغاز: برابر؛ انجام: بدليل قوله لا يأتي الزمان بمثله كأنه
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز مذهب، 190گ، 31 سطر، اندازه: 17×29/5سم [ف: 5 - 2609]
خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک به عصر مؤلف؛ تملك: على بن حسن على قاری؛ جلد: مقوایی، 320گ، 25 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 23 - 18]
خط: نسخ عالی، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ قطع: رحلی [رشت و همدان: ف: - 1340]
Š.-e šavāhed-el motavval
کاشانی بیدگلی، محمد بن عبد الوهاب
kāšānī bīdgolī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-vahhāb
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
مؤلف چون کتاب مطول را مشکل دیده و بیان شواهد آن را مشکلی دو چندان یافته است، تصمیم به شرح شواهد این کتاب نموده و هر شعری را در سه بخش «ترکیب، حاصل معنی و شاهد» شرح نموده است. آغاز: الحمدلله الذي شواهد ربوبيته لامعة معظمة و براهين الهيته ساطعة ساطعة محكمة ... اما بعد پس می گوید ... محمد بن عبدالوهاب الكاشاني البيدگلی که چون کتاب مطول کتابی است که قاطبه طلاب محصلین از آن منتفع می شوند [الذريعة 342/13؛ نسخه های منزوی 3444/5؛ دنا 822/6 (6 نسخه)]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 904]
آغاز: برابر؛ انجام: در موضعين دو طرف جمله اند زیرا که مبتدء و خبر هستند
خط: نستعليق، بيكا، تا: قرن 13؛ كاغذ: فرنگي، جلد: تيماج،ماشی، 86گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 21×14/5 سم [ف:5- 270]
آغاز: برابر؛ انجام: که هنوز سستی خواب و کم حالی در او باشد که دائم خمیازه بکشد از کسالت خواب و کم حالی و شاهد
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ 38گ، 16 سطر، اندازه: 16×20/5سم [ف: 5- 2612]
آغاز: برابر؛ انجام: والشمس کالمرات في كف الاشل و او حرف عطف و الشمس مبتدا و کاالمرات خبرش و مرات یعنی آینه و في كف الاشل در محل حال
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 62 گ، 17 سطر، اندازه: 21 × 13سم [ف: 5 - 2611]
آغاز: برابر؛ انجام: و شاهد در این است که مقصود از و کنایت تشبیه است و او این است که ... الفن الثالث علم البديع.
خط: شکسته نستعلیق، کا: خليل بن صادق قزوینی، تا: جمادی الاول 1263ق، کاغذ: کاغذ فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 95گ، 15 سطر، اندازه: 22/2×15/3 سم [ف: 2 - 135]
آغاز: برابر؛ انجام: و الفنون در موضعين دو طرف جمله اند زیرا که مبتدا و خبر هستند.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 115گ (1پ - 115ر)، اندازه: 11×17 سم [ف: 1- 29]
š.-u šawāhid-il-mutawwal
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
ظاهرا غير همانند:
آغاز: بسمله، حمدله، عاقبه، صلات. امرؤ القيس: غدائره مستشزرات الى العلی؛ انجام: روی گردانید و دشمن شد، چنانچه برق ... شرح بیت های عربی به کار رفته در مطول است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: حنایی تیره، جلد: تیماج قرمز، 30گ، 14 سطر (10/5 × 18/5)، اندازه: 26×16/5 سم [ف: 1 - 152]
آغاز: فانها كانت في ذلك الزمان عروس خراسان ... قال خليفة ملك الإفاق سطوته و الحق كان مداه اية سلكا يحوم حول ذراه؛ انجام: قال تميم بطريق ... طرق المكارم ضلت اقول ... من الطويل
يهجو بنی تمیم و طرق اللوم الجهات شرحی است بر شواهد شرح مطول تفتازانی بر تلخیص المفتاح خطيب قزوینی، این شرح به ترتیب اصل کتاب نوشته شده است و مؤلف در آن ابیاتی را که تفتازانی به عنوان استشهاد آورده شرح نموده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج، 125گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5- 2612]
آغاز: عبدالقاهر في كتابه «اسرار البلاغة و دلائل الاعجاز»؛ انجام: هي التي غنيت بجمالها ... قوله ... بالفتح. شرح و تفسير ابیاتی است که در مطول تفتازانی به صورت شاهد آمده است. داعی شارح برین کار خواست بعضی از علاقه مندان بوده که او را گفته اند اگر این ابیات را شرح بودی فهم مطول آسانتر نمودی پس این تاکید در خواست موجب این شرح شد. روشن کار در این شرح آوردن یکایک ابیات و شرح کردن و نشان دادن شاعر آنها و باز نمودن شاهد امثالی آنهاست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، میشن ساده، 114 گ، 20 سطر (18/5×8)، اندازه: 24/5×13 سم [ف: 9 - 514]
خط: نسخ، آیات معرب، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام [ف: 3- 93]
Š.-u šawāhid-i muġn-il-labīb
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، 849 - 911 قمری
soyūtī, 'abd-or-rahmān ebn-e abī-bakr (1446 - 1506)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبد الله بن يوسف (708-761)
شرح نفیس و ممتازی است از سیوطی بر شواهد کتاب معروف «مغني اللبيب» که از اهم تأليفات ابن هشام است که از جهت جامعیت در نوع خود بی نظیر و جامع اجزاء و شعب فنون و مباحث مختلف ادبی است. به موجب آنچه در مقدمه کتاب آمده وی حاشیه مختصری در شرح شواهد مغنی موسوم به «فتح القريب» نوشته بود که آن را وافی به مقصود ندید و در مقام شرحی مبسوط تر بر آمد در چهار جلد، ولی پس از مدتی از آن عدول کرد و به شرح متوسطی پرداخت که شرح حاضر است، بعد از ذکر بیت مورد استشهاد به بیان علت نظم قصیده یا قطعه و شرح الفاظ غريبه و دقایق و نکات شعری و تسمیه و معرفی قائلین ابیات و نسب و قبیله و تعیین طبقه آنها پرداخته و کتابی آراسته به محاسن لطایف و مشحون به دقایق مختلف ادبی، رجالی و تاریخی تألیف کرده است.
آغاز: الحمدلله الذي فتق السن العرب العاربة بالفصاحة فكانت تجرى بذلك و لا تجاری و منحهم الافهام القويمة التي فضلوا بها على من سواهم انجام: و لا شاهد فيه على هذا و من ابيات القصيده ... و انشد: آن من صاد عقعقا لمشوم ** کیف من صاد عقعقا و بوم
چاپ: مشار عربی، ص 656؛ طهران، سنگی، 1271ق، وزیری بزرگ، 401ص؛ مصر، 1322؛ دمشق، دار اليقظة، محقق احمد ظافر کو جان، چاپ اول، دو جزء، 1157ص، 1386-1387
[کشف الظنون 1753/2؛ دلیل مخطوطات السيوطي 199؛ معجم مطبوعات 1082/1؛ دنا 822/6 -823 (16 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 124/4]
جزو 1 تا جزو 37 است. با فهرست در آغاز؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ در ص ع «الفتح القريب» نامیده شده گویا چون دیده
بودند که در دیباچه از آن یادی شده است، در بالای صفحات چپ، از آن فرهنگی بوده در شیراز؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: خشتی [نشریه: 7- 547]
آغاز: برابر؛ انجام: و اغتفر للفصل بين المضاف و المضاف اليه اما و انشده صاحب الأغاني بلفظ لكم خصلة اما فداء و منه فلا شاهد فيه على هذا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، یادداشتی از ابوالقاسم فرهنگی شیرازی (1309ق) فرزند وصال شیرازی که نسخه را به اشتباه فتح قریب دانسته و چنین نوشته است: «کتاب فتح قریب» از کتب مرغوبه است خاصه در شیراز که نسخه منحصر به این کتاب بوده و سابق بر این از بابت تملک و از جهت استنساخ آن بين العلماء و الأدباء مشاجرات بود و الحق سزاوار بود زیرا که از حیثیت کاغذ و خط و اعتبار بی نظیر است «العبد الاحقر فرهنگی» با مهر «فرهنگ» (بیضی)؛ مهر: «المتوكل على الله عبده احمد 1223» (مستطیل)، «وثوق السلطان» (بیضی)؛ (11/5 × 16/5)، اندازه: 25×18سم [ف: 20 - 24]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: اسحق بن نوروز شولستانی، تا: سه شنبه 14 ربيع الثانی 1099ق، جا: شیراز مدرسه صالحیه؛ منقول از نسخه ای که با دو نسخه یکی مکی و دیگری شامی مقابله شده؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 219 گ، 23 سطر (7/8× 17/5)، اندازه: 14×25سم [ف: 12 - 192]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 281گ، 19 سطر (17×9)، اندازه: 14×33/5سم [ف: 9 - 953]
آغاز: برابر؛ انجام: قال ابوزيد في نوادره هذا الرجل من بكر بن
وائل جاهلی و اورده بلفظ تحر و بلفظ و تر ...
خط: نسخ مایل به رقعی، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 136 گ، 22 سطر، اندازه: 19/5×24/5سم [ف: 4 - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 13؛ به سال 1365 توسط محمد حسین جلیلی کرمانشاهی متخلص به بیدار بازنویسی و در 6 برگ الحاقی ابتدای نسخه فهرست مطالب کتاب نوشته شده؛ تملك: محمد حسین جلیلی به سال 1325؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 563ص، 21 سطر (12×22)، اندازه: 21×31/5سم [ف: 13 - 407]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غفاربن محمد عظیمی خوئی، تا: 1231ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج زرد، 230 گ، 23 سطر (11× 19/5)، اندازه: 30×18/5 سم [ف: 8- 50]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ممتاز، كا: جعفر بن زین العابدین تبریزی، تا: جمادی الثانی 1242ق؛ واقف: تاج ماه بیگم، 1262؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 226گ، 23 سطر (10/5 × 19/5)، اندازه: 19×29/5سم [ف: 12 - 189]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، ابعاد متن: 21×11، اندازه: 20/5 ×30 سم [ف: 10 - 106]
خط: نسخ، كا: نجفعلی بن عباس شزندی افشار قزوینی، تا: شعبان 1275ق؛ 260گ، اندازه: 33×20/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعلی بن ملا علی زنوزی، تا: 1284ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 252ص، 20 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 2 - 386]
آغاز: برابر؛ انجام: بعين مهملة في عرض له كذا إذا أتاه على غير قصد وبعد هذا: فكلنا مغرم يهدی بصاحبه ** ناء ودان ومخبول و مختیل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملکی به تاریخ 1299؛ در اول نسخه حسن طباطبایی این کتاب را فتح القريب في شرح شواهد مغني اللبيب نامیده ولی به تصریح مؤلف فتح القريب نام حاشیه ای است که مؤلف بر مغني اللبيب بیش از این اثر نگاشته بوده؛ جلد: تیماج مشکی، 282گ، 22 سطر، اندازه: 20×29/5سم [ف: 5 - 2614]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «مختصر فتح القريب» آمده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ دارای سرلوح مزدوج مذهب، 240گ، 21 سطر، اندازه: 17×27سم [ف مخ - 5 - 1957]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست با عنوان «شرح شواهد البهجة المرضية» آمده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 245گ، 21 سطر، اندازه: 23×15سم [ف مخ - 3 - 1221]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: ترمه نخودی، جلد: تیماج، 176گ، 21 سطر، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 2 - 410]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 205 گ، 31 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 26 - 238]
Š.-u šawāhid-i muġn-il-labīb (m×.)
وابسته به شرح شواهد مغني اللبيب؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بكر (849-911ق)
کتابی است که شرح سیوطی در آن کوتاه شده است. نگارنده شناخته نشد، گویا یکی از طلاب قرن دوازدهم برای خویش دفتری می ساخته و درس های خود در آن می نوشته و شرح خلاصة الحساب شیخ بهائی و این کتاب را دنبال یکدیگر نوشته است، و شاید خود کوتاه کننده آن باشد.
تهران؛ دانشگاه، شماره نسخه: 143/2
آغاز: الحمدلله رب العالمين و (صم) على محمد و آله الطيبين الطاهرين. و بعد فان لی حاشية على مغني اللبيب قد اودعتها
خط: نسخ بدخط، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملك: میرزا آقا پسر آخوند ملا سلمان در ساوج بلاغ تهران به تاریخ ربيع الأول 1131؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 157گ، 24 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 2 - 450]
.-u sawahid-il-bahjat-il-mardiyya (mn.)
وابسته به شرح شواهد مغني اللبيب؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911ق)
یکی از علماء قصایدی که به یک یا چند بیت آن در مغنی
استشهاد شده و سیوطی آن قصیده را در شرح شواهد خویش نقل نموده (این انتخاب کننده که نام خود را در این منتخب نبرده) با تصریح به این که محل شاهد در مغنی کدام بیت و کدام کلمه بوده از آن شرح مذکور انتخاب کرده و پس از آن مجددا تجدید مطلع نموده و شواهد مغنی را موافق ترتیب آنها در آن کتاب با تذکر به این که این بیت از قصیده یا غير قصیده می باشد نقل نموده و پس از این، فهرست ابیات شواهدی که از قصايد شعر است با نام گوینده آنها معین کرده و جز جمع و ترتیب از خود تصرفی در آن ننموده و این کتاب با دو ضمیمه ای که دارد در حدود 2600 بیت کتابت دارد.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:3235
آغاز: بسمله شواهد الهمزه طربت و ما شوقا الى البيض اطرب. هذا مطلع قصيدة للكميت يمدح بها اهل البيت عليهم السلام و بعده و الالعب منی و ذوالشيب يلعب الخ
خط: نسخ، بی کا، بی تا، ظاهرا نسخه اصل و منتخب آن همان نویسنده آن است؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج، 23 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 2 - 399]
š.-e šavāhed-e moqn-el-labīb
نوری، علینقی، ق13 قمری
nuri, all-naqi (- 19c)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
شرح مختصری است بر شواهد شعری «مغني اللبيب» ابن هشام که به ترتیب حرف اول و دوم آغاز بیت ها تنظیم شده است. در هر بیتی نام شاعر و جهات ادبی آن بیت را به عربی توضیح داده پس از آن ترجمه بیت به فارسی با عنوان «یعنی» و محل شاهد با عنوان «شاهد» آورده می شود. این نسخه مشتمل بر شواهد باب الف است که به سال 1281ق انجام شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4756
آغاز: الحمد لله الذل لايبلغ مدحته القائلون و لا يحصى نعماءه العادون ... اما بعد چنین گوید اضعف عباد
خط: نستعلیق زیبا، کاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی از مؤلف، مجدول، دارای سرلوح زیبا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 33 گ، 18 سطر، اندازه: 13×21/5سم [ف: 12 - 318]
š.-u šawāhid-i mugn-il-labīb
یزدی، محمد سمیع بن محمد علی، ق13 قمری
yazdī, mohammad samī“ ebn-e mohammad ‘alī (- 19c)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الاعاریب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
شیراز؛ علامه طباطبائی، شماره نسخه: 751
آغاز: الحمدلله الذي فتق السعن العرب العاربة بالفصاحة ... و رفع له منارا صلى الله عليه و آله اقرباء و اطهارا و اصحابه القريشيين الهاشميين المسلمین مهاجرة و انصارا ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 شعبان 1258ق؛ اندازه: 21×15سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
š.-u šawāhid-i mugn-il labīb
حسینی مرندی، اسماعیل بن نجف، - 1318 قمری
hoseynī marandī, esmāʻīl ebn-e najaf (- 1901)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
شرح مفصلی است بر آیاتی که ابن هشام در کتاب «مغنی اللبيب» آنها را به عنوان شاهد می آورد با عناوین «قوله، قوله» و بحث های کوتاهی از جنبه تفسیر آنها. این شواهد به ترتیب خود کتاب مغنی گرد آورده شده است.
آغاز: بسمله، قوله دعاني اليها القلب و انی لامره؛ انجام: فداء و منته و تمام البيت و اما دم و العقل بالجراجدر و السلام على من اتبع الهدی
خط: نستعلیق، کا: محمد بن على، تا: 1268ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 12 سطر (7×11/5)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 15 - 154]
آغاز: الحمدلله رب العالمين .. أما بعد ... هذه تعليقة مني على کتاب مغني اللبيب في كشف الايات الشريفة التي استشهد بها؛ انجام: و لعله اشعار بأنهم لضعفهم لا يستطيعون تأدية اللفظ بالتمام و لذلك اختصروا فقالوا ذلك.
خط: نستعلیق، کا: بابا بن محمد کریم، تا: 10 ربیع الاول 1301ق؛ مهر: كاتب «الواثق بالله الأعلى عبده الراجی بابا» (مربع) و «عبده الراجی بابا بن محمد کریم» و «عبده الراجی بابا»، «مؤتمن العلماء»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 148گ، 19 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 6 - 86]
š.-e šavāhed-e moqn-el-labīb
نجومی، مرتضی بن محمد جواد، 1307 شمسی
nojāmī, morteza ebn-e mohammad javād (1928 -)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب ابن هشام، عبد الله بن
يوسف (708-761)
جمع شواهد مغني اللبيب من كتاب «جامع الشواهد» على ترتيب ابواب المغنی.
کرمانشاه؛ نجومی؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... و بعد پس این کتابچه در شرح اشعار مغني اللبيب است کاتب = مؤلف، بی تا [دليل المخطوطات: 1- 238]
š.-u šawāhid-i mugn-il-labīb
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
غیر همانند:
آغاز: بسمله؛ و كما اختلف في «لا» في هذا البيت أنافية ام زائدة، كذلك اختلف فيها في مواضع من التنزيل شرح مفصل و مهمی است بر شواهد منثور و منظومی که ابن هشام در کتاب مغني اللبيب بدانها استشهاد کرده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 78گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2612]
آغاز: حرف الفاء قوله: فمثلك إمرء القيس و تمامه فالهيتها عزذی تمائم محبول ادب مثلك و فيه الشاهد حيث حذق رب و العرب يتبدل؛ انجام: و الجمرات التاء للوزن و المقصود افها (التوبه) شرح ادبی و عالمانه ای است بر شواهد «مغني اللبيب» که متأسفانه، مؤلف آن شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، 11گ (118-128)، 22 سطر، اندازه: 13×8/5 سم [ف: 36 - 163]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين ... قوله دعائي اليها القلب انی الامره الخ ابی ذوئیب بذال المعجمة بعدها همزة تصغير ذئب؛ انجام: و هي القصة و الحالة و حذف لاضافتها الى امارة و اعنقز الفصل باما و انشأ في الاغاني لكم حظلة اما فداء و منة و تمام البيت و اما دم و العقل بالحر اجدر. شامل شرح شواهد مغنی از باب یکم تا هشتم؛ خط: نسخ، كا: محمد علی، بی تا؛ محشی با امضای «منه»؛ این بخش مجموعه چاپ سنگی است؛ واقف: اشکوری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 62گ (156-217)، 19 سطر ( 14/5×9)، اندازه: 12/5 × 14/5سم [ف: 34 - 12]
آغاز: قلت انه مقبول لان حسن السكوت مافسر عندهم الا بهذا التفسير فيكون ظاهرا غير ملبس للمعنی. کلا و كلتا قوله أن للخير وللشر مدى الخ المدى بفتح الميم و الدال المهملة الغاية والوجه مستقبل الشي شرح مفصلی است بر شواهد منظوم و منثور «مغني اللبيب» ابن هشام با نقد و ایرادهای بسیار، این شرح با عنوان های «قوله - قوله» نقل شده و مؤلف از شرح شواهد ابن هشام در موارد زیاد مطالبی نقل می کند. این شرح غیر از شرح شواهد سیوطی است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ 123گ (1- 123)، 21-20 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5- 2613]
š.-u šawāhid-il-mufassal
وابسته به: المفصل في صنعة الاعراب؛ زمخشری، محمود بن عمر (538-467)
غیر همانند:
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم، الحمدلله الذي فضل الانسان بفضيلة البيان و شرف بشرف النطق و فصاحة اللسان و نزله في الموجودات من العين منزلة الانسان (و بعد از چند سطر) و بعد سنح لي بعدما التمس مني اخوانی من مقتبسي العلم انارالله مقتبسهم و کرروا ملتمسهم ان اكتب على ما حبريه الحبر العلامة جارالله الزمخشری جزاه الله عن ذلك خيرا كتابه المترجم بكتاب المفصل من الأبيات المهذبة المستعذبة التي لاحظتها رؤساء النحويين للاستشهاد واسسوا عليها اساس کلامهم في الافادات الخ؛ انجام: على انه جار و مجرور و ذلک ... فيه. شرح است بر شواهد مفصل زمخشری که حاجی خلیفه در باب میم ذیل «مفصل» از آن بدون اشاره به نام شارح نام برده و گفته است که در ظهر نسخه ای که او در دست داشته عدد ابیات را 424 (اربع و عشرون و اربعمائة) نوشته بوده است. شيوه شارح همه جا چنین بوده که ابتدا بیتی را که زمخشری به استشهاد آورده بوده نقل کرده و بعد معنی و سپس اعراب آن را بیان نموده است؛ خط: نسخ تحریری، كا: احمد بن على قصاری، تا: جمادی الثانی 735ق، جا: توقات (واقع در ترکیه حالیه)؛ تاریخ وقف: شهریور 1367؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 43گ، 25 سطر، اندازه: 16/5 × 23/9سم [ف: 12 - 496]
آغاز: بسمله عليه توكلت انشد جارالله الزمخشري رحمه الله بیت: نبئت أخوالی بنی یزید ... نبئت من التنبيه من النباء بمعنى الخبر يقال نباء؛ انجام: اصله على الماء على أنه جار و مجرور و ذلك لغة فيه. تم بعون الله و حسن التوفيق الخط ما يقراء و الباقی نقش تاریخ لسنة ثلثه و ثمانون و ثمانمایه. کتاب مفصل، حاوی 424 بیت می باشد که عده ای از ادباء و
فضلاء ابیات آن را گزارش نموده اند از جمله کتاب حاضر است که اشعار و ابيات مفصل را پس از ذکر هر بیتی، لغات و معانی و ترکیبات و شاهد آن بیت را آورده است. کاتب نسخه در آخر تاریخ 883ق رقم نموده است که گمان می رود تاريخ تأليف آن باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ از روی نسخه مورخ 883ق؛ تملک: حسنعلی ایروانی مورخ 1277ق، سلیمان افندی مورخ 1176ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: مقوا با روکش کاغذ، 108گ، 15 سطر (13×7/5)، اندازه: 13/5 ×186سم [ف: 3 - 1405]
š.-e šavāhed-el-movaššah fī š.-el-kāfiya
اتابکی، محمد بن محمد، ق 10 قمری
atābakī, mohammad ebn-e mohammad (- 16c)
وابسته به: الموشح في شرح الكافية = شرح الكافية؛ خبیصی، محمد بن ابی بکر (-731)
رساله ای است در ترجمه و حل شواهد شرح شمس الدين محمد بن ابی بکر بن محمد خبيصي [منسوب به خبیص (شهداد حالیه) یکی از قرای کرمان] موسوم به موشح بر کافيه ابن حاجب که مؤلف چنان که تصریح کرده آن را در وقت اشتغال به قراءت شرح مذکور به اشارت استاد خود تأليف نموده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:3808
آغاز: بسمله، سپاس بی غایت و ستایش بی نهایت سخن آفرینی را سزاست که کلام موزون را مرغوب طبع سلیم و ذهن مستقیم ساخت ... قوله: إن الكلام لفي الفؤاد و انما ** جعل اللسان على الفؤاد دلي؟. بدرستی که کلام هر آینه در دل است و جز این نیست که گرداننده شده است زبان بر دل دلالت کننده محل استشهاد کلمه کلام است که
انجام: استشهاد در حذف نون خفيفه است و الله اعلم.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: جمادی الثانی 908ق (در زمان مؤلف)؛ واقف: نادرشاه، 1145ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا، 59گ، 15 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: 12 - 186]
.-u sawahid-il-muwassah fi S.-il-kafiya
وابسته به: الموشح في شرح الكافية = شرح الكافية؛ خبیصی، محمد بن ابی بکر (-731)
غیر همانند: 1. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:3885
آغاز: بسمله و منه التوفيق في السديد و التمیم ان الكلام لفي الفؤاد و انما ** جعل اللسان على الفؤاد دليلا؛ قائله الاخطل قال في الصحاح؛ انجام: قد يجمع المال غير آكله ** و يأكل المال غير من جمعه تلخيص شرح کرمانی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 8 ذیقعده 872ق؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا رویه پارچه، 123 گ، 17 سطر، اندازه: 9×16/5 سم [ف: 12 - 188]
آغاز: جلالته و مرتبته قانون مراعاته يحفظ على الخطائی تراکیب الكلام؛ انجام: و قد يكسر لالتقاء الساكنين و البيت يروى بالوجهين تم الكتاب.
شرح مبسوطی است از یکی از فضلا و ادبای قرن هشتم که چنان که نسخه صراحت دارد برای شاه شجاع از ممدوحین خواجه حافظ شیرازی و از سلاطین معروف آل مظفر تألیف شده و همان شرح است به احتمال بسیار قوی که حاجی خلیفه گفته است (کشف الظنون در عنوان کافیه) تألیف یکی از علمای کرمان و به نام شاه شجاع است. بلی این شرح بلاشک همان شرح است و این مطلب از مقابله یک فقره از قول کرمانی منقول در خزانة الادب بغدادی (273:1) با فقره معادله آن در نسخه ما نحن فيه (ورق 10ر) معلوم شد، والحمدلله على ذلك، بعضی آن را شواهد شرح «رضی» یا فقط «شرح شواهد شرح كافيه» پنداشته اند
چنان که در برگ ملصق به نسخه ملاحظه می شود و تمام آنها به کلی سهو است؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: اوایل قرن 10؛ افتادگی: آغاز (برگ اول)؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 210گ، 15 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 12 - 187]
آغاز: یابن مروان لم يدع من المال الا مسحتا او مجلف لعطفه المرفوع على المنصوب فلما بلغ الى الفرزدق هجاه بهذا البيت منه فلما وصل إلى عبد الله قال لحنت في هذا البيت ايضا حيث حرکت الموالي في الخفظ (كذا) ش حرک مواليا في الجر بالفتح. أنا ابن جلا وطلاع الثنايا ** متى اضع العمامة تعرفونی. للعرجی جلا انكشف امره او جلا الأمور؛ انجام: انه حذف النون الخفيفة من الاثمين لالتقاء الساكنين و بقی ما قبله على ما كان عليه من الفتح. شرحی است بغایت لطیف و نافع ولی بدبختانه ناقص الاول و به همین لحاظ نیز شارح آن ناشناخته ماند؛ خط: نسخ عثمانی، بی کا، تا: 1048ق؛ افتادگی: آغاز؛ به دنبال آن دو رساله است در تصوف و عرفان یکی در چهار ورق که از آغاز آن چنین است: «بسمله الوصول على ضربين وصول البداية و هي انه يكشف العبد جلية» و خاتمه آن چنین: «ان الذین یبایعونک انما يبايعون الله»، و دیگری در هجده ورق از شمس الدين جلواتی در تأویل ملزوماتی از قبیل عبا و عامه و عصا و خرقه سیاه در نزد سالكين و مشایخ طریقت و به این عبارات آغاز می شود: «بسمله و هو الموجد المواجد و به نستعين لايريد الحمدلله الذي جعل قلوب العارفين للعلوم محلا و ثبت فوادهم للتجلي لما تجلی» و چنین خاتمه می یابد: «فلما اول
ذلك الآية له بهذه العبارة فقال» (ناقص)، تاریخ تحریر شرح ابيات 1048 که کاتب آن را برای استادش شیخ عبدالله بن شیخ شمس الدین نوشته بوده؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 90گ (18+4+68)، 25 و 17 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 12 - 188]
Š.-u šawāhid-in naḥwīyya
نامعلوم
آغاز: إذا قالت حذام فصدقوها
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 16:12 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: - 95]
آغاز: المعنی یا صاحبای ما انتما وافيان بعهدی و صحبتی ... فخير نحن عند الناس منكم ** اذالدعى المثوب قال يالا، انجام: موجود و هي لون شبيه بالغبار والأرجاء الاطراف.
شرحی است بر شواهد نحویه که به جهت این که صدراً و ذيلاً ناقص است نام مؤلف و شارح با فحص بليغ به دست نیامد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 57گ، 16 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 12 - 192]
š.-e šavāhed-e nahvīyya
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه:225
با شرح و ترجمه فارسی؛ کا: محمد حسینی سپاهانی، تا: 1339ق؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 904]
Š.-u šawāhid-il-hidāya = r.-ul-aš“arīyya
آغاز: بسمله الحمدلله اكدنا على دين الاسلام والذي تھیالنا ... اما بعد فهذا رسالة لتحلي تراكيب الاشعار التي ذكرت في هداية النحو و غيرها من المواضع کاالاية و غيرها من التمثيلات التي جاء به المصنف لتوضيح المسئلة الاشعارية يكتوبة منقولة من السواد الى البياض
آغاز: برابر؛ انجام: و هذه الجملة خبر عن مبتدا و هو زيد. تمت هذا التركيب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: علیرضا رضوی در 1340ق، کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (10× 16/5)، اندازه: 21×15سم [ف: - 346]
آغاز: برابر؛ انجام: اسم له وخبره محذوف كمافی لعل تمت الكتاب
خط: نسخ و نستعلیق، کا: غلامرضا بن خليفه على زيوار دوز قندهاری، تا: 3 ذیحجه 1227ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 62گ، 12 سطر (13/5×8)، اندازه: 19×14 سم [ف: 1- 426]
شرح شهاب الاخبار- ضوء الشهاب في شرح الشهاب
شرح شهاب الاخبار- روح الاحباب و روح الالباب في شرح الشهاب
Š.-e šahāb-ol-a×bār
وابسته به: شهاب الاخبار في الحكم و الأمثال و الآداب؛ قضاعی، محمد بن سلامه (454) شرحی است بر کتاب «شهاب الأخبار» قاضی ابو عبدالله محمد بن سلامه قضاعی که در آن هزار حدیث نبوی را جمع آوری کرده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:4173
آغاز: مما سمعته من حديث رسول الله صلى الله عليه و على آله ألف كلمة من الحكمة في الوصايا و الآداب و المواعظ والامثال
انجام: و توفقنا للعمل مما فيه و لما فيه محبته و رضاه أنه القادر عليه و هود والفضل و الكرم و المنعم علينا بضروب النعم.
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 23 جمادی الثانی 1089ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 211گ، 24 سطر، اندازه: 12/5×25سم [محدث ارموی مخ: 2 - 903]
š.-e šahāb-ol-a×bār
وابسته به: شهاب الاخبار في الحكم والامثال و الآداب؛ قضاعی، محمد بن سلامه (454)
شرح مختصری است بر کتاب «شهاب الأخبار» اثر معروف محمد بن سلامه قضاعی، با نثر فارسی شیرین، گویا از قرن ششم در این کتاب، احادیث به طور کامل نوشته شده، سپس ترجمه فارسی آن، با اندکی توضیح، بیان گردیده است. نام مترجم و یا شارح را نیافتیم و چون در متن فارسی این کتاب، افزون به ترجمه، توضیح و حتى تأویل دیده می شود، آن را شرح نهادیم؛ مثلا در ترجمه حدیث «إن من البيان لسحرة، می گوید: «اندر بیان کردن مشکلات جادوی است، یعنی جادوی جیزی نماید کی خلق را عجب آیذ از بهر ایشان از آن عاجزند آنک بیان مشکلی کند کی دیکران از آن عاجزاند و ایشان را از وی عجب آید از عجز خویش هم آن مثال بود» (برگ 24) پ. باید دانست که این کتاب، نه روح الاحباب و روح الالباب اثر «ابو الفتوح رازی»
است و نه آن شرحی که شادروان، استاد «محدث ارموی» تحقيق و چاپ کرده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11512
آغاز: ... اتق الله حيث ما كنت از خدای تعالی بترس در هر موضع كباشی؛ انجام: الباب الخامس عشر قال رسول الله عليه و سلم لو لا أن السوال يكذبون ...
خط: نسخ و ثلث، بی کا، تا: اوایل قرن 6؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه کهن و نفیسی از اوایل قرن 6 است که متأسفانه در نتیجه کثرت استفاده، آسیب فراوانی بر آن وارد شده و برگ های آن فرسوده و خطوط آن کم رنگ و در مواردی، کلمات محو شده است، مصحح، برگ های بسیاری از آن افتاده و فقط باب هایی بین باب 5 تا باب 15، باقی مانده؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: چرم سبز، 57گ، 11 سطر (14×9)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 29 - 153]
š.-e šahāb-ol-a×bār
وابسته به: شهاب الاخبار في الحكم و الأمثال و الآداب؛ قضاعی، محمد بن سلامه (-454)
شرحی است فارسی بر کتاب «الشهاب في الحكم و الآداب» قاضی ابو عبدالله محمد بن سلامة قضاعی شافعی که در آن هزار حدیث نبوی را جمع آوری کرده است. رک ایضا: روح الاحباب و روح الالباب في شرح الشهاب
به فارسی که آن را از ابوالفتوح رازی پنداشته اند (دانشگاه 133375 ش 127)، نثر این کتاب در بسیاری از جاها از شرح شهاب دیگر نسخه مورخ 467 همدان نشر دانش پژوه در دانشگاه تهران در 1348 گرفته شده است و نظم آن هم بسیار روان است. این شرح را آقای محدث ارموی از روی سه نسخه یکی از خودش، دومی نسخه ش 127 دانشگاه، سومی همین نسخه به چاپ رسانده و گمان برده است که آن در 690 ساخته شده است (ص 292 س14)، هیچیک از این نسخه ها بی نقص نیستند و در نسخه ما عنوان باب های 2 و 4 و 5 و 6 و 7 دیده می شود پس نام آن همان روح الاحباب است و می بایست در ذیل همان قرار می گرفت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 68 افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 197گ، 15 سطر (15×9/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 16 - 524]
آغاز: که مراد بدین جماعت آل رسول است عليهم السلام یعنی هر که از پس ایشان برود برحمت خدای رسد؛ انجام: ان مما أدرك الناس اذا لم يستحيي فاصنع ما شئت آنچه دریافته
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 یا 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملک: حیدر قلی بن نور محمد خان کابلی به سال 1356؛ جلد: تیماج زرشکی، 169گ، 14 سطر، اندازه: 23/5×15سم [محدث ارموی مخ: 2 - 852]
Š.-uš-šahāb-it-tāqib
عبدالوهابی، محمد امین بن عبدالوهاب، ق13 قمری
‘abd-ol-vahhābī, mohammad amīn ebn-e “abd-ol vahhab (- 19c)
وابسته به: الشهاب الثاقب؛ فیض
کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی است استدلالی با عناوین «قال، أقول» بر رساله استادش فیض کاشانی «الشهاب الثاقب» که در وجوب عینی نماز جمعه نوشته بوده و در این شرح گفته های وی رد شده و به استدلال های او پاسخ می گوید. آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فهذه تعليقات اتفقت من الفقير ... على الرسالة المسماة بالشهاب الثاقب من مؤلفات الفاضل المحقق
انجام: و الذب عن العلما بقدر و سعى في عجالة امرى الى و الله يقول الحق و هو يهدي السبيل.
[دنا 825/6؛ الذريعة 203/10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فاضل اصفهانی، تا: شنبه 3 ربیع الاول 1127ق، جا: پایان نسخه صفحه ای افزوده شده به خط حاج شیخ محمد باقر بیرجندی دارای فواید تاریخی؛ جلد: تیماج مشکی، 223گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 23 - 159]
آغاز: برابر بی کا، تا: 1130ق، 143 گ، قطع: وزیری کوچک [ف: -117]
š.-e šahr-e tebesā
garrūsī, ‘īsā (- 19c)
گروسی، عیسی، ق13 قمری
اهداء به: ناصر الدین شاه تاریخ ترجمه: 1297ق
شهر طبسا که از توابع الجزایر و از مستملکات فرانسه بوده در جنوب شرقی الجزایر و نزدیک سرحد تونس واقع است. در این شهر رومنها ابنیه و آثار بسیار از زمان های خود باقی گذارده اند و نیز آثار دیگری از مسلمانها بدانجاست که حکایت از زمان
تسلط مسلمانها بدان نواحی می کند. نویسنده با دقت این نقاط را وارسی کرده و از خواص جغرافیای طبیعی و سیاسی و اقتصادی محل مطلب های بسیار جالب توجه آورده است. این نسخه ظاهر متممی داشته است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1650
آغاز: بسمله، شرح شهر طبسا و ابنیه و آثار قدیمه که در وی دایر مانده است؛ انجام: و دلق از هم در رفته بود تيمنا پارچه پارچه کرده تبرکا برده بودند
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1207ق، جا؛ تهران؛ با سرلوح گل و بوته زره کاغذ: فرنگی آبی، جلد: مخمل قرمز، مذهب، 27گ، 15 سطر (23×11)، اندازه: 34×21سم [ف: 4-130]
شرح شیخ الاسلام- الدقائق المحكمة في شرح المقدمة
š.-u şaḥā’f-a ilāhīyyia
صحائف در کلام و بسیار شیوا رسا و استوار و دارای دو «مقصد» است 1. مبادی در یک «مقدمه» و سه «قسم»؛ 2. در مسائل در 19 (صحیفه) و در آن یک دوره کلام به روش متأخران و آمیخته با فلسفه دیده می شود و چنین است آغاز آن: «الحمدلله الذي استحق الوجود و الوحدة بالذات و ابدع بحكمته انواع الماهيات ... و بعد فان العلوم و ان تنوع اقسامها ... لكن اشرفها مرتبة ... هو العلم الالهي ... و سميته با اصحائف الالهية». نگارنده در آغاز می گوید که من دیری در اندیشه های تاریک فیلسوف منشان سرگردان بوده ام تا اینکه راه راست به من نموده شد و به نگارش این دفتر بپرداختم و گزیده مبحث های عقلی را در آن یاد کرده از بیشتر سخنان فیلسوفان خرده گرفتم و گفتارهای تازه ای هم در آن آوردم و درباره پیامبری بهترین آفریدگان و پاسخ به یهودان و ترسایان نصوص تورات و انجیل را گواه ساختم. در چند جا از امام و در فصل 1 صحیفه 3 قسم 2 مقصد 1 از نگارنده «الواح» (که در هامش نسخه آقای حکمت آل آقا نوشته شده که از آن سهروردی شهید خوانده شده) یاد شده و گفته است که نگارنده الواح برهان ترسی را ساخته است. در فصل 1 صحیفه 1 قسم سوم مقصد 1 از محمد شهرستانی یاد گردیده است. چلبی در کشف الظنون (ج 1 ص 77) می گوید که صحائف در کلام و دارای یک مقدمه و 6 صحیفه و یک خاتمه است و آغاز آن را چنان که در نسخه دیده شده یاد می کند. گویا او چون دیده که مقصد 1 دارای مقدمه و قسم 1 دارای 6 صحیفه است و خاتمه ای هم در دنبال برخی از فصل ها هست بخش های آن را چنین یاد نموده است. او در همان جا (ج 1 ص 68) شمس الدين محمد بن اشرف سمرقندی (قرن 7) نگارنده آداب البحث و المناظره و قسطاس الميزان (چاپ شده کلکته در 1854) را نگارنده صحائف می خواند. باز می گوید که صحائف در تفسیر از شمس الدین محمد سمرقندی است که احمد بن محمود قرمانی اصم (-971ق) آن را به انجام رساند. نیز می گوید که «معارف» شرح «صحائف» گزارشی است به «قال و اقول» از سمرقندی و آغاز آن را مانند نسخه آستان قدس می آورد. بروکلمان در دنبال سرگذشت امام الهدی ابوالليث نصر بن محمد بن احمد بن ابراهيم فقيه سمرقندی (م 5 یا 373 یا 383 یا 393) از المعارف في شرح الصحائف یاد نموده است (ج1 پیوست ص 374 و 954؛ نیز معجم المطبوعات). در صحائف بارها و در شرح آن نسخه ما گ 69پ) از امام و ملخص او یاد شده پس این دو دیری پس از ابواللیث سمرقندی به نگارش در آمده است. به گفته چلبی فاضل علاء يا شمس الدین ابو العلاء یا ابوبکر محمد بن احمد بهشتی اسفرائینی فخر خراسان گزارنده «آداب الحبث» سمرقندی نیز گزارشی بر صحائف» نوشته است. او مانا همان باشد که عزالدین حسین کرکی در اشراق الحق (ش 293/2) وی را در شمار دانشمندان شیعی به نام «شمس الدين محمد بهشتی» نگارنده «تفريد الاعتماد في شرح تجرید الاعتقاد» آورده است. در الذریعه (ج3 ص 353 و ج 4 ص 214) از «تعرید الاعتماد» شمس الدين محمد بیهقی اسفرائینی دانشمند روزگار خواجه طوسی یاد گردیده است. در آستان قدس (ج 1 ش 245 ص 77) نسخه ای از «معارف» در شرح صحائف سمرقندی هست و گفته نشده از کیست و چنین است: «رب يسر و تمم بالخير. الحمد لله الذي ليس لوجوده بداية و لالوجوده نهاية - فهذه هي خلاصة سبيل السلوک و زبدة أصول الوصول ليهتدي بها إلى معارج السالكين و يستدرج منها إلى مدارج العارفین» (نیز کشف الظنون). نسخه ما هم گزارشی است از همان صحائف الهیه ولی گزارنده آن سنی است نه شیعی. چون آغاز آن نیست نمی توان گفت از کیست. چنانکه دیده ایم چلبی گاهی صحائف را از سمرقندی و گاهی معارف را از او می داند و نسخه ما هم پیدا نیست که همان معارف باشد.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:426
آغاز: و فيه نظر عرفته في المنطق و هوانا لانسمل امتناع التعريف بالرسم (در امتناع تعریف وجود از فصل 1 قسم 1 مقصد 1 و مقدمه را ندارد؛ انجام: يؤيد ذلك ما قاله الشيعة أن اكثر الناس يبغضون عليا رض لانه قتل اقاربهم فلهذا انكر النص الذي يدل على امامته و منعوا حقه و حينئذ يكون خلافة كل من الخلفاء الاربع حقا. مبحث امامت به پایان نمی رسد و مبحث معاد را هم ندارد و نسخه تا مبحث اخباری که درباره خلیفه ها آمده و حکومت درباره آنها انجام می گیرد (فصل 3 صحیفه 19 مقصد 2)؛ خط: نسخ کهن، بی کا، بی تا؛ محشی، متن هر بندی با انداختن میانه آن پس از «قال» و شرح پس از «اقول» آمده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی،
161گ، 25 سطر (16×8)، اندازه: 20×11سم [ف: 3- 589]
š.-u şaḥīḥ-il bu×ārī
وابسته به: الجامع الصحيح = صحيح البخاری = صحیح بخاری؛ بخاری، محمد بن اسماعیل (194-256)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 6630
آغاز: السلمي عن أبي موسى رضوى الله عنه قال قال رسول الله صلی الله عليه و سلم ما احد من على نادی؛ انجام: بافعاله السقيمة واوصافه الذميمة من حق..
. قطعه ای از شرح نیکوئی است بر صحیح بخاری با عناوین حدیث، قال الشيخ رحمة الله» با توضیحاتی ادبی و شواهدی از احادیث؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 6 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 303گ، اندازه: 15×17/5 سم [ف: 17-199]
آغاز: ... للشياطين أن الضمير للفاعل حذف ... (؟) ای جعلنا شهبها وم يقول دليل على الفا عند البحث ... (فرسودگی) الاصح ما ذكره ... (؟) خون الماردي أنه صلى الله عليه و سلم قال للعرب ما کنتم (فرسودگی) هذا في الجاهلية يعنی رمی؛ انجام: أن المراد لبيد بن الأعصم لانه مسلم في الظاهر او الناس مطلقا قد سبق ... (؟). باب السحر، الحديث الأول، ليخيل اى يظهر له من نشاطه و هو ... شرحی است بر الجامع الصحیح محمد بن اسماعیل بخاری که به دلیل افتادگی اول و آخر و یافته نشدن سرنخی درباره مؤلف در آنچه اکنون در اختیار داریم ناشناخته باقی ماند. آنچه هست، این شرح پیش از قرن هفتم و هشتم قمری که تاریخ تقریبی کتابت نسخه آن است تألیف شده و در آن به مطالب لغوی، رجالی، نحوی و غیره پرداخته شده است. با بررسی دقیق تر شصت برگ ابتدای نسخه موجود، به نام این منابع و مؤلفین برخورد کردم که بدانها تصریح شده: کشاف، (صحاح) جوهری، مثلث، الامثال السائرة (17پ)، ابن سکیت، جامع الأصول (20پ و 52پ)، الدار قطنی، النهاية (124)، طبقات ابن سعد (27ر -27پ و 46پ)، بیضاوی (شاید بیضاوی معروف قرن هفتم) (36ر)، الجمع بين الصحيحين للحمیدی (488ق) (48ر)، الجامع از ابن اثیر (76) و ... در این شرح از روایت های فربری و طبران، راویان الجامع الصحيح هم یاد شده است. نیز از برخی منابع با رمز «خ»، «ش» و «ک» یاد می کند که شاید شروحی از الجامع الصحيح باشد. زیرا در قیاس با شرح موسوم به الكواكب الدراری (نسخه مجلس) که جملاتی مشابه با شرح ما دارد، مشخص شد «خ»، شرح خطابی (386ق) موسوم به الاعلام السنن / المحدث است. شروح الجامع الصحيح را به ترتیب تاریخ نگارش آنها، فؤاد سزگین در «تاریخ نگارشهای عربی (تاريخ التراث العربی)» برشمرده است که به دلیل دسترسی نداشتن به بیشتر مواردی که به کار می آمد از مقایسه آنها با نسخه حاضر محروم ماندیم. با این حال آن را با شواهد التوضيح و التصحيح» از محمد بن عبدالله بن مالک (672ق)، کتابی مختصر در هفتاد و یک بحث با رویکردی نحوی که نسخه چاپی آن (مجلس شماره 2، شماره ثبت 36 روی ب - 17) و «الكواكب الدراری» از شمس الدين محمد بن يوسف کرمانی (786) که نسخه خطی آن به شماره 7937 در کتابخانه مجلس موجود بود سنجیدم که هیچ یکی نبود: البته یکسانی بسیاری مطالب آن با شرح کرمانی چنان بود که خواننده را به این نظریه می کشاند که در تدوین یکی (شاید شرح کرمانی) از دیگری استفاده شده است. همچنین چون از خطابی (با رمز «خ») نقل کرده شرح وی نیز نخواهد بود. نسخه حاضر از کتاب بدء الخلق، باب ذكر الملائكة را دارد تا برسد به اواخر باب السحر از کتاب الطب؛ خط: نسخ عربی، بی کا، تا: قرن 7 (اگر نقل از بیضاوی، همان بیضاوی قرن هفتم باشد به هیچ وجه نسخه از قرن ششم نخواهد بود)؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسبتا تندنویس و کم نقطه، دارای رکابه، مصحح؛ تملك: محمد بن مولوی در 1336؛ جلد: مقوایی با روکش تیماج مشکی مذهب، 261گ، 25 سطر، اندازه: 26/8×18/4 سم [ف: 27/1 - 434]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم سقطت هذه البسملة عند ابی در و البرز الي و ثبتت عند غيرهما؛ انجام: عالة تكففون الناس، عالة بتخفيف اللام ای فقراء .. شرح مزجی بسیار مختصری است که بیشتر به مسائل ادبی و لغوی پرداخته و فرق نسخه ها را بیان می کند. پاره ای از توضیحات این شرح از کتاب «فتح الباری» ابن حجر عسقلانی گرفته شده است. نسخه حاضر جلد اول کتاب می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 102گ، 31 سطر، اندازه: 28×19سم [ف: 21 - 163]
š.-e sahīh-e moslem = š.-el-jāme‘-es-sahīh
وابسته به: صحیح مسلم = الجامع الصحيح؛ قشیری نیشابوری، مسلم بن الحجاج (204-261)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12197
آغاز: ... او جمیع پیغمبران و جميع اوامر و نواهی دو عدد عید او سبحانه را بیشتر ثابت باشند ... حدثنا أبو الطاهر أحمد بن عمر ... المصرى ... سمع عبدالله بن عمرو بن العاص يقول أن رجلا سأل رسول الله بدرستی که.؛ انجام: فأمرهما على هذه الصدقة پس امر
ساخت هر دو را برین صدقه؛ تم. ترجمه و شرح کتاب الصلاة و كتاب الجنایز می باشد. شرح و ترجمه صحیح مسلم از کتب معتبر نزد اهل سنت می باشد که متأسفانه به جهت افتادگی آغاز آن شارح شناخته نشد ولی بر اساس قراین این شرح احتمال دارد منبع العلم باشد که از سوی نورالحق بن عبدالحق دهلوی» (- 1073ق) آغاز و توسط فرزندش «فخرالدین محب الله» تکمیل گردیده است، نسخه ای کامل از آن در کتابخانه بهادرخان خدابخش در بنکی پور (پانته) هند موجود است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مشمعی قهوه ای، 593گ، 21 سطر (19×10/5)، اندازه: 28×18سم [ف: 30 - 700]
شرح الصحيفة السجادية- حاشية الصحيفة السجادية
شرح الصحيفة السجادية- کلمات مخزونه
شرح صحیفه سجادیه- حدائق الصالحين
شرح صحیفه سجادیه- الصحيفة السجادية (ترجمه)
شرح صحیفه سجادیه- ریاض العارفين في شرح صحيفة سید الساجدین
شرح صحیفه سجادیه- حدائق الصالحين
š.-us-ṣaḥīfat-is-sajjādīyya
مجلسی، محمد تقی بن مقصودعلی،1003؟ - 1070 قمری
majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd 'alī (1595 1660)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرحی است صوفيانه و طريق روایت صحیفه در آن آمده است و خوابی که او پیامبر را دیده و صحیفه را به او داده است.
تهران، دانشگاه، شماره نسخه:1849
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي جعل الدعاء معراجا لارتقاء السالكين من حضيض النقائص الى اوج الكمالات ... و بعد فيقول ... محمد تقی بن مجلسي الأصفهاني النطنزى العاملي انه لما كان من العطایا العظيمة من الله ... آن هداهم الى ابواب مدينة علوم رب العالمين؛ انجام: فتأثموا و ترجع عليكم (در شرح و القوام على خزائن الرياح و الموكلين بالجبال فلا تزول).
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان م ح ت ق عفی عنه»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 34گ، 33 سطر (16×20/5)، اندازه: 26×20 سم [ف: 8- 444]
S.-us Sahifat-is sajjadiyya
شرح صحيح - شرح صحیفه سجادیه 57 روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر، - 1075 قمری
rūqanī qazvīnī, mohammad sāleh ebn-e mohammad baqer (- 1665)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
مولانا رضا علی طالقانی شرحی بر صحیفه سجادیه تا دعای وداع ماه مبارک رمضان که دعای چهل و پنجم می باشد، نوشته بود و چون ناتمام مانده بود روغنی آن را تمام کرده بدون تصرف در مطالب وی و اگر چیزی افزوده با عناوین «قول» می باشد. این شرح بنا به گفته الذریعه (352/13) به سال 1073ق پایان یافته است.
آغاز: بسمله. يا الله يا سميع الدعا و یا جميل الثناء ... اما بعد می گوید فقیر رحمت رب غني محمد صالح ... بسمله حدثنا السيد الأجل نجم الدين ... قائل حدثنا بنا بر مشهور عمید الرؤساست بعد از سند روایت ] ... الحمد لله الأول ... حمد خدای را که اول هر چیزیست بی اولی که قبل ازو باشد.
آغاز: برابر؛ انجام: و نجات ده مرا از فتنه های موجب ضلالت برحمتك يا ارحم الراحمين و صلی الله على سيدنا ... الطاهرين نسخه ناقص الأول میزان کسری یک صفحه می باشد؛ خط: نسخ خوش، کا: حسین سبزواری، تا: شعبان 1075ق، جا: مشهد الرضا؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 319گ، 12 سطر، اندازه: 11/2 × 19/5 سم [اهدائی رهبر: 6-330]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد يقول العبد الضعيف اقل العباد عملا و اكثرهم زللا؛ انجام: فأده عنى و قوله هو راجع الى المنسي و الجملة معترضة مستأنفة كأن الله سبحانه يقول من أي ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی گویا به خط مؤلف؛ جلد: مقوایی، 110گ، 15 سطر، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 13 - 31]
š.-e sahīfa-ye sajjādīyya
میرهاشم
mīr-hāšem
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرحی است مزجی و تمام متن دعاهای صحیفه را در بر دارد و آن را جمله به جمله به فارسی ترجمه و شرح کرده و گاهی به اعراب پرداخته و نسخه های گوناگون را برابر نمودن
ناسازگاری ها را یاد کرده و نسخه بدل ها را با نام نسخه و سند آن یاد می کند. در این شرح دیباچه صحیفه کامله را به کلی از قلم انداخته و در آخر کتاب نیز ملحقات صحیفه را نیاورده و فقط تا پایان دعای دفع الهموم (دعای 54) را شرح کرده است. در آغاز کتاب نام نگارنده را نیاورده و صاحب الذریعه (ج 4: ص 111) و همچنین صاحب فهرست آستان قدس (ج 2، ص 251) نگارنده را نشناخته اند. ليكن او در فهرست رضوی تاریخ نگارش را 1148ق آورده و ثانيا روی برشگاه برگ های نسخه این کتابخانه (دانشگاه) این عبارت نوشته شده «ترجمه صحیفه کامله تصنيف میر هاشم» و ما می دانیم میر هاشمی که در تاریخ 1148 زنده باشد همان شاگرد مجلسی است که از وی اجازه برای خواندن دعای سیفی گرفته و این اجازه در حاشیه یک دعای سیفی هست که به خط احمد نیریزی نوشته شده و در کتابخانه آستان قدس موجود است (فهرست آستان قدس ج 2، ص 257)، ليكن متأسفانه در فهرست آستان قدس اجازه دهنده مجلسی اول یادشده در صورتی که مجلسی پدر در 1070ق مرده و خط زیبای احمد نیریزی را ندیده تا بر حاشیه آن چیزی بنگارد و نیز نباید این میر هاشم را با آقا هاشم لولوی اصفهانی خوش نویس و نویسنده «ادعيه متفرقه» (به سال 1109) که در کتابخانه آستان قدس و مدرسه سپهسالار موجود است و در الذریعه (ج 1: ص 400؛ ج7، ص203) یاد شده اشتباه نمود. پس اجازه دهنده به میرهاشم بایستی مجلسی دوم باشد نه پدر او. این شرح از شرح قهپائی «ریاض العابدین» کوچک تر و از شرح ملا صالح روغنی بزرگتر و سودمندتر است. (علینقی منزوی) برخی آن را از محمد سلیم رازی دانسته اند ولی شرح او به عربی است و در جای خود معرفی شده و ما نیز تمامی نسخه ها را به میر هاشم منتسب نمودیم.
آغاز: الحمدلله الاول، ستایش مرخدائی را که پیش از همه چیز است بلا اول، به کسر و تنوین، و در نسخه ابن ادريس بفتح بلا تنوین ...
[دنا 826/6؛ الذريعة 111/4 و 346/13؛ فهرستواره منزوی 568/7]
آغاز: برابر؛ انجام: بطریق زید عدل و جزاء من محذوف است فليصبح لاعيرة لي به فقد تعلیل است اصبحت و أنت ثقتی و رجائی مجاز است بطريق سابق در فهرست از محمد سلیم رازی دانسته شده. از دعای اول تا دعای استكشاف الهموم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 279گ، 15 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 2- 913]
آغاز: برابر؛ انجام: و بحق صاحب این ادعیه و اباء کرام و اولاد اطهار او ببخشای و عرفان و رضوان نصیب کن امین یا رب العالمين
در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 11؛ ضمیمه: ضمن 2 برگ آخر نسخه دعاء قضاء حاجات و اتصاف لیالی و عریضه حضرت على (علیه السلام)؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حایری، مرداد 1351، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 167گ، 21 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 15- 323]
آغاز: برابر در فهرست از محمد سلیم رازی دانسته شده، تاریخ اتمام تأليف 24 ربیع الثانی 1050 در برهان پور؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول مذهب، دارای سرلوح زرین؛ جلد: تیماج زرشکی، مذهب، 363، 14 سطر، اندازه: 20/7×12سم [ف: 23641]
آغاز: برابر؛ انجام: و بحق صاحب این ادعیه و آباء کرام و اولاد اطهار او ببخشای و عرفان و رضوان نصیب کن امین یا رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1050ق؛ واقف: فاطمه بنت ابوالبقاء رشتی، جمادی الثانی
1128ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 378گ، 14 سطر، اندازه: 22/7×13/4 سم [ف: 15- 320]
آغاز: برابر؛ انجام: که رسول خدا است ... اصلی ندارد ... حسب حال افتد. از جمله نسخه کتابخانه شخصی حاجی شیخ عباس قمی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1067ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 368ص، 16 سطر، اندازه: 18×35 سم [ف: 2-86]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلى الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين برحمتك يا ارحم الراحمين باتمام رسید ... در فهرست از محمد سلیم رازی دانسته شده؛ خط: نستعلیق، کا: على بن زین الدین اویس القرني، تا: 1068ق، حسب الفرموده یگانه دوران میرزا محمد اشرف در اورنگ آباد؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 282گ، 15 سطر، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 6- 289]
آغاز: برابر؛ انجام: الهی به فضل خود برین عاصی که مترجم این ادعیه کریمه است ... ببخشای و رضوان نصیب کن آمین یا رب العالمين. بدون مؤلف، شامل ترجمه یا شرح از دعاء اول تا دعاء 54 می باشد که در طلب کشف هم و غم می باشد و در حدود 1000 بیت کتابت دارد؛ خط: نسخ و نستعلیق خوب، كا: عبدالرشید، تا: 1071ق، جا: لاهور؛ دارای یک سرلوح زیبا، مجدول مذهب؛ کاغذ: ترمه، 328گ، 15 سطر، اندازه: ×23سم [ف: 3- 53]
آغاز: برابر؛ انجام: آنچنان رسولی که بر گزیده الهیست از تمام
عالم و بر آل او که پاکند بمقتضای آیه تطهیر ... سنه 1087
خط: نسخ، كا: كاتب: محمد صادق ابن حاجی محمد، تا: 1087ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و بر آل او که پاکند بمقتضای کریمه آية تطهير. و آنکه ملا جلال در حاشیه قديمه تجرید گفته که فصل نکنند بعلی مقتضی من فصل بینی و بین آلی بعلي لم ينل شفاعتی اصل ندارد و حدیث منقول نیست. الهى بفضل خود بر این عاضی که مترجم این ادعیه کریمه است و بحق صاحب ادعيه ... برحمتك يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ، كا: محمد مراد، تا: جمعه 15 صفر 1089ق؛ مجدول، مصحح، کاغذ: ترمه، جلد: تیماج سرخ، 256گ، 17 سطر (13/5×7)، اندازه: 19×12 سم [ف: 1- 146]
آغاز: برابر؛ انجام: و لاتوحش بی اهل انسي و تتم احسانك فيما بقى من عمري كما احسنت فيما مضى منه یا ارحم الراحمين.
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرستواره 568/7 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1090ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 145گ، 22 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 35-382]
آغاز: برابر؛ انجام: و نجني من مضلات الفتن اضافه صفه بموصوف است ... و سلم تسليما كثيرا كثيرة و رحمت کند خدایتعالی بر سید ما محمد (صلی الله علیه و آله) که رسول خداست آنچنان رسولی که برگزیده الهی است از تمام عالم و بر آل او که پا کند بمقتضای آیه تطهير. و آنکه ملا جلال در حاشیه قديمه تجرید گفته که فصل نکند بعلی بمقتضای حدیث من فصل بینی و بین آل بعلي لم ينل شفاعتی اصلی ندارد و حدیث منقول نیست الهی بفضل خود برین عاصی که مترجم این ادعیه کریمه است و بحق صاحب این ادعیه و آباء گرام و اولاد اطهار او ببخشای و عرفان و رضوان نصیب کن آمین یا رب العالمین و صلی الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين برحمتك يا ارحم الراحمين. تمام شد ترجمه صحیفه کامله. بدون مترجم، ترجمه در قرن 11ق انجام گرفته است و شامل 54 دعا می باشد. ترجمه روان است و مزجی و بیشتر به گزارش لغوی و ادبی پرداخته و از نسخ مختلف یاد می کند به ویژه نسخه شهید دوم و شیخ بهائی و در آخر نسخه از حاشیه قديمه شرح تجرید ملا جلال دوانی نام می برد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 16 رجب 1097ق؛ تملك: محمد حسین بن حاجی محمود قاینی؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 188 گ، 19 سطر (17×9)، اندازه: 23/5×13 سم [ف: 1- 306]
آغاز: برابر؛ انجام: بفضل خود برین عاصی که مترجم ای ادعیه کریمه است و بحق صاحب این ادعیه و آباء کرام و اولاد اطهار او ببخشای ... برحمتك يا ارحم الراحمين در فهرست از محمد سلیم رازی دانسته شده؛ خط: نسخ خفی، بی کا، تا: قرن 12؛ دارای کتیبه و سرلوح مذهب، مجدول؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 246گ، 19 سطر، اندازه: 21×12سم [اهدائی رهبر: 6-331]
مشهد؛ شیخ علی حیدر (مکتبة)؛ شماره نسخه: 13/2
آغاز: برابر؛ انجام: و حدیث منقول نیست. الهی بفضل خود بدین عاصی که مترجم این ادعیه کریمه است ...
همان نسخه بالا؛ 246گ (64پ-310پ) [مؤيد: 3-548]
آغاز: برابر؛ انجام: و بحق صاحب این ادعیه و اباء کرام و اولاد اطهار او ببخشای و عرفان و رضوان نصیب کن امین یا رب العالمين در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، کا: خرم علی انصاری، تا: 1148ق؛ مجدول؛ واقف: بدايع نگار، جمادی الثانی 1342؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 319گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 15- 321]
آغاز: برابر؛ انجام: اوليائك في مسائلهم و در نسخه شیخ زین الدين فلک خدایا بگردان. در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ برگ اول با نسخ دیگر اندکی مغایرت دارد، مجدول؛ جزو کتابخانه شیخ فضل الله نوری بوده؛ واقف: خان بابا مشار، خرداد 1345؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 187 گ، 19 سطر، اندازه: 18× 30/5 سم [ف: 15- 322]
آغاز: برابر؛ انجام: و آنکه ملا جلال در حاشیه قديمه تجرید گفته که فصل نکنند به علی به مقتضای حدیث «من فصل بینی و بین آلی بعلم لم ينل شفاعتی» اصلی ندارد و حدیث منقول نیست.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ مجدول، محشی؛ با خط صدرالافاضل مورخ 1333، کاغذ: فستقی، جلد: روغنی مذهب، 252گ، 15 سطر، اندازه: 20/2×12/2 سم [ف: 3- 513]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلى الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين برحمتك يا ارحم الراحمين.
خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ کاهی سفید، جلد: مقوای ساغری مشکی، 456ص، 17 سطر (12/5×6)، اندازه: 21×12سم [ف: 7]
در فهرست از محمد سلیم رازی دانسته شده؛ خط: نستعلیق، كان کا: غیاث الدین بن نجاح الدین حسینی امامی، بی تا، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 263گ، 15 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 10- 41]
در فهرست از محمد سلیم رازی دانسته شده؛ خط: نسخ، كا: بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: ، جلد: مقوایی، 273 گ، 19 سطر، اندازه: 13×22 سم [ف: 9- 270]
آغاز: برابر؛ انجام: آباء کرام و اولاد اطهار او ببخشای، و رضوان نصیب کن، آمین یا رب العالمين، وصلى الله على محمد و آله
بی کا، بی تا؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن آلبالویی، 254گ (269-15 پ)، اندازه: 32×12/8 سم [ملک: 9- 216]
Š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya = taʻlīqat-un “alā şaḥīfat-il kāmilat-is sajjādīyya
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006-1091 قمری
feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 1680)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: 1055ق
تعليقات مختصری است در توضیح نکات ادبی و لغوی صحیفه سجادیه و به دعای استكشاف هموم ختم شده است. بعضی کلمات یا جمله های دعاها توضیح داده شده و تمام دعاها را شرح نمی کند، بیشتر شروح لغوی می باشد و کمتر به بحث های گوناگون می نشیند. آغاز: الحمدلله الذي كتب في صحيفة قلوبنا محبة اهل بیت حبيبه ... اما بعد، فهذه تعليقات من العبد ... حدثنا، نقل الصحيفة هذه متواترة عن سيد العابدین انجام: و لو لا كتاب من الله سبق من مضلات الفتن ای الفتن المضلة اعاذنا الله منها و وفقنا لكل خير، تم بالخير و صار تاریخ تمامه، تم شرح الدعاء و الحمدلله رب العالمين چاپ: با «نورالانوار» در سال 1316 به چاپ رسیده است؛ در 1407 جداگانه در تهران چاپ شده؛ طهران، سنگی، بی ناشر، 1317ق، وزیری، 25ص (صص 249-273) در هامش و متن
[دنا 827/6 -828 (36 نسخه)؛ الذريعة 146/6 و 358/13؛ مشار، عربی 554 با عنوان «شرح الصحيفة السجادية»؛ ریحانة الادب 369/4؛ فهرست های خودنوشت فیض کاشانی 188]
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد امین بن عبد العظيم، تا: 1062ق؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1536]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمدهادی بن مرتضی، تا: 1064 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1065ق؛ بر مؤلف با عبارت بلغت قرائة على قباط و تصحیح و كتب الشارح عفى عنه» خوانده و تصحیح شده و این عبارت بخط مبارک فیض است، مصحح، محشی؛ تملک: رضا استادی، عبدالله ؛ مهر: «قال انی عبدالله 1131» هشت ضلعی)، «الواثق بالله الغني عبده صدرالدین الحسینی» مستطيل)، «عبده صدرالدین الموسوی» (بیضی)؛ تملک: محمد بن کاظم؛ کاغذ: شرقی، 46گ (1-46)، 14 سطر، اندازه: 11×6 سم [ف: 34 - 30]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1065ق؛ با خط فیض در پایان این چنین: «بلغت قرائته على قبالا و تصحیحا و كتب الشارح عفی عنه»؛ 46گ (1-46)، اندازه: 16×9سم [صد و شصت نسخه: - 64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملک محمد بن محمد خسروشاهی، تا: 12 ذیحجه 1065ق؛ مصحح، محشی با نشان «حررها محمد»؛ تملک: محمد تقی بن محمد علی مراغی به تاریخ 1250، عبدالاحد به تاریخ 13 شوال 1316؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 54گ، 16 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 14 - 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1069ق [رایانه]
خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، كا: عبدالله بن علي رضا خوانساری، تا: پنج شنبه 3 محرم 1071ق، جا: مدرسه جده اصفهان؛ با نشانی بلاغ عبد العالي بن محمد مقیم خوانساری به تاریخ 1146ق؛ تملک: حسين بن محمد باقر گیلانی در اصفهان با مهر «حسین منی و انا من حسین» (بیضی)؛ مهر: «پیرو دین محمد عبدالله» (بیضی)؛ جلد: روغنی، 56گ (149-204ر)، 12 سطر، اندازه: 8/5 ×15سم [اوراق عتیق: 2 - 341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ادعیه معرب، كا: علم الهدی، تا: ربيع الأول 1073ق؛ مصحح، قرائت شده توسط علم الهدی در نزد پدرش در ربیع الأول 1073 و فیض نیز در آخر آن چنین نوشته: «بلغ قرائة على من أوله إلى هنا ایده الله و كتب الشارح محمد بن مرتضی بیده الفانية»؛ مجدول مذهب؛ جلد: تیماج مشکی، 78ص (149-226)، 14 سطر، اندازه: 14/5 ×22 سم [ف: 35 - 398]
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر محرم 1074ق؛ مصحح، با نشانی بلاغ؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده محمد جعفر» (مربع)، «عبده الراجی محمد حسین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 112گ، 10 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 5 - 371]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: غلامعلی مشهور به محمد امین، تا: 1079ق؛ در حواشی نسخه صحیفه سجادیه نوشته شده، محشی با امضاهای دیگر مانند« منه» و «بخطه» و جز آن؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 216گ، سطور چلیپایی در حاشیه، اندازه: 22×12سم [ف: 1- 96]
خط: نسخ، كا: محمد ابراهیم بن میر ابو طالب حسینی، تا: 7 رمضان 1085ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: عبده الراجي الحسینی» بیضی به سال 1273؛ 67گ (2پ -68پ)، 11 سطر، اندازه: 14×10 سم [محدث ارموی مخ: 1- 397]
آغاز: برابر؛ انجام: في الجانب الغربي من دار السلام بغداد بالمشهد المقدس المطهر المنور الكاظمي ... في أوائل جمیدی الاخر سنة الف و ثلث من الهجرة و كان افتتاح تأليفها بمحروسة قزوین حرست عن كيد المفسدين. در فهرست با عنوان «زبور اهل البيت و انجيل آل محمد» آمده؛ خط: نسخ خوش، كا: محمد امین ابن محمد على، تا: 1093ق؛ محشی؛ از صفحه 148 تا 156 بیاض، در صفحه 147 در پایان دعا در «استكشاف الهموم» تاریخ 1079 قيد شده، در صفحه بعد از جلد آمده: «این کتاب از آن ملا ابوالقاسم جناب قندهاری می باشد و این کسی است که رضا قلی خان لله باشی او را برای معلمی فرزندان خود انتخاب نموده بود»؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج تریاکی، 292ص، 12 سطر (5/5×11)، اندازه: 15/5×9 سم [ف: - 180]
آغاز: من عسرتها و تجبر فقرها؛ انجام: و آله الطاهرين و السلام.
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن احمد حسینی، تا: جمادی الاول 1097ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: ملكزاده کوثر؛ 16گ، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 6 - 224]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 11؛ مصحح توسط مصطفی قاری در منزل مولانا محمد باقر خراسانی در اصفهان به تاریخ 1068؛ تملك: على بن محمد ابن چانی با مهر «و رفعناه مكانة عليا» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 84گ، 12 سطر، اندازه: 12×19/5سم [ف: 16 - 316]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 87گ، 14 سطر (4/5×10/5)، اندازه: 9/5×16/5 سم [ف: - 579]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376، کاغذ: نخودی، 63 گ، 15 سطر، اندازه: 9/5× 16/5 سم [اهدائی رهبر: 6 – 245]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: خوانساری، میرزا آقا بن حاج آقا خوند، تا حدود قرن 12؛ چند برگ آخر نسخه نونویس به خامه میرزا آقا ابن آقا آخوند خوانساری در 16 ربیع الثانی 1341؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 47گ، 15 سطر، اندازه: 14×9سم [ف: 15 - 168]
آغاز: برابر؛ انجام: و قال في المجمل يقال أفدت غيري أي علمته و أفدت من غيري أي تعلمت منه، وفي رواية س لم نعتدها. قطعه ای از آغاز حاشیه؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد رضا بن محمد مؤمن قمی، تا: نیمه قرن 12؛ افتادگی: انجام کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 4گ (122پ-125)، اندازه: 18/5×10 سم [ف: 4 - 137]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ 86گ (1پ-86پ)، 12 سطر، اندازه: 15/5×8/5 سم [ف: - 60]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امیر زمان بن محمد، تا: حدود قرن 12؛ مصحح، محشی، مقابله شده، با نشان «بلغ»؛ مهر: «محمد علی بن محمد محسن الحسینی» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 55گ، 17 سطر، اندازه: 17×9 سم [ف: 15 - 170]
آغاز و انجام: برابر
از آغاز تا «دعائه لاستكشاف الهموم»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، با نشان «بلغ»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 88ص، 17 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 10 - 635]
آغاز: ... و سلامه عليه کساير الكتب المنسوبة إلى مصنفيها و انما ذكر الاسناد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «12»؛ تملک: محمد جعفر بن محمد ابراهیم کاشانی مشهور به علامه فيضی، به سال 1368ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 74 گ، 13 سطر (10×5)، اندازه: 14×9سم [ف: 34 - 53]
آغاز: برابر تا دعای چهل و سوم ابی کا، تا: قرن 11 و 12؛ قطع: رقعي [ف: 324]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 24گ (43پ -66پ)، 20 سطر (14×8)، اندازه: 18×12 سم [ف: 16 - 431]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: حسن بن ابوالحسن نصیری اصفهانی، 1324ش؛ 76گ، 12سطر، اندازه:11×16/5 سم [ف: 2- 361]
خط: نسخ، کا: محمد قاسم بن حافظ محمد ظهیر سمنانی، تا: 1104ق؛ 65گ، 14 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 2 - 269]
آغاز: فمن صدق يوم القيامة صدقناه و من كذب كذبناه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد سعید خروتی، تا: دوشنبه 10 ذیقعده 1115ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 47گ (1ر- 47ر)، 16 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5- 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 27گ (101پ -127پ)، 21 سطر، اندازه: 15×9/5 سم [محدث ارموی مخ: 1- 397]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: دهه اول ذیحجه 1220ق؛ مصحح، محشي با نشان «5»؛ جلد: تیماج مشکی، 47گ (65پ-111پ)، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 26 - 280]
خط: نسخ، كان محمد حسین بن محمد باقر آرانی کاشانی، تا: پنج شنبه 22 شوال 1264ق؛ 20گ (138پ -157ر)، 24 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 539]
آغاز و انجام: برابر؛ تم سنة 1054
شرح الدعا و الحمد لله رب العالمين
خط: نسخ زیبا، كا: محمد هاشم بن ملا محمد حسین کاشانی، تا: شعبان 1287ق، به دستور فرمان فرمای خطه کاشان احتشام الدوله، مقابله شده توسط ملا محمد کاشانی با نسخه صحیحی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 54گ (71پ -124پ)، 15 سطر، اندازه: 13/5 ×22 سم [ف: 10 - 58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد تقی استر آبادی، تا: 1315ق؛ جلد: مقوا، 49گ، 18 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 3 - 1370]
آغاز: فهذه تعليقات من العبد المسمى «كذ» المدعو بمحسن على الصحيفة الكاملة السجادية الملقبة بزبور اهل البيت و انجیل آل محمد؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: حاج قائم مقام، 47گ، 16 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 6 - 224]
آغاز: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نسخ، کا:سلیمان هزار جریبی، تا: 19 ربیع الثانی؛ 46گ (1-46)، 17-15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 1370]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 59گ (1-59)، 17 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 3 - 118]
آغاز: برابر
انجام: عن نظایر هذه الدقايق و الأسرار من الغافلين فاستقم كما أمرت ولا تكن من القاصرين. تم هذالتسويد من يد الفقير بعون الملک الجدير يوم الجمعة.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «الله محمد على المتوكل محمد بن السماعیل» (بیضی)، «صدرالدین محمد بن صالح بن احمد الطباطبائی» (بیضی)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 126گ، 17سطر (14×8)، اندازه: 18×13سم [ف: 14 - 200]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ اندازه: 12×17 سم [رشت و همدان: ف: -1613]
بی کا، بیتا [نشریه: 7 - 522]
بی کا، تا: در عصر مؤلف؛ دارای آثار بلاغ؛ تملک: أحمد بن
جعفر بید کلی [تراثنا: س 13 ش 1 - 149]
Š.-e sahīfa-ye sajjādīyya
شریف لاهیجی، قطب الدین محمد بن على، - 1097 قمری
šarīf-e lāhījī, qotb-od dīn mohammad ben ‘alī (- 1686)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
اهدا به: شاه سلیمان صفوی (1077-1105)
ترجمه و شرح مختصری است بر صحیفه سجادیه، شامل معنی تصحیحات و تحقیقات علمای امامیه با فواید ضروریه به حسب مناسبت مقام، و حواشی توضیحی مفید از شارح. در دیباچه ذکر کرده: «به خاطر فاتر خطور نمود که ترجمه فارسی که محتوی بر حاصل معنی تصحیحات و تحقیقات علماء امامیه اعلى الله تعالی مقامهم بوده باشد بر هر فقره از فقرات دعوات با فوائد ضروریه به حسب مناسبت مقام به معرض عرض باريافتگان». این شرح
ملحقات صحیفه را شامل نمی شود. شباهت الفاظ این شرح با شرح بديع الزمان قهپایی هرندی موسوم به «ریاض العابدین» به حدی زیاد می باشد که گویا منتخبی از آن است.
آغاز: صحيفه جامعه عالم امکان یعنی ترجمه بليغه صنایع بدایع آفریدگار تعالی شانه و تعاظم سلطانه
انجام: و بر آل او که پاکند از گناه صغیره و کبیره و سهو و نسیان، از اول عمر تا آخر آن
چاپ: ایران، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1391 شمسی، اکبر ثقفیان، 1
[دنا 828/6 (9 نسخه)؛ الذريعة 357/13 و 358 به رقم 1324؛ فهرستواره منزوی 567/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: عبارات عربی نسخ معرب، بی کا، تا: 22 شوال 1082ق؛ مجدول، دارای سرلوح متوسط؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، قطع: خشتی [ف: 45 - 209]
آغاز: بسمله. و كان من دعائه (علیه السلام) اذا سال الله العافية و شکرها. دعای بیست و سیم در سؤال کردن عافیت یعنی دور ساختن و رفع نمودن خدای تعالی از بنده؛ انجام: برابر
در فهرست از محمد بن محمد رضای قمی مشهدی دانسته و خطاست چون شرح او عربی است و انجام آن با کار لاهیجی هماهنگ است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد شريف بن محمد صادق خاتون آبادی، تا: 27 ذیقعده 1100ق؛ تملک: محمد رضوی؛ مهر: محمد باقر بن محمد تقی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 178گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 13 - 275]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ دارای سرلوح زیبا، مجدول، مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 236 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 905] و [عکسی ف: 6 - 114]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: سید محمد موسوی جزائری نجفی به تاریخ دوم ذیقعده 1381؛ تملك: میرزا محمد انصاری؛ جلد: مقوایی، 207گ، 18 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 27 - 307]
آغاز: برابر
انجام: به حکم که آن دوستی حضرت پیغمبر است صلی الله علیه و آله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 [رشت و همدان: ف: - 1140]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، با علامت بلاغ مقابله، محشی از مؤلف به امضای «منه»؛ تملك: نعمة الله بن میرزا مراد کاشانی؛ جلد: چرمی سرخ، 210 گ، 18 سطر (18×9)، اندازه: 25×17سم [ف: 20 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 188 گ، 17 سطر، اندازه: 30 ×18/5سم [اهدائی رهبر: 6- 328]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:518
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو حامد بن نجم الدین اوحدی حسینی، تا: شنبه 27 شعبان 1118ق؛ جلد: تیماج قرمز، 324گ، 14 سطر، اندازه: 24/5×15سم [ف: 13 - 28]
آغاز: كالرمح ابنوب على ابنوب عکس پذیر حقائق اشیا و شرایع خالق ارض و سما گشته؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبدالواحد بن محمد باقر امامی، تا: ربیع الاول 1149ق، جا: قريه ركان بنگان؛ افتادگی: آغاز (حدود دو برگی از مقدمه نه متن دعا)؛ متن ادعیه به خط نسخ خوش 12 سطری و شرح به خط نستعلیق تحریری مختلف السطر در هامش، كاتب متن: میرزا محمد بن درویش محمد نیشابوری، کاتب شرح: عبدالواحد بن محمد باقر امامی، تاریخ تحریر: 4 جمادی الاخر1063، تاريخ شرح: ربيع الأول 1149؛ مجدول مذهب؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 152گ (142 برگ متن و 10 برگ ضمیمه)، اندازه: 20×12/5 سم [اهدائی رهبر: 6 - 329]
خط: نسخ، كا: غلامحسین بن حسين دزفولی ملقب به شنغازی، تا: 2 شوال 1245ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 183 گ، 19 سطر، اندازه: 15×12سم [محدث ارموی مخ: 2 - 906]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 1582- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 132]
آغاز: برابر؛ انجام: وعد بحلمك على جهلی یعنی و مکرمت بمابه بردباری.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ موجودی تا اوائل دعاء پنجاه یکم (دعائه عليه السلام في التذلل)؛ دارای سرلوح، مجدول مذهب؛ 14 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 6 - 219]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 796]
آغاز: برابر؛ انجام: تم بعون الله تعالی و حسن توفيقه
خط: نسخ و نستعلیق خوب، بی کا، بی تا؛ مجدول، با سرلوح؛ مهر: مشير السلطنه، حسین بن هدایت الله محمد رضا حسینی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوای روغنی بوم مشکی مذهب، 570ص، 15 سطر، اندازه: 12×21/5سم [ف: 1- 790]
S.-us sahifat-is sajjadiyya
رازی، محمد سلیم، ق 11 قمری
rāzī, mohammad salīm (- 17c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاريخ تأليف: رمضان 1068 تا 1069ق؛ محل تأليف: قريه دباس (اطراف شهر ری)
شارح، محمد سلیم رازی، از علمای نیمه دوم قرن 11 و از جمله شاگردان خلیفه سلطان (1001-1064 ق) است. این کتاب شرحی است مزجی و توضیحی که در آن به اشعار فارسی استشهاد شده و متضمن بیان نکات لغوی و دقایق معنوی صحیفه کامله سجادیه عليه السلام است. شارح در خلال شرح، مواضع اختلاف ما بين ابن سكون و ابن ادریس را مشخص نموده و در انتها توفيق شرح ملحقات را مسئلت نموده است. (وفادار مرادی)
آغاز: الحمدلله المدعو في المهمات القاضي للحاجات ...
انجام: و ختم الدعا في بعض النسخ بلفظه امین رب العالمين.
[الذريعة 351/13؛ دنا 828/6 (4 نسخه)؛ کتابخانه صحیفه سجادیه ص 37 و 38]
آغاز: و انقضى كلامه و سکت ع فقال له عمر لابقيت ليوم لاراک (كذ) یا ابا الحسن؛ انجام: برابر از اوایل «الصلوة على حملة العرش» تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: نیمه دوم قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ شارح در سطحی که از به هم آمدن صفحات پدید آمده به غلط سید نعمت الله جزائری نوشته شده است، مصحح و احتمالا مسوده اصلی است؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 263گ، 19 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 15 - 318]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 3 ربيع الاول 1071ق، حسب الامر امیر نظام؛ واقف: نادر شاه افشار، رجب 1145؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 216گ، 23 سطر، اندازه: 23/7×13/4 سم [ف: 15 - 317]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1071ق؛ در پائین آخرین صفحه چنین نوشته شد: «من من من من على عبده ابن ... ملا على رضا الحاجیلری محمد رضا» بجای نقطه ها کلمه ای بوده و حل شده و زیر اینها مهر قلم خورده ای هست که جمله «ابن محمد سلیم» در آن خوانده می شود. در آخرین سطر نسخه نویسنده می گوید: «این دومین نسخه است که از این کتاب نوشته ام»، تاریخ نوشتن دو سال پس از نگارش است و شاید نویسنده پسر یا شاگرد نگارنده و یا کسی است که به دستور او در این مدت دو نسخه از آن نوشته؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 220 گ، 22 سطر (8/2×16/5)، اندازه: 23×13سم [ف: 1 - 141]
آغاز: برابر؛ انجام: من شرح الصحيفة السجاديه انه موفق للخير و الحسنات و واهب العطيات.
خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 469ص، 25 سطر، اندازه: 25×12سم [ف: 4 - 28]
š.-uş-şaḥīfat-is-sajjādīyya
طالقانی، ملا علی رضا
tāleqānī, mollā ‘alī rezā
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرحی توضیحی و مزجی مختصری است از دعای اول تا آخر دعای چهل و هفتم (دعای روز عرفه) که مؤلف این شرح ملا رضا علی دانسته شده که ترجمه اش به نظر نرسید و گویا از مردمان سده 11 می باشد.
آغاز: بسمله قال عليه السلام الحمد اي الثناء على الجميل الاختیاری نعمة كان أو غيرها من ای حامد كان ثابت الله منحصر في الذات الواجب المستجمع لجميع صفات الكمال و من جملتها انه الأول اصله اول على افعل ...
انجام: من عبادك و هو الثواب و الكرامة من الأبواب التي أمرت أن تؤتي منها و هي الائمة صلوات الله عليهم اجمعین.
[الذریعه 351/13]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف با تطبیق آغاز نسخه 12319 مجلس به دست آمد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ در پشت جلد با خط مغایر آمده: «شرح صحیفه شیخ بهائی»؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 136گ، 15 سطر (13/5×8)، اندازه: 20×13سم [ف: 3 - 1091]
آغاز و انجام: برابر
به خط مغایر در پشت برگ اول نسخه نوشته شده مؤلف این شرح ملا رضا على است؛ خط: نسخ، كا: عليرضا، بی تا؛ پشت برگ اول
نسخه نامه ای است از محمد مقیم مشهدی به فیض کاشانی و پاسخ آن درباره (ذکر جلی) که به خط مغایر با خط نسخه نوشته شده؛ 160گ، 15 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 6 - 256]
آغاز: برابر؛ انجام: و المنار علم الطريق و التركيب فيه كما في العلم قوله بعد أن وصلت حبله لحبلک ای طاعته بطاعتك.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 182گ، 14 سطر، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 35 - 279]
š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya
محمد صادق بن زین العابدین، ق 11 قمری
mohammad sādeq ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 170)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسين (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاريخ تأليف: 1016ق
شرح متینی بر دعای ششم صحیفه سجادیه است. شارح به مباحث کلامی اهتمام دارد و توضیح مفردات لغوي مشكله را در نظر داشته. بر کتاب تعليقات مفیدی از شارح در بر متن آمده است.
آغاز: الحمد لله فالق الاصباح و خالق المساء و الصباح و مزوج الأرواح بالاشباح و الصلاة على سيد البشر
انجام: و الا سكن في زاوية الخمول و اقام مقامه مقام الذلول المعقول و الله المعطى المسؤل و هو المرجو و المأمول
آغاز و انجام: برابر
مشتمل بر حواشی مصنف و یکی از شاگردانش به نام هادی ابن
حاجی ابراهیم خاتون آبادی و در 1016ق به امر وی نوشته ؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1052ق؛ جلد: مقوایی [ف: 4 - 31]
آغاز و انجام: برابر
کا: خط یکی از شاگردانش، بی تا؛ محشی از شارح اف: - 21]
š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya
عاملی، علی بن محمد، 1013؟ - 1104 قمری
‘āmelī, ‘alī ebn-e mohammad (1605 - 1693)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: رمضان 1077ق
شرح و حاشیه مختصر توضیحی و تحقیقی با عنوان «قوله، اقول» در توضیح لغات و عبارات فقرات ادعیه صحیفه سجادیه است که در «ریاض العلماء» با عنوان «حاشیه صحیفه» و در الذریعه با عنوان «شرح صحیفه» معرفی شده است. این شرح غیر از شرح مبسوط پسر برادرش (على صغير) می باشد که در عناوین الدعاء»، «اللغة»، «الاعراب» و «المعنی» مرتب شده و در 1097 ق
به انجام رسیده است. آغاز: بسمله، و من ذلك بعض ما كتبته على مشكلات الصحيفة السجادية الكاملة فانی کتبت على اكثر مشکلاتها و لنوشح هذا الكتاب ببعض ذلك تيمنا و تبركا ...
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 24840
آغاز: برابر؛ انجام: في كلام امیر المؤمنین (علیه السلام) و اعوذبک من شر ما سبق في الكتاب و خلا بمعنی مضی و نحوه و الله اعلم بعض ما كتبه من حواشي الصحيفة و من اراد غير هذا من الفوائد اللغوية و غيرها فليراجعها في محلها مؤلفه اقل العباد على بن محمد بن الحسن بن زين الدين العاملي نضر الله وجهه قد فرغ من تسوید هذه الرسالة الشريفة يوم الجمعة من شهر رمضان المبارک 1077.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1077ق؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: نخودی، 22گ، 15 سطر، اندازه: 9/5×16/5سم [اهدائی رهبر: 6 – 241]
S.-us Sahifat-is sajjadiyya
عاملی، علی بن زین الدین، - 1104 قمری
‘āmelī, ‘alī ebn-e zayn-od-dīn (- 1693)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على
بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: 1097ق
شرح مبسوطی است بر «الصحيفة السجادية» امام زین العابدین. ابتدا قسمتی از دعا را آورده و سپس در سه قسمت «لغت، اعراب و معنی» شرح می دهد. این شرح جز شرح عمویش می باشد که در 1077 تألیف شده است. نگارنده در دیباچه این شرح مشيخه و اسناد و زنجیره های روایتی خود را برای صحیفه کامله سجادیه نقل کرده است. آغاز: بحمد اللهم وبشكر ك هديتنا، و بعظمت و جلالك عن الغواية وقيتنا و بعزتک و کبریائک ... انجام: و انی سائل من الناظر اليه بعين الانصاف اصلاح لخلل ملتمس منه ایضاح البرهان و مجانبة الجدل. و الله الموفق.
[دنا 829/6، الذریعه 353/13، ش 1312؛ شروح و ترجمه های صحیفه سجادیه، سید محمد حسین حکیم 124-126؛ أمل الآمل 120/1]
آغاز: اللهم يا من لايصفه نعت الواصفين؛ انجام: برابر در فهرست از شیخ علی بن محمد عاملی دانسته که خطاست و از
برادرزاده اش شيخ على صغير است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1097 (احتمالا)؛ مسوده اصلی است و فاقد خطبه شارح و با دعای توبه شروع شده است، مصحح، مقابله شده؛ واقف: محمد ایرانی مجرد، بهمن 1350؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه، 204گ، 18 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 15 - 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1100ق؛ نسخه پاک نویس اصل به خط نگارنده کاغذ: ترمه، جلد: تیماج حنایی، 356 گ، 17 سطر (13/6×7)، اندازه: 18×12 سم [ف: 1- 144]
جلد اول در ربیع الاول 1096 شرح آن به پایان رسیده؛ خط: نسخ، كا: لطف الله بن عبدالله، تا: جمادی الثانی 1098ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 234 گ، 16 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 2 - 417]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سرخ، 427گ، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 25 - 49]
Š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya
قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا، - 1107 قمری
qomī mashadī, mohammad ebn-e mohammad rezā ( 1696)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: آدینه 8 شوال 1090ق؛ محل تأليف: مشهد رضوی
شرحی مختصر و توضیحی و لغوی و مأثور خامه اش تا ابتدای ادعیه ایام هفته است. سطوری از آن برای معرفی بیشتر: «و كان من دعائه عليه السلام لنفسه اعرابه على قياس مامر من نظائره و اهل ولايته بفتح الواو بمعنى النصرة و بالكسر السلطان على ما قاله الجوهري و احجبنا عن الالحاد ای حل بيننا و بينه و الالحاد بمعنى الميل و العدول و بمعنى المماراة و المجادلة و المراد هنا الاخير». تاريخ تأليف به ضبط آخر کتاب آستان قدس: «قد وقع الفراغ من تسوید هذه الأوراق يوم الجمعه ثامن شوال بعد الشروع فيه في اول شهر رمضان المبارک بعد مضي الف و تسعين سنه من الهجرة النبويه في مشهد ثامن الائمة على مشرفها الف الف سلام و تحیه [كذ» و تاریخ اتمام در نسخه مرعشی دوشنبه بیست و سوم ماه رجب 1103ق است و گویا سبب اختلاف تاریخ در پایان نسخه ها، اختلاف تاریخ کتابت نسخه های متعدد از خود مؤلف باشد نه تاریخ تأليف كتاب. آغاز: بسمله، الحمدلله الذي كتب في صحيفة بصائرنا محبة اوليائه و اوجب علينا التبري و البراءة من اعدائه ... اما بعد فيقول الفقير ... میرزا محمد بن محمد رضا المشهدي هذه فوائد اتفقت منی على الصحيفة الكاملة السجاديه الملقبه بزبور اهل البيت. انجام: و لا تجعل اهل انسی و من يناسب حال آن يونسنی موحشة عني و الحمدلله اولا و آخر.
[دنا 829/6 (14 نسخه)؛ الذریعه ج 356:13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوب، كاتب = مؤلف، تا: 1090ق؛ گویا مبیضه اصل باشد چه در انجام آن این عبارت موجود است «قد وقع الفراغ من تسوید هذه الأوراق يوم الجمعة ثامن شوال بعد الشروع فيه في اول شهر رمضان المبارک بعد مضي الف و تسعين سنة من الهجرة في مشهد ثامن الائمة ... على يد مؤلفه الفقير الفتاق میرزا محمد بن محمد رضا بن اسماعیل بن جمال الدين القمی»؛ و در کنار صفحه نوشته شده «قد تم القبال في رابع عشر شوال سنة 1101»، شاید مقابله نیز با نگارنده انجام یافته باشد، محشی با امضای «منه دام ظله»؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 122گ، 15 سطر (12/3×6/5)، اندازه: 12/5 × 19/5سم [ف: 1 - 146]
آغاز: مقام التحميد على تقدير نسخة من نفسه ما في عرفنا موصول او موصوف
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: آغاز، تملك: محمد صادق بن محمد صالح الدشیچی، محمد هادی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95گ، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 13 - 126]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد باقر بن محمد تقی شهمرزادی، تا: 1090ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 125گ (1-125پ)، 5 سطر (12/5×6)، اندازه: 18×17/3 سم [ف: 11 - 14]
خط: نسخ، كا: محمد مومن بن دوست محمد مسکر قائنی، تا: 10 شوال 1092ق؛ واقف: سید مرتضی؛ جلد: تیماج قرمز، 124گ، 16 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [كتابخانه های قائن: ف: - 137]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1101ق؛ مصحح، دو مرتبه مقابله شده اول بتاریخ 14 شوال 1101 و دوم به تاریخ ششم شعبان 1105 در اصفهان؛ جلد: تیماج قرمز، 102گ، 19 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 26 - 151]
خط: نسخ، كان محمد کریم بن محمد صادق بن مجلس عاملی، تا: یک شنبه 23 محرم 1120ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 183 گ، 16 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 24 - 275]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 12؛ سید عبداللطيف بن على اکبر حسینی کوهکمری خوئی قمی مشهور به قرشی تکمیل کرده در اول ذیقعده 1399؛ تملك: سید عبداللطيف کوهکمری در سال 1395؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی قهوه ای، 143 گ، 15سطر، اندازه: 16/7×10 سم [ف: 41 - 176]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 123گ، 19 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 11 - 261]
آغاز: العكبرى المعدل. في القاموس عكبراء بفتح الباء بقصر، قریه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 16 سطر (13/5×7)، اندازه: 18×12سم [ف: - 538]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على عسكر بن رجبعلی مشهدی، تا: جمعه 8 شوال 1311ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، مقابله دوم کتاب در اصفهان به تاریخ 16 شعبان انجام یافته؛ تملك: محمد هاشم بن امیر زین العابدین موسوی خونساری به تاریخ 1320 و مهر «محمد هاشم بن زین العابدین الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 123گ، اندازه: 18/5×10سم [ف: 7 - 108]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد تقی شهمرزادی، بی تا، مقابله شده، محشي از شارح با رمز «منه سلمه الله تعالی»؛ واقف: سید محمد تقی موسوی، بهمن 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 127گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 15 - 313]
آغاز: النقل و لكل من المشايخ طريق في نقلها عن مشيختهم باسناد متصل الى الامام عليه السلام و طريق القائل السيد الأجل العكبرى المعدل في القاموس عكبراء بفتح الباء؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 137گ، 15 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 35 - 393]
آغاز: برابر؛ انجام: السبت بمعنى الراحة و جعل النهار نشورا ای سبب و بعث للخلق من مرقدي أي من محل نومی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی از مؤلف به امضاء «منه دام فضله»؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 143گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 35-293]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج، مشکی، 51گ، 25 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 35 - 332]
Š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya
مرعشی، نصیر الدین بن جمال الدين، - 1110 قمری
mar‘ašī, nasīr-od-dīn ebn-e jamāl-od-dīn (- 1699)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرح مزجی بسیار مفصل مهمی است دارای مباحث مختلفه، و اقوال و گفته های علما و به مناسبت بعضی از احادیث را نیز می آورد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 211/1
آغاز: الحمدلله الأول بلا أول كان قبله، الباء للملابسة و الظرف مستقر اما صفة بعد صفة الله بتقدير المتعلق؛ انجام: و أن يوفقنا السديد القول و صالح العمل بحرمة نبينا امام الرحمة و قائد الخير و مفتاح البركة و آله مصابيح الدجی و مفاتیح الهدی. فقط شرح دعای اول و دوم صحيفه می باشد؛ خط: نسخ زیبا، كان محمد تقی حسینی، تا: جمادی الاول 1105ق؛ مجدول، دارای سرلوح کوچک رنگین، محشی؛ جلد: مقوایی، 109گ (1پ- 109پ)، اندازه: 23×12/5 سم [ف: 1 - 240]
Š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya
جزایری، نعمة الله بن عبد الله، 1050 - 1112 قمری
jazāyerī, ne'mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1641 - 1701)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرح مختصر توضیحی بر صحیفه سجادیه امام سجاد (علیه السلام) که آن را از کتاب مفصل خود در همین موضوع «نور الانوار في شرح کلام خير الاخیار» خلاصه نموده است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل صحيفة عالم الامكان مرآة للاطلاع على آثار عالم الملكوت وأظهر آیاته على صفحات الايام
[الذريعة 358/13 و 359 رقم 1327؛ دنا 830/6]
آغاز: برابر؛ انجام: أحدها انه اشارة الى سلب الصفات الزائدة ای غابت وعدمت فيک تا اوایل دعای 32 را داراست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 122گ، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [محدث ارموی مخ: 2 - 852]
خط: نسخ، كا: كاظم بن محمد بن نورالدین بن نعمة الله موسوی حسینی جزایری شوشتری، تا: یک شنبه 6 ربيع الأول 1209ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 250گ، 18 سطر (14×8)، اندازه: 20×14سم [ف: 16 - 373]
š.-uş şaḥīfat-is sajjādīyya = tal×īş-u rīyād-is sālikīn
مدنی، علی خان بن احمد، 1052 - 1118؟ قمری
madanī, ‘alī zān ebn-e ahmad (1643 - 1707)
وابسته به ریاض السالكين في شرح صحيفة سید الساجدین سيد العابدین)؛ مدنی، علی خان بن احمد (1052-1118)
گزیده ای از کتاب رياض السالكين خود او. به نظر می رسد این کتاب قبل از تأليف رياض السالكين نوشته شده و سپس شرح گردیده و به صورت ریاض در آمده و این احتمال بر این گمان است که تلخیص کننده این کتاب، شخص مؤلف باشد و باعث تقویت این گمان این است که حواشی موجود در این کتاب، جزو متن کتاب ریاض السالكين است یا به عبارت دیگر - اگر فرضیه تصحیح باشد - حواشی این کتاب، در مقام شرح و بسط، به متن کشیده شده و بر آن افزوده شده است. به هر حال هیچ گونه شاهدی دال بر این که این کتاب تلخيص مؤلف است یا شخص دیگر، نه در متن کتاب نه در منابع موجود، به دست نیامد. این کتاب فاقد خطبه آغازین است. مؤلف در ضمن شرح حال زید فرزند على عليه السلام در حقانیت یحیی، فرزند وی و قیام کنندگان بعدی مانند محمد و ابراهیم، اظهار تردید شدید می نماید؛ این مطلب در ریاض السالكين، در محل خود، نیامده است. (سید محمود مرعشی)
[دنا 830/6؛ الذريعة 353/13]
آغاز: حد ثنا، قيل، القائل هو الشيخ الجليل على بن السكون من ثقات علماء الإمامية؛ انجام: أداه إليخ فقبله و قد تقدمت بالو عيد و تلطفت بالترغیب و ضربت ... از مجموعه 54 دعا، فقط 12 دعا باقی مانده که 3 دعا از آغاز و بقیه از پایان است که فاقد دعای 5 تا 37 است؛ خط: نستعلیق و دعاها نسخ معرب، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، احتمال هست که این نسخه از روی نسخه مؤلف استنساخ گردیده باشد که آن نسخه نیز ناقص بوده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 15 سطر (10/5×6)، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 29 - 108]
بی کا، تا: 1096 ق [میراث اسلامی: 5- 604]
آغاز: فكم قد رایت با الهی من اناس طلبوا العز؛ انجام: والله يقول الحق وهو يهدي السبيل.
خط: نسخ، كا: قاسم الشريف بن عبد المطلب، تا: 11 ذیحجه 1222ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: اخوان مصلایی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 222گ، 30 سطر (30×13)، اندازه: 31×20سم [ف: 2 - 477]
3.-us Sahifat-is sajjadiyya
النبانی، حسین بن حسن، - 1129 قمری
lonbānī, hoseyn ebn-e hasan (- 1717)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: 1130ق
شرحی است لغوی و فلسفی، گویا از محمد حسین لنبانی سپاهانی شارح نهج البلاغه که شاید در 1130ق ساخته باشد (یادداشت باستانی در ص ع) چه در ص ع نسخه 4044 آمده «این چند جزو در شرح صحیفه کامله در دار السلطنه اصفهان ابتياع شد هر چه تجسس نمودیم شارحش مشخص نشد استاد
كل في العربيه ملا محمد بروجردی طاب ثراه تقریر فرمودند که ملا محمد حسین نامی در محله لنبان بوده است شرحی او نوشته بوده است مفقود گردیده بعد از مرحوم سید علیخان شرحی بر صحیفه نوشته است. در نزدیک بپایان نسخه در ص ع آمده: با قا محمد تقی ولد مخدومی مولانا محمد حسینا باید تسلیم شود»، در میانه آمده «في جمادی الاخر سنة 1103». نسخه ش 3558 برابر است با یک سوم این نسخه در میانه آن در شرح «و كان من دعائه ع في الصلوة على حملة العرش و کل ملک مقرب ...). (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. اللهم و حملة عرشك الذين لا يفترون من تسبیحک ولا يسأمون من تقدیسک قیل الواو للابتداء و الاستیناف او عوض عن اما المحذوفة لدلالة في الخبر عليها؛ انجام: اللهم و اذا صلیت ... جواد کریم، اذا ظرف للمستقبل متضمن بمعنى الشرط ... نسأل الله تعالى أن يسبغ علينا من نعمه و أن يغفر لنا ما فرط منا من زلاتنا بجوده و کرمه و الحمدلله رب العالمين و الصلوة على اشرف المرسلين محمد و اهل بيته الطيبين الطاهرين تم في سنة 1103.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1103ق؛ محشی با نشان «منه مد ظله العالي، منه مد ظله، منه دام ظله، منه»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 40گ، 15 سطر (14×7)، اندازه: 18×12 سم [ف: 12 - 2579]
آغاز: الحمد الله الأول بلا اول كان قبله. الباء للملابسة و الظرف
مستقر اما صفة بعد صفظ لله بتقدير المتعلق اسما معرفا باللام و اما حال بتقديره منكرا؛ انجام: و جعله لباسا ... و لينالوا به لذة و شهوة المنام النوم ... و عن بعض المعتزلة من ان اللذة (ننوشته مانده در شرح «الحمد لله الذي خلق الليل و النهار بقوته ... و امدا ممدودا»)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1103ق؛ محشی با نشان «منه مد ظله العالي منه ادام الله فضله و زید عمره، منه مد ظله» و مانند اینها؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 112گ، 19 سطر (17×9)، اندازه: 24×16سم [ف: 13 - 3030]
S.-us Sahifat-is sajjadiyya
حسینی نائینی، محمد بن محمد باقر، 1080؟ - 1140؟ قمری
hoseynī nā'īnī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (1670 - 1728)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرح مزجی متوسطی است بر «صحیفه سجادیه» با در نظر گرفتن شرح سيد عليخان و فیض کاشانی بر آن. در نسخه حاضر مقدمه کتاب و شرح دعای بیست و ششم و بیست و هفتم آمده و نمی دانیم که کتاب تمام شده یا ناتمام مانده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2- 18/39
آغاز: بسمله مفتاح فلاح العباد وصلاح سلاح العباد و کنز الفوائد العظيمة و حرز الفرائد اليتيمة حمد من رفع حجابه و فتح ابوابه لمن دعاه؛ انجام: وعوضه أي اعط ذلك المسلم عوضا من فعله عوض
حاضرة خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ جلد: تیماج مشکی، 25گ، 23 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: 5 - 2443]
S.-us sahifat-is sajjadiyya
حسینی قزوینی، محمد بن محمد صادق، ق 12 قمری
hoseynī qazvīnī, mohammad ebn-e mohammad sādeq (-18c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: 1094ق
شرح و ترجمه ای با عناوین «اصل، سرح، ترجمه» از صحیفه سجادیه است. شرح مقدمه را در این مجموعه در غره ربیع الاول سال 1094 پایان برده و نمی دانیم شارح آن را تمام کرده یا خیر.
قزوین؛ فحول قزوینی؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله ... اما بعد فيقول الداعي لاخوانه المومنین كاتب = مؤلف، تا: غره ربيع الاول 1094 ق [ف: - 33]
Š.-uş Şaḥīfat-is sajjādīyya
کشمیری ، عبد الباقي بن محمد حسین، ق 12 قمری
kešmīrī, 'abd-ol-bāqi ebn-e mohammad hoseyn (- 180)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: محرم 1116 ق
شرحی تحقیقی ادبی بر صحیفه سجادیه است. مؤلف در این کتاب پس از ذکر بخشی از عبارات دعا به معانی و شرح متن دعا پرداخته است.
بی کا، بی تا [نشریه: 13 - 387]
آغاز: بسمله. اما بعد حمد الله على آلائه و الصلوة و السلام على نبينا محمد و آله فان الفقير الى رحمة ربه الوافی؛ انجام: فقد اصبت و انت ثقي و رجائی الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام على محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن مذهب، 123 گ، 23 سطر، اندازه: 22×15سم [اهدائی رهبر: 6 - 328]
Š.-us-ṣaḥīfat-is-sajjādīyya
محمد مؤمن بن على نقی، ق 12 قمری
mohammad mo’men ebn-e ‘alī naqī (- 18c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: رجب 1115ق
شرح گزیده و مزجی است بر بخش هایی از صحیفه سجادیه، دارای فواید بسیار، به ویژه درباره رجال سند آن. مبتنی بر توضیح لغات و ترکیبات نحوی و بیان معانی و لطایف هر دعاء.
[دنا 830/6؛ اعيان الشيعة: 45/1؛ الذريعة: 345/13]
آغاز: قال الشارح روه و قبل الخوض في المقصد اقول اعلم ان الصحيفة الكاملة الكريمة مستفيضة و كادان يكون متواترة عن الامام المعصوم، انجام: و اخرج حب الدنيا قلوبنا كما فعلت
بالصالحين من صفوتك و الأبرار من خاستك برحمتك يا ارحم الراحمين و یا اکرم الأكرمين.
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: دوشنبه آخر رجب 1115ق، مصحح، محشی، رکابه دار؛ تملك: ابوالحسن حسینی با مهر «عبده الحسن الحسینی 1118» (مستطیل) و «افوض امرى الى الله الغني عبده ابو الحسن الحسینی 1123» (مستطیل)؛ کاغذ: شرقی، 153گ، 23 سطر، اندازه: 16×9 سم [ف: 32 - 176]
آغاز: الحمدلله الذي جعل الدعاء وسيله الى نيل المطالب؛ انجام: فاذا سالتهم الله فسالوا الفردوس اللهم ارزقنا و سایر اخواننا المؤمنين بحق محمد و اهل بيته الطيبين و ليكن هذا اخر الشرح و الحمدلله تعالی عل توفيقه و تسهیله و الحمدلله على توفيقه للاتمام ... فرغ من تسویده مؤلفه الفقير إلى الله الغي ... حامدا مسلما مصليا
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: چهارشنبه 15 رجب 1122ق، جا: اصفهان؛ مصحح توسط مؤلف؛ کاغذ: نباتی، 175گ، 19 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: - 161]
S.-us sahifat-is sajjadiyya
مرعشی، قوام الدين بن نصير الدين، ق 12 قمری
marʻašī, qavām-od-dīn ebn-e nasīr-od-dīn (- 180)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرح مزجی متوسطی است که بیشتر به موضوعات ادبی اهمیت می دهد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:211/2
آغاز: و كان من دعائه عليه السلام في الصلاة على أتباع الرسل و مصدقيهم، الاتباع اما جمع تابع كصاحب و أصحاب؛ انجام: اللهم صل على محمد و آله و اجعلنا من دعاتك الداعين اليك. فقط شرح دعای چهارم و پنجم می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین؛ کاغذ: ترمه جلد: مقوایی، 35گ (110پ -144پ)، اندازه: 23×12/5 سم [ف: 1-241]
Š.-e sahīfe-ye sajjādīyya
طبيب دزفولی، علی بن مرتضی، ق 12 قمری
tabīb-e dezfūlī, ‘alī ebn-e morteza (- 18c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: پنج شنبه 14 محرم 1192ق
شرحی است بر «صحیفه سجادیه» مؤلف هر یک از ادعيه را تحت عنوان «تحفه» آورده سپس آن را شرح کرده و در آن از اقوال علما و روایات ائمه استفاده نموده و دارای 54 تحفه می باشد و در آخر نیز دعاهای ایام هفته شرح شده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1200
آغاز: بر یکی از دوستان فرستاد انکی المنان بدرستیکه تو بسیار نعمت دهنده و مراد از منان معطی را گویند؛ نسخه اصل: کتابخانه مدرسه دار العلم نبوی دزفول. از تحفه 28 تا پایان؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: یک شنبه 17 جمادی الثانی 1192ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ 313ص [عکسی ف: 3 - 487]
Š.-e sahīfe-ye sajjādīyya
على بن زین العابدین، قرن 12 قمری
‘alī ebn-e zayn-ol-'ābedīn (-18c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: جمعه 15 جمادی الثانی 1123ق
گزارش نسبتا مفصلی است شبيه تفسير مجمع البيان طبرسی، یعنی اول دعا را آورده و پس از آن لغت، سپس اعراب و در آخر معنی آن را. مثلا در دعای جوشن صغیر پس از ذکر اصل دعا می گوید: «شرح قوله: كم من عدو الخ كم خبریه و استفهاميه میتواند بود و من زایده یا تنبیه است چنانچه بیضاوی، در تفسیر کم من فئته قليله نقل کرده ... نویسنده از استادش صاحب شرح صافی، مجمع البحرین، توحید کتاب کافی، شیخ طبرسی، مهج الدعوات و ... یاد کرده است. در آخر نسخه خاتمه الحاقی است که حاوی ادعیه تعقیب می باشد.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 19051
آغاز: پس از يكبرگ: چهارم دعا صحیفه این دعا را ابن طاووس ره در مهج الدعوات نقل فرموده و ملخص؛ انجام: همه بیک معنی خواهد بود و الله يعلم. يقول المترجم فرغ ... حامد امصلبا قد تم الفراغ من هذا الدعاء الشريف من نسخه كتبت من نسخه كتبت من نسخه مترجمها.
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ اوراق پراکنده صحافی شده تحریر شوال 1141 ق به خط عبدالله که در ذیقعده همین سال مقابله شده، کاغذ اصفهانی؛ جلد: تیماج مشکی، 16 و 18 سطر (14×12)، اندازه: 20×17/5 سم [ف: 2 - 295]
Š.-e sahīfe-ye sajjādīyya
موسوی شهرستانی، عبدالرحيم بن محمد، ق 12 قمری
mūsavī šahrestānī, ‘abd-or-rahīm ebn-e mohammad (
18c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 4060
آغاز: بسمله و به ثقتی، حمد مرخدایی را که جاری شده است به امر او قلم و تعلیم کرده ایشان را ... اما بعد چنین گوید ... عبدالرحيم بن سید محمد موسوی شهرستانی ... که بعد از اتمام مجلد اول از شرح صحیفه سجادیه جمعی ... التماس نمودند که به اتمام آن کوشیم؛ انجام: مشغول خواهد شد ... في البداية و النهاية ... و التحية.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 22 ربیع الثانی 1117ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 299گ، 21 سطر، اندازه: 23/9×15 سم [ف: 3 - 513]
Š.-os sahīfat-es sajjādīyya
حسینی اصفهانی، عبدالله بن على
hoseynī esfahānī, 'abd-ol-lāh ebn-e ‘alī
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
در شرح دعای صباح و مساء که برای شاه سلطان حسین صفوی ساخته شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:213
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، با سرلوح؛ با وقف نامه شاه سلطان حسین صفوی به خط و مهر جمال الدين محمد بن حسین خوانساری در شوال 1112 به شرط آنکه کتابدار سرکار خاصه با دیگر کتب وقفی آن را در جای معینی بگذارد و سررشته جدا برای آن نگاهدارد و میان کتاب های دیگر کتابخانه ننهد و به اذن علماء و شاه امانت داده شود، با عرض ربيع الثانی 1162 و 7 صفر 1118 و 7 جمادی الثانی 1151 و 26 رجب 1128 و 1160، با یادداشت 6 رمضان 1106؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 26گ، 15 سطر (15×7)، اندازه: 22×12/5 سم [سنا: ف: 1- 99]
Š.-e sahīfa-ye sajjādīyya
حسینی، هدایت الله، ق13 قمری
hoseynī, hedāyat-ol-lāh (- 19c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرح برخی از فقرات ادعیه صحیفه سجادیه است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18485
آغاز: و كان اي هذا الكلام و قيل اي كان في كيفية دعائه بدئه بالتحميد او كان؛ انجام: الى سماء الدنيا ساكنها من الملائكة الو اجنحة مثنى و ثلث و رباع.
خط: تحریری، كا: میرزا ذبیح الله حسینی فرزند شارح، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی به نشان «منه عفى عنه»، با یادداشتی از محمد رضا بن ذبيح الله با این عبارت: «بسمله شرح صحیفه مرحوم آقای حاجی میرزا هدایت الله است که مرحوم آقای والد اعلى الله مقامها از سواد بیرون آورده اند به خط مبارک خودشان» با مهر «عبده محمد رضا بن ذبیح الله الحسینی»؛ جلد: تیماج سبز، 195ص، اندازه: 12/5 × 17/5 سم [ف: 50 - 225]
š.-e sahīfa-ye sajjādīyya
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
ترجمه و شرح بسیار مختصری است از «صحیفه سجادیه» بدون اضافه مطالب متفرقه با عناوین «اشراق، اشراق»، و در آغاز مختصری راجع به آداب و اهمیت دعا بحث می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1361
آغاز: الحمدلله الذي جعلنا من المتعلمين لعلوم الاسرار من مشكاة النبي المختار و خلق نفوسنا من طينة أبدان الائمة الاطهار؛ انجام: ثم فضل ليلة واحدة من لياليه، پس تفضیل داده است یک شب از شبهای او را، على ليالي الف شهر، بر شبها. از آغاز کتاب تا دعای رؤیت هلال (دعای صحیفه)؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح: 174 گ، 16 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 4 - 135]
š.-e sahīfa-ye sajjādīyya
مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر، 1252 - 1334 قمری
modarres-e čahārdehī, mohammad ‘alī ebn-emohammad nasīr (1837 - 1916)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاريخ تأليف: شروع 6 رمضان 1314ق؛ محل تأليف: نجف اشرف
ترجمه و شرحی است توضیحی در حد ترجمه بر صحیفه کامله و ملحقات آن که بنا به علل مذکور در مقدمه کتاب به آن
مبادرت ورزیده است و حاوی نکات مختلفه صحیفه کامله و هم ملحقات آن، از تسبیحات (سبحانك اللهم و حنانیک) و دعاهای وارده در (تمجید و تذلل و ادعیه ایام هفته و غيرها، است. کتاب از شرح اول اسناد صحيفه كامله آغاز گشته و به شرح دعای روز شنبه پایان یافته است. شارح در دیباچه سلسله اسناد خودش را در روایت صحیفه سجادیه از حاج ملاعلي بن حاج میرزا خلیل (و او به اسناد خودش) تا شهید ثانی ذکر نموده است.
[دنا 830/6؛ فهرستواره منزوی 567/7]
آغاز: (آغاز پس از دو سطر خطبه و نام مؤلف): در سنه هزار سیصد چهار در ماه رمضان المبارک در حرم شریف مرتضوی وقت غروب جناب سید اجل اكم زاهد عابد صفی مخلص تقی آقا سید میرزا اصفهانی که الآن مجاور مدینه؛ انجام: بیرون برو امن پرتو است.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: سه شنبه 6 شعبان 1314ق، جا: نجف اشرف؛ مسوده اصلی است و می نماید که در مرحله اولی تدوین است؛ واقف: مرتضی مدرس چهاردهی، اردیبهشت 1339؛ 559گ، اندازه: 15×22 سم [ف: 6- 257]
آغاز: (پس از خطبه و نام شارح:) در سنه یکهزار و سیصد و چهارده ماه رمضان؛ انجام: بیرون برو امن بر تو نیست بنده عاصی کتابت نمود خط: نسخ، بی کا، تا: 17 رمضان 1316ق؛ مصحح، محشی از شارح و بعضی از کاتب؛ واقف: مرتضی مدرس چهاردهی، اردیبهشت 1362؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج تریاکی، 288گ، 20 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 15 - 319]
š.-e sahīfe-ye sajjādīyya
طواری یزدی، عباس بن محمد، ق 15 قمری
tavārī yazdī, “abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
جلد اول؛ کاتب = مؤلف، تا: 1409ق [نشریه: 13 - 399]
جلد دوم؛ کاتب = مؤلف، تا: 1409ق [نشریه: 13 - 399]
نسخه اول؛ کاتب = مؤلف، تا: 1410ق [نشریه: 13 - 377]
نسخه دوم؛ كاتب = مؤلف، تا: 1410ق [نشریه: 13 - 377]
Š.-uş Şaḥīfat-is sajjādīyya
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
غیر همانند:
آغاز: بسمله. و كان من دعائه عليه السلام اذا ابتدا بالدعاء بداه بالتحميد لله و الثناء عليه. فقال الحمد لله الأول بلا اول كان قبله، الباء للملابسة و الظرف مستقر اما صفة بعد صفة الله بتقدير المتعلق؛ انجام: من سائر خلقك. اللهم اجعلنا من اتباع خاصتک و شیعتهم صواتک و تسلیماتک علیهم اجمعین بكرامتهم عليک و زلفاهم الدیک. مشتمل بر دعای تحمید و صلوات بر رسول و صلوات بر حمله عرش و بر اتباع رسول؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی به نام چلبی و منه مد ظله العالی؛ تملک: عباد الله بن نجم الدين عبدالله؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 182 گ، 17 سطر (13×8)، اندازه: 12×20سم [ف: 12 - 314]
آغاز: ... حيث رحمته الواسعة و قد بسطنا ببيان الأمر في ذلك في كتبنا الحكمة ... قوله عليه السلام: و انت تسع الخلائق. اتسع مطاوعة؛ انجام: قوله عليه السلام: ولقنی حجتي هناك بحسب اختلاف الرواية ... و الامر في دعا المضمضة للوضوء. اللهم لقني حجتی يوم لقاك ايضا على هذا السبيل و كذلك حيث بماورد هذا اللفظ في سائر الموارد و القاصرون من اصحاب العصر عن نظایر هذه الدقائق و الاسرار من الغافلين فاستقم كما أمرت ولا تكن من القاصرين. تمت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: (نصر الله التقوى بیضی)؛ کاغذ: سپاهانی دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 71گ، 17 سطر (13×6)، اندازه: 13×19/5سم [ف: 14 - 274]
آغاز: اللهم و حملة عرشک ... قيل الواو للابتداء أو الاستیناف أو عوض عن اما المحذوفة لدلالة الفاء في الخبر عليها؛ انجام: نسأل الله تعالى أن يسبغ علينا من نعمه و أن يغفر لنا ما فرط منا من زلاتنا بجوده و کرمه.. . دعاء سوم از صحیفه سجادیه که صلوات بر ملائکه حاملان عرش می باشد، در این نسخه از جنبه ادبی و بیان معنی شرح شده و گویا از شرحی بر آن کتاب جدا شده که معلوم نشد از کیست؛ خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ محمد کریم بن محمد على ورنوسفادرانی کتاب را به ملا عبدالوهاب بن محمد طاهر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 74گ، 12 سطر، اندازه:
11×17/5 سم [ف: 19 - 90]
آغاز: بيانا لما اصابنا فيه؛ انجام: و يحتمل أن يكون قوله من التفريط.
خط: نسخ، كا: غیاث الدین محمود الشريف، تا: شوال 1015ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 234گ (37-270)، 11 سطر (11×5)، اندازه: 16×8/5 سم [ف: 4 - 1317]
آغاز: كثير الصدق و هو توثيق أو مثله فان المراد بالثقة العدل الذي الايقع منه الكذب نسيانة ايضا غالبا انجام: و امنة أي آمنة للمبالغة من غضبه و ظهيرة معينا على طاعته و حاجزا مانعا عن معصيته أي عصيانه أو مما يعصى به كالطاعة ...
خط: نسخ، كان احمد بن كمال بن احمد قهپائی، تا: 1081ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 32گ (40ر -71پ)، اندازه: 19×26سم [ف: 3-547]
آغاز: احادیث على غير القياس قال الفراء نرى ان واحد الاحادیث احدوثة ... و مفعول حدثنا عمیدالدین ابن اخت العلامة الحلى. آغاز در دعاء 54: و ختم الدعاء في بعض النسخ بلفظة آمین یا رب العالمين جز نسخه شماره 5690 است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه شوال 1094ق؛ افتادگی: آغاز؛ مقابله شده با نسخه مؤلف در 1 رجب 1117 توسط علی نقی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 285گ، 22 سطر (19×10)، اندازه: 30×19سم [ف: 5 - 207]
آغاز: وكان من دعائه اذا قتر عليه الرزق قتر عليه ... و قتور من بابی ضرب و قد وافترا قتارة وقتر تقتيرة ضيق عليه؛ انجام: على أن استحقاق العبادة منوط عن لواحق الامكان و لوازم الحدوث فلنختم كلامنا بحمدالله بیشتر به نکات ادبی و لغوی اشاره دارد. نسخه حاضر از شرح دعای 28 الی 31 را داراست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ مهر: کتابخانه «ضیاء الدین نوری» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67گ، 22 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 853]
آغاز: الحمدلله الأول بلا اول كان قبله الباء للملابسة و الظرف مستقر اما صفة بعد صفة الله؛ انجام: در شرح «یا نافذ العقدة یا وافي العقول»: ما سمر سمير و ما لاح نجم في السماء.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با نشان «منه و منه سلمه الله) به خط نستعلیق؛ جلد: مقوا، 183 گ، 15 سطر (13×7/5)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 5 - 206]
آغاز: و كان من دعائه ... و الحمدلله الذي من علينا بمحمد نبيه صلى الله عليه و آله دون الأمم الماضية و القرون السالفة قبل الواو عاطفة للجملة على قوله في الدعاء السابق ثم له الحمد؛ انجام: و انت تعلم أن حمل الكلام على المجاز بمجرد تخيل مناه و توهمه من غير ثبوته و تحققه غير متجه و الله الهادي إلى سواء السبيل مشتمل بر شرح دعای دوم و سوم و چهارم می باشد. شرح مزجی مختصری است که در آن بیشتر به نکات ادبی توجه دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، مصحح، با امضای بلاغ، محشی با عناوین «منه سلمه الله»؛ مهر: «عبده الراجی محمد اسماعيل» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 137گ، اندازه: 24×18سم [محدث ارموی مخ: 2 - 853]
آغاز: و كان من دعائه عليه السلام بعد الفراغ من صلوة الليل لنفسه في الاعتراف بالذنب تعلق صلوة الليل على الركعات [الثمان] و اخرى على الإحدى عشرة اضافة ركعتى الشفع و مفردة الوتر؛ انجام: الذي ختم بشريعته الشرایع و نسخ بدينه الاديان و على اهل بيته الذين ختم طاعتهم على الانس و الجان و اقام بها اساس الدين و عماد اليقين و كهف الايمان. واقف در عطف نسخه در زمینه کاغذ ترنجی شکل نوشته است: شرح صحیفه میرزا حسن لاهیجی» [میرزا حسن لاهیجی صاحب جمال الصالحين و غیره متوفای 1121ق به ضبط الذريعه وى همچنین شرحی سه جلدی بر صحیفه سجادیه دارد که متأسفانه توضیح راهگشایی به دست نیامد). قدر مسلم آنکه شرح بعد از سال 1042ق نگاشته شده و شارح بسیار از شیخ بهائی نقل مطلب نموده است. مستنبط مندرجات برگی دهم نسخه آن که شرح دارای چهار جلد می باشد به این تفصيل: جلد اول ظاهرا تا دعای سیم، جلد دوم از دعای 29 (؟) الی 31، جلد سوم که نسخه مذکور باشد از دعای 32 لغایت 42 و چهارم از دعای 48 تا پایان صحیفه را داراست، بنابراین موجودی این نسخه: از «دعاء في الاعتراف بالذنب» تا «دعاء ختم قرآن»، جهت معرفی نسبی شرح عباراتی به عینه نقل می گردد: «و كان من دعائه عليه السلم اذا اعترف بالتقصير عن ناديه الشكر اعترف بالشی اعترافا اقربه على نفسه و التقصير يقال على وجهين احدهما بمعنى العجز عن الشی يقال فيه قصر عنه قصورا من باب قعد و قصر عنه تقصیرا ای عجز عنه ولم يبلغه و الثاني التواني في الامر يقال قصر فلان في حاجتی تقصيرا اذا توانی فيها و هو بالمعنى الأول يتعدى بعن و بالمعنی الثاني يتعدى بفی و المراد هنا المعنى الأول»، روش شرح: ادبی، توضیحی، عرفانی و کلامی است و شارح هر دعاء را به عبارات ختاميه مذیل نموده است؛ خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، تا: اوایل قرن 12؛ مصحح؛ ضمیمه: صدر نسخه ضمن 9 برگ حواشی بر بعضی مواضع صحیفه، آغاز موجود: «اما بفتح اللام على النصب ... افعل التفصيل»، انجام موجود: «و قال بعضهم فوعل من ترکیب و ول فقلبت الواو الاولى همزه و تصريفه كتصريف»؛ واقف: سید کاظم عصار، دی 1354، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی،
177گ، 20 و 21 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 15 - 324]
آغاز: الحمد الله الذي شرع لنا مناجاته بالادعية و الاذکار، انجام: راجين نفعه و الحمد الله الذي صلى على محمد و آله. گزیده ای است از شروح سید داماد و محمد تقی مجلسی و فیض کاشانی و حاج ابو تراب و محمد على فاضل استر آبادی و گفتار خود گزیننده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1128ق؛ تملک: محمد باقر زین العابدین خوانساری در 1295؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 212 گ، 14سطر (12×7)، اندازه: 11×17سم [ف: 16 - 220]
آغاز: فالأولى أن تقتصر في ابطال الاحباط مطلقا على التمسک بعموم تلك الإيات كما ذكرنا واستدل الحضرة النصيرية على ابطال الموازنة بوجهين احدهما أنه لو فرضنا انه استحق المكلف خمس اجزاء؛ انجام: فلم لايجوز ارتفاع الرجحان الذي هو مقتضى الذات بالغير ايضا لانانقول ليس التساوی مقتضى الذات في الممكن ولو كان كذلك لم جاز ارتفاعه از شرح دعای اول تا چند دعای آغاز صحیفه را شامل است. شرحی مهمی است به صحیفه سجادیه این شرح به صورت مزجی برگزار شده؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج سرخ، 89گ، 17 سطر، اندازه: 16×9سم [ف: 5 - 2444]
آغاز: و كان من دعائه عليه السلام في الاعتذار ... الاعتذار من الذنب و هو مصدر اعتذرت اليه اذا أتيت بعذر از: سید میر محمد. از دعای سی و هشتم صحیفه شروع شده و اکثر دعاها ناتمام و پس از آنها صفحه هایی سفید مانده است، شرحی است متوسط که بیشتر به جنبه های اهتمام داشته و از روایات و گفتار بزرگان مخصوصا شیخ بهاء الدین عاملی نیز شواهدی می آورد. نام مؤلف روی برگ به خطی جز خط کتاب بدین مضمون آمده «تعليقات مرحوم میر سید محمد بر صحیفه»، و می تواند امیر رفیع الدین محمد بن حیدر نائینی معروف به میرزا رفیعا (1099) باشد که ذکرش در الذریعه (146/6 و 356/13) آمده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانی «س م ح مد ظله العالی»، مصحح: تملکی تاریخ جمادی الاول 1284 و مهر الواثق بالله الولي على بن محمد على الشريف» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 99گ، 21 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 11 - 300]
آغاز: فيها الموت ... الموتة الأولى قال قلت یا ابا جعفر و هل يتكلم القران ... تفسير غريبة السمت بسكون ... الطريق و يستفاد الهيئته اهل الخير؛ انجام: و كان من دعائه عليه السلام في دفاع کید الأعداء و هذا الدعا يسمى بالجوشن الصغير ... قد وصل اليها و لو كانت عبادته على وجه الاخلاص ... شرح مزجی و مفصلی است با عناوین «فواید، قوله، اقول» برگزار کرده است و احتمال می رود همان شرح الصحیفه سيد نعمة الله جزائری (1112ق) باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 60گ، 17 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 1 - 581]
Š.-e sahīfe-ye sajjādīyya
وابسته به: الصحيفة الكاملة السجادية = الصحيفة السجادية؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
غیر همانند:
آغاز: صلاة بر پیغمبر عليه السلام بعد از تحمید. الحمدلله الذي من علينا بمحمد نبيه و سپاس مر خدایرا که منت نهاد بر ما بارسال آن سرور که نبی الهی است؛ انجام: دعا در طلب دفع هموم يا فارج اللهم و کاشف النعم ای رافع و مزيل غم یا رحمان الدنيا و الاخرة و رحيمهما. زیادتی لفظ دلالت می کند بر زیادی معنی. شرحی است به فارسی و جز ریاض العابدین است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 126گ، 19 سطر (13×7/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 5 - 205]
آغاز: الحمدلله الأول بلا بداية اول قبله كان و الآخر بلا آخر يكون بعده قصرت سپاس مر خداوندی را که آغازست بی آغازی که بوده باشد مسن ازو و انجا نیست که ببوده باشد بعد از وی انجامی؛ انجام: اللهم صل على محمد و آل محمد و کدلنا و لاتكد علينا الح کید مدعا اول باشد که جهت مصلحتی شرحی است مزجی به مثابه تعلیق در توضیح چهار دعای اول با استمداد از آیات شریفه قرآن. وی بعضی از فقرات ادعیه و هم دعای پنجم را بی شرح و ترجمه ذکر نموده است، على الاحتمال نسخه مسوده اصلی است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تاریخ وقف: قبل از 1154ق، کاغذ: حنایی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 25گ، اندازه: 12/3 × 19/5سم [ف: 15 - 323]
آغاز: و كان من دعائه ع في الاعتراف بالذنب و طلب التوبة الى الله تعالى اللهم اني بحجبني عن مسئلتك خلال ثلاث خدا بدرستی که شأن من اینست که مانع می شوند مرا از سؤال بدرگاه تو سه صفت بد که دارم؛ انجام: و بر آل او که پا کند بمقتضی آیه تطهير.
شرحی است به فارسی و جز ریاض العابدین است؛ خط: نسخ، كا: اسماعیل، تا: جمعه 28 صفر 1070ق؛ در پایان 4 صفحه وصیت علی (علیه السلام) به حسین است؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 130گ، 14 سطر (14×9)، اندازه: 26×17سم [ف: 5 - 206]
آغاز: کسب کنیم و عمل نمائیم و غذانا بطیبات الرزق و اغنانا
بفضله و غذای ما ساخت رزق پاک را؛ انجام: و ببخشای و عرفان و رضوان نصیب او و نصيب كاتب این ادعیه کامله صحیفه کن.
خط: نسخ، بی کا، تا: 9 رجب 1090ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 252گ، 20 سطر، اندازه: 24×11/5 سم [ف: 15 - 322]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي اطلع ابناء التراب على اسرار الملكوتية الخفية؛ انجام: اللهم اجعلنا من الاخیار بحق النبي و آله.
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن عبدالرشید، تا: 1093ق، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 214گ، 18 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 10 - 43]
آغاز: مخفی نماند که این صحيفه كامله مبارکه بسیار عظیم الشأن و جلیل القدر است؛ انجام: فمن صام ذالك اليوم كتب الله له صيام ستین شهر. الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام ... بحق و النبي المطلق. قد تمت.
خط: نستعلیق ریز، کا: محسن بن حاجی شریف رشتی، تا: 25 صفر 1096ق؛ محشی با علامت منه با کاغذ: اصفهانی، جلد: مخمل بنفش، 193 گ، 16 سطر (5×11)، اندازه: 11×20/5سم [ف: 13 - 124]
آغاز: پیغمبران می کند و بعد از آن برای خود و دوستان دعا میکند و كان من دعائه اذا ابتدأ بالدعاء بدأ بالتحميد الله جل و الثناء عليه حضرت امام زین العابدین (ع) چون ابتدا بدعا نمودی اول حمد و ثنای حق تعالی نمودی بآنچه این کلمات ترجمه آن و قریب به آنست. سپاس بیقياس خدای را که اول اشیاست قدیم بی ابتدا و آخر اشیاست ساقی بلا انتها خداوندی؛ انجام: و ظاهر کن عذرم را و یقین کن ضخیم را و عافیت بخش در آن حسدم را خدایا هر که با مداد کند و او را اعتمادی و امیدی بغیر تو باشد بامداد کردم و اعتماد ... ترجمه صحیفه سجادیه است آمیخته با اندکی شرح. در آغاز هر دعا پس از نقل عنوان عربی دعا، ترجمه عنوان را با شرح بیشتر به فارسی آورده و پس از آن به شرح و ترجمه دعا پرداخته است. نگارنده گمان می کنم همین شرح است که در کتابخانه آستان رضوی نسخه ای از آن با شماره 41 (با عنوان ترجمه صحیفه در فهرست مورخ 1148 موجود است و نیز صاحب الذریعه نسخه ای از آن را که در 1059 در هانپور نوشته شده در کتابخانه محدث قمی دیده اند. غالبا در ترجمه بر عناوین دعاها سخنانی از خود در بیان خواص دعا افزوده چنان که در آغاز دعاء 46 پس از نقل عنوان مختصر دعاء آورده: «دعاء چهل و نیم در دفع کید دشمنان ... و ضرر ایشان. این دعا فرموده اند مناسب اکابر و اعاظم مردمانست که ایشان را هر نوع دشمنان و خصمان قوی باشند و از روی ظلم و طغیان قصد هلاک و اضرار ایشان نماید»، همچنین در ذیل برخی از ادعیه پس از پایان ترجمه متن دعا سخنانی افزوده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، قطع: رقعي [ف: 10 - 947]
08 شیراز؛ امام عصر؛ شماره نسخه:50
آغاز: قوله عليه السلام: و هذا مقام من استحيا لنفسه منک و سخط عليها و رضی عنک ... یعنی و این است مقام و مجلس کسی که حیا کند از نفسش از تو و ساقط و غضبناک است بر نفس خود و راضی است از جناب مقدس تو ... شرحی است فارسی که بعد از آوردن مقداری از متن عربی به شرح و ترجمه می پردازد و شاید که ریاض العابدين تأليف بديع الزمان هرندی قهپائی باشد؛ خط: نستعلیق، كا: محمد معین بن محمد فصحيح، تا: شعبان 1105ق؛ افتادگی: آغاز؛ 212گ، اندازه: 19×26/5سم [ف: 1- 58]
آغاز: بسمله و كان اي هذا الكلام و قبل ای کان من كيفية دعائه بدئه بالتحميد او كان الشأن من دعائه و جملة اذا ابتدء بالدعاء ... بیان مفصل الأجمال الأول على الاول؛ انجام: من سكان سمواتک آتی نجمع الكثرة اشارة الى الكثرة ففى المروی ... مثنى و ثلث و رباع. متفاوت با سایر شروح، در این نسخه دعای اول تا سوم صحيفه سجادیه شرح شده است؛ خط: ريحان، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ مصحح، محشی به نشان «منه»؛ جلد: تیماج يشمی، 240ص، 12 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 50 - 109]
آغاز: آغاز: الدعاء السابع و كان من دعائه عليه السلام اذا عرضت له مهمة ... و بود از دعای آن حضرت که هرگاه که عارض شد او را مهمی جلد سوم کتاب است مشتمل بر شرح دعای 7 تا 16 و در پایان حوالت به جلد 4 داده شده است. شرحی است مفصل در چند جلد که ترجمه یکی از شروح عربی می باشد با اضافه مطالب و تحقیقاتی با عنوان «مترجم گوید». در ترجمه مطالبی از علامه مجلسی و میر داماد و فیض کاشانی نقل شده و گويا مترجم و شارح فارسی از دانشمندان قرن دوازدهم یا سیزدهم باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، محشی از مؤلف و گاهی با نشانی «محمد اسماعيل الحسینی»؛ جلد: تیماج سبز، 108گ، 23 سطر، اندازه: 19×24/5سم [ف: 9 - 275]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 195گ، اندازه: 29/8×20 سم [رایانه]
آغاز: و من اخره حديثا پس اگر ترجیح داده نمیشد قرآءت استاد بر قراءت شاگرد هر آینه حضرت میفرمود که آن شخص بخواند بخدمت تو در وقتیکه عجز بهمرسانی تو از خواندن؛ انجام: ولا تنازع في ملک و منازعه نمیشوی در ملک و پادشاهی تو یعنی
نیست احدی مثل تو تا با تو منازعه کند در اختران ملک از دست تو ... پس کیست تا با تو منازعه نماید ... اسئلک سوال میکنم من جناب ترا. شرح مفصلی است بر صحیفه سجادیه حضرت امام زین العابدین با عناوین «تحفه»، بخشی از سلسله سند صحیفه تا دعای روز شنبه را شامل است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 262گ، 20 سطر (17×9/5)، اندازه: 24×15/5 سم [ف: 39 - 202]
آغاز: پیوند دعا با سلاح و دعا بدرقه راه مجاهدین در راه خدا در رابفه با اثر دعا و فضیلت آن به چند حدیث؛ انجام: بجانبازان زنده ما شفا عنایت فرما و به بازماندگان شهدا شکیبائی واجد دنیا و آخرت مرحمت فرما شرح دعای بیست و هفتم صحیفه کامل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
Š.-u ṣaḥīfat-is-sajjādīyya (mn.)
خوئی، مصطفی بن محمد، ق13 قمری
×ū’ī, mostafa ben mohammad (- 19c)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 832
آغاز: و كان من دعائه (علیه السلام) اذا ابتدا بالدعاء بدء بالتحميد الله عزوجل و الثناء عليه؛ انجام: فكان المعنى ما بقي على الدهر والله اعلم. تمت على يد الاحقر مصطفى بن محمد. با حاشیه هایی از همان خویی؛ خط: نسخ نازیبا، كاتب = مؤلف، تا: 25 ربیع الاول 1250ق؛ اهدایی: شیخ محمد جواد علمیه؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 164گ، 22 سطر (10×17/5)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 2 - 703]
š.-u şaḥīfat-iš šahīd-it tānī
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:25086
بی کا، بی تا؛ خریداری از امرالله صفری [رایانه]
شرح الصدر، تفسير حديث شرح صدر
شرح صدر- شرح الصدر
Š.-os-sadr = š.-e sadr
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091 قمری
feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680)
تاریخ تأليف: 1065ق
سر گذشت فیض کاشانی است به قلم او دارای دو مقاله: مقاله اولی در بیان شمه ای از حقیقت حال علم و علما؛ مقاله ثانیه در شرح حال مؤلف. فيض در فهرست مصنفات خود از این رساله یاد می کند. از آغاز مقاله دوم بر می آید که در وقت تألیف این رساله پنجاه و هشت ساله بوده است.
آغاز: بسمله رب اشرح لي صدري و يسر لی امری ... و بعد از حمد و ثناى اله و درود و تحیت بر برگزیدگان آن در گاه چنین گوید محمد بن مرتضی مدعو به محسن ... که چون گشایش غصه دل گره بر گره را بفتح الباب سخن بسته اند ... و بسی از کربت غربت دنیا و شکوه جهال علما نما در دلم گره شده بود و هم نفسی نمی یافتم که بدستیاری سخن با او رازی در میان نهم ... بخاطرم آمد که لوحی بدست آرم و به پایمردی قلم و زبان بیان شمه ای از حقیقت حال علم و علما ..... بروی نگارم تا شاید بدین وسیله دلی خالی شود و شرح صدری حالی گردد. و به شرح صدر موسوم گشت.
انجام: قصه شرح صدر به انجام رسید و آیت شرح صدر ... تاریخ این شرح صدر را می شاید ... بصورت رقمی هویدا گردیده در شمار آید و الحمدلله اولا و آخر او باطن و ظاهرة. چاپ: در سال اول (1324) مجله جلوه به چاپ رسیده؛ در سال 1371 ش در اصفهان با عنوان «ده رساله فيض» چاپ شده
[الذریعه 359/13؛ دنا 833/6 (8 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 2209/3]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 2 - 121]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، ضمیمه نسخه ش 6368 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط شکسته نستعلیق، كا: علم الهدی، تا: 1140ق، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 27ص (24-50)، 16 سطر، اندازه: 12/5 ×18/5 سم [ف: 10 - 1839]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي نور قلوبنا بنور العلم في ظلمات الفتن و شرح صدورنا باعطاء السلم في مضائق المحن
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الاول 1177ق، 14گ (54-67)، 13 سطر، اندازه: 14×8 سم [ف: 5 - 2444]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «ق»؛ جلد: تیماج
قهوه ای، 14گ (41پ -54ر)، ابعاد متن: 1577، اندازه: 20×14سم [ف: 13 - 221]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن محمد علی حسنی، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 23گ (1پ -23 ر)، 13 سطر (12×6)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 24 - 274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 23 ذیحجه 1289ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 14گ (19ر-32ر)، 16 سطر، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 4 - 174]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد علی بن محمد حسن خوانساری امامی، تا: 1295ق؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 18×11 سم [ف: 1]
خط: تعلیق، بی کا، بی تا؛ 20گ (37پ -56ر) [ف: 3 - 667]
š.-uş Şadr bi-š.-i urjūzat-i istinzāl-in nașr bi-t tawassul bi-ahl-i badr
منینی، احمد بن علی، 1089 - 1172 قمری
manaynī «ab-ol-“abbās ahmad (1678 - 1759)
رساله ای است در شرح اسامی مجاهدان غزوه بدر. شارح، نخست این اسامی را برای پیروزی در جنگ بین دولت عثمانی و ایران و توسل بدانها نگاشته، سپس به سفارش عده ای، آن را شرح نموده، این رساله دارای یک «مقدمه» و سه «قسم» می باشد: مقدمه: در خصوص صحابی، دارای چند قسم: قسم اول: مهاجران؛ قسم دوم: اوس از انصار؛ قسم سوم: خزرج از انصار.
چاپ: مصر، قاهره، 1281 قمری
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15649
آغاز: بسملة، الحمدلله الذي خص نبينا محمد صلی الله عليه و سلم ... و میزه بكتاب أحكمت آیاته ... و تقدمه أمام المقصود مقدمة تشتمل على فصول مهمة تتعلق بهم، الفصل الأول: في تعريف الصحابي؛ انجام: و ارض عن خاتم الولاية المحمدية و صاحب الوراثة الأحمدية من أظلنا زمانه و دنا منا وقته و أوانه الناصر لدین الله ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، 81گ، 17 سطر (13/5× 7)، اندازه: 17×10سم [ف: 39 - 604]
š.-uş Şadr bi-laylat-il qadr
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، 849 - 911 قمری
soyūtī, 'abd-or-rahmān ebn-e abī-bakr (1446 - 1506)
روایاتی که از طریق اهل سنت در فضیلت ماه مبارک رمضان و تعیین شب قدر و همچنین نزول قرآن کریم وارد شده، مؤلف در این رساله گرد آورده و به اقوال علما نیز اشاره نموده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18777
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي نطقت بشكره الالسنة و جل من أن يأخذه نوم او سنة؛ انجام: فلعلها كانت في سنة ذات ریح و مطر و في سنة ساكنة ليس فيها ريح و لامطر و الله تعالی اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب و صلی الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم
خط: نسخ، كا: غلام محی الدین، تا: قرن 12؛ مجدول؛ تاریخ وقف: فروردین 1372؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 1گ، 23 سطر، اندازه: 17× 25/5 سم [ اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 384]
š.-u Şadar-il maqālat-il ‘āšira min k.-i uglīdis
اهوازی، محمد بن حسین، 290 - 360 ؟ قمری
ahvāzī, mohammad-e bn-e hoseyn (904 - 972)
وابسته به: الاصول = في أصول الهندسة و الحساب و کتاب الاصول؛ اقلیدس (306-283)
اهوازی در این رساله گفتار دهم اصول اقلیدس (عددهای اصم) را در هشت فصل گزارش می دهد. وی می گوید چون دیدم گزارش هایی که بر این گفتار نوشته اند، خوب روشنش نساخته و درست بدان پی نبردند و سخنان آنان نیز دشوار و پراکنده بود من این گزارش را نوشتم و از گذشتگان نیز خرده نمی گیرم. من نمی گویم که گذشتگان چیزی برای آیندگان نگذاشتند بلکه می گویم بسا چیزهایی که آنان برای دیگران به جای گذاشتند. شامل: 1. تقاسيم الخطوط المستقيمة؛ 2. تقاسيم السطوح؛ 3. احوال الخطوط المفردة؛ 4. الخطوط المركبة و اقسامها؛ 5. معرفة جذور هذه الخطوط المركبة؛ 6. معرفة المنفصلات؛ 7. معرفة الجذور المنفصلات؛ 8 ذکر کمية جماعة ذا الخطوط كلها.
آغاز: شرح المقالة العاشرة من كتاب اقلیدس تصنيف الاهوازی. هذا كتاب يذكر فيه جمل مایحتاج اليه من المقالة العاشرة من کتاب اقلیدس و الذي دعانا الى ذلك. انجام: و ستة منها جذورنا فاعرف ذلک.
آغاز: بسمله، هذه كلمات من شرح المقالة العاشرة من كتاب
اقلیدس من تصنيف الاهوازی و هي ثمانية فصول، انجام: و ثمانية عشر جزءا من اربعة و ثلثين من الواحد و هو القسم الاعظم و الباقی الى تمام 38 هو القسم الاصغر و الله اعلم
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 701 ق، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 5ص، 18 و 19 سطر، اندازه: 18/2×13 سم [ف: 10 -21]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: بایستی در ترکیه باشد؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: دوشنبه 2 ذیحجه 724 ق، جا: تبریز، 26گ، 19 سطر [عکسی ف:2- 177]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 899ق، جا: قسطنطنیه؛ 14گ (هر-18ر) [ف: 4-904]
كلمات من شرح المقالة العاشرة من كتاب اقلیدس من تصنيف الاهوازی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 42]
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 11؛ نقل شده از نسخه ای که با نسخه اصل مقابله شده [ف: 3 - 44]
š.-u Şadar-il maqālat-il 'ašira min k.-i uqlīdis
خازن، ابو جعفر
×āzen, abū-jaffar
وابسته به: الاصول = في أصول الهندسة و الحساب = کتاب الاصول؛ اقلیدس (306-283)
محتملا همان کار اهوازی است.
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 9 [ف: 3 - 44]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 42]
شرح صد کلمه- عرفانی (رساله)
شرح صد کلمه- مطلوب كل طالب
شرح صد کلمه- مائة كلمة امام علی (علیه السلام)
š.-uş Şudūr bi-š.-i zawā’d-iš šudūr
قدسی، حسن بن ابی بکر، - 836 قمری
qodsī, hasan ebn-e abī bakr (- 1433)
وابسته به: شذور الذهب في معرفة كلام العرب؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
حاشیه مختصری است بر کتاب «شذور الذهب» ابن هشام، با عنوان «قوله، اقول». در این حاشیه به توضیح و شرح عباراتی از کتاب پرداخته شده که ابن هشام در «شرح شذور الذهب» خود به شرح و توضیح آن عبارات نپرداخته است. بدین ترتیب، کتاب حاضر با عنوان تکمل های بر «شرح شذور الذهب» ابن هشام است.
[دنا 834؛ کشف الظنون 1029/2؛ الأوقاف العامة الموصلی 16873]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2615/2
آغاز: الحمدلله الذي اكمل ديننا برحمته و اتم علينا عظیم نعمته ... و بعد فلما كان كتاب شذور الذهب؛ انجام: فاشبه الحسن حينئذ المفرد قال مصنفه ... هذا تمام ما قصدنا و الحمدلله اولا و آخرا و صلاته و سلام على نبينا محمد و آله و صحبه و التابعين.
خط: نسخ، بی کا، تا: 195ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 28گ (154پ -181پ)، 15 سطر (14×10)، اندازه: 15/5 ×21/5سم [ف: 13 - 28]
Š.-os-sodūr fī haqāyeq-el-omūr
خاک قزوینی، محمد بن عبدالحسین، ق14 قمری
×āk qazvīnī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-hoseyn (- 20c)
تاریخ تأليف: 12 محرم 1356ق
گفته هایی است درباره اعتقادات و اصول پنجگانه دین و مطالبی راجع به خلقت عالم و آدم و بعضی از نسخه های پزشکی و علوم غریبه و گزیده هایی از اشعار مؤلف، در پانزده «شرحه»: 1. شرح حال مؤلف؛ 2. توحید و روح العالم؛ 3. نبوت؛ 4. ولایت؛ 5. نیابت؛ 6. حدوث عالم و احوال عناصر؛ 7. عمر دنیا؛ 8 خلقت انسان؛ 9. معاد؛ 10. خواص و منافع ادویه؛ 11. تحقيق بعضی از علوم غریبه؛ 12. تجسم وهم؛ 13. اخلاق مرضيه فقرای خدا؛ 14. ساعات زمانیه؛ 15. بعضی اشعار مصنف. آغاز: يا روح روح العالم. ای خالق عناصر وای روح کائنات ** چون خاک در مدیح تو خلقند مات مات / هستی تو هرچه هست وسوای تو هیچ نیست ** جز سایه تو نیست ظهورات ممکنات
انجام: هزار و سیصد و پنجاه و شش سال از پس از هجرته افاضت شد به خاک این شرحه ها از حضرت یزدان / شود شاید قبول صاحب جاه سلیمانی که هست این هدیه چون پای ملخ در محفل رندان. والسلام
[امیر المؤمنین 453/2؛ دنا 834/6 (3 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 378/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1357ق؛ در پایان کتاب صورت فرمان شا اسماعیل اول جهت سید حسین مجتهد کرکی
جد اعلای مؤلف و فرمان ناصر الدین شاه جهت میرزا عبدالله نائب الصدر به سال 1278 ق و فرمان فتح علی شاه به میرزا خلیل نائب الصدر به سال 1232ق آمده؛ 202گ، اندازه: 12/5×19/5 سم [ف: 28 - 43]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، در شرحه چهاردهم سه صورت رنگی ترسیم شده و عکس مؤلف نیز در آخر این شرحه الصاق شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 209گ، 9 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 17 - 219]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ عکس مؤلف در اواخر نسخه درج شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 206گ، و سطر، اندازه: 13 × 20/5سم [ف: 5 - 2444]
S.-us Sudur fi S.-i hal-il mawta wa-1 qubur
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، 849 - 911 قمری
soyūtī, 'abd-or-rahmān ebn-e abī-bakr (1446 - 1506)
در بیان احوال برزخ است از هنگام مرگ تا دمیده شدن در صور بر طبق احادیث و روایات و در آن از تذکره قرطبی نقل آورده است معرفی آن در کشف الظنون آمده است.
آغاز: بسمله و صلى الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه - الحمدلله الذي ايقظ من شاء من سنة الغفلة ... هذا ما اشتدت تشوق النفوس اليه من کتاب شاف في علم البرزخ ...
انجام: فاكل و اطعمه و هذا يؤيد أن القلب محل الروح و الله تعالی اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب ... چاپ: در سال 1309 توسط انتشارات «میمنیه» در 130 صفحه همراه با «بشرى الكئيب بلقاء الحبيب» سیوطی چاپ شده است؛ السعودية، دار المنهاج، تحقیق قصي الحلاق، الطبعة الأولى، 1430ق، 448 صحيفة؛ لاهور، سنگی، بدون تاریخ، وزیری، 220ص
[دنا 834/6؛ کشف الظنون 1042/2؛ معجم المطبوعات 1081/1؛ ذخائر التراث العربي الاسلامی 598/1؛ معجم المؤلفين 128/5]
شرح و حواشی:
1- بشرى الكئيب بلقاء الحبيب؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (911-849)
2- تيسير المعسور في ترجمة شرح الصدور؛ صفوی جوفاموی، ابوعلى محمد ارتضا
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: احتمالا قرن 10؛ مصحح؛ جلد: تیماج ارغوانی مذهب، 437ص، 13 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 50 - 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ترکی، کا: محمد بن محمد ... شافعی قادری (از سلسله قادری)، تا: شنبه 8 رمضان 1108ق؛ رکابه دار، مصحح، محشی با رموز «عبدالرحيم بن محمود» و «کنز»؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 135 گ، 25 سطر، اندازه: 15/7 × 21/5سم [ف: 27/1-201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن عثمان، تا: 1167ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی زرد، 179 ص (1-179)، 19 سطر (13×7/5)، اندازه: 11×17 سم [ف: 11 - 257]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 1101؛ خط: نسخ نازیبا، كان احمد بن یحیی بن احمد شامی، تا: شنبه 8 جمادی الاول 1212ق؛ مصحح، محشی؛ 130ص (135-6) [عکسی ف: 5 - 21]
آغاز: الحمدلله الذي خلق الموت و الحيوة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با مهر تملک «عبده عباس»؛ اهدایی: محمد جواد میرزائی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 72گ، 13 سطر (10×15)، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 1502]
S.-us Sudur li-s. -i zawa'id-is sudur
برماوی، محمد بن عبد الدائم، 763 - 830 قمری
bermāvī, mohammad ebn-e ‘abd-od-dāem (1362-1427)
تاریخ تألیف: شب 10 جمادی الاول 795ق
شرح و توضیح مطالب و جمله هایی است که در شرح خود مؤلف بر «شذور الذهب» نیامده و نیاز به بیان داشت با عناوین «قوله، اقول»..
آغاز: قال سیدنا و شيخنا ... الحمدلله الذي اكمل دینا برحمته و أتمم علينا عظیم نعمته و الصلاة و السلام على أفضل مبعوث بشرعته؛ انجام: هذا تمام ما قصدنا و الحمدلله أولا و آخرا و صلاته و سلامه على نبينا محمد و آله و صحبه و التابعين ...
خط: نسخ، كا: على بن احمد بن القصيف، تا: 146ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27گ (136پ -162پ)، 15 سطر، اندازه: 13/5× 18سم [ف: 21 - 30]
بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: رقعي بزرگ [میراث شهاب: س ش 2 - 32]
شرح صراط المستقيم- شرح سفر السعادة
š.-e sarf-e bahā'ī
شرحی است با عناوین «اگر شخصی گوید» و «ج» بر رساله صرف شیخ بهاء الدین عاملی. اصل این رساله به گروهی از جلمه: شیخ بهائی (- 1030ق)، عصام الدين اسفراینی (-951ق) و صالح بخارایی سمر قندی نوایی (- 1011ق) نسبت داده شده است.
[دنا 834/6؛ مشترک پاکستان: 13/2607 -2615]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12756/13
آغاز: اگر شخصی گوید که اول علم کدامست آخر علم کدامست جواب می گوییم که اول علم شناختن الله تعالی است؛ انجام: بی ترتیب با معنی بهتر است از با ترتیب بی معنی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مجدول؛ کاغذ: شرقی، گ (248-253)، 14-15 سطر، اندازه: 13×9 سم [ف: 32 - 425]
š.-e sarf-e fārsī
مشهد؛ مدیر شانه چی؛ شماره نسخه: 2/2
خط: نستعلیق، کا: ناصر الدین مولانا دوست محمد، تا: 959ق [نشریه: 5 - 602]
Š.-e sarf-e qazvīnī
عبدالله بن حسن بن عبدالله، ق13 قمری
‘abd-ol-lāh ebn-e hasan ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 19c)
چون رساله صرفی که سید محمد تقی قزوینی نوشته، مختصر بود، شارح بر آن شد که شرحی بر وی نویسد. در این نسخه به جز دو صفحه از آغاز شرح نیامده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2644/5
آغاز: الحمدلله الذي هو خلقني من كتم العدم ... چونکه مرحوم مغفور مبرور حاجی سید محمد تقی
انجام: ناتمام: پس اشتقاق یا انضمام آنستکه ضمير مستتر در وی بوده باشد و انتزاع بدون علامت ضمیر بوده باشد.
خط: نستعلیق، کا: عبد الله بن حسن بن عبد الله، تا: 1279-1280ق؛ جلد: مقوایی، 2گ (40پ -41ر)، اندازه: 22×18سم [ف: 7 - 218]
شرح صرف میر-تحفه
š.-e sarf-e mīr
بابا سمنانی، عبدالله بن حسین، ق 11 قمری
bābā semnānī, 'abd-ol-lāh ebn-e hoseyn (- 17c)
وابسته به: صرف میر؛ جرجانی، علی بن محمد ( 740-816ق)
آغاز: بسمله. و به نستعین. شکر و سپاس بی حد و فراوان و ثنا و ستایش بی عدد و بی پایان مر صانع و متکلمی را سزد که ذات اقدسش منزه و مبراست ... چنین گوید ... عبدالله بن حسين باباء السمنانی؛ انجام: راجع به شخص یا به شیء یعنی بیرون آوردن این شخص را با این چیز را و الله اعلم بالصواب ...
خط: نستعلیق، كان محمد طاهر بن محمد باقر سنجانی کزازی، تا: پنج شنبه 22 ربیع الثانی 1127ق؛ مهر: عبدالله حسینی؛ کاغذ: فرنگی سبز، جلد: تیماج مشکی، 203گ، 15 سطر (18×11)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 16 - 6]
آغاز: بسمله. و الثقة بالعليم الحكيم شکر و سپاس فراوان و نثار و ستایش بی اندازه و بی پایان مرصانع و متکلمی را که ذات اقدسش منزه و مبراست؛ انجام: چون مصنف فارغ شد از بیان احکام باب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با امضای «منه عفی عنه»، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 212 گ، 15 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 30 - 126]
š.-e sarf-e mīr
احمد بن محمد طاهر
ahmad ebn-e mohammad tāher
گویا از احمد بن محمد طاهر با همان مباحث که طلاب قدیم در آغاز تحصیل بدان می پردازند.
شرح و حواشی:
1- حاشیه مانند بر صرف میر و پرسش و پاسخ طلاب
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2896/7
آغاز: بسمله. بسم یعنی ابتدای میکنم بنام خدای؛ انجام: این فعل مشتبه میشد بامر قاصر العين یایی
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1218ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 24گ (109-132)، 31 سطر (16×8)، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 10 - 1743]
š.-e sarf-e mīr = kašf-e daqā'eq-ot-tasrīf
نسابه، محمد حسین بن محمد
nassāba, mohammad hoseyn ebn-e mohammad
متن صرف فارسی نگارش میر سید شریف گرگانی (- 816) است و شرح از محمد حسین بن شمس الدین محمد نسابه حسینی حسنی که برای پسرش ابو تراب شمس الدين محمد نگاشته است.
آغاز: بسمله. ببسم الله صرفت البنان بحمد الله شرفت البيان و بعد ... محمد حسین بن شمس الدين محمد النسابة الحسنى الحسینی جهت فرزند اعز ابو تراب شمس الدین محمد چیزی چند از اعتراضات ... بر تصريف امير قلمی می نماید؛ انجام: بک بکما بكن بی بنا. تم الشرح.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 24 ربيع الثانی 1247ق؛ پس از آن طب کیموی است و در پایان مجموعه پراکنده ها است از مجمر و مشتاق علی شاه با نثری ناشناخته در 99-117؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج حنایی، 97گ (3ر -99ر)، 15 سطر (13×8)، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 207]
انجام: به فعل ماضی نون وقايه واجب باشد تا کسره در فعل در نیاید و از این جهت این را نون وقايه خوانند پس
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (19پ -66پ)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 1 - 123]
آغاز: برابر؛ انجام: ذهب بما ذهب بهن.
خط: نستعلیق، کا: احمد بن حسین رضوی، تا: 1274ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 67گ (3پ -69ر)، 17 سطر (16×8)، اندازه: 24×14سم [ف: 13 - 3108]
š.-e sarf-e mīr
تقی بن محمود بن مؤمن
taqī ebn-e mahmūd ebn-e mo’men
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 5683/1
آغاز: حمدله. صلاة. اما بعد، بنده کمترین تقی بن المحمود بن المؤمن ... اراده کرده ام بنویسم کتابی را که مشتمل باشد جميع قواعد صرف را؛ انجام: بعد بیان می نمایم، انشاء الله
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ وگ (1 پ- 9 پ)، اندازه: 23/1×18 سم [ف: 8 - 456]
š.-e sarf-e mīr
غیر همانند: 1. چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه:493
آغاز: احمد و اصلی علی احمده و آله اما بعد پس ... عارضم شدم اینکه شرح نمایم بر مقدمه سید شریف در تصريف و بسط و پهن نمایم در شرحش همچنان که؛ انجام: و از این جهت است که لازم دانستند در آخر او فتح را و سنذكر ان شاءالله وجوه ادغام متقاربی المخرج في بابه المفصل، تمت شرح بسیار مفصل فارسی بر «صرف میر» نگاشته میر سید شریف جرجانی است که در آن شرح و بسط نظرات ادبی مؤلف پرداخته و آن را اقوال دیگران و امثال بسیار تشریح کرده است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1295ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 165گ، 12 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: - 105]
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14، 8گ (44ر - 51پ) [مختصر ف: - 495]
آغاز: بسم ابتدا می کنم بنام الله اسم ذات است؛ انجام: آوردم این شخص را بتوفيق ملک حی قدیر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر، تا: 1226ق [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1231ق [الفبائی: - 346]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 20 محرم 1250ق؛ اندازه: 14/5 ×21سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
آغاز: اما کدام در اسم رباعی مجرد در همه حروفش اصلی باشد پس گوییم در صیغه های آن بنا بر مشهور پنج است چنان که آنها را بیان خواهم نمود و اما رباعی مزيد فيه آن چون ثلاثی مزید فيه نیز بسیار است؛ انجام: مصنف نیز در آخر کتابش به اینکه فعل لازم گاهی متعدی به الف فاعل و سین استفعل می شود اشاره نموده است تمام شد شرح کتاب صرف میر بعون الله الملك القدير. صرف میر را به اختصار شرح نموده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1280ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 12 سطر، اندازه: 17×9/5 سم [ف مخ - 3 - 1227]
آغاز: بدان ایدک الله تعالى في الدارين ... س چرا بدان گفت و بخوان نگفت، ج زیرا که غرض مصنف بدانستن است نه بخواندن شرحی است به روش پرسش و پاسخ «س - ج» بر رساله صرف میر سید شریف گرگانی، بدین ترتیب که فرازی از اصل را آورده
پس از آن شرح می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14 مجدول؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 119گ، 20 سطر، اندازه: 22×11سم [ف: - 97]
آغاز: بسمله، بسم الله یعنی ابتدا می کنم یا استعانت می کنم بنام ذات یکی واجب الوجود که مستجمع جميع صفات و کمالات است شرح مفصلی است بر صرف میر سید شریف جرجانی، این شرح گویا تألیف کاتبان نسخه (آقا نوری و آقا شیخ حسین) است؛ خط: تحریری، كا: آقا نوری و آقا شیخ حسین، تا: سه شنبه 20 جمادی الثانی 1334ق؛ افتادگی: آغاز؛ 26گ، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2615]
آغاز: هرگاه که این همه فضیلت در الف باشد او را طرح کردن نیکو نباشد جواب گوئیم که بسم در اصل اسم بود و این باء زائده است چون باء زایده در آوردن به اسم شد؛ انجام: الف بدل از نون خفيفه مثل وليكونا و لنسفها بیست و ششم الف مبدله از نون که آن نون لام کلمه باشد مثل اذا فصل بدان که چون ذهب را که لازم است شرحي مزجی بر «صرف میر میر سید شریف جرجانی» است. شرحی متوسط و بدون تحقيق است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ اهدایی: حاج سید محمد على خوانساری؛ جلد: تیماج قهوه ای، 111گ، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 3 ]
آغاز: رابوده تغییر هیأت در اول به حرکت شد که را را مفتوح گردانیدند ضرب شد؛ انجام: این شخص را با این چیز را تم والحمدلله رب العالمين ... الطاهرين
خط: نسخ، كا: اقبال بن عبدالله، بی تا، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 181 گ، 19 سطر، اندازه: 19/7×12/4 سم [ف: 3 - 514]
آغاز: سه گانه بر دو وجه است یکی مجرد از زواید یعنی همه
حروف وی اصلی باشد و دیگری مزيد فيه از اول تا «فصل معتل الفاء از باب فعل یفعل ...». شرح مفصلی است بر صرف میر سید شریف جرجانی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ 64گ (1-64)، 14 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 2615]
آغاز: یعنی ابتدا می کنم بنام آن خداوندی که مستجمع جميع صفات و کمالات است؛ انجام: یعنی دیدم من یک سه فرد را الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله الاجمعین.
شرح مختصری است بر صرف میر، سید شریف جرجانی؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14گ (35-48پ)، اندازه: 17×11سم [ف: 2 - 332]
خط: تحریری، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 18گ (57ر - 74پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 2 - 333]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ 75گ (18پ-92ر)، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 293]
آغاز: ... اید ک الله تعالی بدانکه اید فعل ماضی است و از و معنی مضارع است زیرا که ایدک الله دعاست و هر ماضی که در معرض دعا واقع شود بمعنی مضارع می باشد ... رساله ای متوسط در شرح «صرف میر» اثر میر سید شریف جرجانی که در آن مشکلات و مبهمات متن صرف میر بر طرف شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج، 135 گ، 12 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: - 106]
آغاز: بدانکه مصدر اصل کلام است یعنی اصل سخن است و از وی نه وجه باز می گردد، انجام: آیا می زنید شما جمع زنان حاضره در این زمان یا در زمان آینده این شرح مزجی را که بسیار کودکانه است گویا یکی از طلاب مبتدی هنگام خواندن صرف میر نوشته است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد کریم ابن عبد الحي بن محمد کریم انصاری، تا: 1217ق؛ 38گ (101-138 پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 8- 330]
آغاز: بدان که مصدر اصل کلام است و از وی نه وجه باز می گردد ماضی و مستقبل و اسم فاعل؛ انجام: حکایت نفس را و آن شش که مغائیه را بود.
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كان رسول ولد کربلایی عبدالله، بی تاب افتادگی: انجام؛ اهدایی: واعظ تهرانی؛ کاغذ: آبی و لیمویی، 20گ (194پ 213پ)، اندازه: 20/5×15/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 476]
S.-u Sugra fi-l-mantiq
کردی، محمد قسیم بن احمد،
kordī, mohammad qasīm ebn-e ahmad
وابسته به: صغری در منطق = منطق صغری؛ جرجانی، علی بن محمد ( 740-816)
شرح مزجی و مختصری بر کتاب «الصغرى» میر سید شریف جرجانی است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 37211
آغاز: بسمله. و به نستعين و الهداية نطلب منك العون و الهداية فاهدنا الصراط المستقيم حمدا لمن تكثر شئونه؛ انجام: في بعض النسخ من مؤخر فهو تحريف من الناسخ و العلل لان البيان بها قد انتهى ... الرسل و سيد الأنام خط: نسخ، كا: عبدالرحمن حزين المدام، تا: 1191ق؛ محشی با رمز «صح، منه»؛ مهر: «یا تی من بعدي اسمه احمد» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 11گ، 21 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 356]
S.-u Sugra fi-1 mantiq
وابسته به: صغری در منطق = منطق صغری؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
تاریخ تأليف: غره شوال 996ق
متن از میر سید شریف، شرح از عبدالرزاق. شارح بر اصل کتاب یک مقدمه و یک خاتمه اضافه کرده علاوه بر شرح اصل متن.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 2/ 480
آغاز: بسمله الحمدلله جعل مطالع الافكار مطالع الانوار الاسرار ... اما بعد فمتى عرفت من الاستاذين المحققين؛ انجام: بعض تلامذته مختص بها غير متجاوز عنها قد فرغ من تأليف
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد رضا، تا: 1284ق؛ در آخر چهار برگ اضافه است شامل مطالب متفرقه، در باب استخاره، اشعار، طلسم افلاطون به اسکندر ذوالقرنین؛ جلد: تیماج خرمایی، 13 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 12×19 سم [ف: 1- 294]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 2/ 480
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 69]
شرح صغير- حاشية المختصر النافع
شرح صغير- شرح الفية ابن مالک
شرح صغير-حديقة المؤمنین
S.-e saqir
نامعلوم:
بی کا، بی تا، خریداری از علیرضا طاهری یزدی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
شرح صغير صمدیه- الفرائد البهية في شرح الفوائد الصمدية
Š.-u Şağīr-i qaşīdat-i ab-i-1-jays-il-undulusī
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570؟ - 646 ؟ قمری
ebn-e hājeb, “osmān ebn-e ‘omar (1175 - 1249)
شرح صغير قصيده ابوعبدالله محمد معروف به ابی جیش اندلسی.
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2492/1
آغاز: و الصلوة الدائمة على رسوله المبعوث؛ انجام: والالف في اعاد اشارة الى عدة الضرب.
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 30گ (1-30)، اندازه: 14×9سم [ف: 4 - 1396]
شرح صفدی- الغيث الذي انسجم في شرح اللامية العجم
شرح صفوة الزبد- فتح الصمد بشرح الزبد
S.-us safiha = .-u sfihat-il usturlab
فاضل جواد، جواد بن سعيد، - 1065 قمری
fazel javad, javad ebn-e said (- 1655)
وابسته به: الصفيحة الاسطرلابية - الصفحة = صفيحة الامكان؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرحی است مزجی بر رساله صفيحه شيخ. از این شرح در کتاب احوال و اشعار فارسی شیخ بهائی ذکری به میان نیامده است. در دو «تمهيد»: 1. في كل ما يقبل الاشارة الحسية؛ 2. معرفة القاب الآلات و الخطوط و الدوائر التي على الاسطرلاب.
آغاز: بسمله تعالت درجات قدس من أن يصل الى سمت ارتفاعها عنكبوت الخيال ... و بعد فيقول ... جواد بن سعيد الكاظمي لما كن علم الاسطرلاب من علوم الرياضية
انجام: ... في جميع الاقسام الستة و حيث انتهى كلام المصنف الى هذا المقام فلنقطع الكلام حامدين الله .. و الحمدلله رب العالمين.
[دنا 836/6 (4 نسخه)]
خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد بن عبدالقادر بن عبد الصمد حسنی موسوی بحرانی، تا: قرن 11؛ مصحح؛ اندازه: 12×18/5 سم [ف: 3 -119]
آغاز: برابر؛ انجام: و الهداية إلى سواء طريقة مصلين على خير
خلقه ... اجمعين رب العالمين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1020ق، کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه فرسوده [ف: 5 - 461]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد هادي بن محمد تقی سهروردی مشهور به شولستانی، تا: 1104ق، جا: شیراز مدرسه صالحیه؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، اندازه: 26×14سم [ف: 10 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13، در روی برگ اول بندی در اعتدال و نیز مطلبی با عنوان برهان على امتناع لاتناهی از شیخ بهایی تحریر شده؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 32گ (57-88) اندازه: 20×11سم [ف: 47/2 - 72]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1-145]
شرح صفيحة الاسطرلاب- شرح الصفيحة
S.-us safihat-il usturlabiyya
وابسته به: الصفيحة الاسطرلابية - الصفحة = صفيحة الامكان؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
متن از شیخ بهایی، شرح از ناشناس که نام خود را در دیباچه نیاورده و بایستی یکی از شاگردان نگارنده و به روزگار او باشد، که در آن از نگارنده به «دام ظله» یاد می کند. در الذریعه (34413) از شرح آن از شاگرد شیخ بهایی به نام جواد ابن سعدالله کاظمی یاد شده، که چاپ شده است. امکان مقایسه نسخه در دست با چاپی به دست نیامد. برای نشانی: «غرة» وهي فصل الأصل بياض في جهة الفرس فوق الدرهم. تم الستعير لكل واضح معروف، و لشهرة تعريف الاسطرلاب و بیان وضعه عندهم، عنونه دام ظله بها «الاسطرلاب» لغة يونانية رسم رسم بالسين و الطاء المهملتين و قد يبدل السين صاد). قال ابوریحان البيروني في بعض مصنفاته». در آغاز آن این دو بیتی فارسی را به کار برده است: امست و صفایح و شطاياست بدان ** پس حلقه و عروه و علاقه است عیان ... کرسی و مدیر و عنکبوت و دفتان.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 787/2
آغاز: بسمله. الفياض الكريم، الفتاح المبين، اعن عبد المذنب ... غرة و هي في الأصل بياض في جبهة الفرس؛ انجام: في جهت القطب الظاهر و الخفى كما هو المشهور.
خط: نستعليق پخته، بيكا، تا: قرن 11؛ با نشان مهر كنده 1047و 1053ق؛ 58گ (58پ -115 ر) [ف: 2 - 156]
š.-uş Şalāt
حجری بحرانی، محمد بن علی، ق13 قمری
hajarī bahrānī, mohammad ebn-e ‘alī (- 19c)
شرح مبسوطی است بر کتاب الصلاة عبدالله بن مبارک خطی احسائی. شارح در مقدمه می گوید: عده ای از استاد این جانب درخواست رساله ای در موضوع صلات کردند و ایشان رساله موجزی را تأليف نمودند و برای حل برخی مشکلات آن این شرح را ترتیب دادم.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15644
آغاز: بسملة، الحمدلله الذي وفقنا لطاعته و هدانا بهدايته ... و بعد، فيقول .. انه لما كانت الصلاة أفضل الأعمال و أرجح الأقوال و الأفعال عند ذي الجلال حتى قال الله تعالى في كتابه المبين أن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا؛ انجام: ثم يفرغ ذلك الماء و قد طهر و هذا آخر ما أردنا إيراده في هذه الأملاء و نستغفر الله سبحانه و تعالى عما صدر منا من السهو في الجهر و الإخفاء ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 15 جمادی الاول 1235ق؛ مصحح؛ تاریخ وقف: ربيع الثانی 1267؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 137 گ، 16 سطر (7×11/5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 39 - 598]
S.-us salat
وابسته به: مقدمة في الصلاة = الصلاة؛ سمرقندی، نصر بن محمد (375-)
متن از ابوالليث السمرقندی. در ابتداء چند سطر از متن را آورده سپس با عنوان «قوله» آن را شرح کرده است. مطالب متن فتوایی و در عنوان «فصل» مرتب است. احکام طهارت نیز در آن ذکر شده. شارح شناخته نشد.
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمد لله الذي شرح صدور ائمه الفقه ... پس از سه سطر خطبه: قال الفقيه ابواللیث سمرقندی ثم اعلم بان الصلوة فريضة قائمة و شريعة ثابتة ... آغاز شرح: قوله بأن الصلوة فريضة يعني الصلوة في اللغت عبارة عن الدعاء ...
آغاز: برابر؛ انجام: فلما رفع رأسه نودی بالقبول فعاد ثانية شكر القبول.
خط: نسخ، كا: على محمد ولد عادل تایمنی، تا: 1278ق؛ جلد:
گالینگور مشکی، 93گ، 12 سطر (16×12)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 51 - 113]
آغاز: برابر؛ انجام: اي الدنيا و الآخره أنه لا يلتفت الى غير الله تعالی اصلا و ان التفت. بی کا، بی تا؛ جا: مدرسه ملا صدر الدین؛ کاغذ: ترمه، جلد: ابره
کاغذی مقوایی، 58ص (303-360)، 13 سطر (13/5×7)، اندازه: 21×15سم [ف: 7 - 224]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2845/10- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2 - 14]
آغاز: برابر انجام: و اما الهداية فهو صنع رب فهو غير مخلوق
خط: نسخ، كا: اسماعیل بن مراد او کلی، بی تا؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن خرمایی، 69ص، 12 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 548]
š.-uş Şalāt wa maqāşidihā
حکیم ترمذی، محمد بن على، - 320؟ قمری
hakīm-e termezī, mohammad ebn-e ‘alī (- 933)
چاپ: قاهره، محقق: حسنی نصر زیدان، دار الكتاب العربی، 185ص، 1385ق. [سزگین 11؛ عثمان يحيی 96]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: 5/2 بخش 2
بی کا، تا: 1119ق، 56گ (73ر -128ر) [ف: - 62]
شرح الصلوات- شرح المناقب
شرح صلوات- فضائل الصلوات على النبي و آله
š.-e salavāt
ضراب، ابوالحسن
zarrāb, ab-ol-hasan
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 1260
آغاز: در شب جمعه و روز جمعه فضیلت و ثواب آن بیشتر است؛ انجام: و این اشارتست بدانکه آن حضرت همچو سایر ائمه مهدیین گردن دشمنان دین را بشمشیر حجة و برهان قطع می فرموده ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، 88گ، 31 سطر (12×7)، اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 908]
Š.-os salavāt
حسینی، ابوالمعالی بن نورالله
hoseynī, abo-l-ma‘ālī ebn-e nūr-ol-lāh
وابسته به: دوازده امام = مناقب = تحيات = انشاء الصلوات و التحیات = صلوات چهارده معصوم = انشاء الصلوات على اشرف البريات و عترته = صلوات دوازده امام = الصلوات الاثني عشرية = الخطبة الاثني عشرية؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
اهدا به: محمد قاسم دیانت خان با داستان طوسی با ابن حاجب در دیباچه.
تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه:508/3
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 2 - 121]
š.-os-salavāt = š.-e davāzdah emām
حسینی شیروانی، ابوالحسن بن محمد، - 1322 قمری
hoseynī šīrvānī, ab-ol-hasan ebn-e mohammad (- 1904)
وابسته به: دوازده امام = مناقب = صلواتیه = التحية الاثني عشرية = درود = الصلوات و التحيات؛ ابن عربی، محمد بن علی (560 -638)
اهدا به: ناصر الدین شاه (1264-1313ق)
تاریخ تأليف: 2 ربیع الاول 1322ق
اصل دوازده امام منسوب به محيي الدين محمد بن على معرف به ابن عربی است و به تفصیلی که سخت مورد تردید است. این شرح عربی و فارسی است و روش او عرفانی و اندکی به مطالب ادبی نیز پرداخته است. در دیباچه می گوید: چون از مشهد به میهن اصلی خود شیروان برگشتم همواره مایل به زیارت مشهد بودم تا موفق گردیدم و در این سفر دوم در اثر مهربانی های ركن الدوله استاندار خراسان در آن شهر رخت اقامت افکندم و این کتاب را در زمان حکومت وی نگاشته و به ناصرالدین شاه قاجار اهدا کردم. (علینقی منزوی)
آغاز: الحمدلله الذي جل عن مطارح اضواء الفكر جلاله و ارتفع عن مواقع النظر كماله عجزت المدارک و العقول عن ادراک کنه کمال حكمته؛ انجام: و اصفیاء الرحمن و سلالة خير النبيين و خلاصة عترة صفوة المرسلین صلوات الله و سلامه عليه و علیهم اجمعین
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، تا: 2 شعبان 1308ق؛ محشی به
امضای «ع غ ح عفی الله عنه»، رکابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 63گ، 12 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [ف: 30 - 73]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حسن شیرینی، تا: 1308ق؛ جلد: تیماج قرمز، 43گ (43ر -85ر)، اندازه: 23×17سم [ف: 4 - 204]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله ابی الوقت مولی الزمان ... معناه واضح. ثم قال المصنف بعد اتمام الأوصاف للانوار الأربعة عشر: اللهم اني اشهد ک آن هولاء ... و سلامه عليه و علیهم اجمعین. تم هذه الوجيزة.
خط: نسخ، كا: محمد حسین، تا: 20 محرم 1309ق؛ از روی خط مصنف نوشته شده، کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 95گ، 13 سطر (7×12/5)، اندازه: 11×17 سم [ف: 1- 139]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسن بن سید ابو الحسن شیروانی پسر مؤلف، تا: 17 جمادی الثانی 1335ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 68گ، 11 سطر (18×10)، اندازه: 22×18سم [ف: 2 - 537]
š.-e salavāt
tāramī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘alī asqar (- 20c)
تاریخ تأليف: جمعه 14 ربیع الاول 1328ق
رساله مفصلی است در آداب صلوات فرستادن بر حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و آل اطهارش، مؤلف این رساله را به نام محمد ولی میرزا در هشت فصل» تأليف نموده: 1. بیان معنی صلوات و تسلیم به حست لغت و اصطلاح؛ 2. ذکر نکات و ابحاث متعلق به آیه صلوات؛ 3. تعيين لفظی که صلوة و سلام به آن حاصل می گردد؛ 4. ذكر فضائل و فواید فرستادن صلوات؛ 5. ذکر مواطن و مواضع و مواقفی که فرستادن صلوات تأکیدش بیشتر است؛ 6. ذكر آدابی که صلوات فرست را رعایت آن ضروری است؛ 7. ذکر صلوات های جمعی از انبيا (علیهم السلام) و غیر انبیا؛ 8 ذکر صلوات متنوعه.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13573/1
آغاز: نحمد اللهم على ما اخذت عهدك علينا بالايمان بك ... اما بعد بنده حقیر معترف بتقصیر ... بر الواح ارواح ارباب بصیرت و صاحبان خبرت می نگارد که؛ انجام: و اگر کسی خواهد که دعائی یا صلواتی دیگر را به آن ملحق گرداند مختار است و الحمد ...
خط: نسخ خوانا، کاتب = مؤلف، تا: جمعه 14 ربیع الاول 1328ق؛ جلد: تیماج زرد، 110گ (1پ -110ر)، 16 سطر، اندازه: 10/5 ×18 سم [ف: 37 - 86]
S.-us-Salawat-i 'ala-in-nabiy (5)
کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
رساله ای است در معنای صلوات بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) که مؤلف در پاسخ به درخواست شخصی تألیف کرده است.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:881/4
آغاز: رب وفقني لحمد يليق بحضرتك و لاتفرغ قلبي عن محبت و ارزقنی دوام الاتصال بخدمتك و بصرني في آيات معرفتك بحق من شرفته؛ نسخه اصل: کتابخانه مؤلف - کاشان؛ کاتب = مؤلف، تا: با تاریخ قرن 14؛ مصحح؛ 7ص [عکسی ف: 3 - 74]
شرح صلواتیه- شرح رسالة في توجيه التشبيه للدوانی
شرح صمدیه- شرح الفوائد الصمدية
شرح صمدیه- شرح القصاری
š.-e samadīyye
قزوینی، عبدالكریم، ق 14 قمری
qazvīnī, ‘abd-ol-karīm (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 29281
آغاز: بسمله. حمدله هذا كتاب صمدیه دراصل هذا كتاب لعبد الصمد یعنی این کتاب از برای عبدالصمد است؛ انجام: مثالیست که مفعول مطلق ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1307ق؛ افتادگی: انجام؛ ضمیمه نسخه ش 15569 [رایانه]
S.-OS-Samadiyya
سرابی، علی اصغر بن زین العابدین، ق14 قمری
sarābī, 'alī asqar ebn-e zayn-ol-'ābedīn (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرح و توضیحی است بر مشکلات رساله «الفوائد الصمدية» شیخ بهاء الدين عاملی است با عناوین «هذا بحث، جواب
می کوییم». تألیف شده برای مبتدیان.
مشهد؛ میبدی؛ شماره نسخه:359
آغاز: الحمدلله المتفرد في عز جلاله المتعالى في صفات کماله ... اما بعد چنین گوید احقر العباد علی اصغر؛ انجام: بخلاف همزه مثل قول خدای تعالی الم نشرح لک صدرک ...
خط: نسخ، كا: عباسقلی بن آقا على عطائی مقیم ارغه، تا: 22 ذیحجه 1345ق؛ دارای اشعاری ترکی با نشانی یادگار شیخ غلام آمده؛ 72گ، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 64]
š.-e samadīyye
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، ق15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030)
تاریخ تأليف: یک شنبه 1353/7/28 مطابق با چهارم شوال 1394ق شروع شده و 1354/2/31 مطابق جمادی الاول 1395ق
پایان یافته است.
قم؛ ارگانی بهبهانی؛ شماره نسخه: 41/2
آغاز: بهترین کلمه شروع جمله و کلام است و نیکوترین خبر اختتامی است، انجام: در الم نشرح صدر کی آمده است. خدايا سینه ما را به نورهای معارف و لطایف حقایق ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: دفتر چه، 19- 21 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 65]
S.-us Samadiyya
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
مشهد؛ حیدری؛ شماره نسخه:57
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام اندیشه حوزه: س 2، ش7 -217]
š.-e samadīyya
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 19132
آغاز: بسمله. ابتدا می نمایم بنام خدائی که روز دهنده است در دنیا؛ انجام: في عفوه في مطالب في مطالب يوم القيمة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ ضميمه نسخه ش 19131 [رایانه]
Š.-u șinā‘at-it-tibb
شرح بر کتاب «صناعة الطب» که از کتب متقدمین مانند جالینوس و حنین و رازی و ابن سینا استخراج شده است و مرتب بر ده مقاله است.
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:191
آغاز: الحمدلله الذي أبد العناصر و الأجزاء و أوجد الأمزجة و الأعضاء؛ انجام: موجود: الأمراض المختصة بعضو عضو من الفرق الى القدم قال المصنف ..
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ 85گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [مؤيد: 1- 187]
شرح صنایع الاسحار في بدايع الاشعار- پیروزی و مقاله نوروزی
شرح صواعق المحرقة، الصواقع الموبقة لاخوان الشياطين و الضلال و الزندقة
š.-e sīyaq-e moškela
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:23646
آغاز: بسمله. الحمدلله ... حمد در لغت بمعنی ستودن؛ انجام: ما لايكون اخره حرف عليه بسم الله
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
شرح صيغ مشکله در قرآن مجید به مسائل متفرقه
شرح ضابطة اشكال- حاشية تهذیب المنطق
S.-u dabitat-i intaj-il askal-il arbaa
میرزا جان باغنوی، حبیب الله، - 994 ؟ قمری
mīrzā jān-e bāqnavī, habīb-ol-lāh (- 1586)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است کوتاه بر ضابطه شرائط «اشکال اربعه» تهذیب المنطق تفتازانی.
آغاز: بسمله. و ضابطة هذا مما تفرد به المص الأمام و لم يأت به احد من الأئمة المعتبرین؛ انجام: فلا يكون الا بالذات بخلاف الأوسط و الأكبر فإنهما و صفان كما حقيقته (حققته في موضعه)
خط: نستعلیق تحریری، كا: اعجاز حسین بن محمد قلی کنتوری، تا: 1255ق؛ اهدایی: رهبری، دی 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 4گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 24 - 219]
آغاز: بسمله، و ضابطه شرائط الأربعة أنه لابد اما من عموم موضوعية؛ انجام: فانه مشروط اخوان الصفا و مکارم الاخلاق الوفا فقط، تم شرح الضابطه
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 1314ق؛ ضمیمه نسخه ش 11096 رایانه
š.-u dābiţat-i intāj-il-aškal-il-arba'a
نیریزی، محمود بن محمد، ق 10 قمری
neyrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 160)
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است بسیار موجز با عناوین «قوله» بر شرایط اشکال اربعه «تهذیب المنطق» تفتازانی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 18410
آغاز: بسمله و اذ قد وقع للمصنف الفراغ عن بيان تفاصيل شرایط انتاج الأشكال الأربعة اراد ان يشير الى ضابطة يجمعها و يمكن أن يستنبط هي منها؛ انجام: كما أن ليس لاكثر شارحی کلامه اهتداء الى هذا النوع من التحرير و التقرير و الله اعلم بالمبين
خط: نسخ، بی کا، تا: 16 رمضان 904ق؛ مصحح؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 3ص، 17 سطر، اندازه: 17×9سم [ف: 24- 218]
š.-u dābiţat-i intāj-il-aškal-il arba a
بهابادی، عبدالله بن قاضی
bahābādī, 'abd-ol-lāh ebn-e qāzī
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
حل ضابطه ای است که سعدالدین تفتازانی برای اشکال اربعه قرار داده و بنا به گفته مؤلف کسی نتوانسته این ضابطه را حل کند و وی بدین کار توفیق یافته و پس از رفتن به شیراز و استفاده از محضر یکی از بزرگان (استاد الورى ؟) به دستور وی نظر خود را در این رساله نگاشته است. این رساله مشتمل بر یک مقدمه و دو «مقصد» می باشد: المقدمة: في تمهيد ما لابد من حل المقام؛ مقصد 1. شرح الكلام؛ مقصد 2. نقل طرف من كلمات الأعلام
آغاز: بسمله، حمدا حمدا لا اله الا هو بالحمد حقیق اذ ارشدنا الى رموز التدقيق منه التوفيق و عليه التكلان في الكل ... و بعد فيقول الواثق بفضل ربه الهادی ... انجام: لكن الأمر فيه سهل عند من هو اهل و لما وقع لفظ الأهل خاتمة الكتاب فارجو من الله تعالى أن يجعلنا من اهل الثواب ...
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 17گ، 17 سطر، اندازه: 16×8 سم [ف: 1- 292]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: شمس الدین محمد بن كمال الدین حسین قهپائی، تا: 999ق؛ جلد: تیماج سبز، 11گ (1پ-11پ)، اندازه: 20×12سم [ف: 22 - 284]
آغاز: برابر؛ و بعد فيقول ... عبدالله بن قاضى البهابادی (كذا في النسخه) لقد طال ما جال في خلدی ... آن احرر ما يجده فکری الفاتر ... في حل الضابطة المشهوره للعلامه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ محمد علی بن محمود تبریز، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 1 گ (115پ- 121ر)، اندازه: 19×26سم [ف: 23 - 827]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین، تا: 1240ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 11ص (122-132)، 20 سطر (17×9/5)، اندازه: 26×16سم [ف: 18 - 360]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن علی مشهدی، تا: با تاریخ 1164ق؛ تملك: محمد تقی در 1164ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 16گ (3پ -18پ)، اندازه: 19/5×9/5 سم [ف: 12 - 499]
š.-u dābiţat-i intāj-il aškal-il arbaʻa
بحر العلوم، محمد بن محمد، 1144 - 1225 قمری
bahr-ol-“olūm, mohammad ebn-e mohammad (1732 - 1810)
شرحی است بر ضابطه شرائط «اشکال اربعه» تهذیب المنطق. مؤلف در این کتاب شرح ایرادهایی بر ملا میرزا جان دارد.
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام على من بعثهم للهداية البداية لاسيما على افضلهم كافة محمد المبعوث ... قال المص في بيان ضابطة شرایط الأشكال الأربعة المذكور سابقا تفاصيلها ای الامر الكلى اللازم لتلك الشرایط و جودا و عدما انه لابد في القياس الاقتراني الحملي من احد الامرين على سبيل منع الخلو
آغاز: برابر؛ انجام: و قد كان في صدد بيان الشروط المذكورة
خط: نستعلیق تحریری، كا: اعجاز حسین بن محمد قلی کنتوری، تا: 1255ق؛ نام مؤلف در صفحه عنوان و در فهرست آستان قدس
عبدالعلی» کتابت شده و به ظن قوی همان «عبدالعلى بحر العلوم الكهنوی» است که «حاشية تهذیب المنطق» وی معرفی شده؛ اهدایی: رهبری، دی 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 3گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [اهدائی رهبر: 5 - 372]
آغاز: برابر؛ انجام: النسبة المذكورة في صغرياتها و هي ملزومة لها و الحمد لله رب العالمين
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 1314ق؛ ضميمه نسخه شماره 11096 [رایانه]
.-u dabitat-i intaj-il-askal-il-arba'a
وابسته به: تهذیب المنطق؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
نه گفتار اثر خامه این فضلاء: محمد عبد الحليم الكنوي، مفتی محمد سعد الله، ملا میرزا جان، مولانا ابوالفتح، مولانا شیخ الاسلام، مولانا ابو الخير، مولانا فتح الله، مولانا بحر العلوم عبدالعلی، مولوی بزرگ علی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:11096/3
كان جلال الدين بن ملا احمد ارمانی، تا: 1254ق، جا: سنندج؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 14× 20/5 سم [ف: 11 - 502]
š.-u daw?-il mişbāḥ
وابسته به: ضوء المصباح = شرح المصباح؛ تاج الدين اسفراینی، محمد بن محمد (-684)
شرحی است بر کتاب «ضوء المصباح» تاج الدين محمد بن محمد اسفراینی که در شرح «المصباح في النحو» مطرزی نگاشته است. این حاشیه با عناوین «قوله، اقول» برگزار شده است. انجام: و هذا باب الاطناب فيه محال لكنه يفضي إلى الملال فاقتصرت على هذا القدر فليس الذي على التشاف.
آغاز: ان احق ما يتوشح بذکره صدر الكتب و الدفاتر و يتوفر على نشره السنة البادی و الحاضر؛ انجام: نحو عندى راقود خلا فالابهام هنا في الراقود لاغير فارتفع بقولك خلا ما يرفع الابهام عن أحد طرفي النسبة.
تذکر: این کتاب در فهرست به نام ضوء المصباح تاج الدین اسفرائینی آمده است که به استناد فهرست مرعشی 561738 تغییر یافت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی؛ تملک: حسین بن يوسف و مهر «خالق الوتين بيده حسين» (مثمن)، حاج مصطفی بن يعقوب شهير به معیر به تاریخ 1133؛ مهر: «برنگین دل على کنده مهر آل احمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 198گ، 19 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 1- 192]
آغاز: المبرد فانه جاز [ظ: اجاز] نصب زید بضارب ... قوله جاعل النحو في الكلام کالملح في الطعام وجه التشبيه بين الملح و النحو ظاهر؛ انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «شرح المصباح في النحو» معرفی شده است. این شرح با «قوله» است. و در آغاز سخن شاح «اقول» و نظایر آن ذکر نشده؛ خط: نسخ تحریری، كا: ملااحمد موصلی، بی تاب افتادگی: آغاز (اندکی از شرح دیباچه)؛ از روی نسخه ای به خط عثمان بن ابراهیم و مورخ 1016 یا 1106 نوشته شده و بسیار پر غلط است؛ کاغذ: اصفهانی زرد، جلد: مقوا، 220 ص، 17 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 7 - 168]
آغاز: اللفظ فلابد من التاء الموزون بالأفراد في اللفظ احتراز عن قول عبدالله و قول من قال ان الحد منقوض؛ انجام: برابر
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی؛ جلد: تیماج، مشکی، 171گ، 11 سطر، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 36 - 405]
Š.-e zaw’-ol mesbāh = hāšīyat-o zaw’-ol mesbāh
وابسته به: ضوء المصباح = شرح المصباح؛ تاج الدين اسفراینی محمد بن محمد (-684)
شرح یا حاشیه ای است مفصل با عناوین «قوله» بر کتاب «ضوء المصباح» تاج الدین محمد بن محمد اسفراینی. شارح از اهل سنت بوده و شرح عربی و ترجمه فارسی خطبه «ضوء الصباح» نیز که در این نسخه آمده به احتمال زیاد از همو باشد. در این شرح فارسی به اشعار فارسی به عربی و آیات قرآن استشهاد شده است. از امیر خسرو دهلوی، حافظ شیرازی، میر سید شریف جرجانی (- 816ق)، شیخ فیضی، سعدالدین تفتازانی (- 792ق)، جامی (-898ق) (از جامی با عبارت عليه الرحمة ياد کرده)، تفسیر امیر حسین واعظ (شاید واعظ کاشفی (-910ق) باشد)، میر جمال الدین حسین و دیگران نقل کرده است. نامی از این شرح و شارح آن در منابع موجود یافت نشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15190/4
آغاز: ...... و چون این قسم را معرب کنند و او را مفتوح سازند و یا را ساکن و ها را ظاهر ... ملاصقه، بصاد مهمله و قاف چسپیدن، استیناف، از سر گرفتن چیزی را و آغاز کردن؛ انجام: اقتصار،
بقاف و صاد و راء مهملتين کوتاه کردن. لب بر لبم بنه که سخن مختصر کنم ** کافسانه تطاول ... مطول است / دل خویشتن خبر کردم ** مطول است غم هجر مختصر کردم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1295ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مجدول؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمع مشکی، 105گ (17-121)، 15 سطر (7×14/5)، اندازه: 23×14/5 سم [ف: 38 - 564]
š.-e tā‘ūn-e sāl-hā-ye 1247 va 1256 kordestānāt
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8931/99
خط: نسخ، كا: عبد القادر کوی، تا: قرن 11؛ پس از آن: 100. مطالبی درباره روافض (1200-200پ) از ابوالخیر فضل الله روزبهانی، 101. گفته هایی از لقمان و ابن عمر (201ر) به نقل از رساله شیخ ابن حجر، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قهوه ای مذهب، 1ص (19×9)، ابعاد متن: 23×10/5، اندازه: 27/7×13 سم [ف: 29/1 - 377]
شرح الطب الايلاقی- شرح مختصر القانون
شرح طب الرضا - شرح الرسالة الذهبية
شرح طب النبي و طب الائمة- تحفة الأبرار
.-u tara'if-il hikma = ta'liqat-u taraf-il hikma
حسینی قزوینی، محمد تقی بن امیر مؤمن، - 1270قمری
hoseynī qazvīnī, mohammad taqī ebn-e amīr mo'men (- 1854)
وابسته به: طرائف الحكمة و بدائع المعرفة = خلاصة نهج
البلاغة؛ حسینی قزوینی، محمد تقی بن امیر مؤمن (-1270)
شرح مزجی است بر کتاب «طرائف الحكمة و بدائع المعرفة» که خود مؤلف از کتاب «نهج البلاغة» شریف رضی در چند «منهج» گرد آورده است. شارح در آن از «امیر محمد رضا» نیای خود یاد می کند و پیداست که او این شرح را در زمان پدر خود نوشته است. این امیر محمد رضا فرزند حاجی میر قاسم پسر امیر محمد باقر امیر حاج بوده و نگارنده «بحر المغفرة» در دعا و «دليل الزائرین» و «صومیه» و کتاب «چنار خونبار» که در زرآباد رودبار قزوین در هر عاشورایی خون از آن می ریزد. شارح می نویسد که من هم آن را دیده ام و رساله ای درباره آن نوشته ام و پیش از من قوام الدین مرعشی درباره آن کتابی نوشته بود.
آغاز: الحمدلله و هو أهل الحمد كله و الصلاة على خير خلقه محمد و آله، و بعد فهذه تعليقة اعتلقت بطرائف الحكمة.
چاپ: منتخب نهج البلاغه: [تهران]، سنگی، 1264 گ، خشتی [الذريعة 48/3 و 258/8؛ دنا 838/6]
آغاز: برابر؛ انجام: فشد الله من هذا أركانه و أعطاه يوم القيامة أمانه، و رواه بسند آخر. منهج اول و پنج طریفه از منهج دوم می باشد؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شب شنبه 19 صفر 1240ق، جا: کربلا؛ مهر: عبدالکریم بن جمال الدين الرضوی» (مربع)، «عبده الراجی عبدالباقی» (بیضی)؛ تاریخ وقف: 14 رجب 1309؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95گ، 13 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 1- 154]
آغاز: برابر؛ انجام: (فهذه وجوه ما عليه الناس في اختلافهم) و عللهم في رواياتهم على ما في نهج ... اعطاه يوم القيمة امانه و رواه بسند آخر (تم الجزء الأول من شرح الطرائف ليلة السبت نوزدهم شهر صفر المظفر في كربلاء سنة 1240). جزء یکم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 19 صفر 1240ق، جا: کربلا؛ عنوان «جزء اول از شرح الطرائف» در صفحه عنوان دیده می شود؛ مهر: «عبده فضل الله الحسینی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 228گ، 15 سطر (15/5×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 1226]
S.-ut turuq-it talatat-i ila-l-lah
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18946
آغاز: بسمله، باب بیان الطرق و هي ثلاثة شريعة و طريقة و حقيقة يقال الشريعة كالسفينه؛ انجام: و ضرب احد الكفين بالاخرى و غیر ذالك مما ليس فيه تشبیه شراب الخمر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1373، کاغذ: نخودی، 5گ، 28 سطر، اندازه: 14×23/5سم [ف: 5 - 130]
شرح طرق الشيخ الطوسی- طرق الشيخ الطوسی
š.-uț țarīqat-il muḥammadīyya
امیر افندی، مصطفی بن عبدالله، - 1160 قمری
amīr afandī, mostafā ebn-e 'abd-ol-lāh (- 1747)
وابسته به: الطريقة المحمدية و السيرة الاحمدية؛ برکلی، محمد بن پیر علی (929-981ق)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9124
خط: نسخ، كا: حاجی مصطفی بن حاج محمد، تا: یک شنبه 11
شوال 1176ق؛ با پیشانی زرین، مجدول؛ تملک: سید محمد عارف در قسطنطنیه در 1216، عبدالحی رئیس الاطباء شهریاری قاضی روم ایلی در 1 شوال 1176؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج قهوه ای، 391گ، 17 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 20×15سم [ف: 17-299]
شرح طوالع- مطالع الانظار في شرح طوالع الانوار
5.-u tawali-il anwar
عبری، عبيد الله بن محمد، - 743 قمری
‘ebrī, ‘obeyd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1343)
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
اهدا به: شهاب الدین مبارکشاه
طوالع الانوار، متن جامع موجز کلامی قاضی عبدالله بیضاوی معروف است. این شرح با عنوان «قال، أقول» می باشد. به روایت کشف الظنون شارح این شرح را برای شهاب الدین مبارکشاه تأليف نموده است. آغاز: الحمدالله حمدا يتقاصر عن ادراک غایته عقول العقلاء و يعجز عن بلوغ نهايته ألسنة الفصحاء و اصلى على نبيه مبلغ الانباء و خاتم الانبياء و على آله انجام: و محاملها و تأویلاها مذكور في كتاب نهاية العقول من اراد الاطلاع عليها فليطالعها هذا آخر شرح كتاب الطوالع و الحمدلله رب العالمين
[دنا 838/6 -839 (8 نسخه)؛ کشف الظنون 1116/2؛ شذرات الذهب 316/6)
آغاز: بسمله. لما جرت عادة المصنفين بل فاعل كل أمران يبتدء بالبسملة تيمنا و للحديث المشهور افتتح المصنف رحمة الله عليه كتابه بقوله بسم و الاسم ... بسمله و الحمدلله رب العالمين و الصلوة على سيد المرسلين و آله و صحبه اجمعين و بعد ای و بعد وصف العلم و الكتاب فمقصود الكتاب ليخرج الخطبة مرتب على مقدمة يتوقف عليها الأبحاث الاتية الكلامية از آغاز تا بحث امامت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: انجام؛ تملك: فاضل تونی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 282گ، 25 سطر (15/5×8)، اندازه: 14×22/5 سم [ف: - 579]
دیباجه شرح طوالع الانوار؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ اص (235پ) [مختصر ف: - 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 825ق؛ محشی؛ طی 2 برگ آمده ترقيمه: «تم الشرح الذي صنفه العبري ... يوم الاحد في شهر شعبان في مدرسة قابلاجية [كذا] على يد العبد حاجی عواض بن عدید بن عز الدين [كذا] تاریخ سنة خمس و عشرون و ثمانماه»؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرمی قهوه ای، 151گ، 19 سطر (13×9)، اندازه: 18×14سم [ف: 31 - 328]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ شکسته و نستعلیق، کا: اسدالله بن شمس الدين محمد کاشانی، تا: 839ق، جاء سمرقند مدرسه میرزا الغ بیگ؛ واقف: شیخ محمد باقر، 1176؛ 130گ، اندازه: 18×13 سم [ف: 4 - 182]
آغاز: الحمد لمن وجب وجوده و بقائه بی کا، تا: 844ق؛ افتادگی: آغاز؛ 170 گ، 17 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 2 - 46؛ فهرست رایانه ای ص 635]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ ابراهیم واعظ، تا: 8 جمادی الاول 1054ق، جا: ارکوب و نیش؛ مصحح، محشی با امضای «السيد الشريف الجرجانی»، با سرلوح مزدوج با کتیبه، مجدول مذهب؛ تملك: قنبر بن بكتاش بن حسن شهير به تیمورزاده ساکن بلده اسکندریه رومیه در 1210، سليمان بن حاجی، صالح بن حاج سلیمان؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 260گ، 21 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 5 - 2617]
آغاز: بسمله. قد جرت عاده المصنفین آن صدرو كتبهم بذکر البسمله و انما فعلوا ذلك لوجوه: الأول، انجام: و هو ان لا يؤدی الامر و النهى الى ضرر عليه او بعض المؤمنين في النفس او المال و اذا ارتفع الأمن ارتفع الوجوب. و الحمدلله ...
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: جمعه 7 رجب 1062ق، جلد: مقوا با روکش چرم، 53 ص (84- 136)، اندازه: 18×12 سم [ف: 47/1 -148]
آغاز: برابر، انجام: و الجواب عن الوجه السادس أن ما ذكرتم من الفضائل في حق على معارض بمثله في فضائل ابی بکر ... فان المراد بالا تقی ههنا اما ابوبکر او على باتفاق المفسرين و الثانی و هو كون على. پاره از مبحث امامت می باشد؛ خط: تعليق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام
کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج زرد، 115گ، 24 سطر (18×9)، اندازه: 25×15سم [ف: 3 - 592]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ نسخه قدیمی نفیس [دليل المخطوطات: 1- 114]
š.-u ţawāli'-il-anwār
عبدالعزيز بن امام نجم الدين
‘abd-ol-'azīz ebn-e emām najm-od-dīn
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
طوالع الانوار کتابی است مختصر در علم کلام که توحید و مسائل کلامی را به رشته تحریر کشیده ولی در حجم کم خود محتوی کثیری از مطالب کلامی است. بر این کتاب شرحها رفته و شارح های گوناگون بر آن نقد و اعتراض هایی کرده اند، از آن جمله است این شرح. در اینجا شارح تحت عنوان «قوله» قول بیضاوی را آورده و در تحت عنوان «اقول» به شرح آن قول پرداخته است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1252/3
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله الذي تفردت ذاته بوجوب الوجود؛ انجام: على محبة اهل الحق و اليقين و متابعة الائمه الراشدين انه خير موثق و معین.
خط: نسخ، كا: جلال بن حاجی جمال طبسی، تا: 798 ق، جا: کرمان (مدرسه قطبيه مشتهر به مدرسه ترکانیه)؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج زرد، 437ص (21-457)، 21 سطر (13×7/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 9 - 240]
S.-u tawali-il anwar
ابن الشيخ العربية، ابوالحسن علی موصلی، ق8 قمری
ebn-oš-šey× al-'arabīyye, ab-ol-hasan‘alī mūselī ( 14c)
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
یکی از شارحان «طوالع الانوار» بیضاوی، زین الدین ابوالحسن على موصلی معروف به ابن شيخ العربيه و حدیثی (یا دار الحدیثی) است. این شرح به صورت «قال و اقول» است. نگارنده اکنون دلیلی برای شناختن شرح حدیثی ندارد جز نوشته ای کهن در پشت نسخه جای گفتگو. در فهرست نسخ خطی برلین مشخصات آن نوشته شده و چیزی از آن نقل نگردیده است. حدیثی ظاهرة منسوب به حديثة موصل است معجم البلدان: (حديثة الدجله) و به نظر می رسد که از علماء کلامی قرن 7 و 8 بوده است. از امام فخر (- 606ق) و سراج الدین ارموی (- 682ق) نقل کرده است. وی اصول ابن حاجب را نیز شرح کرده و در این کتاب از آن یاد می کند. در پایان مقدمه، در ذیل بحث درباره «نظر» می گوید: «این پاسخی جدلی است و ما پاسخ تحقیقی آن را در شرح اصول ابن حاجب آورده ایم». (عبدالحسین حائری)
[کشف الظنون؛ طوالع الانوار؛ فهرست نسخ عربی برلین شماره 1790 و 4000؛ ذیل کشف الظنون چاپ فلو گل صفحه 238؛ نسخه کتابخانه ایا صوفیه؛ ص 308 نسخه کتابخانه نور عثمانیه؛ ص 509 نسخه کتابخانه سلطان عبد الحميد؛ ص 56 نسخه کتابخانه سلطان محمد]
آغاز: الحمدلله الذي تفردت ذاته بالوجود و البقاء و تقدست صفاته ...... و بعد فان کتاب طوالع (المنسوب الى الامام العلامه ... البيضاوی کتاب صغير الحجم، كثير العلم ... لكن بسبب وجازة لفظه ربما يضعف على الناظرين فيه فهم مشكلاته ... فعن لي ان اشرحه شرحا مشتملا على بسط موجزه و حل معضله؛ انجام: قال الخامس في فضل الصحابه الى آخره اقول يدل على فضل الصحابه الكتاب ... و من آذاهم فقد آذاني الى آخر الحديث و قوله الله الله منصوب بفعل مقدر
بی کا، تا: قرن 7؛ چند سطری از آخرین قسمت کتاب (مبحث 5 از باب 3 از کتاب سوم في فضل الصحابه) از این نسخه افتاده؛ بر پشت نخستین برگ با خطی قدیم نوشته شده «کتاب شرح طوالع الانوار حدیثی» و زیر آن نوشته «الشارح الشيخ الإمام زين الدين ابوالحسن على المعروف بابن شیخ العربية الموصلي و هذا الشارح يسمى بالحديثي على ما ذكر في كتاب کشف الظنون». چنین پیداست که نویسنده یادداشت، مردی اهل فضل و دانش بوده و این نسخه را همان شرح حدیثی دانسته است که چلبی از آن نام می برد؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 169ص، 29 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 5 - 21]
آغاز: بمهر حامد حسین ما و ايه للمعرف فاحرق مهر ما لايتصور حقيقة الشئ؛ انجام: الوجه الثالث توضیح المال لمعدم بصله يصح
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8[رایانه)
S.-u tawali-il-anwar
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
شرح مزجی و دقیقی بر «طوالع الانوار من مطالع الانظار» نگاشته قاضی عبدالله بن عمر بیضاوی است که با عناوین «قال، اقول» تنظیم شده. متن مزبور با وجود اختصار به جهت اشتمال بر امهات مسائل و قواعد کلامی در میان اهل سنت بسیار معروف شده و حواشی و شروح متعددی بدان نگاشته شده که یکی از آنها همین شرح حاضر است.
آغاز: الحمد لمن وجب وجوده و بقاؤه و امتنع عدمه و فنائه دل على وجوده أرضه وسماؤه شهد بواحدانیته رصف العالم ...
ضمن هذه الخطبة معظم مطالب أصول الدين من اثبات الصانع وصفة العلم و القدرة و التدبير.
انجام: المبحث الخامس في فضل الصحابة يجب تعظيم ... و الشهداء و الصالحين و حسن أولئك رفيقاهذا آخر الكتاب و الحمد لله على الاتمام و الصلوة على نبيه محمد خير الأنام و آه العظام و صحبه الكرام.
[دنا 83976؛ کشف الظنون: 1116/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 137ق؛ مصحح، با حاشیه ای با تاریخ 938 ق؛ تملك: ابوالقاسم حسینی مازندرانی؛ مهر: «بهاء الدين 1105» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 153گ، 27 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 1- 337]
آغاز: برابر؛ انجام: قال: الرابع في اقام الدليل، اقول: المبحث الرابع في اقامة الدليل على أن الحق بعد رسول الله و خالف الشيعة بعد جمهور المسلمين و زعموا أن الأمام الحق.. در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10-11؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 164گ، 21 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: - 89]
آغاز: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: استانبولی نخودی، اندازه: 13×18/5 سم [زرشت و همدان: ف: 1693]
آغاز: برابر؛ انجام: قال صلعم أنا لكم مثل الوالد لولده و ارشادهم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ تملک: فرهاد میرزا در 11 رجب 1285، عبدالمطلب سنجری؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 316گ، 18 سطر، اندازه: 20/2×12/3 سم [ف: 1 - 301]
S.-u tawali-il anwar
فاروقی، ظهير الدين
fārūqī, zahīr-od-dīn
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
از ظهیر الدین فاروقی بر متن ناصر الدین ابو سعيد عبدالله بیضاوی به نام شمس الدين ابو ابراهيم محمد بن جمال الدين ابراهيم بن محمد طیبی. او در دیباچه می گوید که من بر چهار کتاب مشکل بیضاوی شرح نوشتم و این کتاب را هم شرح کردم. وی از شاگردان بیضاوی است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5251
آغاز: بسمله. و عليه توكل باتمامه الحمدلله الذي لا يحصى حمده و ثنائه ولا يستقصي رفده و حبا وه؛ انجام: أنه بعباده رؤف رحیم جواد کریم واسع عليهم تعالي شأنه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9 محشی؛ با تملکی به تاریخ 896ق؛ تملك: محمد مصطفی بن محمد فتح الله نبلونی حلبی مدنی در 1067، محمد ابی المواهب بن محمد مصطفی نبلونی در 1106، لطفعلی در 1321؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 207گ، 20 سطر (12×9)، اندازه: 12×17 سم [ف: 15 - 4180]
S.-u tawali-il-anwar
میبدی، حسین بن معین الدین، - 911 ؟ قمری
meybodī, hoseyn ebn-e moʻīn-od-dīn (- 1506)
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
گزارشی بر طوالع الانوار بیضاوی است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1046/31
آغاز: البحث الثاني في حشر الأجساد. اجمع المليون على انه تعالی يحيى الابدان؛ انجام: و لاشبهة في أن هذه الحالة هي الغاية القصوى من مراتب السماوات پاره ای است از شرح میبدی بر طوالع الانوار در رستاخیز تن؛ خط: تعلیق، کا: رجبعلی بن جواد علی، تا: نزدیک 1062ق؛ در هامش 143ر گفتاری است از شریف گرگانی در تقسیم حکمت و سخنی از غزالی در این که در رستاخیز روان به تن دیگر می رود و به تن این جهانی برنمی گردد و اینکه چنین تناسخی هم در شرع رواست. [ف: 3 - 593]
Š.-u țawāli -il-anwār
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
غیر همانند:
آغاز: الحمد الله الذي تفردت ذاته بوجوب الوجود و البقاء و تقدست صفاته عن الحدوث و الفناء؛ انجام: هو الذي يكون اتقى من جميع المومنین كما قال الله تعالی ان اکرمکم عندالله اتقاكم لا الا تقي من بعض المومنین. شرح مختصری است بر «طوالع الانوار» قاضی بیضاوی، و شاید همان شرح شمس الدین محمود بن عبدالرحمن اصفهانی (-749) باشد ولی در آغاز مقداری با آن اختلاف دارد؛ خط: نسخ، بی کا،
تا: قرن 9 مصحح؛ تملک: ابراهیم بن عبدالله بن فتح الله به سال 896ق؛ جلد: مقوایی، 112گ، 23 سطر، اندازه: 20/5×13/5 سم [کتابخانه های قائن: ف: - 132]
آغاز: المعروف بالمسماة ما ساد تقاوح ... قال السابع في بقاء النفس الخ اقول البحث السابع النفس لا تموت ... قال الكتاب الثاني في الالهيات و فيه ثلاثة أبواب؛ انجام: الاتری آن سلطان لو ارسل رسولا في بعض مهماته فلم مهماته فلم يكن ذلك الرسول ذلك المهم على وفق رأي السلطان فيقول لارسلن الى ذلك المهم
شرحی است مزجی و متوسط با عناوین «قال، اقول» بر کتاب طوالع الانوار في الكلام، تأليف قاضی عبد الله بن عمر بیضاوی، این شرح با شرح محمود بن عبد الرحمن اصفهانی (- 749ق) که مطالع الانظار نام دارد، بسیار همخوانی دارد، ليكن خلاصه تر است. دو برگ پایانی این رساله، در امامت می باشد که گویا از کتابی دیگر جدا شده و به این کتاب ضمیمه گردیده است که آن نیز به صورت متن و شرح آمده است و بر پایه دیدگاه های شیعه، در باب امامت نگاشته شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه نخست قرن 9، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «شرح مقاصد»، «شرح اشارات»، «شرح حكمة العين»، «شرح تجرید»، «شرح صحایف» و غیر آنها، مقابله شده با نشان «بلغ»؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمعی قهوه ای، 42گ، 19 سطر (13×8)، اندازه: 19×14سم [ف: 32 - 372]
آغاز: الحكمة سمى كل منهما جهة فشبهت تلك المعقولات بالطرف التي وقعت فيها؛ انجام: و ما نقل من المطاعن بعلى بعد صحته له محامل و تاویلات و مع ذلک ... نفعنا الله بمحبتهم اجمعین و جعلنا لهداهم متفقین.
خط: شکسته نستعلیق، كا: عبد الصمد بن عطاء، تا: پنج شنبه پایان رمضان 108ق، جا: تبریز مدرسه شیخیه؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 107ص، 23 سطر (19610)، اندازه: 25×15سم [رشت و همدان: ف: - 1337]
آغاز: الزوج بأنه المنقسم بمتساويين ... أي الشيئين و في بعض النسخ تعريفهما بالاثنين، انجام: و الحمدلله على حسن المطالع و عن المقاطع و قد كنت في اكثر هذا التصنيف مقتصرة على توضيح ما في الكتاب. شرح مزجی توضیحی مختصری است بر کتاب «طوالع الانوار» قاضی بیضاوی؛ خط: نستعلیق، کا: ولی بن المبارک، تا: 9 رمضان 897ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 188 گ، 23 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 6 - 129]
آغاز: المحدود مثل الانسان حیوان بشر فان الانسان و البشر مترادفان؛ انجام: و الافضل و هو ليس بذنب و اما وقعة ادم من اكل الشجرة شرح مزجی مختصری است بر کتاب «طوالع الانوار» قاضی ناصر الدين عبد الله بن عمر بیضاوی، بیشتر این توضیحی و گاهی شارح به رد و ایراد و گفتگو نیز می پردازد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 253گ، 17 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 4 - 244]
آغاز: الكلام من احد من العوام فضلا عن مثله من الاعلام؛ انجام: رفع لرفع نفسه و هو عدم العدم در این نسخه دو بحث مبدأ و معاد آمده و این دو بحث دو مبحث الهیات بمعنای اخص و معاد جسمانی را دقيقا تبیین می کند، در آخر کتاب نیز پاره ای از مباحث منطقی می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 306گ، 22 سطر (17/5×8)، اندازه: 14/5 × 23/5 سم [ف: 4- 10]
با عنوان «قوله» متن از قاضی بیضاوی است؛ خط: نستعلیق، کا: عماد بن قوام بن همام بن عماد عریضی، تا: 28 شعبان 903ق؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 229گ، 19 سطر (12×8)، اندازه: 19×13سم [سنا: ف: 2 - 171]
آمیخته و مزجی است و در آن از مواقف و شارح مقاصد و سید شریف یاد شده است، متن از قاضی بیضاوی است، متن این یکی با متن ش 6931/2
یکی است، میانه نسخه: «الكتاب الثانى الالهيات الى المباحث المتعلقه بالواجب تعالى و فيه ابواب ثلثة لان البحث اما عن ذاته او عن صفاته أو عن افعاله الباب الأول في ذات اله تعالى و فيه فصول ثلثة الأول في العلم به ای التصديق بوجوده و تصور حقيقته»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: محمد تق بن محمد باقر شریف یزدی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 240گ، 21 سطر (15×7)، اندازه: 22×12سم [ف: 16 - 405]
آغاز: ... على الذهن (عقبيه) أي بعد النظر الصحيح (عادة عند الشيخ أبي الحسن الأشعري رحمه الله) ای يكون فيضان النتيجة عن الله تعالى على الذهن بحسب العادة من غير وجوب؛ انجام: فعلم آن متعلق القدرة قد لا يوجد (بخلاف متعلق التكوین) و هو المكون شرح مزجی است بر «طوالع الانوار» بیضاوی. از فصل چهارم از مقدمه در احکام النظر تا مبحث تكوین (نزدیک باب سوم) که در افعال خداوند سبحانه است. این شرح غیر از شرح اصفهانی است که آن را «مطالع الانظار» نامیده، و غیر از شرح ظهير الدین فاروقی از شاگردان مصنف است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 12؛
افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی یشمی، 305گ، 15 سطر، اندازه: 18×12/6 سم [ف: 43 - 72]
آغاز: و الافهام و قرأت على نفسی کلام الشافعى الامام ... و كان في صحبتی عصبة من خلص أصحابي؛ انجام: و المرجو ممن طالع و رزق من القريحة الوقادة حظا أن يصلح بلطفه زلله و يسد بكرمه فانی بالعجر و القصور لمعترف. شرح مزجی مختصری است بر کتاب «طوالع الانوار» قاضی بیضاوی، که بیشتر جنبه توضیح گفته های مؤلف را دارد و کمتر به رد و ایراد می پردازد. شارح این کتاب را در حال تنقل در سفرها و تدریس شاگردان نوشته و به سلطان مغیث الدین احمد تقدیم نموده و در دهه دوم ماه مبارک رمضان به پایان برده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 229گ، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 15 - 83]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 81گ، اندازه: 20/9×14/7 سم [رایانه]
آغاز: بسمله. قال المصنف روح الله روحه الحمد لمن وجب وجوده و بقائه. عدل عن التصريح بالاسم الى الموصولة الدال على التفخيم؛ انجام: و سميته طوالع الانوار من مطالع الانظار تسمية
المجموع الموصوف و الصفة ..... و يستنجح بها الأوتار و الحمدلله. شرحی است بر طوالع قاضی بیضاوی، جز شرح اصفهانی است که مطالع نامیده است. تنها شرح خطبه را دارد؛ بی کا، بی تا؛ محشی با نشان «منه ره»؛ 5گ (24ر -28پ) [ف: 5 - 208]
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه عصر کرمان [رایانه]
شرح طور به طور معانی
š.-u tayyibt-in našr fi-1 qirā’āt-il ‘ašar
شریف استر آبادی، علی بن على، ق 10 قمری
šarīf-e estarābādī, ‘alī ebn-e ‘alī (- 16c)
وابسته به: طيبة النشر في القراآت العشر = الفية؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
تاریخ تأليف: اوایل ذیحجه 882ق؛ محل تأليف: قزوین
شرح منظومه ابن جرزی است به تصریح خودش در خاتمه کتاب شرح «باب فرشي الحروف» را فاتحه جلد دوم قرار داده است.
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه:3086
آغاز: ... خطاء و قال في التبيان و اذا ابتدای القاری بقراءه شخص من القراء السبعه ام الشعره فينبغي ان لايزال على تلك القراءه مادام للكلام ارتباطا؛ انجام: و قوله نضرع ای نذل و نخضع و نبتهل و التضرع التذلل و المبالغة في سئوال و الرغبه، يقال ضرع بالكسر يضرع بالفتح نجز ... از آغاز تا «باب فرشي الحروف»؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: حسن بن فرخ حسین عربشاهی قازری جوینی، تا: 982ق؛ افتادگی: آغاز از آغاز به قدر شرح هفده بیت ناقص) به قرینه یکی بودن تاریخ کتابت و تأليف به نظر می رسد که کاتب در حال حیات و نسخه دستی مؤلف را نوشته در صورتی که مؤلف به صراحت می گوید که در تاریخ اوایل ذی الحجه الحرام من سنه اثنین و ثمانین و تسعمائه في دار السلطنه جعفر آبادی، قزوین از تألیف فراغت یافته و کاتب نیز در خاتمه می نویسد «بتاریخ شهر ذي الحجه الحرام سنه اثنى و ثمانین و تسعمائه من الهجرة النبویه»، و خود را ساکن قارزیه جوین می نامد؛ جلد: چرمی و یکرویه افتاده، 360 گ، 15 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 3 - 953]
š.-u ţayyibt-in našr fi-1 qirā’āt-il ‘ašar
نویری، محمد بن محمد، 801 – 857 قمری
novayrī, mohammad ebn-e mohammad (1399 - 1454)
وابسته به: طيبة النشر في القراآت العشر = الفية؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
تاريخ تأليف: 830 ق تا ربیع الاول 832ق
شارح، محمد بن محمد بن محمد عقیلی نویری مالکی قاهری، به مکه رفته و در روز دوشنبه 18 رجب 828 نزد جزری قرآن خوانده سپس به مدینه و بیت المقدس رسیده و در غزه چندی گذارنده و از او درخواستند که آن را شرح کند. او یک مقدمه و ده فصل پیش از شرح گذارده است. بروکلمان (ذیل 21:3) از او چنین شرحی یادی نکرده و چلبی هم از آن نام نبرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:32896
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي شرح صدورنا لطيبه نشر کتابه؛ انجام: الله اسأل أن ينفع به و هو حسبنا و نعم الوكيل ... من الهجرة النبي صلى الله عليه و آله و سلم.
خط: نسخ، بی کا، تا: 25 رمضان 1084ق؛ مجدول، دارای سرلوح؛ تاریخ وقف: بهمن 1384؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 310گ، 21 سطر، اندازه: 21/5 × 25/5 سم [اهدائی رهبر: علوم قرآن - 341]
شرح عاشورا (مجالس امام رضا)
š.-e ‘ebādāt-e a’emma
رشتی اصفهانی، محسن بن محمد رفیع، 1215 ق - قرن
13 قمری
raštī esfahānī, mohsen ebn-e mohammad rafī“ (1801 - 19c)
در بیان چگونگی عبادت و کیفیت طاعات ائمه علیهم السلام است خصوصا کیفیت عبادت امام زین العابدين عليه السلام؛ و در ضمن آن اصناف عبادت کنندگان را آورده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2235/2
آغاز: و بعد عرضه می دارد ... که این چند کله قلمی می شود درباره شرح عبادات ائمه علیهم السلام و کیفیت طاعات ایشان؛ انجام: عن كافة الذنوب كبيرة كانت أم صغيرة وهكذا الاخبار الاخر الكثيرة الواردة كذلك.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (5پ -7پ)، اندازه: 28×19سم [محدث ارموی مخ: 2 - 907]
.-e ‘ebārāt-e 'erfānī-ye k.-e ešārāt
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (428-370)
نویسنده می گوید: «این سطری چند است در شرح عبارت و معانی اصحاب عرفان و کشف اشارات و معانی ارباب ذوق و وجدان که در آخر کتاب اشارات للشيخ الكامل و الحكيم ... الشيخ ابي على الحسینی بن عبدالله بن سينا البخاری ... به اشارت بعض كبراء دین و علوم و رسیدن به غایات آن از معارف و مواجيد اذواق ایشان بانصیب شده سمة الحاق یافته و به وصف «شیوع عند ارباب التحقيق استحاق گرفته» و «آن دو قسم است: اول در بیان مقامات و شرح درجات این علیه با اشارت به بعضی از سیر و اخلاق ایشان؛ دوم: در بیان اسرار آیات و خوارق عادات که در مجاری احوال و محاذی استكمال بر طبق اشارت و اختیار یا عدم قدرت و اختیار از ایشان صدور یافته هر چند پرتو شهود و ادراک بعضی بر آن نتافته». نویسنده در فصلی پیش از شروع مطلب از سخنان ارباب حقیقت و بر وجه نقل ایراد می کند تا مقصود را گشاده تر بنمایاند.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2937
آغاز: بسمله، الحمدلل الذي جعل معارف العارفین مناهج جنابه؛ انجام: اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما و اذا مروا باللغو مروا کرام، وقع الفراغ عن تسويد يوم الاربعاء الثالث و العشرين من شهر رمضان سنه اربع و ثمانین و ثمانمائه.
خط: نستعلیق کهن، بی کا، تا: 884ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، تیماج عنابی، 166 گ، 17 سطر (12×7/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 6 - 683]
شرح عبارات مشكله على بن عبدالله بن فارس- الفارسية (3)
š.-ul-'ibāra = taʻlīq-ul hawāšī 'ala-1 k.-il-'ibāra
فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339 قمری
fārābī, mohammad ebn-e mohammad (875 - 951)
ارسطو کتاب «العبارة» را در منطق نگاشت. این کتاب پس از ترجمه به زبان عربی از طریق ابونصر فارابی شرح شد.
آغاز: بسمله غرض ارسطو طاليس في كتاب العباره هو الكلام في القول الجازم الحملي البسيط من جهة تأليفه لامن جهة مادته ...
آغاز مطلب پس از صدر كتاب: قال ابو نصر محمد بن محمد بن محمد فارابي من الأوائل التي ينبغي لمن شرع في المنطق أن يعرفها آن هاهنا محسوسات و بالجمله موجودات خارج النفس. انجام: و لما استعظم ذلك كما من عاده ارسطاطا ليس لن يفعله في سائر كتبه فيما يرى آن افلاطن قد غلط فيه فهذا ما اقوله في هذا الفصل. هذا آخر ما و جد من تعليق الحواشي على كتاب العباره لارسطاطا ليس تفسیر ابی نصر محمد بن محمد الفارابی و الواهب العقل جزيل الحمد و المنه
چاپ: به سال 1948 در مصر به چاپ رسیده است؛ نیز به کوشش محمد تقی دانش پژوه در المنطقيات للفارابی، ج 2 (قم، کتابخانه آية الله مرعشی: 1408ق)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 87ص (1-87)، 22 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 23 - 236]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:2714- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 309]
آغاز: المعقولات تصدق و تكذب ... فقال أن المعقولات الى تصدق و تكذب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 18 سطر (15×9)، اندازه: 14/5×20/5سم [ف: 7 - 243]
š.-u ‘ibārat-i ibn-i ḥājib
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 225/7
آغاز: بسم الله ... و بعد لما رأيت قول ابن الحاجب في الكافية و هو انه اذا عطف
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 27 شعبان 1207ق؛ جلد: تیماج
قرمز مذهب، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 180]
Š.-u ‘ibārat-il-birkawī
قونوی، اسماعیل بن محمد، - 1195 قمری
qūnavī, esmāʻīl ebn-e mohammad (- 1781)
همان عبارت «لا اله الا الله نفی و اثبات ...» بر کوی است که به شرح مزجی و از دید کلامی و فلسفی به طور مختصر شرح شده و نقل بعضی از اقوال نیز می شود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2647/7
آغاز: قال البر كوی رحمة الله عليه رحمة واسعة لا اله الا الله نفی و اثبات أي نفی صریح و اثبات ضرورة أو دلالة؛ انجام: و لايلزمه التناقض، هذا ما سنح بخاطري الفاتر و العلم في الحقيقة عند الملک القادر.
خط: نسخ و نستعلیق و رقعی، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (129 - 130پ)، اندازه: 23×17سم [ف: 7- 230]
š.-u ‘ibārat-il-birkawī
خازن، محمد بن على، ق 12 قمری
×āzen, mohammad ebn-e ‘alī (- 18c)
عبارت بر کوی «لا اله الا الله نفی و اثبات ...» دو پهلو و ممکن است اشاره به مطلب کلامی یا صوفی باشد. در این رساله هر دو معنی را به طور شرح مزجی در دو مطلب بیان کرده است: مطلب اول از جنبه کلامی، مطلب دوم از جنبه صوفي.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2647/6
آغاز: الحمدلله حمد الواصلین و الصلاة على من ينتهی الیه سلسلة العارفين و آله المستفرقين المستدلين؛ انجام: آن على ظاهرها فعلی ظاهره و آن على تأويل فعلی تأویل.
خط: نسخ و نستعلیق و رقعی، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (128ر -129ر)، اندازه: 23×17سم [ف: 7- 230]
š.-u ‘ibārat-is sayyid šarīf «al-imkān-ul-'ām ...)
دارندی، محمد بن عمر، - 1152 قمری
dārandī, mohammad ebn-e ‘omar (- 1740)
رساله کوتاهی است در بحث امكان عام که میر سید شریف جرجانی در کتاب التعريفات خود با عباراتی چنین آورده است: «الامكان العام، هو سلب الضرورة عن احدى الطرفين، كقولنا: كل نار حارة فان الحرارة ضرورية بالنسبة الى النار و عدمها ليس بضروری و الامكان الخاص اعم مطلقا».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14638/3
آغاز: بسمله، يقول الفقير محمد بن عمر الدرندی: لما كان الزم التزام کشف ملازمة مقنعة في تعريفات سید المحققین و سند المدققين، فشرعت في اثباتها و على ما في الوسع بالتحقيق و التدقيق؛ انجام: و هو نار حارة بالامكان العام، فتبصر في تفصيل الادلة و ترتيبها على كل من الاحتماليين المذكورين، و ليكن هذا آخر ما قصدنا ایراده ههنا ...
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 12؛ فایده ای در «اراده جزئیه» بعد از انجام آمده؛ کاغذ: فرنگی، 3گ (139 - 41ر)، 27 سطر، اندازه: 16×7سم [ف: 37 - 74]
š.-u ‘ibārat-i «al--abd-u rabb-un wa-r-rabb-u ‘abd-un»
رساله ای موجز در شرح عبارتی از عارف و صوفی نامی محیی الدین محمد بن على مشهور به «ابن عربی» (- 638ق)، گویا منقول از الفتوحات المكية، در بحث وحدة الوجود العبد رب و الرب عبد يا ليت شعري من المكلف» است که با استفاده از نظریات کسانی همچون خلیل پاشا وزیر (- 1059 ق)، حجة الاسلام غزالی، قاضی بیضاوی و دیگران نگارش یافته است و به نظر می رسد این نسخه ناتمام مانده است. ناگفته نماند که نام اثر بر اساس موضوع و محتوای اثر ثبت گردیده و پیشنهادی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 510/41 کر
آغاز: ... قال الشيخ الأكبر و القطب الأعظم الأظهر قدس الله سرة ... في بحث وحدة الوجود: العبد رب و الرب عبد يا ليت شعری من المكلف؛ قال الشيخ الأكبر .. ترقبه من حضيض المجاز إلى ذروة فرأى بالمشاهدة العيانية أن ليس في الوجود إلا الله تعالی؛ انجام: يا ليت نداء مع التمني بحصول الإدراك من الله بعيد لأن هذه المسائل من مزالق أقدام الأفهام و لذلك تمني بوصول المرام في حيز في الكلام تفعنا الله تعالی ببركة قربة إلى حصرت العلام؛ تمت خط: نستعليق تحریری، بی کا، تا: 1275ق؛ تعليقات مختصری به زبان ترکی با لهجه عثمانی به نقل از لغت اختری؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 2گ (154پ- 155ر)، 22 سطر، اندازه: 16/5×9/5 سم [ف: 40/2 - 372]
شرح عبارت علی بن عبدالله بن فارس- الفارسية (1)
شرح عبارة القواعد- حل عبارة القواعد
فارسی
š.-u ‘ibārat-i «kull-u man 'alayhā țahārat-un ...)
شیروانی، محمد بن حسن، 1033 - 1098 قمری
Šīrvānī, mohammad ebn-e hasan (1624 - 1687)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح عبارت: «كل من عليها طهارة واجبة ينوى الوجوب و غیره ينوي الندب» قواعد. با حاشیه «منه» از او و نقل از فواید القواعد.
اولا عربی شده بود و آخر به التماس سایل فارسی نمودند؛ خط: نسخ، كا: حاجی محمد بن خواجه علی انصاری، تا: 1108ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 4گ (181پ -184پ)، 15 سطر (14×8)، اندازه: 29×12سم [ف: 16 - 427]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 21 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 113]
آغاز: قال المصنف رہ: کل من علیه طهارة واجبة ينوى الوجوب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 یا 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 14 سطر (13×7)، اندازه: 19×12سم [ف: 16 - 480] و [فیلم ها ف: 1 - 702]
خط: نسخ، كا: حاجی محمد بن خواجه علی انصاری، تا: 1108ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 11گ (45پ -55ر)، 15 سطر (14×8)، اندازه: 12×29سم [ف: 16 - 426]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 21 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 3 - 114]
š.-e ‘ebārat-e «law eštarā “abd-an be-jārīyat-en>>
شیروانی، محمد بن حسن، 1033 - 1098 قمری
šīrvānī, mohammad ebn-e hasan (1624 - 1687)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل) الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح عبارت «و لو اشترى عبدا بجارية».
کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 6گ (62پ -67ر)، 15 سطر (14×8)، اندازه: 29×12سم [ف: 16 - 427]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 21 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 113]
š.-e ‘ebārat-e «lav kān-at-tark-o men tahāratayn ... »
شیروانی، محمد بن حسن، 1033 - 1098 قمری
šīvānī, mohammad ebn-e hasan (1624 - 1687)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل) الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
حاشیه مختصری است در حل عبارت «ولو كان الترك من طهارتين في يومين» از کتاب قواعد الاحکام که آن را به سه دسته تقسیم و بررسی نموده است.
آغاز: بسمله، حمدله قوله و لو كان التركي من طهارتين في يومين: هرگاه در دو طهارت که آن دو طهارت در عرض دو روز واقع شده باشد و اختصاص بحسب احتمال عقلی به یکی از آن دو روز بعينه نداشته باشد ... انجام: و تقدیم صبح بر یکی از این دو رباعيه ضرور است خواه مقدم بر همه بدارند خواه میان رباعيه اولی و مغرب و خواه میان مغرب و رباعیه ثانیه کنند و الحمدلله ... تحریر یافت.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ در برگ اول نام رساله و مؤلف آمده است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11گ (132 - 42پ)، 15 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 585]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 یا 12؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 14 سطر (13×7)، اندازه: 19×12 سم [ف: 16 - 480] و [فیلم ها ف: 1 - 702]
خط: نسخ، كا: حاجی محمد بن خواجه علی انصاری، تا: 1108ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 5گ (55ر -59ر)، 15 سطر (14×8)، اندازه: 29×12سم [ف: 16 - 426]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، تا: 1126ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج، وص، 25 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 20 - 102]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 21 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 3 - 113]
.-ul-ibarat-il mustalaha
رساله ای است مختصر در تعریف اصطلاحات مخصوص متکلمین و نیز برخی از اصطلاحات مشترک میان متکلمین و
فلاسفه ولی از نقطه نظر متکلمین مانند عقاب، ثواب، خلود، جوهر و عرض و مانند آنها.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1220
آغاز: اصول الكلام هو العلم الذي يبحث فيه عن ذات الله تعالی و صفاته؛ انجام: و العقاب هو اعطاء ما لا يلایم الطبع.
بی کا، بی تا [ف: 4 - 191]
Š.-e ‘ebāratī az sahl-e šūštarī va sūfīyān-a dīgar
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:414/4
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 947]
š.-ul-abdī ‘ala-t-tahdīb
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:18487
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 330گ، اندازه: 20/6×14/6 سم [رایانه]
š.-e «al-‘obudiyya jawhart-on konh-oh-ar robūbīyya»
قزوینی، خليل بن محمد زمان، ق 12 قمری
qazvīnī, ×alīl ebn-e mohammad zamān (- 180)
[فهرستواره منزوی 569/7]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 225/13
آغاز: ربوبیه مصدر وصف تربیت است و عبودیت و صف عبادت و تربیت عبارت از اعطا (فهرستواره)
بی کا، بی تا [ف: 1 - 225]
š.-e ‘obūr-e osarā-ye karbalā
اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی، 21234-1298 قمری
etezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-‘alī (1819-1881)
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 6151/22
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 9 - 196]
شرح عبارت - شرح عدة
š.-u ‘ajā’ib-il-qalb
غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505 قمری
qazzālī, mohammad ebn-e mohammad (1059 - 1112)
مشتمل بر بخشی از کتاب احیاء العلوم غزالی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11711/8
آغاز: بسمله. کتاب شرح عجايب القلب و هو الكتاب الأول من ربع المهلكات من كتاب احیاء العلوم الدين الحمدلله الذي يتحير دون ادراک جلالة القلوب؛ انجام: فاذا امر العين بالانفتاح انفتح و اذا امر اللسان بالكلام و جزم الحكم تكلم ... و الحواس المقلب يشبه من وجه تسخر الملكة لله تعالی.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ ركابه دار؛ واقف: یحیی معرفت، 1365؛ 5گ (74-78)، 23 سطر، اندازه: 15×8سم [ف: 34 - 52]
š.-ul-'udda
شواهد ادبی که در کتاب «العده» با عنوان های «تقول - تقول» وارد شده در کتاب حاضر به همان ترتیب وارده در اصل، از حيث لغوی و ادبی شرح شده است. خطبه کتاب در نسخه ما برخی جاها سفید است که ظاهرا در نسخه ای که از روی آن استنساخ شده، سفید بوده است، و به همین جهت شناسایی کتاب العده ممكن نشد.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:2236- 12/126
آغاز: الحمدلله ذي الاحسان الذي لايعدوا السلطان الذي لايحد والحول الذي والطول الذي يظهر والنعم التي لاتمسک والقدم الذي لا يدرک؛ انجام: قال فملک ابی قابوس اضحى وقد نجزو انصرم من الضرم الشيء اي انقطع وانتهى بلغ نهایته ای غایته وبلغ تم و وصل الى آخرة. هذا آخر الكتاب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 216گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2446]
شرح عدة الاصول - حاشية عدة الاصول
Š.-u “uddat-il-uṣūl
حسینی قزوینی، محمد بن محمد صادق، ق 12 قمری
hoseynī qazvīnī, mohammad ebn-e mohammad sādeq (- 18c)
وابسته به: عدة الأصول = العدة؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (460-385)
تاریخ تأليف: سه شنبه 11 جمادی الاول 1110ق تا نیمه رمضان
1111ق
شرح مزجی مختصری است بر کتاب «عدة الاصول» شیخ طوسی، با استفاده از بعضی حواشی که خود شیخ بر کتاب نگاشته بود.
آغاز: بسمله، حمد له، يقول اقل الموصوفين بالوجود العيني صدرالدین محمد
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح عدة الاصول؛ قزوینی، علی اصغر بن محمد يوسف (1120)
کاتب = مؤلف، بی تا؛ با تقریظ و ستایشی از فاضل هندی منقول از خط او درباره این کتاب و ستایشی به نظم از آن از قوام الدین محمد سیفی قزوینی و ستایشی از محمد شفیع گیلانی از آن در روز سه شنبه 20 شعبان 1914 به خط خود او؛ 314گ، 13 سطر [نشریه: 6 - 345]
آغاز: برابر؛ انجام: لايكون ضابطا و حافظا للمعنى او يجوز من التجویز او من الجواز المراد ... از آغاز تا مبحث تعادل و ترجیح؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 331گ، 11 سطر، اندازه: 15×11 سم [ف: 2 - 243]
آغاز: برابر؛ انجام: و يصير كلمة من الغوا في الكلام مع انها محتملة للتبعيض از آغاز تا حد العلم المكتسب؛ خط: نسخ، بی کا، تا قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ 47گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف: 2 - 244]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با نسخه مؤلف مقابله شده و این کار روز پنج شنبه نهم جمادی الاول 1121 پایان یافته؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 9 - 124]
آغاز: بعد الحمد و الصلاة ... يا معشر طلاب اليقين سلام علیکم الانبتغي الجاهلين، هذا شرح لكتاب العدة؛ انجام: و ان كان أهل عرف و اصطلاح خاص کاصطلاح النحاة سمي منقولا اصطلاحي
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی از مؤلف، با تقریظی از البهاء محمد بن الحسن الأصفهانی (فاضل هندی)؛ نشانی وقف کتاب بنام معزالدین الحسینی؛ جلد: تیماج نخودی، 81گ، 16 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 7- 360]
شرح عدة الداعی- حدائق النجات
š.-ul-'udda fi aqrab-i mudda
اردکان یزد؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 142
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد حسين يزدی اردکانی، تا: سه شنبه محرم 1234ق، جا: مدرسه خانه؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با امضای بلاغی با نسخه ای قدیمی، در 21 برگ آغاز کتاب فهرست کتابی در لغت آمده که متاسفانه به دلیل افتادگی آغاز آن معلوم نشد که چیست ولی ظاهرا مقدمه کتاب الرائق فاضل نحوی محمد علی بن محمد حسین اردکانی باشد؛ واقف: عبدالخالق بن ملاعلی میبدی، 1241؛ جلد: تیماج قهوه ای، 212 گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 126]
š.-ul ‘udda fī aqrab-i mudda
متن این کتاب در لغات مترادفی است که برای چیزهای مختلف به کار می رود و این شرح آن لغات را از دید اشتقاقی و ادبی توضیح داده تا برای مراجعین آسان باشد. این کتاب به ملک ابی کالیجار تقدیم شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 7323/2
آغاز: الحمدلله ذي الاحسان الذي لا يعد و السلطان الذي لا يحد و الحول الذي يقهر و الطول الذي يظهر؛ انجام: و نجز من نجز الشيء ينجز نجزة اذا فني قال فملك ابي قاموس أضحى و قد نجز
خط: نسخ، كا: شاید شیخ محمد علی اردکانی، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 190گ (23-212پ)، 18 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 19 - 116]
شرح عدة الكافي- الفوائد الكاشفة
Š.-u 'uddat-il-mustaʻiddīn
شرح کتاب «عدة المستعدين في الصرف» عبدالمجید بن ابی الليث محرم زیلی (- 1049 ق)، بر گرفته از شروح شافیه و مراح.
[کشف الظنون 1130/2]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 422
آغاز: توج كتابه بتاج اسمه تعالى المستجمع جواهر صفاته الأسنی؛ انجام: و عن نكبات الدهر عصره و ناحس الحساب دانه آمین، بحرمة سيد المرسلین
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد بن مصطفى ابوی آبادی، تا: 6 ذیقعده 1031ق، جا: قسطنطنیه؛ مصحح؛ تملک: میرزا علی آقا مجتهدی؛ جلد: چرم مشکی، 69 گ، 15 سطر، اندازه: 12/5× 19/5 سم [مؤید: 1- 342]
شرح العرشية- شرح العروس
شرح العرشية- شرح الحكمة العرشية
Š.-ul-'aršīyya
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:25667
بی کا، بی تا، خریداری از احمد اقبالیان رایانه
š.-e ‘arz nāma
بابا افضل کاشانی، محمد بن حسین، - 667؟ قمری
bābā afzal-e kāšānī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1269)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18589/16 آغاز: دانسته باید که موجودات کنش پذیر چون مختلف و متباین اند نه در هستی هر یک
خط: نستعليق زیبا، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 406گ، اندازه: 33×23/5 سم [ف: 51 - 50]
شرح عروة الوثقی- البدر النظام و نيل المرام
Š.-ul ‘urawat-il wutqā
حسنی کاظمینی، علی بن عطيفه، - 1306 قمری
hasanī kāzemīnī, ‘alī ebn-e ‘otayfe (- 1889)
شرح متوسطی است بر ارجوزه «عروة الوثقی» شیخ عبدالسميع بن محمد علی یزدی، نگاشته شده برای بعضی از شاگردان که نزد شارح به علم نحو اشتغال داشتند. این شرح توضیحی و
گاهی به رد و ایراد می پردازد. آغاز: الحمدلله الذي وفقنا لصرف الهمم نحو الكمال و رزقنا سلوک نهج الهدی لنعتصم من الضلال و أغرقنا في بحار الجود و الافضال انجام: و شرط الحاق هذه لزيادة الانكار بألف الاستفهام بلا فصل من الاسم و ارادة الوقف
آغاز و انجام: برابر؛ انجام متن: للردع كلا و للاستفهام هل ** و همزة و ق لتقريب الاجل
خط: نسخ، كا: عبدالحسين بن ملامهدی طرخورانی تفرشی، تا: شنبه 18 ربیع الثانی 1322ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 85 گ، 15 سطر (14×8)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 8- 171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان عبدالحسين بن ملا مهدی طارخورانی تفریشی، تا: 29 رجب 1322ق، برای برادر زاده خود شیخ موسی فرزند شیخ محمد حسن تفریشی؛ جلد: تیماج قرمز، 90 گ، 15 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 26 - 389]
š.-ul ‘urawat-il wutqā
حائری، مرتضی بن عبدالكريم، - 1406 قمری
hā’erī, mortezā ebn-e ‘abd-ol-karīm (- 1986)
وابسته به: العروة الوثقی؛ یزدی، محمد کاظم بن عبد العظيم (1338-1247 ق)
شرحی است استدلالی بر کتاب «عروة الوثقی» مرحوم آية الله حاج سید محمد کاظم یزدی با عناوین «قوله، قوله» و «قال، اقول».
آغاز: قال قدس سره: من الموضع الاصلي و لو غير معتاد. اقول؛ انجام: و الحمد لله الذي وفق عبده العاصي مرتضی بن عبد الكريم بن محمد جعفر المعروف بالحائري، لكتابة كتاب الوضوء الذي هو الجزء الثاني من كتابنا المؤلف شرحا للعروة الوثقی، و اسئله ان يوفقني لاتمامه ... مجلد دوم و از: فصل في موجبات الوضوء و نواقصه تا آخر مبحث وضوء؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 28 شعبان 1385ق، جا: قم: 276گ [عکسی ف: 1 - 141]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... قال السيد الفقيه المعظم الطباطبائی الیزدی قدس الله سره: فصل في الاغسال؛ انجام: هذا اخر الكلام في بحث الدماء الثلاثة ...
نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف. جزء سوم و از فصل: في الاغسال تا آخر مباحث دماء ثلاثه؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 9 رمضان 1389ق؛ قبل از کتاب اجازه ای است به تاریخ جمادی الثانی 1388 ق به خط علی حسینی شبر که در قم برای مؤلف نوشته؛ 486گ، 14 سطر [ عکسی ف: 1 - 141]
آغاز: قلوه طاب ثراه: يجب على المكلف في عباداته ... قيل: أن الوجوب المذكور عقلی، و مدر که امران؛ انجام: لكن فيه اشكال قد مر في هذا الشرح في مسئلة الملاقي لاحد المشتبهين و كيف كان فالظاهر قوة ما في المتن و الله اعلم
نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف. شرح مبحث اجتهاد و تقلید، تا اول: فصل في مستحبات التخلي و مكروهاته؛ خط: نستعلیق، كاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی با نشان «منه»، قبل از کتاب اجازه ای است به خط علامه تهرانی صاحب الذریعه به تاریخ شب پنج شنبه 15 ربیع الثانی 1382ق که در قم برای مؤلف نوشته؛ 337گ
[عکسی ف: 1 - 140]
š.-ul ‘urawat-il wutqā
حسینی شیرازی، صادق بن مهدی، 1360 قمری
hoseynī šīrāzī, sādeq ebn-e mehdī (1941 -)
وابسته به: العروة الوثقی؛ یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم ( 1338-1247ق)
شرح استدلالی بسیار مفصلی است بر عروة الوثقی مرحوم سید محمد کاظم طباطبایی یزدی، با اشاره به ادله و نقل اقوال قدما و متأخرين از فقهای شیعه و مراجع معاصر و رد و ایراد در آنها. اجتهاد و تقلید از این شرح، در 720 صفحه به چاپ رسیده است.
آغاز: لأن هذه القضية الشرطية ليست مشكوكة ... (تنبيهات) الأول: لو لم يأت بنافلة المغرب، حتى ذهب الشفق، فهل يجوز له - على القول بقضائها - أن يقضيها قبل العشاء أم لا يجوز؟؛ انجام: (و نحوه) بهذا التفصيل أو أكثر، الكلام في الترتيب بين صلوات قضائیه، فيمن عليه قضاء أيام ... و شک هل أنه صلى الصبح أم لا - على القول بالترتيب بينهما.
نسخه اصل: در کتابخانه مؤلف نگهداری می شود. شامل کتاب الصلاة و صفحات آن نامرتب و مشوش است؛ خط: نسخ عربی، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد؛ 564ص، 25 سطر [عکسی ف: 4 - 272]
آغاز: خصوصا الأخبار التي فيها لفظة (صلیت) أو (فرغت) و نحو هما (مثل) خبر مسمع (اذا صليت الظهر دخل وقت العصر)
نسخه اصل: کتابخانه شخصی مؤلف. تنها بخشی از کتاب الصلاة است. شرح کتاب الصلاة به شماره 1439 خواهد آمد؛ خط: نسخ خفي، كاتب = مؤلف، بی تا، 90 ص (1-90)، 20سطر [عکسی ف: 3-262]
š.-ul 'arūs
از ناشناس. آغاز نسخه، آنجا که می توانست نام نگارنده را در بر داشته باشد افتاده است. گزارش منظومه ای است. در تتبع «غرر الفرائد» ملا هادی سبزواری (-1290 ق) منظومه ای فلسفی ۔ کلامی. سر آغاز منظومه (گویا): «باسمه نفتتح الكلاما ** بذكره نهذب المراما ... اسميتها «العروس» للتجربه ** رتبت فيها ستة مقاصد». در شش «مقصد» و هر مقصد در چند فصل»: المقصد الأول فيما هو عم ** اول فصل في الوجود و العدم. (احمد منزوی)
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه: 1331
آغاز: «باسمه» جل شأنه، لم يصرح به تعظيما و ايصالا للكلام بما قبله «نفتتح» من الافتتاح بمعنى الابتداء «الكلاما» و «بذكره» جلت قدرته «نهذب المراما»؛ انجام: «في مدة و عدة و شدة» ... الهيولا متقدمة على الشكل و ما هو متقدم على ما منع الشيىء متقدم على ذلك.
خط نستعلیق شکسته، بی کا، تا قرن 13 مهر: «با محمد1301» (بیضی)؛ 63گ، 12 سطر (13×6/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 3 - 196)
š.-ul-'arūd = š.-u ‘urūd-i undulusī
وابسته به: العروض = عروض اندلسی = علل الأعاريض؛ ابوالجيش اندلسی، عبدالله بن محمد (-549)
غیر همانند: 1. شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه:9-ع/473/1
آغاز: الى ان ظفرت بما کنت التمسه ... الظفر و اخلیت؛ انجام: و يسأل عبدالله ذالخزرجی من مطالعها اتحافه منه بلدعا و كان الفراغ من نساخة هذا الكتا صبح يوم التاسع و العشرين من شهر الله العظيم رمضان للسنة 1062 - اللثانيه و الستين و الف - على بداخل خلق الله الغني يوسف بن احمد بن صالح ... بجيل البحرانی. کتابی است در علم عروض - مؤلف آن ضیاء الدین ابو محمد عبدالله خزرج اندلسی می باشد و شارح آن معلوم نیست. دارای چند دائره عروضی است؛ کا: يوسف بن احمد بن صالح بجيل بحرانی، تا: 1062ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا با کاغذ ابری، 69ص، 20 سطر (14×6)، اندازه: 21×10سم [ف: 2 - 67]
آغاز: بسمله و به ثقتي اللهم ما ينبغي بفضلک احمد الله على أن قصر؛ انجام: و عكسه من عين فاعلن الاول. مختصر از: ابو عبدالله محمد معروف به ابو حبيش انصاری اندلسی، شارح: محتملا قاسم. اندلسی می گوید علل اعارض 34 و ضروب 63 و غیر آن زحاف و حشو است و در این «مختصر» آنها یعنی علل اعاريض و ضروب و زحاف و حشو به شرح می آید و این شرح به خواست سلیمان بیگ فرزند امیر بیگ است. شرح احتمالا از آن قاسم نامی است که خود را به وجه دقیق معرفی نمی کند. قول شارح و ماتن در این نسخه به صورت «قال» و «اقول» می آید؛ خط: نسخ بدخط، كا: عبدالله بیتوشی، تا: 1221ق، در پایان آن آمده: «تم في سنة الف و ماتين و ثلثة و ثلاثين بعد الهجرة (= 1233 هق) بيد الحقير قاسم»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 43گ (1-43)، 22 سطر (11×17)، اندازه: 16/5 ×21/5سم [ف: - 206]
شرحی با عنوان «قال»، «اقوال»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه اوایل ربيع الاول 789ق، جا: حلب؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 17/5×13 سم [نسخه پژوهی: 1- 32] و [نسخه پژوهی: 3 - 138]
آغاز: بسمله احمدالله ذا الطول و الأنعام من الصميم و اللسان و اشكر على الفضل و الأنعام شکر الحميم الجنان؛ انجام: و اما الدائرة الرابعة ... من البسيط غير مفعولات الا عند الجوهرى كما عرفت فلهذا سميت شرحی است با عنوان «قال، اقول» بر رساله سابق؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1109ق؛ افتادگی: انجام؛ 22گ (7پ -28ر)، 16 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 1- 323]
آغاز: اللهم ما ينبغي بفضلك الحمدلله على ان اقصر سلامة الطبع على نون الانسان و اضمر طی صدورهم ضروب الاوزان. قال: ... ابو عبدالله محمد المعروف بابي الجيش الأنصاري الأندلسی احمد الله و اتو کل ... فقد قصدت في هذا المختصر ان اذكر علل الأعاريض الأربع و الثلاثين و الضروب الثلاث و الستين؛ انجام: و عکس هو عين فاعلن الأول. هذا آخر ما اردنا في بيان المشکلات من المختصر في علم العروض الموسوم بالاندلسی. شرحی است بر رساله علل الاعاريز ابوالجيش ابو عبدالله اندلسی که به دستور سليمان بیک پسر امیر طاسخون بیک ساخته شده؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد باقر حسینی جهانشاهی، تا: 1267ق، کاغذ: فرنگی سفید، 27گ، 17 سطر (14×5)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 208]
آغاز: بسمله حمدله وصلى الله و سلم على محمد و آله اجمعین و التابعين لهم باحسان الى يوم الدين اما بعد فان الابيات التي نظمها الشيخ: ابو عبدالله محمد بن ابراهيم الأندلسی ره في علم العروض ممالم ينسج على منوالها ... و هذا شرح مختصر واف بمقاصدها مقدمة قال الشيخ ابو عبدالله محمد بن ابراهيم الأندلسي ره و سميتها لمحة التقريب في معرفة الأعاريض؛ انجام: و نظيره قدهاج قلبی منزل من ام عمر ومقفر و العروض الثالثة مشطورة سالمة و الشطر حذف نصف البيت و هي عروض ماهی فيه و ضربه و لها ضرب واحد مثلها از آغاز کتاب تا باب الرجز. شرح مختصری است بر قصیده ای که محمد بن عبدالله اندلسی معروف به ابن أبي الجيش (متوفی 549ق) در عروض سروده، آغاز قصیده و شرح چنین است: «الليل طويل على أذبت كالنا ** جنوح الدجی و النجم قد مال للجنح / فهذه ابيات الاندلسی ره و اما شرحها فنقول بسمله باب الطويل و هو مركب من فعولن مفاعلين»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 6گ، 11 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 2618]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: الاجزاء الاصول لانه لم يحصل بتكراره بحر كما حصل بتكرار غيره من باقي الاجزاء انجام: و الشكوى مصدر بمعنی الشكاية و الاوصاب جمع و صب بفتحتين و هو الداء و ناوی فعل ماض من المناواة شرح مختصری است بر عروض ابي الجيش محمد بن عبدالله انصاری اندلسی، این شرح با عناوین «قال اقول» برگزار شده؛ خط: نسخ خوانا، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 10گ (174ر-183پ)، اندازه: 23×18سم [ف: 1- 188]
شرح عروض اندلسی- فتح النقوض في شرح العروض
شرح عروض اندلسي- شرح العروض
š.-u 'arūd-il undulusī
محلی، محمد بن احمد، 791 - 864 قمری
mahallī, mohammad ebn-e ahmad (1390 - 1460)
وابسته به: العروض = عروض اندلسی = علل الأعاريض؛ ابو الجيش اندلسی، عبدالله بن محمد (-549)
شرح مزجی ناتمامی است بر رساله عروض ابي الجيش عبدالله بن محمد انصاری اندلسی. در این شرح مقدمه و نه بیت از شانزده بیت گزارش داده شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1681
آغاز: الا الا آلاء الا آلاء الا الله سبحانک اللهم جاعل عروض السماء سببا للنشر و النماء و کاشف فاصلة الغماء؛ انجام: و حروفها اربعون و اربعة و عشرون متحركة و ستة عشر ساكنة.
خط: نسخ، كا: جلال الاسلام بن شیخ الاسلام، بی تا، به جهت امام الملة و الدين محمد؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 19 گ، 21 سطر، اندازه: 10×16/5سم [ف: 5 - 75]
š.-e ‘arūz ondolosī
همدانی، محمد
hamadānī, mohammad
وابسته به: العروض = عروض اندلسی = علل الأعاريض؛ ابو الجيش اندلسی، عبدالله بن محمد (-549)
شرح مزجی نیکویی است بر رساله «عروض» ابي الجيش عبدالله بن محمد اندلسی که به یکی از پادشاهان تقدیم شده و نامش در سر آغاز شارح نیامده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6409/5
آغاز: شکر و سپاس خالقی را که بحر قدرتش در مخلوقات را از صدف عدم در حقه وجود نهاد، انجام اینست سخن در تمامی آنچه الزام کرده بودم در ترجمه عروض اندلسی و الحمدلله على اتمامه
خط: نسخ، كا: عبد الباقي بن فضل الله، تا: 1104ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 25گ (92پ -116ر)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 17 - 13]
شرح العروض الخزرجية - شرح الرامزة
š.-u 'arūd-i sāwī
سعدی، سعید بن محمد
sa'dī, saʻīd ebn-e mohammad
وابسته به: القصيدة الحسناء = القصيدة الساوية = الحسناء؛ ساوی، محمد بن على (-711)
ساوى قصيده مفصلی در عروض و قافیه دارد که از مستندات علم عروض و قافیه است. این کتاب توسط نجم الدين سعيد بن محمد سعدی شرح می شود و طرز شرح نیز بدین نحو است که ابتدا هر بیت می آید و سپس در ذیل آن، آن بیت شرح می گردد.
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين و الصلوه على خير خلقه محمد و آله اجمعین. اما بعد فانه يقول.
انجام: بل ما منع طلاب علمى العروض و القوافي ... والله سبحانه تعالى بالصواب و اليه المرجع و المآب
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، كا: حسن بن على حسن كمال، تا اوایل ذیقعده 759ق؛ از صفحه 326 تا 429 اشعار و مطالبی است از محمد بن احمد بن عبد الغالب بصری طبیب در معرفت شهور و تعيين غره هر ماه به عربی؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 165 گ، 17 سطر (11×6/5)، اندازه: 18×10سم [ف: 7 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا من جملة الكتب التي كتبت لنفسي .. سنه 1222.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1222ق، جا: يزد [رایانه]
š.-ul-'arūd-is-sāwīya
اصفهانی، محمود بن عبدالرحمن، 674 - 749 قمری
esfahānī, mahmūd ebn-e 'abd-or-rahmān (1276 - 1349)
وابسته به: القصيدة الحسناء = القصيدة الساوية = الحسناء؛ ساوی، محمد بن على (-711)
شرح مهم و معروفی بر عروض ساوی است. عروض ساوی قصيده لامیه ای حدود سیصد بیت، که آن را در مقابل قصیده عروضيه ابن حاجب سروده است. مطلع عروض ساوی چنین است: «بحمد المليك الحق ذي الطول و العلا ** وشکر ایادیه افتتح متفالا».
[دنا 843/6؛ کشف الظنون 1136/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13597/1
آغاز: بحمد المليك الحق ... الحمد هو الثنا و النداء على الجميل من نعمه وغيرها يقال حدته على انعامه و على حسبه، انجام: فانه ما قصر في ایراد حل مسايل العالمين في ابيات منضدة والفاظ مسددة العترف بالتقصير وصل الله ...
خط: نسخ، كا: محمد بن عبد الفتاح بن ابی الغيث المنزلى بلدة و الشافعی مذهبا، تا: پنج شنبه 7 شوال 1011ق؛ جلد: تیماج سرخ، 70گ (1پ - 70پ)، 23 سطر، اندازه: 14×16/5 سم [ف: 37-111]
اصفهان؛ جابری انصاری؛ شماره نسخه: 2/1
همان نسخه بالا [نشریه: 6 - 593]
š.-ul ‘arūd-i li-bn-i ḥājib
بدر الدين بن قاسم
badr-od-dīn ebn-e qasem
قم: فیضیه؛ شماره نسخه:1153/3
آغاز: الحمد لله كما ينبغي لجلاله و الصلاة و السلام بی کا، بی تا، 19گ (70-88)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 61]
š.-e ‘arūz-e manzūm
وابسته به: عروض منظوم؛ رشید وطواط، محمد بن محمد (573)
متن از رشید وطواط است در عروض و اوزان شعر.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4302/2
آغاز: بسمله. حمدله ... و بعد بدان که چنانچه هر شیء از اشیاء در وقت ترتیب و ترکیب محتاج است بآلات و ادوات شعر را نیز میدانی باید تا بدان ابیات را وزن کنند. متن: هزج سالم : هزجرا اگر تمام ارکان همی خواهی ازو مگذر ** بگیر این قطعه را یاد و یا کن این قطعه را از بر / مفاعلين مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن ** زهی با فر یزدانی زهی داماد پیغمبر؛ انجام: بمعنی معروض عليه شعر است یعنی مفعول و الله اعلم بالصواب صورت اتمام و اختتام پذیرفت بتاريخ الأربعاء ششم شهر جمادى الأول من سنة
š.-ul ‘izzī fi-t tașrīf= š.-ut tașrīf = š.-u tașrīf-iz zanjānī
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 – 792؟ قمری
taftāzānī, mas‘ūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390)
وابسته به: العزي في التصريف = تصريف = التصريف العزي؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهيم (-660)
تاریخ تألیف: 738ق
این شرح نخستین تأليف تفتازانی است و تصریف که از آن به «العزي في التصريف» نیز تعبیر می شود، مختصری است در علم صرف که تفتازانی بر آن این شرح را نگاشته و صاحب کشف الظنون (115/2)
تاریخ تألیف این شرح را به سال 738ق معین نموده است.
آغاز: أن اروی زهر تخرج في رياض الكلام من الاكمام وابهی خبر تحاک ببنان البيان ... و بعد فيقول الفقير الى الله الغني مسعود ... بيض الله غره احواله و اورق اغصان آماله. انجام: و حرجته واحدة و دحرجته لطيفة و نحوها و انطلاقه واحدة للمرة و حسنة أو قبيحة أو غيرها للنوع و کذلک البواقی و الله اعلم بالصواب
چاپ: مشار عربی، صص 246 و 544؛ کتاب تصريف و شرح تصريف ضمن مجموعه ای به نام - جامع المقدمات - مكرر چاپ شده؛ کتاب تصريف با ترجمه لاتینی در روم به طبع رسیده است؛ السعودية، دار المنهاج، تصحیح محمد جاسم المحمد، الطبعة الأولى، 1430ق، 400 صفحه؛ ایران، سنگی، بی ناشر، 1312ق، وزیری، 59ص صص (159-217)؛ دارالسلطنه تبریز، محرم 1313ق، 68ص (جامع المقدمات: صص 13568)؛ 1319ق؛ 1281ق، خشتی، بدون شماره صفحه (در هامش)
[دنا 538/6 -547 (356 نسخه)؛ معجم المطبوعات 637/1 کشف الظنون 113972 و 289/1 و 1152؛ معجم المؤلفين 228/12؛ فرهنگ ایران زمین 4/20 و 8/32، الذريعه 149/13 چند شرح از متن آن؛ مشترک پاکستان 2554/13 تا 2558 چند شرح فارسی از متن آن؛ الأوقاف العامه موصل 67/2 و 199/2 و 266/2؛ ریحانة الادب 337/1]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح التصريف العزي؛ حلبی، محمد بن عمر (-850)
2- التطريف على شرح التصريف؛ ابن هلال، محمد بن على (-933)
3- حاشية شرح التصريف العزي؛ بردعی، سعد الدين (-10)
4- التوقيف في التصريف = شرح شرح التصريف؛ قاینی، جعفر (11)
5- شرح شرح التصريف؛ اردبیلی، نظام الدین بن احمد (-12)
6- شرح شواهد شرح التصريف؛ اردبیلی، نظام الدين بن احمد (-12)
حاشية شرح التصريف العزی؛ ابوطالب اصفهانی (-1237)
8- شرح شرح التصريف؛ تنکابنی، محمد بن سليمان (1234-1302)
9- حاشية شرح التصريف العزی؛ محمودی
10- شرح دیباجة شرح التصريف؛ مسعود بن عرب
11- حاشية شرح التصريف العزي؛ منلو محمد بن عرب بن حاجی
12- حاشية شرح التصريف العزي (11 عنوان)
13- شرح دیباچه شرح التصريف (5 عنوان)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 802ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه، 89گ، 16-15 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف: 12 - 140]
خط: نسخ، بی کا، تا: 116ق؛ در پایان نسخه تاریخ پانزدهم شعبان 738 در فرموید (شاید فرومد سبزوار) هنگام اشتغال به تحصیل علوم عربیت، دیده می شود و احتمالا تاریخ تأليف باشد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 66گ (184پ -249پ)، 17 سطر، اندازه: 17/5×10 سم [ف: 26 - 316]
خط: نستعلیق، کا: حسین بن علی مارونی، تا: 892ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمد رضا بن علی ابن محمد جعفر؛ مهر: «عبدعلی» (دایری)؛ جلد: مقوایی، 78گ، 13 سطر، اندازه: 14×17 سم [ف: 8- 237]
کامل؛ خط: نسخ جلی زیبا، بی کا، تا: قبل از 894ق؛ جلد: تیماج سیاه، 115 گ، 13 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: - 193]
آغاز: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، کا: حسین بن ابراهیم، تا: سه شنبه 12 ذیقعده 895ق؛ محشی؛ 156گ، 15 سطر، اندازه: 10×27سم [ف: 5-2425]
آغاز: ولا تخشين اصله تخشيين حذفت کسرة الياء ثم الياء و ادخلت لأوحذفت النون فقيل لاتخشى فلما الحق نون التاكيد التقی الساكنان الياء و النون فلم يحذف الياء؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، 9 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1172]
بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: ترکی و فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 74ص (26-99)، اندازه: 18×13سم [ف: 17 - 22]
آغاز: باختلاف الهيئات كضرب و يضرب و نحوهما من المشتقات؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابوالفتح بن محمود بن على قمی، تا: جمادی الثانی 126ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ واقف: ملاموسی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 34گ، 27 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 12 - 142]
آغاز: فله احكام آخر لا يليق بهذا الكتاب وفيه نظر لانه ينقص بنحوايمة والاصل اءممة ... فان كانت الهمزة الاولى من الهمزتين المنقلبة ثانيهما؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره ذیحجه 938ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: محمد سعید؛ 33گ، 11 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 2425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: رفیع الدین حیدر بن على ضياء الدين يحيی غفاری، تا: 960ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج مشکی، 13 سطر (4/5×9/5)، اندازه: 16/5×9/5 سم [ف: 3 - 1633]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عثمان بن على، تا: سه شنبه 7 رمضان 966ق؛ مصحح، محشی با نشان «سعدالدين»، با عبارات «یا کبیکج»؛ تملک: عبدالقادر قبانی به تاریخ 1244ق، سید محمد سعید به تاریخ 1255، سید عبدالوهاب عطار؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 67گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 39-417]
خط: نسخ، بی کا، تا: 11 رجب 970ق؛ کاغذ: فرنگی؛ جلد: تیماج مشکی، 61گ، 18 سطر (16×8)، اندازه: 19×14 سم [ف: 1- 425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ مشکول، كا: عبدالواحد بن محمد بن مولانا سلیمان، تا: چهارشنبه آخر شعبان 974ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: عیسی جاری غدری (؟)، شمس الدین در سال 1319؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: مقوا، رویه کاغذی، 95گ، 13-12 سطر، اندازه: 18×13سم [اهدائی رهبر: 10 - 240]
خط: نسخ، كا: احمد بن معصوم، تا: 980ق؛ محشی فارسی؛ جلد: مقوایی، 82گ، 13 سطر، اندازه: 15×25/5سم [اوراق عتیق: 2-324]
خط: تعليق، كا: سید محمد سلیمانی، تا: رمضان 986ق [مختصر ف: - 478]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: کاغذی، 91گ، 18سطر (6/5×15/5)، اندازه: 13 ×19 سم [ف:2 - 157]
آغاز: و ذلک قیاس مطرد طلبا للخفة و اشترط سكون الأولى اليدغم ... و تقول في فعول من الواوعد اصله عدوو ومن اليای بغی و الاصل بغوی؛ انجام: و من اليای مرمى بقلب الواو ياء و يكسر ما قبلها ای ما قبل الياء معنى أن اصله مرموی قلبت الواو ياء و ادغمت الياء في الياء
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 45گ، 17 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 5 - 2427]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 142ص، 17 و 10 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 345]
تا برگ 111؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ محشی؛ اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 864]
یزد؛ جامع کبیر؛ شماره نسخه:138/6
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 394]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 11، کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 106ص (235-340)، 19 سطر (5/5×12)، اندازه: 18×9/5 سم [ف: 9 - 268]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: جمال الدین محمد رازی، تا: قرن 11؛ مصحح؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ 48 گ، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 1- 319]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «چلبی، بهشتی، شرح ابوسعید، لمحرره محمد جعفر، سعدالله، حسین بن محمد جعفر»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 91گ، 12-17 سطر (13×7)، اندازه: 12/5 × 17/5 سم [ف: - 572]
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 52گ، 21 سطر (14×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 197]
آغاز: الأصل و كذا. نحو قل وبع و امثال ذلک؛ انجام: و نقول في التأكيد النون «قاین با» عادة الكلام كما عرفته ... بخش آغازین؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: ترمه نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 3 – 197]
آغاز: اشبه ذلك فالجواب عن الأول، انجام: فلا عبرة بحركته و منهم من ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی [رایانه]
آغاز: لانها من اللوازم وبناء المفعول منها لا يكاد يوجد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن حسن صالحی، تا: یکشنبه غره محرم 1009ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 73گ (1-73)، 19 سطر، اندازه: 13×19 سم [اوراق عتیق: 1 - 97]
آغاز: مقدمه را ندارد: اعلم أن التصريف و هو تفعيل من الصرف؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: 1023ق؛ محشی با نشان «22»؛ 90 (123-34) [ف: 11 - 634]
آغاز: العمل و المراد هنا صناعة التصریف ای التصريف في الاصطلاح تحويل الأصل الواحد ای تغییره ...
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن میرزا محمد حنفی بخاری، تا: پنج شنبه 7 ربيع الأول 1023ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ تملک: عباس قلی بن لسان الملک کاشانی به سال 1288ق که کتاب را از شیخ باقر تهرانی در تهران خریده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 39گ، 27 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 28 - 213]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1030ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج، 99ص، 18 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 2 - 345]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1041ق؛ اندازه: 12×18/5 سم [نسخه پژوهی: 3 -117]
خط: نسخ، كا: محمد صالح، تا: 1042ق [الفبائی: - 329]
خط: نسخ، كا: مسعود بن فضل الله بن مسعود، تا: 12 رجب 1058ق؛ 154گ، 12 سطر، اندازه: 19/5×9/5 سم [ف: 2 - 370]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 7 ذیحجه 1059ق؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج ارغوانی، 91گ، 15 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 12 - 143]
آغاز: اذا قلت کسرته فالحاصل له التكسر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر محمد مؤمن لاهیجی، تا: 1059ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ مهر: «من عبده محمد الحسینی»، «عبده محمد تقی بن ابوطالب الموسوی»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی ابری، 136 گ، 12 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 3 - 839]
خط: نسخ، كا: شمس الدين بن محمد عبدالله صاحب، تا 1065ق؛ اندازه: 20×11سم [نسخه پژوهی: 3 - 115]
آغاز: بسمله فاقول لما كان من الواجب على كل طالب الشي ان يتصور ذلك الشئ
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1066ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاتب خطبه و دیباچه را انداخته؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 90گ، 13 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر جعفر بن سید حسن حسینی طسوجی، تا: 23 جمادی الاول 1067ق؛ 100گ، 11 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ -1 - 282]
کامل؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسن حسنی، تا: 10 جمادی الثانی 1068ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده الواسع بن نورالدین الموسوی 1216» (بیضی)، «بنده آل محمد حسین شش گوش» با تاریخ 1227؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 73گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [اهدائی رهبر: 10 - 240]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد اشرف بن محمد هادی، تا: 4 ربيع الأول 1073ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذی ابر و باد، 66گ (9پ -74پ)، 16 سطر (11/5×8)، اندازه: 13×18/5سم [ف: 33 - 667]
خط: نستعلیق، کا: حاتم بخش گنابادی، تا: 1074ق؛ 130گ، اندازه: 20×9سم [ف: 1 - 141]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: اسحاق بن معتوق بن حاجی احمد، تا: 3 ذیقعده 1075ق؛ 67 گ، 17 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 5- 2425]
آغاز: آلائه المتوافرة المتكاثرة ثم الصلوة على نبيه محمد المبعوث من اشرف جراثيم الانام
خط: نسخ، كا: محمد زمان بن حسین صراف، تا: چهارشنبه 12 رجب 1078ق؛ افتادگی: آغاز؛ 124گ، 7 و 8 و 15 سطر، اندازه:
20×13سم [ف: 5 - 2426]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد شریف، تا: 6 شعبان 1078ق؛ 58گ (1پ -58ر)، اندازه: 19×12سم [ف: - 83]
خط: نسخ، بی کا، تا: 6 شوال 1080ق، جا: اصفهان مدرسه جعفریه؛ 87گ، 16 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 2 - 353]
آغاز: برابر بی کا، تا: با تاریخ 1085ق، جلد: مقوایی با روکش کاغذی ابر و باد، 56گ (71پ -126پ)، اندازه: 15/5 ×20سم [ف: 39 - 56]
آغاز: برابر؛ انجام: فلا يكتب بخطک غیر شیی بسرك في القيامه ان يراه
خط: نسخ، كا: استر آبادی، ابراهیم، تا: 1086ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تيماج [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن حاج اسد، تا: 1086ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 133گ، 13 سطر، اندازه: 20/3×10/3 سم [ف: 12-145]
انجام: و معناهما واحد
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1087ق؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: سید محمود قریشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج زرد، 16 سطر (7×13/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 1555]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد معروف به اشرف الحسنی، تا: 1087ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج آبی، 70گ، 17 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 18×11 سم [ف: 14 - 93]
تهران؛ مفتاح، شماره نسخه:983
همان نسخه بالا [نشریه: 7 – 182]
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1087ق، به فرموده میرزا محمد عليا؛ 73گ، 18 سطر، اندازه: 23×12سم [ف: 3 - 636]
خط: نسخ، كا: حاج محمد بن كمال الدين شولستانی، تا: جمادی الاول 1088ق؛ مصحح؛ اندازه: 14/5 × 20/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
آغاز: سیما حرفی تنفیس و معناه تاخير الفعل في الزمان المستقبل و عدم الضيق في الحال
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 3 رمضان 1088ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشي منقول از سعدالله و چلبی و سلماسی؛ واقف: موسوی گرمارودی، مرداد 1345؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 61گ، 13 سطر، اندازه: 19/3×12/5 سم [ف: 12 - 150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: جمادی الثانی 1089ق؛ محشی، در اول نسخه در دو برگی خطبه شارح (تفتازانی) به فارسی شرح شده و استعارات واقعه در آن توضیح داده شده؛ جلد: تیماج مشکی، 61گ، 16 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 5 - 2423]
خط: نسخ، كان محمد خان تاتار و پسر دلگاهخان، تا: 25 جمادی الاول 1092ق [ف: 3 - 92]
خط: نسخ، بی کا، تا: 20 جمادی الاول 1098ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قهوه ای، 119گ، 12 سطر (13×6/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 1- 165]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:278
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 38]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، 74گ، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 64]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ 68 گ، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 1- 139]
خط: نسخ، بی کا، تا قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، 52گ، 16 سطر (10×15)، اندازه: 21×16سم [ف: 17 - 495]
آغاز: آلائه المتوافرة المتكاثرة ثم الصلوة على نبيه محمد المبعوث من اشرف جراثيم الانام
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حسين كلفاقی، تا: قرن 12، جا: مدرسه حاجی محمد حسین عطار؛ 102گ، 14 سطر، اندازه: 15×19/5 سم [ف: 1 - 53]
آغاز: برابر؛ انجام: فان كان مؤنثا لان ما يعالج.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام (سه ورق)؛ محشی؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 165گ، 12 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 12 - 144]
آغاز: مقصود لا تحصل تلك المعاني الابها ای بهذه الأمثلة؛ انجام: فلم يبق غير العين و كذا تقول في سائر المجزومات.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط قرن 12، افتادگی: آغاز و انجام؛
انتهای نسخه برابر است با اوایل مبحث مربوط به لفيف مفروق؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه، 88گ، 17 سطر، اندازه: 16×7/5 سم [ف: 12 - 143]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق، تا: قرن 12؛ محشی از سعدالله چلبی؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 108 گ، 11 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2 - 345]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: الوان، 41گ (25-65پ)، 18 سطر، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 47]
آغاز: هذا كتاب سعد الدين، بسمله، فاقول لما كان من الواجب على اي طالب كل شيء؛ انجام: فجعله مخالفا بفتح الميم و تخفيف هذا الكلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فسنقی، جلد: تیماج مشکی، 83گ، 14 سطر (15×9)، اندازه: 19×13/5 سم [ف: 7-86]
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 12؛ جلد: تیماج تریاکی، 58گ (58-1)، 21 سطر (16×8)، اندازه: 19×11 سم [ف: 3 - 919]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: على (كاتب بخش نونویس)، تا: قرن 12، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشی با نشان «12»، «رضی»، سعدالله» و غیر آن؛ کاغذ: فرنگی و شرقی، جلد: تیماج مذهب، 86گ، 16 سطر (13×7)، اندازه: 20×12سم [ف: 30 - 467]
انجام: في الثلاثي المجرد و المزيد فيه و الرباعي ...
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12 افتادگی: انجام؛ 68گ (38پ- 105پ) [ف: 3 – 197]
انجام: الا اذا اعتل آخر عزاورمی اواتصل به الضمير المرفوع المتحرك نحو.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی به نشان های «سعدالله» و «س» و «جاروردی» و «شرح»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 16گ (85پ - 100پ)، 11 سطر، اندازه: 20/7×15 سم [اهدائی رهبر: 10 - 241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفر بن حسن جزایری، تا: قرن 12؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 96گ، 15 سطر، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: 5 - 644]
آغاز: برابر؛ انجام: و الفارق القرائن الخارجية.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 103گ، 13 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 5 - 400]
کر آغاز: بسملة، و لما كان من الواجب على كل طالب الشيء أن يتصور ذلك الشيء أو ليكون على بصيرة ... يتضمن فائدته متعرضا لمعناه؛ انجام: كذا دحرجة واحدة و دحرجة لطيفة أو نحويها للنوع ... انطلاقه واحدة للمرة حسنة أو قبيحة أو غيرها للنوع و كذلك البواق و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن احمد، تا: قرن 12، بخش نونویس 1264ق؛ مصحح، محشی با نشان های «سعدالله، س، روح الشروح، المعانی، شرح، سیدی مصطفی مفتی، و ... ؟ کاغذ: فرنگی نخودی، 56گ (1پ -56پ)، 15-17 سطر، اندازه: 13×6/5 سم [ف: 40/2- 82]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1105ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 177گ، 21سطر (15×9)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 15- 213]
خط: نسخ، كا: عبدالله، تا: 1106ق؛ مهر: «عبده الراجي عبدالله» بیضی)، «العبد المذنب سلیمان» (مربع)؛ جلد: تیماج روغنی، 15 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: - 376]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: شفيع ابن فولادخان، تا: 1107ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، فلفل نمکی، جلد: تیماج مشکی، 192ص، 17 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 10/5 ×16 سم [ف: - 179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1110ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 77گ (89پ -165)، 14 سطر (16×9)، اندازه: 18×12سم [ف: 16 - 128]
خط: نسخ، كان محمد طیب بن ابراهیم، تا: 1114ق؛ محشی؛ تملک: محمد رضا فخار، محمد حسین بن محمد رضا؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 86گ (1پ -86پ)، 12-16 سطر ( 13/5×8/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 17 - 411]
خط: نستعلیق، کا: محمد سلیم، تا: 1115ق [ف: - 104]
خط: نسخ، كا: سيد بهاء الدین علی حسینی قهپائی، تا: 1119ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: سید یونس بن میرزا علی نقی که کتاب
را به «میرزا علی اکبر» داده است در سال 1265؛ جلد: تیماج قرمز مذهب، 98گ، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1120ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ، 10 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2423]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن ابراهیم، تا: 1125ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج يشمی، 109گ، 11 سطر (12/5×8)، اندازه: 22×16سم [ف: 9 - 489]
آغاز: بسمله و به نستمد في التتمیم: اعلم أن التصريف في اللغة التغيير و في الصناعة؛ انجام: و الفعله تقول هو حسن الطعمه و هو حسن الجلسة
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1126ق؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 20 ص (31-50)، 18 سطر (15×6)، اندازه: 21×12سم [ف: 6- 358]
آغاز: برابر؛ انجام: دحرجته لطيفة و نحوها و انطلاقة واحدة للمرة ... و الله الحارب
خط: نسخ، بی کا، تا: غره رجب 1127ق؛ 64 گ، 15 سطر، اندازه: 19×15سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: هاشم بن مرتضی حسینی، تا: 1127ق؛ محشى؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج عنابی مذهب، 276 ص، 12 سطر، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 17 - 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابن کربلایی ابو علی نور محمد البياری، تا: سه شنبه 26 رجب 1127ق، جا: شاهرود در مدرسه محمد عالیجاه محمد زمان خان؛ محشی با نشان های 12، شواهد شرح تصريف، و غیره؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 134گ، 13 سطر (6×11/5)، اندازه: 17×11 سم [ف: 19 - 40]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: حبعلی بن ندر علی، تا: 12 شوال 1132ق، جا: مدرسه قصبه اردوباد؛ مهر: «یا محمد» (مربع)؛ واقف: شهید؛ جلد: تیماج مشکی، 12 سطر [ف: - 301]
آغاز: و المراد ههنا المصدر الى امثلة اي ابنية و صيغ فهي الكلم
خط: نسخ، كا: تاج الدين بن بدر الدين بن يوسف ماورازی، تا: 1133ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 30گ، اندازه: 21/8×15/8 سم [ف: 12 - 149]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زین العابدین، تا: چهارشنبه دهه اول رجب 1134ق، جلد: تیماج قهوه ای، 79گ، 14 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 2424]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن فرج الله مقدم، تا: 1134ق؛ محشی با نشان «س. د. سعد الله»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 172گ، 9 سطر (12×8)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 15 - 4082]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فتح الله بن عبدالله بن ملاعبدالرضا بن آخوند مولانا ملایوسف دهخوار قانی واعظ، تا: 1135ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 89گ، 13 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 78]
خط: نستعلیق، کا: سليمان بن على بن جعفر بحرانی، تا: ربيع الأول 1139ق؛ مقابله شده؛ مهر: «عبده محمد مهدی»؛ اهدایی: غضنفر حاجی غلامی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 50گ، 21 سطر (16×8)، اندازه: 21×12سم [ف: 4 - 1385]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قسمت اوایل قدیم و چهار صد ساله است قسمت نونویس 24 محرم 1140ق در مشهد مقدس؛ جلد: تیماج قهوه ای، 97گ، 21 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 2- 133]
خط: نسخ، كا: ياسين بن همز، تا: 1148ق؛ محشی با نشانه های «ع ب، ع، م، س، ص، ح، ابن قاسم»، با یادداشت غلامعلی بن محمد حسین خان افشار به سال 1252 با مهر «غلامعلی»؛ مهر: «هو العلی الأكبر، 1260» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 83، 11-15 سطر (15×9)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 16 - 379]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1153ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمدامین بن محمد باقر حسینی لاریجانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131گ، اندازه: 10×19 سم [ف مخ - 108]
خط: نسخ، كا: محمد بن حسین بن محمد، تا: 1154ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67گ (1پ -67ر)، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 265]
بی کا، تا: 1160ق [نشریه: 13 - 374]
خط: نسخ تحریری، كا: عبد الله، تا: 1164ق، محشی؛ 119گ (33ر-127پ، 128ر-151ر) [ف: 3 - 197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالنبي ابن محمد صادق شیرازی، تا: سه شنبه 5 شعبان 1168ق؛ محشی؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 104گ، 17 سطر، اندازه: 13/5× 198 سم [ف: 12 - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سليمان بن حسين بن موسى فراوی (بلدة) مالکی مذهبة)، تا: جمعه 16 جمادی الثانی 1174ق؛ جلد: چرم قهوه ای، 89ص (110-198)، 13 و 20 و 22 سطر، اندازه: 23/3×17/5 سم [ف: 45 - 113]
کامل؛ خط: نستعلیق، کا: میر رحیم بن نعمت الله موسوی، تا: محرم 1194ق؛ واقف: میر رحیم بن نعمت الله الموسوی، 1236ق؛ 111ص (54-164)، 17 سطر [ف: 2 - 419]
آغاز: لما رأيت مختصر التصريف الذي صنفه الامام الفاضل العالم الكامل قدوة المحققين
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1195ق؛ افتادگی: آغاز؛ 125 گ، 18 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 5 - 2426]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 2 جمادی الاول 1197ق؛ واقف: ملا حسین، جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف: 310]
آغاز: برابر انجام: بمعنی اخذ فكذلك و الا لوجب أن يقال ...
خط: نستعلیق پست، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: کاهی، جلد: تیماج عنابی، 125گ، 14 سطر (16×7)، اندازه: 19×12سم [ف: - 341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: عباس ازغدی، شوال 1320ق، جلد: تیماج مشکی، 72گ، 22 سطر (15/5×7)، اندازه: 11×21/5سم [ف: - 486]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پست، كا: ملا سلیمان بن ملا قربانعلی نوری، تا: قرن 13، جا: مدرسه حضرت عبدالعظیم؛ کاغذ: فستقی و سفید، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 121]
انجام: و لا ذهبت خالدا و نحو ذلك كذا قابل بعض المحققين و الحق أنه لابد في.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشى؛ تملک: سید ابوالقاسم که از جناب سید نجف مرحوم طاب ثراه به او رسیده؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 20گ (30-49پ)، 20-19 سطر، اندازه: 19/5×17 سم [اهدائی رهبر: 10 - 240]
آغاز: برابر؛ انجام: فجوزوا اداء کثیرا شایعا و نقول اراية في اراء
خط: نسخ، كا: سید موسی بن فضل الله حسینی کلانتری همدانی، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «موسی» گویا همان موسی کلانتری باشد و با نشان «احمد، عبده چلبی» و جز آن، یادداشت شیخ مهدی بن آخوند ملا محمد جعفر در آغاز؛ مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 51گ (1-51)، 17-22 سطر، اندازه: 16×9 سم [ف: 40 - 523]
آغاز: ... و اعلم أن المراد بالمصدر هو المصدر المجرد لان المزيد فيه مشتق منه؛ انجام: دحرجة لطيفة و نحوها و انطلاقة للمرة و نحوها للنوع و كذا و السلام و الاكرام
خط: نسخ، كا: محمد قدیر بن آقا صالح، تا: قرن 13؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 105گ، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 2 - 133]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج زرشکی، 100گ، 17 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 2 - 134]
آغاز: ای فعل الائنین و جماعة النساء النون الخفيفة لايقال أضربان ولااضر بنان؛ انجام: الانطلاقة و الاستخراجة و التدحرجة هذا هو الحكم في الثلاثي المجرد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 97 گ، 12 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 2 - 134]
آغاز: برابر؛ انجام: و تمت قومة ای ضربا واحدا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 71گ، 15 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 134]
آغاز: برابر؛ انجام: الداله على الملک ... اوللاختصاص.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: انقسامه الكلي الى جزئیاته؛ انجام: على حاله و منه قول الشاعر ...
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛
محشی؛ کاغذ: نخودی، 37گ، 9 سطر (12/5×8)، اندازه: 22/5×16/5 سم [ف: 3 - 197]
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با نشان ها مختلف مانند «سعدالله» و «چلبی» و «سعد الدين» و بسیاری بدون نشان؛ تملک: میر محمد حسینی؛ مهر: «یا امام حسین» (مستطیل)، ابن محمد حسین ابوالقاسم التمامی 1216» (بیضی)، «لا اله الا الله الملک الحق المبين محمد حسین بن ابو القاسم» (مستطیل)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: گالینگور قهوه ای، 86گ، 15 سطر، اندازه: 20/4×14/3 سم [اهدائی رهبر: 10 - 242]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (13×8)، اندازه: 15 × 20/5سم [ف: 4 - 2104]
آغاز: برابر؛ انجام: و قلب الالفوا و ان كان من یا تسر لانضام ما قبلها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 12 سطر (12×6)، اندازه: 17×11 سم [ف: 3 - 1527]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج مشکی، 113گ، 12 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 12 - 148]
آغاز: فان قيل لم قال التصريف في الغة التغيير ولم يقل التحويل قلت لان التعويل لما فيه النقل اخص من التصريف اللغوي و حمل الاخص على الاعم غير جائز؛ انجام: غير الثلاثي في الأصل بل كان رباعية الاصل كثعلب او مزيدا فيه كعصفور او خماسي
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 73گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2427]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 106ص، 12 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 2 - 346]
آغاز: برابر
انجام: تقول هو حسن الطعمة والجلسة ... كان ركوبه حسنا يعني ذلك عارية بالركوب و
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 68گ (1-68)، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ]
آغاز: ... علیه فکری الفاتر و نظري القاصر بعون الملک ... و المرجو ممن اطلع فيه على عثرة أن يدراء بالحسنات؛ انجام: واترك في الجمع مفتوحة اذ لاداعی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 92گ، 12 سطر، اندازه: 20×17سم [ف مخ - 3 - 1173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 جلد: تیماج سیاه، 110 گ، 12 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف مخ - 3 - 1172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 64 گ، 15 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 3 - 1172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن علی اصفهانی، تا: 1200ق؛ مصحح، محشى؛ 183 گ، 9 سطر، اندازه: 22×13سم [ف مخ - 3 - 1172]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: عبدالله بن نجم الدين در 1248، نجم الدين گل محمد در 1222؛ کاغذ: فستقی آبی و سفید، جلد: میشن قهوه ای، 121 گ، 12 سطر، اندازه: 25×15/8 سم [ف: 1- 284]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: یشمی، 180 گ، 6 سطر، اندازه: 15/3 × 21/5سم [ف: 1- 284]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن سیاه، 106گ، 16 و 19 سطر، اندازه: 20/9×15/3 سم [ف: 1- 284]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی لاجورد، جلد: تیماج قهوه ای، 90گ (86پ- 175پ)، 12-16 سطر (14×8)، اندازه: 21×16سم [ف: 16 - 141]
خط: نسخ، كا: عبدالوهاب بن صادق حسینی، تا: قرن 13؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 62ص (1-62)، 15 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 5 - 1547]
خط: نستعلیق بدخط، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 11×17 سم [ف: 2 - 295]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، 65گ (1پ-65پ)، 21 سطر [ف: - 155]
آغاز: و هو ثلاثة ابواب کافعل بزيادة الهمزة نحو اكرم الكرامة
انجام: و قالوا مرقاة بكسر الميم على هذا اي على انها ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی برخی با عنوان «محمد بن مهدي الحسنی»؛ جلد: تیماج مشکی، 216گ، 8 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 1 - 201]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 903]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 13 سطر، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهدف: - 317]
خط: نسخ، كا: محمد صادق تمامی امامی، تا: قرن 13؛ اندازه: 15 × 20/5 سم [نسخه پژوهی: 3- 139]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 82گ، 14 سطر، اندازه: 19×16سم [ف: - 36]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: مقوا، 11 سطر (12/5×9)، اندازه: 14×18/5 سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 95]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشى؛ تملك جواد به تاریخ
1269؛ جلد: مقوا، 76گ، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سیاه، 45گ (1پ - 45ر)، اندازه: 20×15سم [ف: 33/2 - 84]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 110گ، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 1- 154]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، 15 سطر (14×8)، اندازه: 17×22 سم [ف: 16 - 513]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 131گ (18-148)، ابعاد متن: 11×6، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 16-642]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 19 سطر (16×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 17 - 525]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 171 گ، 16 سطر (15×6)، اندازه: 20×12سم [ف: 16-668]
بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: رقعي [ف: - 320]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عظیم بن مظفر بن سعيد بن مظفر بن محمد زمان زیربندی، تا: رجب 1201ق؛ مصحح، محشی با نشان های «س، ص، صحاح، جاربردی، ع ه عفى عنه، احمد رحمه الله و ..)؛ کاغذ: فرنگی نخودی ضخیم، جلد: تیماج قهوه ای، 104گ (2ر - 105ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 14/5 سم [ف: 40/2 - 196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: باقر بن محمود جکجای، تا: 1202ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 131گ، 11سطر (13×8)، اندازه: 20×14سم [ف: 4 - 1185]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد شريف زنجانی، تا: 1204ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ مهر: «علی شاه 1258» (بیضی)؛ جلد: تیماج، مشکی، 53گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 489]
بی کا، تا: 1205 ق [تراثنا: س 13 ش 2 و 3 - 353]
بی کا، تا: 1205ق، جلد: تیماج سیاه، اندازه: 14×20سم [ف: 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد صالح بن احمد بیدگلی، تا: 26 جمادی الاول 1209ق؛ جلد: تیماج مشکی، 127گ، 18 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2424]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1209ق؛ محشی؛ واقف: تاج ماه بیگم، 1262؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج ماشی، 90گ، اندازه: 20/5×16سم [ف: 12 - 142]
خط: نسخ، كا: محمد بن فاضل سبزواری، تا: 14 شوال 1210ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 20 سطر، اندازه: 19×9سم [ف: 12 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1210ق؛ 54گ، 18 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2423]
آغاز: بسملة. الا لا آلاء الا الاء الآله الكريم اروى زهر تخرج في ریاض الكلام من الأكمام ... و بعد فيقول ... مسعود بن عمر القاضي التفتازانی ... لما رایت مختصر التصريف (گ 2) ... عز الملة و الدين الزنجانی ... سنح لي ان اشرح له شرح (گ 2پ)؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میکائیل بن مراد، تا: 1212ق، جا: بانه کاغذ: نخودی، فرنگی، جلد: تیماج، 122گ (2-123)، 11 سطر (13×7)، اندازه: 20×15سم [ف: 11 - 488]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1212ق؛ محشی با عناوین «قوله - قوله» که توسط رسول بن علی در قریه شامات به تاریخ 15 رمضان 1212 کتابت شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 117گ، 11 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 531]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ، بی کا، تا: 1213ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 131 گ، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف مخ - 3 - 1172]
خط: نسخ، كا: على رضا علوی، تا: شنبه 10 رجب 1213ق؛ قطع: ربعي [رشت و همدان: ف: - 1333]
بی کا، تا: 1213ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 100گ (10پ- 109ر)، 15 و 17 سطر (16×11)، قطع: ربعی [ف: 17 - 187]
خط: نسخ، كا: عیسی بن کربلایی علی اکبر نعل بند گندابی، تا: شنبه 13 ذیقعده 1215ق، جا: استرآباد مدرسه مفیدیه؛ محشی گویا در 1247؛ کاغذ: فرنگی، ابعاد متن: 9×13/5، اندازه: 17× 22سم [ف: 16 - 489]
آغاز: برابر
کامل؛ خط: نسخ، كا: علی اکبر بن کربلائی رمضان، تا: چهارشنبه ذیحجه 1215ق؛ 96 گ، 15-12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 -2425]
انجام: برابر
خط: نسخ و تحریری، کا: محمد صادق ابن حاجی حسین علی گلپایگانی، تا: سلخ رمضان 1216ق، جا: بلده گلپایگان؛ مصحح؛ تملک: آخوند ملا محمد حسین مهر «علی اکبر بن محمد رفیع» (بیضی)، «عباس، عباس» (بیضی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور آبی، 151گ (1پ-151ر)، اندازه: 15×5/ 20 سم [زدو کتابخانه اراک: - 166]
آغاز: برابر؛ انجام: تراب اقدام العلماء و المجتهدين احمد ابن الاعلى حکيم اللهم اغفر لوالديه تمت
خط: نسخ، كا: کربلائی احمد، تا: 1218ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد على بن مصطفی، تا: 22 رمضان 1218ق، جا: سمنان مدرسه صادقیه؛ کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن سیاه، 91گ، 11 سطر، اندازه: 20/2×15 سم [ف: 1- 284]
خط: نسخ، بی کا، تا: سال 1218-1219ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 64 گ (72ر-135 پ)، 15 سطر، اندازه: 22/5×15سم [ف: 2 - 19]
آغاز: ثم الصلوة على نبيه محمد المبعوث في اشرف ... و بعد فيقول الفقير إلى الله الغني مسعود بن عمر القاضي التفتازانی؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: رجب علی بن شاه نظر، تا: 1219ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای «منه، چلبی و ...» کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 15گ (1-15 پ)، 13 و 14 سطر (7/5- 14/5-13/568)، اندازه: 18×14سم [ف: 18 - 207]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1220ق [ف: 1- 141]
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 14 ربیع الاول 1220ق؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج مشکی، 162گ، 10 سطر (7×12/5)، اندازه: 18×11سم [ف: 16 - 669]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد صادق، تا: جمادی الثانی 1221ق؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج تریاکی، 55گ، 17 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 5 - 57]
آغاز: صنفه الامام الفاضل الكامل
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن ملا محمد مؤمن لاری، تا 1221ق؛ فاقد خطبه است؛ کاغذ: فستقی و حنایی، جلد: تیماج، اندازه: 20/7×16سم [ف: 12 - 372]
آغاز: برابر، انجام: و الظلاقه واحدة للمرة و حسنة ...
خط: نسخ، كا: ابن مقیم، تا: پنج شنبه 11 جمادی الثانی 1221ق؛ جلد: تیماج قهوه ای [ف: - 159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امیر فولادی بن ابراهیم، تا: آخر محرم 1222ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 96 گ، 14 سطر، اندازه: 16×11 سم [ف: 5 -
2424]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و تحریری، بی کا، تا: 28 صفر 1222ق؛ کاغذ: مغز پست های نخودی، 98گ (2پ -99ر)، اندازه: 20×15سم [اوراق عتیق: 2 - 494]
خط: نسخ تحریری، كا: احمد، تا: ربيع الأول 1223ق، جا: مسجد کلعنبر؛ محشی؛ کاغذ: ترمه نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 88گ، 13 سطر (14×8)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 197]
خط: نسخ، كا: شعبان على بن شرف الدین نوری یوشی، تا: 1223ق؛ کاغذ: فستقی آبی، جلد: میشن تریاکی، 85گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 21/7×16/8 سم [ف: 1- 284]
آغاز: معان مقصودة لا تحصل تلك المعاني الا بها اى بهذا الأمثلة و في هذا الكلام تنبيه على أن هذا العلم محتاج اليه
خط: نسخ، كا: میر قمر ولد میر محمد على هزار جریبی، تا: 1223ق؛ افتادگی: آغاز؛ 102گ (1-102)، 11-14 سطر، اندازه: 17×10سم [ف: 5 - 2426]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1223ق؛ مصحح، محشى؛ 55گ، 16 سطر، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 1- 319]
خط: نستعلیق، کا: ولی محمد بن حسن طالشی، تا: محرم 1224ق؛ جا: مسجد جامع سمیع دشتی؛ جلد: تیماج مشکی، 82گ، 12 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1- 164]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 280
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 38]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی اصغر ابن کربلائی حسن بن علی اکبر استرابادی، تا: 1224ق؛ محشی؛ واقف: ملاعلى اصغر، 1284 کاغذ: شکری، جلد: پارچه، 69گ، 15 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 12 - 142]
آغاز: رأيت المختصر التصريف الذي صنفه الامام الفاضل
خط: نسخ، كان صادق بن حسینعلی، تا: 1224ق، جا: همدان مدرسه شیخ علی خان؛ افتادگی: آغاز (ورق ابتدا)؛ مذيل است به سه ورق تجوید منظوم به زبان فارسی از مختار، آغاز تجويد: «ای کلام از اعظم نام تو زیور یافته»، انجام: «قاريا زين نظم موجز بهره چو یابی نما ** در حق مختار اعمی اصفهانی کن دعا»؛ واقف: فضل الله محقق سمنانی، آبان 1366؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 73گ، 16 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 12 - 146]
آغاز: برابر؛ انجام: پس شجر نیست و یا مرکب باشد از منفصله. کامل؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحمن، تا: 1225ق؛ محشی؛ واقف: شمس الدين جزائری، شهریور 1348؛ کاغذ:شکری، جلد: تیماج خرمایی، 79گ (68+11)، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 12 - 148]
خط: نستعلیق، کا: حسین قلی بن علی محمد دماوندی، تا: 8 ذیحجه 1225ق، جهت محمد بن میرزا نصرالله خان؛ مصحح، محشی؛ 58گ، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 176]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالله همدانی، تا: یک شنبه رمضان 1226ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده ابراهیم الحسین» (مربع)؛ واقف: هادی اسکویی حائری؛ جلد: تیماج مذهب، 184 گ، 10 سطر، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [ف: 1- 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ بدخط، كا: عباس بن کربلائی حسن مایانی، تا: 1226ق، جا: مشهد رضوی؛ اهدایی: آقای ظریف؛ کاغذ: کاهی صیقلی، جلد: مقوای ابری، 202 ص، 13 سطر (11×7)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: - 87]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بن جمال الدين محمد مراغی، تا 1226ق؛ افتادگی: آغاز، 71گ، 9 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 215]
خط: نستعلیق، كان ابراهيم بن محمد صالح بیک لواسانی، تا: 1227ق؛ جلد: تيماج [ف: - 101]
خط: نسخ، کا: محمد بن صادق خرو کی فاروجی، تا: 1227ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 19 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا، تا: 1227ق؛ کاغذ: آبی [رایانه]
آغاز: بسمله. بدانکه مصدر اصل کلام است؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسنی حسینی، نصر الدين، تا: 1227ق [رایانه]
آغاز: ولايغير شیئی من حروف الجر معنى الفعل الا البانظر. فصل في امثلة تعريف هذه الأفعال المذكورة من الثلاثي والرباعي المجرد والمزيد فيه يعني اذا صرفت؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على، تا: شنبه 28 محرم 1228ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع لاجوردی، 15 و 16 سطر (12×5) [ف: 3 - 1377]
خط: نسخ، كا: محمد بن سید شریف، تا: 1229ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 14/5 ×20سم [رشت و همدان: ف: - 1137]
آغاز: برابر
انجام: الامافيه تاء ... و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1229ق، جا: تهران؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 107گ، 14 سطر (15×9/5)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 10 - 317]
آغاز: برابر؛ انجام: دحرجة لطيفة و نحوها و انطلاقة للمرة و نحوها للنوع و كذا و السلام و الاكرام
خط: نسخ، بی کا، تا: 8 رجب 1229ق؛ محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 147ص (2-148)، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 221]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1230 ق [ف: 1 - 141]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1230ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 88گ، 14 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 659]
آغاز: مکنون غوامضه و يستخرج سر حلوه و حامضه مضيفا اليه فواید شريفة و زواید لطيفة؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبد الله بن علی عباسی ارجقی، تا: 24 صفر 1230ق، جا: اردبیل؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مذهب، 85گ، 13 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 5 - 363]
انجام: قد وقع الفراغ من تحرير هذا النسخه بالمسماه سعد الدين في عشرين شهر شوال المكرم في وقت لضحاء على يد الضعيف الحقير المذنب المحتاج الى رحمة الله تعالی محم حسن ابن ها تفی .. غفر الله و لو الدين في سنه 1231
خط: نسخ، كا: محمد حسن ابن هاتفی، تا: 20 شوال 1231ق؛ محشى؛ کاغذ: فرنگی آبی و شکری، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 93گ، 15 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 15/5 × 20/5 سم [ف: 1- 353]
خط: نسخ، كا: سید یوسف بن اصلان مشقطعی، تا: صفر 1232ق؛ 84گ (59پ -142پ)، اندازه: 16× 20/5 سم [ف: 1- 197]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1232ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 79گ، 16 سطر (7/5×11/5)، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 15-196]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: محرم 1232ق؛ کاغذ: فرنگی آبی و سفید، جلد: تیماج سرخ، 83گ (83ر -165ر)، 16 سطر (14×9/5)، اندازه: 21×16سم [ف: - 233]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1232ق؛ کاغذ فستقی؛ جلد: مقوا، 16 سطر (11×5)، اندازه: 10×17 سم [ف: 3 - 1014]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: ملاقاسم بن ملاعسکر، تا: محرم 1232ق؛ جلد: مقوا مذهب، 88گ، 10 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2424]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن کربلا حسین برای سید حسین، تا: 1233ق؛ جلد: تیماج مذهب، 92گ (108-199)، 15 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [اوراق عتیق: 1- 104]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1233ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی، روکش کاغذ سبز و نخودی، 80گ، 15 سطر (14×9)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 15 - 289]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1233ق؛ 59گ (82-140)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 107]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شجاع الدین، تا: چهارشنبه 10 ربیع الاول 1234ق؛ محشی؛ واقف: علی حمیدی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 126 گ، 14 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: 1 - 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عباس بن ملا ابراهیم کربلایی علی وندوشی ساکن کلاته، تا: 1234ق؛ جلد: تیماج مشکی، 73گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 108]
آغاز: برابر؛ انجام: حسنه او قبیحه و غیره ... پنج شنبه في تاريخ سنه 1234
خط: نسخ، بی کا، تا: 1234ق؛ کاغذ: آبی [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: هباندهی، محمد بن محمد باقر، تا: 1235ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الحسين بن ناصر بن عبد الحسين سعيد آبادی،
تا: 1235ق؛ جلد: تیماج سیاه، 94گ، 17 سطر، اندازه: 16×11سم [ف مخ - 3 - 1172]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: على بن رجب علی، تا: چهارشنبه 25 ذیحجه 1235ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 68گ (1پ -68پ)، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 1 – 497]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالرحيم بن عبدالغفار نوری اوزرودی، تا: 1235ق، جا: مدرسه متكاكل؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67گ (67پ -133ر)، 16 سطر [ف: - 52]
خط: نسخ، كا: خداوردی فرزند محمد ساکن زرند خوی حسن آباد، تا: شنبه 6 ذیقعده 1236ق، جلد: تیماج قهوه ای، 59گ (85پ -143ر)، اندازه: 20×15سم [ف: 1 - 400]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1236 ق [چند نسخه ف: - 373]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1236ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 106گ، 11 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5سم [ف: 41 - 58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاجی بابا ناشبح بن آقا رحیما، تا: 1236ق، جا: تهران مدرسه میرزا صالح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 86گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 3 - 1171]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: شیر محمد بن بابا، تا: صفر 1236ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16 سطر [ف: 1- 371]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1237 ق [ف: 1 - 141]
خط: نسخ، كا: میر قربانعلی موسوی نوری، تا: 1238ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: شیخ عبدالحسین به سال 1263؛ مهر: «یا حسین» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 91گ، 16 سطر (15/5×8)، اندازه: 20×14سم [ف: 16 - 136]
خط: نسخ، كان محمد شريف بن محمد علی، تا: یکشنبه دهه سوم جمادی الاول 1238ق، جا: مدرسه دودر؛ 182 گ، اندازه: 17/5×11 سم [ف مخ - 108]
آغاز: اعلم أن التصريف و هو تفعيل من الصرف للمبالغة و التكثر؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن میرزا محمد باقر طبیب، تا: 24 جمادی الاول 1238ق، جا: مدرسة التفاتیه؛ محشی؛ تملك: میرزا ابراهیم» در 1330ق؛ مهر: «محمدطاهر»، «ادرکنی یا علی»، «یا امام مهدی»، «عبده احد»؛ کاغذ: فرنگی نخودی و آبی، جلد: مقوا رویه تیماج مذهب، 178گ (2پ -179ر)، 9-11 سطر (5/5 ×11 و 1286)، اندازه: 17×10سم [ف: 19 - 674]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1238ق؛ مصحح، با علامت بلاغ، با یادداشتی صرفی در یک صفحه بدین ترتیب: آغاز: «الحمدالله رب العالمين و الصلوة والسلام على سيدنا محمد و آله اجمعین، فصل و متى كان فاء تفعل و تفاعل تاء او دالا و ذالا اوزاء او سینا او شینا اوصادا»، انجام: «ان تحذف الزوائد كلها و تصغير فتقول حميد في احمد و محمد و محمود. تمت الكتاب بعون الله الملك الوهاب»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 35 (81ر-115ر)، 25 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [اهدائی رهبر: 10 – 241]
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 194/2
آغاز و انجام: برابر
همان نسخه بالا؛ 34گ (80ر -113ر) [مؤيد: 1- 189]
كا: موسی بن محمد کمجانی، تا: 1239ق، قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1457]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید حسن بن عبدالباقی حسینی، تا: دوشنبه 20 ذیحجه 1239ق؛ 82گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5- 2425]
انجام: بحكم الاستغراء (كذا) والوجهة اسم المصدر.
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1239ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 12 سطر، اندازه: 20/5×15سم [ف: 12-406]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سلخ رمضان 1240ق؛ 63گ (1-63)، 18 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید احمد بن زین العابدین ساکن لنگرود من محله قوشکایی، تا: 28 صفر 1240ق؛ 99گ (47پ -145ر)، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2427]
آغاز: بسمله و صلى الله ... اما بعد حمدالله ... فهذه حواش على مواضع من شرح تصريف العزى للعلامة التفتازانی؛ انجام: فالثانيه معطوفة على الأولى. كاتب هذا القدر من معری محمد صادق بن خدایار. آه من الموت و حالاته و عذاب القبر في سنه 1240
خط: نسخ تعليق، كان محمد صادق بن خدایار، تا: 1240ق، کاغذ: اصفهانی نخودی ترمه، جلد: چرم، 6گ (34پ -39پ)، 15 سطر (14/5×9)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 17 - 62]
آغاز: و الضم و اما ما جاء من نحو نعیم و شهید و شبهه بفتح الفاء و کسرها
خط: نسخ، بی کا، تا: 28 رمضان 1240ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی به امضای «چلبی» و دیگر حواشی؛ 61گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 333]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعیل بن چراغعلی سنگسری، تا: 1240ق؛ اهدایی: کتابخانه آیت الله شیخ محمد صالح علامه حائری، تیر 1351؛ کاغذ: فستقی، جلد: تيماج [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، کا: رضوی، سیدرضا بن سید حسن، تا: 1241ق، ضميمه نسخه ش 27300؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
کامل؛ كا: محمد رفيع بن محمد جعفر، تا: 1241ق، جا: محال مردخه شفت گیلان؛ مهر: «ابن محمد رفيع» (بیضی)؛ واقف: زهرا خانم؛ کاغذ: آبی، جلد: جلد تیماج سیاه، 237ص، 9 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: 2 - 134]
خط: نسخ خوب، کا: محمد علی بن محمد مومن، تا: سه شنبه 26 ربیع الاول 1241ق؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: - 1500]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 25 محرم 1241ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15گ (101ر- 215پ)، 11 سطر، اندازه: 5×21/5سم [ف: - 37]
كا: محمد تقی بن ... على، تا: 1241ق؛ جلد: تیماج [ف: - 101]
خط: نسخ، كا: على اكبر بن محمد رضای نوبری، تا: 1241ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 25گ، 10 سطر (5×10/5)، اندازه: 14×9 سم [نشریه: 3- 138]
آغاز: زايد فيه حرفا واحدا هو على ثلثة ابواب کافعل بزيادة الهمزه نحو اکرم - اكراما؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حاجی محمد ابن ملا محمد باقر ناصرکیادهی، تا: جمادی الثانی 1242ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 88گ، 13 سطر (14×9/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 345]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1242ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی و فستقی
جلد: تیماج تریاکی مذهب، 101گ (1پ -101)، 15 سطر (15×6/5)، اندازه: 21/7×13/5 سم [ف: 14 - 174]
خط: نسخ، كا: محمد على سمنانی، تا: 1242ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 56گ (104پ-159ر)، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 362]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن کربلائی جمال الدين برغانی، تا: پنج شنبه 18 ربیع الاول 1243ق؛ 68، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاجی میرزا جعفر محمد على، تا: 1244ق؛ وقف مدرسه حسینیه مرحوم حاجی سید حسین لاریجانی؛ تاریخ وقف: 8 رجب 1308، جلد: تیماج قهوه ای، 81گ، 14 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ - 3 - 1171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 115گ، 13 سطر، اندازه: 20×13 سم [ف: 12 - 141]
آغاز: بسمله، اعلم ان التصريف و هو تفعيل من الصرف للمبالغة و التكثير في اللغة التغيير صرفت الشیء ان غيرته؛ انجام: برابر
فاقد مقدمه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق؛ افتادگی: آغاز [ف: 18 -291]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق، جا: اصفهان؛ مصحح، کاغذ: فرنگی الوان، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 157گ (8پ -164)، 19 و 20 سطر (13×7)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 18 - 331]
خط: نسخ، كا: على اكبر بن محمد حسین کاشانی، تا: چهارشنبه 24 جمادی الثانی 1244ق؛ 64گ (10پ -73پ)، اندازه:
20×16/5 سم [ف: 1 - 137]
آغاز و انجام: برابر
کا: يوسف بن محمد قاضی، تا: روز مبعث 1244ق؛ جلد: تیماج نیلی، مذهب، 234ص، اندازه: 12/5 × 20/5سم [ف: 1- 42]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا ابوالحسن ولد میر زین العابدین، تا: 22 محرم 1245ق، جا: مسجد تویه؛ مصحح با نشان و نام «ابوسعید» و محمد صادق» و «12»؛ کاغذ: لیمویی، جلد: چرمی مشکی، 123گ، 11 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: - 49]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سعید، تا: 1245ق؛ محشی از سعدالله و قمری و زنجانی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 106گ، 14 سطر، اندازه: 20/8×15/5 سم [ف: 12 - 145]
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1245ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 21/3×14/3 سم [ف: 12 - 501]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1245ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 79گ، 14 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1246ق، جلد: تیماج مشکی، 80گ، 15 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 5 - 2424]
آغاز: ... لطيف مما عثر عليه فکري الفاتر و نظري القاصر بعون الله الملك القادر ... اعلم أن التصريف و هو تفعيل من الصرف؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهیم، تا: شوال 1246ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان «س، 5، معین النظم و ..»؛ تملك: ابوالقاسم بن سید اسماعيل خراسانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی قهوه ای، 87گ، 15 سطر (14×8)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 30 - 554]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1246ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 67گ (1پ -67پ)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2 - 405]
خط: نستعلیق، کا: ملا سرگردان، تا: 1247ق، به جهت ملا علی محمد؛ محشی؛ جلد: تیماج مذهب، 68گ (69ر -136پ)، 16سطر، اندازه: 14/2 × 20/5سم [ف: 41 - 217]
آغاز: علماء هذا الفن تتبعوا كلام العرب
خط نسخ، کا: محمد طبيب موسوی بن میرزا محمد تقی طبیب، تا: 1247ق؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: فستقی و آبی، جلد: تیماج، 255گ (113+142)، 12 سطر [ف: 12 - 149]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی بن مرتضی قلی نوری، تا: 15 رجب 1247ق، 137گ (1-137)، 9 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 5 - 2425]
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم، تا: شنبه 24 ربیع الاول 1247ق؛ 65ص ( 65-1 )، اندازه: 20/5×15 سم [ف: - 48]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسدالله میلاجردی، تا: سه شنبه 4 صفر 1248ق؛ واقف: شمس الدين جزائری، شهریور 1348؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 79گ، 14 سطر (7×10/5)، اندازه: 21×25 سم [ف: 12 - 148]
آغاز: التفتازاني بيض الله غرة احواله و اورق اغصان اماله (چند سطر اول نسخه به واسطه پارگی صفحه از بین رفته)؛ انجام پایان نسخه: و حسنة او قبيحة و نحو هما للنوع كذلك البواقي.
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 24 ربیع الثانی 1248ق؛ کاغذ: فرنگی الوان، جلد: مقوایی، رویه کاغذ رنگی، 17 سطر (16×8/5)، اندازه: 22×15سم [ف: - 226]
آغاز: برابر؛ انجام: دحرجة لطيفة و نحوها وانطلاقة للمرة و نحوها للنوع و كذا و السلام و الاکرام
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1248ق، جا: قزوین مدرسه التفاتیه؛ محشى؛ جلد: جلد تیماج قهوه ای، 87گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 133]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی اصغر، تا: چهارشنبه 9 محرم 1249ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر موسوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ:شکری، 98گ،13 سطر، اندازه: 21×14/4 سم [ف: 12 - 144]
آغاز: ضرب و يضرب و نحوهما عن المشتقات لمعان جمع معنی و هو في الأصل مصدر میمی من العناية
خط: نسخ، كا: محمد مهدی، تا: 21 محرم 1250ق؛ افتادگی: آغاز؛ 98گ، 15 سطر، اندازه: 15/5×10سم [ف: 2 - 361]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1250ق؛ دارای ضمیمه ای به نام
شرح الانموذج می باشد؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا [رایانه]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1251ق؛ محشی؛ جلد: تیماج، 14 سطر، اندازه: 21×19سم [ف: - 249]
خط: نسخ، كا: محمد بن علی بیدگلی، تا: 1252ق؛ دارای کمند اندازی، محشی از شافيه و مطالبی با امضای 12؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 117 گ، 15 سطر (6/5× 14/5)، اندازه: 23/5×15 سم [ف: 15 - 175]
آغاز: دخول في او تقدیر؛ انجام: کاسم مفعول مع القياس.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1252ق؛ افتادگی: آغاز؛ 15گ (1ر- 15ر) [ف: 3 - 197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد نبی بن حمزه فراهانی مجد آبادی (اراکی)، تا: 16 رجب 1253ق، جا: سلطان آباد (اراک) مدرسه آقا سید احمد؛ مصحح، محشی با نشان «220، الف س، 12، 22» و غیر آن؛ کاغذ: فرنگی، 61گ (1-61)، 16-21 سطر، اندازه: 14×9سم [ف: 38 - 489]
آغاز: برابر؛ انجام: فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيرا
خط: نستعلیق، كا: على بن محمد جرجانی، تا: 1254ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ 44ص (117-160)، 13 سطر [ف: 2 - 260]
خط: نستعلیق، كا: نظر علی بن عبدالعظیم، تا: 1255ق؛ 47گ، 16 سطر، اندازه: 16×22سم [ف: 1- 141]
آغاز: يحتوي على قواعد لطيفة سنح لي ان اشرح له شرحا يذلل من اللفظ اصعابه و يكشف عن وجهه المعانی
خط: نسخ، كان نصر الله بن عالیشان کربلایی محمد باقر، تا: 22 شوال 1255ق؛ افتادگی: آغاز؛ 102گ، 15 سطر، اندازه: 14×10 سم [ف: 5 - 2426]
کا: احمد بن عبدالله، تا: 1255ق؛ کاغذ: فرنگی سفید [نشریه: 7 - 751]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1256ق [الفبائی: - 329]
انجام: و الكلمتان يسع و يطأمثاله من باب فعل یفعل بضم العين في الماضي. کامل؛ خط: نسخ، كا: عبد الوهاب ابن محمد صالح قزوینی، تان 1256ق، جا: اصفهان؛ مذيل است به شرح تصريف بدیع که ناقص الآخر است و چنین شروع می شود: «بسمله الحمدلله الذي فاز من حاز الامتثال بجميع امره و ساد من حاد عن تعبد غيره و اکثر الصلوات و ارومها على رسوله سيد الخلق و خیره ...... اما عبد فقد دعاني جماعة اخواني الى ان اشرح لهم كتاب تصريف البديع رحمه الله ..
واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج خرمایی، 89گ، 16 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 12 - 147]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما غيره فالنوع منه كالمره بلافرق في اللفظ و الفارق من هذا الرساله الموسومه بشرح التصريف.
خط: نسخ، كا: حسن بن محمد صالح موسوی امامی اصفهانی شهير به درب امامی، تا: 1256ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 54گ (پ 59)، 17 سطر (15×9)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 18 - 142]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان آغبلاغی تبریزی، حضر تقلی بن علی اکبر، تا: 1256ق؛ کاغذ: نخودی [رایانه]
آغاز: بسمله. بدان که مصدر اصل کلام است؛ انجام: فاعل بر آن حالت ... نمانم خط بماند.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1256ق، کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: بسمله. بدانکه مصدر اصل کلام است؛ انجام: فاعل بر آن حالت ... نمانم خط بماند
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1256ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: صمدیه سليمان ابن ابراهيم حيروری، تا: جمعه 8 صفر 1257ق؛ مذیل است به صمدیه از تألیفات شیخ بهاء الدين محمد بن حسین عاملی (953- 1030) و تصریف شیخ عزالدين ابو الفضائل ابراهیم خزرجی زنجانی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 138گ، اندازه: 21×14سم [ف: 12 - 144]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: محمد حسن بن ملا محمد اسماعيل خونساری، تا: جمادی الاول 1257ق، به جهت آقا میرزا بابا ولد میرزا ابوالقاسم خوشنویس؛ محشی به تاریخ 1264؛ مهر: كاتب «عبده محمد حسن بن اسماعيل» (بیضی)؛ تملک: حاج هدایت ولد حاج محمد جعفر به تاریخ 10 جمادی الاول 1265؛ جلد: تیماج مشکی، 101گ، 12 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1 - 136]
خط: نستعلیق شکسته، كا: على اكبر، تا: 11 ذیقعده 1257ق؛ مصحح، محشی؛ اندازه: 11×15/5 سم [نسخه پژوهی: 1 – 45]
خط: نسخ، كا: على بن احمد بن علی اکبر بن حاجی عسکر بن صاروخان خوئی، تا: 1259ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 20 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 12 - 356]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: زکریا کجوری ملقب به شیخ الپولی، تا: 1259ق؛ نسخه به در خواست ملا مهدی لاهیجی استنساخ شده، مصحح، محشی برخی باشکل منظم هندسی؛ تملک: محمد على بن محمد حسین موسوی دزفولی؛ مهر: «بایع دین محمد حسن» بیضی)، «عبده عباس ...» (بیضی)، «عبده محمد على، 1201» (خشتی)، «عبده محمد ربيع الحسینی، 1214»، «افوض امرى الى الله عبده محمد علی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی شکری و نخودی، جلد: تیماج سیاه مذهب، 92گ (2پ -93پ)، 12 و 13 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 16 - 188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1259ق؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر
انجام: كذالك اذا .. على الالف و السلام
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، تا: با تاریخ 1259ق؛ 61گ (497پ -557پ)، 13 سطر، اندازه: 15/5 × 22/5 سم [دو کتابخانه اراک: - 126]
خط: نسخ، كا: میر فضل الله بن سید حسن، تا: 1260ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 83گ (24-106پ)، 16 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 1- 377]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملارضا علی فرزند مشهدی علی محمدی، تا: 1260ق؛ جلد: مقوا، 14 سطر (16×10)، اندازه: 17/5 × 21/5سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 82]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید اسماعیل، تا: محرم 1261ق؛ 86گ (1پ- 86ر)، 15 سطر [ف: - 155]
انجام: اما المصدر التي فيها تاء التأنيث قیاسی و سماعی
خط: نسخ، كا: مهدي بن حسن حسینی، تا: 1262ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 79ص (145-223)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 1090]
آغاز: برابر؛ انجام: دحرجة لطيفة و نحوها و انطلاقة للمرة و نحوها للنوع و كذا و السلام و الاكرام
کامل؛ خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن عبدالصمد، تا 1262ق، جا: قزوین مدرسه التفاتیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67ص (67-1)، 15 سطر، اندازه: 2×17 سم [ف: 2 - 263]
خط: نسخ پخته، كا: عبدالعزیز بن عبدالله، تا: دهه اول رجب 1263ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 82گ، 14 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 22×18سم [ف: 3 - 197]
آغاز: قدوة المحققين غرة الملة و الدين عماد المسلمين عبدالوهاب بن ابراهيم الزنجانی رحمة الله عليه مختصرا ينطوي على مباحث شريفة و يحتوي على قواعد لطيفة
خط: نسخ، کا: شیخ موسی بن حسین کو چکنانی، تا: جمادی الثاني 1263ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: صنعتی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 100گ (1ر-100پ)، 15 سطر، اندازه: 22×14سم [اهدائی رهبر: 1 – 241]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 452/1
همان نسخه بالا؛ 97گ (1ر-97پ) [مؤيد: 1- 365]
خط: نسخ، كا: ابراهیم حسینی، تا: 1263ق؛ افتادگی: انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی مذهب، 46ص (1-46)، 20سطر (11×15/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 1651]
خط: نسخ، كا: محمد تقی حسینی، تا: 1264 ق [الفبائی: - 329]
كان عبد العلی بن ملامحمد رشوک قزوینی، تا: 22 جمادی الاول
1264ق؛ جلد: تیماج قهوه ای [ف: 1- 337]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: ابو الحسن ابن ملا محمد قاسم کنی، تا: 1264ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 53گ (99پ -151پ)، اندازه: 17×22 سم [ف: 1- 370]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1264ق؛ کاغذ: پستهای آبی و سفید، جلد: میشن تریاکی، 60گ (2ر -61پ)، 17 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 5 - 390]
انجام: لذلك و نحو ذلك لم يذهب به مذهب الفعل و جعل خروج.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: رساله كبری، سید عباس رود پشت، تا 1264ق، جا: لاهیجان مدرسه اکبریه؛ افتادگی: انجام؛ مصدر است
به رساله کبری در منطق، محشی؛ کاغذ: حنایی و فستقی، جلد: تیماج خرمایی، 107گ، 13 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: 12 - 146]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: قربان علی بن حیدر علی دبورودی، تا: 1264 و 1265ق، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 103گ (45پ - 147ر)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 27/2 - 78]
خط: نستعلیق، كا: علی اصغر بن جوز على قراچه داغی، تا: 1266ق؛ جلد: تیماج مشکی، 86گ (61پ -146پ)، اندازه: 22×16سم [ف: - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحیم دونایی نوری، تا: 1266ق، جا: مدرسه آقایی آقا محسن آقا؛ محشی؛ 121 گ، 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: - 100]
خط: نسخ، كا: محمد قلی بن ظهير تنکابنی، تا: 1266ق، جا: مدرسه آقایی آقا محسن آقا؛ محشی؛ 121گ، 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: - 101]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد میرزا بن جعفر قلی افشار، تا: 1267ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [الفبائی: - 651]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مصطی قلی بن میرزا ابوالحسن ارومچی، تا: 1267ق؛ کاغذ: فرنگی، 102گ، 10 سطر، اندازه: 21/5×16سم [ف: 24/2 - 49]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، کا: محمد میرزا ابن ملاجعفر قلی افشار، تا: 1267ق، جا: ارومیه؛ محشی از سعدالله و محمد میرزا کاتب نسخه؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 98گ، 11 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 12 - 145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن علی خوانساری، تا: 1267ق، چاپ سنگی برخی حواشی خطی است؛ جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 81گ، 16 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1172]
کامل؛ خط: نسخ، كا: رجبعلی علی کجدی بن صفر على كجدی الاصل و المسكين، تا: چهارشنبه 24 ربیع الثانی 1267ق، جا: کومله در جوار افضل الفضلاء آخوند عبدالرزاق؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: صنعتی نخودی و حنایی، جلد: مقوا، 88گ (2پ -89ر)، اندازه: 18×22/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 242]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق پخته، كا: احمد بن ملاویردی، تا: دوشنبه 29 شعبان 1267ق؛ اهدایی: دکتر صادق کیا؛ 66گ (14378ر) [ف: 3 - 197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن نظر علی، تا: 1268ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد صادق رصاف اصفهانی، تا: 11 رجب 1268ق، جلد: تیماج مشکی، 126گ، 11 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2424]
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 شعبان 1268ق؛ مصحح، جلد: تیماج قهوه ای، 71گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ - 108]
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ مهر: «عبده عبدالغني 1268» (مکعب)، «عبده سرمعلی 1268» (بیضی)، «العبد المذنب محمد حسین» (مرکب)، «عبده محمد حسین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 221ص (30-250)، 13 سطر، اندازه: 18×13سم ف: 2 - 476]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: دوشنبه 16 رجب 1269ق؛ 202گ ( 388-187 حاشیه) [ف: 2 - 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: اسدالله بن ملانصر الله (كاتب قسمت نونویس)، تا: 1270ق، جا: لنجان از بلوک اشتر خان (بخش نونویس)؛ جلد: تیماج مشکی، 58گ، 14 و 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2424]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 12 جمادی الاول 1207 یا 1270ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 64گ، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 409]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جواد بن محمود، تا: 1271ق؛ جلد: تیماج مشکی،
65گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن عبدالعظیم بن محمد علی موسوی، تا: 1271ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 15×10/3 سم [ف: 12 - 374]
خط: نسخ، كا: جعفر بن محمد رسول کاشانی، تا: 1271ق، جا: کاشان؛ مصحح، محشی با استفاده از حاشیه چلبی توسط عبدالرحیم؛ مهر: «یا الله المحمود، 1286»، «عبده الراجی محمد بیضی»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 72گ (2پ -73پ)، 17 سطر (13×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف:16- 297]
بی کا، تا: 1271ق، جلد: تیماج قهوه ای [ف: 1 - 336]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1271ق [الفبائی: - 651]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 26 ربیع الاول 1272ق؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج مشکی، 14 سطر (6×10/5)، اندازه: 11×15/5سم [ف: 1- 329]
خط: نسخ تحریری، كا: شمس الدین جامی مردوخی، تا: 1272ق؛ محشی؛ 71گ (58ر -128پ) [ف: 3 – 197]
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 14 صفر 1273ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 91گ، 15 سطر (5×11/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1- 165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1275ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور قرمز، 136 گ، 8-10 سطر (12×7/5 -13)، اندازه: 14/5× 20/3 سم [ف: 19 - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1275ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا رویه تیماج، 161گ، 9 سطر (14/5×8/6)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 17 - 157]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1277ق؛ مصحح، محشی با استفاده از «شواهد»؛ مهر: «عبده اسماعيل الموسوی» (بیضی)، «الواثق بالله الغني اسماعيل الموسوی» (بیضی)، «الراجي على الموسوی»، عبده الراجی عبدالرحيم الموسوی»، «عبده اسماعيل الموسوی» (خشتی)؛ کاظغذ: فرنگی الوان، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 38ص (93- 130)، 14 و 22سطر (16×11)، اندازه: 22×17سم [ف: 16 - 171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1277ق، جلد: تیماج قهوه ای، 59گ، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 2424]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن محمد، تا: 1281ق، جا: قولغه سپه؛ محشي از سعدالدین بردعی؛ جلد: ساغری مشکی، 75گ، 14 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف: 5 - 2424]
خط ثلث، بی کا، تا: دوشنبه 5 جمادی الاول 1281ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوای رویه ابری، 81گ، 12 سطر (15×8/5)، اندازه: 23×15سم [ف: 2 - 157]
کا: بختیار ارجمندی، تا: 1283ق [ف: - 101]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه ربيع الثاني 1283ق، در سال نزول وبا؛ محشى؛ واقف: جزایری، 1351/5/13؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 95گ، 11 سطر، اندازه: 19×23/5 سم [ف: 1 - 319]
آغاز: برابر، انجام: ولكن هذا اخر الكلام ... و صلى الله على محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1284ق؛ کاغذ: نخودی [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الف من الهجرة المصطفوية صلى الله عليه و آله
خط: نسخ، كا: على اكبر بن حسینخان، تا: 1289ق؛ ضمیمه نسخه ش 19204 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1295ق؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: عباس بن حسن خراسانی الاصل دامغانی المسكن، تا: 1296ق؛ مهر: «بدرگاه خدا امیدوارم، على اسمم چار یارم» (مضلع)؛ جلد: تیماج مشکی، 62گ (27-88پ)، اندازه: 22×17سم [ف: 1 - 200]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1298ق؛ جلد: تیماج زرشکی، 28گ، 26 سطر، اندازه: 31×20سم [ف مخ - 3 - 1172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 10 صفر 1299ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 75گ، 15 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5- 2425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1299ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 106گ، 11 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2424]
انجام: ما يدل على نوع من الفعل نحو ضربته.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 13 و اوایل قرن 14؛ افتادگی: انجام چند (ورق)؛ محشى؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: فستقی، 105گ، 13 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 12 - 147]
انجام: المفعول جائني مري و رأيت مري و مررت بمري بالحذف
في الجميع لبقاء ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با عبارت «لمحرره عبدالله المدرس»؛ جلد: تیماج زرشکی، 80گ، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 2 - 137]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: قهوه ای، 15 سطر [عمومی ساری و تنکابن: في: - 142]
خط: نسخ پخته، كا: عبدالله الاورمانی الاصل بن ملا قاسم، تا 1303ق؛ محشی، در پایانه به نام «سعدینی» نامیده شده؛ 84گ (5ر-88ر) [ف: 3 - 197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: موسی بن حسن کرکری لورجانی، تا: رجب 1306ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با کاغذ مشکی، 41گ (38پ -78پ)، 23 سطر (17×9)، اندازه: 21×13سم [ف: 39 - 451]
آغاز: بسمله. حمدله، أما بعد می گوید الحقير فقير بسوی خدا مسعود بن عمر القاضی تفتازانی مختصر آن چنان که؛ انجام: و حسنة او قبيحة يا غیر اینها از برای نوع بواتي و لكن این آخر كلام است و الحمد لله رب العالمين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1307ق؛ ضميمه نسخه ش 15569 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالعزيز دولابی عثمانی، تا: 1307ق؛ جلد: گالینگور سبز، 60گ، اندازه: 23×16سم [ف مخ - 3 - 1171]
آغاز: برابر، انجام: هذا هو الحكم في الثلاثي المجرد و المزيد فيه ... و الفعلة بالكسر ای مكسر الفاء للنون من الفعل نقول هو حسن الطعمة و الجلسة ... قد وقع الفراغ تمام کتاب؛ خط: نسخ، كا: آقا بن محمد نقی حسینی تبریزی، تا: 1309ق؛ 66گ (55ر-120ر)، 14 سطر، اندازه: 21×18سم [ف مخ]
آغاز: بسمله حمدله أما بعد می گوید الحقير فقیر بسوی خدا مسعود بن عمر القاضی تفتازانی دیده من (كذا) مختصر تصريف آنچنانکه گفته بود امام فاضل کامل عمده محققین عبدالوهاب پسر ابراهیم زنجانی پیچیده شده مباحث شریفه بر قاعده های لطیفه چسبیده ای که (كذا) شرح بزنم او را شرح زدنی الخ؛ انجام: از برای نوع بواقی و لكن این آخر کلام است و الحمدلله رب العالمين هذا تمام شرح تصريف نجز على يد عبد ذی التقصير العصيان الكثير عبدالکریم بن ملاعلی محمد قزوینی من تغییر (كذا) و لاتحريف في عشرون (كذا) خمسة (كذا) من شهر ربيع الأولى سنه 1307.
خط: نستعلیق شکسته، كا: ملاعبدالكريم بن ملا على محمد قزوینی، تا: 1314ق؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: مقوا، 65گ (8 -72)، اندازه: 17/5 × 21/7 سم [ف: 12 - 417]
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 14 ربیع الاول 1322ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، (98 گروپ- 106پ)، 21 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: 2- 31]
خط: نسخ پخته، كا: محمدرضا، تا: 2 رجب 1322ق، برای حسین خان بن امان الله خان وکیل؛ محشی با نشان های «مصری، سعدالله، حسین بن امان الله»؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج مشکی، 142گ، 9 سطر (9×12/5 )، اندازه: 16×22/5 سم [ف: 3- 197]
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی، تا: 1328ق، به خواهش شیخ ابوطالب؛ جلد: تیماج [ف: - 101]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جابلاقی، محمد على، تا: 1337ق، جا: بروجرد؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا با رویه پارچه [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الحمد لله الذي وفقنا على اتمام هذه الرسالة بعون الملک الوهاب
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی [رایانه]
آغاز: و الضعيف ماكان في ثبوته بحث؛ انجام: و الفعله للحاله نحو ضربته ضربه ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شکری،
جلد: تيماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الحق فنحذف افعاه تها لشدتها تخفیفها (كذا)
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: وليس علينا الا ان نقول: الأصل غوازی بالتنوين
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 60 گ، 11 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 133]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، رکابه دار؛ جلد: مقوایی، 24گ، 14 سطر (9×15/5)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 39 - 61]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشى؛ مهر: «عبده الراجي محمد» (بیضی)؛ 116گ (1پ -116پ)، 13 سطر (13×8/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 20 - 430]
آغاز: برابر؛ انجام: و المصادر الذى هي بناء التأنيث قیاسی و سماعی مصدر فعلل فاعل مطلقا و ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 95گ (175-81)، ابعاد متن: 16/5×13، اندازه: 21×15سم [ف: 34 - 19]
بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 64گ (37پ -100ر)، 12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 31 - 37]
بی کا، بی تا؛ جلد: تيماج [ف: - 101]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [ف: - 13]
آغاز: برابر؛ انجام: و حذفت الباء لالتقاء الساكنين و العلة فيها كثرة الاستعمال.
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 376ص، 17 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 194]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم قلبت الياء الفاء حذفت فبقی ترین بحذف اللام و العين و وزن الجمع.
بی کا، بی تا؛ 57گ (24ر-80پ)، 16-19 سطر [ف: - 69]
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 648]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 11/6 × 18/1 سم [رایانه]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سیاه، اندازه: 21×14سم [ف: - 202]
بی کا، بی تاب محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 17×22 سم [ف: 197]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سیاه، اندازه: 21×15سم [ف: - 204]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج، اندازه: 22×17سم [ف: - 179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با نشان های «چلبی، کنز، سعدالله، جاربردی» و جز آن کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی روکش کاغذی روغنی مذهب، 51گ، 15 سطر (15×9/8)، اندازه: 22×15سم [رایانه]
آغاز: فانه ما افرغته في قالب الترتيب و التوصيف محتویا ... هذا المختصر ما قراءته في علم التصريف؛ انجام: انما يصدق على الآلة الا على اسمها الا على تقدير مضاف محذوف ای اسم آلالة ما
يعالج به و ليس بصحيح ايضا لانه يدخل خط: نسخ خوانا، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 168گ، 17 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 1- 259]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ 40گ (208ر -247پ)، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 294]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز، اهدایی: جواد کمالیان، 1354ش؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 79گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 311]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز، قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1333]
بی کا، بی تا [دليل المخطوطات: 1- 236]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج، قهوه ای مذهب، 81گ (86پ -166پ)، اندازه: 21×18سم [ف: 1 - 426]
انجام: فكانه فطر المسافة في بحث الاعلال لما علم ذلك من بحث الابدا (كذا) و لفظ المص يصح.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با تیماج، 47گ، 12 سطر (15×10)، اندازه:
21×16سم [ف: 2 - 345]
انجام: او قبيحة و هما للنوع و كذا البواقي.
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با تیماج سرخ، 92 گ، 13 سطر (13×6)، اندازه: 12×9/5 سم [ف: 2 - 92]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، محشی؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 119گ، 12 سطر (13/5×6)، اندازه: 24×14سم [ف: 1- 268]
انجام: تمة الكتاب ... بید ... عبد الكريم ولد ... آخند ملا علی نقی
خط: نسخ، كا: عبد الكريم ابن ملا على نقی، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 86گ، 16 سطر (16×8/5)، اندازه: 14×20سم [ف: 1- 191]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 84گ، 16 سطر (14×8/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1 - 122]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی کبود، 21 سطر (18×12/5)، اندازه: 22×18سم [ف: 16 - 501]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 18 سطر (18×11)، اندازه: 23×18سم [ف: 16 - 506]
بی کا، بی تا؛ قطع: رقعي [ف: - 155]
آغاز: القادر و المرجو عن (كذا) اطلع فيه (كذا) على عثرة أن يدري بالحسنة؛ انجام: برابر
خط نسخ، کا: محمد بن شمس الدين بن خدافردی (= خداوردی)، بی تا، جا: آسیای صغیر؛ افتادگی: آغاز (ورق اول)؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 11 سطر، اندازه: 21×14/8 سم [ف: 12 - 358]
خط: نسخ، كا: سید حسین، بی تا، جا: بروجرد مدرسه سیادت؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 67گ (14-80)، اندازه: 20×15سم [ف: 12- 343]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 86گ، 15 و 17 سطر، اندازه: 13/5× 21/5سم [ف: 1- 165]
آغاز: برابر
از اول تا بحث اسم آلت؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 96گ، 17 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 5 - 2426]
آغاز: عليه في قولنا كل فعل اما ثلاثی و اما رباعى ما يصدق علیه مفهوم الفعل لانفس مفهومه فلا يلزم النتيجة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 148گ، 11 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2427]
آغاز: مثال الكسر العين يقال ضربه بالسوط و غیره و ضرب في الارض ای سارو و ضرب مثلا كذا ای بین
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 122 گ، 13 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2427]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، در آخر نسخه به خط جدید تاریخ 943 نوشته شده؛ 72گ، 19 سطر، اندازه: 18×9 سم [ف: 5 - 2425]
آغاز: الزيادة فيه ثلاثه احرف مثل استفعل بزيادة الهمزة والسين و التاء نحو استخرج استخراجا
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 80 گ، 14 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 5 - 2427]
آغاز: برابر؛ انجام: دحرجة واحدة و قاتلته مقاتلة واحدة و اطماننته طمانينة واحدة و المصادر التي فيه تاء التأنيث قیاسی و سماعی از اول کتاب اسم مصدر و زمان؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 197گ (120پ -316پ)، 15 سطر، اندازه: 28×18سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 108گ، 10 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: المعتل الف والعين واللام وهو ما يكون فاؤه وعينه ولامه حرف علة والقسم تقتضي أن يكون ثمانية اقسام ولم يجي في الكلام خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 68گ (65پ - 132پ)، 17 سطر [ف مخ]
آغاز: برابر، انجام: و كذا صفة المشبهة اسم فاعل عن اهل هذه الصناعة تقول رجل ممر و ربه و رجلان ممر و ربهما و رجال ممر و ربهم و امراه عمر و ربها و امرتان ممر و ربهما و نساء ممر و ربهن ای لایبنی اسم المفعول من اللازم
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 29گ، 12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 3 - 1172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 73گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2424]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 72گ، 14 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2424]
آغاز: بسمله فاقول لما كان من الواجب على كل طالب لشيء آن يتصور ذلك ... اعلم أن التصريف و هو تفعيل عن الصرف للمبالغة و التكثير؛ انجام: عارضة لااعتدا به و متحرک الساكن فيد غم فيه الأول فيقال لم يعد
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، جلد: مقوا، 45گ، 13 سطر، اندازه: 22×18/5 سم [ف: 5 - 2426]
آغاز: برابر؛ انجام: زال كسرة ما بعد الوافي الصورتين ولم بعده قال الشاعر ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 52گ، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف مخ - 109]
آغاز: اعلم ان التصريف و هو تفعيل من الصرف للمبالغة و التكثير في اللغة التغيير تقول صرفت الشيء أي غير ته؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 53گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ - 108]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 102گ، 8-16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2426]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، 100گ، 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ]
آغاز: بینهما ظاهرة و المراد بالتصريف ههنا غير علم الصرف الذي هو معرفة احوال الأبنية و اختار التحويل على التغيير لما في التحويل من معنى النقل قال في المغرب التحويل نقل الشيء في موضع ... ولما كان بحثه اكثر في الفعل وما يشتق منه شرع في بيان تقسيمه الى ماله من الأقسام فقال ثم الفعل بكسر الفاء ... اما ثلاثی و اما رباعی؛ انجام: و الفعلة بالكسر ای بکسر الفاء للنوع من الفعل تقول هو حسن الطعمة و الجلسة ای حسن النوع من الطعم و الجلوس و قال المصنف في شرح الهادي المراد به النوع الحالة التي عليها
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 93گ، 15 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف مخ-1-283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوای قهوه ای، 53گ، 14 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ - 1 - 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن ابراهیم، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج سرخ، 56گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 1- 282]
آغاز و انجام: برابر
كا: حاجی یحیی کشمیری فرزند ملا يوسف و چند کاتب دیگر، بی تا؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: میشن تریاکی، 205ص (39- 243)، 15 سطر، اندازه: 16×9سم [ف: 10 - 325]
آغاز: برابر؛ انجام: ال اسم الاله اسم ما يعالج و ليس بصحيح. لانه ينقص بدخول القدوم و امثاله و لیست باسم الالة في الاصلاح و قد علم من التعريف الالة. بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی منقش، 58گ (94پ -151پ)، اندازه: 19×23/8سم [ف: 14- 188]
آغاز: برابر؛ انجام: عند سقوط همزة الوصل في الدرج لما تقدم و منه قوله تعالی فاروی. هو فعل جماعية الذكور
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان: سعد الله، 12، 22، س، کنز اللغه؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 80گ، 13 سطر (6/7×12/5)، اندازه: 13/5× 20/5 سم [ف: 17 - 236]
آغاز: برابر؛ انجام: کان لم ترى قبلی اسيرا يمانيا حيث اثبت الالف و بفتح الواو و الياء في النصب لخفة الفتحه و ثبت الالف ساکنه مثلها في الرفع بحالها ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای مطالع، سعدالله، حسن چلبی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی، 47گ (39-85پ)، 18 سطر (6/5-7×15/5 -16)، اندازه: 16/5 ×22 سم [ف: 18 - 150]
آغاز: برابر؛ انجام: کمرعي في اسم المفعول اصله مروی قبلت الو او ياء و ادغمت.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 78گ، 13 و 15 سطر (12×7)، اندازه: 20×14سم [ف: 16 - 380]
آغاز: برابر؛ انجام: مصدر الثلاثي المجرد يكون فعله بالفتح ... و قمت قومه في غيره.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان هایی همچون «س، سعد الله، چلبی، چاربردی، جامی»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، 123گ، 10 و 13 سطر (11×5)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 16 - 381]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 110گ (99پ -208ر)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 2 - 208]
آغاز: الواو بفتح في غزوا و رموا
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ اهدایی: وزیری؛ جلد: مقوایی، 87گ، 16 سطر (5/5×14)، اندازه: 21/5×13سم [ف: 4 - 1381]
آغاز: اليه فوائد شريفة و زوائد لطيفة؛ انجام: و قد شذ عن ذلك
خط: نستعلیق، بی کا، بیتا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «12»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 63 گ، 13 سطر (14×8/5)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 4- 1449]
خط: نسخ، بی کا، بی تا [ف: 3 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: فاءه و عینه حرفي علة و القسمة تقتضي ان
خط: نسخ خوب، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ بین صفحات 37 و 38، 84 و 85، 90 و 91 و انتهای کتاب افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی الوان، جلد: مقوایی، 40گ (61ر -100پ)، اندازه: 22×14سم [ف: - 113]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای [ف: 1- 337]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 22گ (106پ -127پ)، اندازه: 20×15سم [ف: - 95]
انجام: و نحو ذلك شاذ
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 95گ، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 5 - 1618]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 58گ، اندازه: 20×10سم [ف: 1 - 141]
خط: نسخ، كا: على محمد بن محمد، بی تا [ف: 1- 141]
خط: نسخ، بی کا، بی تا [ف: 1 - 141]
خط: نسخ، بی کا، بی تا [ف: 1 - 141]
آغاز: برابر؛ انجام: و القرينة الخارجة يقول رحمة واحده
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: سید محمد حسین قریشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 110گ، 14 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 1599]
انجام: البقعة التي من شأنها أن يقبر فيها
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 57ص (78-134)، 20 سطر (15×9)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 1539]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی ابر و باد، 51گ (74پ 124ر)، 15سطر، اندازه: 21×15سم [کتابخانه های گلپایگان: ف:144]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین اردکانی، بی تا؛ جلد: مقوایی، 53گ ( 156-104پ)، 16 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 4 - 53]
Š.-ul-‘izzī fi-t-tașrīf=š.-ut taşrīf
وابسته به: العزي في التصريف؛ زنجانی، عبدالوهاب بن ابراهیم (-660ق)
شرح مزجی کوتاهی است بر رساله العزي في التصريف از عزالدين عبدالوهاب ابن ابراهیم زنجانی. شارح، در موارد بسیاری از شرح سعدالدین تفتازانی (- 793ق) نقل کرده است. این شرح گویا به سال 1130ق یا 1031 ق تأليف شده و مؤلف به صورت رمزی، چنین آورده: «و قد فرغنا من تأليفه في عشر (10) الأول من الثلث (1) الثاني من السدس (12) السادس من النصف الآخر من الخمس الثالث من النصف الأول من العشر العاشر (30) من الثلث (1) الثالث من الربع الرابع (1000) من الهجرة النبوية ....
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15716/4
آغاز: اعلم أن التصريف في اللغة التغيير، يقال صرفت الشيء ای غيرته، في الصناعة بكسر الصاد، الحرقة و كل علم مارسه الرجل حتى صار كالحرفة له يمسي صناعة؛ انجام: هذا آخر ما اردنا تعليقه على التصريف، قد جاء بحمدالله على احسن تعظيم ... على مهاجرها و اله و صحبه من الصلوة و التخية
خط: نسخ، كا: على محمد بن خاجی بابابك طايمه قلعه خانی، تا: 1238ق؛ مصحح، محشی با نشان (12)، شرح و جز آن؛ کاغذ: فرنگی، 41گ (113-153)، 16 سطر، اندازه: 15×8 سم [ف: 40 - 35]
Š.-ul-'uzzā fi-t-taşrīf= š.-ut-taşrīf
نامعلوم
خط: نسخ تحریری، كا: عبد الغفور، تا: 1301 ق، برای مجید علی؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 68، 17 سطر (11×17)، اندازه: 50×16 سم [ف: 3 - 198]
خط: نسخ پخته، کا: محمد، تا: شوال 1330ق، تملك: محمد با مهر «یا محمد 1328» (بیضی)؛ 92گ (3پ -94پ) [ف: 3 - 198]
خط: نسخ تحریری، کا: حبیب الله سیارانی، تا: 1360ق، جا: قريه چیتانه، در خدمت استادش ملا صالح میانه ای؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 59گ، 20 سطر (17×10)، اندازه: 19×14 سم [ف: 3 - 198]
š.-ul 'ašar fi ma‘šar-il þašr
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
در تفسیر ده آیه قرآن درباره رستاخیز. آغاز: الحمد لله الغفور الودود ذي الفضل و الجود و الصلوة على صاحب المقام المحمود في اليوم الموعود ... اما بعد فهذه رسالة مرتبة في تفسير عشر آيات بينات في احوال المحشر و ما فيه من اهوال المعشر موسومة بشرح العشر في أحوال الحشر. الآية الأولى في سورة الكهف و يوم ای آذکر یوم فسير الجبال من سيرت ...
[دنا 1844/6 کوپریلی، ج 2، ص 209 و 576-577؛ کشف الظنون ص 1042؛ تو پاپو سرای، ج 4، ص 539 و 543؛ بروکلمان، ج 13-14، ص 432]
آغاز: برابر؛ انجام: الفطرة السليمة التي فطرت عليها و اعتراف ما عرفها للعذاب بما كانوا بآياتنا يظلمون. تمت الرسالة الشريفة و الحمد لله رب العالمين.
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قهوه ای مذهب، 9گ (205ر -213ر)، ابعاد متن: 23×10/5، اندازه: 27/7×13سم [ف: 29/1- 377]
آغاز: برابر؛ انجام: و كان تنميقها وقت کونه منفصلا عن مدرسة جبه على رحم الله لمن نظر فيه و دعا الكاتبه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج تریاکی، 15ص (78ر-92پ)، 23 سطر (18×14)، اندازه: 20×13سم [ف: 17 - 380]
شرح العشرينية- شرح الاعضالات
š.-e 'azodīyya dar nahv
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 21088
بی کا، تا: قرن 12، خریداری از رضا شیخان [رایانه]
š.-ul “ațāfī ‘ala-1 manžāmat-il ×azrajīyya
عبد الحسين بن عبدالمولى
‘abd-ol-hoseyn ebn-e 'abd-ol-mawlā
وابسته به: الرامزة = خزرجية = الرامزة الوافية = قصیده رامزه؛ خزرجی، عبدالله بن محمد (-626)
گزارشی است بر منظومه عروضی خزرجی.
آغاز: بسمله، اعلم ان میزان الشعر ينقسم؛ انجام: غفر الله ذنوبهما بحق محمد و آله في شهر ربيع الاول سنه 1281 تمت
خط: نسخ، كان حسنی دزفولی، اسمعیل، تا: 1128ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 10 سطر (10×5)، اندازه: 11×15 سم [رایانه]
آغاز: بسمله. الحمد لله المسبب الاسباب، الذي جعل الجبال اوتادا ... و بعد فيقول ... عبد الحسين بن عبد المولى لا يخفى أن العروض علم شریف ... و سميته بالشرح العطا في على الخزرجية؛ انجام: فتولی مکافاته. تم الشرح العطا في، في يوم الأربعاء في شهر جمادى الأولى سنة سبعة و ستون و ما تين بعد الألف ..
خط: نسخ، كا: محمد مهدی بن علی دزفولی، تا: جمادی الاول 1267ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 68گ (1 پ -76ر)، 16 سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 212]
š.-u ‘aqā'id
اسدی، يوسف بن بركة
asadī, yūsof ebn-e barekat
رساله مختصری است متضمن شرح مزجی بر رساله عقیده در ذکر اجمالی عقاید لازمه و اصول دین اسلام و مذهب شیعه. مؤلف متن و شرح به طوری که در ذیل نسخه ضبط شده یوسف بن بركة بن حاجی صدقة اسدی است که به تقاضای جمال الدین شیخ قاسم ابن احمد تألیف کرده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1220
آغاز: احمد من وهب عنايته و الطافه لخلقه؛ انجام: اسأل الله لى ولك العتق من النار و الفوز بالجنه.
کا: حمزه بن احمد گیلانی، تا: 1018ق؛ در ذیل نسخه یادداشتی به عربی است متضمن آنکه محمود بن محمد نصیر خادم در مکه بالای کوه ابو قبیس نسخه اصل این نسخه را در 1004ق کتابت کرده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 22 سطر، اندازه: 22×11سم [ف: 4-134]
Š.-u ‘aqā'id
نامعلوم
آغاز: قوله، الحمد لله على نعمائه الى آخره الحمد هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم؛ انجام: كتب التواريخ المذكور في اخبار المعمرين و هذا آخر ما ذكرنا من شرح المسائل. شرحی است توضیحی و مختصر با عناوین «قوله، قوله» بر رسالهای در اصول دین که مطالب آن در متن با عناوین «يجب أن يعلم» آغاز می گردد؛ خط: نسخ، كا: مساعد بن على شبانی، تا: 899ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 13گ (7ر -19ر)، 17 سطر، اندازه: 16×12سم [اوراق عتیق: 2 - 371]
بی کا، بی تا؛ خریداری از صالح نوبخت [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی؛ 84گ، اندازه: 20/2 × 29/6 سم [رایانه]
Š.-e 'aqā'ed
شرحی است مزجی از دانشمندی شیعی بر یکی از متون کلامی اهل سنت. از اثبات واجب الوجود شروع می شود و از صفات و افعال الهی و نبوت و امامت و معاد بحث می کند. نسخه ای است بدون آغاز و انجام، لذا نام اصلی آن دست نداد. در مبحث امامت چنین آمده: «... مولانا سعدالدین تفتازانی در شرح چنین می گوید ..»، در جای دیگر تصریح می کند که شارح ملا سعدالدین تفتازانی است. در بحث کلام الهی آورده که مصنف قائل به کلام نفسی است. بنابراین ممکن است گزارش فارسی بر عقائد نسفی یا العقائد النسفيه، تأليف ابو حفص عمر بن محمد نسفی (-537) و ناظر به شرح ملا سعدالدین تفتازانی، مسعود بن عمر (-791ق) بوده است. وی از میر سید شریف جرجانی (816ق) دفاع نموده و معتقد است که وی عالمی شیعی بوده است و از روی تقیه طرفداری حنفیه می کرده است، و همچنین خواجه نصیرالدین طوسی صاحب تجريد العقائد که شکی در تشیع او نیست در مبحث امامت در همین بحث امامت آمده:
این فقیر شنید از امیر سید محمد عليه الرحمة و الغفران که فرزند امیر سید شریف است که روزی در اثناء درس می فرمودند که حضرت میر گفته اند که سه کس از علماء را نظیر نبوده است: زیرکی همچو ابوعلی نیامده و متکلمی همچو امام فخرالدین رازی و محققی همچون خواجه نصیرالدین طوسی ..». از این عبارت معلوم می شود که نویسنده این کتاب از شاگردان شمس الدين محمد بن علی بن محمد جرجانی شیعی (-838ق) پسر میر سید شریف جرجانی بوده است. در هر حال شرحی است مزجی با فارسی روان و دور از تعقید و تکلف و در عین حال متین و مستدل که در هر جا متن با اندیشه شیعی امامی مغایرت دارد به رد و نقض آن می پردازد. در مسئله کلام الهی و رؤیت الهی و جبر و اختیار و امامت به تفصیل پرداخته و گهگاه به اشعار مثنوی و سخنان اهل کشف و اقوال حكما و متکلمین استدلال جسته و از نهج البلاغه و احادیث نبوی (صلی الله علیه و آله) و روايات امامان شیعه استشهاد نموده و از تفسیر امام فخر رازی و کتاب عمدة العقائد ابو البرکات و تفسیر قاضی و کتاب نهاية العقول امام فخر رازی و کتاب فردوس الاخبار یاد نموده و به نقل آراء شافعیه، معتزله حنفيه، اشاعره، متکلمان اهل سنت، کرامیه و خوارج پرداخته و در هر مبحثی مطالبی از خویش تحت عنوان «تذنيب، تذییل، تلخيص المقال و ...» افزوده است. ای کاش رساله نهم از مجموعه شماره 8173 نسخه کتابخانه سپهسالار را می توانستم با این نسخه مقابله کنم تا یکسانی یا مغایرت این دو با هم معلوم می گردید.
[دنا 844/6 ؛ فهرستواره منزوی 378/9]
مشهد، گوهرشاد؛ شماره نسخه: 924/2
آغاز: اطلاق برحق می توان کرد و کدام نمی توان کرد اکنون محدث اگر چه اسم ظاهرا نیامده است اما؛ انجام: والاستهانة بها والاستهزاء على الشريعة كفر. زیرا که ایمان تصديق بما جاء به الرسل است و هر که مستحل ... یعنی مسکر کافر است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (5/5×13/5) [ف: 3 - 1262]
Š.-u ‘aqāyid-il-islām
وابسته به: الاعتقادات = العقائد العضدية؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
اعتقادات، از عضد الدین ایجی، در مسائل مختلف اصولی دین اسلام تدوین یافته است. این کتاب چون جلب توجه شارح (که نام او متأسفانه معلوم نشد) کرده، او آن را به شکل شرح و متن شرح نموده است. افتادگی آخر نسخه نیز در ناروشنگری شارح آن مؤثر است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1253/2
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي وفقنا لتصحيح عقائد الاسلام و الصلوة على محمد و اله و صحبه؛ انجام: واحدة بالذات ای ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی سفید، 11 سطر (8×5)، اندازه: 13×9 سم [ف: 3-313]
شرح العقائد الشيبانية- الاعتقادات
š.-ul ‘aqā'id-iş Şūfīyya = š.-u r.-in fi waḥdat-il wujūd
تاریخ تأليف: 24 جمادی الاول 1101ق
کتاب «العقائد الصوفية» از تصانیف فیروز صوفی اکبر آبادی از صوفيه شطاریه را شیخ حقانی نزد وجيه الدين ثانی امانت گذاشته تا به فرزندش که نامش فلان است دستور دهد آن را شرح کند. شارح در شب 24 جمادی الثانی 1101 به اجازه از شیخش در مکه معظمه نائل شده و این شرح را در دو روز پایان داده است. نسخه ای از این کتاب در نشریه دانشگاه (221/3 ش 44) به نام شرح رساله في وحدة الوجود» تألیف شاگرد ماتن معرفی کرده است؛ ولی شارح شاگرد ماتن نیست و بحث وحدت وجود به عنوان مقدمه آن مطرح شده سپس به شرح عقايد صوفيه پرداخته است به صورت مزجی و مختصر. مؤلف یکایک اعتقادات صوفیه را با عنوان «عقیده» بیان می دارد. از دیباجه به دست می آمد که شارح در 1101 به تألیف این شرح پرداخته و مقدمه ای در شرح وحدت وجود و پارهای دیگر از مباحث وجود بر آن افزوده است. از وجيه الدين صوفی و شرح او بر جام جهان نما و سراج السالكين غوثی و نیز از کتاب لوامع الغيب شیخ صوفی و از عده ای دیگر از عارفان و فلاسفه و متکلمان معروف یاد می کند. در پایان رساله پس از خاتمه متن، شارح خود خاتم های مشتمل بر پاره ای از وظایف و عقاید صوفيه افزوده و از جمله وظایفی که یاد می کند ذکر است. او نه نوع ذکر با نام های خاص بیان می دارد و از آن جمله است: ذکر «شکر خواره» منسوب به سید محمود جنگل پلاس و ذکر «چغد» که جلال الدین رومی آن را از شمس تبریزی نقل کرده است.
در فهرست با عنوان «شرح رسالة في وحدت الوجود» آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (7×11/5)، اندازه: 12×18/5 سم [نشریه: 3 - 222]
آغاز: الحمد لله بذاته على ذاته المتجلية بحسنی اسمائه وصفاته و شهد الله و نشهد بالله انه لا اله الا هو؛ انجام: و الاذكار كثيرة ضاق قرطاس الاظهار عن تفصيلها كلها ..... و نشهد أن محمدا عبده و رسوله
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 57گ (1پ -57پ)، 15 سطر، اندازه: 12/3 × 18/5 سم [ف: 41 - 200]
آغاز: صواب، نظر الله جناب الطالبين بحسن نظره الوهاب فحصلت الاجازة على الاستعجال شرح بر رساله عقائد الصوفيه شیخ فیروز صوفی اکبر آبادی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1130ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «منه»؛ 48گ، اندازه: 21×13سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
آغاز: متن (عقائد الصوفيه): الحمدلله الذى وسع قلب الانسان ... اما بعد فيقول الفقير فيروز الصوفي انه قد الهم في سنة ست و ثلثين و الف أن يكتب العقائد الصوفيه مستفيضا من انوار الحضرة قبلة الموحدین ...... الشيخ الصوفي ... فمن تبع الصوفيه ى هذه المسائل فهو على صراط مستقیم. آغاز شرح (آغاز موجود): کماربانی قبل ظهوری و تعلق روحي بالبدن الفاني على أن هذه الرساله اوصلها الى ولدك الذي سيظهر و اسمه كذا فاذا اتانی (در نسخه: عطانی) امر من مطلقا بشرحها لكني تشرفت حیند باجازته المكرمه فتوقفت حتى اذا وصلت بمكة المعظمه دعانی اليه من دعائه. فحصلت اجازه ... فشرعت مستعجلا ... و لابد من تقديم تحقيق ما هو المقصود حتى يتحقق الحق؛ انجام: خاتمه الهى انا عبدک و هذا الاسم اخرجنا من العموم إلى الوجود ... و ابقنا على هذا الاسم مادام الاسم اسما ... بحق محمد صلی الله عليه و سلم. پایان: شرح و الاذكار كثيرة ضاق قرطاس الاظهار عن تفصيلها كلها و کفی المذكور و شهد الله أنه لا اله الا هو و نشهد بشهادته ان لا اله الا الله و نشهدان محمدا عبده و رسوله، تمت الرسالة العقايد الصوفيه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با نشان «منه سلمه الله»؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 147ص (1-147)، 14 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 10- 2001]
š.-e 'aqāyed-e 'adlīyye
قزوینی، ابوتراب بن حسین، - 1260 قمری
qazvīnī, abū-torāb ebn-e hoseyn (- 1844)
شرح رساله ای است در اثبات عقاید بابیه با عناوین «قوله، قوله» به استناد به آیات کریمه و پاره ای از احادیث و با روش مخصوص این گروه در عبارت پردازی بدون محتوای صحیح و رمز و کنایه و ابهام و ادعاهای غیر موجه.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8483
آغاز: ابتدای کلام ملک علام در کتاب تکوین و تدوین بحكم و
ما امرنا الا واحدة بسمله است و آن کلمه جامعه مفتتح كلام و مختتم مرام است
خط: نستعلیق، عبارات عربی نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1296ق، جزء اول از سه جزء کتاب می باشد که در ماه جمادی الأول 1265 در محال نور مازندران به پایان رسید (في شهر العظمة من السنة السادسة و العشر بعد الواحد الأول من نزول البيان روش تاریخی بابیان)؛ جلد: کاغذ، 110گ، 19 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 22 - 70]
شرح عقائد العضدی- شرح القواعد
شرح عقائد العضدی- شرح العقائد العضدية
š.-ul-'aqā'id-il-'adudīyya = š.-u 'aqā'id-il-'aqudī
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 2908 قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
وابسته به: الاعتقادات = العقائد العضدية؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
تاریخ تأليف: چهارشنبه 18 ربیع الاول 905ق؛ محل تأليف: جيرون (جزیره هرمز)
اصل از قاضی عضدالدین عبدالرحمان بن احمد ایجی که آخرین اثر او همین کتاب - عقائد – بوده است که پس از دوازده روز در گذشته و از متون موجز و مفید در این باب است و شارح جلال الدين محمد بن اسعد دوانی صدیقی که شرحی مزجی است و این شرح هم آخرین تأليف دوانی بوده است.
آغاز: یا من وفقنا لتحقيق العقائد الاسلامية عصمنا عن التقليد في الأصول و الفروع الكلامية ... و بعد فيقول .. إن العقائد العضدية الم تدع قاعدة من اصول العقائد الدينية الا و اتت عليها. انجام: اللهم الا أن يكون المراد القدرة المؤثرة القريب في الطاعة التي هي مع الفعل كما هو مذهبه من أن القدرة مع الفعل و هو على ما عرفه بعض المتأخرين، جعل الاسباب موافقه للمطلوب. اللهم ثبت قلوبنا على دینک و وفقنا للاعمال الصالحة ... و صلی الله على خير خلقه محمد و آله و صحبه المبعوث من خير القبائل و البطون صلاة دائمة ما تقابل العلوم و الظنون چاپ: در لکھنو، آستانه، مصر و پترزبورگ چاپ شده است؛ تاشکند، سنگی، 1314ق/1995م، وزیری بزرگ، 16ص (در هامش)
[دنا 845/6 -846 (45 نسخه)؛ الذريعه 370/13؛ ریحانة الأدب 235/2؛ هدية العارفين 224/4؛ کشف الظنون: 1144/2؛ فهرست مخطوطات دار الكتب قاهره، فؤاد سید: 48/2؛ الاوقاف العامة موصل 125/2 و 2/ 160 و 258/2 و 174/3]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح العقائد العضدية؛ خلخالی، حسین بن حسن (-1014)
2- حاشية شرح العقائد العضدية = خانقاهی؛ قره باغی، یوسف بن محمد جان (-1054)
3- تتمة الحواشي في إزالة الغواشی؛ قره باغی، یوسف بن محمد جان (1054-)
4- حاشية شرح العقائد العضدية؛ سیالکوتی، عبدالحکیم بن شمس الدين (-1067)
5- شرح شرح العقائد العضدية؛ خاتون آبادی، اسماعیل بن محمد باقر (1116-1031)
6- حاشية شرح العقائد العضدية - العروة الوثقی؛ سهسلوى، كمال الدين بن نظام الدین (1175)
7- الفوائد الجليلة الخاقانية = حاشیه خانقاهی؛ وابکنی، عناية الله بن عبدالله (-1176)
8- حاشية شرح عقائد العضدی؛ وابکنی، عناية الله بن عبدالله (1176)
9- تعليقات و تنبيهات على شرح العقائد العضدية؛ کردی حسین آبادی، احمد بن حیدر (-12)
10- حاشية شرح عقائد العضدی؛ رحمانی، عبدالرحمن بن عبدالرسول (1245-)
11- حاشية شرح العقائد العضدية
12- شرح العقائد العضدية؛ حسینی علوی، محمد شريف بن محمد
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: 195ق، جا: تبریز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 51ص (266-316)، 25 سطر، اندازه: 25×13/5 سم [ف: 32 - 46]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 930ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 54گ (7ر-60ر)، 19 سطر، اندازه: 8/5×14/5 سم [ف: 32 - 785]
خط: نسخ، كا: ابو الحسن علی بن طاهر استرابادی، تا: 137ق، جا: کاشان؛ 49گ (71پ -119ر) [ف: - 376]
بی کا، تا: 145ق، جا: جردن [میراث اسلامی: 5 - 618]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: مغیث الدین اصفهانی، تا: 148ق، جا: کاشان؛ با نسخه اصل مقابله شده؛ واقف: نائینی؛ 30گ، 22 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 4 - 183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قریش بن هاشم حسینی، تا: 955ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 29گ (67پ -95ر)، اندازه: 20×15سم [ف:
8- 355]
آغاز: برابر؛ انجام: و رزقك لما يرضي من العمل.
خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، تا: 156ق؛ از نام كاتب تنها: «البردوانی» مانده؛ محشی به نشان جامی، خلخالی، خطیب؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 84گ، 15 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 8- 11]
آغاز: قال المصنف روح الله روحه؛ انجام: برابر دیباچه را ندارد؛ با نسخه اصل مقابله شده؛ خط: نستعلیق، کا: مصلح الدین مصطفی رومی، تا: 961ق؛ واقف: نائینی؛ 56گ، 19 و 20 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 4 - 183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، كا: شیخزاده، تا: صفر 977ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج تریاکی، 31 سطر، اندازه: 12×20/5 سم [ف: 11- 305]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم الان ان يكون المراد بالقدرة انك انت الكريم التواب آمین والحمد لله رب العالمين تمت الكتاب
خط: نستعلیق خفی، بی کا، تا: 977ق؛ محشی؛ اهدایی: مرحوم حاج آقا محمد ایرانی، 1350؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 31 سطر (6/2×13/6)، اندازه: 12/2 × 20/5 سم [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر جمادی الاول 988ق، جا: بیجا پور؛ تملك: حاج محمد علی زنجانی؛ مهر: «ان الله يحب المحسنين» (بیضی)، «عبده رشيد الحسینی» (بیضی)؛ جلد: گالینگور، 79گ، 17 سطر، اندازه: 16×8سم [ف: 18 - 21]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق و نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 37گ، 29 سطر (19×11)، اندازه: 25/5×15 سم [ف: 30 - 161]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سبز، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 361]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 172ص (59- 230)، 17 سطر (9×4)، اندازه: 15×9سم [سنا: ف: 1 - 280]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا مما علم فيما سبق للفعل حكم في حسن الأشياء و قبحها و کون الفضل سببا للثواب والعقاب ... و رزقنا عما قريب من الاصول الى الوطن اولاد قرة العيون و قوة المنون ص.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج، 177گ، 11 سطر (5/5×11)، اندازه: 11/5 ×19 سم [ف: 3-1224]
خط: نستعلیق، كا: سليم سمرقندی، تا: جمعه 4 شعبان 1005ق، جا: هرات مدرسه شيخ الإسلام؛ واقف: محمد علی، 1147ق؛ کاغذ: هندی، 15 سطر (16×6)، قطع: رقعي مستطيل [تراثنا: س ش 2- 91]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: سمرقندی، سلیم، تا: 1005ق [رایانه]
انجام: من مثل أن يقال أن الحركة توجد في بعض الموضوعات من غير ترتب ...
خط: نستعلیق، کا: ابوالفتح بن عبدالحی، تا: 1010ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 50گ (68پ -117پ)، 19 سطر، اندازه: 16/5×10 سم [ف: 19 - 79]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد جیلانی، تا: 1027ق؛ مهر: «الراجی الى الله الصمد جمال الدین احمد بن محمد»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی کاغذ ابری، 78گ، 16 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 2-759]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كا: محمد یوسف بن سلطان حرم پیری، تان 1043ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج جگری، 56گ (1پ- 56پ)، 17 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 32 - 231]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 12 شوال 1049ق؛ جلد: تیماج مشکی، 94گ (33پ -126ر)، 15 سطر، اندازه: 21×11سم [ف: 24 - 307]
آغاز: على شرح لها يكشف مقاصدها و يبسط فوائدها بل لم أرلها ما يعد في عداد الشروح اذ كل ما وصل الى منه ذلك مقدوح و مجروح؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا:محمد بن میکائیل، تا: 1077ق، در خدمت مولانا جوری؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ 125گ (81-205پ)، 11 سطر، اندازه: 16/5 ×5/ 20سم [محدث ارموی مخ: 2-907]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: مصلح الدین مصطفی رومی، تا: 1083ق؛ 52، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 4- 183]
آغاز: برابر؛ انجام: لايصال الأول بالاخر ويلهمنا حقايق القرآن کا الظاهر تمت.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1083ق، کاغذ فرنگی؛ تملک: مظهر الهی فيض عمر؛ جلد: مقوا، 91گ، 21-25 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 269]
خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: 1083ق؛ جلد: مقوا، قطع: خشتی [نشریه: 5 - 71]
آغاز: وح يكون الحال، كما تقول؛ انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: عبدالرحمان بن جبرائيل بن يوسف بن حسين بن ابراهیم بن حسن بن الياس، تا: 1084ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجشی؛ 74گ (1ر-74ر) [ف: 2 - 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 12؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 33 گ (114-146 پ)، 23 سطر، اندازه: 17/5×7/5 سم [ف: 37 - 186]
آغاز: برابر؛ انجام: ... و قدرته خلق الرب و وصف العبد ...
خط: نستعلیق تحریری، كا: نظام الدین، تا: قرن 12؛ 11گ (1ر- 11پ) [ف: 1 - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی به امضای «منه رحمه» و «حیدر رحمه» و «حاشيه عضدی» و «مولانا یوسف» و ...؛ واقف: احمد طاهری، جلد: تیماج سرخ، 47گ، 18 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 1- 338]
بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1106ق؛ 77ص (10-86)، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 32 - 79]
آغاز و انجام: برابر
خط تحریری، کا: محمد بن محمود بن محمد بن قطب بن علی بن یحیی بن حاجی مشهور به آلانی، تا: سه شنبه 1 ربیع الاول 1110ق، جا: اکره؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 52گ، 19 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 2619]
کا: محمد بن سليمان بن محمد، تا: 1118ق، جا: بایزید مدرسه ابراهیم بیک [ف: - 92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1181ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوا، 52 گ، 23 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 17 - 9]
آغاز: یا من وفقنا لتحقيق العقائد الاسلامية
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1190ق؛ مجدول، با سرلوح مذهب؛ اندازه: 21×13/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1202ق؛ مجدول، مذهب، مصحح، محشي با نشان «سیالکوتی، خلخالی، رشدی، کفوی، محشی قزوینی» و غیر آن؛ تملك: يوس بن احمد، خطيب ملا خسرو، محمد صادق کوتاهی با مهره «السيد محمد صادق 1321» (دایره)؛ مهر: «... سلیمان ...» (دایره)، «عبدالرحيم علمی» (دایره)، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 93گ، 17 سطر (13×6)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 38 - 113]
آغاز: برابر؛ انجام: و من يتبع عورته فضحه على رؤوس الأشهاد الأولين و الاخرين و ايضا علم من سيرته المطهرة
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 4 ربیع الثانی 1204ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 96گ (1پ -96پ)، اندازه: 15/5 ×22 سم [ف: 4 - 228]
خط: نستعلیق، كا: بابا خان بن عوض محمد شیخ خوارزمی، تا: 1214ق، جا: بخارا مدرسه نذر دیوان بیکی؛ جلد: تیماج سبز، 79گ (1پ -79ر)، 17 سطر، اندازه: 14/5 × 23/5سم [ف: 10- 298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان ابراهيم بن على، تا: ربيع الاول 1222ق؛ مصحح، محشی با نشان «مولی قره باغی، کلنبوی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 69گ، 25 سطر (6×14/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 37 - 642]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد ظهور بن محمد رحیم، تا: 1232ق؛ مصحح، محشی با امضای منه ره و منه سلمه الله، محشی ره، ملا جلال، حواشی ملاجلال؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی مذهب با عبارت «عمل ملا اسماعیل صحاف»، 290گ، 13 سطر، اندازه: 13×6 سم [ف: 13 - 244]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، محشی؛ واقف: تاج ماه بیگم، شعبان 1262؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 50گ، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 1 - 150]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز؛ نزد استاد صبغة الله افندی نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تازه [آستانه قم: - 134]
بی کا، بی تا؛ نسخه پاکیزه [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور مشکی، 124ص، 21 سطر، اندازه: 28/3×15سم [ف: 50 - 51]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه شخصی قم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 191ص (2-192) [عکسی ف: 3 - 232]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: نزدیک عصر دوانی؛ مجدول، دارای سرلوح زرین مختصر؛ واقف: مرتضی قلیخان؛ جلد: تیماج سبز، 66گ، 19 سطر، اندازه: 13×21/5سم [ف: 26 - 191]
آغاز: قوله لكن العلم من مقولة الكيف عند المحققين هذا صحيح على مذهب من يقول أن الحاصل في الذهن صور الأشياء بی کا، بیتا؛ محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 2 - 362]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ با محشی به امضای «فيض الله» و «محمود حسن»، رکابه دار؛ مهر: «بود نور چشم محمد حسن» (بیضی)، «عز من قنع و ذل من طمع» (بیضی)؛ جلد: تیماج فرنگی، 82گ، 10 سطر، اندازه: 18/5 × 23/5سم [ف: 44 - 186]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ممتاز، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 17 سطر (13×6)، اندازه: 16×13سم [رایانه]
Š.-ul-‘aqā'id-il--adudīyya
حسینی علوی، محمد شريف بن محمد
hoseynī ‘alavī, mohammad šarīf ebn-e mohammad
وابسته به: شرح العقائد العضدية = شرح عقائد العضدی؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908)
شرح و حاشیه شرح دوانی است بر العقائد قاضی عضد ایجی، که آن را در دیباچه شرح الشرح نامیده است.
چاپ: تاشکند، سنگی، 1314ق/1995م، وزیری بزرگ، 335+1ص
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:2833
آغاز: خیر کلام نطق به في الليالي و الايام حمد من وفقنا لتحقيق العقائد الاسلام و توفيق المرام لاولی الافهام، انجام: والظاهر عدم تحقق المانع في صورة الشكل و الله اعلم تمت المساوره.
خط: نستعلیق ، بی کا، تا:رمضان 1216ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ سبز، 218گ، 19 سطر، اندازه: 12/8 × 19/7 سم [ف: 1 - 301]
š.-ul ‘aqā'id-il 'adudīyya
وابسته به: الاعتقادات = العقائد العضدية؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:6218
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي وفقنا لتصحيح عقائد الاسلام و الصلاة على محمد و آله و صحبه ... لما وجدت العقائد التي الفها ... القاضي عضدالدین عبدالرحمن ... حقيقا بان يحفظ عبارتها ... شرحتها شرحا متينا ... الحمدلله على نواله؛ انجام: خلق القدرة و الطاعة و قال أمام الحرمین هو خلق الطاعة لما يرضي من الاعمال و عليه الاعتماد في جميع الأحوال ( تمت الرسالة). شارح شناخته نشده است (برلین 1998)، در پاریس (1263) هم شرح گمنامی هست (بروكلمن 208/2 ذیل 291/2)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ کاغذ: کاغذ ترمه، جلد: رویه ساغری کاغذی، 14گ، 21 سطر، اندازه: 13/7 × 21/5سم [ف: 1 - 302]
š.-e ‘aqāyed-e masnavī
معدوم کرد، عبدالرحيم بن سعید، 1221 - 1300 قمری
ma‘dūm-e kord, “abd-or-rahīm ebn-e saʻīd (1806 - 1883)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 2722 آغاز: زبده عقیده و خلاصه کلام ** هر له تو و بوتوس حمد و ثنای نام / هر خوتی بو خوت برهان دیبرتس ** بسي خوي تيكل نادی بکاکس؛ انجام: نزاع بریاوه دكل خاص و عام ** صح العقیده و تم الكلام. تمت شد کتاب شرح عقاید کردی من مصنفات جناب حضرت سیدی و سندی و مولای مولانا عبدالرحيم تاو کو کویزى اللهم اغفر له ول والده ول اولاده بحرمت الفاتحه ...
خط: نستعلیق، کا: بایزید بن سید قادر چوری، تا: 1302ق، جا: پیر خضران چله خانه کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 101گ، 12سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 2 - 889]
š.-u ‘aqā'id-in nasafi
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 – 792؟ قمری
tastāzānī, mas‘ūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390)
وابسته به: بداية العقول = عقاید نسفی = عقائد نسفی = اعتقادات؛ نسفی، عمر بن محمد (461-537)
تاریخ تأليف: پنج شنبه 29 شعبان 768ق؛ محل تأليف: جرجانیه خوارزم
عقائد «النسفی» رساله مختصر بسیار مشهوری است از نجم الدين ابو حفص عمر بن محمد نسفی در بیان اعتقادات اهل سنت و این شرح مزجی کوتاهی است که بیشتر جنبه توضیحی دارد و کمتر به ادله و تفصیل می پردازد. این شرحی به انگلیسی هم در آمده است. آغاز: بسمله، الحمدلله المتوحد بجلال ذاته و كمال صفاته، المتقدس في نعوت الجبروت عن شوائب النقص و سماته ... انجام: و اظهار الآثار القوية لا في مطلق الشرف و الكمال فلا دلالة على أفضلية الملائكة چاپ: مطبوعات شاکر، 1331 قمری، 504ص؛ مصر، 1321 قمری، 148ص؛ هند، کلکته، 1260 قمری؛ ترکیه، استانبول، دستگاه (مطبعه) حاج على افندی قره حصاری، 1274 قمری، سنگی، وزیری، 79ص ص
[دنا 847/6 -849 (81 نسخه)؛ المستدرك على الكشاف 173؛ کشف الظنون 1145/2؛ ذخائر التراث العربي الاسلامی 413/1؛ معجم المطبوعات 637/1 الأوقاف العامة موصل 2/ 260 و 52/4]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح عقائد النسفی - بحر الافكار = حاشية الخيالی؛ خیالی، احمد بن موسی (829-862)
2- حاشية شرح عقائد النسفی؛ جندی، احمد بن محمد (9)
3- حاشية شرح العقائد النسفية؛ بردعی، احمد بن ابی یزید (-9)
4- حاشية شرح عقائد النسفی = حاشية الكستلي على شرح عقائد النسفی؛ قسطلانی، مصطفی بن محمد (-901)
5- الفرائد (الفوائد) في حل شرح العقائد النسفية؛ مقدسی، محمد بن محمد (822-905)
6- حاشية حاشية الخيالي على شرح عقائد النسفی = حاشیه بر حاشیه عقائد نسفی؛ قرمانی، کمال الدین اسماعیل (-920)
7- حاشية حاشية الخيالي على شرح عقائد النسفی؛ عمری، احمد بن محمد (-950)
8- حاشية شرح عقائد النسفی؛ عصام الدین اسفراینی، ابراهیم بن محمد (873-951)
9- بحر الافكار؛ مدرس، حسن بن حسين (-10)
10- زبدة الافكار = تعليقات على حاشية الخيالي = حاشية حاشية شرح العقائد النسفية؛ سیالکوتی، عبدالحکیم بن شمس الدين (-1067)
11- حاشية حاشية الخيالي على شرح عقائد النسفی؛ کفوی، محمد بن حمید (-1174)
12- حاشية شرح عقائد النسفی؛ ابن امامی، محمد امین
13- حاشية حاشية الخيالي على شرح عقائد النسفی؛ بر کشاطی، محمد شریف
14- حاشية شرح عقائد النسفی؛ مولوی ابوالحسن بن شیخ فاضل
15- حاشية حاشية الخيالي على شرح عقائد النسفی؛ محمد قاسم بن محمد صالح
16- حاشية حاشية الخيالي على شرح عقائد النسفی
17- حاشية شرح عقائد النسفی (5 عنوان)
خط: نستعلیق، کا: محمد بن سعد الدین خوارزمی، تا: 788ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «شرح عضدی، مح، قطب، شرح عمده، صل، شرح مواقف»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 49گ (104 - 152پ)، 21 سطر (1468)، اندازه: 12/5 × 19/5سم [ف: - 261]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: خليل بن قاسم بن حاجی صفا، تا: 845ق، جا: جبل کشیشی؛ مصحح، محشی از خیالی، شرح امالی و غیره؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 56گ، 19 سطر (12×8)، اندازه: 14×19 سم [ف: 15 - 50]
تهران؛ مفتاح، شماره نسخه: 38
همان نسخه بالا [نشریه: 7 - 184]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 866ق؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 74، 13 سطر، اندازه: 18/1×13/5 سم [ف: 1 - 302]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن فخر الدين بن محمد بهرام، تا: 870ق؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 94گ، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 1 - 152]
خط: نسخ، كان ابراهيم بن شهاب الدین بن ابراهيم همدانی، تا: 873ق، جا: قزوین؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر (5/5×20/5)، اندازه: 15×9 سم [ف: 16 - 463]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: اسماعیل بن ابراهیم، تا: غره رمضان 878ق، جا: «مدرسه بادکوبه؛ مصحح، محشی، یادداشتی از علی صدر الاهجی»؛ تملك: لطف الله بن انوشیروان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 89گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 908] و [عکسی ف: 6 - 215]
خط: نسخ، كا: محمد بن اختیارالدین، تا: پنج شنبه 10 محرم 883ق؛ کاغذ: کاغذ ترمه، جلد: میشن سیاه، 87گ، 15 سطر، اندازه: 17/8×10/8 سم [ف: 1- 302]
خط: نستعلیق، كا: محمد بن شیخ، تا اواخر ذیحجه 887ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: ابراهیم افندی؛ جلد: تیماج مشکی، 63گ (2پ -64ر)، 13 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف: 7 - 323]
آغاز: و فصوص مع غاية من التنقيح و التهذيب ونهاية من حسن التنظيم ... اعلم أن الأحكام الشرعية منها ما يتعلق بكيفية العمل؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن يوسف فومنی، تا: 894ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «بار فروشی»، «2»، «شرح تجرید»، «شرح طوالع» و غیر آنها؛ مهر: نصیر الدین سلیمان بن محمد علم الهدی بن ملا محسن فیض کاشانی «یا محسن اغفر بمحمد علم الهدی نصیر الدین سلیمان» (بیضی)؛ تملك: محمد بن شیر ملک، محمود متطبب فومنی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 108گ، 15 سطر (13×6)، اندازه: 13/5 × 21/5سم [ف: 32 - 385]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1 رمضان 897ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 89گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 25 - 102]
آغاز: الرسول بان سمع من فيه او تواتر عنه ذلك او بغير ذلک أن امكن ... فان قيل فاذا كان متواترا او مسموعا من في رسول الله كان العلم الحاصل به الناضروریا؛ انجام: لم ينقل عن السلف المجتهدين و العلماء الصالحين جواز اللعن على معاویه و اعوانه.
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 54گ، 21-19 سطر (14×7/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 16 - 266]
آغاز: و الترتيب فحاولت ان اشرحه شرحا يفصل مجلاته و يبين معضلاته
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 101گ، 13 سطر، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 17-6608]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 9؛ مصحح، محشی با نشان 12، ن» و غیر آن، در آغاز نسخه آمده که حواشی از ابن ابی شریف، کستلی و دیگران است؛ تملك: احمد برماوی ذهبی، شمس الدين ابن العجمی به سال 1131ق؛ مهر: «محمد عبدالوهاب؟» (مستطیل)، «محمد عبدالرزاق» (مستطیل) کاغذ: شرقی، جلد: مشمع قهوه ای، 54گ، 20 سطر (12×7)، اندازه: 18/5×13/5 سم [ف: 34 - 839]
خط: نسخ نزدیک به تعلیق، بی کا، تا: قرن 9 محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 49گ، 21 سطر، اندازه: 18/1×12/5 سم [ف: 1 - 302]
خط: نستعلیق، کا: درویش محمد بن میکائیل، تا: قرن 9؛ محشی منقول از معالم التنزيل، شرح مواقف، شرح مقاصد، علاء الدين، صحاح، مشارق، شرح محصل؛ کاغذ: ترمه، 92گ، 12 سطر (11×7)، اندازه: 18×13سم [ف: 1- 299]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 455/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 64]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (3پ - 50پ)، 23 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 27 - 119]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ هشت برگ آخر و بعضی برگ ها در اواسط نسخه به خط (محمد بن زین العابدین موسوی خوانساری) می باشد؛ جلد: تیماج مشکی، 118گ، اندازه: 12/5 ×17 سم [ف: 25 - 191]
آغاز: بعد تمهید و تكثير الفوائد مع تجريد من الزوايد ... هو حسبی و نعم الوكيل. أن الأحكام الشرعية منها ما يتعلق بكيفية العمل ... این عبارت برابر است با سطر 6 صفحه 5 چاپ استانبول 1304-1303 ق افست مهاباد (کردستان ایران سال 1352ق)؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرخ، 51 ص (70-120)، اندازه: 18×13سم [ف: 11 - 309]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا، 194گ، 19 سطر (12/5×8)، اندازه: 20×13سم [ف: - 581]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی از جمله با امضای: «محی الدین»؛ تملك: ملا محمد چماستانی، علی بن باقر حسینی، مهذب بن محمد؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 104 گ، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: 1 - 310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: حمزه علی بدخشی، تا: قرن 10؛ واقف: خان بابا مشار؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 177گ، اندازه: 19×12 سم [ف: 11 - 201]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 85گ، 17 سطر، اندازه: 20/2×12 سم [ف: 1 - 302]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 59گ، 17 سطر (11×6/5)، اندازه: 18×14سم [ف: 1- 171]
آغاز: ... ليس لعرض لانه لا يقوم بذاته بل يفتقر إلى محل يقومه فيكون ممكنا و لانه يمتنع بقاءه؛ انجام: المعدوم لیس بشییء آن اريد بالشي الثابت المحقق على ما ذهب اليه المحققون ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج سرخ، 60ص (485-544)، اندازه: 24×18سم [ف: 33/1 - 133]
بی کا، تا: قرن 10؛ محشي [اوراق عتیق: 1 - 246]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عزيز الله بن بابا حسینی، تا: جمادی الاول 102ق، جا: اردبیل؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 80گ، 15 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 5 - 2448]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 156ق؛ مصحح، محشی با نشان های «شرح، منه، رمضان شرح شرح عقائد، شمس الدين قره، عصام الدين، مولانا زاده و ...»؛ تملك: عبدالباقی بن محمد بن حسین؛ مهر: «... اوغللرندن مصطفی ناظم کتبخانه سی ... 1239 ... حوضه» (گرد)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 67 گ، 15 سطر (15×8)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 2/ 40 - 223]
آغاز: برابر؛ انجام: الله يوتيه من يشاء ... اليه المرجع و الماب
خط: نستعلیق خفی، بی کا، تا: 982ق، نستعلیق خفی ممتاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 17 سطر (13×7)، اندازه: 18/3 × 19/5سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: مصطفى بن ولی فقیه، تا: 988ق؛ محشی؛ 117گ، 11 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [مؤید: 2 - 5]
بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 5 - 286]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی، با سرلوح، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 17 سطر (12×6)، اندازه: 16×10سم [ف: 16 - 435]
آغاز: لا يستنكف من ذالك المسيح (در باب افضلیت انبیاء از ملائکه)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج سبز، 77گ، 17 سطر (5/5×11)، اندازه: 12/5 × 17/5سم [ف: 5 - 210]
خط نستعلیق هندی، کاملا میرزا طاهر بن ملا محمد شریف، تا:قرن 11؛ مجدول، محشی؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج سبز، 78گ (3پ - 80ر)، 17 سطر (5/5×13/5)، اندازه: 12×18/5سم [ف: 5 - 210]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 11 سطر، اندازه: 17/6×12/7 سم [ف: 6 - 482]
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 85گ (36پ - 120پ) [ف: - 12]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن نبينا، تا: 1006ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشي با نشان «شرح، مقاصد، صلاح الدين، محی الدین، شرح مواقف، شرح تمهید، طوالع، شرح طوالع، بردعی، مرمی، ابوالمعين»، کاغذ: فرنگی، 85گ، 12 سطر (10×6)، اندازه: 13/5×20/5سم [ف: - 581]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 4 رمضان 1012ق؛ محشی به رمز «خیالی ره»؛ واقف: محمد محسن کتابدار؛ جلد: تیماج سرخ، 134 گ، 12 سطر، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: 1- 311]
آغاز: برابر؛ انجام: قلت هذا الادعاء مما لا يقبل في حق الأنبياء وبه يظهر أن هذا الوجه ايضا يفيد تفضيلهم فقط وان الفضل بیدالله يؤتيه من يشاء والله ذو الفضل العظيم.
خط: نسخ، كا: يس بن ابراهیم بن خليل الاب الطاهری، تا: رجب 1047ق، جا: ماردین مدرسه شهیدیه؛ محشی؛ از موقوفات حاج محمد رمضانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 142گ، 15 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ - 3- 1229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبد السميع بن ملا عبد اللطيف، تا: 1054ق؛ واقف: فهرستی؛ 97گ، 7 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 4 - 184]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد قاسم بن حاجی نظام قواس، تا: 28 رجب 1055ق؛ مصحح؛ تملك: صادق با مهر «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده محمد صادق» (مربع)، ابن حاجی محمد طاهر، محمد
قاسم بن حاجی نظام؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی، 1338/5/20، جلد: تیماج مذهب، 50گ، 26 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 1- 311]
آغاز: قالوا الضروريات منها حسیات
خط: نسخ، كان محمد رحيم بن حیدر حسین هروی، تا: سه شنبه 10 جمادی الاول 1063ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حایری؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 99گ، 15 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 11 - 202]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 12 ربیع الاول 1063ق، جا: خانه استاد عبدالكريم لاكومه؛ رکابه دار؛ تملک: میرزا محمد صادق منجم باشی و مقيم؛ جلد: مقوا، 130 گ، 14 سطر، اندازه: 10/5 × 20/5 سم [ف: 30 - 67]
آغاز: برابر؛ انجام: الاكمه و الابرص و یحیی الموتی بخلاف سایر عباد الله من بني آدم فرد عليهم.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: با تاریخ 1067ق؛ افتادگی: انجام محشی؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: نباتی و حنایی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 67گ، 17 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1 -151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن ملا على شهشهانی، تا: 20 جمادی الاول 1076ق؛ محشی با نشان «صالح، محيي الدين، قرمی، س، ملا جلال، بحر آبادی، ملا حامد، ب ره، بردعی، خیالی»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 54گ (3پ -56ر)، 17 سطر (12×6)، اندازه: 12/5 × 19/5سم [ف: 5 - 210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن صادق، تا: جمادی الاول 1094ق؛ محشي از ابن حجر، مقاصد و دیگران؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 97 ص (1-97)، 13 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: - 162]
انجام: لا في مطلق الشرف و الكمال ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 123گ، 11 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 13 - 287]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 140گ، 19 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 33/2 - 168]
منتخباتی از آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ 7 ص (191 - 197) [مختصر ف: - 806]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد کاظم فرزند محمد حسین، تویسرکانی، تا: نیمه محرم 1117ق؛ مصحح، محشی با نشان «خیالی»، «بحرآبادی»، «محيي الدين»، «ظم» و غیره؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج عسلی، 72گ (80-151)، 15 سطر (12×6)، اندازه: 18×12 سم [ف: 30 - 411]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1122ق؛ افتادگی: آغاز مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1گ، 18 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 22 - 137]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الباقي بن محمد ازبکی بلخی حنفی، تا: رجب 1126ق، جا: صنعا مدرسه الامام شرف الدين؛ 34گ (1-34)، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2448]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 103گ (1پ- 103ر)، 15 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 21 – 97]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد اسلم بن ملا میر محمد، تا: قرن 12 و 13 محشی؛ مهر: «العبد الراجی مسیح بن احمد الرضوی»؛ جلد: تیماج مشکی، 272 گ، 7 سطر (14/5×9)، اندازه: 29×15/5 سم [ف: 3 - 944]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از خیالی، عصام الدين، مولوی، احمد جندی؛ جلد: تیماج مذهب، 169گ (15پ- 183پ)، 17 سطر، اندازه: 16×27/5سم [مختصر ف: - 496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی از بحرآبادی؛ جلد: تیماج سرخ، 69گ، 9 سطر (7/5×6)، اندازه: 13/5× 18/5 سم [ف: 51-156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: خواجع عزیز بن عصام الدين، تا: شوال 1209 یا 1259ق، جا: بخارا، کش، مدرسه کلاباد؛ مصحح، محشی، مجدول؛ واقف: میرزا رضا هرزندی؛ کاغذ: سمرقندی، 89گ (1- 89)، 15 سطر، اندازه: 15/5×7 سم [ف: 28 - 556]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 1078؛ خط: نسخ، كا: على بن اسماعيل، تا: با تاریخ 1213ق؛ 109ص (352-460) [عکسی ف: 5 - 41]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست، مؤلف ناشناخته مانده است که به قرینه آغاز نسخه، تعیین گردید؛ خط: نستعلیق، كا: محمود بیگ، تا: 1217ق، جا: مدرسه خواجه محمد پارسا؛ مصحح؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 144گ، اندازه: 25×15سم [ف: - 21]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 27 رمضان 1222ق؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی، جلد: تیماج سبز، 79گ (2پ -80ر)، 17 سطر (6×14/5)، اندازه: 23×14سم [ف: 5 - 210]
خط: نسخ، كا: عثمان بن ملا زین الدین کاکول آغا بن ابراهیم آغا مشهور به هبابادی، تا: 1231ق، جا: سلیمانیه مدرسه ملا سعد، هنگام فرمانروایی محمود پاشا؛ محشي با نشان «شرح مواقف، محی الدین، عثمان، حاشیه بای بردی، شرح، منه، صلاح الدين، شرح طوالع، ع ل، خیالی، س، مقاصد في كمال الدين، احمد الدين، شرح تجرید، کشاف، شرح مفتاح، شرح مصباح، زعفرانی، خاتون»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 112گ (8ر- 119ر)، 11 سطر (14×8)، اندازه: 14×20/5 سم [ف: - 232]
خط: نسخ، كا: قاسم بن عبد الحق بن عبدالرحيم بن عبد الحق بن قاسم بن عبدالباقی، تا: 1250ق؛ محشی با نشان «عبدالحکیم، قاسم، خیالی، منه رحمه الله» تملک: امان الله خان والی در 1273؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 113گ، 11 سطر (14×7/5)، اندازه: 16×26/5سم [ف: - 580]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255ق؛ محشی؛ جلد: گالینگور، 138گ، اندازه: 26×15سم [ف: 51 - 155]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق؛ افتادگی: انجام؛ 9 گ، 15 سطر، اندازه: 18×13سم [اوراق عتیق: 1- 496]
آغاز: و هم سموا انفسهم اصحاب العدل و التوحيد لقولهم بوجوب ثواب المطيع و عقاب العاصي على الله تعالی و نفی الصفات القديمه عنه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1274ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشانه های «منه، س، عبدالحكيم، طوالع، شرح مقاصد»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 62گ، 14 سطر (13×7/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 439]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا ابن محمد رحیم، تا: بین 1269 تا 1288ق؛ جلد: مقوایی، 194گ، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 51-133]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مصطفی، تا: 29 صفر 1292ق؛ محشی از خیالی؛ واقف: ابوالوفاء معتمدی کردستانی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 101گ، 11 سطر، اندازه: 18/5 × 28/5سم [ف: 11 - 201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جلال الدین، تا: 1293ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 71گ (1+70)، 14 سطر، اندازه: 14/5×7 سم [ف: 2- 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن جمال الدین خطیب امام جمعه کردستان، تا: شوال 1296ق؛ مصحح، محشی از «عبدالرحمن بن جمال الدين» و «محیی الدین» و «خیالی»؛ جلد: مقوایی، 59گ، 17-13 سطر، اندازه: 17/5 × 22/5سم [ف: 5 - 2448]
خط: نسخ تحریری، كا: عبدالرسول، تا: رمضان 1299ق؛ محشی؛ 60گ (160-219ر) [ف: 3 - 198]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، كا: محمد علی، تا: 11-1310ق؛ جلد: مقوا مشکی، 70گ (1پ - 70ر)، 15 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 447]
خط: نستعلیق، كا: ملا جيت قلی بن عبدالرحیم اندجانی، تا: آخر ربیع الاول 1316ق، جا: بخارا؛ جلد: مقوایی، 9گ (1پ- 90پ)، 15 سطر، اندازه: 24/5×15 سم [ف: - 56]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: خان محمد بن درویش محمد، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای ملا احمد (معروف به خیالی)؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 92گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 18 - 122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «احمد جند» و «حم» و «خیر آبادی» و با استفاده از شروح مختلف؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج پوست اناری مذهب، 128گ، 9 سطر (12×7)، اندازه: 24×16سم [ف: 13 - 196]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوا، 86گ، 13 سطر، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 5 - 2448]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 58گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف مخ - 3 - 1229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 179گ، 11 سطر، اندازه: 20×12سم [ف مخ - 3 - 1228]
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد قرشی، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج آلبالویی، 69گ، 17 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 1- 455]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 476/3
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 68]
آغاز: برابر، انجام: و الأحسن أن يقول بعد الانبياء لكنه أراد البعدية الزمانبة و ليس بعد نبينا نبی و مع ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم؛ محشی؛ مهر: «یا امام محمد تقی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 58گ، 17 سطر، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 3 - 187]
خطبه کتاب را ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ (1ر-71پ)، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 2- 95]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
کا: ملاعلی بن ملارجب، بی تا؛ محشی؛ 163گ، 11 سطر (5/5×11/5) [ف: 2 - 202]
حواشی دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 84گ (70-153پ) [ف: -377]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان يوسف بن علی، بی تا؛ جلد: چرمی، 82گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [ف: 1 - 408]
خط: شکسته خوش، بی کا، بی تا؛ مجدول، با سرلوح زیبا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 58گ، 17 سطر (12×6/5)، اندازه: 17×11 سم [ف: 3 - 593]
بی کا، بی تا چند نسخه ف: - 108]
š.-u ‘aqā'id-in nasafi
عصمت بخاری، - 840؟ قمری
esmat-e bo×ari (- 1437)
وابسته به: بداية العقول = عقاید نسفی = عقائد نسفی = اعتقادات؛ نسفی، عمر بن محمد (461-537)
در شرح مباحث عذاب قبر، گویا شرح عقائد نسفی باشد با عناوین «قوله».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18302/2
آغاز: بسمله الحمد لله الذي ذوالجلال و الاكرام و الصلوة على رسوله محمد خير الأنام و على آله و أصحابه الكرام و بعد فهذه قواعد علقها احقر ... عصمت الله ... على مباحث عذاب القبر؛ انجام: و ان كان تلك التكوين قديمة.
خط: تحریری، بی کا، تا: رجب 1282ق، جلد: تیماج حنایی مذهب، عمل عبدالقادر صحاف 1277، 85ص (213-297)، 17 سطر، اندازه: 13/5 × 21/5سم [ف: 50 - 110]
Š.-u ‘aqā'id-in-nasafi
وابسته به: بداية العقول = عقاید نسفی = عقائد نسفی = اعتقادات؛ نسفی، عمر بن محمد (461-537)
نامعلوم 1. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:27364
بی کا، بی تا، خریداری از رضا غیبی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از صالح نوبخت [رایانه]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 599]
شرح العقائد النسفية- شرح عقائد النسفی
š.-ul 'aqd-it tamīn fī algāz-il qirā’a
طبیبی، ق9 قمری
(tabībī (- 150)
وابسته به: العقد الثمين في ألغاز القرائة؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
شرحی است بر کتاب العقد الثمين که آن را فرزند قاسم بن فيره
شاطبی برای امتحان طبیبی نزد وی فرستاده و طبیبی مسائل آن را به نظم پاسخ داده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:122306
آغاز: الحمدلله الذي سبق الموجودات فلا يقال این كان و الصلوة و السلام على سيدنا محمد المبعوث من آل عدنان؛ انجام: فهذا ما وصل الينا من الأئمة رواية و دراية و مشافهة و عيانة و الحمدلله على ذلک و صلی الله على محمد و آله و صحبه اجمعين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مذهب، 8ص (61-68)، 19 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 35 - 223]
الماتریدی و الأشعری / کلام و اعتقادات / عربی
š.-ul ‘aqd-il jawhar fi-l faraq bayn-a kasbay-il māturīdī Wa-1 asari
صاحب، محمد اسعد بن محمود، ق13 قمری
sāheb, mohammad as'ad ebn-e mahmūd (- 19c)
وابسته به: الجبر و الاختيار = العقد الجوهري في الفرق بين قدرتی الماتریدی و الاشعری؛ شهرزوری، خالد بن حسين (1242-1193 ق) شرح است بر «العقد الجوهرى» تأليف خالد بن احمد نقشبندی در مبحث جبر و تفویض که طلاب در وقت خواندن شرح عقاید نسفی بر مولانا خالد، درخواست تألیف مستقلی در این باب را کرده اند.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1319 ط
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام و الجهبذ الهمام ... الشيخ محمد اسعد شبل قرة عين البرية ... مولانا الشيخ محمود الصاحب ... نحمد اللهم بما تفضلت به علينا من الهام توحيد الذات ... اما بعد فان اشرف ما صرف به العبد نقد عمره ... علم التوحيد الذي لم يزل لوائه المرفوع؛ انجام: و آن اقتصر الخيالي (كذا) منها على عدم جریان بعض الأدلة فيما سواه و الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی با علامت «منه»؛ کاغذ: کاهی فرنگی، جلد: گالینگور قهوه ای، 34گ، 9 سطر، قطع: وزیری [ف: 24/2 - 207]
š.-e 'eqd-ol-farīd
در شناسنامه کتاب «شرح منظومه در تجوید» معرفی شده است. نام شارح در نسخه نیامده است و به تحقیق شناخته نشد اما مسلم آن که وی از قاریان اماميه قرن 11 و قبل می باشد. به هر حال کتاب شرحی است توضیحی و مفید به قصيده موجز لامیه اثر طبع شمس الدين محمد سمرقندی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:33904
آغاز: و اكمل التحيات فرمود که کل امرذی بال لم يبدا في اوله فيه ببسم الله فهو ابتر ... چنان چه گفت: اسبح الله الكريم مبسملا؛ انجام: تسلیمات متواتر متوالی و بر آل و اصحاب او که مکملان راه دین و روندگان راه يقين اند
خط: نسخ خوش، كا: عبدالرحيم بن رمضان، تا: 20 شعبان 1121ق، حسب امر ملا محمد تقی ولد حاجی با پیر؛ افتادگی: آغاز کاغذ: نخودی فرنگی، 48گ، 15 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 23 - 112]
š.-ul-'aqd-il-wasīm fi-1-jār-i wa-l-majrūr-i wa-z-Zarf
تاريخ تأليف: شنبه 8 صفر 1179ق
شرح مزجی مختصری است بر کتاب «نزهة الطرف في احكام الجارو المجرور و الظرف» صلاح بن حسين اخفش (متوفای 1142) که به نام «العقد الوسيم في احكام الجار والمجرور و الظرف و ما لكل منهما من التقسيم» نیز نامیده شده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1610/4
آغاز: في قوله الا يا نخلة من ذات عرق عليك و رحمة الله السلام، ذات عرق اسم موضع
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان رم 1101؛ خط: نسخ نازیبا، كا: احمد بن يحيى بن احمد شامی، تا: سه شنبه 20 ذیحجه 1183ق؛ افتادگی: آغاز؛ از روی نسخه مؤلف؛ مصحح، محشی؛ 51ص ( 307-257) [عکسی ف: 5 - 23]
Š.-u ‘uqūd-il-jumān fi ‘ilm-il-ma‘āi wa-l-bayān = ħall-i ‘uqūd-il jumān
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، 849 - 911 قمری
soyūtī, 'abd-or-rahmān ebn-e abī-bakr (1446 - 1506)
وابسته به: عقود الجمان في المعانی و البيان = منظومة في المعانی و البيان؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911)
تاریخ تأليف: یک شنبه 5 ربیع الاول 875ق
مؤلف به درخواست عده ای شرحی مختصر بر «عقود الجمان» خودش نگاشته است که ارجوزه هزاربیتی در معانی و بیان و بدیع می باشد و در آن «تلخیص المفتاح» خطیب دمشق را با حذف بسیاری از مثال ها و افزایش مطالبی مفید به نظم در آورده است.
آغاز: الحمدلله المنزه عن المماثلة و التشبيه و اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له شهادة مخلص في التنزيه ...
انجام: ما اسال الله الا ان يدوم لنا ** لا أن تزيد معاليه فقد كملت
[معجم المطبوعات 1081؛ دنا 850/6 (5 نسخه)؛ کشف الظنون 1154/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن خریشی حنبلی، تا: یک شنبه دهه یکم ربیع الاول 970ق، جا: قدس شریف؛ محشی با نشان «العلامه ابن مرشد»؛ مهر: احمد حنبلی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 150گ، 23-25 سطر (14×10)، اندازه: 20×15سم [ف: - 581]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 20 صفر 1012ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 118گ، 25 سطر، اندازه: 12/5 × 24/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 632]
خط: نسخ، كا: شكرالله، تا: شعبان 1288ق، برای نایب الإيالة کردستان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 168گ، 16 سطر، اندازه: 22/6×15/7 سم [ف: 1 - 302]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد رضا خوانساری، تا: دوشنبه 19 رجب 1345ق؛ مصحح؛ مهر: کاتب «الراجی احمد بن محمد رضا الحسینی» (بیضی)؛ تملك: مصطفی صفایی خوانساری (فرزند کاتب) در سال 1360ق با مهر «مصطفى الحسینی 1342» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: صنعتی نخودی، جلد: مقوا، 245گ، 15 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [اهدائی رهبر: 10 - 146]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 561
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 117]
š.-u 'uqūd-il jumān
مرشدی، عبدالرحمن بن عیسی، 975 - 1037 قمری
moršedī, -abd-or-rahmān ebn-e ‘īsā (1568 - 1628)
وابسته به: عقود الجمان في المعانی و البيان = منظومة في المعانی و البيان؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911)
تاريخ تأليف: شنبه 2 ربیع الثانی 1017ق؛ محل تأليف: مکه مکرمه مدرسه وزیر محمد پاشا
او فن سوم را پیش از دوم و دومی را پیش از يکمی در مکه در مدرسه وزیر محمد پاشا تألیف کرده است.
چاپ: قاهره، مطبعة مصطفى البابي الحلبی، 1929م.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:6878
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد تروجی مالکی، تا: دوشنبه 2 محرم 1088ق؛ از روی مسوده مؤلف، دو جزو در یک
جلد؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 393گ، 25 سطر (17×11)، اندازه: 22×14سم [ف: 16 - 388]
Š.-e ‘oqūd-os-sarf
ماتن و شارح: ناشناخته. شرح متنی است در صرف زبان عربی از ناشناس. این متن با سربندهای «عقد» است، بی شماره. شرحی است حامل متن. برای نشانی از متن: «عقد، هر واوی که ساکن باشد و ما قبل او مكسور باشد، آن واو ياء گردد. نحو الميزان و الميعاد و الميثاق ...؛ عقد، هر یاء که ساکن باشد و ما قبل او مضموم، آن یاء گردد، چون ايقظ يوقظ ایقاظا و ایسر یوسر ایسارة، و ایقن يوقن ایقان؛ عقد، هر واوی که میان یاء و کسره افتد و حرکت یاء مخالف واو باشد. آن واو بیفتد چون وعد يعد عدة، وزن يزن زنة، وصل يصل صلة .......
آغاز: شرح عقود ثنای معبود و نشر درود صاحب مقام محمود برکت افزای هر مواد و متمم هر مقصود است ...
انجام: چنانچه حرف صحیح را على ما ذكرنا بر همان منوال که در حرف صحیح بتفصيل گفته آمد چون يا صاحبي السجن و لو استطعنا.
[مشترک پاکستان 2668/13]
آغاز و انجام: برابر
پس از خطبه افتادگی دارد؛ خط: نستعلیق پخته، كا: عبدالكریم، تا: 22 رمضان 1056ق؛ 81گ (57پ -137پ) [ف: 1 - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 6 رمضان 1100ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «اعبدالله مولای» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 34گ (40پ -73پ)، 18 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 3 - 177]
Š.-ul ‘uqūl (mn.)
گزیده ای است از کتاب شرح العقول در مسئله و به صورت فلسفی بحث نموده است. اصل کتاب و گزیده آن شناخته نشد. به قرینه برگ 18 و 135 ممکن است انتخاب کننده این رساله همان معین الدین محمد بن عبد الرحمن ایجی (- 905ق) باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12738/6
آغاز: من كلام بعض الفضلاء في كتاب ... اعلم أن مسألة الكسب من ادق مسائل الاصول و ألباب المعقول ... و آرائهم فيها مضطربة و ذلك أن افعال الحيوانات؛ انجام: فإن علم هذه الاشياء عند الله و
ما اوتيتم من العلم إلا قليلا.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 19 کاغذ: شرقی، 4گ (65 - 68)، 24-20 سطر، اندازه: 16×8سم [ف: 32 - 382]
S.-u aqidat-il gazali
زروق، احمد بن احمد، 846 - 899 قمری
zarrūq, ahmad ebn-e ahmad (1443 - 1494)
وابسته به: المبدا و المعاد = رسالة العقيدة؛ غزالی، محمد بن محمد ( 450-505)
چاپ: قاهره، مطبعة الوهبية، 161ص 1296 ق.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10672
آغاز: الحمد لله الذي منه بدأ الحمد و اليه يعود و كل شيء كذلك و صلواته و سلامه على سيدنا محمد الاتی باوضح الطرق و احسن المسالك؛ انجام: انا اسئل الله مثل سؤاله و ارغب اليه نحو رغبته مع زيادة عموم النفع به لمن قصده و شرح صدره من حاوله او اعتمده انه ولي ذلك.
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 صفر 890ق، جا: فاس؛ با علامت بلاغ؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 62گ، 19 سطر، اندازه: 40×14سم [ف: 158 - 33/1]
Š.-ul “aqīdat-il kāfīya = š.-ul i'tqādīyya li-š šahīd-il awwal
ملا ابوالحسن
mollā ab-ol-hasan
وابسته به: العقيدة الكافية؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
شرحی است مزجی بر کتاب العقيدة الكافية شهيد اول، شارح در مقدمه آن می گوید: «می خواستم کتابی در عقاید تألیف نمایم تا اینکه رساله شهید اول را دیدم که از هر جهت حائز اهیمت بود، از این رو به شرح آن پرداختم». نام مؤلف را در منابع نیافتیم، لیکن در برگ نخست نسخه، عنوان «شرح ملا ابوالحسن بر عقاید شهید» آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15476
آغاز: بسملة، الحمدلله الذي دل على وجوب وجوده جميع الأشياء و شهد بوحدانيته من في الأرض و السماء، تحيرت في بيداء عظمته عقول العالمين و عجز عن إدراك كماله أفهام العالمين ... فلما تفكرت في أشياء يتقرب بها العبد الى المعبود و يتيسر بسببه نیل المقصود؛ انجام: يشرك و يغفر ما دون ذلك لمن يشاء و الآيات الدالة عليه كثيرة و لنختم الكلام في هذا المقام حامدين الله شاكرين لنعمائه راجين العفو من الآية ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر جمادی الثانی 1009ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 72گ، 14 سطر (13×7/5)، اندازه: 13/5 ×196 سم [ف: 39 - 296]
š.-u ‘aqīdat-i manzūmat-il-qašāšī
به درخواست: علی بن احمد بعلی دمشقی تاریخ تأليف: 1065ق
شرحی مزجی است بر منظومه در عقاید از احمد بن محمد بن عبد النبی مدنی انصاری مقدسی (- 1071 ق) که شارح از ناظم با عنوان «شیخنا» و با دعای «ابقاه الله تعالی» یاد می کند.
[معجم المؤلفين 170/2؛ هدية العارفین 161/1]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:1267- 7/167
آغاز: بسمله وصلى الله على سيدنا محمد وعلى اله وصحبه وسلم تسلیما الله ولي الذين آمنوا یخرجهم من الظلمات إلى النور ... احمده جميع محامده ...... اما بعد فياذا العقل السليم والطالب لسلوك المنهج القويم اعلم ان العقلاء وان اتفقوا على ان الحق سبحانه و تعالی؛ انجام: اللهم هذا الدعاء الاجابة و هذا الجهد و علیک التكلان و لاحول ولاقوة الا بالله العلى العظيم اللهم زدنی نورا و اعطني نورا و اجعل لی نورة و صلى الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم تسليما كثيرة و اخر دعواهم ان الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشی به نقل از مصنف و «منه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 218گ، 19 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 5 - 2620]
Š.-u ‘aqīlat-i atrāb-il-qaşā’d fi asna-al-maqāșid
وابسته به: عقيلة اتراب القصائد في اسنى المقاصد = شاطبيه رائية؛ شاطبی، قاسم بن فیره (538-590)
ظاهرا غیر همانند:
آغاز: بسمله، صلاة ... قال الشيخ الإمام العلامة ابوالقاسم الشاطبي ... الحمدلله موصولا .. يستنزل الدررا، الحمد و المدح اخوان؛ انجام: الغداة و العشي آمين اللهم آمين . متن قصيده رائيه شاطبی است که در آن المقنع دانی را به نظم در آورده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 853ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: رویه ابری مغزی میشن قهوه ای، 67 گ، 67 سطر، اندازه: 16/9×13/4 سم [ف: 1 - 303]
آغاز: الحمدلله موصولاً كما امرا - مبار کا طيبا ستنزل الدررا. ذوالمن و الفضل و الاحسان، خالقنارب العباد، هو الذي قهرا حي عليم، قدير، و الكلام له؛ انجام: مغرفة عرفها الا صال و البكرا. تمت بعون الله تعالى في بلدة شام على يد اقل الطلاب .. متن قصیده «العقيلة اتراب القصائد في اسنى المقاصد»، از شاطبی، در رسم الخط قرآن، گزارش آن از ناشناس بی دیباچه؛ خط: نسخ پخته، كا: ابن محمد کاظم محمد طاهر قزوینی، بی تا، جا: شام؛ 11 گ، 16 سطر (11×22/5)، اندازه: 30×20سم [ف: 2- 158]
š.-e 'aqīlat-e atrāb-el-qasā’ed fi asn-al-maqāsed
وابسته به: عقيلة اتراب القصائد في اسنى المقاصد = شاطبيه رائية؛ شاطبی، قاسم بن فيره (538-590)
نام شارح به دلیل کسری اوراق اول نسخه تحقیق به دست نیامد، اما مسلم آن که مترجم و شارح از قاریان اهل سنت قرن دهم و قبل است. کتاب گزارشی است مفصل توضیحی بر قصیده مشهور «عقیله اتراب القصايد» اثر طبع ابو محمد شاطبی و آن را مذیل نموده به ذیلی در بیان برخی علائم به کار رفته در رسم الخط قرآن مرتب بر یک مقدمه و نه فصل و یک خاتمه: مقدمه بدان که در مقنع آورده که مردم در مجموع شهرها مسلمانان از زمان تابعين الى وقتنا هذا بر آن رفته اند که رخصة است که قران را اعراب بنهند؛ فصل 1. در بیان حرکات سه گانه خواه که این حركات اعرابی باشند؛ 2. در ذکر علاقه مكون بدانید هديكم الله که علاقه سكون دایره است به سرخی در بالا، حرف ساكن؛ 3. در ذکر علامة تشدید بدانید ارشد کم الله که علاقة تشديد سرشیبی است که دایره آن را انداخته اند؛ 4. در بیان علامة مد؛ 5. در بیان حكم علامة حرفي ساکن یا حرفی متحرک که اظهارشان کرده باشند یا ادغام یا اخفاء؛ 6. در بیان علامات همزه؛ 7. در بیان احکام تخفیف همزات؛ 8 در بیان علامات خروف محذوفه؛ 9. در بیان علامة هرجه زيادة كرده اند بر لفظ در رسم؛ خاتمه در مسائل متفرقه.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11903
آغاز: همین سبیل که جون ذکر یکی از ین ها نمود ... [قال] الحمدلله موصولا كما أمرا - مبار کا طيبا يستنزل الدرر اقول اولا بدان که هر کس که شروع در علمی می کند او را از دانستن سه چیز ناگزیر است اول معرفة آن علم بوجهی از وجوه؛ انجام: و انجام این ترکیبات مخل که با وجود قلة بضاعة كثرة وقاحة را سرمایه خود ساخته نوشته گردانید و الحمدلله اولا و اخرا و ظاهرا و باطنا
خط: نسخ خوب، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ آغاز ذیل ترجمه: «ذیل به پایان رسید دفتر و باقیست همچنان بس ز این دقایق و نکت خوب و دلپذیر بدانید که صاحب مقنع رحمه الله جون از بيان رسم كلمات قرانيه فارغ شده شروع نموده در بیان اصطلاحی جند که متاخران بر اصطلاحات کاتبان وحی رضی الله عنهم زیاده کرده اند، انجام ذیل: «الهنا بحق آن که آخری بی بدء - که ختم کار کنی مان بخیر در دو سرا»؛ مجدول؛ واقف: محمد وجدانی، اسفند 1359؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 246گ، 15 سطر، اندازه: 16×13/5 سم [ف: 23 - 113]
Š.-u 'ukūs-iš šumūs = bahr-ul laʻālī = muhimmāt-ul aḥkām
بهبهانی، محمود بن محمد علی، 1200 - 1271 قمری
behbahānī, mahmūd ebn-e mohammad Salī (1786 - 1855)
وابسته به: عكوس الشموس؛ بهبهانی، محمود بن محمد على (1271-1200 ق)
شرح استدلالی است بر منظومه مؤلف «عكوس الشموس» که به نام های «بحر اللالی» و «مهمات الاحکام» نیز نامیده شده است. عناوین این شرح «قلت، اقول» می باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1514
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... ان هذا هو الباب الثاني من الأبواب الخمسة (المقصد الثالث من المقاصد الثلاثة الموعودة من كتابنا)؛ انجام: و كان افضل الطاعات و المايز بين ما يحرم منه و ما يجب و ما يستحب ... کتاب طهارت و صوم و اعتكاف است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ شاید به خط مؤلف؛ تملك: نوه مؤلف حاج آقا احمد طهرانی کرمانشاهی با مهر «الواثق بالله الملك المعبود احمد بن هادي بن محمود» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 168گ، 17 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 4 - 315]
شرح علاج الامراض- جامع الفوائد
شرح علائی- شرح ارشاد الاذهان
Š.-u ‘illat-i ×alq-id-dar
احسائی، احمد بن زین الدین، 1966-1241 قمری
ahsā'ī, ahmad ebn-e zeyn-od-dīn (1751-1828)
به درخواست: سید محمد بن سید عبدالنبی بن سید علی قاری
تاریخ تأليف: جمادی الثانی 1206ق
شرح حديث علت خلق الذر به روایت الصدوق عن على (علیه السلام).
این رساله پیش تر در فنخا (ج 1: 841) با عنوان «اجوبة المسائل السيد محمد بن عبدالنبی بن على القاری» معرفی شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1134/7
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 3ص (54- 56)، 21 سطر [سنا: ف: 2 - 128]
Š.-u «al-‘ulamā’-u talāta»
تنکابنی، حسین بن ابراهيم، - 1105 قمری
tonekābonī, hoseyn ebn-e ebrāhīm (- 1694)
این رساله در میان مجموعه آثار معرفی شده از این مؤلف پیدا نشد؛ در فهرست با عنوان «شرح حديث العلماء ثلاثة» آمده ولی این جمله حديث نیست بلکه گفته سفیان ثوری است و شهید ثانی در منية المرید آن را به عنوان «قال بعض المحققین» نقل کرده است.
آغاز: بسملة، نقل الشيخ الفاضل العامل ناهج مسالک الورع و اليقين قدوة المجتهدین زین الملة و الدين العاملي طاب ثراه في بعض رسائله عن بعض المحققين انه قال العلماء ثلاثة: عالم بالله غیر عالم بامر الله؛ و عالم بامر الله غير عالم بالله، و عالم بهما جميعا
انجام: فمثل العالم بالله و بامر الله كمثل الشمس لا يزيد و لا ينقص و مثل العالم بالله فقط كمثل القمر یزید تارة و ينقص اخرى و مثل العالم بامر الله كمثل السراج يحترق نفسه و يضيء غيره انتهى كذا نقله افضل المتأخرين الشيخ حسين التنكابنی رحمه الله تعالی
[فهرستگان حدیث 4/297، کتاب شیعه، شماره 1، ص 256]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2207/9
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، نخودی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 1 گ (207-207پ)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 11-528]
Š.-u ‘ilm-il ijmālī
آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین، 1255 - 1329 قمری
ā×ūnd-e ×orāsānī, mohammad kāzem ebn-e hoseyn (1839 - 1911)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:18258
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 15×21/5سم [رایانه]
شرح علم الله - شرح لباب الكلام
š.-u 'ilm-il ilāhī
عبدالقادر بن محمد سعید
'abd-ol-qāder ebn-e mohammad sa'īd
وابسته به: رسالة الخاقانية = علم الالهي = علم الله تعالی؛ سیالکوتی، عبدالحكيم بن شمس الدين (-1067)
شرح است بر رساله علم الباری عبد الحكيم بن شمس الدين سیالکوتی هندی این شرح به صورت مزجی برگزار شده است. رساله عبدالحکیم به الموشح موسوم است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2383/2 - 13/63
آغاز: الحمدلله الذي دل على وجودته الوجود و على وحدته نظام الموجود ... و بعد يقول العبد المهاجر الفقير الى رحمة الله عبد القادر؛ انجام: لابد في الايمان به (ص) من معرفة نسبه (ص) الى الأجداد الأربعة كما مر ليتميز بذلك عما عداه تمیز تاما فلو الاان العلم بالأوصاف المنحصرة علم به لما قالوا بلزوم ذلك وليكن هذا ... وآله واصحابه إلى يوم الدين ... شفاعة خير المرسلین والحمدلله تعالى رب العالمين.
خط: نسخ، کا: محمد حسن قزلجی، تا: جمعه 20 جمادی الاول 1300ق؛ جلد: مقوا سرخ، 22گ، 21 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2434]
š.-u ‘ilm-il bārī
رضوی قمی، محمد بن محمد باقر، 1100-1160؟ قمری
razavī qomī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (1689 - 1747)
وابسته به: علم الباری = علم الهی؛ حسینی قزوینی، محمد
ابراهیم بن محمد معصوم (-1149)
تاریخ تأليف: 1147ق
متن از میر محمد ابراهیم حسینی گزارش از صدر الدین محمد بن محمد باقر رضوی؛ در سه «فصل»: 1. طريقة حكماء؛ 2. طريقة عرفاء؛ 3. طريقة ابوعلی.
آغاز: بسمله. بحمده و نستعينه و نستغفره ... اما بعد چنین گوید بنده عاصی ... صدرالدین محمد بن محمد باقر الرضوي که، یکی از فضلاء اصحاب فقیر از خدمت عالی جناب فاضل باذل همام تمام سید الافاضل ... استكشاف معضله ای نموده بود ... آغاز متن: بسمله. بعد الحمد و الصلاة فقد سئل بعض المعاصرين السيد السند میر محمد ابراهيم الحسيني في مسئله علم القديم.. انجام: فلا يكون العلم الفاعل بذاته علما بمعلوماته. و ذلك آخر ما اردناه ایراده ...
[دنا 851/6؛ فهرستواره منزوی 181/6 و 667/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1260ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 10گ (50پ -59پ)، 15 سطر، اندازه: 14/5×9/5 سم [ف:16-31]
آغاز: قال صاحب الرسالة المكتوبة أن من تصدى لكيفية علم الله تعالى فهو عادل عن طريق الحق، و من لم يتعرض لها فهو في سنن الحق، و جمع لهذا المطلب كتابا و نقل اقوال العلماء رضوان الله عليهم و من جملتها قول صدر المحققين ... و الشيخ الرئيس ... ورد قولهما في كيفية علمه تعالی؛ انجام: و لعل في كلام سیدنا و مولانا حجة الله على الخلق اجمعين حيث قال هل سمی عالما الا لانه وهب العلم للعلماء اشارة الى هذا
خط: نستعلیق، کا: محمد، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 10گ (41ر -50ر)، 15 سطر، اندازه: 9/5×14/5سم [ف: 16 - 30]
آغاز: الحمد لله ... و بعد فيقول اقل العباد محمد بن محمد الرضوی صدر الدین اني بعد ما كتبت مواضع التامل و النظر فيما أفادا السيد السند العالم الوحيد ... سمي جده العالی خلیل الرحمن عليه آلاف الصلواة من الملك الديان جوابا عن سوال بعض الفضلاء عن كيفية علم الله تعالى بالاشياء قبل وجودها على ما نقل عن بعض الحكماء من اجنماع الجميع عنده سبحانه في الأزل مستشكلا لما يرد عليه من لزوم التسلسل المحال عثرت على رسالة لطيفة له سلمه الله و كان بعض المواضع خفيا على فاحببت الاشارة اليه ايضا قال سلمه الله: اعلم أن القائلين بثبوت المعدومات من المتكلمين في مسالة علم الله الأزلي ان كان مرادهم أن الأشياء معلومة له تعالى في الأزل على وجه التفصيل؛ انجام: قال سلمه الله: و بیانه انه لما ثبت آن واجب الوجود واحد لو كان له معلول لازم لكان ممکن الوجود ... اقول قد عرفت ان التكافوء المعتبر في المتضايفين هو أن يكونا من حيث هما متضايفان معا ... هذا ما فهو ايضا مبني على منفرداته و فهمها محتاج الى حال غير مقتضی حالنا نسئل الله العفو و العافية و الشراح الصدر و معرفة الحقايق كما هي بحق محمد و آله الطاهرین خاتمة في نقل ثلثة احادیث متعلقة بما نحن فيه و بیان معانيها و ما قيل فيها. ما روى ثقة الاسلام بسنده عن أبي بصير قال سمعت ابی عبد الله (علیه السلام) يقول لم يزل الله عزو جل ربنا و العلم ذاته ... فعلى هذا يكون العلم بالاشياء قبل وجودها كالخبر و بعد ها کالمعانية و الخبر دل على التساوی و هو منفى ال ختلاف اللازم على هذا.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانه «منه، دام ظله، منه عفى عنه، منه دام ظله العالی»؛ قطع: نیم ربعی [رشت و همدان: ف: - 1334]
آغاز: الحمد لولى الهداية دارای دو باب و هر باب شامل چند فصل؛ بی کا، بی تا؛ 80گ، قطع: خشتی [ف: - 304]
بی کا، بی تا؛ چند صفحه به خط خود سید صدر رضوی در این نسخه هست [ف: - 304]
š.-u «al-'ilm-u nuqtat-un kassra-h-ul jāhilūn> = an nuqţat-il qudsīyya
طوسی الهی، محمد بن محمد
tūsī elāhī, mohammad ebn-e mohammad
در آغاز این گزارش پس از یاد کردن نام خویش می گوید به آستان علی (علیه السلام) رفتم و چیزها در آنجا درباره این حدیث علوی بر من آشکار گشت. سپس به روش فلسفی و عرفانی و باطنی آن را گزارش می کند. مدرس رضوی در احوال و آثار خواجه به نقل از کشف الحجب آن را از خواجه طوسی دانسته و با عنوان «النقطة القدسية» از آن یاد کرده و بدون اظهار نظر درباره سخن کشف الحجب احتمال داده که با توجه به این که کشف الظنون کتابی تحت عنوان «اسرار النقطة مسمی به رسالة قدسية» را از تأليفات سید علی همدانی دانسته، شاید نقطة القدسية با آن یکی باشد. البته حدس او صحیح نیست و رساله سید علی همدانی غیر این رساله است و نام کامل آن «الرسالة القدسية في اسرار النقطة الحسية» است و در ایران چند نسخه دارد.
[دنا 85176؛ احوال و آثار خواجه، مدرس رضوی، چاپ جدید، ص 585]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 398/2
آغاز: بسمله. شرق نورالالهية فتجلى لاعيان الماهية و البسها الوجود بعناية الجود؛ انجام آن نقطة من وجه الاعداد ان يكون مائة و أربع وستون عددا. و افرادها بالحروف، و ما فيها من الخواص، و تعلقها بالكائنات، و وجه المناسبة. و انما ختمته للايجاز و الاختصار. و الى الله المصير. و الحمدلله رب العالمين.
خط: تعليق، بی کا، بی تا، 6گ (14پ-19ر) [ف: 3 - 465]
š.-e «al-‘elm-o noqtat-on kassra-h-ol jāhelūn>>
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7365/10
با عنوان «سر» به فارسی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 12گ (1-12 هامش)، 16 سطر (10/5 ×15)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 16 - 523]
š.-un 'alā š.-i dībājat-il mişbāḥ
بلخی، یعقوب بن على، - 931 قمری
bal×ī, ya qūb ebn-e ‘ali (- 1525)
وابسته به: المصباح في النحو مطرزی، ناصر بن عبد السيد (538 610ق)
بر «مصباح» ابوالفتح ناصر بن ابو المكارم عبدالسيد بن على مطرزی خوارزمی (-610ق) بنا به سهولت و شهرت به خصوصی که داشته و پیوسته محل مراجعه طلاب و مبتدیان علوم ادبی بوده شروح متعددی نوشته شده، نظير «افتتاح» تأليف حسن پاشا بن علاء الدين الاسود (-1025ق) و «ضوء المصباح» تأليف تاج الدين محمد اسفراینی (-684ق) و یا شروحی مانند شرح تفتازانی (حاجی خلیفه نقلا عن الشارح الدرة السنية) و شرحی مسمی به حمدیه و شرحی از مجهول المؤلف و شرحی دیگر ایضا از شارحی نامعلوم فقط بر دیباچه آن نوشته شده که بر همین شرح اخير قاضی یعقوب بن سیدی علی بروسوی شرح مزجی مفیدی نوشته است که عبارت باشد از همین شرح ما نحن فيه. آغاز: الحمد لله الذي اعرب تركيب الكائنات من مزج كاف و نون ... و بعده فيقول العبد الضعيف و المذنب اللهيف ... هذه فواید قد قيدتها على شرح دیباجة المصباح .. انجام: يعني اذا لم يكن البحث من جهة العاملية يلزم ثبوت الخامس بالاستقراء في اجزاء الكتاب و ابوابه لابالعقل لان العقل يجوز أن يكون شيئا آخر غير الخامس.
[دنا 852/6؛ کشف الظنون 1707/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: الياس بن علی بن محمد بن صدق، تا: قرن 11؛ محشی؛ واقف: درة السلطنه ملک زاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 73گ، 17 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 12 - 137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شریف الدین بن حبيب الله انقروی، تا: دوشنبه ربيع الاول 1083ق؛ محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: استامبولی، جلد: تیماج مشکی، 77گ (1پ -77ر)، 25 سطر (14×6/5)، اندازه: 20×14سم [ف: 16 - 234]
آغاز: الحمد الله الذي لا يبلغ كنهه جاد ای لا يصل إلى تصوره بحقيقة كنهه كل من يجد في اكتسابه باي طريق كان من النظر و الرياضة و ان وصل الى تصوره بوجه يميزه عما عداه؛ انجام: برابر مقدمه مؤلف را ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ نسخه مربوط به امپراتوری عثمانی و سرزمین های ترک، با سرلوح گنبدی مذهب مرصع، مجدول، مصحح، با بلاغ مقابله، محشی به امضاهای مختلف مانند «حمدیه» و «منه» و «حاشيه حمدیه» و «رمضان رحمه» و «مفصل» و «شرح مفتاح لعلامه شیرازی» و «حاشیه حسن چلبي على التلویح» و «صحاح» و «12» و «مصنفک» و «مفتاح سید شرف»، رکابه دار، با چندین یادداشت صرفی و نحوی از «هندی» و «مختار صحاح» و «شیخ زاده» و «کازرونی» و «شرح» و «برکلی محمد چلبی» و «کمال پاشازاده» و «12»؛ مهر: «خواهد از حق ره هدی موسی» (هشت گوش) با تاریخی که ظاهرا 1195 است؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی و نخودی، جلد: تیماج عنابی، 81گ، 21 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [اهدائی رهبر: 10-243]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:3
همان نسخه بالا [مؤید: 3- 525]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان حسن دزدارزاده، تا: 25 شوال 1128ق، جا: استانبول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 120گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 33/2 - 130]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ تملك: احمد بن ابراهیم؛ جلد: مقوایی، 115گ، 19 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 37 - 344]
شرح عماد- شرح الشاطبيه
Š.-u 'umdat-il-ḥāfiz wa 'uddat-ul-lāfiz
ابن مالک، محمد بن عبد الله، 600 - 672 قمری
ebn-e mālek, mohammad ebn-e “abd-ol-lāh (1204 - 1274)
شرحی است با عنوان «ص - ش» بر کتاب مختصر «عمدة الحافظ و عدة اللافظ» خود مؤلف که در قواعد نحوي نوشته شده و کتابی خوش ترتیب و پر مطلب می باشد. چاپ: حدود سال 1975 میلادی در قاهره مصر با تحقیق و مقدمه دکتر عبد المنعم احمد هريدى؛ بغداد، محقق: عدنان عبدالرحمان الدوری، وزارة الأوقاف، 1397م.
آغاز: او فعول او مفعال و عومل معاملته قبل المبالغة و يقل ذلك ... اجمع البصريون على اعمال فعال و مفعال و فعول و المقصود بها المبالغة كقولهم، انجام: و هو مقيس في كل اسم ثلاثي يوافق فحبيتا في وزنه و يخالفه في صحة عينه کبیت و ابیات و ثوب ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «5»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 50گ، 21 سطر (15×6)، اندازه: 22×12سم [ف: 32 - 443]
آغاز: يتضمن معنی استفهام نحو این صار زيد و صاحب من كان صاحبک؛ انجام: و منه ثبوت هاء السكت في وصل مالیه و نظائره
خط: نسخ معرب، كا: عبدالرحمن بن محمد بن عتايقی، تا: 8 رجب 734ق، جا: بغداد مدرسه مستنصریه؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قرمز، 228گ، 13 سطر، اندازه: 15×12سم [ف: 3 - 291]
š.-u 'umdat-is-sālik wa ‘uddat-in-nāsik
جوجری، محمد بن عبد المنعم، 821 - 889 قمری
jawjarī, mohammad ebn-e “abd-ol-mona'em (1419 1485)
وابسته به: عمدة السالك و عدة الناسک؛ ابن نقیب، احمد بن لؤلؤ (702-769)
شرح كتاب عمدة السالك وعدة الناسک» تأليف شهاب الدين احمد بن الولو بن عبدالله مصری معروف به «ابن نقیب» که بر مبنای فقه اهل سنت نگاشته شده است. [الأوقاف العامة بغداد 612/1]
قزوین؛ امام صادق؛ شماره نسخه:377
آغاز: کتاب الطهارة الكتاب لغة للجمع و في الاصطلاح للصنفین اسم الجنس من الأحكام مشتمل على انواع يتوصل الى ذكرها بالابواب او الفصول و الطهارة لغة النظافة و شرعا ارتفاع المنع المترتب على الحدث؛ انجام: باب الصيد و الذبائح، لايحل الحيوان الا بالزكاة لقوله تعالی حرمت عليكم الميتة و الى قوله ما ذکیتم و الميتة ما فارقته الحياة بغير ذكاة الا السمک و الجراد فتحل ميتتهما بالاجماع. از ابتدای کتاب طهارت تا ابتدای کتاب الصيد والذباحه؛ خط: نسخ عربی، بی کا، تا: حدود قرن 10 و 11؛ افتادگی: انجام مصحح؛ جلد: گالینگور سرخ، 261گ، 30 سطر [ف: 1- 184]
شرح عمیدی- منية اللبيب في شرح التهذيب
š.-e 'anāsor
[دنا 852/6 ؛ فهرستواره منزوی 392/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4672/8
آغاز: بسمله. در شرح آمد چهار عنصر ظاهر ** تا تافت بر آن جهان نور باهر / در معرفت ظهور آن نور چهار ** شد شرح رباعي العناصر ناصر. چهار عنصر عبارت از قالب انسان است و نور عبارت از ذات مطلق است؛ انجام: سخنان بسیار گفته شده خصوصا در رساله هوش (كتبه محمد اسمعيل ... سنة 1128).
خط: نستعلیق، کا: محمد اسمعیل، تا: 1128ق؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 44ص (109-152)، 11 سطر (12×7)، اندازه: 14×9سم [ف: 14 - 3622]
شرح عوارف المعارف المعارف- ذوارف اللطائف في شرح عوارف
š.-ul-‘awālim
نظام العلماء تبریزی، محمود بن محمد، - 1271؟ قمری
nezām-ol-'olamā tabrīzī, mahmūd ebn-e mohammad ( 1855)
تاریخ تألیف: شب 6 رمضان 1261ق
شرحی است بر چهار بند مقتل عوالم العلوم و المعارف درباره مقتل حسین (علیه السلام).
تهران، دانشگاه، شماره نسخه: 3767/2
آغاز: قال في مقتل العوالم الى ان قال فلما أقبل الليل راح الى مسجد النبي .. اقول سئلت في دار الخلافة طهران عن بعض الاخوان عن سبب ترک الوداع و الزيارة في الليلة الأولى، انجام: و مکاره الدنيا بلا عدد و الحمدلله على كل حال و صلی علی سیدنا محمد و آله خیر آل.
خط: نسخ، كا: فخر الدين بن احمد کردستانی، تا: صفر 1265ق؛ از روی خط مؤلف؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 8گ (72-65 پ)، 15 سطر (10×6)، اندازه: 16×11 سم [ف: 12- 2758]
شرح العوامل- تركيب العوامل
شرح العوامل- شرح العوامل المائة
š.-ul-awāmil
روسی، عبدالله بن ملاحسین
rūsī, 'abd-ol-lāh ebn-e mollā-hoseyn
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرحی است بر مزجی بر العوامل تأليف عبد القاهر جرجانی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:3/ 130 معزی
آغاز: بسمله و به نستعين الحمد الله الذي لا يعلم جميع صفاته غير
ذاته و دل على ذاته العبد المعترف بالعجز و التقصير المحتاج الى ربه الفقير عبدالله بن ملا محسن بن ملا محمد الرونی؛ انجام: و عامل لفظية سماعية اعنى اللام للمقدر عند ابن الحاحب. كان احمد بن عبدالرحمان نزد استاد خود محمد کلولانی، تا: 1128ق؛ جلد: تیماج مشکی، 7گ (135 - 141پ) [ف: 39- 77]
š.-ul ‘awāmil
حسینی عسکری، علی بن ابوالقاسم، ق 12 قمری
hoseynī askarī, ‘alī ebn-e ab-ol-qāsem (- 180)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
تاریخ تأليف: 21 ربیع الثانی 1126ق
شرح متوسطی است بر عوامل جرجانی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10101/3
آغاز: بسمله احمد الله حمد من انصرم إلى الآخرة عن؛ انجام خاليا عن النواصب و الجوازم و الحمد لله رب العالمين ... قد فرغت من شرح هذه الرسالة ... و عليهم الصلوة و السلام
خط: نسخ، كا: عبد علي بن محمد صالح حسینی حسنی، تا: 1130ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 85ص (211-295)، 14 - 15 سطر [ف: 32 - 124]
Š.-ul--awāmil
این شرح بدون خطبه و دیباچه است و مزجی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 14472/2
آغاز: اعوذ بالله من الشيطان الرجیم اعوذ فعل مضارع متکلم وحده انا تحتنده مستر محلا مرفوع؛ انجام: جمله شرطيه ابتدائيه اعرابدن محلی.
خط: نسخ، كا: امیر (به حروف مقطع امی ر) ولد على شیخزادلوی پادار، تا: 1090ق؛ کاغذ: حنایی، وگ (35-43)، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 389]
Š.-ul-awāmil
وابسته به: العوامل الجديدة؛ بر کلی، محمد بن پیرعلی (929 -981)
شرحی است بر کتاب العوامل علامه محمد برکوی که به درخواست دو فرزندش هنگام تدریس این کتاب نوشته شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15534/3
آغاز: الحمد لله الذي اعرب قلوب المعلمين و ازال فسار المتعلمين ... الحمد افتتح رسالته هذه بعد التيمن بالبسملة بحمد الله سبحانه... انجام: منصوب محلا على انه مفعول به غير صريح له قوله من مجرور محلا بعلی خط: نسخ، كا: على بن قاسم، تا: با تاریخ 1112ق؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای سبز، 63ص (64- 126)، 21 سطر، اندازه: 20/8×14/5 سم [ف: 43 - 145]
S.-ul-awamil
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
نامعلوم
معزی آغاز: فوائد غرایب المفتاح و ابتداء اولا بآية من كتاب الله تعالی تیمنا و تبرکا و بيت من الأبيات لفسد مهارة و تمونا معتصما بحبل الرشاد ... قال رب اني لا املك الا نفسی؛ انجام: الباب الرابع في العوامل المعنوية على الباب الخامس في فصول من العربية ... قلنا هذا السؤال عام في كل حصر جعلی لاعقلي لكن يرفع بالاستقراء يعني اذا لم يكن البحث من جهة العاملية فهو الخامس بالاستقراء لا بالعقل لان العقل يجوز أن يكون شيئا آخر.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1237ق، جا: دزفول؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 21گ (76ر- 96ر)، 18 و 17 سطر (15×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 39 - 75]
آغاز: بسمله و العوامل في النحو ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر؛ انجام: كما تقول زید ضارب ... سنه 1269
خط: نسخ خفی خوش، بی کا، تا: 1269ق؛ ضميمه نسخه ش 25775؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 7 سطر (8×13/5)، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [رایانه]
بی کا، بیتا [نشریه: 13 - 357]
بی کا، بی تا [نشریه: 13 - 369]
شرحی است بر عوامل و در سال 1095 نوشته شده؛ بی کا، بی تا [ف: - 244]
آغاز: بسمله. الحمد لله حمدا كثيرا، طيبا؛ انجام: فلزم أن يكون مرفوعا على اللفظ تمت نسخه الشريفه المسمی
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: نباتی، 23 سطر (15×8)، اندازه:
18×13سم [رایانه]
آغاز: بسمله. الحمد لله جعل النحو حصنا حصينا الكلام؛ انجام: عن الجازم و الناصب ... و الالفاظ
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 7 سطر (11×6)، اندازه: 17×10 سم [رایانه]
š.-ol-awāmel
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:23594
آغاز: بسمله، الحمدلله ... اضافه شد بسوى الله - الله مضاف اليه؛ انجام پس این است صدرعامل تمام شد در روز سه شنبه سنه 1273
خط: نستعلیق تحریری، كا: سالار محمد علی بن محمد اسماعیل، تا: 1273ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 5 سطر (8×4)، اندازه: 17×11سم [رایانه]
š.-ul ‘awāmil-il jadīda
قوشی اطرسی، احمد
qūšī atrasī, ahmad
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 1/ 2039- 11/139
آغاز: الحمدلله الذي جعل العالمين العاملين الفائرین و وعد بقبول اعمالهم مخلصين له الدين ... وصحبه الذين نصبوا دلائل العلم ورفعورايات اليقين اما بعد فيقول العبد الضعيف ... عصمه الله اللطيف الصمد؛ انجام: كما في قوله تعالی بیدک ای والشر الحمدلله على الاتمام والصلوة والسلام على سيدنا الانام وعلى آله الكرام وعلی اصحابه الفحام وحمد الأنام لكريم العلامة آمین یا ذالجلال والكرام
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: روغنی مذهب، 29گ، 13 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 2451]
شرح عوامل الجرجانی- شرح العوامل المائة
شرح العوامل جرجانی- شرح العوامل
š.-e ‘avāmel-e jorjānī
سیواسی ، حسین بن محمد، 976 - 1008 قمری
sīvāsī, hoseyn ebn-e mohammad (1569 - 1600)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شارح، که از اهل سیواس است، این رساله را در شرح عوامل جرجانی به صورت شرح و متن نوشته است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:582/5
آغاز: بسمله، خير كلمة يزين بها اولوا الافهام صدر الكلام و احسن عمل يتوسلون به لرفع اقدارهم بنيل المرام حمدالله الذي نصب فوق ما يتصور اعلام الاسلام؛ انجام: هذا الكتاب تذكرة من بين الاحباب و انت اعلم بالخطاء و الصواب قد تم بعون الملک الوهاب.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 10؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 67، 25 سطر (15×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 82]
š.-e ‘avāmel-e jorjānī
عبدالصمد بن كمال الدین، ق 11 قمری
‘abd-os-samad ebn-e kamāl-od-dīn (- 17c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
در مقدمه نام استادش سلطان محمد استر آبادی را می برد.
تهران؛ مروی؛ شماره نسخه:1033
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: رقعي [ف: - 162]
š.-e ‘avāmel-e jorjānī
کلارستاقی، محمد بن عباسعلی
kalārostāqī, mohammad ebn-e ‘abbās‘alī
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 425/1
آغاز: بسمله الحمد ... و بعد بر صاحبان ... مخفی نماناد که علم بهم رساندند از ابیات و تراکیب و شواهد و معانی عوامل جرجانی ... را بخواطر رسید که شرحی برای عوامل جرجانی بنویسم پس بعون الله و فضله؛ انجام و عمل کردن آن صد عالم در معمولات خودشان بر خواهش آن چیزی است که می باشد آن چیز عمل ایشان و این عوامل قياسيه آخر چیز ست ... تمت
کا: حبیب بن آخوند ملا سبزعلی دلیر، تا: 1283ق، جا: مرزدست مدرسه آقا شیخ فضل الله؛ جلد: تیماج، 35گ، اندازه: 18×11سم [ف: - 237]
Š.-e 'avāmel-e jorjānī
بیدگلی، محمد علی بن احمد، ق13 قمری
bīdgolī, mohammad ‘alī ebn-e ahmad (- 19c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
تاریخ تأليف: شنبه 6 رجب 1216ق
شرح مختصری است بر عوامل جرجانی نگاشته شده به درخواست برخی از شاگردان شارح.
کاشان؛ عاطفی، افشین: شماره نسخه: 65/1
آغاز: شکر بی حد و سپاس بی عد مر خدای را که تنزيها لنفسه عن جميع العيوب ذات شریفش را مسمی ساخت به سبحان، و رحمة على عباده للذنوب و صف جمیلش را قرار داد به غفران
خط: نستعلیق، کا: سید حسن بن محمد سعید حسینی قمی بیدگلی، تا: پنج شنبه 4 ذیقعده 1218ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ (1پ -77پ)، اندازه: 16×10/5 سم [ف: - 57]
š.-e ‘avāmel-e jorjānī
کرمانشاهی، محمد کریم بن علی اکبر، ق 14 قمری
kermānšāhī, mohammad karīm ebn-e ‘alī akbar (- 20c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
تهران؛ الهیات، شماره نسخه:207/3
بی کا، بی تا، کاغذ کاهی، جلد: مقوایی، 91گ (137پ - 227)، 9 سطر (7×13/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: - 734]
š.-e 'avāmel-e jorjānī
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
نامعلوم
آغاز: الحمدلله الذی انزل الفرقان کاملا مؤلفا معجزا شرح مزجی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1045ق؛ اندازه: 13/5 × 20/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
مکرر و ناقص است؛ خط نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: ترمه حنایی، جلد: مقوا، اندازه: 20×13سم [ف: 12 - 339]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1244 ق
[چند نسخه - ف: - 378]
آغاز: بسمله، توجهنا الى جنابک و قصدنا نحو بابک یا غافر الذنوب ويا ساتر العيوب؛ انجام: قوله فقد اصله فقدی بياء المتكلم ای حسبي قال الجوهري قولهم قد کی بمعنی حسبک فواسم تقول قدی ... ايضا بالنون على غير القياس. در نحو و فواید مختلفه متعلقه به نحو و صرف و لغت و فواید شش گانه در امامت؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1246ق؛ واقف: شیخ محمد جواد علمیه؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 26گ (75-100)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 447]
انجام: انا معطيه درهما لان.
خط: نستعلیق نازیبا، كا: محمد تقی بن ابراهیم شاه کرمانشاهی بی تا؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: حاج شیخ جلال آیت اللهی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 61گ (44-104)، اندازه: 13×10 سم [ف: 4- 1323]
آغاز: بسمله الجار والمجرور متعلق بابتداء ای ابتدء بسم الله. العوامل جمع عامل ... الشيخ، فاعل الفه. الامام الفاضل، صفتان للشيخ عبدالقاهر الجرجانی رحمه الله عليه مایه عامل. هو خبر؛ انجام: فانك اذا قلت زيدا يضرب كان يضرب مرفوعا و العامل فيه وقوعه.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛ واقف: احمد دامغانی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (12×7)، اندازه: 18×12 سم [ف: - 480]
š.-e ‘avāmel-e jorjānī
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
نامعلوم
خط: نستعلیق، کا: احمد بن رسول، تا: قرن 11؛ اندازه: 16×11سم [نسخه پژوهی: 3 - 115]
آغاز: بعد از نصب قواعد محامد حضرت معبود و رفع لوای ثنای واجب الوجود جل ثناؤه ولا اله غيره؛ انجام: ياذنانه نحو قدم الحاج حتى المشاة. شرح نیکویی است بر «العوامل المائة» شیخ عبد القاهر جرجانی. در این شرح مزجی پس از ترجمه و شرح اجمالی عبارت های مؤلف، به پرسش و پاسخ می پرازد و بعضی از شواهد و امثله را توضیح می دهد؛ خط: نسخ، كان نصير بن ملا حسن جیلانی، تا: جمعه جمادی الثانی 1090ق؛ جلد: گالینگور نیلی، 31گ (1پ - 31ر)، اندازه: 18×11سم [ف: 12 - 260]
آغاز: بسم الله، ابتدا می کنم به نام خداوندی که مستجمع جميع صفات و کمال است
خط: نسخ، كا: فضل الله بن محمد ابراهیم، تا: شنبه غره محرم 1128ق؛ اندازه: 12× 18/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 20/5 × 14/5 سم [نسخه پژوهی: 3-139]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوة على خير خلقه محمد واله اجمعين؛ انجام: أحسن الهادي من الرشاد الى وجعل الامر الذي من الدقيق. بی کا، تا: 1223ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، تریاکی، 37گ ( 129-93 )، 14 سطر (13×7/5)، اندازه: 11×15/7سم [ف: 6- 364]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد بسم الله ابتدا می کنم به نام خداوندی که مستجمع جميع صفات و کمال است و منزه است از نقسان و زوال
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 14 جمادی الاول 1225ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ، اندازه: 16×12/5 سم [ف: 2 - 384]
آغاز: بسمله - بسم الله یعنی ابتدا می کنم بنام خداوندی که مستجمع جميع صفات و کمال است؛ انجام: تمت الكتاب بعون الملك الوهاب على يد اقل خلق الله علی اکبر ابن شیخ محمد ولی ... في نهايت السرعة و الاستعجال 1246.
خط: نسخ شکسته، كا: على اكبر ابن شیخ محمد ولی، تا: 1246ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 139گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 17/5×11 سم [ف: - 64]
آغاز: آنکه باء قسم مثل واو نیست بلکه بعضى قائلند که بای قسم از برای الصاق است؛ انجام: وربک و الله هر دو منصوب اند بتحذير هذا سليمان أبي جعفر. ترجمه و شرح کوتاهی است بر عوامل شیخ عبدالقاهر جرجانی با عناوین «قال الشيخ - قال المحشی». با اهتمام به ترکیب مثال ها و بعضی عبارت های متن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک: میرزا محمد حسین بن محمد تقی حسینی سدهی اصفهانی به تاریخ 5 جمادی الاول 1323ق با مهر «عبده محمد حسین الحسینی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 48گ، 15 سطر، اندازه: 15×10سم [اوراق عتیق: 2 - 326]
آغاز: بسمله، حمدله در بسم الله پنج وجه جایز است اول بسم الله الرحمن الرحیم ترکیب بر این وجه؛ انجام: پس ممتنع می باشد در مادام بجهت اینکه ما مای مصدریه است اگر بیاید ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1306ق؛ افتادگی: انجام؛ ضميمه نسخه ش 15569 [رایانه]
آغاز: هذا كتاب عوامل جرجانی. عوامل در لغت گاو عمل کننده را گویند. و در اصطلاح عبارت است از جمع عمل که یعنی عمل به رفع و جر و نصب و غيرها باشد. بسمله. باء حرف جر، اسم مجرور به باء اضافه شده به سوی الله و الله مضاف اليه رحمن و رحیم، یعنی به نام خدایی که این انجام و مذکور مضاف اليه واو واو مستأنفه. الحمد مبتدا، لام حرف جر، الله مجرور به لام جار و مجرور، متعلق به ثابت محذوف و خبر است از برای الحمد شرح عوامل جرجانی است که به نظر می رسد از یادداشت های خود کاتب باشد. بقيه رساله های نحوی مجموعه هم به خط هموست و گمان می رود برای آموزش خود یا دیگری به تحریر آنها دست زده باشد؛ خط: نستعلیق، كا: غلامرضا بن رجبعلی، تان چهارشنبه 2 رجب 1327ق؛ محشی؛ جلد: مقوا، 6گ (37ر- 42پ)، ابعاد متن: 14×8، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 20 - 206]
انجام: در ضمن مثال معلوم خواهد شد
خط: نسخ، كا: محمد سعيد البفروئی، بی تا؛ افتادگی: انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 15گ (39-53)، 14 سطر (13×7/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 4 - 1235]
آغاز: آغاز ترجمه: عوامل در نحو بنا بر آن چه جمع آورده او را شیخی که این صفت دارد که امام و فاضل است اسمش عبدالقاهر است پسر عبدالرحمن جرجانی است که سیراب کند خدا قبر او را آغاز شرح: العوامل مبتدأ، في النحو جار و مجرور متعلق به يكون، على حرف جر، ماء ماء موصولی و مجرور به على الفه فعل، ها مفعول است از برای الفه با ترجمه زیرنویس متن عربی و اندکی شرح در متن و حاشیه؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوا، 3گ (43ر- 45ر)، ابعاد متن: 14×8، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 20 - 206]
š.-ul 'awāmil-is Sagīr
مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه: 314/2
خط: نسخ، كا: سید محمد علی، بی تا، کاغذ: فرنگی، 11 و 12 سطر (12×7) [تراثنا: س ش 4 - 95]
š.-ul ‘awāmil fi-n-naħw
؟ قزوینی، محمد کاظم، 1308 - 1373 شمسی
qazvīnī, mohammad kāzem (1929 - 1994)
وابسته به: العوامل في النحو؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (
1150ق) شرحی است مختصر بر عوامل ملا محسن بن محمد طاهر طالقانی قزوینی که به صورت مزجی و اغلب به ترکیب عبارات پرداخته است و در آغاز اظهار می نماید چون شرحی که کاشف مسائل و غوامض عوامل باشد تألیف نشده بود اقدام به شرح نمودم. این نسخه تا مبحث اسماء الأفعال را در بردارد. مؤلف به احتمال قوی مولی محمد کاظم قزوینی است که در سال 1228 زنده بوده و در الذریعه تحت عنوان «الشرح الصغير على المختصر النافع» با عنوان «افضل الفضلاء و اعلم العلماء» از وی نام برده است.
قزوین؛ امام صادق؛ شماره نسخه:1263
آغاز: الحمدلله كما هو اهله و كما ينبغي لكرم وجهه و عز جلاله؛ انجام: منقولة عن الظرف او عن الجار والمجرور نحو امامك و عليک و غيرهما خط: نستعلیق، کا: عبدالرحيم بن میر رحیم بن نعمت الله موسوی قزوینی، تا: 18 ربیع الاول 1201، جا: خوئين از توابع سلطانیه زنجان؛ مهر: كاتب «الواثق بالله الغني عبدالرحيم الموسوی» بیضی)؛ واقف: عبدالرحيم بن میر رحیم بن نعمت الله موسوی قزوینی، 1236؛ جلد: تیماج قهوه ای، 120گ، 15 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 2 - 483]
š.-ul-awāmil-il-kabīr
ترکستانی، داود بن عبدالباقی
torkestānī, dāvod ebn-e 'abd-ol-bāqi
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
[الذريعة 371/13]
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:1479
آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1269ق؛ پایان نسخه از مناجات خواجه عبدالله انصاری و مسائلی از شیخ مرتضی دارد؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 58گ، اندازه: 15×10سم [ف: 3 - 970]
شرح العوامل الملا محسن- لسان المتعلمين
شرح العوامل المائة- الطورنوج
شرح العوامل المائة- تركيب العوامل المائة
شرح العوامل المائة- زهرالامانی
شرح العوامل المائة- شرح العوامل لملا محسن
شرح عوامل مائه- شرح العوامل
Š.-ul-‘awāmil-il mi’a
طوسی، حاج بابا بن ابراهيم، - 870 قمری
tūsī, hāj bābā ben ebrāhīm (-'1466)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرحی است مختصر و مزجی و مفید در شرح و اعراب و ترکیب «العوامل المائة» شیخ عبدالقاهر جرجانی؛ با عناوین «قال المصنف، اقول» و در هر فراز اول ترکیب عبارت ها را می آورد پس از آن شرح می کند با رد و ایراد بسیار با عناوین «فان قيل، قلنا».
آغاز: اعراب الاستعاذة و هي أعوذ بالله من الشيطان الرجيم، أعوذ فعل فاعله مستتر و هو أنا و الجار والمجرور في بالله متعلق بأعوذ؛ انجام: و هذه الجملة منصوبة المحل على انها حال من فاعل تركع
خط: نسخ، بی کا، تا: شوال 951ق؛ جلد: مقوایی، 76گ، 19 سطر، اندازه: 12/5 ×17 سم [ف: 21 - 217]
آغاز: بسمله الحمد لمن رفع منار العلم و نصب راياته كالبرق الخاطف جليا و جعله فيما بين الصناعات کالجوهر المنضد طريا؛ انجام: و قصدنا تبيان ما فيه في الحقيقة و المجاز و الحمدلله على توفيقه ايانا لاتمام هذا المرام.
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: ابراهیم ابن احمد کرکی، تا: قرن 11؛ واقف: ملا موسی؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه، 20 گ، 17 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 12 - 196]
š.-ul-'awāmil-il-mi'a
ابن اسرائیل، یحیی بن نصوح، ق 10 قمری
ebn-e esrõeīl, yahyā ebn-e nasūh (- 16c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
اهدا به: سلطان مصطفى بن سلطان سلیمان
گزارشی است مزجی بر کتاب العوامل المائه، تألیف شیخ عبد القاهر جرجانی.
آغاز: بسمله توجهنا الى جنابک و قصدنا نحو بابک یا غافر الذنوب و یا ساتر العيوب و اعتصمنا ... و بعد فيقول العبد الذليل یحیی بن نصوح بن اسرائیل غفر الله العزيز الجليل باللسان ... لكن مختصر العوامل من مخزن اسرار المتقدمين ... فاردت ان اشرح له شرح كافيا لذوي الألباب هدية مني الى المخدوم المعظم ... السلطان بن السلطان السلطان مصطفى بن سليمان فان انا اقول
انجام: اذ بها يحصل لهم بغيره في العلوم كلها فان المسئول من
فضل الله أن يجعل ما جمعته خالصا بحضرته الموصوفة بالكرم ... المرجو عمن طالع في هذه المختصر و رای في النقل خللا و في المعني ... عصمة الله تعالی بعصمته القديم ابدا تمت ...
[دنا 852/6؛ کشف الظنون 1179/2]
کا: احمد بن مصطفی، تا: 1053ق [تراثنا، س 2ش3 - 154]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1076ق؛ مصحح، محشی با امضای منه؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی مذهب، 32گ (82پ -113)، 21 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 19 - 18]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد، تا: 1115ق؛ مهر «عبده قاسم»؛ تملک: حسن بن محمد على؛ جلد: مقوا، 16 سطر (7×13/5)، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 671]
آغاز: برابر؛ انجام: تأكيد معنوى للال ... تجوزا في شمول المتبوع الافراد ما كانت سعادة الدارين منوطه بمعرفة الاحکام (کلمه اخير راده صفحه بعد است که در نسخه نیست). قسمتی از خطبه است. اما سخن مؤلف در دیباجه اشارت به آن دارد که این شرح را به پایان رسانیده است؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ این نسخه نقص بسیار دارد و تا شرح، محشي از مؤلف و از سلیمان قرمانی؛ کاغذ: ترکی نخودی، جلد: تیماج قرمز، 4ص (73-76)، 15 و 19 و 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 23 - 146]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی، رکابه دار؛ جلد: مقوا، 26گ (1پ -26)، 25 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 30 - 43]
S.-ul awamil-il mi'a
بردعی، سعد الدين، ق10 قمری
barda'ī, sa'd-od-dīn (- 16c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرح مزجی کوتاهی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «عوامل المأة» شیخ عبدالقاهر جرجانی. مؤلف شرحی بر الانموذج زمخشری دارد که به «حدايق الحقایق» موسوم است. در این مختصر فقط به اعراب الفاظ عوامل پرداخته شده و از تفصيل در ذكر قواعد می پرهیزد مگر در مواردی که توضیح لازم باشد، بسیار مختصر توضیح داده شده است. آغاز: قوله باسم الله ای باستعانة اسم الله نبتدي الكتاب فالجار والمجرور صلة نبتدى المقدر انجام: فان صدر الكلام موضع المسند اليه والجامد فيضرب في يضرب زيد واقع موقع زيد. تم الحمدلله على التمام و للرسول افضل السلام في تاريخ سنة اثنى و ثمانين و تسع مئة
[دنا 853/6 (13 نسخه)؛ کشف الظنون 118/2 و 423/32 الذريعة: 371/13؛ فهرست مخطوطات سليمانية 231/4 و 238؛ الأوقاف العامه موصل 117/2]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح البردعى للعوامل المائة؛ حامد بن عمر
2- غرائب؛ اردبیلی، علی بن مصطفی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 980ق؛ تذکر: در کتابخانه ملی این رساله از سعد الله صغیر دانسته شده؛ جلد: مقوا، 11گ، 15-17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 1392]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: على بن محمد بن عمر بن سین، تا: حزيران 1090ق، جا: جقان؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 4گ، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 153]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1093ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 14گ (17-30)، 14 سطر (5/5× 10/5)، اندازه: 15/3×10/3 سم [ف: 18 - 236]
آغاز و انجام: برابر تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن ملا شیخ محمد، تا: 1099ق، جا: آق سو؛ کاغذ: نخودی، 11گ (68-78)، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 392]
آغاز و انجام: برابر تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: تحریری بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی، 34گ، 6 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 5 - 2449]
آغاز: برابر، انجام: و يوفقنا على تحصيل العلم في طريق الله تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب و الى الله المرجع و المآب.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1173ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ابره کاغذی، 83ص (40-122)، 19 سطر (10×15/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 7 - 271]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ نازیبا، کا: پیر محمد بن حاجی ابراهیم، تا اواخر قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 17گ (86پ -102پ)، اندازه: 11×15/5سم [ف: 5 - 383]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حسین خراسانی قرمیسینی، تا: 29 صفر 1241ق؛ جلد: تیماج سبز، 19گ (151-169ر)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 334]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ نازیبا، كا: محمد حسن بن محي الدين بن عزیز جانوره ای، تا: 1311ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 35گ (51ر -85پ)، 6 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 416]
آغاز: برابر؛ انجام: ای هي لتاكيد نفي الاستقبال او لن الكائنة التاكيد نفي الاستقبال. تا نوع پنجم از حروف نصب را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 14 ربیع الاول 1322ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (1پ - 8پ)، 21 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: 2 - 31]
خوئی آغاز: برابر؛ انجام: و في الثاني ای المثال الثاني ..... و هو جامد .. في سنة 1241
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی به نقل از شرح انموذج، مکمل، شرح رضی، شرح جامی، مصابيغ و حزافيها؛ 62ص (122-183) [ف: 7- 160]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا روز شنبه از شوال، جا: دیوان دره؛ محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28گ، اندازه: 23×18سم [ف: 2 - 190]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ بدخط، كا: عبدالله بن حسن بن علی، بی تا؛ (مصحح، محشی با امضای عصام الدين، رضی الدین، تكمله الجرجانی و ...)
کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 37گ (3پ - 39)، 7 سطر (10/5×7/5)، اندازه: 21/7×16/5 سم [ف: 19 - 24]
Š.-ul-'awāmil li-mullā muhsin
عبد الغافر بن امیر الحاج
‘abd-ol-qāfer ebn-e amīr-ol-hāj
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبد الرحمن (-471)
شرحی است بر العوامل المائة جرجانی از عبد الغافر بن امیر الحاج که به نام شهسوار بیک ساخته است. آغاز: الحمدالله الذي جعل النحو مفتاحا لكتابه معيارا يتميز به قشر الكلام من البابه و الصلوة على نبيه النيه محمد .. و بعد فيقول عبد الغافر بن امیر حاج ... هذه مجلة على شرح العوامل رقمتها ... الخدمت الأمير الكبير ... سیف الملة و الشريعة والدین شهسوار بیک ... الحمدالله الحمد هو الثناء باللسان على جهة التعظيم و التبجيل سواء تعلق بالفضايل ام بالفواضل ...
انجام: نحو مات الناس حتى الانبياء و اما في الضعف قدم الحاج حتى المشاء. هذا آخر ما الفراغ من يلميق هذا الشرح و تنميقه بعون الله و حسن توفيقه و الله اعلم بالصواب.
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، کا: میر جعفر ولد میر سعید حسینی قمی، تا: محرم 1089ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 27گ (41پ -67پ)، 16 سطر، اندازه: 21×12/4 سم [اهدائی رهبر: 10 - 258]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 339/2
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 289]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی سفید، جلد: تیماج سرخ، 48گ، 14 سطر (14×8)، اندازه: 22×12سم [ف: 5 - 211]
3.-ol-awamel-el-me'a
اردبیلی، غیاث الدین، ق 11 قمری
ardabīlī, qīyās-od-dīn (- 17c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
اصفهان؛ ابوالبرکات، رضا، شماره نسخه: 41
آغاز: مثل الانسان ماش على قدميه و در قرآن نیز واقع شده است مثل قوله تعالى: ان الانسان لفي خسر
خط: نسخ، بی کا، تا: 7 شوال 1059ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاتب نسخه از شاگردان مؤلف است؛ 206گ، 15 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 43]
š.-ul ‘awāmil-il mi'a
کاشانی، محمد بن على، ق 11 قمری
kāšānī, mohammad ebn-e ‘alī (- 17c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرحی است بر «العوامل المائة» عبدالقاهر جرجانی. در الذريعة و فهارس نسخ خطی با این رساله برخورد نشد. از همین مؤلف شرح الفية ابن مالک به فارسی در الذريعة (13: 106) معرفی شده است.
قم؛ طبسی؛ شماره نسخه:145/3
آغاز: بسمله نحمدالله على عظمة جلاله و نصلی علی نبیه و آله على وجه كماله أما بعد فيقول الفقير إلى الله الغني محمد بن على الكاشاني غفر الله تعالى ذنوبهما و ستر عيوبهما لما اشتغل المبتدؤن المحصلون بتعلم الرسالة في النحو .. اعلم أن العوامل جمع عامل كما أن الكواهل جمع کاهل؛ انجام: فيكون لفظيا عنده و قال الكوفيون العامل فيه خلوه عن العوامل الناصبه و الجازمة و الخلو امر معنوي تمت از اول تا آخر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوای قرمز، 31گ، 14 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف مخ - 1 - 295]
š.-ul ‘awāmil-il mi’a = š.-ul ‘awāmil li-l-jurjānī
کورانی، ابراهیم بن حسن، 1025 - 1101 قمری
kūrānī, ebrāhīm ebn-e hasan (1616 - 1690)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرح مفصلی است بر «العوامل المائة) عبد القاهر جرجانی، با عنوان های «قوله، قوله».
آغاز: بسمله حمدا كثيرا طيبا مباركا كما يحب ربنا و يرضى و الصلوت (كذا) التامة اللايمة على خير خلقه محمد المصطفی ... اما بعد فهذه كلمات و مفهومات فهمنا من كلام الشراح لمتون النحو و من استادنا.
انجام: فان لم يكن جارا او ناصبا فيلزم أن يكون مرفوعا على اللفظة
[دنا 853/6 -854 (10 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 60/2 و 118/2]
آغاز و انجام: برابر؛ تمت النسخة المسماة بابكوران (كذا).
تذکر: نام مؤلف به استناد انجام نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: على بن محمد بن عمر بن سین، تا: حزیزان 1090ق، جا: جقان؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 43گ، شرح العوامل المائة اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 152]
آغاز: الحمدلله رب العالمين حمدا طيبا مباركا كما يحب ربنا و يرضي؛ انجام: فان لم يكن جارا او ناصبا فيلزم أن يكون مرفوعا على اللفظة تذکر: نام مؤلف به استناد انجام نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: ملا اسماعیل قزوینی، تا: 16 شوال 1093ق؛ مصحح، محشى؛ واقف: معزالدین حسینی، 1147؛ 79گ، 14 سطر، اندازه: 20×13سم [مؤيد: 2 - 154]
آغاز و انجام: برابر؛ ختمنا باذن الله تعالی. تمت النسخة الشريفة المباركة على يد ... احمد لاجل الأخ الأغر ... في شهر جمادی الأولى ... سنة الف و ثمان و تسعين
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ خط: نسخ، كان خامه احمد، تا: 1098ق؛ کاغذ: اصفهانی، نخودی، جلد: تیماج سیاه، 42ص (105-146)، 21 سطر (16×9) [ف: 11 - 239]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست به نام رساله ای در نحو و بدون نام مؤلف آمده است که به استناد نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین نام شد؛ خط: نسخ، كا: سليمان بن ابابکر بن سلیم، تا: قرن 12؛ محشی؛ مهر: «سيد نصر الله تقوی» (بیضی)، «العبد محمد حسینی ...» (مربع)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 32گ، 21 سطر (16×10/5)، اندازه: 16/5 × 20/5سم [ف: 14 - 21]
آغاز: قوله و الصلوة عطف على قوله الحمدلله والصلوة في اللغة بمعنى الدعا بدليل قوله تعالى إن صلوتک سکن لهم؛ انجام: فاذا لم يكن جازما لا ناصبا فيلزم أن يكون مرفوعا على اللفظی
خط: نستعلیق، كا: على نقی بن حسین طولی، تا: سه شنبه شعبان 1100ق، جا: کوران ييلاق قصبه آقسو موسی خان از ولایت شروان؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 39گ، 21 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 1- 374]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1108ق؛ جلد: تیماج مشکی، 93گ (89پ - 181 پ)، 13-14 سطر، اندازه: 15×36/5سم [ف: 27/2 - 77]
آغاز: برابر؛ انجام: حروف المشبهة بالفعل ... و ان المفتوحة جعل ما بعدها في تاويل المفرد.
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالحميد بن محمد رضا تفرشی، تا چهارشنبه 12 ذیحجه 1227ق، جا: اصفهان؛ افتادگی: انجام؛ جلد:
تیماج مشکی، 30گ (1پ - 30ر)، 17 سطر، اندازه: 17×10سم [ف: 2 - 180]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ کا: محمد على بن قربانعلی اردبیلی، تا: ذیحجه 1280ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 41گ (112پ -152پ)، 16 سطر (7/5× 16/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 11 - 2294]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 248]
انجام: برابر
از النوع العاشر افعال ناقصه تا پایان.
تذکر: نام مؤلف به استناد انجام نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 14گ، 17 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 576]
آغاز: اقتداء بكلام الله تعالى لان الله تعالی ابتدا بكلام المجید بحديث الرسول صلى الله عليه و آله و سلم فانه قال كل أمر ذي بال لم يبدا فيه ببسم الله فهوه ابتر؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد انجام نسخه مرکز مطالعات (ج 374/1) تعیین شد؛ خط: نسخ بدخط، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز کاغذ: دولت آبادی و فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 110گ، 12 سطر (12×6)، اندازه: 12/5 × 19/7 سم [ف: 19 - 62]
آغاز: بسمله. و به نستعين رب تمم بالخير قدم به على نسعين الغرض الحصر لان تقدیم ماحقه التاخير ... قوله و الحمدلله انما لم يبدأ بالحمد مع انه؛ انجام: برابرو هذا الكتاب مسماة بالكورانی
خط: نسخ، كا: محمود بن عمر در مدرسه نوحی، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 44گ (133-176ر)، 18 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 31 - 47]
Š.-ul-'awāmil mi’a = š.-ul-awāmil li-l-jurjānī
فاضل هندی، محمد بن حسن، 1062 - 1137 قمری
fāzel-e hendī, mohammad ebn-e hasan (1652 - 1725)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرحی است بسیار مشهور و متداول بر عوامل مائه شیخ عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد (صلی الله علیه و آله) (علیه السلام) و آله الطاهرين اما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبد القاهر ... و جعل الجنة مثواه مائة عامل لفظية و معنوية فاللفظية منها
انجام: لايستغني الصغير و الكبير و الرفيع و الوضيع عن معرفتها و استعمالها في معمولاتها ما كان عملها و ذلك آخر ما اردنا ببيانه على الطريق الاختصار چاپ: چاپ شده مکررا
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، كا: آفتاب بن سید محمد حسین حسینی قمصری، تا: 26رمضان 1073ق؛ جلد: تیماج سبز، اگ ( 41-35 پ)، 14-17 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 38 - 538]
آغاز: برابر؛ انجام: و الرفيع و الوضيع عن موقعها (كذا و صحيح معرفتها)
خط: نسخ، كا: میر ابو طالب بن محمد هاشم حسینی، تا: شعبان 1078ق؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 22گ، 8 سطر، اندازه: 18/8×10 سم [ف: 12-194]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1097ق؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: ساغری، اندازه: 14×20سم [ف: 12 - 373]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه 2933/1
مسجد اعظم تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13 کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 25ص (126-150)، 14 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 10 - 1247]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه 2933/1
مسجد اعظم تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15گ، 11 سطر، اندازه: 15×11سم [ف: 5 - 2940]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ جلی خوش، كا: سید محمد على، تا: قرن 13؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 10 سطر (13×7/6)، اندازه: 16/5×10 سم [رایانه]
آغاز: هذا شرح عوامل، بسمله، الحمد لله رب العالمين؛ انجام: و دخول و قبول و وجيف و صهوبه و مدخل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شکری، 13 سطر (11×6)، اندازه: 15×10 سم [رایانه]
آغاز: برابر تذکر: در فهرست به قزوینی، محسن بن محمد طاهر نسبت داده شده است که با توجه به آغاز نسخه این انتساب صحیح نیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 115گ، 13 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 33/2 - 182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1206ق؛ مغلوط؛ واقف: مسیح شاه چراغی، 1331؛ کاغذ: نخودی، 12 و 13 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 5 - 442]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه 2933/1
مسجد اعظم تعیین شد؛
خط: نسخ، كا: على بن عبد العلی، تا: 1219ق؛ اهدایی: عباس حاجی ده آبادی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش آبی، 17گ (68-52)، 12 سطر (1268)، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 812]
آغاز: برابر؛ انجام: فهذه ماته عامل اردناتم الكتاب ... محمد اسماعيل بن محمد کاظم عقر الله لهما
خط: نسخ، كا: محمد اسماعیل، تا: 1229ق [الفبائی: - 348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد اسمعيل بن محمد کاظم، تا: صفر 1229ق؛ مذیل است به رساله كبری و شرح آن به زبان فارسی در منطق و فوائد الصمديه تألیف شیخ بهاء الدین عاملی؛ کاغذ: شکری، 78گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 195]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه آية الله جلیلی ش 435/4
تعیین شد؛ كا: علی اکبر بن کربلائی حسن بن محمد صالح بیرجندی، تا: 1239ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: شميز، 11ص (1-11)، ابعاد متن: 12×7، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 5 - 1691]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سنگسری، اسماعیل بن چراغعلی، تا: 1240ق؛ ضمیمه نسخه ش 11316 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1241ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14گ، 11 سطر، اندازه: 14810 سم [ف مخ - 3 - 1232]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر.
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه آية الله جلیلی ش 435/4
تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 13 صفر 1254ق؛ جلد: مقوای قهوه ای، 8گ، 14 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ- 1- 337]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق، کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 13گ، 14سطر (10/7×5)، اندازه: 17×11سم [ف: 12 - 195]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266 ق [ف: - 101]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه 2933/1
مسجد اعظم تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1280ق، جلد: تیماج مشکی مذهب، 21گ، 10 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2941]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، كا: حسن بن عبدالکریم بن عبدالاحد بن عبد الجليل (کرمانشاهی)، تا: سه شنبه 15 ذیحجه 1281ق؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 33ص (44-76)، 7 سطر، اندازه: 6/5×9/5سم [ف: - 269]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه اية الله جلیلی ش 435/4
تعیین شد؛ خط: نسخ و شکسته نستعلیق خوش، كا: سید جواد فرزند سید میرزا، تا: جمعه 10 شوال 1286ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 8گ (30-23 )، 16 سطر، اندازه: 12/5×7سم [ف: 29 - 210]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه 2933/1
مسجد اعظم تعیین شد؛
خط: نسخ، كا: محمد زکی، تا: جمادی الثانی 1292ق؛ 15گ (1پ -15ر)، اندازه: 11×17 سم [ف: 1- 272]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14، 15 سطر (12×7)، اندازه: 18×11سم [ف: - 503]
آغاز: الجرجاني سقى الله ثراه و جعل الجنة؛ انجام اعمالها على النحو المذكور ... سنه 1283
خط: نسخ خفی، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 11 سطر (6×11/5)، اندازه: 17/5×10 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 11 سطر (6×11/5)، اندازه: 10×17 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه 2933/1
مسجد اعظم تعيين شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مذهب، 8، 12 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2940]
آغاز: برابر؛ انجام: يجعل له البصيره في النحو
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 348]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه اية الله جلیلی ش 435/4
تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 140گ، 4 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 2450]
Š.-ul--awāmil-il-mi'a
کردی بانی، حسن بن موسی، - 1148 قمری
kordī bānī, hasan ebn-e mūsā (- 1736)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
کتاب شرحی است مزجی و مفصل بر العوامل المائه ملاعبدالقاهر جرجانی. الأوقاف المركزية في السليمانية 2: 256]
کرمانشاه؛ جلیلی؛ شماره نسخه:28
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي انعم علينا الخاء غير احصاء عن الانعام؛ انجام: وقع الختم و الانتهاء و الله يعلم بالصواب و اليه المرجع و الماب الحمدلله الذي هدانا على الصواب ... و الله و اصحابه شافع يوم الحساب قد تم هذا الكتاب في يوم الجمعه بعد خروج الخطيب في المحراب بتاريخ ... لو الدیه آمین
خط: نسخ عثمانی، کا: محمد بن شهسوار مکری مشهور به کردیکلانی، تا: 15 ربیع الثانی 1167ق، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 78ص (1-78)، 22 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: - 163]
š.-ol-'awāmel-el-me'a = r. dar elm-e nahv
محمد بن ابی جعفر
mohammad ebn-e abī jaffar
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرح مزجی فارسی است بر «العوامل المائة» شیخ عبدالقاهر جرجانی که به جهت اطفال رستاق این شرح را نگاشته است.
معرفی این شرح در فهارس و منابع کتاب شناسی به دست نیامد.
[الذريعة 372/13 و 373؛ نسخه های منزوی 2063/3 -2065؛ دنا 855/6 ]
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 27 جمادی الثانی 1219ق؛ 78گ، اندازه: 15×10/5 سم [ف: - 139]
آغاز: بسمله زیبایی هر سخن به افتتاح حمد بیچونی است که تأديب زبان به علم ادب فرموده و تبیان بیان بضاعت فصاحت کرده ... بعد بخاطر فاتر این قاصر محمد بن ابی جعفر؛ انجام: که گویا دو پستانش دو حقه است دیده ام من. چهارم لكن وأن برای استدراک است و یعنی تدارک متکلم
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ جلد: تیماج مشکی، 42گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2450]
Š.-ul 'awāmil-il mi'a
افندی، ملا محمد بن عبد الله
afandī, mollā-mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
قم؛ مدرسه رضویه؛ شماره نسخه:93
آغاز: بسمله. الحمدلله القوي الذي عجزت عن ادراک کنهه عقول العقلاء ... و الصلاة و السلام على محمد خاتم الانبیاء و على آله و اصحابه الاصفياء. و بعد فاني قد قررت اعراب العوامل تیسیرا للمستفيدين و كررت قواعد اعرابها تقرير للمبتدئين و لان فاتني من الناس الثناء الجميل في الحال فحسبی ما ارجو من الثواب الجزيل في المال
خط: نسخ، كا: فقیر شیخ بناتی، تا: 1252ق، جا: بغداد؛ 118 گ، 8 سطر، قطع: بياض رقعی [چند نسخه في: - 24]
š.-el ‘avāmel-el me'a = eʻrāb va tarkīb-e š.-e 'avāmel
؟ نوری، هادی، ق13 قمری
nuri, hadi (- 19c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرحی است ممزوج در بیان اعراب و ترکیب شرح عوامل جرجانی به زبان فارسی در هامش نسخه 5764 ملک به خط نویسنده که گویا همان نگارنده باشد آمده: «این دوازدهمین شرح است که به استعانت دوازده معصوم نوشته ام».
آغاز: الحمد لله الذي صير طلب العلم عبادة للعالمين .. و بعد چون تراب انعال طالبين عازم بود که جهت تسهیل اخذ تعليم مبتدئين ... و بعد چون تراب نعال طالبين عازم بود که جعت تسهيل اخذ تعليم مبتدین شرحی بر عوامل جرجانی
[دنا 855/6]
آغاز: برابر؛ انجام: پس مرتبه دینی معرفت و عمل دادن او معمول دور نداشته. تمام شد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه فرنگی، 58گ (46ر -103پ)، 11 و 15 سطر، اندازه: 20/9×12/8 سم [ف: 9 - 29]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست منزوی (2065/3) تعيين شد؛ بی کا، تا: 1224ق، جا: مدرسة دار الشفاء [ف: - 21]
آغاز: برابر؛ انجام: و بلند مرتبه و پس (كذا) مرتبه از معرفت او معرفت عمل دادن او و معمول
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست منزوی (2065/3) تعیین شد؛ بی کا، تا: 1229ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، 30گ (1-30)، اندازه: 21×16سم [ف: 12 - 344]
آغاز: برابر؛ انجام: كما تقول زید مبتدا، ضارب خبر. پس این است صد عامل که بی نیاز نیست کوچک و بزرگ و بلند مرتبه و پست مرتبه از معرفت او و معرفت عمل دادن و در معمول تذکر: نام مؤلف از آغاز و انجام معلوم گردیده؛ خط: نستعلیق، كا: مهدی بن ابیطالب، تا: 1247ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 88گ، 11 سطر، اندازه: 13×7سم [ف: 39 - 487]
آغاز: برابر؛ انجام: و دیگر آن که اعلام مکنید احديرا، ترکیب آن و تقران من الاقرار، و على اسماء متعلق به و تحکما مشترک بين الرحمة و العذاب
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست منزوی (2065/3) تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1254ق؛ مصحح، اهدایی: آقای جواد کمالیان، 1354، جلد: تیماج مذهب، 79گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 482]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست منزوی 2065/3
تعيين شد؛ کا على محمد بن خدابخش، تا: 1299ق [ف: - 20]
آغاز: برابر
شرح العوامل المائة 161 بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27گ، اندازه: 11×17 سم [ف: - 299]
š.-ul “awāmil-il mi’a
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471) [الذریعه: 371:13]
كا: قاسم، تا: 1263ق؛ جلد: تیماج، 45گ [ف: - 253]
کا: ابراهيم بن محمد حسین طبيب اشکوری، تا: 1272ق؛ جلد: تیماج سیاه، اندازه: 22×17سم [ف: - 201]
Š.-ul “awāmil-il mi’a
تبریزی، محسن بن محمد، ق 14 قمری
tabrīzī, mohsen ebn-e mohammad (- 20c)
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471ق)
شرحي مزجی است بر «العوامل المائه» عبدالقاهر جرجانی.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:4626
آغاز: بسمله، الحمد لله الرافع بعلم العربية مراتب الطالبين و الناصب به اعلام الادب للمتادبین؛ انجام: قوله حفظها خبر ای من حفظ هذه العوامل يحصل له بصيرة في النحو جعلنا الله و اياكم من العالمين .. و قد وقع الفراغ من نقل هذه المسودات الى البياض بيد مؤلفه ...
خط: نستعلیق ناخوانا، كاتب = مؤلف، تا: 1303ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 19 - 270]
Š.-ul--awāmil-il-mi'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرح مفصل است بر عوامل المأة شیخ عبدالقاهر جرجانی، با عنوان های «قوله، قوله» و در برخی موارد به صورت مزجی. در این شرح به ذکر اعراب كلمات و تجزیه و ترکیب آنها اکتفا شده است.
آغاز: و الحمدلله رب العالمين حمدا كثيرا طيبا مباركا كما يحب ربنا و يرضى و الصلوة التامة الدائمة ... و صحبه المنقطعين ... اما بعد فهذه كلمات و مفهومات فهمنا من كلام الشارح لمتون النحو
آغاز: برابر؛ انجام: و من ثم قیل ترین وترون واغزون واغزن و اغزن و المخففة تحذف للساكنين و في الوقف فيردما حذف و المفتوح ما قبلها تقلب الفا تمت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی، 59 گ، 23 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 1 - 451]
آغاز: برابر؛ انجام: زید حسن وجهه فجاء فعل ماضی مبنی لفظا على الفتح ... وحسن صفة مشبهة مرفوع لفظا بانه صفة لرجل و وجهه.
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 54گ، 17 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 5 - 2621]
š.-ul-awāmil-il-mi’a
آغاز: بسمله الحمدلله على جزيل نواله و الصلوة و السلام على نبيه و آله اما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه ... مائة عامل لفظیه و معنوية ... النوع الأول ...
آغاز: برابر؛ انجام: نحو عندي را قود خلا الرابع كذا نحو كذا درهما و ای عشرون درهما الى نسعة و تسعين و هذا هو الذي يعمل.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی به فارسی؛ 6گ، 13 سطر، اندازه: 20×9/5 سم [ف مخ -1 - 337]
آغاز: برابر، انجام: و الفعل المضارع مرفوع المشابهة الفاعل بانه مسندالیه تقول زید يضرب كما تقول زید ضارب فهذا مائه عامل لايستغني الصبيان عن معرفتها و استعمالها و اعمالها بالخير و الصواب والله المرجع والماب
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 11گ، 13 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ - 3 - 1230]
آغاز: برابر؛ انجام: هو العامل في رجل و هو جاء نی الا أن عمله في الأول بالاصالة و في الثاني بالتبعية هذا اخرما اردنا عبدالقاهر جرجانی آن نذكر من العوامل المأة التي ذكره الشيخ الفاضل.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مهر: «یا احمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 14گ، 14 سطر، اندازه: 20×16سم [ف مخ - 3 - 1231]
Š.-ul-‘awāmil-il-mi'a
شرحی است مزجی و مختصر. شارح آن شناخته نشد و این که صاحب الذریعه گفته است که مؤلف آن شاید جبرئیل بن ولی بن حاج مریم باشد بعید از صواب می نماید. وی در این کتاب از شرح اللب» (که ظاهرة «لب الكافيه» قاضی عبدالله بن عمر بیضاوی (- 685ق) باشد) و از «شرح اللباب في النحو» که گویا «الباب» تاج الدین محمد بن محمد، فاضل اسفراینی (- 684ق) باشد) نقل کرده است.
آغاز: بسمله ثم الصلوة على المنفرد باحكام الرسالة و المتزين برداء المجد و السيادة محمد انجام: قد تنزل منزلة الجزء من الموصوف فالعامل يشتمل عليها فيكون عاملا فيها.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امیر (به حروف مقطع امی ر) ولد على شیخزادلوی پادار، تا: 1090ق؛ کاغذ: حنایی، 35گ (1-35)، 18 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 388]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نبی بن احمد بن اردوغدي بن محمد، تا: 1099ق، جا: آق سو؛ کاغذ: نخودی، 33گ (55-23)، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 391]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: محمد على بن ابراهیم گنجوی، تا: شعبان 1118ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 50گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 2 - 49]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:513
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، 34گ (8پ -41پ) [ف: 5-211]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسین بن مشهدی نجفعلی مغانی، تا: جمادی الأول 1233ق؛ 23گ (1-23)، 26-25 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2622]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا:سید محمد بن محمود طباطبایی، تا: پنج شنبه 6 رجب 1278ق؛ مهر: «محمد بن محمود الطباطبائی» (بیضی)؛ کاغذ:
فرنگی، 59گ (1-59)، 15 سطر، اندازه: 13×6 سم [ف: 38 - 477]
Š.-ul--awāmil-il-mi’a
کتاب حاضر، یکی از کتب درسی متداول در بین محصلین علوم دینی است که در مجموعه کتاب جامع المقدمات، بارها بدون ذکر نام مؤلف به چاپ رسیده است. آغاز و انجام این رساله با آغاز و انجام متن (عوامل مائة) یکسان است و همین امر باعث اشتباه شرح با متن برای بعضی فهارس شده و اشتباه دیگر، این که این شرح در بعضی موارد به «ملا محسن قزوینی» نسبت داده شده است، چنان که در نسخه شماره 4643/2 مرعشی و پیرو آن، نسخه شماره 11367/3
مرعشی پیش آمده که بدین وسیله تصحیح و استدراک می شود. [الذریعه 371/13]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... العوامل في النحو على ماالفه الشيخ الفاضل عبد القاهر بن محمد الجرجانی؛ انجام: بانه واقع موقع الاسم فهذه مأة عامل لا يستغني الصغير والكبير عن معرفته و اعماله
خط: نسخ، بی کا، تا: 1224ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 18 (81-64 )، 11 سطر (12×6/5 ) [ف: 29 - 198]
تذکر: با توجه به کتاب شناسی نسخه 11534/4
نام مؤلف حذف شد؛ خط: نستعلیق، كا: عباس بن علی بن محمد بن هادی نائینی، تا: 1309ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (3ر -10ر)، 15 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 12 - 213]
š.-ul-'awāmil-il-mi'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرحی مزجی است بر عوامل المأة شیخ عبدالقاهر جرجانی
آغاز: بسمله نحمدک يا عليم على ما الهمتنا عليه من الطريق المستقيم ... و بعد قال المؤلف رحمه الله تعالی علیه و رضي الله عنه العوامل جمع عامل و العامل ..
انجام: و لفظه خیر و شر من اسماء التفضيل و استعمالها في الوزن تمت فهذه الذي ذكرناه على فهم المبتدی فاطلب المرام ... و الله تعالى هو الملك العلام و الصلوه و السلام على سيد الأنام.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 17 جمادی الثانی 1099ق؛ جلد: مقوا با روکش کاغذ ابری، 14گ (47-60)، 16 سطر (13×7)، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 4 - 2134]
آغاز: برابر
بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی [ف: 5 - 457]
آغاز و انجام: برابر در عنوان آن نوشته شده: «شرح العوامل للسيد شريف العلامة)؛ خط: نسخ، كا: محمد صالح بن محمد على، تا: پنج شنبه 16 جمادی الثانی 1169ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 31گ، 11 سطر، اندازه: 11×8 سم [ف: 5- 2622]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوطالب دهدشتی، تا: 1189ق؛ محشی؛ 13گ، 17 سطر، اندازه: 6×11/5سم [ف: 1- 324]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 6 ذیحجه 1256ق؛ 29گ، اندازه: 16×10سم [ف: 3 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: و خیر و شر من اسماء التفضيل في الاستعمال الا في الوزن فهذا الذي ذكرناه على المبتداء فاطلب المرام في جامع الكلام .. شارح از عوامل حروفی عالم بر اسم و فعل آغاز و تا مبحث عوامل معنوی عامل بر فصل مضارع به پایان می رساند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ برگ 22 تا 24 مطالب فارسی در بیان اسم تفضيل، و بیان یک فتوای شرعی درباره نذر کردن در رابطه با بازی شطرنج نوشته شده؛ تملک: محمد بن اسماعیل موسوی؛ کاغذ: هندی نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 22گ، 12 سطر (12×6/5)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 14 - 101]
آغاز: برابر
خط نسخ، كا: عبدالنبي بن ابو تراب شیرازی، تا: 1281ق؛ عوامل در حاشیه به خط کاتب؛ اندازه: 10/5 × 17/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 182]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: لطف الله بن محمد على، تا: ربيع الثانی 1283ق؛ اندازه: 20×16سم [ف: 3 - 120]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 15 جمادی الثانی 1287ق؛ 28گ، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 3 - 58]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر، بی تا، جا: حیدر آباد هندوستان؛ 25گ، اندازه: 26×15 سم [ف: 3 - 10]
آغاز: برابر
انجام: فهذه مائة عامل لايستغني الكبير و الصغير و الرفيع و الرضيع عن معرفتها داعي لها و ذلک ما اردنا في طريق الاقتصار للاطفال و الاصغار
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 8گ (1-8)، 20 سطر (14×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 34 - 20]
š.-ul-'awāmil-il-mi'a
آغاز: بسمله. احمد الله حمد من انصرم الى الاخرة ... فقد التمس منی بعض اخوان انی ان اشرح عوامل الجرجانی
انجام: خالية عن النواصب و الجوازم و الحمدلله رب العالمين ... محمد و آله الطاهرين
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 22 ربيع الثانی 1226ق؛ 16گ (96- 111)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 3- 109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 10 صفر 1261ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 30گ (88پ -117پ)، 17 سطر (15×8)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 8 - 235]
Š.-ul-awāmil-il-mi'a
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوه و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعین. اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل ... ماه عامل و هي تنقسم الى قسمين لفظیه و معنویه. فللفظيه منها على ضربين سماعية و قياسية. فالسماعية منها احد و تسعون عاملا انجام: كما تقول زید ضارب. فهذه مأة عامل لا يستغني الصغير و الكبير و الرفيع و الوضيع و الشريف من معرفتها و اعمالها في معمولاتها حسب ما كان عملها و ذلك آخر ما اردنا بيانه على سبيل الاختصار.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهیم، تا: 19 محرم قرن 10؛ جلد: تیماج مشکی، 10گ (114پ -123)، 5 سطر، اندازه: 13×10سم [محدث ارموی مخ: 2 - 1017]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن كمال الدین حسین جرفاد قانی، تا: 1018ق؛ مصحح، محشی با استفاده از شرح عوامل؛ در حاشیه برگ پایانی اشعاری از مولانا صائن الدین محمد؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 11گ (27پ -37پ)، 16 سطر (11×4/5)، اندازه: 8/5×16/5 سم [ف: 16 - 302]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 22 رجب 1107ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17گ، 9 سطر، اندازه: 14×10 سم [ف: 5 - 2940]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن عبدالعلی، تا: 1219ق؛ اهدایی: عباس حاججی ده آبادی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش آبی، گ، 12 سطر (12×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 812]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد حسینی خراسانی ابن میرزا محمد نعیم، تا: 23 ذیحجه 1233ق؛ جلد: مقوای، 4گ (46-49ر)، 22 سطر، اندازه: 16×9/5 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین اردکانی، تا: 1240ق؛ جلد: مقوایی، 6 گ (26پ - 31ر)، 16 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 4 - 51]
. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11367/3
آغاز و انجام: برابر
تذکر: با توجه به کتاب شناسی نسخه 11534/4
نام مؤلف حذف شد؛ خط: نسخ خوش، کا: محمد بن مشهدی حسین، تا: شنبه 5 ربيع الثانی 1245ق، جا: صدر آباد قزوین؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 15گ (24-38)، 9 سطر، اندازه: 14×8سم [ف: 28 - 607]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن صفر طاری اصفهانی تفرشی، تا: 1253ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 93ص (207-229)، اندازه: 16×10سم [ف: 35 - 15]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فتح الله ابن کربلائی ملک محمد، تا: 1254ق، کاغذ: شکری و حنایی، 10گ، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 12 - 404]
آغاز و انجام: برابر
از اواسط نوع دوم تا اواسط نوع ششم افتادگی دارد. نسخه حاضر شرح عوامل المائة عبد القاهر جرجانی است با شرحی که بارها در جامع المقدمات بدون نام شارح به چاپ رسیده است تفاوت اندکی دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1267ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، 5ص (21-25)، 16 سطر (10/5 × 15/5)، اندازه: 21×17سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن مرتضی قلی، تا: 17 ربیع الاول 1286ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 55ص (138-192)، 7 و 15 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 45 - 200]
بخش یکم
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: چرم قهوه ای، 11گ (16پ 26پ)، 18 و 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: - 122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 67گ، 12 سطر (12×7)، اندازه: 11/5 ×18 سم [ف: 15 - 220]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 13گ (26-38پ)، 12 سطر (10×6/5)، اندازه: 16/5×11 سم [رایانه]
Š.-ul--awāmil-il-mi'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
شرح العوامل في النحو جرجانی می باشد که خطبه عوامل را تجزیه و ترکیب نموده آنگاه به شرح متن پرداخته است. این کتاب شرح محکم و نسبتا قدیم است؛ ولی متأسفانه نام اصلی کتاب و نام شارح به دست نیامد. این کتاب، در فهرست نسخه های خطی عربی، اثر وليام الورت به شماره 6488، بدون ذكر مؤلف معرفی شده، همچنین در کشف الظنون، خطبه این کتاب، ضمن شروح عوامل جرجانی آمده؛ لكن شارح آن معرفی نشده است. شرح مختصری است با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب «العوامل المائه» عبد القاهر جرجانی. در این مختصر فقط به اعراب الفاظ عوامل شیخ عبدالقاهر جرجانی پرداخته شده و از تفصیل در ذكر قواعد می پرهیزد مگر در مواردی که توضيح لازم باشد، بسیار مختصر توضیح داده شده است. جز شرح معروف که در جامع المقدمات چاپ شده است. برخی آن را از میر سید شریف جرجانی دانسته اند که ظاهرا ناصحیح است. البته نسخه ای با سرآغاز خطبه این رساله در مدرسه رضویه قم معرفی شده که از آن ملا محمد بن عبدالله افندی دانسته و ما او را نشناختیم.
آغاز: آغاز خطبه كتاب: الحمدلله القوي الذي عجز عن ادراک کنهه عقول العقلاء ... آغاز شرح: الحمدلله، الحمد مرفوع بأنه مبتدأ أصله أحمد لله أو حمدت حمدا لله فحذفت الفعل لدلالة المصدر عليه.
انجام: و هو وقوعه موقع الاسم و العامل في المبتداء و الخبر هو الابتداء هو المعنى و هذه مائة عامل فلا يستغني الصغير و الكبير و الرفيع و الوضيع عن معرفتها و الاستعمال. تمت بعون الله
آغاز و انجام: برابر فاقد خطبه؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، اوایل قرن 8ق و بخشی قرن وق؛ مصحح، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 29گ (46 -74)، 17 سطر (10/5 ×17)، اندازه: 12/5 ×17 سم [ف: 29 - 208]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست این رساله به نام علی بن محمد جرجانی ثبت شده است که ظاهرا صحیح نیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 970ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 43گ (1پ -143)، 12 سطر، اندازه: 14×20 سم [ف: 2 - 96]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مهر: «عبده محمد صادق»، کاغذ اصفهانی؛ جلد: تیماج عنابی، 32گ، 15 سطر (12×7)، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 3 - 883]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 رجب 1095ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی سفید، جلد: تیماج مشکی، 74ص، 8 سطر (14×7)، اندازه: 25×15سم [ف: 5 - 210]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كان ابن عمر، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج، ابره کاغذی، 29ص (96-124)، 23 سطر (17×11)، اندازه: 14/5×21/5سم [ف: 7 - 265]
آغاز و انجام: برابر
نسخه فاقد دیباچه است و از ترکیب اول عوامل شروع می شود؛ خط: نستعلیق متوسط، كا: رفیع الدین محمد جابری انصاری، تا: ربيع الثانی 1109ق؛ واقف: نادر شاه افشار، 1145؛ کاغذ: نباتی، جلد: پارچه ای زرد اخرى، 47گ، 14 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 1- 63]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 598]
Š.-ul--awāmil-il-mi’a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
ظاهرا همانند:
آغاز: بسمله و به نستعين، العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل؛ انجام: هذه مائة عامل لا يستغني منها الصغير و الكبير عن معرفتها و استعمالها. تم ...
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1031ق؛ اهدایی: دکتر عرب خردمند؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 12گ (1-12)، 5 سطر (5/5× 10/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 770]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر الخ؛ انجام: لا يستغني الصغير و الكبير عن معرفتها و تعريفها.
خط: نسخ، كان محمد صالح ابن مطيع الله، تا: رجب 1036ق؛ محشی؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 8گ، 5 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 12 - 253]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله اجمعين و بعد فان عوامل في النحو على ما الفة الشيخ الامام عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی؛ انجام: فهذه مائة عامل فلايستغني الصغير و الكبير و الوضيع و الشريف عن الله عليه معرفتها و استعمالها مائة عامل
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حاجی عثمانی، تا: 1052ق؛ جلد: تیماج مذهب، 11گ (145-155)، 11 سطر (5×10/5)، اندازه: 11×20/5سم [ف: 34 - 34]
آغاز: بالمسجد ای في المسجد السابع زائدة نحو ما زید بقائم وهل زید بقائم؛ انجام: و هو و قوعه موقع الاسم نحو زيد يضرب فهذا مائة عامل فلا يستغني الصغير والكبير عن معرفتها والله الغني
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ، 9 سطر، اندازه: 9×15سم [ف: 5 - 2943]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الله الفاضل الشيخ عبدالقاهر؛ انجام: لايستغني الصغير والكبير عن معرفتها و تعريفها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اگ، اندازه: 20×15سم [ف مخ -3 -1409]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الله الشيخ الفاضل عبد القاهر الخ؛ انجام: لا يستغني الصغير و الكبير عن معرفتها و تعريفها.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1221ق، واقف: فضل الله محقق سمنانی، آبان 1366؛ کاغذ: حنایی فرنگی، 24گ، اندازه: 20/5×17سم اف: 12 - 254]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبد القاهر الخ؛ انجام: لايستغني الصغير و الكبير عن معرفتها و تعريفها.
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1266ق؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 18 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 254]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على رسوله محمد و آله اجمعين و بعد فان العوامل في النحو على ما الله الشيخ الامام عبد القاهر؛ انجام: و هذه مائة عامل فلايستغن الصغير والكبير و الوضيع و الرفيع عن معرفتها و استعمالها.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 8 گ، 15 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 5 - 2941]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ... و بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی رحمة الله عليه مائة عامل؛ انجام: فهذه مائة عامل فلايستغني الصغير و الكبير و الرفيع و الوضيع عن معرفتها و استعمالها تمت بعون الله تعالی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10گ، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2941]
Š.-ul-‘awāmil-il-mi'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الهمام عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی رحمه الله عليه مائة عامل و هي تنقسم على قسمين لفظية و معنوية
انجام: فما يكون العامل في المتبوع فهو عامل في التابع فالله اعلم فهذه مأة عامل و لا يستغني الكبير و الصغير و الرفيع و الوضيع عن معرفتها و من حفظها حتى يحصل بصيرة في النحو
همانند:
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن حسین، تا: ربيع الاول 1151ق؛ جلد:
فیبر چوبی، 42گ، 11 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2941]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن علی بن محمد علی شاهسون، تا: 27 ربیع الاول 1209ق، جلد: تیماج قهوه ای، 27گ، اندازه: 20×16سم [ف مخ - 3- 1408]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، کا: محمد بن ابوالفضل همدانی، تا: پنج شنبه 24 جمادی الثانی 1221ق؛ 2گ (56ر -57پ) [ف: 2 - 179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1224ق؛ محشی؛ مهر: «اتوكل على الله عبد محمدباقر» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 24گ، 12 سطر، اندازه: 20×17سم [ف مخ - 3 - 1409]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 1238ق؛ مهر: «شعاع 1315» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 11گ، 10 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3- 1409]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته خوش، بی کا، تا: 1249ق، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 14گ (76-89)، 15 سطر (14×8)، اندازه: 20×15سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 4 ذیحجه 1257ق؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج مشکی، 9 سطر (12×8)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن احمد بن على اكبر بن حاجی عسکر بن صاروخان خوئی، تا: 1259ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 20 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 12 - 355]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه ربيع الثانی 1264ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32گ، 10 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ - 1 - 337]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «عبده عبدالجمیل» (بیضی)، «عبده الراجی عبدالباقی» (بیضی)، «افوض امرى الى الله عبدالباقی» (چهار گوش)، «العبد المذنب ...» (چهارگوش)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 29گ (39پ -67)، 11 سطر (16/7×7/5 )، اندازه: 22×15سم [رایانه]
3.-ul-awamil-il-mi'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
انجام: و كل اسم تم فاستغني عن الاضافة و اما معنوية منها عددان العامل في المبتدء و الخبر و العامل في الفعل المضارع ظاهرا همانند:
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل عبد القاهر بن محمد الجرجانی تقى الله ثراه و جعل الجنة مثواه مائة عامل ... النوع الأول حروف تجر الاسم فقط؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن محمد على، تا: 11 جمادی الثانی 1169ق؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 4 گ، 11 سطر، اندازه: 11×8سم [ف: 5 - 2941]
آغاز: بسمله حمدله ... اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه ... عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ماة عامل و هي تنقسم قسمين لفظی و معنوية؛ انجام: برابر
متن از عبدالقاهر جرجانی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 14 سطر (6/5× 14/5)، اندازه: 25×15سم [ف: 5 - 211]
آغاز: بسمله حمدله ... اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه ... عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ماة عامل و هي تنقسم قسمين لفظی و معنوية؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 14گ (33پ-46پ)، 12 سطر (7×14) [ف: 5 - 211]
آغاز: العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الإمام الفاضل عبد القاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه و جعل الجنة مثواه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، 4گ (61-64)، 9 سطر، اندازه: 11×6 سم [ف: 29 - 198]
آغاز: العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبد القاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه و ... فاللفظية منها على ضربين سماعیه و قياسيه فالسماعية منها حد و تسعون عاملا انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1242ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، آگ، 20 سطر، اندازه: 20×11سم [ف مخ - 3 - 1409]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل العلامة عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی سقى الله ثراه وجعل الجنة مثواه العوامل مائة عامل لفظية و معنوية؛ انجام: برابر از اول تا آخر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوای قرمز، 10گ، 4-7 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف مخ -1 - 337]
آغاز: الحمدلله ... اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر ... مأة عامل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج، 3گ، 12 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2941]
S.-ul-awamil-il-mi'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
نامعلوم و بعضا همانند:
آغاز: العوامل كلها مائة لفظی و معنوى فالمعنوى اثنان الاول العامل في المبتدأ و الخبر؛ انجام: و تاسعها سرعان ذا أهالة بمعنی سرع تم العوامل بحمدالله و حسن توفيقه. شرح گزیده ای از عوامل المائة است که اصل آن از «عبد القاهر جرجانی» است و شرح های بسیاری بر آ «نگاشته شده، متأسفانه شرح حاضر و نام شارح، شناخته نشد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن ابی بکر بن ابی محمد معروف به سبزان حافظ ساوی، تا: نیمه قرن 98 کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 4گ (187-190)، 13 سطر (10×7/5)، اندازه: 16×12 سم [ف: 32 - 17]
آغاز: الحمدلله والصلوة ... العوامل في النحو ما الفه الشيخ الفاضل العلامة ... مائة عامل لفظية و معنوية فاللفظية منها على ضربين سماعية و قياسية فالسماعية منها احد وتسعون عاملا؛ انجام: كما تقول عجبت من أن ضرب زید عمروا مثال كل اسم اضيف نحو غلام زید و خاتم فضة و ... ان العامل في المبتداء ... في المضارع و هو وقوعه موقع الاسم ... مائة عامل استغني منها والله اعلم بالصواب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 جلد: گالینگور قهوه ای، 8گ، اندازه: 14×17 سم [ف مخ - 110]
آغاز: بسمله حمدله فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام؛ انجام: النوع السابع من ثلثه عشر نوعا اسماء تجرم الافعال ... و هي تسعة اسماء يقولون اسماء منقوصة من نحو من ينكسر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 12گ (69-58)، 9 سطر، اندازه: 18×12سم [ف مخ]
بی کا، تا: قرن 10 [د.ث. مجلس]
آغاز: بسمله، حمدله أما بعد العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل العلامة عبدالقاهر بن محمد الجرجانی
خط: نسخ، كا: جمال الدين بن میر محمد بن على بن جمال الدين، تا: 910ق؛ 11گ(1-11)، 18 سطر، اندازه: 15×7سم [ف: 5 - 2449]
. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 3703/9
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوه على محمد و آله اجمعین العوامل في النحو ما الفه الشيخ الفاضل عبد القاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ... مائه عامل لفظی و معنویه؛ انجام: و امسي نحو امسی زید مکرر او ظل نحو ظل زيد. شرح بسیار مختصری بر کتاب «العوامل المائه» بدین ترتیب که پس از بیان هر عامل نحوی از عبارات جرجانی، مثالی برای آن آورده شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ تعیین اعراب كلمات و ترکیب هر جمله از عبارات کتاب در زیر هر عبارت و در لابه لای سطور با خط حمایلی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 8گ (81-88)، 5 سطر (9×4/5)، اندازه: 16/5×8/5 سم [ف: 16 - 308]
نگارش دیگری است از شرح عوامل جرجانی با تفاوت کمی در کلمات و عبارات آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشى؛ مهر: «الزاجی بشفاعة الاثني عشر عبده الاثم علی» (دایره)؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 5گ (60پ -64پ)، 18 سطر (5/5×11)، اندازه: 8/5×16/5 سم [ف: 16 - 307]
آغاز: ای التصق به واء «و باء ...»؛ انجام: و ضرب اليوم ای ضرب في اليوم، سربندها نانویس مانده. برای نشانی: «السادس حروف يجزم الفعل المضارع» لما فرغ المصنف من بيان الوع الخامس من ثلاثة عشر نوعا من العوامل اللفظية السماعية و هو حروف تنصب الفعل المضارع، شرع في النوع السادس من ثلاثة عشر نوعا و هو حروف تجزم الفعل المضارع، بقوله النوع السادس حروف ... (گ 39ر)؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ سربندها نانویس مانده؛ اهدایی: دکتر مهدی روشن ضمیر؛ کاغذ: نخودی و زرد، 70گ، 15 سطر (17×5/5)، اندازه: 17/5 × 19/5سم [ف: 3 -198]
. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2466/2
آغاز: العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل؛ انجام: على طريق الاختصار فی معمولها حسب و سلم تسليما كثيرا كثيرة
خط: نسخ، كا: حسن ولد تمر بن برخوردار بن تمر خان تکلو، تا: محتملا قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج آبی، 7ص (4-10)، 17سطر (14×7)، اندازه: 17/5×10 سم [ف: 5- 627]
آغاز: ... هو غير دال ما ليس هو. و انما قال بسم الله و لم يقل بالله؛ انجام: و في اللفظ خطاء و خط؟ و في الاعراب فسادا اؤ حو، أن يصلحه گرما و فضلا، عصمة الله تعالی بعصمته القديم. ابدأ و ازلاً. تمت ... از ناشناس، شرح «العوامل المائة» عبدالقاهر جرجانی ست. آغاز نسخه، آنجا که می توانست نام نگارنده را در برداشته باشد، افتاده است، برای نشانی: «و بعد» ای بعد الحمد و الصلاة على محمد و اصحابه اجمعين «فان العوامل» جمع عامل منقول من الوصفية الى الاسلمية، و الفاعل الاسمي يجمع على فواعل كما يجمع التابع على التوابع و هو اعني لعامل ما به يتقوم المعنى المقتضي للاعرا «في النحو» و هو في اللغة يجيء على معان: القصد و المثل و الجهة و المقدار ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ 39گ (1ر -39پ) [ف: 3- 199]
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و الصلوة على خير خلقه محمد و آله اجمعین العوامل في النحو على ما الله شیخ الامام الفاضل عبد القاهر بن عبد الرحمن الجرجانی؛ انجام: و العامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم نحو زيد يضرب و يضرب زيد والله اعلم بالصواب.
خط: نسخ، كا: على بن درويش على شمیرانی، تا: 1002ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، وگ (129پ -134)، 9 سطر (6-11×6/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 18 - 240]
شرح بسیار مختصری است بر «العوامل المائة» جرجانی با افزودن مثال هایی برای مطالب متن با همان خطبه جرجانی؛ خط: نسخ، كان يعقوب بن محمد على هزار جریبی، تا: یک شنبه 25 رمضان 1015ق؛ 20گ (79ر -98ر)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 2 - 208]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ... اما بعد قال الشيخ الامام عبدالقاهر الجرجانی ... قال فعل ماضی معتل العين اصله قول قلبت الواو الفا ..... العوامل في النحو مائة عامل ..... العوامل مبتداء و في حرف جر؛ انجام: و يجوز أن يكون معمولاتها و يجوز أن يكون كل واحد من الرفيع و الرضيع و معمولاته معطوف على ما قبله قد فرغ من كتابة ... شرح مزجی است بر «العوامل المائة» شیخ عبدالقاهر جرجانی؛ خط: نسخ، كا: ابو الحسن بن محمد نور، تا: شعبان 1024ق؛ جلد: گالینگور آبی، 27گ، 17 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 5 - 2450]
جز آن که در مجموعه جامع المقدمات به چاپ رسیده؛ خط: نستعلیق، كا: كمال حسینی کوبنانی (كذا)، تا: 1030ق؛ 23گ ( 157-135)، 9 سطر، اندازه: 16×10سم [صد و شصت نسخه: - 57]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله اجمعين اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام؛ انجام: في الفعل المضارع و هو وقوعه في موقع الاسم نحو زيد يضرب و يضرب زيد كما يقول زید ضارب تمت کتاب ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1059ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 19ص، ابعاد متن: 15×8، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 79]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين؛ انجام: نحو طویا طویان ..... و لمن قال آمين نسخه دیگری است از همان شرح که ناقص الأخر؛ خط: نسخ، كا: مراح خضر بن محمد، تا: 1067ق؛ افتادگی: انجام؛ مذيل است به چند ورق از کتاب مراح الارواح احمد بن على بن مسعود؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، 79گ، 17 و 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 12 - 196]
خط: نستعلیق، کا: ضياء الدين محمد حسینی، تا: 1071ق [ف:3- 141]
آغاز: العوامل في النح على ما الفه الشيخ الامام .. مائة عامل لفظية و معنوية فاللفظية منها على ضربين سماعية و قياسية؛ انجام: نحو مات الناس حتى الانبياء و اما في الضعف نحو قدم الحاج حتى المشاة هذا آخر ما اردنا ... بعون الملک القديم.
خط: نسخ، كا: آفتاب بن سید محمد حسین حسینی قمصری، تا: 1073ق؛ جلد: تیماج سبز، 11گ (41-51پ)، 14-17 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 38 - 538]
آغاز: بسمله حمدله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن
خط: نسخ، بی کا، تا: 18 ذیقعده 1085ق؛ 18گ (68-85)، 7 سطر، اندازه: 19×11سم [ف: 5 - 2451]
آغاز: بسمله، حمدله أما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه عبدالقاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه
خط: نسخ، بی کا، تا: 1085ق؛ 16گ (85-100)، 3 سطر، اندازه: 19×11سم [ف: 5- 2942]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الإمام؛ انجام: موقع المسند و الجامد فيضرب في يضرب زید واقع.
خط: نسخ، كا: علی بن محمد بن عمر بن سین، تا: حزيران 1090ق، جا: جقان؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 8گ، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 153]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على رسوله محمد و آله اجمعين العوامل في النحو؛ انجام: و هو وقوعه موقع الاسم نحو زيد يضرب.
خط: نسخ، كا: نبی بن احمد بن اردوغدی بن محمد، تا: 1099ق، جا: آق سو؛ کاغذ: نخودی، 10گ (57-66)، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 392]
خط: نسخ، كا: حسین بن شیخ احمد بن شیخ محمود بن جمعة بن محمود بن نعمت الله صیمری جزائری، تا: جمعه 13 رجب 1099ق، جا: شیراز مدرسه محسنیه مرود شتيه؛ اندازه: 19×12سم [ف: 3 - 111]
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 12، 16 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: - 94]
آغاز: زید انما هي باعتبار لفظ هذا الكلام؛ انجام: بحذف الضمير و استاره في الصفة لكنهم لم يجوز شامل اواسط منصوبات و مجرورات است. در شرح عوامل مائه ملا عبدالقاهر جرجانی به صورت مزجی. شارح از علمای سنت و جماعت است و بیشتر از کتب: مفصل و کشاف نقل می کند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: مقوا، 123 گ، 13 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: - 164]
آغاز: العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل ... مائة عامل منها لفظية و منها معنوية؛ انجام: زید ضارب و يضرب الزيدان فيصح أن يقع في موقع ضارب الزيدان و على هذا القياس.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مجدول؛ کاغذ: شرقی، 10گ (195-204)، 11 سطر، اندازه: 11×7 سم [ف: 32 - 423]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد، فهذا شرح لطيف الالفاظ العوامل النحوية في اصول علم العربية شرح مزجی؛ خط: نسخ، كا: محمد بن شیخ احمد بوذری، تا: 7 ربیع الاول 1106ق؛ اندازه: 13/5 × 20/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
آغاز: الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله اجمعين اما بعد فان العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی مأته عامل و هي تنقسم الى قسمين؛ انجام: و التابع مقربة باعراب المتبوع فما يكون عاملا في المتبوع فهو عامل في التابع ...
خط: نستعلیق، کا:شمس الدين محمد بن محمد تبریزی، تا: 1108ق؛ جلد: چرمی، 22گ، 14 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 2 - 890]
آغاز: تمييز بعضها من بعض الافي تعريف الحقيقة؛ انجام: مثل مدحته او ذممته و شرف و فتح من أفعال المدح و الذم. شرح عوامل مائة شيخ عبدالقاهر جرجانی است که چون صدر و ذیل ندارد معلوم نشد از کیست؛ خط: نسخ، كا: سليمان بن عثمان، تا: 1111ق؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شکری، 22 گ، 17 سطر [ف: 12 - 439]
آغاز: (بسمله) العوامل في النحو على ما الفه ... عبد القاهر بن محمد الجرجانی مأيه عامل؛ انجام: فهذه مأيه عامل. تمت. كاتب افزوده ابن محمد نبی محمد صالح في تاريخ هشتم شهر ذي الحجة الحرام موافق چهارم اردیبهشت ماه جلالی سنة 1114
خط: نسخ، كا: محمد صالح پسر محمد نبی، تا: 1115ق؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 30گ (41-70)، 7 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 10 - 280]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ ... مائة عامل؛ انجام: و هو وقوعه موقع الاسم فهذه مائة عامل
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی بن محمد امین شیرازی، تا: 1125ق؛ افتادگی: وسط؛ محشی؛ مهر: «یا امام علی النقی ادرکنی 1197» (بیضی)؛ 5گ، 6 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف مخ - 3- 1409]
آغاز: فالسماعية منها احدو تسعون عاملا؛ انجام: كقوله تع و يطعمون الطعام على حبه مسكينا و يتيما و اسیران
خط: نسخ، بی کا، تا: 1129ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 33گ (33-1 ) [ف: 12 - 345]
آغاز: بسمله. العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل العلامه الامام عبدالقاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه و جعل الجنة مثواه مائة عامل لفظية و معنوية و المعنوية منهما عددان العامل في المبتدء
خط: نسخ، بی کا، تا: 1142ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 3 گ (10-8)، 20 سطر (14×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 20 - 34]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين حمد كثير (كذا هر دو لفظ) طيبا مباركا كما يحب ربنا و يرضى ... فهذه كلمات مفهومات فهمنا من كلام الشروح المتون النحو و من استادینا؛ انجام: عامل معنوی و وقوعه موقع الاسم. شرحی است لطیف و بالنسبه مفصل بر عوامل مائة جرجانی، و شارح فاضل آن متأسفانه شناخته نشد (شاید فاضل هندی باشد)؛ خط: نسخ، كا: محمد سعيد ابن محمد على ملقب به خلیلان هزارجریبی، تا: رمضان 1198ق؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ کاغذ: جنایی، جلد: مقوا رویه پارچه، 104گ، 16 سطر، اندازه:
18×12/5 سم [ف: 12 - 195]
کوچک آن است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، 18 سطر (18×11)، اندازه: 23×18سم [ف: 16 - 506]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 21×17سم [ف: 33/2 - 84]
آغاز: الحمدلله الذي جعل النحو حصنا حصينا للكلام و افاض بمعرفته علوما غريزة للانام و صار متقنة عن الخطاء في المقال؛ انجام: فكيف يكون التخصيص بامة محمد و قول المصنف ما جاءنی من احد، ما حرف نفي و جاء فعل ماض ... ناتمام این کتاب شرح عوامل في النحو عبد القادر جرجانی با عناوین «قوله - اقول» می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: سمرقندی تحریری، 4گ (3- 6)، 21 سطر، اندازه: 6/5×15سم [ف: 28 - 395]
آغاز: ... و هي تسعة عشر حرفا فتها الباء وهي الإلصاق سواء كان حقيقة نحو امسكت بزید؛ انجام: حتى وهي للجمعية مع الترتيب و معطوفها قد يكون بعضا من المعطوف عليه نحو اكلت السمكة حتى رأسها وقد يكون از حروف جاره تا عطف نسق؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، 12 سطر، اندازه: 18×11سم [ف مخ - 3 - 1231]
آغاز: الحمدلله ... و الصلوة على خير خلقه محمد و آله اجمعین اما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبد القاهر ... و جعل الجنة مثواه مائة عامل لفظية و معنوية؛ انجام: و المعنوية منها عددان العامل في المبتدأ و الخبر و العامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم كقولك زيد الضرب في موضع زيد ضارب تمت
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج قهوه ای، 4گ، 11 سطر، اندازه: 15×11 سم [ف: 5 - 2941]
آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 7گ (83-89)، 7 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 2942]
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 30گ، 17 سطر (10×6)، اندازه: 15×10 سم [ف: 3 - 943]
آغاز: الحمد لله الذي لا يعزب عن علمه مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ... اما بعد فلا يخفى على رأي ذوي العقول ان اشرف العلوم حاجة شرحی است مزجی بیشتر توضیحی با تکیه بر ترکیب جملات و اعراب آنها؛ خط: نسخ، كا: احمد بم ملا محمد صادق کاکرودی، تا: قرن 13؛ جلد: چرم قهوه ای، 4 و 15 سطر، اندازه: 22/4×17/7 سم [ف: 43 - 107]
آغاز: الحمد لله على نعمائه ... و اعلم أن العوامل في النحو ما الفه الشيخ الإمام افضل علماء الانام عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی؛ انجام: و هو عامله عند اكثر الكوفيين و عند البعض عامل الفعل المضارع تجرده عن الجازم و الناصب و الله اعلم بالصواب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 15گ (5پ -29ر)، 13 سطر، اندازه: 13/5×7 سم [ف: 33 - 675]
آغاز: حمدله ... اما بعد، فان العوامل في النحو على ما الفه ... عبدالقاهر بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: میشن قهوه ای، 2 گ (55-56پ)، اندازه: 10/8 ×16سم [ف: 9 - 347]
بی کا، تا: قرن 13؛ خریداری از رضا شیخان [رایانه]
آغاز: عشر نوعا النوع الأول حروف تجر الاسم فقط و هي تسعة عشر حرف؛ انجام: فالعامل في قولك ما جائني رجل عالم هو العامل في رجل و هو جائني الا أن عمله في الأول بالاصالة و في الثاني بالتبعية هذا ما أردنا أن نذكر من المائة التي ...
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 20 گ، 13 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 2 - 182]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، 15 سطر (14×8)، اندازه: 22×17سم [ف: 16 - 512]
آغاز: الحمدلله السميع الواسع الخالق البر ... الجامع مصليا على النبي؛ انجام: ذی مائتانی مع سبعة بذا قد كملت ابياتها ... بذا
خط: نسخ، كا: غریب عربی، ابراهیم، تا: قرن 13؛ ضمیمه نسخه ش 26659 [رایانه]
خط: نسخ، كا: نصر الله گرمرودی، تا: 1210ق، جا: غریب دست مدرسه طالبیه واقع، کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 12 - 386]
خط: نسخ، كا: ملاحسن بروجنی، تا: 1215ق، کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 14×9/5 سم [ف: 12 - 374]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1216ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 6گ (13ر-18پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 9 – 358]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1219ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 12گ (1-12پ)، 8 سطر (12×7)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 8-187]
آغاز: بسمله، الجار و المجرور متعلق بابتداء کی ابتداء بسم الله العوامل جمع العامل و هو ما يرفع او ينصب او يجزم او تجر نحو؛ انجام: فنقلت کسره العين إلى ما قبلها بعد سلب حرکه صار نعم و يجوز نعم و نعم الرجل زيد و نعم صاحب الرجل زيد
خط: نسخ، كا: رجب علی بن شاه نظر، تا: 1219ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 13 (108-120پ)، 14 سطر (6/5× 12/5)، اندازه: 18×14سم [ف: 18 - 207]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ ... مائة عامل و هي على ضربين لفظية و معنوية؛ انجام: و ثانيهما عامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم فهذه مأثة
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: یک شنبه غره ربيع الثانی 1220ق؛ جلد: مقوا، 11 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: - 217]
آغاز: بسمله، حمدله اما بعد العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الامام الفاضل
خط: نسخ، بی کا، تا: یکشنبه 24 ذیقعده 1220ق؛ 3گ (100 -102)، 16 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 5- 2942]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ ... مائة عامل و هي تنقسم الى قسمين
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد صبری خویی، تا: 1223ق؛ 11 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 295]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1223ق [ف: 3 - 58]
آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الامام؛ انجام: و استعمالها على حسب قياسه
بی کا، تا: 1223ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، تریاکی، 4ص (85-82 )، 14 سطر (13×7/5)، اندازه: 15/7×11سم [ف: 6 - 363]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه و جعل الجنة مثواه مائة عامل و هي لفظية و معنوية منها على ضربين؛ انجام: موقع الاسم فهذه مائة عامل لا يستغني الصغير و الكبير عن معرفتها والعلم بها
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: دوشنبه 24 جمادی الاول 1224ق، جلد: کاغذی سفید، 8گ، 8 سطر، اندازه: 10/5 ×15 سم [ف مخ - 1-337]
خط: نستعلیق مخلوط بشکسته و نسخ، بی کا، تا: 1225ق؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 351]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الله الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی؛ انجام: و اعمالی معمولتها بحسب ما كان عليها.
خط: نسخ، كا: احمد بن موسی بلغاری، تا: ربيع الثانی 1225ق؛ 7 سطر (6×10/5)، اندازه: 15×10سم [ف: - 176]
آغاز: بسمله فصل في الحروف التي تجر الأسماء فقط و هي سبعة عشر؛ انجام: اما انه الكريم افعل هذا إما لا.
خط: نسخ، كا: احمد بن موسی بلغاری، تا: ربيع الثانی 1225ق؛ 7 سطر (6×10/5)، اندازه: 15×10سم [ف: - 176]
آغاز: بسمله، حمدله أما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر
خط: نسخ، كا: محمدرحیم، ساكن طهران، تا: محرم 1227ق؛ 27گ (29–55)، 9 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2941]
آغاز: بسمله، أن العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن ... مائة عامل لفظية و معنوية؛ انجام: و المعنوية منها عددان العامل في المبتداء و الخبر في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم.
خط: نسخ، كا: فتحعلی، تا: پنج شنبه جمادی الثانی 1229ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13گ (96-108پ)، اندازه: 16×10 سم [ف: 2 - 229]
آغاز: بسمله؛ العوامل في النحو على ما الله الشيخ الامام الفاضل عبد القاهر بن محمد الجرجانی ... مأة عامل
خط: نسخ، كا: آقا بابا این کربلائی جبار دستجردی، تا: 1230ق؛ گ، 10 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2941]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1231ق [نشریه: 11 - 950]
خط: نسخ، کا: محمد سعيد حبشی هندی، تا: جمعه 26 جمادی الاول 1233ق؛ کاغذ: ترمه نازک، جلد: میشن سیاه، 12گ (48-37 ر)، 8 و 15 و 26 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 6 - 49]
آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما الله الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 12 ربیع الثانی 1233ق؛ 3گ (4-2)، 11 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2942]
آغاز: بسمله، حمدله، أما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی
خط: نسخ، كان محمد علی ولد کربلایی شمس، تا: یک شنبه ربیع الثانی 1233ق؛ 10گ (14-5)، 11 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 -2622]
آغاز: بسمله، حمدله أما بعد فان العوامل في النحو على ما الله شیخ الامام الهمام
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1236ق؛ 45گ (1-45)، 9 سطر، اندازه: 14×10سم [ف: 5- 2942]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقادر بن عبدالرحمن الجرجانی؛ انجام: كما تقول زید ضارب فهذا مائة عامل تمت خط: نستعلیق، كا: على بن ابی طالب بن مسعود، تا: ربيع الثانی 1237ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 12گ، 12 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2941]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما الفيه الشيخ ... مائة عامل وهي على ضربين؛ انجام: و ثانيهما عامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم فهذه مائة
خط: نسخ، بی کا، تا: 1237ق، جلد: تیماج قهوه ای، 16گ، 11 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 3- 1409]
آغاز: بسمله. و به نستعین. «بسم الله ای باستعانة اسم الله نبتداء الكتاب، فالجار والمجرور صلة مبتداء المقدر مؤخرا ليفيد تقدیم الصلة ... اما بعد، فان العوامل في النحو، صفة العوامل؛ انجام: فان صدر الكلام، موقع المسند اليه و الجامد فيضرب زید واقع موقع زید ضارب. تمت.
خط: نسخ پخته، كان محمد، تا: 1238ق؛ 15گ (21پ- 35ر) [ف: 3-198]
آغاز: بسمله و الحمد لله رب العالمین و الصلوه و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعين اما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ..
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 66گ، 7 سطر (13×6/5)، اندازه: 13/5 ×20/5 سم [ف: 7 - 245]
آغاز: العوامل في النحو على ما الفه .. مأة عامل لفظیه و معنویه فاللفظيه منها على ضربين سماعية و قياسية فاسماعية منها على احد و تسعون عاملا و القياسية منها سبعة عوامل و المعنوية منها عددان؛ انجام: و المعنوية منها عددان العامل في المبتداء و الخبر وهي تجرید الاسم عن العامل و العامل في العقل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم هذه مأة عامل لااستغنی من الصغير و الكبير
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1240ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14 گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3- 1409]
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک 1244ق، جلد: میشن مشکی،23گ (1پ -23پ)، 14 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 6- 180]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1244 ق [چند نسخه ف: - 378]
همان شرح کوچک معروف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1245ق؛ جلد: تیماج حنایی، قطع: ربعی [نشریه: 3 - 413]
خط: نسخ، كا: ملا محمد باقر، تا: 1245ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 19گ (47-65)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 4 - 1260]
آغاز: العوامل في النحو على ما الله ...... و جعل الجنة مثواه مائة عامل لفظية و معنوية؛ انجام: فهذه مائة عامل لايستغني منها الصغير و الكبير و الوضيع و الشريف عن معرفتها و استعمالها على الطريق
خط: نسخ خوش، كا: محمد بن مشهدی حسین، تا: شنبه 5 ربیع الثانی 1245ق، جا: صدر آباد قزوین؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 4 گ (21- 24)، 9 سطر، اندازه: 14×8 سم [ف: 28 - 606]
آغاز: بسمله، حمدله، العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ...... عامل لفطية و معنوية
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1246ق؛ 3گ (160-162)، 12 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 5- 2942]
شرح بزرگ است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن پاسانقلی قزل آقاصی، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: نو، 18 سطر (18×11)، اندازه: 23×18سم [ف: 16 - 505]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد العوامل في النحو على ما الفه ... مثواه مائة عامل لفظیه و معنوية فاللفظية منها على ضربين سماعية و قياسية فالسماية؛ انجام: و كل اسم اضيف الى اسم آخر و المعنوية منها عددان العامل في المبتداء و الخبر و العامل في العقل المضارع فهذا مائة عامل لايستغني منها الصغير و الكبير عن
معرفتها والله اعلم بالصواب
خط: نسخ، بی کا، تا: 1247ق؛ 4گ، 7 سطر، اندازه: 14×10سم [ف مخ - 3 - 1409]
آغاز: العوامل في النحو على ما الله ... مأة عامل لفظيه ومعنویه فاللفظيه منها على ضربين سماعیه و قياسية فا السماعية منها احد و تسعون عاملا و القياسية سبعة عوامل و المعنويه منها عددان؛ انجام: والمعنويه منها عدد ان العامل في المبتداء و الخبر و هو تجريده عن العوامل اللفظيه نحو زيد قائم و العامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم كقولك زيد يضرب في موقع زید ضارب مع خلوه عن الناصب و الجازم و هذا المعنى يرفع الفعل المضارع
خط: نسخ، بی کا، تا: 16 شعبان 1247ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 9گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1231]
آغاز: الحمدلله ... فان العوامل على ما ألفه الشيخ الامام الهمام عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی مأة عامل و هي تنقسم على قسمين لفظية وم عنوية؛ انجام: لكن الجمهور اتفق على أن العوامل مأة لا ازيد لان الصفة من التوابع و التابع معرب باعراب المتبوع فما يكون العامل في المتبوع فهو عامل في التابع.
خط: نسخ، كا: عبدالفتاح اسفهلانی، تا: یک شنبه 9 رجب 1248ق، جا: تبریز مدرسه طالبیه؛ مهر: «یا من اجود من كل جواد» (بیضی)؛ جلد: گالینگور سبز، 17گ (10پ -26پ)، 11 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1230]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة والسلام على سيدنا محمد و آله اجمعين اما بعد فان العوامل في النحو على ما الله ... مأة عامل و هي تنقسم الى قسمين لفظيه ومعنویه؛ انجام: اتفقوا على ان العوامل مأة لازايد لان الصفة من التوابع والتابع معرب باعراب المتبوع فما يكون العامل المتبوع فهو عامل في المتبوع والله اعلم بالصواب
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن حاجی حسینعلی، تا: چهارشنبه 27 محرم 1248ق؛ جلد: تیماج مشکی، 29گ، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3 - 1230]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 20گ (20-1)، 11 و 12 سطر (12×7)، اندازه: 11×17 سم [ف: 4- 1245]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛ 19گ (18-36)، اندازه: 20×13سم ف: 3 - 38]
آغاز: بسمله الجار والمجرور متعلق بابتدا ای ابتدء بسم الرحمن الرحیم؛ انجام: و قيل العامل فيه هو التجرد عن العوامل اللفظيه و هو ايضا معنوی ای المذكورات. (ناقص)
خط: نسخ ممتاز، بی کا، تا: 1255ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: ساغری، ابعاد متن: 6/2×11/5، اندازه: 13×20/5سم [ف: 12 - 369]
آغاز: بسمله، حمدله، أما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام؛ خط: نسخ، كا: میرزا اسماعیل بن میرزا ابوالقاسم، تا: 1255ق؛ 8گ (69-76)، 14 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2940]
آغاز: العوامل في النحو ... مأة عامل لفظيه و معنویه فاللفظيه منها على ضربين سماعية و قياسية فالسماعية منها احد و تسعون عاملا و القياسية منها سبعة عوامل والمعنوية منها عددان؛ انجام: زید افضل القوم و زيد الافضل و زید افضل من عمرو فافضل في هذه الأمثله رافع للضمير الذي هو فيه و الضمير راجع الى الموصوف وهو زید ويعمل في الظاهر اذا كان بمعنی فعل يحسن في مثال مارايت رجلا احسن في عينه الكحل منه في عين زيد و لفظة خير و شر من اسماء التفضيل و استعمالها الا في الوزن
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 28 صفر سال 1256ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 25گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1231]
کر آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين ... و بعد فإن العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الإمام عبدالقاهر ... مأثة عامل و هي تنقسم إلى قسمين؛ انجام: فهذه مائة عامل لا يستغني الصغير و الكبير و الوضيع و الرفيع عن معرفتها و استعمالها؛ تمت الكتاب بعون الوهاب
خط شکسته نستعلیق خوش، كا: محمد بن مصطفی افندی قراقی، تا: 1256ق؛ مصحح، محشی با نشانهای «سروری رحمه الله، اسماعیل، جاربردی، منه رحمه الله، تقریر، شرح، عتابی رحمه الله، قرقی سلمه الله، حسن چلبی، حاجی بابا، قطب الدین و ... ؛ مهر: ... او غللرندن مصطفی ناظم کتابخانه سی ... 1239 ...» (دایره) که بایستی مهر یکی از کتابخانه های خصوصی قدیمی عثمانی (ترکیه)، «با دعای صبح گاهی ... لطف الهی 1161» (مربع)؛ کاغذ: شرقی نخودی ضخیم، جلد: مقوایی با روکش کاغذی ابلق، 8گ (2پور)، 11 سطر (15×9)، اندازه: 23×18سم [ف: 28 - 40/2]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما الله الشيخ ... مأثة عامل وهي على ضربين لفظية و معنوية؛ انجام: و ثانيهما عامل في الفعل المضارع وهو وقوعه موقع الاسم فهذه مائة.
خط: نسخ، كا: عبدالهادي بن رجبعلی بن هادی آرانی، تا 1259ق؛ در ادامه این رساله «عوامل المأثة» ملا محسن طالقانی و قزوینی آمده؛ جلد: مقوا با روکش اسلیمی، 8 گ، 12 سطر، اندازه: 21×11سم [ف مخ - 110]
آغاز: بسمله، حمدله ...... اما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبد القاهر بن عبدالرحمن جرجانی؛ انجام: و ذلك اخر ما اردناه بيانه على طريق الاختيار و الاختصار این رساله شرح العوامل في النحو است نه عوامل ملامحسن، به آغاز دقت شود؛ خط: نسخ متوسط، كا: محمد رضا بن محمد هاشم نوری، تا: 1262ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (42-51)، 13 سطر (14×10/5)، اندازه: 21×16سم [رایانه]
آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی؛ انجام: و هذا مائه عامل لا يستغني منها عن الصغير و الكبير و الوضيع و الشريف عن معرفتها كان محمد رضا بن محمد هاشم نوری، تا: 1262ق، جا: تهران؛ خریداری از صبح روان؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (40-42)، 13 سطر (14×10/5)، اندازه: 21×16سم [رایانه]
آغاز: بسمله. الحمد لله ... اما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ؛ انجام: و ذلك آخر ما أوردناه ... بمحمد و اله آمین سنه 1261
خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق؛ ضميمه نسخه ش 24331 [رایانه]
آغاز: نحمد اللهم يا عليم على ما الهمتنا عليه من الطريق المستقيم و نشکرک یا کریم على ما اكرمتنا به ... قال المؤلف العوامل جمع عامل، و العامل ما يرفع و اؤ ينصب و اؤ يجز، اؤ يجزم لفظ اؤ تقديرا. أما لفظا نحو جائنی زید؛ انجام: من اسماء التفصيل الا الوزن و استعماله. فهذه الذي ذكرناه على فهم المبتدی. و السلام فاطلب المرام في جامع الكلام. و الله اعلم فصل. و نحن نضيف الى هذه اسم التفضيل الذي هو شايع في الكلام فلابد من معرفته و هو اسم مشتق لموصوف للتفضيل على غير مثله با سربندهای «النوع الأول، النوع الثاني ...»؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1263ق؛ افتادگی: انجام؛ 23گ (47پ-69پ) [ف: 3 - 198]
خط: نسخ، بی کا، تا: 11 ذیحجه 1264ق؛ جلد: مقوایی، اندازه: 22×18سم [ف: - 312]
خط: نسخ، كا: عبد الجواد، تا: 1265ق؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 368]
آغاز: الحمدالله على نعمائه الشاملة و آلائه الكاملة و الصلوة على سیدنا الأنبياء محمد المصطفى و على آله المجتبی. اعلم أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ... عبد القاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ... مائة عامل ان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ... عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ... مائة عامل بعضها الفظية و بعضها معنوية. فاللفظية منها على ضربين؛ انجام: اذ يضح ان يقال في موقعته عالم بان يقال زید عالم فعامله معنوی و عند اكثر الكوفيين عامل الفعل المضارع تجرده عن العامل الناصب و الجازم و هو مختار ابن مالك. کامل؛ خط: نستعلیق، کا: سید محمد مهدی بن میر محمد، تا: 9 ربیع الثانی 1266ق؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، مذهب، 20گ (55ر -74ر)، و سطر، اندازه: 26×16سم [اهدائی رهبر: 10 - 259]
آغاز: بسمله. حمدله. اما بعد العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل ... مائة عامل لفظیه و معنویه فاللفظية منها على ضربين سماعية و قياسية الفاضل ... مائة عامل لفظی و معنویه فاللفظية منها على ضربين سماعية و قياسية منها احد و تسعون عاملا؛ انجام: العامل في المبتداء و الخبر و العامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم نسخه نگارش دیگری از شرح عوامل جرجانی با تفاوت کمی در کلمات و عبارات است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1268ق؛ مصحح، محشی به فارسی؛ تملک: سید محمد باقر؛ کاغذ: فرنگی شکری، 17ص (42-58)، 16سطر (10×15/5)، اندازه: 21×17سم [رایانه]
نگارش دیگری از شرح عوامل جرجانی با تفاوت کمی در کلمات و عبارات است. نسخه تا اواسط نوع یازدهم است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1268ق؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «عبده محمد رحيم» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی شکری، 9 گ (25-33پ)، 16سطر (10× 15/5)، اندازه: 21×17سم [رایانه]
آغاز: احمدک یا من برفع صالح العمل و اصلح على نبيك محمد و آله؛ انجام: تمت في احدى عشر ذيقعده الحرام سنه 1271 شروح نامشخص از عوامل جرجانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1271؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 12 سطر (14×8)، اندازه: 21×14سم [الفبائی: - 652]
بی کا، تا: 1272ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 22ص (86-65)، اندازه: 12×21/5سم [ف: 5 - 1839]
آغاز: بسمله. الحمدلله حمدا من انصرم من الدنيا الى الاخرة عن زهرتها و اصل على خير البرية المطهر ... اما بعد فقد التمس منی بعض اخوانی آن اشرح العوامل للجرجانی؛ انجام: بعامل معنوی اذ هو تكون خاليا عن النواصب و الجوازم و الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 جمادی الثانی 1274ق؛ تملک:
عبدالحسين بن شیخ سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 84گ، 12 سطر (15×8)، اندازه: 21×15سم [ف: - 581]
خط: نستعلیق، كا: احمد بن اسدالله تبریزی، تا: 16 شعبان 1277ق؛ محشي به عبارات «میر عباس»، «ابوالبقاء»، «غفار»، «حاجی سید باقر رحمة الله عليه»، «شیخ بهاء الدین عاملی رحمه الله» و کتب ادبی؛ جلد: تیماج مشکی، 121گ، 15 سطر، اندازه: 18×23/5 سم [ف: 1- 87]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1280ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 42گ (1پ -42پ)، 5 سطر (5×11)، اندازه: 10×17 سم [ف: 16 - 316]
آغاز: بسمله، حمدله، اما بعد العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ؛ انجام: و هذا ما أوردنا أن يبين و العلم من العوامل
خط: نسخ خوانا، كا: حسن بن عبدالكريم بن عبدالاحد بن عبدالجلیل کرمانشاهی، تا: سه شنبه 15 ذیحجه 1281ق؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 7ص (38-44)، 7 سطر، اندازه: 6/5×9/5سم [ف: - 269]
آغاز: الحمدلله الذي رفع الافاعيل بالاسماء و الافعال و نصب المفاعیل؛ انجام: واشتهر کتابی فقال له: و من هو؟ فقال: أنا و قد صدق في كلامه هذا، و كان زمان الفراغ شرح على كتاب «العوامل المائة في النحو الشيخ عبدالقاهر جرجاني المشهور»؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: سه شنبه 22 ربیع الثانی 1282ق؛ جلد: چرم زرد، 86گ، 15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [مؤید: 2 - 25]
آغاز: بسمله، احمد کی یا من يرفع صالح العمل و اصلی علی نبیک ... اما بعد النحو علم باصول تعرف بهت احوال انجام: هذه خلاصة ما اردناه و هي خير مما يدخرون ليوم لا ينفع مال ولا بنون و لمثل هذا فليعمل العاملون.
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالله بن محمد على مهاجر، تا: شنبه 24 شوال 1288ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 90ص (14-103)، 7 و 14 و 15 سطر، اندازه: 23×17/8 سم [ف: 45 - 72]
نسخه را کاتب به آخر نرسانده است؛ خط: نسخ پست، کا: ملا رضا ولد خواجه تقی، تا: 1296ق؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج قهوه ای، 10 و 12 سطر (11×17/5)، اندازه: 20×16سم [ف: - 484]
خط: نسخ تحریری، كا: عبدالرحمان بن محمد، تا: 1296ق، در خدمت استاد و خالویش شیخ محمود، در قریه نرجان؛ در پایانه آن آمده: «کتاب المسمى بسعد الله»؛ مهر: «انا عبدالرحمن» (بیضی) [ف: 3- 199]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1298ق؛ در پایان آمده: «تمت الرسالة المسماة بسعدالله» محشى؛ 17گ (58پ -74پ) [ف: 3 - 199]
آغاز: ... المحل اما بعد النحو علم باصول يعرف بها احوال اواخر كلمات اعرابة و بناء الكلمة اسم؛ انجام: هذا خلاصة ما اردناه و هي حسن ما يدخرون اليوم لا ينفع مال ولا بنون و المثل هذا فيعمل العاملون.
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 21 ذیقعده 1299ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 126ص (1-126)، 7 و 15 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 45 - 199]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [نسخه پژوهی: 117-3]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ...... العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الفاضل عبد القاهر محمد جرجانی؛ انجام: من معرفتها و استعمالها و اعمالها على النحو المذكور ... ذیقعده الحرام 1309
بی کا، تا: ذیقعده 1309ق؛ مهر: «عبده محمد»؛ کاغذ: فرنگی الوان، 108گ (32-139ر) [ف: - 50]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد العوامل في النحو على ما الغه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی؛ انجام: فهذه ماة عامل لا يستغني الصغير و الكبير و الرفيع و الوضيع و ذلك آخر ما اوردنا على سبيل الاختصار و الحمدلله
خط: نسخ، بی کا، تا: 1320ق؛ تملک: آقا حسین ولد آقای حاجی سید خلیل چاووشی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا [رایانه]
آغاز: بسم الله. الباء للاستعانة و الجار و المجرور ظرف مجازی متعلق بمبتداء المقدر مؤخرة. فالتقدير بسم الله نبتداء الكتاب. فعلى هذا تلك الجملة الفعلية، اؤ متعلق؛ انجام: و موضع مضارع الى ما بعده، فهذا ما أردت ایراده لشرح العوامل الجرجانی.
خط: نسخ تحریری، کا: سعدالدین حسینی الكيز ملی (الكيز بلی؟)، تا: 1334ق؛ 406گ (25پ - 430ر) [ف: 3 - 198]
خط: نسخ تحریری، كا: سعد الدين حسيني الكيز ملی، تا: 1334ق، جا: قريه ليو؛ محشی؛ 24گ (1پ -24ر) [ف: 3 - 199]
در آغاز نسخه از عبدالقاهر جرجانی مؤلف العوامل المائة یاد شده است ولی متن نسخه با آنچه که چاپ شده و با نسخه شماره 3112/1
نیز یکسان نیست و از حرف های جار آغاز گشته است؛ بی کا، بی تا، 22گ (63پ -84پ) [ف: 5 - 211]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: قزوینی، جلد: تیماج ماشی، 18گ (1-18)، ابعاد متن: 17×12/5، اندازه: 17/5×21/5سم [ف: 4 - 1383]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 12 سطر (23×11)، اندازه: 19×20سم [ف: 16 - 16]
آغاز: بسمله، الحمد الله رب العالمين حمدا كثيرا مباركا كما يحب ربنا و يرضى ... اما بعد فهذه كلمات مفهومات فهمنا من كلام الشروح المتون النحو انجام: و على اللفظ الرفع ختمنا باذن الله و نرجو ان يرفع الله منازلنا بكرمه و شفقته و لايجعلنا اسفلین من المنازل آمین. احتمالا از فاضل هندی باشد. شرحی است لطیف و نسبتا مفصل بر عوامل المائه جرجانی که به صورت «قوله، قوله» برگزار شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج يشمی، 54گ (1پ - 54پ)، اندازه: 11×18 سم [ف: 2 - 114]
آغاز: بسمله، حمد له العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ؛ انجام: و هو قوعه موقع الاسم ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: ساغری مشکی، 9گ (152-160پ)، 6 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 12/5 × 18/2 سم [رایانه]
خط: نسخ جلی، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: - 295]
آغاز: بسمله قال المصنف روح روحه بسم الله الباء حرف من الحروف الجاره؛ انجام: نحو ساء القوم خلازید وعدا وخلا للاستثناء
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ فرنگی سفید و فستقی؛ جلد: تیماج عنابی، 11گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1-353]
كان محمد حسین بن ملا محمد تقی بن عبد الرحیم، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 25گ (80-104)، اندازه: 16/5×9سم [ف: 4 - 1308]
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 17گ (48-64)، 10 سطر (12×6)، اندازه: 10×17 سم [ف: 4 - 1413]
آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما الغه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی؛ انجام: و العامل في المضارع
شرح العوامل المائة 177 و هو وقوعه في موقعا لاسم فهذه مائه عامل لا يستغني عنها الصغير و الكبير و الوضيع و الشريف تمام شد سنه 1219
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قهوه ای، مگ (24پ -26پ)، 12 سطر (10×6/5)، اندازه: 22×16/5 سم [رایانه]
آغاز: بسمله، حمدله ... أما بعد العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی خط: نسخ، كا: سید مصطفی بن سید هاشم بن سید حسین، بی تاب 41ص (1-41)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: - 72]
بخش یکم آغاز: بسمله، العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ... مائة عامل لفظية و معنوية؛ انجام: العامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موضع الاسم و هذا مائة عامل، تمت بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: چرم قهوه ای، 116گ، 18، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: - 121]
آغاز: العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الإمام عبد القاهر بن عبدالرحمان الجرجانی (رحمه الله علیه) مأية عامل. لفظية و معنوية. فاللفظية منها على ضربين سماعية و قياسية، فالسماعية منها احد و تسعون عاملا. و القياسية منها سبعة عوامل، و المعنوية منها عددان
خط: نسخ، بی کا، بی تا، در دنباله نسخه «وافيه» در شرح کافیه که به تاریخ 912 نوشته شده، آمده؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 2 گ، 18 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 2 - 431]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ... مائة عامل وهي على ضربين لفظية و معنوية؛ انجام: و ثانيهما عامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم فهذه مائة.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ، اندازه: 21×16/5 سم [ف مخ - 138]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما الله الشيخ الفاضل
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مذهب، 5گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2941]
آغاز: بسمله حمدله. العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ... عامل لفظية و معنوية
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 9گ (162-170)، 12 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 5 - 2449]
آغاز: بسمله العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل ...
مأة عوامل خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 2گ (67-68)، اندازه: 17×11سم [ف: 5-2942]
آغاز: بسمله، حمدله، أما بعد العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الامام الفاضل عبد القاهر بن عبدالرحمن
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 8گ (102-109)، 17-18 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2940]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ ... مائة عامل و هي على ضربين لفظية و معنوية؛ انجام: و ثانيهما عامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم، فهذه مائة.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 17/5×23/5 سم [ف: - 161]
آغاز: بسمله، اعلم أن العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ عبدالقاهر ... مائة عامل وهي على ضربين لفظية و معنوية ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 38گ، 6 سطر، اندازه: 17×10 سم [ف مخ]
آغاز: اعلم أن العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ ... مائة عامل و هي على ضربين لفظية و معنوية؛ انجام: و ثانيهما عامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم، فهذه مائة.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ مهر: «اعبد الله مولای» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (74-76ر)، 18 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 3- 178]
آغاز: بسمله، أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن ... مائة عامل لفظية و معنوية؛ انجام: و المعنوية منها عددان العامل في المبتداء و الخبر في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 4گ (92ر-95پ)، اندازه: 16×10سم [ف: 2 - 229]
آغاز: حمدله ... اما بعد، العوامل في النحو على ما الفه بی کا، بی تا؛ کاغذ: گوناگون، جلد: میشن قهوه ای، 7گ (56پ - 62پ)، اندازه: 16×10/8 سم [ف: 9 - 347]
آغاز: العوامل في النحو على ما الله الشيخ ... ماة عامل، منها لفظية و منها معنوية؛ انجام: و ساء مثل بئس، نحو ساء الرجل زيد. و حبذا مثل نعم، حبذا الرجل زيد
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی،، 8گ (63-70)، 11 سطر (13×6/5)، اندازه: 19/5×11سم [ف: 13 - 246]
آغاز: بسمله و به، حمد له، و الصلوة و السلام ... العوامل في النحو على ما الفه الشيخ؛ انجام: و الرفيع و الوضيع عن معرفتها و اعمالها الى طريق الحسنات و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب صلی الله على محمد و اله.
خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، 9گ (24پ -32)، 15 سطر (14×7/5)، اندازه: 20×13سم [رایانه]
خط: نستعلیق خوش، بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 21گ (39پ -59پ)، اندازه: 20/1×14/4 سم [ف: 6 - 80]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام 1ص (20) [ف: 1- 372]
خط: نسخ، كا: مهدی، تان در سه شنبه 9 رجب؛ اهدایی: احمد آثاری؛ جلد: تیماج مشکی، 10ص (27-36)، 13 سطر (12×7)، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 5 - 1562]
آغاز: بسملة. الكلمة لفظ موضوع مفرد. اللفظ ما يقال، و اللفظ الموضوع لفظ عين المعني و اللفظ المفرد؛ انجام: ناقص: تنبيه: الحروف و الماضي و الأمر مبنية و كذلك المضارع المتصل بنون التأكيد و نون الجمع المؤنث .. اعلم أن بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 13گ (110پ -122)، 8 - 15 سطر (12×7)، اندازه: 12×17سم [ف: 11 - 299]
آغاز: بسمله حمد له أما بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام؛ انجام: شرح عوامل جرجانی: و الثاني أن العامل في المبتداء الابتدا نام شارح مشخص نیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 29گ (151 -179پ)، اندازه: 14/5×9/5 سم [ف: 11 - 356]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا با روکش کاغذ سفید، 21 سطر (12×7/5)، اندازه: 16×11/5 سم [ف: 2 - 307]
آغاز: بسمله الحمدلله على نعمائه الشاملة و الائه الكاملة و الصلوة و السلام على سيد الأنبياء محمد المصطفى و اله المجتبی اعلم ان العوامل في النحو على ما الفه؛ انجام: عن الناصب و الجازم و هو مختار ابن مالك رحمه الله تعالی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام کاغذ: حنایی و نخودی، جلد: مقوا روکش پارچه، 38گ (86-123)، اندازه: 25×16سم [ف: 12 - 348]
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمین و الصلوة على خير خلقه محمد و آله اجمعین العوامل في النحو على ما الله شیخ الامام الفاضل عبدالقاهر بن عبد الرحمن الجرجانی ؛ انجام: و العامل في المبتدا و الخبر هو الابتدا و هو معنى فلايستغني الصغير و الكبير عن معرفتها و استعمالها.
خط: نستعلیق، كا: محمد بن مصطفى الكده غروی شهیر به جلال زاده، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «... محمد بن مصطفی»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 22گ (159پ- 180پ)، 7 سطر (4/5×12/5)، اندازه: 13× 20/5 سم [ف: 18- 319]
آغاز: احد و تسعون عاملا و القياسية منها سبعة عوامل و المعنوية المراد بالعوامل المعنوي التجرد عن العوامل اللفظية؛ انجام: و العامل في الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم كقولك زيد يضرب في موقع زید ضارب.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: گالینگور، 8گ (1-8)، 8-16 سطر (13×7)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 19 - 45]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على نبيه محمد و آله اجمعین؛ انجام: فلايستغني الصغير والكبير عن معرفتها و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 10گ (133پ - 142پ)، اندازه: 19×12/5 سم [مؤيد: 3 - 232]
بی کا، بی تا، خریداری از علی اکبر سلطانی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از علی اکبر سلطانی [رایانه]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فان العوامل في النحو على ما الفه الشيخ ... مائة عامل و هي تنقسم الى قسمين سماعية و قياسية؛ انجام: و العامل في المضارع و هو وقوعه موقع الاسم و العامل في المبتدأ و الخبر هو الابتداء و هو معنی. فهذه مائة عامل فلا يستغنی الصغير والكبير عن معرفتها و الوضيع و الرفيع عن استعمالها.
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالرحمن بن عبدالله بن عبدالكریم، بی تا؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، گ (55-49 پ)، 15 سطر (6/5×14)، اندازه: 20×19/5 سم [ف: 13- 174]
آغاز: بسمله. اعلم أن في اعراب بسم الله مذهبين مذهب البصريين و مذهب الكوفيين؛ انجام: كما نقول الرجل خير من المرئة و الفرس خير من الحمار و قد يأتي بمعان الكل كقوله تعالی شرح مزجی است بر العوامل المائة شیخ عبدالقاهر جرجانی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 22گ (111ر-132پ)، 18 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 31 - 47]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 14گ (95-108 پ)، 10 سطر (6×12/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 16 - 384]
آغاز: بسمله. ثم الصلوة على المتفرد باحكام الرسالة و المتزین برداء المجد و السيادة محمد المبعوث البيان؛ انجام: الخبر الموصوف فالعامل يشتمل عليها فيكون عامل فيها قد وقع فراق
خط: نستعلیق، کا: خليل بن محمد، بی تا؛ ضمیمه نسخه ش 28640 [رایانه]
آغاز: بسمله. العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام الفاضل عبدالقاهر ابن عبدالرحمن ... سراه و جعل الجنة مثواه ماته عامل منها لفظیه؛ انجام: و هو وقوعه موقع الاسم ... يضرب كما تقول زید ضارب تمت الكتاب
خط: نستعلیق جلی ممتاز، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 7 سطر (10/2×6)، اندازه: 21×13سم [رایانه]
آغاز: الحمدالله على نعمائه الشاملة و آلائه الكاملة و الصلوة على سیدنا الأنبياء محمد المصطفى و على آله المجتبی. اعلم أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ... عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ... مائة عامل أن العوامل في النحو على ما الفه الشيخ الامام ... عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی ... مائة عامل بعضها الفظية و بعضها معنوية. فاللفظية منها على ضربين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 21 جمعه الثاني ... (كذا)، مصحح؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 18گ (136پ -153پ)، 10 سطر، اندازه: 23×18سم زاهدائی رهبر: 10 - 259]
š.-ol-'awāmel-el-me'a
وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل في النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471)
بعضا همانند:
آغاز: بسمله، اسم در لغت نامست و در اصطلاح نحاة کلمه ایست که دلالت کند بر معنی؛ انجام: و مقال دوم چنان که گویی مات الناس حتى الانبياء و مثال سیم چنانکه گویی قدم الحاج حتى المشاة. شرحی است مزجی بر کتاب العوامل المائة عبد القاهر جرجانی با
عبارت «قوله» در چند «فصل». این کتاب تحمدیه و دیباچه ندارد و مؤلف نامی از خود نبرده است؛ خط: نسخ، کا: محمد جعفر ولد غضنفر خرم آبادی، تا: دوشنبه 29 ذیحجه 1091ق؛ مهر: «المتوكل على الله عبده محمد قاسم»؛ جلد: چرم مشکی، 160ص، 13 سطر، اندازه: 20/7×13/5 سم [ف: 45 - 148]
آغاز: به معنی مصدر سازد و درین هنگام فاعل واقع تواند شد مانند اعجبني ... نوع ششم از عوامل لفظی سماعی. آن ولم و اما و الام امر و لاء نهی؛ انجام: و تاکید و بدل و عطف بیان و توابع معرب به اعراب سابق باشد پس عامل صفت همان عامل موصوف بود كذا في الكتب المبسوطة في النحو. دولت و اقبال شاه و شاهزاده به کمال و در تضاعف باد دایم. ختم کردم بر دعا بفضل الله الأعلى و طفیل حضرت ختم الرسل و ختم الأنبياء در این جا ختم شد شرح رساله موسومه به مائة عوامل فارسی. منظومه: خدایا به حق بنی فاطمه ** که بر قول ایمان کنی خاتمه / اگر دعوتم رد کنی ور قبول ** من و دست و دامان آل رسول صلی الله عليه عليهم و سلم تسليما كثيرا مبارکا (شاید این ابیات از کاتب باشد).
خط: نستعلیق، کا: جمشید ... امیر کاظم علی، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زیتونی، 16گ (15ر - 30پ)، 21 سطر، اندازه: 11/5 × 22/5سم [اهدائی رهبر: 10 - 260]
آغاز: سرت من البصرة الى الكوفة المعنی سیر کردم از بصره که اسم شهر است تا به کوفه که اسم شهر دیگر است؛ انجام: الفقير مفعول به اوست على حرفی است از حروف مشبهة بالفعل. ضمن ترجمه تحت اللفظی متن آن، به شرح برخی مشکلات و امثال و شواهد آن می پردازد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: کاهی، جلد: چرم قهوه ای، 11ص (20-30)، 16 و 23 سطر، اندازه: 18×22/5سم [ف: 45 - 73]
آغاز: بسمله. اولا ترکیب به نستعين «ب» با حرف جر «ها) ضمير بارز مجرد متصل، محلا مجرور، متعلق است به نستعين؛ انجام: مجملا این است که عامل زائد بر سر مبتدا و خبر می آید همچنانکه در این دو مثال مذکور شد. قد تمت كتاب شرح العوامل ملامحسن فيض [چنين ] ره ... شرحی است گسترده، حامل متن: نخست پاره ای از متن سپس ترجمه و تجزیه و ترکیب آن؛ خط: تحریری، بی کا، تا: 12 ربیع الاول 1326ق؛ جلد: مقوایی، 68 گ، 16 سطر (13/5 × 18/5)، اندازه: 17×22سم [ف: 2 - 158]
آغاز: الحادي عشر حتى ولها معنیان یعنی یازدهم از آن حروف جاره حتى است و از برای حتی دو معنا است؛ انجام: النوع التاسع كلمات تسمي اسماء الأفعال یعنی نوع نهم از آن عوامل سماعيه
کلماتی هستند که نامیده می شود آن کلمات را اسماء افعال. این شرح به طور مختصر و به فارسی برگزار شده؛ خط: تحریری بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32گ (1ر-32پ)، اندازه: 17×11سم [ف: 2 - 332]
آغاز: بسمله. العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل الكامل عبدالقاهر بن محمد الجرجانی سقى الله ثراه و جعل الجنة مثواه مائة عامل و هي لفظية و معنوية ... یعنی عوامل در نحو بر آن چیزی که تألیف کرده است شیخی که فاضل و کامل است؛ انجام: و قیاسیه از آنها دو عدد است عامل در مبتدا و خبر و عامل در فعل مضارع، تمت ترجمه ای است از رساله «العوامل المائة» شیخ عبدالقاهر جرجانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 18 محرم 1337ق، جلد: مقوا، اندازه: 14×22سم [ف: - 67]
آغاز: بسمله. حمدله و الصلوة ...... اما بعد فان العوامل في النحو على ما ألفه الشيخ الفاضل عبدالقاهر بن عبدالرحمن الجرجانی مأة عامل و هي تنقسم الى قسمين لفظية و معنوية ...... یعنی حمد از برای خدا است که این صفت دارد خلق کننده عالمیان است؛ انجام: او را حاصل می شود از برای او بصیرت یعنی بینایی در نحو یعنی در علم نحو به تحقيق فارغ شدیم از شرح عوامل در نحو روز دوشنبه چهارشنبه شهر شوال المکرم ... ترجمه و ترکیب است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، اندازه: 22×14سم [ف: - 68]
كان محمد حسین بن ملا محمد تقی بن عبد الرحیم، بی تا؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 32گ (105-136)، اندازه: 16/5×9 سم [ف: 4 - 1308]
Š.-ul-'awāmil li-mullā muhsin
محمد کاظم، ق 12 قمری
mohammad kāzem (- 18c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
شرح متوسطی است بر عوامل المائة، ملا محسن بن محمد طاهر طالقانی قزوین (قرن 12) که در آن به حل مشکلات و معضلات لفظی و معنوی پرداخته شده است. شارح از معاصرین مؤلف بوده است. از این شرح در الذریعه یاد نشده است.
آغاز: الحمدالله كما هو اهله و كما ينبغي لكرم وجهه و عز جلاله و صلوات الله و صلوات ملائكته على نبينا محمد و آله. و بعد اقول لما كان العوامل المنسوب إلى الفاضل المدقق ملا محسن حفظه الله تعالی محتوية على المسائل الكثيرة و الفوائد الغربية ولم يكن
له شرحا اريد مع قلة بضاعتی ان اشرحه شرحا يكشف عن وجوه المعانی نقابه ويزيل عن اللفظ صعابه ... قال بسم الله الرحمن الرحیم. اقول بداء به موافقة لخير الكلام متابعة لحديث خير الانام عليه التحية والسلام اعنی کل امر ذي بال ... انجام: اصواتا نحو صه ومه و حيث و غيرها و اما منقولة عن الظرف او عن الجار والمجرور و نحو امامک و عليک و غيرهما.
[دنا 864/6 -865 (18 نسخه)]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1202ق؛ کاغذ: فرنگی، 44گ، 19 سطر (16×11)، اندازه: 21×16سم [ف: 14 - 3848]
آغاز و انجام: برابر؛ تم الشرح الذي صنفها مولانا کاظم الى مبحث اسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها مولانا محمد محسن نور مرقده.
خط: نستعلیق، كا: نادعلى خلف ابراهيم اشتهاردی، تا: 1226ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 72گ (1پ -72ر)، 16 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 258]
آغاز: برابر؛ انجام: فليطلب في غير هذا الكتاب لانه لا يليق به الاطناب
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، كا: ناد على بن ابراهیم اشتهاردی، تا: 15 شوال 1227ق؛ جلد: چرم زرد، 75گ(1پ-75پ)، 16 سطر، اندازه:14×20سم (مؤید: 2 - 320]
آغاز و انجام: برابر؛ تم شرح الذي صنفه مولانا محمد کاظم إلى مبحث أسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها مولانا محسن.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1229ق؛ مصحح؛ 88گ، 15 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 1 - 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان محمد حسین بن شیخ احمد، تهرانی، تا: جمادی الأول 1234ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 89گ (1- 89)، 17 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 28 - 613]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 37360
آغاز و انجام: برابر؛ تم الشرح الذي صنفها مولانا کاظم إلى مبحث اسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها مولانا محمد محسن نور مرقده.
کامل؛ خط: نستعلیق، كا: سید زین العابدین، تا: 3 ربیع الثانی 1239ق؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 104گ (1پ -104)، 14 سطر، اندازه: 10 ×30سم [اهدائی رهبر: 10 - 258]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ریز، کا: حبیب الله ...، تا: 1242ق؛ جلد: تیماج تریاکی، 100گ، 12 سطر (10×5)، اندازه: 15×9 سم [ف: - 75]
آغاز: برابر؛ انجام: فيطلب في غير هذا الكتاب لانه لايليق به الاطناب والى الله المرجع و المآب ...
تذکر: در فهرست مؤلف ناشناخته مانده که به قرینه آغاز نسخه مشخص شد؛ خط: نسخ متوسط، كا: عزیز الله نوری ملقب به کامل(؟) سربدار، تا: 1250ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 63گ (111پ -173ر)، 15 سطر (6×13/5)، اندازه: 22×12سم [ف: - 70]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: غلامحسین بن محمد علی روضه خوان، تا: 7 ربيع الثانی 1252ق، جا: قزوین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 56گ (1پ-56ر)، 16 و 20 سطر (16/5×8/5 و 1467/5)، اندازه: 14/5×21/5سم [ف: 20 - 281]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1264-1263ق؛ 75گ، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 84]
آغاز و انجام: برابر؛ تم شرح الذي صنفه مولانا محمد کاظم الى مبحث أسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها مولانا محسن.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد قاسم کربلایی مصرقانی ساوجی، تا: 1266ق؛ مصحح؛ 73گ، 15 سطر، اندازه: 16/5 × 22/5سم [ف: 1 -339]
آغاز و انجام: برابر؛ تم الشرح الذي صنفها مولانا کاظم إلى مبحث اسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها مولانا محمد محسن نور مرقده.
خط: نستعلیق، كا: صفر على، تا: 20 رجب 1271ق؛ مصحح، محشي با نشانی «مهدی سلمه الله»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386 کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 103گ، 15 سطر، اندازه: 12× 22/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 258]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 262
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 236]
آغاز و انجام: برابر تا مبحث اسماء افعال؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسن لاسمی، تا: 1278ق؛ کاغذ: فرنگی سفید و آبی، جلد: میشن قهوه ای، 81گ (178-98ر)، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 403]
آغاز و انجام: برابر؛ قد فرغ من الشرح الذي صنفها ... مولانا محمد کاظما حفظه الله تعالى من محبت اسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها ملا محسنا رحمه الله تعالى على يد ... محمد محسن بن ملا محراب في 5 شهر ذي القعدة سنة مائة و الف من الهجرة النبوية صلى الله عليه و آله (تمت بعون الملک الوهاب)
خط: نسخ، بی کا، تا: 1296ق؛ از روی نسخه مورخ 5 ذیقعده 1100 نوشته محمد محسن بن ملا محراب نوشته شده؛ تملک: آقا میرزا اسد الله؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 96گ (81پ - 176پ)، 16 سطر (10-5)، اندازه: 17×11 سم [ف: 13 - 3224]
آغاز: برابر از آغاز تا مبحث اسماء افعال. تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، كا: اكبر بن محمد طاهر، تا: قرن 13؛ 52، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2623]
آغاز: برابر؛ انجام: فائدة أي هذه فائدة والحق بها ای بافعال القلوب في نصب المفعولين ... لو يردونكم من بعد ایمانكم كفارا و ترک نحو قوله تعالى وتر کوک قائما تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 63گ، 19 سطر، اندازه: 19×16سم [ف: 5- 2452]
آغاز: برابر
انجام: اما باقي الأحكام من التصير و غيره قليطلب في غير هذا الكتاب لانه لا يليق به الاطناب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: کاهی، جلد: چرم قهوه ای، 128ص (51-178)، 16 و 23 سطر، اندازه: 18×22/5سم [ف: 45 - 73]
آغاز: برابر؛ انجام: فليطلب في غير هذا الكتاب. تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: عبدالمجيد بن على هربنی رودباری، تا: 1338ق، کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج قهوه ای، 72گ (1پ - 72ر)، 17 سطر (15×10)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 212]
آغاز: برابر؛ انجام: فليطلب في غير هذا الكتاب.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 30گ (129-158پ) [ف: 5 - 212]
آغاز: برابر
از اول تا مبحث اسماء افعال (تا همین جا تأليف شده).
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 67گ، 18 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2623]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 43گ (66پ - 108ر)، 16-24 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 38 - 641]
آغاز: بسمله، حمدته و بين الحمد اللغوي و الاصطلاحی عموم من وجه فالحمد اللغوي اخص من حيث المورد و اعم من حيث المتعلق و الحمد الاصطلاحي بالعكس؛ انجام: برابر؛ تم الشرح الذي صنفها مولانا کاظم الى مبحث اسماء الأفعال بالعوامل الذي صنفها مولانا محسن.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای (سید محمد، مهدی سلمه الله، محسن سلمه الله و ...) کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 64ص (5-68)، 15 سطر (10×15)، اندازه: 16/5 × 20/5 سم [ف: 18 - 199]
آغاز: برابر، انجام: و هو الاربعة قبل الاخرين و يجوز التقديم في البواقي وهي من كان الى بات نحو قائمة كان زيد هذا آخر ما حرر في شرح العوامل ... الحمدلله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ در آغاز نسخه حسین بن غلامحسین اسحقی (اسحاقی) قمی یادداشتی درباره کتاب با خودکار قرمز نوشته؛ کاغذ: پسته ای یا آبی، جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 112ص، 19 سطر، اندازه: 13×21/5سم [ف: 45- 162]
آغاز: برابر
انجام: هذان عاملان من اقسام الكلمة لكونها معنويين و سنشير اليهما في آخر انشاء الله تعالی بخشی از ابتدای کتاب؛ بی کا، بی تا، جلد: تیماج سرخ، 4گ (29پ-32ر)، 14 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 31 - 15]
š.-e ‘avāmel-e mollā-mohsen = tabsare-ye yūsofīyya
طالقانی، جعفر بن محمد، ق 12 قمری
tāleqānī, ja'far ebn-e mohammad (- 18c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
شرحی است نسبتا مفصل بر عوامل ملا محسن که در حوزه های علمیه خواندش بسیار معمول بوده و در غایت اختصار و ایجاب بوده لذا به التماس ملا محمد یوسف حمزه آبادی که در سال 1151 جلای وطن کرده و نزد شارح ما درس عوامل می خوانده، این شرح را نگاشته است. مؤلف ابتدا متن ملا محسن را ذکر و سپس آن را ترجمه می کند.
آغاز: حمد و سپاس بیقیاس خداوندی را سزاوار و لایق است که شب و روز دیجور غایت جهل را بسبب علم مثل روز منور
گردانید
انجام: و از برای اینکه روز قیامت که آید باید عمل کنندگان مستفیض شوند و الله اعلم بالصواب
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: نصر الله، تا: 1245ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 79گ (1پ -79ر)، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 5 - 2303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كان ملا رحمت الله خلف فضایل مآب ملا جانمحمد ساکن قشلاجوق الاصل ادریاد، تا: 6 محرم 1308ق، جا: زنجان مدرسه شاهی؛ جلد: تیماج مشکی، 118گ، 12 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 43 - 134]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شمس الدین ابن احمد حسینی، تا: پنج شنبه 11 شوال 1313ق؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه، 75گ، 15 سطر (11×16/5)، اندازه: 22×17سم [ف: 51 - 171]
آغاز: حمد بیقياس خداوندی را سزا ولایق است که شب [...] جهل را بسبب علم مثل روز منور گردانید و شهد حلاوت معانی را در ظرف حروف ریخته و با انگشتان نظر تامل؛ انجام: ولمثل هذا فليعمل العاملون واز برای مثل این روز که قیامت باشد باید عمل کنند عمل کنندگان. در فهرست از محمد ابراهیم بن جعفر طالقانی دانسته؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 222گ، 11 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف مخ - 3 - 1230]
S.-ul-awamil li-mulla muhsin
گیلانی، نظر علی بن محسن، - 1217 قمری
gīlānī, nazar ‘alī ebn-e mohsen (- 1803)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل؛ ملا محسن قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
شارح به تصریح خود او ملانظر على ابن ملا محسن گیلانی است
که آن را به منظور توضیح مشکلات و نکات مهمه عوامل ملامحسن قزوینی که از کتب مشهور درسی است تأليف نموده است. آغاز: نحمدک یا من اليه يصعد الكلم الطيب و العمل الصالح يرفعه و نصلی علی نبيه الذي نصبه حفظا للشرک الصيب
انجام: و الصلوة على نبيه قدوة العالمين و على آله سیما على خير العاملين و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين.
چاپ: ایران، تبریز، دار الطباعه حاج احمد آقا تاجر کتابفروش تبریزی، 1329 قمری، سنگی، وزیری، 19ص (جامع المقدمات: 168-150 صص)؛ ایران، تبریز، دار الطباعه حاجی عباسعلی، 1296 قمری، سنگی، خشتی، 36ص، به سعی و اهتمام حاج عباس علی.
[دنا 865/6 (17 نسخه)؛ الذریعه 372/13]
آغاز: بسمله، الحمد لمن وجب علينا تناوءه و لمن لا يزول من حب النعم؛ انجام: على انه مضاف اليه للاستعمال راجع الى مائة عامل تمت.
تذکر: آغاز نسخه با شرح عواملی از مؤلف مجهول سازگار است و با شرح عوامل نظر علی گیلانی سازگار نیست!؛ خط: نسخ، كان حسن بن عبدالله، تا: 997ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه کاغذ مشکی، 46 گ، 15 سطر (14-9)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 10-222]
خط: نسخ، كا: میر حسن بن میر حسین مازندرانی، تا: شعبان 1010ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1383]
آغاز: بسمله احمدک یا من يرفع اليه صالح العمل؛ انجام: و لمثل هذا فليعمل العاملون.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ فاقد خطبه شارح است؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 27گ (1-27)، اندازه: 14×10سم [ف: 12 - 402]
آغاز: النوع الثالث عشر من العوامل السماعیه؛ انجام: مرغ سحر خیال زی زی وقت سحر تم تمام شد و السلام على كاتبها
کا: حسینی، زین العابدین بن محمد باقر، تا: 1193ق [رایانه]
آغاز: احمد کی یا من رفع اليه صالح العمل و اصلی علی نبیک و آله؛ انجام: لا ينفع مال ولا بنون و لمثل هذا فليعمل العاملون. فاقد خطبه؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: میر محمد ابراهيم بن محمد طاهر حسینی هرآبادی خلخالی، تا: قرن 13؛ تملك: محمد حسن بن محمد ابراهيم بن محمد حسن؛ مهر: «جلال الدين» بیضی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 27گ (71-97)، اندازه: 15/5 × 20/5 سم [اوراق عتيق: 2 - 367]
. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:3099/3
آغاز: بسمله. الباء على ما حققه المحققون يحتمل أمرين؛ انجام: حتى يقع كل من الحالين في موقعها. ثم ...
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تغییر یافت؛ خط: نستعلیق، كا: شاگرد مؤلف، تا: آغاز قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 21گ (102-122)، اندازه: 22×17سم [ف: 4 - 243]
آغاز: بسمله، احمدک یا من يرفع صالح العمل و اصلی و اسلم على بینک محمد و اله النبي ... اما بعد النحو علم باصول تعرف بها الحوال؛ انجام: فيهما مبتداء و عامله التجرد عنها للاسناد الى زيد ... بالعوامل اللغظيه ما لا يكون زایدة فدخل نحو هذا ... ما اردناه و هي خير مما يدخرون ليوم لا ينفع مال ولا بنون و لمثل هذا فليعمل العاملون ... سنه 1223
خط: نسخ، كان صالح بن کریم، تا: 1223ق؛ ضمیمه نسخه ش 27×65 [رایانه]
آغاز: بسمله الباء على ما حققه المحققون يحتمل امرين الأول الاستعانة و قد اختاره جماعة
خط: نستعلیق، کا: حسین بن مشهدی نجفعلی مغانی، تا: جمادی الثانی 1233ق؛ 10گ (23-32)، 25 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5- 2623]
آغاز: برابر؛ انجام: لانها الكثر العدد و الخفه تناسبها تمت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1252ق؛ واقف: حيوة سلطان (دختر ملا محمد صادق سدهی اصفهانی)، 1347؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 103گ، 19-15 سطر، اندازه: 18×22/5سم [ف: 12 - 193]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابوطالب طالش بن ملا محمد صفی، تا: شنبه 1 شعبان 1252ق؛ مهر: «الحمدلله که شد فاضل الحسینی 1258» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 136 گ، 17 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 1- 478]
آغاز: بعون الله تعالی و مشیته و حسن توفيقه النوع الأول من العوامل؛ انجام: ما لا تكون زائده نحو هذا يحسبک و هذا و الحمدلله هذا خلاصه اوردناه
خط: نستعلیق خوانا، بی کا، تا: 11 جمادی الثانی 1254ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: شکری فرنگی، 32ص (1-32)، 9 سطر، اندازه: 14×9سم [ف: - 247]
کا: سید اسماعیل، تا: 1261 ق [اندیشه حوزه: س 2، ش7 - 212]
آغاز: برابر
انجام: نختتم الكلام في هذا المقام تفألا أن يختم
خاتمة امورنا بالاحسان و الانعام.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق؛ واقف: حاج سید محمد، 1309؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 157گ، 15 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 12 - 193]
آغاز: برابر؛ انجام: لمثل هذا فليعمل العاملون والله بالعاملين (كذا) تمت.
خط: نسخ، كا: محمد بن کربلائی علی محمد، تا: 1262ق، جا: تبریز؛ کاغذ: شکری، 29گ (99-127)، 9 و 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 401]
آغاز: بسمله. احمد کی یا من يرفع صالح العمل و اصلی علی نبیک محمد و آله المبنى لهم الكرامة؛ انجام: والی زیدان و نقی بالعوامل اللفظه ... ما لا يكون زایدة فيدخل نحو هذا حسبک و يحسبك هذا و الحمدلله ... سنه 1268
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1268ق. [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: فنعم اجر العاملين و لمثل هذا فليتنافس المتنافسون فانا لله و انا اليه راجعون و الحمد الله رب العالمين و الصلوة على نبيه ... خير العالمين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1269ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 110گ (2پ-111پ)، 16 سطر (7/5×16/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 11 - 2294]
آغاز: برابر؛ انجام: والشكر له على تواتر آلائه. هذا آخر ما اردنا ایراده و يستر ما طغى به القلم و المرجو من الله رب العالمين يجعلها ذخيرة ليوم الدين فان الله لا يضيع عمل عامل فنعم اجر العالمين و لمثل هذا فليتنافس المتنافسون فانا لله و انا اليه راجعون و الحمدالله رب العالمين و الصلوة على نبيه قدوة العالمين و على آله خير العاملين.
کامل؛ خط: نسخ، كا: محمد نقی بن محمد، تا: 4 ذیحجه 1273ق؛ مهر: «عبده محمد باقر الموسوي 1297» (بیضی)، «الراجی محمد يوسف 1299» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 110گ، 20 سطر، اندازه: 21/3×15/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 256]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:165
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 162]
آغاز: فاقول قال المصنف زیدحسنه بسم الله الرحمن الرحيم الباء هنا على ما حققه المحققون يحتمل امرين الاول الاستعانة؛ انجام: فان الله لا يضيع عمل عامل فنعم اجر العاملين و لمثل هذا فليتنافس المتنافسون فانالله وانا اليه راجعون
خط: نستعلیق، کا: محمدرضا ابن کربلائی، تا: شنبه غره ربيع الأول 1281ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 134 گ، اندازه: 18×22/5سم [ف مخ - 3 - 1233]
آغاز: تاء مع الالف نحو با ابتا و برونها نحو با ابت فتحا و کسرا و يجوز الحاق هاء السكت وقفا؛ انجام: ليوم لا ينفع مال ولا بنون الا من أتى الله بقلب سليم و لمثل هذا فليعمل العاملون تمام شد
خط: نسخ جلی خوش، بی کا، تا: 1292ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 8 سطر (13/5×7/6)، اندازه: 22/2×17 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 28 ربیع الثانی 1293ق، جا: مدرسه حاجی محمد حسن؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 138گ، 15 سطر (9×15/5)، اندازه: 15/5 × 20/5سم [ف: 20- 61]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن ملا رستم سالیانی، تا: جمعه 5 ربيع الثانی 1293ق؛ جلد: مقوایی، 246گ، 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 7 - 234]
آغاز: برابر؛ انجام: و لمثل هذا فليتنافس المتنافسون ... راجعون.
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن ملا رستم، تا: 28 شعبان 1293ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه ای مقوایی، 252ص، 20 سطر، اندازه: 19×28سم [ف: 2 - 45]
آغاز: بسمله. احمد کی یا من يرفع صالح العمل و اصلی علی نبیک محمد و آله المبنى لهم كرامة المحل اما بعد؛ انجام: حبان صعب ... شجاع شریف حسن ...
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام [رایانه]
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد بن باری سیاه کله، بی تا؛ قطع: بیاض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1496]
š.-ul-awāmil li-mullā muhsin
حسینی، زین العابدين بن محمد باقر، ق13 قمری
hoseynī, zeyn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad bāqer ( 19c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
مولی محسن بن محمد طاهر قزوینی نحوی کتاب جامعی در سال 1128 ق در نحو ساخته است که بر آن شروح متعددی نگاشته شده است از جمله گزارشی است که به وسیله زین العابدين بن محمد باقر حسینی که همین شرح می باشد. در دیباچه می نویسد: «وليس له شرح يكشف عن وجه معانيه عطائه و يظهر لطالبه تمامه فشمرته بعناية ربي الجليل من ساق الجد الى ان اعلقه شرحا يحلك صعاب لفظه و معانیه و یمیز درره عن لآليه مرجو ممن عاشر فيه على عشر ان يدرأ بالحسنة السيئة فانه اول ما نشره في النجم التصنيف و غرسه في روضة التأليف مستغنا بالله العظيم».
آغاز: نحمدک یا من دل على عظمته رفع السموات و نصب الارضین و شهد على كمال عزته كسر اعناق المتكبرين و جزم ظهور الملحدين ... اما بعد فيقول الراجي الى عفو ربه الغنى ابن المحمد باقر زین العابدین
[دنا 86616 (4 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: عسى الهم الذي امسيت فيه ** يكون وراءه فرج قريب بحذف أن في يكون ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: گالینگور مشکی، 38گ، 19 سطر، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 2 - 98]
آغاز: برابر؛ انجام: و مثل هذا فليعمل العاملون و الله هو الموفق و المعين ... المعصومين الطاهرين صلوات الله عليهم اجمعين. تم.
خط: نستعلیق، كا: عیسی بن لطفعلی طالشی، تا: 15 جمادی الاول 1238ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج زرد، 116گ، 11 سطر (16×9/5)، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: 2- 629]
آغاز: برابر؛ انجام: و لمثل هذا فليعمل العاملون و الله الموفق المعين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1288ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 211ص (212-2)، 14 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 33/2 - 121]
آغاز: برابر؛ انجام: و اذا تأخرت عنهما نحو زيد قایم ظننت و لعل السر في ذالك ان هذين
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: تیماج سرخ، 62گ (1پ -62ر)، 10-12 سطر (10/5× 17/5)، اندازه: 22×17سم [ف: 20-46]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين اولا واخرة و ظاهرا و باطنة و الصلاة على هادي الكل في الكل نبينا محمد خاتم النبيين و اله المعصومين الطاهرين
خط: نستعلیق، كا: میر شفیع ابن آقا میر صمد، تا: 3 جمادی الاول 1321ق؛ جلد: مقوایی، 43گ، 22 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 1 -47]
. مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:453
آغاز: برابر؛ انجام: الا من أتى الله بقلب سليم. عسى الله أن ينفعنا به
خط: نسخ، بی کا، تا: غره صفر 1323ق؛ جلد: چرم مشکی، 112گ، 19 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [مؤید: 1 - 366]
š.-ul-'awāmil li-mullā muhsin
مازندرانی، یحیی بن محمد علی، ق13 قمری
māzandarānī, yahyā ben mohammad ‘alī (- 19c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
تاریخ تأليف:20 محرم 1099 ق
شرح مزجی مختصری است بر عوامل «ملامحسن» در نحو
آغاز: الحمدالله الذي رفع بعلم العربية درجات الطالبين و نصب به الآداب للعلماء المتأدبين ... و بعد فهذا شرح حررته على المقدمة المسماة بالعوامل التي الفها أفاض المتأخرين و اكمل المتبحرین محسن الملة والدين ... فاقول لما كان الابتداء باسمه سبحانه من اجل المرام مع ما فيه من الموافقة لكلام الملك العلام و الاقتداء بحديث خير الانام ابتداء المصنف رحمه الله بقوله بسم الله الرحمن الرحيم و لا منافات بينه و بين حديث التحميد
انجام: بخلاف غيرها من الاشياء التي ينفعهم يوم القيامة كالصلوة و الصيام و لمثل هذا فليعمل العاملون. هذا آخر كلام المصنف رحمه الله و نحن نحمد الله على أن وفقنا لاتمام هذا الشرح الشريف و اختتام هذا التعليق المنيف و نسئله أن يجعله بفضله و کرمه خالصا لوجه الكريم ... طرفة عين عن عبادة الرحمن صلوات الله عليه و عليهم ما دامت الشمس و القمر بحسبان. و كان الفراغ من نقله من السواد الى البياض في يوم الجمعة العشرين من شهر محرم الحرام سنة تسع و تسعين و مائة بعد الألف على يد مؤلفه اقل العباد عملا واعظمهم رجاء و املاء الفقير إلى رحمة ربه الغني يحيى بن محمد على المازندرانی و الحمد الله اولا و آخرا.
[دنا 866/6 (4 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: میر سميع بن میر عزیز مازندرانی، تا: جمعه 6 ربيع الثانی 1201ق؛ مصحح، محشی به امضای «منه»؛ مهر: کاتب «عبده سمیع الحسینی» (بیضی)، «عبده شفيع الموسوی» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 75گ (1پ -75ر)، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [اهدائی رهبر: 10 - 257]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:575/1
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 79]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: سید مؤمن، تا: 1258ق؛ جلد: تیماج مشکی، 41گ، 19 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف مخ - 3 - 1233]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1265ق؛ کاغذ: آبی و سفید، جلد: تیماج تریاکی، 84ص (107-190)، 30 سطر (15×11)، اندازه: 21×16سم [سنا: ف: 1- 66]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف و کتاب به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 18×11سم [ف: -272]
Š.-e 'avāmel-e mollā-mohsen
الویمی، عبدالمحسن بن محمد، ق13 قمری
lovaymī, ‘abd-ol-mohsen ebn-e mohammad (- 19c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:3476
آغاز: باستنار واجبی محلا مرفوع است؛ انجام: پس باید که عمل کنند عمل کنندگان
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1267ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: مدرس زاده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 125گ، 13 سطر (7×11/5)، اندازه: 16×11 سم [ف: 5 - 1667]
š.-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملا محسن ؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
تاریخ تأليف: 1266ق
شرح مختصری است بر عوامل (المائة) ملامحسن قزوینی. شارح از «حاشیه بر سیوطی» خود نیز نام برده و به آن ارجاع داده است. آن را به جهت فرزندش میرزا سلیمان ترجمه و شرح نموده است.
آغاز: بعد از سپاس بی قیاس حضرت یزدان و درود بر اشرف پیغمبر آخر الزمان و آن اصحاب و پیروان، چنین گوید ... چون فرزند دلبندم میرزا سليمان وفقه الله ... احمدک یا من يرفع اليه صالح العمل یعنی ستایش می کنم تو را ای آن کسی که بلند می کند عمل نیک را وعدون از کاف خطاب دراحمد ک به سوى غایب که يرفع باشد التفات است ...
انجام: ليوم لا ينفع مال ولا بنون در روزی که نفع ندارد مال و أولاد و لمثل هذا قليعمل العاملون. برای چنین باید عمل نمایند عمل کنندگان یا اینکه مثل تألیف این کتاب باید عمل نمود برای روز قیامت
آغاز و انجام: برابر؛ تمام شد این شرح در دست مؤلفش محمد بن سليمان طبیب تنکابنی در روز جمعه سنه 1266 امید که نفع بخشد بحال گویندگان و خوانندگان و نیت مرا خالص کند بجاه محمد و اله صل على محمد و اله (تمام شد و السلام) کاتب = مؤلف، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 87گ (87-1)، 17 سطر (10×15)، اندازه: 20×17سم [ف: 13 - 3155]
خط: نستعلیق، كا: قاسم بن علی گل تیر کر، تا: 1290ق؛ جلد: تیماج، 75گ [ف: - 253]
آغاز و انجام: برابر از ابتدا دیباچه را ندارد؛ خط: نستعلیق، كا: علیرضا آملی برد کمونی، تا: 1304ق، جا: سنگ تجين؛ جلد: مقوا، 41گ، 17سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 106]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد. فاقد دیباچه؛ خط: نستعلیق، کا: احمد میخ سازی، تا: 1310ق؛ جلد: مقوا، 35گ، اندازه: 22×17سم [ف مخ - 3 - 1232]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:15224
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق زشت، کا: شکرالله ابن قاضی گرم آبرودی الموتی، تا: 1311ق، کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 122گ، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 12 - 194]
آغاز و انجام: برابر
فاقد دیباچه؛ خط: نسخ معرب و نستعلیق، کا: زین العابدین بن اسماعیل کجوری مازندرانی، تا: یکشنبه از دهه سوم محرم 1323ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 144گ، 12 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 16 - 36]
خط: نستعلیق، کا: سیف الله کلارستاقی معروف به سیف الشريعة، تا: 1344ق؛ جلد: تیماج سیاه، 46گ، اندازه: 22×17سم [ف: 284]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج، 41گ، اندازه: 18×11 سم [ف: - 238]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور طوسی، اندازه: 22×17سم [ف: - 216]
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج [ف: - 179)
š.-e 'avāmel-e mollā-mohsen
دینائی نوری، صادق
dīnā’ī nūrī, sādeq
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
رساله ای مختصر که در شرح و بسط مشکلات و مبهمات لفظی و معنوی «عوامل المائة» محسن بن محمد طاهر قزوینی معروف به «عوامل ملا محسن» نگاشته شده است.
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 151/2
آغاز: بسمله احمد کی یا من يرفع صالح العمل احمد فعل مضارع موضع ... متکلم وحده ضمیر در او مستر است که آنان انا است باستتار واجی محلا مرفوع است؛ انجام: و لمثل هذا فليعمل العاملون و از برای مثل این روز که قیامت باشد پس باید عمل کنندگان عمل می کند
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1274ق، جا: تهران مدرسه میرزا صالح؛ جلد: تیماج سیاه، 145گ، 15 سطر، اندازه: 21×12سم ف: - 184]
Š.-ul--awāmil li-mullā muhsin
ساوجی، محمد علی بن محمد رحیم
sāvajī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad rahīm
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
تاریخ تأليف: 13 محرم 1294ق
شرحی است بر العوامل المائة ملا محسن کاشانی یا قزوینی از میرزا کوچک محمد علی پسر ملا محمد رحیم ساوجی که در دیباچه از فیض کاشانی یاد کرده و او را مؤلف آن دانسته است.
آغاز: بسمله. الحمد لله الذي شرح صدورنا بعوامل المعارف ... فيقول ... محمد على المشهور به میرزا کوچک الساوجی این الحاج ملامحمد رحيم الساوجی ... قد التمس منی ... ان اوضح شرح العوامل المشهور بعوامل ملامحسن فیض ...
چاپ: تهران، سنگی، 1325ق، وزیری کوچک، 110ص
آغاز: برابر؛ انجام: وفق الله تعالى جميع المؤمنين ... الطيبين الطاهرين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 102گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 11×17 سم [ف: 1- 338]
آغاز: برابر؛ انجام: الهم اغفر لنا و لوالدينا و لجميع اهل دینا بمحمد و آله الطاهرین.
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد فولادی، تا: 1307ق؛ کاغذ:
فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 54گ (2پ -5 ر)، 14سطر (14×8)، اندازه: 18×11سم [ف: 8 - 216]
š.-ul ‘awāmil li-mullā muhsin
نراقی، علی بن ابی القاسم، ق 14 قمری
narāqī, ‘alī ebn-e ab-el-qāsem (-20c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
تاریخ تأليف: روز پنج شنبه از محرم 1309 یا 1359ق
شرح مزجی توضیحی مختصری است بر عوامل ملا محسن بن محمد طاهر قزوینی که شارح اشتباها به ملا محسن فیض کاشانی نسبت داده است.
آغاز: بذكر الله ابتدیء اقوالی و بحمده أختتم مقالی و أشكره في كل أحوالی و ایاه أستعين في كل افعالی انجام: لمثل هذا فليعمل العاملون، اللهم اجعلنا من العاملين و نور قلوبنا بحق محمد و آله المعصومين.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: محرم 1359ق؛ جلد: تیماج مشکی، 144 گ، 18 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 7- 367]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قرمز، 84گ (1پ -184)، اندازه: 21×7سم [ف: 21 - 296]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، در پایان چند برگی است از نوشته های دیگر شارح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 99گ، اندازه: 21/5×17سم [ف: 12 - 82]
š.-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
کرمانشاهی، محمد کریم بن علی اکبر، ق 14 قمری
kermānšāhī, mohammad karīm ebn-e ‘alī akbar (- 20c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
تهران؛ الهيات، شماره نسخه: 207/2
بی کا، تا: چهارشنبه 9 رجب 1330ق؛ کاغذ: کاهی، جلد: مقوایی، 153گ (21پ -173ر)، 9 سطر (7×13/5)، اندازه: 12×18/5سم [ف: - 734]
š.-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
مدرس افغانی، محمد علی، 1284 - 1365 شمسی
modarres afqānī, mohammad ‘alī (1905 - 1986)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
ابتدا فقراتی از عوامل ذکر کرده و سپس به معنی و شرح آن می پردازد.
آغاز: و ظل وبات لاقتران مضمون الجملة بوقتهما یعنی ظل وبات برای مقترون بودن مضمون جمله؛ انجام: از جهت چاق شدن، و این مثل را درباره کسی می گویند که تازه به دولت برسد مثلا
خط: عبارات عربی نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، 17-18 سطر، اندازه: 17/5 ×22سم [ف: - 63]
آغاز: و أما الثانی یعنی اما نوع دوم که هم رفع می دهد بنابر فاعلیت و هم نصب می دهد بنابر مفعول به بودن؛ انجام: نكره است و نصب داده شده، تنبيه اذا اردت التنصيص على كمية شيء.
خط: عبارات عربی نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ کاغذ: دفتری، 17×18 سطر، اندازه: 17/5 ×22 سم [ف: - 63]
Š.-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، قی15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21c)
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
تاریخ تأليف: 1358 ش = 1399ق
شرحی است بر عوامل ملامحسن که با توجه به دروس شیخ محمد علی صابری تقدم معروف به مدرس افغانی نگارش یافته است.
قم؛ ارگانی بهبهانی؛ شماره نسخه:37
آغاز: با استمداد از ناحيه ذات اقدس الهی و ائمه اطهار عليهم السلام ... بسم الله الرحمن الرحيم، در این کلمه طيبه مطالب زیادی هست؛ انجام: در مثال دوم این هر دو داخل است در آن قسمی که مجرد است از عوامل لفظيه
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ کاغذ: کلاسوری، اندازه: 29×21سم (ف: - 62]
š.-e ‘avāmel-e mollā-mohsen
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
ترجمه و شرح مختصری است بر عوامل ملامحسن قزوینی که به شرح بعضی از جملات و کلمات پرداخته است. این شرح متضمن تركيب الفاظ و جمله های عوامل و اشتقاق كلمات و توضيح معنی آنها می باشد با شواهد نحوی و شرح و بسط لازم
آغاز: أحمدک یا من يرفع صالح العمل أحمد فعل مضارع موضوع از برای متکلم وحده ضمير در او مستتر است که آن أناست باستتار واجبی
آغاز: برابر؛ انجام: قول ایشان یعنی ... ساروا رویدا یا حال است بمعنی ساروا باین معنی که صفت است از.. .
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: میر حسین طباطبائی حسن آبادی؛ جلد: تیماج كرمی، 91گ، 10 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف مخ - 116]
آغاز: برابر
كا: موسی بن عزیز، تا: 1247 ق [ تراثنا: س 18ش 1 و 2 - 221]
آغاز: برابر؛ انجام: و لمثل هذا فليعمل العاملون و از برای مثل این روز که قیامت باشد پس باید عمل کنند عمل کنند گان.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1256ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 56گ (1پ -56پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 1 - 361]
آغاز: برابر؛ انجام: و لمثل هذا فيعمل العاملون. و از برای مثل این در که قیامت باشد، پس باید عمل کنند عمل کنندگان.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1284ق؛ 80گ (1پ - 80پ) [ف: 2 - 158]
آغاز: برابر؛ انجام: یعنی در عشرون و ثلاثون و غیر ایشان مساوات است مذکر با مونث مثل عشرون رجلا و عشرون امراة.
خط: نسخ، كا: نعمة الله بن کربلائی نقی طالقانی، تا: 15 ربیع الثانی 1309ق، مجدول؛ جلد: مقوایی، 45گ، اندازه:10×17 سم [ف: 2- 283]
Š.-ul-awāmil li-mullā muhsin
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (- 1150)
نامعلوم:
آغاز: النوع الثاني عشر اسماء تجزم الفعل المضارع على معنی الشرط و تسمی کلم المجازات؛ انجام: الشمس و القمر بحسبان و كان الفراغ من نقلتي من السواد الى البياض قد تم هذا الكتاب
تذکر: عبارت آغاز نسخه نشاندهنده اینستکه کتاب شرح عوامل ملامحسن است؛ خط: نستعلیق ریز، کا: حبیب الله [...]، تا: 1242ق؛ جلد: تیماج تریاکی، 42گ (100ر -141پ)، 12 سطر (10×5)، اندازه: 15×9سم [ف: - 75]
خط: نسخ، كا: على بن احمد بن علی اکبر بن حاجی عسکر بن صاروخان خوئی، تا: 1259ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 20 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 12 - 355]
خط: نستعلیق و شکسته، كا: محمد تقی حسینی، تا: 1303ق؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 14 سطر، اندازه: 21×9/5 سم [ف: 12 - 364]
آغاز: و للزيادة و علامتها أن لا يخل المعنى بسقوطها نحو قوله تعالی ولا تلقوا بأيديكم إلى التهلكة؛ انجام: و لذا قدمه عليها و هذا اذا لم يكن مفعولا مطلقا و اما اذا .. شرح مزجی مختصر توضیحی است بر «العوامل» ملا محسن قزوینی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 41گ (1پ -41ر)، اندازه: 10×17 سم [ف: 14 - 348]
آغاز: بالفعل شرع في الثالث من ثلاثه عشر نوعا من العوامل اللفظيه السماعيه و هو حرفان ترفعان الاسم و تنصبان الخبر؛ انجام: قوله و عشرون در هما عطف على ... الثالث عشرون درهما نحو عندي عشرون در هما. شرح نسبتا مفصلی است بر عوامل «ملا محسن». آغاز و انجام شرح در نسخه حاضر افتادگی دارد و از شرح نوع سوم از عوامل لفظی سماعی تا عامل ششم از عوامل قیاسی موجود است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای سیاه، 14 ص (38 و 39 و 26-37پ)، 21 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 16 - 342]
. کاشان؛ مدرسه امیرالمؤمنین؛ شماره نسخه: 3/1
آغاز: عملا بالخبر المأثور عن من هو احق بالتعظيم و التكريم و اقتضاء بالقرآن الحكيم و لانه الموصوف بالقدم فاسمه احق بالتقديم وفي كل لفظ من الفاظ البسمله اختلافات كثير و اقوال ... شرح متوسطی است بر عوامل «المأثة» ملا محسن بن محمد طاهر طالقانی قزوینی که در آن به حل مشکلات و معضلات لفظی و معنوی پرداخته شده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ 53گ، اندازه: 21×17سم [ف مخ]
Š.-e 'avāmel-e mollā-mohsen
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن
بن محمد طاهر (-1150)
غیر همانند: 1. چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه 5380
آغاز: بسمله یعنی ابتدا می کنم به نام خدائیکه رحمن است و روزی دهنده خلقانست در دنیا و این صفت دارد رحیم است یعنی بخشنده مومنان است ... رساله ای متوسط در شرح «عوامل المائة» اثر «محسن بن محمد طاهر قزوینی طالقانی» که در آن به بسط و توضیح مشکلات متن پرداخته شده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: هدایت بن حسینقلی کلاکر، تا: 1246ق؛ محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 155 گ، اندازه: 17×11 سم [ف: - 107]
آغاز: بسمله یعنی ابتدا میکنم من به نام خداوندی که منزه است از اوصاف؛ انجام: کا: با اسمش بعد از آن شرطية بسیار است و بعد از فاء جزائیه کم است توضیحاتی درباره قسمتی از کتاب عوامل ملا محسن است، در این شرح هر جا که نیاز به تشریح عبارات بوده توضیح داده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ 31گ، اندازه: 18×11 سم [ف: 2- 256]
آغاز: بسم الله را بسمه وجه میخوانند؛ انجام: هذا خبر مبتداء اللهم اشرح صدورنا ... صلوات الله عيهم اجمعين شرحی است به فارسی بر العومل المائة ملامحسن کاشانی؛ خط: نستعلیق، كا: نورالله بن حبیب الله مافی، تا: چهارشنبه 10 ذیقعده 1303ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 75گ، 16 سطر (17×11)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 1 - 337]
آغاز: احمد ک یا من يرفع اليه صالح العمل و اصلی علی نبیک و آله النبي لهم كرامة المحل اما بعد، بسمله، به سه وجه ترکیب می کنند یکی به رفع و یکی به نصب و یکی به جر؛ انجام: مثل اذهب الى السوق اشتر اللحم، برو بازار بخر آن گوشت را، و الف ولم عهد ذهني نحو اخاف ان ياكله الذئب، می ترسم من اینکه بخورد یوسف را گرگ شرحی است بر عوامل ملا محسن، این شرح به صورت مزجی بر گزار شده و به احتمال زیاد مؤلف آن خود کاتب می باشد؛ خط: نسخ، كا: حسام ابن مرحوم میرزا ابو الفضل، تا: 24 جمادی الثانی 1307ق؛ مهر: «حسام الدین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 56گ (68ر -123پ)، ابعاد متن: 16×14، اندازه: 22×18سم [ف: 2 - 16]
آغاز: بسمله حمدله در بسم الله پنج وجه جایز است اول بسم الله الرحمن الرحیم ترکیب بر این وجه می باشد؛ انجام: مادام پس ممتنع می باشد در مادام بجهت اینکه مامای مصدریه است اگر بیاید.
خط: نستعلیق شکسته، كان ملاعبدالکریم بن ملاعلی محمد قزوینی، تا: 1314ق؛ افتادگی: انجام کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: مقوا، 25گ (85-109)، اندازه: 17/5 × 21/7سم [ف: 12 - 418]
آغاز: قال المنصف بسم الله الرحمن الرحیم یعنی ابتدا می کنم بنام خدائی که انجام عمل کنندگان یا اینکه مثل تألیف این کتاب باید عمل نمود برای روز قیامت
خط: نستعلیق، كا: على بن حبیب اله حسینی تنکابنی (احتمالا مؤلف نیز می باشد)، تا: 30 ذیقعده 1317ق؛ 95 ص (240-334)، 17 سطر [ف: 2 - 173]
š.-e 'avāmel-e manzūm
شریف، محمد جعفر
Šarīf, mohammad ja‘far
مؤلف نخست عوامل في النحو را به نظم کشیده و بعد شرح نسبتا مفصلی بر آن زده است، بنا به تعبير خود او: «عوامل را نظم نمودم و بعد از آن یافتم که فایده مند بود برای اکثر مردمان و محتاج بود به شرحی نیكو بنابراین خود شرح نموده ...».
آغاز: الحمدلله رب العالمين، والصلاة على محمد و آله أجمعين و بعد: چنین گوید مصنف این رساله محمد جعفر الشريف ...
آغاز: برابر؛ انجام: اینجا کلام را انجام شد بتوفيق حق مفيد.
کا: ظاهرة مؤلف، تا: 1244 ق [تراثنا: س 13 ش 2 و3 - 355]
آغاز: برابر؛ انجام و سکون تنوين را بيا تا صفت آنچیزی را بعد از آن گوید و آخر نظم اینست که گفته ام دادم اینجا کلام را انجام شد بتوفيق حق مفید تمام در فهرست محمد جوهر شریف آمده؛ خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: 1245ق؛ جلد: تیماج مشکی، 69گ (1پ -69پ)، 14 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 556]
آغاز: به نام رسولان فرخنده نام ** خصوصا محمد عليه السلام؛ انجام دادم اینجا کلام را انجام ** شد به توفیق حق مفید تمام در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 100گ (1-100)، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 67]
š.-ul--awāmil-il-mangūm
وابسته به عوامل منظوم = المائة العاملة؛ ابن حسام، محمد بن حسام الدين (-875)
شرحی است به زبان عربی و مزجی بر عوامل منظوم فارسی کمال الدين بن جمال الدين بن حسام. محتملا از ملا شیر محمد. آغاز: بسمله الحمدلله الذي زين النبيين بحبيبه المصطفی و من على المؤمنين بنبيه المجتبى ... اما بعد فقد التمس عنى (كذا) بعض الاخوان اكتب على نظم العوامل ...
آغاز: برابر؛ انجام: و ناديناه آن یا ابراهیم و ناديناه بلفظ او شئ هوان یا ابراهیم و غيرها.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ:حنایی و نخودی، جلد: مقوا روکش پارچه، 16گ (54-39)، اندازه: 25×16سم [ف: 12 - 347]
آغاز: برابر؛ انجام: فاحفظ هذا فانها مقدمه نافعة لك هذا خلاصة مأمورنا هذا الرسالة.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مذهب، 20ص، اندازه: 20/5×16/5 سم [ف: 50 - 69]
شرح عهدنامه مالک اشتر، بيعة الافاخم
شرح عهدنامه مالک اشتر-اکسیر الاسلام (خاتمه)
شرح عهدنامه مالک اشتر-نصایح الملوک و آداب السلوک
شرح عهد نامه مالک اشتر به آداب الملوک
آوی، حسین بن محمد، ق8 قمری
Š.-e ahd nāme-ye mālek-e aštar
āvī, hoseyn ebn-e mohammad (- 14c)
وابسته به: عهد نامه مالک اشتر؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
مقدمه و دو مقاله» و «خاتمه) به نام شرف الدوله تاریخ الاسلام على فامنینی، با متن.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3432/5 - ف
نسخه اصل: چستربیتی ش 308 (72/3)؛ خط: نسخ، كا: ابن الساوجی، تا: 25 ربيع الثانی 730ق؛ . شماره 367 چستربیتی (92/3) هم گفته های محمد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) است با ترجمه فارسی نوشته درویش حسن رومی (1600). [فیلم ها ف: 2 - 141]
Š.-e ahd nāme-ye mālek-e aštar
روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر، - 1075 قمری
rūqanī qazvīnī, mohammad sāleh ebn-e mohammad
baqer - 1665)
وابسته به: عهد نامه مالک اشتر؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تاریخ تأليف: 1094ق
ترجمه و شرح نیکویی است بر عهدنامه مالک اشتر با استفاده از كلمات امام علی (علیه السلام) در نهج البلاغه و آیات و احادیث و ابیات مناسب با موضوعات در 37 باب. از بیت موجود در آخر یکی از نسخ این ترجمه چنین معلوم می شود که در سال 1094 تجدید نظر در ترجمه این عهدنامه خاتمه یافته است. آغاز: سپاس و ثنا خداوندی را رواست که ذاتش از وصمت فنا و زوال مبرا است و عظمت و کبریا پادشاهی را سزاست که ساحت ملکش از عوارض فساد و اختلال مبرا و بعد به عرض نواب کامیاب اشرف اقدس اعلی می رساند که این حقیر داعی دوام دولت قاهره محمد صالح ولد محمد باقر قزوینی در این ایام که بمطالعه و مباحثه اشتغال داشت و جمعی از این ضعیف استفادت می نمودند از آن جمله مباحثه کتاب نهج البلاغه بود ... سید رضی ... از کلام آن حضرت جمع نموده ... علماء سابق از مخالف و موافق بر صحت آن متفق الكلمه اند ... این داعی را وقت مباحثه کتاب شریف همه وقت به خاطر میرسید که این حکمت های لطيفه ... چه در خور ولایت است که به عبارتی مهذب و بیانی نیکو به سمع شریف نواب اقدس ... برسد تصمیم عزیمت نمود که بعضی از آن عهدنامه ها را ترجمه و تقریر لایق نماید و عهد نامه ای که آن حضرت به مالک اشتر نوشته ... حاوی تر و مبسوط تر آنها بود ... و آن را بیانی واضح و تقریری لایق کردم بی تکلف استعارات و تصنع عبارات
انجام: سوى حور و قصور و روح و ریحان قدم گشاید. اللهم انا نرغب اليك في رحمتك و المقام عندک في جنتك و نستشفع بخير خلقک و صفوتك من بریتک. آمین رب العالمين
[دنا 868/6 (6 نسخه)؛ الذريعة 374/13؛ مجله نورعلم 54/96 «تحفه»؛ فهرستواره منزوی 386/6]
آغاز: جز در تو قبله نخواهیم ساخت ** گر نه نوازی تو که خواهد نواخت؛ انجام: انا اليه راغبون والسلام على رسول الله صلی الله عليه و آله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز (ورق اول کتاب که مشتمل بر شش بیت بوده افتاده)؛ مجدول مذهب؛ در سال 1284 داخل کتابخانه اعتضادالسلطنه شده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: سوخته، 150ص، 11 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 2 -16]
آغاز: چنان چه حق تعالی در کلام مجید فرموده ان الله لايغيير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم به درستی که حق سبحانه و تعالی تغییر
می دهد آنچه قومی را باشد از نعمت و مکنت تا آنگاه که تغییر دهند ایشان؛ انجام: و توخ منهم اهل التجربة و ... من اهل البيوتات الصالحة والقدم في الاسلام المتقدمه وطلب کن از ایشان برای عمل صاحبان تجربه وحيا از آنها که صاحب خانه آنهای نیکواند ... وباحیا وصلحا می باشند ولابد برای رعایت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 30گ، 17 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 5 - 2621]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: یکی از شاگردان امیر عماد، تا: اواخر قرن 12؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج ماشی، 112گ، 16سطر (22×11)، اندازه: 21×34/5 سم [ف: 5 - 370]
آغاز: برابر؛ انجام: و قال تعالى و لاتحسبن الذين قتلو في سبي الله امواتا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
آغاز: پیروان او باء سیما سید اوصیا و پیشوای اتقيا ولی خدا برادر مصطفی ... و بعد به عرض نواب کامیاب اشرف اقدس اعلى می رساند که این فقیر داعی و وام دولت قاهره محمد صالح بن محمد باقر روغنی قزوینی؛ انجام: كما قال امير المؤمنين عليه السلام في النهج يموت من مات مناولیس یمیت ویبلی من بلی منا ... نزد خدای تعالی روزی مثل از چشمه سار تیغ آنجا آب زندگانی خورده اند و راه به سرچشمه
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 160گ، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2620]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا [ف: 14 - 140]
آغاز: برابر؛ انجام: شتافتن نفس تو بسوی هوای خود یعنی اگر بر فرمان من سبقت کنی ترا عذری نباشد بعد از اتمام حجت و من هذا العهد و هو آخره و انا سال الله سعة رحمته ... انا اليه راغبون و السلام على رسول الله (ص) خط: نستعلیق، كا: میر عماد، بی تا، دارای کتیبه بزرگی و مذهبی مجدول، با یادداشت هایی و از آن جمله: «این نسخه عهد نامه حضرت شاه ولایت ارواحنا فداه که به شهادت ارباب خطوط خط مرحوم میر عماد عليه الرحمه است جهت تقدیم حضور کرامت ظهور اتابک اعظم روحی فداه فرج الله طباطبائی»؛ کاغذ: دولت آبادی افشان، جلد: تیماج قهوه ای، 202 ص، 12 سطر، اندازه: 10×17/5سم [ف: 21 - 127]
Š.-e ahd nāme-ye mālek-e aštar
قاضی مشهدی، جعفر بن محمد، ق 12 قمری
qāzī mašhadī, ja'far ebn-e mohammad (- 180)
وابسته به عهد نامه مالک اشتر؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
اهداء به: عماد الدوله محمد مومن خان ایشیک آقاسی باشی دیوان اعلى
تاریخ تأليف: 1106ق
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:7837
آغاز: بسمله، و الله المعين طراز خطبه ایمان و امتیاز بنی نوع انسان به حمد و سپاس و شکر فزون از قیاس حضرت مالکی است؛ انجام: و امید ما از غیر فضل نه و سلام ما بر رسول خدا صلی الله علیه و آله ... و سلم و تسليما كثيرا.
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1276ق، جا: قم؛ در ص 2 و 4 ترجیع بند میرفندرسکی است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 144گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 16 - 717]
š.-e ahd nāme-ye mālek-e aštar
اهدا به: ابو الفتح سلطان ابراهیم میرزا این ترجمه برای «ابو الفتح سلطان ابراهیم میرزا» تدوین گردیده با این شیوه که پس از یک بند از عهدنامه، ترجمه فارسی آن بند و سپس شرح و توضیح است. در دیباچه آمده است: «وقتی اتفاق افتاد که کلام بلاغت ... و معجز نما تالی کلام خدا یعنی نهج البلاغه حضرت امیر المومنین ... در نظر بود و این کمینه به تامل معانیش که مفتاح سعادت ابدست قفل غفلت از دل می شود در اثناء تصفح اوراق آن ثاني المثانی ... نظر را گذر واقع شدبر عهدنامه ... به خاطر کسیر این حقیر رسید آن عهدنامه مبارک را به حسب مقتضی وقت بر سبیل اختصار شرح فارسی نوشته تحفه سده سنیه آن حضرت سازد».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 170-فیروز
آغاز: بسمله، حمد بی انتهاء حاکمی را سزد که معموری شهرستان کاینات بموجب فرمان لازم الاذعان اوست و شکر بیرون از حيز احصا عادلی را شاید انجام: و این کمینه دعاگویان در حق نواب شاهزاده عالم و عالمیان لازال ملکه مزینا بالعدل و الاحسان يمن دعاء حضرت را که بی شک قرین اجابت است
خاتمه سخن می گرداند و الحمد لله رب العالمين.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ با یک سرلوح کهن، مجدول مذهب؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 82ص، 14 سطر، اندازه: 24×15/5 سم [ف: 21 - 128]
š.-e ahd nāme-ye mālek-e aštar
وابسته به: عهد نامه مالک اشتر؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17770
قسمتی از آن؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-ul-awn
حسینی رازی، حسن، ق9 قمری
hoseynī rāzī, hasan (- 150)
تاریخ تأليف: 898ق
از بهاء الدوله حسن حسینی رازی طرشتی به نام بزرگی قاسم نام و شرحی است آمیخته با متن که از خود او است و در یک «مقدمه» است در علم و سه «مقصد»: 1. تصورات و مفردات؛ 2. قضایا و مرکبات خبری؛ 3. حجت؛ و خاتمه در مواد قياس؛ و ذیل در اجزاء علوم و به روش متأخران است. بی شباهت به تهذيب تفتازانی نیست.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4748
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي جعل قلوب العارفين مطالع انوار العلم و لوامع اسراره و صیر مناطق السنتهم مفجرا لعيون الحكمة ليفيض على البررة من اهل الإيمان ... بعد يقول ... حسن الحسيني المدعو ببهاء الدولة ... لما فرغت من تصنيف العون خالج قلبي ان اشرحه شرحا يذلل عن مسالک شعابه صعابها؛ انجام: و البرهان بالمقاصد اشبه و ليختم الكتاب بالحمد على واهب مواهب حب التوفيق و السلام على كاشف اسرار التحقيق و من تابعه بسلوک مناهج الحق بالتصديق و نسال الله تعالى أن ينفع به الطالبين كما ينفع بالنافع و هو حسبی و نعم الوكيل من الف الحمد الی قاف التوفيق تاريخ تتمیم الشرح و قد وقع ذلك في طرشت من قرى راز - منه مدظله العالی) (الحمد على واهب حب التوفيق = 898)
خط: نستعلیق، کا: حیدر علی بن کمال الدین محمد نوربخشی کشمیری، تا: جمادی الاول 910ق؛ محشی با نشان «منه مدظله»؛ تملك: محمد رفیع کسگری، حاجی محمد بیک یزدی، هدایت الله بن محمد عقیلی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 109گ، 17 سطر (9×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 14 - 3704]
شرح عین الحقایق- عين الحقایق
شرح عین العلم و زین الحلم-فهم المعلوم في شرح عین العلم و زین الحلم
Š.-u ‘ayn-il wuṣūl ilā ‘ilm-il-uşūl
ابو محمد محمد سعد الله، قرن 12 قمری
abū mohammad mohammad sa'd-ol-lāh (180)
وابسته به: عين الوصول الى علم الاصول؛ ابو محمد محمد سعد الله (قرن 12)
تاریخ تأليف: اواخر رمضان 1104ق؛ محل تأليف: مکه
شرحی است مفصل با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «عين الاصول الى علم الاصول» خودش که به درخواست شاگردش «شیخ محمد صادق» نوشته و در اواخر رمضان 1104ق (به ضبط ترقيمه نسخه 41150) آستان قدس، اما به ضبط ترقيمه «عين الوصول»: (نسخه 35915 آستان قدس، در 21 شوال 1104) به پایان رسیده است.
آغاز: بسمله. الحمد الله الذي شرح صدورنا لصدورنا الى کشف حقائق الاصول بعد ما فتح قلبنا ... بعد فيقول المقصر محمد سعد الله لما سألني بعض اصحابي الفحول خریدة صغيرة حاوية الامهات الأصول ... و قد سميتها عين الاصول الى علم الأصول فاشتغلوا بها زمانا ..... و لكن تفرد منهم لدوام طلب اظهار مکنوناتها جامع المعقول ... الشيخ محمد صادق حققه الله بأصل الاصول ... قوله یهییء مطاوعة التهيؤ و هو الفقه فقیه ایماء [اشارة الى تعريفه على وجه لا يرد ما اورد على تعريف القوم]
انجام: انما الأمر الله الله يعذب من يريد بعدله و ينجي من يشاء بفضله و اليه المعاد و افوض امرى الى الله و هو بصير بالعباد لا ملجأ الا اليه و اليه المصير و هو نعم المولی و نعم النصير و به اشهد ان لا اله الا هو أن محمدا و عبده و رسوله
آغاز و انجام: برابر؛ قد وقع الفراغ من شرح عین الوصول الى علم الوصول للمصنف مولانا و سیدنا و سلطان الأولياء الكاملین و ... محمد سعد الله سلمه الله تعالی و ابقاه و نفع به المسلمين اجمعين في اواخر رمضان المبارک سنة 1104 من الهجرة النبوية في مكة المعظمة زادها الله شرفا و كان الفراغ من نساختها ... سنة 1108 ... آمین آمین
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 رمضان 1108ق (با توجه به جمله دعایی ترقيمه در حیات مؤلف بوده)؛ اهدایی: رهبری، دی 1388 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مذهب، 129گ، 19-20 سطر، اندازه: 22×12سم [اهدائی رهبر: 11 - 304]
آغاز: برابر؛ انجام: خطاء على ما مر ولا محل للمحل ثمة الا ان يراد بالمحل اعم من الزمان و لانه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 86گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [اهدائی رهبر: 11 - 305]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 644/2
همان نسخه بالا [مؤيد: 2 - 151]
š.-e ‘oyūb va ‘alāj-e navāqes-e mamlakatī-ye īrān
اهدا به: ناصر الدین شاه (1264-1313ق)
نویسنده می گوید: چهارده سال است که در اروپا به سر می برم و از اخبار روزنامه های فرانسه و انگلیسی دریافته ام که جوان نادانی در طهران بساط شعبده گسترده (= شاید مقصودش ملكم باشد) و می خواهد قوانین فرنگان را در کشور اسلامی ایران رواج دهد. او برای مبارزه با این فکر علاوه بر این رساله نامه ای به مؤتمن الملک وزیر امورخارجه وقت نوشته و تقاضا کرده است تا مؤتمن الملک این رساله را به نظر شاه برساند. در این رساله مؤلف از شاه می خواهد که «دار الشورای ملی» ایجاد کند و برای تشکیل چنین شورایی پیشنهادهایی مطرح می نماید و بعد از تأسیس چند دیوانخانه، که با وزارتخانه امروزی شباهت دارد، سخن می گوید و عقیده دارد بدین شیوه می توان هم از دین حمایت کرد و هم امور اداری مملکت را بسامان کرد.
آغاز: بسمله، حضور مبارک جناب مستطاب اجل اكرم عالی آقای مؤتمن الملک وزیر بی نظیر. انجام و مملکت ما را بكام شاه دار و سلطنت را در اولاد حضرتش نگاه دار و السلام خير ختام.
چاپ: تهران، 1380ش، به کوشش و پیشگفتار غلام حسین زرگر نژاد، در «رسائل سیاسی عصر قاجار»، صص 121-172.
[دنا 869/6 ؛ فهرستواره منزوی 508/6]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 859
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ریز و خوش، کاتب = مؤلف، تا: محتملا قرن 13، جا: اروپا (احتمالا)؛ کاغذ: فرنگی، شکری، جلد: تیماج قرمز، 26گ، 17 سطر (15×8/5)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 2 - 394]
شرح عیون اخبار الرضا- لوامع الانوار في شرح عيون
شرح عیون اخبار الرضا (علیه السلام)- جنة السلام
S.-u uyun-il-hikma
فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری
fa×r-e rāzī, mohammad ebn-e 'omar (1150 - 1210)
وابسته به: عيون الحكمة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
عيون الحكمة یکی از آثار معروف ابن سینا در سه بخش الهیات، طبیعیات و منطق است که توسط فخر الدین رازی و به درخواست شاگردش حکیم محمد بن رضوان بن منوچهر ملک شروان شرح شده است. در آغاز شرح دیباچه مفصلی نهاده و در این دیباچه می گوید: «یکی از شاگردان محمد بن رضوان بن منوچهر از من خواست تا بر مشکلات عيون الحكمه شرحی نویسم و من به چند دلیل از آن امتناع داشتم. یکی اینکه تا کنون کسی از اهل دانش بدین کار دست نزده. دیگر اینکه من با همه مطالب این کتاب از خرد و کلان مخالفم، اگر عقیده مخالف خود را آشکار سازم بر زبان زبونان می افتم و اگر نظر خود را پنهان کنم راه مداهنت و تزویر پیموده ام. سه دیگر اینکه از آنجا که مؤلف این کتاب در دانشوری مردی بنام و دانشمندی سخت زبانزد است، همگان این کتاب کوچک را حاوی اسرار پنهان می دانند و برای دریافت اسرار آن کنجکاوی دارند، هر کس بر مذاق خود بر کنار نسخه های آن تفسیری نگاشته و چنین پنداشته که تفسیر خیالی او روشنگر مطالب عمیق کتاب است، آنگاه کسانی که این نسخه ها را دیده اند حاشیه های مذکور را از متن دانستند و به هنگام نسخه برداری وارد متن ساختند و نتیجه این شد که نسخه های این کتاب دارای اشتباهات و مطالب نااستوار فراوان گردید. نظیر این تصرفات و آفات را من در نسخ مصنفات خود که بیش از 30 سال از تألیف آنها نمی گذرد دیده ام چه رسد به مصنفات شیخ که بیش از 150 سال از آن می گذرد». رازی سپس می گوید: «این معاذیر مورد قبول درخواست کننده واقع نشد و ناچار این شرح را نوشتم». عنوان های این شرح «قال الشيخ» و «قال المفسر» یا «التفسير» است. در فهرست نسخ عربی برلین فهرست کامل فصول شرح عيون الحكمه یاد شده و آن نسخه نیز مانند بسیاری از نسخ کامل نیست. این فهرست مطالب از فهرست مزبور: منطق دارای ده «فصل» است، فصل اول و دوم گویا دیباچه و مقدمه است و ایساغوجی (در طبیعی و الهی رازی نخست مقدمه ای مبسوط آورده)، سوم تا دهم قاطیعوریاس است باریر میناس، انولوطيقا الأولى، انولوطيقا الثانيه (برهان)، جدل، المغالطات، الخطابه، القياسات الشعريه؛ بخش طبیعی دارای شانزده «فصل» است: 1. تقسیم علوم، شامل چهار مسئله (تفسير حکمت، تقسیم حکمت به نظری و عملی، بخش های حکمت عملی، بخش های حکمت نظری)، 2. المصادرات التي يجب تقديمها على العلم الطبيعی، 3. بیان تناهي الأبعاد، 4. ان الجهات لا يتحدد الا بالمحيط و المركز، 7. نفی جوهر الفرد، 8 اثبات الزمان، 9. حرکت و اقسام حرکت دارای شش مسئله، 10. مسائل السماء و العالم، 11. الآثار العلويه شامل دو مسئله، 12. في النبات، 13. في الحيوان، 14. في الحواس الباطنه، 15. في القوى المحركة الحيوانيه، 16. الانسان؛ بخش الهيات دارای هشت فصل: 1. وحدت و کثرت و احکام آنها، 2. احکام هیولی و صورت؛ 3. اثبات قوی؛ 4. احکام العلل و المعلولات؛ 5. وجود و تقسیم آن به جوهر و عرض؛ 6. مباحث ممکن و واجب؛ 7. کلی و جزیی و مباحث متعلق به آنها؛ 8
الهيات (به معنی اخص اعم) شامل چندین مسئله، مسئله نخستین در اثبات واجب و مسئله دهم در قدرت است. (عبدالحسین حائری)
فخر رازی در نامه به سرخسی از این شرح یاد کرده است.
آغاز: اللهم يا خلق السماوات و الأرض ... اما بعد فان کتاب عیون الحكمة کتاب ... آغاز طبیعی: (بسمله) و هي مرتبه على فصول الأول في تقسيم العلوم و فيه مسائل الأولى في تفسير الحكمه قال الشيخ الحكمة استكمال النفس ... قال المفسر رضی الله عنه كمالات الانسان على ثلثه اقسام ... آغاز الهی: بسمله و فيه فصول الفصل الأول [قال الشيخ الموجود قد يوصف بانه واحد او كثير و بانه کلی او جزئی ... [قال المفسر) قد ذكرنا في اول الطبيعيات أن العلوم النظريه ثلثه الالهيات و الرياضيات و الطبيعيات انجام: [قال الشيخ و السعادة هي الانقطاع بالجمله من ملاحظه هذه الحساس ... قال رضي الله عنه الانسان يشارك الحيوان و النبات با کله و شربه ... و لما ذكر ذلك ختم الكلام بقوله و الحق ولى التسهيل .. قال رضي الله عنه الأولى أن نختم الكلام بدعاء مأثوره عن ذي النون المصرى ... الهی سری لدیک مکشوفه ... و ان لا تجعلني من الهالكين]
چاپ: به کوشش آقای مجتبی مینوی در تهران به سال 1333ش؛ به کوشش عبدالرحمن بدوی در مصر به سال 1945م؛ به کوشش حلمي ضيا اولكن در آنکارا به سال 1953؛ بخش طبیعی متن در تسع رسائل (2-25) به چاپ رسیده (مهدوی ش 93) [دنا 869870/6 (15 نسخه)؛ الذریعه ج 381؛ دکتر مهدوی (فهرست مصنفات ابن سینا) ص 183-185؛ قنواتی 80-81؛ کشف الظنون: عيون الحكمه؛ اسکوریال ش 628 ج 1 ص 433-434؛ ذیل فهرست کمبریج ص 145 ش 880؛ فهرست برلین شماره 5043 ج 4 ص 382-384؛ فهرست دارالكتب 1962 ص 51]
آغاز و انجام: برابر
کامل است و تمام منطق، طبیعی و الهی را داراست؛ خط: ثلث، بی کا، تا: قرن 7؛ در نیم اول نسخه عنوانها «قال الشيخ» و «قال المفسر» است و در نیمه دوم جای «قال الشيخ» سفید است و بجای قال المفسر»، «قال رضي الله عنه) نوشته شده و گاه نیز قال حذف شده و جای آن سفید است؛ دارای نوشته ها و مهرهایی از: میر حسين محمد العطار، محمد بن عمر بن احمد القزوینی، رضی الدین محمد (تاریخ مهر اخیر 1071)، محمد مهدی بن رضی الدین محمد (تاریخ مهر آن 1118)؛ تملك: محب الله بن صنع الله لطیفی، فرهاد میرزا بوده در 1336؛ کاغذ: خان بالغ، جلد: تیماج قرمز، 310ص، 25 سطر، اندازه: 24×17/5 سم [ف: 5 - 342]
شرح عيوب - شرح عيون 195 بخش منطق؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ این نسخه را یحیی بن عبدالرحيم تمیمی حلبی مقابله و تصحیح کرده؛ اندازه: 24×16/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
از آغاز کتاب تا پایان آن؛ خط: نسخ، كا: يوسف بن محمد بن عبدالكافی قزوینی، تا: سه شنبه 9 ربیع الثانی 674ق، در پایان مناجات حسین بن منصور حلاج است؛ تملک: خواجه محمد افضل صبری با تاریخ 131ق، رفیع الدین محمد بن عصام الدين ابراهیم اسفرایینی در 939، ابوالقاسم در 965ق، محمود بن يحيی جماستانی در 1008، محمد طاهر حسینی در 1152، محمد طاهر بن محمد باقر خورزینی اقطسی تفرشی طبیب در 1150ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، 296گ، 19 سطر (15/5×8)، اندازه: 21×12سم [ف: 14 - 3906]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ بخشی از اواخر نسخه نونویس مرتضی مصباح در 16 رمضان 1348 برای ضیاء الدین دری؛ محشي با نشان «کنز، اح، ام»؛ تملک: آخوند ملاخدابخش و ضياء الدین دری با تاریخ 1348؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 173 گ، 14 سطر (17×11)، اندازه: 23×16/5 سم [ف: - 582]
آغاز: بسمله. و رب يسر. الحمدلله المستحق للحمد ذي الجلال و البهاء و السخاء و المجد ... هذا كتاب صنفناه في الشرایع الالهيه و القواطع الدينية على آراء العقلاء ذوى الشریعه؛ انجام: تمت المنافع يتلوها الاصول الفقهيات اندر ماقيل و اعز ما نیل و العون و التوفيق بالله عليه اتوكل و اليه انيب و الحمدلله وحده و الصلوة على نبي الرحمة و آله الطاهرین.
خط: نسخ، كا: سید حیدر آملی، تا: با تاریخ 762ق؛ مقابله شده؛ جلد: تیماج سرخ، 21گ (104-124ر)، اندازه: 16/5×12سم [ف: 3 - 312]
آغاز و انجام: برابر
بخش های منطق بی طبیعیات و الهیات را دربردارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ جلد: تیماج زرشکی، 245گ، 23 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 33/1 - 142]
آغاز: بسمله. قال مولانا افضل العالم مفخر بنی آدم سلطان علماء العرب و العجم ... ابوعبدالله محمد بن عمر بن الحسن الرازی؛ انجام: قال مولانا اعلم أن هذا الكلام غني عن التعريف فهذا آخر الكلام في المنطقيات والله اعلم بالصواب. فقط بخش منطق عیون الحکمه است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1067ق؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 141گ، 15 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 1 - 152]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1402ف و 2050- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 344]
خط: نسخ، كا: عبدالخالق بن محمود، تا: یک شنبه 5 محرم 1091ق؛ تملك: احمد فرهومند کتابفروش؛ مهر: محمد جعفر حسینی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 273گ، 20 سطر (14×7)، اندازه: 18×12سم [ف: - 582]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1092ق، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 355گ، 17 سطر (12×6)، اندازه: 12/5 × 18/5سم [ف: 19 - 343]
ج 1: بخش منطق؛ خط: نسخ، كا: مرتضی طالقانی، تا: 1348ق؛ تملك: ضیاء الدین دری در 1349؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 136گ، 14 سطر (13/5×12)، اندازه: 17×21/5 سم [ف: - 582]
آغاز: فان کتاب عیون الحكم كتاب اخباره سطرت في صحائف المفاخر و كتبت على جبهة الفلك الدائر و هو في الحقيقه كالصدفه؛ انجام: فثبت أن كل ما كان جزء للمهيه فانه بعد تحقق المهيه يستغني عن تحقق جديد لكنه لا ينعكس فان اللازم الغريب للمهيه موجبه هو المهيه و اذا كان كذالك كان غنيا عن السبب الجديد فثبت
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ این نسخه بخط نسخ و تازه نویس است و تنها شرح چند سطر نخستین منطق است (از مسئله دوم از تفسیر این جمله شيخ: الكلى الذاتي هو الذي يوصف به ذات الشيء کالسواد و البياض في الانسان)، کاغذ: فرنگی، 32ص، 16 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 339]
آغاز: العام و اما الفصل الخاص فذالك هو المحمول اللازم من العرضات؛ انجام: برابر
اول این نسخه افتاده موجودی از اوائل مبحث (فصل) تا آخر الهیات است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ واقف: قائم مقام؛ کاغذ: آبی و زرد، 195گ، 23 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 4-184]
š.-u ‘uyūn-il-wuşūl ilā ‘ilm-il-uṣūl
کلباسی، محمود بن محمد مهدی، ق14 قمری
Kalbāsī, mahmūd ebn-e mohammad mahdī (- 20c)
وابسته به: عيون الوصول الى علم الاصول؛ کرباسی، محمد مهدی بن محمد ابراهيم (-1278)
کتاب «عيون الوصول» پدر مؤلف، که مختصر بود شارح آن را مزجة شرح کرده و گفته های علمای اصول سنی و شیعه را بسیار می آورد و اگر منظم می شد از نفایس کتاب های این فن بود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 5643/2
آغاز: آغاز در برگ 283: الحمدلله الذي جعل عواید الانعام في تمهيد قواعد الاحکام و أنزل الكتاب لتأسيس الاحكام و احکام الاسلام
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوایی، اندازه: 22/5×16 سم [ف: 15 - 41]
š.-u gāyat-ir raf* ilā dirwat-il wad
مصری، عطاء الله بن احمد، ق 12 قمری
mesrī, ‘atā’-ol-lāh ebn-e ahmad (- 180)
تاریخ تأليف: شنبه 23 رجب 1161ق شرح
مزجی گزیده ای است که شارح بر رساله مختصر خود در تعریف لفظ و اقسام آن و معنای وضع نگاشته است
دنا 870/6؛ ایضاح المكنون 139/2؛ هدية العارفین 664/1؛ معجم المؤلفين 2836]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:
1614/12 آغاز: سبحانک لاعلم لنا الاما علمتنا انك انت العليم الحكيم و الصلاة و السلام على نبيك الكريم و رسولك العظيم
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 1078؛ خط: نسخ، كا: على بن اسماعيل بن يحيى بن محسن بن حسين بن احمد بن حسن بن قاسم بن محمد، تا: دوشنبه 16 ربیع الثانی 1251ق؛ 12ص (462 حاشیه -473 حاشیه) [عکسی ف: 5 - 41]
Š.-ul ġurra fi-l manțiq
صفوی، عیسی بن محمد، 900 - 953 قمری
safavī, īsā ebn-e mohammad (1495 - 1547)
وابسته به: الغرة = ترجمة الكبرى = اصول المنطقية = المنطق؛ جرجانی، محمد بن على (-838)
شرح از قطب الدین سید عیسی بن محمد بن عبدالله حسینی صفوی، متن از شريف شمس الدين محمد گرگانی و ترجمه عربی کبرای پدرش سید علی شریف گرگانی است.
آغاز: بسمله اما بعد الحمد ... و الصلوة على نبيه و آله و صحبه قال المصنف رحمه الله تعالی اعلم أن النفس الناطقة الانسانية و هي عند جمهور
انجام: فالحرارة ليست موجودة لما مرت و الله اعلم
[دنا 870/6 ؛ الذریعه 376/13]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمر بن قاسم بن منصور المؤدب، تا: 952ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 100گ، 15 سطر، اندازه: 16×11/5 سم [ف: 32 - 334]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد بن شعبان، تا: جمادی الثانی 1114ق، مؤلف ساکن سرای سلطان میانه؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 91گ، 17 سطر (14×76)، اندازه: 21×16سم [سنا: ف: 2 - 237]
š.-ul-ġurra fi-l-mantiq
وابسته به: الغرة = ترجمة الكبرى = اصول المنطقية = المنطق؛ جرجانی، محمد بن على (-838)
غیر همانند:
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم، افتتح باسمه تعالی تیمن و تبركا به فيما هو بصدده و أرفعه بنعمه بتحمیده مراعية براعة الاستهلال؛ انجام: و من أراد التحقيق في المقام و تفصيل الأقسام فليرجع الى کتابنا يطلع عليه بعون الملک العلام دیباچه شارح در این نسخه نیامده، شرح مزجی مختصر نیکویی است بر رساله «الغرة» سید شمس الدین شریفی گرگانی و در پایان به کتاب خود «القوانين» حوالت می دهد؛ خط: نسخ، كان حمدان بن صالح غروی، تا: پنج شنبه 2 جمادی الاول 897ق؛ مصحح، با نشانی بلاغ؛ تملک محمد رضا بن حسن حسینی، محمد محسن؛ جلد: مقوایی، 59گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 21 - 37]
آغاز: حادث فضل في بيان الحاجة الى المنطق و الترغیب و تعلمه و الترغيب في تفهیمه و تفهمه امتياز الانسان عن سائر الحيوان ليس بالاكل والشرب شرحی است بر «الغرة في المنطق» شریف جرجانی که دراصل کبری در منطق را به عربی ترجمه کرده؛ خط: نسخ، كا: حمدان بن صالح عروی، تا: 23 رمضان 896ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: مقوایی، 45گ (1-45)، اندازه: 13/5 ×186سم [کتابخانه های قائن: ف: - 116]
آغاز: بسمله افتح باسمه تعالی تیمنا و تبرکا به فيما هو بصدق و اردفه بتحمیده مراعيا براعة لاستهلال ... و يقول منطق كل منطق بنشر محامده خليق و ذکر همامه حقیق وبسط موائد يليق. المنطق اسم من النطق ... بعد از دو برگ ... اما بعد مبني على الضم و من الغايات ای اما بعد الحمد و الصلاة فيقول الفقير إلى الله الغني و هو الاستاد العلامة المحقق و الحبر النحرير المدقق سلطان العلماء في العالم سمى جده سيد ولد آدم قدوة المحققين واسوة المدرسين الامير شمس الملة والدين محمد بن الامام ... على شريف الحسینی الجرجانی شرحی است بر غرة؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 13 سطر (12×6) [ف: 1- 311]
Š.-e qorar-ol hekem va dorar-ol kalem
آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین، - 1125 قمری
āqā jamāl-e ×ānsārī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1713)
وابسته به: غرر الحکم و درر الكلم = کشاف العقول و الاديان؛ آمدی، عبدالواحد بن محمد (-510)
اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی (1105-1135)
تاریخ تأليف: محرم 1117ق
شرح مهم و معروفی است بر «غرر الحكم» عبدالواحد آمدی که به پیشنهاد شاه سلطان حسین صفوی نگارش یافته است. مؤلف فقط به ترجمه اکتفاء نکرده بلکه بنا به تصریح خودش عبارات غامض و مغلق و فقرات پیچیده و مشکل را شرح نموده است. جلد سوم کتاب که پایان حرف كاف می باشد اواخر ماه شعبان 1113 هنگام عزم سفر شارح برای اداء حج پایان یافته است. آغاز: غرر و درر الفاظ و معانی سلسله آرای شاهد زیبای حمد و سپاس ایزد سخن ... اما بعد بر شیرازه بندان صحیفه دانش ... چاپ: تهران، اتشارات دانشگاه، 1346 ش، 6 جلد، تحقیق سید جلال الدین محدث ارموی.
[الذريعة 376/13 ؛ دنا 870/6 (20 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 388/6 و 50976]
آغاز: از آنچه وارد شده از سخنان حکمت آمیز حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب عليه السلام در حرف نون بلفظ
از کلمه «نعم» تا پایان کتاب؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: محرم 1117ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان منه دام ظله»؛ مهر: «عبده محمد جعفر بن محمد باقر الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج، 129گ، اندازه: 12×18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 909] و [عکسی ف: 6 - 229]
آغاز: برابر، انجام: و نکند هر آنچه را می گوید و امر می کند مرا بآن و الحمدلله على ما وفقني للاتمام. کامل؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1113-1117ق؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ تملک: حسین بن فضلعلی که کتاب را به فرزندش «حسنعلی» هدیه نموده؛ جلد: تیماج قهوه ای،
593گ، اندازه: 17×23/5سم (محدث ارموی مخ: 2 - 909] و [عکسی ف: 6 - 114]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، 300 گ، 27 سطر، اندازه: 36×23سم [ف: 1- 105]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي هدانا بتوفيقه الى جادة طريقة و فضلنا بتوحيده على كافة عبیده سپاس مر خدایرا آنچنان خدائی که راه نمود ما را بتوفيق خود بسوی میانه راه خود و افزون گردانیده ما را به یکی گفتن او بر همه بندگان خود انجام: يقبح بالرجال أن يقصر عمله عن علمه و يعجز فعله عن قوله تم الكتاب ... والسلام. زشت می نماید مرد را آن که کوتاه آید علم او بر عمل او و ناتوان آید کردار او از گفتار او تمام شد ...
خط: نسخ خوش، كا: معز الدين محمد بن سلطان محمد قاری نیریزی، تا: 1085ق؛ این نسخه مترجم به فارسی تحت اللفظی و زیرنویس نسبتا روان می باشد، دارای سرلوح مزدوج مذهب، مجدول؛ واقف: محمد حسام واعظی، 1397، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، مذهب، 24 سطر در متن و حاشیه مختلف السطر، اندازه: 17×27سم [ف: 5 - 550]
آغاز: برابر؛ انجام: بيد الاحقر مصطفى الحسینی الصفائي في شوال المکرم 1365
خط: نسخ، كا: صفایی خوانساری، مصطفی بن احمد، تا: قرن 12
رایانه ] . تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:2014
آغاز: برابر؛ انجام: آماده آن شده باشند و توشه آن راه را گرفته باشند.
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، مذهب؛ کاغذ: ترمه، جلد: گالینگور سبز، 770ص، 17 سطر، اندازه: 31×19/5 سم [ف: 6-13]
آغاز: برابر؛ انجام: بلکه دلیل عجز و ناتوانی اینکس است.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 214گ، 31 سطر، اندازه: 36×23/5 سم [ف: 14 - 292]
آغاز: از آنچه وارد شده از سخنان حکمت آمیز حضرت امیر المؤمنین علی ابن ابی طالب عليه السلم در حرف تا فرموده آن حضرت عليه السلم تاجر الله تربح بازرگان کنی با خدا تا سودیابی مراد ببازرگانی کردن با خدا؛ انجام: ادراک هر یک از مقصدین میسر و محصل گردد جلد 3، این جلد از حرف «ت» از جمله «تاجر الله تربح» تا حرف «» جمله «كان لى فيما مضى الخ» را دارد؛ خط: نسخ، كان محمد صادق بن محمد مؤمن اصفهانی، تا: قرن 12، ظاهرا نسخه
در عصر مؤلف نوشته شده دارای یک سرلوح مزدوج مزین مذهب، مجدول؛ واقف: نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج خرمایی، 433گ، 17سطر، اندازه: 31×19سم [ف: 5 - 76]
آغاز: برابر
جلد اول، از ابتداء کتاب تا آخر حرف الف
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی از مؤلف با عبارت «منه سلمه الله تعالی» یا «منه مد ظله العالی»؛ محمد حسین بن نورالدین موسوی حسینی
جزائری در لكنو از شهرهای هند به سال 1148 شرحی مبنی بر این که این نسخه قسمتی از ترجمه غررالحكم آمدی و تألیف آقا جمال است نوشته؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 341ص، 21 و 22 سطر، اندازه: 27×19سم [ف: 2 - 36]
آغاز: اجتناب نمایند مصاحبیت و اختلاط میانه ایشان باقی ماند و اگرنه زود زایل گردد؛ انجام: که بعون الله و حسن تأییده ادراک هریک از مقصدین میسر و محصل گردد و کتب ذلک حامد لله رب العالمين از ابتدا تا آخر صرف کاف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 افتادگی: آغاز؛ مصحح، تملک: یحیی بن محمد شفیع اصفهانی که کتاب را از «آخوند ملا علی میرزا مؤذن» خریده به غره شوال 1322؛ جلد: تیماج قهوه ای، 298گ، 20 سطر، اندازه: 21/5 × 34/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 908]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا كان الحلم مفسدة كان العفو معجزة ... بلکه زیاد کند. پس در آن حال حلم و در گذشتن از گناه او خوب نیست بلکه دلیل عجز و ناتوانی این کس است.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 11 یا 12؛ محشی با نشان «منه رحمه الله»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 261 گ، 27 سطر (21×12)، اندازه: 18/85×17/5 سم [ف: 12 - 298]
آغاز: باب الباء از آنچه وارد شده از سخنان حکمت آمیز حضرت امیر المؤمنین علی بن ابی طالب عليه الاسلام
خط: نستعلیق، کا: محمد معین بن محمد فصیح، تا: صفر 1133ق؛ علامت استکتاب کتاب به خط مؤلف، مصحح، با علامت بلاغ، محشى؛ تملک: حسین بن محمد علی به سال 1178؛ جلد: تیماج قهوه ای، 154گ، 27 سطر، اندازه: 18×26/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 909]
آغاز: برابر؛ انجام: بلکه دلیل عجز و ناتوانی اینکس است.
خط: نسخ، كا: یحیی بن عبدالعلی حسینی، تا: یک شنبه 18 ربیع الثانی 1274ق، دارای سرلوح مذهب مرصع، مجدول، مصحح، مقابله شده؛ واقف: محمد ایرانی مجرد، بهمن 1350؛ کاغذ:
نخودی،
جلد: تیمار قهوه ای، 457گ، 19 سطر، اندازه: 19/2 × 21/8 سم [ف: 14 - 291]
آغاز: بسمله، از آنچه وارد شده از سخنان حکمت آمیز حضرت؛ انجام: من ربيع الأول في عام الرابع و الخمسين و ثلثمائه بعد الالف من الهجره المبار که جلد دوم؛ خط: نستعلیق، کا: صفائی خوانساری، احمد بن محمد رضا، تا: 1354ق [رایانه]
آغاز: از آنچه وارد شد از سخنان حکمت آمیز حضرت امیر المؤمنین علی ابن ابی طالب علیه السلم دو حرف میم مفتوحه بلفظ من که بمعنی هر کس است؛ انجام: و مرا بلئیمان مقابل ایشان و اول باعتبار جزو دویم انسب می نماید جلد 3، از حرف «م» و کلماتی که مصدر است به کلمه «من» و به جمله مبارکه «من آمن آمن» و حروف «م» به جمله مبارکه «مثل المؤمن کالا ترجة طيب طعمها و ريحها» خاتمه یافته. پس از آن به ذکر جملات مصدر به حرف «باء زائده» شروع نموده و به جمله «بالشر تدوم النعم» آغاز گشته. پس از آن، از حرف «ت» تا حرف «ک» است و نام مؤلف، مترجم و تاریخ ختم تأليف در آخر حرف «ک» ذکر شده است. پس از این به حرف «ل» به جمله مبارکه: «لكل ضيق مخرج» آغاز و به جمله: «لذة الكرام في الاطعام و لذة اللثام في الطعام»، نسخه ختم می شود؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، دارای یک کتیبه مذهب منقش، مجدول؛ واقف: نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا مذهب، 237 گ، 31 و 32 سطر، اندازه: 22×34/5سم [ف: 5 - 77]
آغاز : به گلدسته بندی از هار آیات بنیاتش وفا نمی تواند نمود و رشته رسای اعداد باوصف لاتناهی گوهر کشی فضایل ذات مبادی صفاتش را نمی تواند بود والا منزلتی که نگین خاتم؛ انجام: مثل اینکه هر چند آدمی با کسی حلم و بردباری کند و او ترک درشتی و بی ادبی نکند بلکه زیاد کند پس در آن حال حلم و در گذشتن از گناه او خوب نیست بلکه دلیل عجز و ناتوانی این کس است
خط: نسخ جلی، بی کا، بی تا، مجدول؛ جلد: تیماج مذهبی 277گ، 23 سطر، اندازه: 32×20سم [ف مخ - 3 - 1233]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما هرگاه مفسده داشته باشد مثل اینکه هر چند آدمی با کسی حلم و بردباری کند و ترک درشتی و بی ادبی نکند بلکه زیاد کند پس در آن حال حلم و در گذشتن از گناه او خوب نیست بلکه دلیل عجز و ناتوانی این کس است خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 211 گ، 28 سطر، اندازه: 34×23سم [ف مخ - 3 - 1234]
آغاز: بسمله، از آنچه وارد شده از سخنان حکمت آمیز حضرت امير المؤمنین علی بن ابی طالب عليه السلام در حرف با به بای زایده یعنی بائی که جزو کلمه نباشد ... بالشكر تدوم النعم سبب شکر گذاری دائم می ماند نعمت ها؛ انجام: يقبح بالرجل أن يقصر عمله عن علمه و يعجز فعله عن قوله ... یعنی عمل نکند بهمه آنچه علم دارد بآن و نکند هر آنچه را می گوید و امر میکند مردم را به او ...
جلد دوم و از حرف با تا پایان شرح؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ تاریخ وقف: شعبان 1290؛ جلد: تیماج مشکی، 228 گ، 23 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 2 - 918]
آغاز: برابر
از حرف بای زائد تا حرف کاف؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: از عصر مؤلف؛ مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، 214گ، 22 سطر، اندازه: 19/5 × 27/5سم [ف: 26 - 251]
š.-u gurar-il-farā'id = š.-u manqūma
سبزواری، هادی بن مهدی، 1212 - 1289 قمری
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
وابسته به: غرر الفرائد = منظومه سبزواری؛ سبزواری، هادی بن
مهدی (1212-1289) تاريخ تأليف: 1262ق
سبزواری دو منظومه دارد یکی در منطق به نام «اللالی المنتظمه» و دیگری در فلسفه به نام «غرر الفرائد» که همین نسخه موجود است با شرح آن که فراغت از منظومه در سال 1240 ق و تاریخ فراغت از شرح آن در 1261 ق می باشد که از لحاظ عبارت دارای غموض و کاستی است و از کتابهای درسی طلاب قدیم است. حاج ملا هادی در نظام فلسفی پیر و ملاصدراست و چیزی بر آن نیفزوده است. این کتاب مشتمل است بر هفت «مقصد» و هر مقصدی محتوی فرائدی است: 1. امور عامه؛ 2. جواهر و اعراض؛ 3. الهيات بالمعنى الأخص؛ 4. طبیعیات؛ 5. نبوت و منامات؛ 6. معاد؛ 7. علم اخلاق.
آغاز: بسمله الحمدلله المتجلی بنور جماله على الملک و الملكوت ... آغاز شرح: يا واهب العقل لک المحامد الى جنابک انتهى المقاصد
انجام: قصب القلم ختامهای ای ختام المنظومه كبدوها الفلاحة فهدا مصراع الأخير مادة تاريخ الشروع في تأليف المنظومه و هو اربعون و ماتان بعد الالف و قد فرغ المؤلف الفقير ... صلى الله عليهم أجمعين.
چاپ: تهران، محقق مهدی محقق و توشی هیکو ایزو تشو، چاپ اول، 1388ق، 679ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1298، وزیری، 184ص
[دنا 871/6 (40 نسخه)؛ الذریعه 91:14]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح المنظومة = حاشية شرح غرر الفرائد؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289)
2- حواشي على شرح المنظومة للسبزواری، حجت کوه کمری، محمد بن علی (1310-1372)
3- حاشية شرح غرر الفرائد
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کاتب = مؤلف، تا: 23 رمضان 1261ق؛ مصحح؛ مهر: «حسین منی و انا من حسین»؛ جلد: میشن سبز، 166ص، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 47/2 - 84]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 182گ، 22 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 33/1- 96]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، میشن تریاکی، 269ص (1-269)، 21 سطر (14×7)، اندازه: 22×14سم [ف: 10 - 224]
آغاز و انجام: برابر
خطبه آغازین شرح موجود نیست؛ بی کا، تا: سید رضا موسوی 1263ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 86گ (1پ- 86)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 12 - 276]
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1263ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 133گ، 23 سطر، اندازه: 21/4×15/5 سم [ف: 1 - 303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زین العابدین بن ابوطالب، تا: جمعه 4 صفر 1263ق؛ محشی با امضای «منه دام ظله»، با نسخه اصل مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 103گ، 24 سطر (14×9)، اندازه: 14×20سم [ف: 4 - 2105]
آغاز: برابر؛ انجام: و جعل عاقبة أمورنا خيرا ... زانکه من بنده گنه کارم.
خط: نستعلیق، کا: سبزواری، محمد کاظم، تا: 1263 ق [رایانه]
آغاز: بسمله، يا واهب العقل لك المحامد، انجام: ختامها كبدوها الفلاحة ... في سنه 1263.
خط: نسخ، كا: محمد بن علی محمد، تا: 1263ق؛ 156گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [رایانه]
خط: تعليق، كا: محمد تقی بن حاجی میرزا حسن صفی آبادی، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 127گ، 17 سطر (15×8)، اندازه: 15/5 ×22سم [ف: 3 - 283]
خط: نستعلیق، كا: عبدالوهاب خادم اسرار، تا: رجب 1268ق؛ جلد: تیماج مشکی، 17 سطر (15×6/5)، اندازه: 11/5 ×22 سم [ف: 1- 180]
آغاز و انجام: برابر
خط شکسته نستعلیق ریز، کا: سید موسی بن فضل الله حسینی رضوی کلانتری همدانی، تا: 15 رمضان 1268ق، جا: مشهد مقدس رضوی؛ محشی با نشان «موسی کاتبه» و «م»، مصحح؛ مهر: اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی حسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، 87گ (2-88)، 21-20 سطر، اندازه: 15×9سم [ف: 40 - 519]
خط: نسخ تحریری، کا: حاج علی پسر ملا محمد صادق سمنانی، تا: شوال 1269ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 21 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 5 - 356]
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن حاجی مصطفی شهیر به حاجی آقا کوچک، تا: دوشنبه 12 ربیع الثانی 1272ق، جا: سبزوار مدرسه جدید؛ [ف: 3 - 93]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد [...] سبزواری، تا: 1272ق؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج قهوه ایی، 177گ، 21 سطر (6×14/5)، اندازه: 11/5×21/5سم [ف: - 99]
خط: نستعلیق، كا: عبد الوهاب اصفهانی (شاگرد سبزواری)، تا: 1273ق، جا: اصفهان مدرسه جديده؛ نشان امانت میرزا فتح الله بن میرزا بدیع؛ مهر: کاتب «یا وهاب» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 284گ، 15 سطر، اندازه: 11/5 ×22سم [ف: 20 - 195]
آغاز: برابر؛ انجام: و رخ الكتاب و ارخه ای وقته براعة الفصاحة ... هو اربعون و مئتان بعد الألف.
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن اليامی، تا: 1273ق؛ مصحح؛ کاغذ: نباتی و نخودی، جلد: پارچه ای، 116 گ، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [اوراق عتیق: 2 - 374]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: سید عبدالله حسینی سمنانی، تا: 23 جمادی الأول 1275ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»، با علامت بلاغ؛ مهر: «سید مظفر سمنانی»؛ واقف: احمد طبیب، 1298؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 175 گ، 18 سطر، اندازه: 22×14 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
قسم فلسفه؛ خط: نسخ، كا: اسدالله، تا: 2 شوال 1275ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه قدس سره» و «سلام الله» و «محمدمهدی سلمه الله» و حواشی دیگر؛ تملک: شیخ علی بن ابراهیم در 1329؛ جلد: تیماج زیتونی مذهب، نام صحاف ابراهيم بن محمد باقر، 173 گ، 21-18 سطر، اندازه: 14/5 ×22 سم [ف: 5 - 2624]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، بی تا؛ فاقد خطبه کتاب، مصحح، با دو نسخه به تاریخ پنج شنبه غره ذیحجه 1276 مقابله شده، و گویا مقابله کننده بدیع بن مصطفی موسوی ناسخ کتاب نیز باشد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 226گ، 14 سطر، اندازه: 16×10 سم [ف: 2 - 253]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد کردستانی، تا: رجب 1277ق، جا: تهران؛ جلد: تیماج سبز، 188گ، 3 سطر (7×11/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 1 - 180]
مشهد، مولوی؛ شماره نسخه:316
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 41]
خط: نسخ، کا: محمد بن حاج رجبعلی یزدی اردکانی، تا: 1277ق، جا: شیراز؛ 148گ، 21 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 1 - 152]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد تمت هذه النسخة الشريفه بید ... محمد بن الحاج رجبعلی الیزدی الأردکاني في يوم التسع و العشرين من شهر المبارك في سنة سبع وسبعين بعد المأتین و الالف ... بحق محمد و عترته)
خط: نسخ، كا: محمد بن الحاج رجبعلی یزدی اردکانی، تا: 27 رمضان 1277ق؛ محشی از مؤلف؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن مشکی، 296 گ، 21 سطر، اندازه: 11/5 ×22 سم [فهرست عراقی: 1- 355]
آغاز: برابر؛ انجام: و جعل عاقبة أمورنا خيرا بمحمد و آله الطاهرین و صلی الله عليهم أجمعين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 29 شوال 1279ق؛ دیباچه شارح را ندارد؛ واقف: نائینی؛ 167گ، 15 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 4 - 192]
خط: نسخ، كا: سید محمد مهدی حسینی اعرجی، تا: 1280ق، جا: اصفهان مدرسه محله بید آباد؛ مصحح، محشی؛ واقف: حسین فرشید، 1335؛ جلد: تیماج قرمز عنابی، 162گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1- 48]
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه:16
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 904]
اصفهان؛ ادبیات؛ شماره نسخه:14
همان نسخه بالا نشریه: 4 - 476]
از آغاز مقصد ثالث؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن على لاریجانی، تا: 27 ذیحجه (مطابق 30 مهر) 1286ق، جا: آمل مازندران؛ محشي با نشان «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 63گ (4پ-66ر)، 11 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 11×17 سم [ف: - 285]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: لطفعلی بن محمد على تفيهانی از توابع شیراز، تا: چهار شنبه آخر رمضان 1288ق؛ محشی از مؤلف و دیگران و بعضی با نشانی «سمعت من الاستاد»؛ جلد: تیماج مشکی، 130 گ، 17 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 4 - 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، نستعلیق، کا: محمد على، تا: صفر 1294ق، جا: خبوشان؛ واقف: نائینی؛ 125 گ، 19 سطر، اندازه: 27×16سم [ف: 4-193]
خط: نسخ، كا: سید علی اکبر بن مرحوم میرزا محمد حسین کربلائی الاصل شیرازی موطن، تا: شنبه 20 رجب 1298ق؛ اندازه: 22×17سم [ف: 3 - 60]
آغاز: برابر؛ انجام: على قدر الكفاية الذي فيه خط النفسک ... سنه 1299
خط: نسخ، كان شاهرودی، علی اکبر بن محمد باقر، تا: 1299ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد على بن سلطانعلی کواری، تا: جمعه 25 صفر 1300ق؛ محشی از مؤلف؛ واقف: حسن فريد محسنی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 269گ، 18 سطر، اندازه: 11×21/5سم [ف: 11 - 209]
خط: نسخ، كا: محمدمهدی بن ابی القاسم، تا: جمادی الاول 1300ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 155گ، 17 سطر (16×8)، اندازه: 22×15سم [ف: 1 -181]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:317
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 41]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1300 ق [ف: 5 - 213]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ 207گ، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 1 -61]
آغاز: برابر؛ انجام: ربنا اصرف عنا عذاب جهنم ... و الصلوه على محمد و آله.
خط: نسخ، كا: سمنانی، محمد حسن بن محمد على، تا: 1302ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد باقر، تا: دوشنبه 30 رمضان 1305ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج سبز، 153گ (1پ -153ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 13 - 139]
انجام: الهضبة الجبل المنبسط على الارض او جبل من صخرة واحدة او الجبل الطويل، منها اى من تلك البروق
خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ تملکی به تاریخ 1310؛ جلد: تیماج مشکی، 158 گ، اندازه: 22×15/5 سم [ف: - 82]
خط: نسخ، كا: محمد حسن موسوی اصفهانی، تا: صفر 1337ق، جا: حیدر آباد دکن؛ 30 سطر، قطع: رحلي [چهار کتابخانه مشهد - ف: - 336]
آغاز: کمثل ما في الكره المدحرجه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: - 365]
بی کا، بی تا؛ این نسخه همان چاپ 1298 تهران است، محشی به خط دانشمند شادروان میرزا یدالله نظر پاک کجوری که از استادان دانشگاه تهران بوده و او در این حاشیه ها بیشتر از سخنان فیلسوفان دیگر که با مطالب فرزانه سبزواری سازگار بود آورده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 346ص، اندازه: 29×17سم [ف: 3-283]
آغاز و انجام: برابر
از آغاز شرح حکمت و جز خطبه شرح؛ خط: نسخ، كا: میرزا معین ابن سید علی حسینی سبزواری، تا: جمعه 8 جمادی الاول؛ مصحح، محشی به امضاء «نقی» و «علینقی» و در برخی: «سمعت من الاستاد سلمه الله (هادی)» و «للأستاد محمد علی دام ظله»؛ مهر: «أفوض أمري إلى الله عبده حبيب الله» (بیضی)، «انا عبدالرزاق»؛ اهدایی: جواد کمالیان؛ جلد: تیماج، مشکی، 162گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 1 - 421]
آغاز: برابر؛ انجام: سنح عليك بالسين و الحاء المهملتين الطب و السيلان من فوق اسحم ای سحاب هطال تشبيه الاخر للمنظومه بالسحاب الفياض به. فاقد خطبه آغازین ؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 144گ (1پ -144پ)، 19 سطر (15/2×7/5)، اندازه: 13/3 × 20/3 سم [ف: 18 - 36]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ فستقی؛ جلد: تیماج خرمایی، 129گ، 14 سطر (5/5×11)، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 1 - 180]
Š.-u gurar-il farā'id = š.-u manzūmat-is sabziwārī
حسینی، موسی بن فضل الله، ق13 قمری
hoseynī, mūsā ebn-e fazl-ol-lāh (- 19c)
وابسته به: غرر الفرائد = منظومه سبزواری؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289)
آن را پس از درگذشت سبزواری نگاشته و بیشتر عبارات شرح خود سبزواری را در آن گنجانیده و از این رو بسیار به این شرح می ماند. گویا به همین جهت نیز کسی نام و دیباچه مؤلف را آغاز و رقم او را از پایان با تیغ بریده است. همدانی در مبحث صناعات خمس از کتاب بزرگ خود در اصول و ذیل سخن از مطلب کم و متی از رساله شیخ الرئیس درباره مطالبی که آن را در اصفهان دیده بود یاد می کند.
قم؛ مدرسه رضویه؛ شماره نسخه: 72/2
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ 63گ (261ر -323پ)، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 49]
š.-u gurar-il-farā'id = d.-u manžūma
عصار، محمد بن محمود، 1264؟ - 1356 ؟ قمری
‘assār, mohammad ebn-e mahmūd (1848 - 1937)
وابسته به: غرر الفرائد = منظومه سبزواری، سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289)
شرح و توضیح منظومه و شرح منظومه سبزواری است. این شرح در سال 1349 در دست تأليف بوده است. نسخه به خط شارح تا قدری از مبحث (جهت) را دارد و ظاهرا بیش از این از خامه شارح تراوش نکرده است.
آغاز: احمد ربة لا اله غيره؛ انجام: ذاتی لها لا عرضی مثل حرارة
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، واقف: عصار، محمد بن محمود؛ 211گ، اندازه: 19×12 سم [ف: 4 - 193]
آغاز: رفع اشکالی فاقول تعريفهم الماهية بانها من حيث هي؛ انجام: لكان مستلزما لجواز التكرار في حقه و هو محال قطعه ای است از آن شرح؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب می نماید که برای چاپ تحریر شده نسخه به نظر شارح رسیده و در اغلب برگهای آن به جوهر قرمز عبارات و حواشی تعليق نموده؛ مجدول؛ واقف: عصار، محمد بن محمود، 1356 گ، 71گ، 17 سطر، اندازه: 28×18سم [ف: 4- 193]
Š.-u gurar-il-farā'id
وابسته به: غرر الفرائد = منظومه سبزواری؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 25871
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
š.-e qorar-ol-farā’ed = š.-e manzūma-ye sabzevārī
وابسته به: غرر الفرائد = منظومه سبزواری، سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289)
شرحی است بر منظومه حاج ملاهادی سبزواری در حکمت.
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:1042/3
آغاز: بتحقيق قول ... موقوف است بر فهم معانی انقلاب. انقلاب بر سه قسم است؛ انجام: يصح أن يقال: ذیه عالم، که ذیه متحد مع هذا النسوان في الخارج
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 18گ (74-91پ)، اندازه: 21×17سم [مؤید: 3 - 53]
Š.-e qazal-e hāfez: «dar hama deyr-e moqān ... »
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 2908 قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
در گزارش غزلی از حافظ: «در همه دیر مغان نیست چو من شیدایی ** خرقه جایی گرو باده و دفتر جایی / این حدیثم چو خوش آمد که سحرگه می گفت ** به در میکده ای با دف و نی ترسایی اگر مسلمانی ازین است که حافظ دارد ** وای اگر از پس امروز بود فردایی». این شرح حاوی مقدمه ای سودمند است که به طالبان در دریافت سروده های حافظ کمک می کند. آغاز: بسمله. (و به نستعين على التميم) دیریست تا بحكم وجوب اداء حق اخوت در شرع فتوت و دین مروت بر رقبه قلم سست قدم اداء معنی این غزل از سخنان لسان الوقت ترجمان الزمان حافظ شیرازی که بحقيقت صدای نغمه شناسان مقامات طلب است بلکه راست نوای عشاق پرده شناس شعب طريق عشق قضا حق التماس برادران طریقه را دینی واجب (است).
انجام: اندکی گفتیم و بسیار اگر دانستم، و الحمدلله على ما هدانا وله الشكر على ما اولینا و الصلواة و السلام على سيدنا محمد الذي (من) دار الضلالة نجانا و الى معارج القدس رقانا ..
چاپ: ارمغان، ش 27 [الذريعه 376/13 ؛ نسخه های منزوی 1240/2؛ دنا 872/6 -1873 کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 99-100؛ فهرستواره منزوی 554/7]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام کتاب با توجه به آغاز و انجام نسخه تغییر یافت؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ 102ص (53-154)، 15 سطر، اندازه: 9/5×14/5سم [ف: 32 - 190]
حکمت خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ جلد: تیماج تریاکی مذهب، قطع: ربعی [ف: 2 - 59]
حکمت خط: نستعلیق، بی کا، تا: 947ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ مذهب، قطع: بغلی [ف: 2 - 56]
خط: نستعلیق ریز، كا: نصیر الدین محمد رضوی شاگرد آقا حسین خوانساری، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 3گ (111پ -113پ)، 42سطر (23×13)، اندازه: 31×20سم [ف:16-341]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 23 ص (528 -550)، اندازه: 18/7×9/8 سم [ف: 5 - 70]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: رضا قلی قمی، تا: قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 11ص (63-73)، اندازه: 11/3 × 21/7 سم [ف: 29/1 - 474]
خط: نستعلیق، کا: مظفر حسین بن احسان الدین، تا: 1016ق، جا: شیراز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 12گ (46ر -57ر)، اندازه: 79/5 ×30 سم [ف: - 255]
پایان شرح؛ خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1037ق؛ راسته و چلیپا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 12گ (51-62)، 18 سطر (19×8)، اندازه: 12×20/5سم [ف: 16 - 635]
. نجف آباد؛ حججی؛ شماره نسخه:20/3
آغاز: برابر كان محمد قاسم بن تاج الدين محمود حسینی، تا: دهه اول ربیع الثانی 1040ق؛ 20گ(11پ - 30ر)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: - 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن مسافر قاضی، تا: با تاریخ 1042ق؛ 11گ (107پ -117ر)، 17 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف: 6 - 2249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كان محمد شفیع فیروز آبادی، تا: 1083ق، جا: حیدر آباد؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 10گ، 21 سطر، اندازه: 18×10/5 سم [اهدائی رهبر: 5-114]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1365/4
همان نسخه بالا (مؤید: 3 - 302]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه دانشگاه مرکزی - تهران 6710؛ خط: نستعلیق، كا: نصیر الدین محمد رضوی، تا: بین سال های 1064 تا 1096؛ مصحح، محشی؛ 5 ص (201-205) [عکسی ف: 4 - 181]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج مشکی، 22گ (1-22)، 19 سطر (18×6)، اندازه: 26×15سم [ف: 6-137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: «ابراهیم علمی» (بیضی)، علمی» (بیضی)، «یا الهی سید کونین حسین اوله دایم گشاده ... 1038» (بیضی)، «رب اجعلني مسعودة كما سمتی محمود شلجمی»؛ جلد: پارچه مخمل سبز، 10 گ، 21 سطر، اندازه: 16×9سم [ف مخ - 3- 1234]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 16گ (45پ -58پ، 58پ- 59 ر و پ)، 20 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 6 - 13]
حکمت بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: ربعی [ف: 2 - 40]
š.-e qazal-e hāfez «delam ze sowme e begreft ...>>
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 2908 قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
چنین است غزل: «دلم ز صومعه بگرفت و خرقه سالوس ** کجاست دیر مغان و شراب ناب کجا است».
[نسخه های منزوی 2/ 1240؛ الذريعة 376/13؛ دنا 873/6 ؛ فهرستواره منزوی 554/7]
تهران؛ الهيات، شماره نسخه:749/7
خط: نستعلیق، كا: شاه میرک بن میر سید علی قاینی، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (55ر -62ر)، 22 سطر (14/5×8)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: - 379]
š.-e qazal-e ‘attār «mosalmānān man ... »
شرح غزل عطار «مسلمانان من آن گیرم که بتخانه بنا کردم ** شدم بر بام بتخانه بعالم در ندا کردم».
نسخه اصل: بادلیان اکسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بی کا، تا 1095ق [فیلم ها ف: 1- 568]
نسخه اصل: نسخه آقای افشار شیرازی؛ بی کا، بی تا [فیلم ها ف: 1 -719]
Š.-e qazal-e «mazhar-e šohūd»
گیلانی، محمد رفيع بن محمد تقی، ق 12 قمری
gīlānī, mohammad rafi' ebn-e mohammad taqi (- 18c)
تاریخ تألیف: 1197ق؛ محل تألیف: اصفهان
شرح غزل «مظهر شهود» شیخ بهائی از محمد رفیع بن محمد تقی گیلانی (تولمی جیلانی) از شاگردان آقا سید مهدی بحرالعلوم ( 1212-1154ق) و معاصر حاج سید محمد باقر شفتی اصفهانی است و مؤلف این شرح به تقاضای دوستان و شاگردان نگاشته است. غزل به شرح زیر است که شیخ بهائی از منطق الطیر شیخ عطار نیشابوری استنباط کرده است: «من آئینه طلعت معشوق وجودم ** کز مهر رخش مظهر انوار شهودم / تا کس نبرد ره بشناسائی ذاتم ** گه مؤمن و گه کافر و گه گبر و یهودم / ابلیس نشد ساجد و مردود ابد شد ** زانرو که ملائک همه کردند سجودم / زان پیش که ظاهر شود آثار مظاهر ** من
صدر نشین، در حرم میکده بودم / حق است که ناطق شده از نطق بهائی ** از منطق الطير شنو اسرار وجودم». شارح در ضمن شرح از پند و موعظه و اخبار و حدیث و حکایات مدد گرفته است. (فاضل هاشمی)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:13597
آغاز: درین اوان که فقير كثير التقصير را توفيق جبری از جانب جناب اقدس باری اتفاق افتاده در دارالسلطنه اصفهان بكنج مدرسه گرفتار شده؛ انجام: بر حقیر خورده گیری ننموده و خطا و زلل را بذيل اغماض بپوشانند تمت ...
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبد الحمید حسینی گیلانی، تا: ذیقعده 1329ق؛ نسخه مصدر است به رساله ای کوتاه درباره «خلقت و ماهیت انسان» از شارح فوق. (ص 1-19) و مذيل است به رساله ای در «کیفیت سلوک راه حق»، که 25 دستور برای سالک ذکر کرده که انجام ندادن آن سالک را از راه بیرون می کند. (ص 113-107) که از روی نسخه ای که به خط سید احمد ملک التجار در 1287 نوشته شده، استنساخ شده است؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 86ص (20-106)، 13- 20 سطر، اندازه: 22/3×17سم [ف: 17 - 303]
š.-e qazalīyyāt
؟ سیواسی زیلی، احمد بن محمد، - 1009؟ قمری
sīvāsī zeylī, ahmad ebn-e mohammad (- 1601)
گویا از سیواسی باشد و این غزل ها از سلطان مراد خان ثالث باشد. گزارش غزلی در عرفان و قطعه ای دیگر که ضمن آنها مباحثی درباره پری، شیطان، نماز، روزه، گفتاری در باب عشق، بندی در زبان حال مردم دنیا، عالم ظاهر، در بیان پادشاه شهود که آتش نشاندن، اندر دعوی کردن آن شخص که حق تعالی مرا نمی گیرد به گناه و جواب گفتن شعیب (علیه السلام) او را، شرح دیباچه مثنوی از دده افتدی بیک.
مشهد، الهیات، شماره نسخه:19319/2
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 30 - 33 سطر (17×6)، اندازه: 19/5×9 سم [ف: 2 - 383]
š.-e qazalīyyāt-e hāfez
وابسته به دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدين محمد (-792)
شرحی است عرفانی و مفصل بر غزلیات حافظ که نسخه قطعه ای از آن، از شرح «در ازل پر تو حسنت ز تجلی دم زد» تا شرح بیت «جان علوی هوس چاه زنخدان تو داشت» را شامل است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13794/11
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 جلد: گالینگور قهوه ای، 15گ (26ر-40ر) [ف: 37 - 337]
Š.-e qazalīyyāt-e maqrebī
روح افزائی، محمد بن محمد صالح، ق13 قمری
rūh-afzā’ī, mohammad ebn-e mohammad sāleh (- 19c)
[دنا 873/6؛ فهرستواره منزوی 570/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3396/2
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج تریاکی، 1گ (30ر-136)، 13 سطر (14×10)، اندازه: 15×22سم [ف: 11 - 2397]
š.-e qazalī az hāfez-e šīrāzī
قزوینی، ابوتراب بن حسین، - 1260 قمری
qazvīnī, abū-torāb ebn-e hoseyn (- 1844)
شرح یکی از غزل های حافظ شیرازی که در آن اشاره به مدح حضرت صاحب الزمان عليه السلام کرده، مخصوصا در این شعر بیشتر گفتگو نموده است: «آنکه ده با هفت و نیم آورد سودی نکرد ** فرصتت بادا که هفت و نیم باده می کنی»
آغاز: سپاس بیحد و قیاس حضرت قدوس ذوالمنن راست که خطا بر جریده صنعش نرفته.
[دنا873/6؛ فهرستواره 556/7]
آغاز: برابر؛ انجام: همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی ** پیام آشنائی بنوازد آشنا را
خط: نستعلیق، كا: اسماعیل بن اقاسی اشتهاردی، تا: چهارشنبه 8 ذیقعده 1262ق؛ جلد: مقوایی، 9گ (67پ -75ر)، اندازه: 11×18/5سم [ف: 6 - 256]
خوئی آغاز: برابر؛ انجام: به پیام آشنایی بنوازد آشنا را والسلام علیک یا بقية الله في الأرض و السماء و رحمة الله و بركاته
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج يشمی، 9ص (281-273)، 17-14 سطر، اندازه: 65 ×20سم [ف: 7- 145]
š.-e qazalī az mowlānā jalāl-od-dīn-e rūmī = hall-ol abyāt
امیر بخاری، – 772 قمری
amīr bo×ārī (- 1371)
مشهد: الهیات؛ شماره نسخه: 19319/24
آغاز: بسمله الحمدلله الذي نور قلوب العاشقين بنور الهداية و اليقين و بلغ مراتب العارفين الى مدارج الكمال و التمكين ... اما بعد فيقول العبد الضعيف الراجي امير البخاری ... هذا حل الابيات التي وقعت في خزانة الأنفاس القدسية المولوية المقدسة روحه بانوار الالهية ... و الابيان هذا الحضرت مولانا دوش وقت صبحدم در چرخ پایان یافتم دون كيجه صبح وقتنده چرخه نهایت بولدم صبح وقتی دید و کی تجلی افعالدن
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 30-33 سطر (17×6)، اندازه: 19/5×9 سم [ف: 2 - 389]
Š.-u ġunyat-uț țullāb fī ‘ilm-il usturlāb
نجفی گیلانی، مرتضی بن مهدی
najafī gīlānī, morteza ebn-e mehdī
وابسته به: غنية الطلاب في علم الاسطرلاب؛ سماوی، محمد بن محمد طاهر (1292- 1370)
غنية الطلاب في علم الاسطرلاب ارجوزه ای است در 150 بیت از شیخ محمد بن طاهر سماوی که در آن رساله «صحیفه» شیخ بهایی (10300ق) در علم اسطرلاب را به نظم کشید، و کتاب حاضر شرحی است بر آن؛ که پس از آوردن چند بیت از متن آن را شرح کرده است:
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1093
آغاز: متن: يا نور و یا سبوح یا قدوس ** قد حمدت للطفك النفوس؛ آغاز شرح: نظم المؤلف في هذه المنظومة متن الصفيحة تصنيف الاستاد الامام بهاء الدين محمد العاملي و هذا المتن بلغ
نسخه اصل: کتابخانه شخصی قم؛ خط: نسخ، كا: خلیل حسینی مازندرانی، تا: سه شنبه 20 ذیقعده 1374ق، از روی نسخه مؤلف؛ در برگ اول یادداشتی از شارح آمده که اصل متن را از ناظم و داخل خانه وی در عصر روز شنبه 22 رجب 1365 شنیده است؛ 39ص [عکسی ف: 3 - 373]
S.-ul gawtiyya
قاسمی حسینی، حسین بن اسماعیل
qāsemī hoseynī, hoseyn ebn-e esmāʻīl
وابسته به: الغوثية = الرسالة الغوثية = الواردات؛ ابن عربی، محمد بن علی (638-560)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 369/11
كا: عين على، تا: قرن 11؛ مجدول؛ کاغذ: سفید و آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 15ص (384-398)، 25 سطر (19×9)، اندازه: 26×15 سم [سنا: ف: 1 - 202]
š.-u fā'ida
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
شرح فائده اول از هفت فائده ای است که بر رساله فوائد خود ملحق نموده است در اشاره به کیفیت تكون موجودات.
چاپ: این رساله نیز چاپ شده است.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه:21748/3
آغاز: بسمله قال احمد بن زين الدين ثم بدالی ان ازيد الفواید فزدت سبع فواید و شرحت الأول و هي هذه قلت الفائده الثالثه عشر في الاشاره
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 27 جمادی الثانی 1259ق؛ جلد: تیماج ماشی، 22 سطر (15×8)، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 615]
š.-ul-fā'ida fī wad'-il-alfāz
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 7/8
آغاز: قال المصنف رحمه الله بعد التسمية، هذه فائدة، المشار إليه بهذه؛ انجام: لوضعه لذلك الشخص و كذا الحال في هذه الصورة و الحمدلله ... شرح و توضيح للكتاب السابق؛ خط: نستعلیق، كا: حسینی، تان 974ق، جا: کاشان؛ جلد: چرم، 10گ (41-50ر)، 21 سطر، اندازه: 18/5×10 سم [مؤید: 3 - 534]
شرح الفاتحة- خواص سورة الفاتحة
شرح فارسی حاشیه ملا عبدالله- شرح تهذیب المنطق
شرح فارسی عقائد صدوق- شرح اعتقادات صدوق
شرح فارسی هیئت- تنقیح مقاله در توضیح رساله
š.-e fārsī hey’at = š.-e hey'at-e qūščī= mā'eda
الاری انصاری، محمد بن صلاح، - 979؟ قمری
lārī ansārī, mohammad ebn-e salāh (- 1572)
وابسته به فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، علی بن محمد (-879)
اهدا به: شاه غازی هندی قطبشاه تاريخ تأليف: 977ق
شرح هیئت على قوشچی در یک «مقدمه» و دو «مقاله» و هر یک از مقاله ها در باب ها و فصل هایی چند: مقدمه در بیان آنچه پیش از شروع در این علم دانستنی است؛ مقاله 1. بيان احوال اجرام علوی در شش «باب»؛ مقاله 2. بیان هیئت زمین و قسمت او به اقالیم و بیان آنچه لازم آید او را به حسب اختلاف اوضاع علویات در یازده باب. نام شارح در در دیباجه هست. مؤلف از مولانا عبدالعلی بیرجندی صاحب رساله فلاحت» و نیز ابو معشر
بلخی و کتاب مختصر الاسرار او یاد کرده است.
آغاز: همایون نامه یی که مزین بنام واجب الاعظام پادشاهی بود که وجود اجرام بی آرام علوی ... اما بعد مقیم زاویه خاکساری و محاط دائره بی اعتباری ... مصور رای ارباب الباب می گرداند که این مائده ایست پر فایده که تعلق یافته برساله فارسی در هیئت ...
انجام: و قبله در خلاف جهت ظل بود چه مکه شرقی است و جهت ظل غربی.
چاپ: تهران، سنگی، 1316ق، خشتی، 62ص، (صص 44-105) در هامش؛ بی ناشر، 1301ق، خشتی، 63ص (در هامش)
[دنا 874/6 -876 (52 نسخه)؛ نسخه های منزوی 276؛ الذریعه 134/11 «رساله تام المقاله»: که آن را در «ترصید جهت قبله» می داند، همانجا، 377/13 «شرح ...»؛ فهرستواره منزوی 2894/4؛ فهرستواره منزوی 3115/4]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 12×19/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 189]
دیباچه را ندارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن رستم، تا قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 52، 21 سطر (15×10)، اندازه: 20×14سم [ف: 17 - 335]
آغاز: بسمله قوله این کتاب یعنی حاضر در ذهن و بعضی توهم کرده اند که این کتاب اشارت است به آن که در صدد تصنيف
آن است اگر خطبه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: جامی بن يعقوب بن اسماعیل بن احمد اردلانی، تا: قرن 11، جا: مدرسه بیزان؛ با اشکال و دوایر نجومی، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 19 سطر (14×9)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 4 - 2042]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 126گ، 15 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 5 - 195]
آغاز: ... الحكماء الرياضيين مولانا علی قوشچی در علم هیأت مشرف شد و آن را در شیوع و اشتهار در اطراف و اقطار كالشمس في منتصف النهار یافت و چون نسخه ای بود مختصر و بر روش مسائل مقتصر، به خاطر فاطر رسید که عبارات و اشارات او را به قدر استعداد توضیح و تنقیح نماید؛ انجام: حاصل این طريق استخراج سمت قبله است با مد ظل در زمین، نبودن شمس بر سمت الرأس مکه و شکی نیست که این طریقه جاریست در جميع اقسام و ترک بیان بعضی از اقسام مذکوره اعتماد بر اذهان سلیم است.
خط نستعلیق، کا: محمدرضا بن حسن علی، تا: غره ذیحجه 1027ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، با اشکال هندسی گوناگون؛ مهر: «یا ائمة المعصومین» (مربع)؛ کاغذ: مشرقی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 177گ، 19 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 39 - 298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1061ق؛ واقف: تاج ماه بیگم، 1262ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوایی، 113گ، 19 سطر (6/2× 13/5)، اندازه: 14/7 × 20/6سم [ف: 8 - 223]
آغاز: برابر؛ انجام: و اصغر ثوابت مرصوده 23 برابر جرم زمین است والله اعلم
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ابراهیم کردلی پسر ملا رجب بن عثمان، تا: 1068ق، جا: کفری مدرسه سفلی؛ محشی با نشان «م ج، م ن ابراهیم، محيي الدين، بیرجندی، منه»؛ پس از این فواید نجومی و جغرافیایی است و از مسالک الملک صاعد بن على (گرگانی) کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 70گ (1پ -70ر)، 20 سطر (9×15/5) [ف: 5 - 195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حمزة بن ابی بکر، تا: 1071ق، جا: بتلیس خانه محمود چلبی؛ تملک: هاشم منجم باشی در ربيع الثانی 1321ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (15/5×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2- 791]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حسین قلی، تا: 1071ق؛ محشی با نشانه «منه، احمد چلبی، ح، ع، ب، احمد چلبی مائی سلمه الله»؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ، 96گ (4پ -99ر)، 11 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 356]
آغاز: قوله این کتاب یعنی حاضر در ذهن
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1074ق [ف: - 18]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1075ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25 سطر (6×15/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 357]
خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: 1075ق، جلد: تیماج خرمایی، 25 سطر، قطع: خشتی [نشریه: 5 - 66]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1083ق؛ با اشکال؛ جلد: چرمی، 95گ، 21 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 2 - 921]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1084ق، جا: ختا و ختن؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1260]
خط: نسخ، كا: الياس بن اویس بن مراد بن اویس، تا: 1088ق؛ با اشکال هندسی؛ جلد: تیماج مشکی، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 213]
آغاز: برابر؛ انجام: و اصغر ثوابت مرصوده بیست و سه برابر زمین است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1091ق، جا: شیراز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 75گ، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 19 - 326]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1091ق [الفبائی: - 348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 5 جمادی الثانی 1128ق؛ واقف: شمس الدین جزایری، شهریور 1348 کاغذ: فستقی، جلد: چرمی قهوه ای، 129گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 19/8×14 سم [ف: 8 -19]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 24 جمادی الاول 1154ق؛ 82گ (94-175ر)، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 45]
خط: نستعلیق، کا: مرتضی قلی، تا: غره رجب 1159ق، جا: کابل؛ مجدول، محشی؛ جلد: مقوایی، 96گ (66-161پ)، اندازه: 24/5×13سم [ف: 20 - 356]
انجام: و اوج و حضیض سفليين در منتصف مابین ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 71گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 27 - 329]
از آغاز تا باب هفتم از مقاله دوم؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تان قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 56گ، 12 و 22 سطر (15×9/5)، اندازه: 15× 20/5 سم [ف: 3 - 742]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ واقف: واعظ چرندابی، اسفند 1346؛ کاغذ: سفید و زرد، جلد: مقوایی، 96گ، 23 سطر، اندازه: 16/2 × 21/5 سم [ف: 8- 220]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد حسین رضی الدین موسوی، تا: 4 ذیحجه 1200ق، جا: اصفهان مدرسه چهار باغ؛ واقف: عماد فهرستی، تیر 1310؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 58گ، 23-22 سطر (17×10)، اندازه: 23×16/7 سم [ف: 8- 222]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «ع. ل. ره» و شرح چغمینی بیرجندی، ملا مظفر، «میرزا احمد، لاری»؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سبز، 61گ، 21 سطر (15×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 194]
آغاز و انجام: برابر
در پشت برگ آغاز نسخه، نام مائده را بر کتاب نهاده اند و ظاهرة این عبارت از دیباچه کتاب بر گرفته شده: «مصور رأى ارباب اللباب می گرداند که این ماده ای است پر فائده»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روکش کاغذی، 117گ، 19 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 24 - 353]
آغاز و انجام: برابر
این بحث از صفحه 1 تا صفحه 109 ادامه دارد و از صفحه 109 تا 112 گفتاری در معنی «تسوية البيوت و تصویر زایجه طالع همایون آن محبوب حي لايموت» می آید؛ خط: شکسته نستعلیق ریز، کا: محمد باقر، تا: جمعه 28 صفر 1206ق، جا: اصفهان مدرسه جدید سلطانی؛ کاغذ: فرنگی، فستقی، جلد: تیماج مشکی، 112ص، 18 سطر (6×10/5)، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 2 - 189]
خط: نستعلیق، کا: محسن بن محمد باقر طباطبائی، تا: 1206ق؛ 152گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 77]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: كاظم بن محمد بن نورالدین بن نعمة الله حسینی موسوی جزایری شوشتری، تا: دوشنبه ربيع الثانی 1208ق، جا: مشهد رضوی؛ دارای اشکال هندسی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سیاه، 172گ، 15 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 16 - 235]
خط: نستعلیق، كا: محمود بن نوروز علی، تا: پنج شنبه 3 صفر 1209ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 88گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 25 - 113]
آغاز و انجام: برابر؛ انجامه: «قد كتبت هذا الكتاب للاخ الاغر ... المسمى بملا محمد الميامي ... و قد فرغت عن تسویده ... خدا بیامرزد و پدر و مادر آن کس را که بگوید خدا بیامرزد پدر و مادر کاتب را سنه 1213» خط: نستعلیق متوسط، كا: ابو الحسن ابن محمد شريف ابن علی ازغدی، تا: 1213ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، محشی اکثرا با امضای تویسرکانی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قرمز، 101گ (46پ - 146پ)، 19 سطر (14×8)، اندازه: 20/8×16/8 سم [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 23 محرم 1219ق؛ دارای تصاویر و دوایر رنگین نجومی ... [میراث شهاب: س ش 4 - 66]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کا: علی اصغر بن حسن جیلانی فومنی، تا: پنج شنبه 14جمادی الاول 1221ق، جا: اصفهان مدرسه شیخ لطف الله؛ جلد: تیماج قهوه ای، 60گ، 22 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2625]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1 ربيع الأول 1225ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 81گ، ابعاد متن: 15×5، اندازه: 18×10سم [ف: 16 - 63]
خط: نستعلیق، كا: عبدالمجید بن عبد المجيد، تا: جمعه 2 ربيع الثانی 1227ق، جا: رشت مدرسه آقا ابو الفتوح؛ کاغذ: فرنگی کبود و سفید، جلد: تیماج مشکی، 98گ (2پ-99پ)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 5 - 195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد موسوی، تا: صفر 1227ق، برای آخوند ملا محمد؛ یادداشت هبه آقا شیخ محمد حسین به سید باقر حسینی با مهر «باقر الحسینی» (چهار گوش)؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج مشکی، 99گ، 17 سطر (14/5×9)، اندازه: 22×15سم [ف: 2-572]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد بن محمد شریف مدعو به سعید، تا: 1228ق؛ مجدول، با شکل های نجومی؛ کاغذ: فستقی آبی، جلد: میشن تریاکی، 23 سطر [ف: 9 - 300]
خط: نسخ، كا: احمد البانی، تا: 1237ق؛ جلد: تیماج مشکی، 79گ (319-241 ر)، 24 سطر، اندازه: 16×23/5سم [ف: 26-395]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1242ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مجدول، 76ص، ابعاد متن: 14×8/5، اندازه: 20/5×15سم [ف: 35 - 698]
آغاز: برابر؛ انجام: و ابتدای دور از موش کنند پس بگاو چنانکه ترتیب آنها بنظم آورده شود در فهرست با عنوان «معرفت تقویم» و ناشناس؛ خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: شوال 1259ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قرمز، 17گ (مپ - 25)، 15 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 9 - 135]
آغاز: قوله این کتاب یعنی حاضر در ذهن و بعضی توهم کرده اند که این کتاب اشاره است به آنکه در صدد تصنیف آن است اگر خطبه مقدم بود ... مشتمل است بر مقدمه و دو مقاله کتاب مأخوذ است از کتب بمعنی جمع مرقوم قلم را کتاب در فهرست از هبة الله شامیری دانسته که خطاست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 17 شعبان 1259ق؛ محشی با نشان «من، م ق، ق، ح، ی، تذکره»؛ تملک: فاضل تونی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 105گ، 140 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 17/5 ×22 سم [ف: - 88]
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمد باقر، تا: یک شنبه 28 رمضان 1262ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 119گ، 18 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 27 - 399]
آغاز: قوله این کتاب یعنی حاضر در ذهن و بعضی توهم کرده اند که این کتاب اشار تست؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا، تا: 1265ق؛ واقف: محمد ایرانی مجرد؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 103گ، 16 سطر، اندازه: 31×18سم [ف: 18 - 88]
خط: نستعلیق، كان ابن حسنی اسماعیل، تا: 14 رجب 1273ق، جا: دزفول؛ 140 گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 353]
خط: نسخ، كا: محمد حسن خراسانی، تا: چهارشنبه 2 رجب 1274ق؛ 119گ (1-119)، اندازه: 11/5 × 17/5 سم [ف: 3 - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری مخلوط به شکسته، بی کا، تا: 14 جمادی الثانی 1275ق؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج نارنجی، 104گ، 15سطر (9×14/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1 - 158]
کر آغاز: بسمله، این کتاب یعنی حاضر در ذهن و بعضی توهم کرده اند که این کتاب اشارتیست بانکه از صدد تصنيف است ... مشتمل است بر مقدمه و دو مقاله؛ کتاب مأخوذ است از کتب بمعنی جمع و مرقوم قلم را کتاب گویند؛ انجام: با آنکه قوس که فوق است مطلق ارتفاع است و انحطاط قوس است که تحت افق باشد و بعضی محیطی داشته اند بنابر آنکه بطلمیوس گفته که کوکب ...
خط: شکسته نستعلیق، كا: على بن احمد حسینی میلانی، تا: 1311ق؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی روسی نخودی، جلد: مقوایی، 17گ (1پ -17پ)، 17 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 259 - 40/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد بن عبد الحسن نیشابوری، تا: 1316ق؛ محشی بیشتر از تویسرکانی و قسمت هایی از یک شرح دیگر؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: عنابی، 215 ص (106-320)، 17 سطر، اندازه: 18×22/5 سم [ف: 19 - 42]
آغاز: قال المصنف این کتاب مین حاضر در ذهن و بعضی توهم کرده اند، انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1344ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: روغنی، 152گ (53-204)، 13 سطر، اندازه: 15×11 سم [نشریه: 13 - 220]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 120گ، 17 سطر (11/5×7)، اندازه: 15×10/6 سم [رایانه]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 536]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 587]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فرنگی، 18 سطر (14×8) [ف: 17 - 102]
خط: نستعلیق، كا: فیض الله بن محمد شهیر به آخوند، بی تا، جا: قسطنطنیه؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج تریاکی، 70گ (2پ- 71ر)، ابعاد متن: 14×6/5، اندازه: 20×12سم [ف: 17 - 490]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن حاجی مرحوم، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 78گ (137پ -214پ)، 25 سطر، اندازه: 13/5 ×27سم [ف: 3 - 330]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1260]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 16 سطر (23×17)، اندازه: 28×35سم [سنا: ف: 2 - 29]
š.-e fārsī hey’at = š.-e hey'at-e qūščī
دیلمی، ابراهیم بن مالك، ق 10 قمری
deylamī, ebrāhīm ebn-e mālek (- 160)
وابسته به: فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، علی بن محمد (-879)
تاریخ تأليف: 983ق (ماده تاریخ آن عبارت: «و كنا نحن الوارثین») متن از علاء الدین علی بن محمد معروف به قوشچی و شرح از ابراهیم بن مالک دیلمی قزوینی است که در سال وفات شاه طهماسب اول و جلوس شاه اسمعیل ثانی نوشته و شکایت بسیار از وضع زمان خود کرده است. آغاز آن با شرح تویسرکانی هماهنگ است.
آغاز: بسمله، يا من رفع السماء من غير عمد
[دنا 876/6 ؛ فهرستواره منزوی 3115/4]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:5577
آغاز: برابر؛ انجام: و این هم مخالف مواضع مفهوم از رساله است و هم خلاف آنچه از ابعاد قرار داده (ناقص)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: نایینی، مرداد 1311؛ کاغذ: حنایی اصفهانی، جلد: پارچه ای، 82گ، 19 سطر (13/5×8)، اندازه: 13/2× 19/76 سم [ف: 8 - 219]
š.-e fārsī hey’at = š.-e hey'at-e qūščí
فارسی، محمد تقی بن محمد، ق 10 قمری
fārsī, mohammad taqī ebn-e mohammad (- 16c)
وابسته به: فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، علی بن محمد (-879)
شرح فارسی مزجی رساله فارسی هیئت قوشچی و دارای یک
مقدمه و دو «مقاله» و یک «خاتمه»: مقدمه: بعضی از مبادی طبیعی و بعضی از مبادی هندسی؛ مقاله 1. احوال اجرام بسيطه علوی؛ مقاله 2. احوال اجسام بسيطه سفلی؛ خاتمه: ابعاد و اجرام مسطور است. وی بر قوشچی خرده گیری بسیار دارد و نیز در بسیار جایها تحقیقات و استدلالاتی افزوده و متن را تکمیل و تحقیق کرده چنان که در تعریف زاویه به تفصیل پرداخته و از خفرى «تحقیقی» نقل می کند و تحقیق کامل را به کتاب خود «عالم معقول» احالت میدهد، همچنین در باب مكان و خلاء، عناصر، حرکت، عدد افلاک و فواصل آنها و تفصيل صور چهل و هشت گانه کواکب (که در متن بدان اشارت رفته) بر کرویه زمین برهان ریاضی و دقیق اقامه کرده، در تفسیر اعتدال منطقه خط استوا میان شیخ الرئیس و دیگران محاکمه ای ترتیب داده و باز تفصیل بیشتر را به کتاب علم معقول رجوع می دهد. از رساله دليل السائرین در معرفت فواصل بلاد و رساله هیئت مجسم خود نیز یاد می کند. در ضمن سخن از طبیعیات، فاضل بیرجندی (مولى عبد العلی) را به نداشتن اطلاع و وقوف بر «حقیقت حال و بر سخن اعلام» وصف می کند. آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد از اداء حمد و ثنا و صلوة مخفی نیست که این کتاب که خلاصه ... باعث این فقیر غنی ابوالخیر محمد بن محمد فارسی ...
انجام: و اعظم ثوابت مرصوده دویست و بیست و دو برابر اند و اصغر ثوابت مرصوده بیست و نه برابر زمین است؛ تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
[دنا 874/6 (12 نسخه)؛ الذريعة 377/13 و 94/16؛ نسخه های منزوی 32101؛ فهرستواره منزوی 3115/4]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با اشکال ریاضی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قرمز، 306ص، 14 سطر، اندازه: 16×9/5 سم [ف: 10 - 1777]
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: قرن 11؛ برگهای نونویس از محمد صادق زرندی، 1279ق؛ مهر: «كفى بربك هاديا» (مستطيل)؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 130گ، 14-15 سطر (6×11/5)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 1- 158]
آغاز: برابر؛ انجام: در جميع اقسام و ترک بیان بعضی از اقسام مذکوره اعتماد بر اذهان سلیم است و الله أعلم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ دارای اشکال نجومی، مصحح؛ 119گ (1-119)، 17 سطر، اندازه: 13×7 سم [ف: 29 - 151]
آغاز: ... در کره محوری و دو قطب دارند و این دوایر را خواه عظيمه و خواه صغيره مدارات این نقطه ها خوانند؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 24 ذیقعده 1094ق؛ افتادگی: آغاز ووسط؛ مصحح، با اشکال نجومی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 131گ، 15 سطر (14×7)، اندازه: 15×19 سم [ف: 30 - 471]
آغاز: برابر؛ انجام: (پیش از خاتمه): بتخصص در معرفت فراسخ مال بلاد در رساله، دليل السائرین ذکر کرده ایم (سپس متن خاتمه رساله قوشچی است تا آخر).
خط: نستعلیق، كا: غیاث الدین محمد بن محمد لاهیجانی، تا: 1096ق؛ محشی از شرح تذكره بیرجندی و شرح ملازاده بر ملخص با نشان «شرح چغمینی ملازاده»؛ تملک: آقا على زنوزی، عبدالرحیم پسر حاج زین العابدین، محمد شفیع صحاف؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 169ص، 15 سطر، اندازه: 11/5 ×18 سم [ف: 19 - 286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: قرن 12؛ تملك: احمد بن عبدالقادر طبیب در 1150ق با مهر «عبده احمد الطبيب 66» (بیضی) و «یا رب به حریم احمدم محرم کن»؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، 21 سطر (16×7)، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 1- 158]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق
خوب، بی کا، تا: 1121ق؛ در این نسخه به نام ابوالخير تصریح شده؛ جلد: تیماج مشکی، 129گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 17/5 سم [ف: 4 - 454]
خط: نسخ، كا: محمد حسین حسینی کرمانشاهی فرزند محمد جعفر هروی حسینی، تا: پنج شنبه 7 ربيع الثاني 1223ق، جا: شیراز مدرسه مقیمیه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 28 سطر (15×9/5)، اندازه: 19×14/5 سم [نشریه: 3 - 226]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [نشریه: 5 - 286]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا بن محمد صفی حسینی کاشانی، بی تا؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج زرد، 400 گ، 17 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 1 - 220]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 796]
آغاز: برابر؛ انجام: و حرکتش مساوی حرکت فلک البروج است و از اینجا ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی،
56گ (102پ -157ر)، اندازه: 11/5 ×19 سم [ف: 21 - 243]
آغاز: برابر؛ انجام: در چهارده درجه و بیست و هفت دقیقه عقربست
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ ضمیمه نسخه ش 26997 [رایانه]
š.-e fārsī hey’at = š.-e hey'at-e qūšči
تویسرکانی، حبیب الله، ق 11 قمری
toyserkānī, habīb-ol-lāh (- 17c)
وابسته به فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، علی بن محمد (-879)
شرح مختصر توضیحی نیکویی است بر رساله هیئت (فتحیه) ملا على قوشچی، که شارح هنگام تدریس این فن و با نداشتن هیچ یک از شروح این رساله را نگاشته است. شامل یک «مقدمه» و دو مقاله: مقاله 1. بیان احوال اجرای علوی و این مقاله مشتمل بر شش باب است و برخی از ابواب دارای فصولی می باشد؛ مقاله 2. بيان هيئت زمین و آن مشتمل است بر یازده باب. آغاز: بسمله یا من رفع السماء من غير عمد یامن بسط الماء على الأرض ما را چه حد حمد تو ای فرد احد ... روشن ترین کلامی که از مطلع طبع متکلمان چون آفتاب جهانتاب طالع شود ... (بعد از یک برگ) اما بعد محاط دایره سرگردانی ...... حبيب الله تویسرکانی می گوید بمطالعه رساله فارسی منسوب به علامه قوشچی که زبده مختصری است مشرف شد و آن را در شیوع ... كالشمس ... یافت بنابر توجه و تحلیف از احبا تمام همت را با کمال پریشانی جمع ساخته بر اتمام آن ... مشتمل است بر مقدمه و دو مقاله.
[دنا 876/6 (7 نسخه)؛ نسخه های منزوی 321؛ لغت نامه دهخدا 36/3 فهرستواره منزوی 3115/4]
آغاز: واقف گشته در کمال معرفت معبود حقیقی افزوده چنانکه در حدیث من لم يعرف الهيئة فهو غبي في معرفة الله؛ انجام: و عرض او اول است از طول و عرض بلد مطلوب یا اکثر با آن که طول اول است ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 154گ، 21 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 21 - 297]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 116 گ، 23 سطر (16×8)، اندازه: 22×14سم [ف: 16-33]
آغاز: تشریف ... زمین بمرم حکیمی که تقویم فطرت انسانی؛ انجام: در خالف جهت ظل باشد و این وجه مخصوص است. بلد مخالف مکه باشد. از اقسام مذکور و بعضی گفته اند سنه 1219
خط: نستعلیق، كان على محمد بن محمد صالح، تا: 1219ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: قوله في الفارسی هیئت همچون ابرومیغ و مانند آن از کائنات چون تحقیق مقام و توضیح مرام و کیفیت حصول این اجسام جهة؛ انجام: و على هذا القياس گیرند ذو الحجه را و در هر سی سال یازده بار ذو الحجه سی گیرند.
خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد بن عبد الحسن نیشابوری، تان 1316ق؛ با اشکال نجومی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: عنابی، 103ص (3-105)، 17 سطر، اندازه: 18×22/5سم [ف: 19 - 41]
آغاز: و اعانت اشكال اقلیدس بر درج و دقایق افلاک و حقایق اجرام نجوم و مرکز خاک؛ انجام: در فصلی از مقاله دوم در معرفت خط نصف النهار: چنانکه اشاره بتحصيل آن نموده که زمین را
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12، افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 185 گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 12×20سم [ف: 12 - 2749]
آغاز: برابر؛ انجام: فرض کنیم آب ج
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ قطع: خشتی (نشريه: 3-36]
تا اواسط باب چهارم از مقاله دوم را در بر دارد؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قرمز، 42گ (2-43پ)، 26 سطر (10/5 × 16/5)، اندازه: 20/8×16/8 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: باب یازدهم از مقاله دوم در معرفت خط نصف النهار بدانکه
خط نصف النهار فصل مشترک ... پس از سه برگ نقطه شمال توده اگر باشد مطول مکه و عرضش .. بجانب مغرب چه مفروض آنست که مکه غربی است و تعداد وصل ما از اول تا آخر باب یازدهم از مقاله دوم را دارد گویا چند صفحه ای بیش کسر نداشته باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ با دوائر نجومی؛ تملك: محمد حسین موسوی، ابن سید محمد معصوم رضوی، نجم التولیه منجم؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج عنابی، 221گ، 19 سطر (12×6/2)، اندازه: 10 × 17سم [ف: 1- 183]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:297
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 39]
š.-e fārsī hey’at
وابسته به فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، علی بن محمد (-879ق)
شرحی است مزجی و نسبتا مختصر بر رساله «هیئت» علاء الدين على قوشچی، مشتمل بر توضیح آنچه که در متن احتیاج به توضیح داشته باشد و به دور از رد و ایرادهای مفصل و گفتگوهای پیچیده با حواشی مفید از شارح و اشکال مناسب مسائل و مطالب کتاب.
آغاز: حمد بی حد و ثنای بی عد حکیمی را که نظام حركات سماوی برهان وجود و وحدت اوست و انتظام اوضاع افلاک
انجام: و جرم اصغر ثوابت مرصوده بیست و سه برابر زمین است
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالقادر بن عبدالعلی، تا: 27 ربیع الثانی 1011ق؛ جلد: مقوایی، 64گ (1پ -64ر)، اندازه: 18×10سم [ف: 2 - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با اشکال هندسی؛ کاغذ: کاهی سفید، جلد: مقوای چرمی، 180ص، 19 سطر (13×4/5 )، اندازه: 17×9 سم [ف: - 74]
Š.-e fārsī hey’at = š.-e hey’at-e qūščī
وابسته به فارسی هیئت = هیئت قوشچی = فتحیه؛ قوشچی، على بن محمد (-879)
نامعلوم
گزارشی است بر رساله هیئت فارسی قوشچی این متن را دو شرح است یکی از مصلح الدین لاری، دیگری از شاهمیر حسینی شیرازی، نسخه ما به دست نیامد که کدام است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، با اشکال؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 86گ، 19 سطر (5/5× 11/5)، اندازه: 18×10سم [ف: 5 - 195]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد این کتاب مشتمل بر مقدمه و دو مقاله ... یعنی نه در طول و عرض و عمق و نه به فعل و وهم و قید اشارت حسی کرد تا انتفاض به مجردات و وحدت نشود؛ انجام: و الا بیش از نیم روز به مقدار ساعات و دقایق مذکور ظل مقياس خط سمت قبله بود و قبله در خلاف جهت ظل باشد و اللاه علم بالصواب شرح مزجی مختصری است بر رساله هیئت قوشچی که پس از آوردن قطعه ای از متن بر شرح آن پرداخته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 989ق؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج عنابی مذهب، 88گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 20 - 226]
آغاز: مقدم است مقصود کتاب است آن را مقدمة الكتاب گویند و اگر مقصود قسمی است مثل بابی از کتاب آن را مقدمة الباب
گویند خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی، گ199، 14 سطر، اندازه: 12×17 سم [اوراق عتیق: 2 - 327]
آغاز: الحكمای الرياضيين مولانا على القوشچی در علم هیئت مشرف شد و آن را در شیوع و اشتهار ... یافت؛ انجام: در باب 11 مقاله 2 در معرفت خط نصف النهار: اگر عرض بلد زیاده از عرض مکه باشد والا اگر عرض شرحی است بر رساله هیئت قوشچی و جز شرح لاری و شاهمير؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ در تعریف خط آمده است: «خط بر دو قسم است یا مستقیم یا منحنی یعنی کج. مستقیم آن بود ... یعنی بعضی بلند و بعضی پست نباشد. و درین تعریف نوع خفایی هست»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 212گ، 17 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 22/5×13/5 سم [ف: 5-196]
دیباچه را ندارد و انجام هم نانوشته مانده است. متن باید از قوشچی باشد و شرح دانسته نشد از کیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 21گ (61پ - 81پ)، 24 سطر (15×9)، اندازه: 21×13سم [ف: 16 - 228]
خط: نستعلیق، کا: باقي محمد بن صاحب نظر بخاری، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 931]
شرح بر هیئت على قوشجی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1057ق؛ محشی با نشان «منه»؛ 116گ (1پ -116پ)، اندازه: 12×19/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 140]
آغاز و انجام آن نیست و دانسته نشد از کیست؛ خط: نستعلیق، كان محمد تقی جناب استرابادی، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 69ص (275-343)، 16 سطر (17×10)، اندازه:
22×20سم [ف: 16 - 153]
آغاز: قوله آنچه متعلق بهندسیات دارد هندسه معرب اندازه است؛ انجام: و قیله در خلاف جهت ظل چنان که واضح است شرحی است مختصر بر فارسی هیئت ملاعلی قوشچی که فاقد خطبه و دیباچه و غیر از شرح شاه میر است؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: شریف رشتی، تا: 1118ق؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج پشمی، اندازه: 23×17/2 سم [ف: 10 - 99]
آغاز: حمد بی حد و ثنای بی عد حکیمی را که نظام حرکات اجرام سماوی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1189ق [ف: - 108]
آغاز: بسمله. يارافع السماء بغير عمد ... اما بعد جو تعلیم علم هیأت بجهة معرفت بعضی از مطالب شرعية فقهيه كمعرفة القبله و نصف النهار از جمله ضروریات؛ انجام: یعنی بواسطه حامل که او را حرکت می دهد و در سابق گذشت در کتاب با نام شرح هیأت قوشچی آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سبز آبی، جلد: مقوا با روکش گالینگور مشکی، 12 گ، 16 سطر (1678) ، اندازه: 21×13سم [ف: 47/1 - 222]
آغاز: ... أعني هندی و طبیعی متابعت فلاسفه کرده ... مقاله اولی: در بیان احوال اجرام علوی و آن شش باب است ... و فلک جرمی است کروی که متحرک باشد بالذات بر استداره دايما این تعریف، صادق است بر کواکب؛ انجام: و بر نصف النهار نباشد تا حرکت ظل زود معلوم شود و اما به جهت معرفت سمت قبله از دایره هندیه و از نقطه تقاطع باشد میان افق بلد و سمتیه که به سمت الرأس بلد و مکه معظمه بگذرد ... شرح مزجی است بر کتاب هیئت فارسی علاء الدين قوشچی که طی آن، مؤلف بخشی از عبارات را آورده و سپس به شرح آن پرداخته، شرحهایی چند بر این هیئت نگاشته شده لیکن شرح موجود با هیچ یک از نسخه های موجود همخوانی ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با اشکال هندسی؛ واقف: محمد علی بن محمد قاسم، 1237ق؛ کاغذ: فرنگی سبز، 119گ (1ر-119ر)، 19 سطر، اندازه: 11×15سم [ف: 39 - 257]
آغاز: قال المصنف و این کتاب اشاره است بحاضر در ذهن و آنکه گفته اند که اشاره بمصنف در خارج توهم است؛ انجام: و ترک بعضی اقسام اعتماد بر اذهان سلیمه است والله اعلم گویا شرح از شاهمير و لاری نیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1234ق؛ افتادگی: آغاز [ف: 3 - 21]
آغاز: الحكماء الرياضيين مولانا علی قوشچی (پس از یک صفحه و نیم): قال المصنف این کتاب مشتمل است بر مقدمه و دو مقاله درین معنی «هذا» است و اشاره است به کتاب مرتب حاضر در ذهن و مقدمه مأخوذ است از قدم بمعنى تقدم؛ انجام: در طول سمت قبله نقطه جنوب باشد اگر عرض بلد زیاده از عرض مکه باشد و الا اگر عرض که لازم باشد از شاهمير و لاری و شیروانی نیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج قهوه ای، 215گ، 17 سطر (14/5×17)، اندازه: 21×13سم [ف: - 87]
آغاز: بسمله. و چون شخص فقیه در تعیین اوقات ... و قال محقق القوشچی این کتاب مشتمل است بر یک مقدمه؛ انجام: ظاهر است که قوس النهار است و نصفش خفی است که قوس الليل است خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 29گ، اندازه: 21×17سم [اهدائی رهبر: 9 – 81]
آغاز: و چون بعضی از یاران ترتیب و تألیف این اوراق را التماس نمود و امتثال حکم ایشان واجب بود نگارنده آن که از دانشمند از عامه بوده است شناخته نشد و جز شرح سید هبة الله شاهمیر حسین حسینی شیرازی و شرح ابراهيم بن مالک دیلمی قزوینی و شرح لاری است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 53گ، 14 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 77]
آغاز: پیش از شروع در مقصود ناچار است از بیان بعضی از الفاظ مصطلحه که در این مقاله مذکور خواهد شد
كاتب: مؤلف، بی تا، افتادگی: آغاز، 46گ (201پ - 246ر)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 1 - 235]
شرح الفاکهی- مجیب الندا الى شرح قطر الندى وبل الصدى
š.-e fāl nāma-ye mansüb be hazrat-e sādeq
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 3556/15
آغاز: بسمله الحمدلله حق حمده و الصلوة على رسوله محمد و آله قال رسول الله: اتقوا فراسته المؤمن؛ انجام: سلطنت و پادشاهی یابد
کا: محمد ابراهیم، تا: ذیحجه 1209ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش
کاغذ، 10ص (222-231)، ابعاد متن: 16×8، اندازه: 13/5 ×18/56 سم [ف: 5 - 1696]
شرح فتحیه- شرح فارسی هیئت
š.-ul futūḥāt-il makkīyya
مدنی، احمد
madanī, ahmad
وابسته به: الفتوحات المكية في معرفة اسرار المالكية و الملكية؛ ابن عربی، محمد بن علی (560-638)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:909
آغاز: بسمله، بسم الله الباء کشف البقاء لاهل الفناء؛ انجام: كالخيال في العالم الانساني و الله اعلم بالصواب. تنها شرح دیباچه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1160ق، کاغذ: فستقی استانبولی، جلد: میشن سرخ، 88گ، 15 سطر، اندازه: 21/8×16/3 سم [ف: 1 - 303]
Š.-ul-futūḥāt-il-makkīyya
وابسته به: الفتوحات المكية في معرفة اسرار المالكية و الملكية؛ ابن عربی، محمد بن علی (560-638)
شرح عباراتی از فتوحات مکیه. گرد آوردنده جنگ نخست بندی از فتوحات را به نقل از انتخاب فتوحات عبد الوهاب شعرانی (در نسخه: شعراوی می آورد و سپس تفسير آن عبارت را از درویش عمر خلوتی).
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:172/8 -طباطبائی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: ترکی، جلد: تیماج مشکی، 40 گ، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 22 - 60]
شرح فتوح الغيب ، مفتاح الفتوح
شرح فرائد الاصول- شرح اسماء الحسنی
شرح فرائد الاصول- ذريعة الاعتماد على احقاق الحق و فهم المراد
š.-u farā'id-il-’uşūl
یزدی، عبدالرسول، ق13 قمری
yazdī, ‘abd-or-rasūl (- 19c)
وابسته به: فرائد الاصول = الرسائل = رسائل شیخ انصاری؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1214-1281)
شرح بخشی از کتاب رسائل شیخ مرتضی انصاری است.
آغاز: قوله فاعلم أن المكلف اذا التفت الى حكم شرعي الخ، أقول: قال الأستاذ: الذي يناسب مقام الشروع في الأدلة أن يقسم هكذا اعلم أن المجتهد بعد الفحص اللازم؛ انجام: والترجيح للأول لتعاضد الدليلين فأدلة الاكراه مرجحة لو لم تكن مرجحة.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، با قلم خوردگی؛ تملك: محمد منتظری یزدی؛ کاغذ: فرنگی کاهی، جلد: تیماج، 270 گ، 23 سطر، اندازه: 12/5 × 17/5 سم [ف: 30 - 141]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم، قوله: المقام الثاني في الاستصحاب و هو لغ أخذ شيء مصاحبا أقول: قال في القاموس استصحبه دعاه الى الصحبة و لازمه؛ انجام: في قبال عادة الشخص اللتي ذكرها أخيرا هذا كله مالا اشکال فيه الأخير يعني أن شمول المحل للأقسام.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح: کاغذ: فرنگی کاهی، جلد: تیماج زرشکی، 106گ، 23 سطر (18×12/5)، اندازه: 24×8/5 سم [ف: 30 - 141]
š.-u farā'id-il uşūl = š.-ur-rasā'il
گیلانی، شعبان بن محمد مهدی، ق 14 قمری
gīlānī, ša‘bān ebn-e mohammad mahdī (- 20c)
وابسته به: فرائد الاصول = الرسائل = رسائل شیخ انصاری؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1214-1281)
جلد 10 استصحاب؛ بی کا، بی تا [ د.ث. مجلس]
جلد 11 استصحاب؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
Š.-u farā’id-il-uşūl
صافی گلپایگانی، ابو القاسم بن عباس، ق14 قمری
sāfi golpāygānī, ab-ol-qāsem ebn-e ‘abbās (- 20c)
وابسته به: فرائد الاصول = الرسائل = رسائل شیخ انصاری؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1214-1281)
شرحی است بر اوائل رسائل شیخ انصاری که در هر مسا أله و مبحثی به کلمات بزرگان و اساتیدش اشاره و رد و ایراد بسیار نموده و از آخر ناقص است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1014/3
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... المكلف الملتفت إنما قيد المكلف بالملتفت بان من لا التفات له الى الحكم لا يحصل له القطع او
الظن به او الشك فيه
نسخه اصل: شیخ لطف الله صافی - قم؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ 24ص (64-87) [عکسی ف: 3- 367]
š.-u farā’id-il-uşūl
صافی گلپایگانی، ابو القاسم بن عباس، ق 14 قمری
sāfī golpāygānī, ab-ol-qāsem ebn-e ‘abbās (- 20c)
وابسته به: فرائد الاصول = الرسائل = رسائل شیخ انصاری؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1214-1281)
شرحی است بر مباحث مختلف رسائل شیخ انصاری با استفاده از افادات خود شیخ و نظرات استادش که هنگام قرائت کتاب نزد او نگاشته است و مشتمل بر مباحث قطع، ظن و خبر واحد می باشد با رد و ایراد بسیار، و كلمات معاصرین خود و دیگران را بسیار نقل می کند.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1014/4
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... فهذه نبذة مما افاده سلطان المحققين و اسوة المدققين الشيخ المحقق الانصاری مصافة الى بعض افادات النحرير
نسخه اصل: شیخ لطف الله صافی - قم؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ 100ص (89-188) [عکسی ف: 3 - 267]
Š.-u farā'id-il uşūl = š.-ur-rasā'il
وابسته به: فرائد الاصول = الرسائل = رسائل شیخ انصاری؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1214-1281)
غیر همانند:
آغاز: عدم جواز تعدده و لاعدم جواز اجتهاد المترافعين بعد تعارض حكمها و لا عدم جواز اختيار المنكر من شاء ايضا شرحی است بر فرائد الاصول شیخ انصاری با عناوین «قوله - قوله»؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ در برگ آخر تاریخ کتابت به سال 1270 و كاتب محمد علی حسینی آمده که خط نونویس و ربطی به نسخه ندارد؛ مصحح: جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، اندازه: 18×22/5سم [ف: 1-158]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اعلم أن الملكف اذا التفت الى حکم شرعی، فاعلم ان الانسان الجامع للقل و القدرة و لابلوغ شرح استدلالی مفصلی بر کتاب رسائل شیخ مرتضی انصاری بار دو ایراد بسیار و نقل بعضی از فوائد دو استاد شارح فاضل ایروانی و فاضل شربیانی. در این نسخه از آغاز کتاب تا بحث حجية الظن آمده و در صفحه اول کتاب را به خط مرحوم سید حسین کوهکمری دانسته اند؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 311گ، اندازه: 24×18سم [ف: 20 - 58]
آغاز: مثلا سمعنا ان ابن زید عالم؛ انجام: و الى ما ذكرنا ينظر ما اجاب به الفاضل القمى (رحمه الله علیه) عن شبهة اخراج القياس عن تحت حكم العقل بلزوم وجود المؤسس للحلال و الحرام.
كا: فیض الله بن استاد میرزا دربندی، تا: اواخر قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی روکش کاغذ آبی، 77ص (1-77)، اندازه: 15/5 ×22 سم [ف: 3 - 1059]
آغاز: بسمله. حمدله. صلاة. اما بعد القول في اصالة البرائة و قبل الشروع في بيان مواردها لا بد من تقديم امرين الأول في ذکر المراد منها الثاني في ما يدل عليها ... (ص 9) قال في الرسالة في المقام ما لفظه و مما ذكرنا من تأخر مرتبة الحكم الظاهري؛ انجام: و قد سبق الكلام في مدرک ذلك في التنبيه السابق اجمالا و تفصيلا في تنبيهات القطع فيما حرر في حجيته اللهم اجعلنا من المتمسكين بحجته و الفائزين بحجتها آمین آمین مؤلف شناخته نشد، شرح (و حاشیه مفصلی است با عناوین «قوله، قوله، قال في الرسالة» بر مقصد سوم کتاب «فرائد الاصول» شیخ مرتضی انصاری، شارح در این کتاب، موضوعات شک و شبهه محصوره غير محصوره و ادله آن یعنی اصالت برائت، اصل احتیاط، تخيير و استصحاب را شرح کرده است. وی بعد از خطبه، یک مقدمه مشتمل بر دو «امر» (1. معنى البرائة، 2. أدلة البرائة) نیز نگاشته است. طبق سطور پایان این نسخه، به نظر می رسد که شارح، مقصد اول در حجیت قطع (و احتمالا حجیت ظن) را نیز شرح کرده است؛ خط: نسخ جلی، بی کا، تا: قرن 14؛ برخی عناوین «قوله» در متن به مشکی و به جای دیگر عناوین «قوله» در هامش نسخه عبارت «ما افاده في الرسالة» درج شده؛ تملك: محمد حسین لباسی در 1384ق؛ مصحح، اهدایی: رهبری، شهریور 1387؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا، 161گ، 18 سطر، اندازه: 21/3×15/8 سم [اهدائی رهبر: 11 - 305]
آغاز: او الشرعي انما هي نافية للمواخذة و التكليف على ما لم يقم حجة عليه شرحی بر کتاب رسائل شیخ مرتضی انصاری است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 26 ربيع الأول 1313ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «منه»؛ 67گ، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 58]
شرح فرايد العوائد- شرح اسماء الحسنی
š.-u farā’id-il-‘awāyid
سید بكر
seyyed bakr
وابسته به: الاستعارة = فرائد العوائد في معاني الاستعارة و اقسامها = الرسالة السمرقندية = الفريدة درسالة الاستعارة و العقود = فرائد الفوائد = بلوغ الارب = فوائد العوائد؛ لیثی سمرقندی، ابو القاسم بن ابی بکر (-888)
شرح مزجی است بر رساله فوائد العواید لیثی سمرقندی در مجاز و استعاره.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2 /7992- 54/82
آغاز: بسمله؛ الحمد لله الواهب العطية أي كل عطية او العطية المعهودة التي نزلت بها سورة الكوثر او الضحی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 8گ، 28 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 -2587]
شرح فرائد الفوائد- شرح رسالة الاستعارة
شرح الفرايض- شرح المحرر في فروع الشافعية
š.-e farā’ez
sāheb-e kābolī, mohammad ‘alī (- 20c)
وابسته به: فرائض؛ صاحب کابلی، محمد على (-14) تاریخ تأليف: 1308ق
مؤلف در این رساله به شرح «رساله فرائض» خود که به صورت منظوم در احکام شرعی ارث ساخته بود، پرداخته است. متن به وسیله عناوین «قوله» از شرح متمایز شده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 5951/2 -30/21
آغاز: بسمله حمدله صلاة اما بعد حقیر پر تقصیر محمد على عبدالرحمن مجاور مدینه منوره ... به زبان فارسی سلیس مشروح سازم و به شرح رحمانيه على رساله محمدیه نامیدم ... قوله ترکه میت را در آمد؛ انجام: قوله چون بمیرد یک جماعت در مقام ** وارثان زنده می گیرد سهام. یعنی چون یک جماعت ... پس مجموع تر که از هر دو برادران یکصد و هشتاد است تمت از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1316ق، جا: مدینه منوره؛ جلد: گالینگور مشکی، 29گ، اندازه: 18×29سم [ف: 5 - 2587]
Š.-ul-farā'id
غیر همانند:
آغاز: کتاب شرح الفرائض بدئت بعون الله و حسن توفيقه، مسألة: رجلمات و ترک ابن فالمالكله للابن مسألة: رجلمات و ترک ابا و اما انجام: وان ماتت و ترکت روجا و اما و ابن فاصلهمن اثنی عشر للزوج و هو ثلاثة و للام السدس و اثنین و للابن ما بقی و سبعة. رساله کوتاهی در خصوص فرائض و تقسیم ارث بر پایه فقه حنفی؛ خط: نسخ، كا: مصطفی بن موسی، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمعی قهوه ای، 9 گ (59ر -67ر)، 21 سطر (14×9/5)، اندازه: 14×18/5 سم [ف: 33 - 621]
آغاز: اسمه ثلثة و هي عدد شروط الارث و عدد الأصول التي تقول و اما الطرح فاذا طرحت؛ انجام: عن كتب كثيرة في ذلک و الله اعلم و هذا آخر ما اردنا ایراده في هذا الشرح المبارک جعله الله خالصا لوجهه الكريم. في الدنيا و الاخرة آمین و صلی الله على سیدنا محمد و آله و سلم، تم. الحمدلله الذي هدانا على تمامته و نسئل الله الهداية لفرائته و السلام على خير بریته و صحبته تم في سنة 1136 شرح منظومه فرائض از صاحب «شرح الترتيب». مؤلف از این کتاب دیگر خود در کتاب حاضر بسیار یاد کرده. وی در این رساله فرائض را بر مذهب زید بن ثابت بیان کرده است؛ بی کا، تا: 1136ق، افتادگی: آغاز؛ تنها جمله «ابن شريف بن ابی علی» از رقم کاتب خوانده می شود؛ کاغذ: ترکی نباتی و شکری، جلد: مقوایی، 105ص (2-106)، اندازه: 20×15سم [ف: 10 - 1547]
آغاز: بسمله، و به اعتصامی، الحمد الله رب العالمين قال قدس الله روحه كتاب [الفرائض] عنون بالفرائض كما في الكافي و الاستبصار و تلخيص الخلاف و الرسالة النصيرية و الغنية و الشرایع ... و في الكافي منتقى عبر بالارث ... و في المبسوط ... و الوسائل جمع بين العنوانین
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 192 گ، 27 سطر (10×29/5)، اندازه: 26/5×14سم [ف: 16 -578]
آغاز: بسمله، الحمدلله علیم الحکیم ... انت العليم و الحليم بسمله ... ابتداءت مصنف رحمه الله بالبسمله لتيمن و التبرک؛ انجام نسخه: ... و ان كان في احدهم قوة متن از شهاب الدين ابو حامد محمد بن احمد بن محمود بن على؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 14 سطر، اندازه: 14×17 سم [ف: 6 - 121]
š.-e farā'ez
غیر همانند: 1. تهران، ملک، شماره نسخه:5812/3
آغاز: و این یک حالت نصف آن دو حالت است و بعضی گفته اند که نصف؛ انجام: و حصه دختر بشصت بتك ... (خوانده نشد) مولای عتا ... (خوانده نشد) والله تعالی اعلم. تم الكتاب بعون الملک الوهاب على يد ... محمد سعید بن حافظ یادگار نسفی ... و قد فرغ من هذه النسخة ... في شهر رجب المرجب سنة أربعة و سبعين و تسعمائة شاید از محمد سعید بن حافظ یادگار نسفی باشد. با عنوان شرح کتابی در ارث به مذاهب عامه. ارث به مذاهب عامه. اولین فصل در نسخه موجود: «فصل المانع من الارث اربعة»، آخرین فصل در بیان اسیران است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 974ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 61گ (11ر-71پ)، 29 سطر، اندازه: 18/8×12/3 سم [ف: 9 - 53]
آغاز: پس می گویم که مصنف قدس الله سره بعد از آنکه ابواب کتاب را شمرده و ترتیب آنها را بیان کرده و گفته؛ انجام: این است تفصیل این مسئله و بر این ختم شد رساله، و الحمدلله و ارث میراث الأرض و السماء ترجمه و شرح توضیحی مختصری است بر رساله ای در احکام ارث که پشت جلد به ابن ابی جمهور احسائی نسبت داده شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی، 54گ (1پ -54ر)، اندازه: 19×13 سم [ف: 18 - 89]
Š.-u farā'id-il-ījāz
وابسته به ایجاز المحرر؛ اصفهیدی کرمانی، محمود بن محمد (807)
تاج الدین محمود بن محمد کرمانی کتاب المحرر في فروع الشافعية عبد الكريم بن محمد رافعی را گزیده ساخته و آن را «الايجاز» نام نهاده است، این رساله شرحی است با عناوین «قوله، اقول» بر بخش فرائض کتاب الايجاز که به خواهش برخی از دوستان شارح نگاشته شده و طی آن از شنیده های استادش علاء الملة و الدین سود جسته و در مقدمه از آن به بزرگی یاد کرده است.
[فهرس محظوظات جامعة ام القرى 126/3؛ فهرست اوقاف موصل 177/2؛ کشف الظنون 1612/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1/ 13860
آغاز: الحمد لواجب الوجود الذي ارسل الرسل لتبيين الشرایع للانام و انزل عليهم الكتب لاحكام الاحکام ... اما بعد فقد التمس منی بعض اصحابي وفقهم الله ... ان اكتب شيئا على كتاب فرائض الايجاز؛ انجام: و لا يتعدد منهم ايضا الا الاخ و اذا لم يكن الجد موجودا لم يكن أن يجتمع ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ واقف: محمد علی فتحی، 1260ق، کاغذ: فرنگی، 83گ (1پ- 83پ)، 14 سطر، اندازه: 11×6/5 سم [ف: 35 - 217]
Š.-ul-farā'id-il-bahā'īyya
جامعی، محيي الدين بن عبد اللطيف
jāme‘ī, mohyī-d-dīn ebn-e 'abd-ol-latīf
وابسته به: الفرائض البهائية = المواريث؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح مزجی مختصری است بر قسمت احکام ارث از کتاب «حبل المتین» شیخ بهاء الدین عاملی.
آغاز: الحمدلله الذي لا يحيط بجميع نعمه عدد العادين و لم يدرک وصف كنهه أحد من الأولين و الاخرين ...
انجام: و نسأله من فضله و کرمه أن يجعله خالصا لوجهه الكريم موجبة لثوابه الجزيل و أن يغفر لنا ما قصرنا فيه من خلل في ایرادته و غلط في عباراته انه هو الغفور الرحيم.
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه شماره 2362/1 تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: حسن بن خميس، تا: چهارشنبه 6 جمادی الاول 1094ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (129ر -138پ)، 25 سطر، اندازه: 19×28/5سم [ف: 3- 289]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 25 رجب 1301ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ (218ر -1233)، اندازه: 21×16سم [ف: 6 - 346]
S.-ul-fara'id-ir rahbiyya
وابسته به: بغية الباحث عن جمل الموارث = الأرجوزة الرحبية؛ ابن متفننه، محمد بن علی (497-577)
چلبی در عنوان «الفرائض الرحبية» می گوید: ارجوزه ای است به نام «بغية الباحث» که آن را جلال سیوطی (849-911ق) شرحی مزجی ساخته است. آغاز: «اول ما نستفتح المقالا ** بذکر حمد ربنا تعالی» و در نسخه ای: «الحمدلله على ما أنعما ** مد به يجلو عن القلب العما». شرح کننده زیرین، منظومه را «المقدمة الرحبية» خوانده است و نام سراینده در آن نیست، جز اینکه در برگ کر این نسخه، با خامه ای که گویا از صدر الافاضل شیرازی (1268- 1350) باشد چنین معرفی شده است: ارجوزه رحبية از شیخ
مؤفق الدين ابو عبدالله محمد بن علی رحبی است که وفات او را در کشف الظنون سنه 733 ضبط کرده اند. در فرائض موافق مذهب عامه معروف است و در ضمن «رسائل تحفه بهیه» در اسلامبول به طبع رسیده است. ليكن در کشف الظنون (چ پالتقايا افست تهران، ج 1ص 63) آن را ارجوزة في الفرائض از محمد بن على در گذشته 733 می بینیم. سرکیس نیز در معجم المطبوعات (ص 1966) در ضمن مجموعه «التحفة البهية» دوازدهمین رساله آن را چنین آورده: (12) الأرجوزة الرحبية في الفرائض للشيخ موفق الدين الرحبی. واژه «رحبی» در سه جای نسخه برگ 1 و در مقدمه «فوائد شنشوریه» و همچنین در کشف الظنون و معجم المطبوعات با حای بی نقطه دیده می شود. یک شرح کننده آن را ارجوزه (گ 10) و دیگری آن را منظومه (گ 61) خوانده است. منظومه «رحبية» در ارث است و به گفته ناظم آن، از روی حدیث های ارث روایت شده از بنی نجار از بزرگان صحابه معرفی نموده است (گ 11).
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2043/2
آغاز: شرح: بسملة. حمدلة. و الصلاة و السلام على سيد المرسلین و آله و صحبه اجمعين. أما بعد: فهذا شرح مختصر على المقدمة الرحبية في الفرائض نافغا انشاء الله: اول ما نفتتح المقالا ** بذکر حمد ربنا تعالی / فالحمدلله على ما انعما ** حمدة به يجلو عن القلب العما. اقول: افتتح هذه الأرجوزة بسم ... (گ 10ر) و آن زبدة خص لامحالة ** بما حباه خاتم الرسالة؛ من قوله في فضله منبها «أفرضکم زید» و ناهیكم بها (گ 12پ)؛ انجام: و افضل الصلاة و التسليم ** على النبي المصطفى الكريم / محمد خير الأنام العاقب ** و آله العزذوى المناقب / و صحبه الأماجد الأبرار ** الصفوة الأكابر الأخبار. اقول: ختم كتابه بالصلاة ... المحمودة. و قد تكمل هذا الشرح المبارك و أسال الله ...... و الحمدلله رب العالمين وقع الفراغ من تحرير هذه النسخة المباركة يوم الاثنين وقت العصر في اول شهر ربيع الثاني سنة 1166. الخط يبقى ... نمقه الفقير عبد الوهاب بن الحاجی محمد غفر ... آمین
خط: نسخ متوسط، كا: عبدالوهاب بن حاجی محمد، تا: دوشنبه 1 ربيع الثانی 1166ق؛ کاغذ: نخودی اصفهانی، جلد: مقوایی، رویه ابری، 45گ (9پ -53پ)، 13 سطر (10/5 × 15/5)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 11 - 150]
Š.-ul-farā’id-ir raḥbīyya
وابسته به: بغية الباحث عن جمل الموارث = الأرجوزة الرحبية؛ ابن متفننه، محمد بن علی (497-577)
شرح مزجی است بر منظومه ای در فرائض مطابق با قول زید بن ثابت بن ضحاک صحابی انصاری خزرجی، موسوم به «الفرائض الرحبية» یا «غنية الباحث». جلال الدین سیوطی و علامه محمد بن احمد بن محمد سبط ماردینی شرح بر این ارجوزه دارند. در شرح حاضر از سیوطی و ماردینی نقل شده است. مطلع ارجوزه چنین است: «اول ما نستفتح المقالا ** بذکر حمد ربنا تعالی / الحمدلله على ما انعما ** حمدة به يجلو عن القلب العما»..
[کشف الظنون 1246/2]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 7108/2 - 36/108
آغاز: الاطلاق إلى القول و هو اللفظ الموضوع لمعنی خلافا لمن اطلقه على المهمل ايضا كما نقله الجلال السيوطي ... و قوله بذکر حمد ربنا ای مالکنا و سيدنا و مصلحنا و مربينا و معبودنا كما قال الشيخ عزالدين رحمه الله تعالی ایضا .. فالحمد اي الوصف بالجميل ثالت الله وكل صفاته تعالی جمیل؛ انجام: الباب الخامس في متشابه النسب والأفاز و هو باب واسع و فيه فصلان الفصل الأول في متشابه النسب ... الفصل الثاني في الألفاز وهي كثيرة تكاد تخرج عن الحصر ... وعن عم ايضا فقد خلف خاله الذي هو ابن اخيه
خط نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح جلد: تیماج، 49گ، 21 سطر، اندازه: 15×1 سم [ف: 5 - 2453]
š.-u farā'id-is sajāwandī
؟ ابن امین الدولة، حسن بن احمد، - 658 قمری
ebn-e amīn-o dowle, hasan ben ahmad (- 1261)
وابسته به: فرائض السجاوندی = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
فرائض سجاوندی» از کتاب های مشهوری است که در ارث به روش مذهب حنفی نوشته شده و مورد علاقه دانشمندان اهل سنت بوده، و بر آن شرحها و حاشیه های زیاد نگاشته اند. شاید شرح حسن بن احمد حلبی باشد.
[دنا 879/6 ؛ کشف الظنون 1247/2]
آغاز: بسمله. حمدله قال الشيخ الإمام سراج الملة محمد بن محمود عبدالرشيد السجاوندی؛ انجام: فقد اجتمع لام كل منمها عشرون و لابنته ستون و لمولاه عشرة خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 115گ، 15 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [اهدائی رهبر: 3 - 389]
آغاز: حمدله ...... بعد ما تمين بالبسملة الحمدلله رب العالمين ... تعلموا الفرايض وعلموها الناس فانها نصف العلم؛ انجام: لايرث من صاحبه ما ورث منه فقد اجتمع لام كل منهما عشرون ولبنته تسعين و لمولاه عشرة والله اعلم بالصواب
خط: نستعلیق، کا: يعقوب بن يوسف البابردی، بی تا، جا: مدرسه سلطان آغا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 107گ، 19 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف مخ - 3- 1234]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلاة على رسوله محمد و آله اجمعين؛ انجام: لان لايرث من صاحبه ماورث منه فقد اجتمع لام كل منهما عشرون و لابنته ستون و لولاه عشرة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملك: محمد عيد بن درویش کوردی روهاوی در 1206؛ جلد: چرم قرمز، 115گ، 15 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [مؤید: 2- 77]
Š.-u farā'id-is-sajāwandī = š.-u farā’id-is-sirājīyya
بهشتی اسفراینی، محمد بن احمد، - 749 قمری
beheštī esfarāyenī, mohammad ebn-e ahmad (- 1349)
وابسته به: فرائض السجاوندي = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
در شرح فرائض سجاوندی که بدان فرائض سراجیه نیز گفته می شود.
آغاز: بسمله الحمد لله الذي قدر بحكمته سهام الوارثین و الوارثات ...... فيقول العبد ابوالعلاء محمد بن احمد البهشتی الاسفراینی ...
[دنا 879/6؛ کشف الظنون 1247/2]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1107ق؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 11/5 × 12/5 سم [نسخه پژوهی: 3- 89]
آغاز: برابر
انجام: هو اخ لابن الغريق عشرون دينارا و هذا آخر ما اردت ایراده في هذا الشرح ... محمد و آله اجمعین.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج حنایی، مذهب، 169ص (16 -184)، 17 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 50 - 77]
Š.-u farā'id-is-sajāwandī = minhāj
سیواسی، احمد بن محمود، - 803 قمری
sīvāsī, ahmad ebn-e mahmūd (- 1401)
وابسته به: فرائض السجاوندي = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
شرحی است با عنوان های «قوله - قوله» بر رساله «الفرائض» سراج الدین سجاوندي. سجاوندی که از فقهای معروف حنفی
می باشد در این کتاب به بحث فرائض در ارث پرداخته است. نسخه دیگری از همین شرح در کتابخانه الازهريه مصر وجود دارد.
آغاز: الحمدلله الذى ابرز بالفرائض بهجة رياض الشرع واظهر بها قوانين الأصل والفرع ..
[کشف الظنون 1247/2 ؛ دنا 879/6 (2 نسخه)؛ فهرست الازهرية 697/2]
آغاز: برابر؛ انجام: و لمولاه عشرة دینار و الله اعلم. الحمد لله على التمام و للرسول افضل السلام و مع الفراغ ...
تذکر: در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 934ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 62گ (82پ -143پ)، 15 - 17 سطر (10×9/5 -12)، اندازه: 17/5×12/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ 42گ (90-131)، اندازه: 18×13 سم [نسخه پژوهی: 3 - 81]
آغاز: برابر؛ انجام: و يوقف المشكوك فيه حتى يبين اويصلحوا فيما بينهم الى آخر الكتاب بعناية الملک الوهاب قد كمل ...
خط: نسخ، كا: حاج حسین افروزی بسنجانی ایدن، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا، 106گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2625]
š.-ul farā'id-is sajāwandī = š.-us sirājīyya
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, 'alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: فرائض السجاوندی = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
تاریخ تأليف: 811ق
شرح مزجی مفصل و معروفی است بر «الفرايض» محمد بن محمد سجاوندی در فة
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين ... قال المولی ... محمد بن عبدالرشید نورالله مرقده بعد ما تیمن بالبسمله الحمدالله حمدالشاکرین و الصلوة على خير البريه محمد و آله الطيبين الطاهرين قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) تعلموا الفرایض و علمو الناس فانها نصف العلم هكذا رواية الفقهاء فالفرايض جمع فريضة و هي ما قدر من السهام في الميراث ..
انجام: و هو خمسة عشر و الباقي للمولى لان كلا منهما لايرث من صاحبه ماورث منه فقد اجتمع لام كل منها عشرون و لبنته ستون و لمولاه عشرة
چاپ: بارها در هند، کلکته، مصر و قاهره به چاپ رسیده؛ قاهرة، تحقیق محمد محيي الدين عبد الحميد، 1363ق، 237ص
[دنا 879/6 -880 (10 نسخه)؛ کشف الظنون 1247/2 -1250؛ فهرست مكتبة اوقاف سلیمانیه 349/1؛ الاوقاف العامة موصل 279/2]
شرح و حواشی:
1- حاشية الفرائض السراجيه؛ بلخی، یعقوب بن على (-931)
خط: نستعلیق، كا: على بن اسکندر بن عيسى بن على بن الياس بن قمر، تا: آخر شوال 915ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ 58گ (1 -58)، اندازه: 18×13سم [نسخه پژوهی: 3 - 81]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غلام علی، تا: 126ق، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج [الفبائی: - 341]
خط: نسخ، بی کا، تا: 934ق؛ مصحح، محشی؛ در برگ آ پ عبارت «ذمه سید احمد اعلی»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 79گ (2پ-80)، 19 سطر (14×8)، اندازه: 12/5 × 17/5 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 77 گ، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 21 - 882]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمود علانی، تا: 1021ق؛ دارای سرلوح و کتیبه، مجدول، مصحح، محشی با استفاده از کتبی همچون شرح ابن کمال پاشا و قاضيخان و صدر الشریعه و توضیح في الأصول و اصلاح و زبدة الفرائض و حاشیه تجرید و حاشیه قاسم و با امضای احمد فروهی و بهشتی و کرمانی؛ تملک: عثمان بن عمر به سال 1232 با مهر «عثمان»؛ مهر: «... رضی الدین»؛ واقف: محمد بن سعد الدين؛ کاغذ: اصفهانی نخودی و شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 115گ، 15 سطر (14×6)، اندازه: 20×11سم [ف: 13 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: مصطفى بن على الاماسی، تا: 1063ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 9گ (124پ - 129پ)، 19 سطر (13×5)، اندازه: 10/5 × 20/5سم [ف: 14 - 128]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حمزة بن یحیی، تا: 1078ق، جا: بروسه؛ مصحح، محشی؛ با یادداشتی از محمد مدرس مدرسه رستم پاشا؛ تملك: سید زین العابدین الهی زاده به تاریخ 12 رجب 1110؛ جلد: تیماج قهوه ای، 99گ، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 2454]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: 13 جمادی الثانی 1079ق؛ جلد: مقوا، 88گ، 19-21 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 5 - 2454]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: جمعه 19 رجب 1080ق؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1372؛ کاغذ: نخودی، 74گ، 18 و 19 سطر، اندازه: 13/5 × 21/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 390]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملا بابک نوروزی، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 268ص (1-268)، اندازه: 21/5 ×5/ 30سم [ف: 50 - 15]
کر
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مهر: «بنده خدا حسین» (هشت ضلعی)، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 63گ (1پ -63ر)، 19 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2/ 40 - 15]
آغاز: برابر؛ انجام: كما كان في الجمل و ان كان ... علته الصرف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1255
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1267 ق [رایانه]
š.-u farā'id-is-sajāwandī
حفيد تفتازانی، احمد بن یحیی، - 916؟ قمری
hafīd-e tastāzānī, ahmad ebn-e yahyā (- 1511)
وابسته به: فرائض السجاوندی = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17849
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-u farā'id-is sajāwandī = š.-ul-farā’d-is sirājīyya
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به: فرائض السجاوندي = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
تاریخ تأليف: غره ذیحجه 928ق ابن کمال پاشا، پس از تصحیح کتاب مختصر سراج الدین محمد سجاوندی حنفی در فرائض مشهور به «الفرائض السراجيه»، شرح حاضر را بر آن نگاشت و در این شرح، به توضیح مسائل و تقریر دلايل با استفاده از دیگر شروح، و اضافه نمودن تحقیقاتی از خود درباره قواعد و اصول آن پرداخت. در آن از شرح منهاج و الضوء بخاری و فاضل بهشتی فخر خراسان و شریف جرجانی و مولی فناری و شیخ الاسلام حافد سعد تفتازانی بهره برده شده است.
آغاز: الحمدلله الملك العلام الذي جعل العلماء الاعلام ورثة الانبياء ... و بعد فاني لما فرغت عن تصحيح المختصر المؤلف في علم الفرائض ... اردت ان اشرحه شرحا وافيا في تحرير المسائل ...
انجام: لقد اجتمع للام عشرون و لبنت كل منهما ستون و للمولی عشرة. و الله اعلم بالصواب. تم الكتاب ...
[کشف الظنون 1247/2؛ دنا 880/6 (4 نسخه)]
خط: نسخ، كا: حسین بن ابراهیم، تا: 10 ذیحجه 967ق، جا: مدرسه سلطانیه؛ مجدول، مصحح، محشی از مؤلف؛ جلد: مقوایی، 120گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 6 - 60]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمود، تا: جمادی الثانی 974ق، جا: مدرسه سلطان؛ محشی به امضای «منه»؛ تملك: محمد شهير به المی زاده، محمد معروف به علی چلپی زاده؛ جلد: مقوا، 142گ، 15سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 37 - 332]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان عثمان بن عباس، تا: 981ق، جا: قسطنطنیه؛ مصحح، محشی با امضای «منه رحمه الله» و «صدر» و «امیر حسین» و «شاه چلبی»؛ مهر: کاتب «الفقير عثمان بن عباس، الهی گر بود لطف تو همراه ** شود عثمان ز مقبولان درگاه»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 166 گ، 17 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 13-197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ تملک: عبدالواحد بن الحاج عمر اسنوی؛ جلد: مقوایی، 139 گ، 17 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 1- 191]
š.-e farā'ez-os sajāvandī
مؤمن آبادی، محمد امین بن عبيد الله، - 978 قمری
mo’men-ābādī, mohammad amīn ebn-e ‘obeyd-ol-lāh (- 1571)
وابسته به: فرائض السجاوندی = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
تاریخ تأليف: 5 جمادی الاول 958ق
متن عربی «سراجيه» یا «فرایض سجاوندی» از سراج الدين ابو طاهر محمد بن محمد سجاوندی در ارث از دید فقه حنفی است که شروح بسیاری دارد و از کتاب های درسی مدارس علمی شبه قاره بوده است. از جمله شرح های آن، شرح مزجی و فارسی از محمد امین مؤمن آبادی بخارایی است که به خواهش بعضی از طلاب نگاشته است. نسخه های خطی از این شرح در کتابخانه های هند و پاکستان فراوان است.
[دنا 880/6؛ دانشنامه ادب فارسی 781/1؛ مشترک پاکستان 562/14 -565]
آغاز: بسمله. بعد از ادای حمد حضرت خالق بی چون که عالم را بنور سراج علم و حکمت منور ساخت؛ انجام: هر یک خواهر مادری را چهار نر رسد صحیح باشد. تمت خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 34گ (2پ -35ر)، 19 سطر (10/5 × 15/5)، اندازه: 20/5×16 سم [ف: 8- 182]
آغاز: و بعضی طلبه ازین بنده التماس میکردند که بهمان اسلوب که از حضرت میر شنیده است بزبان فارسی بر متن فرائض سراجی ... بسم الله الرحمن الرحیم جمله فعلیه است نزد کوفیین و جمله اسمی است نزد بصریین؛ انجام: فصل في قسمة التركة بين الورثة و الغرباء یعنی این فصلی در بیان قسمت ترکات اموات ... و اگر دیون کمار از ترکه باشد یا مساوی آن باشد نیز احتیاج بدین قاعده نیست و اگر در
نسخه اصل: کتابخانه ندوة العلماء، لكهنو، هند، شماره 68 (ردیف 30)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح 80ص، 19 سطر [عکسی ف: 5 -172]
š.-e farā'ez-e sajāvandī = as-serājīyya va-l-farā'ez-os serājīyya
پورانی، میر شیخ بن محمد
pūrānī, mīr šey× ebn-e mohammad
وابسته به: فرائض السجاوندي = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
شرحی است مختصر بر فرائض سراج الدین سجاوندی که به درخواست بعضی از طلاب به فارسی شرح شده است. متن کتاب نزد اهل تسنن بسیار مورد قبول واقع شده به طوری که طبق نوشته کشف الظنون چهل و دو شرح و حاشیه بر آن نگاشته اند.
آغاز: اما بعد محمودی باید که جميع از اکابر بر آن متفقند که اشتغال به علوم دینی؛ انجام: بیست تنکه شود و حصه دختر شصت تنکه و حصه مولای عتاقه ده. تمت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1240ق؛ نسخه ای در کتابخانه ملک نیز وجود دارد که ناقص است و احتمالا همین شرح موجود باشد؛ 177ص (83-259)، 25 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 278]
آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل العلماء ورثه الانبياء و فرض العلم على كل مسلم و مسلمه؛ انجام: پس مجموع حصه ما درک بیست می شود ... برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی، 117گ، 15 سطر، اندازه: 26/5×16/5 سم [اهدائی رهبر: 3- 389]
š.-ul-farā'id-is sajāwandi
وابسته به: فرائض السجاوندی = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
شرح مزجی مختصری است بر رساله «الفرائض سراج الدين سجاوندی. در کشف الظنون (1247/2) شروح زیادی بر فرائض سجاوندی ذکر نموده و معلوم نشد که این شرح از کیست، و شرح ابن كمال نمی باشد.
آغاز: قال المولی ... محمد بن عبد الرشيد السجاوندی ... الحمد الله رب العالمين حمد الشاکرین ... هكذا رواية الفقهاء و الفرائض جمع الفريضة
انجام: و الباقي للمولی کلا منهما لا يرث من صاحبه ماورث منه فقد اجتمع لام كل منهما عشرون و لبنته ستون و لمولاه عشرة.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: جمادی الاول 861ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 46گ، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 27 - 259]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: 883ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 106گ، 15 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 13 - 370]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حمزة بن يونس، تا: 960ق؛ جلد: مقوایی، 78گ (32-109پ)، اندازه: 20×15سم [ف: 27 - 318]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالملک بن درویش محمد، تا: محرم 952ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «اللهم ارزقنی شفاعة الحسين» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67گ، 22 سطر، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 14-358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 17 ذیحجه 963ق؛ محشی، مجدول، دارای سرلوح؛ تملک: محمد بن سعيد الدین قاضی عسکر روم، عبدالرحيم بن شیخ حسام الدين العاقی و مهر «الفقير عبدالرحیم» (بیضی)، حسین بن حسن پلونوی قادری حنفی ماتریدی امام مسجد سلیمان بک المنحالی؛ مهر: «فيض الله عباده» دایره)، «حافظ عمر» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 130 گ، 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 4 - 257]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1227ق؛ جلد: تیماج زرشکی مذهب، 158گ، 19 سطر (16×8)، اندازه: 25×14سم [ف: 51- 162]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 84گ (1پ -84پ)، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 2 - 102]
Š.-ul-farā'id-is sajāwandī
وابسته به: فرائض السجاوندي = الفرائض السراجية سجاوندی، محمد بن محمد (6)
نامعلوم 1. تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:6296
شارح ناشناس؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد بن احمد واسطی، تا: 22 جمادی الثانی 893ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 94گ، 20 سطر (11×7)، اندازه: 15×12سم [ف: 16 - 236]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشى؛ تملک: محمد
سعید بن زین العابدین به تاریخ 15 شوال 1292؛ جلد: مقوایی، 70گ، 21 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 20 - 144]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10، 31گ (59-89)، اندازه: 18×13سم [نسخه پژوهی: 3 - 81]
خط: نسخ نازیبا، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 85گ (51پ- 135پ)، اندازه: 14×17 سم [ف: 8- 254]
Š.-ol-farā'iz-es-sajāvandī
وابسته به: فرائض السجاوندي = الفرائض السراجية؛ سجاوندی، محمد بن محمد (6)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14385/1
آغاز: الحمدلله رب العالمين حمد الشاکرین و الصلوة و السلام على خير البرية ... دأب و عادت مصيفان جاری گشته که مصدر میگردانند کتابی را که تصنيف؛ انجام: بدین حديث شريف مصدر گردانید جهت تیمن و تبرک پس گفت ... شرح فارسی «فرائض سراجیه» یا «فرائض سجاوندی» است، ليكن نسخه موجود، فقط شامل شرح بخشی از خطبه مؤلف است و بقیه نسخه، افتاده است و خطبه شارح نیز، وجود ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: انجام؛ نسخه فقط شامل سه بخش از خطبه مؤلف است؛ کاغذ: شرقی، 2گ (1-2)، 19 سطر، اندازه: 10/5×7/5 سم [ف: 36 - 316]
آغاز: بسمله، به نام خدای خداوند نعمت بزرگی که بندگان خود به تبلیغ رسل علم شرایع و احکام را رسانیده و خداوند خرد که بر انسان بواسطه تعلیم و تعلم علم فرایض ثواب نصف علم مقرر گردانیده ابتدا می کنم؛ انجام: پس مجموع حصه مادر بیست تنکه (كذا) شود و حصه دختر (دو سه کلمه آخر در صحافی بریده شده است.) ترجمه و شرحی است نسبتا مبسوط و تحقیقی بر کتاب «فرائض السجاوندی». تأليف سراج الدین محمد بن محمد سجاوندی حنفی. شارح ابتدا بخشی از متن را با رمز «م» آورده سپس با رمز «ش» به شرح آن پرداخته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 72گ، 26 سطر، اندازه: 20/5×13سم [اهدائی رهبر: 3 - 388]
خط: نسخ، كا: (محمد حسین جعفر) بن حاجی محمد جزایری، تا: پنج شنبه 5 ذیحجه 1006ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 84گ، 21 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 17- 137]
تهران: دانشگاه؛ شماره نسخه:2215-ف
آغاز: رزقه الله خير الكرامه ... صرف کرده بود ... بزفان فارسی بر متن فرائض سراجی ... شرح نوشته شود؛ انجام: پس چهل دينار و بیست دینار و شصت دینار برین وجه تمام شد این آخر فوایدی است که در سلک تحریر کشیدیم التماس از مستفیدان آن است که مؤلف را به دعای خیر یاد آوردند و اگر بر سهو و نقصان مطلع شوند به قلم عفو آن را اصلاح نمایند نوشته سالها ماند ... دعایی
نسخه اصل: همان نسخه بالا؛ كا: (محمد حسین جعفر) بن حاجی محمد جزایری (نام كاتب خط خوردگی دارد و حسین را جعفر کردند و جزایری هم چیز دیگری بوده است) [فيلم ها ف: 1 - 132]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن حاج محمد باخزری، تا: 17 جمادی الثانی 1600 (كذا؟)، جا: هرات؛ کاغذ: سمر قندی، اندازه: 19×13 سم [تراثنا: سعش 4 - 90]
شرح فرائض السراجية- شرح فرائض السجاوندی
شرح فرائض شهاب الدین- شرح الفرائض الشهابية
Š.-ul-farā’id-iš-šahābīyya = š.-u farā’id-i šahāb-id-dīn
مسکری، عبد الحليم بن عبد الله، - 900؟ قمری
mosakkerī, ‘abd-ol-halīm ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1495)
وابسته به: الفرائض الشهابية؛ شهاب الدین احمد بن محمود (قرن
این رساله شرح مزجی کوتاهی بر کتاب فرائض شهاب الدین ابو حامد احمد بن محمود بن على بن على بن أبي طالب که صاحب کشف الظنون از آن به عنوان مختصری سهل الحفظ و الفهم یاد می کند. شرح حاضر بر اساس فقه حنفی بوده و در ضمن بحث نظریات شافعی را نیز مورد نظر قرار داده است. مؤلف متن به تصریح شارح شیعه بوده و شارح از اهل سنت است.
آغاز: الحمدلله العليم الحكيم و الصلاة و السلام على رسوله الكريم ... ابتدأ المصنف بالبسملة للتيمن و التبرک فان لفظ الاسم مقحم زايد لدفع الالتباس بباء القسم.
انجام: فإن لم يوجد الموصي له فالمال كله لبيت المال ولا میراث على الشافعي لهولاء الثلثة؛ تمت.
[دنا 881/6 ( 5 نسخه)؛ کشف الظنون 1250/2؛ هدية العارفین 1250/1؛ الفهرس الشامل للتراث العربي الاسلامي المخطوط، الفقه و اصوله 306/5 -307]
آغاز: بسمله. الحمد لله العليم الحليم؛ انجام: لهولاء الثلثه ... بعون الله و کرمه
خط: نسخ، بی کا، تا: 997ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا، 19 سطر (14×7)، اندازه: 21×15سم [الفبائی: - 349]
کر آغاز: برابر؛ انجام: و الأخت لأب لها سبعة إخوان النصف الثلثان السدس السقوط و أولاد الأم ثلثة السدس الثلث السقوط؛ تمت
خط: نستعلیق تحریری، کا: بالی بن نوری، تا: 1158ق؛ مصحح، محشي با نشان های «قاضی جاه، شرح، تقریر، محمود، بدیع، ابی السعود، محمد و ...» مهر: «بنده خدا حسین» (هشت گوش)، «عبده حسن الموسوی» (مربع)، کاغذ: فرنگی نخودی، 36گ (73پ - 108)، 13 سطر، اندازه: 4/5× 10/5 سم [ف: 40/2 - 17]
آغاز و انجام: برابر
خط: رقعی، کا: سید احمد فرزند حسین، قنوی مشهور به «طاش قبولی زاده»، تا: 5 ذیقعده 1314ق؛ نام مؤلف متن اصلی در پشت برگ 2 نیز آمده است با این توضیح که نام شارح و ماتن به صورت: «قاضی امام شهاب الدين ابو حامد محمد بن احمد بن محمود بن على ...)، محشی برخی از «سید»، «شرح م» و «فرائض ترکه» و ... برخی از حواشی نیز به زبان ترکی است؛ کاغذ: فرنگی، 29گ (1-29)، 10 سطر، اندازه: 15/5×6 سم [ف: 29-434]
آغاز: برابر
انجام: الاستناد عن اكثر اهل الزمان فاحفظ وصیتی اليك والله حفيظك
خط نسخ، كا: عثمان بن عثمان، بی تا، در خدمت محمد رفیع؛ 20گ (1ر-20پ)، 12 سطر (10×15)، اندازه: 22×18سم [ف: 2 - 389]
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 349]
آغاز و انجام: برابر
کا: حسین بن قاسم، بی تا؛ 11ص (35-45) [ عکسی ف: 3 - 278]
š.-ul-farā'id-iš-šahābīyya
وابسته به: الفرائض الشهابية؛ شهاب الدین احمد بن محمود (قرن 10)
رساله ای است در باب ارث؛ اصل از قاضی شهاب الدين ابوحامد محمد بن محمد بن علی بن ابیطالب و گزارش کننده شناخته نشد.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه:451/5
آغاز: بسمله الحمدلله العليم الحليم والصلوة على رسوله الكريم
خط: نستعلیق، كان ملاتاج ولی ابن خواجه نیاز بن اوراز علی، تان رمضان 1268ق، جا: استر آباد، عنوان قرمز؛ جلد: مقوا، اندازه: 21×14سم [ف: 1- 436]
شرح الفرائض- الارث
شرح فرائض المحرر- شرح المحرر في فروع الشافعية
شرح فرائض نصیریه- التحرير في شرح الفرائض النصيرية
S.-ul-fara'id-in nasiriyya
شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری
šey×-e bahā'ī, mohammad ebn-e hoseyn (1547 - 1621)
وابسته به: الفرائض النصيرية على مذهب اهل البيت = جواهر الفرائض = رسالة الدرة = الرسالة الميراثية؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
شیخ بهائی این شرح را ظاهرة (چنان که صاحب الذریعه نوشته اند) تمام نکرده و در مسئله ارث بالولاء ناتمام گذارده است. بهائی در دیباجه این شرح به وضع زندگی نامطلوب طلاب علوم در آن زمان اشارت دارد. عزالدين حسين بن عبدالصمد حارثی (پدر بهائی) بر کتاب فرائض نصیریه حاشیه دارد. نسخ این شرح اندک است. (عبدالحسین حائری)
از حاشيه عبد الصمد برادر شیخ بهائی و حسین بن عبد الصمد برادر زاده او یاد شده ولی نسخه ای از آن یافت نشده است.
آغاز: نحمدک يا خير الوارثین و نشكرك يا أسرع الحاسبين و نسألك أن ترفعنا عن درجة المحجوبين و لا تجعلنا من طبقة المحرومین ... و بعد فان الفقير ... يقول لا يخفى على ذوالبصيره النقاده أن الجوهرة المضيئه الوقاده اعني الرساله الشهيره بالفرائض
[الذريعة 380/13]
آغاز: برابر؛ انجام: أوردناها في الحبل المتین ثابت الا ان يكونوا اي البنون عصبة لها فياخذون میراثها بالتعصيب ولو.
خط: نسخ، كا: شیخ محمد علی بن محمود تبریزی، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای تیره، 9گ (46-54ر)، اندازه: 19×26سم [ف: 23 - 814]
آغاز: برابر؛ انجام: عن أبي الحسن عليه السلام الناطقة بان المتمتع بها من
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: امیر جبرئیل، 1037ق، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با رویه پارچه، 12گ، 22 سطر، اندازه: 25/5×15سم [ف: 20 - 259]
آغاز: برابر، انجام و حرمان ابن العم لانه لايرث مع وجود الخال لانه اقرب منه اجماعا و لا مانع من ارثه من نص ولا اجماع ... وهذا
القول مختار المحقق و العلامه و ولده والشهيدين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوای سفید، 8گ، 20 سطر، اندازه: 17×12سم [ف: 5 - 2626]
آغاز: برابر
انجام: قلت: انما يقوى تلك الأخبار، على تخصيص الآية، لو لم يعارضها غيرها ... كصحيحة البزنطی عن أبي الحسن (علیه السلام) الناطقة بان المتمتع بها ...
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، 17گ (143پ -159ر)، 21 سطر، اندازه: 16×7سم [ف: 37 - 192]
آغاز: برابر؛ انجام: صحيحة البزنطی عن ابی الحسن عليه السلام و الناطقة بأن الممتنع بها من ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14گ (134ر- 147ر)، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 13 - 269]
š.-ul-farā’id fi ħall-id daqāyiq wa-l gawāmid
[کشف الظنون 1247/2]
آغاز: بعد بسمله و حمد. هذا كتاب في شرح الفرايض في حل الدقايق و الغوامض اه بعد فان الألف واللام في قوله الحمد الاستغراق الجنس ام للمعظم فعند المعتزله و عند أهل السنة و الجماعة لاستغراق الجنس؛ انجام: فالسدس الذي اخذالاب من مال ابنه يعطى إلى ابنه الذي بقي في وطنه فحصل لهذا اربعماته درهم و النصف الذي ورث الدين الميت من ابيه يعطى إلى ابنه فحصل لابن الابن ثمانمائة درهم. تم الشرح ...
کا: حسین بن حسن بن علی زاهدی، تا: دوشنبه 17 رمضان 771ق؛ نیمه اول آن حاشیه مانند است با عنوان «قوله»؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج آلبالویی، 77 (124-200) [سنا: ف: 2 - 213]
آغاز: الحمد لمن من [على عباده بارسال رسله] و هداية سبله ... أما بعد فان الألف؛ انجام: فان كليهما يصير ... محجورین لأجل دفع الضرر العام فلذا هذا آخر ... بخش موجود از این کتاب فقط 2 برگ می باشد؛ خط: نستعلیق، كا: نعمان فرزند حبیب فقیه، تا: قرن 9، جا: ازنیق (از نیک)؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ یادداشتی از «سید کمال الدین نقشبندی حریری ایاندونی فرزند شیخ خیرالله فرزند شیخ خواجه سید علی افندی نقشبندی اسکداری» که کتاب را به فرزند عبدالنبي عشاقی شازلی صاحب کتاب حبل متین و مفتی و قاضی شهر اسکدار (ترکیه) در 7 صفر سال 1241 اهدا کرده؛ تملک: خواجه جليل افندی حریری همراه تاریخ تولد وی 1247ق، وی مدعی است که از نوادگان «بلال حبشی» بوده و نسل بیست و یکم وی می باشد؛ کاغذ: شرقی، 2گ (1 و 2)، 23 سطر، اندازه: 13/5×9 سم [ف: 30 -382]
آغاز: الحمد لمن من على عباده و عياده بارسال رسله و هداية سبله وصلى الله على محمد و آله؛ انجام: و النصف الذي ورث ابن الميت من أبيه يعطى الخمسة فحص لابن الابن ثمانمائة درهم. شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله ذکر شده با استفاده از شروح دیگر و نقل بعضی از گفته های آنها؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×24سم [ف: 11 - 214]
š.-e farmān-hā-yī az amīr-al-mo’menīn
نبی پور، محمود
nabī-pūr, mahmūd
شرح و ترجمه فرمان حضرت امیر المؤمنين عليه السلام به عبدالله بن عباس و مالک اشتر نخعی و بعضی سخنان حکمت آمیز آن حضرت، به انضمام مناجات نامه فارسی شیخ سیف الدین و شرح حال موسی مبرقع و فوایدی دیگر.
مشهد؛ میبدی؛ شماره نسخه:466
آغاز: و الحمدلله الذي كلت الألسن عن غاية صفته ... فرمان آن حضرت بر سرداران لشکرها هنگامی که به خلافت ظاهری رسید
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا:
8/26/ 1320ق؛ جلد: مقوایی، 83گ، 17 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 2 - 144]
شرح فروع الکافی- شرح الكافي
š.-u farīd
عصام الدين اسفراینی، ابراهیم بن محمد، 873 - 951 ؟ قمری
‘esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: فرید؛ عصام الدين اسفراینی، ابراهيم بن محمد (873 -951)
شرحی است مزجی از عصام الدين ابراهيم بن محمد بن عربشاه اسفرائنی سمرقندی بر کتاب صغير الحجم فريد خود او که منقسم است بر سه «فصل»: 1. العامل؛ 2. المعمول؛ 3. فيما ليس بعامل و لامعمول و هو اما حرف او صوت. این شرح را مؤلف
در وقتی که مجبورة جلاء وطن نموده و نزد صدرالدین احمد نامی اقامت گزیده و مشغول تعلیم کتاب فرید به حفيد او بود به موجب تقاضای صدرالدین احمد مذکور که همه وقت در تکریم و تبجيل و ترفيه حال و تهیه موجبات فراغ بال او مساعی فراوان مبذول می داشته اظهارة للشکر به رشته نگارش در آورده است.
آغاز: بسمله يقول المحب لصلحاء الطلبة المستعدين و في ربقة الاهتداء إلى الطلبة من المجدين ابراهيم بن ... مكنه الله من سلوك طريق اليقين انه لما انجز امرى كسائر المسلمين الى الجلاء لاشتداد الفتنة و البلاء سیما على الصلحاء و العلماء
انجام: فعليك بالتسهيل ان كنت تشتهى مزيد التفصيل والله الموفق و عليه التعويل. چاپ: در آستانه به طبع رسیده
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 3951
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1103ق؛ مجدول، با یک سرلوح مذهب ظریف؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 79گ، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 12 - 199]
S.-u fasl-il ×itab
میرزا بابا شیرازی، ابوالقاسم بن عبدالنبي، 1212؟ - 1286 قمری
mīrzā bābā šīrāzī, ab-ol-qāsem ebn-e “abd-on-nabī (1798 - 1870)
وابسته به: فصل الخطاب لوصول الاحباب = الفارق بين الخطاء و الثواب = فصل الخطاب في المحاضرات؛ پارسا، محمد بن محمد (822-739)
شرحی است بر فصل الخطاب در معرفت الله از راه يقين و به تعبیر عرفانی تألیف عارف کامل میرزا ابوالقاسم متخلص به «راز».
[فهرستواره منزوی 695/7]
شیراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه: 618/1
آغاز: 1- مقدمه شارح - بسمله و به نستعين الحمدلله الذي ظهر بماشاء لمن شاء بمشيته الأزليه. 2- متن شرح - بسمله - الحمدلله الدال لخلقه على وحدانیته با علامه؛ انجام: اولئک کالانعام بل هم اضل سبيلا و الله اعلم
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرستواره 695/7
ذکر شد؛ خط: شکسته نستعلیق ، بی کا، بی تا، کاغذ: آبی و خاکستری، جلد: تیماج قهوه ای، 266 ص، 19 سطر (17×9)، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 316]
š.-e fasl-ol ×etāb
وابسته به: فصل الخطاب لوصول الاحباب = الفارق بين الخطاء و الثواب = فصل الخطاب في المحاضرات؛ پارسا، محمد بن محمد (822-739)
شرحی است کوتاه بر «فصل الخطاب لوصل الأحباب الفارق بين الخطاء و الصواب» خواجه محمد پارسا. بخشی از کتاب فصل الخطاب خواجه پارسا مربوط به شرح حال ائمه دوازده گانه در ضمن كتاب ينابيع المودة قند روزی و دوباره همین بخش در سالنامه میراث اسلامی دفتر چهارم (1375ش) ص 275-358 به چاپ رسیده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14323
آغاز: کریمه جميع مؤمنان را توان گفت که صلوات الله عليه ليكن ... قوله قدس سره الحمدلله الدال على وحدانيته باعلامه و آياته المتعرف الى ... بدان أذاقك الله تعالی و ایاه حلاوة اليقين که درین عبارات شریفه اشارات لطيفه اندراج یافته؛ انجام: قوله قدس سره وجود الأشياء لايضطره إلى النظر اليها آن اراد الأعراض عنها انتهی ایشان می فرماید به این معنی که ایجاد او تعالی مر اشیاء را نه از روی احتیاجی و ضرورتیست بلکه ... زیرا که هیچ احتیاجی بوجود. بخشی از آغاز آن است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج سرخ، 108گ، اندازه: 24×13سم [ف: 38- 452]
š.-ul-fași fi ħaqīqat-i ‘ālam-il-wași
نواب لاهیجانی، محمد بن محمد باقر، - 1263 قمری
navvāb-e lāhījānī, mohammad ebn-e mohammad bāqer ( 1847)
اهداء به: حاجی میرزا آقاسی تاریخ تأليف: رجب 1258ق نویسنده (= شارح) می گوید: به سال 1257ق خدمت حاجی میرزا آقاسی رسیدم. ایشان که رساله كلمات مرموزه خود را، مسمی به «در المكنوزه» که مشتمل بر ده فصل بود، به من دادند و من به مطالعه آن پرداختم و فصل اول آن را که در توحید بود نیکو یافتم و آن را شرح کردم آن شرح این کتاب شد.
[فهرستواره منزوی 570/7]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 682/1
آغاز: بسمله و به ثقتی. تجلى لى المحبوب عن كل وجهة ** فشاهدته في كل معنی و صورة؛ انجام: اعاذنا الله تعالی و جميع الطالبين بحق اوليائه الطاهرين و الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1258ق، جا: تهران (احتمالا)؛ کاغذ: فرنگی الوان، جلد: تیماج سبز، 61ص، 15 سطر، اندازه: 11×6سم [ف: 2 - 182]
شرح الفصوص- شرح فصوص الحكمة
شرح الفصول- شرح مختصر القانون
شرح فصوص الحکم- وجودیه
S.-u fusus-il hikam
تلمسانی، سلیمان بن على، 610 - 690 قمری
telemsānī, soleymān ebn-e ‘alī (1214 - 1292)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (560-638)
حاشیه ای بر کتاب فصوص الحكم محى الدين بن عربی اندلسی است که به صورت «قوله، قوله» تنظیم یافته است. با اینکه این شرح در کشف الظنون گزارش یافته ولی بسیار کم نسخه بوده، که این نکته به علاوه نفاست و کهنگی نسخه بر ارزش آن افزوده است.
آغاز: الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی و خص من بينهم محمد (صلی الله علیه و آله) قطب محيطهم الذي بعهد الاکملیات و في آله و سلم؛ انجام: و عن ذلك عبر عليه السلام بقوله حبب إلى النساء و باقی الفص ظاهر من كلام الشيخ رضي الله عنه و هذا آخر الكتاب و الله يقول الحق.
[کشف الظنون 1264/2؛ آغاز نامه 184/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10613/1
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: غره شعبان 703ق؛ اشعاری به خط محمد بن سعد گلشنی در جمادی الثانی 1023ق در یک و نیم صفحه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 78گ (1پ-78پ)، 19 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 33/1 - 131]
S.-u fusus-il hikam
حاتمی صوفی، مؤیدالدین محمد، - 700؟ قمری
hātamī sūfī, mo’ayyad-od-dīn mohammad (- 1301)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
شرح مزجی بر کتاب «فصوص الحکم» ابن عربی است که شارح بنا بر اشارت شیخش صدرالدین قونوی تألیف کرده و در آغاز قصیده ای دالیه در مراتب تصوف و عرفان و مقدمه ای در چند بحث راجع به کلیات مربوط به کتاب می آورد. بنا به گفته کشف الظنون (1263/2) شارح دارای دو شرح بر فصوص است.
کتاب حاضر شرح مفصل وی می باشد. آغاز: حمد الحمد أحق محامد الحق و أحمدها في مجامع الصدق و أجمع مناهج المحقق المحق و حق الحق أن يحمد بالاحرى و الاحق انجام: و خاتم الاولياء اجمعين و الحمدلله معادا ابدا لابدين الى يوم الدين
چاپ: تصحيح جلال الدین آشتیانی (مشهد، انتشارات دانشگاه مشهد: 1361)
[دنا 882/6 (8 نسخه)؛ کشف الظنون 1263/2؛ فهرست کتب عربی واتیکان 214/1]
انجام: انما هو هذا التعين الشخصي لا الروح في حقيقة الجوهرية فافهم قال سلام الله عليه ثم ان الله حرم عليه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: انجام؛ مصحح؛ نام کتاب و مؤلف به خط حیدر بن علی بن حیدر علوی حسینی آملی در بغداد به سال 776 وقف بر صاحب الزمان؛ 137 گ، 30 سطر، اندازه: 20/5 ×27سم [ف: 2 - 85]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان - رم 1389؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن عیسی ارزنجانی، تا: 2 جمادی الثانی 725ق؛ مصحح، محشی؛ 695ص [عکسی ف: 4 - 138]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:13944
آغاز: برابر؛ انجام: خمس و سبعین و ثمانمائه الهجريه
خط: نسخ، بی کا، تا: 875 ق [رایانه]
شرح خطبه فصوص الحكم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: میشن قهوه ای، 6گ (329پ -334پ)، اندازه: 18×13سم [ف: 5 - 317]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1 شعبان 989ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 257گ، 23 سطر (15×8)، اندازه: 20×12سم [ف: 3 - 466] و [فیلم ها ف: 3 - 106]
آغاز: و العقل الاضا في المعهود لافي الموجود و لافي المشهود و ليست في نفس الأمر؛ انجام: ما هو على ما هو عليه في نفسه مقلب مع الحق اوله في صور شونه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ ضمیمه نسخه ش 15980 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: موسی شاگرد شیخ عبدالله شیروانی، تا: 7 ربيع الاول 1227ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 207 گ، 25 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 5- 362]
شرح خطبه فصوص الحكم؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 94گ (93-186ر)، 18 سطر (17×10)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 11 - 2005]
S.-u fusus-il-hikam
عبدالرزاق کاشی، عبدالرزاق بن احمد، - 736 ؟ قمری
‘abd-or-razzāq-e kāšī, 'abd-or-razzāq ebn-e ahmad ( 1336)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (560-638)
تاریخ تأليف: شنبه 12 جمادی الاول 730ق
شرحی است به عنوان «ص - ش» بر کتاب «فصوص الحکم» ابن عربی که به درخواست عده ای از جمله شمس الدين محمد بن مصلح تبریزی نگاشته، و در آغاز سه مقدمه دارد: 1. در تحقیق ذات احدیت؛ 2. در حقایق اسماء و عدم تناهی آنها؛ 3. در بیان شأن الهی.
آغاز: الحمدلله الاحد بذاته و كبريائه الواحد بصفاته ... و بعد فان الزمان لما تقا صرت اذياله ...
انجام: و قد مر مثل هذا التنبيه في التنزيه في شرح قوله ليس كمثله شيء و هو السميع البصير وليكن هذا آخرما اردنا ایراده و الله تعالى هو البالغ امره و مراده اللهم اعصمنا من الخطاء و الزلل ... ولا تكلنا الى انفسنا طرفة عين فيبلغ كل مرام.
الذريعة 382/13؛ معجم المطبوعات 1486؛ دنا 882-883 (21 نسخه)]
آغاز: للوجود وجود قبل الوجود و ذالك محال؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 15 ذیقعده 736ق؛ افتادگی: آغاز (قسمتی از دیباچه شارح را ندارد)؛ 268گ، 15 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 4- 186]
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد آشتیانی اصفهانی، تا: چهارشنبه 4 رجب 748ق، جا: شیراز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ (6پ - 130ر)، 33 سطر، اندازه: 12×21/5سم [ف: 5 - 364]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قاضی شرف جهان بن قاضی جهان خزاعی نظری، تا: قرن 18 جلد: تیماج قرمز، 106ص (98-203)، 30 سطر، اندازه: 12×25سم [ف: 10 - 1998]
بی کا، تا: قرن 9 [نشریه: 7 - 536]
آغاز: نمونه: فص حكمة فتوحية في كلمة صالحيه، انما خصت الكلمة الصالحية بالحكمة الفتوحية لان مبادی الايجاد هي الاسماء الالهية الذاتية الاولية
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9؛ افتادگی: آغاز و انجام [نشریه: 7 -184]
خط: نسخ، كا: محمود بن حسین بن محمد بن علی شیرازی، تا: شنبه 16 محرم 111ق، جا: احسن آباد هند؛ مصحح، قطب بن نظام شکر نیشابوری در صفحه آخر می نویسد که در اول ربیع الاول 860 در مشهد رضوی از مطالعه و مقابله کتاب فراغت یافته؛ تملك: رضی الدین بن اسدالله؛ جلد: مقوایی، 259گ، 21 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 5 - 98]
آغاز: برابر؛ انجام: و كما لا يتطرق السكر إلى الصحو الثانی فكذلك لا يصيب التفرقة هذا ...
خط: نسخ شبيه به رقعی، بی کا، تا: با تاریخ 899ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با علامت بلاغ، یادداشتی به تاریخ دوشنبه دوم ربيع الثانی 899؛ جلد: تیماج قرمز، 121 گ، 24 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 3 - 309]
آغاز: برابر
بی کا، تا: 859ق، قطع: خشتی [ف: - 164]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10456
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ مجدول؛ تملک: شیخ محمد توقانی؛ جلد: تیماج روغنی، 203گ، 25 سطر [ف: 33/1 - 36]
با سه مقدمه در آغاز؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: میشن قهوه ای، 29گ (230پ -258ر)، اندازه: 18×13سم [ف: 5 - 315]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 908ق؛ واقف: فاضلخان؛ 139، 25 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 4 - 186]
آغاز: برابر؛ انجام: مر مثل هذا التنزيه و التشبيه في شرح قوله تعالی ... امره و مراده.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 273گ، 19 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 32 - 296]
آغاز: برابر؛ انجام: من ابواب المسقه بالربع برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نسخ، كا: بهاء الدين عبدالرحمن صدیقی، تا: 1050ق؛ شارحان عبدالرزاق کاشانی و عبدالرحمن جامی این دو شرح جداگانه را کاتب در حاشیه صفحات شرح فصوص الحکم شماره 824 آستان قدس جمع در تدوین نموده، کاتب این دو شرح را در حاشیه بدین ترتیب تدوین نموده که از حاشیه صفحه 57 تا حاشیه صفحه 65 مرتبا شرح کاشی را نوشته و از حاشیه صفحه 66 به بعد حاشیه هر صفحه را نصف به شرح کاشی و نصف دیگر به شرح جامی اختصاص داده است و علامت تمیز بین دو شرح رقم «کا - کاشی و -م ج» است؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ اندازه: 26×16سم [ف: 4 - 187]
مقدمه شرح فصوص الحكم؛ بی کا، تا: 1089ق [نشریه: 5 - 225]
آغاز: بسمله. اعلم أن هذه مقدمات ثلثة يحتوى على اصول فصوص حكم هذه الكلمات
انجام: هذا الإنسان حتى عبادته بالعبودية الذاتيه و ليس وراء عباذان قرية. بخش کوتاهی از کتاب؛ خط: نستعلیق، کا: محمدرضا حاجی محمود، تا: قرن 13؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 3ص (209 -211)، 25 سطر، اندازه: 30×19 سم [ف: 44 - 112]
آغاز: برابر كا: على رضا ابن میرزا نظر علی، تا: 1259ق؛ مجدول، مذهب، با علامت بلاغ؛ تملك: ابوالحسن عارف الحق [تراثنا: س 13 ش 2و3 - 356]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1275ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 277گ، 15 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 5 -2626]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1293ق، کاغذ: کاغذ فرنگی، جلد: میشن سیاه، 223گ، 20 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 304]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 11 رمضان 1293ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 143گ (26-168پ)، 24 سطر (10/5 ×17)، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 11 - 2199]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1340ق؛ جلد: تیماج يشمی، 209گ، 18 21 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2626]
آغاز: الحمدلله تعالى على ما أنعم عليه من معرفة الحكم؛ انجام: و خصصهم في طرق الاشياد «كذا» اليه باشرف الوسائل و القرنات و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ دیباچه و مقدمه شارح را ندارد؛ واقف: قائم مقام؛ 267 گ، 19 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 4 - 186]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 217گ، 24 سطر، اندازه: 12/5×24/5سم [ف: 2 - 419]
S.-u fusus-il-hikam
؟ علاء الدوله سمنانی، احمد بن محمد، 659 - 736 ؟ قمری
'alāʻ-od dowle-ye semnānī, ahmad ebn-e mohammad (1262 - 1336)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (560-638)
گویا از علاء الدوله سمنانی.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5057 ف
بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 130]
S.-u fusus-il-hikam
قیصری، داود بن محمود، - 751 قمری
qeysarī, dāvūd ebn-e mahmūd (- 1351)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638560)
اهدا به: غیاث الدین محمد بن رشیدالدین
شرحی است بر کتاب فصوص الحکم» ابن عربی با کشف برخی از اسرار آن و رفع حجاب از معانی آن. شارح با استفاده از افادات و فتوحات قلبی خود و استفادات خود از کتاب های این عربی و کتاب های اولاد وی و با عبارات و اشارات واضح و آشکار شرح حاضر را نگاشت و چون علم به این اسرار متوقف است بر شناخت قواعد اصول مورد اتفاق عرفا و متصوفه، در مقدمه کتاب فصول دوازده گانه ای را ذکر نموده و در آن، اصولی که مبنای قاعده توحید است و طریقه عرفان منسوب بدان بوده را بیان کرده است. مقدمه شرح، جداگانه با نام «مطلع فصوص الكلم في معانی فصوص الحکم» به چاپ رسیده است. آغاز: آغاز مقدمه: بسمله. الحمدلله الذي عين الاعيان بفيضه
الأقدس الأقدم و قدرها بعلمه في غيب ذاته و تمم و لطف برش نور المتجلی عليها و انعم و اظهرها بمقاتيح خزائن الجود و الكرم ... و بعد فيقول العبد الضعيف داود بن محمود بن محمد الرومی القيصري ... لما وفقني الله تعالی ... و ساقتنى الى خدمة ... عبدالرزاق بن جمال الدين ابی الغنائم القاسانی ... و لما كان العلم بهذه الاسرار موقوفا على معرفة قواعد و اصول اتفقت عليها هذه الطائفة قدمت لبيانها فصولا و بينت فيها اصولا تبتني قاعدة التوحيد عليها ... و جعلتها اثنی عشر فصلا ... آغاز شرح مقدمه ماتن: رب اعن و تمم بالخير الحمد لله رب العالمين ... قول الشيخ رضي الله عنه الحمد لله المنزل الحكم على قلوب الكلم. شروع فيما يجب على جميع العباد من الحمد لله و الثناء عليه ... آغاز شرح متن: فص حكمة الهية في كلمة آدمية و انما قال المالک و العبد لان الالقاء لا يمكن الا ان يكون بين الملقي و الملقى عليه انجام: انجام مقدمه: الا انهم بای شیئ اشتغلوا كانوا فيه بالكمال و لا كمال الا الله وحده. هذا آخر ما اردنا بيانه من المقدمات و بعد فلنشرع في بيان اسرار ما تضمنه الكتاب و الحمد لله الكريم الوهاب و الصلاة على من بين المرجع و المآب و على آله و اصحابه خير الآل والأصحاب. انجام شرح مقدمه ماتن: مبتدا خبره قوله فص حكمة الهية في كلمة آدمية
انجام: كما انك شخص واحد و لیست قوى النفس معلولاتها بل النفس هي في وحدتها كل القوى و ليست القوى الا شؤونها فكذلک الحق تعالی شانه مع شؤونه فافهم. و القرآن الكريم يصفه بالصمد و الاثر الشريف الماثور عن خزنة الوحي فسره تارة بان الصمد الذي لا جوف له و آخری بانه صمد لا مدخل فيه. چاپ: قم، با تحقیق استاد حسن زاده آملی، در دو جلد، 1382ش، بوستان کتاب قم؛ بمبئی، سنگی، 1300، وزیری، 318ص
[دنا 883/6 -884 (34 نسخه)؛ کشف الظنون 1262/2؛ معجم المطبوعات العربية 1537/2؛ الاعلام زرکلی 335/2؛ معجم المؤلفين 142/4؛ دنا(883/6 -884)؛ هدية العارفین 361/1]
شرح و حواشی:
1- تعليقات على شرح الفصوص؛ جلوه، ابوالحسن بن محمد (1238 -1314)
2- حاشية شرح فصوص الحكم؛ گیلانی، میرزا هاشم (14)
آغاز: في بيان الروح الاعظم و مراتبه و اسمائه في العالم الانسانی، اعلم أن الروح الأعظم هو الروح الأنسانی مظهر الذات الإلهية من سبب ربوبيتها لذلك لا يمكن أن يحوم حولها تنها الفصل العاشر و آن هم به صورت ناقص در بر دارد؛ خط: نسخ، كا: بایزید بن حاج علی جیلانی مجغلی، تا: اواخر ذیحجه 853ق؛ با صورت اجازه خرقه عبدالرزاق قاسانی به فخر الدين ابراهيم بن عبدالقادر بن ابی المفاخر اسدی دوری بغدادی به خط كاتب مزبور در انتهای این رساله؛ جلد: مقوا، 3گ، 27 سطر، اندازه: 14×22سم [ف: - 221]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو الموفق الى الرشاد و منه المبدء و المعاد ... تمت الكتاب بعون الملک الوهاب في سنة 855 ... وقع تحریر تلك النسخة الشريفة في دار القبول اسلام بول حسب الامر الارفع
خط: نسخ، کا: طالب، تا: غره شوال 855ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 234گ (1پ -234پ)، 23 سطر (19×12)، اندازه: 26×18سم [ف: 14 - 42]
آغاز و انجام: برابر
دیباچه افتاده؛ خط: نسخ، كا: نورالله المتطبب، تا: پنج شنبه 4 جمادی الاول 905ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: سپاهانی سفید، جلد: تیماج مشکی، 262گ، 26 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 21×12سم [ف: 5 - 214]
خط: نستعلیق، کا: نظام الدین یحیی مازندرانی، تا: ربيع الاول 918ق؛ مجدول؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 23 سطر، اندازه: 21/4×15 سم [ف: 7- 164]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ تملک: محمد مؤمن بن شاه قاسم؛ مهر: «عبده علی نقی الحسینی» (بیضی)، حاج سید سعید؛ جلد: تیماج سبز، 13 سطر (6/5× 13/5) [ف: 2 - 549]
آغاز: برابر؛ انجام: ولكن لايتجلى له الحق دفعة بالجميع و لاله قابلية ذلك، و الله يقول الحق بلسان الكاملين و يهدی سبیله للمتوجهين ...
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی بن محمد باقر اصفهانی، تا: قرن 11؛ تملك: حاج آقا احمد کرمانشاهی طهرانی؛ مهر: «الواثق بالله الملك المعبود احمد بن محمود» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 254گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 20 - 165]
آغاز: برابر؛ انجام: و لاكمال الا بالله وحده و هذا اخرما اردنا بیانه من المقدمات و بعد فلنشرع في بيان ما يتضمنه الكتاب و الحمدالله الكريم الوهاب و الصلوة على من بين المرجع و المآب و على آله و اصحابه خير الال و خير الأصحاب و سلم تسليما كثيرا
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهیم، تا: قرن 11، جلد: تیماج، 41گ (1پ-41پ)، 23 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 30 - 98]
آغاز: فالمتعحلی له لا يشعر لنفسه فضلا على غيره و لا يرى ذاته ايضا الا عین الحق حينئذ أو لاختفاء الاعيان عند ظهور انوار الحق
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ نام کتاب و مؤلف به خط سید محمد على روضاتی اصفهانی؛ تملك: عبد الرزاق موسوی؛ جلد: مقوایی، 357گ، اندازه: 20×10سم [ف: 2 -457]
خط: نسخ، كا: عبدالله ابراهیم طهرانی، تا: 1014ق؛ محشی با نشان «ملا جامی»؛ تملك: محمد سلیم، فاضل تونی؛ مهر: میرزا جان، محمد جعفر؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 276گ، 25 سطر (10×15/5)، اندازه: 21×15سم [ف: - 583]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما اردنا بیانه و الحمدلله على التوفيق و الشكر لولى الحقائق.
خط: نسخ، بی کا، تا: ظاهرة 1032ق؛ محشی با نام های «جامی» و «صائن الدين»؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی، مذهب، 236گ، 26 سطر (19×11)، اندازه: 31×21سم [ف: 9 - 509]
آغاز: برابر؛ انجام: ولكن لا يتجلى له الحق دفعة بالجميع و لاله قابلية ذلك، و الله يقول الحق بلسان الكاملين و يهدى سبيله للمتوجهين اليه.
خط: نستعلیق، کا: محمد سعيد بن محمد امین، تا: 7 شوال 1065ق؛ مصحح؛ مهر: «عبده الراجی ابوتراب بن احمد» (بیضی)، «الواثق بالله الغني عبدالوهاب الرضوی» (مربع)؛ تملك: حاج فتاح بن عبدالرزاق کاشانی به سال 1217؛ جلد: تیماج قرمز، 199گ، 22 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 910]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ تملک: در 19 ذیحجه 1156، تملک شیخ مصطفی بن شیخ علی شیخ کفوی با مهر «مصطفى» (بیضی)؛ از موقوفات رمضانيه 1230؛ جلد: روغنی، 203گ، 25 سطر، اندازه: 20×27سم [ف: - 108]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: هندی، 218گ، 25 سطر (10/5 × 18/5)، اندازه: 30×20سم [ف: 5 - 214]
آغاز: برابر؛ انجام: فلنشرع في بيان اسماء ما تضمنه الكتاب و الحمدلله الكريم الوهاب و الصلوة على بين المرجع و المآب و على آله و أصحابه خير الأصحاب، تمت المقدمة شرح فصوص الحكم.
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 33]
آغاز: بسمله ... بن محمد القيصري ... في الدارين لما وفقني الله تعالی و کشف على انوار اسرارها؛ انجام: لم يحصل لهم ذلك الا بامی اشتعلوا كانوا فيه بالكمال و الاكمال الا الله وجه هذا آخر ما اردنا بيانه من المقدمات و بعد فلنشرح في بيان اسرار الكتاب ... تم.
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ ضمیمه نسخه ش 27658؛ کاغذ: شکری، جلد: تيماج [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: مهر علی، تا: دوشنبه ذیحجه 1220ق؛ 176گ (167پ -342پ) [ف: - 377]
آغاز: ... الفصل السابع في مراتب الكشف وانواعها اجمالا اعلم ان الكشف لغة رفع حجاب يقال كشفت المرء وجهها ای رفعت تغابها و اصطلاحا الاطلاع على وراء الحجاب من المعانی؛ انجام: و اما قوله و جعلت قرة عينه في الصلوة و لم ينسب الجعل الى نفسه فان تجلى الحق للمصلی انما هو راجع الى الله تعالى لا الى المصلى لانه من عنايته الأزليه في حق بعض عباده و ما رجع الى العبد فيه ... از مقدمه هفتم به بعد را از ابتدا و از انتها تا اوایل نص محمدی را در بردارد؛ خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: 1225ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا سرخ، 212 گ، 23 سطر، اندازه: 24×17سم [ف مخ - 3 - 1235]
آغاز: برابر؛ انجام: و الله يقول الحق بلسان الكاملين و يهدی سبیله للمتوجهين اليه و الطالبين و هو الموفق للرشاد ...
خط: نستعلیق، كا: حیدر علی سرحدی، تا: رجب 1228ق، جا: اصفهان، مدرسه جده، به خاطر آقا محمد علی مرشد عزیز و مظهر فيوضات ازلی؛ محشی از محرر نسخه؛ جلد: تیماج مشکی، 23 سطر (13/5×186)، اندازه: 16× 23/5 سم [ف: 4 - 1958]
آغاز: برابر؛ انجام: ولكن لا يتجلى له الحق دفعة بالجميع و لاله قابلية ذلك، و الله يقول الحق بلسان الكاملين و يهدی سبیله للمتوجهين ...
خط: نستعلیق، کا: حسین بن ملا محمد مهدی پیشنماز بارفروشی الاصل، تا: ذیقعده 1233ق؛ مهر: «عبده الراجي يعقوب» (بیضی)، حسین منی و انا من حسین»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 282ص (3 -284)، اندازه: 21×16سم [ف: - 106]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1789/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 256]
آغاز: برابر، انجام: مقدر و هوان ... قبل أن يوجد العالم الانسانی فكيف شاء ذلك فاجاب بأنه ليس رويه الشي نفسه بنفسه كروينه نفسه في شي آخر از آغزا تافص آدمی؛ خط: شکسته نستعلیق، كان محمد حسین بن اسماعیل بن حسين تفرشی، تا: 1240ق؛ جلد: تیماج مشکی، 63ص (1-63)، 19 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 9 - 281]
خط: نسخ، كا: عباس بن محمد شیرازی، تا: 1241ق، برای حاج ملا محمد همدانی؛ محشی به خط علی نقی بن محمد رضا با تاریخ 1245 [ف: - 66]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1260ق؛ مقابله شده [ف: - 66]
آغاز: برابر؛ انجام: في بيان اسرار ما تضمنه الكتاب ... سنه 1263
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1263ق [رایانه]
باید مقدمه شرح فصوص او باشد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد مسیح موسوی، تا: 28 ذیقعده 1271ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 639]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما اردنا بیانه و الحمدلله على التوفيق و الشكر لولى الحقايق و التحقيق و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنة نسخه عنوان های 12 فصلی را که «کشف الظنون» برشمرده به جز در دیباچه ندارد. عنوان ها متن به نام پیغامبران نسبت داده شده (25 بخش) از «آدمية، شيثية ...» تا «محمدية» و در پایان «اصطلاحات شیخ محيي الدين» افزوده شده؛ خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن عبدالرحمان قزوینی، تا: 26 شوال 1297ق، برای پسرش حاج میرزا ابراهیم؛ محشی از محمد رضا قشمه ای؛ مهر: «حاج سید نصرالله التقوی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مقوایی مذهب، 211 گ، 22 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 11-183]
كا: ملاآقا علی نوری، تا: 1299ق، هنگام خواندن نزد آقا محمد رضا اصفهانی و او از سید رضی لاریجانی مازندرانی طبری استفاده کرده؛ پیش از شروع به کتاب دو صفحه از افادات الاستاد محمد رضا سلمه الله نوشته شده؛ واقف: میرزا محمود فرزند ملا آقاعلی نوری، 1341ق [ف: - 163]
آغاز: برابر؛ انجام: ما قال الخواجه رحمة الله عليه، من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش - هر کس اندر رود عاقبت کار که کشت
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد حسن ساوی، تا: پنج شنبه 10 ذیحجه 1300ق؛ مبهمات و معضلات نسخه توسط آقا محمدرضا اصفهانی قمشه ای مرتفع گردیده و نسخه نزد او قرائت شده، محشي از «استاد دام ظله»، در سه برگ ماقبل آخر دو خطبه با عنوان «الخطبة الأولى في التحية على الائمه» و «الخطبه الثانيه في الثنا على النبي و عترته» و اشعاری عارفانه و نقلی از امام جعفر صادق و مطلبی از ابو عبدالله در ذکر تهلیل هست؛ تملک: آقا محمد شریعتمداری کرهرودی؛ مهر: «وقف کتابخانه مدرسه مرحوم حاج محمد ابراهیم»؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 716گ (1پ -716ر)، 16 سطر، اندازه: 16/5 ×22 سم [دو کتابخانه اراک: - 101]
مقدمات است؛ خط: نسخ، كان محمد درجزینی، تا: 1310ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 62 گ (678- 739)، 22 سطر (13×10)، اندازه: 18×12سم [ف: 16 - 232]
نسخه اصل: نسخه آقای شیخ آقا بزرگ تهرانی؛ بی کا، تا: با تاریخ 1351ق؛ 23گ (230ر -252ر)، قطع: ربعی [فیلم ها ف: 1 - 752]
تنها مقدمه است، بنام مطلع خصوص الكلم في شرح فصول الحكم؛ خط: نستعلیق ترک، بی کا، بی تا؛ کاغذ: استانبولی، جلد: مقوا، 114ص (1-114)، 18 سطر (18×12/5)، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 17 - 368]
بی کا، بی تاب مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام خمینی؛ خریداری از منصوره تالهی معین الدین [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و حمده هذا آخر ما اردنا بیانه من المقدمات و بعد فلنشرع في بيان اسرار
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ فروشنده فراهانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 32ص (121-152)، 18 سطر (9×14/5)، اندازه: 12/8 ×20سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو الا له الذي وسعه قلب عبده فان الاله المطلق لا يسعه شیء ... للمنافاه بينهما و لا يكمن ان يتجلی لشيء بجميع اسمائه وصفاته دفعه و هذا هو المراد هنا
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: رضا موسوی زنجانی به سال 1356، محمد تقی بن محمد رضا رازی در اصفهان؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 330 گ، 21 سطر (11×6/5)، اندازه: 11×17 سم [ف: 17 - 356]
آغاز: قال داود بن محمد القيصری انجح الله مقاصده في الدارين، الما وفقني الله تعالی و کشف انوار اسراره؛ انجام: هذا آخر ما اردنا بیانه من المقدمات، فلنشرع في شرح الكتاب
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 21 گ (141پ -161ر)، 22 سطر، اندازه: 1372× 21/5سم [ف: 9- 342]
آغاز: على من هو الاسم الاعظم الناطق بلسان ... انا سيد ولد آدم المبعوث بالرسالة الى خير الامم صوت اسمه الجامع العزيز الأكرم شامل مقدمه شرح که «مطلع خصوص الكلم في معانی فصوص
الحكم» نام دارد؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ 58گ، 14-15 سطر، اندازه: 26×15 سم [ف: 5 - 2627]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شاگرد محمد رضا قشمه ای، بی تا؛ محشی از آقا رضا قمشه ای؛ در 4پ «وحدت وجود و موجود است» از محمد رضا قمشه ای؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج زرد، 272 گ، 22 سطر (15/5×9)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 5 - 214]
š.-e fosūs-ol-hekam
پارسا، محمد بن محمد، 739؟ - 822 قمری
pārsā, mohammad ebn-e mohammad (1339 - 1420)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
شرحی است از خواجه محمد پارسای بخارایی. در دیباچه این شرح می گوید: کسانی این کتاب را شرح کردند و به خوبی آن بر آمدند مگر اینکه سخن را به درازا کشاندند و من گرچه به کوتاهی پرداختم ولی کلید راز را به دست دادم. مؤلف، مانند شارحان دیگر پس از سر آغاز دیباچه ای دارد که در آن رشته موجودات را شرح می دهد. پارسا در این شرح متن فصوص را بندبند می آورد و شرح می کند. در دیباچه نام نگارنده نیامده است. تطابقی بین این اثر و رساله وجودیه (حل الفصوص) میر سید علی همدانی وجود دارد که باید بررسی شود.
آغاز: بسمله. حمد بی غایت آن فاطر حکیم را که آثار انوار صبح وجود را در قعر چاه ظلمت آباد عدم برآورد. انجام و عمل کننده این معانی را به حلیه ایمان و عرفان مزین گرداناد بمنه و کرمه انه قريب مجيب و الحمدلله
چاپ: تهران، مرکز نشر دانشگاهی، تصحیح دکتر جلیل مسگر نژاد، 1366 ش.
[دنا 884/6؛ نسخه های منزوی 1241؛ فهرستواره منزوی 695/7]
نسخه اصل: واتیکان 114 V؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شوال 823ق؛ مقابله شده [فیلم ها ف: 3- 138]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، اندازه: 14/5 × 27/5سم [ف: 5 - 214]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4997- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 3 - 121]
آغاز: برابر؛ انجام: و نزد محققان آن الله مجعول و آن مصنوع عبد بود که آن الله. از آغاز شرح فصوص تا شرح فص 27 «حكمة فردية في كلمة محمدية»؛ خط: تعليق، بی کا، بی تا؛ مجدول، با سرلوح، محشی؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 290گ، 16 سطر (16×8)، اندازه: 25سم [ف: 3 - 1081] و [فیلم ها ف: 3 - 120]
آغاز و انجام: برابر
اصل نسخه: گنج بخش، ش 10707؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بیتا؛ 202گ [عکسی ف: 2 - 175]
š.-e fosūs-ol-hekam
نعمة الله ولی، نعمة الله بن عبدالله، 730؟ - 834 قمری
ne'mat-ol-lāh-e valī, ne'mat-ol-lāh ebn-e 'abd-ol-lāh (1330 - 1431)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (560-638)
گزارشی است از او بر فص اول از فصوص الحكم ابن عربی که ضمن رضوان المعارف چاپ شده است. مؤلف در رساله دیگر به نام شرح ابيات فصوص الحکم و جواهر در شرح بر فصوص نگاشته است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين .. قال شيخ المحققين ... في اول کتاب فصوص الحکم فص حكمة الهية في كلمة آدمية: سخن عارفانه می گوید ** یاری از اهل ذوق می جوید
انجام: بنده سید را کجا داند تمام ** قدر او حق می شناسد و السلام
چاپ: ضمن رضوان المعارف.
[دنا 884/6 -885 (17 نسخه)؛ نسخه های منزوی 1241/2؛ فهرستواره منزوی 524/7 و 702]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كان محمود بن محمد حسینی، تا: 871ق، جا: هرات؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 30گ (61-90)، 32 سطر (19×10/5)، اندازه: 24×16سم [ف: 10 - 1776]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه از جمادی الثانی 1015ق؛ جلد: تیماج سبز، 31گ (3پ -33پ)، 17 سطر، اندازه: 8/5×17 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 911]
بی کا، تا: 1066ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 33 سطر (20×9)، اندازه: 24×13سم [سنا: ف: 1- 208]
خط: نستعلیق، کا: محمد مظفر بن محمد حکیم، تا: 1066ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 33 سطر (20×9)، اندازه: 24×13سم [سنا: ف: 1- 206]
خط: نستعلیق، کا: میر غلام محی الدین، تا: 25 رمضان 1109ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای [ف: 4 - 672]
خط: نستعلیق، كا: میر غلام محی الدین، تا: 9 شوال 1109ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 23گ (96-118پ)، اندازه: 25×17سم [ف: 4 - 673]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن میرزا عزیز تفرشی، تا: 1258ق؛ کاغذ: ترمه پستهای، جلد: میشن سیاه، 28گ (2ر-29ر)، 17 سطر، اندازه: 23×12سم [ف: 4- 669]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عباس بن محمد شیرازی همدانی، تا: 1264ق؛ جلد: گالینگور مشکی، 4گ (89-92)، 29 سطر، اندازه: 28/5 ×40سم [الفبائی: - 349]
مشهد؛ الهيات، شماره نسخه:3/ 40 عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [ف: 3 - 1303]
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 40/15 عکسی
همان نسخه بالا [ف: 3 - 1305]
خط: نسخ ریز، كا: عباس بن حاجی محمد شیرازی الاصل همدانی المسکن، تا: 1264ق؛ 93ص (38-130)، 29 سطر، اندازه: 32×19/5 سم [ف: 32 - 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: 1265ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، 19ص (1-19)، 25 سطر، اندازه: 14/5 × 23/5 سم [ف: 10 -585]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام ... غزل: حبیبی سیدی یا ذا المعالی ** سوى الله عند شمس کالكلالی؛ انجام: در همه حال تابع اویم. از فص آدمی تا فص محمدی؛ خط: شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: 1265ق، مجدول کاغذ: فرنگی نازک شکری، جلد: تیماج مشکی، 9ص (66-74)، 25 سطر، اندازه: 14/5 × 23/5سم [ف: 10 - 589]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 23 محرم 1291ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج زرشکی، 38ص (150-187)، اندازه: 17×17سم [ف: 2 - 209]
آغاز: الحمد لله و الصلوة ... یا اخی اید ک الله؛ انجام: پیوسته دلت به کام خود واصل باد.
كا: غلام حسین آشتیانی، تا: جمعه 3 ربیع الثانی 1298ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 51ص (83-133)، 16 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 1 - 152]
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... حبیب سیدی یا ذالمعالی؛ انجام: در همه حال تابع اویم.
بی کا، تا: 1350ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 18ص (5-22)، اندازه: 17/5 × 21/5 سم [ف: 1 - 21]
آغاز: الحمد الله رب العالمين .. قال شيخ المحققين و امام الموحدين ابو عبدالله في اول كتاب فصوص الحکم فص حكمة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 33گ (1پ -33ر)، اندازه: 18×8سم [ف: 2 - 146]
S.-u fusus-il-hikam
ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - 836؟ قمری
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (560-638)
تاریخ تأليف: 20 صفر 817ق
گزارش آمیخته و کوتاه از صائن الدين على تركه خجندی شاگرد سید حسین اخلاطی است. این شرح در بیست صفر 817 ق به پایان رسیده و مؤلف در 19 ذیحجه 817ق در فارس آن را تصحیح و تنقیح کرده است.
آغاز: بسمله الحمدلله مفصل الآيات في صحايف قوالب قلوب كمل الكلم ...
چاپ: با تعلیق و تحقیق محسن بیدار فر در دو مجلد در سال 1378 ش چاپ شده است.
[دنا 885/6؛ فهرستواره منزوی 697/7]
آغاز: برابر؛ انجام: و اقرب الطرق من فهم الاطلاق ... ختم بالخير و الظفر لسنة ...... و السلم
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 شوال 135ق، جا: ابرقوه؛ مصحح، محشی به رمز «ب»؛ بخشی از دیباجه مؤلف افتاده، یادداشتی که نویسنده
آن ابتدا تصور می کرده این کتاب از شریف علی همدانی است اما بعد متوجه شده که تاریخ تأليف آن با تاریخ وفات سید همدانی مطابقت ندارد؛ جلد: تیماج قرمز، 511 گ، 15 سطر، اندازه: 10×19/5 سم [ف: 32 - 107]
خط: نسخ، بی کا، تا: 20 جمادی الاول 839ق؛ محشی با نشان «ی» و «ق»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: سرخ، 262گ، 19 سطر (22×13)، اندازه: 15×8سم [ف: 7- 2740]
آغاز: برابر؛ انجام: و نجز التعليقات عليه في يوم الجمعه .. و السلم و المراجعة لتصحيحه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 828-841ق؛ در پایان یادداشتی است گویا از مؤلف مبنی بر قرائت شمس الدين محمد مازیار و سماع شرف الدین علی یزدی در رجب 820 ق در هرات و نیز یادداشتی است از مؤلف در اواخر صفر 832 مبنی بر مقابله نسخه که کاتب در محضر وی قرائت کرده؛ تملک: محمد حسین حسینی در تبریز در 1016ق؛ مهر: «عبده علی نوری 1196» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 100ص (231-330)، 23 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 32 - 241]
S.-e fosus-ol-hekam
کمال خوارزمی، حسین بن حسن، - 839؟ قمری
kamāl ×ārazmī, hoseyn ebn-e hasan (- 1436)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
نام شارح در آن نیامده است اما در اوراق اولیه، شارح به مناسبت از شرح فارسی خود بر مثنوی مولوی یاد می کند که با توجه به برخی اشعار در متن با تخلص «حسین» می نماید شارح كمال الدین حسین بن حسن (مقتول به سال 840) از بزرگان عرفای پیرو نجم الدین کبری باشد بنابر این کتاب شرحی است روان مشحون به اشعار فارسی از شارح و مولانای بلخی بر کتاب «فصوص الحکم» محيي الدين بن عربی و در واقع می توان گفت این شرح، گزارشی است به فارسی از شرح داود قیصری با اضافاتی از اشعار فارسی. (وفادار مرادی) آغاز: حمد و سپاس و ستایش بی حد و قیاس حضرت واجب الوجود معطی ... که فالق صبح وجود است به قدرت کامله از عش عدم (فهرستواره)
چاپ: با تصيح و مقدمه نجیب مایل هروی چاپ شده است.
[دنا 885/6؛ فهرستواره منزوی 698/7]
نسخه اصل: قاهره 20 تصوف فارسی طلعت. (طرازی ش 1495)؛ خط: نستعلیق، کا: روزبهان بن همام الحرمین جندی نور بخشی، تا: سه شنبه 7 جمادی الاول 900ق؛ 347گ [فیلم ها ف: 3 - 147]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: سمرقندی، 351گ، 23 سطر (16×7)، اندازه: 22×18سم [ف: 17 - 389]
آغاز: از غیب بشهادت و از باطن بظاهر و از علم بعين؛ انجام: پس اله معتقدات قابل حدود است اولا که معین است و مقید و آن الهی است که قلب خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 246گ، 21سطر (21×10)، اندازه: 30×17سم [ف: 4 - 343]
آغاز: و نگاه دارند از انعدام پس حق بر هر چیزی حفیظ باشد؛ انجام: ایصال گردد بمقام فنا در ذات و متجلی ساخت بحليه
خط: نستعلیق خوانا، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ اواخر قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 194 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 165]
Š.-u fuṣūṣ-il-ħikam
جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, “abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص ابن عربی، محمد بن على (638-560)
تاریخ تأليف: غره جمادی الاول 896ق
شرح مزجی مختصری است بر کتاب معروف «فصوص الحکم» ابن عربی، مشتمل بر حل مشکلات و فهم مبانی آن که هنگام مطالعه کتاب نگاشته شده است. یادآوری می شود: جامی سی و سه سال پیش از تألیف این شرح، کتاب «نقد النصوص في شرح نقش الفصوص» را نگاشته و طی آن در خصوص مطالب کتاب فصوص، به بحث های موضوعی گسترده پرداخته است و از این لحاظ شبیه شرح جندی و قونوی می باشد.
آغاز: الحمدلله الذي زین خواتم قلوب اولی الهمم بفصوص نصوص الحكم و ختم بها باب النبوة مرة و باب الولاية الخاصة اخرى ... أما بعد، فاعلم ان الحكم الفايضة من الحق سبحانه
چاپ: در حاشیه جواهر النصوص لعبد الغني النابلسي (مصر: 1323-1304 ق)
[دنا 855/6 (12 نسخه)؛ کشف الظنون 1262/2؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 445/1]
آغاز: برابر، انجام: عن مزال اقدامه و مزالق اقلامه ...... سنة ست و تسعین و ثمان مائة و صلی الله على محمد و آله و أصحابه
المتأدبين بآدابه. کامل؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی با نشان منه سلمه الله، منه دام ظله، (منه قدس سره)؛ تملک: آیت الله سید عبدالله برهان سبزواری، از مشایخ اجازه حضرت آیت الله مرعشی نجفی به تاریخ شعبان 1338؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 251گ، 23 سطر (17×9)، اندازه: 25×17سم [ف: 33 - 64]
خط: نستعلیق، کا: خواجه خواوند بن میرک، تا: قرن 10؛ با یک شمسه مذهب مرصع ممتاز، دو صفحه مذهب مرصع بسیار عالی هفت صفحه از آغاز شامل فهرست و اعلام کتاب نفحات الانس و نام عرفا و صوفیانی که در این کتاب از احوالات آنان بحث رفته و همچنین نام 34 نفر از زنان عارفه و شاعره از جمله رابعه عدویه، فاطمه بنت المثنی، فاطمه نیشابوریه و غيرهما، مجدول؛ مهر: ولیعهدی مظفرالدین شاه قاجار، «بروز قیامت بلرزد جسد - محمد بفریاد جعفر رسد 1165»؛ کاغذ: بخارایی نباتی، جلد: مقوای روکش تیماج زیتونی، 23 سطر، اندازه: 43×35سم [ف: 3 - 235]
آغاز: برابر
خط: نسخ جلی، كا: يوسف على سروری، تا: 6 شوال 915ق؛ تملك: مصطفی لطفی بیک زاده بن لطف الله بن بالي عبد الباقی بن محمد باقی افندی، شیخ محمد بن حسن، محمد بن مصطفی مشهور به بغلچی زاده؛ از موقوفات رمضانيه 1230؛ جلد: تیماج روغنی، 205گ، 21 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: - 82]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 625/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 249]
آغاز: المواليد بالعناصر او الحتق بعض الفروع ببعض آخر الوجوعهما إلى الأصل الجامع لهما؛ انجام: الا لمن خلص من التقيد بالاعتقادات الجزئية الفكرية أو التقليدية ... و هو يهدي السبيل اليه و ينصب الدليل عليه. قال المصنف لقد وقع الفراغ عن فك ختام هذه الفصوص و کشف ایهام هذه النصوص العبد المتذلل بالشخوص ... وصلى الله على محمد و آله و أصحابه المتأدبين بآدابه
خط: تعليق، كا: على فيضی، تا: غره ذیحجه 917ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مقابله شده، محشی از خود جامی با امضای «منه»؛ تملک: شیخ بهاء الدین عاملی (- 1030 ق) بوده با مهر «بهاء الدين محمد، على طلبة الامامية بتولية ابن اخيه و سمی ... حسین عبدالصمد ثم الاتقی ... بينهم و لو كان ابعد» (دایره)؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 262گ، 19 سطر، قطع: وزیری کوچک [ف: 24/2 - 160]
آغاز: بسمله، الحمد هو اظهار کمال المحمود و اذلا كمال الا للحق سبحانه؛ انجام: لقد وقع الفراغ عن فك ختام هذه الفصوص و کشف ابهام هذه النصوص العبد ... عبدالرحمن بن احمد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 974/977 ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 202 ص، 27 سطر (24×14)، اندازه: 24×36/5سم [ف: 5 - 374]
آغاز: برابر؛ انجام: تجاوز الله سبحانه عن مزال اقدامه و مزالق اقلامه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح مختصر؛ جلد: مقوایی، 105گ (271پ-375ر)، 25 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 17-294]
آغاز: برابر بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ با یادداشت مورخ 1061؛ تملك: فروردین آموزگار حیدرقلی قاجار؛ قطع: خشتی [ف: - 164]
آغاز: الدنيويه التحقت بالصوره الاخرویه و اندرجت فيها؛ انجام: كان فراغ من كتابه هذه النسخه ... بالحرم الشريف المکی تاسع شهر ذي القعده الحرام سنه خمسه عشر بعد الألف ... على يدي العبد ... على بن داوود بن حسين الهارونی ...
كاتب: على بن داود بن حسين هارونی، تا: 1015ق؛ افتادگی: آغاز جلد: تیماج قهوه ای، 217گ، 21 سطر (15×9)، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [ف: 1- 203]
آغاز: برابر؛ انجام: المعتقدات ای الا ... صور ... خاصه
خط: نسخ، كا: بهاء الدين عبدالرحمن صدیقی، تا: 1050ق؛ مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ اندازه: 26×16سم [ف: 4 - 187]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو يهدي السبيل اليه و ينصب الدليل عليه
خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن سید محمود، تا: 25 ربیع الاول 1100ق؛ واقف: نائینی؛ 221 گ، 23 سطر، اندازه: 12×25سم [ف: 4-186]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلی الله على محمد و آله و أصحابه المتادبین بادابه و سلم تسليما كثيرا و الحمد لله رب العالمين.
خط: نسخ خوش، كا: محمد بن على بن عبد الله بحرانی، تا: 1146ق؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 185گ، 25 سطر (16/5×8)، اندازه: 21/5 ×22 سم [ف: 7- 213]
آغاز: برابر، انجام: و رضى سبحانه و تعالی ...... و نفح علينا من نفحاته آمین.
خط: نستعلیق، کا: محمد علی کرمانشاهی، تا: 1298ق؛ در حاشیه صفحه ها، در دنباله فصوص جامی از روی نسخه مورخ 1235؛ 240گ (29-268ر) [ف: 5 - 214]
š.-e fosūs-ol-hekam
الله آبادی، محب الله، - 1058 قمری
al-lāh-ābādī «moheb-ol-lāh (- 1648)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
تاريخ تأليف: 9 شوال 1041ق
آغاز: الحمدلله الولى و الصلوة على النبي الامی ... بسمله. کلمه با متعلق به محذوف است و هو الف و اكتب هذا الكتاب یعنی بنام ذات پاک واجب الوجود [نسخه های منزوی 1240؛ دنا 885/6؛ فهرستواره منزوی 701/7]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ با یادداشتهایی از على اكبر موز روی در جمادی الثانی 1083؛ مهر: کتابخانه سید ابو جعفر تعلقه دار سر پور سنه 1313؛ کاغذ: سفید و سرخ فام، جلد: مقوایی، 403گ، 21 سطر (15×6)، اندازه: 21×14سم [سنا: ف: 2 - 5]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر چه بر وجه خلوص نباشد ... جلد 1 و شارح آن را به نام شاه جهان (1067 ق) مصدر كرده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 396 گ، 15-19 سطر، اندازه: 24/3×16 سم [اهدائی رهبر: 5 - 115]
آغاز: الحمدلله الولى و الصلوة؛ انجام: بخاتم اختتام ختم شد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1137ق؛ کاغذ: شکری هندی، 451گ، 21 سطر، اندازه: 13/5 × 23/5 سم [ف: 6 - 93]
5.-u fusus-il hikam
؟ عسکری، محمد امین بن محمد، ق 11 قمری
‘askarī, mohammad amīn ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638560)
تاریخ تأليف: سه شنبه 23 صفر 1083ق
گویا از محمد امین بن محمد عسکری.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:1996
آغاز: بسم الله الرحمن الرحی یم 786 این یم لف م ام الف .. اما بعد فان اجل ما ينعطف اليه اعنة البصائر النقادة ... هو الحكمة الحقة التي لا يخالط خلص عيون يقينها آنک الشکوک؛ انجام: اليه يقول الحق بالقول الثابت القرآني الختمي و هو يهدي إلى مدارک لطائف الختمية في الطائف نقوش الختم انختم الكتاب في يوم الثلثاء ثلث و عشرين من الصفر سنة ثلاث و ثمانين و الف بیدی ... ابن محمد عسکری محمد امین ... اجمعين.
خط: نستعلیق، كا: محمد امین بن محمد عسکری، تا: سه شنبه 23 صفر 1083ق؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 370گ، 15 سطر، اندازه: 19/4×12/8 سم [ف: 1- 304]
S.-u fusus-il hikam
لاهیجی، محمد صادق بن هداية الله
lāhījī, mohammad sādeq ebn-e hedāyat-o-llāh
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
آغاز: فص: أن التكليف انما هو يتحقق في عالم الإمكان الخارجی دون الإمكان العقلی و انه يمتنع تحققه في عالم الوجوب و الفعلية سواء بالذات او بالغير و بالجملة في انه لايتحقق في عالم اللزوم و الفعلية؛ انجام: فاذا خرجت باذن الله الهادي منها و دخلت في عالم الفعلية، يصير كمرات أدخلت في البستان من خارجه ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، کاغذ: شرقی، 4گ (1370 - 373ر)، 19 سطر، اندازه: 13×8 سم [ف: 39 - 441]
آغاز: الحمدلله المتفرد بالقدم الذي خلق الاشياء كلها من العدم؛ انجام: و من حيث انه على طرف الفعل و نهايته يسمى غاية له ففائدة الفعل و غايته متحدان باللذات
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 316 گ، 25 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 2 - 111]
S.-u fusus-il-hikam
تقوی بهبهانی، ضياء الدين، 1320 – 1388 قمری
taqavī behbahānī, zīyā’-od-dīn (1902 - 1968)
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:16746
آغاز: بسمله، مقدمات الفصل الاول في الوجود اعلم؛ انجام: و ما تشتهیه انفسهم انتهى التفسير جلد اول؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-u fuṣūṣ-il-ħikam
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
آغاز: نمونه اول: فص حكمة فتوحية في كلمة صالحة انما خصت الكلمة الصالحية بالحكمة الفتوحية الان مبادی الايجاد هي الاسماء الاهية الذاتية الاوليه انجام: نمونه آخر: فص حكمة نوريه في كلمة يوسفية انما خصت الكلمة اليوسفية بالحكمة النورية لان النور هو الذي يدرک و يدرک به.
همانند:
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سبز، 100گ، 23 سطر (12×6)، اندازه: 20×11سم [سنا: ف: 2 - 45]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [فيلم ها ف: 3 - 73]
S.-u fusus-il-hikam
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
نامعلوم و ظاهرة غير همانند:
کا: محی الدین احمد بن محمد بن على البونوی، تا: اواخر قرن 7 و بخشی در قرن 8 [میراث شهاب: س 5ش 3و 4 - 150]
گزارش گمان می رود از ملاعبدالرزاق و یا قونوی باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 6 رجب 811ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با رمز «ق» «قیص» «قیصری»، کاغذ دولت آبادی؛ جلد: تیماج خرمایی، 188 گ، 25 سطر (10/5 × 17/5)، اندازه: 25×16/5 سم [ف: - 113]
شرح آمیخته ای است در دیباچه که آغازش افتاده است، این عنوانها دیده می شود: توشيح تفصیلی علی عرف الصوفية، عقد متمم، توشیح و نظم على نسق الشيخ المؤلف، توشيح في تحقيق النشاة الانسانية، توشيح من شواكل الرقوم و قواعد القصود، عقد منتظمة من نفايس هذه الجواهر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام [نشریه: 11 - 939]
آغاز: بسمله و صلى الله على سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم آمنت بالله و برسوله و بما جاء من عند الله و من عند الرسول؛ انجام: قالوا انما تقضي هذه الدنيا فافهم ذلك و الله اعلم بالصواب در دفاع از ابن عربی و شرح برخی از عبارات قصوص؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر، تا: 1039ق، 44ص (1-44)، 13 - 14 سطر، اندازه: 11/5 × 17/5 سم [ف: 32 - 204]
آغاز: الحمدلله على دين الاسلام و على توفيق الايمان
خط: نسخ، بی کا، تا: 1110ق؛ به ضمیمه رساله در بیان «من عرف نفسه فقد عرف ربه»؛ 316گ، 21 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 2 - 419]
انجام: وان لايعبد الأوثان هي جمادات لاشعور لها ولا ادراک
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1251ق، به جهت محمد قاسم خان فرزند فتحعلی خان؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 120ص، 27 سطر، اندازه: 26×18/5 سم [ف: - 44]
آغاز : كانت لایتناهی لانها تعلم بما يكون؛ انجام: ثبت انها واحدة في هذا الكثير من التعينات الصورية فمن حديث ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
Š.-e fosūs-ol-hekam
وابسته به: فصوص الحكم = الفصوص؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
غیر همانند:
انجام: مع كونه لم يسمع ولم ير ... القى السمع و هو شهيد. شرحی با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب «فصوص الحکم» محیی الدين عربی است که متن به زبان فارسی و عربی توضیح داده شده. شارح در مقدمه می گوید: «... جمعی از محققان این قوم رحمهم الله در شروح و بیان مشکلات این کتاب ید بیضاء نمودند و این حصار محکم بیان را بقوت بازوی بیان بگشودند اما در میدان بسط عنان فرو گذاشتند و تطویل بیان در شرح معضلات آن لازم داشتند و بعضی از ضعفاء طلبه ... ضبط نتوانستند کرد بدین سبب بجهت ایضاح مشکلات این کتاب ... که محتاج شرح بود کلمه ای چند که خلاصه آن مطولات بود بر سبیل ایجاز تحریر افتاد.»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332، کاغذ: نخودی، 147گ، 21 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 5 - 178]
آغاز: بسمله. الحمد الله رب العالمین و الصلوة على خير خلقه محمد و آله اجمعین فص حكمة فاتحية في كلمة صالحية و فتوحيه نیز آمده است چون فتوح عبارت است از حاصل گشتن چیزی از آن چیز که توقع حاصل شدن این از ان چیز نبوده باشد؛ انجام: فهذا حكمة قوله ففررت منكم ...... یعنی چون حکمت در آنکه چون از موسی پرسیدند که ... باين عبارت گفت (فص حكمة احسانية في كل موسوية) در این شرح بندی از فصوص پس از عنوان «قوله» آمده و سپس شرح آن به فارسی و در آن یاد شده از شرح موید الدین جندی و شیخ کمال الدين عبدالرزاق کاشی شیخ او و پاسخ به نامه او و تاویلات او و شرح قیصری استاد شارح و حاشیه عفيف الدين تلمسانی بر فصوص، شعر فارسی در آن فراوان آمده و از عقیده علمای علم حروف و نوابغ الكلم زمخشری و خلع النعلين ابوالقاسم قشیری و قوت القلوب ابو طالب مکی و کشف الاسرار روزبهان بقلی و انشاء الدوائر شیخ یاد گشته است. شارح به دست نیامده که کیست همین اندازه می دانیم که او این شرح را 774 سال پس از تولد پیامبر (721ق) ساخته (ص 71 نسخه ما) و او شاگرد عبدالرزاق کاشی و داود قیصری بوده است. گویا چون در این شرح از پاره ای از آراء محی الدین عربی خرده گیری شده است در صفحه عنوان نسخه ما آمده است که شارح علاء الدوله سمنانی (659-736) است ولی در سرگذشت او از شرح فصوص یاد نکرده اند و باید به شعرهای فارسی این شرح نگریست و دید که در دیوان سمنانی هست یا نه. به هر حال شرحی است بسیار سودمند و شیوا و نسخه هم گرانبها است. چنین است فهرست فصوص و مطلب های آن: 1. فص حكمة فاتحية في كلمة صالحية، 2. فص حكمة قلبية في كلمة شعيبية، 3. فيه ما قال روزبهان في التجلی، 4. فيه اشارة الى ان الصوفية لا يكفرون احدا من العالمين، 5. فيه تاويل من عرف نفسه بمذاقهم، 6. فص حكمة ملكية في كلمة لوطية، 7. فيه ان اضداد الأنبياء كانوا في حال عدمهم اضدادا، 8 فص حكمة قدوسية في كلمة عزیزية، 9. فص حكمة نبوية في كلمة عيسوية، 10. فيه ادعاوه احياء الاموات للبسطامی، 11. من فسر القرآن برایه فقد کفر، 12. فص حكمة رحمانية في كلمة سليمانية، 13. فيه ما قال المصنف الزنديق أنه تعالى هو الراحم و هو المرحوم؟، 14. فيه أنه قال بالحديث الموضوع الذي قالوا به النواصب، 15. فص حكمة وجودية في كلمة داودية، 16. فيه انه مات رسول الله و ما نص بخلافة عنه على احد و لا عينه، 17. فيه أن المصنف و الشارح كلاهما قالا بالجبر، 18. فيه ما يحتاج اليه، 19. فص حكمة نفسية في كلمة يونسية، 20. فيه أن الله تعالى خلق آدم على صورته، 21. فيلزم على قول المصنف أن داود في سفک الدماء عامل بالامرين: امر بالواسطة، و الأمر التكوینی، فما تقصيره في ذلك، 22. فيه و جزاء سيئة سيئة مثلها، 23. فيه أن النار بعد انتهاء مدة العقاب يكون بردا و سلاما على من فيها، 24. فيه فقرة صريحة على ما يقول المتصوفه، 25. فص حكمة جلالية في كلمة يحيوية، 26. فيه اشارة الى ان المصنف وصف أبا القاسم القشیری في كتابه الفتوحات، 27. فيه أن المصنف قال بالتناسخ، 28. فيه كفر عظیم، 29. فص حكمة احسانية في كلمة سليمانية، 30. حكمة مسكوت عنها، 31. قال المصنف بوحدة الوجود فقوله و قول الأشاعرة مختلف في العبارة و متفق في المقصود كما صرح به، 32. فص حكمة امامية في كلمة هارونية، 33. فيه كفر صریح و بهتان عظیم، 34. فيه أن المصنف قال بحقيقة عبدة الأصنام باعتبار و ببطلانهم باعتبار آخر، 35. فص حكمة احسانيه علوية في كلمة موسوية، 36. فيه أن المصنف قال بالتناسخ، 37. في خبر «من عرف نفسه عرف ربه» و العجز عن الوصول فانه سائغ فيه و ان شئت قلت بثبوت المعرفة؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 8 و 9، افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 136گ، 29 سطر (12×19/5)، اندازه: 18×25/5سم [ف: 11 - 2350]
آغاز: بسمله، روشن بصری بما عطا فرمودند ** در آینه جمال خود آن بنمودند / میخانه درس را بگشودند به ذوق ** آن باده مستانه بما پیمودند. به التماس محبی علمه الله در تحقیق هر فصی از فصوص الحكمة و اسناد حكمته بكلمة معيته و معانی کلمات بیان خواهیم کرد. فص حكمة الهية في كلمة آدمية، فص هر شیء خلاصه و زبده آن شی ء است؛ انجام: سید عالم است و می گویم در همه حال تابع اویم (تمام شد بعون الملک الغني) با عنوان شعر و بیت و نظم و مصراع و قطعه در هر فصی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 21 جمادی الاول 1055ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 12گ (163پ -174پ)، 17 سطر (13×6)، اندازه: 18×11سم [ف: 16 - 448]
آغاز: بسمله. الحمدلله منزل الحكم على قلوب الكلم، بعد حمد و سپاس و شکر بیحد و قیاس حضرت آفریدگاری را جلت عظمته و عظمت حكمته؛ انجام: و آن همه از برای الزام حجت باشد بر عباد، و الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعین الى يوم الدين.
خط شکسته نستعلیق، كا: محمد کاظم اصفهانی، تا: 1059ق؛ مجدول؛ کاغذ: پسته ای، جلد: رویه کاغذ سبز فرنگی، 14گ (155پ-168ر)، 25 سطر، اندازه: 18/5 × 27/5سم [ف: 7 - 306]
آغاز: ادراک به نظا در علوم اینست که آنچه به طریق اجمال بداند تقریر کردن تفاصيل وتفاريع آن تواند؛ انجام: و ظاهر شده که آن الله خلق آدم على صورته فتلك الدرجة التي تميز بها عنه بها كان غنية عن العالمين و فاع اولا ... شرحی است فارسی که در آن بیشتر به شرح الفاظ پرداخته است. نسخه حاضر از شرح «فص حكمة الهية في كلمة آدمية» تا «اواخر فص حكمة فردية في كلمة محمدیه» را داراست؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 یا 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح،
محشي بعضا با عناوین «لمحرره محمد رضا بن على نقی»؛ جلد: تیماج، 202گ، 26 سطر، اندازه: 19×25سم [محدث ارموی مخ: 2 -910]
بی کا، بی تا، خریداری از رضا میدانی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از امان الله [رایانه]
š.-u fuṣūṣ-il-ħikma = š.-ul-fuṣūs
حسینی تبریزی، امیر اسماعیل، 856 - 919 قمری
hoseynī tabrīzī, amīr esmāʻīl (1453 - 1514)
وابسته به: فصوص الحكمة = الفردوس = الفصوص الصغير؛ فارابی، محمد بن محمد ( 260-339)
اهدا به: سلطان يعقوب بهادر
شرح مزجی و مختصر فصوص الحکم (الفصوص) فارابی است. در کشف الظنون ذیل ذکر فصوص نوشته فصوص را امیر اسماعيل شرح نموده است. در الذریعه شارح را شاگرد فارابی پنداشته اند که صحیح نیست. همچنین شیخ آقا بزرگ نوشته که بعضی این شرح را به جلال الدين دوانی (-908ق) نسبت داده اند، ولی در فهرست آثار او از چنین نوشته ای یاد نشده است. تا آن جا که جستجو شد این انتساب تنها در فهرست الهيات تهران (ج 1، ص 387) تکرار شده و نسخه ش 758/4 آن کتابخانه به اشتباه به دوانی منسوب شده است. فصوص الحکم فارابی در برخی از نسخه ها (مانند نسخه ش 2441/5 و 2594/11 دانشگاه تهران و ش 286/27 مرعشی و ش 4853/9 کتابخانه ایاصوفیه در فهرست میکروفیلم های دانشگاه، ج 1، ص 472 و ش 11452/8 و 914 آستان قدس) با نام الفردوس به ابن سینا نسبت داده شده است. اما آن گونه که مرحوم يحیی مهدوی در فهرست نسخه های مصنفات ابن سینا (ص 284) می نویسد: «رساله ای که به نام الفردوس در نسخه های متعدد به شیخ [=ابن سینا] نسبت داده شده است و به اتکای آن بروکلمان (52) و سزگین (124) و قنواتی (233) آن را در فهرست آثار شیخ ثبت کرده اند همان کتاب الفصوص منسوب به فارابی است. قسمتی از کتاب الفصوصنیز به نام قوى الانسان و ادراکاتها به شیخ نسبت داده شده است و شاید انتساب کتاب الفصوص به فارابی مبنای صحیحی نداشته باشد».
آغاز: آغاز خطبه: الحمدلله الذي أنشأ هويات المهيات بالقضاء السابق على القدر و أبدع جواهر العقول و نفوس القوي بسابق أمره كلمح بالبصر. آغاز شرح: الأمور التي قبلنا يعني ان الموجودات التي تقرب منا لكل واحد منها مهية لها مرتبة.
چاپ: تهران، محقق: على اوجبی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 313ص، 2003 و 2007م.
[دنا 887/6 با دو نام (23 نسخه)؛ دانشمندان آذربایجان: 39]
آغاز: برابر؛ انجام: و كل شيء هالك الا وجهه و له الحمد على ما هدانا في سبيله فأولانا من تفضيله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ جلد: مقوایی، 77گ، 17 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 4 - 144]
آغاز: برابر؛ انجام: والصلاة على خير من أوتي الحكمة و فصل الخطاب و على آله
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم، تا: 20 رجب 901ق؛ از روی نسخه مؤلف، مصحح؛ تملک: حسین بن قاسم صفوی حسینی؛ جلد: چرم مشکی، 92گ، 15 سطر، اندازه: 15×9 سم [مؤید: 2 - 109]
آغاز: برابر؛ انجام: وله الحمد على ما هدانا من سبيله فاولانا من تفضيله
تذکر: در فهرست این کتاب به دوانی نسبت داده شده؛ خط: نسخ، كا: نجم الدين محمود بن قاسم علی، تا: دوشنبه 25 ربیع الأول 909ق؛ محشی با نشانه «منه»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 138گ (29پ -166ر)، 14سطر (5/5×11/5)، اندازه: 10×17/5 سم [ف: - 387]
خط: نسخ، كا: پیر پاشاه بن محمد يساری، تا: 986ق؛ مصحح، در روز شنبه 23 شوال آن را با نسخه فاضل اردبیلی و نسخه نگارنده (شنبی) برابر و درست نمود و در نسخه شنبی نوشته بود که او در نیه روز جمعه 25 ربیع الثانی 896 آن را به پایان رساند، محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: سمرقندی زرد، جلد: تیماج مشکی، 125گ (17پ-141ر)،17 سطر (12×4/5)، اندازه: 18×9سم [ف: 3 - 281]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 88ص (24-111)، 15 سطر، اندازه: 15×11 سم [ف: 23 - 15]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2674/2- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1- 720]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 91 گ (41پ - 131ر)، اندازه: 21×13سم [ف: 3 - 572]
آغاز: برابر؛ انجام: ای في الوجود العلمي الغير المتناهی کم شئت لان كل حادث من الحوادث.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور سفید، 119ص (208-326)، 15 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 33/1- 156]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد على ما هدانا سبيله ... بعدد انفاس الخواص و العوام مادام الاسبوم و الشهور و الاعوام تم يوم الاحد من شهر صفر سنة اثنی و عشرین و الف. فاقد حطبه؛ كا: عبد القادر اردوبادی، تا: 1022ق، جا: شیراز؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 95ص، 23 سطر (15×7)، اندازه: 12/5 ×22سم [ف: 3 - 445]
آغاز: برابر؛ انجام: و کلا شیء هالك الاوجهه و له الحمد على ما هدانا من سبيله فاو لانا من تفضيله قد وقع الفراغ ... ابن محمد خان الهرندي الاصفهانی حمزه غفر لهما
خط: نستعلیق، کا: حمزة بن محمد خان هرندی اصفهانی، تا: سه شنبه 21 رمضان 1030ق؛ شرحی نوشته که هنگامی که محمد شمس الدین خاتونی بیمار گردیده بود حسب الامر به تسوید این اوراق پرداخت راقمه تاج الدین حسن الحسيني في شهور سنه 1048؛ 1گ (13-7) [ف: 15 - 140]
آغاز: برابر؛ انجام: و لنختم بالصلوة على سيدنا محمد خير الأنام و على آله و أصحابه بعدد انفاس الخواص و العوام مادام الاسبوع و الشهور و الأعوام. فاقد خطبه؛ خط: نسخ ریز، بی کا، تا: 1046ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 104ص (193-296)، 23 سطر، اندازه: 25×12سم [ف: 4 - 195]
آغاز: برابر؛ انجام: فقوله ما يستحقه بدل من الماهيات، و كل شیء هالك الا وجهه، وله الحمد على ما هدانا سبله فأولانا من تفضيله و لنختم بالصلوة على سيدنا محمد خير الأنام و على آله و اصحابه بعدد أنفاس الخواص و العوام مادام الأسبوع و الشهور و الأعوام. فاقد خطبه؛ خط: نستعلیق، کا: شاه مراد بن نقدعلی فراهانی ورامینی، تا: ذیقعده 1072ق؛ روی برگ اول این نسخه شارح را چنین وصف نموده: «للسيد الفاضل النحرير الامير ...»؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 35گ (363-1397)، 27 سطر، اندازه: 18×27/5سم [میراث شهاب: 42 - 153]
آغاز: برابر؛ انجام: و عترته الذين الوالايدي و الالباب
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر لاهیجانی، تا: شوال 1077ق؛ واقف: فهرستی؛ 68گ، 23 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 4 - 187]
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد قاسم شریف سیستانی، تان 1088ق؛ محشی از مؤلف با نشان «منه» و نیز با نشان «م حق» و نویسنده این حاشیه ها گویا میر داماد است، بیشتر حواشی بر شارح خرده گیری و از فارابی دفاع می کند و در یکی از حاشیه ها که تعليق است بر فص توحید «وجوب الوجود لاينقسم بالحمل على كثيرين مختلفين بالعدد» نویسنده تعلیق از شبهه این کمونه یاد می کند و می گوید: با این برهان که فارابی برای توحید آورده، شبهه ابن کمونه را می توان پاسخ گفت؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 337ص، 23 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 10 - 2115]
آغاز: برابر؛ انجام: (و كل شيء هالك الا وجهه و له الحمد على ما هدانا سبيله فاو لانا من تفضيله) و لنختم بالصلوة ... و على آله و اصحابه بعدد انفاس الخواص و العوام مادم الاسبوع و الشهور و الأعوام. فاقد خطبه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 1ص (118پ)، 29 سطر، اندازه: 18/5 × 25/5سم [ف: 38 - 625]
آغاز: برابر؛ انجام: و اصحابه اولى الايدي و الألباب
خط: نستعلیق، کا: محمد فاشجانی، تا: 1109ق [الفبائی: - 349]
آغاز: برابر؛ انجام: و هي الممکنات فقوله ما يستحقها بدل من الماهيات و كل شيء هالك الا وجهه و له الحمد على ما هدانا سبيله فاولانا من تفصيله و ليتم بالصلوة على سيدنا محمد خير الانام و على آله و أصحابه بعدد النفاس الخواص و العوام ما دام الاسبوع و الشهور و الأعوام. خلع تعويد هذه النسخة الشريفة بل الدرة اللطيفة التي كل فصل منها درة من درج عالم الغيب و لكل فص لها نص يشهد بصدقه في كتاب لاریب اعني شرح الفصوص الذي خرج مضامین اصوله عقاید فحول العلماء و نسخ مطاوي فصوله مقاصد اکابر العلماء تم بعونه بدون خطبه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ مهر: «محمد اسمعیل» (بیضی)؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج سرخ، 79گ (1پ -79ر)، 15 سطر (10/5×7/5)، اندازه: 12×17 سم [ف: 20 - 89]
آغاز: برابر؛ انجام: و لنختم بالصلوة على سيدنا محمد خير الأنام. در فهرست ناشناس آمده؛ فاقد خطبه؛ خط: نستعلیق، کا: محمد صالح بن محمد رضا طالقانی ساوجبلاغی، تا: یک شنبه 3 رجب 1262ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج سرخ، 123ص (56-178)، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 139]
آغاز: برابر؛ انجام: ای علی سبب امور يستحق البطلان و الهلاک في حدود انفسها ... الحمدلله الذي وفق لاتمام ... هذا الكتاب و عصم من الزلل و الغواية و الاضطراب و الصلوة على خير من اوتی الحكمة و فصل الخطاب و على آله و أصحابه الذين هم اولو الايدي و الالباب.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، مقابله شده، محشی با امضاء
منه»، بر پشت برگ آغاز تعریف علم لدنی به نقل از المجلی ابن ابی جمهور احسائی نقل شده؛ تملك: سید محمد رضوی گلپایگانی که کتاب را از ورثه میر محمد جعفر هروی خریده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج حنایی، 126گ، 14 سطر، اندازه: 15×9 سم [ف: 24/2 - 157]
خط: نستعلیق، كا: على اكبر بن عبدالحسين بن محمد صادق، تا: 1314-1313؛ جلد: مقوایی، 5گ (58 -62ر)، اندازه: 21×16سم [ف: 21 - 82]
آغاز: برابر؛ انجام: فقوله ما يستحقها بدل من الماهيات و كل شیء هالك الا وجهه الحمد على ما هدانا من سبيله و اولانا من تفضيله
بی کا، بی تا؛ از روی نسخه ای که در 901 از خط مؤلف رونویس شده بوده و کاتب آن نسخه که ابوالقاسم نام داشته در پایان نسخه رقم کرده: «الحمدلله الذي وفق لاتمام هذا الكتاب ... على يد اضعف الطلاب ابوالقاسم من خط مؤلفه الكامل قدوة العلماء. معجز آل ياسين الذي لم ير مثله عين باصرة ... سید السادات سید اسماعيل الحسینی الغازانی سلمه الله في الدارين ... في تاريخ عشرين رجب سنته احدی و تسعمأة»؛ تملک: میرزا علی اکبر خان مستوفی؛ جلد: تیماج قرمز، 124ص، 19 و 27 سطر، اندازه: 22/5×15/5 سم [ف: 5- 343]
آغاز: هذه اقسام الحكمه؛ انجام: الذين هم اولو الايدي
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 349]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 590]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن عبدالخالق کججی، بی تا؛ از روی نسخه منقول از خط مؤلف و خوانده شده بر او و مصحح در نیمه روز چهارشنبه 15 محرم 1921 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 73گ، 17 سطر (1177)، اندازه: 17×13سم [ف: 13 - 3462]
š.-e fosūs-ol-hekma
استر آبادی، محمد تقی بن عبدالوهاب، - 1058 قمری
estarābādī, mohammad taqī ebn-e 'abd-ol-vahhāb ( 1648)
وابسته به: فصوص الحكمة = الفردوس = الفصوص الصغير؛ فارابی، محمد بن محمد (260-339)
تاریخ تأليف: آغاز رمضان 1056ق
شرحی است از ملا محمد تقی استر آبادی بر فصوص فارابی. شارح در رمضان 1056 شروع به تألیف این شرح نموده و به شرح فصوص الحکمة 243 اتمام آن موفق نگشته است. این نسخه تا شرح فص چهل و هفتم را دارد و متن فص چهل و هشتم را هم نوشته ظاهرا به شرح آن توفيق نیافته است. شارح شرح را به پنج گفتار مصدر نموده: 1. در وجود فلسفه و بیان موضوع فلسفه اولی، کیفیت تنزل او به علوم جزئی؛ 2. در جدایی فلسفه از کلام و نحو بحث هر یک؛ 3. بیان مسئله اثبات واجب و نفی و برهام لم؛ 4. بيان وجود شیئی؛ 5. بیان ماهیت و ذاتی و عرضی و جنس و فصل و هویت. مهدی ولایی) آغاز: پس از خطبه و نام مؤلف: که بعضی از دوستان وفا کیش درین روزگار که شهر رمضان المبارک سنة ست و خمسين بعد الف است ازین بی بضاعت التماس نمودند که کتابی بساز از اثبات واجب الوجود چاپ: به کوشش محمد تقی دانش پژوه (تهران، موسسه مطالعات اسلامی: 1358)
[دنا 887/6؛ فهرستواره منزوی 182/6]
بخشی است از آن و در تحقیق زمان و مکان به فارسی؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 3گ (88پ -90ر)، 24-33 سطر (12×22)، اندازه: 17/5×27سم [ف: - 145]
آغاز: برابر؛ انجام: شرح: پس شروع کرد در بیان حس مشترک و گفت. نسخه: فح لا يخ من وجهين اما ان يعدل
خط: نسخ، كا: محمد هادی بن محمد على محمد (كذا) امین شریف استر آبادی، تا: جمعه 17 جمادی الثانی 1097ق؛ رونویس شده از نسخه که برخی از آن به خط شارح بوده، دارای سرلوح، مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ 115گ، 25 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 4 – 188]
آغاز: فص. لحظت الاحدية نفسها فلحظت القدرة ... اراده تفصيل کرد به کیفیت ملاحظه ذات احدیت را؛ انجام: در باب حرکت و زمان است. بی کا، تا: 1266ق؛ افتادگی دارد؛ 3گ (262پ -264پ) [ف: 5 - 215]
كا: شمس الدين اصطهباناتی، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 95گ (41-135ر)، 21 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 22-113]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [چند نسخه - ف: - 115]
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين؛ انجام اینست گفته اند پس تأمل باید
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 349]
5.-u fusus-il hikma
وابسته به: فصوص الحكمة = الفردوس = الفصوص الصغير؛ فارابی، محمد بن محمد (260-339)
شرحی است به طور «قوله و اقول». نسخه صدرة و ذيلا افتاده دارد به همین جهت شارح شناخته نشد. از مضامین شرح و نقل قول از ملاصدرا و تعبیر از او با عنوان «حبر المحقق استاد الكل في الكل» می رساند که شارح از علمای امامیه نیمه دوم قرن 11 به بعد است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 730
آغاز: جزا منها و الا لكان مهية الانسان عین هويته؛ انجام: موجود: فلازم عليها بقدر الوسع و الطافة على ما كان مكلفا عليه از اوایل شرح فص اول تا قسمتی از شرح فص آخر؛ خط: نسخ ترکستانی، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: نائینی؛ 329گ، 12 و 14 سطر، اندازه: 16×9سم [ف: 4- 189]
شرح الفصول- شرح الجوامع
š.-e fosül-e akbarī
احمد بن عارف
ahmad ebn-e ‘āref
وابسته به: فصول اکبری؛ الله آبادی، علی اکبر بن على (-1091)
متن در علم صرف عربی به فارسی و از کتاب های درسی هند که چندین بار و گاهی با شرح چاپ شده است. این کتاب شرح مزجی فصول اکبری است. در مقدمه می گوید: «اتفاقا در بنگاله برای طلب علم به خدمت مولوی صاحب جامع المعقول و المنقول ... مولوی عبدالعلی صاحب سلمه الله تعالی رسیدم اکثر طلبه که از بنده می خواندند و می گفتند که کتاب فصول اکبری در علم صرف و دراز تصنيف افضل الفضلاء على اكبر بن على اله آبادی ... بسیار مشکل است که شرح به عبارت طول و دراز تصنیف نمائید که مطلب او آسان شود هر چند که عذر و حیله کردم تقاضای بسیار می کردند لهذا ناچار شده شروع تصنيف نمودم و برای دفع اعتراضها که بعضی شارحین را به سبب قلة التدبر بر فصول اکبری کرده اند سعی بلیغ نموده ام».
[دنا 888/6؛ الذريعة 237/16]
آغاز: الحمدالله رب العالمين و الصلوة على رسوله محمد و آله الطيبين الطاهرين و اصحابه خصوصا خلفاء الراشدين. اما بعد می گوید فقیر حقیر بن عارف کامل اکمل مکمل عاشق واصل رونق افزای مسند تو کل . سؤال مصنف بعد حمد و صلوة تعريف را بیان کردید؟ جواب برای شهرت یا به عدم توجه چرا که در کتاب اصول اکبری بیان کرد و گفت الصرف علم يعرف به ؛ انجام و رحد یعنی همزه مانند عدم شد و موافق درین صورت اتصال است نحو الرجل و نوشته نمی شود ال رجل. تم خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مسوده مؤلف است، مصحح، با اضافات فراوان در حاشیه، با خط خوردگی؛ مهر: محمد عبدالوهاب 1283» (چهارگوش)؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج سرخ، 230 گ، اندازه: 14/5 × 22/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 260]
آغاز: قال المصنف بسم كلمه باء متعلق مقدم است به فعل محذوف و آن ابتدأ يا اشرع است زیرا که متعلق این باء فعلی بود که متكلم بعد تسمیه ارتکاب به آن فعل می کند؛ انجام: و چونکه غرض از این باب بیان طرق شناختن حرف .. اصل است شروع در بیان طرق نمود و آن سه طریق است اشتقاق و عدم نظير.
خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 180 گ، 23 سطر، اندازه: 18/5 × 27/5سم [ف: 20 - 323]
آغاز: بسمله. حمدله ... اما بعد می گوید ... علاء الدین احمد بن عارف ... انوار الحق و الدين؛ انجام: و نوشته نمی شود دال رجل.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 10 رجب 1253ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سرخ، 116گ، 21 سطر، اندازه: 19× 30/5 سم [ف: 3 - 514]
3.-e fosul-e akbari
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:21658
آغاز: ... (چند کلمه آغازین موریانه خورده) للعالمين و الصلوة على رسوله و آله و أصحابه ... شامل است عالم مكسور اللام را پس فایده تخصیص چیست؛ انجام: متصل نویسند چون جلست في يومه قام زيد و في حينئذ ذهب فلان و اگر منفصل نویسند چون ذهب في يوم اذ ذهب فلان و في حين اذ ذهب فلان. تمام شد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1372؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، رویه کاغذ ابر و باد، 120گ (137-18)، 19 سطر، اندازه: 24/5×15 سم [اهدائی رهبر: 10 - 261]
شرح الفصول الايلاقية-شرح مختصر القانون
شرح فصول بقراط- الأصول في شرح الفصول
S.-u fusul-i buqrat
جالینوس، 129 - 199 میلادی
jalinus (129 - 199)
مترجم: حنين بن اسحاق، 194 - 260 قمری
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377ق.م)
شرح و تفسیری است مزجی (طبق نسخه 34940 آستان قدس؛ اما در نسخه 26293) آستان قدس با عناوین «قال بقراط، قال جالینوس و احيانا قال حنين») بر کتاب «فصول» بقراط ( 375ق.م) که در 7 مقاله (فصل) مرتب شده است. مفهرس مجلس بیان داشته که جالینوس تنها 4 مقاله اول آن را شرح کرده و در حالی که نسخه 26293 آستان قدس كامل و شامل 7 مقاله است. تفسیر جالینوس بر فصول بقراط ابتدا توسط «ایوب رهاوی» از یونانی به سریانی ترجمه شد و چون «جبرائیل بن بختیشوع» نتوانست آن را اصلاح کند حنين بن اسحاق اقدام به اصلاح آن کرد که حاصل آن ترجمه ای جدید به سریانی شد، سرانجام حنین تمام کتاب را برای «محمد بن موسی بن شاكر» ( 259ق) ریاضی دان مشهور از زبان سریانی به عربی ترجمه کرد. موسی بن میمون اسرائیلی در شرح خود بر فصول بقراط، از شرح جالینوس انتقاد کرده است.
[کشف الظنون 1267/2؛ تاریخ علوم عقلی از دکتر صفا: 86]
شروح و حواشی:
1- شرح فصول بقراط (مختصر) = تلخيص تفسير الجالینوس لفصول بقراط؛ ابوسهل نیلی، سعید بن عبدالعزيز (قرن 5)
2- شرح فصول بقراط
آغاز: بسمله. المقالة الأولى من تفسير جالینوس لفصول البقراط العمر قصير و الصناعة طويله و الوقت ضيق؛ انجام: فيجب أن يزيد في مقدار الشرب و يمنع من نفوذه الى العروق نسخه حاضر همانند نسخه 6272 مجلس مزجی و تنها شامل چهار مقاله اول است: 1. في تفسير جالینوس لفصول البقراط: «قال بقراط العمر قصير و الصناعة طويلة ...»، 2. اذ كان النوم في مرض من الأمراض، 3. في ایراد اوقات السنة و الأسنان، 4. يبغی ان سقی الحامل الدواء اذا كانت الاخلاط؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 42گ، 15 سطر، اندازه: 15/5 × 24/5سم [اهدائی رهبر: 9 - 305]
مقاله اول و پنجم و ششم و هفتم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: میرزا احمد طبیب، سال 1298ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 42گ (1پ - 42پ)، 21 سطر، اندازه: 14/5 ×25سم [ف: 20 - 176]
آغاز: بسمله. المقالة الأولى من تفسير جالینوس لفصول بقراط العمر قصير فانما قال ذلك مما قاسه الى صناعة الطب و كثرة اجزائها؛ انجام: و يمنع من نفوذ الى العروق تم المختصر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1265ق، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، 95ص (564-658)، اندازه: 26×17سم [ف: 19 - 249]
آغاز: بسمله المقالة الأولى من تفسير جالینوس لفصول ابقراط العمر قصر و الصناعة طويلة والوقت ضيق و التجربة خطر ... اما قوله العمر قصير فانما قال ذلك؛ انجام: من بال في الليل بولا كثيرة اول ذلك على أن برازه يقل لا يخفى على أحداثه بحسب ضرورة ... و يمنع من نفوذ الى العروق تم المختصر بحمدالله و عونه و حسن توفيقه ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 38گ (174پ-211پ) [ف مخ]
.-ul-fusul-i buqrat = awfar-us-Surah
نیشابوری، عبدالرحمن بن على، - 470؟ قمری
neyšābūrī, “abd-or-rahmān ebn-e ‘alī (- 1078)
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
چون بقراط مقالات هفت گانه خود را در موضوع طب و قواعد آن نوشت جالینوس به شرح مفصل آن همت گمارد آن گاه عبدالرحمان مزبور به تلخیص آن پرداخت و مطالب بسیار مفیدی نیز به آن افزود و از بهترین شرح های آن گردید عناوین آن «فصل - التفسير» و ابواب آن به ترتیب: باب 1. في ما قال في صدور الكتاب و الأحكام الكلية؛ 2. في الأصحاء و تدبیر اغذيتهم؛ 3. انواع الاستفراغ؛ 4. مرض كل سن من الاسنان؛ 5. امراض الازمنة و الرياح الأمطار؛ 6. على الأعضاء على تواليها؛ 7. امراض النساء؛ 8 الفروج و الأورام و الحرق؛ 9. الخراج؛ 10. الحميات و القطع و الكسر؛ 11. العرق؛ 12. البول؛ 13. النوم؛ 14. الاستفراغات؛ 15. تدبير المرضى و اغذيتهم؛ 16. الناقة؛ 17. الألبان؛ 18. الشراب؛ 19. المياه و الثلج و الجليد؛ 20. الامراض التي تنحل و تنقص بحدوث أمراض أخر و استفراغات. (غلامی مقدم)
آغاز: قال الشيخ ابوالقسم عبدالرحمن ... بعد حمدالله بجميع محاهده و الثناء عليه بماهو اهله ... ان العناية يبعث الخلق على اقتناء باب من أبواب العلوم ... قال أبقراط: العمر قصير و الصناعة طويلة ... التفسير: يمكن أن يحمل معاني هذه الكلمات في هذا الفصل على وجه اعم و اکثر كلية ...
[دنا 888 (12 نسخه)؛ ایضاح المکنون 193/2؛ مخطوطات الطب في المحتف العراقي 191؛ کشف الظنون: 1267؛ تاریخ نگارش های عربی 56/3-57؛
فهرس المخطوطات الطيبة المصورة بقسم التراث العربی 109-110]
آغاز: برابر؛ انجام: فتركنا ذكرها شفقة على فوت الزمان بما لا يجدی به نفعا و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ، كا: عبدالعزيز الحكيم، تا 7 رمضان 687ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن، 56گ (62-117)، 31 سطر، اندازه: 26/7×18 سم [ف: 19 - 502]
خط: نستعلیق، کا: محمود بن ابی المكارم بن ابی سعد سليمان بن احمد ابی سعد، تا: قرن 7، جا: بغداد مدرسه مستتنصریه؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: وزيري [ف: 2 - 38]
آغاز: برابر؛ انجام: قال: من تحير فيه بلغم ... التفسير: اما مارینوس و كان يقول ... على طريق الترشح و افهم ... ان الاولى ان يكون ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، مقابله شده، با سرلوح، به رسم خزانه سيف الدين نظام الملک کتابت شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم زرشکی مذهب، 119گ، 19 سطر (16×9)، اندازه: 17×24/5 سم [ف: 40 - 242]
آغاز: برابر؛ انجام: و لهذا قال جالینوس ان هذا الفصل ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 143گ، 21 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 5 - 712]
انجام: قائلا بأن القى أولى بان يشفی ذلک و ذهب عليه ما لا يذهب على العوام أن القي انما يخرج ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ در کتابخانه محمد باقر بن محمد تقی اصفهانی (نجفی) بوده؛ تملك: محمد حسین بن محمد یوسف حسینی اصفهانی؛ جلد: مقوایی، 83گ، 19 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 2 - 437]
انجام: فانه متى حصل ذلك تعذر على القوة للسامعه له ادراک، والله اعلم. تمت المقالة الثالثة من فصول بقراط، و افق الفراغ منه في الخامس جمیدی الاوي سنة ثلاث وسبعمائة، و صلی الله على نبيه محمد و آله و صحبه و سلم سلاما كثيرا و و هو حسبی و نعم الوكيل
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 جمادی الاول 703ق؛ آغاز از دیباچه افتاده؛ تملك: محمد بن على متطبب حنبلی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 224گ، 21 سطر (13 ×18/5) [ف: 16 - 213]
آغاز: المقالة الأولى منه لتعمليل في المقالات الآخر من اراده، المقالة الأولى و هذه المقالة .. قال أبقراط، العمر قصير و الصناعة طويلة ...... التفسير، يمكن تحمل معاني هذه الكملات في هذا الفضل على وجه اعم و اکثر؛ انجام: والتيقد اعيد ذكرها باخره من الكتاب فتر کنا ذكرها سفقه على فوت الزمان بنا لايجودی نفعا، و الحمد لله رب العالمين، تمت هذه الألفاظ الالفاظ المباركة من كلام الشيخ الجليل ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 708ق؛ مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 149گ (63ر -211)، 25 سطر (17/5×7/5)، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 33 - 12]
خط: نسخ، بی کا، تا: 8 شوال 635 یا 735؛ تملک: ارسطو بن حبیب الله طبيب گیلانی لاهیجی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 97 گ، 25 سطر (15/5×7/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 5 - 215]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: محمد یوسف طبيب لاهیجانی، محمد طاهر بن ابی طالب طبیب اردبیلی در 15 ذیقعده 1104، میرزا محمد علی طبیب پسر میرزا محمد حکیم اصفهانی در 1301؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن لیمویی، 183گ، 19 سطر، اندازه: 16/8×10/3 سم [ف: 1 - 305]
خط: نستعلیق، کا: طبیب حموی، تا: شنبه 27 ربیع الاول 1009ق، جا: یزد؛ کاغذ: سفید [سنا: ف: 1- 186]
خط شکسته نستعلیق، كا: عبدالله بن درويش على جهانی مرغنانی، تا: 10 صفر 1054ق؛ تملک: محمد زمان طبیب حسینی در مشهد در 1054؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 151گ، 15 سطر، اندازه: 19/1×12/1 سم [ف: 1 - 305]
آغاز: يشبه أن لا يكون قد صدر عن صاحبه إلا بتأیید سماوی و توفيق و لقد حس من الفضيلة نصيب من از ری به قاتلاً بأنه مختلط؛ انجام: و اما الفصول المدلسة و التي قد أعيد ذكرها باخره من الكتاب فقد تركنا ذكرها شفقة على فوق الزمان بمالانجدي نفعا و الحمدلله لواجب الوجود و الشكر لواهب الفيض و الجود.
خط: نسخ، كا: رفيع بن محمد شفیع محمد سمیع، تا: شنبه 11 محرم 1073ق؛ افتادگی: آغاز (مختصری از مقدمه)؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 15گ، 17 سطر، اندازه: 24×12/5 سم [ف: 5-2456]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1989
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 403]
آغاز: بسمله قال الشيخ الحكيم الاوحد ابوالقاسم عبدالرحمن ... ان العناية تبعث الخلق على اقتناء باب من ابواب العلوم و من اشرف الفضائل الانسانية سيما ما كان الناس كافة الخ؛ انجام: و اما الفصول المدلسة و التي تداعيه ذكرها باخره من الكتاب تركنا
ذكرها شفقة على فوت الزمان بما لايجدی، والله تعالی ولی الخیر.
خط: نسخ، كا: على طبسی کیلکی، تا: 1092ق؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حائری مازندرانی، مرداد 1351، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 215 گ، 15 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 19-295]
آغاز: برابر؛ انجام: فقد تركنا ذکره شفقة على فوت الزمان بما لا يجدي نفعا و الحمد لواجب الوجود و الشكر لواهب الفيض و الجود.
خط: نسخ، كا: طبيب جواد شریف حسینی، تا: 14 جمادی الاول 1229ق؛ کاغذ: فستقی مغز پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 184گ، 18 سطر، اندازه: 21/6×17/2 سم [ف: 1- 113]
آغاز: برابر؛ انجام: موجزه انقضاء المرض و على هذا الوجه يكون استفراغ الماء المستقي بالادوية المسهله و يكون تقدير.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: آخر قرن 13 یا اوایل قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ تملک: محمد طاهر تنکابنی مورخ 1348ق؛ کاغذ: ترکی شکری، جلد: تیماج عنابی، 348ص، 22 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 10 - 1746]
š.-u fuṣūl-i buqrāț (m×.) = tal×īş-u tafsīr-il jālīynūs li fuṣūl-i buqrāt
ابوسهل نیلی، سعید بن عبدالعزيز، ق 5 قمری
abūsahl-e nīlī, sa‘īd ebn-e 'abd-ol-'azīz (- 11c)
وابسته به شرح فصول بقراط؛ جالینوس (129-199م)
مؤلف در مقدمه می گوید که چون دیدم همت دوستان از مراجعه به کتاب های مفصل کوتاه گردیده لذا اقدام به تلخیص و خلاصه نمودن تفسیر جالینوس بر فصول بقراط نموده و بر آن نکاتی را که از شرح ابی بکر محمد بن زکریای رازی استخراج نموده ام اضافه کردم. او ابتدا متن بقراط را آورده و پس از آن تلخيص تفسیر را با عنوان «التلخيص» ذکر نموده و پس از آن مطالب زکریای رازی را آورده است.
[کشف الظنون 1267/2، کتابشناسی نسخ خطب پزشکی ایران ص 79]
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:4753/8 - 24/53
آغاز: بسمله، قال الشيخ الفاضل ابوسهل سعيد بن عبدالعزيز النيلي ان الذي دعاني إلى تلخيص تفسیر جالینوس لفصول ابقراط مع قصور الوسع والاقتدار ... المقالة الأولى قال أبقراط العمر قصير والصناعة طويلة؛ انجام: لان ما كان من العلل فيما دون الكبر فان بقراط يامن لفصد العروق التي في باطن الركبتين والتي على الكعب قال حنین یعنی با .. ان مجرادمي الجانب الوحشی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 47گ، 27 سطر، اندازه: 24×9سم [ف: 2 - 1038]
Š.-u fuşūl-i buqrāt
ابن باجه، محمد بن یحیی، - 533 ؟ قمری
ebn-e bājja, mohammad ebn-e yahyā (- 1139)
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1289/4
عکسی آغاز: شرح لابی بکر ... في الفصول. قصدنا في هذا القول شرح ما اثبته ابقراط الطبيب في كتابه المسمى بالفصول و هذا الكتاب ايضا وقع الينا نصه مقرونا به تفسیر جالینوس الطبيب له لكن ليس فيما اثبته كفاية في فهم ما اثبته ابقراط؛ انجام: و لذلك شاركهم الجمهور فيما انقسم لهم من ذلك القول
نسخه اصل: کتابخانه سلطنتی برلین، شماره 5060؛ خط: مغربی، کا: عبدالله بن محمد بن يحيى بن أصبغ انصاری، تا: 667ق؛ 6گ (85ر-90ر)، 28 سطر، اندازه: 20×27سم [عکسی ف: 3 - 645]
S.-ul fusul-i buqrat
قرطبی، موسی بن میمون، 529 - 601 قمری
qortobī, mūsā ben maymūn (1135 - 1205)
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
کتاب فصول بقراط در پزشکی از اهم كتب طبی است و در هفت مقاله آمده است. از خواص مهم آن این است که بقراط در تدوین این کتاب بسنده به مطالب علمی صرف نکرده بلکه مطالبی عملی را نیز به شرح کشیده است. شارح در مقدمه مطالبی در بیان علت «شرح کردن» کتب می آورد و بعد می گوید چون کتاب فصول را نیکو یافتم و در آن مباحثی دیدم که مفید مردم غیر پزشک نیز می باشد پس دست به شرح آن گشودم و از مضافات و زایدات در گذشتم. در این شرح هر قول بقراط به صورت «قال البقراط» می آید و بعد شرح به صورت قال «المفسر».
آغاز: قال موسی بن عبیدالله القرطبي الاسرائیلی ما اظن احدا من العماء اللذين الفوا الكتب الف كتابا في نوع من انواع العلوم و هو يقصد ان لا يفهم ما تضمنه كتابه حتى يشرح ...
آغاز: برابر؛ انجام: و قد علمت طريقته و قد شک جالینوس في هذا الفصل هل هو لأبقراط او لغيره، كملت المقالة السابعة من شرح فصول ابقراط.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ مصحح؛ تملك: محمد مهدی نائینی، اسماعيل بن حسين (اعتماد الاطباء) بن مرتضی قلی طبیب بن
حاجی حکیم باشی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 62گ (14پ- 75پ)، اندازه: 16×11/5 سم [ف: 20 - 83]
آغاز: برابر؛ انجام: هل هولا بقراط اولغيره.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 19 کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی مذهب، 54ص (1-54)، 27 سطر (19×12/5)، اندازه: 18×25 سم [ف: 9 - 132]
Š.-ul-fuṣūl-i buqrāț
عبداللطيف بغدادی، عبداللطيف بن يوسف، 557 - 629 قمری
‘abd-ol-latīf-e baqdādī, 'abd-ol-latīf ebn-e yūsof (1163 - 1232)
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
شرح مختصر توضیحی است بر «الفصول» منسوب به بقراط در کلیات قواعد طبی با عناوین «قال بقراط، قال عبد اللطيف» و قوله، قوله». شارح در دیباچه این گزارش می گوید: می خواهم تا آن اندازه که بتوانم و در خور مردم روزگارم باشد در فصول بنگرم و گزارشی بر آن بنویسم. از متأخران کسی را نیافتم که آن را گزارش کرده باشد جز حاشیه ها و تعلیق ها که بر گزارش پیشینیان نوشته اند. گزارشی را که جالینوس بر فصول نوشته است حنين اسحاق به عربی در آورد و ما بدان نگریستیم و از آن پیروی کردیم. گزارش دیگر آن از دانشمندی یونانی است که به شیوایی سخن جالینوس و گفتار حنین نمی رسد و بد ترجمه شده است. از گفته جالینوس بر می آید که بر فصول گزارش ها نوشتند و او آنها را بدید و به ما نرسید. ما گزارش جالینوس را گزین کردیم و از خود بر آن افزودیم و هم از آن کاستیم و مطلب ها را پیش و پس گذاردیم و آنچه از گفته های او نپسندیدیم کنار گذاشتیم و به جای آن بهتر آوردیم. او روی نحو و منطق یونانی گزارش نمود و ما به زبان خود نوشتیم. آن گاه رؤوس هشت گانه فصول را به روش منطقیان می آورد و در اینجا می نویسد که فرفوریوس از گفته گذشتگان آورده که هنرها و دانش ها سه گونه است: «ظری و عملی و فاعل». (دانش پژوه)
آغاز: انی ارى انه من افضل الامور أن يستعمل الطبيب سابق النظر قال بقراط و ذلك انه اذا سبق فعلم و تقدم فانذر المرضى بالشي الحاضر لا يقم؛ انجام: لا يكون به سكون الوجع فهوردی و اردی ما يكون منه الأسود كما وصفت و كلما كان و سكون الوجع فهو ... قال بقراط و ما كان.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: مرتضی قلی طبیب نوری مشهور به حاجی حکیم باشی ساکن همدان به سال 1275 ق در دارالخلافه تهران؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 8گ (6پ -13پ)، اندازه: 16×11/5 سم [ف: 20 - 83]
آغاز: بسمله، قال البقراط الالهى في فصوله المنسوبة اليه؛ انجام: هذا آخر ما وجدته من كتاب الفصول لأبقراط الحکیم رضی الله عنه و لطف به.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 10؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مذهب، 150ص (104-253)، 34 سطر (5/5×16/5)، اندازه: 20×7/5 سم [ف: 9 - 449]
آغاز: بسمله. وله الفضل العظيم و القوة المتين. كتاب الفصول الأبقراط. شرحه الامام الفاضل عبد اللطيف بن يوسف بن محمد البغدادی. احسن الله توفيقه ! قصدنا النظر في كتاب الفصول لبقراط و اثبات شرحه بحسب ما نادي الينا و وسعته قوتنا؛ انجام: و قد تذکر جالینوس من ذلك مقدار (1) صالحا فرایت انا ان اضرب عنه صفحا ولا تعرض لشئی منه لقلة جدواه او لان الغرض في سواه فقطعت هنا الكتاب مستعينا بالله سبحانه و مستمدا منه المعونة و التوفيق انه ذا الجود و الافضال المدعو بباذا الجلال و الاكرام. تم.
خط: نسخ، بی کا، تا: 8 شعبان 1003ق؛ صدرالدین محمد موسوی آن را به پسر خود محمد علی در 4 شعبان 1250 بخشیده، محمد صادق پسر محمد اسمعیل پزشک آن را خریده؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج سرخ، 128 گ، 21 سطر (10/5 × 19/5)، اندازه: 18/5 × 29/5سم [ف: 4 - 775]
آغاز: فصول بقراط ضرورية الفهم، المقالة الأولى قال بقراط العمر قصير و الصناعة طويلة قال عبد اللطيف صد ركتابه بامور عامة؛ انجام: و هو في قيد قضاء الله وقدره و مرجو من الله سبحانه و تعالى الخلاص انه ذو الجود العظيم و الحمد لواهب العقل بلا نهاية
خط: نسخ، بی کا، تا: غره جمادی الاول 1053ق؛ جلد: تیماج سبز، 132گ (1-132 پ)، 17سطر، اندازه: 11×16/5سم [ف: 17 - 187]
S.-ul-fusul-i buqrat
ابن نفیس، علی بن ابی الحزم، 607 - 687 قمری
ebn-e nafīs, ‘alī ebn-e ab-el-hazm (1211 - 1289)
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
شرح متوسط و معروفی بر «الفصول» بقراط حکیم یونانی است که به صورت «قال البقراط الشرح» تنظیم و در بیان قواعد و اصول کلی پزشکی نگاشته شده است در سیصد و هفتاد و هفت بند.
آغاز: بسمله ... قال مولانا ...... علاء الدین ابوالحسن علی ابن نفیس بن ابی الحزم القرشى ادام الله تعالی تاییده أن ما قد سلف من شرحنا لهذا الكتاب و ان نسخته تختلف بحسب اختلاف اغراض
الطالبين و هذه النسخة انما نتبع فيها ما نراه لا يقا بالشروح انجام: و هو المراد بالاستفراغ الذي من فوق و من ههنا فلنختم الكتاب مستغيثين بالله وحده و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب.
چاپ: طهران، سنگی، 1301، ربعی
[دنا 888/6 -889؛ الذريعة 382/13؛ کشف الظنون 1269/2؛ مجلة معهد المخطوطات 2/5 ص 270؛ الاعلام زرکلی 271/4؛ تاریخ نگارش های عربی 58/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 21 صفر 895ق، جا: مدرسه گوهر شاد بیگم؛ تملك: محمد شریف، همایون؛ جلد: تیماج قهوه ای، 100گ، 17 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 12 - 272]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد علی بن داود لاهیجانی، تا: قرن 10؛ تملک: محمد امین بن ابي تراب گلستانه، فضل الله بن محمد بن فضل الله حسینی، محمد علی بن حسام الدین محمد طبیب؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 87گ، 29 سطر، اندازه: 23/3×14/2 سم [ف: 1-305]
خط: نستعلیق، کا: محمد صادق بن محمد حسین مشهدی قزوینی، تا: 3 صفر 1093ق [نشریه: 6- 345]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 146گ، 17 سطر، اندازه: 20/8×13/4 سم [ف: 1 - 306]
انجام: فصل الفلق و الشارب ... لانضابه الرطوبات و ترقيقها و تحليلها.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی، اسفند 1374؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 125گ، 14 سطر، اندازه: 19/2×11/8 سم [ف: 19 - 297]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18778
آغاز: واحدا و الجار هو ذوالحرارة و هم الجسم الحامل لها و اما الحرارة فهي الكيفية المعروفة؛ انجام: فلابد وأن تكون غليظة و هي البلغم المخاطي. قال اذا كانت المراة على حال.
تذکر: نام کتاب و مؤلف از دفتر ثبت مجلس ذکر شد. در فهرست با عنوان طب آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور سورمه ای، 99گ، 14 سطر (15×8/5)، اندازه: 20×15سم [ف: 51 - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: ناظم الاطباء مهر: «عبده على اكبر الحسینی» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 94گ، 18 سطر، اندازه: 21×13 سم [اهدائی رهبر: 9 - 307]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 1243ق؛ 137گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1235]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1253ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 148گ، 13 سطر، اندازه: 21×14سم [محدث ارموی مخ: 2 - 856]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن موسی طبیب همدانی، تا: 1259ق؛ عناوین «قال، قوله، الشرح»؛ واقف: درة السلطنه ملک زاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: آبی، جلد: مقوا با رویه پارچه، 96گ، 23 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 19 - 296]
آغاز: قال أبو الحسن علی بن نفیس القرشي أدام الله تأييده: ان ما قد سلف من شروحنا؛ انجام: هو المراد بالاستفراغ الذي من فوق و من هيهنا فلنختم الكتاب مستعينين بالله وحده
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 17 صفر 1260ق؛ جلد: چرم مشکی، 94گ، 18 سطر، اندازه: 21×13سم [مؤید: 1- 256]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از خالد بن عبدالله ازهری دانسته؛ خط: نستعلیق، کا: عبد الحسين اصفهانی، تا: دوشنبه 7 جمادی الثانی 1260ق؛ مهر: محمد نصیر» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 111گ، 15 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2 - 397] و [عکسی ف: 6 - 380]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1957
نسخه اصل: همان نسخه بالا [ عکسی ف: 5 - 380]
آغاز و انجام: برابر
خط شکسته نستعلیق، كا: عبدالعلی بن محمد حسن حسینی اصفهانی، تا: 1265ق؛ کاتب در پایان نسخه نقره ای از جامع سفیان اندلسی در مشهد رضوی) نقل کند و گوید آن را از نسخه ای پر غلط رونویس کرده؛ کاغذ: فرنگی، 142ص (2-143)، 22 سطر، اندازه: 14×23/5سم [ف: 19 - 185]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نصرالله کرمانشاهانی، تا: 1282ق، جا: مشهد رضوی؛ 161گ، 15 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1 - 340]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق متوسط، كا: احمد بن محمد حسین بن احمد شریف تنکابنی طبیب، تا: 1285ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 196ص (208-403)، 16 سطر، اندازه: 11×17/5سم [ف: 19 - 137]
.-u fusul-i buqrat
جنابذی، مسعود بن حسین
jonābezī, mas‘ūd ebn-e hoseyn
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
کتاب طبی است مشتمل بر بیست باب: 1. فيما قال في صدر الكتاب و الأحكام الكلية؛ 2. الأصحا و تدبير أغذيتهم؛ 3. أنواع الاستفراغ؛ 4. مرض كل سن من الأسنان؛ 5. أمراض الأزمنه و الرياح و الأمطار؛ 6. علل الأعضاء على تواليها؛ 7. أمراض النساء؛ 8 القروح و الأورام و الحرق؛ 9. الخراج؛ 10. الحميات؛ 11. العروق؛ 12. البول؛ 13. النوم؛ 14. البحران و ایامه و الاستفراغات؛ 15. تدبير المرض و اغذيتهم؛ 16. الناقة؛ 17. الألبان؛ 18. السراب؛ 19. المياه و الثلج و الجليد؛ 20. الأمراض التي ينحل و ينقضي بحدوث أمراض آخر و استفراغات. این کتاب شرح كتاب فصول بقراط در طب است که بنا به گفته شارح در مقدمه، از شروح معروف این کتاب که ذيلا بدان اشاره خواهد شد، گرد آوری شده و بنابر آنچه از مقدمه استفاده می شود، شارح بنا به اقتضای مطلب و کفایت و یا عدم کفایت توضیح، در مقدار مطلب نقل شده از شروح تصمیم گرفته و همچنان بنا به اقتضاء، نام شارح را در مقام نقل، آورده و هر جا که لازم باشد، از خود اظهار نظر می کند. نام شروح مورد استفاده عبارت است از: شرح ابو القاسم عبدالرحمن بن محمد بن على بن ابی صادق، شرح جالینوس، شرح فلاذيوس، شرح علاء الدین علی بن ابی حزم قرشی و شروحی دیگر. متأسفانه با اینکه مؤلف فاضل و دانشمندی در زمان خود بوده و کتاب موجود، از حیث جامعیت، کامل ترین شروح فصول بقراط است، نامی از اثر و یا صاحب اثر، در منابع موجود یافت نگردید. (محمود مرعشی)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11753
آغاز: ... و طلب نهايتها و اقتصروا على كل صناعة على ما أقل ما تیسر حتى اقتصروا؛ انجام: و السببان ليسا ممر الموجودات التي يحصل في أزمنة دون أطرافها ولا مما يوجد في اطراف ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، با قلم خوردگی؛ کاغذ: سمرقندی و فرنگی، جلد: تیماج مذهب، 191 گ، 16 سطر (6×9/5)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 29-541]
.-ul-fusul-i buqrat
کلائی، احمد بن محمد
kalā'ī, ahmad ebn-e mohammad
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377) «الفصول» رسالهای طبی که به بقراط یونانی منسوب و در قواعد و کلیات طب نگاشته شده است و تا حال شروح و تعليقات و تحریرات گوناگونی به خود دیده است. رساله حاضر که نامش در «الذريعة» نیامده در شرح و تبيين آن تحریر شده است. آغاز: الحمدلله الذي تفرد بالازلية والابدية وتوحد تعالی جناب جلاله عن ادراک قوة الوهم وتمجد عجز في تفکر کنه عظمة كبريائه العقل المجرد قد
[کشف الظنون 1268/2]
انجام: و التمدد الذي يحدث من الرطوبة الممددة التي جرت خلال ... و بقيت على الصلابة فيعسر رجوعها الى..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 144گ، 19 سطر، اندازه: 26×16/5 سم [ف: 20 - 318]
آغاز: برابر؛ انجام: اعاد شعر رأسهم لعدم المانع وجودة المادة او اعتراده تشبع او تمدد ثم اصابته حتى انحل بقایای مرضه هيهنا عنى عن الشرح خط: نسخ، كا: عبدالمجید طبیب، تا: صفر 1241ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج سیاه، 195 گ، 17 سطر، اندازه: 15×10سم [ف مخ - 3 -1236]
آغاز: برابر؛ انجام: اعاد شعر رأسهم لعدم المانع وجودة المادة ... او اعتراده تشنیع او تمدد ثم اصابته حتى انحل بقایای مرضه ... تمت
کامل؛ خط: نستعلیق، کا: محمد قلی، تا: 1250ق، جا؛ تهران؛ جلد: تیماج سبز مذهب، 162گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 90]
š.-u fuṣūl-i budrāt
وابسته به شرح فصول بقراط؛ جالینوس (129-199ق)
شرح تفسیر جالینوس بر فصول بقراط است که حنين بن اسحاق (-260ق) آن را به عربی برگردانده است. این گزارش در 7 مقاله تبویب شده و عناوين «قال بقراط - قال جالینوس» فراوان در آن به چشم می خورد. با آن که بسیار جست و جو کردم نام شارح از نسخه و منابع به دست نیامد. اما از این شرح دو نسخه
دیگر [غير از نسخه دانشگاه ش 10809] می شناسیم که آنها هم ناشناخته مانده اند: یکی به شماره 6916 کتابخانه مجلس که در حدود قرن 7 کتابت شده و کمی با نسخه دانشگاه تفاوت دارد و دیگری شماره 20د الهيات تهران که کاملا شبیه نسخه دانشگاه است. علی بن عبدالرسول (مالک نسخه الهيات تهران در 1342ق) در آغاز آن نسخه یادداشتی نوشته و ضمن معرفی کاتب نسخه، کتاب را شرح ابوسهل سعيد (سعد بن عبدالعزيز نیلی 420ق) بر فصول بقراط دانسته است. اما اختصار فصول البقراط نیلی سه فصل دارد و به صورت سؤال و جواب تنظیم شده است. (حكيم)
همانند:
آغاز: الأول يندر بطول المرض و الثاني يدل على ضعف من القوة، يذوب هاهنا بمعنى يضمر و يهزل قال و اشتراطه ليست بالضعيفة جدا واجب في صحة القول بانه اذا لم يتنقص بدنه معها؛ انجام: يدل على أن مرضه اعظم و خروجه الى الحال الخارجة من الطبيعة بمقدار كثير جدا يدل على أن مرضه مرض قتال. نسخه حاضر از اواسط مقاله دوم تا پایان مقاله هفتم را داراست؛
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با امضای بلاغ یکی از ابوالخیر عبدالرحمن بن مرقس که شهادت داده کتاب را ابوعبدالله عبدالكافی بن ابی الفتح بن الحسن بن بركات طبيب نزد وی خوانده؛ جلد: مقوایی، 150گ، 19 سطر، اندازه: 16/5 ×23/5سم [ف: 20 - 342]
آغاز: بسمله. حتى لايمكن اللانسان الواحد و ان بلغ الغاية من الخوض و الاجتهاد؛ آغاز (مقاله دوم): بسمله. المقالة الثانية من تفسیر جالینوس لفصول البقراط عدة فصول، هذه المقالة خمسة و خمسون فصلا، اذا كان النوم في مرض من الامراض يحدث وجع فذلك؛ انجام: يدل على أن مرضه اعظم و خروجه الى الخارجة عن الطبيعة بمقدار کثیر حدا يدل على أن مرضه قتال. تم در هفت مقاله؛ خط: نستعلیق، کا: میرزا عبدالله بن محمد مازندرانی، تا: 1280ق؛ افتادگی: آغاز؛ نام «اختصار المسائل الحنين، تلخیص شرح جالینوس لكتاب الفصول لأبقراط، و شرح ابی سهل سعد بن عبدالعزیز نیلی» در «ص ع»؛ تملك: على بن عبدالرسول با تاریخ 1333؛ مهر: عبدالله بن محمد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 214گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 21×1475سم [ف: - 492]
آغاز: المقالة الأولى من تفسير جالینوس لفصول بقراط ترجمة حنين بن اسحاق، هذه المسألة ليست تلزم بقراط وحده ولكنها تلزم معه ساير الناس و انه ليس احد الا و هو يقول ان ابدان الحيوان تحلل تحل بخفي عن الحس ... آغاز مقاله چهارم: المقالة الرابعة من تفسير جالینوس لفصول بقراط نقل حنين بن اسحاق. قال بقراط ينبغي أن تسقى الحامل الدواء اذا كانت الاخلاط في بدنها هايجة ... قال جالینوس ان اتصال الجنين بالرحم على مثال اتصال الثمار بالشجرة؛ انجام: اذا فعلوا في هذا الفصل الذي كلامنا فيه و ذلک أن قوما الحقوا بعد الكلام وان و جعلوا الحرف الذي زادوا فيه تلك الواو ابتداء فعل آخر فوصل. تم كتاب المقالات من تفسير جالینوس لفصول بقراط
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: ساغری مشکی، 160گ، 22 سطر (16×7/5)، اندازه: 15×27سم [ف: 20 - 223]
š.-u fuṣūl-i buqrāt
وابسته به: الفصول = فصول بقراط بقراط (460-377)
نامعلوم
انجام: قال ابن ابی صادق، أما الفصول العويصة من هذا الكتاب و التي انتظمت ضربا من الغموض فقد بالغنا في شرحها مالم يبق بحسب ظني في شيء منها ..... شرحی است بر کتاب بقراط با عنوان «قال بقراط» «تفسیر» مؤلف در مقدمه می گوید که قبلا کتاب جالینوس را تفسیر کرده و در این تألیف از آن تفسیر استفاده کرده است؛ خط: نستعلیق، کا: عضد بن عماد بن رئيس الخناتی، تا: 15 رجب 835ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح: 116گ، اندازه: 12/5 × 20/5 سم (نسخه پژوهی: 2 - 193]
شرح فصول بقراط است در بیست باب، دوم آن در 19 فصل و بیستم در 17 فصل؛ كا: ضياء الدين احمد، تا: آغاز رمضان 953ق؛ باب یکم افتاده. [نشریه: 5- 283]
š.-e fosül-e boqrāt
وابسته به: الفصول = فصول بقراط؛ بقراط (460-377)
متن عربی و شرح فارسی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4791
آغاز: حمل کنند و ممکن است که بر وجهی اخص حمل کنند که آن صناعت طب است و غرض بقراط؛ انجام: و اعيا که تعبیر از آن بضعف میکنند شکایت نکنند و این جماعت باسهال محتاج (و سپس بخط دیگری در صفحه دیگر نیستند از برای آنکه رطوبتی که انسان با خراج آن محتاج اند نباشد، الا در معده و نواحی آن چون حال بر این وجه باشد باید که استفراغ بغی باشد.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ:
اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 27 سطر (18×10)، اندازه: 25×17 سم [ف: 13 - 185]
Š.-ul-fuṣūl fī ‘ilm-il-uşūl
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10706/3
آغاز: بسمله؛ قوله؛ الفصل الاول في التوحيد: اعلم أن التوحيد عبارة عن اثبات الوجود للواجب تعالی ... فنقول اختلف العلماء في الوجود فذهب بعضهم الى انه کسبی مفتقر الى تعريف و؛ انجام: ... فان الامر و النهي بالماضي عنه عبث و تجویز التاثير و الامن من الضرر و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ کهن، كا: محمد بن محمد مهنا بن ابی الحسن بن نفيع، تا: 7 ذیقعده 821ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 61ص (104-164)، 17 سطر، اندازه: 14×17 سم [ف: 33/1 - 179]
š.-u fuṣūl-in fī marātib-il-wujūd
همدانی شیخی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239 - 1319 قمری
hamadānī šay×ī, mohammad bāqer ebn-e mohammad jafar (1824 - 1902)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18345
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين ... و بعد يقول العبد الجانی محمد الباقر غفر الله؛ انجام: وليس لى محال لابد من هذه الحال و قد تم ... مستغفرا
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1287ق [رایانه]
S.-ul-fusul-ul-muhimma
سبط ماردینی، محمد بن محمد، 826 - 907 قمری
sebt-e mārdīnī, mohammad ebn-e mohammad (1423 - 1502)
شرح مزجی مختصری است بر رساله «الفصول المهمة» ابن الهائم مصری (-887 ق)
که در احکام ارث نوشته است. این شرح بیشتر جنبه توضیحی دارد و گفته های فقیهان بزرگ اهل سنت را نقل می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2041
آغاز: قال سيدنا الشيخ الامام ..... الحمدلله رب العالمین اکمل الحمد و أتمه على كل حال و الصلاة و السلام على نبيه المبعوث بأشرف الخصال، انجام: فيا ربنا لک الحمد اولا و آخرا و ظاهرا و باطنة..
خط: نسخ نازیبا، كا: احمد بن نعمة الله اشمونی شافعی، تا: یک شنبه اواخر محرم 1100ق؛ جلد: تیماج قرمز، 89گ، 29 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 6- 50]
شرح فصول نصیریه ، ایضاح الأصول في شرح الفصول
S.-ul fusul-in nasiriyya
ابن عبد العالی، محمد بن عبدالعالی، ق8 قمری
ebn-e 'abd-ol-ālī, mohammad ebn-e 'abd-ol-‘ālī ( 14c)
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية = فصول اعتقادی = فصول العقائد = اصول الدين = الفصول في الاصول؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
متن همان ترجمه «فصول» خواجه نصیر الدین طوسی است. در الذريعه (ج13 ص 384) آمده که در آخر نسخه کتابخانه علامه شیخ محمد سماوی نوشته بوده: «فرغ من تعليقها محمد بن عبدالعالی بن نجدة بن عبدالله غفر الله له و لوالديه و للمؤمنين ليلة الاحد 15 ذي القعدة الحرام سنه 769». این جملات می رساند که مؤلف این شرح ابن نجده است. کتاب شرحی است با عنوان قوله». (مهدی ولائی)
آغاز: پس از تسميه: قوله الفصل الاول في التوحيد اعلم ان التوحيد عبارة عن اثبات الوجود للواجب تعالى و الوحدانية و صفاته الثبوتية و السلبية.
انجام: و لا يضيعه بتفريطه وجهله فیشقی شقاوة عظيما و يخسر خسرانا میبنا اغادنا الله تعالی و ایاکم من العواقب الرديه و وفقنا و اياكم للسعادة الأخروية بمحمد و آله خير البرية و الحمد لله وحده وصلواته على خير خلقه سيدنا محمد و آله الطيبين الطاهرين و سلامه.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:13711
آغاز: پس از تسميه: قوله الفصل الأول في التوحيد اعلم ان التوحيد عبارة عن اثبات الوجود للواجب تعالي و الوحدانية و صفاته الثبوتية و السلبية؛ انجام: و لايضيعه بتفريطه و جهله فیشقی شقاوة عظيما و يخسر خسرانا میبنا اغادنا الله تعالی و ایاکم من العواقب الرديه و وفقنا و اياكم للسعادة الأخروية بمحمد و آله خير البرية و الحمدلله وحده و صلواته على خير خلقه سيدنا محمد و آله الطيبين الطاهرين و سلامه.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، در این نسخه نام شارح ذکر نشده با کاغذ: شکری، 19گ، 24 سطر [ف: 11 - 202]
š.-ul fuṣūl-in nașīrīyya
حسینی استر آبادی، عبدالوهاب بن على، ق9 قمری
hoseynī estarābādī, 'abd-ol-vahhāb ebn-e ‘alī (- 15c)
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية = فصول اعتقادی = فصول العقائد = اصول الدين = الفصول في الاصول؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تاریخ تأليف: 20 صفر 875ق
فصول نصيرية را خواجه نصیرالدین طوسی به فارسی نگاشته و رکن الدین محمدبن على جرجانی به عربی برگردانده است. این کتاب شرحی است مزجی بر تعریب فصول خواجه نصیر الدین طوسی؛ مشتمل بر چهار فصل»: 1. في التوحيد اي في بيان أن الله تعالی موجود واحد و ذکر صفاته الثبوتيه و السلبيه؛ 2. العدل؛ 3. النبوة و الامامة؛ 4. المعاد. که در تاریخ 21 محرم سال 875 آن را آغاز و در 20 صفر همان سال به پایان می رساند. (اردلان) مدرس رضوی تاریخ فراغت را در روز چهارشنبه 23 رجب 832ق آورده است.
آغاز: بسمله رب يسر ولا تعسر نحمد اللهم على ما وفقنا الادراک فصول الكلام ... و بعد يقول المفتقر الى الله الهادی عبد الوهاب ... ان كمال كل نوع بحصول صفاته الخاصه ... و ان ارفع العلوم رتبة و اعلاها درجة علم الكلام ... و مما صنف فيه من المختصرات المنقحه ... كتاب الفصول ... فاجتمع إلى نفر من الاحباب المطلعين على سرائر الكتاب
انجام: ختم و نصيحة حيث فرغنا ... من اثبات واجب الموجود و صفاته و ما يترتب عليها ... و فقنا الله و ایاکم بسعادة الدار الاخرة بملازمة عبادة الخالق ... هذا ما تيسر لنا في شرح هذه الرساله مما سمحت به القريحه الفاتره ... و المامول ممن وقف عليه النظر بعين الرضا و القبول لما ذكرنا من تفاهم الأعذار ... و الله اسال ان يقبله بفضله و انعامه ... ويجعله ذخر اليوم الدين و لنختم الكلام حامدين لله تعالى و السلام عليكم اجمعين
[احوال و آثار خواجه از مدرس رضوی 439-442؛ الذريعة 384/13 و 127-12616 و 384/13 ؛ کشف الحجب 344؛ دنا 890/6 (18 نسخه)]
آغاز: في ثلاثه اخوة مات احدهم مطيعا و الآخر عاصيا و الثالث صغير؛ انجام: برابر
شرح و ترجمه عربی در چهار فصل: توحید، عدل، نبوت و معاد تنظیم گردیده، در الذریعه تاریخ تأليف 857ق ذکر شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز (قسمتی از دیباچه)؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و سید جمال الدين مد ظله و غیره؛ 118ص (87-204)، 21 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 2 - 316]
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن اسماعیل بن ابراهيم مظاهری مازندرانی، تا: نیمه های جمادی الثانی 137ق، جا: نجف اشرف؛ مقابله شده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 82گ (3 - 84ر)، 15 سطر (10×7)، اندازه: 16×11سم [ف: 13 - 3488]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 380گ، 18 سطر، اندازه: 16×9سم [صد و شصت نسخه: - 24]
آغاز: برابر؛ انجام: و اذا كانت الجنة و إخراجهما على ما نطق به الكتاب و اذا كانت الجنة مخلوقة فكذا النار لعدم القائل بالفصل الثاني: قوله تعالى في صفتهما أعدت للمتقين ....
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «2، 12» دارد؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوا با پارچه قرمز گلدار، 48گ، 18 سطر (11×5)، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 39 - 486]
آغاز و انجام: برابرپ
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ محشی؛ واقف: خواجه شیر احمد، آغاز قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 72گ، 15 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [ف: 1- 154]
. یزد؛ جامع کبیر؛ شماره نسخه: 168/1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 10 رمضان 1008ق، قطع: ربعی [نشریه: 4 -405]
آغاز و انجام: برابر؛ في بلدة الطيبه الشماخی
خط: نسخ خوانا، كا: عطاء الله بن مولانا عنایت الله شیروانی، تا: رجب 1061ق؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 79گ، 21 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 1- 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: احمد گیلانی، تا: پنج شنبه اواسط ربیع الثانی 1064ق؛ مصحح، تملک: ريحان الله بن جعفر موسوی به تاریخ ربیع الاول 1321 و مهر «العبد ریحان الله الموسوی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 70گ، 19 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 12 - 278]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الاول 1073ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 73گ، 18 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 5 - 26]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان «شرح فصول العقائد» و بدون نام مؤلف آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1080ق؛ جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (12×7/5)، اندازه: 19×12 سم [ف: 2 - 792]
آغاز: فاذن الواجب على كل عاقل الاشتغال بالاهم و ماتكون
الفائدة فيه اتم هذا وان ارفع العلوم رتبة و اعلاها درجة علم الكلام المتكفل باثبات الصانع و اتصافه بصفات الكمال و الاكرام و اثبات النبوة؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد یوسف بن نظام الدین حسن بروجردی، تا: 1093ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «این کتاب از مستحلکات و جزو کتابخانه احقر محسن الحسینی است 1322» (مربع)؛ 108گ، 14 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف مخ - 3 - 1236]
آغاز: برابر؛ انجام: أفلا يعلم اذا بعثر ما في القبور الى غير ذلك و هو أى حشر الأجساد و موافق للمصلحة الكلية و هو إستيفاء اللذة و
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه، 12» از مؤلف؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 82گ، 16 سطر (14×6)، اندازه: 20×11سم [ف: 39 - 634]
خط: نسخ، كا: بهاء الدين محمد عاملی فتونی نجفی، تا: 1114ق؛ مصحح، با امضای بلاغ، یادداشتی ظاهرا از کاتب آمده که کتاب را نزد استادش شیخ جواد خوانده؛ جلد: تیماج مشکی، 65گ (107پ -171پ)، اندازه: 17×11/5 سم [ف: 1 - 156]
آغاز: اللهم اني استمد کی بالا تمام و علیک الاعتماد یا کریم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مهدی بن حسن حسینی خراسانی، تا: 2 صفر 1260ق؛ 55گ (8پ -62پ)، 16 سطر، اندازه: 22×18/5 سم [مؤيد: 2 - 318]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عزیز الله بن اسماعیل رودکی خرقانی، تا: 1263ق؛ محشی با نشان «منه ره» و «شرح»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 40گ، 21 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5 - 2455]
آغاز: ... صورة الأنسان ليعلمه .. و يكلمه بلسانه و في طرف الخير كالملائكة أن جبرئيل كان يظهر بصورة دحية الكلبي و الأعرابی، قالوا فلايمتنع أن يظهر الله تعالى في صورة بعض الكاملين، انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن عباس بن علی کرزکانی أوالی، تا: شعبان 1292ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 71گ (54ر -124پ)، 16 سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 39 - 615]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن حسن حائری، تا: عید قربان 1354ق؛ این نسخه از روی نسخ صحیحی استنساخ شده است؛ جلد: تیماج سرخ، 67گ، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 1- 296]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: فهرستی؛ 69گ، اندازه: 21×13سم [ف: 4- 189]
آغاز: برابر؛ انجام: فهو الى الواحد الحقیقی امیل و لانوار فیضه اقبل و النفس
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: رضا موسوی به سال 1370ق، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 48گ (2پ-49پ)، 18 سطر (13×7)، اندازه: 19×13سم [ف: 17 - 391]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ از چند جای این نسخه اوراقی با این تفصيل افتاده: دنبال فصل 4 در معاد تا «مقدمه في حشر الأجساد»، دنبال اصل في معرفة معنى العصمه تا اواخر مبحث فضل امام، دنبال اصل لا بیان ما يترتب على المعاد من الثواب و العقاب تا عفو از کبائر و صغائر، دنبال تبصرة في بيان جنس التكليف تا اصل في أن اللطف هل هو واجب على الله تعالی؛ 33گ (25-57) [ف: 23 - 630]
آغاز: برابر؛ انجام: هداية ... اعادة المعدوم ... محال والا ... لزم تخلل العدم في وجود واحد ... فيكون ... الواحد اثنين و هو محال ... و الجواب انه لامعنى لتخلل العدم ههنا سواء انه كان موجود از مانا ثم زال عنه ذلك الوجود و. از مبحث از مبحث اعاده معدوم فصل 4 در معاد برابر با س 8 گ 62ر ش 323/2 و نزدیک به 9 برگ ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 53گ (1ر-53پ)، 20 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 593]
آغاز: برابر؛ انجام: هداية ... اعادة المعدوم ... محال والا ... لزم تخلل العدم في وجود واحد ... فيكون ... الواحد اثنين و هو محال ... و الجواب انه لامعنى لتخلل العدم ههنا سواء انه كان موجود از مانا ثم زال عنه ذلك الوجود و.
خط: تعليق، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان «منه» و نیز از قاضی و دیگران؛ کاغذ: تعليق، 51گ (20پ - 70پ)، 19 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 3 - 594]
š.-ul fuşūl-in nașīrīyya
كمال الدين استر آبادی، حسن بن محمد، ق9 قمری
kamāl-od-dīn estarābādī, hasan ebn-e mohammad ( 15c)
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية = فصول اعتقادی = فصول العقائد = اصول الدين - الفصول في الاصول نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
اهدا به: سلطان عبدالمطلب موسوی تاريخ
تأليف: دوشنبه 15 ذیحجه 870ق؛ محل تأليف: تون
شرح ترجمه عربی رکن الدین گرگانی از فصول خواجه طوسی که برای امیر سلطان عبدالمطلب موسوی ساخته و گمان می کرده است که همین عربی از طوسی است. نسخه ای از این کتاب را مدرس رضوی با همين سر آغاز نشان داده که در برلن است و آن را به استناد تشخیص فهرست نگار آن از عبد المطلب موسوی (؟) دانسته که با تصریحی که در نهایت نسخه دانشگاه است مسلم خطاست و نسخه برلین را باید از کمال الدین استر آبادی دانست و خطا ناشی از آن بوده که استر آبادی این رساله را که برای سلطان عبدالمطلب موسوی ساخته، و فهرست نگار مذکور او را مؤلف انگاشته است.
آغاز: بسمله. و به نستعين نشرح لديك عجز الافهام و قصور العقول عن درک ذاتک بالاجناس و الفصول: ... و بعد فان الكتاب المسمى بالفصول المنسوب إلى ... خواجه نصیر الدین ابی جعفر محمد بن محمد بن محمد بن الحسن الطوسی ... کتاب مع صغر حجمه و وجادة لفظه يحتوي على كثير من اصول علم الكلام ... فعالج فكری ... آن از برله شرحا. انجام: و اهل بية الطاهرين فرغ من تصنيفها الفقير ..... الحسن بن محمد بن الحسین النجفی مولدا الاستر آبادی محتدا في بلدة تون ... و كان ذلك ضحوة اثنين خامس عشر ذي الحجة سنة سبعین و ثمانمائة.
[دنا 890/6 (5 نسخه)؛ الذریعه 383/13؛ مدرس رضوی ص 444]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن على بن اسد، تا: 875ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 263گ، اندازه: 24×13سم [ف: 8 - 123]
آغاز: سبحانك اللهم واجب الوجود كل الجود مبدء عليك تعود كل وجود؛ انجام: نعم المولی و نعم النصیر غفرانك ربنا و اليک
المصير برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 26 رجب 1036ق تملک: محمد معبد؟ معز الدين محمد در 1064، میرزا ابی طالب بن الحاجی محمد کاظم در طهران در 1314، 73گ، 17 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [مؤید: 2 - 145]
آغاز: على نفسه بمرتبنين ان كان الدور بمرتبة لان كلا منهما سابق على سابقه لا في مرتبة سابقة و السابق على السابق على الشئی سابق على ذلك الشئی؛ انجام: فهو كناية عن العدل في الجزاء فان قيل قوله تعالی و من يعص الله و رسوله فان له نار ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج سرخ، 127گ، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2456]
آغاز: أن يكون عله للاختصاص لان السلب لا يكون عله للثبوت و اما بطلان القسم الثاني مقدم؛ انجام: و ایام من وساوس شیاطین الانس و الجن و ... حيث من الله علينا بلطفه و کرمه لاتمام ما انتصبا لتعليقه على الرساله شریفه از بحث صفات ثبوتيه (انه تعالی مدرک) تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1194ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ 91گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2455]
آغاز: فيكون لا محالة في جهة و اذا كان في جهة فلابد أن يكون جوهرة او جسما؛ انجام: و ينعکس قولنا كل ما فيه كثرة ممكن بعكس النقيض و هو ان يجعل نقيض المحمول موضوعا و نقیض الموضوع محمولا الى قولنا كل ما ليس بممكن ليس
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ اهدایی: جواد کمالیان، 1354ش؛ جلد: تیماج سرخ، 211 گ، 14سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 292]
š.-ol-fusūl-en-nasīrīyya
خواجگی شیرازی، محمد بن احمد، ق 10 قمری
×ājagī šīrāzī, mohammad ebn-e ahmad (- 16c)
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية = فصول اعتقادی = فصول العقائد = اصول الدين = الفصول في الأصول؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تاریخ تأليف: 953ق؛ محل تأليف: كلكنده دکن
شرح فصول نصیریه در علم کلام و معارف است که اصل آن از خواجه نصیر الدین طوسی است که به فارسی نگاشته و شرح موجود به صورت مزجی و با همان عناوین متن هماهنگ گردیده است. شارح، شرح عربی بر متن تعریب شده نیز دارد که نام آن «تحفة الفحول في شرح الفصول» می باشد. (محمود مرعشی)
شارح در مقدمه اشاره به مذهب و کیش خویش کرده و می گوید: «ابتدا پیرو سنت و جماعت بودم و مذهب شافعی داشتم و بعد از آن مذهب عدل و طریقه حقه جعفریه را اختیار کردم»؛ در مقدمه شرح عربی می گوید: «با وجود هجوم غموم و وفود هموم شرحی نوشتم پیشتر به زبان فارسی موافقة لمصنفه و تعميما لفائده، جامع جميع امور مذکوره مشتمل بر بسیاری از تحقیقات عقاید حقه که در کتب متقدمین و متاخرین نیست و حسب المقدور جمع میان مذاهب مختلفه نموده، اختلاف و
شقاق به وفاق و اتفاق قرار یافت الا نادرا». شارح هر دو شرح فارسی و عربی را در یک زمان به سال 953 در دکن هند تأليف کرده است. (مدرس رضوی)
آغاز: بهترین شکوفه اشجار بوستان کلام حمد و سپاس بی قیاس خداوند پست قدير قادر و عليم علام ذو الجلال و الاكرام ... أما بعد چنین گوید ...
انجام: يسهل عليه إماطة مادون الحق عن مطمح النظر و التوجه جانب شطر الحق فيتم الزهد ازاله و العمل.
چاپ: ایران، تهران، انتشارات کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1390 شمسی، خدیجه مقدس زاده، حروفی، 1، وزیری، 329 ص [دنا 890/6 (3 نسخه)؛ الذريعة 385/13 و 171/26؛ احوال و آثار خواجه مدرس رضوی، ص 443؛ فهرستواره منزوی 203/6 و 379/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: رمضان 154ق، جا: کولكنده؛ محشی با امضای «منه سلمه الله»؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 155گ، 18 سطر، اندازه: 27×15سم [ف: 33/2 - 116]
آغاز: و محتوی است بر طریقه اصحاب کشف و شهود و صوفيه قائلين بوحدة وجود؛ انجام: تم تحريره في اواخر ذي الحجة سنه 953 في بلده کلکنده من اعمال دکن صانها الله من الفتن ما ظهر منها و مابطن حامد مصلية مسلمة. با تمهیدات در یک جلد قرار داده شده؛ خط: نستعلیق تحریری، كا: محمد عمادالدین نقیب، تا: ذیقعده 1000ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشى؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخرى، گ 134، 19 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 1- 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: عبد اللطيف خراسانی، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 123گ (12-134)، 17 سطر، اندازه: 14/5×8 سم [ف: 29 - 416]
S.-ul-fusul-in-nasiriyya fi usul-id-diniyya
على بن ماجد
‘alī ebn-e mājed
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية (ترجمه)؛ رکن الدين جرجانی، محمد بن على (-8)
شرح مختصری است بر معرب «الفصول النصيرية» ركن الدين محمد بن علی گرگانی با عناوین «قوله، قوله» به نام مؤلف در پایان رساله تصریح شده است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1943/3
آغاز: قوله اما بعد كلمة فيها معنى الشرط ولهذا جائت الف معها تقدير الكلام مهما يكون من ذكر شيء كذا و كذا
نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء - نجف اشرف؛ خط: نسخ، كا: محمد بن نعمة بن حاجی تاج الدین کاظمی، تا: پنج شنبه 5 ربیع الاول 921ق؛ مصحح؛ 27 ص (54-80) [عکسی ف: 5 - 405]
Š.-ul-fuṣūl-in-nașīrīyya
عجمی، عبدالله بن شرفشاه
‘ajamī, ‘abd-ol-lāh ebn-e šaraf-šāh
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية = فصول اعتقادی = فصول العقائد = اصول الدين = الفصول في الاصول؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
شرح متوسطی است بر کتاب الفصول النصیریه که در توحید، عدل، نبوت و معاد نگاشته شده است. شارح مطالب کتاب مذکور را تا پایان بحث امامت شرح کرده است. الذریعه از آن یاد کرده و می گوید نسخه ای از آن را نزد سید رضا زنجانی دیدم.
آغاز: بسمله، الحمد لله خالق الخلق و باسط الورق الذي
[دنا 891/6؛ الذریعه 385/13]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:4651/7
آغاز: بسمله، الحمد لله خالق الخلق و باسط الورق الذي؛ انجام: و القولان باطلان لانها مبنيان على تاتي الاستحقاق و تاثره ...
خط: نسخ کهن، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 39گ (127-165)، 16 سطر (10×12/5)، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 19 - 317]
Š.-ul fuṣūl-in nașīrīyya = š.-u t.-il-fuṣūl-in nașīrīyya
وابسته به: الفصول النصيرية في الأصول الدينية = فصول اعتقادی = فصول العقائد = اصول الدين = الفصول في الاصول؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15782/5
آغاز: قوله الفايض على سائر الفواید وجوده، اقول، الفيض استعارة و اصله التشبيه بالماء الفايض مكانه اشارة الى كثرة و جود الله ... قوله و متفاوت بحسب القوايل ظله و جوده، أقول، فيه اشارة الى؛
انجام: وجب في حكمة الله أن يمكن المظلوم من الظالم من الظالم اما في الدنيا و اما في الآخرة بأخذ بقدر حقه لا ازيد و لا انقص، و الحمدالله رب العالمين وصلى الله على سيدنا محمد و آله الطاهرين
شرحی است با عناوین «قوله، أقول» بر ترجمة الفصول النصيرية؛ دعای طائر در آغاز و دعای دفع وبا، بلا و طاعون، در پایان نسخه آمده؛ خط: نسخ، كا: سعد بن حسن، تا: پنج شنبه 26 رمضان 1086ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 20گ (26-45)، 21 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 40 - 134]
بی کا، بی تا نشریه: 11 - 941]
آغاز: قال قدس الله سره بعد ذكر الخطبة و هي موضوعة على اربعة فصول الفصل الاول؛ انجام: و كذلك المكلفون و غير ذلك يوصل اليهم. شرحی است مفصل با عناوین «قال قول»، از آغاز تا اواخر فصل چهارم در معاد است؛ خط: نسخ، كا: مساعد بن على شبانی، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 90گ (34ر- 123پ)، 17 سطر، اندازه: 16×12سم [اوراق عتيق: 2 - 372]
š.-ul fasīh saʻlab, ahmad ebn-e yahyā (816 - 905)
وابسته به: الفصيح = اختیار فصيح الكلام، ثعلب، احمد بن یحیی (291-200)
در این شرح مختصر اختلافات عرب در لغات مذکوره و بعضی از شواهد شعری ورد و ایرادها آمده است. در کشف الظنون (1272/2) نام گروهی از شارحان «فصيح» ذکره شده و شرح خود ثعلب را متذکر نشده است ولی روی برگ اول نسخه این مجموعه نام وی آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6687/3
آغاز: باب فعلت بفتح العين يقال نمي المال ينمي نميا اذا زاد و انمي ينميه انماء اونمی فلانا ابوه و نمی فلان رجله على قعود؛ انجام: و قال شیاه رايقات بقفرة ** و مستأسد القريان حو مسنامه
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 1091ق؛ از روی نسخه با نسخه هایی که در کتابخانه حضرت امیر المؤمنين عليه السلام در صحن نجف اشرف بوده؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سبز، 19گ (94پ - 112ر)، 14 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 17 - 247]
S.-ul-fasih
وابسته به: الفصيح = اختیار فصيح الكلام؛ ثعلب، احمد بن يحيی (291-200)
این رساله بخشی از فصيح ثعلب با زوائدی چند است، لازم به توضیح است اگر چه در نسخه شماره 6687/3
فهرست این کتابخانه، بر اساس آنچه از عنوان کتاب، توهم می شود، نام مؤلف، خود ثعلب معرفی گردیده است؛ ولی ما برای اثبات این مدعا، مدرکی نداریم. این نسخه شماره 6687/3 بنا به تصریح کاتب، از روی نسخه مورخه 575 ق کتابت شده، از این رو روزگار مؤلف را، قبل از قرن 7 ق نگاشته ایم. کتاب پرارزشی است و نیاز به تحقیق دارد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11193/8
آغاز: باب فعلت بفتح العين يقال نمي المال ينمي اذا زاد و انماه ينميه انماء أ؛ انجام: و قال شیاه رایقات بقفرة ** و مستأسد القريان حو مسامه خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد، شویکی بحرانی، تا حدود 1272ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، 14گ (224 -237)، 17 سطر، اندازه: 17/5×9 سم [ف: 28 - 281]
š.-e: «al-faqr-o fa×rī va-l faqr-o savād-ol vajh-e fi-d dārayn»
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 1142/36 ف
نسخه اصل: بادلیان آکسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بی کا، تا: 1095ق [فيلم ها ف: 1- 569]
Š.-ul faqr wa makāyid-in nafs
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:19369
آغاز: بسمله قال شيخ شاب الحق و الدين السهروردی رضی الله عنه؛ انجام: اذا اراد الله بعبد خيرا بصره بعيوب نفسه ... غفر الله ولو الديه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1005ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای، ابعاد متن: 16×7، اندازه: 24×14سم [رایانه]
š.-ul fiqh-il akbar = š.-ul amālī
مغنيساوی، احمد بن محمد، - 1000 قمری
maqnīsāvī, ahmad ebn-e mohammad (- 1592)
وابسته به: الفقه الأكبر؛ ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (80-150)
تاریخ تأليف: 939ق
شرح مزجی و مختصری است بر رساله «الفقه الأكبر» ابی حنیفه که در آن از آیات و روایات به عنوان شاهد کلام استفاده شده است.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي هدانا الى طريق اهل السنة و الجماعة بفضله العظيم و الصلاة و السلام على رسوله و حبيبه محمد ... اما بعد فيقول ...... ابو المنتهی ... ان كتاب الفقه الاكبر
انجام: و آخر ذلك نار تخرج من الايمن تطرد الناس الى محشرهم كذا في المصابيح و الله سيهدي من يشاء ... اللهم يا هادي المهتدی اهدنا الصراط المستقیم تمت الكتاب
چاپ: دکن، حیدر آباد، دائرة المعارف العثمانية، مطبعة الدائرة، 44ص، در کتاب الرسائل لبسبعة في العقائد، 1367ق. فهرس مخطوطات مكتبة اوقاف موصل
254/7؛ کشف الظنون 1287/2؛ دنا 892-891/6 (17 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 380/9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سيد نافع و بكر بن عيسی، تا: 1085ق؛ مصحح، محشی به عربی و ترکی؛ کاغذ: شرقی نخودی، 24گ (14پ - 37ر)، 19 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 2/ 40 - 315]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمر بن حسین، تا: 1087ق؛ مصحح، محشی، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، 18گ (80پ -97پ)، 21 سطر، اندازه: 14×7سم [ف: 33 - 297]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ 24گ (47پ - 70) [ف: 5-215]
آغاز: برابر؛ انجام: و لاتحزن بالدنيا فما فيه القرار و الاستقامة تزودت زاد التقوى بالعقبى لان مقامها خير المقامة. الله تعليم بأن الظلم حار جزاء الظالم عندنا نار. والله اعلم بالصواب تمت
از اول تا آخر؛ خط: نسخ، كا: ابابکر بن الله ویردی، تا: جمعه اواخر ربيع الثانی 1102ق، جا: ارز روم در محله دار اغاجی؛ 22گ، 15 سطر، اندازه: 18×15 سم [ف: 5 - 2457]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1105ق؛ دارای یک کتیبه مذهب، مجدول، مذهب؛ واقف: حیدر قلی بیک ابن ابراهیم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: محمد بن اسعد، تا: جمعه 25 رجب 1109ق؛ اهدایی: حاج سید علی محمد وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با کاغذ ابری، 30گ، 12 سطر (13×6/5)، اندازه: 19×12 سم [ف: 2 - 752]
یزد؛ جامع کبیر؛ شماره نسخه:149/4
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 398]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمر بن محمد، تا: 1112ق؛ جلد: مقوایی، 12گ (89پ -100ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 142]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مصطفی بن حاج محمد تکریتی، تا: 1131ق، برای ملا احمد کوران؛ مصحح؛ واقف: احمد كوران؛ 22گ، 19 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 3 - 1237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن على، تا: 1173ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: محمد امین» (دایره)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع قهوه ای، 27گ، 17 سطر (14×8)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 40 - 640]
آغاز: برابر؛ انجام: و اغفر لنا و لجميع المسلمين و المسلمات و المؤمنين و المؤمنات امین و صلی الله على سيدنا محمد و على آله وصحبه اجمعين و الحمدلله رب العالمين تمت بعونه و حسن توفيقه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا، 45گ، 13 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5-2507]
آغاز: برابر؛ انجام: أحب أهلها حتى يبعثه الله تعالى من مضجعه ذلك و ان كان منافقا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ 29گ، 14 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 1 - 340]
آغاز: برابر؛ انجام: و أصحابه المستحقين و عده در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 20گ (96پ -1115)، 19 سطر (10/5× 15/5)، اندازه: 16× 20/5 سم [ف: 8 - 182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: گالینگور مشکی، 57گ، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 51 - 124]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کا: روزی محمد لب یابی یا لب آبی، تا: 1211ق؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 41ص (120-160)، 19 سطر، اندازه: 13/5 × 23/5سم [ف: 50 - 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1240ق؛ جلد: تیماج، 45 (260 -304)، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 279]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255ق؛ جلد: گالینگور، 138 گ، اندازه: 26×15سم [ف: 51 - 155]
آغاز: برابر؛ انجام: الاحياء منهم والاموات آمین یا رب العالمين
خط: نسخ، كا: عبدالکریم بن عبدالرحیم، تا: 1274ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاشياء و بک نستعین.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1276ق؛ محشی؛ واقف: ابوالفضل حاذقی، آبان 1349؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 47گ، 11 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 11 - 203]
آغاز و انجام: برابر
كا: عبدالله کشمیری، تا: 2 جمادی الاول 1279ق، جا: بخارا؛ 63گ (72پ -134 پ) [ف: - 377]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1284ق، جلد: گالینگور مشکی مذهب، 184 گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 51 - 122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مصطفی بن حاج احمد مدنی موصلی، تا: 1320ق؛ مجدول؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 25گ (1ر- 25پ)، 18 سطر (16×9)، اندازه: 25×14/5 سم [ف: 2 - 45]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ جلد: پارچه سبز، 40گ (1پ- 40ر)، 15 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 8- 54]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سلیمان، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 22 ، 19 سطر، اندازه: 19/5×15 سم [ف: 5 - 2457]
š.-ul-fiqh-il-akbar
خاطر، اسماعیل بن اسحاق
×āter, esmāʻīl ebn-e eshāq
وابسته به: الفقه الاكبر؛ ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (80-150)
شرح مختصری است بر رساله اعتقادیه «الفقه الأكبر» منسوب به ابوحنیفه. در این شرح اقوال بعضی از مذاهب اهل سنت نیز آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2258/3
آغاز: قال الشيخ الامام ... الحمد لمستحق الحمد قبل عباده و صلی الله على سيدنا محمد و آله خير من اصطفاه من خير عباده؛ انجام: و ایقاع الخلل في العبادة و هذا المعنى معدوم في المعرفة.
خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا، مصحح؛ جلد: مقوایی، 44گ (79پ - 122ر)، 11 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 6 - 243]
š.-e feqh-el-kaydānī
محمد امین بن محمد امام
mohammad amīn ebn-e mohammad emām
وابسته به: خلاصة الفقه الكيدانی - مطالب المصلی؛ نسفی کیدانی، لطف الله (9000)
شارح می گوید چون کتاب کیدانی را در فقه وافی و کافی یافتم بر آن شدم که شرحی فارسی بر آن بنویسم. اما فهرست کتاب کیدانی: باب 1. بيان فرائض؛ 2. واجبات؛ 3. سنن؛ 4. مستحبات؛ 5. محرمات؛ 6. مكروهات؛ 7. مباحات؛ 8 مفسدات.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2/ 1470
آغاز: بسمله، رب يسر و تمم بالخير حمد بیحد مر واجب الوجودی را که از فرض اشتراک؛ انجام: و رواست بنا کردن نماز وی چنانکه مذکور شد و الحمدلله على توفيق الاتمام و الاختتام و صلى الله على خير خلقه محمد و اله و أصحابه الكرام العظام. این نسخه حاوی شرح جزء اول کتابست؛ خط: نستعلیق، كا: امان الله، بی تاب کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی، 269گ، 14 سطر (16×8)، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 3 - 527]
š.-u fiqh-i mālikī
شرح کتابی در فقه مالكی است که طی آن مؤلف بخشی از عبارات را آورده سپس به شرح و توضیح آنها پرداخته است، و از ارباب زکات تا حضانت فرزند را دربر می گیرد. نام شرح و اصل کتاب مشخص نگردید، لیكن از آنجا که به خط مغربی نگاشته شده و در برگ نخست عبارت «فقه مالکی» ثبت شده، به نظر می رسد فقه مالكی باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:13329
آغاز: و هي لغة التمام، يقال ذكيت الذبيحة اذا اتممت ذبحها ... لما كانت الزكاة جنسا تحته ثلاثة أنواع، ذبح و نحر في انسى او وحشی؛ انجام: و لا شيء لحاض لا چلها، على أنه لا نفقة للحاض و للأجرة حظانة فلا ينافي أن له اجرة السكنی ... و لو لم تحضه.
خط: نسخ مغربی، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی، دارای سرلوح زیبای مرصع رنگارنگ، مجدول، با عبارت «اللهم صل على سيدنا محمد و آله» بر فراز برخی برگها؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 298گ، 23 سطر (14×9)، اندازه: 22/5×16 سم [ف: 33 - 565]
š.-u: fa li-z-Zuhr-i zawāl-uš šams ...
قزوینی، علی اکبر بن محمد باقر، ق13 قمری
qazvīnī, ‘alī akbar ebn-e mohammad bāqer (- 19c)
رساله ای است در بیان این عبارت شرح: «فللظهر زوال الشمس المعلوم يزيد الظل بعد نقصه».
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:1783/5
بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، میشن مشکی، 4ص (63- 66)، 17 سطر، اندازه: 19/5 × 23/5 سم [ف: 10 - 367]
شرح فن- مجموعة الفوائد
Š.-e fanārīya
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 19561
بی کا، بی تا، خریداری از عبدالله ناصری [رایانه]
š.-ul fawā’id
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
گویا از سید محمد کاظم رشتی و متن از احسایی است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3622/46
آغاز: اعلم ان كل علم لابدان يبحث فيه اولا في ماهية ذلك العلم ثم في بيان الحاجة اليه؛ انجام: الى الوجود الامکانی فافهم ذلك فائده 1 تا 3
بی کا، تا: با تاریخ 1233ق، جا: قزوین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 48ص (599-646)، 18 سطر (15-9) [ف: 12 - 2628]
š.-ul-fawā'id
معزی دزفولی، محمد رضا، ق14 قمری
mo‘ezzī dezfūlī «mohammad rezā (- 20c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 162 معزی
آغاز: بسمله. ربنا و ما ابرء نفسي ولا عاصم من الخاطء ... قوله لا لعدم اتحاد الموضوع كانت النسخة اولا لعدم اتحاد الموضوع كما في باب التعادل؛ انجام: فلا يمكن جریان الاستصحاب فيه الا بعد احراز الاستعداد قوله و اما ثانيا فلان الشك في رفع الحكم آه كانه فهم من جواب القي ... عن الأشكال ان مراده منه.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: اوایل جمادی الثانی 1299ق؛ رکابه دار، محشی؛ 77 گ، 41 سطر (16/5×8)، اندازه: 22×16سم [ف: 39 - 97]
S.-ul-fawa'id
شرح یکی از متون کلامی است با عنوان الفوائد نوشته علامه، چنانکه در انجام نسخه آمده است. در اعیان الشیعه (48/8) از شیخ نورالدین علی نام برده شده که فوائد علامه را شرح کرده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 120 معزی
آغاز: الفاعل من لوازم الهيئة الممكنة مطلقا فانها اسما وجدت كانت متصفة بهذا الاحتاج سواء كان اتصافها؛ انجام: و الرابعة المعلوق بالعين المهملة و هو مثل المعلاق و هو ما يعلق به شيئا قال ابوعبیده لانظير لهذه الأربعة. هذا آخر ما اوردنا ایراده على فوائد العلامة مما تحتاج اليه من کشف مشکلاتها و حل معضلاتها و الله اعلم بالصواب و إليه المرجع و الماب بعون الملک الوهاب.
بی کا، تا: 1004ق، جا: کربلا؛ افتادگی: آغاز؛ رکابه دار، محشی یا امضاهایی «حن مد ظله العالی»، «زنجانی»، «منه ره»، «منه رحمة الله تعالی»، از مؤلف با تعبير «الفاضل الشارح» یاد شده؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی ابر و باد [ف: 39 - 69]
š.-ul-fawā’id
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:1995/3- عکسی
آغاز: ليراجع ذلك الكلام ليفهم (6 صفحه بعد الفايدة الأولى في ذکر تفصيل الادلة. الثلاثة. اقول يعني في ذکر بیان اقسامها و انها تنقسم باعتبار انواعها إلى ثلاثة أدلة؛ انجام: ناتمام: و هو رکن الايمام الأعلى يعنى الأول الباطن و هو أثر المشية من اقسام الفعل. متن «الفوائد» از شیخ احمد احسایی. گزارش از ناشناس؛ خط:
نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 85ص (121- 205) [عکسی ف: 1- 234]
š.-e favāyed-i ars fi-s san'a
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:153/4
گرفته از مهج النفوس جابر، کا: شیخ احمد بن محمد جعفر خوانساری ساغر، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج زرد، ص (61-56)، ابعاد متن: 13×7، اندازه: 18×11 سم [سنا: ف: 1- 77]
3.-ul fawaid-il usuliyya
وابسته به: الفوائد الأصولية في تسجيل مسائل الفقهية = فوائد بحر العلوم = الفوائد في مهمات الأصول = الفوائد الوافية و العوائد الشافية؛ بحر العلوم، محمد مهدی بن مرتضی (1155-1212)
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فاعلم انه قد جرت عادة الأصوليين بتعريف اصول الفقه بكلا معنييه الاضافي و العلمی؛ انجام: و الثالث لا يناسب مذهب الخصم من تعلق الأحكام بالافراد و کون الحسن و القبح بالاعتبارات، فان قلت: لعل من مانعی اجتماع الامر و النهى من يقول. شرح گسترده ای است بر کتاب «الفوائد الاصوليه» سید مهدی بن مرتضی بحر العلوم نجفی گویا تقریرات بحث خارج کتاب مزبور باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 274گ، اندازه: 30×17/5 سم [ف: 1 - 57]
آغاز: فائدة الأصول لغة ما ينتهي عليه الشيء آه قده جرى عادت الأصوليين بتعریف اصول الفقه بكلامعنييه الاضافي و العلمی؛ تذکر: نام کتاب به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (55پ - 56ر)، 23 سطر [ف: 36 - 261]
š.-e favāyed-e jāmī
تهران؛ شهشهانی ، حسین؛ شماره نسخه: بدون شماره
بی کا، تا: 1097 ق [میراث اسلامی: 5 - 599]
S.-ul fawa'id-il hikamiyyat-il itna asariyya
طالقانی، محمد حسین بن محمد رضا، ق 12 قمری
tāleqānī, mohammad hoseyn ben mohammad rezā ( 18c)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 26671
آغاز: بسمله و الحمدلله الواحد الأحد الفرد الصمد الذي وفقنا بهدايته و اكرمنا بنور ولايته و جعلنا عن؛ انجام: و بین الصلوة و في آخرا نهار غيلوله ای ... الهلاک
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ ضميمه نسخه ش 26659 [رایانه]
š.-ul fawā’id-il șikamīyyat-il itnā ‘ašarīyya
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
وابسته به: الفوائد الحكمية الاثنا عشرية؛ احسائی، احمد بن زين الدین (1166-1241)
به خواهش: ملا مشهد بن حسینعلی شبستری
تاریخ تأليف: شب 9 شوال 1233ق
متن از شیخ احمد احسایی است در دوازده فائده: 1. ذکر تفصیل ادله ثلاثه؛ 2. معرفت وجود؛ 3. بیان وجود مطلق؛ 4. تقسیم فعل؛ 5. تتمه ملحقات؛ 6. وجود مقید؛ 7. در خلقت اشیاء در شش روز؛ 8 در اینکه هیچ چیز از وقت خودش تجاوز نمی کند؛ 9. هیچ چیز ماوراء مبدأ خود را درک نمی کند؛ 10. خداوند خالق وجود خارجی و ذهنی هر دو می باشد؛ 11. بيان صدور افعال از انسان؛ 12. ثبوت اختیار. شرح نیز از همو و عنوانها «قلت، اقول» است. پس از شرح، 7 فائده بدان افزوده و سیزدهمی را نیز شرح نوشته است.
آغاز: بسمله. حمدله. اما بعد فيقول ...... احمد بن ... الملا مشهد بن المقدس حسين على الشبستري التمس منی اثبات بعض الكلمات في بيان معنى ما ذكرته و اشرت اليه في الرسالة التي سميتها بالفوائد وهي مشتمله على اثنی عشر فائدة. آغاز ذیل «فائده 13 تا 19 با شرح فائده 13»: بسمله. قال احمد بن زين الدين ثم بدى لي ان ازيد الفوائد فرزدت سبع فوائد و شرحت الاولى و هي هذه: قلت: الفائدة الثالثة عشر في الاشارة ...
انجام: عن تناوله الأفهام فرددت لک و کررت عليك و الله سبحانه ولي التوفيق و اليه المرجع و المآب. انتهى شرح هذه الفوائد الليلة التاسع من شهر شوال سنة 1233 ... بقلم المؤلف لها العبد المسكين احمد بن زين الدين بن ابراهيم بن صقر بن داغر الاحسائي المطر في غفر الله و لوالديه اجمعين. انجام ذیل: حتى انحصر استمداده من جهتها متنعم ابدا.
چاپ: این کتاب چاپ سنگی شده؛ به سال 1272، 1274 و 1287ه.ق در ایران به چاپ رسیده
[الذريعة 386/13 و 278/16 و 333؛ فهرست مشایخ 17/2 و 291 -292؛ فهرست مؤلفات احسائی 17/2 و 19؛ دنا 892/6 -896 (138 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الفوائد الحكمية؛ نوری، علی بن جمشید (1246)
2- شرح الفوائد الحكمية الاثني عشرية؛ سمنانی، کاظم بن علی نقی (13)
خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: 9 شوال 1233ق؛ عنوان «قلت و اقول»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 13×21/5سم [ف: 2 - 687]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13، جا: کرمانشاه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 303ص (90-392)، 15 سطر (14×8/5)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 7 - 181]
آغاز: بسمله الحمدلله خالق الموجودات و بارى الكائنات؛ انجام: فان مقتضاه ذلك
خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: آخر جمادی الثانی 1224ق [آغاز هماهنگ نیست و تاریخ نیز جای تأمل دارد؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی تیماج، 56گ (14-69)، 15 سطر (10×15)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 830]
آغاز و انجام: برابر؛ انتهى شرح هذه الفوائد الليلة التاسعة في شهر شوال سنه ثلاثه و ثلاثين بعد الماتين و الالف من هجرة النبويه ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1233ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 148 گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 2 - 890]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1233ق؛ مؤلف بعد از خاتمه کتاب این بیت عربی را در حاشیه نوشته: «كتبت و قلبی بالفراق معذب ** و في مهجتي نار الهوى تتلهب»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 148گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 1- 443]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 9 شوال 1233 ق [نشريه: 2 - 158]
آغاز: برابر
ذيل پنج برگ در پایان نسخه دارای مطالبی در جرح و تعدیل؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شوال 1258ق (سر آغاز و تاریخ مشکوک است ؛ مهر: «توكلت على الله»، «خاتم آل محمد مهدی»، «عبده علی اکبر»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 186 گ، 18 سطر (10×15)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 3 - 1064]
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين وصلى الله على محمد و اله الطاهرین و بعد فيقول الفقير؛ انجام: برابر ذیل
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهيم بن عبد الباقی مشهور به تاج، تا: 1220ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 232ص (1-232)، 24 سطر (8×15/5)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 7 - 194]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1227ق؛ 43گ (130-172)، اندازه: 15×10سم [نسخه پژوهی: 3- 173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هادی بن ابی القاسم، تا: دهه دوم شوال 1228ق؛ مصحح، محشی از سید محمد نوربخش حسینی فروشانی و به خط وی، پس از کتاب چند فایده فلسفی اضافه شده است؛
جلد: تیماج مشکی، 154 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 360]
بی کا، تا: 1232ق؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 1050]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1233ق، قطع: خشتی (رشت و همدان: ف: 1613]
آغاز و انجام: برابر
كا: احمد بن ابوالفتح شريف کربلائی فلوجی، تا: 7 ذیحجه 1234ق، جا: کرمانشاه [دليل المخطوطات: 1- 228]
خط: نسخ، كا: محمد سعيد حبشی هندی، تا: جمعه 22 شعبان 1234ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 24گ (58-81پ)، 8و 15 و 26 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 6- 50]
آغاز: برابر؛ انجام: بقلم المؤلف لها العبد المسكين ... الاحسائی ... في غفر الله له ولهم اجمعين و الحمدلله رب العالمين
كاتب: عبد الله بن محمد تبریزی، تا: 1234ق، جا: کرمانشاه؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج عنابی، مذهب، 277ص (1-277)، 26 سطر (10×14/5)، اندازه: 14/5 ×21/5سم [ف: 9 - 63]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما ذلك على الله بعزیز احب الصالحين ولست منهم ** لعل الله يرزقنی صلاح
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 9 جمادی الاول 1234ق؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 124گ، 14 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 1- 297]
کامل؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین فولادی، تا: 1235ق؛ کاغذ: ترمه، 226گ، 15 سطر (15×9) [ف: 3- 1087]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسين بن عبدالهادی کاشانی، تا: اواخر شوال 1235ق؛ محشی از فرزند مؤلف (شيخ على)؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 256 گ، 15 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: - 165]
كا: عبدالجبار اشتهاردی، تا: 1235ق؛ افتادگی: آغاز [ف: - 19]
آغاز: برابر؛ انجام: بعيدة عن تناول الافهام ... و صلى الله على نبينا محمد و آله
خط: نسخ، بی کا، تا: 1235ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد خان خوانساری، تا: 1236ق، جا: همدان؛ جلد: تیماج مشکی، 269گ (49-317)، 19 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: - 39]
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن ابی القاسم، تا: 1236ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، 219گ، 17 سطر، اندازه: 21/2×13 سم [ف: 1-306]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ، کا:میراسمعیل ابرند آبادی، تا: صفر 1237ق؛ جلد: تیماج سیاه، 124گ، 25 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ-3-1237]
خط: نستعلیق، کا: احمد بن علی محمد رشتی معروف به خوشنویس، تا: یکشنبه 27 ربیع الاول 1237ق؛ 183گ (1 -183)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 48]
كا: فتحعلی، تا: 1237ق؛ قطع: خشتی [ف: - 164]
آغاز: برابر؛ انجام: وقع الفراغ من الاستنساخ في ليلة الأحد ليلة السابع و العشرين شهر ربيع الاول 1237 ... محمد و آله صلوات الله علیه و آله خط: نستعلیق، بی کا، تا: 27 ربیع الاول 1237ق؛ با یک واسطه از نسخه اصل نقل شده، در آخر این نسخه، رساله ای از مؤلف در بیان «قدر و افعال اختيار عباد» درج گردیده که در آن کلمات سید شریف را تزييف نموده و در ذیحجه 1212 ق آن را تأليف نموده؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن مشکی، 400ص، 15 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [فهرست عراقی: 1- 354]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد سلطان فولادی، تا: شوال 1238ق؛ جلد: چرم سیاه، 75گ (1پ-75ر)، 35 سطر، اندازه: 18/5 × 29/5 سم [مؤيد: 1- 107]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کا: جعفر بن محمد زنوزی، تا: 1238ق؛ جلد: تیماج مشکی، 138گ (1ر-138ر)، 23 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 2 - 134]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 17 جمادی الثانی 1239ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 158گ، 21 سطر (15×7/5)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 5 - 216]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن اسماعيل بن گیلانی لاهیجانی، تا: 9 ربیع الاول 1239ق؛ 254ص (39-292) [ف: 5 - 216]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1 محرم 1239ق؛ مهر: «یا امام جعفر ادر کنی»، «ماشاالله لا حول ولا قوة الا بالله العلى العظیم»؛ جلد: تیماج ماشی، 18 سطر (7/5× 13/5)، اندازه: 19×13 سم [ف:2- 614]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1239ق؛ تا آخر شرح فائده دوازدهم؛ واقف: نائینی؛ 60گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 190]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: جمادی الثانی 1239ق؛ جلد: مقوا، 176گ (20پ-195ر)، 19-23 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 239]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ممتاز، كا: جلال الدین حسینی لواسانی، تا: 3 جمادی الاول 1239ق؛ در صدر صفحه عنوان از جلال الدین حسینی لواسانی با عنوان مجتهد یاد شده؛ کاغذ: فرنگی سفید نخودی، جلد: تیماج قرمز، 136گ (1پ -136پ)، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 22 - 172]
آغاز: الفائدة الثالثة عشر في الاشارة الى بيان تكون الموجودات؛ انجام: برابر
ذیل كا: محمد بن علی گنجوی تبریزی، تا: 1239ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن، 9گ (128-136)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 348]
آغاز: بسمله حمدله أما بعد فيقول العبد المسكين ... قلت و البيان بقولی اقول التبيين من ذلك
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1240ق؛ مصحح؛ تملك: «احمد
بن محمد تبریزی» با مهر «احمد بن محمد» (بیضی)؛ مهر: «قل هو الله احد الله الصمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ، 22 سطر (8/5×15)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 2 - 726]
آغاز و انجام: برابر
کا: عبدالرحيم بن ولی محمد اردبیلی، تا: 1240ق؛ کاغذ: فرنگی، فستقی، جلد: تیماج مشکی، 87ص (1-87)، 30 سطر (21×9/5)، اندازه: 18× 29/5 سم [ف: 8- 213]
خط: نسخ، كا: قربانعلی، تا: چهارشنبه 20 جمادی الثانی 1240ق، برای حسین معروف به ملا آقا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 156گ (196پ - 351پ)، 21 سطر (14×9)، اندازه: 20×14سم [ف: - 214]
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: محمد بن عبد الصمد، تا 1241ق؛ اندازه: 21×15سم [رشت و همدان: ف: - 1189]
کامل؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: ذیقعده 1241ق؛ مهر: محمد زکی»؛ اهدایی: ورثه محمد خان عسکری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 240 گ، 20 سطر (15×8)، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 3 - 1088]
آغاز: مما أملاه العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسایی. هذا الفوائد الثمان في هذه الأوراق بعض الاستدلال من الكتاب العزيز و من العالم على بعض مسائل للعارفين؛ انجام: و هو يلزم الفصل و المساوقة و هي اي المساوقة المغايرة قفك الرابطة بينهما و التقدم کک يلزم الفرق و هو يلزم الفصل و هو يلزم عدم الرابطة. و الحمدلله رب العالمين. هشت فایده است؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: حدود 1241ق؛ 5ص (271-275) [عکسی ف: 1- 290]
آغاز و انجام: برابر
تا آخر شرح فائده دوازدهم؛ خط شکسته نستعلیق، كا: حسن، تا: جمادی الاول 1242ق، جا: خرم آباد؛ 120گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 190]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1243ق؛ 143 گ، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 33]
آغاز: حمدله. صلاة. فيقول العبد المسكين احمد بن زین الدین الاحسائی، اني لما رأيت كثيرة من الطلبة يتعمقون في المعارف الالهية و يتوهمون انهم ...... الفائدة الأولى في ذكر تفصيل الادلة الثلاثة؛ انجام: و من غلب فيه فطرة الله حتى انحصر استمداده من
جهتها متنعم ابد. و در کناره: «نقد انتهى مقابلته مع نسخة التي كانت بخط يده اعلى الله مقامه ... ». هر دو بخش «فواید» و «فواید سبعة)؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: حدود 1245ق، ص 104-190، سپس 190-29) [عکسی : 1- 290]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عباسعلی بن محمد تبریزی، تا: 1245ق؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 126گ، 21 سطر (14/5×9)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 7 - 158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1246ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 524ص (1-524)، 18 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 7- 199]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 29 ذیحجه 1247ق؛ 296گ، 14 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 74]
کرمانشاه؛ میبدی (خاندان)؛ شماره نسخه: 61مشهد
همان نسخه بالا [ف: - 186]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد حسن گونابادی، تا: ربيع الثانی 1247ق؛ 265ص (1-265) [ف: 5 - 217]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1247ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 80ص (366-285)، 26 سطر (17×8)، اندازه: 25×14سم [ف: 5 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن خان محمد بن محمد بن خان محمد بن محمد بن على محمد اوردیاتی، تا: چهارشنبه 25 رجب 1248ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 89گ، 41 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 6- 165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1250ق؛ جلد: تیماج زرشکی، مذهب، 43گ (1ر -43پ)، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 33/1 - 60]
آغاز: بسمله، الفائدة الثانية في بيان معرفة الوجود، انجام: و مع هذا فان عرفت فانت انت و انه ولي التوفيق جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: محمد على بن فتح الله، تا: 1251ق [رایانه]
شرح 13 فائده را در بردارد؛ خط: نسخ، كا: على بن رحیم بن
کریم خویی، تا: 1252ق، جا: کربلا؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج زرشکی، 167گ (1-167)، 15 و 19 سطر (14-9)، اندازه: 21/5×15/5
سم [ف: 13 - 305]
آغاز: برابر؛ انجام: متنعم ابدا.
خط: نسخ، كا: عبدالله الحسینی، تا: 1253ق، جا: مشهد رضوی مدرسه حاج حسن؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حایری؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن آلبالویی، 155گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 11 - 204]
آغاز: برابر
خط: تحریری، کا: صادق بن حسن بافقی کرمانی، تا:1253ق؛ واقف: محمد صادق، 1254ق؛ 103ص (8-110) [عکسی ف: 1 - 290]
كا: سید علی اصغر پسر محمد قاسم طباطبائی زوارهای کوچویی، تا: پنج شنبه 23 رجب 1253ق؛ از روی نسخه مغلوط؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 51گ (1پ-51ر)، 35 سطر (28×14)، اندازه: 22×39سم [ف: 17 - 410]
آغاز: برابر؛ انجام: و لو هذبت العبارة و اقتصرت على الاشارة الكلت البصائر و افسدت المواب الى هذا المطالب و مع هذا فان عرفت فامت اهل و الله ولي التوفيق نمقه ابن محمد ...
خط: نستعلیق شکسته، كا: زین العابدين بن محمد رضوی، تا: 3 ربيع الثانی 1254ق؛ 65ص (2-66) [عکسی ف: 1- 290]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابن المرحوم میرزا بشرویی، تا: 13 ربیع الاول 1254ق؛ جلد: گالینگور، 176گ (51ر 226پ)، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ]
خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن حسن قلی نیشابوری بیات مختاری، تا: 1255ق، جا: کاظمین، برای آقا سید اسماعیل مشهدی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سرخ، 200گ، 25 سطر، اندازه: 21/7×17سم [ف: 1 - 306]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 25 ذیقعده 1255ق [ف: 3 - 45]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: ذیقعده 1255ق؛ جلد: تیماج سیاه، اندازه: 21×17سم [ف: - 313]
آغاز: برابر؛ انجام: بعتقدون بما بعقولهم بما يفهمونه من شی ء واحد بان يكون كل واحد جز دیباچه شرح فوائد چیز دیگری ندارد؛ خط: نستعلیق، کا: میرزا محمد على فاضل ادیب پسر مرحوم ملا صالح مدرس تبریزی، تا: 1256ق، جا: تبریز (احتمالا)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 1ص، 19 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5 - 226]
آغاز: برابر ذیل؛ انجام: و لو هذبت العبارة و اقتصرت على الاشارة الكلت البصائر و انسدت المذاهب و مع هذا فان عرفت فأنت أنت
خط: نسخ، كا: هادی بن مهدي، تا: سه شنبه 16 ربیع الاول 1256ق؛ 39گ (39پ -77پ)، 17 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [ف: -15]
خط: نستعلیق، کا: اسماعيل بالورودی، تا: 1256ق؛ 134گ (13پ -146ر)، 17 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: - 68]
آغاز: برابر؛ انجام: كانها مشتمله عليه كما يخفى تمت فوالمعرفته
خط: نستعلیق، کا: قربان موسوی، تا: 1256 ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: حسن بن ملا جعفر ایواوغلی خوئی، تا: ربيع الأول 1257ق؛ تملك: «ملا محمد جعفر بن ملا حسن ایواوغلی با مهر محمد جعفر» (مربع)؛ جلد: تیماج سرخ، 23 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: - 310]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر
ذیل نسخه حاضر شرح فوائد دوازده گانه (تا ص 146) و شرح فائده 13 (تا ص 156) را دربردارد؛ خط: نسخ، كا: نعمت الله بن محمد مهدی، تا: 1257ق، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: میشن عنابی مذهب، 154گ (3پ -156)، 22 سطر (16×9)، اندازه: 22/5×15 سم [ف: 13 - 232]
کامل؛ خط: نسخ، كا: على اكبر بن حسن بن على، تا: 1258ق؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: تیماج ماشي مذهب، 222گ، 15 سطر (15×8/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 3 - 1107]
آغاز: برابر
انجام: راشد افقيه الحق و الهدی تا شرح فائده هفدهم را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1258ق؛ واقف: نائینی؛ 205گ، 15 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 4 - 190]
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن محمد رضا طالقانی، تا: 14 ربیع الاول 1258ق؛ 155گ (28پ -182)، اندازه: 16/5 × 25/5سم [نسخه پژوهی: 3- 81]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر ذیل
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1258ق، کاغذ: زرد، جلد: تیماج
قهوه ای، 126گ (1پ-126ر)، 26 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: - 100]
بی کا، تا: 1260ق [نشریه: 5 - 223]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن شريف بن احمد حسینی لواسانی، تا: صفر 1260ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا و پارچه، 117گ (3پ- 119ر)، 21 سطر (10/5 × 16/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 12 - 42]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر ذیل
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1260ق؛ دارای سرلوح کوچک، مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ 170 گ، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 4- 189]
خط: نسخ، کا: محمد صادق بن مختار گلپایگانی، تا: جمعه 4 صفر 1260ق، جا: مدرسه سلطان آبادی
کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 120گ، 21 سطر، اندازه: 20/9×15/5 سم [ف: 1- 306]
آغاز: برابر؛ انجام: غفر الله هما بحق محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاجل والكتاب و الوض ... القابلية بهذه الأشياء لانها ... عن هذه الاشياء و تتولد منها
خط: نسخ، بی کا، تا: 1261ق؛ افتادگی: انجام؛ ضمیمه نسخه ش 27294 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد قلی بن صفی قلی افشار خراسانی، تا: دوشنبه 16 ذیقعده 1261ق، حسب خواهش
حاج میرزا محمد خراسانی؛ مصحح؛ تملك: محمد جعفر دارزی؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 198گ، 19 سطر، اندازه: 13/5 × 21/5 سم [ف: 1 - 341]
آغاز: برابر؛ انجام: و البصر بعين الاخبار 12000 شهر شوال
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم، تا: 1261 ق [الفبائی: - 350]
25/120 آغاز: برابر؛ انجام: و هو المشخصات اعنى الكلم و الكيف و ... و ما يلزم ذلک کالاذن و الاجل و الكتاب و الوضع و انما فسرنا القابلية بهذه الاشياء لانها تنشاء عن هذه الاشياء و تتولد منها تمت
خط: نسخ، كا: هادی بن محمد حسین حسینی خاتون آبادی، تا: پنج شنبه 15 صفر 1262ق؛ جلد: تیماج مشکی، 150گ، 22 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: 5 - 2458]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر ذیل
خط: نسخ، بی کا، تا: 1262 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: صفر 1263ق؛ محشی؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج قهوه ای، 191 گ، 21 سطر (13×7/5)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 3 - 200]
آغاز: انما هو شی بفعل الله سبحانه فلا يتحقق له في البروز في عالم الاكو ان الا بالفعل فهو منه كالنهر الجاري من الينبوع والاخر اول مفعول صدور عن الفعل هذا تتقوم به الأشياء؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید حسین بن عبدالكریم طباطبایی نائینی (متخلص به ناظر)، تا: شوال 1263ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور سبز، 41گ، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3- 1238]
خط: نسخ، كا: حسینعلی بن ملا محمد رحیم سینجانی من محال کزاز، تا: 1263ق، جا: تهران مدرسه میرزا صالح؛ 155گ، 22 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 1- 152]
خط: نسخ، كا: محمد صادق، تا: پنج شنبه 22 رجب 1265ق، جهت سید میرزا محمد؛ 193گ (33-225پ)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 170 گ، 16 سطر (17×8/5)، اندازه: 14/5 ×22 سم [ف: 13 - 397]
خط: نسخ، كا: ابن ملا علی اکبر تونی، تا: 1266ق؛ با شرح فائده سیزدهم در پایان؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، 179گ، 21 سطر، اندازه: 22/1×14/2 سم [ف: 1 - 306]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 18 صفر 1266ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 155ص، 19 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن علی اصغر، بی تا، پنج شنبه 24 ذیحجه 1250ق، جا: قریه سرچاه تازیان (پایان کتاب)، ربيع الأول 1267ق در کاشان (پایان ملحقات)؛ جلد: مقوایی ابر و باد، 115گ، 24 سطر، اندازه: 15×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 857]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء نجف اشرف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 16 جمادی الاول 1269ق؛ مصحح؛ 228 ص [عکسی ف: 5 - 362]
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم بن محمد على، تا: یک شنبه 26 ذیحجه 1271ق، 166گ (3-168ر)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1- 88]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر ذیل
گزارش همان 12 «فایده است با دیباچه ای کوتاه از خود احسایی»؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1272ق؛ افتادگی: انجام؛ 124ص (2-125)، 31 سطر (23×13) [عکسی ف: 1 - 233]
آغاز: برابر؛ انجام: قبل هذا فيه بيان
خط: نسخ، كا: عباس زنوزی، تا: 1273 ق [الفبائی: - 350]
آغاز: فانهم لا يختلفون في وصفه اختلافا كثيرا لان افهامهم في ادراک صفاته تابعة لابصارهم فيفهمون مما رأوا هولاء مثال الذين يعتقدون بعقولهم؛ انجام: برابر ذیل
خط: نسخ، كا: محمد، تا: 1273ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 226 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3- 1238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1293ق؛ جلد: روغنی مذهب، 220گ، 18سطر، اندازه: 1/5×17سم [ف: 32 - 297]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذه تسعة عشر بعدد حروف بسم الله الرحمن الرحيم ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 174گ، 20 سطر (15×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 891]
کا: زین العابدین گلپایگانی، تا: قرن 13، جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (140پ-144پ)، اندازه: 15×21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 110]
آغاز: برابر؛ انجام: بهذه الأشياء و لأنها منشأ عن هذه الأشياء و تتولد منها. نسخه 7 فایده افزون بر نسخه شماره 2162 مرعشی شماره 2162» دارای 12 فائده است و نسخه حاضر دارای 19 فائده و مؤلف در برگ 184 این نسخه گوید: «سپس پیش آمد برای من که اضافه کنم بر این، پس هفت فایده بر آن افزودم ...»، مؤلف، نخست فوائد هفت گانه جدید را نگاشته، آن گاه بعد از اتمام، مجددا به شرح اجمالی آنان پرداخته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، دارای کمند؛ در برگ پایانی فهرستی از کتاب های شیخ احمد احسایی، توسط یکی از مریدان وی آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ساغری مشکی، 194گ، 17 سطر (11/5 ×16)، اندازه: 20× 30/5 سم [ف: 29 - 87]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ بهای نسخه در ابتدای آن 250 ریال تعیین شده؛ جلد: تیماج مشکی، 101گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 341]
آغاز: قلت و يتوهمون أنهم تعمقوا في المعنى المقصود أقول المراد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ 179گ، 24-17 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1 - 341]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: رویه ابری، 15 و 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 421]
آغاز: اقول هذه الكلمات معناه ظاهر. قلت الفائدة الثانية في بيان معرفة الوجود اقول
خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج مشکی، 172گ، 22 سطر (17×7)، اندازه: 11/5 × 22/5سم [ف: 3 - 1008]
آغاز: برابر ذیل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با روکش لاجوردی، 18 سطر (14/5×9/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2 - 822]
آغاز: بین ائمة الهدی و بین خواص شيعتهم مذكورة مشتهرة و كان سلمه الله تعالى على ما الزمت على نفسی؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مجدول محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 175گ، 20 سطر، اندازه: 11×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 857]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 جلد: تیماج مشکی، 145 گ، 21 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 1 - 296]
شرح فوائد به همراه ذیل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مقابله شده، با سرلوح زرین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی مذهب،
219گ، 18 سطر (16×17/5)، اندازه: 14×21سم [ف: 5 - 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «هو العلی 1206» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 157گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 43 - 33/1]
آغاز: و دليلا عليه كما قال الرضا عليه السلام قد علم أولو الألباب ان الاستدلال على ما هنا لك لا يعلم الا بما هاهنا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 137گ (1ر- 137)، 23 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 1- 192]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا من دونه تعالى و ان غیر مستقل و لامستغن
خط: نسخ خوب، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ مهر: «محمود بن موسی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 156گ، 24 سطر، اندازه: 25/5×15/3 سم [ف: 41 - 192]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 229ص (229-1)، 16- 14 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 32 - 28]
از دیباچه چند سطری افتاده است و تا شرح فائده 12 را دارد با هفت فایده دیگر، شرح فائده 13 که پس از این افزوده و شرح کرده و در چاپی آمده است در این نسخه دیده نمی شود؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 233گ، 17سطر (6/5×13/5)، اندازه: 21×11/5 سم [ف: - 378]
شرح فائدة الأولى من الفوائد السبعة الملحقة بالفوائد؛ كا: سید علی اصغر پسر محمد قاسم زواره ای، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 3گ (326ر-328ر)، 35 سطر (28×14)، اندازه: 39×22سم [ف: 17 - 411]
آغاز: قلت الفائدة الأولى في ذكر تفصيل الادله الثلاثه. «اقول یعنی في ذكر بيان أقسامها و انها تنقسم باعتبار انواعها الى ثلثه اولها؛ انجام: فلو وصف نفسه به الحمر لشابهه الزنجفر و لو وصف نفسه بالبياض ... از شرح فائده اولی آغاز شده است و تا اندکی از شرح فائده دوم في معرفة الوجود» را دارد؛ بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام رساله حاضر نسخه ای است ناقص و بدون سروته که بیشتر رساله را از آخر فاقد است نخستین فائده از فوائد احسائی «في ذکر تفصيل الا وله الثلاثه» است؛ 458ص (152-609) [ف: 9 - 570]
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ تنها یک صفحه از کتاب است؛ مهر: «المذنب على محمد»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، اص، 20سطر (12×11)، اندازه: 24×16سم [ف: 13 - 56]
آغاز: برابر؛ انجام: الفائدة العاشرة في بيان صدور الأفعال من الانسان و الاشارة اليه ... ولا يحصل السكون للمركب الا بالفعل و لا يزال كذلك حتى.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ 15گ، 20 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1 - 415]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 905]
آغاز: في الاعتقادات و بالأركان في الأعمال فقد أنصفت ربک؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 154 گ، 16 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: - 42]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 93گ (82-174)، 26 سطر (21×12)، اندازه: 5/ 30×20سم [ف: 40 - 318]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، 134 گ، 30 سطر، اندازه: 20× 14سم [ف: 24/2- 179]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الاول 1306 یا 1360، 13گ (32ر-44ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 570]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 38گ (187پ -224پ)، 18 سطر (17×10)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 11 - 2005]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1337]
خط شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1337]
بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 1ص (366پ)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر اسماعیل ابرند آبادی، تا: جمعه 20 صفر؛ جلد:
تیماج مشکی، 60گ (130- 89پ) [ف: 37 - 243]
انجام: مما يتوقف عليه الفعل بجميع اسبابه فتفهمه راشدا ففيه الحق و الهدی
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: چرم مشکی، 151گ، 23 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [مؤید: 2 - 212]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغ من تحرير هذه الرسالة الشريفة المسماة بشرح الفوائد في يوم السبت، العبد الأقل محمد على بن على محمد الكزاری، اللهم اغفر له و لوالديه و لأستاذه. كا: محمد علی بن علی کزاری (شاگرد مؤلف)، بیتا [تراثنا: س13ش 2 و 3 - 357]
بی کا، بی تا [ د.ث. مجلس]
آغاز:. مما أملاه العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسایی. هذا الفوائد الثمان في هذه الأوراق بعض الاستدلال من الكتاب العزيز و من العالم على بعض مسائل للعارفین
انجام: و هو يلزم عدم الرابطة.
خط: نسخ خوش، بی کا، بی تاب ناتمام [عکسی ف: 1- 290]
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: ان تلك الادميين المشية وحواء ذلك الأدم هو الجواز الامکان بقول مطلق یعنی ان اريد به المشية الامكانية فالمراد بالجوارح الامكان المطلق الراجح وان
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، جلد: تیماج قهوه ای، 30 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1237]
آغاز: برابر؛ انجام: بقوله تعالى الا له الخلق والامر وهذا فتقوم به الأشياء تقوم صدور فكل شيء من فعل الله في حال طرى ابدا فأول اقامة كآخرها اذ وجوده
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ از موقوفات حاج محمد رمضانی است؛ جلد: تیماج مشکی، 177گ، اندازه: 21×15/5 سم [ف مخ - 3 - 1238]
آغاز: برابر؛ انجام: انتهى شرح هذه في الليلة التاسعة من شهر شوال سنة ثلاث بعد المأتین و الالف من الهجرة ... بقلم المؤلف ... احمد ... الاحسائی عفر الله له و لهم اجمعين و الحمدلله رب العالمين
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، در دو برگ پایانی مطلبی به نقل از ملاعلی نوری و چند سؤال و جواب فقهی به فارسی از میرزا محمد تقی مازندرانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95گ، 18-21 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2458]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو المشخصات اعنى الكلم و الكيف و الوقت و المكان و المرتبة و الجهة ... و انما فسرنا القابلية بهذه الأشياء لانها تنشأ عن هذه الاشياء و تتولد منها.
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 194 گ، 21 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2458]
آغاز: برابر؛ انجام: يعني اذا كان شي بخلاف ما وصفناه بان يكون فيه مدخل لغيره اولیس
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 13، 19 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2458]
آغاز: عنهم و هم معصومون عن الخطاء و الغفلة و الزلل و من اخذ عنهم لايخطأ من حيث هو تابع ... قلت و يكون ذلك بدلیل الحكمة. اقول الحكمة قديطلق و يراد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور، 135 گ، 22 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 5 - 2458]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 291ص (33-323) [ف: 5 - 217]
آغاز: برابر؛ انجام: و جواب لو محذوف ای لبذلته. بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 101گ (2ر-102پ)، 21 سطر (12×16)، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 30]
آغاز: برابر؛ انجام: انما ذكرنا هذا التقسيم و التفاوت في الأجسام على جهة الحقيقة لتعرف هذه النسبة هناک تمام دوازده فائده را شامل است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: پارچه مشکی، 45گ، 21 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: شهید، جلد: تیماج زیتونی، 21 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: - 287]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ ناتمام؛ 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 27]
خط: نستعلیق، كا: محمد جعفر بن محمد قاسم، بی تا، 19 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 3 - 82]
آغاز: برابر؛ انجام: ... هو المجرد عن الرتبه و المكان فالناسبه الثانيه انما تكون بين المشيه و بين محدبه ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ:
فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 130 گ، 15-16 سطر (11/7×6 و 12/2×6/2)، اندازه: 17/8×10/5سم [ف: 15 - 184]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 103گ (1پ- 103پ)، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 12 - 255]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قرمز، 97گ (9پ-105پ)، 30 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 6 - 190]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور آبی، 115گ، 14 سطر [ف: 1- 160]
آغاز: برابر؛ انجام: الاتساوی الخطوط و النسب و الاوقات
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: کالحقيقة المحمدية و القائم كالوجه الذي ...
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: برابر ذیل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ هو الواقف على الضمایر وفق مؤبد حبس مخلد نمود اقل الخليقة احمد بن مرحوم میرزا طاب ثراه ... المبارکه سنه 1274 [رایانه]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 33ص (472-504)، اندازه: 22×16سم [ف: 33/1 - 150]
Š.-ul fawā’id-il hikamīyyat-il itnā ‘ašarīyya
سمنانی، کاظم بن علی نقی، ق13 قمری
semnānī, kāzem ebn-e ‘alī naqī (- 19c)
وابسته به: شرح الفوائد الحكمية الاثني عشرية؛ احسائی، احمد بن زین الدین (1166-1241)
از فائده نهم است؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد نصیر ولوی هزار جریبی، تا: قرن 13 جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 76گ (98- 173پ)، 19-21 سطر، اندازه: 22/3×17سم [ف: 41-187]
انجام: ... قبضة من الارض الرابعة ارض الثاني الشهودی ...
الشهرة فخلق وجوده جزء دوم از فائده پنجم است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 42گ (101پ- 142پ)، 19-21 سطر، اندازه: 22/3×17سم [ف: 41 - 188]
š.-ul fawā’id-il þikamīyyat-il itnā “ašarīyya
سمنانی، محمد حسین بن حاج بابا
semnānī, mohammad hoseyn ebn-e hāj bābā
وابسته به: شرح الفوائد الحكمية الاثني عشرية؛ احسائی، احمد بن زین الدین (1166-1241)
شرحی است مفصل و مزجی بر کتاب «الفوائد الحكيمية الاثنی عشرية» شیخ احمد احسایی که در مسیر کربلا در شهر بلده مسیب آن را آغاز نموده است. وی در این شرح از مؤلف با عناوینی چون «قال الأستاذ مدظله العالی قال الأستاذ روحی فداه و ...) نام برده است همچنین به دو اثر دیگر خود با عناوین «رسالة في بطلان وحدة الوجود» و «رساله في معنی تجلی الله سبحانه) اشاره نموده است. نسخه موجود تا اواخر فایده یازدهم را شرح نموده و گویا ناتمام مانده است. [دنا 897/6 ؛ معجم التراث الكلامی 83/4]
کاشان؛ مزار افضل الدین کاشانی؛ شماره نسخه: 14172
آغاز: الحمدلله الواحد الأحد الفرد الصمد الذي وفقنا بهدايته و اکرمنا بنور و لايته و جعلنا من شيعة على با ابی طالب ... اني لما کمن قرأت بهدايته و اكرمنا بنور ولايته و جعلنا من شيعة على بن ابی طالب ... اني لما كمن قرأت علم التوحيد و البيان و الحكمة؛ انجام: ان التابع مثل المتبوع وفاقا و خلافا و الذاتية من الحركة في الماهية ... على خلاف التوالي و العرضية للوجود كذلك فافهم.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1240ق، جا: مسيب عراق؛ مصحح، محشی از مؤلف با نشان «منه» و «منه عفى عنه»؛ مهر: مؤلف «عبده الراجی محمد حسین» (بیضی)، «عبده الراجی محمد شریف بن علی اصغر»؛ کاغذ: فرنگی، لد: تیماج مشکی مذهب، 431گ، 21 سطر (14-9)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 35 - 748]
شرح فوائد الرضوية- التعليقة على الفوائد الرضوية
š.-e favā'ed-e semnānī
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:22949
بی کا، بی تا، خریداری از نادر طاهایی [رایانه]
Š.-ul fawā’id-iş Şamadīyya (s. kabīr)
حسینی نائینی، محمد بن محمد باقر، 1080؟ - 1140؟
قمری
hoseynī nā'īnī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (1670 - 1728)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرح مزجی مفصلی است در پنج مجلد که به نقل کثیری از آراء علمای نحوی پرداخته و در آنها مناقشه می کند، بالاخص آراء استادش سید صدرالدین علی خان شیرازی که در شرح همين
کتاب آورده است. جلد اول آن در شب دوشنبه 19 جمادی الأول 1115ق به پایان رسیده است.
[الذريعة 362/13]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4828
آغاز: نحو کی نحوی فلیس لی عنک صرف فعفوك عفوي عن كل سرف فمن فضل بابک نجاة النحاة جلد اول؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 95 گ، 25 سطر، اندازه: 19×25سم [ف: 13 - 27]
S.-ol fawa'id-es samadiyya
اردبیلی، نظام الدين بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 18c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه:406/4
كاتب: علی کرم بن استاد محمد کلارستاقی المسكن بكویر، تان 1314ق، جا: نور؛ حاوی الفروع و الاصول جامع المعقول و المنقول مجتهد الزمانی آقایی آقا سید محمد دام ظله العالی؛ جلد: گالینگور آبی، اندازه: 22×17سم [ف: - 224]
Š.-ul-fawā’id-iş-Şamadīyya
شمسی، محمد تقی بن محمد باقر، ق 12 قمری
šamsī, mohammad taqī ebn-e mohammad bāqer (- 18c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
تاریخ تأليف: محرم 1108ق
شرح مزجی متوسطی است بر رساله «الفوائد الصمدیه» شیخ بهائی که به درخواست بعضی از طلبه نوشته شده است. شارح شرحی بر صمدیه بیست سال قبل از این شرح نوشته بوده ولی چون مفقود شده بار دیگر به شرح آن پرداخت.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2503
آغاز: حمدة لمن جعل في كل عالم بابا نحو معرفته كافية لمن طلبها بالشرح الرضى و شكرا لمن جعل في لوز كل كلمة لبا؛ انجام: قد وقع الفراغ من هذه التعليقات في المرتبة الثانية بعد تضييع ما علقته في المرتبة الأولى ...
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی، مجدول؛ مهر بیضوی «نعمت الله» و «الهی نعمتی بيمنتهی ده» و «المتوكل على الله عبده نعمت الله» و «جعفر بن رضا الحسینی»؛ تملک جعفر بن رضا الحسيني المدرس بتاريخ ربيع الثانی 1330؛ جلد: تیماج قرمز، 62گ، 23 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 7 - 91]
Š.-ul-fawā’id-iş-Şamadīyya
انبوهی، احمد بن حسن
anbūhī, ahmad ebn-e hasan
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:3329
آغاز: بسمله، قوله احسن كلمة الحق أن كلمة احسن؛ انجام: و الحمدلله كما هو اهله
خط نستعلیق، بی کا، تا: 1265ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آلبالویی، 134 گ، 15سطر (14×9)، اندازه: 23×17سم [ف: 5 - 1617]
Š.-ul-fawā’id-iş şamadīyya
بروجردی، معصوم بن رضی، ق13 قمری
borūjerdī, ma‘sām ebn-e razī (- 19c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
تاريخ تأليف: شنبه 17 محرم 1235ق؛ محل تأليف: بروجرد
قم، مدرسه رضویه؛ شماره نسخه:67
آغاز: بسمله. الحمدلله الرحمن القادر السبحان ... و بعد يقول المعتصم بالله الغنی معصوم بن رى البروجردي لما رایت المختصر الشريف و المؤلف المنيف المشتمل على امهات المطالب النحوية الموسوم بالصمدية من مؤلفات شيخنا محمد المشتهر ببهاء الدين العاملی عامله الله بلطفه و احسانه واذاقه حلاوة غفرانه، ولم يكن عند نافي عقد الزمان شرح يرفع النقاب عن وجه معضلاته و يكشف الحجاب عن رئوس مشكلاته صرفت برهة من اوقاتی الهمة الى بيان هو كمفتاح يفتح به مغلقاته ... اجابة لالتماس بعض الاصدقاء من المحصلين
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ محشى؛ با این یادداشت به خط
نگارنده کتاب در پایان نسخه: «تاریخ تولدى على ما حرره والدي رحمه الله في خلف كتابه من کلام ملامحمد حسین کازرانی مقباس رقم زد ز پی تاریخش / آفاق ز معصوم بشد پر انوار 1202»؛ تملك: میرزا محمد ابراهيم ولد مرحوم شارح الكتاب؛ 207گ، 14 سطر، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 23]
š.-ul fawā’id-iş şamadīyya
حسینی، عبدالعظیم بن عبدالغنی، ق13 قمری
hoseynī, ‘abd-ol-'azīm ebn-e ‘abd-ol-qanī (- 19c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرح مزجی مختصری است بر «الفوائد الصمدية» شیخ بهاء الدین عاملی و سعی شده که مثال های آن از آیات کریمه گرفته شود و در بعضی از موارد به اقوال علماء ادب چون زمخشری و شیخ رضی متمسک شده است.
آغاز: بسمله نحمدک یا من نحو ضمیر ناموصول الى وصف أسمائه الحسنی و بناء كلامه على مفاتيح كفر بعدم معرفة فعل منها النصارى
[الذريعة 361/13 -363؛ دنا 897/6]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد هادی، تا: 1102 یا 1152ق؛ مصحح، مقابله شده، محشی به امضاء «منه» و بعضی «منه رحمه الله»، ظاهرا نسخه از نظر شارح گذشته و این حواشی به خط خود او می باشد؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 183ص، 10 سطر، اندازه: 11/5 × 17/5 سم [ف: 2 - 356]
آغاز: برابر؛ انجام: و آله الذين بمحبتهم و مدحهم ندخل الجنة اللهم تقبل منا انك على كل شيء قدير و بالاجابة جدير
خط: نستعلیق، کا: صالح بن احمد بیدگلی، تا: یکشنبه 1 جمادی الأول 1216ق، جا: جرقویه؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 115گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2445]
آغاز: ولانه تعالى قبل الاشياء فتقديم اسمه أوقق في الطور و تیمنا بأسمائه في الدهور فان قيل روی ... احسن كلمة يبتدأ بها الكلام على البناء للمفعول اذ الباء صلة الابتداء؛ انجام: و قیل حرف جر و قيل كلمه تضم الشيء إلى آخر و اصلها معادي للمصاحبه اللهم اشرح صدورنا بأنوار المعارف ... صلواتك عليهم أجمعين و قد وقع الفراغ من تصنيف هذا الكتاب و هو من در افکار محمد بن عبد الغني الشهير بعبد العظيم الحسینی وقاه الله عاقبه بنون الوقاية
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ مصحح 64 گ، 15 سطر، اندازه: 16×20/5سم [ف: 5- 2445]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه سید عز الدين حسینی زنجان؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 197ص (222-418) [عکسی ف: 1- 310]
آغاز: برابر
بی کا، بیتا [دليل المخطوطات: 1- 131]
Š.-ul-fawā’id-iş-Şamadīyya
حسینی کاشانی، محمد بن علی، ق13 قمری
hoseynī kāšānī, mohammad ebn-e ‘alī (- 19c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 911
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... لما كان الفوائد الصمدية من تألیفات شیخ العلماء بهاء الدين محمد العاملی؛ انجام: و انا نتوسل إليك بحبيبك سيد المرسلین و آله الأئمة الطاهرين صلواتک عليهم اجمعين.
خط: نسخ، كا: محمد اسماعيل بن محمد مهدی جوشقانی، تا: غره ربيع الثانی 1270ق؛ محشی بعضی از آنها از سید حسین و محمد؛ مهر: كاتب عبده محمد اسماعيل بن محمد مهدی» (مربع)؛ جلد: گالینگور سبز، 80گ، 18 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 3 - 133]
š.-ul fawā'id-iş Şamadīyya
محمد علی بن ملک حسن، ق13 قمری
mohammad ‘alī ebn-e malek hasan (- 19c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح مزجی توضیحی مختصری است بر رساله «الفوائد الصمدية» شیخ بهاء الدين عاملی، مشتمل بر حل مشکلات و بسط و تحقیق و فوایدی که بنا به گفته مؤلف کمتر دیگران بدانها می پردازند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8343
آغاز: نحمدک یا من سلک بنا معرفته بمنه الجسيم و بعثنا في طریق عبادته باحسانه القديم و بين لنا سبيل الرشد من الغي برسوله المنتجب و كتابه الكريم؛ انجام: و قال في الكشاف هل اتی ای افداني على معنى التقرير و التقدير جميعا ای اتى على الانسان قبل زمان
خط: نستعلیق مغلوط، كا: ابوالقاسم، تا: چهارشنبه 7 رجب 1271ق؛ جلد: تیماج مشکی، 167گ، 20 سطر، اندازه: 12×22/5سم [ف: 21 - 303]
Š.-ul-fawā’id-iş-Şamadīyya
مهاجرانی، فرج الله بن کریم، ق13 قمری
mohājerānī, faraj-ol-lāh ebn-e karīm (- 19c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
حاشیه ای است بر «الفوائد الصمدية» شیخ بهایی، بی دیباچه، با سربندهای «قوله».
آغاز: بسمله. و تشتمل على خمس حدائق الأول في تعريف الفن و بیانه و موضوعه ... و الحديقة الروضة ذات الشجر و النخل شبه بها..
آغاز: برابر؛ انجام: ثانيهما عروض و صنعته لانه وضع اسما لعدد معین ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1239ق؛ افتادگی: انجام؛ توضیح: نام مؤلف از آغاز معلوم گردید؛ اهدایی: دکتر مهدی روشن ضمیر؛ 12گ (105پ -116پ) [ف: 3 - 107]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تممت و كملت هذه النسخة الشريفة المسماة بشرح الصمدية في ايضاح مقاصدها المعضلة و اظهار مطالبها المشكلة في الخامس ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1280ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ در برگ اول و آخر اشعاری آمده با امضای «محمد باقر» در سال 1283؛ مهر: «كاظم الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 128گ، 16 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 1- 184]
š.-ol-fawā'id-es-samadīyya = š.-e samadīyya
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
تاریخ تأليف: 3 رجب 1266 ق (موافق با جمله «ثالث الرجب» به حذف الف در الرجب)
شرح مزجی است بر رساله «الفوائد الصمدیه» شیخ بهائی که آن را جهت فرزندش میرزا سلیمان ملقب به میرزا آقا نگاشته است.
آغاز: پس از ستودن ذات احدیت و درود فرستاده ... چنین گوید بنده شرمسار محمد بن سليمان الطبيب التنکابنی، که فرزند دلبندم ... انجام: چون الم نشرح لک صدرک آیا با نکردیم سینه تو را شاهد در همزه شد که بر سر نفی داخل شد تمت
[دنا 897/6 -898 (22 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: اتمام این شرح در ثالث شهر رجب شد ... هزار و دویست و شصت و شش ... و الحمد الله که داعی ... در مدت چهارده روز این کتاب را تأليف نمودم و ... سی و سه سال از عمرم می گذرد قریب به شصت تأليف نموده ام و بجهت ترغیب مبتدئين و معلمین و محصلين بتفصيل مؤلفات خود را بیان می نمایم اول شرح عوامل جرجانی ... شصتم کتاب بحر البكاء ... شصت و پنجم رساله در ارث فارسی ... تم على يد مؤلفه محمد بن سليمان الطبيب التنکابني في سنة 1266
کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 150گ (238-89)، 17 سطر (15×10)، اندازه: 20×17سم [ف: 13 - 3156]
بی کا، تا: 1260ق؛ قطع: خشتی [ف: - 161]
خط: نستعلیق، کا: شكر الله بن حيدر خواجه وند، تا: 1268ق، جا: مدرسه ملا علیرضا کلارستاقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125 گ، اندازه: 29×18سم [ف: - 108]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابراهیم بن یوسف حسینی، تا: 1269ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 78گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2616]
خط: نسخ، كا: محمد اسمعيل بن على الكایی، تا: 1272ق؛ واقف: محمد صادق کلارستاقی، 1277ق؛ جلد: تیماج، اندازه: 22×19سم [ف: - 283]
خط: نستعلیق نازیبا، كا: محمد صادق بن مشهدی علی کرم کلارستاقی، تا: رمضان 1285ق، جا: سلیمان آباد مدرسه سلیمانیه؛ جلد: گالینگور آبی، 165گ، اندازه: 22×17سم [ف: - 223]
آغاز: برابر؛ انجام: کلام مصنف تمام شد و ختم نموده کتاب خود را به آیه شریفه چنانچه ابتداء به بسم الله نموده بوده که او نیز آیه ای از کلام الله بوده.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1299ق؛ مصحح، محشی از سید هاشم بن احمد و غیر او، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 154گ، 20 سطر (14×7)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 32 - 358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: يوسف بن ابراهیم امامی، تا: قرن 13 کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور طوسی، 96گ، 17 سطر (15×12)، اندازه: 23×18سم [ف: 3 - 200]
بی کا، تا: 1301ق؛ جلد: گالینگور طوسی، اندازه: 22×17سم [ف: 217]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1301ق؛ جلد: تیماج، 65گ، 15سطر، اندازه: 21×17سم [ف: - 108]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1301ق؛ جلد: تیماج، 65گ، 15سطر، اندازه: 21×17سم [ف: - 108]
آغاز: برابر، انجام: از غرائب اینکه اتمام این شرح در ثالث شهر رجب شد و عبارت ثالث الرجب تاریخ اتمام این شرح است که هزار و دویست و شصت و شش باشد به اسقاط الف در الرجب.
خط: نستعلیق، كا: سید قوام بن محمد سیاهکل دری، تا: چهارشنبه 7 جمادی الاول 1304ق، جا: قزوین مدرسه التفاتیه؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 105گ (1پ-105ر)، اندازه: 17×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 857]
آغاز: بسمله. یعنی ابتدا می کنیم بنام پاک
خط: شکسته نستعلیق، کا: شیخ نصر طالقانی، تا: شوال 1305ق، جا: تهران سرچشمه خانه میرزا محمود خان کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 96گ، 19 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 3- 515]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ولی الله بن آخوند ملا محمد تقی طالقانی، تا: 27 ذیقعده 1307 ق، به خواهش برادر عزیزش شیخ مهدی؛ کاغذ
فرنگی؛ جلد: مقوا، 14 و 15 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 2]
خط: نستعلیق، كا: على مهرانی طالقانی، تا: 1315ق؛ 16 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: - 323]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق و عناوین نسخ، كا: ابو طالب بن میرزا علی، تا: 18 ذیقعده 1325ق؛ جلد: مقوایی، 82گ (1پ -82ر)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 4 -182]
آغاز: بسمله، احسن كلمة يبتداء بها الكلام ... نیکوترین کلمه ای که ابتدا کرده می شود به آن کلمه کلام و بهترین خبری که ختم
کرده می شود به آن خبر مقصود و ثنای توست کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 12 صفر 1326ق؛ جلد: مقوا، 135 گ، 19 سطر [ف: 1- 160]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن شريف العلماء نوری، تا: 5 شوال 1341ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ جلد: تیماج عنابی، 140گ، 20 سطر، اندازه: 13× 20/5 سم اهدائی رهبر: 10 - 262]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:1026
همان نسخه بالا [مؤيد: 3 - 39]
بی کا، بی تا، جلد: تیماج سیاه، 25گ، اندازه: 17×22 سم [ف: 285]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه مسجد جامع - چالوس؛ خط: نستعلیق، كا: على طالقانی، بی تا، 252ص [عکسی ف: 7- 65]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ، اندازه: 29×18سم [ف: - 108]
آغاز: برابر؛ انجام: و این از عين و برکت چهارده معصوم و از عمر خودم الى الان که سی و سه سال از عمرم می گذرد قریب به شصت تألیف نمودم به جهت ترغیب متدینین.
خط: نستعليق نازیبا، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، 42گ، 17سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 107]
آغاز: برابر؛ انجام: والحمدلله که داعی برادران دینی در مدت چهارده روز این کتاب را تألیف نمودم و این از یمن وبرکت چهارده معصوم بوده و از اول عمر خودم الى الان که سی و سه سال از عمرم می گذرد قریب به شصت تأليف نمودم به جهت ترغیب متدینین.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج [ف: 1- 380]
Š.-ol-fawā’id-es-samadīyya
طارمی، جواد بن محرم علی، 1263 - 1325 قمری
tāramī, javād ebn-e moharram ‘alī (1847 - 1907)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح مزجی متوسطی است بر «الفوائد الصمدية» شیخ بهاء الدين عاملی، نگاشته شده برای مبتدئين که فهم عبارت های عربی برایشان مشکل بود، با توضیحات مفیدی با عناوین «المعنی، الفائده، البحث» و بعضی جدولها و اشکال برای مسائل کتاب.
آغاز: بسمله، الحمدلله على افضاله والصلاة والسلام على خاتم انبيائه ... اما بعد چنین گوید این ذره خاکی بنیاد اقل العباد ... محمد جواد بن محرم طارمی انجام: هل داخل نمی شود بر منفرد پس گفته نمی شود لم يقم زید و گفته می شود هل قام زيد بخلاف همزه ... مثل الم نشرح لك صدرك ... اللهم اشرح صدورنا بانوار المعارف ... الى يوم الدین
[دنا 898/6؛ الذريعة 362/13]
آغاز: برابر؛ انجام: و انا نتوسل اليك بحبیبک محمد محمد سيد المرسلين و آله الأئمة المعصومين صلوات الله عليهم اجمعین.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 16 رمضان 1286ق، برای نور چشمی میرزا ابراهیم مشهور به میرزا مؤجل؛ جلد: تیماج قهوه ای، 145گ ( 170-26 پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 24 - 114]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسین بن ابوالحسن قزوینی، تا: 26 صفر 1370ق؛ جلد: تیماج سبز، 168گ، 15 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 5 - 2616]
š.-ol fawā'id-es samadīyya = basātīn-ol hādīya fī š.-es samadīyya = basātīn-on nahy
انصاری، هادی بن اسدالله
ansārī, hādī ebn-e asad-ol-lāh
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
ترجمه و شرح مفیدی است بر کتاب «الصمدیه» شیخ بهاء الدين عاملی که مؤلف هنگام خواندن علوم عربیت نگاشته است. در پشت برگ آخر کاتب کتاب را «بساتين الهادية في شرح الصمدیه» و «بساتين النحو» نامیده و گویا این نام ها از مؤلف نباشد.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 3652- 18/172
آغاز: احسن اسم تفضیل میباشد از حسن کلمه بفتح لام و کسر كاف فصیح تر می باشد از فتح و کسر كاف باسكون لام و مضاف الیه می باشد؛ انجام: زیرا که تا متوسل بتو و حبیب تو شدیم محمد مصطفی و خاتم انبیاء و ائمه اطهار ... صلوات الله عليهم اجمعین الى القيامة يوم الدين خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 10 ربیع الثانی 1328ق؛ مجدول روی برگ اول خط مؤلف به تاریخ 28 جمادی الثانی 1336 با مهر «هادی الانصاری» (بیضی)؛ یادداشت هایی از میرزا علی خان و غلام رضا اعتمادزاده معتمد الوزرا به تاریخ جمعه 19 رجب 1331؛ جلد: مقوایی، 167گ، اندازه: 18×10سم [ف: 5 - 2616]
š.-ol fawā’id-es samadīyya
بلر کی، علی بن حسن، ق14 قمری
belarkī, ‘alī ebn-e hasan (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
آغاز: بسمله و اعلم قاعده علما این است که در ابتدا کتب بعد از ابتدا به بسم الله ابتدا به حمد می کنند نظر به حدیث نبوی ...
آغاز: برابر؛ انجام: بجهت اینکه شباهت افتقاری است لاحتياجها الى الجملة الصلة كالحرف محتاج اليه، قوله بعد من و ما استفهام قید است از برای ذاء قوله و الجواب رفع
خط شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 27 ذیقعده 1333ق، جا: مدرسه لات محله سخت سر؛ خط خوردگی و تعجیل در نسخه؛ جلد: مقوا، 75گ، 12 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: - 108]
آغاز: برابر؛ انجام: الثاني عشر صفت لام و معمول مجرد از لام و اضافه نحو حسن وجه، الثالث عشر صفت بالام و معمول کذلک.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج، 39گ [ف: 1 - 381]
š.-ul fawā'id-iş Şamadīyya
تنکابنی، محمد حسن بن محمد شفیع، ق14 قمری
tonekābonī, mohammad hasan ebn-e mohammad šafī“ (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح نسبتا مفصل و تحقیقی با عناوین «قوله، قوله» بر صمدیه شیخ بهاء الدین عاملی است.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:1935/1
آغاز: بسمله، و اعلم قاعده علما این است که در ابتداء کتب بعد از ابتداء به بسم الله ابتداء به حمد می کنند نظر به حدیث نبوی کل امر ذيبال لم يبدء فيه بحمدالله فهو اقطع و ابتر؛ انجام: یعنی غیر مقید بودن تفضیل این موصوف بر کسی اضافه شده است بلکه قصد گردیده شود بر جمیع مخلوق پس در این حال. این شرح نا تمام می باشد و موجودی تا اواخر مبحث اسم تفضيل است؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: ذیحجه
1322ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 48گ، 15 سطر، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف: 5 - 320]
Š.-ol fawā'id-es samadīyya
دهدشتی، محمد حسن، ق 14 قمری
dehdastī, mohammad hasan (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح مفصلی است بر الفوائد الصمدیه شیخ بهایی، شارح شرحش را در 13 ذیحجه 1310ق شروع نموده است و در غره جمادی الثانی 1314 آن را وقف نموده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:4246- 21/166
آغاز: بسمله یعنی ابتدا می کنم به نام خداوندی که این صفت دارد رحمن است واین صفت دارد رحیم است احسن كلمة يبتدأ بها الكلام یعنی نیکوتر کلمه که ابتدا کرده می شود به آن کلامها؛ انجام آن بالفتح و التشديد حرف تاکید و توول مع معموليها بمصدر من لفظ خبرها ان كان مشتقا و بالكون أن كان جامدا نحو بلغني انك منطلق وان هذا زيد.
خط: نستعلیق شکسته، کاتب = مؤلف، تا: 1310-1314؛ جلد: تیماج سرخ، 82گ، 15 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2628]
صالحی، محمد رضا، ق14 قمری
Š.-ol fawā’id-es samadīyya
sālehī, mohammad rezā (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرح متوسطی است بر کتاب «فوائد الصمدية» شیخ بهاء الدين عاملی. شارح نخست قطعه ای از متن را به فارسی ترجمه کرده و سپس توضيح آورده است.
قم؛ مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:726
آغاز: الحمد الله الذي هدانا لكسب العلم ووفقنا لاقتناء الفشائل ... ترجمه نیکو کلمه ای که ابتدا می شود به او کلام و بهتر خبري که ختم می شود به او مقصود حمد تست؛ انجام: تفسیر در اینجا شیخ بهائی مفردات را ذکر می فرمایند و آنها همچنانکه گفته شد همزه أن أن أن أن اذ اذا ... که هر کدام معنی هایشان ذکر شد.
خط: نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا: محرم 1363ق، ذیحجه 1362؛ مجدول ؛ جلد: مقوا، 102گ، 19 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 15]
š.-ul fawā'id-iş Şamadīyya
طبری آملی، محمد باقر، ق 14 قمری
tabarī āmolī, mohammad bāqer (- 20c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
تاریخ تأليف: 1343ق
تهران؛ مروی؛ شماره نسخه: 690
كاتب: = مؤلف، تا: 1343ق؛ در پایان نوشته: نوشتن هر کتابی موقوف است بر چهار علت که عبارت است از مؤلف و مصنف و مرکب و کاغذ. این کتاب تمام این چهار علل از اختراع حقير است مع ذلک گویند اهل ایران دارای صنایع و حرف نخواهند بود. و مؤنه حقیر روزی ده شاهی چیزی علاوه بود یک نسخه از این کتاب مع یک جلد شرح عوامل پارسی و یک جلد حاشیه بر شرح جامی و یک مجلد حاشیه بر حاشیه ملاعبدالله یزدی در مدرسه معمار باشی وقف نمودم در کتابخانه مدرسه است. مؤلف عکس یک روحانی که ظاهرا خودش باشد اول کتاب بامداد به گونه بسیار جالب کشیده؛ قطع: خشتی [ف: - 161]
Š.-ol-fawā’id-es-samadīyya
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، ق 15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21c)
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرحی است بر «الفوائد الصمدية» شیخ بهائی با نظر به دروس استاد مدرس افغانی.
قم؛ ارگانی بهبهانی؛ شماره نسخه: 40
آغاز: با در بسم از حروف جاره و اسم مجرور بوسیله حرف با و اسم جار و مجرور متعلق به عامل مقدر که ابتداء یا ادرس
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: کلاسوری، 10 سطر، اندازه: 21×18/5 سم [ف: - 64]
S.-ul-fawa'id-is-Samadiyya
رشتی، جواد
raštī, javād
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح شیخ جواد رشتی از اعلام عصر ناصری است در دو مجلد بر فوائد الصمدیه شیخ بهائی.
آغاز و تشتمل هذه الفوائد اشتمال المركب على اجزائه على خمس حدائق؛ انجام: عن الراجح اليه. مجلد اول؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، واقف: مرتضی مدرسی چهاردهی (سبط مؤلف)، فروردین 1344؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 275گ، اندازه: 23×18سم [ف: 12 - 200]
آغاز: نائب الفاعل؛ انجام: بهند فلالیلی ... و لاهند. جلد دوم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، واقف: مرتضی مدرسی چهاردهی، فروردین 1344؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 129گ، اندازه: 22×35سم [ف: 12 - 200]
š.-ul fawā’id-iş Şamadīyya
کرهرودی، محمد رضا بن محمد ظهير
karahrūdī, mohammad rezā ebn-e mohammad zahīr
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030)
شرح توضیحی متوسطی است با عناوین «قال، اقول» بر کتاب مشهور «الفوائد الصمدية» شیخ بهاء الدین عاملی، با رد و ایراد در بعضی مسائل آن.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 9051/2
آغاز: الحمدلله الذي وقفنا لتمهيد القوانين النحوية و اسس لنا اساس قواعد العربية و انطقنا بشكر الألاء و النعماء الجلية؛ انجام: شرع في القسم الخامس منها و هو المفعول فيه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 21گ (67پ - 87پ)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 23 - 208]
Š.-ul fawā’id-iş Şamadīyya
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
غیر همانند:
آغاز: بعد از خطبه صمدیه ... و الخامسة في المفردات و الحديقة الروضة ذات الشجر و النخل شبه بها مقاصد الكتاب في النفع و الاثمار از اول تا اسماء العاملة المشتبه بالافعال را شامل است و از آخر افتادگی دارد. شرح مزجی متوسطی است که ابتدا قسمتی از متن را آورده و به شرح آن می پردازد؛ خط: ثلث، كاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: - 120]
آغاز: قال قدس سره مقتديا بالحديث النبوي كل أمر ذي بال لم يبدا فيه بسم الله فهو ابتر بسمله، الباء للملابسة فالظرف؛ انجام: اللهم و كما وفقتنی لشرح ما اورده المصنف فاجعلني ممن شرحن صدره للاسلام ... از: آخوند شیخ محمد / زمان تألیف: 1133ق. شرح نسبتا مفصلی است بر رساله «الفوائد الصمدیه» شیخ بهائی. آنچه قبل از شروع کتاب و بعد از اتمام آن در نسخه برمی آید این است که شارح شیخ محمد است و هر چند نام کامل شارح در حد یقین معلوم نبوده اما با توجه به سال تأليف و نام شارح در نسخه، بعید نیست نسخه حاضر همان شرح صغير بهاء الدين محمد باقر حسینی نائینی (م بین سال های 1130 و 1140) باشد که در روضات الجنات (12177) و الذریعه ( 362/13) سه شرح كبير و متوسط و صغیر بر صمدیه به ایشان نسبت داده شده؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد سامع، تا: 1155ق؛ مصحح، محشی با استفاده از صحاح و کنز اللغة و با امضای «منه» با کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 174گ، 14-16سطر (13/5×9)، اندازه: 14/5×19 سم [ف: 12-246]
آغاز : ...... المنصوبات هو ما اشتمل على علم المفعولية فمنه المفعول المطلق وهو اسم مافعله فاعل فعل مذکور بمعناه ويكون للتاكيد والنوع والعدد، انجام: ويحذف من العلم موصوف بابن مضافا الهی علم نون التاكيد خفيفة شرح متوسط بر «الفوائد الصمدية» شیخ بهایی که به صورت مزجی نگاشته شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 75گ، 8 سطر، اندازه: 22×15سم [ف مخ - 3 - 1238]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم الباء إما للاستعانة أو المصاحبة و الأولى أولى لإشعارها يكون ذكر الاسم الكريم عند ابتداء الفعل؛ انجام: لكنها مقدرة لئلا يلزم خلاف وضعها بالكلمة أى بالفتح، أي بفتح الهمزة ... شرحی نسبتا مبسوط بر کتاب صمدیه در علم نحو است که به صورت مزجی شرح گردیده است، شارح آن مشخص نگردید؛ خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «ابو العلي الاكبر » (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی مشکی، 76گ، 18 سطر (16×11)، اندازه: 19×22/5سم [ف: 29 - 413]
بی کا، تا: 1228ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 108گ، اندازه: 16/1 × 20/5 سم [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد اسماعیل، تا: 1229ق [الفبائی: - 346]
آغاز: من ذلك الاشعار و متعلق الباء مقدور خاص أو عام فعل أو اسم مؤخر أو مقدم فهذه ثمانية اقسام الاول تقدیر فعل خاص
مؤخر؛ انجام: و تقبله من انك انت السميع العليم و افضلهم شأن و مرتبة عندک و آله الأئمة المعصومين صلواتك عليهم صلاة تامة. شرح مزجی است بر کتاب «الفوائد الصمدية» شیخ بهائی، تأليف شد در 17 شوال 1195؛ خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، كا: محمد هادی نوری، تا: 11 جمادی الاول 1268ق؛ افتادگی: آغاز؛ 83گ، 18 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 1- 244]
آغاز: و اعلم انه ... كان الأحسن في كل مقام؛ انجام: موجود: آنها يكون موصولة بمعنى الذي نحو قوله تع ما عندكم. نمی توان شارح را که به هر حال غیر از سید علی خان مدنی و شیخ جواد است على التحقيق تعیین نمود؛ خط: متن نسخ، شرح نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: شمس الدين جزائری، شهریور 1348؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: مقوا، 153گ، 13 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 12 - 201]
آغاز: که این صفت دارد قطع کننده است گردن بت پرستان را که لئيم میباشند؛ انجام: آیه شریفه چنانچه ابتدا به بسم الله نموده بود که او نیز ایه ای از کلام الله بود شرح و ترجمه الفوائد الصمدیه شیخ بهاء الدین عاملی که بسیار مختصر و احتمالا مؤلف آن در دوران طلبگی و حین فراگیری صمدیه آن را تألیف کرده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: على بن حبیب الله حسینی تنکابنی، تا: 29 رمضان 1317ق؛ افتادگی: آغاز؛ كاتب احتمالا مؤلف نیز می باشد؛ جلد: مقوا با روکش کاغذ، 231 ص (3-233)، 17 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 2 - 172]
آغاز: بسمله، نحمدک یا من سبلک بنا نحو معرفته بمنه الجسيم و بعثنا في طريق عبادته باحسانه القديم و بين لنا سبیل الرشد من الغي برسوله المنتخب؛ انجام: فائده العطف على ثلثه أقسام الأول العطف على اللفظ وهو الأصل نحو ليس زید بقائم و لاقاعد بالخفض و شرطه امکان توجه العامل الى المعطوف ... شرح مزجی متوسطی است بر کتاب «الفوائد الصمدیه» شیخ بهائی. نسخه حاضر به دلیل افتادگی از انجام تا قسم دوم از توابع یعنی عطف به حروف را در بر دارد. در نسخه نامی از شارح نیامده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنکی، جلد: تیماج قهوه ای، 83گ، 14-19 سطر (15×9 و 10/5 ×17)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 18 - 223]
آغاز: المعرب و هو على ضربين احدهما منصرف و هو ما يدخله الرفع و النصب و الجر و التنوين و ثانيهما ... دخول اللام عليها
کالضمایر و غيرها شرح مختصری است بر کتاب «فوائد الصمدیه» شیخ بهاء الدين محمد عاملی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 20 سطر، اندازه: 11×15سم [ف: - 423]
آغاز: المعبود بالحق او الاعلم من ذلك فعلى الأول يلزم استثناء الشيء من نفسه و على الثاني يلزم الكذب لكثره المعبودات الباطله، انجام: كالتاء في انت و الياء في ایای. فان الأولين وضعتا للخطاب و الاخيره للتكلم وليست بضمائر. شرح مزجی متوسطی است بر کتاب «الفوائد الصمدیه) شیخ بهایی. این شرح ناقص است و فقط شرح مباحث حديقه اول و
حدود نیمی از حديقه دوم - تا اواخر مبحث اسامی معرب - را دربردارد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 88گ، 15 و 16 سطر (14×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 16 - 318]
آغاز: و يترجح تركها ای ترک علامه التأنيث الفاعل حقیقتأ؛ انجام: تدل على الزمان نحو ما دامت حیا ای مدة دوامی حیا. شرح مزجی متوسطی است که ابتدا قسمتی از متن را آورده و به شرح آن می پردازد. شرح مزجی است بر فوائد الصمديه شيخ بهاء الدين محمد بن حسین عاملی؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک در 30 رجب 1322 با مهر «رق الحسن الزکی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: - 132]
شرحی است بر صمدیه و بسیار نزدیک به شرح صغیر سید صدرالدین علیخان مدنی است بر آن کتاب. این شرح تحت عنوان «قوله قوله» ترتیب یافته است؛ بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج ماشی، 322ص، 12 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 10 - 266]
آغاز: السابع من الأنواع الثمانية الحال لما فرغ من بيان المفاعيل شرع في بيان الحال فقال هي المبينة للهيئه؛ انجام: تفصيل المفردای الذي لا يكون مضافأ ولا مضارعا له فيدخل فيه نحو بازیدان و یازیدون. شرحی است به طور مختصر بر «فوائد الصمدیه» شیخ بهاء الدين محمد بن حسینی عاملی به صورت مزجی، چند صفحه آن در اول کتاب و چند صفحه در آخر بعد از شرح شافیه کتابت شده است، در حقیقت شرح شافية وسط این کتاب واقع شده است و از السابع الحال» شروع و تا قسمتی از باب منادی را شامل است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک: نصر الله بن حاجی سید حسن دلال اقمشه با مهر «عبده الراجی نصر الله حسینی» (بیضی)؛ مهر: «صالح بن ابراهیم» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: - 243]
š.-ol fawā’id-es samadīyya
وابسته به: الفوائد الصمدية = صمدیه؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030)
غیر همانند: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15779
آغاز: بسمله. احسن كلمة يبتدأ بها الكلام و خیر خبر يختتم به المرام حمد ک اللهم ... معنی اسم تفضیلست و تمام شدن اسم تفضیل به سه چیز است یا بمن مثل زید افضل من عمرو یا الف و الام مثل زبد الأفضل یا به اضافه احسن كلمة نيكوتر کلمه ای که ابتدا کرده می شود به آن؛ انجام: رفع ضمیر داده است و مطابقه کرده است خبر مبتدا را، هند مؤنث قائمة مؤنث، تمت. شرح صمدیه شیخ بهائی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ با خط خوردگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110گ، 19 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 44 - 61]
آغاز: أحسن كلمة يبتدأ بها الكلام نیکوتر کلمه ای که مبتدا گردیده می شود به آن کلمه کلام، و اضافه احسن به سوی کلمه اضافه بیانیه است؛ انجام: کسب تخصيص نمود نه کسب تعریف و اضافه که کسب تعریف می کند اضافه معنویه است. شرحی است مختصر با ترجمه تحت اللفظی عبارات، بر «الفوائد الصمدية» شخ بهائی. در نسخه فقط مقداری از شرح خطبه آمده و ناقص مانده؛ خط: نسخ مغلوط، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 15×10سم [ف: - 39]
ساخته 27 شوال 1195؛ خط: نسخ، كا: محمد هادی نوری بیلی، تا: 1268ق؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 905]
آغاز: در بسم الله چند امر است که ذکر آنها مناسب مقام است، امر اول در لفظ باء است شرح مزجی مختصری است بر رساله «الفوائد الصمدية» شیخ بهاء الدین عاملی، که در آن عبارت های متن ترجمه و ترکیب شده و آنچه احتیاج به توضیح دارد توضیح داده می شود. این شرح تا بحث «لا» را دارد و گویا تأليف آن ناتمام مانده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14، احتمالا به خط مؤلف؛ جلد: گالینگور سبز، 34گ، اندازه: 24/5×18سم [ف: 3 - 132]
آغاز: چرا ابتدا کرد به بسم الله به جهت قول نبی که فرموده كل امر ذي بال لم يبدأ فيه ببسم الله فهو ابتر یعنی هر کار صاحب شأنی که ابتدا نشود در آن کار؛ انجام چهارم از اسباب منع الصرف عدل است و عدل بر دو قسم است عدل حقیقی و عدل تقدیری ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ تملك: مرتضی بن محمد علی حسینی برزانی به سال 1347 با مهر «العبد مرتضى الحسینی» (بیضی)؛ مهر: محمد علی بن محمد حسین الحسینی» (بیضی)؛ 89گ، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 2 - 363]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم ابتدا می کنم به نام خدایی که روزی دهنده است در دنیا و بخشنده است در آخرت؛ انجام: و هي في الاخرين ممتنعة نحو طفق زيد ... لیکن سیبویه اسم را مفعول می داند و یا ... شرحی است متوسط و مزجی بر فوائد الصمدية» شیخ بهائی؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محسن بن حبیب الله بن آقا جان مشیری الاصل بار فروش المسكن، تا: 1305ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 40گ (20ر -59پ)، اندازه: 11×17/5سم [ف: - 41]
آغاز: كله مضاف اليه احسن، يبتدء، فعل مجهول، بها متعلق است بيبتدء الكلام نایب فاعل، این جمله صفت است از برای کلمه؛ انجام: هل اتى على الانسان حين من الدهر اللهم اشرح صدورنا بانوار المعارف و نور قلوبنا بحقایق اللطائف و اجعل ... انک انت السميع العليم. اصل از شیخ بهائی، شارح و مترجم شناخته نشد در لبه کتاب چیزی نوشته شده که چنین خوانده می شود: «منور النحويه في شرح الصمدیه)»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1322ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: کاهی، جلد: مقوا، 16 سطر (14×8)، اندازه: 14×18/5 سم [ف: 2 - 1]
آغاز: و آن کلمه یا فعل است یا حرف و كلام لفظ است که این صفت دارد ... الحديقة الثانية در آن چنان چیزی است تعلق دارد به اسم ها و اسم اگر شبیه باشد به حرف از حیث معنی مثل متی؛ انجام: الحديقة الخامسة يعنى حديقه ای که این صفت دارد پنجمی است در مفردات است اولی از آن مفردات همزه است ... یعنی مبرد می گوید به سر ضمیر هم می آید و گاهی. از اواسط حديقه اول تا حديقه پنجم. شرح مزجی متوسطی است بر رساله «الفوائد الصمدية» شیخ بهایی در نحو که به جهت افتادگی طرفین نسخه نام شارح به دست نیامد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 13 و 14ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 105گ، 15 سطر، اندازه: 19×11/5 سم [ف: 1 - 342]
آغاز: بسم الله ... با حرف جار است و معنیش یا مصاحبه است مانند خرج زید بعشيرته یا استعانت است مانند کتبت بالقلم؛ انجام: دیگر اینکه همزه بر منفی داخل می شود مانند الم نشرح لک صدرک اما نمی توان گفت هل لم نشرح ... شرح مزجی توضیحی بسیار مختصری است بر «الفوائد الصمدية » شیخ بهاء الدین عاملی، با ترکیب عبارت های آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «باز جهان یافت ز جمشید آرایش نو» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 60گ (1پ - 60پ)، اندازه: 11×17 سم [ف: 2 - 7]
دو بخش از شرح فارسی و عربی بر صمدیه از مبحث توابع؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: سید محمد سعید بن حسین حسینی، تا: 1327ق، کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 2ص (142 -143)، اندازه: 11/5 ×19 سم [ف: 10 - 2215]
š.-ul fawā’id-id diyā'īyya fī š.-il kāfīya
خواجگی شیرازی، محمد بن احمد، ق 10 قمری
×ājagī šīrāzī, mohammad ebn-e ahmad (- 16c)
وابسته به: الفوائد الضيائية في شرح الكافية = شرح الكافية لابن الحاجب = شرح ملاجامی؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817 -898)
شرحی است از محمد بن احمد مشهور به خواجگی شیخ شیرازی بر شرح جامی مسمی به «فوائد الضيائيه» بر کافيه ابن حاجب در نحو، که شارح آن را با استفاده از شرح رضی الدین استرابادی و حواشی شهاب و دیگر مختصرات و مطولات برای فرزند خود ابو السعادات سعد الملة و الدنيا و الدين محمد تأليف کرده است. وی ابتدا بر مذهب شافعی بود و بعدها تشیع اختیار نمود و کتاب نظامیه را در تأیید مذهب امامیه در همین ایام تأليف کرد. غیر از کتاب مذکور و شرح ما نحن فيه مصنف را در حکمت و کلام و صرف و نحو و تفسير تألیفاتی است که برخی از آنها از قبیل شرح فصول نصیریه و شرح باب حادی عشر و مختصر مجمع البيان در تفسير و الفيه در نحو کم و بیش مشهور می باشند. (عرفانیان)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:3854
آغاز: بسمله، يا من الائک کافیه و نعمائك وافية شافية صرف وجوه قلوبنا نحو بابک مرفوعات و منصوبات و مجرورات؛ انجام: الرفع في اسم من الأسماء و لا يعلم انه يكون بنا. (ناقص)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ اکثر حواشی به خط مؤلف؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 250گ، 23 سطر، اندازه: 27×14سم [ف: 12 - 201]
Š.-ul fawā’id-id diyā'īyya fī š.-il kāfiya
عارف، ابو محمد، ق 10 قمری
‘āref, abū-mohammad (- 160)
وابسته به: الفوائد الضيائية في شرح الكافية = شرح الكافية لابن الحاجب = شرح ملاجامی؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817 -898)
تاریخ تأليف: دوشنبه 5 رجب 994ق
شرحی است بر مباحث فعل و حرف از کتاب «الفوائد الضيائية» جامی که مؤلف هنگام تدریس این کتاب برای پسرش ابوالفتح محمد العارف، نگاشته است. این شرح با عناوین «قوله، قوله» برگزار شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:3/ 7730
آغاز: الحمد لمن نجا من نجا نحو جنابه و فان من ولى وجهه شطر بابه و الصلوة على من ارسله لتبليغ كتابه و تقریر خطابه و على كافة آله و قاطبة أصحابه و على سائر من؛ انجام: قد استراح جواد القلم عن الغدو في ميدان البيان بتوفيق الملك المنان وقت الظهر من يوم الاثنين خامس شهر الله رجب المرجب المنخرط في سلك شهور سنة أربع و تسعين و تسعماة.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ملا مسیح، بی تا، جلد: تیماج مذهب، 197ص (112-308)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 26 - 221]
Š.-ul-fawā'id-id-diyā'īyya fī š.-il-kāfīya
وابسته به: الفوائد الضيائية في شرح الكافية = شرح الكافية لابن الحاجب = شرح ملا جامی؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817 -898)
غیر همانند: 1. یزد؛ کاظمینی؛ شماره نسخه:165
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فهذه شرح مشکلات و ایضاح مغلقات من كتاب الذي المسمى بشرح جامی کتبته في موقع قراءتها؛ انجام: قوله في ضمن هذا الرفع الخاص و هو الرفع عن المفرد المقدار قوله لان الابهام فيه ای في المفرد المقدار قوله
شرح مختصری است در بیان معضلات و مغلقات شرح جامی که شارح هنگام قرائت کتاب آن را نگاشته و تا بحث تمیز را داراست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ 29گ، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 1 - 148]
آغاز: بسمله، الحمد لولیه ای ... لجنس الحمد ... و لصاحبه هذا على تقدير رجعل اللام للجنس؛ انجام: ام اراد به الحذف اعم منه يكون مع قائم مقامه تنافيه ... تا مبحث حروف ندا را شامل است. شرح مزجی مختصری است بر «الفوائد الضيائيه» در شرح كافيه ابن حاجب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 38گ (73پ -110)، 30 سطر، اندازه: 25×10سم [ف: 2 - 277]
آغاز: نحمدک یا من الهمنا فوائد المعانی و علمنا بدايع البيان و فهمنا روايع الاحسان بعث الينا رسولا منا يتلوا علينا آياته؛ انجام: و على المصنف لازالت امور العالمين منتظمة براية و اقطار المشارق
و المغارب منورة برواية الرواء بالضم حسن المنظر، تم کامل، شرح متوسط و مزجی بر کتاب «الفوائد الضيائية» که در آن مشکلات و مبهمات لفظی و معنوی متن برطرف شده است؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 97گ، 19 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: - 181]
š.-ol favā’ed-ez zīyā’yya fī š.-el kāfiya
وابسته به: الفوائد الضيائية في شرح الكافية = شرح الكافية لابن الحاجب = شرح ملاجامی؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817 -898)
غیر همانند: .. شیراز؛ علامه طباطبائی، شماره نسخه: 284/2
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم معنیش ظاهر است، الحال باید دانست که بسم الله جار و مجرور است و هر جار و مجروری که هست
خط: نسخ، بی کا، تا: 1 ربيع الأول 1055ق؛ مصحح [نسخه پژوهی: 3-88]
آغاز: خاصه خدای تعالی است الحال جواب می گوئیم که شما این راه را قبول دارید که جنس حمد خاصه خدای تعالی است
شرحی فارسی بر شرح جامی بر کافيه است، نام مؤلف و شارح به دست نیامد از مطالعه نسخه هم شارح شناخته نشد ولی دانستیم که شرح قولی بر شرح جامی است و در حدود 4000 بیت کتابت آن است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1055ق؛ افتادگی: آغاز؛ در آخر نسخه چنین نوشته شده: «155»، از قرائن چنین به دست می آید که خط شارح می باشد؛ واقف: محسن و اسدالله؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج، 79ص، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 353]
آغاز: الباطن واقع شده است و جوابین مذکورین از ثالث نیز جواب می شود ترجمه و شرح نسبتا مفصلی است از کتاب «الفوائد الضيائية في شرح الكافية» ابن الحاجب. در این نسخه فقط مقدمه و مختصری از آغاز کتاب شرح شده است؛ خط: نستعلیق، كا: بیک محمد شرعانی، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 31گ (1ر- 31پ)، 25 سطر، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 15 - 71]
آغاز: الحمد لوليه و الصلاة على نبيه ... یعنی سپاس و ستایش مختص است از برای ولی حمد فقط شرح مقدمه آن کتاب آمده، شرح نسبتا مفصلی است بر «الفوائد الضيائية في شرح الكافية» ملا عبدالرحمن جامی؛ خط: نسخ، کا: محمد مؤمن بن حاج علی اصغر قزوینی، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 5گ (30پ -134)، اندازه: 15×10سم [ف: 12 - 195]
شرح فوائد غياثية-تحقيق الفوائد
Š.-ul fawā’id-il ġīyātīyya
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الفوائد الغياثية؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
متن کتاب از قاضی عضدالدین ایجی است که قسم ثالث از «مفتاح العلوم» سکاکی را همانند «تلخیص المفتاح» قزوینی خلاصه کرده است اما در اختصار از وی پیش رفته است و این کتاب شرح مزجی متوسطی بر آن است.
آغاز: نحمدک يامن الهمنا فوائد المعانی و علمنا بدايع البيان و فهمنا عواید المثانی و خولنا روايع الاحسان بعث الينا رسولا منا يتلو علينا آياته و جعل مدارج الفصاحة ...
[کشف الظنون 1299/2]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 639
آغاز: برابر؛ انجام: فكيف لايسمى السبع باسمه الضمير للسبع ای كيف لا يسمى السبع منيه وهي اسم للسبع كمابينا وانما اورد السؤال على المكنية في مبحث التخيليه لانها من مهمات المكنيه ومن لوازمها فان اليتخلیه توجد بدون المكنيه كما في قولک اصفار المنية الشبيهة بالسبع لكن لامكنيه بدون التخيليه لان
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ مهر: «بنده الله نظر علی شاه 1032» (مستطیل)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 96گ، 23 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف مخ - 3 - 1239]
Š.-ul fawā’id-il ġīyātīyya
قمی اصفهانی، عباس بن حیدر، ق 11 قمری
qomī esfahānī, 'abbās ebn-e heydar (- 17c)
وابسته به: الفوائد الغياثية؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756)
تاريخ تأليف: سه شنبه دهه اول جمادی الثانی 1085ق
«الفوائد الغياثية» تلخيص قسم سوم «مفتاح العلوم» سکاکی است و چون قاضی عضد الدین عبدالرحمان ایجی این کتاب را به نام وزیر غیاث الدين محمد تلخيص نموده به این نام موسوم شده است. در اول و آخر کتاب شارح صاحب متن را «قاضی عبدالرحمان لاهیجی» نامیده است و این نام اشتباه می باشد، چنانچه از کشف الظنون (1299/2) و مصادر دیگر واضح
می گردد. این شرح مزجی و نسبتا مفصل است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:427
آغاز: بسم الله الرحمان الرحيم، بسمل تیمن ثم حمدل اقتداء بالحديث و الكتاب الكريم؛ انجام: و الله الهادي إلى الرشد و الحسنات و يجري بالنيات و يسلك بالناس سبیل الخيرات
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: سه شنبه دهه اول جمادی الثانی 1085ق؛ تملک: محمد حسن ابن محمد على استرابادی نجفی در دارالسلطنه اصفهان به تاریخ 1094؛ جلد: تیماج قرمز، 98 گ، اندازه: 22×14سم [ف: 2 - 31]
š.-ul fawā'id-il ġīyātīyya
کرمانی، محمد بن يوسف، 717 - 786 قمری
kermānī, mohammad ebn-e yūsof (1318 - 1385)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:4028
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين؛ انجام: بروایه و الرواء بالضم النظر ... و الغفران لاصحابه و لاحباب اصحابه
خط: نسخ، كا: سنندجی، اسحاق بن محمد، تا: 752ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 23 سطر (1487)، اندازه: 18×11 سم [رایانه]
شرح الفوائد الفنارية- شرح الايساغوجي
Š.-un fi-r ribā wa-l ×iyārāt
آل كاشف الغطاء، حسن بن جعفر، 1201-1262 قمری
āl-e kāšef-ol-qatā’, hasan ebn-e ja'far (1787 - 1846)
احتمالا جزئی از کتاب «انوار الفقاهة» مؤلف باشد که در آن فقط مباحث فوق الذکر آمده است.
قم؛ حجت کوه کمری؛ شماره نسخه: 43/2
آغاز: الفصل الثالث في الربا و فيه مطلبان الأول في محله وله شرطان الأول التماثل في الجنس كالحنطة و الشعير
خط: نسخ، كا: حسین علی گیلانی اشکوری، تا: جمعه 18 صفر 1288ق [ف: - 44]
š.-un fi-1 fiqh-il 'amma
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26554
آغاز: بسم الله تعلقه بمحذوف فان الزمخشری؛ انجام: و لاحول و لا قوة الا بالله العلى العظيم
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 68 افتادگی: آغاز [رایانه]
Š.-u qā'idat-in-nisba bayn-al-ḥarfayn
شرح رساله ای است عربی در بیان قاعده نسبت بین دو حرف مشتمل بر شش «فصل» و «خاتمه».
یزد؛ کاظمینی؛ شماره نسخه:530/3
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فقد سألني بعض من الايسعنی مخالفته ... بدان ای عزیز این قاعده جلیله موقو فست بر چهار مدخل مدخل کبیر و مجموعی و سیط و وسیط کبیر و صغیر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ 32گ (19ر-50ر)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 2 - 213]
شرح قاموس- قابوس در ترجمه قاموس
S.-ul-qamus-il-muhit
مناوی، محمد عبدالرؤف بن علی، 952 - 1031 قمری
manāvī, mohammad Sabd-or-ra’ūf ebn-e “alī (1546 - 1622)
وابسته به: القاموس المحيط = قاموس اللغة؛ فیروز آبادی، محمد بن يعقوب (729-817)
شرح مزجی مختصری است بر کتاب «القاموس المحیط) مجدالدین فیروز آبادی که شارح در طول مطالعه کتاب یادداشتی هایی نوشته و مشکلات آن را توضیح داده بود و آنها را در این شرح گرد آورده است. بنا به گفته کشف الظنون (1309/2) از این شرح فقط تا حرف حاء نوشته شده است و نسخه حاضر حرف الف را دارد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2540
آغاز: الحمدلله الذي جعل قاموس يم جوده على اهل حضره شهوده عبابة زخارة؛ انجام: و قد ذهل المؤلف عن ذلك نقله الجوهری کماتری.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملک: ولي الدين محمد و مهر «محمد از خدا خواهد عنایت» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 114 گ، 25 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 7- 124]
5.-ul-qamus-il-muhit
وابسته به: القاموس المحيط = قاموس اللغة؛ فیروز آبادی، محمد
بن يعقوب (729-817)
تاريخ تأليف: غره ربيع الأول 1119ق
شرح مزجی است بر «القاموس المحيط» فیروز آبادی که در آن استشهاد به کلمات لغويين بسیار نموده و از م خليل قزوینی به عنون «قال العلامة في زماننا الخليل بن الغازي القزوینی» نام می برد.
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه: 921
آغاز: الواحد على فاعل اول عدد الحساب و الواحد الله عزوجل لا ثانی معه و لاشریک له في ملكه ولا يشبهه شيء من خلقه و قد يثنى فيقال هما الواحدان از باب الدال اوله الواو و لفظ واحد تا پایان باب الطاء را داراست؛ خط: نسخ، كا: نورالدين محمد بن محمد على سمنانی، تا: محرم 1133ق؛ مصحح؛ مهر: «عبده الراجی محمدرضا بن اسدالله» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 383 گ، 25 سطر، اندازه: 26×19سم [ف: 3 - 686]
شرح القانون- توضیحات القانون
شرح القانون- شرح المقدمة الجزولية
š.-ul-qānūn
خجندی، محمد بن عبد اللطيف، - 552 قمری
×ojandī, mohammad ebn-e 'abd-ol-latīf (- 1158)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18/ 360
شرح تشریح الاعضاء المفردة من القانون؛ خط: نستعلیق، کا: طبيب حموی، تا: شعبان 1007ق؛ از روی نسخه سقیم در اصفهان؛ کاغذ: سفید [سنا: في: 1- 187]
š.-ul-qānūn
فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری
fa×r-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
اهداء به: عبدالرحمن بن عبدالکریم سرخسی مؤلف بر کلیات قانون گزارش نوشته و در دیباچه آن می گوید که چون این بخش دارای نکته ها و موشکافی ها بوده بسی رنج بردم و کوشیدم تا آن را گزارش نوشته، دشواری های آن را روشن سازم و از سهل انگاری های نگارنده قانون پوزش خواهم و دانشجویان را در این باره بیازمایم و درست هم این کار را به پایان بردم. مگر اینکه خریداری برای دانش نمی بینم. من این دفتر را به نام ثقة الدين عبدالرحمن بن عبدالکریم سرخسی ساختم. چه بیشتر مطلب ها را از گفتگوی ها که با او کرده ام دریافتم و شاید با این کار از انجام پاره ای از حقوق او بر آمده باشم. دیگر اینکه به آگاهی او در پزشکی یقین دارم. او است که به بررسی ها و پژوهش های من در این دفتر ارج می نهد. رازی پاره های از متن را پس از «قال» می آورد سپس با عنوان «التفسير» به گزارش می پردازد و از خواجه رئيس خرده می گیرد و گاهی سخنان رازی بزرگ و جالینوس را گواه می آورد. او از ابوسهل مسیحی نیز یاد می کند و از «الأدوية القلبية» شیخ و بارها از شفای او و از کامل الصناعه مجوسی یاد می کند. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. اما بعد حمدالله مقدر الأمزجة و الاجزاء، و مدبر القوي و الاعضاء، و مبعد اصناف الداء، و مبدع اصناف الدواء ... فان الله تعالى لما وفقني للوصول الى مدارج المناهج الحكميه ... و كان من جملة العلوم الشريفة علم الابدان ... و لما وفقت على كمال هذا العلم ... و لما كان كتاب القانون للشيخ الرئيس، احسن کتاب صنف في هذا الباب، باتفاق اولو الالباب، تم ان الكتاب الاول تميز عن سایر کتبه باللطایف الحكمية ... صرفت نهاية فکری ... على تفسير عيونه ...
[دنا 902/6 (4 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- تعليقة على شرح القانون؛ عبداللطيف بغدادی، عبداللطيف بن يوسف (629-557)
خط: نسخ، كا: عبدالصمد بن احمد بن مسعودبن ابی بکر بن عبدالکریم بن ابی سعید تستری معروف به بنده، تا: 678ق، جا: بغداد، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 19 سطر (17×8)، اندازه: 21×11سم [ف: 16 - 714]
آغاز: التعمق في اعواره و الترقى إلى انواره؛ انجام: بل نسبة ... الى الاثنين و تسمى هذه النسبة. مشتمل است بر شرح مطالب کتاب قانون از آغاز الى اواسط فصل دوم از جمله اول از تقسیم ثالث از فن دوم از کتاب اول؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 18 واقف: نادر شاه افشار، 1145؛ جلد: تیماج خرمایی، 172 گ، اندازه: 16×12سم [ف: 19 - 304]
انجام: و البول هو الضرر اللاحق يفعل القوة العادية التي في المرارة و اذا عرفت ذلك.
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، 23 سطر، اندازه: 21×11/5 سم [ف: 20 - 229]
آغاز: برابر؛ انجام: الفصل الخامس عشر في النبض الخاص بالنساء و هو نبض الحبالی ...
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن محمد رحیم خوئی، تا: 1240ق؛ وقف نامه کتاب از کاتب به تاریخ 27 رمضان 1240 در مدرسه جده اصفهان؛ جلد: تیماج مشکی، 140گ (4پ -143ر)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 12 - 122]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الشيخ و امامیاه الحمامات ... فيكون ما فرغنا عن ذكره. الفصل الخامس عشر في النبض الخاص بالنساء و هو نبض الحبالی (تعلیم 3 فن 2 کتاب 1 قانون) هذا تمام ما وجد من هذا الكتاب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 12 ذیقعده؛ مهر: «بنصر الله القديم لم يزل دخل في نوبت شیخ العراقين»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 99گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 780]
š.-ul qānūn = š.-u kullīyāt-il qānūn
قطب مصری، ابراهیم بن على، - 618 قمری
qotb mesrī, ebrāhīm ebn-e ‘alī (- 1222)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
اهداء به: محمد بن احمد ساوجی
شرحی است بر کلیات قانون، بر منوال شرح «فخر رازی» و بر اساس همان شرح و بر پایه شفاهیات درسی او؛ زیرا شارح، کتاب قانون را نزد وی خوانده است. شارح اهل مغرب بوده و برای تحصیل علم، نخست به مصر سفر کرده؛ سپس آوازه «فخر رازی» او را به خراسان کشانیده و در اندک زمانی در ردیف شاگردان برجسته او در آمد و متأسفانه در قتل عام سال 618ق در نیشابور، به دست مغولان به قتل رسیده است. وی هنگامی که قانون را از امام فخر رازی فرا می گرفته، بسیار فوائد طبی حفظ و مشکلات قانون را حل کرده است سپس این یادداشت ها را به نام سيد الوزراء دستور العراقين افتخار جهان محمد بن احمد ساوجی» در این کتاب گرد آورده است. وی خود در دیباچه می گوید در این شرح نخست تتبع مختصر ایلاقی کردم و سپس آن را رها کرده به شرح قانون پرداختم. اما چیزی که مشهود است آن است که وی در اوایل این شرح، نخست سخن ها و شکوک امام رازی را نقل می کند و بر اساس سخن او مباحثی می آورد و پس از چند فصل، آن روش را ترک گفته و به نقل سخن امام التزام ندارد. عناوین این شرح (مانند شرح فخر رازی) «المتن» و «التفسير» است.
آغاز: بسمله، الحمدلله المدبر الحكيم الفاطر العليم الذي ... اما بعد فيقول سیدنا و استادنا قطب الملة و الدين ابراهيم بن علی بن محمد السلمى المصرى متن: الطب علم يعرف منه احوال و البدن الانسان ...... التفسير: قال مولانا اکمل العالم مدالله في عمره آن الطب في لغة العرب الحذق و لذلك يقال لكل حاذق طبیب ...
انجام: كانت الحركة التشنجيه محللة للرطوبات العزیزیه، و ذلك سبب لاستيلاء الضعف، و الله اعلم و احكم، و حسبنا الله و نعم الوكيل.
[دنا 902/6؛ معجم المؤلفين 67/1؛ كشف الظنون 1312/2؛ الوافي بالوفيات 69/6؛ قنواني: 207مهدوي: 193]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: چستربیتی، ش 4133 (اربری، فهرست خطی عربی 44/5)؛ خط: نسخ، كا: على بن عیسی بن ابی الفتح، تا: اواخر محرم 659ق؛ مصحح، با نشانه بلاغ، با نسخه اصل مقابله شده، تاریخ مطالعه احمد بن حسين طرطوسی در 746ق؛ تملك: على بن محمد نصیری زاده به تاریخ 855ق؛ 280گ، 21سطر [عکسی ف: 2 - 154]
آغاز: برابر؛ انجام: أما القوة المغيرة فتحتاج القوة المولدة إليها التجبل جوهر المني و دم الطمث إلى جوهر كل واحد من الأعضاء
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 7؛ افتادگی: انجام؛ نام صاحب متن «فخر رازی» و شارح «قطب مصری» با دعای «مدظله» یاد شده؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم قهوه ای، 108گ، 20 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 18×8 سم [ف: 31 - 419]
آغاز: برابر؛ انجام: كما يحدث في البول من غلبه البلغم و بقاء جوهر الماء على اصله العدم الحرارة فيه على ما بيناه من قبل و لذلك قد يحدث البول الأبيض من غلبة المراء الصفراء بيانه و ذلک ...
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 7؛ انجام ناقص؛ تملك: محمود گیلانی، احمد بن دوست محمد که در 986 داخل شام شده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی سیاه، 280 ص، 21 سطر، اندازه: 16×22/5سم [ف: 10 - 1494]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حکیم بن محمد اصفهانی، تا: 725ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج سبز، 23 سطر، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 19-48]
š.-ul qānūn = al-mūjaz fī š.-il qānūn
ابن نفیس، علی بن ابی الحزم، 607 - 687 قمری
ebn-e nafīs, “alī ebn-e ab-el-hazm (1211 - 1289)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370
شرح مفصل و دقیقی بر کتاب «القانون» ابن سینا است که به صورت «قال، الشرح» تنظیم شده است. شارح كتاب مفصلی بر کلیات قانون (کتاب اول از کتاب های قانون دارد، مباحث این کتاب عبارت است: المقدمة في ايقان العلم بهذ الفن (پنج مبحث)، جمله 1. العظام (سی فصل)؛ جمله 2. العضل (بیست و نه فصل)؛ جمله 3. العصب (شش فصل)؛ جمله 4. الوريد و بسیاری فصلهای مستقل. مؤلف کتاب دیگری در تلخيص قانون به نام «موجز القانون» دارد که خود مورد شرح و بسط برخی از جمله نفیس بن عوض کرمانی واقع شده است. ابن نفیس در دیباچه بخش کالبد شکافی قانون می گوید: اکنون می خواهم درباره گفتار شيخ رئيس در کالبدشکافی آنچه بتوانم کنجکاوی کنم و هر چه او در دفتر یکم و سوم در این باره گفته است یکجا فراهم آوردم تا آن را سر و سامانی باشد. من خود کالبدی نشکافتم چه دیدم که دین آن را نمی پسندد و دلسوزی و مهر نیز مرا از آن باز می داشت. این است که از گفته های گذشتگان که خود بدین کار پرداختند پیروی نمودم به ویژه جالینوس که نگارش هایش در کالبدشکافی از بهترین نوشته ها است که به ما رسید و جز در پاره ای از جاها که می دانم او درست سخن نگفت یا اینکه ترجمانها بد ترجمه کردند من به گفته های دیگران ارجى ننهادم. در منافع اعضا و سود اندام ها خود جستجو و بررسی کردم و باکی نداشتم چیزی بگویم که پیشینیان جز آن گفته باشند. وی در اینجا از پنج چیز کاوش می کند: 1. گونه گون بودن اندام های جانوران؛ 2. قاعده ها و سود علمی و عملی کالبدشکافی برای پزشک؛ 3. اینکه باید هر یکی از اندام ها در دستگاه تن سودمند باشند. او در اینجا سخنان کسانی را می آورد که می گویند: «جهان پر است از ذره های جنبده و جسم از گرد شدن آنها خود به خود پیدا می شود و هر کدام از جسمها که سزاوار زندگی و پایندگی باشند خواهد ماند و زایش کرد و اگرنه تباه خواهد شد. درخت و استر و مردم ناگزیر نیستند چنین که هستند باشند و آفرینش را حکمت و غرضی نیست. شاید در این فضا جان های دیگری باشد بی پایان و در آنها گیاهان و جانورانی بریخت دیگر باشند که ما ندیده باشیم». ابن نفیس قرشی می گوید که جهان را خدایی است که کار بیهود نمی کند و او با بهترین روشی جهان را آفریده و ساخته است گرچه شاید آن را به جز آنچه ما دریافته ایم سودی بهتر باشد که ما بدان نرسیده ایم. اگر ما می گوییم که سر را گرد آفریده تا از آسیب ها دور باشد، نمی خواهیم بگوییم که تنها برای همین است و بس. ما می گوییم که شایسته است برای آن گرد آفریده شده باشد. از این رو ما برای یک یک اندام ها چندین سود یاد می کنیم تا شاید یکی از آنها یا همه آنها همان سودی باشد که خدا در آنها نهفته ساخت و شاید هم به راز نهانی او در آفرینش آن اندام نرسیم؛ 4. مبادی که در پیدا کردن سود اندام ها و راز آفرینش آنها از راه کالبدشکافی ناگزیر باید دانست قرشی می گوید در این باره تنها دیدن و آزمودن بسنده نیست و استدلال هم باید کرد؛ 5. اینکه کالبد شکافی چیست. او می گوید که شناختن استخوان های مرده آسان تر است و دل و شریان و حجاب و شش را باید در زنده شناخت گرچه دشوار می باشد. رگهای موئین را هم اگر در زنده یا بیماری که تازه مرده باشد با کالبدشکافی بنگرند آن هم دشوار خواهد بود. جالینوس می گوید که من جانوری را در آب خفه می کنم تا از هم نپاشد و نپراكند اگر با ریسمان خفه کنند آنگاه کالبد آن را می شکافم. قرشی پس از این به گزارش بخش تشریح استخوانها از قانون می پردازد. (دانش پژوه) آغاز: بسمله حمدله فان قصدنا في هذا الكتاب الذي نرجوا ان يمهلنا الاجل إلى ختمه و يصحبنا التوفيق في تأليفه و نظمه آن نشرح معانی کتاب القانون ...
چاپ: قاهره، محقق: سلمان قطاية، مطابع الهيئة، 455ص، مصاف اص، 1988م؛ لكناو، مطبع ناجی، 254 ص، ف 2ص، 1307 ق.
[دنا 902/6 -904 (72 نسخه)؛ الذريعة 95/14 و 96 و 250/23؛ کشف الظنون 1899/2؛ مشار عربی (934؛ فهرس المخطوطات الطبية المصورة /114؛ هدية العارفین 714/1 ؛ مهدوی 194؛ قنواتی 205؛ الأوقاف العامة موصل 209/2 و 159/3]
شرح و حواشی: 1- حاشية شرح النفيسي في الطب؛ شیرازی، عبدالنبي بن محمد مفيد (1192-)
2- الادوية المركبة؛ گنابادی، خلیل الله بن حسن بیکی (12)
آغاز: بسمله و به نستعين. التعليم الثالث احد عشر فصلا و جملتان. الفصل الاول کلام کلی في الاعراض و الدلائل ... قال الشيخ الرئيس ... الاعراض و العلامات تدل ... الشرح قال الشيخ الامام العلامة علاء الدین امتع الله بحيوته: قد عرفت في ماضي من اقاويلنا الفرق بين العلامة و العرض؛ انجام: قال الشيخ الرئيس رحمه الله الفصل التاسع عشر في جملة يعتبر للامور المتضادة للطبيعة. هيئة النبض تغيرها ... قال الشيخ الإمام العلامة علاء الدین امتع الله بطول بقائه: الأمور المضادة للطبيعة كالامراض و الاعراض تغير هيئة النبض باحد ثلثة وجوه ... او یابس يسلب الالة أو رطب يرضها. و الله ولي التوفيق. در پائین صفحه پایان دارد: «و يتلوه الجملة الثانية من تعليم الثالث في البراز و البول وهي ثلثة عشر فصلا).
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 7؛ از دو عبارت «امتع الله بحيوته - بطول بقائه» در آغاز و پایان نسخه پیداست که در روزگار قرشی نوشته شده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 50گ، 29 سطر (19×11)، اندازه: 27×16/5 سم [ف: 4 - 784]
آغاز: برابر؛ انجام: غاليه الى آخره الشرح و العبارة في هذا ايضا ظاهرة و هذا آخر المجلد و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا. جلد اول و شرح کامل کتاب اول و ثانی از کتاب قانون است یعنی تا آخر مقاله دوم در ادویه مفرده)؛ خط: نسخ جلی، بی کا، قرن 8؛ تاریخ تحریر و محل کتابت: «اواخر شهر رمضان المبارک سنه خمس و ثلثين [و سبعمائة] (35 [7]) هجرية بالخانقاه المعمورة بالربع الرشیدی» [مرتبه مآت] را کاتب سهوا از قلم انداخته بنابراین باید ببینیم کلمه افتاده چه بوده و ما نسخه در چه تاریخی کتابت شده. از قراری که مصرح نسخه است کتابت نسخه در خانقاه ربع رشیدی از مستحدثات خواجه رشیدالدین فضل الله وزیر صورت گرفته و با ملاحظه این مطلب که خواجه در حدود 638 متولد شده و ربع رشیدی نیز پس از قتل او دو بار به کلی به غارت رفته (یکبار بعد از قتل خودش در جمادی الاول 718 در قریه چرگر از توابع ابهر و بار دیگر پس از قتل پسرش خواجه غياث الدين محمد وزیر در 21 رمضان 736) پس واضح واضح است که به جز «سبعمائة» هیچ کلمه دیگری که با قرائن و ملاحظات تاریخی مغایر نباشد نمی توان در متن گذاشت. «ستمائه نمی توان گذاشت بدلیل آن که در سال 635 خواجه هنوز به دنیا نیامده بوده تا به بنای رشیدیه چه رسد، پس بطلان این موضوع از بدیهیات است، «ثمانمائه» هم نمی توان فرض کرد به علت آن که نسخه تصریح صریح دارد که در وقت آبادانی ربع رشیدی کتابت شده و ربع رشیدی چنان که می دانیم بعد از قتل خواجه غياث الدين محمد در 736 عرصه اش به کلی حکم قاعا صفصفا گرفته بوده و آن همه عمارات عظیم از مسجد جامع و خانقاه و مدرسه و کتابخانه و دارالسیاده و دارالشفا و دارالقرا و محلات معمور و سراها و کاروانسراها و دکان ها و آسیاب ها و مزارع و باغات و غیره و غیره به تلی خاک و مشتی خاشاک بدل شده بوده است، پس فرض 835 هم باطل است، باقی می ماند همان «سبعمائه» که اصلا و مطلقا با هیچ یک از قرائن و ملاحظات تاریخی و ضوابط و موازین نسخه شناسی مغایرت و مخالفت ندارد و می توان سال 735 را که هنوز خواجه غیاث الدین محمد مرتبه وزارت داشته و به همین جهت رشیدیه نیز در این زمان في الجمله معمور و آبادان بوده تاریخ قطعی کتابت نسخه دانست [والله اعلم]؛ واقف: شاه عباس صفوی، 1017؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: تیماج مشکی، 270گ، 33 سطر، اندازه: 36×25سم [ف: 19 - 297]
جلد سوم شرح القانون است، از فن چهاردهم در امراض کید و احوال آن تا اوصاف معاجين؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 737ق؛ کاغذ: سمرقندی، 238 گ، 33 سطر، اندازه: 38×26سم [ف: 2 - 299]
از شرح کتاب چهارم تا پایان کتاب پنجم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 7 محرم 737ق؛ مصحح؛ مهر: «المتوكل على الله الغني جعفر بن محمد باقر الحسینی» (دایره)؛ تملك: عبدالله بن ترکی در 1243؛ جلد: تیماج مشکی، 273 گ، 23 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 1 - 236]
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه:137
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 904]
اصفهان، ادبیات، شماره نسخه:15
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 476]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2497-ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 344]
خط: نسخ، كا: محمد افضل، تا: 744ق؛ محشی به نقل از شرح قرشی بر قانون و جز آن، چند صفحه در فوائد و تعریفات علم طب نقل از فارابی و شیخ الرئیس و دیگران، مصحح، مقابله شده به دست عطاء الله بن محمد بن عبد العزيز يكبار در 714 و بار دیگر در 772 و نیز گواهی قرائت نسخه در 765 كاغذ: ترکی، جلد: تیماج سیاه، 307 گ، 19 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 19 - 235]
. شیراز؛ خانقاه احمدیه؛ شماره نسخه:100
خط: نسخ، كا: عابد بن محمد بن علی، تا پایان شوال 773ق [نشریه: 5 - 214]
آغاز: و يريد بالدم ههنا مجموع الأخلاط و اما زيادة ذلك في اللحم فلانه اقبل لذلك بسبب لينه و دسومته مع انه بطبعه حار؛ انجام: قوله و لا يكون السواد شدیدا خالصا كما في الطحال سبب ذلك أن الكبد الضعيفة و الماووفه لاتكاد تقوى على تمييز السوداء خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7 و 8 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح تملک: محمد جعفر خراسانی در 1269ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 128گ، 17 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 20 - 340]
فن سوم و چهارم از کتاب اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 تملك: سلمان ابوالقاسم بن غیاث الدین متطبب سبزواری؛ جلد: تیماج قهوه ای، 190گ، 25 سطر، اندازه:17×23/5سم [ف: 23 - 243]
آغاز: بسمله، الفن الرابع عشر في الكبد و احوالها و هو اربع مقالات؛ انجام: و ينبغي أن يكون هذا المخاط ليس بخارج عن ... مجلدات سوم و چهارم و پنجم آن را به شرح کشیده است، ابتدای آن از احوال کبد است و آخر آن کتاب قرابادینات؛ خط: نسخ، كا: محمد بن محمد بن محمد دیباج نوی و شمس الدین، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ کاغذ: کشمیری، جلد: میشن قرمز، 294گ، 29سطر (17/5 × 23/5)، اندازه: 30×12/5 سم [ف: 9 - 118]
آغاز: بسمله، الفن الثالث في تشريح العين و احوالها المقالة الأولى في اوائل احوال العين و في الرمد الشرح پرید باوائل احوال العين ما يذكر لها من الأمراض؛ انجام: الذي يتولد في قرحة الرية تم
الجزء و الحمدلله وحده وصلى الله على سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم تسليما ... از «الفن الثالث في تشريح العين» تا «في علاج قروح نواحی الصدر» می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن على بن المتطبب، تا: اوایل قرن 8 با یک واسطه از نسخه اصل کتابت شده و هم چنین با نسخه ای که از روی اصل استنساخ گردیده در ذیحجه 750 تصحیح و مقابله شده؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 232گ، 23 سطر، اندازه: 16/5 × 25/5سم [ف: 5 - 275]
آغاز: بسمله قال الفاضل العلامة شيخ الزمان و جالینوس الدوران ... قصدنا الان ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الرئيس ابی على الحسين بن عبدالله بن سينا رحمه الله في التشريح من هذا الكتاب من القانون، انجام: و عن مشاهدة هذه اليقضة الحمرا في. ناقص) شرح قسمت تشریح کتاب قانون است، آغاز این نسخه از ابتدای جمله اول از تعلیم خامس کتاب اول قانون است تا تولد جنین؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، تملک: شیخ بهائی که به موجب یادداشت صفحه اول در 17 جمادی الاخر 983 در قزوین شروع به مطالعه آن نموده؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: حنایی سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 257 گ، 19 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 19 - 301]
آغاز: بسمله قال مولانا ... علاء الدین ابوالحسن علی بن القاضي الأجل الصدر الرئيس نفیس الدين ... قد حان لنا ... أن نشرع في تشریح الكتاب الثالث؛ انجام: م ذلك اللون و كذلك يعرض عن اطال النظر في البياض. دنباله شرح بلافاصله مذکور قبل تحت رقم 5101 ولی به خط کسی دیگر است و شروع آن از کتاب سوم قانون (یعنى الأمراض الجزئية باعضاء الانسان من الرأس الى القدم) است و ختم آن به آخر مقاله چهارم از فن ثالث (یعنی تا آخر تشریح چشم و اول تشریح گوش)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 واقف: خواجه شیر احمد بن عميد الملک تونی ثم بیدسکانی، قرن 10 و 11؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 451گ، 19 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 19 - 300]
آغاز: موجود پس از شش سطر: فانه لا نذكر في هذا الكتاب بل في الكتاب الذي بعده و هذا الكتاب الرابع. قال الشيخ رحمه الله قول کلی في الامراض الفاعل للاعراض فيه؛ انجام: آخرین عنوان موجود: البحث السادس في التفرقة بين القيام الكبدی و غیره مما يكون من الاعضاء الاخرى - قال الشيخ رحمه الله العلامات اما الفرق بين الاسهال الكبدي ... و علامات آفاتها و الكبدى فيكون. از کتاب چهارم تا اواخر این کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 281گ، 32 سطر (11/5 × 18/5)، اندازه: 18×26/5سم [ف: 4 - 1897]
آغاز: بسمله قال الفاضل العلامة شيخ الزمان و جالینوس الدوران ... قصدنا الان ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الرئيس ابی على الحسين بن عبدالله بن سينا رحمه الله في التشريح من هذا الكتاب من القانون؛ انجام: لا يعتريه سهو و لا يعجزه امر و هو الخالق تعالى وحده.
خط: نستعلیق، کا: جنید بن شبلی، تا: 17 محرم 848ق؛ نسخه دیگری است از شرح تشریح بلافاصله مذکور قبل به شماره 5103 و مصدر است به رساله ناقصی به فارسی در بیان اسماء الهيه؛ تملك: محمد بن علی بن محمود بن صمد بن شیخ بهائی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 154گ، 27 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 19 - 303]
کتاب اول و دوم؛ خط: نستعلیق، کا: ابن كمال طبيب مدعو به طبيب شیرازی، تا: چهار شنبه 3 ربيع الثانی 852ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 315 گ، 39سطر (17×27)، اندازه: 44×27سم [سنا: ف: 1 - 10]
در دو جلد؛ كا: عماد الدين رکن الدین حسام الدین کرمانی، تا: پنج شنبه 5 ذیقعده 885ق؛ قطع: رحلی بزرگ [نشریه: 5 - 283]
آغاز: قال الشيخ الامام ... بحث مفرد قد رأينا أن نبتدىء قبل شروعنا في هذا الكتاب بتقسيم الاجزاء الدوائية؛ انجام: قال الشيخ معجون تریاقي من صنعتنا مجرب. شرح كتاب دوم از قانون و از بحث مزاجها تا به بحث (اقرابادین داروسازی)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 895ق؛ از اول کتاب تا آخر «الادوية المفردة» که شصت و هفت برگ است به خط نعمت الله بن لطف الله، و باقی کتاب به خط احمد بن علی، 4 رجب 1895 افتادگی: انجام؛ مجدول، با سرلوح؛ تملک: محمد علی بن آقا میر کربلائی به تاریخ 1022 در مکه؛ جلد: تیماج مشکی، 524گ، 34 سطر، اندازه: 24×36سم [ف: 1- 392]
شرح كتاب سوم قانون؛ خط: نسخ خوب و ریز، كا: قطب الدین بن محمد بن محمد بن الياس الكربالی، تا: 6 رجب 898ق؛ 318گ، 33 سطر، اندازه: 31×19سم [ف: - 151]
آغاز: قال شيخ الرئيس نسخه از فصل هفتم در تدبير ماکول تا مبحث فراق را در بردارد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10-11؛ مهر: محمد هادی حسینی مورخ 1214؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 366گ، 33 سطر (19×11)، اندازه: 18/5 ×25 سم [ف: 16 - 210]
آغاز: تدبير الماكول. بسم الله الرحمن الرحیم. رب تمم البحث السادس في مضار النحمة قال الشيخ الرئيس؛ انجام: للعلامه علاء الملة و الدين قرشي يكون كالتمه لشرح مولانا علامة العالم قطب الملة و الدين الشيرازي قدس الله نفسه فانه ظفوفي شرحه هو الله کتاب از فصل تدبير الماكول تا پایان فصل الثاني في تدبير من شرب الدواء؛ خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ 145ص، 31 سطر (19×15/5)، اندازه: 22/5 × 29/5 سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: و هو اربع مقالات، أن تشریح الكبد و منفعتها و بیان الاحتياج اليها و موضعها من البدن مما استوفينا الكلام فيه؛ انجام: ان هذا المعجون مساو في القوة للمعجون الهندي و مقوى المعدة ایض و أن باقي الكلام في الكتاب ظاهر و الله اعلم بغيبه و هو ولی التوفيق و العافية. از بحث «کبد» تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ تملك: محمد بن قطب الدین محمد؛ جلد: مقوایی، 285گ، 27 سطر (18×14)، اندازه: 18/5× 24/5سم [ف: 2 - 223]
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام ... بحث مفرد قد رأينا أن نبتدی قبل شروعنا في شرح هذا الكتاب بتقسيم الأجسام الخ؛ انجام: الشرح الفاظ الكتاب في هذا ظاهرة غنية عن الشرح ... و صلى الله على خير خلقه محمد و آله و سلم تسليما كثيرا. از شرح كتاب ثانی تا آغاز کتاب تشریح، خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: زین الدین جعفر زاهدی، بهمن 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 98 گ، 45 سطر (15/5 × 27/5)، اندازه: 23×37/5سم [ف: 19 - 301]
آغاز: ... المبحث الأول في اختلاف الحيوانات في الاعضاء انکی قد عرفت مما قلناه في شرحنا لكتاب الأول من كتب القانون و هو المعروف بكتاب الكليات بهيأت الأعضاء جملة و تفصيلا؛ انجام: على الوجه الذي قلناه وذلك بتشبث اجزاء من المني بنقر الرحم ثم يمتد ويلتوي في المشيمة كما ذكرناه ثم يخرقها الدم النافذ فيها و ينفذ ذلك الدم الى ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول محشی با امضای حسنعلی عفى عنه؛ تملك: مخبر السلطنه فرمانفرمای فارسی در 1330ق، جلد: تیماج سرخ مذهب، 229گ، 21 سطر، اندازه: 22×13سم [ف مخ - 5 - 2188]
شرح تشریح قانون؛ خط: نسخ، كا: صمد علی بن احمد، تا: رجب 978ق؛ افتادگی: انجام؛ مجدول مذهب؛ جلد: تیماج مشکی، 33 سطر (11/7 ×22)، اندازه: 30/3×18/3 سم [ف: 2 - 72]
تشریح است؛ خط: نستعلیق، کا: شاه محمد بن سلطان محمد، تا: یک شنبه 16 صفر 982ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 184]
آغاز: الاضطجاع الى قوله علامات مأخوذ من الجلد ... اما اذا لم يطرد المريض بدنه البتة بل كان يتصرف في اعماله؛ انجام: و اظن انها يتولد من فضلة غذائها التي تدفعها عند منابت الأظفار لا شيء جرم الاربطة ... بخشی از جلد سوم و چهارم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 98گ، 32 سطر، اندازه: 18/5 × 26/5 سم [ف: 1- 91]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و به ثقتی یا کریم قال الشيخ الرئيس؛ انجام: تم شرح الكتاب الثاني من كتب القانون حامدالله تعالی ... و يتلوه انشاء الله تعالى الكريم شرح الكتاب الثالث شرح کتاب اول و دوم قانون؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ تملک: عبدالله بن سید محمد رضای شبر در 1152؛ 783ص، 27 سطر (14×13/5)، اندازه: 32×22سم [نشریه: 3 - 377]
از فن 14 کتاب 2 تا اواخر کتاب 3؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 ناتمام؛ کاغذ: ترکی شکری، جلد: تیماج عنابی، 338ص، 22 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 19 - 4]
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام العالم المفيد وحيد دهره و فرید عصره علاء الدين ابی الحسن علی بن ابی الحزم القرشي الشافعي المتطبب و بعد حمدالله رب العالمین و الصلوة على عباده الصالحين از اول تا البحث الخامس في مراتب الطعوم و الروائح و الألوان، از جلد سوم از شرح جزء دوم کتاب قانون را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ یادداشت هبه به فرزندش محمد مؤمن از محمد امان طبيب حسینی؛ واقف: سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 262گ، 23-28 سطر (22×14/5)، اندازه: 19/5 ×29سم [ف: 1 - 110]
کتاب سوم و چهارم و پنجم؛ خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: روغنی، 400گ، 41 سطر (18×9)، اندازه: 24×15سم [سنا: ف: 1- 9]
آغاز: بسمله، قال مولانا الامام العالم علامه؛ انجام: و الحمدلله على اليسير و صلی الله على سيدنا محمد و آله و سلم. کتاب سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 389گ، 23 سطر (17×9)، اندازه: 24×13سم [ف: 9- 53]
آغاز: قال مولانا الامام العالم ... بعد أن نحمد الله ... نشرع في شرح
الكتاب الثالث من كتب القانون .. و ليكن كلامنا في تحقيق المطالب و تبيين المذاهب على نسق كلامنا السالف؛ انجام: قال الشيخ وجع العقب الخ. الشرح عبارة الكتاب في هذا ايضا ظاهرة. قال الشيخ ضعف الرجل الى آخر الكتاب. الشرح و العبارة الكتاب في هذا ايضا ظاهر بينه غنية عن الشرح و الله اعلم بالصواب شامل فن سوم کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ تملك: نعمت الله احقاقی جهرمی زرگر در 18 جمادی الاول 1351ق، میرزا ابوالقاسم متطبب در محرم 1296ق؛ یادداشت کتابخانه محمد کریم اشراق جهرم 1355؛ جلد: تیماج، 323گ، 30 سطر ( 13/5×9/5)، اندازه: 14/5 ×22سم [ف: 20 - 175]
آغاز: و اعترض المسيحي بان هذه القوى ... البدن أو في جزء دون جزء فان كان الثاني لزم ... و ان كان الأول لزم اجتماع الضدين في محل واحد لان ... من القوى يحتاج في تمام فعلها الى معونة هذه الكيفيات؛ انجام نسخه: ... فقد كان بعض الأطباء يسقيه لمن كان به وجع القولنج في وقت هیجان الوجع و ربما سقاه من قبل الوجع و قال: و رایت من شرب هذا الزبل فلم يعرض له ذلک الوجع بعد ذلك و ان.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ تملك: عبد علی بن حسین شاخوری بحرانی؛ جلد: تیماج سرمه ای، 340گ، 25 سطر، اندازه: 26×13سم [ف: 20 - 160]
خط: نسخ، كا: عبد العلی، تا: 1021ق؛ با یک سرلوح کوچک، مجدول مذهب؛ تملک: عبدالباقی بن صدر الدين محمد فیض مورخ 1286ق، عزیز الله بن صدرالدین محمد حسینی حکیم جنابدی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 37 سطر (18×8)، اندازه: 25×13سم [ف: 1- 175]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم وبه نستعين ... قال مولانا الامام العالم علامة العلماء تاج الحكماء علاء الملة و الدین ابوالحسن على بن قاضي الرئيس نفیس الدين ابی الخرام القرشي؛ انجام: و من الشراب عشرة اوراق و من العسل عشر او قید و نصف
خط: نسخ، كا: تقي الدين بن حسین حسینی، تا: نیمه رجب 1023ق، جا: کاشان؛ افتادگی: انجام؛ با کتابی دیگر که باید شرح قرابادین باشد از همین شارح. هفت سطر از مقاله هشتم را دارد. 47 صفحه در آغاز کتاب طبی دیگری است که منضم شده است. به تاریخ 1203 هجری. به خط تقي الدين بن حسين الحسینی؛ 910ص، 35 سطر، اندازه: 37×23/5 سم [نشریه: 3 - 377]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن محمد حسین طالقانی، تا: 1029ق؛ محشی با عبارت «منه»، «قطب الدین» و ... ؛ یادداشتی به سال 1996 و 1340 ؛ در صفحه اول شروع كتاب شرح مختصری درباره کتاب و اهمیت آن به خط شیخ احمد؟؛ در سه برگ آخر رساله برء الساعه زکریای رازی آمده؛ جلد: تیماج قهوه ای ترنج و سر ترنج دار و لبه دار، عطف تیماج قرمز، 352گ، 22 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 2 - 24]
آغاز: بسمله. قال الشيخ الإمام الأوحد العلامة ابو الحسن علاء الدین علی بن ابی الحزم القرشي رحمه الله و بعد حمدالله و الصلوة على انبيائه ورسله فان قصدنا الآن ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الشيخ الرئيس ابن على الحسين بن عبدالله بن سینا رحمه الله في التشريح؛ تنها شرح قسمت تشریح کتاب قانون است؛ خط: نستعلیق، كا: محد على بن نظام الشرف حسینی دشتکی، تا: دوشنبه 3 محرم 1055ق، مجدول، مصحح، با علامت بلاغ؛ مهر بیضوی «ابن صالح صادق است»، رکابه دارد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 225 گ، 22 سطر، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 44 - 136]
فیاض خط: نسخ، كا: حافظ لاله ابن شیخ حیدر، تا: صفر - ذیحجه 1060ق؛ مصحح و تدریس شده، کاغذحنایی و نخودی؛ جلد: تیماج مشکی لولائی، 15 سطر (1687)، اندازه: 21×12سم [ف: - 178]
بخش تشریح می باشد؛ خط: نستعلیق، کا: خلف الله بن عنایت الله بن محمد مؤمن، تا: ربيع الأول 1079ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 220گ، 21 سطر، اندازه: 13×24 سم [ف: - 62]
با حواشی «شرح ق»؛ خط: نسخ، كا: خلیل الله گونابادی، تا: ربيع الثانی 1112ق، جا: هرات؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی ضربی، 160گ (17پ -176ر)، 18سطر (12/5×6/5)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: - 489]
آغاز: (مقداری از دیباچه شرح افتاده): هو المنطق و اما الثاني و هو الذي لا يقصد لافادته العصمه في غيره ... قوله الفصل الأول من التعليم الأول ... في حد الطب الحد في اللغه العربيه المنع سمی الباب حدادا؛ انجام: فليكن هذا القدر من کلامنا المختصر في الأصول الكلية لصناعة الطب و الناخذ في تصنيف كتاب في الأدوية المفردة الفاظ الكتاب في هذا الفصل غنيه عن الشرح فلنشرع الآن في عمل الكتاب الذي في التشريح مستعينين بالله و متوکلین عليه.
خط: نسخ به شیوه ترکی، بی کا، تا: 1118ق؛ افتادگی: آغاز؛ مرحوم میرزا طاهر تنکابنی (مالك قبلی) این نسخه پشت برگ اول نوشته «شرح بخش تشریح قانون (که در کتاب اول حذف شده) در کتابخانه من جداگانه موجود است»؛ کاغذ: دولت آبادی شکری، جلد: تیماج ساغری مذهب، 701ص، 29 سطر، اندازه: 29×16سم [ف: 19 - 46]
آغاز: بسمله. حمدله. الصلوة على خير خلقه محمد و على آله اجمعین. قال الشيخ الإمام العلامة علاء الدين على بن ابى الحزم القرشي المتطبب المعروف بابن النفيس تغمده الله برحمته: فقد رتبت هذا الكتاب على أربعة فنون الفن الأول؛ انجام: و كان تدبيرهم واحدا فاستعملوا دواء جالینوس و غيره من العلاج المذكورة.
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1128ق؛ مصحح، محشی، رکابه دار؛ جلد: تیماج زرد، 299ص (50-348)، 20 سطر، اندازه: 24×12سم [ف: 44 - 155]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم قال الشيخ الإمام العلامه ابوالحسن علاء الدين؛ انجام: والحمدلله ... محمد و اله و احبابه اجمعين الى يوم الدين تم
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13، 418ص، 17 سطر (7/5×7)، اندازه: 17/5 ×22 سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم قال سیدنا و مولانا الاستاد الجليل علاء الدین علی بن ابی الحزم القرشي المتطبب ... فان قصدنا الان ایراد ما يتسر لنا من المباحث على كلام الشيخ الرئيس ... في التشريح من جمل كتاب القانون، انجام: حتى تستعد العفن بالحرارة الباقيه في الرماد فلذلك يدوم اقلاع
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 1150ص، 27-28 سطر (14×13/5)، اندازه: 22/5 ×35 سم [نشریه: 3 - 376]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 276 گ، 18 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: - 81]
آغاز: برابر از آغاز تا آخر تشریح الرحم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج سرخ، 175 گ، 20 سطر (17×9)، اندازه: 25×15/5 سم [ف: 1- 237]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قد رتبت هذا الكتاب على اربعة فنون، الفن الأول في قواعد جزئي الطب اعنی علمی و عملی لقول کلی، الفن الثاني في الأدوية و الاغذية المفردة و المركبة؛ انجام: هو ورم عظيم يرم فيه البياض حتى يمنع التقميص و اکثر مایعوی للصبيان لرطوبة امزجتهم ... تا او خر باب دوم از فن دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سیاه، 50گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ -5-2187]
آغاز: بسمله، رب يسر ولا تعسر. قال الامام الفاضل قدوة الحكماء علاء الدین علی بن ابی الحزم القرشی رحمة الله عليه الفن الأول؛ انجام: على احسن ترتیب و افصح ترکیب و اجود تأليف ... فان القول ما قالت خدام و الله اعلم و احكم بالخير.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1213 ق [رایانه]
آغاز: بسمله قال الفاضل العلامة شيخ الزمان و جالینوس الدوران ... قصدنا الان ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الرئيس ابی على الحسين بن عبدالله بن سينا رحمه الله في التشريح من هذا الكتاب من القانون؛ انجام: لا يعتريه سهو ولا يعجزه امر و هو الخالق تعالی وحده.
خط: نستعلیق شکسته، كا: ابوالقاسم موسوی بن میر محمد طبیب، تا: 1215ق، جا: شیراز؛ اهدایی: رهبری، 1373، کاغذ: شکری، جلد: تیماج ماشی، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 19 - 304]
کلیات است؛ خط: نسخ، كا: شیخ رجب علی بن فتح علی قریشی اثنا عشری، تا: سه شنبه 15 محرم 1224ق، جا: لكهنو، در زمان على خان رئیس؛ مجدول؛ مهر: کتابخانه علی پروفسر نظامیه قطبیه کالج دکن کاغذ: هندی، جلد: گالینگور، 398گ، 21 سطر (11×21/5)، اندازه: 31×21سم [ف: 17 - 31]
کلیات است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد محسن بن غلام حسن، تا: جمعه 2 شوال 1224ق، جا: لكهنو؛ مجدول، با سرلوح زرین و رنگارنگ؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 425گ، 19 سطر (19×9)، اندازه: 16/5 × 26/5سم [ف: 17 - 32]
آغاز: قال الشيخ الامام ... قد رتبت هذا الكتاب على اربعة فنون، الفن الأول في قواعد جزئي الطب اعنى علمية وعملية بقول کلی، الفن الثاني في الأدوية و الأغذية المفردة والمركبة؛ انجام: فاكل بعضهم من كبده و استنكف الباقون من اكمها لم يمت و من علف عن اكلها مات و كان تدبيرهم جميعا تدبیر فلاواحدة او استعملوا دواء جالینوس وغيره من العلاج المذكورة. تمت
خط: نسخ، بی کا تا: جمادی الاول 1238ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: صراط على حق نمسکه» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 246گ، 15 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ - 5 – 2187]
انجام: الشرح أن هذا معجون مساو في القوه للمعجون الهندي، و هو يقوى المعده ايضا و آن باقي الكلام ... ظاهر. شرح بر کتاب 3 و 4 و 5 قانون ابن سینا و ابن النفيس در آغاز شرح هر یک از کتاب های قانون دیباچه ای مشابه و نیز یک بحث مفرد» در کلیات دارد؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: میرزا علی اکبر طبیب پسر ابوالقاسم، تا: 1241-1242ق، جا: شیراز، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 934ص، 24 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 19 - 48]
آغاز: بسمله قال الفاضل العلامة شيخ الزمان و جالینوس الدوران ... قصدنا الان ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الرئيس ابی على الحسين بن عبدالله بن سينا رحمه الله في التشريح من هذا الكتاب من القانون؛ انجام: لا يعتريه سهو و لا يعجزه امر و هو الخالق تعالی وحده.
خط: نسخ، كا: على اكبر الطبيب خادم الاطبا ولد ابو القاسم، تان اواخر ذیحجه 1247ق، جا: شیراز؛ واقف: علی اصغر حکمت، مهر 1340؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 182گ، 18-19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 19 - 303]
آغاز: قال الشيخ الإمام الكامل قدوة العلماء و رئيس الحكما علاء الدين ... قد رتبت هذا الكتاب على اربعة فنون. الفن الأول في قواعد جزئي الطب اعني علمية وعملية بقول کلی؛ انجام: وقد يتخذ لهم اناست من ذهب يدخل في حلقة و يصب فيها الماء من بعيد و يستر لئلا يراها وقد يتخذلهم اسيا مجففة من شمع او عقيد السكر وتملا ماء ويومر ببلعها كبدالكلب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 20 صفر 1249ق؛ افتادگی: انجام؛ محشى؛ بعضی کلمات به فارسی ترجمه شده؛ مهر: «عبده الراجی محمدرحیم حسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 160گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 5 - 2187]
آغاز: بعد حمدالله والصلاة على انبيائه فان قصدنا الان ایراد ما تیسرلنا من المباحث على كلام الشيخ الرئيس ابي على ... في التشريح من جملة كتاب قانون وذلك بان جمعنا ما قاله في الكتاب الأول، انجام: و نقول الان أن قولنا في هذا الفصل وغيره من التشريح أن كذا انعقد بالحرارة أويحرق بنفوذ الدم والروح ... انما هوبارادة من لايعتريه سهو و لايعجزه امر و هو الخالق تعالی و الحمدلله. شرح بخش تشریح قانون؛ خط: نسخ، كا: محمد مهدی بن على اکبر، تا: جمادی الثانی 1253ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 215گ، 19 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ - 5 - 2187]
بخش «تشريح» از کتاب «قانون»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهار شنبه 15 شعبان 1253ق؛ 213گ، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 1- 58]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 7 جمادی الاول 1253ق؛ مصحح، محشی؛ یادداشت یادگاری محمد علی بن محمد حسین تبریزی به سال 1252ق؛ جلد: تیماج مشکی، 222گ، 11 سطر، اندازه: 12×18/5سم [ف: 20 - 336]
قطعه ای از آغاز شرح است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 21 ربیع الاول 1261ق؛ جلد: تیماج مشکی، 160گ (40پ- 199ر)، اندازه: 25×16سم [ف: - 53]
آغاز: بسمله. قال مولانا و سيدنا الشيخ الأوحد الامام العلامة الصدر الرئيسي فريد عصره و وحید دهره؛ انجام: فذلک انما هو بارادة من لا يعتبر به سهو ولا يعجزه امر فهو الخالق تعالى وحده
خط: نستعلیق، کا: محمد بن مؤمن طبيب طهرانی، تا: شنبه 28 جمادی الثانی 1269ق، جا: اصفهان؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 137 گ، 21 سطر، اندازه: 31×17سم [اهدائی رهبر: 9 - 309]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:107
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 117]
آغاز: بسمله قال الشيخ الإمام علاء الدين ابو الحسن علی بن ... ابی الحزم القرشي قد حان لنا ... أن نشرع في شرح الكتاب الثالث من كتب القانون ... و ليكن كلا منا في تحقيق المطالب على نسق کلا منا السابق و كثير من مباحث هذا الكتاب قد سلف القول فيها في شرح الكتاب الأول فلذلك را بنا أن يكون كلامنا .. باختصار ... بحث مفرد قد راينا ان بندأ قبل شروعنا ... يتقسم الأمراض بحسب اعضاء انجام: و لذلك يعرض لمن اطال النظر في البياض كمد و الله الحمد و الشكر دائما دنبال شرح این سخن شيخ: (القمور قد محدث من الضوء الغالب).
خط: شکسته نستعلیق، کا: میرزا محمود طبیب، تا: 1273ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج زرد، 373ص (308-680 دفتر)، اندازه: 23×6 سم [نشریه: 19 - 20]
آغاز: بسمله، قال المصنف رحمه الله بعد حمد الله عزوجل و الصلوة على انبيائه؛ انجام: قال المصنف هذا ما التقطته في القرا باذين المعتمد عليها و يتلوه شرح الفن الثالث و الرابع انشاء الله تعالی.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1277ق، جا: مشهد رضوی؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 121 گ، 31 سطر (23×15)، اندازه: 20×29/5سم [ف: 10 - 269]
انجام: لان الدماغ اذا ترطب يرطب ما يتفرع عنه و يغذي بمرقة اللحم و الفراریح فانها ترطب بكثرة المائية
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن میرزا محمد علی، تا: دوشنبه 25 صفر 1277ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ اهدایی: اشکوری، 1371ش؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 187 گ، 25 سطر، اندازه: 26×14 سم [ف: 20 - 358]
کا: محمد تقی بن ملامحمد ابراهیم، تا: پنج شنبه 1 ربیع الاول 1279ق؛ در 26 جمادی الثانی 1282 مقابله کرده، تشریح است. [نشریه: 5 - 285]
آغاز: بسمله قال الفاضل العلامة شيخ الزمان و جالینوس الدوران ... قصدنا الان ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الرئيس ابی على الحسين بن عبدالله بن سينا رحمه الله في التشريح من هذا الكتاب من القانون؛ انجام: لا يعتريه سهو ولا يعجزه امر و هو الخالق تعالى وحده.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 4 جمادی الثانی 1280ق؛ واقف: قائم مقام، بهمن 1396، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج ماشی، 210گ، 20 سطر، اندازه: 26/3×18سم [ف: 19 - 304]
آغاز: قال الشيخ الامام العالم الفاضل علاء الدين؛ انجام: الشرح آن عبارة الكتاب في هذا صريحة ظاهرة. از کتاب ثانی قانون تا قول شیخ در معجون دیگر که منبسط نفس و مقوی است؛ خط: نسخ، كا: محمد حسن بن صفر علی، میرزا حسن طبیب، تا: 1281ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 532 گ، 33 سطر (22×13)، اندازه: 32×21سم [ف: 10 - 333]
تشریح است؛ خط: نستعلیق، كا: على بن مهدی شیرازی، تا: 3 ذیحجه 1303ق [نشریه: 7- 184]
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام ..... و بعد حمد الله و الصلوة على انبيائه فان قصدنا الان ایراد ... و هذا المقدمة تشتمل على خمسة مباحث المبحث الأول في اختلاف؛ انجام: و يتفرقان من الأجزاء السفلية فهذه هي عدد الأوردة فقد اتینا على تشریح الاعضاء المتشابهة الاجزاء تمت بخش تشریح؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: میرزا سید محمد طیب بن میرزا محمد حسن حلاج شیرازی، تا: دوشنبه 24 جمادی الاول 1303ق؛ جلد: تیماج سرخ، 105گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 384]
آغاز: ... المبحث الثاني في بعض مذهب قيل في القوى التي في الماساریقا قال الشيخ ره ولا يبعد ان يكون في الماساريقا جميع هذه القوى و ان كان بعض من جاء من بعد يرد على الأولين؛ انجام: و كل ذلك انما هو لتفهم المتعلم و تقريب الامر اليه في التصور و اما في الحقيقة فذلک انما هو بارادة ... و الحمدلله اولا وآخرا و ظاهرا و باطنا و صلوته على سيدنا محمد و آله وعترته اجمعين الطاهرين م
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمدهاشم حسینی موسوی شیرازی، تا: 19 ذیحجه 1313ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 33گ (314ر-346ر)، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ- 5-2187]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 143 گ، 27 سطر (22×13)، اندازه: 30×20سم [ف: 2-75]
خط: نسخ خوش، بی کا، بی تا؛ بخش سوم و چهارم هر دو نا تمام؛ اندازه: 38×24/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1140]
بخشی از کتاب الرابع است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 68گ (105ر-172ر)، اندازه: 21×30سم [ف: 29]
آغاز: لا بدو الكون مبداء النعير مغاير الذات الموصوفة بالنعر؛ انجام: من اجزاء عظيمه و اجزاء عصبيه و اجزاء باطنه يشاهد ذلك في رمیم اسنان الحيوانات الكبيره
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا، 196گ، 23 سطر (14×8)، اندازه: 12/5×20/5سم [ف: 1 - 240]
بی کا، بی تا [ف: 15 - 315]
آغاز: بسمله و به نستعين. قال الشيخ الإمام العلامة علاء الدين على بن ابی الحزم المتطبب القرشي رحمه الله: بعد حمدالله و الصلوة على انبيائه و رسله. فان قصدنا الان ایراد ما تيسر لنا من المباحث على كلام الشيخ الرئيس ... في التشريح من جمل كتاب القانون؛ انجام: و نحقق الكلام في الاراء التي ذكرها و غير ذلك، و ذلك اذا اخذنا في شرح الكتاب الثالث من كتب القانون ... فذلك انما هو بارادة من لايعتريه سهو ولايجعزه امر. و هو الخالق تعالى جده. تم الكتاب بحمدالله و حسن توفيقه. بخش کالبد شکافی قانون است؛ خط: نسخ روشن، بی کا، بی تاب مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 169گ، 23سطر (14×7)، اندازه: 21/5×13 سم [ف: 4 - 781]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 258گ، اندازه: 33/3×20/5 سم [رایانه]
بی کا، بی تا انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 365گ، اندازه: 26×17سم [رایانه: - 1142]
آغاز: بسمله و به نستعين. قال الامام الفاضل الفيلسوف؛ انجام: الأشياء من ذلك و من مركبات
خط: نستعلیق، بی کا، بیتا [رایانه]
آغاز: بسمله، قال الشيخ الامام العالم الجر الكامل علاء الدين على بن ابی الحزم القرشی؛ انجام: و المداخل اما ان يكون ... لان السوداء فيه يكون محترقه حارة غير مضاده للخس.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: بسمله، قال علی بن ابی الحزم القرشي المتطب قدر تبت هذا الكتاب على اربعة فنون الفن الأول في قواعد؛ انجام: و الشاهرج
هرج و الهند باء و الكشوث و الخطی مصفى على سكر ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: بسمله، قال الشيخ العالم العبد الكامل على ابن ابی الحزم القرشي المتطيب قد رتبت؛ انجام: و كان التدبير في العلاج واحد و استعملو دواء جالینوس من العلاج المذكوره و من ههنا فلنختم ... سنه 1059
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: غس مورثه و ماده هذا غير مورثه؛ انجام: في زمان طويل بقی ... هي رخوه
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: بسمله و به ثقتى قال الشيخ الامام الحبر الكامل علاء الدين علی بن ابی الحزم القرشي ... المتطيت صیغه تفعل؛ انجام: قال الرازي أن التجربة تشهد بانه يبرد (ناقص).
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی با نشانه های منه، 12ع، ح، صح، ص، اق و غیره؛ در صفحه پایانی گفتاری به عربی به نقل از شیخ ابو اسحاق که تعداد آیات قرآنی 6666 آیه است که هزار آیه در امر، هزار آیه در نهی، هزار آیه در وعده، هزار آیه در وعید، هزار آیه در اخبار و هزار آیه در قصص و امثال است؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (11/5 × 17/5)، اندازه: 18/5 × 25/5 سم [ف: 19 - 445]
š.-ul qānūn = at-tuḥfat-us sa‘dīyya
قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710 قمری
qotb-od-dīn šīrāzī, mahmūd ebn-e masóūd (1237-1311)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
اهداء به: سعدالدین محمد بن تاج الدين على الساوی وزیر غازان خان
تاریخ تأليف: 682ق تا 710ق
این شرح که مزجی و از شروح ممتاز و فوق العاده معروف کلیات قانون است تأليف قطب الدین محمود بن ضياء الدين مسعود بن صلح کازرونی صاحب کتاب مشهور «درة التاج لغرة الدباج» معروف به «انموذج العلوم» از اجله حكما و اطبای قرن هفتم هجری و از جمله استادان قطب الدین رازی و نظام الدین اعرج است که آن را از طرفی بر اساس شروح معتبر قانون از قبيل شروح ابن النفيس و يعقوب بن اسحق السامري و ابوالفرج يعقوب بن اسحق المسیحی مشهور به ابن القف و فخرالدين رازی و کتب و رسالات دیگر نظیر تنقيح القانون هبة الله بن جميع و از طرف دیگر بر اساس مطالعات و معلومات فوق العاده وسیع و عمیق و تجارب شخصی خود تألیف کرده است. (عرفانیان)
در 682 تألیف این کتاب را آغاز نموده، مدتی حوادث و عوایق مانع شده و بیست سال تأخیر روی داده آخر الامر در دوره دولت غازانیه دوباره به اتمام کتاب مبادرت شده است: «فاحذت في طريقة احسن من الاولى و مزجت لفظ المتن بالشرح لفوائد ... و جمعت فيه خلاصة الشروح التمائية ... فرأيت أن اعمل الشرح المذكور باسمه ليبقى طول الدهر برسمه»، مقصود سعد الدولة محمد بن تاج الدولة على ساوی است و این شرح را به همین سبب التحفة السعدية نام نهاده است. اگر وفات علامه قطب در 710 صحیح باشد این شرح در سال رحلت او تمام شده است. آغاز: بسمله و به نستعين. ان أول ما افتتح به خطاب و احوى ما ابتدء به کتاب حمد الله المنعم الحيوة النفوس و صحة الاجسام المنقد ... اما بعد، فان احوج خلق الله اليه، محمود بن مسعود الشیرازی ... يقول ...
[دنا 5/6 90-907 (67 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية القانون؛ دشتکی شیرازی، منصور بن صدر الدین محمد (948)
2- حاشية التحفة السعدية؛ طبیب شیرازی، حسن على
آغاز: برابر؛ انجام: والحمدلله على اكماله حمدا ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 710ق، جا: ایران؛ نسخه همزمان با فوت مؤلف استنساخ شده؛ مهر: «غلام شاه دین صدر الشریعه»، «دکتر امیر عباس جلالی»؛ اهدایی: دکتر جلالی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سوخت مذهب، 1014ص، 37 سطر، اندازه: 27/3×18سم [رایانه]
آغاز: برابر
انجام: فكلما اجتمع فيه شيء اندفع إلى الخارج. تم الجزء الأول من هذا الكتاب على يد ... با دیباچه ای ارزشمند که شارح در آن به آموزش ها و استادان خود و چگونگی شرح و مآخذ پرداخته است و در آن تاریخ آغاز به کار را 682 آورده است، در حالی که حاجی خلیفه تاریخ انجام را 674 ق نوشته؛ خط: نسخ کهن، كا: عبد العامر (يا القاهر) بن عبدالمحسن بن عبد الخالق اربلی، تا: یک شنبه 26 شوال 717ق، جا: بغداد؛ مصحح، محشی با نشان حسنعلی (یا حسنقلی)؛ تملک: محمد بن حاج محمد حسن قزوینی در شیراز با مهر «عبده محمد بن محمد حسن» (بیضی)؛ کاغذ: ترمه نخودی، جلد: تیماج زرد و مشکی، 268گ، 25 سطر (12×17/5)، اندازه: 26×18/5 سم [ف: 1-155]
جلد نخستین شرح کلیات قانون است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 725ق؛ تملك: ارشد بن یحیی، ابوالقاسم بن مسیح الله حسینی در 981، محمد محسن موسوی طبیب در 1234؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سرخ، 270 گ، 28 سطر، اندازه: 23/7×16/5 سم [ف: 1- 88]
ج1، آغاز تا «المبحث الخامس عشر في تقسيم الاعضاء»؛ خط: نسخ، كا: محمد بن على جرجانی، تا: 22 رجب 727ق، جا: نجف اشرف؛ مقابله شده؛ مهر: «المتوكل على الغنى سيد ... الحسینی»؛ تملک: جمال الدين محمد ابن حسین خوانساری؛ کاغذ: سفید دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 308 گ، 22 سطر (19×12)، اندازه: 23×16سم [سنا: ف: 2 - 156]
تهران؛ مفتاح، شماره نسخه:324
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 113]
آغاز: برابر
انجام: لانهما قريبان من مخرج الانفال و الانفصالات فكلما اجتمع فيه شيء اندفع الى خارج جلد اول؛ خط: نسخ کهن، كا: عبدالله قیصری، تا: 26 ذیحجه 747ق؛ محشی با نسان «لمحرره»؛ تملك: محمد بن جلیل طهرانی مورخ 1252ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 323 گ، 25 سطر، اندازه: 23×15/5 سم [ف: 24/2- 123]
در دو بخش: 1. از «الجملة الثانية من التعليم الثالث من الفن الثانی» تا «المبحث الثالث في مضار التخمة» نوشته عبدالله قیصری در ذیقعده 749، زین العرب در اینجا می گوید که سخنان قطب شیرازی در اینجا به پایان رسیده و به مجلد پنجم پرداخته است، زیرا که شرح مسیحی را در دست نداشته، 2. بخش دوم مجلد پنجم است از «الفصل التاسع في أحوال الأدوية المسهلة» تا پایان، نوشته احمد بن احمد بن محمود بن احمد بن محمد کتابی مسایلی در 9 رمضان 743؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 743-749ق؛ شرف الدين عبدالواحد ابن ابی الخیر امین الملک «اندو مه» آن را به يوسف بن علم الدین ابراهیم شویکی در 765 اهدا کرده، یادداشت خریداری همین یوسف از همان شرف الدین در 18 جمادی الاول 766؛ تملك: مصطفى بن عباد الله بن الياس بن شیخ محمد در 965، احمد بن سليمان طبيب موسوی، محمد محسن طبیب پسر معز الدين محمد طبیب موسوی، انتقالی ابراهیم بن فرج الله بن عبدالكافی کازرونی و محمد باقر حسینی در 1341؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 474گ، 23 سطر، اندازه: 24×16/8 سم [ف: - 88]
جلد 2 از کتاب؛ كا: عبدالرحمان بن محمد بن ابراهيم بن العتايقی، تا: 749ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح؛ کاغذ: چینی شکری، جلد: مشمع مشکی، 819ص، 23 سطر، اندازه:23×16/5 سم [ف: 19 - 285]
جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 11 ذیقعده 750ق؛ یادداشت جمال الدین متطبب فرزند علم الدین متطبب شویکی، با گواهی احمد بن ابی الحسن بن حسن در رمضان 766؛ تملك: ابراهيم بن فرج الله بن عبدالكافی کازرونی، مصطفی بن عبدالله بن الياس بن شیخ محمد در 965، محمد محسن موسوی طبیب در 1234، ابوالقاسم نایینی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن زرد، 407گ، 25 سطر، اندازه: 25/2×17/7 سم [ف: 1- 89]
بی کا، تا: قرن 8 [ف: 15 - 315]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ مجلد یکم و دوم که با یک برگ از مجلد سوم نو نویس سده 14 است، روی هم سه مجلد؛ تملك: صدر الاطباء؛ كاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن آلبالویی، 342گ، 27 سطر، اندازه: 21/4 × 28/5 سم [ف: 1- 89 ]
جلد دوم است تا جزو 38 آن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: آغاز قرن 8 نوشته شده برای خزانة الكتب جلال الدین سويد خزانجی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن آلبالویی، 383 گ، 32 سطر، اندازه: 32×24سم [ف: 1- 89]
گزارش شیرازی است بر فن 1 کتاب 1 کلیات قانون؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 800ق؛ مجدول؛ در گ در تاریخ های 800 و 896 از دارندگان نسخه دیده می شود؛ تملك: لطفعلی بن محمد کاظم تبریزی در 1310 و حکیم صديق گیلانی؛ در گ 194ر تاریخ مهر 1148 با مهری هست؛ در صفحه عنوان (گ آر) تاریخ 759 زیر عنوان نوشته شده؛ جلد: تیماج سرخ، 114 گ، 21 سطر (21×11/5)، اندازه: 18/5× 28سم [ف: 4 - 726]
از یک صفحه پیش از مجلد سوم (تعلیم ششم) آغاز می شود و می رسد به آغاز مبحث نبض و بانجام می رسد؛ خط: نسخ و تعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 326گ، 29 سطر، اندازه: 17/5 × 23/5سم [ف: 1- 88]
آغاز: بسمله، قال رحمه الله التعليم السادس؛ انجام: الأولى من التعليم الثالث من الفن الثاني. شرح جلد اول و ثانی و ثالث از کتاب قانون بو على است؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: محتملا قرن 19 کاغذ: بخارائی، جلد: تیماج عنابی، 254گ، 33 سطر (11/5 × 18/5)، اندازه: 25×16/5 سم [ف: 9- 325]
آغاز: المجلد الثالث من شرح كليات القانون تأليف احوج خلق الله
اليه محمود بن مسعود الشيرازي ختم الله له بالحسنى قال الشيخ رحمه الله: الجملة الثانية في تعدية ... غرض الشيخ في هذه قسمت اول از جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح، محشي از مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (1-48پ)، 25 سطر (17×10)، اندازه: 25×19سم [ف: 2 - 247]
آغاز: فيها فيما تقدم و بلباساس؟ أن حركتها من المرض و القوه المدبرة للبدن؛ انجام: و نعم الوكيل منعم المولی و نعم النصير غفرانک یا رب و اليك المصير.
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 8 و 19 افتادگی: آغاز؛ 671ص، 23 سطر، اندازه: 30×22سم [نشریه: 3- 367]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10 [نشریه: 2 – 145]
آغاز: بسم الله ... الحمدلله حمدا يستحقه بعلو شانه و سبوغ احسانه یعنی با القوانين الكليه، کلیات تحتها کلیات اذا القانون الكلى عند الاطباء ... و کلی يندرج كا الغب؛ انجام: موجود و انما يمكن ذلك بممازجة جسم حار خفيف و هو النار و الهوى و لو اقتصر في ذلك على النار لافرط اليبس. قسمتی از جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، 70ص، 35 سطر (23717)، اندازه: 32×21سم [ف: 1 - 198]
خط: نسخ ریز، کا: محمد بن محمد بن احمد خیری انصاری، تا: 889ق؛ دارای یک سرلوح کهن، مجدول مذهب؛ تملک: نجفقلی بیک ناظر مورخ 1090 با مهر «نجفقلی بیک» (مربع( و تملک فرزند نجفقلی بیک»، لطفعلی فرزند نجفقلی بیک، محمد رضی بن محمد شفیع مورخ 1092، کاظم بن محمد رضی ملک الاطباء؛ کاغذ: خان بالغ شکری، جلد: تیماج، 815ص، 29 سطر، اندازه: 22/5×15/5 سم [ف: 10 - 1929]
فن سوم در امراضی است که مخصوص به عضوی نیست؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 17 صفر 892ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 365 گ، 25 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 23-252]
از مبحث بحران تا پایان جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ تملك: مرتضی قلی نوری شهیر به حاج حکیم باشی در 1290 با مهر اعتماد الاطبائی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 148گ، 31 سطر (23×16)، اندازه: 22×30سم [سنا: في: 1- 9]
آغاز: برابر؛ انجام: و مادة باردة فتضر الماء البارد و ذلك ظاهر،
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1391 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 515 گ، 25 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 19 - 308]
جلد یکم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، پایان نسخه دنباله شرح تعلیم 5): «فكلما اجتمع فيه شي اندفع الى خارج تم المجلد الأول من هذا الشرح»؛ کاغذ: ترکی شکری، جلد: تیماج مشکی، 337ص، 27 سطر، اندازه: 17×23/5سم [ف: 19 - 285]
آغاز: دفتر ثالث از شرح کلیات: فهرس مجلد الثالث ... بسمله. قال التعليم الثانی جملتان الأولى في الأشياء التي يحدث عن سبب الاسباب العامية، و هي تسعة عشر فصلا. الفصل الأول قول كلي في الأسباب، و في اكثر النسخ الفصل من الجملة الأولى من التعليم الثانی؛ انجام: الحق في كل مقام بتوفيق الله تعالى، و الحمدلله رب العالمين جلد سوم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: سپاهانی، جلد:
تیماج قهوه ای، 31سطر (2012)، اندازه:17×25/5سم [ف:16 - 211]
از جلد دوم تا پایان شرح جمله یکم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10، کامل شده در قرن 12؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج گلی مذهب، 262گ، 31 سطر (21×12)، اندازه: 29×18سم [ف: 16 - 244]
آغاز: في الطب على ما قاله المسيحي لان الدخول ممنوع لكون الأحوال انجام: فكلما اجتمع فيه شيء اندفع الى خارج
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قرمز، 260گ، 23 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 24/2 - 45]
آغاز: من الكتاب الاول فصل و خمسة تعاليم الفصل في سبب الصحة و المرض وضرورة الموت اما ذکر سبب الصحه و المرض في أول الكلام في حفظ الصحه فوجهه ظاهر و ذلك لان حفظ الصحه ... انجام جلد چهارم و آغاز جلد پنجم: المبحث السادس في مضار التخمه قال رحمه الله و لاشي اضر من التخمه و في كثير من النسخ و لاشر من التخمه هذا آخر مجلد الرابع و يتلوه المجلد الخامس و هاهوذا بسم الله الرحمن الرحيم المجلد الخامس من شرح كليات القانون تأليف احوج خلق اله اليه محمود بن مسعود الشيرازي ختم اله با الحسني قال الشيخ رحمه الله الفصل التاسع في احوال الأدوية المسهله قال القرشی الفاط هذا الفصل ظاهرة و قدراينا أن نؤخر بسط الكلام في تحقيق مباحثه الى كلامنا في شرح الكتاب الثاني في الأدوية المفرده و انا اقول؛ انجام: فليكن هذا القدر من كلا منا المختصر في الأصول الكلية بصناعة الطب كافية و الناخذ في تصنيف كتابنا في الأدوية المفرده و لنقتد بالشيخ و نختم الشرح بوصایانا كما ختم الشيخ المتن بوصية منها ما ذكر صاعد بن
الحسن المتطب في التشويق الطبي و هو أن من صفات الطبيب أن تكون معتدلا ... (و پس از 27 صفحه در وصایای مختلف) چنین پایان مییابد. و يستحيل حصول الريح المقصود مع فوات راس المال و نقصانه.
جلد چهارم و پنجم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ 463ص، 21 سطر (17×11)، اندازه: 24×18سم [ف: 1-201]
آغاز: برابر؛ انجام: لا نهما قريبان من مخرج الانفال و الفضلات فكلما اجتمع فيه شی ء اندفع الى خارج، تم التعليم الرابع ... جلد اول؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شاید قرن 10ق؛ مصحح؛ مهر: المتوكل على الله الغني عبده محمد علی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 170 گ، 29 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 12 - 46]
آغاز: برابر؛ انجام: على ما اوردو آن ورد شیء ... الحق في مقام بتوفيقه تعالی. از ابتدای کتاب قانون تا مطالب «نبض و بول از علامات کلیه»؛ خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 568ص، 39 سطر (18×12)، اندازه: 23×15سم [ف: - 233]
آغاز: برابر؛ انجام: لانهما قريبان من مخرج الاثفال و الفضلات فكلما اجتمع فيه شيء اندفع الى خارج، تم التعليم الرابع .. از اول کتاب تا پایان تعلیم چهارم، و گویا برگهایی از جاهای مختلف افتاده؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: با تاریخ 149ق؛ دارای یادداشت های مختلفی که یکی از آنها به تاریخ 949 می باشد؛ جلد: مقوایی، 303 گ، 25 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 3 - 10]
آغاز: برابر شامل دو قسمت است، قسمت اول محتوی پنج مجلد که در 994 نوشته شده، قسمت دوم از فصل نهم در احوال ادویه مسهله شروع و در شرح فن رابع از کتاب اول به پایان رسیده (997)، آخرین جمله مشروح متن قانون این است: «وليكن هذا القدر من کلامنا في الأصول الكلية لصناعة الطب كافية و لناخذ في تصنيف كتابنا في الأدوية المفردة» در اینجا کتاب اول از کتب القانون و شرح آن تمام می شود. از قراری که در مقاله اختتامیه به نظر می رسد شرح قطب شیرازی از کلیات قانون تجاوز نمی کند و این است عین عبارت مؤلف: «و هذا آخر شرح الكليات و الحمدلله ملهم الصواب على ما يسر لنا من حل مشکلات هذا الكتاب»؛ خط: نسخ ریز، بی کا، تا: 994ق، دارای یک سر لوح، مجدول؛ 469گ، 32 سطر، اندازه: 20×31/5 سم [ف: 2 - 288]
آغاز: برابر؛ انجام: و مادة باردة فضرر الماء البارد بذلک ظاهر و الله اعلم. تم الجزء الاول
از ابتدای قانون بوعلی تا آخر جزء اول آن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محتم قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: کشمیری، جلد: تیماج عنابی، 434گ، 30 سطر (21×13)، اندازه: 30×20سم [ف: 8 -409]
جلد دوم و سوم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11 نشریه: 6 -340]
بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 5 - 282]
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول محشي از محمد باقر موسوی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، 463گ، 45 سطر (21×13)، اندازه: 18×27سم [ف: 16 - 245]
بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: رقعي [ف: - 165]
جلد 1 و2 است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 1012ق؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: ساغری سیاه، 485 گ، 27 سطر، اندازه: 25/1×16/3 سم [ف: 1- 89]
آغاز: بسمله رب يسر و تمم بالخير و ما توفیقی الا بالله العلى العظيم و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد الكريم ... المجلد الثالث من شرح كليات القانون؛ انجام: لعله يجد مخرجا صالحا الودقق النظر و منهجا لولا حظ المقصد المعتبر فلنختم الكتاب هيهنا ... انه ولی کل خیر و فاعله و حسبنا و نعم الوكيل نعم المولی و نعم النصیر.
خط: نستعلیق، كا: زین العابدین شاه محمد، تا: 1014ق؛ مجدول؛ مهر تملک: «مرتضی بن محمد علی»؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 532، 23 سطر (1789)، اندازه: 25×16سم [ف: 1-349]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: حسين بن محمد بن على بن محمد بن احمد حسینی، تا: 19 ربیع الاول 1014ق (جلد دوم)، کتابت جلد پنجم: 16 محرم 1062ق، محمد مومن جربادقانی؛ مجدول، با سرلوح مذهب؛ 736گ، اندازه: 20/5 × 31/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 124]
جلد اول؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: با تاریخ 1055ق، نسخه قدیم؛ مصحح؛ تملك: محمد شریف مازندرانی به تاریخ 1055 در اصفهان، محمد امین طبيب بن ابوالقاسم به تاریخ ذیحجه 1103؛ جلد: قهوه ای، 257گ، 27 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 10-159]
آغاز: برابر؛ انجام: و تلقينا و ایاکم الكرامة و السرور، انه ولی کل
خیر و فاعله و هو حسبنا و نعم الوكيل، نعم المولی و نعم النصير. و كان على اصل المؤلف قدس ... ما هذه صورته: اتفق الفراغ من تأليفه اول ليلة من شهر ... رجب عمت میامنه من شهور سنة عشر و سبعمائة ... كذا من تحريره فانه نسخة السواد و الحمدلله على اكماله حمدا ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پایان ذیحجه 1058ق؛ از روی نسخه ای که در 28 جمادی الثانی 722ق نوشته شده بود، با یک سرلوح کوچک؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مشکی، 582گ، 33 سطر، اندازه: 29×19سم [ف: 3 - 364]
آغاز: برابر؛ انجام: و الا كانت حركة الروح فيه الداخل اولا فاولا دفعة فمنه يظهران الحركة في الفزع و الحمدلله اتيانه الى هنا بمنه و توفيقه و لطفه و تأیید كتبه الفقير ... عبدالله الكازرونی و كان ذلك في سابع شهر صفر ختم بالخير و الظفر بدار العلم شیراز سنة 1090. هر دو جلد کتاب و کامل است؛ خط: نسخ خوش، كا: عبدالله کازرونی، تا: 7 صفر 1090ق، جا: شیراز؛ یادداشت محمد شفیع بن بهاء الدين محمد حسینی؛ کاغذ: سپاهانی، 320گ، 33 سطر [ف: 13 - 105]
آغاز: برابر؛ انجام: الحرارة التي فيها شور و تشتغل و به قال اسحق از ابتدا تا فصل تاسع از مبحث «حمیات»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 287 گ، 29 سطر، اندازه: 15×27/5 سم [اهدائی رهبر: 9- 310]
بخشی از آن است؛ بی کا، تا: قرن 11 و 12 [ف: - 165]
بخشی از آن است؛ بی کا، تا: قرن 11 و 12 [ف: - 165]
آغاز: برابر؛ انجام: او البقل و ظاهر لان ذلك يوجب تجره جرم ذلك العضو فيفرق خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 309 گ، 20 سطر، اندازه: 29×17سم [اهدائی رهبر: 9 - 309]
آغاز: برابر؛ انجام: والانطباع في قبول نحطبعات القوة المصورة او رفيقه جدا فلا تطاوع التماسك الذي يصلح لقبول اشكال الاعضاء فقصرت القوة المصورة از ابتدای کتاب تا الفصل الخامس في مفسدات الشكل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، مهر: «العبد المذنب الراجي محمد الحسینی 1184» (بیضی)؛ تملك: سيد احمد لاهیجی، ابوالقاسم اصفهانی در 1292؛ جلد: تیماج سرخ، 348گ، 31 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 5 - 2470]
بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: خشتی [ف: - 165]
بی کا، تا: رمضان 1249 ق [نشریه: 5- 282]
آغاز: بسمله. المجلد الخامس من شرح كليات القانون لعلامة الشيرازي الفصل التاسع حوال في الأدوية؛ انجام: و يلقينا و ایاکم الكرامة و السرور انه ولى كل خير و فاعله و هو حسبنا و نعم الوكيل نعم المولی و نعم النصیر
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم، تا: 1261ق؛ واقف: محمد صادق، ذیقعده 1330 [رایانه]
آغاز: قوله مشتملا على القوانين الكليه و الجزئيه معنى القوانين الكليه کلیات؛ انجام: فذلک انما هو بارادة من لايعتريه سهو ولا يعجزه و هو الخالق وحده.
خط: شکسته نستعلیق، کا: میرزا محمود طبیب، تا: 1273ق؛ دیباچه ندارد؛ یادداشتی از میرزا طاهر تنکابنی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج زرد، 303ص (2-304 دفتر)، 19 سطر، اندازه: 23×6سم [ف: 19 - 19]
آغاز: بسمله قال مولانا استاد العالم العلامة قطب الحق و الدين ناصح الملوك و السلاطين رحمة الله عليه ورضوانه المجلد الرابع من شرح كليات القانون تأليف أحوج خلق الله محمود بن مسعود الشيرازي ختم الله له بالحسنى قال الشيخ؛ انجام: قال ره ولاشيء اضر من التخمة و في كثير من النسخ و لاشر من التخمة تم المجلد الرابع و يتلوه المجلد الخامس في شرح الفصل التاسع في احوال الأدوية المسهلة جلد چهارم از جمله چهارم از تعلیم سوم از فن ثانی در بول و براز یا مبحث سادي في مفاز التخمه؛ خط: نسخ، كا: سید محمد بن میر محمد حسین حسینی پشت مشهد کاشانی، تا: شنبه 19 ذیقعده 1283ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 196 گ، 25 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 2469]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14، (گویا با خط تنکابنی است)؛ پایان نسخه: «الى هنا كلامه و فيه نظر لانه قد ثبت» (دنباله بحث دوم از شرح فصل 3 (تعلیم اول را کاتب ننوشته؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 58ص، قطع: خشتی [ف: 10 - 1896]
آغاز: بسمله، الحمد لله حمدا يستحقه بعلو شأنه وسبوغ احسانه ... کتاب مشتملاً على قوانينه الكلية والجزئية نعني بالقوانين الكلية کلیات تحته کلیات؛ انجام: واما الصداع البارد وهو ما سببه سوء مزاج ... قال الشيخ الجملة الثانية في تعدید سبب سبب للعوارض البدنية
خط: نستعلیق، کا: محمد بن آقا محمد باقر طیب شریف شیرازی، تا: دوشنبه 29 ربیع الاول 1317ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 532گ، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2470]
آغاز: برابر؛ انجام: اذهو البحر الذي يغترف العلماء من مناره و الشمس الذي يستضيء الفضلاء من أنواره ...... فان هذا دعاء يشمل البرايا دیباجه شرح قانون؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن عبدالخالق مصاحبی نائینی ملقب به عبرت نائینی، تا: چهارشنبه 28 جمادی الاول 1354ق؛ کاغذ: فرنگی، 8گ (1پ-چپ)، 17 سطر (15×7)، اندازه: 23×15سم [ف: 14 - 290]
آغاز: بما لم يكن له قبل ذلك فيستحيل أن يكون مبدأه هو نفس المتصف به من كل جهة والا كان الفاعل قابلا من جهة واحدة و هو محال (برابر با سطر 3 پائین گ 165 ب ش 453)؛ انجام: و اذا اثرت التسخين فيه فتسخينها يستدرک ما افاده بر دالثلج العرضی و يلزم منه أن تعود حرارة الماء المسخن إلى ما كانت عليه (در گزارش سخن شيخ: و اما اذا كان الجمد من مياه ردية ... فا الاولى أن تبردبه الماء محجوبا عن مخالطته). از مبحث قوا (فصل 1 تعلیم 6 در اجناس قوا) تا احکام آبهای برف و یخ (مبحث 9 فصل 16 در احوال مياه)؛ خط: نسخ کهن، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سرخ، 257 گ، 27 سطر (12×17/5)، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 4 - 731]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از سازمان مدارک فرهنگی؛ اندازه: 29/1×20/7 سم [رایانه]
آغاز: هذان التفسير ان فلابد من تفسير اعتدال الدواء بمعنى ثالث و اليه الاشاره بقوله و لكننا نعنی؛ انجام: و يحتمل أن يكون صنفين ان كان أن يكونا ناصنفین ان كان الاستواء و الاختلاف من عوارض الحركة على ما اشرنا اليه. تم جلد اول و دوم از تقسیمات شارح یعنی شرح و گزارش فن اول تعریف و موضوعات علم طب) و فن دوم (اقسام امراض و اسباب و اعراض کلیه) از کتاب اول قانون است؛ خط: نسخ و تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز (صفحات زیادی در آغاز افتادگی دارد و از اواسط مبحث تاسع في تحقيق معنى الاعتدال و الخروج از تعلیم ثالث فن اول (سطر 5 برگ 117) است)؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی و فرنگی، 310گ، 20-30 سطر (20×11/5 و 21612/5)، اندازه: 30×20سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: فكلما اجتمع فيه شي اندفع إلى خارج از ابتدای شرح تا آخر فصل اول از تعلیم پنجم؛ خط: نسخ خفی خوش، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ مهر: «... عبدالوهاب الحسینی» (خشتی)، «محمد رفیع بن عبدالوهاب الحسینی» (بیضی)؛ تملک: نورالدین محمد موسوی، حسین بن محمد حسینی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی، 184 گ، 31-37 سطر (7/5×17/5)، اندازه: 12/5 × 24/5 سم [رایانه]
بی کا، بی تا [نشریه: 7- 567]
آغاز: الجملة الثانية في تحديد سبب؛ انجام: الوقت فلم ثبات الثاني الاختيار
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [الفبائی: - 351]
آغاز: قال الشيخ الرضى عنه و ارضاه. بسمله الحمد لله حمد ایست حقه؛ انجام: طريق اللف و انشرر اجعا الى حفظه هیئته
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 351]
آغاز: بسمله؛ قال رحمه الله التعليم السادس جملة و فصل الجملة في القوي و هي ستة فصول الفصل الأول منها اي من الجملة في اجناس القوی تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد، از اول تعلیم سادس و المبحث الأول في بيان سبب وضعه القوى والأفعال تا المبحث التاسع في تقسيم ... من حيث انها يكون معدية او لا يكون كذلك فصل اول جهله و تعلیم سادس؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ 179گ، 25 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 5- 2468]
آغاز: حمدله ... قال الشيخ تغمده الله بغفرانه واسكنه على غرف جنانه بالنبي وعترته. التعليم الثالث احد عشر فصلاء وجملتان. الفصل الاول کلام کلی في الأعراض والدلايل. قد عرفت فيما سلف؛ انجام: و البضاعة قليلة على أن من يحكم بالتحطيه لا لأجل الاحسد والعناد ولاعن هوى يعدل به عن سنن الرشاد لعله مجده مخرجا صالحا لو دقق النظر ومنهجا واضحا لو لاحظ المقصد المعتبر فلنختم... جلد سوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مذهب، 337گ، 35 سطر، اندازه: 32×21سم [ف مخ - 3 - 1239]
جلد دوم و سوم؛ خط: تعليق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن آلبالویی، 288گ، 27 سطر، اندازه: 23/9×16 سم [ف: 1-89]
جلد پنجم شرح و در ادویه مركبه است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ نسخه قدیم؛ جلد: پارچه قهوه ای، 80گ، 26 سطر، اندازه: 27×15سم [ف: 5 - 16]
شرح قانون ابن سینا است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛
مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 371گ، اندازه: 24/5×13 سم [ف: - 55]
آغاز: برابر؛ انجام: لان الربع يشفي منه لامن الاستفراغی.
جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 337 گ، 29 سطر (20×9)، اندازه: 28/5×15 سم [ف: 4- 1473]
آغاز: بسملله و به نستعین. التعليم الثانی جملتان الأولى؛ انجام: الباقين فان شروحهم ناقصه مبشره و الله اعلم
خط: نسخ، بی کا، بیتا [رایانه]
š.-ul-qānūn
علامه حلی، حسن بن یوسف، 648 - 726 قمری
‘allāme-ye hellī, hasan ebn-e yūsof (1251 - 1326)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
شرح مزجی متوسطی است بر کتاب «القانون» ابن سینا.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1275
آغاز: قال رحمه الله الفن الثالث من الكتاب الأول ... أما ذكر سبب الصحة و المرض في أول الكلام في حفظ الصحة فوجهه ظاهر؛ انجام: و احیاء العلوم التي رمقها قليل و ينضحها ضئيل و انصارها معدومون و اهلها محرومون و الله يعز شخصها. از فن ثالث شروع می شود و به آخر کتاب پایان می یابد و در آخر وصایای طبی فراوانی آورده است که به کار طبیبان آید. در آغاز این نسخه شرح را نسبت به علامه داده ولی در این نسبت شک داریم؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم و نفیس؛ مصحح؛ تملک: نورالله ابن خليل الله طبيب، فتح الله بن فخر الدين طبيب شیرازی، ابوالقاسم بن عبدالله ابن قاسم بن عبدالله بن قاسم بن فضل الله بن نور الله بن نورالله طبيب موسوی به تاریخ چهارشنبه 21 شوال 996 در شیراز؛ جلد: تیماج مشکی، 227گ، اندازه: 24×16سم [ف: 4 - 77]
š.-ul-qānūn
شمس الدین آملی، محمد بن محمود، - 753 ؟ قمری
šams-o-dīn-e āmolī, mohammad ebn-e mahmūd ( 1353)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
اهدا به: مبارز الدين محمد بن مظفر
تاریخ تأليف: 753ق
شرحی است بر «القانون» ابن سینا با عنوان «قال، اقول» که به نام جمال الدين ابو اسحاق بن محمودشاه نگاشته و در آن از شرح قطب الدین شیرازی بهره جسته است. در گزارش از امام و قرشی و مسیحی یاد می شود. آملی در دیباچه می گوید: قانون از بهترین نگارش های پزشکی است و دفتر نخستین آن بسیار موشکافانه نوشته شده و دانشمندانی مانند رازی و خونجی و قرشی بر آن گزارش نوشتند و نتوانستند آن را از دشواری در آورند و پرده از رازهای نهفته آن بردارند تا اینکه قطب شیرازی گزارشی درست بر آن نوشت و همه چیزها در آن آورد مگر اینکه در کالبدشکافی کوتاه آورد با این که شایسته بود این بخش را روشن تر سازد. او می خواست که روزگار یاریش دهد تا آن را به پایان رساند، افسوس که در گذشت. من خواستم گزارشی گزیده و کوتاه و بسنده بنویسم مگر اینکه دشمنی روزگار با دانشمندان و ارزش نهادن مردم به دانش و هنر مرا باز می داشت.
آغاز: بسملة الحمدلله الذي دقت حكمته في خلقه الانسان وعمت نعمته عليهم من فرط الاحسان ... اما بعد فان احوج خلق الله اليه محمد بن محمود الأملی ... يقول لما تطابقت الآراء و اتفقت العقلاء على أن اشد العلوم حاجة و اتمها غاية بل اقدمها دراية و اولاها رعاية علم الطب و كان خير ما صنف فيه و دون لطالبيه کتاب القانون للشيخ الرئيس خاتم الحكماء ابی علی بن سینا تجاوز الله ... چاپ: چند دانشمند آن را با حاشیه حکیم علی گیلانی (1018) در دو جلد (1 به سال 1268 ص 530 و 2 به سال 1265 ص 585) در مطبعه علویه خان علی بخش خان لكنو به چاپ رساندند
[کتابشناسی نسخ خطی پزشکی ایران 268؛ الذريعة 1389/13 - 390؛ مشار 557؛ مجلة معهد المخطوطات 2/5 ص 248؛ قنواتی ص 25 مهدوی: 194؛ کشف الظنون 2-1313؛ معجم المؤلفين 11-314؛ هدية العارفین 2-159؛ دنا 907/6 (16 نسخه)]
خط: نسخ تعليق، كا: فتوح بن محمود انسی اصفهانی، تا: قرن 8 مصحح؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج قرمز، 600ص، 31 سطر، اندازه: 23×35سم [ف: 19 - 308]
آغاز: برابر؛ انجام: و لما نجز ما قصد، رحمه الله، ایراده في الكتاب! قال: وليكن هذ القدر من کلامنا المختصر في الأصول الكلية لصناعة الطب كافيا و لناخذ في الادوية المفردة. و يرجو الله تعالی شارحه ايضا و هو العبد الضعيف محمد بن محمود الأملی احسن الله عاقبته أن يكون ما كتبه عليه کافيا و بمقاصده وافيا. و آن يرزقه ما يتمناه. و ان ينتفع به في ديناه و اخراه. وله الحمد عی حسن توفيقه. و الصلوة على محمد و آله اجمعین. و اتفق فراغ
المصنف مدالله ظلاله و حقق آماله منه يوم السبت منتصف المحرم سنة ثلث و خمسین و سبعمائة.
خط: تعليق ریز، بی کا، قرن 8 افتادگی: وسط؛ بسیاری از جاها بی نقطه است، پس از دیباچه که به پایان نمی رسد گزارش «الاعضاء الخادمة» از فصل 1 تعلیم 5 فن 1 کتاب 1 قانون (ج 1ص 21) با اندکی از گزارش بند پیش از آن آغاز می شود، از پایان نسخه چنانکه دیده ایم بر می آید که در روزگار آملی نوشته شده؛ تملك: محمد باقر بن محمود طبیب، شرف الدین علی بن محمد حسین بن محمد باقر بن محمود طبیب، ابو تراب شریف، على نقی بن محمد نصیر طبیب، در یکشنبه 2 ذیقعده 1211 به ابو جعفر حمزة بن حسین بن محراب بن حاجی علی پنیکانی حرقویه فروخته شده؟ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 270 گ، 25 سطر (10×17/5)، اندازه: 26×17سم [ف: 4 - 777]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 4531 خط: نسخ نزدیک به تعلیق، بی کا، تا: قرن 68 در ص ع آمده که حواشی به خط خود آملی است؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 374گ، 31 سطر، اندازه: 27/9×18/3 سم [ف: 1- 309]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10251
خط: نستعلیق، کا: محمود بن علی بن حسن بن خولانی، تا: پنج شنبه اوایل جمادی الثانی 137ق، جا: مدرسه وزیریه رشیدیه در سلطانیه؛ افتادگی: آغاز؛ در نسبت این قطعه باید تحقیق شود؛ جلد: تیماج زرد، 76گ، 29 سطر، اندازه: 24×12سم [ف: 26 - 212]
آغاز: برابر؛ انجام: ولما نجز ما قصد رحمه الله ایراده في الكتاب الاول وليكن هذا القدر من کلامنا المختصر في الأصول الكلية الصناعة الطب كافيا ... واتفق الفراغ من تصنيفه يوم السبت منتصف المحرم سنة ثلث و خمسین و سبعمائة
خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالله حکیم، تا: منتصف صفر 753ق؛ مصحح، محشى؛ تملك: ابوالمحامد طبیب شیرازی با مهر «یا الله المحمود في كل فعاله» (کروی)، کمال بن نور بن کمال طبيب، محمد باقر بن محمد نقی موسوی، غیاث الدین محمود بن آقا جان شیروانی، غیاث الدین محمود بن كمال الدين محمد در سلخ شعبان 986؛ جلد: تیماج قهوه ای، 356گ، 34-35 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 5 - 2468]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1954
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 377]
خط: نسخ، كا: احمد بن شمس الدين، تا: پنج شنبه نیمه جمادی الاول 864ق؛ مصحح، محشی با عنوان «محمد جعفر»؛ یادداشت امانت کتاب از آخوند ملا ملک طبیب به سال 1131ق؛ تملک: رفيع الدين حسين حموی به سال 1000ق، ... شریف اصفهانی، مهر: کتابخانه مجدالدین نصیری» (مستطیل)؛ جلد: تیماج، 503گ، 33 سطر، اندازه: 17/5 × 29/5 سم [ف: 20 – 145]
آغاز: مباحث الشرايين في فصول خمسة. الأول في كلام کلی في صفة الشرايين و لم يتعرض لبيان حقيقتها لانه قد سبق ذلك بل ذکر خاصیتین لها؛ انجام: و في بعض النسخ يبتلى من هذا الباب ای من دفع المواد اليه بما لا يطلق و لا يبقى معه قوته لانه لكونه اضعف من الجميع كان قبوله اسرع من غيره
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج عنابی مذهب، 479گ، 11 سطر (15/5×9)، اندازه: 24×16سم [ف: 20 - 229]
آغاز: قال الشيخ الرئيس: بسم الله الرحمن الرحيم و بعد حمدالله و الثناء عليه و الصلوه على رسوله محمد و آله فان هذه الكتب التي صنفها في الطب التي الأول منها هو في الأحكام الكلية من الطب و قد فرق عنه، و الثاني منها هو هذا الكتاب المجموع في الادویه المفرده؛ انجام: تم شرح الكتاب الثاني من كتب القانون حامدا لله تعالی و مصليا على نبيه محمد و آله الطاهرين و يتلوه انشاء الله الكريم شرح الكتاب الثالث. کتاب دوم در ادویه مفرده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 9 یا 10؛ مصحح، محشی؛ مهر: «علی بن محمد رضی» (بیضی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرم قهوه ای، 363 گ، 41 سطر (12×27)، اندازه: 33×23سم [ف: 47/1 - 184]
آغاز: التحليل على رطوبتهما و تعلم ذلک من صلابة عظامهم و قشف علو ذهنهم و اما ان الشيخ ارطب بالرطوبة خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 953ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با امضای بلاغ، محشى؛ مهر: کتابخانه «باقر ترقی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 248گ، 23 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 20 - 264]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12 افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول زرین؛ اندازه: 12×20/5سم [رشت و همدان: ف: - 1140]
آغاز: برابر
انجام: فلنشرع في الاسباب الغير الضروريه و الغير الضاره للاحتياج الى معرفتها ايضا قال رحمه الله. بخشی از شرح کتاب اول (کلیات) قانون است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 720، 21 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 19 - 51]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلک أی المرض اذ الهية الموجبة الافته وجوبا اولیا اما مزاج غیر طبیعی و اما ترکیب غير طبيعي لان الصحه
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ تملک: محمد رضا طبیب در 1302، 143ص، 40 سطر، اندازه: 19/5 × 29/5سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: الفصل الثامن عشر کلام کلی في الاسباب التي يتفق للبدن غیر ضروریه و لاضاره اقول هذا الفصل في كلام كلي في الأشياء؛ انجام: (شرح کتاب 2): ولناخذ في تصنيف كتابنا في الأدوية المفرده ... وأن يرزقه مايتمناه وأن ينفع به في دنياه و اخراه و اتفق الفراغ من تصفيه .. سنه ثلث و خمسین و سبعمایه و اتمام هذا النسخه في شهر رجب المرجب سنه الف و تسعة و عشرین. جلد 2 (شرح کتاب 2 از قانون)، از فصل 18 (از آنجا که در نسخه شماره /6060 قطع شده) آغاز می گردد؛ خط: نسخ و ثلث، بی کا، تا: 1029ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: محمود حسینی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 722ص، 21 سطر، اندازه: 18/5 × 26/5 سم [ف: 19 - 52]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 375گ، 27سطر (12×22)، اندازه: 30×20سم [ف: 12 - 162]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 112گ، اندازه: 21×13/5 سم [ف: - 33]
آغاز: مما ذكرنا أن ماينقل من عمر الخيام انه كتب على الحاشية هاهنا أن هذا الكلام مختل و تقديره الاعضاء اجسام متولدة من اول مزاج الأركان؛ انجام: الرابع أن استعداد القلبي لجميع القوى اما آن يكون استعداد واحد ... و محال ان تهمل الطبيعة امره و لايسعی في حفظه و تنميته في موضع يصلح.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 45گ، 18 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2469]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم بعض من شرح قانون ... بعد الالف سنه 1293
خط: نستعلیق، کا: طبيب تنکابنی، احمد بن حسین، تا: 1293ق [رایانه]
آغاز: بسمله تم الفن الثاني من الكتاب وفصوله ثمانية و تسعون و قبل أن نشرع في الفن الثالث نشير الى ملخص ماذكره؛ انجام: ولذلك متى حصل دل على اقلاغها لكن بشرط أن يكون حدوثه بعد النضج تمام شد بحث بحران از شرح آملی؛ خط: نستعلیق، کا: سید الحكماء سید یحیی بن حاجی میرزا علی محمد حسنی لاریجانی بقائی، تا: سه شنبه 3 شعبان 1312ق، جا؛ تهران؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ، 14 سطر، اندازه: 11×17سم [ف: 5 - 2469]
آغاز: قال الشيخ الرئيس الجملة الأولى .. اعلم أن التشريح من معظم ارکان الطب اذبه يحصل الاطلاع على تركيب البنية؛ انجام: فالانسب في تشريحها أن يكون عند البحث مما يعرضها من الأمراض و معالجاتها و ذلك في غير هذا الكتاب بخش تشریح اعضا را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 40گ، 26 سطر، اندازه: 29×20سم [ف: 5 – 252]
آغاز: برابر بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [ف: 15 - 314]
š.-ul-qānūn
ابن زین العرب، على بن عبيد الله، - 758 قمری
ebn-e zayn-ol--arab, “alī ebn-e ‘obeyd-ol-lāh (- 1358)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
تاريخ تأليف: 751ق
شرح مزجی است.
آغاز: بسمله قال الشيخ الرئيس الحمدلله رب العالمین و صلواته على انبيائه ورسله اجمعین؛ انجام: و يتلوه ان شا الله تعالى شرح الكليات الثاني الذي في الأدوية المفردة. این نسخه مشتمل است بر شرح کتاب اول قانون فقط یعنی تا ابتدای شرح ادویه مفرده؛ خط: نسخ، کا: محمد جعفر بن میر محمد التونی، تا: شنبه 17 صفر 1017ق؛ واقف: میر سید علی خان طبیب، 1273؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 514 گ، 21 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 19 - 310]
آغاز: الجمله الاولى من هذا التعليم؛ انجام: على ما علم في الفصل السابق
خط: نسخ، كا: میرزا بابا طالقانی، تا: 1271 ق [الفبائی: - 351]
Š.-ul-qānūn = š.-ut-tal×īs
هواری، عبدالعزيز بن على، ق8 قمری
havārī, “abd-ol-“azīz ebn-e “alī (- 14c)
وابسته به: تلخيص
اعمال الحساب؛ ابن بناء، احمد بن محمد (721-654)
شرح تلخیص ابن البناء است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 26/2
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 در ص ع به خط تازه تری کلمه التلخيص بالای قانون نوشته و آن را خط زده اند و با خط تازه تری
کتاب اللباب في شرح تلخيص اعمال الحساب» آمده؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 94 ص (21-114)، 23 سطر (15×10)، اندازه: 20×15سم [سنا: ف: 1 - 12]
š.-ul qānūn
گیلانی، صدرالدین علی بن محمد، - 1018 قمری
gīlānī, sadr-od-dīn ‘alī ebn-e mohammad (- 1610)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
شرح مزجی متوسطی است بر قانون ابن سینا در طب از طبیب فاضل صدر الدین علی گیلانی متوفی در دیار هند که با میرفندرسکی - 1049 ق)، در آن سرزمین ملاقات کرده است.
آغاز: بسمله. قال الشيخ الرئيس الحمدلله رب العالمین و صلواته على انبيائه و رسله اجمعين ... بعد فقد التمس منی بعض اخوانی ومن يلزمني اسعافه. اسعف بحاجته قضاها له فيما يسمح به السماحة الجود وسعی الوسع مثلثه الجدة والطاقة
[دنا 908/6 (17 نسخه)؛ الذريعة 42/14 و 389/13؛ فهرست مصنفات ابن سینا از قنوانی: 205؛ مجله معهد المخطوطات 292/5]
آغاز: ... ابدالها و هذه طريقه حسنه لالتقاط ما يراد من الادویه بحسب كل غرض ... الفصل الأول من المقالة الأولى في المزجة الأدوية المفرده؛ انجام: غنقیلی بضم العين اسم للشلجم و قد ذكر. مجلد 2 از آن کتاب در شرح کتاب (2 قانون = ادویه مفرده) است؛ خط: نسخ ریز، کا: محمد افضل بن نامی تونی، تا: 1032ق، حسب امر «سراجا میرزا محمد قاسم بن میرزا عبدالقادر تونی»؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 573ص، 36 سطر، اندازه: 28×21سم [ف: 19 - 53]
آغاز: برابر؛ انجام: فليكن هذه القدر من کلامنا المختصر في الأصول الكلية لصناعة الطب كافيا و ليأخذ في الادوية المفردة انشاء الله تعالى، تم شرح الكتاب الأول من كتب القانون بحمدالله تعالی و حسن توفيقه و نتلوه انشاء الله تعالى شرح الكتاب الثانی الذي في الأدوية المفردة شرح کتاب اول قانون می باشد و در پایان می گوید: «و نتلوه انشاء الله تعالى شرح الكتاب الثاني الذي في الأدوية المفردة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 11؛ نسخه موجود چند سطر آغاز، قلم خورده سپس خطبه دیگری با این آغاز در حاشیه آمده: سبحانك اللهم و بحمدک یا من بیده شفاء الاشباح ... و بعد، فيقول ... و قد كنت منذ اوایل النشو لتحصيل هذا العلم مجبولا في حبه، ولوعا في استخراج لبه ...»؛ مصحح، محشی با نشان «منه مدظله العالی، منه عفى عنه، 12، آملی، علامه، شطاری، قرشی» و جز آن، یک سوم نسخه از سوی عمادالدین محمد عارف عبد النبي عثمانی شطاری بر مؤلف خوانده شده در 1017، چند یادداشت دیگر به خط عبدالنبي عثمانی ظطاری، با نشانه های بلاغ دیگری نیز به خط عمادالدین محمد عارف، این عبدالنبی عثمانی ظطاری گویا پدر عماد الدين محمد عارف ظطاری باشد؛ شخصی این نسخه را به حکیم محمد رضا بخشیده؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده اسدالله» (مستطیل)، «عبده شكر الله بن اسدالله» (مربع)، «... الموسوی» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، 365گ، 35-34 سطر، اندازه: 21×10سم [ف: 40 - 310]
آغاز: الفن الثالث في امراض العين و معالجاتها قد خولف بين هذا الفن و الفن الأول؛ انجام: قد يقوم مقام جميع عضلات الصدر في التنفس العضو لايخفى اذا اضطر اليه و تعطل سائر اعضاء النفس عن الحركة كما يكون ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، مجدول؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمعی مشکی، 226 گ، 25 سطر (14×25)، اندازه: 32×24سم [ف: 28 - 334]
آغاز: الفن الخامس في أحوال الأنف و هو مقالتان المقالة الأولى منه. في الشم و آفاته و في ...... للانف مخلوق لكل حيوان له رية و هو آلة التنفس؛ انجام: صفة اقراص. ينفع من وجع الطحال اذا كان من حرازه ورد احمر اربعة دراهم ... و اوقية نصف سکنجبین سکری ويضمد فن پنجم تا پانزدهم از کتاب ثالث قانون؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، مجدول مذهب؛ جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 291گ، 41 سطر، اندازه: 36×24سم [ف: 5 – 2467]
آغاز: برابر؛ انجام: تم شرح الكتاب الأول من كتب القانون بحمدالله و حسن توفيقه و يتلوه انشاء الله تعالى شرح الكليات الثانی الذي في الأدوية المفرده تمت خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «منه)، دارای سرلوح؛ تملك: فخر الزمان بن حکیم علی گیلانی، محمد صالح طبیب در 1080 در سپاهان؛ مهر کتابخانه احتشام الدوله به تاریخ 1276؛ 512ص، 47 سطر، اندازه: 17/5 × 31/5سم [نشریه: 3 - 377]
. تهران؛ علوم پزشکی؛ شماره نسخه: 150
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلك لانه رفع للمادة باستيلا و الطبيعة عليها و المخدرات اقواها الأفيون و من حملتها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام (در حدود نه ورق)؛ 659ص، 35 سطر (10×10/5)، اندازه: 29×18سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: برابر؛ انجام: تم شرح الكتاب الأول من كتب القانون بحمدلله و حسن توفيقه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، 713ص، 41 سطر، اندازه:
14/5 × 27/5
سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: برابر؛ انجام: واستعرض النبض بالاستفراغ و من بعض النسخ بالاستنقاع فعلي الاول لان النبض این کتاب شرح اول یا کلیات قانون است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ شش فصل از تعلیم سوم؛ 443 ص، 18 -30 سطر (10/5×8/5)، اندازه: 25×18 سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: برابر؛ انجام: تم شرح كتاب الأول ... الكتاب الثاني في الأدوية المفردة ... من قرء الفاتحة. فقط بخش اول قانون؛ خط: نسخ، كا: محمد رفيع نائینی بن ملا صفات الله، تا: 9 ذیحجه 1098ق؛ نسخه را محمدباقر بن امیر احمد
طبیب با نسخه صحیحی مقابله نموده و در جمعه نهم شعبان 1099
در مدرسه جده بزرگ اصفهان از مقابله آن فراغت یافته، محشی از آملی؛ کاغذ: ایرانی، جلد: مشکی مقوایی، 1124ص، 19 سطر، اندازه: 19×24سم [ف: 2 - 92]
آغاز: بسمله الكتاب الرابع من القانون ... المرض الذي لا يختص بعضو؛ انجام: و ذکر روفس أن مصه في كل يوم دفعات تنزگ ذلك. مجلد 4، دنباله نسخه شماره 6062 و به خط آن کاتب نیست؛ خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، 343ص، 49 سطر، اندازه: 46×30سم [ف: 19 - 53]
شرح کتاب یکم قانون ابن سینا است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11و 12؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج سبز، 133گ، 47 سطر (12×8)، اندازه: 32×18سم [سنا: ف: 1- 4]
آغاز: برابر؛ انجام: و لنأخذ في الادوية المفردة ان شاء الله تعالی. تم شرح الكتاب الأول من الكتب القانون بحمدالله وحسن توفيقه ويتلوه ان شاء الله تعالى شرح الكليات الثاني الذي في الأدوية المفردة
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 26 ذیقعده 1236ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 359گ، 25 سطر، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 5- 2467]
آغاز: برابر؛ انجام: تم شرح الكتاب الأول من كتب القانون على يد الفقير محمد حسن في يوم الخميس من شهر ربيع الاول سنه 1262
خط: تحریری، کا: محمد حسن، تا: پنج شنبه 21 ربيع الأول 1262ق؛ 884ص، 23 سطر (11×10/5)، اندازه: 28×17/5 سم [نشریه: 3 - 377]
آغاز: کتاب اول: الحمدلله على توفيقه و حسن تسبيبه .. و بعد فيقول العبد المفتاق ... ابو علي حسين الشهير بعلی بن حسین ... هذه قواعد عديده ... علقتها على شرح الأملى لقانون الشيخ ... قوله ابو على الحسين ... اقول الشيخ الرئيس لوفور الاشتهار؛ انجام: پایان نسخه (کتاب اول) فلنأخذ في الادوية المفرده تم شرح الكتاب الأول من القانون و يتلوه انشاء ... شرح الكتاب الثاني في الأدوية المفرده.
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمود حسینی طبیب، تا: 1290ق؛ گیلانی در آغاز این حاشیه سرگذشت ابن سینا را آورده؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 1038ص، اندازه: 16×22/5 سم [ف: 19 - 52]
آغاز: بسمله، التعليم الثالث احدى عشر فصلا و جملتان الفصل اول کلام کلی في الاعراض و في الدلائل كما أنه خص الأمراض من بين الاحوال بالذكر التفصیلی؛ انجام: تم شرح الكتاب الأول من كتب القانون ... ويتلوه انشاء الله تعالى شرح الكتاب الثاني الذي في الأدوية المفردة قد فرغ من تسویده العبد الاقل احمد بن ابو العلاء طيب القزويني في يوم الجمعة عاشر شهر رمضان سنة أربع و ماتان بعد الألف جلد دوم؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: احمد بن ابو العلاء طبيب القزوینی، تا: جمعه 10 رمضان 1294ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 264گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 22×14سم [ف: 15 - 120]
آغاز: برابر؛ انجام: قاله بما لا يطبق مقدار به ولايبقى معه قوته ... التعليم الثالث و فيه احد عشر فصلا و جملتان ... و يتلوه انشاء الله من اول التعليم الثالث في مجلد آخر و يكون جلدا ثانيا لهذا المجلد و الحمد لله وحده جلد اول؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: قهوه ای، 257گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 22×14سم [ف: - 15]
آغاز: الفن الثالث في الأورام و البثور اما الاورام فقد سلف في الكتاب الأول المعروف بكتاب الكليات؛ انجام: في كل يوم دفعات يزيل ذلك. قد تم شرح الكتاب الرابع من القانون للحكيم على الجيلاني. شامل فن سوم تا هفتم آن است: فن سوم در اورام و بثور است و شامل سه مقاله می باشد و هر مقاله ای دارای فصولی چند، فن چهارم در تفرق اتصال در چهار مقاله، فن پنجم در شکستگی شامل سه مقاله، فن ششم در سموم در پنج مقاله، فن هفتم در زینت دارای 4 مقاله؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، یادداشت خریداری از محمد سعید طبیب ابن مولینا محمد احسن مورخ 1283ق، که این نسخه را در حیدر آباد دکن خریداری کرده؛ جلد: تیماج سرخ، 375گ، 21 سطر (22×13)، اندازه: 21×29سم [ف: 2 - 633]
آغاز: برابر شرح کتاب اول؛ خط: نسخ ریز، بی کا، بی تا؛ محشی؛ 239 گ، 39 سطر، اندازه: 36×24سم [ف: 2 - 299]
š.-ul-qānūn
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
غیر همانند:
آغاز: او مجموعها غير لازم لجواز أن يكون؛ انجام: موجود: فما كان منها في الصدر فمنبت؟؟ من العالي المستنبطين للاصلاح
شرحی است بر آن که چون نسخه حاضر بیش از 38 برگ آشفته از آن به جای نمانده و اول و آخر آن کسر است و از میان هم ناقص می باشد، معلوم نشد که شارح آن کیست؟ پیداست غیر از شرح نفیسی می باشد و باید کهن تر از او باشد؟. در برگ دو آمده: «الأول في القوى النفسانية المدرک في الظاهر؛ قال الشيخ: و القوى النفسانية تشتمل على قوتين هي كالجنس لهما إلى قوله: و القوة المدركة في البالطن. الشرح: القوى التي تسميها الأطباء نفسانية تنقسم الى قوى مدركة و الی قوى محركة ...»، عناوین پس از آن از این قرار است: البحث الثاني في اعضاء الحواس الظاهرة. و كيف ينبغی ...، البحث الثالث في القوى النفسانية المدرک الباطنة. قال الشيخ و القوة المدركة في ...، الفصل الأخير من هذا التعليم و هو في الأفعال: قال الشيخ أن من الأفاعيل ...، البحث الاول في ماهية السبب قال الشيخ نقول أن السبب في كتب الطب هو ما يكون ..، البحث الثاني في ماهية المرض قال الشيخ و المرض ... الشرح البحث الثالث في ماهية العرض قال الشيخ و العرض هو الشيء ...، البحث الرابع في التمثيل على السبب و المرض و العرض في انواع الامراض ....؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 38 گ، 25 سطر (14×19/5)، اندازه: 17×26/5سم [ف: - 362]
آغاز: و اما الفلاسفة فيقولون ان المبدء لها هو القلب ... (پس از دو برگ) الفصل الثاني في القوى الطبيعية المخدومة ... الفصل الثالث في القوى الطبيعية الخادمة ... و جذب الاشياء الضارة ليس لكونها ضارة بل حيث هي نافعة لحلاوتها ... میانه پس از عنوان الفصل التاسع و العشرون في اسباب الضعف: و اعلم ان افضل المتأخرين قطب الدین رحمه الله قد بسط القول في الأعراض في هذا الموضع و نحن قد اقتفينا اثره في ذلك قد اقتصرنا ما بسطه و قد رتب ذلک في اربعة عشر فصلا، انجام: «فهناک سدة لا محالة» و انما ذکر امتلاء البدن لان نقل العضو و تمدده قد يقول لامتلاء جمله ... احتباس الفضلات المندفعة. در آن از قطب الدین شیرازی (در حاشیه) نقل شده؛ خط: میان نسخ و تعلیق، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: کاغذ دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 293گ، 21 سطر، اندازه: 24/8×16/6سم [ف: 1 - 308]
آغاز: الى موضعهما الفائدة السادسة قد يراد بها تسكين الوجع و ذكر في ذلك نظائر؛ انجام: موجود: على حرارة اكثر مما يدل عليه الناري و ذلك لان. شارح بمناسبت نقص نسخه و نامرتب بودن اوراق على العجاله معلوم نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 247گ، 19 سطر، اندازه: 15/8×11 سم [ف: 19 - 308]
آغاز: نوعا واحدا كيف كان ... «المنسوبة إلى الأعضاء العالية انما نسب الى العالية لان المرض قد يعرض لها اولا ... الفصل الثالث في امراض التركيب هذا الفصل يشتمل على مباحث المبحث آفي امراض اجناس التراكيب في اربعة بالاستقراء»؛ انجام: الفصل التاسع و العشرون في الكي. الكى يستعمل حيث لا يفي الادوية ... (پس از هفت صفحه) و هو تشنج الاستفراغي اليابس و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب. الحمدلله رب العالمين و الصلاة على نبيه محمد و آله الطاهرين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز، کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سرخ، 236 گ، 31 سطر، اندازه: 19/5 × 27/6 سم [ف: 1- 307]
آغاز: او منهما جميعا اما الاستدلال من جواهر الاعضاء فاما آن يكون مما يبرز من البدن ... قال رحمه الله في تشريح عظام القحف ش عظام القحف يطلق تارة و يراد بها عظام الرأس كلها؛ انجام: (افتاده در تشریح الرجم): قوله و بالحقيقة فان هذه العرق بهما ينبت من الكبد و هذا شيء قد أبطلناه و بینا فساده ... و يصير ذلك کله اورده. با عنوان «قوله، الجواب، الشرح»؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 140گ، 29 سطر، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 1 - 308]
. مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:2229
آغاز: فوق و سطح مقعر و هو الذي يلينا فليس في قوله الذي منتهي عنده الينا بالغرق و نحوه مجتمعة في الباطن و من مقتضياتها؛ انجام: موجود: فلا يتحلل. شرحی است با عناوین «قال الشيخ رحمه الله، و بعضا «قال الشارح» بر «القانون» شیخ الرئيس با ذکر اقوال علما و رد و ایراد و قابل ذکر این است که عناوین «قال الشارح» به احتمال قوی گفته خود شارح است نه فردی دیگر؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19
افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 230 گ، 31 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 5 - 598]
آغاز: آغاز فن اول: الفن الأول في قواعد جزئي الطب. القاعدة اصل کلی منطبق على الجزئيات ليتعرف احكامها منها و ذلك عند تصرف زائد في الأصل ... و قوله جزئي الطب يعلم منه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ ناتمام [چند نسخه ف: - 326]
آغاز: بسمله، الحمد لله مبدع الأرواح في الأجسام المنعم على العباد بالنعم الجسام الذي تفرد باقيا بعز الدوام ... من التعليم الأول من الفن الأول من الكتاب الأول من كتاب القانون في حد الطب اقول ان الطب علم يعرف منه احوال بدن الإنسان من جهة ما يصح و يزول عن الصحة لتحفظ الصحة حاصلة و تسترد زايلة؛ انجام: موجود: الرابع اين يكون القوة قوية و الحاجة شديدة. مؤلف نامعلوم، حاشیه استدلالی بر شرح قانون ابن سینا حسین بن عبدالله. متأسفانه محشی و شارح شناخته نشدند و محشی از شارح اغلب با عناوین «قال الشارح العلامة» یاد می کند و رد ایرادات زیادی هم بر وی دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام کاغذ: نخودی، جلد: تیماج ماشی، 161 گ، 17 سطر، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 5 - 441]
بخش سوم و چهارم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: سمرقندی، 97گ (509-605) [نشریه: 11 - 904]
آغاز: م و ذلك اذا كانت عالية الشهوة، ح مع يمكن الهاضمة من هضم ما يقتضيه عليه الشهوة اما اذا كان الهضم قاصرا عن ذلك لم يتنفس الى قوة الشهوة، م و الاعراض اخرى، ح مثل ما اذا اريد التحريک و مثل ما اذا كانت الأخلاط التي في العروق كثيرة؛ انجام: ... من الرطوبة الغريزية فيحصل نوع آخر من التشنج اشد خطرا من الهزال بكثير و هو التشنج الاستفراغي اليابس. خط نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، مصحح، محشی؛ تملك: سید محمد بن محمد حسین موسوی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 255گ، 31 سطر، اندازه: 15/5 × 24/5سم [ف: 20 - 160]
آغاز: ما حصلت في الجنوب يسمى نقطة الاعتدال الخريفي الانتقال الزمان من الصيف الى الخريف شرح مزجی متوسطی است و این نسخه جلد اول کتاب می باشد؛ خط: نستعلیق، كا: رستم بن ملکشاه تفریشی، تا: 17 شعبان 992ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 315، 25 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: - 181]
آغاز: قال الشيخ «بسم الله الرحمن الرحيم الكتاب الثالث في الامراض الجزئية ... و الدماغ» فيكون اراد الفصلين الأولين منها تطفلا، انجام: و لما كانت من تتمة كلامه في اخذ الكتاب للرابع الحقناه هناك حتى يكون كلامه في أحوال الأظفار کلا في مقام واحد مناسب له. این شرح از کتاب سوم قانون است از آغاز تا پایان و دانسته نشد از کیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ تملک: احتشام الدوله، اعتضاد السلطنه در 1282؛ واقف: سپهسالار، 1297ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 501گ، 45 سطر (33×15/5)، اندازه: 41×33سم [ف: 5 - 218]
شرح به «قال المؤلف - اقول» و قطعه ای از کتاب است و به امراض طحال منتهی می شود؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 276گ، 23 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: - 90]
آغاز: تحقيقها في ذلك التام فيشتعل منه ای تلك الحرارة ... قال الفصل الاول کلام کلی في الحميات ان البدن الإنساني في حال حياته عند وجود صحته فيه حرارتان احديهما ... عليه؛ انجام: و اما من جهة المادة و اما ان يكون من جهة الالة و الكائن من جهة ... الفصل الثاني من فصول المسيحي في الدلائل الماخوذة من النفث قد علمت أن كل از کتاب رابع در حمیات تا اواخر همین کتاب. در آن از شرح مسیحی و قرشی یاد شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 264گ، 22 سطر (12×16/5)، اندازه: 14/5 ×22سم [ف: - 583]
بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 5 - 283]
آغاز: بسمله، الشيخ الحكيم المتاله قدس سره، الحمدلله الذي انشاء الجميل؛ انجام: الذي قد غل فيه اللوز المرد الدهن ... این شرح که از ابتدای قانون تا باب یازدهم في الشرى و انواعه) می باشد حاوی نام شارح نیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1043ق؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، شکری، جلد: تیماج تریاکی، مذهب، 242گ، 24 سطر (19×9)، اندازه: 26×16سم [ف: 9 - 72]
شرح مزجی مختصری است، و نسخه جلد اول کتاب می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد امین بن على سبزواری، تا: 20 شعبان 1123ق، برای میرزا محمد محسن؛ تملك: مرتضی بن محمد على به تاریخ 1289، دکتر غلامحسین حافظ الصحه یزدی؛ جلد: تیماج مشکی، 316گ، 25 سطر، اندازه: 28/5×17سم [ف: - 43]
بندی منقول از شرح قانون، مقالی است درباره مولود؛ خط: نسخ، کا: محمد شفیع بن محمد ابراهيم نجات، تا: 1128ق؛ مصحح، مقابله شده؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج عنابی، اص
(15پ)، 17 سطر (13/5×6/5)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 3- 1423]
بخش نبض (ناقص)؛ بی کا، تا: قرن 13 [د.ث. مجلس]
آغاز: قال الشيخ الرئيس رحمه الله لقد فرغنا في الكتب الأربعة عن ذکر جل العلم النظري و العملی ... حتى أن الكتاب الثاني الذي في احوال الادوية يتبين فيه كيفية حفظ الصحة؛ انجام: فينبغي أن يغسل اولا كما ذكر في منادی احوال الأدوية المفردة في شرح الكتاب الثاني و كذلك سائر الدوية الى احراق او شیء او غیر ذلک.
فقط شرح کتاب پنجم در ادویه مركبه آمده و چون آغاز آن موجود نیست معلوم نشد که از کیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 جلد: تیماج قهوه ای، 26گ (62ر -87پ)، 21 سطر، اندازه: 25×14/5 سم [ف: 20 - 176]
آغاز: بسمله قال المصنف رحمه الله الفن الرابع في الامراض فن چهارم که شامل شش باب است: 1. حمیات، 2. البحران و ایامه، 3. الأورام؛ خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 17 ربیع الثانی 1235ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مذهب، 20 سطر (21×12/5)، اندازه: 21×30سم [ف: - 188]
آغاز: قال الشيخ الرئيس ... الحكمة الثانية من التعليم الثالث من الفن الثاني في البول و البراز ... لا ينبغي أن يوثق بطريق الاستدلال من احوال البول ... الشرح البول يتغير أحواله بسبب احوال ...... و بسبب امور اخرى؛ انجام: الشرح. الفاظ الكتاب في هذا ظاهرة غنية عن الشرح فلنشرع في الكتاب الثاني في التشريح مستعينا بالله تعالى و يتلوه الثالث بعون الله و توفقه. با عنوان: «قال الشيخ - الشرح»؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد مهدی بن موسی طبیب قزوینی، تا: دهه سوم جمادی الثانی 1299ق؛ با سرگذشت ابن سینا از همین قزوینی در پایان در 1303؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن لاجوردی، 267 گ، 27 سطر، اندازه: 23/6×13/7 سم [ف: 1 - 307]
شرح مزجی است و در این نسخه بخشی از آغاز کتاب رابع آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 56گی (49پ - 104پ)، اندازه: 21×30سم [ف: - 29]
آغاز: و الحد الثاني ليس مذهب الشيخ بل هو حكاية عن جالینوس؛ انجام: انه اذا اراد ان يكون كل طبقة من طبقات العضو الفعل يخصه ... قال السامري و انما خصص كلامه بالحس اللمسی الان الاحساس البصري. تا شرح تعلیم خامس از کتاب قانون را در بردارد و در آن از شرح قرشی و مسیحی یاد شده، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 187گ، 27 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: 107]
آغاز: خارج القوه ... و التفريق و التبخیر؛ انجام: على موضع العضه تم الكتاب بعون الملک الوهاب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: المولد للرياح و يكون بشركة المعدة؛ انجام: خمسة عشر درهما ... هندی
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: الى موضعها الفائده السادسه قديرا دبها؛ انجام: مما يدل عليهالنادر و ذلك لان
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: عربی: ... و رتبته على عشرة مقالات المقالة الأولى في الأمور الطبيعية و هي يشتمل على خمسة فصول الفصل الأول في الأركان و الأمزجة ... و ... بیماری هر که شد ز صفرا پیدا ** باید که خرد ز بهر دفع صفرا ... صفة حب بنفشه؛ انجام: قسمت عربی: ... و الجوع المفرط و فرط حر الهواء و من المأكولات الخل و الطين ... و این كحل محافظت چشم میکند و نافعست برود ...
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: چرمی، 17 سطر، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 3 - 1194]
كا: محمد بن محمود، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی، مجموعه نوازی؛ اندازه: 23/5× سم [رایانه]
منتخب من شرح ابو محب الشيرازي على كتاب القانون؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1102ق؛ جلد: چرم زرد، 2گ (63پ- 64پ)، 16 سطر، اندازه: 12×18/5 سم (مؤید: 2 - 296]
شرح قانونچه- مفرح القلوب
شرح قانونچه- التحفة الناصرية
شرح قانونچه- حل القانونچه
شرح قانونچه- زبدة الطب
شرح قانونچه- شرح القانونچه
š.-ul-qānūnja
فاضل بغدادی، یوسف، ق 8 قمری
fāzel-e baqdādī, yūsof (- 140)
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب = المختصر في الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
به درخواست: تاج الدین حسن طبيب مشتهر به حکیم
تاریخ تأليف: 710ق
گزارشی مزجی است بر کتاب قانونچه چغمینی و گویا از فاضل بغدادی است. در آغاز آن می گوید: «این کتاب را به خواهش حکیم زاده حسن طبیب نگاشتم و در هر جا که مناسب بود از کتاب قانون ابن سینا نقل نمودم و نیز بیشتر استفاده خود را از شرح قانون قطب الدین شیرازی کردم و کوشیدم خرده گیری های علاء الدين بن نفیس را بر ابن سینا مردود سازم». این کتاب به تصریح مؤلف در (مقدمه) دارای 10 «مقاله» و هر مقاله دارای چندین فصل و مقاله دهم، سه فصل و مقدمه آن خود دارای سه فصل است: 1. بیان شرف علم الطب؛ 2. ذکر وصايا للطبيب؛ 3. ضبط معاقد الطب و ابوابه. (عبدالحسین حائری)
آغاز: سبحانك اللهم مقدر الأمزجة و الاجزاء و مدبر القوى و الأعضاء خالق الداء و الدواء و موجد الألم و الشفاء ..
انجام: هي بوزن حباب الدرهم أربعة دوانیق و نصف و هو الجواب و ليكن هذا آخر الكتاب و الله اعلم بالصواب
[دنا 909/6 (4 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ملا على اكبر، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين محمد رفيع» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 277گ، 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 18-113]
آغاز: برابر؛ انجام: تم الكتاب بعون الله الملک الوهاب العبد الاقل العباد محمد ابراهیم بن حاجی لاچین القزويني في يوم الجمعه ثانی عشر في شهر شوال من شهور سنه 1119 من الهجرة النبویه على مهاجرها سلام و التحيه. هزاران درود و هزاران سلام ** زما بر محمد و آلش تمام خط: نسخ، كا: محمد ابراهیم بن حاجی لاچین قزوینی، تا: جمعه 12 شوال 1119ق؛ 482ص (1-482)، 22 سطر، اندازه: 18×30/5سم [نشریه: 3 - 334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1122ق؛ 23 سطر، اندازه: 14/5 × 18/5 سم [ف: 2 - 389]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن محمد حسین قزوینی، تا: پنج شنبه 9 رمضان 1245ق؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 204گ، 25 سطر، اندازه: 36×21سم [ف: 19 - 312]
آغاز و انجام: برابر
خط ثلث، كا: محمد صالح طبیب قزوینی فرزند حاج محمد اسماعیل دارای، تا: 1256ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 421ص (2-422)، 22 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 7- 163]
Š.-ul-qānūnja
استر آبادی، حسین بن محمد، ق9 قمری
estarābādī, hoseyn ebn-e mohammad (- 15c)
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب المختصر في الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهدا به: امیر مرتضی از ملوک گیلان
تاریخ تأليف: پنج شنبه 17 رمضان 831ق؛ محل تأليف: هرات
شرح مزجی مختصر توضیحی است در ده «مقاله» بر کتاب معروف «قانونجه» محمود بن عمر چغمینی.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي ابدع العناصر و الاجزاء و اوجد الأمزجة و الأعضاء و افاض النفس الناطقة لادراك الاشياء و من علينا بتواتر الالاء انجام: على الحلواء او يقال الحلواء يوخر و اقتصرنا ايضا في شرح هذا المختصر.
چاپ: دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1282، جیبی، 87+2صص؛ ایران، سنگی، 1304، جیبی؛ ایران، سنگی، 1306، جیبی؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1318، جیبی، 72ص صص (13-85)؛ ایران، سنگی، 1293، جیبی؛ دارالسطلنه اصفهان، سنگی، 1327، جیبی
[مخطوطات الطب في المتحف العراقی ص 193؛ ذریعه 390/13؛ نشریه 37703 و 139/11؛ قنواتی ص 209 از شرح حسين بن محمد استرابادی (831)؛ الطب الصيدليه ص 193؛ فهرستواره منزوی 3623/5؛ دنا 908/6 -910 (29 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: و اقتصرنا في شرح هذا المختصر بالحلواء المتخذ من السكر ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 890ق؛ با این یادداشت در پایان: «بلغت و صححت في بلد السبزوار في خدمة و الجوار الجناب الأمير الكبير عمدة الوزراء في الزمان لازال کاسمه مخدوما ... خواجه ضياء الدولة و الشريعة و الدین امیر بیک ... القزوینی بتاریخ 17 شهر ذی الحجة الحرام سنة 931»؛ 75گ، 25 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 1- 153]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 28 صفر 970ق؛ در آغاز هم تاریخ روز سه شنبه 10 ذیحجه 969ق به شنگرف ثبت شده که
احتمالا شروع کتابت باشد، محشی؛ تملك: محمد طاهر بن محمد اسماعيل قمی؛ جلد: چرم قهوه ای، 272 ص، 21 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 45 - 25]
آغاز: برابر؛ انجام: غليظ مولد للسداد و مقو للبدن جدا يزيد في الدم و المني و اذا اخذ من العسل ... من حليب بذر الخشخاش و بذر الفرفخ
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 147گ، 19 سطر (13×7)، اندازه: 18×12 سم [ف: - 584]
انجام: و قيل حار رطب نافع.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ واقف: حاج عماد، تیر 1310؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 141گ، 19 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 19 - 311]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 19 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 3-114]
. تهران؛ علوم پزشکی؛ شماره نسخه:155
آغاز: هذا الفن و منقبة و فضيلة هذه الصناعة و مرتبة اردت الخوض في منهاج وصوله؛ انجام: والحمدلله على الاتمام و الصلوة و السلام على سيد الأنام و عترتنا الكرام و سلم تسليما كثيرا تمت
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ در خاتمه پنج صفحه در تفسیر حدیث اعرف نفسك تعرف ربک به فارسی دارد؛ 395ص، 16 سطر (7×6/5)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [نشریه: 3 -377]
آغاز و تمسک في تحقيق عباراته بذيل العدل و الانصاف ... المصنف رحمه الله بعد التسمية (الحمدلله) يقول ... الحسين بن محمد بن على الاستر آبادی افتتح كتابه بالتسمية و التحميد؛ انجام: كما يكون في الجرب (و سببها خلط مالح يخالطه دم صفر اوی) تا نیمه فصل 3 مقاله 9 است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه از دیباچه افتاده؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 223گ، 14 سطر (11×8)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 8 - 711]
فیاض خط: نسخ، كا: حافظ لاله ابن شیخ حیدر، تا: صفر - ذیحجه 1060ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح و تدریس شده؛ جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (16×7)، اندازه: 21×12سم [ف: - 178]
انجام: من الحلاوی و دقیق الحنطة. تا قدری از شرح فصل دوازدهم از باب دهم را بیشتر دارا نیست؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با رویه پارچه، 86گ، 20 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 19 - 311]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو طالب بن عبدالغالب دست غیب حسینی، تا: شنبه 12 جمادی الاول 1100ق؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 86گ، 19 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [ف: 19 - 310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 201گ، 12 سطر، اندازه: 11×17/5سم [ف: 16 - 52]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 یا 12؛ مصحح؛ تملك: محمد باقر بن محمد تقی در مشهد غروی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 86گ، 20 سطر [محدث ارموی مخ: 2 - 859]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 137گ، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 4 - 187]
خط: نستعلیق مایل به نسخ، كا: محمد صالح بن محمد سيد خلخالی، تا: 25 جمادی الثانی 1135ق، جا: کسکر؛ مصحح، محشی با عنوان «المحرره صالح» و حاشیه مفصلی از تشخیص الأمراض حالی لاری به خط محمد باقر حسینی الشمائی به دستور استادش محمد صالح به سال 1143ق؛ تملک: میرزا خلیل خلخالی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 124 گ، 17 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 20 - 350]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا تمام الكلام في المعالجات على طريق الاجمال و حال آن اشرع في شرح الأمراض المختصة بعضو دون عضو من الفرق الى القدم قال المص .. از ابتدای مقدمه تا پایان مقاله پنجم (في تدبير الأصحاء و علاج المرضى على وجه کلی) است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 21 رجب 1145ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخود فرنگی، جلد: مقوایی، 85 گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [اهدائی رهبر: 9 - 311]
آغاز: مترجية من الأصحاب و الاخوان ان يغميضوا مواضع الزلل و الطغيان ... قال المصنف ره بعد التسمية الحمدالله يقول ... الحسين بن محمد بن على الاستر آبادی افتتح کتابه؛ انجام: در مقاله چهارم
صفاء البول و الكدورة و قلته و کثرته ... يحدث من المخالطة الرطوبة بالریح الخارجة».
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 129گ، 14 سطر (14×7)، اندازه: 15× 20/5 سم [ف: 5 - 218]
تا مقداری از مقاله دهم می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1233ق؛ 91گ، 21 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 102]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت الكتاب بعون الملک الوهاب على يد احقر العباد احمد بن حسین بن احمد الشريف الطبيب التنکابنی رحمة الله عليهم بحق الائمة الطيبين الطاهرين
خط: تحریری، كا: احمد بن حسین بن احمد شريف طبيب تنکابنی، تا: 1248 ق [در «خمس خامس نصف ثانی سدس ثالث ثلث اول ربع اول سبع سادس خمس رابع نصف ثانی ثلث ثانی ثلث ثانی ربع ثالث خمس اول نصف اول خمس خامس نصف ثانی خمس ثالث خمس ثالث نصف اول الف ثانی»]، جا: تهران؛ 390ص137-16سطر (7×6)، اندازه: 11×17/5 سم [نشریه: 3 - 377]
خط شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، تا: 1249ق؛ مقابله شده، محشي با نشان «محمد مهدی جهرمی، قاسم، مفرح القلوب»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 129گ، 23 سطر (13×7)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: - 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: باقر بن محمود، تا: پنج شنبه 23 ربيع الثانی 1253ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 113 گ، 17 سطر [ف: 5 - 2472]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1993
نسخه اصل: همان نسخه بالا [ عکسی ف: 5 - 405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: یک شنبه 12 شعبان 1256ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: گالینگور، 96گ، 23 سطر، اندازه: 20×13سم [اهدائی رهبر: 9 - 312]
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 168
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 164]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد لله على التوفيق و الصلوة و السلام على صاحب التحقيق و التدقيق محمد خير الورى و على اله مصابيح الدجی و مفاتیح الهدی و سلم تسليما كثيرا كثيرة. این شرح باحتمال از استر آبادی است و استر آبادی در این شرح به شکل شرح مزج قانونچه را به شرح کشیده؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: باقر بن عبدالكریم موسوی امامی اصفهانی، تا: شرح القانونچه 309 1263ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 77گ، 19 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 9 - 157]
خط: نسخ، كا: على بن حاج شیخ ابوالحسن، تا: پنج شنبه 27 رمضان 1263ق؛ 85گ، 17 سطر (15×9)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 1- 59]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: مهدی بن هادي بن مهدي، تا: 1272ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 78گ (1-78پ)، 24-27 سطر (17×7)، اندازه: 21×11سم [ف: 19- 38]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 2 ربیع الثانی 1283ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 134 گ، 17 سطر [ف مخ - 1- 297]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوطالب شريف ابن مرحوم حاج میرزا نبی، تا: 1296ق؛ محشی؛ مهر: کاتب «الشريف ابو طالب بن نبی» (بیضی)؛ جلد: چرم سرخ، 21گ، 14 سطر (12×7)، اندازه: 18×11 سم [ف: 114 - 47/1]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر، انجام: و البروده و اليبوسه
بی کا، بی تا [الفبائی: - 351]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم في الاصطلاح عباده عن علم يعرف به
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [الفبائی: - 351]
آغاز: برابر؛ انجام: قبل حار رطب نافع
بی کا، بی تا [الفبائی: - 351]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد لله على التوفيق و الصلوة و السلم ... تسليما كثيرا كثيرا
خط: نستعلیق بد، بی کا، بی تا، در حاشیه کتاب متن قانونچه به وسیله قوام الدین محمد بن مهدی حسینی سیفی در سال 1106 به نظم در آمده، تحت عنوان «المفرح» که کاتب آن محمد مقیم عصاری است و آغاز آن: «الحمد لله الذي الحكيم الشافی و حافظ الانام بالالطاف» و انجام آن «بعینیک لا تبصر الواحدا فلا يتعب الناظر الشاهدا» می باشد؛ کاغذ: کاهی سفید، جلد: چرم، 372ص، 15 سطر (12×6)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: - 72]
آغاز: برابر؛ انجام: بالماء البارد في الغاية كذلك بنكسر بالماء الذي دونه في الرد بل بالماء الفاتر
بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 30گ، 23 سطر (10×13/5)، اندازه: 13/5× 20/5 سم [ف: 34 - 25]
بی کا، تا: رمضان؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 19 سطر، اندازه: 14/2 × 24/5سم [ف: 7- 313]
آغاز: برابر؛ انجام: او غيره من الخلاوی و دقیق الحنطه در رایانه بدون نام مؤلف؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-ul qānūnja
طبیب، محمد بن محمد، ق9 قمری
tabīb, mohammad ebn-e mohammad (- 15c)
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب المختصر في الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهدا به: سلطان بایزید بن سلطان محمد خان عثمانی
تاریخ تأليف: 915ق
شرحی است بر کتاب «قانونچه» در طب. این شرح را به درخواست بعضی از دوستانش نوشته است.
آغاز: سبحانك اللهم يا مودع الأرواح في الأبدان، و یا مفيض الأمزجة و القوى على الحيوان ...
انجام: و يرجو الله تعالی ...... ان تكون ما كتبه كافيا و بمقاصده وافية ...... و الحمدلله على حسن توفيقه و الصلوة على خير خلقه محمد و آله اجمعین.
[دنا 910/6؛ بروکلمان /1(457) 598]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:749عکسی
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: چستربیتی، ش 4006 (اربری، فهرست خطی عربی 3/5)؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 15 جمادى الأول 915ق؛ مصحح؛ 180 گ، 13 سطر [عکسی ف: 2 - 236]
š.-ul-qānūnja
شفایی جیلی، حسن بن ولی، قرن 9
šafāyī jīlī, hasan ebn-e valī (- 15c)
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب = المختصر في الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهداء به: سلطان میرزا علی کار کیا بن سلطان محمد کار کیا ( 909-883ق) از حاکمان گیلان (بیه پیش)
شرحی مزجی و متوسط است بر قانونچه چغمینی. نامی از این شرح و شارح آن در منابع موجود یافت نگردید.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي هدانا الهداية بقانون حكمته و أفاضي علينا موائد النعمة من بحار رأفته و رحمته ... اما بعد فيقول العبد الفقير ابن ولی حسن الشفای آن علم الطب اشرف من سائر العلوم ... الحمدلله هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم و التبجيل
انجام: لانه لايسخن كثيرة ختم المصنف هذا المصنف هذا المختصر بذكر الحلواء لانه مايقال الحلواء يوخر هذا اقول انا ابن ولی حسن الجیلی ... هذا آخر شرح القانونچه قد جمعت ... و امتزاج و على آله و أصحابه اجمعين و الحمدلله ...
[دنا 910/6؛ کشف الظنون 1311/2؛ تاریخ گیلان، عباس کدیور، ص 56]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: سميع بن محمد جعفر متخلص به شوقی عراقی، تا: رجب 1271ق، جا: سلطان آباد مشهور به شهر نو؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 161گ، 18-19 سطر، اندازه: 11×7سم [ف: 38 - 81]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغت من تسويده في يوم الاحدثا من عشر من شهر ربيع الثانی 1273 ... بمحمد و آله اجمعين مختصر؛ خط: تحریری، بی کا، تا: یک شنبه 18 ربیع الثانی 1273ق؛ 212ص (116-327)، 23 سطر، اندازه: 22/5×13سم [نشریه: 3 - 337]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن عبدالحسین، تا: 18 جمادی الثانی 1278ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج کرم، 103گ، 17 سطر، اندازه: 17×22/5 سم [ف: 5 - 2471]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1945
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 371]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غلامحسین ابن سید محمد قاسم، تا: شنبه 5 محرم 1294ق، جا: تلگراف خانه سلطان آباد؛ محشی است با امضا «12»؛ در چند برگ اضافی آخر: نام ملائکه آسمان اول صورت کاوند و رئیس آنها اسمعیل در 7 طبقه، هر یک با نام مخصوص، انواع بادها، اشعاری به عربی، في الكيفيات المبصره و بيان أن الضوء، با 5 بیت و في الكيفيات المسموعه و وجود الصوت في الخارج و رسمه و رسم الحروف در 7 بیت، و حدیثی از حضرت رسول، مطلبی در قوه باء به نقل از کتاب دبستان المذاهب و روایتی از امام صادق (علیه السلام) در موضوع ماه رمضان؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 126 گ، 16 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: 1 - 250]
š.ol-qānūnča
طبيب، اسکندر بن میر فیض، 981- قرن 11 قمری
tabīb, eskandar ebn-e mīr feyz (1574- 17c)
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب = المختصر في الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهدا به: نواب علی خان پسر قاسم خان تاریخ تأليف: محرم 1076ق
آغاز: بعد بسمله، حمد قوی اساس و سپاس بی قیاس حکیمی را خاص است که تأليف غریب و ترکیب عجیب کاینات از دواخانه حکمت بالغه و قدرت کامله او ...
[دنا 910/6؛ فهرستواره منزوی 3624/5]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1112
آغاز: برابر؛ انجام: فلفل سفید نیم درم مسهل بلغم پوست بیخ کبر مسهل خلط خام ده درم تخم اسفناج
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 321گ، 11 سطر (12×6)، اندازه: 19×12 سم [سنا: ف: 2 - 120]
Š.-e qānūnča
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī hamadānī, mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
تاريخ تأليف: 18 رمضان 1334ق؛ محل تألیف: نجف اشرف
شرحی است مزجی و گاه به صورت «قوله (قدس سره)» بر کتاب «قانونچه في الطب» محمود بن محمد چغمینی. [اعيان الشيعة 78/10؛ معجم المؤلفين 93/12؛ موسوعة طبقات الفقهاء 594/14]
قم: مرعشی؛ شماره نسخه:16013/3
آغاز: الحمدالله رب العالمين ... و بعد، فالغرض من تسوید هذه الاوراق هو التعرض لما يحتاج إلى الشرح و البيان من عبارات کتاب القانونچه المنتخبة من كتب الاقدمين في الطب؛ انجام: هذا آخر ما تيسر لي في تسويد هذه الأوراق ...
خط: نستعلیق شکسته زشت، کاتب =مؤلف، تا: 18 رمضان 1334ق، جا: نجف اشرف؛ با قلم خوردگی، مصحح، کاغذ: فرنگی، 45گ (53-9)، 19-18 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 40 - 537]
S.-ul qanunja
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب= المختصر في الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله الغني الحميد ... اعلم أن الطب علم يعرف منها احوال بدن الإنسان؛ انجام: ختم المصنف المختصر على الحلو ... و اقتصرنا في تشريح هذا المختصر بالحلو المتخذ من السكر و الحمدلله ... و سلم تسليما كثيرا.
خط: نسخ، كا: عبد المومن بن شیخ محمد، تا: پنج شنبه 17 رمضان 831ق، جا: هرات؛ نوشته حضرت مخدوم مولانا رمضان بيخ مند بن قاضی جمال الدین شامی بن ابو اسحاق شامی بن خواجه يوسف شامی از فرزندان ابو جعفر طیار؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 150گ، 19 سطر، اندازه: 22/6×14/1 سم [ف: 1 - 310]
آغاز: الروح وابطال الحرارة العزيزية كسم بعض العقارب والشوكران. أما الادويه قد رجایتها اربع لان؛ انجام: الاشياء الحلوة معتدل يصلح للمحمومین حمى شطر العنب والنايسه ينفع الاصحاب الاكباد الحارة تصح السدد شرحي مزجی است بر متن طبی «قانونچه» چغمینی که شامل ده مقاله است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ مصحح؛ در برگ آخر مطالب متفرقه ای از جمله اسامی کتاب و همچنین «في الأيام الباحوريه منقول من الذخيرة» چهل روز را برشمرده؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 164گ، 15-17 سطر، اندازه: 12/5× 17/5 سم [ف: 5 - 2470]
آغاز: ... بدرالزمان جامع كلمة الايمان غیاث الدنيا و الدين ... السلطان سلیمان شاہ بن سلطان خان بن بایزید خان بن محمد خان
انجام: المكمون و الصعتر محلل مفشش ... و ينفع من. تا فصل 9 مقاله 10 را دارد. شرحی است بر قانونچه چغمینی به نام سلطان سلیمان؛ خط: نسخ درشت، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: استنبولی، جلد: تیماج زرد، 141گ، 17 سطر (11×15)، اندازه: 21×15سم [ف: 13 - 3418]
آغاز: حتى غلظ لتحلل لطيفة بطول الحقن و اورد عليه آن؛ انجام: غلیظ مولد للسداد، مغير للبدن جدا يزيد في الدم ... ختم المصنف المختصر على الحلو اذ يقال: الحلو يوخر و اقتصرنا في شرحه بهذا القدر و الحمدلله على الاتمام و الصلاة و السلم الايمان الأكملان على نبيه سيد الأنام خط: نسخ، كا: ابوالبقاء بن جمیل حنفی، تا: جمادی الثانی 148ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، جلد: مقوایی، 128گ، 21 سطر (12/5×8)، اندازه: 18×13سم [ف: - 105]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على خير خلقه محمد سيد الأولين و الاخرين و على آله ثم صحبه اجمعين. اما فهذه رسالة من زبدة نسخ المتقدمين و الحكماء المدققين مختصر نافع و نور ساطع؛ انجام: و يورث السدد فينبغي أن يستعمل
بعده قليل من سکنجبین ساذج لیزول بذلك سده و قد فرغت من شرحه و هو اول تصنیف صدر منی و اول تأليف وقع عني في عين انغلاق الخاطر و انفجار العلايق خط: نسخ، كا: عبد آل محمد الشيخ ساعد عبد محمد، تا: 1008 و 1009ق؛ 90گ (10پ -99ر)، 19 سطر (13×7/5) [ف: - 262]
. تهران؛ فیاض؛ شماره نسخه: 93/1
خط: نسخ، بی کا، تا: 1060ق [نشریه: 7- 699]
آغاز: الدافع و المودب الماسك ليكون له اصناف الحركات ... الفصل الخامس في تشريح حجاب الصدر و المعدة و الأمعاء اما حجاب الصدر فهو مركب من اللحم و العصب الحساس المتحرک و قيل عضله مستديرة طمية المحيط ... (در برگ 35) المقالة الرابعة في النبض هذا شروع في بيان العلامات الكلية الدالة ... (در برگ 47) الفصل الثالث من المقالة الرابعة في الوان البول. اعلم ان البول فضلة من فضلات الهضم الثاني و الثالث اى الكبد؛ انجام: المتخذ من حليب برز الخشخاش و برز الفرفخ ختم المصنف المختصر على الحلواء اذ يقال الحلواء يؤخر و اقتصرنا في تشریحه بهذا القدر و الحمدلله على الاتمام. و صحبه العظام و سلم. شارح شناخته نشد، گمان می رود بغیر از شرح حسين بن محمد بن على استر آبادی باشد. شرحی است مزجی که از اوائل فصل چهارم از مقاله اول تا آخر را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج، 104گ (1 104- )، 15 سطر (15×9)، اندازه: 13/5 × 206سم [ف: 2 - 868]
آغاز: بها الملذ و اما الحواس الخمس التي في الباطن فالحسن المشترك و الخيال و المتصرفة و أجرهم و الحافظة ... الفصل الخامس في بقية الأمور الطبيعية و هي الأفعال الصادره؛ انجام: البحث الخامس في ماهية التشريح و كيفية المباشرة ... في العروق بطول الزمان و عروض البرد قال جالینوس ان عادتي ان اخنق الذي اريد بخشی از مقاله اول و دوم. بندی از شرح مزجی است بر رساله «قانونچه» چغمینی در طب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ جلد: مقوا، 4 گ، 24 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2471]
آغاز: او في كيفيتين معا مثل أن يكون أحر وارطب (پیش از الفصل الثالث في الاعضاء) و ماء الفلفل ... و الكبد (در الفصل التاسع في التوابل)
خط: نسخ، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: ترمه، جلد: میشن زرد، 94گ، 17 سطر، اندازه: 18/8×12/5 سم [ف: 1 - 310]
آغاز: الفصل الأول من المقالة الأولى في امزجة الأدوية المفردة، یعنی به أنها قد تكون مزاجأ أولا و قد تكون مزاجة ثانية چند برگ آغاز شرح مزجی فصل اول از مقاله اول قانونچه است در مزاج داروها؛ خط: نستعلیق، كا: صالح طبیب پیشگاه، بی تا؛ جلد: تیماج سبز، 14گ (50ر -63ر)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 49]
š.-ol qānūnča
المختصر في
وابسته به: القانونچه = المختصر في صناعة الطب الطب؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
شرح مختصری است بر قانونچه چغمینی.
یزد؛ کاظمینی؛ شماره نسخه:194
آغاز: گفت مصنف فلان رحمه الله و بعد لفظ بعد در اصطلاح علماء عربیت از جمله ظروف مقطوعة الاضافه است مکمل اما قبل از او مقدر است؟
انجام: و البصل المري حار لطیف ترشی پیاز گرم و تر است الفصل الحادي عشر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 93گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 171]
.-ul-qanun-il-harfi = al-huruf (m×.)
رساله ای است کوتاه در علم حروف در چندین «فصل» و در پایان با عنوان «مختصر شرح القانون الحرفی» آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12683/5
آغاز: الحمدلله وحده والصلاة و السلام على محمد و آله اجمعين اعلم ايدنا الله و اياك يروح من عنده أن علم الحروف علم جلیل يتصلبه العالم إلى ما لا يتصل بغيره اليه، انجام: ولها شروط لا حاجة لذكرها هنا و هذا ما وجدت مختصر شرح القانون الحرفی و بالله أستعين و عليه توكل و حسبنا الله و نعم الوكيل نعم المولی و نعم النصیر.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه قرن 10؛ رکابه دار؛ کاغذ: شرقی، 2گ (27-28)، 26 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 32 - 253]
شرح القبرية- الصادقية في شرح الرسالة القبرية
š.-ul qabasāt = ḥāšīyat-ul qabasāt
علوی عاملی، احمد بن زین العابدین، - 1054 قمری
‘alavī "āmelī, ahmad ebn-e zayn-ol-‘ābedīn (- 1645)
وابسته به: القبسات؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041)
به درخواست: میرداماد در شرح قبسات میر محمد باقر داماد است که آن را به درخواست استادش میرداماد نوشته و بعد از وفات استاد مرتب
ساخته است. در برخی مواضع این کتاب به تفصیل و گاه به اجمال و اختصار پرداخته است.
آغاز: بسمله خیر کلام اقتبسه اصحاب التوحيد ... و جعل تحت الوائه من دونه آدم و ذريته ... ما طلع النجم من افق السماء
انجام: قال المطرزی في المغرب المحتاجون عامی قلت کلا بل جمع محواج على القياس و هو صيغة المبالغه ای شدید الحاجة.
چاپ: به تصحیح حامد ناجی اصفهانی، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران، تهران، 1376ش
[دنا 911/6 (4 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رفیع سنبلی، تا: 1147ق، جا: شاه جهان آباد؛ صفحه آغاز نسخه مشتمل بر اشعاری است از میرداماد در پاسخ به مولانا که پای استدلالیان را چوبین می داند، فهرست تألیفات میرداماد و ابن سینا و ظهر آن صفحه، فهرست آثار خواجه نصیر، امام فخر رازی، ارسطو، شیخ اشراق، و قطب الدین شیرازی؛ تملک: فتحعلی نوه کریم خان زند، محمد بن عبدالنبي نیشابوری (میرزا محمد اخباری)؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 124گ، 24 سطر، اندازه: 26/5×15/5 سم [ف: 24 - 135]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:19 عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 116]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3451- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2 - 146]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن يعقوب استر آبادی، بیتا؛ مصحح، یادداشتی به خط مهدی بن شفيع لاهيجاني في 1296؛ تملك: محمد حسین خوراسکانی اصفهانی، سید على أكبر همدانی در لاهیجان، نورالله حسینی؛ مهر: «عبده محمد مقیم بن محمد جعفر ...»؛ جلد: چرم قرمز، 174گ، 27 سطر، اندازه: 20×13سم [مؤید: 3-545]
S.-ul qabasat
آقاجانی، محمد بن عليرضا، ق 11 قمری
āqājānī, mohammad ebn-e ‘alī-rezā (- 17c)
وابسته به: القبسات؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041)
شرح بسیار مفصلی است بر کتاب قبسات میرداماد این شرح چاپ نشده و نسخه آن نیز نایاب است. از مؤلف كتاب متأسفانه نام و نشانی در نسخه و همچنین در کتب تراجم و فهرست ها به دست نیامد. در یادداشت های نامبرده نیز درباره مصنف اظهار بی اطلاعی شده است. ولی مسلما از تلامذه صدرالمتالهین شیرازی بود که وی از شاگردان میرداماد مؤلف قبسات است و در بسیاری از مباحث کتاب بدین موضوع تصریح کرده است.
[الذريعة 390/13]
نسخه اصل: انجمن فرهنگی ایران و فرانسه 3 M ؛ خط: نسخ تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا، 581گ [فيلم ها ف: 3- 9 و 125]
آغاز: الاستقبالی و انما اعتبره طائفة لكون ما ينسب الى الماضي و الحال؛ انجام: الى هيهنا يصل الينا هذا الكتاب الغريبة المباني العجيبة المعانی برد الله مضجع مصنفه و اعلى الله مقام مدونه.
خط: نسخ مخلوط، بی کا، تا: قرن 11 یا 12، قسمتی از شرح دیباچه از نسخه افتاده؛ یادداشتی به امضای محمد شفیع اصفهانی، محشی بامضای یحیی و نیز تعليقاتی از مصنف؛ نسخه متعلق به کتابخانه مجلسی (مولی محمد باقر) (- 1114ق) بوده و مهر وی در چندین موضع آن موجود است؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 1583ص، 23 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 4 - 191]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1668ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 344]
شرح قدیم تجرید- تشخيص الامراض
شرح قدیم تجرید- تسديد القواعد في شرح تجريد العقاید
Š.-e qor'ān-e moʻynī
معینی کشمیری، معین الدین بن محمود، - 1085 قمری
moʻīynī kešmīrī «ma‘īn-od-dīn ebn-e mahmūd (- 1675)
به نام: اورنگ زیب (1069-1118ق)
تاريخ تأليف: 27 محرم 1072ق
در پی یک خواب دیدن در ششماه از 7 رجب 1071 تا 27 محرم 1072ق به انجام رسانده است. تفسیر کوتاهی است و آیات الاحکام را می ماند.
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه:204- عکسی
آغاز: حمد نامحدود و ثناء نامعدود مر معبودی را سزاست که حمد جمیع حامدان و ثنای جمیع ثنا خوانان ... اما بعد، الحمد و الثناء الله عزوجل ... می گوید بنده مسکین معین الدين بن افضل العلماء؛ انجام: قد وقع الفراغ من تصنيف شرح القرآن بعد ستة اشهر ... آخر شهر الاول من سنة ثانية و السبعين بعد الألف حول جعل عن هجرة سيد الأنبياء و افضل المرسلین صلوات الله و سلامه عليه و على آله و أصحابه اجمعين.
اصل نسخه: گنج بخش، ش 847 (گنج 50/1). در 4 مجلد؛ خط: نسخ و ثلث، بی کا، تا: قرن 12؛ 1257گ [عکسی ف: 2 - 176]
S.-e qarabadin
شیراز؛ میر (دکتر)؛ شماره نسخه:15
كا: على رضا پسر امیر عسکر خان عرب جباره، تا: 12 شعبان 1205ق [نشریه: 5 - 283]
š.-u qurrat-il-‘uyūn fi a‘azz-il-funūn
وابسته به: قرة العيون في اعز الفنون = مكنونة الكلمات = المقالات الاثني عشرية؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی است بر قرة العيون فیض کاشانی .
دامغان؛ صادقیه؛ شماره نسخه: 153/2
آغاز: قوله عليه السلام أن الله تجلى لعبادة من غير أن رأوه و أراهم نفسه من غير أن يتجلى لهم يعني ظهر لعباده و تعرف بهم و تبين من غير أن يرونه عیان و اراهم نفسه عيانا؛ انجام: كمال التحقيق بوجه الخلافة و بون بين الخليفة و من استخلفه تثبت فيه
ظاهرة از کاتب که از شرح کلمه اولی از مقاله اول تا شرح کلمه ثالث از مقاله دوازدهم را داراست؛ خط: نستعلیق، کا: محمدباقر بن محمد جواد هزار جریبی تلمادرهای، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با عنوان «منه مدظله»، در چهار برگ آخر فوائدی متفرقه با عنوان «نوری دام ظله»؛ جلد: تیماج مشکی، 44گ، 19 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف مخ - 116]
S.-ul-qistas
سمرقندی، محمد بن اشرف، ق 7 قمری
samarqandī, mohammad ebn-e ašraf (- 13c)
اهداء به: صدر عمادالدوله خضر بن صدر شرف الدوله ابراهيم بن صاحب صدر شهیر كمال الدين محمد مؤمنی
شرحی است بر طريقه «قال، اقول» بر قسطاس خود او که از کتب مهم در موضوع منطق است. کتاب را بر یک «مقدمه» و دو مقاله» مرتب کرده است: مقاله 1، تصورات؛ مقاله 2. تصديقات. از خواجه نصیر طوسی و مطالع ارموی و نجم الدين نخجوانی یاد می کند. شارح مطالع و دیگر منطقیون از این تأليف استفاده شایانی برده اند.
آغاز: بسمله. حمدله. السلام على نبيه محمد و آله و أصحابه الطاهرین و بعد فان السعادات الابدية و اللذات السرمدية انما هو يتوقع باكتساب الكمالات العلمية و اقتناء الفضائل العلميه ... و ذلک موقوف على صحيح النظر الموقوف بيانه على المنطق ... و قد صنفت فيما مضى كتاب القسطاس في المنطق مشتملا على خلاصة آراء المتقدمين و المتأخرين مع ابحاث بديعه و شکوک صعبه لا محيص لطالب الحق عن تعلمها ... و المحصلون ... قد التمسوا مرا را آن نشرح صعبه لا محيص لطالب الحق عن تعلمها ... و المحصلون ... قد التمسو امرارا أن نشرح لهم دقائقه ... الى ان اشار به من خصه الله بالعنايه ... قال و هو مرتب على مقدمه و مقالتين الأولى في التصورات و الثانية في التصديقات اقول لما كان المنطق اكتساب المجهولات ..
انجام: وح لاينعكس بعكس النقيض و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
چاپ: كلكته، 1854م.
[دنا 912/6 (7 نسخه)؛ بروکلمان 468:1 و ذیل 89001؛ برلین (اهلوارث): 5166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کاتب = مؤلف (گویا)، تا: قرن 7؛ با خط خوردگی؛ تملک: محمد کاظم بن عبدالعلی تنکابنی در مشهد رضوی در 1016، خداویردی پسر ابوالقاسم؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 68، 37 سطر (21×9)، اندازه: 23×13 سم [سنا: ف: 1- 259]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الثاني الخ اقول: الملك الثاني في قياس الخلف رسموه بانه ... لو لم يصدق لاشی من ح الصدق بعض ح اولو صدق بعض ح الما.
بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ واقف: ملا موسی گیلانی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج زرشکی، 186 گ، اندازه: 15×22 سم [ف: 1- 337]
آغاز: من مقالة العلماء المتقدمين و الفضلاء المتاخرین؛ انجام: فح يتعين أن يكون منتهى القسمه.
خط: نسخ کم اعجام، بی کا، تا: حدود قرن 68 افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: محمد زهرائی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 247گ، 19 سطر، اندازه: 16×14سم [ف: 11 - 489]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 829ق؛ مصحح؛ 370ص [الفبائی: - 351]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2908- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 344]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 181
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 201]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 32877
آغاز: آغاز: و هيأت المقداري في الشيء على قسمين ما يكون مقدمة على كله ... البحث الثالث في الفرق بين الذاتي و العرضی و المراد بالذاتي؛ انجام: برابر
از اواسط فصل دوم (بحث سوم) از مقاله اول به بعد است؛ خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 204گ، 20 و 21 سطر، اندازه: 18/5 × 24/5 سم [اهدائی رهبر: 5 -373]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:39527
آغاز: بسمله. المغالطة الأولى في اشتراك اللفظ واجب الوجود واحد لأنه لو تعدد؛ انجام: المغالطة الثامنة عشر في وضع ما ليس بعلة ... ككون الأربعة فردة مقامها فقط شامل بخش مغالطات است. و فاقد مقدمه است و از انتها نیز ناتمام رها شده و موجودی آن تا مغالطه هيجدهم است؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11 اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 5گ، 21 سطر، اندازه: 18/8×10/8 سم [اهدائی رهبر: 5 - 374]
آغاز: برابر؛ انجام: المغالطة الثامنه في اخذما بالقوه مكان ما بالفعل. الجزء الذي لا يتجزی موجود لان الجسم اما ان يكون منقسما الى غير النهایه ... او يكون منتهى القسمه لاجائز أن يكون منقسما الى غير النهايه و الالزم انحصار ما لايتناهی من الحاصرين الان مالايتناهی.
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی، 371 گ، 25 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 10 - 1888]
S.-u qasa'id
جوهری، احمد بن محمد، - 401 قمری
jowharī, ahmad ebn-e mohammad (-1011)
قصایدی که در این نسخه می آیند عبارتند از: 1. قصيده لامیه امروء القيس، 2. قصيده طرفة بن العبد، 3. قصيده لبيد بن ربيعه عامری، 4. قصیده زهیر بن ابی سلمی، 5. قصيده نابغه ذیبانی، 6. قصيده اعشی بکری، 7. قصيده عنترة بن شداد، 8 قصيده عمر و بن كلثوم، 9. قصيده حارث بن حلزه، 10. قصيده لامیه شنفری، 11. قصيده عمرو بن ابی ذویب هذلی، 12. قصيده ذو الرمه، 13. قصيده محمد بن عبد الله بن مناذر. این قصاید حاوی قصاید سبعه می باشد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 500
آغاز: بسمله ، قال ابو سلیمان بن عبد السلام بن ... قال أبو جعفر احمد بن محمد بن الخامس النحوی؛ انجام: توت بالنعمه و الذنب له ... حمد تمت القصيده المفيده بعون مسهل الامور الشديده.
خط: نسخ، بی کا، تا: 764ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 143 گ، 31سطر (19×11)، اندازه: 2×15سم [ف: 7- 415]
S.-ul-qasa'd
غیر همانند:
آغاز: و الغفلة عن تبيين المراد ... الاشيء ما خلا الله باصل و كل نعیم لامحالة زایل قاله لبيد بن ربيعة العاصرى الصحابي وهو من قصيدة لامية؛ انجام: نارقد خصأت بعيدهن ** بدار لااريد بها مقاما ... فقلت الى الطعام فقال زعيم بحس الانس الطعام لقد شرح مزجی است بر منتخباتی از اشعار و قصائد شاعران عرب از جمله لبيد بن ربيعه عامری، معاوية ابن ابی سفیان، حسان بن ثابت و ...، از قصائد السبع المعلقات که سروده های شاعران قبل از اسلام است بسیار آورده و از جوهری وصاحب الفرايد و دیگران نقل می کند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 164گ، 22 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 5 – 2472]
آغاز و دع هريرة أن الركب مرتحل ... هريرة؛ انجام: يوم الخميس من عشر آخر شهر رجب المرجب (1266) گزارشی است بر قصیده بائيه قيس: انی سریت و کنت ... و لامیه اعشی: و دع هريرة أن الركب مرتحل و قصیده ای از حاتم طائی: دعا ذلة هبت بليل تلومنی، و جز آن؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد تقی لسان الملک سپهر، تا: رجب 1266ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 49گ (12ر-60ر)، اندازه: 13/3× 21/8 سم [ف: 9-122]
آغاز: فقال علي عليه السلام خلقتني مع النساء و الصبيان فقال له رسول ... اما ترضى أن تكون منی بمنزلة هارون؛ انجام: بدخل في شفاعته مثل ربيعة و مضر قال عباس فسری عني بذلك. شرح بخشهای گوناگون از چند قصیده است که در مدح حضرت امیر (ع) سروده شده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تاب جلد: تیماج تریاکی، 18ص (483-500)، اندازه: 18×22/5سم [ف: 9 - 107]
š.-u qaşā’id-i ibn-i ab-il-ḥadīd
وابسته به: دیوان ابن ابی الحدید؛ ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبة الله (586-655)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:24794
آغاز: مجلسنا و الغصين بعطفه؛ انجام: فضل امیر المؤمنین (علیه السلام)
بالذات و العرض و فضل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: حامد حسین [رایانه]
š.-u qaşā’id-il-aħsā'ī
گوهر قراجه داغی، حسن بن على، - 1266 قمری
gowhar-e qarāje-dāqī, hasan ebn-e ‘alī (- 1850)
گزاره ای است بر چکامه های احمد بن زین الدین احسایی (1241 ق) در سوک امام حسین (علیه السلام) از حسن بن على قراچه داغی معروف به گوهر.
مشهد؛ مدرسه آية الله خوئی؛ شماره نسخه: 370
بی کا، تا: 1269ق [اوراق عتیق: 1 - 246]
S.-u qasa'id-il-ahsa'i
قراچه داغی، محمد جعفر بن محمد باقر، - 1310 قمری
qarāče dāqī, mohammad ja'far ebn-e mohammad bāqer (-1893)
تاریخ تأليف: شنبه 23 جمادی الثانی 1269ق؛ محل تأليف: تبریز
شرحی است بر قصاید دوازده گانه که شیخ احمد احسایی در رثاء سید الشهداء (علیه السلام) سروده است. این شرح بیشتر جنبه های ادبی و لغوی را توضیح می دهد و کمتر به موضوعات دیگر می پردازد. در دیباچه و پایان نام ماتن و شارح و کتاب و تاریخ هست.
آغاز: الحمدلله الذي أفاض حياض قلوب العارفين من فيضان بحار البلايا والمصائب و اثر لهم من المقامات العالیات و مصاعد الدرجات ... قوله: نعى النعي مصاب الها شمينا ** كان عاشور بالاحزان يعنينا ...
انجام: قد تم الكتاب المسمى بشرح القصائد مشتملا على ثناء الله و تحمیده ... و من تجاوز عن هذا فعليه لعنة الله و الملائكة و الناس اجمعين
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1269ق، جا: تبریز؛ محشی؛ جلد: مقوا اسلیمی، 198گ، 17 سطر، اندازه: 18×22 سم [ف: 92]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ فهرست از عبد الستار بن عبدالجبار در پایان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 124گ، 14 سطر (14×7)، اندازه: 10×17 سم [ف: 12 - 2745]
آغاز: برابر؛ انجام: انجام قصاید: هناك بن زين الدين احمد پر تجی ** در آکایری في المقدمين تقدمی / وصل على الاطهار آل محمد ** و شیعتهم يا ذا الجلال و سلم. انجام شرح: فانهما لايحترقان للسخاوة و تعزية الحسين (علیه السلام) فدفنوهما و وارهما في الارض ...
خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن حضر تقلی نادلى الموطن کربلایی المسقط، تا: پنج شنبه 19 شعبان 1270ق؛ جلد: تیماج مشکی، 282گ (1پ -282)، 15 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 26- 313]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1502/2 - عکسی
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: جمعه 27 ربیع الثانی 1270ق، جا: مدرسه صادقیه؛ همراه «اسرار الشهادة» رشتی نوشته 1269ق؛ 376ص (57-432)، 15 سطر (23×11) [عکسی ف: 1- 234]
آغاز: برابر؛ انجام: فدفنوهما و واروهما في الأرض، قد تم الكتاب المسمى بشرح القصائد مشتملا على ثناء الله و تحمیده.
خط: نستعلیق، كا: آقا بن علی اکبر، تا: 6 ربيع الثانی 1304ق؛ مصحح، دارای فهرست قصاید و فوائد ضمن شرح که کاتب نسخه آقا بن علی اکبر بن ابراهيم بن محمد یار نوشته با مهر «عبده الراجی ملا آقا» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 155گ، 17 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 7 - 138]
آغاز: برابر؛ انجام: وهما في الأرض قد تم كتاب المسمی بشرح القصائد مشتملا على ثناء الله ... محمد جعفر بن محمد باقر القراچه داغی الاهری المتوطن والكربلائي المسقط ...
خط: نستعلیق، کا: محمود بن معصوم، تا: 1310ق؛ در اول نسخه اشعاری فارسی از جناب گوهری همشیره آقایی و ملاحسین رشتی و حاجی آقا شمحان متخلص به یاقوت و شیخ بهایی و راجی و در آخر نسخه قصيده عربی شیخ حسن دمستانی در رثای سید الشهدا (علیه السلام) و اشعار فارسی از سعدی؛ جلد: مقوا قهوه ای، 176 گ، 16 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 5- 2629]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالستار بن عبدالجبار، بی تا، پس از کتاب چند مجلس است که از گفته های یکی از مشایخ شیخیه گرد آورده شده، (احتمالا مجالس حاج کریم خان کرمانی می باشد)؛ جلد: تیماج قرمز، 379گ، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 20 -164]
Š.-u qaşā’id-i imra’-ul-qays
وابسته به:دیوان امرؤ القيس ؛ امرؤ القيس، جندح بن حجر (130-80)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 1510/15
بی کا، تا پایان جمادی الثانی 1268ق؛ کاغذ: ترمه بخارایی، جلد: ساغری سیاه، 46گ (229پ -274ر)، اندازه: 32×17سم [ف: 5- 280]
š.-e qasāyed-e d.-e anvarī
وابسته به دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (583)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:5928/4
دو بند از شرح قصاید دیوان انوری از فراهانی؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، 3گ (136 - 38ر)، 21 سطر (16×8)، اندازه: 24×15سم [ف: 16 - 158]
شرح القصائد السبع- شرح القصائد المعلقات السبع
شرح القصائد السبع - شرح مغني اللبيب
شرح القصائد السبع العلويات- التنبيهات على معانی السبع العلويات
S.-ul-qasa'd-is-sab-il-ulwiyat
وابسته به: القصائد السبع العلويات = قصاید سبعه علویه؛ ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله (586-655)
نامعلوم و ظاهرا غیر همانند:
آغاز: قال الامام العلامة ركن الشيعه و الشريعة ... الطاهرين. الا أن نجد المجدا بيض ملحوب و لكنه جم المهالك مرهوب؛ انجام: و لكن سر الله شطران فيكما ... الاناث المهلة و قوله جعجهت ای امسكته حبسته و کتب عبيد الله بن زياد ابن سمة بن عمر شرحی است بر قصاید سبع علویات ابن ابن الحديد که شارح آن شناخته نشده این شرح از پایان ناتمام است؛ خط: نسخ، كا: محمد فرزند على بن هارون مظاهری، تا: 960ق؛ جلد: تیماج، 29ص (30-2)، 21-20 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 9 - 144]
آغاز: تمثل اذ بدأت به لعيني ** اشم كذروة الطود السحيق؛ انجام: و بعده عن التأويل التي هي معايب النظم و النثر و الله الموفق هو مولانا و عليه فليتوكل المتوكلون ... شرح مزجی ممتازی است بر هفت قصيده ابن ابی الحدید معتزلی که در مدح حضرت امیر المؤمنين عليه السلام سروده، با نقل روایات مناسب و فرازهائی تاریخی و نکاتی ادبی سودمند. این شرح جز «التنبيهات على معاني السبع العلويات» است؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حاجی حسن، تا: غره ربيع الثانی 1102ق؛ افتادگی: آغاز مجدول، مصحح؛ جلد: مقوایی، 130گ، 21 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 14 - 178]
کا: محمد جعفر بن محمد نصیر آصفی برای میرزا محمد حسن، تا: قرن 13، کاغذ: ترمه بخارایی، جلد: ساغری سیاه، 10گ (32-23 پ)، اندازه: 32×17سم [ف: 5 - 279]
آغاز: هذه قصائد السبع العلويات نظم الشيخ ... و لكنه جم المهالك موهوب - النجد الطريق المرتفع و قد يتسع فيه؛ انجام: و ذلك لانه أفضل الخلق و تقديم المفضول على الفاضل قبيح و الجيد العنق و هنا استعارة قد وقع الفراغ ...
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: جمعه 22 محرم 1245ق؛ محشی؛ مهر: «یا ابراهیم» (بیضی)؛ یادداشتی در ماه رجب 1322 توسط «محمد» و یادداشتی در محرم 1366 در مدرسه سپهسالار؛ جلد: تیماج مشکی، 51، 14 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 2 - 20]
آغاز: بسمله. هذه القصائد السبع العلويات نظمها الشيخ العالم عزالدين عبد الحميد بن ابی الحدید ... قد احتوت على فضائل كثيرة في محاسن نكت اثيره؛ انجام: مع من كان يتولاه
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: 15 شعبان 1246ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 67گ (58پ -124ر)، ابعاد متن: 12×6، اندازه: 21×13سم [ف: 15 - 4116]
آغاز: مددت فتحت و الردى الهلاك، يقال منه ردی پردی و الأمانی؛ انجام: أجاد و أحسن فيما قاله عظم الله ثوابه و حشره مع أئمته شرح القصائد السبع العلويات ابن أبي الحديد؛ خط: نسخ، كا: سید محمد رحيم بن محمد رفیع حسینی نوربخشی، تا: 1257ق، جلد: چرم زرد، 59گ (77-135 ر)، 15 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [مؤيد: 1 - 335]
شرحی است بر القصايد السبع العلويات سروده ابن ابی الحدید معتزلی مداینی که از سید محمد عاملی نویسنده مدارک یا از ابن وشاح دانسته اند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 17 صفر 1260ق؛ تملک: فرهاد میرزا در 1304؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج يشمی، 56گ، 16 سطر ( 14/5×9)، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 8- 71]
خط: نسخ، بی کا، تا: 4 ذیحجه 1262ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر (15×7)، اندازه: 21×14سم [ف: 16 - 298]
از گمنام؛ بی کا، تا: چهارشنبه 22 رجب 1268ق؛ کاغذ: ترمه بخارایی، جلد: ساغری سیاه، 14گ (در هامش 40ر -53ر)، اندازه: 32×17سم [ف: 5 - 279]
آغاز: امیر المومنین علی بن ابیطالب ابی الائمه البررة الاطائب الامام الذي هو النبأ العظيم ... و بعد فان اولی ما يكتحل به ذووا البصائر الابصار بحر حبر نبع من عيون الاثار؛ انجام: دم على رغم العدی و اربح بعود العيد في ** دولة غراء فيها ادوم الألطاف طاف در نسخه حاضر برخی از قصاید هفتگانه مورد شرح قرار گرفته و شارح، لغات غريبه و معانی زیبا و لطيف ابیات را به اختصار در لابه لای سطور و حواشی اوراق نوشته است؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 28گ (2-29)، ابعاد متن: 16×10، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: 12 - 287]
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان رایانه
S.-u qasa'id-i sitta
در این نسخه شش قصیده که از قصائد معروف است آمده و شرح شده است: 1. شرح قصیده برده؛ 2. شرح قصیده بانت سعاد از کعب بن زهیر)؛ 3. شرح قصیده اسماعيل حمیری؛ 4. شرح قصيده فرزدق؛ 5. شرح قصيده لامية العرب از شنفرى؛ 6. شرح قصيده لامية العجم از طغرائی.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1333/2
آغاز: بسمله، الحمد لله اهل الحمد الواحد الأحد، انجام و احفظنا برحمتك يا ارحم الراحمين.
كاتب: محمد علی بن محمد صالح تبریزی، تا: 1260ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 125ص (277-401)، 19 سطر (14×7/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 9 - 327]
Š.-e qasā’ed-e ‘orfī
آرزو، سراج الدین علی بن حسام الدین، 1101 - 1169 قمری
ārezū, serāj-od-dīn 'alī ebn-e hosām-od-dīn (1690 - 1756)
وابسته به دیوان عرفی شیرازی؛ عرفی شیرازی، محمد بن علی (999-963)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:28427
آغاز: بسمله، ای متاع درد در بازار جان انداخته گوهر هر سود در جیب زبان انداخته بدان که ... بیت منادی محذوف است و آن ذات ایزی برحق؛ انجام: مفهوم خراب اراده باشد یعنی مژده بدهیم که صيغه
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [رایانه]
š.-e qasā'ed-e 'orfī
وابسته به دیوان عرفی شیرازی؛ عرفی شیرازی، محمد بن على (999-963)
غیر همانند: 1. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 28366
آغاز: بسمله. از تشریح قصیده پسندیده توحید واحد مطلق که حسن مطلعش را لو كان الله الا الله لفسدتا؛ انجام: بقطع تحمل عمر حاسدان بر تهیرزن رفتم تمت تمام شد کار من نظام شد
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: به سنت بریده؛ انجام: علاج می کنید ... و تو ای نادان تندرست هستی
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
Š.-ul-qaşā’d-il-‘ašar
خطیب تبریزی، یحیی بن على، 421 - 502 قمری
atīb-e tabrīzī, yahyā ebn-e ‘alī (1031 - 1109)
شرحی است بر قصاید سبع (المعلقات السبع) و سه قصیده دیگر یکی دالیه نابغه ذبیانی، دیگری لامیه اعشی و سومی بائيه عبيد بن (ابرص)، که ابوزکریا یحیی بن علی تبریزی به در خواست یکی از دوستانش نوشته است.
چاپ: مصر، ادارة الطباعة المنيرية، 1353ق؛ بیروت، دار الافاق الجديدة، تحقيق فخر الدين قباوه، 1400ق، طبع 4؛ حلب، المكتبة العربية، تحقیق فخرالدین قباوة، الطبعة الأولى، 1388ق، 523ص
[دنا 914/6، کشف الظنون 1327/2؛ بروکلمان، ذیل 35/1)
نسخه اصل: ایاصوفيا ش 4095؛ خط: نسخ، كا: احمد بن عمر بن محمد بن سيدة الأزجی، تا: سه شنبه 12 شعبان 545ق؛ 20 سطر [فیلم ها ف: 1- 466]
آغاز: قال الشيخ ... ابو زکریا یحیی بن على الخطيب التبریزی رحمه الله: سألتني حرسک الله ان الخص لك شرح القصايد؛ انجام: فعاودته فرفعته فارسلته و هو مكروب ... آخر القصاید العشر و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد خاتم النبيين.
نسخه اصل: چستربیتی، ش 3873 (اربری، فهرست خطی عربی 44/4)؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: شنبه 22 جمادی الثانی 599ق؛ مصحح، محشی، بعد از کتاب سماعی است به تاریخ روز سه شنبه سوم ذیحجه 618ق؛ تملك: كمال الدین حسین بن محمد زمان
تبریزی، احمد واعظ خياط زاده به تاریخ 1290ق؛ 163گ، 17 و 19 سطر [عکسی ف: 2 - 372]
از امرء القیس تا عبيد بن الأبرص؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 654]
S.-u qasa'id-in fi madh-i amir-il-mu'minin wa ...
در این رساله چند قصیده که در مدح حضرت امیر المومنین (علیه السلام) و خانواده پیغمبر (صلی الله علیه و آله) است به زبان عربی شرح داده شده است.
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه:15- د/668/8
آغاز: و فوز على بالعلى فوزها به ** فكل الى كل مضاف و منسوب؛ انجام: و هذا النظر فيه الى قول المتنبي و ملومة زرد ثوبها و لكنه بالقنا مخمل
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 48گ، 14 سطر (14/5×8 )، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2 - 254]
Š.-u qaşā’id-i muhy-id-dīn-i-bn-i 'arabī
وابسته به: دیوان ابن عربی؛ ابن عربی، محمد بن علی (560 -638)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:3101/9
آغاز: بسمله، و هو حسبی، الحمدلله الذي تفرد في ذاته و تقدست عن التشبيه صفاته المحتجب بكنه عظمته عن جميع مخلوقاته المنزه عن الدين و الكيف؛ انجام: ان كنت ممن بهذا المعنى تعانيه و تعد وصفه ان شاء الله تعالی اشرف بحسب الطاقة و الأحكام فان لست من معاني هذا الشأن و بالله المستعان و عليه التكلان و هذه صورة على اتم وضع و مثال (شکل است و پس از یک صفحه) و آن يحققنا با حسن تحقيقه انه ولي ذلك و المرجو منه و الحمدلله ... الى الحسن العقبى لديه انه بالمؤمنین رؤف رحیم آمین
حمدت الهی و المقام عظیم؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن احمد بسطامی، تا: 822ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 4 گ (47پ - 50ر)، 21 سطر، اندازه: 22/2×15/2 سم [ف: 6 - 218]
š.-ul-qaşā’d-il-mu'alaqāt-it-tis“
نحاس، احمد بن محمد، - 338 قمری
nahhās, ahmad ebn-e ebrāhīm (-950)
شرح قصائد:
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:217ف
نسخه اصل: احمد 3 ش 2366؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 371ق؛ با یادداشت محمد بن ابی جرادة، نسخه را عمر بن عثمان حسینی در 866 خوانده [فیلم ها ف: 1 – 345]
š.-ul qaşā'd-il mu'alaqāt-is-sabo
ابن انباری، محمد بن قاسم، 271 - 327 قمری
ebn-e anbārī, mohammad ebn-e qāsem (885 - 940)
به روایت ابوبکر احمد بن محمد بن الجراح: 1. امرء القیس در 82 بیت؛ 2. طرفه در 102 بیت؛ 3. زهیر در 59 بیت؛ 4. عنتره در 79 بيت؛ 5. عمرو بن كلثوم؛ 6. حرث بن حلزة؛ 7. لبيد.
چاپ: طبعت اولا في مجلة الشرقية في ص 59 ثم على حدة باعتناء موسیو ریشر؛ قاهرا، محقق: عبد السلام محمد هارون، دار المعارف، 1962م. [فهرست المخطوطات المصورة 493/1، 480 و 528]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:625 (آ)ف و 626 (ب)ف
نسخه اصل: طرخان والده ش 278؛ خط: نسخ، كا: اسمعیل بن محمد بن حسین خطاط جرفاد قانی، تا: 524-525ق، جا: اصفهان و بغداد؛ 263 ، 17 سطر [فیلم ها ف: 1- 345]
š.-ul qaşā'd-il mu'alaqāt-is sabo
نحاس، احمد بن محمد، - 338 قمری
nahhās, ahmad ebn-e ebrāhīm (-950)
نسخه اصل: پنی جامع ش 980؛ شامل: 1. امرء القیس 79 بیت، 2. طرفه 100 و اند بیت، 3. زهيره 9 بیت، 4. لبيد 89 بیت، 5. عنترة 79 بیت، 6. حرث بن حلزة 85 بیت، 7. عمرو بن كلثوم 93 بيت؛ خط: نسخ، كا: على بن جعفر بن اسد بن على، تا: چهارشنبه 27 رجب 528ق؛ از روی نسخه خوانده شده بر امام ابوالفضل احمد بن على بن فضل بن فرات در 484، 215گ، 19 سطر [فیلم ها ف: 1- 345]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اندازه: 25×17 سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
آغاز: قال أبو جعفر ... الذي جرى عليه اكثر اهل اللغة الاكثار في
تفسير غريب الشعر و اغفال تصنيف مافيه من النحو انجام: و من روی أيها فالمعنى ان هذه القصيدة غير ذات عذر.
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: 25 ذیحجه 971ق؛ دارای قصیده ای الاميه از امرىء القيس، مقابله شده توسط ابي القاسم بن الصديق بن ابی القاسم بن عمر مفتی بن احمد بن ابراهيم بن محمد ابن عیسی بن مطير بن علی بن عثمان بن یزید حکمی شافعی؛ تملک: رستم بن احمد شیروانی، محمد بن عمر سلوقی به تاریخ 1037، ولی الدین محمد القروي و مهر «محمد از خدا خواهد عنایت» (بیضی)، بدرالدین احمد بن على افندی؛ جلد: مقوایی، 85 گ، اندازه: 27×18سم [ف: 6 - 178]
آغاز: بسمله. اخبرنا الشيخ الإمام العلامة ابن محمد ابن؛ انجام: و ما لهم عن حياض الموت تهلیل تمت
خط: نسخ، بی کا، تا: 1224ق [رایانه]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:4863
آغاز: بسمله، حمدله، قال أبو جعفر احمد بن محمد اسمعيل النحاس النحوی؛ انجام: جاء على مثال حسن فهو حسن.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1248ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 109گ، ابعاد متن: 20/2×9/3، اندازه: 20×17/8 سم [ف: 7- 635]
آغاز: بسمله، حمدله، قال أبو جعفر احمد بن محمد اسمعيل النحاس النحوی؛ انجام: جاء على مثال حسن فهو حسن.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه ای، 93گ، 23 سطر (15/5×8/3)، اندازه: 25×16/5 سم [ف: 7-635]
نسخه اصل: راشد افندی ش 599؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 157 گ، 16 سطر [فيلم ها ف: 1- 346]
S.-ul-qasa'd-il-mu 'alaqat-is-sab = .-ul-qasa'd-is-sab
زوزنی، حسین بن احمد، - 486 قمری
zūzanī, hoseyn ebn-e ahmad (- 1094)
شرح ادبی و لغوی معروفی بر هفت قصیده مشهور شاعران عرب
جاهلی است که آنها را بر پرده کعبه آویزان کرده و از دیگر شعرها متمایز کرده بودند. زوزنی یکایک ابیات را آورده و سپس مشکلات لغوی و نثری آن را توضیح داده است. ابن عبدربه - 328ق) در «العقد الفريد» می گوید عربان پیش از اسلام بهترین شعرهای خویش را که هفت چکامه بود، نوشته بر دیوار کعبه آویختند، ولی ابن خلدون گفته است هیچ راوی نگفته است که عربان شعری به کعبه آویختند بلکه همه سال پیش از اسلام عربان در بازاری به نام «عكاظ» گرد می آمده خرید و فروش می کردند و در این بازار شعرهای خوب و خطبه های نیکو را نیز نمایش می دادند و بهترین شعرها را در آن بازار می آویختند. انباری می گوید چون مردم از شعر روی گردان شدند حماد راويه این هفت چکامه را گرد آورد و شهرت داد. دانشمندان امروز مانند طه حسين رئیس فقید دانشگاه قاهره در کتاب «الأدب الجاهلی» در درستی نسبت این شعرها به روزگار پیش از اسلام شک کرده و آنها را ساخته دست سیاست دانسته اند. در بر داشتن واژه های عربی نوین و ناسازگاری نسخه ها و فزونی و کاهش آنها، و این که بعدها هفت معلقه را به ده معلقه رسانیدند، و به ویژه گفته های انباری این شک و تردید را بیشتر می کند. حماد راويه معترف است که به دستور خلیفه عباسی 80 قصیده به نام قبل از اسلام سرود تا ادعای شعوبیان را باطل سازد. صاحبان معلقات هفت گانه: امرء القیس (-560م)، طرفة پسر عبد بکری (-500م)، زهیر پسر ابوسلمى (-631م)، لبيد پسر ربیعه ( 675م) عمر و پسر کلثوم (-600م)، عنتره پسر شداد (-615م) حارث يشكری (-580م)؛ سه تن که بعدها افزوده شد: نابغه ذبیانی (-604م)، اعشی میمون (-629م)، عبید پسر ابرص ( 555م)؛ نخستین را ابوزید در «جمهرة اشعار العرب» افزود. ترتیب معلقات هفت گانه آن چنین است: 1) قصيده امروء القيس بن حجر کندی: با آغاز: «قفا نبك من ذکری حبیب و منزل ** بسقط اللوى بين الدخول فحومل»؛ 2) قصيده طرفة بن بكر عبدی: با آغاز: «لخلوة اطلال ببرقة ثمهد ** تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليد»؛ 3) قصیده زهیر بن ابی سلمی مزنی: با آغاز: «آمن ام اوفي دمنة لم تكلم ** بحومانة الدراج فالمتثلم»؛ 4) قصيده لبید بن ابی ربیع انصاری: با آغاز: «عفت الديار محلها فمقامها ** بمنی تابد غولها و فرجامها»؛ 5) قصيده عمرو بن كلثوم ثغلبی: با آغاز: «الا هبي بصحنك فاصبحينا ** و لا تبقى خمور الا ندرینا»؛ 6) قصيده عنترة بن شداد عبسي: با آغاز: «هل غادر الشعراء من متردم ** ام هل عرفت الدار بعد توهم»؛ 7) قصیده حرث بن حلزة يشكری: با آغاز: «آذنتنا ببينها اسماء ** رب ثاو يمل منه الثواء»
آغاز: بسمله قال الامام القاضی ابو عبدالله ... هذا شرح القصاید السبع امليته على حدالايجاز و الاختصار على حسب ما اقترح على مستعينا بالله على اتمامه و عليه توكلت ذکر رواة ايام العرب انجام: و هو الرب و الشهيد على يوم ** الحيارين و البلاء البلاء. يقول و هو الملك والشاهد على بلائنا ... يريد عمروبن هند و انه شهد عنائهم هذا اليوم، تمت.
چاپ: مشارعربی 565564؛ ایران، 1273 قمری، با تصحیح و مقابله آخوند مولی محمد، سنگی، رقعی؛ ایران، تهران، 1272 قمری، سنگی، وزیری؛ ایران، تهران، 1282 قمری، وزیری کوچک، 143ص صص(1-143)
[معجم سرکیس 982/1؛ الذريعة 392/13؛ کشف الظنون 600/2 و 467/2 و
1741/2؛ الأدب الجاهلی چاپ قاهره؛ ذخائر التراث العربي الاسلامی 556/1 -557 و 404/3؛ الأوقاف العامة موصل 54/2 و 237/2؛ دنا 915/6 -918 (88 نسخه)؛ معهد المخطوطات، ادب 187/4 -189]
خط: نسخ، کا: محمد بن ابن الفضل صایغی بیهقی، تا: 18 جمادی الاول 519ق؛ خوانده نزد ابو جعفر احمد بن على مقری و حسین بن احمد بن حسین قاضی و احمد بن محمد میدانی و خوانده علی بن ابی القاسم احمد قزوینی در بغداد در 688 که می گوید این نسخه بر مؤلف خوانده شده بوده؛ تملک: صديق الملک؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 17 سطر [ف: 5 - 280]
آغاز: برابر؛ انجام: قد بلع ... عمرو بن هند و انه شهد غناهم هذا اليوم.
خط: نسخ، بی کا، تا: 587ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 94ص (1-94)، 19 سطر (12×14/5)، اندازه: 20/5×16سم [ف: 10 - 399]
آغاز: اليه فراها مقبله و مدبرة فلما لبسن ثيابهن؛ انجام: تم القصايد السبع بشرحها من املاء القاضي الامام السيد الزاهد ابو عبدالله الحسين بن احمد الزوزنی رحمة الله عليه رحمة واسعه. كاتب سپس افزوده: خط: نسخ، كا: محمود بن محمد بن محمود، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی زرد، جلد: تیماج مشکی، 302ص، اندازه: 13/5× 18/5 سم [ف: 10 - 1295]
آغاز: اليد فعراها مقبله و مدبرة فلما ... قفانبك من ذکری حبیب و منزلی ** بسقط اللوى بين الدخول فحومل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد بن محمود، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ کاغذ: شکری خان بالغ، جلد: تیماج مشکی، 352ص، 13 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 10 - 1483]
خط: نسخ، كا: على بن شهاب بلخی، تا: پنج شنبه 28 صفر 701ق، جا: دامغان؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمد شفیع بن محمد على استرابادی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 59گ (1ر- 59ر)، اندازه: 25×17سم [ف: 9 - 284]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد شاه بن محمد ناعمری مریبانی، تا: اواسط ذیحجه 716 ق، جا: مدرسه طاهریه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 232ص (232-1)، اندازه: 24×16سم [ف: 25 - 107]
خط: نستعلیق، كا: يعقوب بن علی بن محمد رباطی، تا: 832ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 79گ، 23 سطر، اندازه: 21×139سم [ف: 1- 311]
آغاز: يروى ألارب يوم كان و پروى ألارب يوم لي من البيض و السبی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 70گ (1ر - 70پ)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 1- 184]
خط: نسخ، كا: هلال بن منصور احمد حویزی، تا: ربيع الأول 1027ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمد زمان بن نعمت الله قاری و مهر «یا صاحب الزمان ادرکنی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 150گ، 19 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 16 - 327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید ابوالفتح بن ابوالقاسم حسینی استر آبادی (گویا فرزند میرفندرسکی)، تا: اوایل محرم 1054ق؛ تملك: ابوالحسن شریف عسکر در 1380، محمد نجل شیخ علی عسکر در 1275؛ جلد: تیماج سرخ، 76گ، 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 -2490]
آغاز: الماء النامي في الجسد و المحلل ذكرانه من الحلول؛ انجام: كل نسر قشعم مسن.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1073ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 150ص (1-150)، 21 سطر (15×10)، اندازه: 19/4×14 سم [ف: 7- 767]
خط: نسخ، کا: محسن بن محمد حسین، تا: 29 جمادی الثانی 1078ق؛ 77گ (1پ -77پ)، 20 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 3 - 608]
دیباچه افتاده و در پایان شرح قصیده نابغه از گمنام هم هست؛ خط: نسخ، كا: على رضا بن سليمان الموتی، تا: چهارشنبه 1 شوال 1086ق؛ افتادگی: آغاز؛ مقابله شده؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 181 گ، 15 سطر (13×7/5)، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 -235]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد علی جزایری صیمری، تا: 1092ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 74گ (69پ - 142پ)، 23 سطر [ف: 36 - 253]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 20گ، 17 سطر (13×8)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 17 - 126]
آغاز: برابر؛ انجام: ها أن تا غدرة الا تكن نفعت ** فان صاحبها قد تاه في البلد. يقول هذا الذي ذكرت ... يخرجني من غضبک و وعید کی ایای تمت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: گالینگور سبز، 73گ، 22 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 5 - 2491]
آغاز: بها العين و الارم يمشين خلفه ** واطلاوها ينهضن من كل حجتم؛ انجام: فاني قبلت اباهما و ضربه جرد السباع و كل نسر سین
خط: نسخ، كا: نصر الله بن حاجی میرک، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 170ص (1-170)، 17 سطر (14×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 7- 170]
آغاز: هذا شرح القصائد السبع امليته على حد الايجاز و الاختصار على حسب ما اقترح على مستعينا بالله على اتمامه ذکر رواة العرب؛ نسخه اصل: کتابخانه احمد ثالث ترکیه 2568؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه رمضان 1114ق، جا: قریم؛ سرلوح زرین، مصحح، محشى؛ 184ص [عکسی ف: 3- 287]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه:96 بخش2
نسخه اصل: همان نسخه اصل بالا [ف: - 87]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبد الله بن محمد کاظم تبریزی، تا: جمعه 2رجب 1122ق، جا: اصفهان؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 82گ، 23 سطر، اندازه: 18/7×12/8 سم [ف: 1-311]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد تقی حسینی، تا: 1129ق؛ واقف: مفید شیخ الاسلام، 1282؛ 135 گ، قطع: خشتی [چند نسخه ف: 326]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن هلال بن عبدالله بن عكاشة، تا: جمعه 2 صفر 1156ق؛ مصحح، تملک: دامغانی و مهر «یا امام محمد باقر» (مربع)، عبدالعزيز با مهر «عبدالعزيز» (بیضی)، سلیمان بن عبدالعزيز؛ جلد: مقوایی، 51گ، 20 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 6 - 69]
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد متخلص به ناظم، تا: 1170ق، برای آقا میرزا احمد منجم؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 120گ، 17 سطر (15×8)، اندازه: 14×20سم [ف: - 591]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1177ق؛ با سر لوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 112 گ، 23 سطر (14×6)، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 7 - 198]
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز [ف: 5 - 221]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 3 - 28]
آغاز: برابر؛ انجام: (در قصیده چهارم): و النها جمع نهی و هما الغدير و كذلك الانهاء در این نسخه شرح چهار قصیده اول را در بر دارد؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 72گ، 14 سطر (13/2×7/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 17 - 330]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 44گ (33پ - 76پ)، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 26 - 288]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی به نقل از صحاح اللغة، مجدول؛ جلد: تیماج، 129گ، 17 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 21 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عثمان بن على، تا: قرن 13؛ مصحح، مجدول، شرح حال مختصر مؤلف به قلم «آیت الله شیخ محمد امین صدرالاسلام خوئی» به تاریخ رمضان 1358 ق در تهران، آمده که «حسين غوری زاده بکری قادری» به تاریخ هفدهم ذیقعده 1212ق این نسخه را مطالعه نموده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه ای دارچینی 88گ، 23 سطر (17×8/5 )، اندازه: 21×15سم [ف: 33 - 337]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 83گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2490]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جا: اصفهان؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی ای، جلد: تیماج تریاکی، 111گ، 15 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 2 - 624]
از آغاز است تا میانه اشعار حرث بن حلزة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 72گ (1پ-72پ)، 17 سطر (14×7/5)، اندازه: 14×11سم [ف: 5-234]
تنها شرح معلقه امرء القیس است از زوزنی و 19 بیت آخر را
ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج سرخ، 20گ (3پ -22ر)، 20 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 14×22/5سم [ف: 5 - 234]
انجام: ثم لما نقل بالهمزة الى باب الافعال قصر الى الوصول الى المفعول به وهذا عكس القيام المطرد لأن مالم يتعد الى المفعول في الاصل تعدى اليه
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18گ (1ر-18پ)، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 37 - 120]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 41گ (79پ -119ر)، 22 سطر (15×8)، اندازه: 20×14سم [ف: 16 - 147]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 52گ (1پ -52پ)، اندازه: 21×13سم [ف: 3 - 652]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [مختصر ف: - 510]
نسخه اصل: نفیسی ش 412؛ بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [فیلم ها ف: 1 - 733]
خط: نسخ، كا: آخوند ملا محمد، تا: 1207ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (14×7/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 17 - 449]
خط: نسخ، كا: عبدالمحمد بن محمد على، تا: 24 صفر 1213ق، جا: يزد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 21 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 405]
معزی آغاز: برابر؛ انجام: كان اعناقها كراث سابقة طارت لفایفه او ... الكرات بقل و السابقة ما استرق من الرمل ودق بعد کنافيه لفايفه ای ورقه ... فشبهها في ذلك اذ لم يكن عليه ورق.
خط: نسخ، كا: على بن ابراهیم، تا: سه شنبه 8 ذیحجه 1215ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 86گ (74پ -159)، 21 سطر (13×7)، اندازه: 16×11سم [ف: 39 - 24]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1231 و 1236 ق [رشت و همدان: ف: - 1140]
آغاز: برابر؛ انجام: من بئر تجرد دلذلك و الله اعلم تم شعر علقمه بحمد الله و عونه
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240 ق [الفبائی: - 361]
از شرح معلقه امرء القیس تا قصيده حرث بن حلزه یشکری؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1243ق؛ تملک: فرهاد میرزا در 1204؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 118 گ، 17 سطر (15×7/5)، اندازه: 21×14سم [ف: - 386]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق؛ تملک: محمد علی خان؛ مهر: «وثوق السلطان» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 69گ، 21 سطر، اندازه: 13×21/5سم [ف: 28 - 210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1246ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 57گ، 18 سطر (13/8×7/7)، اندازه: 20×13سم [ف: 7- 635]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1246ق؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 176ص (176-1 )، 20 سطر، اندازه: 12/7 × 21/5سم [ف: 7 - 766]
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1247ق؛ مصحح، محشی با عناوین «م. بهار»؛ تملک: محمد کاظم بن محمد منشی بروجردی به سال 1250ق که کتاب را در سلطان آباد خریده؛ یادداشتی از عباس قلی سپهر کاشانی که کتاب به سال 1303ق پس از فوت پدرش به وی ارث رسیده؛ جلد: روغنی مذهب، 186گ، 23 سطر، اندازه: 28×17سم [ف: 28 - 225]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 21 ذیحجه 1248ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 63، 23 سطر (16×8/5)، اندازه: 25×16/7 سم [ف: 7- 634]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1248ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: زرافشان، 82گ، 19 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 2 - 886]
آغاز: برابر؛ انجام: عفت الديار محلها فمقامها ** بمنى تأبد غولها فرجاها ... و تابد توحش و كذلك ابداء ابودا و الغول و الرجام جبلان معروفان و منه قول اوسن ابن محمد زعمتم
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 3 شوال 1250ق، جا: تبریز؛ محشی از «ص» و «م» و «12» و «ق» و «منه» و «مجمع البحرین»؛ جلد: تیماج مشکی، 66ص (210-275)، اندازه: 20/1×14/3 سم [ف: 274 - 29/1]
شرح زوزنی است بر همه معلقات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛
کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سبز، 100گ، 17 سطر (18/5×9)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 235]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنجشنبه 27 رمضان 1255ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 61گ (2پ -62ر)، 22 سطر (21×9/5)، اندازه: 17× 30/5 سم [ف: 5 - 234]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1255ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 21گ (107ر-127پ)، 19 سطر [ف: 5- 460]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو الرب و الشهد على يو ** م الحباری او البلاء يلاب. يقول و هو الملك و الشاهد على حسن بلائنا ... و السوف یعطیک ربک فترضی. اللهم اغفر لي ولوالدي الحمدلله كما هو اهله
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد صالح بن محمد جعفر سرابی، تا: 1256ق؛ مجدول، با شرح کتاب جبر و تشریح افلاک شیخ بهاء الدین عاملی در یک مجلد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 113گ، 18سطر، اندازه: 14/5 × 26/5سم [ف: 2 - 887]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1257ق، جا: قم؛ شرح ده معلقه است و آغاز و انجام مانند نسخه شماره 3297 و چاپ 1272 ولی در نسخه چاپی پس از این شرح قصیده نابغه ذبیانی است و در اینجا یک شرح مفصل دیگری است از این قصیده با سرگذشت نابغه (164-153 پ) پس از این شرح قصیده بائييه ذو الرمه است (165ر-172ر)؛ 74گ (80پ -153 پ) [ف: 5 - 234]
شرح هفت معلقه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1257ق؛ در 166ر نامه ای از قائم مقام است؛ 89گ (77پ -165)، 19 سطر (14×8) [ف: 5 - 235]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: فرج الله بن هاشم حسینی، تا: 11 ربيع الثاني 1258ق؛ محشی؛ تملک: میرزا محمد تقی سپهر؛ جلد: تیماج مشکی، 77گ، 17 سطر، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1258ق [الفبائی: - 361]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 4 رجب 1258ق؛ مصحح، محشی؛ 100گ، 14-18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 1 - 353]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد صالح، تا: 1259ق [الفبائی: - 361]
آغاز: بسمله. قفانبك من ذكرى حبيب و منزل؛ انجام: بالطين و التراب تمه شرح قصیده امرؤ القيس؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ 21گ، 25 سطر، اندازه: 21×30سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1259ق؛ 80گ، 19 سطر، اندازه: 16×8سم [ف: 1- 218]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 93گ (1-93)، 19 سطر (16/5×8)، اندازه: 26/5×15/5 سم [ف: 15 - 37]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: میرزا احمد بن محمد باقر بن ابراهیم تبریزی، تا: 11262ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 190گ، 18 سطر (7×16/5)، اندازه: 15×27سم [ف: 8 - 261]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسدالله بن ملا محمد على اهری، تا: پنج شنبه 19 ربيع الثانی 1262ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 250ص، 15سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 2 - 244]
آغاز: برابر
انجام: فعندنا الى السئوال فعدتم إلى النوال ومن اكثر التسأل حرم يوما لامحالة والتسأل والسئوال واحد وتفعال من ابنية المصادر
خط: نستعلیق، كا: محمد مهدی بن محمد حسين الشريف، تا: 1263ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، در آخر نسخه دو صفحه از شرح قصیده لاميه كعب بن زهیر در مدح پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) آمده که فقط خطبه و مقداری از مقدمه کتاب در این نسخه موجود است؛ 66گ، 11-18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2490]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد على، تا: شوال 1263ق؛ مهر: ولیعهد» (چهار گوشه)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی مذهب، 17 سطر، اندازه: 15×23/5سم [ف: 2 - 501]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه ربيع الاول 1264ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 135 گ، 14-15 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 2490]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كان يوسف ابن میرزا علی عباس طبیب مرندی، تان
1264ق؛ 147 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: و الكبرى اربعه احرف متحركات بعدها ساكن مثل ذهبتا، خرجتا (برگ 111ر)
خط: نستعلیق خوش، كا: محمد علی بن ملا احمد، تا: 1264ق؛ مجدول، با چند دایره هندسی؛ کاغذ: اصفهانی زرد، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 114 گ، 17 سطر (15×7/5)، اندازه: 14×22/5سم [ف: 17 - 323]
خط: نسخ، كا: علی اکبر بن میرزا، تا: شوال 1264ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 15 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 11 - 386]
انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد باقر حسنی حسینی جهان شاهی، تا: 1268ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 205×12/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1186]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی، تا: شعبان 1270ق، جلد: تیماج مشکی مذهب، 81گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2490]
خط: نسخ، كا: على بن ابراهیم دزفولی، تا: غره شعبان 1270ق؛ اندازه: 14/5 ×19 سم [ف: 3 - 60]
انجام: في الفرار بريد الشركان شاملا عاما لم يسلم منه العزيز ولا الذليل ليس ينجی بوائل.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1270ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 95ص، 17 سطر (15×8/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 2 -26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی بن محمد، تا: 1271ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 104گ، 17 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 2 - 915]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد بن عبد الله بن أحمد بن حسین، شویکی بحرانی، تا: 5 شعبان 1272ق؛ مصحح، محشی، به دستور و برای میرزا ابو الفضل بن میرزا عبد المحمد همدانی کتابت شده؛ کاغذ: فرنگی، شده، 113گ (1-112)، 17 سطر، اندازه: 17/5×9 سم [ف: 28 - 276]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ و نستعلیق خوب، کا: جعفر بن محمد حسینی، تا: 1274ق؛ مجدول، دارای کمند اندازی، محشی با امضای «منه» و «من الا و قيانوس» و با استفاده از کتب مصباح، قاموس، صحاح، مختار الصحاح و فتح القريب؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 90گ، 17 سطر (19×8/5)، اندازه: 17×27 سم [ف: 13 - 249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: سید محمد علی بن علی اصغر ترکی، تا: محرم 1281ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 127گ، 17 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: - 93]
آغاز: برابر؛ انجام: باصول البصل البري لانها متلخطة بالطين و التراب.
خط: نستعلیق، کا: شیخ عبدالعلی علی خان، تا: 2 ذیقعده 1286ق؛ 51گ (26پ -76ر)، 11 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [مؤید: 2-324]
آغاز: برابر، انجام: ای قد بلغ الغاية يريد عمرو بن هند فانه شهد غنائم بهذا اليوم. و هذا آخر القصيدة السابعة من السبع الطوال
خط: نستعلیق، کا: سید حسن بن مصطفی حسینی حجتی نجف آبادی، تا: قرن 14؛ 93گ، 25 سطر، اندازه: 21×23/5 سم [ف: 148]
آغاز: ... ذکر رواة العرب ان امرء القيس؛ انجام: و يقال قيس و جندل و الحذاء من ربيعة در فهرست با عنوان «نيل الأرب في شرح معلقات العرب» آمده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ ناتمام؛ 92گ، 25 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 1- 292]
بی کا، بی تا [دث. مجلس]
آغاز: برابر
انجام: بای مشية عمر و بن هند ** تطیع بنا الوشاة و تز درینا. از دری و از ری به قصر به و احتقر يقول كيف تشاء أن تطيع الوشاة بنا اليك و تحتقرنا و تقصرينا ؟ ای ای شیی دعاك إلى هذه المشية اي لم يظهر ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 84گ، 16سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 885]
نسخه چاپی کتاب است با این خصوصیات: مصر، دار الكتب العربية الكبرى، 1327ه همراه با معلقه ثامنه از نابغه ذبیانی و معلقه تاسعه از اعشی بکر بن ائل و دو قصیده از نابغه؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 102گ (158ر- 259ر)، اندازه: 13/5 ×20/5سم [ف: 30 - 77]
فقط شرح معلقه امرء القيس و شرح معلقه طرفه را در بر دارد؛ بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 25گ (116پ -
140پ)، 14 سطر (15×7)، اندازه: 19/5×10 سم [ف: 2 - 722]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ از برگ 115 تا 117 مطالبی در مورد خوابی که سهل بن ذبیان دیده و در آن حضرت رضا (علیه السلام) به خواندن قصیده اسماعیل حمیری تحت عنوان «لام عمر و باللوي مربع» تشویق نموده، همراه با كل قصيده مذکور، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 122گ، 15 سطر (13/5×6/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 14 - 276]
انجام: اعلینا جناح کندة أن يغ **نم غازيهم و منا الجزاء
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 81گ (76پ -156پ)، اندازه: 20/5×13سم [ف: 23 - 189]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، برای مرتضی علیخان؛ جلد: تیماج سیاه، 153گ، 10 سطر، اندازه: 21×12سم [ف مخ - 3- 1261]
شرح هفت معلقه است؛ بی کا، بی تا؛ 119گ (52پ - 170پ) [ف: 5-235]
ناقص است؛ بی کا، بی تا، 2گ (22پ -23پ) [ف: 5 - 234]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت القصيدة مبسوطال منشرحا مع شرحه
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-ul-qaşā’d-il-mu'allaqāt-is-sab“
بطليوسي، عاصم بن ایوب، - 494 قمری
batalyūsī, 'āsem ebn-e ayyūb (- 1102)
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1464/1
شرح معلقات سبع؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ اندازه: 31×19/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 148]
š.-ul-qaşā’d-il-mu'allaqāt-is-sab“
نامعلوم: 1. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 15420
آغاز: معضلات بكسر الضاد صفه مخدوف ای مائله و الجات فهو جمع معضله او معضل؛ انجام: فرغ تمنيقه تسع و ثمرین عام اربع و تسعين بعد الالف من الهجره (ملا اسد) متن از شعراء جاهلیت: امرء القیس. نابغه، زهیر، لبید و دیگران، شارح، نامعلوم؛ خط: نستعلیق، کا: ملااسد، تا: 1094ق [الفبائی: - 653]
آغاز: لخولة اطلال بیرقة ثهمد ** تلوح كباقي الوشم في
ظاهر اليد؛ انجام: و هو الرب و الشهيد على يوم ** الحيادين و البلاء بلاء قصیده یکم در این نسخه نیست، نخستین از طرفة بن عبد البكرى، دوم از بنی بکر بن وابل، سوم از زهیر بن ابی سلمی مزنی، چهارم از:لبید ربيعة عامری، پنجم از عمرو بن كلثوم، ششم از عنترة بن شداد عبسي، هفتم از حارث بن حلزه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی به عربی به نشانه «ق. منه. ق»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 50گ (1ر-50ر)، 19 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 35]
آغاز: الارب خصم في
الوي ردرته ** نصيع على تعذاله غير مؤثل. خصم يقع للواحد والاثنين والجمع و المؤنث على لفظ واحد كما تقول رجل عدل و رجال عدل؛ انجام: فظلت تکوس على اكرع ** ثلث وغادرت اخرى خصيبا. يقال كاس يكون اذا شي على ثلث وغادرت اخرى اي قائمة اخرى مخضوبة من الدم قد عرقبتها. شرح مختصری است بر هفت قصیده معلقه عرب که گویند آنها را بر کعبه آویخته بودند، در این شرح بیشتر به لغت و نحو پرداخته است. احتمال دارد این نسخه شرح ابن نحاس باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور سبز، 159گ، 21 سطر، اندازه: 23×13سم [ف مخ - 3 - 1261]
بی کا، بی تا، خریداری از محمد حسین علوی [رایانه]
Š.-ul-qușārā
بقال، شرف الدین حسن شاه، - 905 قمری
baqqāl, šaraf-od-dīn hasan šāh (- 1500)
وابسته به: القصارى = التصريف = مختصر في الصرف؛ خجندی، احمد بن محمود (-700)
تاريخ تأليف: رجب 869ق
شرحی متوسط و مزجی بر کتاب «القصاری» تأليف علاء الدين احمد خجندی برهانی که در چهار رکن مطابق تقسیمات اصلی متن تنظیم شده و به شرح و بسط و توضیح مبهمات و مشکلات متن پرداخته است. شرح گویا از حسن شاه بقالی باشد (چلبی).
آغاز: احمد کی یا من قصاری صرف عنان العقول نحو درک جلاله ... اما بعد فيقول المستوهب من الله الغني ذي المنن حسن بن ... احسن الله احواله وانجح آماله لما كان علم الصرف ...
[دنا 918/6 (3 نسخه)؛ کشف الظنون 1327/2؛ قاهره فؤاد سید 2/ 60]
مر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 9؛ تملك: محمد بن محمود حسینی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 47گ، 19 سطر (13×7)، اندازه: 16×10سم [ف: 17 - 143]
آغاز: في غاية الاختصار مع تسامح في اللفظ أو عن بیان القصاری او بدل عنها؛ انجام: لكنها انما ذكرت الماضي لانه اصل الأفعال و الله تعالی اعلم بحقایق الاحوال.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: مقوا سفید، 111گ، 17 سطر، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 26 - 319]
آغاز: برابر
انجام: و استفعال يأتي في اكثر الاحوال للسؤال و طلب الفاعل ... و يحبیء ایضا كثيرا للاعتقاد ... ای اعتقدت فيه الكرم ... و ضعيفا و يحبیء ايضا ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ تملک: عبد الغني ثانی بن حسن حسینی به تاریخ 1156ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 141 گ، 11 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف مخ]
صرف / عربی
š.-ul-quşārā
ترمذی، محمد بن محمد
termezī, mohammad ebn-e mohammad
وابسته به: القصارى = التصريف = مختصر في الصرف؛ خجندی، احمد بن محمود (-700)
شرح متوسط بر کتاب «القصاری» تأليف علاء الدین احمد خجندی که به صورت «قال، قلت» تنظیم شده است. نام شارح همان گونه در دیباچه نسخه آمده است، ولی در منابع کتاب شناسی از این شرح نامی به میان نیامده است. آغاز: احمد الله حمدا لايدرك عدده و منتهاه و لايسلکی امده و قصاراه و اشكر شكرا ... و بعد فان القصارى للامام الهمام المحقق البدر القمقام المدقق الاستاد الاجل الكبير ..
انجام: و قال المصنف في شرح الهادي المراد بالنوع الحالة التي عليها الفاعل ... و كذا دحرجه واحده و دحرجه لطیفه و نحوها و الطلاقة للمرة وحسنة اوضحه او غيرهما للنوع و كذلك البواقي والله اعلم
کاشان؛ مدرسه سلطانی؛ شماره نسخه:247
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9-10؛ مهر: «عبده ابوالفضل» (مربع)، «عبده باقر» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 90 گ، 18 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ]
Š.-ul-quşārā
از ناشناسی که شاید نامش در بخشی از دیبا چه بوده است که در نسخه افتاده است. نگارنده کار خود را به نام شمس الدين محمد بن میر سید شریف گرگانی (704-836ق)
با ستایش بسیار ساخته است. برای نشانی: «الركن الأول في التغييرات اي في بيان ما يرد على المضاعف و المعتل من الادغام و الاعلال بانواعه الثلاثة. و قدم الادغام مع تقدم الاعلال عليه». متن از کتاب های درسی بوده است.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:1249
آغاز: طلبا لان يلایم و غایب الطالبین، انجام: ليست مختصة بمواضعها، لكنها انما ذكرت بلفظ الماضي، لانه اصل الأفعال، و الله تعالی اعلم بحقايق الامور. و الاحوال ... و قد فرغ ..
خط: نسخ تحریری، كا: احمد بن حمران، تا: شوال 1069ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج يشمی، 72گ، 19 سطر (15×8/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 3 - 201]
شرح قصه حي بن يقظان- حي بن يقظان (ترجمه و شرح)
š.-u qissat-i ḥayy-i-bn-i yaqzān = ar-r.-u-marmūza
ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370؟ - 428 قمری
ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038)
تاریخ تأليف: 414ق؛ محل تألیف: فردجان
شیخ رئیس سه داستان مرموز فلسفی و عرفانی دارد (سلامان و ابسال، حي بن يقظان، طير) و دومی که رساله حاضر باشد را در فردجان به درخواست یاران نگاشته و گزارش داده است. در این داستان بوعلی از کیفیت تکوین حی بن يقظان و سیر نفسانی او مباحثی می آورد. مهدوی تاریخ تألیف این اثر را، با توجه به محل تأليف آن، 414ق می داند. وی دو «شرح» و یک روایت منظوم و یک ترجمه فارسی آن را نشانی داده است و روایتی دیگر از این داستان به نام «حي بن يقظان على بيان آخر» در دست هست. این داستان را ابن طفيل اندلسی نیز روایت کرده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله كفاء افضاله، و صلواته على نبيه ... و بعد فان اصرار کم معاشر اخواني على اقتضائی شرح قصة حي بن يقظان هزم لجاجی عقد عزمی عن المماطلة و الدفاع فانقدت المساعدتكم. انه قد تيسرت لی حین مقامی ببلادی برزة برفقائی
انجام: قال الشيخ حیی بن يقظان لولا تقربي اليه بمخاطبتک منبها ایاک لكان فيه شغل شاغل عنك، و ان شئت اتبعتني اليه.
چاپ: لیدن به انضمام حواشی مأخوذه از شرح ابن زيله، 1889م؛
استانبول، 1937م؛ قاهره، دار المعارف: 1952، با تحقیق احمد امین؛ در ابن سینا و تمثیل عرفانی، قصة حي بن يقظان، تحقیق و ترجمه به فرانسه هانری کربن (تهران، انستیتو ایران و فرانسه: 1340)
[الذريعة /17 92 و 128/7؛ فهرست مصنفات ابن سینا 94؛ فهرستواره منزوی 301-300/1 «ترجمه رساله حي بن يقظان» ؛ صفا 631/1 «ترجمه و شرح آن، از روزگار علاء الدوله کاکویه»]
شرح و حواشی:
1- حي بن يقظان (ترجمه و شرح)؛ جوزجانی، عبدالواحد بن محمد (438-)
2- شرح قصة حي بن يقظان = تفسير حي بن يقظان؛ ابن زيله، حسین بن محمد (-440)
3- حي بن يقظان (منظوم)؛ ابن هباريه، محمد بن محمد (414-509)
4- بديع الزمان في قصة حي بن يقظان؛ فضل الله بن روزبهان (860 -925)
5- تفسير حي بن يقظان (2 عنوان)
6- شرح قصة حي بن يقظان = بیان رموز حي بن يقظان (2 عنوان)
نسخه اصل: احمد 3ش 3268؛ خط: نسخ، كا: محمد بن عیسی بن
على بن هياج طبیب، تا: ذیحجه 580ق [فیلم ها ف: 1 – 551]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 17 کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، اندازه: 21/4×12/7 سم [ف: 7 - 451]
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 636ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (127ر-131ر)، 17 سطر (14×10) [فيلم ها ف: 1- 613]
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: ایاصوفيا 4849؛ بی کا، تا: 697ق؛ مقابله شده؛ 6گ (82ر-87پ) [فيلم ها ف: 1- 577]
تهران: دائرة المعارف، شماره نسخه: 371/19 - عکسی و 437/19- عکسی و 359/19 - عکسی
اصل نسخه: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 106]
نسخه اصل: روان كوشكو ش 2042؛ كا: عبدالرحمن بن علی بن موید، تا: ربيع الثانی 888ق، جا: شیراز [فیلم ها ف: 1- 438]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6532/7
آغاز: قوله انه قد تيسر لی اراد بقوله هو النفس الناطقة التي ليست من هذا العالم؛ انجام: فيقال لا يشغل عنه بالافاضة على غيره و انما يفيض ما يفيض على غيره طاعة و الانسان اذا شاء تبعه و اتصال به لينال حظه من ذلك.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره شعبان 899ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز مذهب، 9گ (32-40ر)، 25 سطر، اندازه: 11×17/5سم [ف: 20 - 108]
آغاز: برابر؛ انجام: و تلك هي الحالة التي يستفاد بالله منها و من سرها و غایتها (تمت)
خط: تعليق، بی کا، تا: با تاریخ 962ق؛ تملك: مصطفى بن عبدالله در 962، خلیفه سلطان در 1041، محمد طاهر پزشک تفرشی در 1135، محمد ابراهیم قزوینی در 2 ذیقعده 1245؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 10گ (109-118پ)، 31 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 6- 2405]
خط: نستعلیق، كا: عبد الرشید، تا: قرن 11 کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 45ص (156-200)، 25 سطر (18×8/5)، اندازه: 24/5×15سم [ف: 9 - 1121]
نسخه اصل: نسخه آقای روضاتی در اصفهان؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [فيلم ها ف: 1 - 722]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا 11؛ با سرلوحه ای زرین؛ کاغذ: اصفهانی، 4گ (62-65)، 24 سطر (20×10)، اندازه: 17×27سم [رشت و همدان: ف: - 1467]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 5ص (148-152)، 18 سطر (12×5)، اندازه: 12×20سم [سنا: ف: 1- 385]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، مجدول زرین و مرصع جلد: تیماج قهوه ای، عص (272-277)، اندازه: 23×11/5 سم [ف: 32 - 70]
ط آغاز: برابر؛ انجام: و الاقبال بالكليه عليه و تلك هي الحالة التي يستفاد بالله منها و من سرها و غايتها.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: جواد بن ملا علی اکبر خوانساری؛ جلد: تیماج مشکی، 45ص (50-94)، 20 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 24/3 - 94]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1021ق، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 12گ (88پ -99پ)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 12-225]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 2794/10- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 730]
خط: تعليق، بی کا، تا: با تاریخ 1061ق؛ 5گ (216ر-220پ)، 18 سطر، اندازه: 20×10/5 سم [ف: 3 - 256]
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد رضا، تا: 1065ق [الفبائی: - 231]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11 و یا آغاز قرن 12؛ 10گ (175پ -184ر) [ف: 2 - 195]
ط ترجمه قصه حي بن يقظان؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1170ق؛ 29ص (146-174) [ف: 24/3- 97]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1172ق، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 4گ (26-29پ)، 22 سطر، اندازه: 23/8×14 سم [ف: 7]
آغاز: برابر؛ انجام: و تصرفه عن مراده قوی اخرى و ذلك ما نستعيذ بالله منه و من شره و غائلته و هو خير معاد تمت الرسالة المرموزة بدفائنها المنكوزة ... از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، کا: محمد تقی گلپایگانی نجفی (جامع جنگ)، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سرخ، 5گ، 24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 6 - 3202]
آغاز: بسمله، رسالة ابي على الحسين بن عبدالله بن سينا المترجمة برسالة حي بن يقظان؛ انجام: غلامحسين الطبيب في شهر شعبان المعظم من شهور تسع و تسعين و ماتين بعد الألف
خط: نسخ، كا: غلامحسین طبيب، تا: 1299ق؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی،، جلد: تیماج ترنج، 101گ، 11 سطر (8×3/5)، اندازه: 12×7 سم [ف: 8- 393]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 638]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، گ (81-76 پ)، 16 سطر (12×5)، اندازه: 14× 20/5 سم [ف:8-751]
نسخه اصل: ليدن (2479-1464
Cod. 1020a Warn)؛ بی کا، بی تا [فیلم ها ف: 1 - 613]
نسخه اصل: بغداد لي وهبی ش 2023؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 19گ (266ر -284پ) [فيلم ها ف: 1 - 520]
آغاز: بسمله. هذا بیان رموز قصة حي بن يقظان قوله انه قد تيسر الى اراد بقوله هو النفس الناطقة التي ليست من هذا العالم، انجام: واتصل به لينال خطه من ذلك والله اعلم واحكم والحمدلله رب العالمين
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (21پ- 28ر)، سطور مورب، اندازه: 20×9/5 سم [ف: 30 - 58]
5.-u qissat-i hayy-i-bn-i yaqzan = tafsir-u hayy i-bn-i yaqzān
ابن زیله، حسين بن محمد، - 440 قمری
ebn-e zayla, hoseyn ebn-e mohammad (- 1049)
وابسته به: شرح قصة حي بن يقظان = الرسالة المرموزة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
ابن زیله از شاگردان خاص ابن سینا که در صناعت موسیقی مهارت داشته است. وی شرحی بر رساله «حي بن يقظان» ابن سینا نگاشته، در مقابل جوزجانی دیگر شاگرد ابن سینا که رساله مذکور را به فارسی ترجمه نموده است. عبارات متن در عنوان فص» و توضیحات شارح در عنوان «شرح» آمده است.
آغاز: قال الشيخ الرئيس ابو علی بن سینا و بعد فان اصرار کم معشر اخواني على اقتضایی شرح قصة حي بن يقظان هزم لجاجی في الامتناع و حل عقد عزمی عن المماطله و الدفاع فانقدت المساعدتكم و بالله التوفيق انه قد تيسرت لی حین مقامی ببلادی برزه برفقائي الى بعض المنتزهات المكتنفة لتلك البقعه، شرح: قال الشيخ ابو منصور الحسين بن محمد بن زيله تيسرت لی دالة على أن الأمور كلها
انجام: و الممكن من العجز و نقصان القوة التي يستطاع ذلك التعقل، تمت الرموز و ایضاحها، و لله المنة.
چاپ: این گزارش در مجله «المجمع العربی» دمشق در 1955م به چاپ رسیده است. [دائرة المعارف الاسلامية الكبرى: 215/3 -218؛ دبا 649/3؛ حاجی خلیفه 862/1 «رسالة حي بن يقظان» و شرح آن؛ مهدوی، فهرست مصنفات 94 «حی بن يقظان» 96 «حي بن يقظان على بيان آخر»؛ فهرستواره منزوی 300/1 -301 چند ترجمه فارسی آن؛ الذریعه 128/7 «حي بن يقظان»، همانجا و کار ابن زیله، همانجا 92/17 «قصة حي بن يقظان»]
نسخه اصل: احمد 3 ش 3268؛ خط: نسخ، كا: محمد بن عیسی بن على بن هياج طبیب، تا: ذیحجه 580ق [فیلم ها ف: 1- 551]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7 كاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، اندازه: 21/4×12/7 سم [ف: 7 - 451]
آغاز: برابر، انجام: فص و الملك ابعدهم في ذلك مذهبا ... تفسيره و الملك ابعدهم ... سمح فياض وجوده فائضا عنه ايضا عامة اخوانه
خط: نسخ مخلوط به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1374، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 14گ، 33-40 سطر، اندازه: 11×22 سم [اهدائی ف: 5 – 117]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عیسی بن ابی نصر بن سعد بن جریر متطبب مسیحی، تا: نیمه رمضان 627ق، کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 33/5سم [ف: 11 - 299]
نسخه اصل: نسخه آقای روضاتی در اصفهان. ناقص؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [فيلم ها ف: 1- 722]
کا: ابوالحسن صفی الدین محمد، تا: 1010ق، جا: اصفهان؛ قطع: بیاضی جیبی [میراث شهاب: س 8ش 4 - 62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الاول 1021ق، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (97-102ر)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 12 - 226]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2794/12 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 730]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بی کا، تا: با تاریخ 1061ق، 6گ (227ر -232ر)، اندازه: 10/5 ×20سم [ف: 3- 209]
آغاز: برابر
انجام: فان هذا الملك المطلع على دونه بنهاية.
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11 و یا آغاز قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ 26گ (184ر-209پ) [ف: 2 - 159]
آغاز: برابر
انجام: هي التي يستعاذ بالله منها و من شرها و عائلتها و الله ميسر لما فيه الخير.
خط: شکسته نستعلیق، کا: يد الله کجوری نظر پاک، تا: 1352ق،
جا: تهران مدرسه ناصری؛ 20گ، 12 سطر، اندازه: 17×22/5سم [ف: 1- 329]
نسخه اصل: با دلیان 456 (Hunt 534)؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 2 - 85]
Š.-u qissat-i ħayy i-bn-i yaqzān = bayān-u rumūz-i ḥayy ibn-i yaqzān
وابسته به شرح قصة حي بن يقظان = الرسالة المرموزة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2114/18
آغاز: هذا بيان رموز قصة حي بن يقظان. بسمله. رب تمم و يسر قوله انه قد تيسر لی اراد بقوله لي هو النفس الناطقة؛ انجام: و اتصل به لينال حظه من ذلك و الله اعلم (تم الشرح بحمدالله و حسن توفيقه).
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 10گ ( 91-182)، 16 سطر (12×5)، اندازه: 14× 20/5 سم [ف: 8 - 751]
S.-u qissat-i hayy ibn-i yaqzan = bayan-u rumuz-i hayy ibn-i yaqzan
وابسته به: شرح قصة حي بن يقظان = الرسالة المرموزة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
از جمله شرحهای این قصه، شرح عربی عبدالباقی مقدسی است که من نسخه ای از آن را ندیده ام و به نوشته دکتر مهدوی در کتابخانه سن ژرف بیروت موجود است و احتمال می رود نسخه حاضر همان شرح مقدسی باشد. شیخ الرئيس ابن سینا در آغاز رساله قضاء و قدر خود (دکتر مهدوی شماره 100، قنواتی شماره 193) از شیخی سخن می گوید که به ابن يقظان شباهت داشته و آرزوی دیدن مجدد او را کرده است. صاحب الذریعه رساله قضاء و قدر شیخ را، رساله حي بن يقظان و یا مرموزه حی بن يقظان پنداشته، اول و آخر رساله قضاء و قدر را برای معرفی رساله حي بن يقظان آورده و از شرح ابن ژیلا بر آن یاد کرده و نوشته اند نسخه حي بن يقظان را در ضمن مجموعه رسائلی بسیار نفیس به خط شهاب بحرانی دیده اند. اما در مجلد 17 الذریعه رساله قضاء و قدر و قصه حي بن يقظان هر یک در ذیل عنوان درست خود با شماره 756 و یاد شده است. محمد صغیر حسن در مقدمه سودمند خود بر چاپ شرح حي بن يقظان در مجله مجمع علمی دمشق (سال 29 جزء 3) از نسخ قصه و شرح و نیز نظایر این قصه (با همین نام یا با نام های دیگر) یاد کرده اما با کمال تأسف دچار سهوی شده و شرح ابن ژیلا را از شیخ الرئيس پنداشته و دلایلی نارسا اقامه کرده است. اهم این ادله عبارتی است از شیخ الرئیس که معصومی آن را از صدر نسخه شرح نقل کرده است. عبارت مزبور این است: «و بعد فان اصرار کم على و اقتضای شرح قصه حي بن يقظان هزم لجاجي في
الامتناع». در این که این عبارت که معصومی آن را از صدر نسخه شرح این ژيلا (و به تصور او شرح شیخ الرئیس که شرح ابن ژیلا مختصری است از آن) نقل کرده، سخن شیخ است تردید نیست اما در آغاز اصل قصه است نه در آغاز شرح و مقصود شیخ از «شرح»، توصيف قصه حي بن يقظان است. شاید شیخ، طرح قصه فلسفی خود را قبلا با شاگردان در میان نهاده بوده و شاگردان همواره منتظر توصیف آن قصه و تألیف این رساله از او بوده و اصرار می ورزیده اند. در هر حال این جمله در آغاز همه نسخ قصه حي بن يقظان (که تا کنون دیده ام) موجود است و دور نیست که این ژیلا نیز آن را عینا در آغاز شرح خود آورده باشد (هر چند در نسخه های شرح که در دسترس من است دیده ام. بنابراین عبارتی که معصومی بدان استناد جسته هر چند از شیخ الرئیس است اما ما را بدین نتیجه نمی رساند که شیخ خود قصه فلسفی خود را شرح کرده است. (عبدالحسین حائری)
[کشف الظنون 549/1 ذریعه 128/7، 92/17 -93؛ فهرست مؤلفات ابن سینا از دکتر مهدوی ص 96-97]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:3/ 1960
آغاز: قوله انه قد تیسرلی. اراد بقوله لي هو النفس الناطقة التي ليست من هذا العالم يعني القوة العقلية التي هي مجرده عن المادة التي بها الانسان انسان و بها يتميز عن سائر الحيوانات قوله حين مقامی ببلادي اشارة الى وقت تعلق النفس بالبدن و تدبیر هالمملكته اذهي يتجر عنه وقت المفارقة عند الموت برزة ای
ظهور اثر في عالم الاجسام برفقائی سایر قوى الانسان التي هي الحيوانية و النفسانيه و الطبيعيه مما يوجد لسائر الحيوانات فالنفس الناطقة
بی کا، بی تا؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قرمز، 15ص (183-169)، اندازه: 18×13سم [ف: 9 - 666]
š.-e qessa-ye hayy ebn-e yaqzān
وابسته به: شرح قصة حي بن يقظان = الرسالة المرموزة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
نسخه های منزوی 81372؛ مصنفات ابن سینا، مهدوی 95 و 94]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:7419/5 - 38/39
آغاز: بسمله ستایش و آفريدن مریزدان کیهان داد را آفریده گار جهان و دارنده زمین و آسمان؛ انجام: و اما تمامی پیدا کردن این اندر کتابهاء بزرگ یاد توان کردن و خواجه رئیس رحمة الله عليه خود اندر کتاب شفا یاد کرده است و مختصر آن اندر کتاب دانش نامه علایی تمت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 24گ، 18 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 5 - 2630]
S.-ul qisas-il haqq
وابسته به: القصص الحق في مدح خیر البشر (قصيدة)؛ يمنی، یحیی بن شمس الدين (-965ق)
الامام المتوكل على الله شرف الدين يحيى بن شمس الدين حسنی یمنی قصیده ای هائیه در مدح و سیرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) سروده است به نام «القصص الحق في مدح و ذکر معجزات سید الخلق» با این سر
آغاز: «لكم من الحب صافيه و وافيه / و من هوى القلب بادیه و خافيه». این قصیده بسیار مشهور است و گروهی بر آن شرح نوشته اند و شرح حاضر که گویا به دستور ناظم انجام گرفته است توضیحی و تاریخی می باشد و در آن از مصادر روایتی و تاریخی گوناگون استفاده شده است. شاید این شرح از قاضی محمد بن يحيی بهران الصعدي (-957ق) باشد، باید تحقیق شود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4766
آغاز: الحمد لله الذي الصطفی سیدنا محمد من أشرف العناصر و فضله على جميع الاوائل و الاواخر؛ انجام: ثم استعير للطائر اذا صاح و ترنم و الايك الشجر الملتف و احدته ایكة.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ قبل از کتاب قصایدی از شعر عربی به ترتیب حروف قوافی انتخاب شده؛ تملک: عبدالله بن شیخ احمد بن زين الدين احسائی به تاریخ 1244 و مهر «عبد الله بن احمد» (هشت گوشه)، عبدالکریم بن عبدالرحيم بن محمد باقر تبریزی و مهر «الواثق بالله الغني عبده عبد الكريم بن عبد الرحیم» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 209گ، 19 سطر، اندازه: 20/5×13سم [ف: 12 - 330]
شرح القصية اللامية في عقائد اهل الدين الاسلامية- شرح بدء الامالی
S.-u qasida
جندی حسینی، محمد بن احمد، ق9 قمری
jondī hoseynī, mohammad ebn-e ahmad (- 15c)
تاریخ تأليف: 898ق
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:2959/9
آغاز: ... ذلك من انفسهم كذا في الميسر و في بعض النسخ اتیانی بالنون ای مجیی فيكون الباء مقدرا في البغيا أی بالبغي و البغي التعدي. يمينا بربي ان قلبي يحبه ... ای اقسمت میناه بالله أن قلبی يحبه ای يحب ای یحب الرسول (علیه السلام) و ذلک ای محبتی ایاه ...
آغاز نوشته ابراهیم: الله حسبي يقول الفقير المذنب ... ابراهیم بن سعد الدين قد تشرفت عینی بمطالعه جمال ابن مؤلف هذا الكتاب ... حتى بلغوا الى دار السلام دمشق الشام؛ انجام: و قد انتهى في سابع جمادی الاخرى ثبتنا الله تعالى على الحق في الاولى و الاخرى سنه ثمان و تسعين و ثمانیه حامد الله و مصليا على نبيه و مسلما. پایان: و اصحابه ينابيع العلوم و الحكمه.
بی کا، تا: با تاریخ 1005ق؛ پس از پایان سخن مؤلف شرح، ابراهيم بن سعد الدين بن حاج سلطان خیام ایروانی سرگذشت مؤلف و فرزندش را در سه صفحه دفتر به خط نستعلیق شیوه ترکی نوشته، وی می گوید در تاریخ 1005 که علی بن محمد بن احمد فرزند مؤلف شرح با همراهان خود به قصد رفتن حج به دمشق وارد شدند، به زیارت او موفق شدم و سه درس از شرح شمسیه از او فراگرفتم. به نوشته این ابراهیم، جندی اهل قره باغ بوده و در اثر مزاحمات قزلباش به نخجوان مهاجرت کرده است. تاریخ این نوشته 1005ق است. ابراهيم بن سعد الدين که نسخه اصلی این شرح را به امانت در دست داشته از روی آن نسخه ای دیگر تهیه کرده (ظاهرا نسخه حاضر) به هنگام بازگشت علی بن محمد جندی از سفر حج از استنساخ آن فراغت یافته و نسخه اصل را به او باز می گرداند و چون وی عازم وطن خودش شده به هنگام وداع این شعر فارسی را بدرقه راه او کرده است: «بعد از این صبح وصالت شام هجران می شود ** آن زمان این شام باشد صبح تا جان می شود، در کنار ص اول شرح قصیده نوشته ای است از عبدالغنی که با مؤلف معاصر بوده و درباره این شرح نوشته: «لقد تشرفت عینی بالمطالعه في هذا الكتاب ... فوجدت فيه من العجائب و رأيت فيه من ا غرائب ففيه من كلام الله تفسير و فيه احاديث الرسول (صلی الله علیه و آله) كثير و فيه من التصوف ما تروم و فيه من بحرالنحو ما تريد و تعوم و فيه من الفروع و الاصول و فيه من المعقول و المنقول ...»، قسمت آخر نسخه شرح قصیده ای است در مدح حضرت پیغمبر (صلی الله علیهم و آله) که آخرین بیت آن که در نسخه حاضر دیده می شود این است: «يمينا بربي ان قلبي يحبه ** و ذاك رجائي في المماة و في المحی»، نسخه شرح و ذیل مزبور به خط نستعلیق قرن 10 و 11 و به شیوه ترکی است و به حدس قریب از همین ابراهیم بن سعد الدين ایروانی است. این ذیل ص 186-184 را فراگرفته است؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 183ص، اندازه: 22×16سم [ف: 10 - 399]
S.-ul-qasida
شرح قصيده ابن امیل در کیمیا.
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه:125/8
بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 928]
S.-ul qasida
وابسته به: قصيدة نونية؛ عراقی، عبدالعزيز بن تمام (-762)
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:276/3
آغاز: بسمله و الصلاة و السلام على محمد و آله اجمعين. قال المؤلف رحمه الله اني طالعت كثيرة من اشعار اهل الصناعة فلم اراشرح لأصولها ولا اوضع لفصولها من قصيدة الحكيم الفيلسوف ابي الاصبغ عبدالعزيز بن تمام العراقي ... قد قرأت هذه القصيدة على الأديب ابي القاسم بن السيد الشريف البطليوسي في المسجد الجامع بمدينة قرطبة، قال قرأتها على عبدالدائم بن عبدالله العراقی قال قرأتها على الحكيم الفيلسوف ابي الأصبغ عبد العزيز بن تمام العراقي بميا فارقين. و اخبرتي الحكيم الحاج محمد بن اشعث انه اجتمع بمصر مع من لقيه و قرائها عليه بعدان نسخها منه فوجدها صحيحة و ذلك في سنة أربعمائة و كان و اصلا للصنعة لا محالة؛ انجام: الكبايت و الزرانيخ فاعتمد عليه ترشد.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1284ق؛ شعرها پس از عنوان «اصل» و شرح آنها پس از عنوان «شرح» آمده؛ جلد: تیماج سبز، 17گ (8پ - 24پ)، 18 سطر (15×7)، اندازه: 23×14سم [ف: 5 - 46]
š.-e qasīda
شارح از پیروانی مكتب ملاصدرا و از شاگردان ملاعلی نوری است. نخستین بیت این قصیده: «بزم غیب از شمع ذاتش چون منور داشتند ** پرده داران صفاتش پرده بر در داشتند. ناظم نظم قدرت و شیرازه بند صحیفه فطرت وقتی که معانی رشيقة المباني نفوس ارواح را بنیروی حکمت بالغه ...»
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 483/2
آغاز: بسمله الهی بزرگی و حشمت توراست ... شریفترین مقالی که آب و رنگ فقرات دلپذيرش را .... [در میان آمده است:] ... و جناب شیخ المشایخ شیخ احمد احسائی ... دام ظله .. ناظم دام ظله اشاره نموده است و فرموده است: بوالبشر را بر بشر گر برتری دادند لیک ** پایه خير البشر برتر ز برتر داشتند؛ انجام: تاج فرق خرد فتحعلی شه آنکه او ** خاک پایش خسروان را زیب افسر داشتند.
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1222ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: سفید و فستقی، جلد: تیماج سرخ، 19-36 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 2 - 590]
š.-e qasīde
شرح قصیده «بنگر این دهر ..»
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه:29679
آغاز: بسمله. بنگر این دهر چه با نسق نظم و ساخته اند ** کاتش و آب در آن جمله بهم ساخته اند، انجام: یکدیگر ضرب كن نه می شود پس هریکی را هزار گیر پس سی در سیصد نه هزار می شود.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ ضميمه نسخه ش 16×78؛ 15 گ، 16 سطر، اندازه: 12×19/5 سم [رایانه]
š.-e qasīda
تهران؛ ملی شماره نسخه:18218
بی کا، تا: 1245ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 27/4×17/8 سم [رایانه]
S.-e qasida
شرح قصیده ای است که به عربی در مدح حجة الاسلام [ظاهرة حجة الاسلام سید محمد باقر شفتی متوفی 1260ق] سروده شده و خود ناظم که معلوم نیست کیست، به شرح فارسی آن پرداخته است.
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه: 4860
آغاز: الحمدلله الباري الرزاق، و الصلوة و السلام على محمد و آله ذوي الارتقاء و الاستباق؛ انجام: نقله من كتاب مشارق الانوار الشيخ رجب البرسی. به دنبال شرح قصیده، یادداشت های پراکنده ای است به عربی و فارسی منقول از کشکول شیخ بهائی و غیره؛ خط: نسخ و نستعلیق تحریری، كا: علی اکبر بن محمد کریم سالیانی گیلانی، تا: 17 ربيع الثانی 1262ق؛ واقف: حاج عماد فهرستی، تیر 1310؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 19گ، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 7 -620]
š.-e qasīda
شرح قصیده ای است عربی.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 23671
آغاز: بسم الذي لا اله الا هو حمد الله الذي خلق؛ انجام: فاستبقوا الصراط ... تفلحون و الحمدلله رب العالمين. (كذا) خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 87گ، 25 سطر [رایانه]
شرح قصیده: «ابروی درهم کشیده به بازار آمده» ادبیات فارسی
š.-e qasīda: «abrūy darham kašīde be bāzār āmade ...>>
شرح مختصری است بر قصیده عطار نیشابوری با مطلع «ابروی درهم کشیده به بازار آمده ** خلقی بدین طلسم گرفتار آمده».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10124/16
آغاز: ابروی درهم کشیده ... یعنی روی خود را که ظاهر وجود است بروی پوش تعینات و صور در کشیده؛ انجام: با این همه ستاره ... یعنی با آنکه ستاره سبب هدایت است ... سرگردانی است.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1221ق؛ 5ص (140 - 144)، اندازه: 23×11/5 سم [ف: 32 - 156]
Š.-u qaşīdat-i ibn-i sīnā
وابسته به دیوان ابن سینا؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1996/2 ف
نسخه اصل: کتابخانه دکتر اصغر مهدوی ش 475؛ بی کا، بی تا [فیلم ها ف: 1- 633]
š.-u qaşīdat-i ibn-i ganīmat-il-hāšimī
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 1658/2
آغاز: بسمله. قال شاکرین غنيمة بن ابي الفضل عن عبد الجبار الهاشمي قال سمعت هذه الندبة من الشيخ ابی بشیر بن ابی طالب الكندي يرويها عن ابی عيينة الزهري قال كان على بن الحسين عليهما السلم يناجي و يقول قل لمن قل عزائه و طال بكائه و دام عنائه و بان صبره و تقسم فكره التس عليه أمره من فوت الاولاد و مفارقه الأباء والأجداد و الامتعاض بشماتة الحساد الم تر كيف فعل ربك بعاد ارم ذات العمار. تعز فكل للمنية ذائق ** و كل ابن انثى للحيوة مفارق / فعمر الفتى للحادثات و رئية ** تناهيه ساعاتها و الدقايق / كذا نتفانی واحدة بعد واحد ** و تطرقنا بالحادثات الطوارق. نثر: فحسن الاعمال و جمل الافعال و قصر الامال الطوال فما عن سبيل المنية مذهب و لاعن سبيل الجمام مهرب و لاالى قصد النجاة؛ انجام: اتا من أمر الله ما لا يرد و نزل به من قضائه ما الايصد فتعالى الملك الجبار المتكبر القهار قاصم الجبارين و مبیر المتکبرین (در میانه و پایان ناقص).
خط: نستعلیق، كا: على اشرف بن میرزا رضای وکیل حسینی شیرازی، تا: ذیقعده 1271ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 11گ (150-160ر)، 8 و 11 سطر (14×7)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 8- 227]
Š.-u qaşīdat-i ibn-i fārid al-yā'īyya
وابسته به: دیوان ابن فارض؛ ابن فارض، عمر بن على (576 -632)
شرح قصيده يائيه عمر بن الفارض، با مطلع: «سائق الأظعان يطوى البيد طی ** منعما عرج على كثبان طی» [الأعلام للزرکلی 55/5؛ کشف الظنون 1349/2]
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه:204
آغاز: الحمدلله الذي رفع الأدب و أهله و سواهم بدورة كاملة و سواهم أهلة؛ انجام: و قد بينا لك في موضعه من الشرح فارجع اليه فرضی الله تعالی عنه و رحمه و نفعنا به آمین آمین.
خط: نسخ، كا: جواد بن أبي القاسم نائینی، تا: شنبه 28 جمادی الثانی 1276ق؛ تملک: میرزا حسن مستوفی نجل میرزا موسی وزیر الشكر، محمد محقق در 1356ش؛ جلد: چرم زرد، 244 گ، 20 سطر، اندازه: 18×27سم [مؤيد: 1- 197]
S.-u qasidat-i ibn-i farid al-ya'iyya
وابسته به: دیوان ابن فارض؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
شرحی است عرفانی بر قصیده یائيه ابن فارض خطاب به موالیان.
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه:116116
آغاز: انتم فروضی و نقلی - انتم حدیثی و شغلی؛ انجام: عن المبدأ از لا و ابدا و هو في مقابلة عز الحق تعالی الازلى الأبدی
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 3گ (208-210پ)، اندازه: 20×12/5 سم [مؤید: 3 - 140]
شرح قصيدة ابن النحوى- الأضواء البهجة في ابراز دقایق المنفرجة
شرح قصيدة ابنية الافعال- شرح لامية الأفعال
شرح قصيده ابو المفاخر رازی- حل ما لا ينحل
شرح قصيدة ابي الاصبع العراقی- شرح قصيدة عبدالعزيز بن تمام
شرح قصيدة ابي الاصبع العراقی- کشف الاسرار للافهام في شرح قصيدة عبد العزيز بن تمام
Š.-u qaşīdat-i ab-il-işbaʻ-il-‘irāqi = š.-ul-qașīdat-in nūnīyya
؟ جلد کی، علی بن ایدمر، - 762 قمری
jeldakī, 'alī ebn-e aydamor (- 1361)
وابسته به: قصيدة نونية؛ عراقی، عبدالعزیز بن تمام (-762)
شرحی است بر قصیده ابوالاصبع عبد العزيز بن تمام عراقی در علم کیمیا. قصيده مذکور دارای 87 بیت است و آغاز آن چنین است: «و ذات ذل لها الحاظ انسان ** و ریح مسکن وحيد عيد غانی / هي الفتاة التي من اجلها فرحت ** نفس الغنى و نفس المعمر الفانی». شارح در مقدمه می گوید که این قصیده را نزد ادیب ابوالقاسم بن سید شریف بطلیموسی در مسجد جامع قرطبه تحصیل نموده که او نیز نزد حکیم وزیر بن معمر قابسى و او نزد عبد الدايم بن عبدالله عراقی و او نزد ناظم قصیده در شهر میافارقین قرائت نموده است. در کشف الظنون (چاپ فلو كل: 519-518/4) شرحی از همین قصیده با عنوان «کشف الاسرار و هتك الأسرار» به جلد کی نسبت داده شده و آمده است که جلد کی آن شرح را در سال 737ق در دمشق تألیف کرده است و مرتب بر چند باب و یک خاتمه است با سرآغاز: «انا نحمد ک على ما الهمت من البيان». با توجه به تفاوت در سر آغاز، شرح
حاضر باید غیر از کشف الاسرار جلد کی باشد که نسخه های آن در فنخا ذیل عنوان «کشف الاسرار للافهام في شرح قصيدة عبدالعزيز بن تمام خواهد آمد)، با وجود این، در برخی فهرست ها به وی نسبت داده شده است.
آغاز: و الصلاة و السلام على محمد و آله اجمعين، قال المؤلف رحمه الله اني طالعت كثيرة من اشعار اهل الصناعة ...
انجام: و اعلم أن الملح القلى الابيض و النوشادر المثبت تدبرهما الكباريت و الزرانيخ فاعتمد عليه ترشد انشاء الله و حده العزيز.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: علی اکبر کرمانشاهی، تا: 9 صفر 1268ق، جلد: تیماج قهوه ای، 15گ (1پ -15پ)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 9 - 164]
آغاز: بسمله و الصلوة و السلام على محمد و آله اجمعين قال المؤلف رحمه الله ... شعر: و ذات ذل لها الحاظ انسان ** و ریح مسك وحيدا غيد غانی
خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: 26 محرم 1276ق، جا: کرمانشاه؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 11گ (59پ -69)، 20 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 1 - 522]
آغاز: برابر؛ انجام: و اناس اما ظالم او جاهل فمتى اطبق تكرما و تکلما
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 32گ، 15 سطر، اندازه: 17×11سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 37گ (5پ -41ر)، 17 سطر، اندازه: 22/3×17/2 سم [ف: 6 - 374]
š.-u qașīdat-i ab-il-işba‘-il-‘irāqī = = š.-ul-qaşīdat-in nūnīyya
وابسته به: قصيدة نونية؛ عراقی، عبدالعزيز بن تمام (-762)
همان اثر پیشین است که در اکثر فهرست ها با مؤلف ناشناس آمده است.
آغاز: بسمله. و الصلاة و السلام على محمد و آله اجمعين قال المؤلف رحمه الله اني طالعت كثيرة من اشعار اهل الصناعة فلم ار اشرح لأصولها و لا اوضح لفصولها من قصيدة الحكيم الفيلسوف ابي الأصبغ عبدالعزيز بن تمام العراقي فانه جمع فيها. اصول جميع الصناعة
انجام: و اعلم أن الملح القلى الابيض و النوشادر المثبت تدبر بهما الكباريت و الزرانيخ فاعتمد عليه ترشد انشاء الله تعالی
[الذريعة 19:18؛ سزگین 4: 290]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على محمد لواسانی، تا: 1259ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج نارنجی، 9ص (190-198)، 23سطر (10/5 × 22/5)، اندازه: 32×19/5 سم [ف: 14 - 160]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على محمد، تا: شوال 1283ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 15گ (136ر-150پ) [ف: 16 - 397]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1288ق؛ 21گ، 19 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [الفبائی: - 352]
آغاز: برابر؛ انجام: فوزا بصفح و غفران و رضوان
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، 26گ، 15 سطر، اندازه: 11/5 ×19 سم [الفبائی: - 352]
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 12ص (141-130)، 16 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 10 - 555]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد علی طهرانی، تا: 1303ق؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: میشن سبز، 37 ص (1-38)، 17 سطر، اندازه: 1372× 20/7سم [ف: 6 - 272]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هاشم الخمسة الفاخور تلوئی، تا: 27 شوال 1309ق؛ جلد: تیماج سبز، 17گ (121ر-137ر)، 17 سطر [ف: 36 -151]
Š.-u qașīdat-i ab-il-işbaʻ-il ‘irāqi
برمکی، ابی سالم بن يحيى
barmakī, abī-sālem ebn-e yahyā
وابسته به: قصيدة نونية؛ عراقی، عبدالعزيز بن تمام (-762)
شرح قصیده نونية ابي الاصبع بن عبدالعزيز بن تمام عراقی است. نام مؤلف بر فراز صفحه اول نسخه آمده و گمان دارم که یحیی بن ابی بکر بن محمد برمکی باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 3386/14
آغاز: و ذات دل لها الحاظ و سنان ... قوله كبريتية حمراء الكبريتية الحمراء هي النفس و ان كان لونها في المقطر البياض؛ انجام: و أما قول الحكيم في ديوان الشذور في القصيدة التائية ...
خط: نستعلیق، كا: علی اکبر کرمانشاهی، تا: 9 صفر 1268ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (246-253ر)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 9 - 170]
Š.-u qașīdat-i abi firās
وابسته به: دیوان ابوفراس؛ ابوفراس حمدانی، حارث بن سعيد (357-320)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10702
آغاز: شعر عبدالله بن المعتز العباسی ... و قال رحمة الله تعالی ارتجالا الاقل ... عبيد الله و طاغی قریش و كذابها؛ انجام: من باب حزب حفظه و دقاه ... في مشهد الرضا عليه السلام
خط: نسخ، كا: فتح الله، تا: 1282ق، جا: مشهد رضوی؛ واقف: محمد ایرانی [الفبائی: - 352]
Š.-u qaşīdat-i abi madyan
وابسته به: حزب ابومدين = القصيدة الرائية؛ ابومدین مغربی، شعیب بن حسن (520-594)
شرحی است بر قصيده رائیه ابی مدین در تصوف و عرفان و سلوک طریق حق که در آغاز آن گوید: «مالذة العيش الا صحبة الفقرا ** هم السلاطين و السادات و الأمرا».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2779/7
آغاز: شرح: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فقد قال صلى الله عليه و سلم يحشر المؤمن على دين خليله، انجام: و الا فنحن معترفون بالتقصير عن حقائقها و انما الاعمال بالنيات.
خط: نسخ، كا: عمر بن على بن عمر الهندوان، تا: 1112ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی، 6گ (112پ -117ر)، 17 سطر، اندازه: 17×13سم [ف: 7- 339]
شرح قصيدة ابي نواس / ادبیات عربی
š.-u qașīdat-i abi nuwās
وابسته به دیوان ابی نواس؛ ابونواس، حسن بن هانی (145-196)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1135/18
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 61ص (242-302)، 18 سطر [سنا: في: 2 - 129]
š.-e qasīda-ye asīr-od-dīn a×sīkatī
؟ اثير الدین اخسیکتی، - 577 ؟ قمری
asīr-od-dīn-e a×sīkatī (- 1182)
شرح قصیده ای از اثير الدین اخسیکتی با مطلع: «جهان را هم جهان بانی است پیدا و پنهان دان».
آغاز: بسمله. جهان را هم جهان بانی است پیدا بین و پنهان دان ... حقیقت است که انسان را آفریدگاریست که هر چه در هژده هزار عالم آشکارا و پنهانست
انجام: که در خم خانه دوران می افتاده است بی پایان.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 6گ (34پ - 39پ)، 12سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 44 - 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1133ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 12گ (115-126)، 17 سطر (21×11)، اندازه: 30×19سم [ف: 13 - 3098]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 8ص (متن و هامش 195-202) [سنا: ف: 2 - 225]
شرح قصيدة احمد بن فرح الاشبیلی- شرح قصيدة الغرامية
Š.-e qasīde-ye asrār-ol-hekma
الوکری، فضل بن محمد، - 464 قمری
lawkarī, fazl ebn-e mohammad (- 1072)
در حکمت چهارگانه: 1 منطقی، 2 طبیعی، 3 ریاضی، 4 الهی و علم اخلاق.
آغاز: بسمله، عونک یا لطيف قال الشيخ الامام ابو العباس الفضل اللو کری رحمة الله عليه. سپاس و ستایش مرا یزد واجب بوجود القسم الأول في المنطقيات. آیا شنیده قیاس و شناخته برهان ** گرفته یاد مقالات منطق يونان. سوال دارم چندی جواب باید کرد ** اگر غوامض منطق تو را شدست آسان ... آغاز شرح و جواب این مسائل: نخست حد قیاس گوییم و شرح آن نیز بود. حد قياس: قولی بود تألیف کرده که در وی نهاده باشند چیزهایی که ...
انجام: و عهد من بر تو وصیت من بر تو و بنزدیک تو آنستکه این تالیف را بنا مستحقان ندهی که بروستم کرده باشی و از مستحقان باز نداری که هم ستم کرده باشی و چون کس یا بی اهل باشد مر این را بدل کنی و او را معین باش در تصور و ضبط
کردن این تاليف مگر آنک نداند بیاموزد از آنکه داند و هر دو آنرا خلاص و نجاة باشد از عالم کون و فساد و هوا و هوان انشاء الله تعالی و حده و كل ميسر لما خلق له تم الكتاب اسرار الحكمه بعون الله تعالی و حسن توفيقه
چاپ: تنها بخش منطق آن به اهتمام ابراهیم دیباجی در منطق و مباحث الفاظ (تهران، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران: 1353) [فهرستواره منزوی 176/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ برگ (55)؛ 17گ [ف: 15 - 129]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1287ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (502پ -549پ)، 21 سطر، اندازه: 35×22سم [نشريه: 30 - 211]
شرح قصيدة اسعد الانصاری
شرح قصيدة الاشکنوانية
S.-u qasidat-il asbah
مفجع، محمد بن احمد، - 327 قمری
mofje“,mohammad-e bn-e ahmad (- 940)
شرحی است بر قصیده ای که خود مؤلف در مدح مولای متقیان امیر المؤمنین امام علی (علیه السلام) سروده و آن را «قصيدة الأشباه» یا قصيدة ذات الأشباه» نامیده است. ناظم در این قصیده یائیه، با
استفاده از حدیث نبوی، حضرت امیر را تشبیه به انبیای اولی العزم نموده است و در شرح قصیده با استفاده از روایاتی که از مشایخ خود شنیده، به شرح فضائل و مناقب امام على (علیه السلام) پرداخته است. متن حدیث نبوی - که مشهور به حدیث تشبيه شده - در این کتاب چنین آمده است: «ان أحببتم أن تنظروا الى آدم في علمه و نوح في فهمه و ابراهيم في خلقه و موسی في مناجاته و عيسي في سنته و محمد في زهده و حلمه و كماله و تمامه فلينظر إلى هذا الشاب المقبل، فيطيلون الناس ينظرون اليه فاذا علي بن أبي طالب كأنما ينقطع عن صب و ينحط من جبل».. مؤلف در این کتاب از مشایخ ذیل روایت کرده: حدثنا محمد بن يونس الكریمی؛ حدثنا أبو الحسن علی بن محمد بن الوراق عن محمد بن رفاد القطان؛ حدثنا أبو جعفر محمد بن سلمة بن الوليد الطويل الطیالسی؛ حدثنا علي بن داود قنطری؛ حدثنا محمد بن الحسن بن مكرم الضبی؛ أجازی أحمد بن عبدالعزيز الجوهري عن أبي زيد عمر بن شيبة؛ حدثنا أبو بكر أحمد بن عمر بن عبدالخالق البزاز عن عباد بن الرواجنی؛ حدثنا أبويحيی زکریا بن يحيى السباحى عن اسماعيل بن يونس السعدی؛ حدثنا محمد بن سلمان القطان عن فضل بن مرزوق حدثنا محمد بن علی بن یحیی بن جعفر بن أبي طالب عن زيد بن الحباب؛ حدثنا جعفر بن محمد بن احمد بن روح مولی بنی هاشم عن العباس بن عبد الله الراكیانی. شیخ آقا بزرگ تهرانی در الذريعة، این قصیده را چنین معرفی کرده است: «قصيدة الأشباه، القصيدة ذات الأشباه للمفجع في مائة و ستین بیت. شبه فيها أمير المؤمنین بسائر الأنبياء الاولى العزم، كما شبه النبي (صلی الله علیه و آله) بهم مستشهدا بأحاديث أوردها بعنوان الشرح للقصيدة و هي مع الشرح المذكور للشيخ ابی عبدالله المفجع محمد بن أحمد بن عبدالله البصری، صاحب کتاب «الترجمان» توفي يوم السبت 10 شعبان 327 كما أرخه ياقوت في معجم الأدباء و يروى الأحاديث عن مشايخ كثيرة بأسانيدهم. استنسخه الشيخ احمد بن نجفعلي الأميني التبریزی، والد الميرزا عبدالحسين، و كتب عليه حواشی لنفسه و حواشی للميرزا ابراهيم بن موسى التبریزی و اهداه التبريزي الى الشيخ محمد السماوی من تبریز الى النجف، و قد وهبها السماوي لنا و کتب بخطه عليه». تعداد ابیات قصیده در الذريعة و الغدير 160 بیت و در اعیان الشيعه و الطليعة نزدیک به 300 بیت دانسته شده؛ ولی در پایان نسخه حاضر آمده: «تمت القصيدة و هي مائة و تسعة عشر بیتا». علامه امینی در الغدير 30 بیت از قصيدة الاشباه را نقل کرده و درباره آن نوشته است: «هذه القصيدة من غرر الشعر و نفيسة توجد مقطعة في الكتب. و نحن عثرنا عليه مشروحة بذکر الأحاديث المتضمنة لمفاد کل فضيلة الأمير المؤمنین (علیه السلام) نظمها في بيت أو بيتين أو أكثر، يبلغ عدد أبياتها 160 بیتا، غير أن فيها أبيات من الدخيل تنافي مذهب المفجع و معتقده ألصقها بالقصيدة بعض أضداده. و أدخل شرحها الملائم لمعنى الأبيات في الشرح كما يذكرها في سيد البطحاء أبي طالب والد مولانا أمير المؤمنین (علیه السلام) و في أبي ابراهيم الخليل مما لا يقول به أحد من الأصحاب، فكيف بالمفجع الذي هو من رجالات الشيعة و علمائها و شعرائها المتبصرين و أظن أن هذا الشرح أيضا له، و أحسب أن كلمة شيخ الطائفة الطوسي في الفهرست، و المرزباني في المؤتلف و المختلف، و الحموي في معجم الأدباء، عند تعداد کتبه، و کتاب قصيدته في أهل البيت توعز الى ذلك الشرح. و هذه القصيدة تسمى بالأشباه ...... علامه امینی سپس به تخریج حدیث اشباه از منابع اهل سنت پرداخته و پس از آن شرح حال مفجع بصری را آورده است.
[الأعلام زرکلی 308/5؛ اعیان الشيعة 113/90 -114؛ تاریخ نگارش های عربی 104/2، 687-686 ؛ الذريعة 4/14-5 و 108/17 -109؛ رجال النجاشی، 286-285/2؛ الغدير 353/3 -366؛ الطليعة من شعراء الشيعة 256/2 -259؛ الفهرست لابن النديم، ص 91، الفهرست للشيخ الطوسی، ص 423-424؛ فهرس التراث 349/1 -350؛ معجم الأدباء، 130/5 -140؛ معجم المؤلفين 280-279/8؛ نوابغ الرواة في رابعة المئات، ص 239-240]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1290 عکسی
آغاز: بسمله قال أبو عبدالله محمد بن احمد بن عبدالله البصری - رضي الله عنه و أرضاه: أيها اللائمی لحبي علية ** قم ذميمة الى الجحيم خزيا / أبخير الأنام عرضت لأزل **ت مذود عن الهدی مزوي. روى أبو نعيم الفضل بن ركين (كذا) عن شريك عن أبي اسحق عن عاصم بن حمزه عن جابر بن عبد الله قال قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) على بن أبي طالب خير البشر، من شک فيه فقد كفر؛ انجام: فعليه السلام ما غنت الطير ** و ناحت على الغصون بکيا. تمت القصيدة و هي مأة و تسعة عشر بيتا و الحمدلله وحده و صلواته على رسوله محمد المصطفی و آله و سلامه و حسبنا و نعم الوكيل.
نسخه اصل: کتابخانه علامه تهرانی، صاحب الذريعة، در نجف اشرف؛ خط: نستعلیق، كا: احمد بن نجف علی یا نجف قلی، تان پنج شنبه 7 جمادی الاول 1354ق؛ كاتب امینی تبریزی (پدر علامه امینی، صاحب الغدیر)، کاتب در انجام آورده: «كتبت هذه النسخة الشريفة من نسخة عتيقة مغلوطة على خط لايقرأ بيدي الوزارة و يمناي الداثرة على تشتت البال و ضيق المحال و تفرق الحال هدية منى الى حضرة شيخنا الاستاد العلامة الحجة شیخ المشایخ و أقضي القضاة الشيخ محمد السماوي ...»، مرحوم سماوی نیز نسخه را به شیخ آقا بزرگ تهرانی هدیه داده و در اول آن نوشته: «اقدم هذا الشرح الذي أهدى الى بعد استنساخه الى المولاي العلامة الورع الربانی الشیخ میرزا محسن الطهرانی سلمه الله و سلم عليه و ساق الخير اليه و أنا راجي دعائه الأقل محمد السماوي النجفی عفی عنه، آمین»، علامه تهرانی (رحمه الله علیه) نیز در ابتدای نسخه نوشته اند: لا يخفى أن الشارح هو الناظم المفجع طاب ثراه حرره الأحقر محمد محسن المدعو با قابزرگ الطهرانی»، مصحح، محشی؛ اهدایی: مرحوم امینی؛ 45ص، 19 سطر [عکسی ف: 3 - 646]
š.-u qaşīdat-il-iškanawānīyya
زوزنی، حسین بن احمد، - 486 قمری
zūzanī, hoseyn ebn-e ahmad (- 1094)
وابسته به: القصيدة الاشكنوانية العميدية = القصيدة الحبسية؛ فالی، اسعد بن نصر (-624)
نظم از عمیدالدین سعد بن نصر انصاری که در زندان و بند و کند سروده است. در حواشی شد الازار از ناظم گفتگو شده است در نزهة القلوب مستوفی از دو کلمه «ایزر و شکنوان» یاد گردید.
چاپ: با شرح معلقات زوزنی در این ایران به چاپ سنگی رسیده
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1724/2
خط: نستعلیق، کا: میرزا احمد بن محمد باقر بن ابراهیم تبریزی، تا: چهارشنبه 13 ذیحجه 1262ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 124ص (111-134)، 18 سطر (7×16/5)، اندازه: 15×27سم [ف: 8-261]
Š.-u qaşīdat-il-iškanawānīyya
بیدگلی کاشانی، محمد باقر، ق14
bīdgolī kāšānī, mohammad bāqer (- 14c)
وابسته به: القصيدة الاشكنوانية العميدية = القصيدة الحبسية؛ فالی، اسعد بن نصر (-624)
شرح ادبی مختصری است بر قصیده همزيه عميد الدين ابی الغنائم اسعد بن نصر النصارى جهشیاری فالی، هنگامی که در زندان بوده، در این قصیده به مناجات با خدا و عرض حال خود پرداخته و فضیلت های خویش را بیان می کند. آغاز قصیده چنین است: «من يبلغن حمامات ببطحاء ** ممتعات بسلسال خضراء». این قصيه منسوب به قلعه «اشکنوان» از قلعه های معروف در نواحی شیراز است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1155/2
آغاز: حمدأ لمن جعل الدنيا سجنا لمن والاه من آل طه كما جعلها جنة لمن عاداه بغضا لمن والاه
نسخه اصل: کتابخانه ای شخصی در مشهد؛ خط: نسخ، كا: عبدالباقی بن محمد تقی طباطبائی بیدگلی، تا: 21 محرم 1302ق؛ 81ص (96-176) [عکسی ف: 3 - 439]
š.-ul qaşīdat-il iškanwānīyyat-il ‘amīdīyya
سیرافی فالی، محمد بن مسعود، - 721 قمری
sīrāfi fālī, mohammad ebn-e mas“ūd (- 1322)
وابسته به: القصيدة الاشكنوانية العميدية = القصيدة الحبسية؛ فالی، اسعد بن نصر (-624)
تأليف قطب الدین محمد بن صفي الدين ابي الخير مسعود بن محمود بن أبي الفتح سيرافی فالی، در شرح قصیده اسعد بن نصر فالی فارسی وزیر فارس
که در دژ اشکنوان در 624ق در گذشته و این قصیده را در هنگام بازداشت خود با پسرش تاج الدين در قلعه اشکنوان گفته و در این کتاب شرح شده است. عبدالرزاق دنبلی همه آن را در روضة الاداب و جنة الالباب خود آورده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي بنى الاسلام على اساس العربية و قواعدها و زین اجیاد الكتب بقلايد قطعاتها و قصایدها ...
انجام: ای علمه تعالی بالشنعاء الصادرة حملني على سلوک محجة الستغفار و يجرى هذه الوجوه ايضا، هذه القصيدة مائة و عدة ابيات و الله اعلم.
[تلخيص مجمع الاداب في معجم الالقاب ابن الفوطی 900/4؛ تحفة العرفان ص 32؛ شد الازار ص 517 و 433؛ لارستان کهن ص 142 و 159 و 164؛ دانشمندان آذربایجان ص 307؛ دنا 971/6 (9 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: بجودک و جلالك يا ارحم الراحمين تم شرح القصيده ... واحمد الله و مصلیا
خط: نسخ، كا: حسن، تا: 734ق [الفبائی: - 353]
خط: نسخ، كا: محمد بن يحيى بن حسن بن جعفر حسینی، تا: 754ق؛ کاغذ: کاغذ ترمه، جلد: میشن تریاکی، 110گ، 15 سطر، اندازه: 19/6×13 سم [ف: 1 - 312]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، مقابله شده، محشی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر، اندازه: 15×9/5 سم [ف: 37 - 110]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد علی جزایری صیمری، تا: 1092ق؛ محشی؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 48گ (144-191ر)، 23 سطر [ف: 36 - 254]
خط: نسخ، كا: سليمان بن احمد بن محمد بن سلیمان نباطی، تا: ربیع الاول 1147ق؛ جلد: تیماج سرخ، 89گ (1پ-89پ)، 17 سطر، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 37 - 111]
آغاز: من يبلغن حمامات ببطحاء ... الأبطح مسیل واسع فيه دقاق الحصى و مؤنثه البطحاء و هي من الصفات التي طرحت موصوفاتها رأس؛ انجام: فخير آدم لایوتیک مشبعة ** و ماء حواء لايجدی
الارواء ... و بقائه و اضاف احد الاصلين و هو المطعوم الى آدم اضاف الأصل الآخر و هو المشروب الى الاصل الاخر و هو حواء الحمدلله رب العالمين پس از مقابله با شرح محمد بن مسعود سيرافی فالی نسخه ش 408 کتابخانه مجلس، مشخص شد این نسخه منتخبی از آن شرح است. در این نسخه 18 بیت از پایان قصیده شرح نشده؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 13گ (5پ -17ر)، 15 سطر (14×7)، اندازه: 13/2 × 19/7 سم [ف: 29/1 - 489]
آغاز: برابر، انجام: و مظهر لطفه محمدا و آله و صحبه اجمعين الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1262ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه ابری، 12 سطر [ف: 5 - 229]
آغاز: القصيدة الغراء في القلعة ولم يكن عنده دولت ولا قلم بل املاها على ابنه تاج الدين و كان يحفظها
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن ملاعلی ریزی از بلوک آشتیان، تا: 5 جمادی الثانی 1281ق؛ از کتب موقوفات الفت؛ جلد: تیماج مشکی، 88گ، 15 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 2 - 603]
آغاز: برابر؛ انجام: محمد المصطفی و آله اجمعين. وقع الفراغ في يوم الأربعاء التاسع شهر ربيع الاخر سنة أربع و خمسین و سبعمائة ... كاتبه العبد ... محمود بن يحيى بن الحسن بن جعفر الحسینی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ از روی نسخه مورخ 754؛ کاغذ: فرنگی، جلد: رویه کاغذ ابری مقوایی، 91گ، 11 سطر، اندازه: 22×14/5 سم [ف: 1 - 312]
آغاز: من يبلغن حمامات ببطحاء ** ممتعات بسلسال و خضراء
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 56گ، 16 سطر، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 2 - 238]
š.-ul qaşīdat-il iškanwānīyyat-il ‘amīdīyya
وابسته به: القصيدة الاشكنوانية العميدية = القصيدة الحبسية؛ فالی، اسعد بن نصر (-624)
آغاز: آغاز قصیده: من يبلغن حمامات ببطحاء ** ممتعات بسلسال و خضراء. آغاز شرح: الحمدلله الذي بني الإسلام على أساس العربية و قواعدها و زين أجياد الكتب بقلائد شواهدها؛ انجام: و أحسن خاتمتنا و خاتمة جميع ذرياتنا و سائر المسلمين بجودک و جلالك يا أرحم الراحمين و صلی الله على محمد و آله أجمعين.
شرحی است بر قصیده ای همزیه در بیش از یکصد بیت که ناظم آن عمید الدین اسعد بن نصر انصاری در حبس سروده و در آن شکایت از روزگار و مناجات و اظهار فضل خود می نماید. شارح نام پدر خود را با تجلیل فراوان چنین می آورد: «صفي الدين ابی الخير مسعود بن محمود بن أبي الفتح سيرافی»؛ خط: نسخ، بی کا، تان ربيع الثانی 1128ق؛ جلد: تیماج سبز، 57گ (203پ -259ر)، 23 سطر، اندازه: 24×12سم [ف: 4 - 191]
در زمان سعد بن زنگی در 723 در قلعه بهانزاد تا 724 در قلعه اشکنوان، معروف بن اشکنوانیه؛ خط: نسخ، كا: سليمان بن احمد بن محمد بن سلیمان نباطی، تا: 1146ق [نشریه: 6 - 596]
خط: نسخ، كا: علی اکبر بن محمد حسین، بی تا، برای محمد جواد بن احمد بن محمد مهدی بن ابی ذر (نراقی)؛ مصحح در روز سه شنبه هفتم رمضان 1237؛ تملک: هاشم بن احمد بن محمد مهدی نراقی، محمد جعفر بن محسن حسینی به تاریخ شعبان 1266ق؛ جلد: تیماج مشکی، 62 گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 19 - 179]
آغاز: قال من يبلغن النعت الحمام ذوات الأطواق نحو الفواخت و القماري يقع على المذكر والمؤنث و الهاء فيها للواحدة لا للتانیث؛ انجام: اى المعلوم من الشنعاء كانه قال استغفر الله من الذنوب و القبائح التي يعلمها و هي المعلومة من الشنعاء الصادرة من قبلي انجامه: «و قد تم شرح القصيده بحمدالله تعالى و المنتسخ منه نسخة كثيرة الاغلاط و صححته لدى الكتابة حسب الميسور و الحمدلله اولا وآخرا و ظاهرا و باطنا» در نسخه ما با نام «شرح قصيده حبسيه معروفه» نوشته شده؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: میرزا علیرضا رشتی مستوفی، تا: با تاریخ 1250ق، جا: تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 8گ (120پ -127ر)، 27 سطر، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1-457]
آغاز: بسمله قال جامع هذه الوريقات أنه وقع في التواریخ ان الصاحب السعيد ... عميد الدين السعدبن نصر الأنصاري كان في زمن الملك المؤيد ... من تبلغن حمامات ببطحاء ممتعات بسلسال و خضراء الحمام ذات الأطواق نحو الفواحت و نحو الغماري يقع على الذكر والانثى، انجام: استغفر الله ذنبا لايحيط به 7 نطاق نطق ولاتقصار احصاء، العورة كل خلل يتخوف منه ... إلى المعلوم من الشنعاء كانه قال استغفر الله من الذنوب والقبائح التي كان يعلمها وهي المعلومة من الشنعاء الصادرة من قبل تم شرح القصيدة شرح مزجی مختصری است بر قصیده ای که عمیدالدین اسعد بن نصر انصاری وزیر در هنگام بازداشت خود با پسرش تاج الدين در قلعه اشکنوان گفته است در این شرح به جوانب نحوی و لغوی
و کشف مشکلات ادبی پرداخته شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا:سه شنبه 7 جمادی الثانی 1262ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 22گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5- 2473]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 4861
آغاز: في مسألة واضحه يعرف حالها بالحس؛ انجام: و هي الشنعاء الصادرة من قبلی.
خط: نسخ و تحریری، كا: ابوالقاسم فرهنگ پسر وصال شیرازی، تا: 13 جمادی الثانی 1264ق؛ افتادگی: آغاز؛ فرهنگ وصال در پایان نسخه چنین نوشته است: «نسخه قصيده از قاضی اسعد مشروحا بدست آمد، خواستم استكتاب نمایم صاحبش ترک بود، هرچه کردم امان نداد که درست نوشته شود، لهذا چون تمام کردنش بتفصيل ممکن نبود باختصارش کوشیده غالب شعرهایش را مختصر شرح نوشتم بقدری که في الجمله معنی و لغتش مفهوم شود.»؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 7گ، 17 سطر (12×7)، اندازه: 11/3 × 18/2 سم [ف: 7 - 621]
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم پسر ملاعلی ریزی آشتیانی، تا: 5 جمادی الثانی 1281ق؛ کاغذ: آبی [نشریه: 11 - 905]
شرح قصیده امالی- شرح بدء الامالی
Š.-e qasīda-ye amīr “ezz-od-dīn mohammad
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:773/3- ف
نسخه اصل: پاریس 37 .P (بلوشه 155).
در تجوید و ترتيل از حافظ محمد صادق به نثر؛ خط: نستعلیق، بی کا، بیتا؛ 23 سطر [فیلم ها ف: 1- 537]
Š.-e qasīde’ī dar e'teqādāt
لطف الله بن محمد معصوم، ق13 قمری
lotf-ol-lāh ebn-e mohammad ma‘sām (- 19c)
قصیده ای است طولانی میمیه از مؤلف که در آن اعتقادات حقه شیعه را به نظم کشیده و در آغاز آن می گوید: «شبی به عالم فکرت به خواطري پر غم ** شدم به بر پیر خرد همچو جسم و جان توأم». این شرح مفصلی و دارای مطالبی فلسفی و کلامی بسیاری است با استفاده از روایات و احادیث مروی از اهل بیت عليهم السلام که مؤلف در حدود هشتاد سالگی آن را نگاشته است.
آغاز: الحمدلله الذي نور قلوبنا بنور الولاية و شرح صدورنا بضياء الهداية ...... اما بعد چون این فقیر سراپا تقصیر تراب اقدام سالكين حق اليقين
انجام: و مقام محمودش را بأنوار امامت ائمه اثنی عشر منور و روشن ساخته که سرگشتگان وادی محشر شاهراه شفاعت محمدی را نتوانند جست
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6397
آغاز: الحمدلله الذي نور قلوبنا بنور الولاية و شرح صدورنا بضياء الهداية ... اما بعد چون این فقیر سراپا تقصیر تراب اقدام سالكين حق اليقين؛ انجام: و مقام محمودش را بأنوار امامت ائمه اثنی عشر منور و روشن ساخته که سرگشتگان وادی محشر شاهراه شفاعت محمدی را نتوانند جست
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن کربلایی حسن، تا: 19 صفر 1271ق؛ مصحح، مقابله شده توسط محمد علی بن محمد هاشم حسینی در همان سال، جلد: تیماج مشکی، 249 گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 16 - 352]
š.-e qasīde'ī dar tadbir-e hajar-e mokarram
درویش حسین
darvīš hoseyn
وابسته به: دیوان صافی اردبیلی؛ صافی اردبیلی شرح قصیده نونیه شیخ صافی اردبیلی است به طور مختصر و در حد شرح الفاظ. در این شرح بعضی از لغات و مراد از هر مصراع یا بیت به طور مختصر بیان شده است.
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: 546/9
آغاز: سری بحق طه یعنی حکیم آندایچر محمد (صلی الله علیه و آله) پاک روحنه که بوسر حقدر و کر چکدر قوله
خط: نسخ، كا: محمد رحیم بن حاج رضی خویی، تا: 1283ق، جا: خوی؛ جلد: تیماج سرخ، 14ص (142-155)، 23 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 284]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 936/8
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 148]
شرح القصيدة البائية- شرح قصيدة ذي الرمة
S.-ul qasidat-il ba'iyya
کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم، 1225 - 1288 قمری
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
شرح قصيده بائية شذوری در تدبير البيضة، با مطلع: «خذ البيضة الشقراء و انسزغ قشورها ** فان لها تحت القشور لبابا»..
آغاز: قال الشذوری: خذ البيضة الشقراء و انسزغ قشورها ** فان
لها تحت القشور لبابا. ظاهرية و باطنية اما الاول فاغسلها من الاوساخ أولا بالصابون انجام و اركب هذه السفينه فان البحر عميق و استعمل هذه المنظرة فان المطلوب دقيق دقيق و صاحب هذا الرفيق فانه صديق صديق يداريک علی الحق فانه رفیق رفیق تم
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق خوب، بی کا، تا: 1266ق، جا: لنگر کرمان؛ 5گ (152-156ر)، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 1- 571]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1241ق؛ 3گ (186-188)، اندازه: 18/5 × 29/5 سم [ نسخه پژوهی: 3 - 149]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: مؤلف در فهرست ناشناس، نام مؤلف با توجه به آغاز و انجام نسخه تعیین شد؛ کا: مهدی بن حسین حسینی یزدی، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (50ر -57ر)، اندازه: 17×11 سم [ف: 1-276]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست با احتمال به شیخ احمد احسائی نسبت داده شده، که با توجه آغاز و انجام آن تصحيح شد. همچنین این نسخه در جلد 18 فنخا با عنوان «شرح ابيات في الاكسير» به احسائی نسبت داده شده، که بدین وسیله تصحیح می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 5گ (5پ -9ر)، 16 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 6-362]
S.-ul qasidat-il ba'iyya
شرح قصیده عربی: «خذ البيضة الشقراء و انزع قشورها ** فان لها تحت القشور لبابا».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 607/32
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 9 ذیقعده 1272ق، جا: تبریز مدرسه
الأمر؛ کاغذ: سفید سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 11ص (666- 676)، ابعاد متن: 14×10، اندازه: 20×14سم [سنا: في: 1- 395]
š.-e qasīda-ye «bālā-ye haft tāq-e moqarnas do gowharnd»
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه:598/2
م خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: چرمی، 21 سطر (18/5×9)، اندازه: 12×11 سم [رشت و همدان: ف: - 1220]
شرح قصيده بال مرصع- شرح قصیده نونيه
شرح قصيده بال مرصع- پاسخ قصيده بال مرصع
شرح قصیده بانت سعاد- شرح قصيدة بانت سعاد
شرح قصيدة بانت سعاد- کنه المراد في بيان بانت سعاد
š.-u qaşīdat-i bānat su‘ād
خطیب تبریزی، یحیی بن على، 421 - 502 قمری
×atīb-e tabrīzī, yahyā ebn-e ‘alī (1031 - 1109)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ کعب بن زهير (26)
کعب بن زهير ابی سلمی مزنی از مشاهیر ادبا و شعرای عرب دوره جاهلیت و بعد از اسلام یکی از اصحاب حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در اوایل سال های هجرت بوده است. قصیده معروف بانت سعاد یا لامیه را بر حسب ارشاد برادرش (بجير) برای پذیرش دین اسلام و مدح حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) که متضمن توبه و عذرخواهی از اعمال ناروای گذشته وی می باشد در 57 بیت سروده که به قصيده بانت سعاد مشهور شده است و دارای این مطلع است: «بانت سعاد فقلبي اليوم مبتول ** متیم اثرها لم يفد مكبول». این قصیده را بعضی از علما و ادبای عرب شرح و تفسیر کرده اند.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 641/2
آغاز: بسمله، أخبرنا أبو نزار ربيعة بن علی بن عبدالله الحضرمي قال اخبرنا الشيخ الامام الحافظ ابوطاهر ... (پس از 13 سطر): فافام کعب و مضى بحبر فعرض عليه رسول الله صلى الله عليه و سلم الاسلام فاسلم واتصل اسلامه باخيه كعب فقال؛ انجام: قال ابن هشام رحمه الله و هذه الابيات من قصيدة كبيرة لكعب لم نذكر الأهذه أذ غرضنا ذكرها والحمدلله رب العالمین و صلی الله على سیدنا محمد خاتم النبيين و على آله و صحبه اجمعين
خط: نسخ، كا: ابراهیم مبلط شافعی، تا: 983ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 19گ (89پ -107ر)، 21 سطر، اندازه: 17/8×1376 سم [ف: 5 - 128]
Š.-u qaşīdat-i bānat su‘ād = š.-u qasīdat-u ka‘b ibn-i zuhayr
ابن هشام، عبدالله بن يوسف، 708 - 761 قمری
ebn-e hešām, ‘abd-ol-lāh ebn-e yūsof (1309 - 1360)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ کعب بن زهير (26)
شرح ابن هشام بر قصیده بانت سعاد به تصديق و تأیید فضلای صاحب نظر بلیغ ترین و فصیح ترین شرح بر این قصیده است. ابن هشام بعد از ذکر هر بیت آنها را شرح می کند. پیش از شرح قصيده دو فصل مقدماتی در کتاب آمده: 1. في ذكر شيء من اخبار کعب رضی الله عنه و سبب قول هذه القصيدة؛ 2. في بيان بحر هذه القصيدة و عروضها و ضروبها و قافيتها و ما اشتملت عليه من المعانی اجمالا.
آغاز: قال شيخنا الامام العلامه فرید دهره و وحيد عصره جمال الدين ابو محمد عبدالله بن هشام الأنصاري النحوي فسح الله في مدته و نفع بعلومه و بركته ... بعد حمدلله المنعم بالهام الحمد العبيده حمدا موفيا لنعمه و مکافيا لمزيده و الصلاة و السلام على المبعوث رحمة للعالمين
انجام: هذا آخر ما لخصته في شرح القصيدة المباركة و قد تطفلت بشرحها على كرم الممدوح فيها صلی الله عليه و آله.
چاپ: در لایپزیک و مصر و در حاشيه الباجوری، المطبوعات الخيريه، 1304 و مطبعة الميمنية، 1307 ق به طبع رسیده
[کشف الظنون 1329؛ معجم المطبوعات: 275 و 1562؛ اوقاف بغداد ج 1 (اسعد طلس): 162 و ج 2 (المستدرک از عبدالله جبوری): 211-212 بغية الوعاه (چاپ جدید) 2: 68-70؛ سزگین 2: 231؛ معجم المطبوعات 1: 275؛ دا ئرة المعارف بزرگ اسلامی 5: 117؛ الاوقاف العامة موصل 53/2؛ دنا 6: 924-923]
شرح و حواشی:
1- شرح قصيدة بانت سعاد؛ امیوطی، ابراهیم بن محمد (715-790)
آغاز: برابر ؛ انجام: قد مضى القول في ذلك و هذا آخر ... ابراهیم بن محمد بن محمد حسینی
خط: نسخ، كا: ابراهیم، تا: 759ق [الفبائی: - 352]
آغاز: برابر؛ انجام: وان يغفرلی زلتی و ذنبي وآن يفعل ذلك بجميع احيائی بمنه و کرمه آمین و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا تم الشرح المبار ک بحمد الله و عونه وحسن توفيه
خط: نسخ، كا: ابراهیم مبلط شافعی، تا: ذیحجه 983ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 87گ (2پ-188)، 21 سطر، اندازه: 17/8×13/6 سم [ف: 5 - 128]
آغاز: بسمله الحمد لله الذي زين بالفصاحه کلام الاعراب و جعل اشعارهم اساليب البيان و قوانين الأعراب و الصلوة على أفضل من اوتی الحکمه و فصل الخطاب و على آله المطهرین و اصحابه العز المحجلين يوم الحساب و بعد ... فاني لمالیت شوق بعض المشتغلين بعلم الأدب على حفظ الاشعار و مطارحة كلام ذوى البلاغة من العرب سيما القصيده التي نظمها كعب بن زهير رضی الله عنه و جعله من الابرار في مدح النبي صلى الله عليه و سلم و انشدها بحضرته و حضرته قيام من المهاجرين والأنصار ... بانت سعاد. فقلبي اليوم متبول ... الى آخر؛ انجام: پنجاه و هفتمین بیت قصيده لاميه: لا يقع الطعن الا في نحورهم ** و مالهم عن حياض الموت تهلیک. الطعن الضرب بالرمح و النحور جمع نحر و موضع القلاده من الصدر و الحياض جمع الحوض و هو مجتمع الماء و المراد بحياض الموت مهالك القتال ... و ما بمعنى لي ولهم خبر ما مقدم و هو تهليل و عن يتعلق به و ان كان مصدرا موخرا و قد ذكر القول فيه غير مرة. و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: محتملا قرن 10؛ مهر: «الحمد لله الذي هدانی لهذا وما كنا لمهتدي لولا أن هدينا الله» (دایره)، «لك عسی أن يبعثک ربک مقاما محمودا»، ناصرالدین شاه قاجار؛ واقف: حسین بن مصطفا؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج مذهب، 62ص، 21 سطر، اندازه: 18/4×10/9 سم [ف: 7 - 496]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فستقی استانبولی، جلد: میشن سیاه، 94گ، 21 سطر، اندازه: 21/3×15/5 سم [ف: 1- 282]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و صلاته و تسليماته على سيدنا محمد، انجام: و على آله أصحابه نبي الرحمه ... على قصائد رجحان و تفضیل
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [رایانه]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 10362
آغاز: برابر؛ انجام: قد مضى القول في ذلك ثمان و تسعين بعد الالف
خط: نسخ، كا: ابی طالب، تا: 1098 ق [الفبائی: - 352]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1099ق؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج مشکی، 109ص (100-208)، 21 سطر، اندازه: 13×21/5سم [ف: -1821]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن يغفر زلتي و يصلح في ذريتي و أن يفعل ذلك في جميع اهلی و احبائي و الحمد لله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با عناوین «ص»، «ق»، زکریا»؛ جلد: تیماج قرمز، 95گ، 17 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 1 - 70]
آغاز: برابر
نام مؤلف با توجه به آغاز معین گردید؛ خط: نسخ عربی، بی کا، تا: قرن 12 و 113 افتادگی: انجام؛ قطع: ربعی [نشریه: 3 - 423]
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد محسن، تا: رمضان 1130ق؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج زرد، 70گ، 17 سطر، اندازه: 18×24/5سم
[ف: 31 - 49]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد مضى القول في ذلك غيره مره ... و اولی الامر منکم
خط: نسخ، كا: محمد عاملی، تا: 1187ق [الفبائی: - 352]
انجام: قال الجوهري من اسمع بواحدة و الثانی صرف من الكماة و هي الكماة الكبار البيض التي يقاتل لها شحمة الأرض و واحده عقول ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 29گ (102ر-130ر)، 29 سطر، اندازه: 14/5 × 26/5سم [ف: 1 -152]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 8گ (134 - 141پ)، 30 سطر، اندازه: 27×15/5 سم [ف: 1- 205]
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سرخ، 105گ، 11 سطر، اندازه: 22/2×13/5 سم [ف: 1- 282]
خط: نسخ، كا: عبدالمحمد بن محمد على، تا: 1212ق، جا: یزد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 21 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 17 جمادی الاول 1251ق؛ جلد: تیماج مشکی، 62گ، 19 سطر، اندازه: 15×19/5 سم [ف: 25 - 457]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا علیرضای رشتی مستوفی، تا با تاریخ 1251ق، جا؛ تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 22گ (211 - 232پ)، 27 سطر (10/5× 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1 - 460]
خط: نسخ، كا: سید مصطفى بن بديع موسوی درب امامی اصفهانی، تا: شعبان 1266ق؛ 128گ، 14 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 2 - 480]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1270ق [ف: - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: و يصلحفی ذریتی و آن .. ذلك بجميع اهلی و احبائى بمنه و کرمه
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم شریف، تا: 1276ق؛ ضميمه نسخه ش 16096 [رایانه]
كا: محمد تقی جناب استر آبادی، تا: 1304ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 67ص (194-260)، 16 سطر (17×10)، اندازه: 22×20سم [ف: 16 - 153]
آغاز: برابر؛ انجام: يصلح في ذريتي و أن يفعل ذلك في جميع أهلى و أحبائی و کرمه و الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله و صحبه و الطيبين الطاهرين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 109گ، 14 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: -37]
š.-u qaşīdat-i bānat su‘ād
امیوطی، ابراهيم بن محمد، 715 - 790 قمری
omyūtī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1316 - 1389)
وابسته به: شرح قصيدة بانت سعاد = شرح قصيدة كعب بن زهير؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
مختصری است از شرح استادش جمال الدین ابن هشام نحوی و فقط آنچه مربوط به علم نحو بود انتخاب کرده و به آنچه در اصل به کنایه آمده تصریح کرده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلواته و تسلماته على سيد نا محمد و آله صحبه اجمعين هذا وقد قصدت أرشدك الله الى اقتطاف شيء من الزبد التي امتخضها بدیع زمانه و وحید اوانه ... بن هشام الانصاری امتع الله ... من قصيدة صاحب سيدنا رسول الله ... فشرعت في ذلك متوخيا التخليص و التخليص مفصحا اضمرة
انجام: هذا آخر ما لخصته من كلام شيخنا رضي الله عنه و ارضاه تارة بمعنی لفظه و تارة بصريحه و تارة اتی بغير ذلك حتى الايكح المبتدی عن النظر في كلامه رضي الله عنه اذا تدرب على هذا القدر و من الله استمد التوفيق الى ارشد طريق و صلى الله على سیدنا محمد و آله و صحبه و سلم [کشف الظنون 1330/2؛ سزگین 231/2؛ اسعد افندی ش 2755]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن زين الدين بن على بن ابراهيم الشربینی بلدة الشافعی مذهبا، تا: چهارشنبه 19 محرم 851ق؛ جلد: تیماج مشکی، 34گ (2پ-35ر)، 17 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 37 - 114]
آغاز: برابر؛ انجام: و هادى الأمة اشرف المرسلین و امام المتقين و سلم تسليما كثيرا الى يوم الدين.
خط: نسخ، كا: عمر بن عبدالله منظر اوی، تا: 3 شوال 856ق؛ جلد: مقوایی، 37گ، 17 سطر، اندازه: 17×13سم [ف: 20 - 141]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف؛ خط: نسخ، كا: ابراهیم مبلط شافعی، تا: ذیحجه 983ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 38گ ( 146-109 پ)، 21 سطر، اندازه: 17/8×13/6 سم [ف: 5 - 128]
آغاز: و اعلم أن هذا البيت يقتضي تأكيد ما قبله و تتميمه حيث ذكر فيه سبب صفاتها ما ذكر و حصوله من أي شيء بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ 9گ (110ر-118پ)، اندازه: 21×30سم [ف: 3 - 710]
š.-u qașīdat-i bānat su‘ād
خضر بن الياس، ق 9 قمری
×ezr ebn-e elīyās (- 15c)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ کعب بن زهير (26)
تاریخ تأليف: 868ق
این شرح بیت بیت از قصیده را می آورد و شرح ادبی می نماید. چنانچه در مقدمه تصریح شده است مؤلف شرحی مفصل به عربی و فارسی نگاشته و این شرح را از آن مختصر نموده است.
آغاز: الحمد لله الذي مدح حبيبه في كلامه القديم بأنك على خلق عظیم و في كلامه القدسي لولاک لما خلقت الأفلاک
انجام: يومي إليهم أن اسمعو قال شارحها هذا ما وعدته من شرح القصيدة و الحمد لله ...
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 191/2 و 1525/2 عکسی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تاب نسخه قدیم، مجدول؛ جلد: مقوایی، 32گ (27پ -58ر)، 15 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 1 - 221] و [عکسی ف: 4 - 441]
š.-u qaşīdat-i bānat su‘ād = š.-u qaşīdat-u kaob i-bn-i zuhayr
قاری هروی، علی بن سلطان محمد، - 1014 قمری
qārī heravī, ‘alī ebn-e soltān mohammad (- 1606)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد كعب بن زهير (26)
تاریخ تأليف: صفر 1012ق
این شرح از علی بن سلطان محمد قاری است.
آغاز: الحمدلله الذي خلق السعداء من العباد ... انجام: اولئك رفيقا.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد موسوی، تا: 1234 ق [الفبائی: - 352]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن مصطفی همدانی، تا: 1249ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 24گ، 20 سطر (6×12/5)، اندازه: 12/7×21/2 سم [ف: 7 - 622]
š.-u qașīdat-i bānat su‘ād
حسینی موصلی، عبدالله بن فخرالدین، - 1188 قمری
hoseynī mūselī, “abd-ol-lāh ebn-e fa×r-od-dīn (- 1774)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ كعب بن زهير (26)
تاریخ تأليف: 3 رجب 1138ق
با عنوان های: «اللغة، الاعراب، المعنی» است.
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه:114/3 -5813
در فهرست نام کتاب شرح بردة آمده ولی در کتاب شناسی شرح قصيده بانت سعاد معرفی شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1118ق؛ واقف: میرزا ابوطالب؛ کاغذ: سپاهانی، 51گ، 17 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 130]
Š.-u qaşīdat-i bānat suād
تبریزی، عبدالله بن محمد کاظم، ق 12 قمری
tabrīzī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad kāzem (- 180)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ کعب بن زهير (26)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8951/29
آغاز: الحمدلله رب العالمین و الصلوة على خاتم الرسل سید الكل في الكل و اله اجمعین. و بعد فاعلم أن عمى المرحوم طاب ثراه کتب على ظهر نسخته من شرح ابن هشام على قصيدة بانت سعاد آن لنا على هذه الرسالة اعتراضات كثيرة فمن اراد الاطلاع عليها فليرجع إلى شرحنا لهذه القصيدة انتهى. فلزم علينا أن ننقل ما افاده فيما اراد ان يكون لنا شرح فانه و ان لم يتم بل و لم يتيسر له طاب مضجعه الا شرح يتبين منها لكنه مع ذلك مشحون بالفواید ما خلى عن مثلها زبر المتقدمين و المتاخرین فنحن ننقل ما افاده رحمه الله تعالى بعبارته ... بانت سعاد فقلبي ... قوله بانت من بان يبين بينا و بينونة ای فارق و التاء فيه حرف تأنيث بدلیل بانتا؛ انجام: اذا القول بظهور الرباعيات حال التبسم كما يلزم من قول أبي البركات و التبریزی مشکل قوله ذي ظلم. هذه صورة خطه رحمه الله والي هنا انتهت كلامه ولم يتيسر له طاب مضجعه اتمامه. و الحمدلله رب العالمين و الصلوة والسلام على سيدنا محمد و آله الطيبين
الطاهرين المعصومين و انا الخاطى المذنب ابن محمد کاظم عبدالله التبریزی عفى عنهما و غفر لهما. تم الكتاب با تمام هذه الفصل من شرح القصيده و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و الصلوه و السلام على اشرف خلق الله و رسوله النبي الامی و اله البرره الكرام و السلام.
خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا علیرضای رشتی مستوفی، تا: 16 رمضان 1252ق، جا: تهران؛ مصحح، محشی، رکابه دار، بالای بیشتر صفحات جملات و کلماتی همچون «هو»، «یا علی مدد» «یا علی ادرکنی» «رب يسر یا علی مدد» «رب يسره» و مانند آنها نوشته شده، در برگ آخر نسخه تاریخ و ماده تاریخ وفات محمدشاه قاجار به خط فرهاد میرزا در شب سه شنبه 6 شوال 1264 ق در قصر جدید محمدي المبنية في غربي التجریش من قراء شمیران از شب مزبور دو ساعت و سی و پنج دقیقه گذشته در سن 41 سال و یازده ماه قمری. با این ماده تاریخها «العاقبة للمتقین» و «محمد پادشاه در قصر جدید مرد»؛ تملک: فرهاد میرزا؛ مهر: «فرهاد میرزا نایب الا ياله 1264» (چهار گوش)؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 3گ (233ر -235پ)، 27 سطر (10/5× 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1 - 461]
Š.-u qaşīdat-i bānat su ād
حلبی حنفی، محمد، ق 12 قمری
halabī hanafī, mohammad (- 18c)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ كعب بن زهير (26)
تاریخ تأليف: دوشنبه شعبان 1139ق
مؤلف در مقدمه گفته است که با وجود وصف رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) توسط «زهیر بن کعب» در قصیده بانت سعاد برخی فضلای عصر و امرای دهر مایل بودند مواردی که وصف نشده گفته شود و پس از اطلاع از شرح ابن هشام بر این قصیده مرا مکلف کردند که شرح آن را تلخیص و مراد از الفاظ مبهم را تبیین نمایم. پس از آن دو مقدمه در فضایل ممدوح (صلی الله علیه و آله) و اخبار مادح بیان نموده است.
قم؛ مسجد اعظم، شماره نسخه: 2378/1
آغاز: حمدأ لمن بجماله اخضر الربيع و ضحكت ازهاره و بجلاله اسود الشتاء و بکت امطاره و بجماله هام كل من هام و اليه يرجع كل شوق و غرام و بحكمته قصر سلامة الطبع على نوع الانسان؛ انجام: و مدحه بردته الشريفة صار بلانوال من الممدوح فهو له هجاء و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهر و باطن و صلی الله على سیدنا محمد و على آله و صحبه اجمعين.
خط: نسخ عربی زیبا، بی کا، تا: قرن 12؛ مقابله شده؛ جلد: تیماج سبز، 27گ، 23 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3 - 1240]
š.-u qaşīdat-i bānat su‘ād = š.-u qaşīdat-u kaʻb i-bn-i zuhayr
تبریزی، لطفعلی بن احمد، - 1262 قمری
tabrīzī, lotf--alī ebn-e ahmad (- 1846)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ كعب بن زهیر (26)
تاریخ تأليف: 1245ق
شرحی است بر «قصیده بانت سعاد» كعب بن زهير بن ابی سلمی مزنی که قصیده ای لامیه در مدح پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است.
آغاز: الحمدلله المحمود بكل لسان على نواله نعمة العظام الممدوح بصنوف بیان مننه الجسام الذي أرسل عباده رسولا هادية ... أما بعد فيقول العبد ... هذا شرح المشكلات القصيدة المشهورة الكعب بن زهير ...
انجام: وهم لايتأخرون عن حياض الموت بل يشربون منه اذا تاخر عنهم عنها الحمد لله أولا و آخرا و ظاهر و باطنا
چاپ: مشار عربی، ص 558؛ به همراه «السامي في الاسامی» چاپ شده؛ بي ناشر، 1274ق؛ ایران، تهران، کارخانه الله قلی خان، 1273 قمری، سنگی، خشتی، به سعی و اهتمام على اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی، صص 162-195) در هامش. [الذريعة 5/14؛ دنا 924/6 - 925]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق خوب، بی کا، تا: ربيع الثانی 1257ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج، 26 گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 25/5سم [ف: - 166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن علی اکبر کربلایی دهملایی، تا: 1261ق؛ 37 گ، 15 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 1- 343]
خط: نسخ، كا: على محمد بن محمد حسین، تا: رجب 1266ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ساغری مشکی، 39ص، 24 سطر (16×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 336]
آغاز: برابر؛ انجام: اما لهم عن حياض الموت تهليل ... يصفهم بالشجاعه بانهم لا ينهزمون فيقع الطعن في ظهورهم بل يقومون على اعدائهم فيقع الطعن على نحورهم ...
خط: نسخ، كا: محمد بن لطفعلی پسر شارح، تا: 1294ق، کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی سیاه، 48گ، 18-17 سطر، اندازه: 14/5×22/5سم [ف: 2 - 894]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48 گ، 15 سطر، اندازه: 17×22 سم [ف: 5 - 2636]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17159 ض
كا: على بن لطفعلی (پسر امام جمعه)، بیتا [د.ث. مجلس]
آغاز: قال الشارح ره و هو الموفق لكل خير؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی زاهدی نائینی، بی تا، 27گ (107 -133)، اندازه: 18×11 سم [نشریه: 13 - 397]
š.-u qaşīdat-i bānat suād
حکیم، محمد باقر بن محمد کاظم، ق13 قمری
hakīm, mohammad bāqer ebn-e mohammad kāzem ( 19c)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد كعب بن زهير (26)
تاریخ تأليف: جمادی الاول 1264ق
شرح بسیار مختصری است بر قصیده «بانت سعاد» كعب بن زهير که در مدح حضرت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) سروده است. در این شرح بیشتر لغات را بیان کرده و به موضوعات دیگر کمتر می پردازد و به قول مؤلف فقط برای این جهت تدوین شده که به هنگام خواندن قصیده نیازی به کتاب های لغت پیدا نشود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2548/5
آغاز: بانت سعاد البون بمعنى التباعد و الوصل و هو من اللغة المتضادة فقلبی مبتدأ، اليوم منصوب على الظرفية؛ انجام: لا يتأخرون عن حياض الموت اذا تأخر غيرهم و نکص، هذا آخر البيت من القصيدة.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، جلد: تیماج قرمز، 6گ (151ر - 156ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 7 - 131]
š.-e qasīde-ye banat so‘ād = š.-e qasīde-ye kaʻb ebn-e zohayr
حكيم قبلی، محمد بن عبدالصبور، ق13 قمری
hakīm-e qobbolī, mohammad ebn-e 'abd-os-sabūr ( 19c)
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ كعب بن زهير (26)
ترجمه و شرح مختصری است بر قصیده «بانت سعاد» که کعب بن زهیر در مدح حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) سروده است با مقدمه کوتاهی در معرفی سراینده. هر بیتی را پس از شرح آن در یک رباعی به نظم کشیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6537/3
آغاز: لا اله غيره و لا خير الاخيره ... چون قصیده کعب بن زهير در مدیحه حضرت خاتم النبيين؛ انجام: نبود ز مکان مر کشان تاخیری یعنی که ندارند زمردان پروا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1279ق؛ جلد: تیماج مشکی، وگ ( 232-224 پ)، 19 سطر، اندازه: 21×35سم [ف: 17 - 119]
زهير / شعر / فارسی
Š.-e qasīde-ye banat so‘ād = š.-e qasīde-ye kaʻb ebn-e zohayr
بیتانی، محمد
baytānī, mohammad
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ کعب بن زهير (26)
قصيده لاميه بانت سعاد از کعب بن زهير بن ابی سلمی مزنی صحابی است که حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) را در این قصیده مدح نموده است در 57 بیت و شرح فارسی آن از شیخ محمد بیتانی می باشد.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه:19301/3
آغاز: بسمله بانت سعاد فقلبي اليوم متبول متيم اثرها لم يفد مكبول. بانت جدا شد یعنی از من سعاد محبوب مسماة بسعاد که زوجه و دوست حقیقی یا محبوب و دوست ادعای و خیالی او بوده باشد چنانکه داب شعر است
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رجب 1300ق؛ جلد: مقوا، 15 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 368]
š.-e qasīde-ye banat so‘ād = š.-e qasīde-ye kaʻb ebn-e zohayr
مسافری، محمود بن محمد
mosāferī, mahmūd ebn-e mohammad
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ كعب بن زهير (26)
این شرح بیشتر به جنبه های ادبی پرداخته و در هر بیت مفردات لغوی و اعراب را ذکر می کند، پس از آن به طور خلاصه معنی می کند و ترجمه فارسی بیت ها و فوائد فوارسی دیگری در حاشیه ها می آورد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1038/6
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلاة على رسوله محمد و آله أجمعين، و بعد فيقول اضعف عباد الله؛ انجام: أوطن نفسي على الموت أولا فان سلمت فهو من فضل الله و الله ذو الفضل
العظيم و الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعلیق، کا: حافظ على محمد، بی تا؛ جلد: مقوایی، 19گ (165پ -183پ)، اندازه: 24×12سم [ف: 3 - 231]
š.-u qaşīdat-i bānat su‘ād
وابسته به: قصيدة بانت سعاد كعب بن زهير (26)
همانندی نامعلوم
نسخه اصل: ایاصوفيا ش 4795؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 855ق؛ 17گ (134-150)، 147 سطر [فیلم ها ف: 1- 412]
آغاز: كما تحذف في سيد و ميت و التخفيف به أولى لطول الكلمة؛ انجام: ليس لهم تأخر عن حياض الموت إذا تأخر عنها غيرهم شرح ادبی و موضوعی قصیده معروف «بانت سعاد) كعب بن زهير است، از نام مؤلف رساله «شارح» آگاه نشدیم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، در پایان به اشتباه شرح قصيده برده نامیده شده؛ کاغذ: شرقی، 29گ (1-29)، 30 سطر، اندازه: 14×7سم [ف: 31 - 427]
آغاز: بسمله. الحمدلله المفصل على الانسان بفضايل البيان بين جميع الحيوان؛ انجام: من الماء المجتمع يكتب بالياء
خط: نسخ، بی کا، تا: 1071ق، قطع: رقعي [الفبائی: - 352]
آغاز: متفرق النبات و ذوالمجاز سوق عظيم كانت تقام في الجاهلية؛ انجام: بیت آخر قصیده: لايقع الطعن الا فني نحورهم ** و ما لهم عن حياض الموت تهليل بیتی را آورده و شرح می کند و شارح بیشتر به جنبه های ادبی نظر دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 16 شعبان 1174ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 23گ، 21 سطر، اندازه: 14/5×20/5سم [ف: - 127]
آغاز: بانت سعاد فقلبي اليوم مبتول ... بانت فارقت محلها و ذهبت و سعاد اسم على امرأة فقلبی مبتداء و الفاء للاستيناف؛ انجام: و انما سمى معقلا لانه يعقله و يحله و يقيم فيه تمت بحمدالله و حسن توفيقه و الحمدلله رب العالمين. شرحی است کوتاه بر قصیده لامیه «بانت سعاد» كعب بن زهير؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج، 52ص (156-207)، 15 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 17 - 286]
. تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:6394/3
شرح قصيدة «بانت سعاد» كعب بن زهير؛ بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 10 سطر (15×6)، اندازه: 22×16سم [ف: 16 - 257]
آغاز: بانت سعاد فقلبي اليوم مبتول ** متيم اثرها لم يفد مكبول. بانت فارقت محلها و ذهبت و سعاد اسم علم على امرأة فقلبی مبتدا و الفاء للاستیناف؛ انجام: تهليل اي تأخير يقال هلل عن كذا اذا نكص عنه هذا ما أخذ من كتاب الاقتصاد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 18گ (90ر -107پ)، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 44 - 231]
خط: نسخ، كا: عباس بن حاجی محمد شیرازی، تا: شنبه 6 جمادی الأول 1249ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 644]
خط: نسخ، كا: عبدالعلی، تا: 1255ق [الفبائی: - 352]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و صلی الله على خير خلقه محمد و آله اجمعین. و بعد فهذا شرح لطيف يحل بعض مشکلات القصيدة المشهورة ببانت سعاد من منظومات كعب بن زهير بن ابی سلمی ... بانت من البين و هو الفرق و الوصل فهو من الأضداد
خط: نستعلیق، کا: احقر عباد علی موسوی، تا: 27 رمضان 1258ق؛ کاغذ: آبی، 18گ (2پ -19ر)، 17 سطر، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 52]
آغاز: بسمله بانت سعاد فقلبي اليوم مبتول ** متيم اثرها لم يقد مكبول ... اقول من عادة الشعراء اذا ارادوا امتداحا أن يقدموا نشیبا بليغا فصيحا نظرا الى فوائد جمة؛ انجام: ولا يخافون منها لكمال شجاعتهم و علمهم أن المقتول في سبيل الله حي مرزوق عبدالله و الحمد لله وحده وصلى الله على خير خلقه محمد و آله و صحبه و سلم تسليما كثيرا.
کامل، در آن به مشکلات لغوی و ادبی قصیده پرداخته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محرم 1259ق؛ جلد: تیماج مشکی، 22گ، 19 سطر، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف مخ]
آغاز: بانت سعاد فقلبي اليوم مبتول ... بانت: فارقت محلها وذهبت وسعاد اسم علم على مرأة فقلبی مبتدا و الفاء للاستيناف مبتول خبر المبتدأ، انجام: و حسن الخاتمة في حال الرجوع الى العقبی و انه ينفصل علينا بالجزاء الاوفي وان يبلغنا المقام الأسنی و يلحقنا بالرفيق الأعلى من الذين انعم الله عليهم من النبيين و الصدیقین الشهداء و الصالحين علم و عملا و تصديقا و متحقیق و توفيق وحسن اولئك رفيقا شرح مختصری است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1260ق، جلد: تیماج قهوه ای، 13گ، اندازه: 21×11سم [ف مخ - 3 - 1241]
از الاقتصاد في شرح بانت سعاد شیخ صالح بن صدیق تمار خزرجی در گذشته 975 و جز آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1265ق؛ 5گ (62ر-66ر) [ف: 5 - 369]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1265ق؛ 8گ (70ر - 77ر) [ف: 5-369]
آغاز: بسمله. و صلی الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه؛ انجام: و حسبنا الله و نعم الوكيل ... و الحمدلله رب العالمين سنه 1275
خط: نسخ، بی کا، تا: 1275ق [الفبائی: - 352]
آغاز: پس از بسمله و بیت مطلع قصيده: بانت فارقت محلها ذهبت و سعاد اسم علم على امرآه فقلبی مبتدأ و الفاء لالاستیناف؛ انجام: تهلیل ای تأخير يقال این هلل عن كذا اذا نكص عنه هذا ما اخذ عن كتاب الاقتصاد. شرح حاضر (به نوشته بهاءالدوله گرد آورنده جنگ حاضر) از کتاب اقتصاد گرفته شده. این نگارنده در کشف الظنون و فهارس قاهره و ظاهریه بروکلمان شرحی بر قصیده به نام اقتصاد ندیدم و شرح قصیده به نام کنه المراد در فهرست یاد شده؛ خط: نسخ، كا: بهاءالدوله، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 28ص (314 -341)، 21 سطر، اندازه: 31×17/5 سم [ف: 10 - 1023]
باین شرح: اللغة ... المعنی ... روی ... فصل فيه من البديع ... الاعراب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ نسخ حجازی [نشریه: 6- 595]
آغاز: بسمله. اخبرنا الشيخ الامام الحافظ جمال الحفاظ ابو طاهر بن محمد بن أحمد الأصفهانی
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 16 سطر، اندازه: 21/9×15/5 سم [ف: 8- 380]
عنوان «الفصل الثاني في بيان بحر هذه القصيدة و عروضها و ضروبها و قافيتها و ما اشتملت عليه من المعانی اجمالا» در نسخه ما هست و می رسد به شرح بیت: «شموا العرانين ابطال لبوسهم ** من نسج داود في الهيجاه سر بیل»؛ خط: نسخ عربی، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 62گ، 23 سطر (1469)، اندازه: 20×15سم [ف: 14 - 3597]
آغاز: بانت سعاد فقلبي اليوم متبول ... قوله بانت ای فارقت؛ انجام: و تنبیت نحلة بفلاة جد باء الحمدلله ... و صحبه. از شارح آن نشانی نیافتیم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: هندی، جلد: تیماج سرخ، 64ص، وسطر، اندازه: 19×15 سم [ف: 2 - 178]
شرح مشکلات قصیده مشهور کعب بن زهير؛ بی کا، بی تا؛ خریداری از پوراندخت اربابی [رایانه]
š.-e qasīde-ye bānat so‘ād
وابسته به: قصيدة بانت سعاد؛ كعب بن زهير (26)
همانندی نامعلوم 1. قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: 729/2
آغاز: بسمله ... چنین آورده اند که کعب و بجیر هر دو پسران زهير بن ابی سلمى المزنی بوده اند به چرانیدن گوسفند بیرون آمده بودند؛ انجام: بلکه مانند تشنه به سوی حياضهای مرگ برای نوشیدن شهادت می دوند رضي الله تعالی عنهم اجمعین. شرح فارسی مختصری است بر قصیده مشهور کعب بن زهير در مدح رسول الله، که با عنوان «تفسیر» برگزار شده و بیشتر به جنبه لغوی و ادبی پرداخته است؛ خط: تحریری، بی کا، تا: 1335ق؛ ظاهرا این نسخه را آقا بزرگ دیده؛ 4گ (22-25)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 20]
آغاز: بهتر صورتی که مجالی مشاعر هر کاتب و شاعر جلوه نماید و از هر زهری که از شجر مشعور و اشعار در نظر آید؛ انجام: و منشأ عدم ذكر انصار دور نیست که آن باشد که ابعاد از جانب ایشان بوده باشد، و هذا آخر ما علقنا على هذه القصيدة ... شرح مختصری است که اول الفاظ را از جنبه لغوی و ادبی شرح می نماید و پس از آن خلاصه معنی هر بیت را ذکر می کند. مؤلف از سعید الملة و الدين ابو محمد ابن مسعود بلیانی کازرونی روایت می کند؛ خط: نستعلیق، کا: حافظ على محمد، بی تا؛ جلد: مقوایی، 11گ (185پ-195پ)، اندازه: 24×12سم [ف: 3 - 232]
آغاز: بسمله. در مواهب لدنیه چنین مرویست که در بین مراجعت آن حضرت صلی الله ... از طائف و غزوه تبوک؛ انجام: و ليس لهم تاخير عن حياض الموت اذا تاخر غير هم بشجاعتهم. ترجمه فارسی هر بیت از قصیده در حاشیه اوراق در یک رباعی به فارسی نوشته شده است. شرح مختصری است بر قصیده بانت سعاد، در این شرح بیشتر ترکیب نحوی اشعار بررسی شده و در ابتدا روایت قصه کعب به نقل از کتاب «مواهب لدنیه» به تفصیل و به عنوان مقدمه به فارسی ذکر شده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب در اوراق 70 و 71 مخمس وحشی بافقی نوشته شده؛ کاغذ: دولت آبادی فستقی، جلد: تیماج ماشی، 37گ (34پ - 70پ)، 8 سطر (12×6/5)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [رایانه]
شرح قصيده بدء الامالی- شرح بدء الامالی
š.-u qaşīdat-i bad”-il amālī
نکساری، محمد بن ابراهيم، - 901 قمری
naksārī, mohammad ebn-e ebrāhīm (- 1496)
وابسته به: بدء الامالی = قصيدة يقول العبد = قصيدة الامالی؛ سراج الدین اوشی، علی بن عثمان (575)
شرحی است بر قصیده بدء الامالی علی بن عثمان اوشی فرغانی با این مطلع: «يقول العبد في بدء الامالی ** لتوحيد بنظم كله للالی» که در اعتقادات سروده است.
[آلوارت 560/2 -561؛ بروکلمان ج 8-7 ص 307؛ نشریه 285/8؛ کوپریلی 11373؛ کشف الظنون 1350/2؛ معجم المؤلفين 196/8]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8872/12
آغاز: يقول العبد في بداء الأمالی ** لتوحيد بنظم كاللالی المراد بالعبد هو المص هو عبدالله البدء الابتداء و الامالی جمع املاء و هو الكتب عن ظهر القلب؛ انجام: وادعو الله تعالى بالرحمة و الرضوان و المغفرة و الغفران أنه ولی الاجابة و المعين برحمتك يا ارحم الراحمين و الحمد الله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد صلعن و على اله وصحبه اجمعين. انجامه: «تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب يد العبد الفقير المذنب المحتاج إلى رحمت ربه الغفور عبدالله من الحاج مصطفی غفر الله له ولوالدي و للمؤمنين يوم يقوم الحساب. هذا كتاب ضوء المعالی شرح بدء الامال العمدة الفهامة نور الدين على القاري تغمده الله تعا برحمته واسكنه فسيح جنته امین و یا معین سید المرسلين تاریخ سنه سبع عشرين مائة و الف سنه 1127».
این نسخه مقدمه مؤلف را ندارد؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن مصطفی، تا: 1127ق؛ کاتب در انجامه به اشتباه این رساله را ضوء المعالی معرفی کرده. شاید به خاطر سابقه ذهنی او که دو بار آن کتاب را در این مجموعه کتابت کرده این اشتباه رخ داده است؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن زیتونی، 20گ (220 - 239پ)، 13-12 سطر (15×9)، اندازه: 15/4×12/3 سم [ف: 29/1- 202]
Š.-u qaşīdat-i bad'-il-amālī = š.-u qaşīdat-i yaqūl-ul ‘abd
مصری، محمد
mesrī, mohammad
وابسته به: بدء الامالی = قصيدة يقول العبد = قصيدة الامالی؛ سراج الدین اوشی، علی بن عثمان (-575)
شرح قصيده لامیه بسیار معروف سراج الدین علی بن عثمان اوشی فرغانی است با عناوین «قوله، قوله» در اعتقادات اهل سنت بنا بر مذهب اشاعره. در این شرح الفاظ از دید لغوی بررسی شده و آنچه احتیاج به توضیح دارد توضیح داده شده با نقل گفته هایی از بزرگان علم کلام و عرفان.
قم؛ امام صادق؛ شماره نسخه:35/9
آغاز: بسم الله ... وصلى الله على سيدنا محمد ... قوله يقول العبد. يقول وهو فعل مضارع يصلح للحال؛ انجام: انظر الكلام عليه في آخر قرار علم. اللهم صل و سلم على سيدنا محمد و آله و صحبه اجمعین
خط: نسخ، كا: سلیمان، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (172پ -176)، اندازه: 15×21/5سم [ف: - 37]
š.-u qaşīdat-i bad'-il-amālī
وابسته به: بدء الامالی = قصيدة يقول العبد = قصيدة الامالی سراج الدين اوشی، علی بن عثمان (575)
شرحی است مزجی بر قصیده قاضی سراج الدین اوشی. آغاز: الحمد للمولى القديم الموصوف باوصاف الكمال الحيى المدبر المقدر ذوالجلال و الجمال و الصلوة على رسوله المفضل ... و آله الذين نالوا به جميع اصناف المنال و بعد فقد قال القاضي سراج الدين ...
انجام: و يوما نصب على الظرف عامله ايضا دعالي والموصول مع صلة و متعلقاته في محل البحر لاجل اللام جارة فيه. تمت ...
[کشف الظنون 1350/2]
آغاز و انجام: برابر
شاید از خلیل بن العلاء بخاری باشد. چون آغاز نسخه تزدیک است به آنچه چلبی (قصيده يقول العبد) آورده؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد احمد بستانی، تا: 1052ق، کاغذ: پسته ای، جلد: رویه کاغذی، 15 سطر [ف: 5 - 244]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: مقوا، 64 گ، 13 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2636]
آغاز: برابر، انجام: نعوذ بالله تعالى من ذلك الخذلان بفضله و رحمته خلافا للفلاسفة و غيرهم. لقد البست للتوحيد نظما ... جمعت سبعین بیتا بهذا البيت لم يجعل مثال
خط: نسخ، كا: سید محمد سافری، تا: ربيع الثانی 1196ق؛ جلد: مقوا، 47گ، 19 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 5 - 2636]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سلیمان، تا: غره رجب 1204ق؛ واقف: محمد وجدانی، اسفند 1359؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 26گ، 19 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 11 - 184]
š.-u qaşīdat-i bad’-il-amālī
وابسته به: بدء الامالی = قصيدة يقول العبد = قصيدة الامالی؛ سراج الدین اوشی، علی بن عثمان (575)
شرح قصيده لامیه معروف به بدء الامالی سراج الدين اوشی می باشد، ابتدا الفاظ هر بیت را توضیح می دهد بعد معنی آن را گزارش می کند.
آغاز: آغاز قصیده: يقول العبد في بدء الامالی ** لتوحيد بنظم کالی / قال اله الخلق مولانا قديم ** و مصرف باوصاف الكمال؛ آغاز شرح: المراد بالعبد نفسه، البدء الابتداء، الامالی جمع الاملاء و هو الكتب عن ظهر القلب من غير استعانة بكتاب
همانند:
آغاز: برابر؛ انجام: و أدعو الله تعالى بالرضوان و الرحمة والمغفرة و الغفران أنه ولی الاجابة و التوفيق.
خط: نستعلیق، کا: محمد بن شیخ، تا اواخر ذیحجه 887ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 23گ (66پ -188)، 13 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف: 7 - 324]
آغاز: برابر؛ انجام: انجام قصیده: و كونوا عون هذا العبد دهرأ ** بذكر الخير في حال ابتهال / لعل الله يعفوه بفضله ** و يعطيه السعادة في المآل
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: غره ربيع 1125ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: - 296]
آغاز: برابر؛ انجام: لعل الله يعفوه بفضل ** و يعطيه السعادة في المال. العون مصدر بمعنى الفاعل ... صلى الله على سيدنا ... و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 15گ (106ر-120ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 143]
Š.-u qaşīdat-i bad'-il-amālī = š.-u qaşīdat-i yaqūl-ul ‘abd
وابسته به: بدء الامالی = قصيدة يقول العبد = قصيدة الامالی سراج الدين اوشی، علی بن عثمان (575)
آغاز: الحمد لله المتصف باوصاف الكمال المقدس عن الحدوث ... و بعد يقول العبد في بدء الامالی ** لتوحيد بنظم كا للثالی. قال العبد الضعيف اراد المصنف بقوله يقول العبد نفسه و انما بدء المصنف بنفسه دون الحمد لله؛ انجام: انجام: و الامالی جمع
شرحی است بر قصیده یائیه سراج الدین علی بن عثمان اوشی فرغانی حنفی که به «قصيده يقول العبد» مشهور است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1300ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2ص (316 -317)، اندازه: 14/5 × 23/5 سم [ف: 37 - 69]
آغاز: شرح المشكلات اللفظية و المعنوية، أوصاف الكمال هي القدرة و العلم و الحياة و الارادة و غير ذلك؛ انجام: کنه الشيء غياثه، الوسع الطاقة، و الله الموفق بمنه و کرمه. در این شرح بعضی عبارت ها که دارای مشکلات لفظی یا معنوی بود شرح شده؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ نسخه قدیم، مصحح، جلد: مقوایی، 6گ (73پ -78پ)، 11 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 6 - 243]
آغاز: بسمله. اله مالک مولی الموالي له وصف التكبر و التعال؛ انجام: كذا مطلوب الممل من الكرام / دعاء الخير من بعد المقال. انجامه: تمت القصيده المسمى المشهور بالأمالی بعون الملک الأعالی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، محشی با امضای «شرح»؛ کاغذ: دولت آبادی، 3گ، 12 سطر (8/3×14/5)، اندازه: 22×15سم [رایانه]
شرح قصیده بدیعیه- پیروزی و مقاله نوروزی
شرح القصيدة البديعية- البديعية البديعة في مدح صاحب الشريعة
شرح قصيدة البردة- طيب الحبيب (منتخب)
شرح قصيدة البردة- الزبدة في شرح قصيدة البردة
شرح قصيدة البردة- شرح الكواكب الدرية
شرح قصیده برده- شرح قصيدة البردة
شرح قصیده برده- نزهه الطالبين
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، 599 - 665 قمری
abū-šāme, ‘abd-or-rahmān ebn-e esmāʻīl (1203 - 1267)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة =
قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
قصيده بديعيه برده که به نام «الكواكب الدريه في مدح خیر البریه» نیز شناخته می شود، یکصد و شصت و دو بیت است، 12 بیت مطلع، 16 بیت درباره نفس و هواهای نفسانی، 30 بیت مدایح رسول عليه السلام، 19 بیت در مولد آن حضرت، 10 بیت در دعابه، 17 بیت در مدح قرآن کریم، 13 بیت در معراج آن حضرت، 22 بیت در جهادهایش، 14 بیت در استغفار، 9 بیت در مناجات. در وجه تسمیه این قصیده به «برده» گویند که بوصیری را بیماریی عارض شد و او برای شفای خود این قصیده را سرود و به حضرت نبوی توسل جست. سپس در خواب دید که آن حضرت بردی بر او پوشاندند، از برکت آن عنایت، وی از مرض شفا یافت و از آن پس قصیده بدین نام خوانده شده و پیشینیان آن را برای شفای از بیماری ها و بر آمدن حاجات خود حفظ می کردند و می خواندند. بر آن شروح بسیاری نوشته اند از جمله این شرح که شرحی توضیحی و نسبتا مختصری است؛ در آن بیتی آمده و لغات آن شرحی شده و با اختصار توضیحاتی نیز دارد. آغاز: بسمله سبحان من اخفی سبحات وجهه بانوار جلال ذاته بحجاب عجاب الانوار .. . انجام: ام كيف يحصي رمال و اقطار حيالن تهيا في ذاكم بعد انات الحمدلله على التمام و لرسول افضل التحية و السلام و صلی الله على محمد و آله الطيبين الطاهرين.
چاپ: ایران، سنگی، 1273ق، رقعی؛ ایران، تهران، 1272 قمری، سنگی، وزیری؛ ایران، تهران، 1282 قمری، وزیری کوچک، 44ص (صص 208-251)در متن و هامش
[دنا 927/6 (8 نسخه)؛ کشف الظنون 1334/2؛ مخطوطات الأدب في المتحف العراقی، اسامه نقشبندی و ظمياء عباس ص 370، ش 934 تا 938 که در آن پنج نسخه از این شرح معرفی شده]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 78گ، 17 سطر (12×6)، اندازه: 16×9/5 سم [ف: 7 - 26]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد ... و بقوته التلفيق و التحرير و الصلوة على حبيبه خير المرسلین و آله و صحبه الطاهرين اجمعين.
خط: نستعلیق، كا: عبدالعليم بن عبدالغفار بن شیخ احمد، تا: 904ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، مذهب، 79ص (30× 10)، 13 سطر (11×9)، اندازه: 13/5 × 17/5 سم [ف: 10 - 356]
آغاز: برابر؛ انجام: و اروم افعل تفضيل من رام. و قد يقال آخر » یا احمق الناس و یا محمقهم و یا محمق الناس» و فيه محذوران ... بمعنی حفظ و النون نون.
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 25 ربیع الاول 954ق؛ افتادگی: انجام؛ تملك: محمد سعید، سردار کابلی در 1358، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 73گ، 18 سطر ( 12/5×9/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 8 - 638]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما قال فرب مخمصة شره من التخمه لانه لم تزل العرب و الحكماء تتمادح بقلة الاكل و تذمی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی به امضای «منه» و دیگر حواشی؛ تملك: حسن بن میر حاج الحسینی با مهر «بالله حسن ظني 1039» (بیضی)؛ فاقد جلد، 8گ، 23 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 335]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: «حسن حسینی با مهر عبده حسن الحسینی» (بیضی)؛ مهر: «عبده شهاب الدین الموسوی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 72 گ، 15 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 3- 74]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد علی، تا: 1266ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: روغنی، 17 سطر، اندازه: 15×23/5 سم [ف: 2 - 501]
آغاز: و اسئل الله أن يجعل ذخر اللميعاد و يوفقنی؛ انجام: يوم الاثنين و اثناء عشرين من شهر شعبان المعظم في شهور سنه 1272
خط: نسخ، بی کا، تا: 1272ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: اتي في مطلع القصيدة بذكر هبوب الرياح في قوله ام هبت الريح من تلقاء كاظمية .. والصلواة على نبيه و آله باطنا وظاهرا و سلم تسليما كثيرا
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1300ق، چاپ سنگی است و تحریر آن برای چاپ در سال 1271 ق صورت گرفته؛ جلد: تیماج قهوه ای، 49ص (221-269)، اندازه: 14/5 × 23/5سم [ف: 37 - 66]
Š.-e qasīdat-el borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
ترکه اصفهانی، افضل الدین محمد، ق7 قمری
torke esfahānī, afzal-od-dīn mohammad (- 13c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
اهداء به: مغیث الدین سلطان ابراهیم شرحی است ادبی با انشائی بلند و زیبا بر قصیده معروف «البرده»
در مدح حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، با اشاره به مطالب فلسفی و عرفانی. مؤلف غیر از افضل الدین محمد ترکه اصفهانی می باشد که از معاصران شاه طهماسب صفوی بوده و به سال 991ق در گذشته است.
آغاز: ... اگر نه در اقمشه مرادت حقه گوهر وداد و محبت پنهان بودی ... شعر: چون مجال بوسه افتد بلب نیاز صوفی ** تو و آستین زاهد من و شاسایش جانان ... فكيف تنكر حبا بعد ما شهدت ** به عليك عدول الدمع و السقم، چون منهل قبولش از خاکسال جحد و عناد مصفی گشت؛ انجام: و لن يفوت الغنى منه يدا ترتب ** أن الحيا تنبت الأزهار في الأكم، وثوق مناقب رجا در بیت سابق مؤکد می دارد ... از فیض مبار آن حضرت بحال زمینها
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 9 یا اوایل قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ مهر: «هو، عبده محمد كاظم 1095» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمع قهوه ای، 162گ، 18 20 سطر (10×4)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 40 - 100]
آغاز: اللهم صل على محمد ناظم الرسالة و الإيمان، لطايف حمد که نسايم تبجيلش شمامه مشام حور عین باشد؛ انجام: ای رحمت تو دایه اولاد بوالبشر لا مارا اگر هیچ نیرزیم هم بخر
خط: نسخ، كا: سليمان بن مبارك بن ابراهیم تفریشی، بی تا؛ نسخه قدیم؛ على بن احمد بحرانی نوشته که کتاب را در کازرون از اموال پدرش خریده؛ جلد: تیماج مشکی، 172گ، 12 سطر، اندازه: 19×24/5سم [ف: 9 - 266]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul kawākib-id durrīyya
ابن صائغ، محمد بن عبدالرحمان، 708؟ - 776 قمری
ebn-e sa’eq, mohammad ebn-e 'abd-or-rahmān (1309 - 1375)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 2687/2
آغاز: اما بعد حمد الله الذي من حمد مدح انبيائه؛ انجام: و اطرب العيس هادي العيس بالنغم ... و قد اوقع الظاهرة موقع المضمر في قوله و اطرب العيس هادي العيس دون خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ نسخه نفیس و کهنی است، مصحح؛ جلد: چرمی، 47گ، 19 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 2 - 895]
š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
جلال بن قوام، ق8 قمری
jalāl ebn-e qavām (- 14c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: شنبه 26 جمادی الثانی 792ق
شرح مختصری است بر قصیده برده ابو عبدالله بوصیری. اول یک یا چند بیت را می آورد پس از آن مفردات لغوي و بعض بحث های اعرابی و شرح را ذکر می کند.
[دنا 928/6؛ کشف الظنون 1335/2؛ معجم المؤلفين 152/3]
آغاز: الحمدلله الذي انزل على عبده الكتاب و کفی به میعا و فخارا ثم ارسله كافة للناس بشیر و نذيرة يعظهم و يدعوهم؛ انجام اليمدحه في نظم اخترعه و مدح انتظمه فاغفر اللهم لهذا الساعي ایضا و اختم لنا بحسن العاقبة و حصول العافية ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح، چند برگ پایانی کتاب و تاریخ تأليف به خط مؤلف و امضای بلاغ و مقابله ای ظاهرا از مؤلف آمده؛ واقف: امیر ابراهیم آقا، 1142ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، 19 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 28 - 148]
آغاز: (اضعف عباد الله ... قد اطلعت على القصيدة المشهورة ...) انجام: قدم او قلم او لسان. و العذر عند كرام الناس مقبول. و الله سبحانه خیر موفق و اكرم مسؤل
خط: نستعلیق خاوری، كا: عمر پسر عبد العزيز، تا: پنج شنبه 20 شوال 813 ق، جا: سمرقند مدرسه سلطانیه؛ افتادگی: آغاز؛ پس از آن کلیات رازی (گ 42-46)، اصطلاحات صوفيه (گ 50-77)، اقرب الطرق خيوفي (گ77-80)، شرح منازل السائرین کاشی (203-81) کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، 42گ (42-1)، 21 سطر (13×11)، اندازه: 17×13 سم [ف: 2 - 715]
آغاز: الحمدلله الذي علم بالقلم علم الانسان مالم يعلم أنطق لسان الترجمان البيان المعانی؛ انجام: و المأمول من الناظرين فيها أن يتعاونوا على البر و التقوى و ان كان لائحة عن زلة قدم أو قلم أو لسان و العذر عند كرام الناس مقبول.
کا: محمد حسینی، بی تا: 924ق؛ جلد: تیماج قرمز، 32گ (147پ -178 ر)، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 134]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
فارسی، سعدالدين
fārsī, sa‘d-od-dīn
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیدہ برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
به نظم فارسی با قافیه میم.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 129/29 - ف
نسخه اصل: ایاصوفيا ش 4795؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 855ق؛ 6گ (253-248)، 14 سطر [فیلم ها ف: 1 - 413]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
شرف الدین علی یزدی، - 858 قمری
šaraf-od-dīn 'alī-ye yazdī (- 1454)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
اهداء به : سلطان محمد بهادر خان
شرح شرف الدین علی یزدی است بر قصیده برده، تحت عنوان مفردات، ترکیب و حاصل الفحوى». وی در آغاز 18 تنبیه آورده است.
آغاز: لنستمد و نستعين و الحمد لله رب العالمین پاکا دانای توانا بتارک و تعالی کنه مقبولی از ناظمان در اوصاف حبيب واجب ... الترحيب او کوی اخلاص و اختصاص از چالاكان میدان فصاحت و بلاغت بانشاد قصیده برده و بتلقين ملهم توفیق ارکان اربعه مفتتح آن را و الفاتحه أم الكتاب في جميع الابواب آمنت آورده هم دعاء استجابت آية که صدق نیت بلسان قال مبارک مآل ادا کرده و هم بشارة امان از ما ره هر دو جهان نسبت با تمام انام اشارتی در پرده صلی الله و سل على حبيبه المختار محمد و آله الأطهار و عترته البررة الاخیار و از آثار متکاثر میامن و برکات این قصیده فرخنده اینکه چون قصد کرده شد که شرحی فارسی قلمی گردد آن را هم در مبادی قیام بان مرام از عالی حضرت متعالی منزلت که هم سمى ممدوح در قصیده است صلی الله عليه وعلى اله و سلم و هم شبیه در خصال حميده سیما مقتضیات عوالي همم مبشر انجاز وعد نسان نبوة. انجام: ... چون اخص و اشرف مواقع صلوة که از فرایض است انجا و اهمل در آن روانه نماز است و خطبه در حکم آن و در کتب معمول عليه حديث مثل صحاح است و ما ينخرط في سلكها کیفیت آن بعبادات متنوع ورود یافته و هیچ اذان بی ذکر آن و ذریه نیست و در بعضی ازواج و اهل بیت نیز وارد شده بحمد الله تعالی در مواضعی که خامه بثبت آن استسعاد یافته فایز گشته بتوفيق افتد و ذلک فضل الله يوتيه من يشاء.
[نسخه های منزوی 3483/5؛ الذريعة 6/14؛ دنا 928/6 (9 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 808ق؛ کاغذ: ترکی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 284ص، 19 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 7 - 407]
خط: نستعلیق، كا: مجد المذهب، تا: 20 رمضان 854ق، جا: یزد؛ مجدول، با سرلوح زرین و رنگین؛ جلد: تیماج آلبالویی، 190گ، 15 سطر (12×7)، اندازه: 21×12سم [سنا: ف: 2 - 277]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، كا: على، تا: 856ق؛ مجدول، دارای سرلوح مختصر؛ جلد: تیماج مشکی، 183 گ، 17 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 26 - 318]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاجی حسن مظفر الشريف كاتب، تا: یک شنبه 20 رمضان 880ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 132 ص (1 -132)، 23 سطر [سنا: ف: 2 - 222]
آغاز: و کتاب معارف انتخاب منازل السائرین قدس سر صاحبه بتحقيق ملخص این کلام اختتام یافته و روشن تر پرتوی که از نیر وحدت حقیقی بر مرائی عقول و اوهام میتابد واحد عددیست که خصائص و احوال مندمج در جمال اجمالش در سلسله؛ انجام خواننده خوش آواز را حسن النغمه گویند و نغم در نغمه نظیر حلق است در حلقه صلوة از حق سبحانه و تعالی که مفسرست برحمت نسبت با خاتم صلى الله عليه و على آله و سلم امرى مستمر ست بر دوام بی انصرام ... مقرون باجابت که حقیقت آن دعا.
خط: نستعلیق به شیوه ترکستانی، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: ترکی، جلد: تیماج قهوه ای، 331ص، 15 و 18 سطر، اندازه: 12×14/5 سم [ف: 10 - 807]
. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13342/2
آغاز: برابر؛ انجام: يممته قصدته العفو نزدیک کسی شدن بامید احسان از اول ساحه متعارف ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، با عبارت «بلغ» مقابله شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 132گ (104پ- 235پ)، 17 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف:33-601]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ تملک: شاه قاسم بن محمد مؤمن تونی با مهر «قاسم الارزاق» (بیضی)، محمد صالح بن محمد مؤمن تونی؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج عنابی، 15 سطر (12×8)، اندازه: 12/5× 18 سم [ف: 3- 1427]
آغاز: سیما مقتضیات عوالی همم مبشر آنچنان وعد لسان نبوت که لايعوفه شيء ولا يرده؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 190گ، 21 سطر، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 5 -2637]
آغاز: مناسب مقسم عليه باشد که محصل مؤداش آنست که نعم بیشمار پروردگار تو که فائض است؛ انجام: قایل شفاعتي لاهل الكبائر من امتی را صلى الله عليه و سلم حاصلست با اشفاع ...
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، مذهب، 131 گ، 17 سطر (12×6/5)، اندازه: 10×17 سم [ف: 6- 567]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul kawākib-id durrīyya
احمد بن هلال
ahmad ebn-e helāl
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
شرح بیتی است از قصیده برده به قلم شهاب الدین احمد بن هلال که بر صدر رساله بدین عبارت از او یاد شده است: «هذه رسالة شرح بيت من البرده و هوو واقفون لديه عندهم حدهم، املاء الشيخ الامام العالم العلامة القطب الجامع شهاب الدین احمد بن هلال عفا الله تعالی عنه»
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:7902
آغاز: بسمله، الحمدلله التنزيل باللاهوتية الأزلية؛ انجام: وصلى الله على من لانبی بعده.
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 رجب 892ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی، 3گ، اندازه: 19/3×13/6سم [ف: 7- 639]
š.-e qasīdat-el borda = š.-el-kavākeb-od dorrīyya
ابیوردی، ابوسعید بن يزيد
abīvardī, abū-saʻīd ebn-e yazīd
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیدہ برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
از مرید جامی. گویا همان که در فهرست دیوان هند (225) و تاشکند (ش 948) و لنینگراد (421/1) و فهرست منزوی (3482) آمده و گفته شده که از جامی است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:7427
خط: نستعلیق، كا: ابوسعید بن شیخ ابی زید ابیوردی، تا: دوشنبه 11 ربيع الاول 898ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی، با اجازه قرائت و روایت همین ابیوردی البردة را از فضل الله رودستانی اصفهانی از استادش شمس الدين ابو الخیر محمد سخاوی مصری در روضه مدینه از ابو محمد عبدالواحد بن فرات حنفی از ابن الجماعة از خود بوصیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، 72 گ، 21 سطر (12×8)، اندازه: 13/4 × 18/5 سم [ف: 16 - 557]
Š.-e qasīdat-el-borda = š.-el kavākeb-od dorrīyya
حسینی استر آبادی، عبدالوهاب بن علی، ق9 قمری
hoseynī estarābādī, ‘abd-ol-vahhāb ebn-e ‘alī (- 15c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
اهداء به: غیاث الدین سلطان محمد بهادر
تاریخ تأليف: 27 محرم 883ق
شارح پس از ذکر مقدمه نسبتا مفصلی به شرح اشعار پرداخته اول یک یا دو بیت را متذکر می شود بعد شرح را به سه قسم نموده: المفردات ... التركيب ... حاصل الفحوی، یعنی اول لغات مفرده و سپس به تجزیه و ترکیب جمله ها می پردازد و در آخر معنی آن را بیان می کند مثلا: «شعرا من تذكر جيران بذى سلم ... المفردات التذکر یاد کردن و با یاد آوردن، جار همسایه و جیران جمعش ... التركيب: چون صبح کلام از مطلع عشق بر آمد ... حاصل الفحوى آن که آیا از سبب یاد کردن ...». احتمالا این شرح متعلق به امیر عبد الوهاب بن طاهر بن على بن داود حسینی استر آبادی می باشد که در الذریعه (ج 14 ص 6 ش 1497) ذکر شده است. عبارات و عناوین آن شباهتی با شرح شرف الدين علی یزدی دارد.] آغاز: بسمله و نستعين والحمدلله رب العالمین پاک دانا می توانا تبارک و تعالی که مقبولی ... قصيده برده ... برکات این قصیده فرخنده آن که چون قصید کرده شد که شرحی فارسی قلمی گردد آن را هم در مبادی قیام بان مران از عالی ... که سمی ممدوح در قصیده است ... غياث الحق و الدنيا و الدين سلطان محمد بهادر ... مثال متحتم الامتثال ... و رود یافت که فقیر بخود مشغول ... متوجه درگاه اسلام پناه گردد ... انجام: و در بعضی از ... و اهل بیت نیز وارد شد بحمد الله تعالی در مواضعی که خامه ... فائز گشته ... ذلک فضل الله يوتيه من يشاء [دنا 929/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قطب الدين بن الحافظ بن عوض بن نحمال بن احمد یزدی، تا: پنج شنبه 3 ذیحجه 899ق، جا: شیراز؛ جلد: مقوا، 114، 23 سطر (6×12/5)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 1- 358]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 465/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 65]
آغاز: الحمد لله المنقذ من الحيرة و الضلالة المفيض علينا عوارف الذوارف في كل حالة ... اما بعد بنده حقیر عاصی؛ انجام: اگر بسهوی مطلع شوند اصلاح آنرا از اعظم قربات دانند و قلم اصلاح بر آن کشند ...
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد قاسم شهمیرزادی، تا: 1100ق؛ جلد: تیماج مشکی، 16گ (247پ -262ر)، اندازه: 31×18/5 سم [ف: 27 - 217]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 38 گ (15-52)، اندازه: 20×15سم [ف: 1- 92]
š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
شیرازی، احمد بن محمد، ق9 قمری
šīrāzī, ahmad ebn-e mohammad (- 15c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: 797ق
شرح مفصلی است بر قصیده برده، ابتدا یک بیت را می آورد و پس از آن به شرح می پردازد و مشتمل است بر حل الفاظ و ذکر معانی آنها. وى شرح مفصل تری هم بر این قصیده دارد که موسوم است به «نزهة الطالبين و تحفة الراغبين». حاجی خلیفه در کشف الظنون (1333/2) چنین نگاشته است: «و شرحها احمد بن محمد بن ابی بکر «لعله المرعشی» اقتصر على حل الفاظها و اتمه في المحرم سنة 797 سبع و تسعين و سبعمائه ثم شرحها شرح مبسوطأ في شعبان سنة 809 تسع و ثمانمائة و سماه «نزهة الطالبين و تحفة الراغبين» و در 1334/2 آورده است: «و شرحها الامام فخرالدین احمد بن محمد ابن ابی بکر بن محمد الشيرازي شرح بسيطة اوله: الحمد لله نحمده و نستعينه و نومن به و نتوكل عليه الخ ... ذكر فيه انه رواها عن شيوخه منهم صاحب القاموس ثم شرحها مع ابحاث كثيرة في شعبان 809 تسع و ثمانمائة بعد أن شرحها اولا مقتصرا على حل الفاظها و شرح معانيها في محرم سنة 797 سبع و تسعين و سبعمائة مبنيا على خمسة قواعد ... و سماه نزهة الطالبين و تحفة الراغبين» و نیز در کشف الظنون 1333/2 آورده: و احمد بن أبي بكر المرعشی المتوفی سنة 872 اثنين و سبعین و ثمانمائه». نام مولف فخر الدین احمد بن ابی بکر آمده و این همان شرح مختصر است لكن دقیقا مشخص نگردید شارح احمد بن ابی بکر مرعشی متوفی 872ق است یا فخر الدین احمد بن محمد شیرازی زنده به سال 809ق و یا هر دو شارح چنان که در کشف الظنون احتمال داده شده یکی هستند.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... فيقول اقل عباد الله تعالی فخر الدین احمد بن محمدبن ابی بکر ... لما كان القصيدة الموسومة بالكواكب الدرية المسماة بالبردة النبوية .....
انجام: عطف على رنحت و مفعوله العيس و فاعله حادي العيس و بالنعم متعلق بالطرب و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب.
[دنا 929/6 (8 نسخه)؛ الأوقاف العامة 144/3؛ کشف الظنون 1333/2؛ معجم المولفین 86/2؛ مخطوطات الأدب في المتحف العراقي 373؛ جامع الشروح و الحواشی 521/1 ؛ الفهرس الشامل (السيرة و المدائح النبوية) 948/2]
آغاز: برابر، انجام: ذي الفضل و لكرم و اجمل الناس و وجه و في جسد و المال و الصحب اهل الله في امم من القرون فانه تتبعهم انتشد تمت
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ 102گ (9-110)، 14 سطر، اندازه: 18×13سم [اوراق عتیق: 1- 83]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قاسم بن محمود بن حسین بن با یزید بن حسین، تا: 1086ق، جلد: گالینگور مشکی، 73گ، 14 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 5 - 2637]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ تملک: حاج فرهاد میرزا عموی ناصرالدین شاه قاجار به سال 1262 ق با امضای «نایب الاياله»؛ کاغذ: فرنگی، 50گ (3-52پ)، 19 سطر، اندازه: 11×6/5 سم [ف: 35 - 531]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن رمضان، تا: رجب 1127ق؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ رنگین، 70ص (55 -124)، 14 سطر (14×6)، اندازه: 12×23/5 سم [ف: 5 - 1719]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: یکشنبه 8 ربیع الثانی 1129ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 67گ (4پ - 70ر)، 14 سطر (13×6)، اندازه: 21×12سم [ف: 16 - 269]
آغاز: برابر؛ انجام: من تلقاها کاظمه و في المقطع لک و لله دره.
خط: نسخ و تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: درة السلطنه ملكزاده کوثر؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 27 گ، 17 سطر (14×9)، اندازه: 20/8×15سم [ف: 7- 623]
آغاز: القصيدة الشهير بالبردة ناظمها شرف الدين ... ذکر فضایل القصيدة التي سماها النبي - صلى الله عليه و اله - بالبردة قال الناظم مخاطبة للنفس: أمن تذكر جيران بذى سلم؛ انجام: برابر
خط: شکسته، كا: محمدرضا بن محمد، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، 22گ (131-152)، 28 سطر، اندازه: 18/5×8/5 سم [ف: 36-465]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1248ق، جا: بسطام شاهرود؛ مصحح، محشی؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س ش 4 - 69]
آغاز: برابر؛ انجام: في قوله: ام هبت اليرع من تلقاء كاظمة و المقطع كذلك و لله دره و الحمدلله اولا و آخرا، عاشیا و غاديا و الصلوة على نبيه و آله باطنا و ظاهرة
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: میشن آلبالویی، 126گ (69پ -194)، اندازه: 14/8× 21/3 سم [ف: 6 - 161]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مهر تملك: «محمد علی طباطبائی»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 98گ، 12 سطر (12×6/5)، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 1610]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
فضل الله بن روزبهان، 860؟ - 925 قمری
fazl-ol-lāh ebn-e rūzbehān (1456 - 1519)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
نخست همه شعرهای قصیده یک جا آمده سپس بند به بند و کلمه به کلمه با ترجمه سپس ترجمه روی هم رفته بیتها در هر بندی و حاصل و گزیده معنای آن.
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلم الاتمان الاكمال ... قال فقیر ... فضل الله بن روزبهان ... قرائت کردم بتوفيق الله جميع قصيده برده را در مدينه طيبه طاهره ...
انجام: العيس شتران سفید و سرخ موی و ارحم لناظم هذا النعت و اعف له و اغفر بفضلك يا ذا الجود و الكرم. [دنا 929/6؛ منزوی 3482 و 3484]
کا: سليمان، تا: 10 صفر 1074ق؛ تملك: محمد باقر جد اعلای
صاحب کتابخانه [تراثنا: س 5ش 3 - 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و تحریری، بی کا، تا: 1236ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مغز پسته ای مذهب، 59ص (450-508)، اندازه: 25/5×16سم [ف: 47/2 - 89]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
شیخ زاده، محمد بن مصطفی، - 950 ؟ قمری
šay×-zāde, mohammad ebn-e mostafā (- 1544)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: آخر رجب 918 ق
شرحی متوسط و ادبی در شرح قصیده برده که در وصف نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) سروده شده است.
آغاز: الحمدلله المحتجب عن درک العيون بكمال فردانيته المتعزز عن لواحق الظنون بجلال وحدانية المتقدس ذاته الاحدية عن الأكفاء و الأمثال المتنزه صفاته الأزلية الابدية عن الفناء و الزوال
انجام: فصلينا في تلك الليلة ولم يتفرغ احدنا الى صاحبه فلما كانت اللية الثانية قلنا مثل ذلك فمنذ سبعين او ثمانين سنة نحن عن تلك الحالة كل ليلة قال اليس كذلك يا فلانة فقالت العجوزة هكذا
[کشف الظنون 1332/2، دنا 929/6؛ الاعلام زرکلی 99/7، هدية العارفین 238/2؛ معجم المؤلفين 32/12؛ عثمانلی مؤلفلری:334/1]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سلخ صفر 1968ق؛ از روی خط مؤلف؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 191گ، 15 سطر، اندازه: 14/5×9/5 سم [ف: 1- 124] و [عکسی ف: 7-5]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن ترزقنی طواف بیت الحرام و زیارة روضة نبيک، عليه الصلوة و السلام بعون الله الملك العلام، تم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 11؛ مصحح، با نشان «بلغ» مقابله شده، محشی با نشان های: «منه»، «شیخ علی»، «احمدی»، تفسير حسین واعظ»، «مصابيح»، «شرح شرعه»، «صحاح» و ... مهر: «السيد محمد 1256 ..» (دایره)؛ کاغذ: فرنگی، 110گ (1پ-110پ)، 15 سطر، اندازه: 10×6سم [ف: 35 - 15]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: غره جمادی الاول 1296ق؛ جلد: تیماج سبز، 82گ، 18 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3-1241]
آغاز: برابر؛ انجام: و زیارة روضة نبيک عليه الصلاة و السلام.
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن ابراهيم بن يوسف بن احمد، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج مشکی، 168ص (1 - 168)، 24 سطر (15×13)، اندازه: 20×13سم [ف: 17 - 316]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
عصام الدین اسفراینی، ابراهيم بن محمد، 873 - 951؟ قمری
‘esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
شرحی مزجی و کوتاه است بر قصیده برده بوصیری. طبق نسخه (مرعشی در ماه رمضان 958ق) آغاز شده و شب یکشنبه یازدهم همان ماه به انجام رسیده، ليكن طبق نظر آقای منزوی در فهرست مشترک نسخه های خطی فارسی پاکستان، در روز جمعه اول محرم 920ق آغاز شده و در 13 محرم همان سال به انجام رسیده. تاريخ تأليف نسخه مرعشی، کلام صاحب روضات را که در گذشت اسفراینی را سال 976ق دانسته، تقویت می کند. در کشف الظنون (1335/2) به صورت شرحی ناشناخته که در سال 920ق تأليف شده آمده و در صفحه 1336 همان منبع به عنوان شرح عصام الدين اسفراینی آمده است.
آغاز: بدان که ناظم این قصیده سعیده که چشم بلاغت و لطافت چون او ندیده و در براعت با على العليين رسیده ابو عبدالله شرف الدين محمد بن سعيد ... مصری بوده ...
انجام: امید است که منظور نظر هر کس افتد مظفر و منصور گردد و از پی مقصد خود مقهور نیز نگردد
[نسخه های منزوی 3482؛ دنا 929/6 - 930]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 10گ، 29 سطر، اندازه: 18/8×12/3 سم [ف: 9 - 52]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن بهاء الدین شریف، تا: 975ق؛ مصحح، محشی، ترجمه منظوم قصیده برده نیز در هامش برگ های نیمه نخست؛ کاغذ: شرقی، 34گ (1-34)، 21-22 سطر، اندازه: 13×7 سم [ف: 38 - 285]
بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 5 - 213]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: مقوایی، 56گ (92ر -147 پ)، 19 سطر، اندازه: 11/5 × 20/5سم [محدث ارموی مخ: 1- 371]
آغاز: برابر؛ انجام: مفعول الأصبح بحذف المضاف خط شکسته نستعلیق، کا: محمد نوری، تا: 1229ق؛ کاغذ: ترمه جلد: میشن قهوه ای، 76 گ، 17 سطر، اندازه: 20/9×13/5 سم [ف: 3-515]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
محمد بن جلال بن سلیمان، ق 10 قمری
mohammad ebn-e jalāl ebn-e soleymān (- 160)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاريخ تأليف: 21 رجب تا 21 رمضان 912ق؛ محل تأليف: مدرسه امینیه در روستای هند
به اجازت قطب الدین احمد به فارسی و عربی ساخته است. عنوانها پس از هر بیتی «لغته، اعرابه، ترجمته، نظم» است و در آخر هر بندی بیتی است به فارسی پس از «نظم» در ترجمه هر یکی از بیت های قصیده.
آغاز: الحمد الله الذي تغمد قلوبنا ببرد الكشاف و الأنوار ... ستایش بی قیاس مر احدی را
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 5927/1 و 2809/1- ف
آغاز: برابر؛ انجام: ختمت هذا الكتاب و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ پس از انجام چند بند است: خطبه عربی و خبری نبوی از التجنيس في القوى «و صلوۃ التسبیح» همه به عربی و یک خبر نبوی به فارسی و یادداشت تولد گوهر خانم در روز شنبه 19 ذیقعده 1259 او «لغات منقولة من حاشية كتاب مخدومی سلمه الله» عربی به فارسی و یک خبر به فارسی (67ر - 69ر)؛ محشی با نشان «منه اصلح الله شانه»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 56گ (1ر- 56پ)، 21 سطر (14×8)، اندازه: 17×12سم [ف: 16 - 157] و [فیلم ها ف: 1 - 733]
/ ترکی
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
خلوتی، سعدالله
×alvati, sadollah
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 3476
آغاز: بسمله. الحمد الله الذي جعل النظم الانتظام الكلام ... و بعد بوعبد ... شيخ سعد الله الخلوتی ... جنابلرندن حسن اعتماد و لطف اعتقاد لره انجام: مادام که اغج بود غن د پر در صبا** یا خود سوندر دوه یی حاوی نغمتی
خط: نسخ خوش، كا: امیر احمد، تا: نزدیک به پایان جمادی الثانی 974ق؛ مجدول، سرلوح زرین؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، 62گ، 15 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 11 - 2482]
š.-u qașīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
جمال الخيالی، ق 10 قمری
jamāl al-×ayālī (- 160)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: 999ق
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18210
آغاز: بسمله الحمد لمرسل المرسلين و الصلوة على قائد الغر المحجلين و آله ... و بعد فلما كانت القصيدة الميمونة المبارکه؛ انجام: لانه اذا علق شیء بماله امتداد یا يراد به التابید لا انتها بانتهائه
جمال الخيالي ... الى يوم الميقات.
خط: تحریری، کا: خورشید ولد عبدالهادی (متوطن قصبه کهب)، بی تا؛ جلد: گالینگور ارغوانی، 112ص، 16-17 سطر، اندازه: 23/3×15/2 سم [ف: 50 - 60]
š.-u qaşīdat-il-burda
مازندرانی، محمد صالح بن احمد، - 1081 ؟ قمری
māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e ahmad (- 1671)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
ابیات قصیده برده «الكواكب الدرية» بوصیری را از جهت لغوی و ادبی شرح کرده است. این شرح یک یا چند بیت از قصیده را می آورد و سپس به جنبه لغوی و ادبی آن می پردازد. پس از آن به طور مختصر شرح می دهد و بیشتر سعی می شود که معانی مخفی را شرح نماید. در آخر شرح نام مؤلف تصریح شده و صاحب روضات یاد فرموده، لكن صاحب الذریعه (14: 6) چون به نسخه ای از این کتاب دست نیافته اند موضوع را با تردید تلقی فرموده پس از عنوان کتاب و نام شارح می گویند: «ذكره في الروضات، و لعل مراده «شرح المقصورة الدريدية» الذي مر بعنوان شرح الدريدية». صاحب ریحانة الأدب (3: 424-426) نیز در شرح حال مرحوم ملاصالح از «شرح قصیده برده» یاد کرده است. آغاز: بسم ... الحمدلله الذي خلق نور محمد قبل خلق الأرض و السماء، و جعله دليلا على كمال لقدرة و عظمة الكبرياء و الصلوة عليه و على آله الذين هم أكرم الأحباء، سيما أمير المؤمنین على بن أبي طالب سيد الأوصياء. و بعد، فإني لما نظرت إلى قصيدة بردة، التي نظمها في مدح النبي شرف الدين محمد أبو عبدالله المصري، وجدتها على درر الفوايد محتوية على غرر الفرايد؛ أحببت أن أشير إلى تفسير لغاتها و ترکیبها في كل باب، ثم إلى ملخص معانيها من غير إخلال و لا إطناب. فأقول: لما كان مبناها العشق و المحبة على الكمال، عطف عنان المقال إلى وصفه، فقال: أمن تذكر جيران بذى سلم ** مزجت دمعا جرى من مقلة بدم / أم هبت الريح من تلقاء كاظمة ** و أو مض البرق في الظلماء من أضم. من: تعليل للمزج، و المصدر مضاف إلى المفعول. و الجيران: جمع جار، وفي التنكير مع دوام التذكر إشعار بأنهم لعلو المقام لايصل إليهم الأوهام. و السلم.
انجام: و ملخص المعنی: یا رب ! وائذن لسحائب رحمة فائضة منك على الدوام ... ما رنحت ريح الصبا أغصان و العذبات «كذا» و أطرب العيس حادي العيس بطرائف النغمات. يقول الفقير إلى الله الغنى: محمد صالح بن أحمد المازندرانی:هذا آخر ما أردت إثباته في هذه السطور ذخيرة ليوم ينفع في الصور، مسبح بحمد بديع الظلمات و النور، و مصليا على نبيه ما اختلف الليالي و الشهور، محمد الذي نشط الخلائق بحدائه في القبور، في زمن مكمن الخفاء إلى عالم الظهور، و على آله و أصحابه الشافعين لأهل الفجور. و يسأل عنهم إذا بعثر ما في القبور. تمت القصيدة الشريعة الموصوفة بالبردة لأهل العشق و الحال في سنة 1083 [دنا 930/6؛ الذريعة 6/14]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1083ق؛ تاریخ «سنه 1083» که در پایان آمده است، درست معلوم نگردید که تاریخ نگارش شرح است یا تاریخ استنساخ نسخه؛ مهر: «الراجی جلال الدين بن محمد مسیح الموسوی» که مقصود مرحوم حجة الاسلام آقا میرزا سید جلال الدین چهارسویی، نواده صاحب «روضات الجنات» است؛ تملک:
محمد حسین بن محمد حسن؛ کاغذ: اصفهانی و فستقی، جلد: مقوایی، 127گ، 12 سطر در متن (12×7)، اندازه: 19/5×13 سم [فهرست روضاتی: - 388]
آغاز: من تعليل للمزج والمصدر صفاف إلى المفعول او الجيران جمع جار وفي التنكير مع الدوام التذكر اشعارة بأنهم لعلو المقام لا يصل اليهم الاوهام؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 20 رمضان 1104ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 89گ، 14 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 5 -2631]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، کا: محمود بن سعيد، تا: 1125ق؛ ضمیمه نسخه ش 16096 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن رمضان، تا: 13 ذیقعده 1126ق؛ جلد: تیماج مشکی، 69گ، 16 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5-2631]
آغاز: برابر، انجام: ويسأل عنهم اذا بعثر ما في القبور ... وعلى آله الذين جهم جاعل الطالح صالح
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 172گ، 10 سطر، اندازه: 12×18/5سم [ف: 5 - 2631]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ، اندازه: 21×11سم [ف مخ - 3 - 1241]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سبز، 87گ، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 3 - 83]
Š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
دشت بیاضی، ملایوسف
dast bayazi, molla-yusof
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1257/27
آغاز: بسمله. أمن تذكر جيران بذى سلم ... و او مض البرق في الظلماء من اضم. زیاد کردن همسایگان ذی سلم است ** که آب دیده بیامیختی بخون جنون از سوی کاظمه یا باد مشکبو بوزید ** شب از خیال یا نمود برق کنون. از عادات شعر او فصحا و ادبا و بلغاست که در مقام شکوه از روزگار ... از نفس نفیس خود مخاطب پیدا می کنند؛ انجام: اگر سرم برود گو برو مراد از سر ** هوای تست مرا آن ز سر نخواهد شد (نقل من شرح الفاضل ملا يوسف الدشت بیاضی على قصيدة البردة المنسوبة إلى ابی عبدالله محمد بن سعيد الدلاصى البوصیری)
بی کا، تا: 1086ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (99پ- 100پ)، 26 سطر (15×9)، اندازه: 14×20سم [ف: 7- 2673]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
لاهیجی، بهاء الدين محمد بن علی، ق 11 قمری
lāhījī, bahā’-od dīn mohammad-e bn-e ‘alī (- 17c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: نیمه شب 15 رمضان 1092ق
در این شرح نسبتا مفصل بیتی از قصیده برده را می آورد و تحت عنوان «اللغة و الاعراب» جنبه های ادبی و با عناوین «حاصل المعنی» آنها را معنی می کند.
آغاز: ستایش بر وجه کمال کامل الذاتی را لایق و سزاست که قابلیت بنی نوع انسان را در قسمت آباد ازل
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن ابوالحسن موسوی عریضی، تا: 1241ق؛ 7گ (24-30پ)، اندازه: 20×14سم [ف: 1- 147]
آغاز: برابر؛ انجام: محفوف به امن و امان بوده از ورطات حوادث و نكبات بليات رهائی یابد ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 157گ (62-218ر)، 19 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 7- 79]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
خطیب، محمد بن حسین
×atīb, mohammad ebn-e hoseyn
قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
شیراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه: 2501/2
آغاز: أريد أن أسمع القصيدة التي مدحت بها رسول الله
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، افتادگی: آغاز و انجام 93 گ (193-101)، اندازه: 16×10سم [ف: 3 - 128]
š.-e qasīdat-el borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
موسوی فندرسکی، محمد شفیع بن محمد شریف، ق12 قمری
musavi fendereski, mohammad safi ebn-e mohammad šarīf (- 18c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: 1188ق
برخی از اشعار بدون گزارش است.
مشهد؛ الهيات، شماره نسخه:22792/6
آغاز: بسمله اما بعد این قصیده ایست مبارک که شیخ محمد بوصیری که از مشاهیر شعرای جبل عامل است ... بسمله: امن تذكر جيران بذی سلم ** مزجت دمعا جرى من مقلة بدم. آیا از یاد کردن یا بیاد آوردن همسایها در موضع ذی سلم است و آن موضعی است کا: محمد جعفر، تا: ربيع الاول 1188ق، حسب الأمر صاحب کتاب قبله گاهی میرزا محمد شفیع؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 28گ (67-94)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 3 - 923]
š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
شیخ مزروقی
šay× mazrūqī
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
شرحی مفصل بر این قصیده می باشد. در جستجویی که برای شناسایی مؤلف شرح صورت گرفت وی شناخته نشد. در این شرح ابتدا ابیاتی آورده شده و پس از ذکر معاني مفردات لغت و غیره به معنی و بیان مراد شاعر می پردازد و نکات ادبی آن را آشکار می سازد.
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين والصلوة على سيدنا محمد وآله وصحبه اجمعين بعد روى الصاحب بها الدين وزير الملک الطاهر كان متسما بمحاسن الماثر قد الترم ان لا سمعها ولو كان بين الناس ...
انجام: و على قدر الذنوب من الكبائر والصغائر فان الله تعالی غلب عنايته عن العلة و جلب کفايته عن العلة ... و اطفاء النيران الكثيرة يحتاج الى افاضة المياه الغزيز فاكون او فر خطا من ... و اکثر تصيبا من اللطف
قزوین، امام صادق؛ شماره نسخه:446
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد، تا: شوال ... ؛ مصحح؛ واقف: حاج محمد هاشم تاجر، ذیقعده 1231ق؛ جلد: گالینگور آبی، 278گ، 22 سطر [ف: 1 - 161]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id durrīyya
احمد بن محمد
ahmad ebn-e mohammad
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
از فخرالدین احمد بن محمد بن ابی بکر. المصمم
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 594/1
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على محمد المصطفى صلى الله عليه و آله المجتبی؛ انجام: از توطئه و تمهید سابق ظاهر و معلوم می شود لهذا تعرض بر شرح این بیت نرفت
خط: نسخ، بی کا، تا: 1242ق؛ در اواخر آن چند صفحه به فارسی؛ جلد: چرم قرمز، 51گ (2پ - 52ر)، اندازه: 15×10 سم [مؤید: 2- 103]
š.-e qasīdat-el-borda
قدیحی قطیفی، ابراهیم بن مهدی، ق13 قمری
qadihi qatifi, ebrahim ebn-e mahdi (- 19c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 26670
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي هدي و صلی الله على اوله منه اهتدى و على ... یا خلى البال قد بلبت بال؛ انجام: من دابه ارغام ضرغام السري ... خمس الى ضرب ... و الهام هام
خط: نسخ، بی کا، تا: 1239ق؛ ضميمه نسخه ش 26659 [رایانه ]
Š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
یزدی، محمد ابراهيم بن محمد علی، ق13 قمری
yazdī, mohammad ebrāhīm ebn-e mohammad ‘alī ( 19c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیدہ برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
در شرح قصیده برده با عناوین «اللغة التركيب، المعنی» و تأليف شده به نام محمد ولی میرزا.
اردکان یزد: امام صادق؛ شماره نسخه: 205/2
آغاز: الحمدلله الذي خلق الانسان و علمه البيان ... و بعد از سهل بن ذبيان نقل کرده است که روزی خدمت ذی سعادت حضرت امام ضامن
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 23گ (90پ -112ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 199]
S.-u qasidat-il-burda = .-ul-kawakib-id-durriyya
ثالث خطیب، محمد بن عبد المؤمن، ق 14 قمری
sāles-e ×atīb, mohammad ebn-e 'abd-ol-mo’men ( 20c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 1510/14
آغاز: الحمدلله الذي نور محمد قبل خلق الارض و السماء؛ انجام: فلايعبره المعبرون سیاه، 4گ (148پ-151پ)، اندازه: 32×17سم [ف: 5 - 280]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
هزار جریبی، ابوالقاسم بن ابو الحسن، ق 14 قمری
hezār-jarībī, ab-ol-qāsem ebn-e ab-ol-hasan (- 20c)
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیدہ برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: پنج شنبه 17 ربیع الثانی 1297ق
ترجمه و شرح نیکویی است از قصیده برده با توضیحات لازم گرفته شده از آیات و احادیث و در آغاز آن شش امر آمده که بیان آنها لازم می نمود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:6044/4
آغاز: آلاف شکر و سپاس و اصناف محامد بی قیاس نثار درگاه عظمت و جلال و بارگاه سلطنت و جمال؛ انجام: تا مدت دوام و بقای دنیا ریزنده باد، الحمدلله أولا و آخرا و صلی الله على محمد و آله اجمعين الى يوم الدين.
خط: نسخ، كا: ابو القاسم بن ابی الحسن، تا: پنج شنبه 17 ربیع الثانی 1297ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 61گ (33پ -93پ)، 15 سطر، اندازه: 11×17سم [ف: 16 - 49]
Š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
محمد بن فیض الله
mohammad ebn-e feyz-ol-lāh
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
ترجمه و شرح توضیحی است بر قصیده برده که شارح آن را در دیباچه خود به ده باب تقسیم کرده و هر بیتی را در بیتی به ترکی در قافیه کاف ترجمه نموده، پس از آن شرح می کند.
آغاز: الحمدلله الذي نور قلوب العارفين بنور سر وحدته تنویرا ... اما بعد خطیب بلند آواز خوش نغمه خیال
انجام: بو مترجم فقیر بامید حسن خاتمه اتمام تشمير ساعد يرائه غیرت و سده سریر اعلا ...
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1377
آغاز و انجام: برابر بی کا، تا: آغاز قرن 14؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 133گ، اندازه: 13/5×21/5سم [ف: 4 - 206]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
فاضل دمشقی
fāzel damešqi
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیدہ برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 7974/2
خط: نستعلیق، كا: ضياء الدين بن ملا عبدالرسول قوم حسین خیل، تا: 1278ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 17 سطر (17×9/5)، اندازه: 25/5×15/5 سم [ف: 16 - 753]
Š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
حکیم، جلال الدين بن قوام الدین
hakim, jalal-od-din ebn-e qavam-od-din
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه:28/3
آغاز: الحمد لله الذي علم بالقلم علم الانسان ما لم يعلم؛ انجام: بما كان مني تقصیری.
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 47ص (562 -608)، اندازه: 22×14سم [ف: 1- 37]
š.-e qasīdat-el-borda = š.-el-kavākeb-od-dorrīyya
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
شرحی است به ترکی از شارحی ناشناخته بر قصیده برده.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:15178
آغاز: بسمله، اسم الله ایله ایتدم بو کتابم ابتدا ** شكر الله منت اکادر داخی حمد الله ثنا؛ انجام: بالامن اوله باليمن اخره ** و الحمدلله في بدء و فحتتم ... تم التخميس بعونه و ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1135ق؛ در حاشیه این شرح قسمتی از شرح احمد بن مصطفى بلالی به ترکی که در سال 1001ق نوشته، مذکور است، آغاز: «بسمله، الحمدلله لمن جعل النظم احسن الكلام ... حضر تلرینک مدحی ...»، و همچنین شامل یکی از تخميسات قصیده ذکر شده است، آغاز: «امن تكثر ما في القلب من الم ** امن تأثر ما في الكبد من ورم / امن تخيل خل حل في الحرام ** امن تذکر حیران بذى سلم. مزجت دمعا جرى من مقلة بدم»، شرح لغوي قصیده که در حاشیه مسطور است و در اثر صحافی از بین رفته و همچنین ناتمام مانده است، آغاز موجود: الاحبه و بذى سلم و كاظم و اضم امكنتهم ...»، انجام موجود: الى القرب و لا موضع رقی اطالب رفعة»، مذيل است به شرح ترکی قصیده جیمیه به این مطلع: «و فواید مولانا جمل ** لسروح الانفس و المهج»، که شارح آن ناشناخته ماند و نسخه از ابتدا و انتها افتادگی دارد و با خطی مغایر شرح قصیده برده می باشد آغاز موجود: «حضر تلرنیک قضا سنه رضا ایله کند وزین تسلیم ایدوب جزع و فزع»، انجام موجود: «رسول اکرم صلی الله عليه و سلم بیور ویکه ناردن از اد اولمش كمسته نک»؛ واقف: سید خلیل علوی خویی، 1262ق؛ کاغذ: نباتی و زعفرانی، جلد: پارچه ای زرشکی، 49گ، 14 و 25 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 17 - 309]
š.-u qaşīdat-il-burda = š.-ul-kawākib-id-durrīyya
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصیدہ برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
غیر همانند:
آغاز: بسمله الحمد و الشكر الله والصلوة و السلام على سيدنا محمد رسول الله و بعد فهذا تعليق لطيف مليح على برده ... امن تذكر جيران بكسر الجيم بذى سلم مزحت بفتح الجيم؛ انجام: قال حصل بي خلط: قالح البطل نصفي فانشأت ... فحصلها و جعلها على عينيه و قرئت عليه فعوفي لوقته وهي مشهوره الفضل و البركة جدا نفع الله به و بقایلها و ممن نظمت به و الله الموفق للصواب و ما يتذكر الا أولو الألباب شرح مختصری است از قصیده نامبرده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: فستقی اسلامبولی، جلد: میشن مشکی، 35گ (2-36)، 23 سطر، اندازه: 15/1 × 20/3 سم [ف: 5 - 21]
آغاز: التمس جماعة من الأحباء أن اشرح لهم شرحا مثبتا مشتملا على اللغة و الإعراب و نکات المعانی و البيان؛ انجام: اللهم صل و سلم و بارك على سيدنا محمد المصطفی کلما ذكره الذاكرون و
كلما غفل عن ذكره الغافلون و آله الأطهار و أصحابه الأخيار. بعد از هر بیت ترجمه فارسی آن را آورده سپس زیر سه عنوان اللغة»، «الأعراب» و «المعانی و البيان» به شرح آن پرداخته است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد مدعو به امیر شیخ جعفری، تا: دوشنبه غره رجب 950ق (شاید سال تأليف باشد، البته نسخه از قرن 10 است)؛ افتادگی: آغاز؛ 129گ، اندازه: 20×13سم [ف: 3 - 58]
بی کا، تا: قرن 11 [د.ث. مجلس]
انجام: ثم كتب الشارح العلامة تاريخ التأليف: الشرح الذي ... پس از آوردن یک بیت، با عنوان هایی چون اللغة، الصرف، النحو، النكات، الحاصل به شرح آن بیت پرداخته است، در بخش لغت معنی لغات را به فارسی آورده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام 100گ (1-100)، اندازه: 16×10سم [ف: 3 - 128]
آغاز: ... سمعتها انصفتی ولو أنصفتي لم تلمني أو على الجملة السابقة ... و اعلم أن تبيين لایمی و لم انشقاقة .. المعنى تقول مخاطبة لمن بالغ ... قوله: خلیلی إن الحب ما تعرفانه ** فلا تنكرا أن الحنين من الوجد؛ انجام: و الآل و الصحب ثم التابعين لهم** أهل التقى و النقى و الحلم و الكرم ... و ليقبل معذرتی آخر كما سبق أولا و الحمد لله على الأتمام و على رسوله أفضل التحية و
السلام.
شرح قصیده برده است که با عناوین «اللغة، صرف، الاعراب، المعنى» نگاشته شده است به علت افتادگی از آغاز متأسفانه موفق به شناسایی نگارنده آن نشدیم، شارح در میان مباحث متعرض شروح دیگر نیز شده لیكن از ذکر نام آن خودداری نموده است و به کلماتی چون «بعض المتأخرين، بعض الشراح و ...) بسنده کرده، شارح در انجام نیز چنین آورده: «... ليعلم أني في مدة اشتغالی بشرح هذه القصيدة ما قعدت له في اكثر الأوقات إلا وقمت عنه قبل اتمام صفحة أو أقل من صفحات لهجوم توزع البال و ... تشتت الاحوال ...»، این شرح حاوی سیزده بیت الحاقی نیز می باشد که در شروح دیگر کمتر بدان پرداخته شده است، شارح در این خصوص چنین آورده: «ثم اعلم أن عدد أبيات هذه القصيدة على ما وجدتها في نسخ المتقدمين و تعرض لشرحها المحققون و اقتضيت أنا دثرهم رضوان الله عليهم مائة و ستون بيتا بلا خلاف فيها و وجد في بعض نسخ المتأخرين الأقلين من شراحه عدة أبيات أخر أظن أنها ملحقات بها من عند غير الناظم أصلها أو مخرجات عنها عقد التنقيح لها ثم أدخلت فيها ...»؛ خط: نسخ، كا: سید جلال الدين بن علاء الدين بن حمید حسینی موسوی، تا: 1028ق؛ افتادگی: آغاز؛ در انجام نسخه در میان رقم کاتب عبارتی آمده که این توهم را ایجاد می نماید که ممکن است «سید علاء الدين ابن ادریس» نام شارح بوده باشد لیکن در منابع موجود به نام وی دسترسی نیافتیم آنچه صحیح به نظر می رسد این است که وی برگرداننده نسخه مسوده به مبیضه باشد یا کاتب نسخه مستنسخ عنه، در هر صورت این احتمال نیز باقی است که وی شارح این قصیده باشد به هر حال نیاز به بررسی بیشتر دارد، ترقيمه: «و قد وقع الفراغ من تحرير هذا البياض ظهرية يوم الاثنين يوم السابع من شهر فطر الأخير سنة الثامنة و العشرين بعد [الألف من الهجرة على مهاجرها أفضل الصلوة و السلام على يد السيد السند المعتصم بمالك الدنيا و الدين السيد علاء الدين ابن المرحوم المبرور السيد ادريس بقلم الفقير الحقير الذي إن حضر لمیعد و لم الما غاب لم يفقد تراب أقدام المومنين الصالحين جلال الدین ابن السيد علاء الدين ابن السيد حميد الحسینی الموسوی غفر الله ... الحمدلله رب العالمين»، مصحح؛ تملک: علامه حیدر قلی خان سردار کابلی در 1314ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 143گ، 13 سطر (14×10)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 35 - 104]
آغاز: جائت لدعوته الاشجار ساجده تمشي اليه على ساق سالت بلاقدم؛ انجام: قال معاويه عليه اللعنه الحسن عليه السلام ... صدق محاضر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1031ق [رایانه]
آغاز: بسمله، و به نستعين روينا عن الشيخ الهمام حجة الاسلام ... ابو عبدالله شرف الدين محمد بن سعيد بن حماد الدلاصی ثم البوصیری؛ انجام: و اعتبار اهل تلك الديا بروية الابل و تلک الأشجار. در آن کلمات فارسی آمده پس شارح آن ایرانی است. دیباچه ای ندارد، با تاریخ روز 10 رمضان 935 در بخارا در پایان نسخه که يا تاريخ تأليف است یا تاریخ اصل نسخه ای که این یکی از روی آن نوشته شده؛ خط: نستعلیق، كا: كمال الدين ابن عمر بخاری، تا: 8 ذیقعده 1048ق؛ محشی؛ تملک: محمد هادی بن حاجی محمد حسینی، خریداری از وارث فاضل خان در اکبر آباد در 9 ذیحجه 1125؛ مهر: «خانه زاد پادشاه غازی عالم گیر محمد هادی حسینی»، «مرید پادشاه غازی عالم گیر فاضل خان»، «عرشی»، ابراهیم علی خان»، «سید جعفر فدوی پادشاه غازی محمد فرخ سیر»؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 59گ، 17 سطر (12×8)، اندازه: 18/5 × 27/5 سم [ف: 17 - 21]
آغاز: من آلائه نظم نظام العالم فانتظم من نعمائه کلم کلام الادم فتكلم مبدء البرايا ومعيدها بعد فنائه فالاء الائه الحمد على ثنائه الذي ترقرت منه الخنس و الازهران؛ انجام: و هي التي يخالط بیاضها شيء من الشقرة الحد ولسوق الابل النغم الكلام الخفى والنغمة في العرف صوت يقصد به الأطراب هذا ما تيسرلي في شرح القصيدة شرح مختصری است بر قصیده برده، این رساله به پادشاه عثمانی ابوالفتح مصطفی خان بن محمد خان بن مصطفى بن محمد بن ابراهیم تقدیم شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ 31گ، 23 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3 - 1242]
آغاز: ابا الوقت رحمه الله يقول مراد الاوصاف الحمیده ... لكن منها وصف واحد يحسن الجملة و هو حد الاعتدال؛ انجام: و قد ختم بذكر السحاب و ريح الصبا و الانهلال و الانسجام الملائم للسحاب و العين ليلائم الخاتمة الفاتحة و الله اعلم بالصواب. شرحی است مختصر بر قصیده مشهور بوده که عناوین «اللغة، النحو، الصرف، النكات» به شرح مفردات پرداخته و سپس مراد از معنای هر بیت را آورده است، و در بخش لغات آنها را به فارسی ترجمه نموده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 70گ (23-92)، 19 سطر، اندازه: 11/5 × 20/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 912]
آغاز: أمن تذكر جيران بذى سلم ... التصريف الذكر بالضم او الذكر بالكسر وهي صيغة المبالغة شرحی است با عناوین «الجوهر، اللغة، النحو، الصرف، النكات» پس از هر بیت، و در حاشیه دو ترجمه برای قصیده نوشته شده است، یکی قصیده ای با قافيه الف هر بیتی در یک بیت و دوم با قافیه میم هر بیتی در یک یا چند بیت. این شرح روز جمعه 26 شوال 880 به پایان رسیده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛
تملک: سید علی بن اسد الله حسینی به تاریخ شوال 1290؛ جلد: تیماج مشکی، 92 گ، 21 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: - 83]
آغاز: من تقليل للمزج و المصدر مضاف الى المفعول و الجيران؛ انجام: لاهل الفجوری سال عنهم اذا بعثر ما في القبور
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
آغاز: يروى ألا رب يوم كان و يروى ألا رب يوم لي من البيض؛ انجام: و الهيشر شجر هو الحرفش سلب ليس عليه ورق فكأنه سلب يقول اعناقها جرد لم تریش بشعر فشبهها في ... در این شرح مختصر ادبی که بیشتر به توضیح لغات و اشاره به وقایع تاریخی مناسب ابیات پرداخته شده، بیتی آمده و شرح می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام 99گ (1ر- 99پ)، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 1 - 81]
كثير الفوائد و الامداد في شرح البردة المنيفة بانت سعاد؛ انجام: لا يتأخرون عن حياض الموت اذا تأخير غيرهم عنها و نكص بل يقدمون عليها اقدامة شرح کوتاهی است بر قصیده معروف «برده» بوصیری، که یک یا چند بیت را با عناوین «قال الناظم» آورده و بیشتر از جنبه لغوی توضیح و شرح می کند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17گ (17پ -33ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 26 - 288]
10103/15 آغاز: بسمله سبحان من أفاض فیض فضله على حمأ مسنون فاضحى مظهرا لاسراره ... و بعد اعلم ان القصيدة المشهورة بالبردة؛ انجام: و لا اطيق ثناء قدر حاصله لانه فوق ما يحكی بآيات ... في ذاك بعد آنات الحمد لله على التمام ... و السلام
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 6ص (57-62)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 32 - 127]
آغاز: (در دیباچه افتاده): انشدتها ليلة الجمعة خالية في منزلی ... قوله، امن تذكر جيران ... مقلة بدم. «التذكر» الأحضار بالبال من الذكر بالضم، و هو استحضار المحفوظات. «ذی سلم» بمعنی مکان فيه هذا الشجر المعروف «و جیران» جمع جارای، جیران کائنین بمكان ذی سلم؛ انجام: «قوله» ما رنحت عذبات ... العبس و فاعله حادي العيس و بالنعم متعلق بالطرب. و قد وقع الفراغ من تسویده نخست بیتی را آورده، گزارشی کوتاه کرده آنگاه با سربند «اعرابه» از نظر دستور زبان آن را بررسی کرده است؛ خط: نسخ تحریری، كا: سید مصطفی حسینی بن سید گلشن، تا: 1216ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 32 گ، 19 سطر (17×11)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 202]
آغاز: للاهتمام بشأنه التنكير في جيران للتقحيم ای ای جیران الايكنه بکنههم و الجار من هو الملاحق للبيت؛ انجام: و قد ختم بذكر السحاب و ربيح الصبا و الانهلاک و الانسجام الملائم للسحاب و العين ليلا ثم الخاتمة الفاتحه و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب شرح مفصلی است بر قصیده برده. شارح ابتدا یک بیت می آورد و بعد در چند بخش با عناوین «الجوهر، الصرف، النحو، النكات، الحاصل» به شرح آن می پردازد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1234ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 86گ (185-170ر)، اندازه: 20×14سم [ف: 1- 349]
شرحی است مزجی بر قصیده بوصیری مشهور به قصيده برده. شارح در این شرح از مطالب ادبی، اخلاقی و با استشهاد به قرآن و احادیث استفاده کرده است. تعداد ابيات قصیده برده را متفاوت ذکر کرده اند. این نسخه حاوی 119 بیت می باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1240ق، جا: تبریز؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 29گ (70-98پ)، 17 سطر (15×6)، اندازه: 21×15سم [رایانه]
آغاز: شرح بیت اول: الذكر بالضم بالقلب و بالكسر باللسان و التذكر يكون بعد النسيان؛ انجام: يقصد به الأطراب و الله اعلم. پس ازین در 180پ -184پ قصیده فرزدق است در ستایش على بن الحسین و قصیده عینیه سید اسماعیل حمیری و قصیده ای از شیخ بهایی؛ کا: میرزا احمد بن محمد باقر بن ابراهیم تبریزی، تا: 1263ق؛ با ترجمه فارسی منظوم در هامش نسخه کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 44گ (137-180ر)، 18 سطر (7×16/5)، اندازه: 27×15سم [ف: 8- 262]
بنا به تصریح نویسنده اغلب معانی و توضیحات از «جلال محلی» و «شارح تفتازانی» نقل شده، مطلع قصيده عبارت است از «امن تذكر جيران بذى سلم اعلم ...»؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: سید عبدالرحيم بن سید عبدالکریم رفاعی بغدادی، تا: 1271ق؛ جلد: مقوایی با روکش پلاستیکی آبی، 66ص (333-398)، اندازه: 21×15سم [ف: - 64]
آغاز: امن تذكر جيران ... التصريف: الذكر بالضم او الذكر بالكسر؛ انجام: ليلائم الخاتمة و الفاتحة والله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب شرح قصیده برده؛ خط: نسخ، كا: رضا بن عبد العظيم بن اسماعيل بن حسن حسینی، تا: جمعه 27 ربیع الثانی 1279ق، جا: قزوین مدرسه التفاتیه؛ محشی؛ جلد: چرم زرد، 81گ، 16 سطر، اندازه:
14×21/5سم [مؤيد: 2 - 318]
آغاز: بسمله امن تذكر جيران بذى سلم ... التذکر یاد آوردن الجار همسایه ... تصريف التذكر تفعل من الذكر بالضم و الذكر بالكسر و هي صيغته المبالغة؛ انجام: و مادام بطرب المطايا بنغمات ... والله اعلم بحقایق الامور. شرح مفصلی است بر قصيده الكواكب الدريه في مدح خير البريه مشهور به قصيده برده. شارح در این اثر ابتدا یک بیت می آورد و «النكات» و «الحاصل» به شرح آن می پردازد؛ خط: نسخ تحریری، كا: عبدالريم ولد قاضی عبدالغفور، تا: جمادی الثانی 1287ق؛ مصحح، محشی به فارسی؛ جلد: تیماج ارغوانی، 134 ص، 17 سطر، اندازه: 19/5 × 25/5 سم [ف: 50 - 48]
في مراتب الفضل والبهاء وجعل طبقاتهم مع رفعتها متفاوتة شرح مفصلی است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 90گ (143-232)، 15-23 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 5-2632]
آغاز: الى روض المني تزهر سبک نظمها على عقد اللآلي ... و اسأل الله أن يجعله ذخرا للمعاد ... ذکر اسباب انشاء القصيدة و تسميتها بالبردة؛ انجام: (ما رنحت عذبات البان ريح صبا ...) ترنج ای مال من السكر و غیره و رنجه ... و لن تهيأ ذاكم بعد آیات و الحمد لمن بيده التوفيق ... و على آله و صحبه الطاهرين اجمعين. شرح مفصلی است بر قصیدہ برده. شارح پس از هر بیت قصیده، ابتدا بیتی به فارسی در نظم معنی آن ذکر کرده و پس از آن به شرح بیت به عربی می پردازد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ محشى؛ جلد: مقوایی، 68گ (1ر-68ر)، 14-16 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 38 - 575]
بی کا، بیتا [د.ث. مجلس]
آغاز: و كيف يدرك
في الدنيا حقيقته ** قوم ينام تسلو اعنه بالحلم؛ كيف ظرف، یدرک ای فی ای حال يدرك و الاستفهام للاستبعاد و النفي، و المراد من حقيقته ههنا كنه هويته المختصة به التي هي مبدء آثاره المختصة به في النفاسة و الجودة؛ انجام: ثم ان للشمس ملاحة تسلب القلوب و انی له الفصاحة لشرح العيوب شرح لفظی مختصری است بر «قصیده برده» بوصیری، ابتدا یک بیت را می آورد و به شرح لفظی و ادبی آن می پردازد سپس معنی و مفهوم کلی بیت را توضیح می دهد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با امضاء «شمس»؛ جلد: تیماج مشکی، 45گ، 21 سطر (12×7/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 2-144]
شرح 11 بیت؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 352]
آغاز: امن تذکر جران بذى سلمى ... اما اللغة فقوله: امن تذکره الهمزة للاستفهام و من لتعليل؛ انجام: یعنی شرایر (؟) آن صبر بگریزد این شرح پس از عنوان «اما اللغة، الاعراب، به عربی و پس از عنوان «المعنی» به فارسی است؛ بی کا، بی تا، شرح در نیمه نسخه میان سطور و سپس مزجی و آمیخته است؛ 53گ (4پ -56پ) [ف: 1- 329]
آغاز: بسمله، نستمد و نستعين و الحمدلله رب العالمين، انجام: و حسن توفيقه في شهور سنه 1070
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه ] 29. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 23032
آغاز: بسمله. الحمد لله ... اما بعد فان الطرق الى الله؛ انجام: ای الميل الى الجعل
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
Š.-u qaşīdat-il burda = š.-ul kawākib-id durrīyya
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
غیر همانند:
آغاز: پس از مقدمه طولانی شرح قصیده بر این منوال شروع می شود: امن تذكر جيران بذى سلم ** مرجت دمعا جرى من مقلة بدم. المفردات التذکر یاد کردن و با یاد آوردن جار همسایه و جيران جمعش ذو صاحب سلم نام نوعی از درختست و ذی سلم موضعی در حجاز که از کثرت آن شجر درو باین اسم اشتهار یافته و المزج آمیختن از باب اول و دمع سرشک الجرى و الجريان رفتن آب و جز آن از باب دوم مقله سواد بیاض چشم را گویند دم خونست ... حرف آخریش برای خفت افتاده و فراموش کشته یائی یا واوی هر بیت پس از شرح و ترکیب و تعبیرات عرفانی به فارسی ترجمه شده. یک صفحه از دیباجه افتاده و کتاب به نام سلطان محمد بهادر نوشته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 891ق؛ 115گ، 19 سطر، اندازه: 22/5×13 سم [ف: 2 - 244]
آغاز: تبارك الله ماوحي بمكتسب ** ولا نبی علی غیب بمتهم ... الاعراب تبارک الله از برای تعجب و تعجیب است همچون سبحان اسم و وحی اسم ماست و بمكتسب خبرش و باز ایده است
و ضمير فاعل در مکتسب راجعست با وحی و این جمله؛ انجام: و ضمیر ظرف مفعول محذوف باشد از منهل یا از ضمائر قبل الذكر لازم نیاید ای بمنهل فيها و منجسم في تملك المدة و این قول اختیار [...] است و مذهب مختار است. شرح متوسط و ادبی بر قصیده برده است، ابتدا بیتی مطرح سپس معنی سلیس و روانی از آن ذکر و پس از آن با عنوان «الاعراب»
حرکات اعرابی بیت گفته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور آبی، 88گ، 15 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف مخ - - 97]
آغاز: بسمله. بدان ایدک الله تعالی که قصيده برده که مشتمل است بر صد و شصت بیت غرا در مدح سيد المرسلين و میان خلایق مشهور؛ انجام: و ریختن و روان شد از ابر.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 15 سطر، اندازه: 17/4×11/7 سم [ف: 3 - 515]
آغاز: آشکارا می کنند و آن اشک خونین و نفس آتشین است ... شعر: آب چشمم راز دل یک یک بمردم باز گفت ** عاشقی و مستی و دیوانگی نتوان نهفت. لولا الهوى لم ترق دمعا على طلل اگر ز عشق بودی نریختی تواشكر ابر نشانه منزل دوست، و لا ارقت لذكر البان و العلم، و بیخوابی نشدی تو از بهر یاد کردن درختی که محل نزول است و آثار منزل یار. گر نبودی عشق اشکت برطلل کی ریختی ** نه بدی بی خواب چشمت در غم بان و علم؛ انجام: [تا بما] ند صبا اندر چمن شاخ درخت [تا] براند اشتران را بندگانش برنغم ... و مومنین را عاقبت محمود باشد انشاء الله و تعالى و الله ولی الاجابة و هو الموفق كتبه ... فخر الدین احمد احسن الله أحواله. نخست ترجمه فارسی و سپس شرح فارسی است آنگاه ترجمه منظوم آن در هامش آن (به شنگرف)، گویا نخستین شرح فارسی این قصیده باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ:سپاهانی،جلد: تیماج تریاکی، 58گ، 12 سطر (7×5)، اندازه: 17×11سم [ف: 13 - 3405] و [فیلم ها ف: 3 - 207]
آغاز: بحمد الله كما حمد لذاته بالمحامد المتكاثرة المتوافرة و توحده كما شهد لنفسه بالوحدانية الظاهرة القاهرة؛ انجام: کز راه لطف این بنده را آزاد ساز از بند رغم، تمت على سبيل الاستعجال تسويد هذه الأوراق ... از: شیخ عادل. شرح ادبی مختصری است با عناوین «لغاته، صرفه، اعرابه» با نظم هر بیت عربی را در بیتی میمی به فارسی، به نام کمال الدین حسین که نامش در پایان شرح آمده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: «عبده جلال الدین» (بیضی) به تاریخ 1281ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 124گ، 12 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 20 - 136]
آغاز: خواص که اکابر دیدن رحمهم الله تعالی ازین قصیده مبارکه یافته اند و تجربه کرده اند؛ انجام: و شرع مستبين يوما فيوم در تزاید و ترقی و ظلم و ستم و فسق و فجور ساعة فساعة در تنزيل بوده باشد، آمین رب العالمين. شصت خاصیت قصیده برده را ذکر کرده و به بهانه های مختلف به ذکر احادیث و مواعظ و اخبار پرداخته؛ خط: نسخ ممتاز، كا: عبد العظيم بن عبدالله نیشابوری، تا: 15 ذیقعده 1105ق، جلد: مذهب، 43ص (20-62)، 37 و 56 سطر، اندازه: 31×16/5 سم [ف: 87 - 45]
آغاز: الحمدلله الذي تجلى لحبيبه بصفات الجمال ... بدان که قصيده مشتمل است بر صد و شصت بیت؛ انجام: نخرد دین به دنیا و خریدن ندامت خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 17گ (1پ -17پ در متن و هامش)، اندازه: 14×9 سم [ف: 5 - 401]
آغاز: امن تذكر جيران بذى سلم؛ انجام: هفتم ثنای حضرت باری و صلوات بر حضرت رسالت صلی الله عليه و سلم فرستد. نسخه: تمت شرح قصیده برده، روزی سه شنبه بتاريخ ماه جمادی الاولى بیستم 1228 ه. ق. کاتبه احمد خان دو شرح، ترجمه اول از صفحه 1 تا 92 و ترجمه دوم از صفحه 95 تا 245 می باشد. فضل اله روزبهانی مدعو به خواجه مولانای اصفهانی می گوید به سال 880 در مدينه طيبه در مجلسی این قصيده را بر عبدالرحمن سجاوندی مصری خواندم، او گفت که من این قصیده را بر شیخ عبدالرحیم خواندم او گفت من نیز این قصيده را بر ابو عمر عبد العزيز محمد بن جماعة الكنانی خواندم او گفت من از ناظم این قصیده بوصیری شنیدم که گفت مرا مرض فلج گرفته بود و هر چه می کردم به سلامت و درستی حال را نمی بردم تا آنکه این قصیده را ساختم و همان شب پیغمبر را به خواب دیدم که دست بر می کشید و چون صبح شد از خواب برخاستم اثری از مرض بر من نبود. بعد روزبهانی شرح مفصلی در وصف این قصیده می گوید و می گوید از آنجا که این قصیده در من اثری بس عظیم داشت لذا بر آن شدم که آن را شرح کنم و از لغات مشکل و اسماء آن رفع اشکال نمایم پس دست به این شرح به زبان عربی زدم. این شرح عربی بعدها از طریق دو اصفهانی به فارسی ترجمه می گردد و هر دو ترجمه بسیار به هم نزدیک است این دو ترجمه بعدها به دست صديق الملک نوری پدر محتشم السلطنه نوری اسفندیاری می افتد او نیز در حواشی آنها به تنقيح مشکلات آنها می پردازد. ظاهرا شرح قصیده برده به فارسی چاپ شده است (رک. فهرست مشار)؛ خط: نستعلیق، کا: احمد خان، تا: 1228ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 125گ، 17 سطر
(15×7)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 4 - 385]
آغاز: بدان اید ک الله که قصيده برده که مشتمل است بر صد و شصت بیت غراء؛ انجام: به روان شده از آبرو، والله اعلم
بی کا، تا: با تاریخ 1256ق [ف: 5 - 221]
آغاز: مقدمه: نقل صحیح در انشاء قصیده میمونه مبار که بردیه آنست ... آغاز شرح: ای زیاد صحبت یارانت اندر ذی سلم ** اشک چشم آمیختی با خون روان گشته بهم؛ انجام: ای دل از رحمت مشو نومید با جرم بزرگ ** جون كبائر نزد غفران خدا شد چون لحم ... شامل یک مقدمه نثر در وجه تسمیه و خواص این قصیده در هشت صفحه و شرح منظوم قصیده به فارسی در زیر هر بيت عربی قصیده، 154 بیت؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1275ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، مذهب، 52گ (374-425)، 16 سطر (14×7)، اندازه: 13/5 × 21/5 سم [ف: 8 - 28]
خط: نستعلیق، کا: صادق قوشخانگی، تا: 1298 ق [الفبائی: - 352]
از شیخ الاسلام کردستانی؛ بی کا، تا: قرن 14 [اوراق عتيق: 1 - 252]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا؛ خریداری از علی اکبر سلطانی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از میر داد خان [رایانه]
آغاز: الألعية فان الذي لاشریک له هو الله تعالی کاعتقاد النصارى في عيسى عليه السلام فانهم قالوا بالهته قال دع ما ادعته إلى آخره المعنی اترک ما ادعته النصاری؛ انجام: والجملة شرطية والضمير ان للعبد وفاعل ... لصبرا وان إلى آخره استیناف تعليل لطلب سعادة الدارین شرحی است به عربی و فارسی با عناوین «قوله - قوله» بر قصیده برده، از مؤلفی سنی. محمد بن نصير خبیصی کرمانی شرحی فارسی بر قصیده برده دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوای آبی، 74گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 1 - 298]
شرح قصيدة البستی- شرح القصيدة النونية للبستی
š.-ul-qasīdat-it tā’yya
وابسته به: القصيده التائية = نظم السلوک = نظم الدرر = التائية في التصوف؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
ظاهرة غير همانند:
گزیده ای از شروح مختلف بر قصیده تائیه ابن فارض مصری است، شرح دیگری بر همین قصیده ابن فارض به نام «کشف الوجوه الغر لمعانی نظم الدر» از عبدالرزاق کاشانی (730ق) معرفی شده و این شرح غیر از آن است؛ خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 9 و 10 [مختصر ف: - 475]
آغاز: الحمد لله حمدا مستوعبا لأحباس كمالاته و مستحصبة لانواع مقاماته ... و بعد فهذا نبذ من شرح ... سقتنى حميا الحب ... حميا الكاس اول صورتها و الراحة الكف و المحيا الرجفة؛ انجام: كان جميع لفضائل في جميع العوالم فضله شراب علمي الأصلي و اليه الاشارة بقوله تعالی و ما ارسلناک الا رحمة للعالمين. فهذا آخر ما ارید ایراده في هذا المختصر من غير التيفاء الفكر و امعان النظر و الحمد لله على انعامه بالا تمام و الصلوة على رسوله محمد مصطفی سید الانام تمت شرحی است بر قصیده شرف الدين عمر بن علی معروف به ابن فارض بدین مطلع: «سقتنى حميا الحب راحة مقلتی ** کاسی محیا من عن الحسن جبت». شارح پس از هر بیت، واژه های آن را توضیح داده و معنای کلی که از شعر فهمیده می شود را بیان می کند؛ خط: نسخ، كا: حسن بن مصطفی، تا: آخر جمادى الأول 996ق، جا: قسطنطنيه؛ مجدول؛ تملک: سید محد راشد حسینی نقشبندی، محمد خليفه بن سیاوش کورجی؛ جلد: مقوا، 208گ، 15 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [میراث اسلامی: دفتر دهم - 768]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1271
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 96]
آغاز: الحمدلله الذي نظم عقود اجمال جلاله في منثورات در تفاصيل جلاله تبصرة للمستبصرین ... اما بعد فان الطراق إلى الله وحمي جلاله الاحمی و ان كان بعدد انفاس الخلايق و ما تنفس الهم؛ انجام: علماء امتی کانبیاء بنی اسرائیل و الحمدلله الذي بنعمته يتم الصالحات نسخه تعلیق هذه الاشارات المرموزة على ما احتمله الزمان ... حامدا لله و مصليا على نبيه محمد و آله الطيبين الطاهرين. کامل، شرح متوسط دقیق و عرفانی بر قصيدة تائيه ابن فارض مصری است، شارح پس از درج چند بیت به شرح لغات و مفاهیم و مقاصد ناظم پرداخته، نیز شارح در مقدمه بیان کرده که بیان معانی لطيف عرفانی مورد نظر ناظم به زبان فارسی نارس بوده و وی این شرح را به زبان عربی نگاشته و در پایان مقدمه به شرح فصوص الحکم نگاشته خود ارجاع داده است، نام نورالدین جامی به خطی نزدیک خط کاتب بر فراز برگ اول به تصریح آمده است ولی با توجه به اینکه تألیف
کتاب سال 814ق به تصریح
شارح در پایان نسخ پایان یافته است و جامی سال 817 ق تازه به دنیا آمده این شرح قطعا از وی نیست و به یکی از شارحین ایرانی فصوص الحکم» تعلق دارد؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1091ق، جلد: تیماج سرخ، 78گ، 17 سطر، اندازه: 11×17/5سم [ف مخ]
به نقل از بحار الانوار؛ خط: نستعلیق، كا: محمد بن جمشید مراغی، تا: 1241ق؛ 3گ (1134 - 136پ هامش) [مختصر ف: 501]
شرح قصیده تائيه ابن فارض- شرح نظم الدرر
شرح قصيده تائیه دعبل- قصيدة التائية دعبل خزاعی (ترجمه)
شرح قصیده تائیه دعبل ، تعریف آدم و قوای درا که او
š.-e qasīda-ye tā'īyya-ye ‘allāma-ye majlesī
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10062/8
شارح آن را در سال 1269ق نگاشته؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 13؛ قطع: وزيري [میراث شهاب: س ش 2 - 15]
š.-ul qasīdat-it tā’yya fi-t tadkīr
حلبی، ابراهيم بن محمد، - 956 قمری
halabī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 1550)
وابسته به: القصيدة التائية في التذكير؛ ابن مقری، اسماعیل بن ابی بكر (755-837ق)
متن از شرف الدين اسماعیل بن ابی بکر ابن مقري يمنی شافعی (- 837) نگارنده عنوان الشرف الوافی، درباره این قصیده در نسخه آمده «التي نظمها في الوعظ و التنبيه من الغفلة» شارح حنفی است و آن را برای دوستان شرح کرده است چنان که از همین نسخه بر می آید. (چلبی)
تهران؛ مطالعات فرهنگی؛ شماره نسخه:2334
خط: نستعلیق، كا: اسماعيل بن حسن حسینی حالی، تا: 1198ق؛ با شعر فارسی در پایان نوشته خود او [نشریه: 11 - 261]
Š.-ul-qaşīdat-it-tatarīyya
وابسته به: القصيدة التترية؛ طرابلسی، احمد بن نیر (قرن 5) گویند ابن منیر طرابلسي شاعر معروف، هدیه ای توسط غلام خویش «تتر» برای علم الهدی شریف مرتضى (-436ق) می فرستد، سید غلام را جزء هدیه می پندارد و بر نمی گرداند. ابن منير قصیده ای زیبا برای علم الهدی ارسال می دارد و ضمن آن به شوخی می گوید که اگر غلام را پس نفرستد دست از اعتقادات شیعه برداشته و اعتقادات اهل تسنن را می پذیرد. شرح حاضر ضمن توضیح مختصر بعضی از لغات به وقایع تاریخی اشاره کرده و شواهدی از اشعار عرب می آورد.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 494
آغاز: حکی عن بعضى الادباء كان له غلام يدعی تتر يرى الشمس بغرته و البدر بطلعته
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول، دارای سرلوح؛ 31ص [عکسی ف: 2 - 92]
š.-e qasīde-ye jāmī
؟ نقشبندی، محمد مراد بن عبد الحليم، - 1264 قمری
naqšbandī, mohammad morād ebn-e 'abd-ol-halīm ( 1848)
تهران، دانشگاه، شماره نسخه:9007/4
خط: نستعليق ترک، کا: سید محمد نوری مهندس، تا: رجب 1276ق؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج مشکی، 12گ (84پ-95پ)، 19 سطر (10×16/5)، قطع: ربعی [ف: 17 - 273]
š.-ul-qaşīdat-il-jaljalūtīyya
وابسته به: قصيدة الجلجلوتية؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40) شرحي مزجی و مختصر با عناوین «قوله» بر قصیده جلجلوتيه منسوب به حضرت على است که در آن حضرت، خدا را به نام های عجیب می خواند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12144/10
آغاز: قوله باج الا له أهوج يعني الأحد جل عظيم جلجلوت بديع ... يعني الباسط طمطام يعني الباری؛ انجام: كذا الآل والأصحاب و الجهد كلهم ** بعد دوام الدهر يا نور جلجلت
خط: نسخ و شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مقابله شده با عبارت: «بلغ»، اندکی قلم خوردگی دارد؛ کاغذ: فرنگی، 3گ (101-103)، سطور مورب، اندازه: 18×12سم [ف: 30 -611]
ul-qasidat-il-ha'yyat-il-himyariyya
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6170/1
آغاز: قال نشوان بن سعيد بن سعد بن ابی حمير الحميري ...... الامر جد و هو غير مزاح ** فاعمل لنفسک صالحا یا صالح؛ انجام: تمت القصيدة الحمیریه، عصر يوم السبت 26 شعبان 1237، على ید ... على بن صالح بن زين الدين الاحسائی پس از یازده بیت از متن قصيده افتادگی دارد و می رسد به قبل از
گزارش بیت: «دام أن يعرب و هو اول معرب ** في الناس ابدی النطق بالافصاح»؛ خط: نسخ، كا: على بن صالح بن زين الدين احسائی، تا: 26 شعبان 1237ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن مشکی، 108گ (1-108ر)، 13 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 9- 213]
S.-ul qasidat-ul ha'iyyi fi madh-e amiril-muminin
شرح قصيده حائیه حافظ رجب برسی حلى (در گذشته بعد از سال 813ق) با مطلع: «هو الشمس ام نور الضريح يلوح ** هو المسک ام طبيب العرصي يفوح / و بحر ندی ام روضة حوت الهدی 88 و ادم ام سر المهيمن نوح»، در مدح مولی الموحدین امیر المومنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) است که در این رساله فقط شرح تفصیلی مصرع اول از بیت نخست آمده و باقی آن متأسفانه از نسخه افتاده است. شارح در آن از برسی دفاع نموده و جواب داده است، شارح ناشناس ما در بخشی از اثر خویش آورده است: «فقال هي الشمس ام نور الضريح يلوح، الى اخر الأبيات فتشعب أذهان السامعين منهم من ذهب و همه انه بالصاد المهل و قال: انه صریح النور لافحواه، انه بالصاد المهمل ای صريحه بوجوه: الأول أن الشيخ رجب المنصف، بنی قاعده کتابه على الحقيقة التي هي فرع الطريقة و عنوانها المتوقفة على الشريعة التي هي ناشئة عن الحروف، لان الحروف اصلها الالف و اصله النقطة لان النقطة هي اصل الكل و اشار امیر المومنین صلوات الله عليه و آله - إلى ذلك في قوله: انا النقطة ...». متأسفانه على رغم تفحص فراوان، نشانی از این رساله نفیس و شارح فاضل آن در منابع و مصادر موجود و قابل دسترس به دست نیامد. گفتنی است که اصل قصيده 12 بیتی برسی را مرحوم علامه امینی در ضمن كتاب الغدير (ج7، ص33) درج نموده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ذیل 67
آغاز: بسملة، الحمدلله الذي هدانا الى طريق الصواب و عصم قلوبنا عن الزيغ و الارتياب و نور ابصار بصائرنا بنوره ... و السلام على رسوله المستخرج ... و لما كانت مودتهم، صلوات الله عليهم اجر الرسالة و محبتهم عنوان صحيفة المومن؛ انجام: لأنه صفة اللذات و الصفة تابعة للموصوف و لما استحال الاطلاع على الصفة، الان الاحاطة توجب الخيرية و الافعال الحادثين، جل الله عنها، بوجوب ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 1گ (206ر-207پ)، 17 سطر (14×9/5)، اندازه: 13/5 × 18 سم [میراث شهاب: س 13 ش 1 و 2- 161]
شرح قصيده حبسیه خاقانی- شرح قصیده گبریه
Š.-ul-qaşīdat-il-ħajjīyya
حسینی میبدی، علی بن محمد علی، - 1313 قمری
hoseynī meybodī, “alī ebn-e mohammad ‘alī (- 1896)
تاریخ تأليف: 18 محرم 1282ق
مؤلف، از بیست و یک سالگی اشتیاق فراوان به حج و زیارت خانه خدا داشت، چون وسائل برای او فراهم نمی شد قصیده ای با قافیه لام در سی و شش بیت در توسل به حضرات معصومین عليهم السلام مخصوصا حضرت امیر المؤمنين عليه السلام به نظم کشید، بدین مطلع: «هدى الوصال بقلبي اليوم منتضل ** ساعی الصفا بمصفى الشهد متصل». در این شرح نسبتا مفصل بر قصیده یاد شده، به اضافه مسائل ادبی مربوط به این قصیده به پاره ای از فضائل و مناقب ائمه هدی علیهم السلام پرداخته می شود و در مواردی اشاره به مسائل کلامی و موضوعات علمی دیگر نیز دارد.
آغاز: الحمدلله الذي شرح قصائدنا بأحسن المبادی و اوضح ضمائر في الروائح و الغوادي لكل حادی
انجام: و صل على محمد و آله صلاة ترضاها لهم و سلم عليهم سلامة أولا و آخرا و ظاهر و باطنا
مشهد؛ میبدی؛ شماره نسخه: 14/2
آغاز و انجام: برابر بی کا، بی تا، جلد: تیماج سبز، 76ص (122-197)، اندازه: 21×35/5سم [ف: 1 - 40]
کرمانشاه؛ میبدی (خاندان)؛ شماره نسخه: 14/2 مشهد
همان نسخه بالا [ف: - 151]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2135/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6 - 169]
S.-u qasidat-il harbawiyya
بلطى، عثمان بن عيسی، - 599 قمری
balatī, 'osmān ebn-e ‘īsā (- 1203)
قصيده معروف حرباويه است، از ابو عمرو عثمان بن عیسی البلطى النحوی، با توضیحی مختصر درباره حرف روی قوافی آن، که به رفع و نصب و جر و سكون افاده معنی می کند. چاپ: دمشق، در مجله مجمع اللغة العربية، جلد 47، محقق: عبد
الاله نبهان، 354-378ص، 1391ق.
نسخه اصل: بادلیاان شماره 33 Pococ؛ بی کا، تا: شنبه 5 شوال 712ق [فيلم ها ف: 3 - 126]
آغاز: بسمله، قال السيوطي في كتاب الاشباه و النظایر قال الشيخ ابوعمرو عثمان بن ...؛ انجام: على تقدير حمامی بالاضافه، انتهى.
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1288ق؛ واقف: قائم مقام؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 3گ، 16 سطر (7×14/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 7- 624]
š.-ul qaşīdat-il husnā’
شمس الدین آملی، محمد بن محمود، - 753 ؟ قمری
šams-od-dīn-e āmolī, mohammad ebn-e mahmūd ( 1353)
وابسته به: القصيدة الحسناء = القصيدة الساوية = الحسناء؛ ساوی، محمد بن على (-711)
قصيده حسناء که در دو علم عروض و قوافی است چون مشکلات و الغازی داشته، محمد بن محمود آملی بر آن می شود تا قصيده مزبور را شرح کند. پس او ابیات آن را بیت بیت می آورد و سپس آن ابیات را شرح و مشکلات موجود در آن را برطرف می کند.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي غرقت في أبجر جلاله بصائر النظار و النقاد
تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ شماره نسخه:11
آغاز: برابر؛ انجام: ثامن شهر الله المعظم رجب عمت برکته سنة خمس عشرة و سبعمائه و انا الفقير الى الله تعالی محمد بن محمود الآملی ختم الله بالخير و السعادة بمحمد و آله الطاهرین.
خط: نسخ، كا: عبدالعلی بن شاہ تقی اردکانی، تا: 7 رمضان 1169ق؛ مهر: مصطفی قلی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 177ص، 21 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: - 188]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:22947
آغاز: برابر، انجام: في شهر المعظم شعبان ... و عليه افضل الصلوه وعلى اله اجمعين.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1222ق؛ 112گ، 15 سطر [رایانه]
شرح قصيدة الحمیری = شرح قصيدة العينية / ادبیات / فارسی
Š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el ‘aynīyya
هزار جریبی، محمد قاسم بن محمد رضا، 1094 - 1132 قمری
hezār-jarībī, mohammad qāsem ebn-e mohammad rezā (1683 - 1720)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
اصل قصیده به عربی از سید اسماعیل بن محمد بن زید بن ربيعه حمیری شاعر شیعی است. شیخ الطایفه درباره اش روایت کرده که «سید اسماعيل سياه چهره بود و چون قصیده عینیه را در مدح علی بن ابی طالب (علیه السلام) سرود، رویش سپید شد». (رجال کشی ص 139). شرح آن به فارسی است از محمد قاسم مدرس هزارجریبی از فضلای متأخر که به تصحیح و ترجمه آن قصیده به فارسی دست یازیده است.
آغاز: الحمدلله الذي لايطيق الحامدون حمده و شكره و الايقدرون القادرون عظمته و قدرته و الصلوة على من رفع لواء حمده ... اما بعد بدان که شیخ دانای عارف باحاديث اهل بیت عليهم السلام ... روایت آنکه فضيل بن عبدر به گفت روزی به خدمت حضرت امام موسی ...
آغاز: برابر؛ انجام: و بعدها صلوا على المصطفی و صهره حیدرة الاصلع. و بعد از این ابیات رحمت و صلوات فرستید بر حضرت مصطفی (صلی الله علیه و آله) و بر دامادش که حیدر اصلع صلوات الله و سلامه عليه
خط: نستعلیق، کا: محمدباقر طباطبائی، تا: قرن 13؛ جلد: مقوای سرخ، 8گ، 24 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2638]
آغاز: برابر؛ انجام: و بعدها صلو على المصطفی و ... حيدره الاصلع ... هزار مظلوم را فریادرسی کرده باشد شکل این است.
خط: متن نسخ و شرح نستعلیق، بی کا، تا: 1223ق، جا: فیض آباد؛ مذيل است به: «مفتاح النجاح» شرح دعای صباح حضرت علی عليه السلام است، که احتمالا محمد قاسم هزار جریبی آن را شرح کرده است، آغاز: «بسمله، این دعایی است بغایت بزرگ و گنجیست بغایت عالی که حضرت امیر المؤمنين عليه السلام ... انجام: «سلام فرست بر ایشان سلام فرستادنی و برقرار و همیشه، اختتام یافته این شرح مفتاح الجناح» (ص 74-108)؛ مهر: کتابخانه ناصریه لکهنو قسم سوم کتب وقف کرده علامه ناصر حسین صاحب ره»؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1372؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی، 54گ، 13 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 17-310]
آغاز: بسمله. شرح قصیده سید اسماعیل حمیری اما بعد بدانکه شیخ دانای عارف باحادیث اهل بیت علیهم السلام؛ انجام: از این ابیات رحمت و صلوات بفرستید بر حضرت مصطفی و بر دامادش که حیدر اصلح است تمت شرح
کامل است فقط خطبه آن افتاده است؛ خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: میرزا ابوالحسن بن میر شفيع منشی رشتی، تا: 1267ق؛ ضميمه نسخه ش 16096؛ واگذاری بنیاد مستضعفان در شهریور 1367؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی، 14 گ، 16 سطر، اندازه: 20/7×15 سم [ف: 17 - 311]
خط: نسخ، كا: يحیی بن میرزا ابراهیم، تا: شب دوشنبه 8 ذیقعده 1330ق، جلد: مقوایی، 41گ (22-62ر)، اندازه: 11×7/5 سم [ف: 26 - 277]
آغاز: برابر؛ انجام: اعني على اطهر اولاده ** هم عدد لا شهر یا سامع
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، محشی از احمد جواهری؛ واقف: محمود فرخ؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوایی، 40گ، 12 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 9 - 194]
Š.-u qaşīdat-il himyarī = š.-ul-qașīdat-il-'aynīyya
فارسی، محمد بن محمد، - 1134 قمری
fārsī, mohammad ebn-e mohammad (- 1722)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
تاريخ تأليف: سه شنبه 24 ذیحجه 1115ق
شرحی بر قصیده عینیه سید اسماعیل حمیری؛ فسوی در آغاز این شرح دو تلويح دارد و در تلویح نخست به ترجمه حال سراینده قصیده پرداخته و سپس در تلویح دوم) روایاتی را که درباره این قصیده از حضرات معصومین نقل شده می آورد. آغاز: بسمله اما بعد حمدالله رب العالمين الأحد الصمد ... فيقول افقر المذنبین ... محمد المدعو کمال الدين بن محمد المدعو معين الدين الفسوی ... هذا كلام على سبيل الاختصار في شرح القصيده .. التي نظمها الشاعر المصقع ... اسماعيل بن محمد بن یزید ... و رایت آن اقدم على شرحها تلویحين التلويح الأول في نبذ من احوال الناظم ... و هذا أوان الشروع في المقصود قال ... الام عمر باللوى مربع ... طامسة اعلامها بلقع
[الذريعه 11/14 و 122/17؛ دنا 935/6]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: میر سید محمد بن میرزا حسین طباطبائی، تا: جمعه 17 رجب 1148ق؛ محشی، مقابله کرده علی رضا بن عبدالرضا در روز جمعه 3 رمضان 1149 در اصفهان و خوانده شده بر شارح، با بلاغ مقابله؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 65گ (3پ - 67ر)، 15 سطر (5/5×11)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 16 - 487]
بی کا، تا: 1176ق [ف: - 34]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 13؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س 8ش 2 - 15]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما اردنا ایراده في شرح القصيده ... و كان ذلك في سنه الف و مائة و خمس عشره في بلدة اصفهان ... و السلام علی من اتبع الهدی ... تم بیداقل الطلاب محمد باقر بن محمد على الأصفهاني في النجف الاشرف ... سنه 1278.
در حاشیه این صفحه آخر شعری با مضمون معامله با دنیا به زبان عربی با ترجمه آن به فارسی از ابواب الجنان به قلم کاتب نقل شده است.
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد علی اصفهانی، تا: 1278ق؛ در کنار صفحات، ترجمه منظوم قصيده حمیری که ترجمه بیت به بیت عینیه و در عین حال بسیار پخته و لطیف است با قلم دیگر نوشته؛ به نوشته صاحب الذریعه رحمة الله علیه ترجمه منظوم قصیده در پایان جلد عاشر بحار الانوار (چاپ سنگی) به چاپ رسیده؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: تیماج قرمز، 27گ (129پ- 155ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 22 - 355]
Š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el-'aynīyya
نیریزی، قطب الدین محمد، 1100 - 1173 قمری
neyrīzī, qotb-od-dīn mohammad (1689 - 1760)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16067/10
آغاز: شرح قصيده سيد اسماعيل حمیری ... بسمله. الحمدلله و
سلام على عباده الذين اصطفی ... اما بعد شیخ فخرالدین صاحب مجمع البحرین در کتاب مناقب دو حدیث نقل کرده است؛ انجام: حفظ کن نظمی که سید کرده آنرا ترجمه ** از برای شیعیان پادشاه اولیا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 8گ (143پ -150)، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 44-232]
š.-e qasīdat-el-hemyarī= š.-e qasīdat-el-'aynīyya
ابوالحسنی، محمد، ق 12 قمری
abo-l-hasanī, mohammad (- 18c)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 22792/3
آغاز: بسمله بعد الحمد و الثنا على الله الملك الديان الذي نزل القرآن .. بعد چنین گوید معتکف زوایای بی نامی نظام الدین المعروف بابو الحسني الخرقانی البسطامی که در اینوقت از هجرت با بهجت نبوی هزار و صد و بیست بود اوراق چند بنظر قاصر نمود که منسوب است بوساطت دو حدیث که در آن شرح و سند قصیده ایست که بعضی از فضلا دانشمند موزون ترجمه آن را بنظم نوشته و گمان کرده که وافی است بحل آن بسيد اسماعيل حمیری در مدح حضرت امیر المؤمنين عليه السلام و گمان این کاسر آن است که در متن و ترجمه آن قصیده خالی از قصور و خلل نیست و مطلب آن ظاهرا ظاهر نیست و آن ترجمه نیز وفا بحل آن نمیکند ... این رساله ایست مشتمل بر بیان دو حدیث که دلالت میکند بر قصیده سید اسماعیل حمیری و شرح قصیده که مترجم آن است خادم محبان علی بن ابی طالب عليه السلام بر وجه اختصار محمد رضا بن میرزا محمد رضا بن اسماعیل قمی الاصل مشهدی مولد و مسکن حديث اول ... بعد از سه برگ] انتهى الحديث بتمامه و انا اشرع بترجمة القصيده من اولها و استمد التوفيق لاتمامها إلى آخرها بالنبي و آله المعصومين بدانکه بنای ترجمه فقیر بر آن است که هریک از ابیات قصیده را که ذکر نماید ترجمه منظوم آن را در پای آن ذکر کند و بعد از آن آنچه بخاطر برسد در تتمیم و توضیح آن بیان نماید. لام عمر و باللوى مربع ** طامسة اعلامه بلقع / داشت جای ام عمر و اندر لوا ** مانده آثار کهن از وی بجا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1186ق؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 19گ (19-37)، ابعاد متن: 13×8، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 3 - 921]
Š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el-‘aynīyya
گلپایگانی، علی خان، ق 12 قمری
golpāygānī, “alī ×ān (- 180)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
شرحی است بر قصیده عینیه معروف سید اسماعیل حمیری.
آغاز: ... فطرت خداداد خویش را غبار آمیز داشته آخر الأمر بماء معین دلالت حضرت مظهر الحقائق و هادی الخلائق امام جعفر صادق صلوات الله عليه؛ انجام: کسی کو رحمة اللعالمین است ... و طهرتهم تطهيرا و نسلم عليهم اجمعین تسليما كثرا كثيرا
خط: نسخ ممتاز، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی ابر و باد، 50گ، 17 سطر، اندازه: 26/2×16 سم [ف: 43 - 220]
آغاز: لآلی منظوم و منثور حمد و سپاس نثار بارگاه کبريا أساس معبود بی نیاز انجام: فله الحمد على أن من بهم علينا ..... و صلی الله على سيدنا محمد و آله الطيبين الطاهرين و المعصومين الانجبین.
خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن محمد، تا: 1138ق، جلد: تیماج قهوه ای، 50گ (1پ - 50پ)، 15 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [مؤيد: 3 - 380]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-u qaşīdat-il-himyarī = š.-ul-qasīdat-il-'aynīyya
محمد حسین بن محمد ابراهیم، ق 12 قمری
mohammad hoseyn ebn-e mohammad ebrāhīm (- 18c)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
تاریخ تأليف: 1111ق
شارح آن محمد حسین بن محمد ابراهیم از فضلای شیعی اوایل قرن دوازدهم هجری است.
آغاز: الحمدلله الذي نور قلوبنا بولاية اهل بیت؛ انجام: مع محمد و آله الكرام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مقابله شده با اصل؛ واقف: حاج عماد فهرستی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: تیماج بنفش، 101گ، 14 سطر (15×9)، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 7- 627]
بی کا، بی تا [نشریه: 13 - 356]
š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el-‘aynīyya
موسوی فندرسکی، محمد شفیع بن محمد شریف، ق12 قمری
mūsavī fendereskī «mohammad šafi' ebn-e mohammad sarif (- 18c)
وابسته به: شرح قصيدة الحميري = شرح قصيدة العينية ابوالحسنی، محمد (-12)
در ذکر لغات مشکله و حل تراکیبی که في الجمله خفایی دارد به علاوه ذكر معانی تازه که به خاطر نویسنده رسیده است که
توضیحاتی است بر شرح شیخ نظام الدین محمد ابوالحسنی خرقانی
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه:22792/4
آغاز: بسمله الحمدلله الذي وفقنا لملاحظة قصيدة افضل الشعراء و مادح الاصفياء و الأولياء ... چنین گوید بنده عاصی خاطی ... که چون بعض از علماء اعلام و شعراء ذوي العز و الاحترام قصیده مشهوره سید اسماعیل حمیری را ترجمه منظومی نموده بودند و بعد از رسیدن آن ترجمه بنظر ... شیخ نظام الدین محمد ابوالحسنی خرقانی ... چون بعض از ابیات مترجم مزبور را وافی بمراد و مقصود قابل آن قصیده ندیده بودند لهذا در مقام شرح و ایضاح ابیات آن قصیده من حيث المعنی بر آمده ... و در سنه 1185 بر سبیل اتفاق نظر این قليل البضاعه بأن قصیده غرا و شرح آن افتاده چون بعض از ابیات قصیده را مشتمل بر بعض لغات مشكله دید و شرح شارح نورالله مضجعه را خالی از ذكر لغات و تراکیب مشکله آن یافته بخاطر فاتر ناقص این خاکسار و تراب اقدام صغار و کبار چنین خطور نمود که بر بعض مواضع آن قصیده و شرح آن حاشیه که مشتمل باشد بر ذکر بعض لغات
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1186ق، حسب اشاره مجتهد الزمان میرزا محمد شفیع؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 28گ (64-37 )، ابعاد متن: 13×8، اندازه: 17×10/5سم [ف: 3 - 922]
Š.-u qaşīdat-il himyarī = š.-ul-qaşīdat-il-“aynīyya
برغانی، محمد صالح بن محمد، - 1271 قمری
baraqānī, mohammad sāleh ebn-e mohammad (- 1855)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
شرحی نامبوب است. آغاز: روى الشيخ فخرالدین ره في كتاب المنتخب عن فضیل بن عبدربه .. بسمله قال السيد الحميري: لام عمرو باللوى مربع ... لما كان من داب الشعراء أن يتانفوا و يبتدوا في مطالع القصائد
[دنا 936/6؛ الذریعه 152/1 و 153]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد لله اولا و آخرا و باطنا و صلی الله على محمد و آله الطاهرين الأخيار الأبرار قد فرغ مؤلفه محمد صالح بن محمد القزوینی عفی الله عن جرائمها بمحمد و آله الامجاد قد تم كتابة هذه النسخة الشريفه في شهر جمادى الأولى سنة 1288
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1288ق؛ 53گ (1-53)، 15 سطر [ف: 15 -215]
آغاز: برابر؛ انجام: قال بلى و لكني مت و انا على ولاية غیرک فادخلت النار فانقلب لساني الى لسان اهل النار.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سیاه، 50ص (11×67)، اندازه: 22×17سم [ف: 33/1 - 187]
š.-u qaşīdat-il-himyarī = š.-ul-qaşīdat-il-“aynīyya
حسینی، موسی بن فضل الله، ق13 قمری
hoseynī, mūsā ebn-e fazl-ol-lāh (- 19c)
تاريخ تأليف: 1278ق
قم: فیضیه؛ شماره نسخه: 1/ 1960
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1277-1278ق، جا: اصفهان؛ 2گ (2-1)، اندازه: 11×17 سم [ف: 3 -155]
š.-u qasīdat-il-himyarī = š.-ul-qaşīdat-il-“aynīyya
تبریزی، فضلعلی بن عبدالكریم، - 1337 قمری
tabrīzī, fazl-“alī-ye-bn-e “abd-ol-karīm (- 1919)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
تاریخ تأليف: 14 شوال 1304ق؛ محل تأليف: نجف اشرف
شرح نسبتا مفصلی است بر قصیده مشهور سید حمیری «لام عمرو باللوى مربع». دنبال هر بیت مفردات لغوی و آنچه مربوط به اعراب الفاظ می باشد آمده پس از آن شرح می شود و در پاره ای از ابیات درباره فضائل و مناقب حضرت امیر المؤمنین عليه السلام سخن به تفصيل رفته است.
قم مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1215
آغاز: الحمد لله الذي شرح صدور احبائه بموالاة أوليائه و اکمل صلواته و افضل تحياته على محمد خاتم انبيائه؛ انجام: و الحمدلله اولا و آخرا و باطنا و ظاهرا و صلى الله على سيد الأنام و آله الكرام و سلم تسليما كثيرا
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 14 شوال 1304؛ محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 229گ، اندازه: 21×13سم [ف: 4 - 19]
Š.-u qaşīdat-il-himyarī = š.-ul-qaşīdat-il-‘aynīyya
کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
تاریخ تأليف: محرم 1299ق
شرح مختصری است بر قصیده معروف عینیه سید حمیری «لأم عمرو باللوى مربع». دنبال هر بیت یا چند بیت اول مفردات لغوي گزارش شده پس از آن شرح می شود با بهره گیری از روایات مناسب مضامین ابیات. در آغاز این شرح، سید حمیری و قصیده وی معرفی شده است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1982
آغاز: الحمدلله الذي هدانا الى موالاة أوليائه و معاداة أعدائه ... ان الشعر وان كان احسنه اكذبه و ان الشعراء يتبعهم الغاوون؛ انجام: ولكن يحتمل أن يقرأ بالرفع لتكون الجملة حالية و هو ضعيف غايته، فليكن هذا آخر ما اردناه من شرح القصيدة ...
خط: نسخ، كا: محمد بن حبيب الشريف (فرزند مؤلف)، تا: جمادی الثانی 1373ق؛ جلد: مقوایی، 37گ، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5 - 414]
š.-u qaşīdat-il-himyarī = d.-ul-qaşīdat-il-'aynīyya
ارباب قمی، محمد بن محمد تقی، 1276-1341 قمری
arbāb qomī, mohammad ebn-e mohammad taqi (1860 - 1923)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
شرح عالمانه ای است بر قصیده عینیه سید اسماعیل حمیری، که به سفارش میرزای شیرازی بزرگ از سوی مؤلف که از علمای برجسته قم در نیمه نخست قرن 14 بوده در سه «مقام» نگاشته شده است: 1. في فضيلة انشاد الشعر في مدح الأئمة و اشارة اجمالية الى تصحيح الرواة؛ 2. في ما يتعلق بشرح نبذة من حال شاعر هذه القصيدة و ما ورد من الحث على حفظها؛ 3. فيما يتعلق بشرح القصيدة.
آغاز: الحمد لله الذي عرفنا مدح اوليائه ليكون مرقاة لنا الى الدرجات العالیات و علمنا ذم اعدائه ... و بعد: فلما كان اجابة الإخوان من اقوام اعماة الايمان
انجام: و محیی الاخبار و الآثار غازی الفيض القدسي العلامة المجلسي افاض الله عليه من سحاب کرمه الى آخر ما في كتب الاجازات.
[دنا 936/6؛ اعيان الشيعة: 404/9؛ الذریعة: 11/14 و 122/17؛ ریحانة الأدب: 489/4]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:13195
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: جمادی الاول 1303ق، جا: تهران مدرسه مروی؛ مصحح، محشی؛ برخی از حواشی قلم خوردگی دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذی با مقوا، 25گ، 18-20 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 33 - 364]
Š.-u qaşīdat-il himyarī = š.-ul qaşīdat-il ‘aynīyya
بیدگلی کاشانی، محمد باقر، ق 14
bīdgolī kāšānī, mohammad bāqer (- 14c)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
شرحی است مختصر بر قصیده سید حمیری «لام عمرو باللوي مربع» که به درخواست بعضی از دوستان نوشته شده است. در این شرح بیشتر به جنبه های ادبی شعر می پردازد و به مناسبت احادیثی نیز می آورد.
آغاز: الحمدلله الذي زين البحور بنان البيان للانسان تحت حكمة الاشعار کمازين حور قصور الجنان للغلمان ..
انجام: و كفانا مؤذنة ذكره كوننا اثنا عشرية، اللهم اغفرلی و لوالدي بحق هذه الذرية و الحمدلله أولا و آخر.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 46گ (1پ -46ر)، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 7 - 71]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه ای شخصی مشهد؛ خط: نسخ، كا: عبد الباقي بن محمد تقی طباطبایی بیدگلی، تا: 21 محرم 1302ق؛ 95ص (95-1) [عکسی ف: 3- 439]
Š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el-‘aynīyya
حسامی، زیب العلما بن حسام، ق 14 قمری
hesāmī, zīb-ol-“olamā ebn-e hesām (- 20c)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
اهداء به: ناصر الدین شاه
تاریخ تأليف: رمضان 1271ق
شرح مفصلی است بر قصیده سید حمیری. دنبال هر بیت، اول گفته های استادش سید جعفر کشفی دارابی را به فارسی ترجمه
کرده پس از آن به شرح می پردازد. لقب شارح زیب العلماء بوده و «حسامی» تخلص داشته و از مریدان مرحوم شیخ احمد احسایی و مرحوم حاجی سید کاظم رشتی بوده است.
آغاز: كلمة الله هي العليا ... أما بعد بر ارباب هوش و خداوندان دانش و صاحبان بینش مخفی نیست که خلاق عالم؛ انجام: و کم من عميد بات و هو عميدها × و من حرب أمني بها و هو محروب خط: نستعلیق و نسخ، بی کا، تا: 1271ق؛ ظاهرا به خط مؤلف تصحیح شده؛ مهر: «محمد بن عبد الله» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 268گ، 15 سطر، اندازه: 17×21سم [ف: 6 - 134]
بی کا، بی تا [ف: - 170]
Š.-u qașīdat-il himyarī = š.-ul qașīdat-il ‘aynīyya
قراچه داغی، محمد رضا بن نور محمد، ق 14 قمری
qarāče dāqī, mohammad rezā ebn-e nūr mohammad ( 20c)
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
تاریخ تأليف: جمعه 17 ربیع الثانی 1288ق
شرح نیکویی است بر قصیده معروف «لام عمرو باللوى مربع» سید حمیری که هر بیت را در سه مرحله (اعراب، لغت، معنی) شرح کرده و در آغاز مقدمه ای در دو حديقه (در حالات سید حمیری، مضامین قصيده افزوده و روز جمعه 17 ربیع الثانی 1288 ق تأليف آن انجام شده و روز چهارشنبه 21 ربيع الأول 1289 ق از سواد به بیاض آورده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على منبع آثاره التكوينية و التدوينية و الكاف المستديرة على نفسها الواسطة شرح: «الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على محد و آله الاطهار سیما على سيد الأبرار.لام عمرو باللوى مربع ** طامة اعلامه بلقع. اللغة: ام عمرو اسم عشيقة و ... و سلمی و نحو هما و عمرو كان في الاصل اسم رجل يكتب بالو او فرق بينه و بين عمر
چاپ: ایران، تبریز، 1310ق، سنگی، خشتی، 78ص (صص 1 -78)؛ ایران، تبریز، دار الطباعه حاج ابراهیم تبریزی، 1310ق، سنگی، خشتی، 76ص (3-78ص)
آغاز: برابر؛ انجام: فلا ضرورة في البيت على هذا فالمراد بالطهر على و ضمیر اولاده راجع اليه و جملة هم عدد الأشهر مستأنفة. انجامه: «تمما اردنا ایراده من شرح القصيدة بوجه الاجمال و الاختصار بتوفيق الله الملک القهار و تأیید اولیائه الاطهار جعلنا الله من المتمسكين بولايتهم و العالمين العارفين بمقاماتهم التي لا تعطيل لها في كل مكان و المتبرئين من اعدائهم و غاصبی حقوقهم و منکر فضائلهم لعنهم الله و المرجو من الخلان اذا عشروا على مواضع زلت بها القدم أن يفتفروا ذلك و يغمضوا عن معایبه و آن يذكروا الشارح مع ابویه و سائر اقربائه بالاستغفار و الاسترحام و كان ذلك في ظهر يوم الجمعة سابع عشر من شهر ربيع الثانی من شهور السنة الثامنة من العشر التاسع من المأة الثالثة من الألف الثانی من الهجرة النبوية من المكة الى المدينة على هاجرها آلاف الثناء و التحية. قد وقع الفراغ من نقل الترهات من المسودة الى المبيضة بيد مؤلف في يوم الأربعاء الحادي و العشرين من شهر ربيع الأول من شهور سنة 1289 و انا المسكين محمد رضا بن نور محمد المرحوم المغفور و السلام على من اتبع الهدی یا علی ادرکنی بحرمة المعصومین علیهم السلام يا رحمن يا رحيم».
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 21 ربیع الاول 1289ق؛ مصحح، با افزودگی و خط خوردگی، دارای علامت بلغ، رکابه دار؛ تملک: محمد رحیم بن رضا؛ مهر: «محمد رحیم 1317» مستطیل)، کتابخانه جعفر سلطان القرایی؛ کاغذ: صنعتی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 33 گ، 19 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 21/3×15/6 سم [ف: 29/2 - 839]
آغاز: برابر؛ انجام: و يغمضوا عن معايبه و أن يذكروا الشارح مع ابویه و سائر اقربائه بالاستغفار و الاسترحام ...
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن درویش محمد کازرونی، تا: 1305ق؛ 29گ (1پ -29پ)، 26 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 27 - 138]
Š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el--aynīyya
هزارجریبی، محمد قاسم بن محمد رضا (1094-1132)
hezār-jarībī, mohammad qāsem ebn-e mohammad rezā
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
ترجمه و شرحی است از قصیده عينيه «لام عمر باللوى مربع» که سید حمیری حضرت امیر المؤمنين عليه السلام را مدح کرده است. در آغاز این رساله شرح حال سید حمیری و نمونه ای از اشعارش نیز ذکر شده است.
آغاز: الحمدلله الذي لا يطيق الحامدون حمده و شكره و لايعرف العارفون عظمته و قدره ... اما بعد بدانکه شیخ دانای عارف به احادیث اهل بیت علیهم السلام ... در کتاب موسوم به منتخب ... الام عمر باللوى مربع ... انجام: و بعدها صلوا على المصطفى ** و صهره حيدرة الاصلع و
بعد از این ابیات رحمت و صلوات بفرستید بر حضرت مصطفی صلی الله عليه و آله و بر دامادش که حیدر اصلع است.
آغاز و انجام: برابر
به روایت از منتخب المراثی شیخ فخرالدین رماحی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 28گ (153-126ر)، 15 سطر (14×6)، اندازه: 20×10سم [ف: - 254]
خط: نستعلیق، كا: يعقوب بن مشهدی باقر سیاهدهی، تا: 1270ق؛ سرآغاز مؤلف و آنچه مربوط به حمیری می باشد و روایت های فضیلت قصیده در این نسخه نیامده؛ جلد: تیماج مشکی، 6گ (59ر -64ر)، اندازه: 22×17سم [ف: 19 - 158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1273ق؛ جلد: تیماج، 8گ [ف: 1- 311]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 3 ربیع الاول 1298ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، وگ، 22 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ-3-1243]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن ابی الحسن، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25گ (94ر -118پ)، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 16-49]
آغاز: برابر؛ انجام: نعوذ بالله بدورغ پس کافیست
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
Š.-u qaşīdat-il-himyarī= š.-ul-qaşīdat-il-'aynīyya
محمد بن عبدالوهاب بن شعبان
mohammad ebn-e 'abd-ol-vahhāb ebn-e ša‘bān
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
در ابتدای رساله، مختصری در معنی شعر و شاعری و شرح حال و نسبت هایی که به صاحب قصیده داده اند نگارش رفته است.
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه:158/5
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1392]
.-u qasidat-il-himyari = .-ul-qasidat-il-ayniyya
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
ناشناخته و ظاهرا غیر همانند:
آغاز: و لنختم الاشعار بشرح قصيدة ورد في شأنها عن الائمه الاطهار علیهم السلام جملة من الاخبار روى الشيخ فخر الدين في کتاب المنتخب عن فضیل بن عبد ربه ... (بعد از 7 برگ) بسم الله الرحمن الرحيم قال السيد اسماعيل الحميري (لام عمر و باللوي مربع - طامسه اعلامه بلقع) لما كان من دأب الشعراء أن يتانفوا و شرح حاضر چون بدون خطبه و خاتمه بود و شروح دیگر آن در دست نبود لذا گزارشگر آن شناخته نشد پیداست که در این شرح از تفسیر قمی، مجمع البحرین و قاموس اللغه نقل کرده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ دارای یک سرلوح، مجدول مذهب؛ جلد: روغنی مذهب، 80گ، 14 سطر (12×6/5)، اندازه: 19×11سم [ف: 2 - 139]
خط: نسخ، بی کا، تا: 17 شوال 1276ق؛ 17ص (45-61)، 17 سطر، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: - 57]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين؛ انجام: کله و مالا يتناهي من المعلومات. متن از سید اسمعيل حمیری است به مطلع ذیل: «هلا وقفت على المكان المعشب ** بين الطويل فاللوى من كبكب». ولی شارح از خود نام نبرده است و شناخته نمی شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 2 ذیقعده 1285ق، کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 39 گ، 17 سطر (7×14/5)، اندازه: 15/8×22/5سم [ف: 7 - 624]
Š.-e qasīdat-el-hemyarī = š.-e qasīdat-el-aynīyya
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173)
ناشناخته و ظاهرة غير همانند:
آغاز: وهي لام عمر وباللوي مربع ** طامسة اعلامها بلقع. بدانکه حلاوت بیان و شیرینی زبان وحسن اداء کلام خصوصا در آغاز و انجام ودر مذاق خواص و عوام
انجام: و بعدها صلوا على المصطفی ** و صهره حيدرة الأصلع. و بعد از این ابیات رحمة و
صلوات بفرستید بر حضرت مصطفی صلی الله عليه و آله و بر دامادش که حیدر اصلعست رساله ای در شرح قصیده «لام عمرو» سروده سید ابوهاشم اسمعیل بن محمد حمیری از شاعران اهلبیت (علیهم السلام) است که در وصف على بن ابیطالب (علیه السلام) سروده شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 جلد: تیماج سیاه، 13 گ، 19 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف مخ - 3 -1243]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1123ق؛ 10 سطر [ف: 5 - 178]
مترجم و به نظم فارسی؛ خط: نسخ خوش و نستعلیق کتابتی، کا: عبد السليم بن محمد مهدی بن محمد هادی واعظ دهخوارقانی، تا: 1159ق، کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 11ص (191-181)، اندازه: 11/4 × 23/5سم [ف: 17 - 43]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد بدانکه شیخ اجل فخر الدين رماحی در کتاب منتخب روایت کرده از فضیل بن عبدالله؛ انجام: الا بالای عرش هم می دانست، بارك الله فيك و رحمک و رضی عنك في الدارين در آغاز قصیده را به طور مختصر گزارش داده و پس از آن به فضائل أهل بيت عليهم السلام و مثالب دشمنان آنان می پردازد؛ خط: نسخ، كا: غلام رضا بن محمد اسماعيل بن محمد بن غلامعلی کو سبانی، تا: 1275ق؛ مهر: كاتب «الراضي بالقدر العبد غلامرضا» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 198گ، 20 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 8- 63]
آغاز: لام عمرو باللوى مربع ** طامسة اعلامة يلقع. از برای ام عمرو در آخر شد یک منزلیست که پنهان است نشانهای آن خالیست از اهل ... شيخ ابو عمرو کشی در کتاب رجال خود روایت کرده از سهل بن ذبيان که سهل گفت داخل شدم بر امام علی بن موسی الرضا ... انتهى حديث رسم شعرا و عادت ایشان در قصاید اینست که انجام و در اکثر نسخ مسطور است معنی انگشت که هر چند قطع شود انگشت انگشت من یعنی بقدر انگشت بدن من پاره پاره شود یا اینکه جدا گردانیده شود بقدر انگشت انگشت بدن من والله يعلم. در این رساله پس از ذکر هر بیت از قصیده ترجمه و توضیح مختصری در ذیل آن آورده شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ در ادامه رساله دعای الملک المتأبد بالخلود والسلطان با ترجمه ذیل آن آمده ؛ 6 گ، 19 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1244]
S.-u qasidat-il-himyari al-ba'iyya
علم الهدی، علی بن حسین، 355 - 436 قمری
‘alam-ol-hodā, ‘alī ebn-e hoseyn (967 - 1045)
وابسته به: دیوان سید حمیری؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (173-105)
اهدا به: ابوالحسن علی بن شهفير قصيده بائيه حمیری که قصيده نوزدهم دیوان اوست، با این مطلع: «هلا وقفت على المكان المعشب ** بين الطويل فاللوي من كبكب ...»، در مدح امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب سروده شده و بسیار لطيف و معروف است که سید مرتضی به درخواست ابي الحسن علی بن شهفیروز آن را شرح کرده است. مؤلف بیت بیت قصیده را ذکر کرده و به شرح الفاظ و تعابیر آن پرداخته است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... سأل الأستاذ الفاضل ابو الحسن على بن شهفیروز ادام الله عزه السيد الوالد اطال الله بقائه تفسیر قصيدة ابي هاشم اسماعيل بن محمد الحميري الملقب بالسيد و هي البائية التي اولها: هلا وقفت على المكان المعشب، و ایضاح معانيها و مشکل الفاظها فاجبته الى ذلك على ضيق وقتی و تقسم فکر و كثرة قواطعی ... هلا وقفت على النكان المعشب - بین الطولع فاللوى من كبكب ...
انجام: و قتلوا اولاده بعده ** كل لكل في العمى يتبع. فسمعت نحيبا من وراء الستور و نسوة يبكين فجعل يقول شكر الله الاسماعيل قوله فقلت انه يشرب فقال يلحق مثله التوبة و لا يكبر على الله أن يغفر الذنوب لمحبنا و مادحنا.
چاپ: قاهره، 1313؛ گنجینه بهارستان، الادب العربی 1، مسلسل 4، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1381 ش، با تصحیح بشیر جزایری؛ هند، بمبئی، مطبع صفدری، 1297ق، با تصحیح و مقابله حبيب محمد قاهری، سنگی، وزیری، 80ص (درهامش دیوان لیلی و مجنون العامری)
[دنا 923/6 (6 نسخه)؛ الذریعه 267/9 و 92/14 و 119/17]
خط: نسخ، كا: صالح بن ثامن بن عبدالله ابن ثامن اوالی بحرانی، تا: دوشنبه 14 رمضان 996ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 34ص (466-499)، 28 سطر (17×11)، اندازه: 28×17سم [ف: 16 -249]
خط: نسخ، كا: سعد الدين محمد جزایری، تا: پنج شنبه 8 رجب 999ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 26گ (360 -385پ)، 21 سطر (18×9)، اندازه: 17×27سم [ف: 16 - 334]
آغاز: برابر؛ انجام: يريد بالكتاب ما كتبه في اللوح المحفوظ و الوجه الآخر أن يريد بالكتاب القرآن ولا شبهة أنه تعالى يعلم ما زاد على ذلك كله و ما لا يتناهی من المعلومات تمت.
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد علی جزایری صیمری، تا:
1092ق؛ در نسخه شرح حال شاعر در آخر شرح ذکر شده که ناتمام است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 21گ (1پ - 21ر)، 23 سطر [ف: 36 - 251]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 27گ (49ر -75)، 10 و 20 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 22 - 13]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1215ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: رویه ابری فرنگی، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 361]
. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14458/3
آغاز: برابر؛ انجام: فسمعت نحيبا من وراء الستور و نسوة يبكين فجعل يقول: شكر الله لاسماعيل فلقت انه يشرب ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، 24گ (121-144)، 19 سطر، اندازه: 11/5 × 16/5 سم [ف: 36-424]
آغاز: برابر؛ انجام: و ضاق العشر عن أن يقول فوجهوا من طالب راكب و طالب لم يركب فاقتصر الى نفي الركوب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج تریاکی، 19ص (318-311 و 336-346)، اندازه: 18×22/5سم [ف: 9 - 104]
S.-ul-qasidat-il-himyariyya
شرحی است بر قصیده ابوسعید نشوان بن سعيد بن نشوان حمیری (-573ق) موسوم به «خلاصة السيرة الجامعة الاخبار ملوک التبابعة» که در آن به بیان پادشاهان حمير و اذواء و اقیال پس از آن پرداخته بود. شارح چند بیت از قصيده ذکر کرده سپس به شرح آن می پردازد. این شرح ظاهرا همان شرح قاضی اسماعیل جرافی می باشد. آغاز قصیده: «الأمر جد و هو غير مزاج / فاعمل النفسک صالحا يا صاح». آغاز شرح: «هود النبي عليه السلام بن عابر بن سالح (كذا) بن ارفخشد بن سام بن نوح عليه السلام، اتفق كثير من علماء السير»..
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1587/5
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان - رم 1150؛ خط: نسخ، كا: سعید بن صالح بن محمد عقیل سمحی، تا: پنج شنبه 6 جمادی الثانی 1087ق؛ 130ص (259-388) [عکسی ف: 4 - 449]
Š.-e qasīda-ye havlīyya = š.-e qasīda-ye majma'-ol favā’ed
جوهری تبریزی ، عبدالله، ق7 قمری
jowharī tabrīzī, 'abd-ol-lāh (13c)
وابسته به: قصيده حوليه = مجمع الفوائد؛ جوهری تبریزی، عبدالله (قرن 7)
در شرح قصيده حولیه در کیمیا از خود عبدالله جوهری تبریزی زنده در 680ق که به شام سفر کرده و با بزرگان آنجا مانند کرده و با ارغون پادشاه ایران برخورده است. در آن از شعرهای سوزنی و قطران و مهستی و بندار رازی و ابراهیم حداد زنجانی آمده و از عزالدين کرخی و جابر یاد شده است. از خود او هم در آن یاد شده است و در آن آمده «من دیدم در شهر تبریز در سنه 686 ست و ثمانين وستمائة»؛ نیز در آن از میاوس حکیم و محمد بن امیل یمنی و طغرایی و ابن عباس و قشیری و امام فخر رازی و محمد غزالی و امام شافعی و ابن سینا و ابن مغديف مغربی و احمد ماردینی و سنایی یاد شده است. در آن از کتاب هایی چون: شذور الذهب اندلسی مغربی، خريدة الدهر، اسرار نامه عطار، مقامات حریری، ارض النجميه محمد بن امیر یمنی، شرح الرموز، مروج الذهب مسعودی، ماء الورقی محمد یمنی، الحماسة البصرية صدر الدين بصری، الحماسة ابي تمام، صحاح جوهری، کتاب کیمیای ارموی، تراكيب الانوار موید الدین طغرایی، جراب الغش در «ابا» ها، سر الكواكب طغرایی، رسالة الروحانيين همو، شرح نود و نه نام سعد الدين حموی، سبعين كبير جابر و خواص او، صحیفه خالد بن ولید نیز نام برده شده است. این است نمونه ای از مطالب کتاب: 1. تعریف و تحقیق کلمه ناوک؛ 2. تحقیق کلمه حی؛ 3. اسامی انواع عطریات؛ 4. تعريف و اسامی هفت طبقه چشم؛ 5. داستان ساختمان دلو که ملکه که بسیار مرموز و عجیب بوده؛ 6. تعريف هوای صالح؛ 7. صفات جواهر؛ 8 شناب بجای شنا؛ 9. حکایت موسی و خضر؛ 10. سؤال از شیخ خود در معنی و علت تسميه عرش به عظیم و کریم؛ 11. شعر از ارجانی؛ 12. حکایت معاندت امیر بوغا و نصارا در زمان ارغون با مؤلف و کشته گشتن همه آنان در یک روز؛ 13. احترام کردن اهل تبریز شهاب الدین کیمیاگر را و ذلیل شدن او؛ 14. عطایای سلطان به شهاب الدین کیمیاگر؛ 15. انانیت ولی و نبی و نتایج آن؛ 16. چهل و هشت صفت صاحب حسن؛ 17. حکایت صیاد و حضرت رسول (صلی الله علیه و آله)؛ 18. اسامی دارندگان اکسیر؛ 19. تعريف حربا و وجه شباهت او با کیمیا و مطالبی در این مورد که بسیار ممتع است؛ 20. اشاره به اینکه کیمیا در خاندان حضرت مولی علی باشد و دلیل بر شیعه بودن مصنف؛ 21. دو رباعی که شاید از مؤلف است؛ 22. شعر از سنائی؛ 23. مقابله با مفتتح گلستان سعدی؛ 24. مکاشفه و اشراقی که به مؤلف روی داده در تربت شیخ سعدالدین در ولیان کوه تبریز؛ 25. اصطلاحات کشتی رانی و غواصی؛ 26. نقل از احیاء
العلوم امام غزالی؛ 27. معنی لغت لالا و تشبیهی لطيف؛ 28. کتاب مفتاح الحكمة العظمی؛ 29. اسامی هفت گانه مهره ها و منصوبه های نرد؛ 30. شرایط و خصلت کریم؛ 31. تعريف تاج و اکلیل؛ 32. محل اراده در دماغ است نه در دل؛ 33. نقل من شرح رسالة السفيان الثوري من تفسير الكاشفی (حاشیه)؛ 34. آداب تیراندازی و انواع آن ورای حکماء درباره این فن؛ 35. اشاره به مرزبان نامه و پروانچی؛ 36. مناجاة و اشعار مؤلف؛ 37. اسامی انواع نیزه؛ 38. اسامی هفتگانه ماء الحكماء؛ 39. اشاره به حکایت لاکپشت و بوزینه کلیله و دمنه؛ 40. نام خورشها و اباها؛ 41. اشاره به اینکه سی سال سر کیمیا را مستور داشته؛ 42. اشاره به اینکه به تهمت جاسوسی او را گرفته و هلاکو خان فرمان قتلش را داده بود و وقایع دیگر؛ 43. روایت شیخ احمد ماردینی از عماد الدین طبيب از شیخ علی حاضری؛ 44. روایتی که در جامع دمشق از پیری صد و بیست ساله به نام شریف شنیده؛ 45. روایت از شیخ علی حاضری در قلعه دمشق در دار الكامليه؛ 46. حكاية شرف الدین ثابت و عم زاده جوهری در شهر سیواس؛ 47. حکایت مهستی با غلام و چندین رباعی مهستی؛ 48. حکایت عربشاه طباخ ملک اشرف و شرح تصویر سکه ها در تاریخ 65 هجری؛ 49. حکایت لقلق و روباه؛ 50. حکایت سه یار موافق؛ 51. حکایت سوداگری ناظم و مؤلف در تبریز به سال 650، 52. حکایت دستگیری مؤلف زمان سلطان عزیز الدين سلطان ارزن در 650 در دور هلاکو خان؛ 53 حکایت مؤلف زمان ارغون و امير بوغا؛ 54. حکایت دختر سبزی فروش بغداد و خلیفه؛ 55. حکایت مؤلف با دیوانه در بازار انکش تبریز؛ 56. حکایت خالد بن یزید با خسوره خویش مریانوس؛ 57. حکایت يعقوب به سهل؛ 58. حکایت جنید و سهل تستری؛ 59. حکایت ذوالنون مصری و پیر در لاذقیه؛ 60. حکایت عبدالملک و مهره بازوری او در تفصیل ساختن آن مهره؛ 61. حکایت آن پیر که در بصره کربه و ماکیان داشت؛ 62. حکایت مست و قاضی در بغداد؛ 63. حکایت ابونعیم و مضاحک گفتن او در عهد حضرت رسول؛ 64. حکایت محمد جوینی و عز الدين کرخی زمان اباقاخان در مدرسه شهرستان قزوین؛ 65. حکایت محمود پولادگر در شهر تبریز؛ 66. حکایت یوسف قمینی در کوه لبنان؛ 67. حکایت عبدالله مصری به نقل از کتاب ماء الورقی محمد یمنی؛ 68. حکایت مؤلف با ملک ناصر الدین پادشاه شام و على صعيدی در 650 با لطائف؛ 69. حکایت ابوبکر و صحابی هنگام مرگ؛ 70. حکایت امیر صافی و شهاب الدین راوی وی؛ 71. حکایت برهان الدین نسفی که از کیمیا گران بود و ابن سینا؛ 72. حکایت مؤلف با ارغون بن اباقا خان و شهاب الدین کیمیاگر در تبریز؛ 73. حکایت بقراط با شاگرد خویش؛ 74. حکایت بلوقيا؛ 75. حکایت خبیص راهب بابکتر زبندق داری پادشاه مصر به روایت زین الدین طبيب؛ 76. حکایت جمال الدین مذهبی با مؤلف؛ 77. حکایت خطيب جامع دمشق در آدینه نخستین شوال سال 550 هجری؛ 78. حکایت طبیب بخاری و ارغون در 681؛ 79. حکایت ارس از مصحف الحيوة؛ 80 حکایت فرندیس پادشاه فرنگی و خاج؛ 81 حکایت مجنون بنی عامر؛ 82 حکایت شاگردی مؤلف خدمت علاء الدين منطقی طاوسی در قزوین؛ 83 حکایت قاضی مصر با ملاح در کشتی؛ 84. حکایت ذوالنون و سیاه حبشی؛ 85 حکایت شیخ اسحق كلابادی؛ 86 حکایت جد البحر و پیر سنگبر؛ 87 سرگذشت خود مؤلف که بی سواد بوده و پس از وصول به این علم ابواب علوم بر رویش گشوده شده؛ 88 سخن مؤلف درباره سودهای این کتاب و شیوایی آن؛ 89 تعریف پرنیان و انواع آن؛ 90. تعریف قصائد سبعه طوال؛ 91. مثل سایر «مشت گرسنه از گرزشاه سنگین تر است»؛ 92. عیار زر مغربی و مصری؛ و شعرهای فارسی بسیاری در این کتاب دیده می شود. (دانش پژوه) مؤلف این اثر در عین حال که کیمیا گر است، در ادب پارسی از نظم و نثر دارای قدرست است و در شعر «جوهری» تخلص می کرده (صدر عالم را بگوید که محمد جوهری ** تا کی اندر سلسله بر بسته چون دیوان شود). آنچه از متن بر می آید این است که مؤلف مقیم تبریز بوده است و از ذکر داستان شهاب الدین کیمیاگر به سال 681ق و هم داستان او در بازار تبریز به سال 660ق می رساند که از مردمان اواخر قرن هفتم هجری است. اسلوب شرح در آن چنین است که هر بیتی مصدر است به عنوان «شرح بیتی دیگر» و مختوم به «شرح این بیت تمام شد الحمد لله و صلوات الله على سيدنا محمد و آله اجمعين» (با جمله های ختم مشابه مذکور، کشف الظنون (2: 229) اثر منظومه را با عنوان «قصيدة في الكيميا» ذکر نموده و آورده است که عدد ابیات آن 152 است، اما شاعر را نشناخته است و هم آورده است که خود شاعر این قصیده را شرح قطوری نموده است.
آغاز: بسمله، در کمال حسن رویش چون جمال آمد جبین ** از صباح روی او في الحى نادوا مصبحين. الحمد لله که شرح این قصيده بر قوت سخن این بزرگ کرده می شود که می فرماید: المعنى في قلب الشاعر زیرا بر هر کسی که بی این شرح این ابیات را مطالعه فرمودی پنداشتی که غزلی گفته و دلارامی را ...
آغاز: ولا غريبة يكاد زینها مضيء و لو لم؛ انجام: از بهر خود علفی بسازی و بجو خوردن مشغول شوی که ترا غیر از دو گوش و دنبی در نباید. شرح این قصیده تمام شد و الحمد لله وحده و صلواته على محمد و آله اجمعين ...
خط: نسخ، كا: غياث الدين بن عبدالله تبریزی، تا: 123ق، جا: سمرقند، مدرسه میرزا الغ بیگ؛ افتادگی: آغاز؛ 108گ، 28 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد علی جیلانی، تا: 1 صفر 1232ق؛ 257گ، 14 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2638]
آغاز: برابر؛ انجام: قصيده حوليه: گر تو خواهی تا بهشت خلد بینی هان بين ** هذه جنات عدن فادخلوها خالدين. (در پایان (ص 5) می گوید که خلسهای مرا در تربت شیخ سعد الدين در ولیان کوه شهر تبریز دست داد و بیت آخری را کسی بر من آشکار شد و بمن گفت و شعر آخری که خود سروده ام اینست: ملک توران ملک شه کیخسرو آمد بر زمین ** کین خلف آمد زمن در کشور ایران زمین ). انجام شرح: در زیر سخن جاهلیت کافران بت پرست شاید نهادن بگو که نه و السلام شرح بیت تمام شد و الحمد الله وحده و الصلوة على خير خلقه محمد و آله الطاهرين - ملک ایران ملک شه ... که تو را غیر از دو گوش و بی بینی نباید. تمت الحولية بشرحها بحمد الله و حسن توفيقه و الحمد الله وحده و الصلوة على خير خلقه سیدنا محمد و آله الطاهرین
خط: نسخ و نستعلیق، كا: يحیی بن ابوالمعالی حسینی رضوی همدانی، بی تا، برای پسر خود؛ محشی از «یحیی الحسینی الرضوی» زنده در 1254 که در ص 5 تاریخ تولد فرزند خود صدرالدین ابو المعالی محمد آقا بزرگ در روز سه شنبه 9 رمضان 1254 را نوشته؛ در پایان نسخه این مطالب هست: 1. القصيدة المبشرة از ناصر خسرو (نونیه) (163)، 2. قصيده رائيه بدیعی طوسی در تدبیر حجر مکرم (167)، 3. دو مثنوی از خود جوهری (168)، 4. قصيده رائيه از همین بدیعی (169)، 5. دو قصیده نونيه و عينيه از مولوی (170)، 6. قصيده تائیه ابن عمویه (171)، 7. دو قصيده الفيه و میمیه از جلال الدین ابن ولد (172)، 8. قصيده رائيه کوکبی (173)، 9. قصیده میمیه از این عمویه (173)، 10. سه قصيده نونيه به نام «کافيه وافيه» و دالیه و رائیه از مولوی (174- 176)، 11. رساله اوزان حکماء فلاسفه از میرزا محمد افشار خراسانی از روی خط ابو الحسن کرمانی (177-178)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 90گ، 26 سطر (15/5×9)، اندازه: 22/5×16 سم [ف: 11 - 2255]
آغاز: برابر؛ انجام: ملک ایران ملک شه کیخسرو آمد بر سرير ** کین خلف آمد زمن در کشور ایران زمین
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 23 رجب 1282ق؛ 226گ، 15 سطر، اندازه: 21×7سم [ف: 68]
آغاز: برابر؛ انجام: که ترا از دو گوش و دنبی در نباید شرح قصيده تمام شد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1291ق، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 277 ص (1-277)، 12 سطر (12/5×7/5)، اندازه: 17×11 سم [ف: 6 - 804]
Š.-u qaşīdat-i hayāt-il-qulüb
کاشانی، احمد بن محسن، - 1107 قمری
kāšānī, ahmad ebn-e mohsen (- 1696)
تاریخ تأليف: 1104ق
میرزا احمد بن محمد محسن، قصیده ای سروده است در مدح امامان شیعه با مطلع: «بك في البداية بسملوا ** بك في النهاية حمدلوا / بك في الكفاية حسبلوا ** و شهود عزك سجلوا». سراینده این اشعار، این قصیده را به نام «حياة القلوب» موسوم داشته است، سپس خود آن را گزارش نموده است که همین رساله می باشد. آية الله مرعشی نجفی ره، این کتاب را به صفی الدین احمد بن محمد علم الهدی بن فیض کاشانی نسبت داده اند. آغاز: بسمله. الحمد لله سابغ النعم و دافع النقم ... اما بعد فيقول الفقير الى ربه المهيمن احمد بن محمد محسن ... هذه تعليقات على قصيدتي المسماة بحياة القلوب التي انشدتها في شان الائمة المعصومين ... بسمله. بک في البداية بسملوا ** بك في النهاية حمدلوا ** بك في الكفاية حسبلوا ** و شهود عزک سبحلوا
[دنا 138/6 (7 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: و ارخ الكتاب و ارخه و آرخه وقته و الاسم الارخة بالضم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، در حیات مؤلف؛ مصحح، محشی با نشان «منه ادام الله عزه» و غیر آن؛ مهر: «حسين صحفى» (بیضی)؛ یادداشت علی نجفی إبن منصور حسینی در سال 1267ق؛ تملك: محمد دشتی با مهر «یا محمد 1225» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 177گ، 15 سطر (16×9)، اندازه: 23/5×15/5 سم [ف: 34 - 337]
آغاز: برابر؛ انجام: و العصي بالمهملتين جمع عصا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 20 سطر، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهد-ف: - 319]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاسم في الأرخه بالضم تمت و بالخير عمت و الحمدلله وحده و صلى الله على محمد و آله.
خط: نستعلیق شکسته زیبا، كا: محمد ابراهيم بن عبدالخالق تفرشی، تا: شنبه 7 شوال 1239ق، حسب اشاره میرزا سید علی فرزند میرزا سید احمد ناظم و شارح قصیده؛ تملك: لطفعلی بن محمد کاظم تبریزی در 1337ق؛ جلد: تیماج مشکی، 166گ، 14 سطر (14×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 898]
آغاز: برابر؛ انجام: عسى الشيخ بالمهملتين كبر والعصى
بالمهملتين جمع العصا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 19 سطر (7×13/5)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 3- 1469]
آغاز: برابر؛ انجام: و الاسم الأرخة بالضم و بالخير عمت و الحمدلله وحده و صلی الله على محمد و آله. انجام: و زوی و تطالل فيطهره فتطهروا ** و لارخها فتذكروا بمديحهم فتوسلوا و به المقاصد حصلوا
خط: نسخ، كا: معین بن عبدالله حسینی کبودر آهنگی، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 159گ، 20 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 10 - 1781]
آغاز: بک في البداية بسملوا ** بك في النهاية حمدلوا / زمر القربک ارقلوا ** و الى دنوک ارغلوا
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 300گ، قطع: خشتی [ف: - 165]
آغاز: برابر؛ انجام: الطرخة بالمهملة و الراء ثم المعجمة شبه حوض كبير عند مخرج القناة و ورخ الكتاب و أرخه و آرخه و قته و الاسم الأرخه بالضم خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 212 گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 219]
شرح قصیده خاقانی- شرح قصیده گبریه
š.-ul-qaşīdat-il-×aqanī
شرح قصیده ای در علم تجوید که در ابتدا و قبل از شروع شرح یک مقدمه در ضمن پنج فصل آمده است. آغاز قصیده این مصرع است: «یا من يروم تلاوة القرآن».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:11407/4
آغاز: ... مقدمه تشمل على خمسة فصول؛ الفصل الاول في تعريف التجويد؛ انجام: وان صغر حجما كنیف ملی ء علما و الله تعالی يجعله وسيله الى عفوه و سببا الى رحمته و رضوانه.
خط: نسخ تحریری، كا: احمد بن محمد، تا: 833ق؛ افتادگی: 25×17سم [ف: 33/2- 115]
š.-e qasīda-ye ×āqānī
وابسته به: دیوان خاقانی؛ شیروانی خاقانی، بدیل بن علی (520 -595)
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه:615/1
از خاقانی که به غلط در این نسخه از امام فخر رازی دانسته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 250]
شرح قصيدة خزرجية- الجواهر السنية في شرح الخزرجية
š.-u qaşīdat-il-×azrajīyya = š.-ur-rāmiza
مرشدی، عبدالرحمن بن عیسی، 975 - 1037 قمری
moršedī, “abd-or-rahmān ebn-e ‘īsā (1568 - 1628)
وابسته به: الرامزة = خزرجية = الرامزة الوافية = قصيده را مزه؛ خزرجی، عبدالله بن محمد (-626)
تاریخ تأليف: دوشنبه سوم رجب 1004ق؛ محل تأليف: جده
قصيده خزرجيه معروف به الرامزه در عروض و قافیه است؛ بر این قصیده شرحی چند نوشته اند. این شرح از عبدالرحمن بن عیسی بن مرشد عمری حنفی است، که در تاریخ دوشنبه سوم رجب 1004 ق در شهر جده از تألیف آن فراغت یافته و در سیزدهم شعبان همان سال در مکه آن را پاکنویس کرده است.
آغاز: الحمدلله الذي ذي الطول و النعمة و الصلاة و السلام على نبي الرحمة القائل أن من الشعر لحكمة.
انجام: و الصلاة على خاتم الرسل و سيد الأبرار و على آله الكرام الاطهار.
[دنا 138/6؛ کشف الظنون ج 2ص 1337؛ اكتفاء القنوع (ص 260)
آغاز: برابر؛ انجام: وشفيع فيه اشرف الوری.
خط: نسخ، بی کا، تا: 21 رجب 1037ق؛ مجدول، با یک سرلوح؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 34گ، 14 سطر (13/9×6/9)، اندازه: 12×18/5سم [ف: 7 - 626]
آغاز: برابر؛ انجام: مطالعها اتحافه منه بالدعا.
خط: نسخ، كا: عبدالحسين بن عبدالرضا قندیل کربلایی، تا: 13 جمادی الاول 1098ق؛ کاغذ: شکری، جلد: پارچه ای، 26گ، 19 سطر (14×8)، اندازه: 20/8×14/2 سم [ف: 7- 625]
š.-u qaşīdat-il-×azrajīyya = š.-ur-rāmiza
وابسته به: الرامزة = خزرجية = الرامزة الوافية = قصيده رامزه؛ خزرجی، عبدالله بن محمد (-626)
شرج مزجی مختصری است بر قصیده «الرامزة» در علم عروض و قافيه ضياء الدين ابو محمد عبدالله خزرجی، که به حل الفاظ و
بیان معانی آن پرداخته است. سرآغاز آن کاملا با کار مرشدی هماهنگ است ولی تاریخ کتابت آن با تاریخ تألیف کار مرشدی ناسازگار است و محتمل است در نام کاتب و تاریخ آن سهوی صورت گرفته باشد.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1175/5
آغاز: الحمدلله الذي ذي الطول و النعمة و الصلاة و السلام على نبي الرحمة القائل ان من الشعر لحكمة؛ انجام: و الصلاة على خاتم الرسل و سيد الأبرار و على آله الكرام الأطهار.
خط: نستعلیق، کا: محمود بن محمد بن على بن حمزه لاهیجی گیلانی، تا: یک شنبه 19 ربیع الاول 965ق؛ جلد: مقوایی، 15گ (56پ - 70ر)، اندازه: 13/5 × 20/5سم [ف: 3 - 429]
S.-u qasidat-il-×amriyya
قیصری، داود بن محمود، - 751 قمری
qeysarī, dāvūd ebn-e mahmūd (- 1351)
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
اهداء به: امین الدوله عبد الكافي بن عبدالله تبریزی
قصیده میمیه ابن فارض با مطلع: «شربنا على ذكر الجبيب مدامة ** سكرنا بها من قبل أن يخلق الكرم» از مشهورترین قصاید صوفیانه عربی است. شارح پس از شرح نظم الدر یا قصیده تائیه ابو حفص عمر بن على سعدي ابن فارض به خواهش برادری دینی به شرح این قصیده از همو پرداخته و یک «مقدمه» دارای سه قسمت حقیقت، اقسام آن، نتایج آن در آن گذارده است. قیصری در آغاز می گوید: «لما فرغت من شرح القصيدة التائية المسماة بنظم الدر للشيخ .. ابن الفارض المصرى .. سألني اخ لی في الدين ... ان اشرح القصيدة الميمية المسماة بالخمرية التي هي الدرة البيضاء في القصايد و الشمسية الزهراء للقلايد فاجبت ملتمسه و سطرت مقتبسه و لما فرغت من تسطيره و تنميقه و تحریره جعلته مشرفة بالالقاب المولى المعظم ... امین الدولة و الدين عبد الكافي بن عبدالله التبریزی ... و لما كان بيان القصيدة متوقف على معرفة المحبة الحقيقية التي هيعين الحقيقة في بعض مراتبها و على معرفة اقسامها و نتايجها جعلت له مقدمات ثلث يبتنى الكلام عليها و يصح البيان لديها. الأولى: في حقيقة المحبة؛ و الثانية: في اقسامها؛ و الثالثة: في نتايجها».
آغاز: الحمد لله الذي تجلى لقلوب عباده المصطفين ازل الازال و احبر ارواحهم بتجليات الجمال و الجلال و نور عقولهم باظهاره
انجام: على ما فرطت في جنب الله اعاذنا الله تعالی و جعلنا من التقين و رزقنا و ایاکم مقامات العارفين و كمالان الأكملين انه ارحم الراحمين و الحمد لله رب العالمين.
[دنا 939/6، سلیمانیه، ج 3، ص 96-97؛ کشف الظنون، ج 2، ص 1338؛ مخطوطات الأدب في المتحف العراقي، ص 379]
نسخه اصل: سلیمانیه ش 1208؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 839ق؛ 16گ (322ر-337ر)، 19 سطر [فیلم ها ف: 1- 512]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 853ق؛ محشی، در ظهر صفحه آخر پنج صفحه دیگر افزوده شده که آغاز آن: «بسمله، سئل الأمان الغزالي عن قوله فاذا سويته و نفخت فيه من روحي ..» و انجام آن که ناقص است «و قوله صلعم انا اول الانبياء خلقا و آخر هم بعثا و كنت نبيا ...» می باشد؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ کاهی سفید، جلد: چرمی، 35ص، ابعاد متن: 11×6، اندازه: 12×17 سم [ف: - 26]
نسخه اصل: پاریس 1769 .P. S
(بلوشه 106/4 ش 2149)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 986ق [فیلم ها ف: 2 - 246]
آغاز: برابر؛ انجام: و الدنيا و اهلينا و حيرتنا و كلنا سیدی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ ضميمه نسخه ش 4380 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قهوه ای، مذهب، 1گ (24پ -25ر)، ابعاد متن: 23×10/5، اندازه: 27/7×13 سم [ف: 29/1 - 365]
بی کا، بی تا [نشریه: 4 - 327]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 610]
Š.-ol-qasīdat-el-×amrīyya
کرمانی، صنع الله بن شجاع، ق9 قمری
kermānī, son-ol-lāh ebn-e šojā' (- 15c)
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
اهداء به: سلطان يعقوب بهادر خان
تاریخ تأليف: 20 شعبان 894ق
شرح کوتاهی است بر قصیده میمیه ابن فارض که به قصيده خمريه مشهور است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 5478/1 - 27/148
آغاز: بسمله بهترین کلماتی که عندلیب لسان عاشقان در بستان
بیان آغاز کند ... اما بعد چون توفيق حل اشارت ورموز اولیا ... مطلع القصيدة شربنا على ... شرح: اشرب بهرسه حرکت شین دراصل لغت آشامیدن مایعات بود؛ انجام: قال على نفسه فلیبک من ضاع عمره ... شرح یعنی باید که بگرید بر حال خود آنکس که ... واگر نباشد گوش شنوا واگر نباشد مرگ مفاجات والسلام على من اتبع الهدی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 10 گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2631]
S.-u qasidat-il-×amriyya
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
شرح مزجی بر قصيدة خمرية اثر مشهور و ادبیانه عارف نامی شرف الدین ابو حفص عمر بن على حموی مصری معروف به «ابن فارض» است.
آغاز: شربنا على ذكر الحبيب مدامة ** سكرنا بها من قبل ان يخلق الكرم؛ الشرب يجيء بالحركات الثلث قال الجوهري يشرب الماء و غيره شربة و شربة و شربة و قريء و شاربوان شرب الهيم بالوجوه الثلث، قال أبو عبيدة الشرب بالفتح مصدر انجام: والنصيب والسهم الحظ بالشيء و كانه أراد بالاول المعين و بالثاني المبهم فافهم فافهم.
[ريحانة الادب: 171/8؛ کشف الظنون: 1338/2؛ هدية العارفين: 141/1، 786؛ فهرست المخطوطات، نشرة بالمخطوطات التي اقتنتها الدار من سنة 1936 1955 م: 55/2؛ عثمانعلی مؤلفاری: 223/1؛ کوپریلی 221/2 -222 و 321 و 576؛ توپقاپو سرای 545/4 و 547]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قهوه ای مذهب، 9 گ (11ر-16پ)، ابعاد متن: 23×10/5، اندازه: 27/7×13سم [ف: 29/1 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، 12گ (35-24)، 21 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 38 - 344]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 11، کاغذ: فرنگی، 10گ (115پ - 124پ)، سطور چلیپایی، اندازه: 10×6سم [ف: 35 - 19]
Š.-u qaşīdat-il-×amrīyya
جیلانی، یحیی بن حسن
jīlānī, yahyā ebn-e hasan
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
نویسنده می گوید چون بین کلمه الهیه و طرایف صوفیه مناسبت بسیار است بر آن شدم که در این رساله به شرح خمريه ابن فارض بپردازم و در آن آنچه مربوط به مسائل حکمی و عرفانی است روشن گردانم. لذا این شرح به این منظور پرداخته شد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:37/4
آغاز: بسمله و به نستعين، خير ما نطق به لسان التقرير من الحکمه؛ انجام: علی سیدنا محمد و آله اجمعين و الحمد لله رب العالمين.
كا: محمد علی بن سرابی عزیز القطيفی و دیگران، تا: (986ق)؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز مذهب، 3ص (129-231)، 17 سطر (13×7/5)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 7- 39]
š.-e qasīdat-el-×amrīyya
قاضی مهدی بن ملا اسدالله، ق 11 قمری
qāzī mahdī ebn-e mollā asad-ol-lāh (- 17c)
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه:2756
آغاز: احمد کی یا من مثل نوره كمشكواة فيها مصباح الهداية و الحدود و المصباح في زجاجة لا تحجب عن الشهود و الزجاجة كانها کوکب ... پس مقارن اینحال و متعاقب این مقال مصائب دهر ليتني مت قبلها و لم ارعدوان السفيه على الخير هاتف غیبی بنداء بشری؛ انجام: و فوق لواء بجيشن لو رقم اسمها** لا سكر من تحت الواء ذالك لرقم؛ و ترس و بیم از دل حال آنها می رود و بدشمن غلبه می کنند و دسته آنها را برهم می زنند فافهم الحمدلله الذي وفقنی با تمام شرح هذه الأبيات ... تم في يد شارحه بعون و الف ...
خط: نستعلیق، كا: علی اصغر وافی دیلمقانی، تا: 1282 ق با کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 26 گ، 12 سطر، اندازه: 16×19 سم [ف: 2 - 873]
Š.-e qasīda-ye ×mrīyya = ×om ×āne-ye qāderī
بتالوی، محمد فاضل الدين، - 1151 قمری
botālavī, mohammad fāzel-od-dīn (- 1739)
شرح نیکویی است بر قصیده شیخ عبدالقادر گیلانی سر سلسله قادریه که شاخه ای از متصوفه اند و بیشتر در عراق، هند و کشور پهناور چین سکونت دارند. گویا شارح غیر از این، شرح دیگری نیز بر این قصیده داشته است. وی بیتی از اشعار را آورده، آن گاه به شرح تفصیلی آن به صورت نظم و نثر پرداخته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15389/1
آغاز: حمد بی حد و مر خدا را می سزد ** هر یکی را از شر ابش جان رسد / سینه ها از فیض او شد بحر جوش ** هر دلی را از بهایش نور و نوش ... سقاني الحب كاسات الوصال ... نوشانید مرا دوستی و عشق خدا آگاهی كأسهای وصال را پس گفتم مر شراب خود را که نسيب من بود از خمخانه فیض الهی به سوی من بیا؛ انجام: مر تو را باشد سزا حمد و سپاس ** زاید و افزون ز عقل و هر قياس الحمدلله اولا وآخرا ...
خط: نستعلیق، کا: کریم بخش قادری، تا: محرم 1316ق، کاغذ: شرقی، 97گ (1پ -97پ)، 15 سطر، اندازه: 9/5×17/5 سم [ف: 39-136]
شرح قصیده خمريه ابن فارض - مشارب الأذواق
š.-u qaşīdat-il-×amrīyya = ma×zan-ul-mulūk
سنندجی، عبدالعظیم
sanandajī, ‘abd-ol-'azīm
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
بعد از شرح هر بیت به عربی، ابتدا مختصری به فارسی و سپس رباعی منسوب به جا می آورده شده است و در پایان قصیده میمیه ابن فارض آمده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18769
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله الذي خلق العرب و العجم و علم کلامة لم يعلم؛ انجام: و لدفع امراض النفوس طبيب ** ولدعاء حضرة القدوس مجيب. وليكن هذا آخر الكلام و الحمد و الصلوة و السلام ما به الاختتام.
خط: نسخ، كا: عبدالحمید برای اعزازالملک، تا: 15 ربیع الاول 1316ق، جلد: تیماج قهوه ای، 54گ، 14 سطر (15×7/5)، اندازه: 13×21/5سم [ف: 51 - 138]
S.-e qasidat-el-×amriyya
جابری انصاری، حسن بن علی، 1287 - 1376 قمری
jāberī ansārī, hasan ebn-e ‘alī (1870 - 1957)
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
[دنا 939/6؛ فهرستواره 571/7]
اصفهان؛ صارم الدوله (كتابخانه فرهنگ اصفهان)، شماره نسخه: 1069
آغاز: سبحانه من جمیله لا لوجهه نقاب الاالنور؛ ای گشته نهان ز غایت پیدائی ** عین همه عالمی ز بس یکتائی / زان بیشتری که در عبارت گنجی ** زان پاک تری که در اشارت آئی؛ انجام: و آن لحظه که شد تمام آورد بدر ** تاریخ نه و سال وی از شهر صفر ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: سه شنبه 24 رجب 1309ق؛ 101ص، 12 سطر (13×8)، اندازه: 21×13سم [ف: - 163]
Š.-u qaşīdat-il-×amrīyya
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
ناشناس و ظاهرة غير همانند:
آغاز: شربنا على ذكر الحبيب مدامة ** سكرنا بها من قبل أن يخلق الكرم؛ انجام: و اسرحت نفوس الفقراء بصلاح امورها و نیل مرامها و انتظامها. الحمد لله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله اجمعین.
شرحی است بر قصیده میمیه ابن فارض موسوم به قصيده خمريه (البته ابیاتی چند از آن) ولی نه به شکل عرفانی و طريق صوفیان بل به طریق اهل کیمیا و کیمیاگران، شارح پس از آوردن هر بیت نشان می دهد که در این بیت ابن فارض چه نظر کیمیاوی داشته و این الفاظ او چه رمزی از رموز کیمیاگران بوده است؛ کا: محمد نعیم محمد آبادی، تا: 1083ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، ص (226-232)، 25 سطر (15/5×8)، اندازه: 16×23/5سم [ف: 10 - 482]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین و صلی الله على سيدنا محمد و آله الطاهرین و بعد فهذه شرح؛ انجام: ياخير من دعى و خير من اجاب برحمتك يا ارحم الراحمین و صلی الله على سيدنا محمد و اله الطيبين الطاهرين. در اینجا شارح با قوائد اکسیر سازان به شرح قصیده میمیه ابن فارض پرداخته و می گوید شرح این قصیده برای شناخت صفت خدا در عمل اکسیر حیوانی است؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: هادی تبریزی، تا: 1277ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 10ص
( 117-108)، 20 سطر (12×6)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 9 - 87]
آغاز: شربنا على ذكر الحبيب مدامة ** سكرنا بها من قبل ان يخلوا الكرم؛ اعلم أن هذه القصيدة مبنية على اصطلاح الصوفية فانهم يذكرون في عباراتهم الخمرة باسمائها و اوصافها؛ انجام: اذا كان هذا الدمع يجرى صبابة ** على غير ليلي فهو دمع مضيع؛ فوا اسفی آن لاحيات هنيئة ** ولاعمل يرضى به الله صالح
خط: نسخ، كا: سید محمدباقر تبریزی، تا: ربيع الاول 1278ق، جا: لنگر کرمان؛ مهر: «صراط على حق نمسکه» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ، 16 سطر، اندازه: 22×15سم [ف مخ - 3 - 1242]
Š.-e qasīdat-el-×amrīyya le-ebn-e fărez
وابسته به: القصيدة الخمرية = قصیده میمیه؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
ناشناس و احتمالا غیر همانند:
نسخه اصل: پاریس 1769.
S. P (بلوشه 106/4ش 2149)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 986ق [فيلم ها ف: 2 - 246]
آغاز: قال الشيخ الامام العالم العامل ... المعروف بابن فارض المصرى ... شربنا على ذكر الحبيب مدامة ... الشرب آشامیدن آب و غیره و الشكر بالفتحتين مست شدن، الكرم درخت انگور؛ انجام: رباعيه: ای صنع تو لحظه لحظه از خانه کن ** صد نقش برانگیخته بر لوح کهن / خواهم که شود صحیفه عمر مرا ** بر یاد تو ختم شد بر این ختم سخن. تمت الرسالة الميمة بغایت رسید ... و آن لحظه که شد تمام آورد بدر تاریخ و مه سال وی از شهر صفر
خط: شکسته نستعلیق، کا: شیخ غلام وروئی، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 13گ (61-73پ)، اندازه: 17×11سم [ف: 9- 373]
آغاز: شربنا على ذكر الحبيب مدامة - سكرنا بها من قبل أن يخلق الكرم ... می گوید نوش کردیم و با یکدیگر به دوست کامی خوردیم، بر یاد حضرت دوست؛ انجام: و ليس له نصيب و لا سهم ... و سبیل خرم و کیاست نسپرد. ترجمه ای ست به نثر و شرح گونه از ناشناس؛ خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1347ق؛ 4گ (7ر -10ر) [ف: 3 - 260]
چند شرح از قصیده خمريه؛ بی کا، بی تا، خریداری از میرداد خان [رایانه]
Š.-ul-qasīdat-id-dālīyya
قراچه داغی، محمد رضا بن نور محمد، ق14 قمری
qarāče-dāqī, mohammad rezā ben nūr mohammad (20c)
وابسته به دیوان نابغه؛ نابغه ذبیانی، زیاد بن معاویه (18)
تاریخ تأليف: 22 محرم 1280ق
در این شرح قصیده دالیه نابغه ذبیانی «یا دارمية بالعلياء فالسند» گزارش شده و به مشکلات لغات و اعراب و خلاصه معنی می پردازد و به مناسبت ابيات قصيده شواهد و نظائری از آیات و اشعار و امثال عرب می آورد تا فایده شرح برای خواننده بیشتر باشد.
چاپ: مشار عربی، صص 558-559؛ تبریز، سنگی، 1301ق، خشتی، 69ص (صص 80-148)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10692/2
آغاز: الحمد لله الذي زين سوالف المعانی بغدائر الاستعارات و رشح صدور الغوانی بفرائد الكنايات شفع الحقائق بغرر المجازات؛ انجام: و هو كون الصخر مشتهرا كالتودد لكنما ذكرته لزيادة المبالغة و كمال التاكيد هذا آخر ما اردته من الشرح..
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن درویش محمد کازرونی، تا: 1305ق؛ 26گ (30پ -55ر)، 26 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 27 - 139]
Š.-e qasīda-ye dālīyya dar madh-e hojjat-ol-eslām šaftī
شرح قصیده ای است به عربی، در مدح حجة الاسلام سید محمدباقر شفتی اصفهانی. در این شرح ضمن ترجمه لغات اشعار به معانی آنها نیز پرداخته شده است. نام سراینده قصیده که به عربی سروده شده و همچنین شارح آن، در منابع موجود یافت نشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15566/1
آغاز: ... و الهداية زبدة العلماء و قدوة الفضلاء و ملاذ الفقراء ... أعني جناب حجة الاسلام أدام الله ظله العالي على رؤس الأنام و حرسه من نوائب الأيام. أصحوت من غصة حلت بلغدودی ** و انجذ هميان عبرات على رودی؛ انجام: هم أئمتنا حقا فصل على ** أرواحهم غير محدود و معدود ... الأعلام جمع العلم القلم العالم الجليل القدر بسیار دانا و کوه و آية الأمالید ...
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، 23گ (1ر-23)، 9 سطر، اندازه: 13/5×7 سم [ف: 39 - 482]
Š.-e qasīda dar kīmīā
شرحی است فارسی بر قصیدهای عربی در کیمیا، این قصیده به صورت رمز بوده و در شرح رموز آن بیان شده است. آغاز قصيده: «بسمله و انا شيخ كبير في حجور المرضعات ** ولدت امی ابا من عظيم المشكلات».
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 29/165-5825/3
آغاز: بسمله و انا شيخ كبير في حجور المرضعات ... شرح این ابیات است و انا شیخ ... معنی این است که من پدربزرگم و در کنار شیردهندگانم. بدانکه ركن ترابی را در رموز حکما شیخ گویند؛ انجام: از منصور حلاج از روی صورت و معنی ظاهر و باطن بی دریغ و مکشوف بیان کردیم این است کیفیت تماثل و تشابه حجر اعظم با موالید ثلاثه نباتی و حیوانی که در بیان آوردیم و السلام قد تم.
خط: تحریری، كا: على بن محمد مهر آبادی، تا: پنج شنبه 21 ربیع الأول 1339ق؛ جلد: مقوای، 6گ، 14 سطر، اندازه: 10×17سم [ف: 5 - 2639]
š.-ul qaşīdat-ul duraydīya
وابسته به: مقصورة ابن دريد = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
مشهد؛ میبدی؛ شماره نسخه: 234/2
آغاز: يا ظبية اشبه شئ بالمها ... الدجى يكتب بالألف و الياء و كل اسم من ذوات الياء و الواو اذا نضم اوله او انكسر شرح کوتاهی است که بین سطرها نوشته شده ؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، 13 (71ر-83پ)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 1 -185]
Š.-u qasīdat-i di'bil at-tā’yya
فارسی، محمد بن محمد، - 1134 قمری
fārsī, mohammad ebn-e mohammad (- 1722)
وابسته به: القصيدة التائية = قصيدة دعبل خزاعی دعبل خزاعی (246-148)
تاریخ تأليف: شنبه 14 رمضان 1102ق؛ محل تأليف: اصفهان شرح نیکویی است بر قصیده معروف دعبل بن على خزاعی در شهادت حضرت امام حسین (علیه السلام) «مدارس آیات خلت من تلاوة». پس از هر بیت یا چند بیت مفردات لغوی و اعراب كلمات با اختصار آمده، سپس با عناوین «المعنی» اشعار شرح می شوند با ذكر بعضی احادیث و روایات و وقایع تاریخی مناسب مطالب بیت ها. در آغاز دارای سه «حدیقه» است: 1. نبذ من أحوال الناظم؛ 2. نقل القصيدة بحضرة الرضا عليه السلام؛ 3. نبذ مما يتعلق بالقصيدة. قصیده را علامه مجلسی در بحار الانوار (247-245/49) نقل کرده است.
آغاز: ان اطيب زهرا انفتقت عنه اكمام الأزهان واحلى قطف اهدى من حديقة الاخلاص الى اللسان حمد من تقدس بوجوب وجوده ... ... اما بعد فيقول احوج المربوبین ... محمد المدعو كمال الدين بن محمد المدعو معين الدين الفسوى الفارسی ... هذا لئال نشرتها على عرايس ابكار بهرت انوار وجوهها الغرر ...
انجام: و أن ينفع بهذا الشرح شيعة آل النبي صلوات الله و سلامه عليهم اجمعین انه خير موفق و معین.
چاپ: دارالخلافه طهران، سنگی، 1308، جیبی، 224؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1307، جیبی، 224 ص
[دنا 940/6 (9 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: و المرضين من صحابته و جنده.
خط: نسخ، كا: میر سید محمد بن میرزا حسین طباطبائی، تا پنج شنبه 18 رجب 1149ق؛ مقابله کرده همان عبدالرضا در روز جمعه 17 شوال 1149 با خط شارح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 109گ (69پ -177ر)، 15 سطر (5/5×11)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 16 - 487]
آغاز: هو ابو تمام و مدفنه بالموصل و الجدث القبر؛ انجام: برابر در فهرست از محمد قزوینی دانسته شده؛ خط: نسخ، كا: زین الدین، تا: شنبه 17 ربیع الاول 1162ق، جا: نجف اشرف؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 90 گ، 18 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 6- 15]
آغاز: و خلوصهم في ولاء النبي و آله الطاهرین صلوات الله عليهم اجمعین؛ انجام: بسبع مرات يزوره فيها كل ملك مقرب و كل نبی مرسل ... و المرضيين من صحابته و جنده
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 75گ (5 ر - 80ر)، 17 - 19 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 43 - 206]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 67گ (75-141)، 10 و 20 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 22 - 13]
آغاز: قال في الرسالة المعموله لشرح قصیده دعبل التائيه ... و الرساله مصدره بقوله بعد التسمیه آن اطيب زهر قال و بعد ما فرغت من تأليف هذا الشرح ... خدمت بها خدام ساحة قدسيه ... اعني
روضة مولای و مولى الثقلين ابی الحسن؛ انجام: ما قال مؤمن فينا شعرا يمد حنا الابني الله له مدينه في الجنه اوسع من الدنيا بسبع مرات فيها كل ملک مقرب و كل نبی مرسل. بخشی است گزیده از آن شرح که در این جنگ درج گردیده؛ خط: نستعلیق متوسط، کا: سید محمد صادق طباطبائی، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: سید محمد صادق طباطبائی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 11ص (149-159)، اندازه: 18×11سم [ف: 23 - 274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 جلد: مقوایی، 62، 25 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 5 - 409]
خط: نسخ، كا: محمد ابراهیم خونساری، تا: 1267ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1338]
آغاز: برابر؛ انجام: ينتصف منهما اخذا من قوله تعالی و ما ارسلناک الارحمة للعالمين انتهى
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی با امضای «ق» و «منه ره»، برخی از عبارات عربی در حاشیه به فارسی ترجمه شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 129 گ، 13 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5- 2640]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 15 ذیحجه 1303ق، جا: همدان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 100گ، 15 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 9 - 26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: يوسف بن عبد العظيم، تا: 1304ق، جا: تبریز؛ 54گ (67-120)، 19 سطر، اندازه: 11×16/5سم [ف: 36 - 423]
آغاز: برابر؛ انجام: و عترته الطاهرين و المرضيين من صحابته و جنده
بی کا، بی تا [ف: 10 - 41]
š.-e qasīda-ye de'bel at-tā'īya
موسوی فندرسکی، محمد شفیع بن محمد شریف، ق12 قمری
mūsavī fendereskī, mohammad safī“ ebn-e mohammad Sarif (- 18c)
وابسته به: القصيدة التائية = قصيدة دعبل خزاعی؛ دعبل خزاعی (246-148)
تاریخ تأليف: 1188ق
شرح القصيدة الدريدية - شرح قصيدة دعبل 387
قصيده تائیه ای است از ابوعلى دعبل بن على خزاعی، شاعر معروف عرب، در مدح حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) و شرح از سید محمد شفیع بن محمد شریف موسوی فندرسکی است، که در آن به ترجمه علامه مجلسی (1111 ق)، اشاره کرده است.
مشهد، الهیات، شماره نسخه:22792/7
آغاز: بسمله اما بعد این قصیده ایست کثیر المنفعت مبارک وافر البرکت که دعبل بن على
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر، تا: ربيع الاول 1188ق، به دستور صاحب کتاب میرزا محمد شفیع؛ افتادگی: وسط؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 17گ (94-110)، ابعاد متن: 13×8، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 3 - 924]
š.-e qasīda-ye de bel at-tā'īya
رضوی همدانی، محمد مهدي بن محمد ابراهیم، ق13 قمری
razavī hamedānī, mohammad mahdī ebn-e mohammad ebrahim (- 19c)
وابسته به: القصيدة التائية = قصيدة دعبل خزاعی؛ دعبل خزاعی (246 - 148)
تاریخ تأليف: شب جمعه 5 شوال 1255ق شرح و ترجمه قصيده معروف دعبل بن على خزاعی «مدارس آیات خلت من تلاوة» است، در یک «مقدمه» و سه فصل» و یک «خاتمه».
آغاز: دعبل بن على خزاعی که بحسن عقیده و مذهب از اشباه و امثال خود و با مداحی اهل بیت رسالت سرافراز بود؛ انجام: تمام شد ترجمه قصیده غراي دعبل رضي الله عنه بر سبیل اختصار..
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19گ (77ر-95پ)، اندازه: 21×14سم [ف: 15 - 90]
š.-u qaşīdat-i di bil at-tā’yya
وابسته به: القصيدة التائية = قصيدة دعبل خزاعی؛ دعبل خزاعی (246-148)
ناشناس و ظاهرا غير همانند: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:4578
آغاز: بسمله، و به نستعين. قال رضي الله عنه و ارضاه تجاوین بالازمان و الزفرات نواسح عجم اللفظ و النطقات - تجاوبوا جاوب بعضهم بعضا. و الرنة الصوت يقال رنت المرءة ترن رنینا؛ انجام:
كما فعلا ذلك بقوم موسى يرجى أن يفعل مثله بانه محمد ص خصوصا مع تواتر الحديث عنه ص سيكون في امتى ما كان في بنی اسماعیل حذو النعل بالنعل و القذة بالقذة. اللهم إنا نشكو اليک غيبة اما منا و قلة عددنا ... آمین یا رب العالمين.
خط: نستعلیق، کا: محمد امین خوانساری، تا: قرن 11 مهر: نصرالله تقوی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 14 سطر (13×8/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 12 - 275]
آغاز: الحمد لله الذي شرح صدورنا بمعاداة اعداء حبيبه و وليه و جعل قلوبنا اوعية لولاء اهل بیت نبیه؛ انجام: الله مولاه و الرسول و من – بعدهما فالوصی مولاه شرح مختصری است بر قصیده تائیه دعبل که ابتداء آن «مدارس آیات خلت من تلاوة» است و شارح به توضیح لغات مهم و اعراب و جهات ادبی آن پرداخته است؛ کا: محمد جعفر بن رستم طالقانی، تا: 3 جمادی الثانی 1072ق [ف: - 27]
آغاز: بسمله روى الصدوق ... في العيون باسناده عن الهروی؛ انجام: و يقال باء ای رجع به و اللهوات اللجمات في أقصى الغمر. تم بيانه كتبت لنفسی و ستكون لغيري نخست سند قصیده است به نقل از عیون الاخبار صدوق و کشف الحق و سپس چند بیت از متن قصیده (که بقیه آن نقل نشده) و جای آن اوراق سفید است و پس از آن شرح قصیده است؛ کا سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 9ص (162-170)، اندازه: 14×10/5 سم [ف:23 - 361]
ناشناخته؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1248ق، جا: بسطام شاهرود؛ مصحح، محشی؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س 8ش 4-69]
Š.-u qasīdat-i dikr-is-sā‘a
نویسنده می گوید یکی از من خواست تا به تفسیر قصیده ای که در ذکر ساعت پرداخته ام و به قافیه تاء می باشد دست يازم. من هم این قصیده را که با مطلع: «اقتربت ساعة الأمر و القيمة قد قامت ** في نفس من دنی وحلت الشمس و لاحت» ساخته بودم به شرح کشیدم و در آنجا شناخت الهی را نشان دادم و طريق عارفان را باز نمودم. مطالعه قصیده و شرح آن می رساند که قصيده از آن با بیان می باشد زیرا در آن تعریضاتی که موهم این نظر است یافته می شود.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1545/1
آغاز: بسمه الذي لا اله الا هو حمدا لله الذيپ؛ انجام: ولا تحرقني بنا را فشانک یا جواد
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 201گ، 19 سطر (14×8)، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 10 - 45]
شرح القصيدة الذهبية- شرح قصيدة الحميري البائية
Š.-u qaşīdat-i di-r-ramma = š.-ul-qaşīdat-il-bā'īyya
امامی هروی، محمد بن ابی بکر، - 686 قمری
emāmī heravī, mohammad ebn-e abī-bakr (- 1288)
وابسته به: دیوان ذو الرمة؛ ذو الرمة، غيلان بن عقبه (77-117)
شرحی است بر قصیده بائيه ذو الرمه؛ که به درخواست شاگردان این شرح را نوشته و آن گزیده ای است از شرح یکی از بزرگان و به نام پادشاه غیاث الدین ساخته است، آنگاه به ترتیب: لغات مشکل، قواعد و نکات نحوی معانی و مقاصد اشعار تفسير گردیده است. قصيده ذو الرمه پس از مقدمه شارح با این ابیات شروع می شود: «ما بال عینک منها الماء ينسكب ** كانه من کلی مفرية سرب / و فراء غرفية آثار خوارزها ** مشلشل ضيعته بيتها الكتب».
آغاز: او شح بتحمید ک یا رب دیباجة اقوالی و اقوا بتمجید کی حججی فانه فيهما أقوالی و اعظمک و بتعظیمک حبه (حبذ ظ) حالی حالی و اشکرک و بغیر شکر کی بالی بالی انجام: سلب منه و اوراقه و الله ولي التوفيق و منه الهداية و التحقيق فله الحمد على اتمامه و صلوته على خير انامه الى قيام الساعه و ساعة قيامه.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی بن حسین بن علی بن حسین رکابی، تا: 27 ربيع الثانی 828ق؛ در 81پ -83پ قصيده معين الدين طنطرانی است (44-81پ)؛ 22 سطر (14×8) [ف: 1- 338]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: 974ق؛ پشت نخستین برگ نسخه سه قطعه مثنوی و غزل از شاعری متخلص به مرشدی یادداشت شده؛ با قصيده بائیه سید اسمعيل حمیری که مطلع آن بیت: «هلا وقفت على المكان المعتب ** بين الطويل و اللوى من كبكب»؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 100 گ، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 4 - 394]
Š.-u qaçīdat-i di-r-ramma al-bā'īyya
على بن اسكاف
alī ebn-e eskāf
وابسته به: دیوان ذو الرمة؛ ذو الرمة، غيلان بن عقبه (77-117)
قصيده بائيه ذو الرمه با مطلع: «ما بال عینک منها الماء ينسكب ** كانه من کلی مفریه سرب»، و بیت آخر آن: «كان اعناقها كراث سايفة ** طالت لفايفه او هیشر سلب»، در این نسخه شرح شده است. شارح در ابتداء چهار سطری در شرح حال سراینده قصيده یعنی ذوالرمه گفته و سپس هر بیت را على حده نوشته و کلمه به کلمه شرح کرده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1027/2
آغاز: بسمله رب يسر وسهل. قال ذو الرمة و اسمه غليلان بن عقبه و كنيته ابوالحرث؛ انجام: قد زالت عنه قشوره و کمایمه او هیشر قد سقط ورقه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: کشمیری نخودی، جلد: مقوایی، 24ص (128-151)، 19-24 سطر (10/5 × 14/5)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 9 - 27]
Š.-u qaşīdat-i di-r-ramma al-bā'īyya
وابسته به دیوان ذو الرمة؛ ذو الرمة، غيلان بن عقبه (77-117)
غیر همانند:
آغاز: بسمله: نشكره على سوابغ آلائه و نمجده با کرم صفاته در دیباچه از شرح فارسی آن نگارش ثقة الاسلام یاد می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: آغاز؛ 33گ (1-33)، 21 سطر، اندازه: 22×9سم [ف: 3 - 92]
آغاز: ما بال عینک منها الماء ينسكب ... الكلي جمع كلية و هي رقعة تكون في اصل عروة مفرية مجزوزة شرح کوتاهی است بین سطرها؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 9 گ (83پ -1وپ)، اندازه: 10/5 × 16/5سم [ف: 1- 185]
شرح قصيده ذو الرمة و شرح قصیده ای دیگر؛ خط: نسخ، كا: عبدالكریم، تا: 1255ق، جا: سنندج، برای حسینقلیخان؛ 36گ (215-180)، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 17]
š.-e qasīde-ye rā'īya
بسمل شیرازی، علی اکبر بن على، 1187 - 1263 قمری
besmel-e šīrāzī, “alī akbar ebn-e ‘alī (1774 - 1847)
قصيده رائیه در نعت حضرت علی (علیه السلام) از سروده های میرزا ابوالقاسم شیرازی از مشایخ طريقه ذهبيه و از ناظمان قرن سیزدهم می باشد، که یکی از پیروان طريق وی بر آن شرح نگاشته است. شارح بعد از هر بیت قصیده به حل موارد لغوی و دستوری پرداخته و روایات مقبول شیعی و صوفیانه را نیز ایراد کرده، ولی شرح وی ناتمام مانده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10676
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و عترته المعصومین، و بعد فقير آستان اولیاء و بنده دربار اصفيا على اکبر ابن على .. بعرض حضور اخوان الصفا و دوستان با وفا می رساند؛ انجام: یا امیر المؤمنین آیا روایت نشده است از پدر تو از آباء او از عبدالله ابن عباس، آنکه او گفت شنیدم از حضرت ...
خط: نستعلیق و شکسته، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: شمس الدین پرویزی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: شميز، 107گ، اندازه: 20×16سم [ف: 9- 193]
شرح قصیده ربوبیه- شرح قصیده سریانی
S.-ul qasidat-ir rita'iyya
شرحی است بر قصیده تائیه و در رثاء است و در آن از «والدي السعيد، جدي الجليل» نقل شده است.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:7552/4
آغاز: یاد هرو يحك قد اكثرت فجعاتی ** شغلت ایام دهری بالمصيبات؛ انجام: رحیما و رحمانا کریمی و مؤئلی
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 10گ (51پ - 60ر) [ف: 5 - 218]
š.-u qaşīdat-ir-rawḥānīyya
سمرقندی ، محمد بن اشرف، ق 7 قمری
samarqandī, šams-od-dīn (- 11°c)
اهداء به: شرف الدين عبدالرحمن
تاریخ تأليف: 695ق؛ محل تأليف: جرجانیه خوارزم
شرح مزجی و فلسفی است بر قصیده قافيه ابن سینا در احوال نفس که به گفته کشف الظنون، جلال الدين دوانی نیز شرحی بر آن دارد. آغاز: بسمله حمدلله و الصلاة ... و بعد فهذا شرح القصيدة الروحانية التي خدم بها حضرة الملك المعظم الصاحب المفخم کهف صدور الأمحم ... شرف الدين عبد الرحمن ... و لفظ تقضى من رياض روق ... التقضي نزول البازی و ما يشبهه من الهواء ...
انجام: فالجسم يتبعها لو فرمناله / و تملک المتبوع غیر معوق. الوفر المال الكثير و المنال ... لازلت في شرف و رفعته رتبة / و عداك في اسف ویاس حرمق، و معنى هذ البيت ظاهر و الله اعلم
بالصواب کشف الظنون 1345/2؛ دنا 941/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن يوسف ابی عقیل نوقارینی، تا: آغاز ذیحجه 725ق؛ مقابله شده؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 18 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 5 - 392]
آغاز و انجام: برابر؛ و معنى البيت ظاهر و الله اعلم كتب في اواخر جمادی الاخرة سنة خمس و تسعين وستمائة و لواهب العقل الحمدبلانهاية و الشكر بلاغاية
بی کا، تا: قرن 68 در دنبال آن در 32ر به خط تازه تري شعرهای است به فارسی و نشان «میر مغیث» و «المحرره» دارد [ف: 1- 339]
خط: نسخ و نستعلیق خفی، کا: محمد بن ابراهيم بن عیسی اوالی، تا: 966ق؛ 5گ (124-128)، اندازه: 15×10 سم [آینه پژوهش: سال 4ش 22 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1268ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول مذهب، 7، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5- 2632]
š.-e qasīde-ye sarsāmīyya
همدانی، محمد خان
hamadānī, mohammad-×ān
قصیده «سرسامیه» از خواجه غلامعلی همدانی، قصیده ای است عربی هزلی آشفته در لفظ و ترکیب و وزن، و شارح در این شرح بر آن است که این قصیده را که در ظاهر آشفتگی دارد و معانی آن نامفهوم می باشد، ولی در باطن دارای اشاراتی است پر محتوا، و چون بسیار مغلق می بود، هر یک از ابیات آن را در چهار بخش گزارش کرده است: «المعنى الظاهر»، تفسير مفهوم «باطنی المعنى الباطن». این شرح با نثری پر تکلف و دارای مقدمات در تعریف از ناظم می باشد.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2/ 1030
آغاز: ثمره طيبه شجره حمد اله که طوطيان انجمن ملأ اعلی را قوت نطق و نغمه سرایان سرابستان عالم بالا را قوت روح است؛ انجام: در این بیت در این موضع اصطلاح ناظم غير اصطلاح ارباب دانش و عقیده اش بر خلاف عقاید اصحاب بینش است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 13؛ جلد: مقوایی، 20گ (40-21 ر)، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 3- 259]
š.-e qasīde-ye soryānī= š.-e qasīde-ye robūbīyya
نخشبی، ضياء الدين، - 751 قمری
naךabī, zīyā’-od-dīn (- 1351)
متن دعایی است منظوم به روایت ابن عباس، که گفته شده از سوره ای از «زبور» بیرون کشیده به زبان عربی، با سرآغاز: «انا الموجود (یا: المطلوب، المقصود)، فاطلبني تجدنی ** فان تطلب سوایی (یا: كثير الخلق) لم تجدنی»، با ترجمه شرح گونه از ضیاء الدین نخشبی. نسخه های آن با یکدیگر، در متن و ترجمه جدایی هایی دارند. در شرح منظوم حاضر هر بیت عربی با دو یا سه بیت فارسی به نظم کشیده شده و قبل از هر بیت عربی، خواص آن در رفع انواع حاجات به فارسی نیز بیان شده است مثلا در بیت اول چنین آمده: «اگر کسی چهل روز بخواند صاحب نصاب گردد: أنا الموجود فأطلبني تجدنی ** فإن تطلب سوائی لم تجدني / منم موجود ای طالب کجائی ** چرا در حضرت ما مینیائی / مجوئی غیر ما را هیچ گاهی ** اگر شایسته در گاه مائی». در ابتدا این شرح منظوم 22 بیت و در پایان 4 بیت به عنوان مقدمه و خاتمه آمده که به نظر منزوی در فهرست مشترک «تقی» نامی (این تخلص در همه نسخه ها به چشم نمی خورد) بعد این دیباچه را ساخته است. شرح نخشبي یک مثنوی 11 بیتی و دیباچه ای به نثر و نیز قبل از هر بیت عربی تجزیه و ترکیب دستوری و پس از ابیات فارسی آن شرح منثور عرفانی دارد که در برخی نسخه ها نیامده است.
آغاز: آغاز ترجمه: حمد پادشاه مطلق را ... بعد تمهيد محامد احدی و تشیید مبانی ... انا الموجود فاطلبني ... منم موجود ای طالب کجایی ** چرا در حضرت ما در نیایی؛ آغاز دیباچه: این شرح سوره ای است از زبور که حضرت داود.
انجام: اگر خواهی مرا في الحال یابی ** مگر در خاطر تو این هوس نیست
چاپ: ایران، تهران، کارخانه مشهدی محمد تقی، 1284ق، سنگی، خشتی، به سعی و اهتمام مولی محمد علی صحاف طهرانی، به نفقه و درخواست مولی محمد علی بن مولی الله قلی طهرانی
در هامش)؛ ایران، تهران، 1281 قمری، با تصحیح و مقابله مولی رضا و آقا محدعلی فرزندان علی اکبر خوانساری، سنگی، خشتی، به سعی و اهتمام مولی رضا و آقا محمد علی فرزندان علی اکبر خوانساری (در هامش)
[دنا 941/6 (1 نسخه)؛ نسخه های منزوی 3486/5 «شرح قصيده ربوبیه» که نشانی 3 نسخه آن را داده؛ مشترک پاکستان 1622/3 «شرح قصیده سریانی؛ شرح قصیده ربوبیه؛ شرح دعای سریانی» که نشانی 19 نسخه آن را داده؛ همانجا 415/7 «شرح قصیده سریانی» نشانی 5 نسخه دیگر؛ فهرستواره منزوی 578-577/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: 1069ق؛ در «جنگ مرتضی قلیخان شاملو» (ص 132-134 چهار ستونی) آغاز (دیباچه) روایت از حضرت امیر المؤمنین و امام المتقین [ف: 3 - 201]
ط آغاز: بسمله. حمد مر پادشاه بر حق را ** ذو الجلال و جلیل مطلق را؛ انجام: گاه بخشد نعیم فرقانی همه کس را از مثوبات چهار کتاب آسمانی ... اجمعین.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: ابراهیم بن رحمت الله حسینی نجفی، تا: قرن 11 و 12؛ جلد: تیماج سرخ، 17ص (221-237)، اندازه: 30×17سم [ف: 24/3 - 78]
اصل نسخه: گنج بخش، ش 4010 (مشترک 1622/3)؛ خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: 1187ق، 34گ (28-61) [عکسی ف: 2 - 176]
اصل نسخه: گنج بخش، ش 1915 (مشترک 1622/3)؛ خط: نستعلیق پخته، بی کا، تا: 1197ق؛ 36گ (93-129پ) [عکسی ف: 2 - 176]
آغاز: بسمله. چنین گفتند ما را اهل اسناد ** به روح پاک ایشان نور حق باد؛ انجام: همیشه مقبل و منظور باشد ** بلا و آفت از وی دور باشد. تمت تمام شد دعای سریانی نسخه منتخب؛ خط: نسخ جلی و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، با کمند کشی، دارای سرلوح مزدوج منقش؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 14گ، 9 سطر، اندازه: 21×12/2 سم [اهدائی رهبر: 6 - 332]
آغاز: برابر؛ انجام: پس این را نظم کرده این عباس ** که او در علم و دین بود افضل الناس نسخه مانند نسخه 34045 است، با این تفاوت که اولا 4 بیت از 22 بیت دیباچه آن نسخه در انتهای این نسخه آمده و سایر آن افتاده و ثانية خواص ابیات را نیز ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ جلد: مقوا، 5گ، 12 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [اهدائی رهبر: 6 - 334]
آغاز و انجام: برابر
كا: عباسعلی نوری، تا: 1283ق، به حسب خواهش اخوی؛ 8گ (113 - 20پ) [ف: 2 - 159]
š.-e qasīde-ye soryānī = š.-e qasīde-ye robūbīyya
هر شعر با دو بیت فارسی ترجمه و برای هر بیت از ابن عباس خاصیتی نقل شده است
تهران؛ مروی؛ شماره نسخه: 295/2
آغاز: انا الموجود فاطلبي تجدنی ** فان تطلب سوای لم تجدني
تذکر: نام رساله از فهرستواره منزوی 578/7 گرفته شد؛ بی کا، تا: 1166ق؛ قطع: رحلی [ف: - 278]
š.-e qasīda-ye so’ālāt-e āmolī
آملی، میر سید شریف، ق 11 قمری
āmolī, mīr seyyed šarīf (- 17c)
وابسته به: سؤالات؛ آملی، میر سید شریف (قرن 11)
مؤلف در این کتاب قصیده ای را که مشتمل بر سؤالاتی بوده که در عنفوان جوانی داشته و بسیار از آنها استفسار می نموده و بعدها در این قصیده آنها را گنجانده است، به درخواست دوستانش شرح نموده است در محضر امیر سید علی. نسخه ای از متن قصیده در کتابخانه ملک و مرعشی با عنوان «سؤالات» و نسخه ای دیگر در قاهره شناسایی شده است. شارح می گوید در تبریز «جاویدان نامه الهی» را استنساخ می کرده است. آغاز: بسمله ستایش بر کمال لايق ذات کریمی است که سؤالات سائلان و تقاضای محتاجان و ... اما بعد بر حسب سئوال بعضی از اصحاب که در ادراک مسائل تحقيق [نسخه های منزوی 2922/4 و 749/2 که در آن خود قصیده با عنوان «سؤالات میر سید شریف» و «پرسش» معرفی شده؛ الذريعة 523/9؛ دنا 942/6]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:1006- 6/96
آغاز: برابر، انجام: تكله بدانکه هر جا که در قرآن بحث لقاء حق می کند بر طریق تشنيع و تقری است که نسبت با منکرانش می باشد قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله آیات که مشتمل بر این بحث
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای «قاضی» و «المحرز» و«شرح»؛ جلد: تیماج مشکی، 225گ، 21 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 5 - 2640]
شرح قصيدة السيد كاظم الرشتی- شرح خطبة
š.-u qaşīdat-i sīnīyyat-i “ayādīyya
شرحی است بر قصیده سينيه عياذيه از رهگذر معانی و بیان و با تمثل به شعر فارسی
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 7533/4
آغاز قصیده: اعوذ برب الناس من لوم آبس ** و من عذر ختار و
من نم مانس. آغاز شرح: ربنا آتنا من لدنک رحمة و هييء لنا ... سطریست چند سودمند به منزلت ترجمانی قصیده و عظیه سینیه را که از بحر طویل و قافيه متدارک است مشهور به عياذیه غیر عنادیه در اندرز.
انجام: بودیم چو لفظ جمع پیوسته بهم **گشتیم زهم گسسته چون حرف وداع.
کا: محمد علی کرمانشاهی، بی تا، 16گ (188ر-203ر) [ف: 5 -212]
شرح قصيدة الشاطبية- شرح حرزالامانی و وجه التهانی
S.-ul-qasidat-is-satibiyya
وابسته به: حرز الامانی و وجه التهاني = قصيدة الشاطبية؛ شاطبی، قاسم بن فيره (538-590)
در این رساله پنج بیت شاطبی درباره نون و تنوین به فارسی به نظم و نثر شرح شده است، باب چهارم آن سه فصل دارد.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 8190/7
حتى الثريا من ثرى ... التمسوا مني مع الالحاح شرحا مزهرا ** ابیات خمس في بيان النون و التنوين / للشيخ الرعيني الشاطبي في العالمين اشتهرا ** ... / نزدیک جمله مقریان تنوین و نون ساکنه ** در لام و رامد غم شود بی غنه حسن لفظ را؛ انجام: أن يذكروني بالدعالم لم يكن مستبعدا ** من لطف اصحاب لنا يعذرونی قاصدا
بی کا، تا: شعبان 1099ق؛ 4گ (77ر-80پ) [ف: 5 - 219]
Š.-u qaşīdat-iš-šāfiʻī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15940/17
آغاز: بسمله. الحمدلله العليم القديم و الصلوة و السلام على رسوله الكريم و على آله و صحبه المهتدین و بعد فيقول الفقير المحتاج الى ربه الغني فلان بن فلان المنسوب الى فلان لما كانت القصيدة المنسوبة إلى الأمام الشافعی استعارات و تشبیهات صعبة اردت ان اکشف
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج (92ر-95پ)، اندازه: 22×16سم [ف: 44 - 147]
.-u qasidat-is saduri
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
شرح ابيات الشذوری در علم اکسیر و فن الصياغة.
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 164/17
خط: نستعلیق، كا: عبدالرحيم بن ابوالحسن حسینی علوی همدانی، تا: 1253-1256ق؛ جلد: چرم زرد، 3گ (137پ -139پ)، اندازه: 21×15سم [مؤيد: 1 - 159]
S.-ul-qasidat-is-SarSariyya
ارومی، حسن بن محمد ولی، ق13 قمری
orūmī, hasan ebn-e mohammad valī (- 19c)
وابسته به: ديوان الصرصری؛ صرصری، یحیی بن يوسف (588 -656)
اهداء به: محمد شاه قاجار
شرحی است بر قصیده نونیه که یحیی بن يوسف انصاری صرصری در مدح رسول اکرم سروده و ظرافت هایی از علم بلاغت را در آن به کار بسته است. با مطلع: «ابت غير ثج الدمع مقلة ذي حزن ** کسته الضنا الأوطان في مشخص الظعن». شارح در مقدمه از محمد شاه قاجار با اوصاف و القاب یاد می کند.
آغاز: بسمله. نحمدک یا من قصر لسن الفصحاء من صفات کماله و عجز السن البلغاء عن نعوت جلاله [دنا 942/6]
آغاز: برابر؛ انجام: الاطیبین الاكرمين الذين أذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهيرا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، رکابه دار؛ تملک: محمد على بن على بن لطفعلی بن احمد تبریزی در 1298ق، عبدالحميد بن محمد على مجتهدی تبریزی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ، 11 سطر، اندازه: 13×20/5سم [ف: 30 - 69]
آغاز: برابر؛ انجام معاینا بلسع العقارب من الاجانب و الاقارب.
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1251ق؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: پارچه ای، 13 سطر (13/5×7)، اندازه: 21/8×14/8 سم [ف:7- 626]
š.-e qasīde-ye safīy-od-dīn-e ardabīlī
مشهد رضوی؛ شماره نسخه:ض 10727
آغاز: بسمله. الحمدلله الودود و الصلوة و السلام على محمد المحمود و على آله و أصحابه الى يوم الموعود؛ انجام: ای طالب حقیقت سعیکده قومه نقصان
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مذيل به مطالب متفرقه ای در کیمیا در 27 برگ می باشد [الفبائی: - 353]
š.-u qaşīdat-i țurfa ad-dālyya
وابسته به: ديوان وائلی؛ وائلی، طرفة بن عبد (86-60)
قصیده «دالیه» طرفة بن العبد البكری که از جمله معلقات است در اینجا شرح شده و شرح آن نیز به این ترتیب است که ابتداء هر بیت قصیده می آید و سپس آن بیت علیحده شرح می گردد و شرح ابیات نیز کلمه به کلمه می باشد. ختم ابیات این بیت است: «اخي ثقة لا ينثني عن ضريبة ** اذا قيل مهلا قال حاجزه قد».
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:1027/5
آغاز: لخولة اطلال ببرقة ثمد ** تلوح كباقي الوشم في ظاهر اليد؛ انجام: يرى بالسهم و الجمع الضرائب و الرمایا مهلا ای کف قدی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: کشمیری، نخودی، جلد: مقوایی، 17ص (200-216)، 19-24 سطر (10/5× 14/5)، اندازه: 14×19/5سم [ف: 9 - 29]
Š.-e qasīdat-it tantarāniyya
على بن شبلی
‘alī ebn-e šeblī
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5) با عنوان های «اللغة، الاعراب، الصنعة، المعنی» و شعر فارسی هم دارد.
آغاز: بسمله. و به نستعین. شکر و سپاس مر قادری را که ... مصطفی را . سرور صدرا صفيا ... گردانید ... چنین گوید ... على بن شبلی ... که چون دیدم قصیده غرای امام کامل ... معین الملة و الدين الطنطرانی طاب الله ثراه ... بزبان پارسی حل کنم اگر چه او را شرح کافيه وافيه بود ... برسم خدمت شهزاده ... زیناللدولة و الدين علاء للرفعة و اليقين
[دنا 942/6 ؛ منزوی 3486؛ فهرستواره منزوی 579/7]
آغاز: برابر؛ انجام: طواف کننده است
خط: نستعلیق، کا: احمد نامراد، تا: 953ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 47ص (1-47)، 17 سطر (13×6)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 9-1500]
بی کا، تا: 1080ق، جا: اصفهان؛ جلد: میشن قهوه ای، 17گ (97پ -113ر)، 18 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 398]
š.-e qasīdat-it tantarāniyya
الاهیجی، بهاء الدين محمد بن علی، ق 11 قمری
lāhījī, bahā’-od-dīn mohammad ebn-e 'alī (- 17c)
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5) ترجمه و شرح مختصری است بر قصیده «طنطرانية». مترجم می گوید در سفری از اسفار این قصیده را یافته و تصمیم گرفته ترجمه ای بر آن بنویسد، ترجمه مغلوطی بر آن یافته و کتاب لغت مهمی در اختیار نداشت جز نسخه ای مغلوط از کنز اللغة و در این حال ترجمه حاضر را نگاشته که برگرفته از همان ترجمه مغلوط است. دانسته نیست آیا مؤلف همان نویسنده تفسیر شریف لاهیجی است یا فردی دیگر است. آغاز: بسمله بعد از ستایش الهی و صلوات بر قایل ارنا الاشياء کماهی مرقوم می گردد که این قصیده بليغه که افصاح از ذهن و قاد شیخ معین الدین در حین سفری از اسفار بخاطر فاتر رسید که ترجمه بان باید نوشت ... بهاء الدين محمد لاهیجی یا خلی البال قد بلبلت بالبلبال خلى بمعنی بی غم است ...
[کشف الظنون 2/ 1340؛ مخطوطات الأدب في المحتف العراقي 382-383؛ دنا 942/6]
آغاز: برابر؛ انجام: دل نرم می کند دل خود را برای دوستان و با دوستان نرمی می کند. في عراض الوصل غاني البحر كالغدار دار ** لا ترحل فالحشا من كثرة الاسفار فاد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، گ، 21 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2633]
آغاز: برابر؛ انجام: و بجميع كمالات آراسته است و عاری است از نشانه نقایص و معایب
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نخودی، جلد: تيماج [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و على هذا القياس اینست آنچه که مأخوذ شد از شرح مغلوط و از کتاب لغت مغلوط که کنز اللغه باشد.
خط: نستعلیق نازیبا، كا: عبد الحميد بن محمد رضا یزدی، تا: 1257ق، جا: تهران مدرسه آقا محمد خواجه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (163-170پ)، اندازه: 17×12 سم [ف: 12- 247]
آغاز: دل آشوب و دل آرا دلارام ** فلک ناز عجب نوش گلندام ... بعد از ستایش الهی و صلوات برقائل ارنا الاشياء كما هي مرقوم می گردد که این قصیده بلیغه که افصاح اذهن وقاد شیخ معین الدین یافته در حین سفر از اسفار بنظر آمد ... ترجمه بان باید
نوشت ... ترجمه غلطی تحصیل نمود و کتابی از کتب که حجیت داشته باشد مفقود بود ... یا خلى البال ... خلى بمعنی بیغم است؛ انجام این است آنچه مأخوذ شد از شرح مغلوط و از کنز مغلوط و چون در حین سفر و ارتحال تسوید این اوراق رخ نمود و مقابله از کتاب صحیح میسر نبود ... و اگر بر سهوی اطلاع یابند بقلم اصلاح تصحیح آن خواهند نمود و السلام علی بن اتبع الهدی
خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ، 27 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2641]
š.-ol-qasīdat-et-tantarānīyya
خلخالی، محمد صالح بن محمد سعید، 1095-1175 قمری
×al×ālī, mohammad sāleh ebn-e mohammad saʻīd (1684 - 1762)
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5)
شاهرود؛ مدرسه اسماعیلیه؛ شماره نسخه:89/3
كا: علی نقی بن محمد على بسطامی، تا: 1276ق، جا: شاهرود مدرسه بازار (مدرسه حاج اسماعیل) [ف: - 19]
š.-ul qaşīdat-it-tanțarānīyya
؟ داغستانی، عبدالرحيم بن عمر،
dāqestānī, ‘abd-or-rahīm ebn-e ‘omar
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5)
گویا از عبدالرحيم بن عمر داغستانی.
تهران، دانشگاه: شماره نسخه: 4354/2
آغاز: قال الامام المراغی ... اقول لابد للمتكلم أن يراعي في مبدء كلامه مقصد؛ انجام: فانی عن العيوب غير معصوم. قد تم هذا الشرح على ... عبدالرحيم بن عمر الداغستاني الساكن في ولاية راحوى بتاريخ در روز چهارشنبه 24 شهر ربيع الاول سنه 1200 كاتب = مؤلف، تا: 24 جمادی الاول 1200ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 7گ (103-109)، 22 سطر (17×9)، اندازه: 21×11سم [ف: 13 - 3309]
.-ul qasidat-it tantaraniyya
احمد بن زين الدين
ahmad ebn-e zeyn-od-dīn
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1724/5
بی کا، تا: جمعه 25 صفر 1263ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 4ص (187-190)، 18 سطر (7×16/5)، اندازه: 17×15سم [ف: 8 - 262]
5.-ul qasidat-it tantaraniyya
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5)
آغاز: یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ... الخلى الفارغ و البال القلب و بلبلت ای شوشت و خلطت و وسوس و البلبال الهم
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 533. شرحی است بر قصیده الاميه معین الدین ابی نصر احمد بن عبدالرزاق طنطرانی که بعد از آوردن یک بیت به معنای مفردات آن پرداخته و سپس كل شعر را معنی نموده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 735ق؛ ص (245-240) [عکسی ف: 5 - 35]
آغاز: بسمله الحمدلله الذي خلق الانسان و خصه بنطق البيان ... و بعد فيقول .. نعمة الله بن روح الله الگور سرخی؛ انجام: و ارفاق دار فيها. هذا آخر كتابنا و الحمدلله و الصلوة على نبيه محمد رسول رب العالمين و آله و اولاده الطاهرین. نعمة الله بن روح الله گورسرخی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: مقوا، قطع: ربعی [نشریه: 3- 38]
آغاز: یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ... الخلى هو الفارغ القلب من الهموم و غيرها و بلبلت ای خطت و شووشت؛ انجام: و الجملة في محل الجر بانها صفة بع صفة لدولة و المعنى ظاهر كما ذکر و الحمدلله على الاتمام و صلى الله على محمد و آله الكرام. در این شرح بیشتر جنبه های لغوی و ادبی توضیح داده شده و به معانی عرفانی آن کمتر می پردازد؛ خط: نسخ، كا: محمد صادق حسینی قمی، تا: شنبه از ربيع الاول 1067ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26گ، اندازه: 19×8 سم [ف: 23 - 160]
خط: نسخ، کا: محمد اسمعيل بن عبد النبي نصيری، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 6گ (15-20ر)، قطع: خشتی [نشریه: 2 - 125]
آغاز: احمد الله على توالی نعمائه و تواتر آلائه حمدا يليق بذاته
ملاء ارضه وسمائه و اشكره على سوابق فضله ... و بعد فلما نزل منزل الملالة و الملامة و سكنت في غوابة الجب ... یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ... اقول الابد للمتکلم أن يراعي في مبداء كلامه مقصده؛ انجام: مضاف إلى الالطاف جمع لطف مرفوع على انه مبتداء قوله طاف فعل و فاعل خبره. کامل؛ خط: نسخ، كا: درویش محمد بن حاج ولی بن حاج رسول طرسوسی برازی حنفی قادری ملقب به قوپرانی از گروه پیجان، تا: 1127ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن زیتونی، 17گ (175پ-191پ)، 12-13 سطر (15×9)، اندازه: 15/4×12/3 سم [ف: 29/1 - 201]
ف خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 5گ (75ر -79پ)، 22 سطر (15×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 16 - 147] و [فیلم ها ف: 1- 733]
آغاز: بسلمه و ما توفيق الا بالله يا خلي البالی قد بلبلت؛ انجام: و مفعوله محذوف لما عرفت من افاده العموم في جمع
خط: شکسته تعليق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: بسمله یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ** بالنوى زلزلتی والعقل في الزلزال زال الخلى هو فارغ القلب من الهموم وغيرها وبلبت ای اخلصت وشوشت البلبال الهم والخيرن التمام؛ انجام: والجملة في محل الجر بانها صفة بعد صفة لدولة والمعنى ظاهر كما ذكر الحمدلله على وللرسول أفضل السلام الى انقراض الدهر والی یوم القيام شرح مزجی مختصری است بر قصیده لامیه موسوم به «قصیده طنطرانية» معین الدین احمد بن عبدالرزاق طنطرانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1241ق؛ پس از شرح قصیده فواید دیگری در نسخه درج شده از جمله دعای سهم الليل و ابیات عربی به مطلع: «الهی لك الحمد الذي لانهاية له ** ویري كل الأحانين باقيا»؛ جلد: تیماج مذهب، 12گ، 16 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 2633]
آغاز: بسمله قال الامام الفاضل ... البلبال الحزن و وسواس الصدر بلبلت ای حزنت؛ انجام: و من تشبث مکارم الاخلاق بجمع هذه الرحمانية. تمت ... در بلده کرمان سنه 1247 شرح لغات و عبارات قصيده طنطرانیه از معین الدین محمد طنطرانی است؛ كا: سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق، جا: کرمان؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 8ص (177-170)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23 - 361]
آغاز: بسمله. الحمدلله على فضله و انعامه و تتابع احسانه و اكرامه ... و بعد فيقول ...... محمد بن سعد لما كانت القصيدة المنسوبة إلى ... الطنطرانی المراغي ... مشتملة ... یا خلى البال قد بلبلت انجام: مبتداء الى مضاف الألطاف. شرحی است بر قصیده طنطرانی از محمد بن سعد بن يوسف آلایی؛ خط: نسخ، کا: حسن مزین بن محمد آلایی پسر شارح، تا: 1254ق، جا: ساوجبلاغ مدرسه قاضی؛ 10گ (85پ -94پ) [ف: 207-5]
آغاز: یا خلى البال ... الخلى من خلى الشيئي يخلو؛ انجام: دولة غراء فيها ادم الالطاف طاف ... و ادوم افعل التفضيل من دام
خط: نسخ، بی کا، تا: 1254ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 5گ، 21 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 2 - 897]
آغاز: یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ** بالنوى زلزلتنى و العقل في الزلزال زال ... أبرح أحزن و الأسى الحزن و سرامر و الصب العاشق و الراح كف اليد وراح مخفف الراحة أعني الاسترا؛ انجام: و يقال قصباة غراء و طاف فعل ماض بمعنی دار وادوم افعل التفضيل من دام. قد تم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 1 صفر 1257ق؛ 6گ، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 1- 343]
آغاز: یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ** بالنوى زلزلتنى و العقل في الزلزال زال؛ الخلى من خلى الشيئي يخلو خلاء او خلوة و البال و الفؤاد و الجنان بفتح الجيم؛ انجام: و الغراء تأنيث الاغر بمعنی الابيض و اراد بالابيض الظاهر و يقال قصباه غراء و طاف فعل ماضی بمعنی دار و ادوم افعل التفضيل من دام ...
خط: نسخ، كا: على بن احمد حسینی، تا: 1257ق؛ جلد: مقوا، 6گ، 18سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 2 - 896]
آغاز: بسمله. یا خلى البال قد بلبلت ... اعلم أنه لابد للمتكلم ان يراعي في مبدء الكلام مقصوده و ذلك قد يكون بایراد الالفاظ؛ انجام: و قوله طاف فعل ماض و فاعل خبره هذا آر ما اوردناه من شرح القصيدة اللطيفة على حسب بضاعة المزجاة من الألطاف ما يحيط به الا المهرة من علماء البيان ما اشرحنا انموذج وافية للتبين على درک معناه. شرح مزجی است بر قصیده لاميه معين الدين ابونصر احمد بن عبدالرزاق طنطرانی که در مدح نظام الملک وزیر سروده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 6 ربيع الثانی 1275ق؛ با حواشی به امضای «ش»، «شرح»، «فص»؛ 10گ (1پ -10پ)، 15 سطر [ف: - 156]
آغاز: بسمله یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ** بالنوى زلزلتی والعقل في الزلزال زال؛ الخلى الفارغ من خلا الشيء يخلو خلوا وخلوا و البال الفواد و الجنان بفتح الجيم؛ انجام: دم على رغم العدى وارتج بعود العيد في دولة غرا ... دم امر من دام و على
رغمم حال و الاريتاح الفرح و الابتهاج و الغراء تانیث الاغر بمعنی الابيض و اراد و ابالابيض الظاهر ... افعل التفضيل من ادام تمت القصيدة شرح مزجی مختصری است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 20 صفر 1268ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 7 گ، 18 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 5 - 2632]
آغاز: یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ** بالنوى زلزلتني و العقل في الزلزال زال؛ المعنى يا من قلبه خال عن الهم و الحزن و قد شوقت قلبی بالهموم؛ انجام: و تناسب بین اللطف و الدولة الغراء و التفات من الغيبة إلى الخطاب على حد قوله تعالى الحمدلله رب العالمین ایاک نعبد و ایاک نستعین. در این شرح پس از هر بیتی شرح کوتاه عرفانی و معنی بیت ذکر شده و دیگر جهات را بحث نمی کند؛ خط: نسخ کهن، بی کا بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 6گ (27-32ر)، اندازه: 15× 20/5 سم [ف: 1 - 201]
آغاز: یا خلى البال قد بلبت با لبلبان بال ... الخلى هو فارغ القلب من الهموم و غيرها؛ انجام: و الجملة في محل الجر بانها صفته بعد صفة لدولة و المعنى ظاهر کما ذکر.. شرح مزجی متوسطی است بر ابیات مسدس با مطلع «یا من خلی البال قد بلبلت با لبلبان بال» مشتمل بر شرح لغات و بیان نکات ادبی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 11گ (98-108)، 17 سطر (15×9)، اندازه: 20/5×15 سم [رایانه]
آغاز: بعد از خطبه: يا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال ** با النوى زلزلتی و العقل في الزلزال زال؛ ای فارغ البان من الغم و الحزن و البلبله و البلبال الهم و وسواس الصدر؛ انجام: منزفي نادي الاعادی طارق الاجال جال ** ما لهم قدر اعهم في شدة الا وجال جال؛ النادي المحفل ای مجتمع الناس و مسحدثهم و الاعادی جمع الاعداء ... و العقل لاجل بمنزلة الجدار للبعير في المني عما لا يليق به او من جلبت السريف اذا صولته تمت الاشعار. شرح قصيده طنطرانیه رشید وطواط؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1557]
Š.-ol-qasīdat-et-tantarānīyya
وابسته به: القصيدة الرجعية = القصيدة الطنطرانية = قصيدة لامية؛ طنطرانی، احمد بن عبدالرزاق (5)
غیر همانند:
شرح «یا خلى البال قد بلبلت بالبلبال بال» با عنوانهای «الاعراب، الصنعة، المعنی» به فارسی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 184]
آغاز: خلی از خلايخلو به معنی فارغ بال دل جز شرح على بن شبلی؛ خط: نستعلیق، كا: على بن احمد، تا 1250ق؛ 13گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 3- 163]
š.-e qasīda-ye ‘abd-ol-bāqi afandī
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
قصیده ای است از عبدالباقی افندی در مدح شیخ احمد احسائی که آن را حاج سید کاظم رشتی شرح کرده است، اشعار عربی و شرح به فارسی.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 574/2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1255ق؛ جلد: تیماج عنابی، غص، 21 سطر (10/5 × 21/5)، اندازه: 25×14/5 سم [ف: 1- 521]
شرح قصیده عبد الباقی عمری- شرح القصيدة اللامية
شرح قصيدة عبد العزيز بن تمام- شرح القصيدة النونية
š.-u qaçīdat-i “bd-ul-‘azīz-i-bn-i tamām
مقاماتی، محمد بن تمیم
maqāmātī, mohammad ebn-e tamīm
وابسته به: قصيدة نونية؛ عراقی، عبدالعزيز بن تمام (-762)
شرحی است متوسط بر قصیده نونيه عبد العزيز بن تمام عراقی در صنعت کیمیا و تدبير حجر مکرم. شارح مطالبی را که خود گفته یا از دیگران بر گرفته مشخص نموده است. وی چند بیت ذکر نموده و سپس به شرح و معنای آن می پردازد.
آغاز: بسمله. قال العبد ... محمد بن تميم المقاماتی رحمه الله تعالی الحمدلله وحده ... هذا كتاب جمع فيه من التعاليق ما هو زبدة كل کتاب ... فما كان لغيري ذكرته مسطورا و ما كان لي فاذکره و اجعل علامته «مق» بالاحمر و شرحت معنى الشعر ... قال عبد العزيز بن تمام. و ذات دل لها الحاظ و سنان ** و ریح مسک وحید الاغيد الغانی. من هذه الابيات مشتملة على ذكر الحجر الكريم؛ انجام: فمن كان منكم راضيا بالمطل فليدخل
خط: نسخ، بی کا، تا: 4 صفر 962ق؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 40گ (71پ-110پ)، 19 سطر
(10×14/5)، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 8- 642]
آغاز: قال العبد الفقير ... هذا كتاب جمع فيه من التعاليق ما هو زبدة كل كتاب مما ظهر معناه و واقع اسمه مسماه؛ نسخه اصل: کتابخانه دانشگاه کراچی - پاکستان 199983؛ خط: نسخ، كا: محمود حمدى، تا: پنج شنبه 27 ربیع الاول 1346ق؛ از روی نسخه (104) دار الكتب مصرية؛ 61ص (88-148) [عکسی ف: 6- 8]
شرح قصيدة عبد العزيز بن تمام / کیمیا
Š.-u qaşīdat-i 'bd-ul-'azīz-i-bn-i tamām
وابسته به: قصيدة نونية؛ عراقی، عبدالعزيز بن تمام (-762)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9731/5
به نظم و نثر؛ خط: نستعلیق، كا: محمد کریم الدین پسر محمد یوسف گلبر گیوی، تا: رمضان 1328ق، جا: کتابخانه آصفیه؛ کاغذ: هندی، 30ص (115-144)، 13 سطر (25×13)، اندازه: 32×20سم [ف: 17 - 468]
شرح قصیده عبد القادر گیلانی / شعر / عربی، فارسی
š.-e qasīde-ye 'abd-ol-qāder-e gīlānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:3707/5
آغاز: سقاني الحق كاسات الوصال ** فقلت لخمرتی نحوی تعال / سعت و مشت لنحوي في كؤس ** فهمت بسکرت بين الموالي؛ ترجمه بیت دوم این دو بیت است: پس شدم زان باده مست و بیخبر ** مستی من کرد یاران را خبر / از درون خم شراب با صفا ** جلوه گر شد در میان کاسها؛ انجام: و عبدالقادر المشهور اسمی ** وجدى صاحب العين الكمال
تذکر: نام رساله از فهرستواره منزوی 579/7 گرفته شد؛ بی کا، تا: قرن 13؛ در ذیل هر بیت، دو بیت فارسی در ترجمه آن نوشته شده (مگر سه بیت آخر قصيده). ابیات ترجمه فارسی، مثنوی (بر وزن مثنوی مولوی است و سراینده آن نام خود را نیاورده؛ کاغذ: فرنگی، 5ص (224-228)، سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 10-1680]
š.-u qaşīdat-i 'abdūnīyya = kamānt-uz zahr wa farīdat ud dahr
ابن بدرون، عبدالملك بن عبد الله، - 608؟ قمری
ebn-e badrūn, 'abd-ol-malek ebn-e 'abd-ol-lāh (- 1212)
شرحی است بر «قصيده رائیه» ابی محمد عبدالمجيد بن عبدون (-529ق) که در رثاء ملوک بنی افطس سروده است. مطلع قصیده: «الدهر يفجع بعد العين بالاثر ** فما البكاء على الاشباح و الصور». این شرح اول قطعه ای از قصیده را می آورد و بعد به طور مفصل شرح می کند و در ضمن به موضوعات تاریخی زیادی اشاره شده است. مؤلف کشف الظنون نام این شرح را كمامة الزهر و فريدة الدهر ضبط کرده است، ولی در خود شرح چنین نامی مذکور نیست.
آغاز: بسمله. الحمدلله الملك القديم المعبود الصمد القدیر المقصود الرب الرؤوف الرحيم المحمود ... قال الشيخ الفقيه الكاتب الأديب عبد الملك الحضر الشبيلي رحمه الله تعالی اما بعد فانه جمعنی يوما من الايام مع جماعة فرسان النثار و النضام ندى ادب ... الدهر يفجع بعد العين بالاثرى ... قوله هوت بدارا هو دار بن دارا بن بهمان ..
انجام: أن يكون صاحب امره و انما المقادير تنفذ احب العبد ام کره و هنا انتهى بنا الخير في شرح القصيدة
چاپ: اعتنى بتصحيحه و طبعه العلامة دوزی هلندی، لیدن 8 1846؛ قاهره، سنه 1340ق، 320 صفحه
[دنا 944/6 (10 نسخه)؛ تاریخ آداب اللغه ج3ص 30 و 86؛ کشف الظنون 1329/2؛ اكتفاء القنوع ص 275؛ الاعلام زرکلی 161/4؛ معجم المطبوعات 45/1؛ فهرست نسخه های عربی لینچی ص 25-27؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 53/1 و 54؛ معجم المطبوعات 45 و 168]
آغاز: برابر؛ انجام: على الحسان حصى الياقوت و الدرر. تمت القصيده.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: کشمیری، جلد: تیماج حنایی، 151گ، 20 سطر (5/5× 13/5)، اندازه: 11/5 ×5/ 20سم [ف: 9 - 59]
آغاز: قال الفقيه الكاتب الوزير ... أما بعد حمد الله الذي أفاض على ألسنتنا مائية التبيان و راض لنا جموحه؛ انجام: في اختها طمع ** و الدهر ذو عقب شتی و ذو غیر ... من فيها بفاضحة ** على الحسان حصى الياقوت والدرر
خط: نسخ، كا: عبدالعزيز بن نوفل المالکی، تا: سه شنبه 12 شعبان 1010ق؛ خط فرهاد میرزا بتاریخ 3 جمادی الاول 1282ق؛ تملک: يونس بن کاظم کاظمی، ریحان الله بن جعفر موسوی به تاریخ 5 ربیع الاول 1322 و مهر «العبد ریحان الله الموسوی» (بیضی)، عبدالحمید خراسانی، یونس بن کاظم کاظمی؛ جلد: مقوایی، 109گ، 19 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 1 - 138]
خط: تعليق، كا: نصار بن محمد حويزاوی، تا: چهارشنبه 23 صفر 1020ق؛ اندازه: 15×20/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 211]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه آکادمی لینچی رم 319؛ خط: نسخ، كا: احمد بن ناصر خثمی؟، تا: 17 صفر 1061ق؛ 164ص (249-412) [عکسی ف: 5 - 64]
آغاز: برابر؛ انجام: قرطت آذان من فيها بفاضحة ** على الحسان
حصى اليافوت و الدرر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 13 محرم 1078ق؛ جلد: مقوایی، 104ص (16ر-119پ)، 27 سطر، اندازه: 27/8×19/5 سم [ف: 43 - 34]
خط: نسخ عربی، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 654]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن صالح بن زین الدین احسائی، تا: دوشنبه 13 شوال 1238ق، جا: کرمانشاه؛ جلد: تیماج آبی، 180گ (1ر-180)، 19 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 30 - 180]
آغاز: بسمله و ليس بوالد ولا مولود و اسبغ النعم فهو الكريم الودود و احسن فاحسانه غير محصور ولا معدود و قهر فلم يحتج الى اعوان و لا جنود و استبعد العباد، انجام: يوجوا عسی و له في اختها طمع ** و الدهر ذو عقب شتی و ذو غير / فرطت اذان من فيها بقادحة ** على الحسان حصى الياقوت و الدرر
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: 1259ق؛ افتادگی: آغاز؛ لازم به ذکر است همین کتاب به نام كمامة الزهر و فريدة العصر به نام یابری، عبدالمجيد بن عبدون ثبت شده است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131گ، 18 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 26 - 197]
خط: نستعلیق، کا: محمد على بن زین العابدین اصفهانی، تا: دوشنبه پایان رجب 1277ق، به دستور عباسقلی خان سیف الملك؛ جلد: میشن زرد، 158گ، 17 سطر، اندازه: 16/7 × 22/2 سم [ف: 1 - 312]
آغاز: قال الشيخ الفقيه ... حمد لله الذي أفاض على السنتنا؛ انجام: على الحسان حصى الياقوت و الدرر.
خط: نسخ خوش، كا: محمد ابراهيم بن محمد صالح، تا: 1283ق، برای عزالدوله عبدالصمد میرزا؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج پشمی، 103گ، 21سطر (15/5×9/2)، اندازه: 15/2 × 22/2 سم [ف: 7- 627]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: حسن بن محمد آل سید جواد حسینی حسنی عاملی به تاریخ 1285، علی بن حسن بن محمد آل سید جواد العاملی به تاریخ 25 جمادی الثانی 1322، عبدالحسین قرملی نجفی؛ جلد: تیماج قرمز، 85گ، 21 سطر، اندازه: 21/5×16سم [ف: 8- 112]
š.-u qaşīdat-i ‘ajb-i du-n-nūn-i mișrī
عبیدالله بن بختيشوع، - 451 قمری
obeyd-ol-lah ebn-e bo×tisu (- 1060)
وابسته به: الكيمياء (منظوم)؛ ذوالنون مصری، ثوبان بن ابراهیم (245-180)
قصیده ای را که ذوالنون مصری درباره علم کیمیا سروده، مؤلف در اثنای کتاب «منافع الحيوانات و النبات» شرح نموده است. این قصیده «عجب» نام دارد و ناظم آن را به طریق رمزی سروده است. آغاز قصیده چنین است: «عجب عجب عجب عجب ** قطة سودا و لها ذنب»؛ در کشف الظنون (1338/2) این شرح به ایدمر بن على جلد کی نسبت داده شده است. سنگین در تاریخ التراث العربی (273/4) قصیده ای را با نام «القصيدة في الصنعة الكريمة» از ذوالنون مصری نام می برد که گویا همین قصیده منظور است. در فهرست ملک (260/9، ش 6206/20) نیز ارجوزه ای در کیمیا از ذوالنون مصری ذکر شده که در صد و پنجاه بيت و غیر از این قصیده است. آغاز آن چنین است: الحمدلله الجميل فعله ** قد شمل الخلق جميعا فضله».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12585/2
آغاز: شرح قصيده ذالنون: الجزء الرابع في تدبير الحجر من شرح عجب و هي قصيدة ذو النون المصرى و هي تدل على تدبير الحجر المكرم؛ عجب عجب عجب عجب ** قطا سودا و لها أذنب / يصطاد الفار بانملها ** و لها ارزاقة في الثقب؛ اما بعد حمدالله و الثنا عليه و الصلاة و السلام على ابينا، لما سالني بعض الاخوان ممن له عندي مكانة و صحابة من تعادم الزمان
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج زرد، 17 سطر [ف: 36 - 135]
š.-u qaşīdat-il-‘arūs
واحدی، علی بن احمد، - 468 قمری
vāhedī, ‘alī ebn-e ahmad (- 1076)
وابسته به: قصيدة العروس؛ خالد بن صفوان
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:4867/3
آغاز: هذه القصيدة المسماة بالعروس لخالد بن صفوان القناص؛ انجام: الحمدلله شكرة طول الزمان.
خط: نسخ، بی کا، تا:1073ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 8ص (177-170)، 21 سطر (15×10)، اندازه: 19/4×14 سم [ف: 7-768]
š.-u qaşīdat-il-'arūs
وابسته به: قصيدة العروس؛ خالد بن صفوان
ناشناس و بعضا همانند:
آغاز: هذا القصيدة المسماة بالعروس لخالد بن صفوان؛ انجام: و حسن توفيقه و صلى الله على سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم كثيرا خط: نسخ، بی کا، تا: 1172ق؛ ضميمه نسخه ش 4867؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن [رایانه]
آغاز: قال خالد ابن صفوان القناس هذه القصيدة التي سمتها العرب العروس و قال بعض أهل الأدب من حفظ هذه القصيدة و لم يقل الشعر کفی به ... عوجا على طلل ابا القض
خلاني ** اقوى فقطانه آرال میقان؛ عوجا قفا او اعطفا و الطل ما شخص من اثر البناء الطل شخص الرجل من اعلاه ومنه قيل حيا الله طللک؛ انجام: ای اخذوا في الزهر لما استقر بهم المجلس فلانوا و طابوا و العنصر الاصل: قال الذي طرب بالقول لا كذب ** الحمدلله شكرا كل از مان الحمدلله رب العالمين
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 6گ (21پ -26)، 15 سطر (14×7)، اندازه: 19/7×1372 سم [ف: 29/1 - 489]
آغاز: قال خالد بن صفوان القناص هذه القصيدة التي سمتها العرب العروس و قال بعض أهل الأدب من حفظ هذه القصيدة و لم يقل الشعر كف به عية و ذلك لأنه جمع في القصيدة كلام العرب في صفاتهم و ما جاء عنهم من العربان في اشعارهم و مصنفاتهم؛ عرجا على طلل بالقفص خلاني ** اقوى فقطانه آرال هيقان. عوجا قفا او اعطفا و الطل ما شخص من اثر البنا شخص الرجل من اعلاه و منه قيل حيا الله طلایک؛ انجام: ای اخذوا في الزمر لما استقر بهم المجلس فلانوا و طابو اذا العنصر الاضل. قال الذي طرب بالقول لا کذب ** الحمدلله شكرا كل از مان کامل؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا عليرضای رشتی مستوفی، تا: شنبه 15 محرم 1250ق، جا: تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 3گ (127-129ر)، 27 سطر (10/5 × 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1 - 457]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن سیاه، 23 سطر [ف: 5 - 232]
š.-e qasīde-ye ‘ezz-e varqā'īyya
شرح قصیده عز ورقائيه في جوهر روح قدسیه في مدح المحبوب سرة دون الجهر. متن به عربی، گزارش به فارسی از ناشناسی از همان گروه نخست، یک و یا چند بیت متن را آورده، سپس به گزارش آن می پردازد.
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه:561/7
آغاز: احد نبث بوارق انوار طلعة ** بظهورها كل الشموس تخفت / كان بروق الشمس من نور حسنها ** ظهرت في العالمين و غرت ... پس از 7 بیت: از انفاس طيبه شعرا او طلب بهجت و سنا و سلک مرحمت و بها از شمال جنت هویه که از یمن حديقه صمدیه؛ انجام: فطوى للمخلصين فيما سرعوا ** عن كل الجهات في ظل ربوبینی. تمت القصيده
خط: شکسته نستعلیق و ثلث، بی کا، تا: 1315ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی، تیماج زیتونی، 9 گ (45پ -53ر)، 12-14 سطر (16×11)، اندازه: 17/×10/5 سم [ف: 2 - 68]
شرح قصيدة عقيلة اتراب- کشف العقيلة
Š.-e qasīde-ye ‘allāme-ye mesrī (mostafā bo×ārī)
؟ گوهری هروی، محمدابراهیم بن آقابابا، قرن 14 قمری
gowharī heravī, mohammad ebrāhīm ebn-e āqā bābā (20c)
شرح گویا از گوهری. شرح اصل قصیده در کتابخانه ملک شماره 6453/7 آمده است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:6449/4
آغاز: شیخ اعلم مصطفی آگاه مصر ** این قصیده ساخته بر شاه مصر؛ انجام: سال شرحش را بدان بی رنج فكر ** الف و ماتین و تسعین ز هجر
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم گوهری، تا: قرن 14؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قرمز، 2گ (112ر-113پ)، اندازه: 22×15/2 سم [ف: 9 - 396]
š.-u qaşīdat-i ‘amīd-ud-dīn
حسینی کاشانی، حسن بن احمد، - 1342 قمری
hoseynī kāšānī, hasan ebn-e ahmad (- 1924)
وابسته به: القصيدة الاشكنوانية العميدية = القصيدة الحبسية؛ فالی، اسعد بن نصر (-624)
شرح مختصری است بر قصیده عمیدالدین اسعد اندلسی. وی تنها به شرح مفردات و نکات ادبی پرداخته و به مفهوم ابیات یا
اشاره نکرده و یا به اختصار از آن عبور کرده است.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:2053/3
آغاز: بسمله، شرح قصيدة عميد الدين بن اسعد في قلعة اشنوان که قلعه ایست در اندلس زمانی که حس کرده بود که او را و پسرش را به حکم اتابک اعظم ابوبکر بن سعد زنگی از تأليف حسن بن احمد ... من يبلغن حمامات ببطحاء ممتعات بسلسال و خضراء اقول الحمامات اقول الحمامات بالتخفيف جمع الحمامه؛ انجام: و الصواب أن يقول ذي ماء لكونه مضاف اليه اللج فلاحظ و تدبر و قد وقع الفراغ منه ليلة عيد الخليفة 1319.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 19گ، 14 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 5 - 434]
Š.-u qaşīdat-i 'amīd-ud-dīn al-hamzīyya
بیدگلی کاشانی، محمد باقر، ق 14
bīdgolī kāšānī, mohammad bāqer (- 140)
این شرح در روش مانند شرح سابق و بر قصیده همزية عميد الدین است که در آغازش گوید: «من يبلغن حمامات ببطحاء ** ممتعات بسلسال و خضراء».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2481/2
آغاز: حمدة لمن جعل الدنيا سجنا لمن والاه من آل طه كما جعلها جنة لمن عاداه بغض لمن والاه؛ انجام: و سید الوصيين و أولادهما الطيبين الطاهرين صلوات الله وسلامه عليهم أجمعين إلى يوم الدين
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32گ (47ر -78ر)، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 7 - 71]
شرح قصیده عينيه- شرح القصيدة العينية
شرح قصیده عینیه- شرح قصيدة الحمیری
شرح القصيدة العينية- شرح قصيدة الحمیری
š.-ul-qaşīdat-il-“aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
صوفی، عبدالله بن عبد الرحمن، ق4 قمری
sūfī, 'abd-ol-lāh ebn-e 'abd-or-rahmān (- 10c)
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: 475/2
آغاز: هبطت اليك ... و تمنع، الورقاء من صفات الحمامة و الامر الذي وصفه بالهبوط هو النفس الإنسانية؛ انجام: شبهه بلمعان البرق و هو معنى قوله ...
خط: نسخ، كا: محمد بن يوسف بن جزله متطبب نخجوانی، بی تا [نشریه: 2 - 119]
Š.-ul-qaşīdat-il-'aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
سمرقندی، محمد بن اشرف، ق 7 قمری
Samarqandī, mohammad ebn-e ašraf (- 13c)
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
شرح قصیده عينيه ابن سینا است. این شرح بیشتر از نظر لغت و فقه اللغه است و گاهی نیز به تفسیر و توضیح فلسفی به طور مختصر اشارت شده است. عبدالرؤف المناوی (- 1031 ق) صاحب نزهة الالباء در شرح قصیده عینیه درباره شرح سمرقندی می گوید: «وی در جایی که ایجاز انسب است به تفصیل پرداخته و در جای بسط و تفصيل، سخن را به ایجاز گفته. گاه نیز در تفسیر کتاب از آرائی پیروی کرده که سخن شیخ آشکارا با آن ناسازگار است. و این ناسازگاری را یاد آور نگردیده است. من در کتاب خود اشتباهات و زوائد را از آن جدا کردم» (کشف الظنون). اما توصیف مناوی با این شرح سمرقندی که اینک در دست ماست هیچ گونه انطباق ندارد، زیرا این شرح بسیار موجز و مختصر و مفید است و همان گونه که گفته شد اصولا کمتر به توضيح فلسفی پرداخته است. (عبدالحسین حائری)
آغاز: بسمله. قال الامام العلامة ... مولانا شمس الملة و الدين محمد بن اشرف بن مشرف الحسینی السمرقندی: الحمدلله حق حمده و الصلوة على محمد خير خلقه و بعد فهذه حاشية للقصيدة المنسوبة إلى الشيخ الرئيس ابی علی بن عبدالله بن سینا و هي هذه: هبطت الیک من المحل الأرفع ** و رقاء ذات تعزز و تمنع؛ هبطت ای نزلت و انما لم يقل نزلت لان الخطاب للنفوس الناطقة
انجام: و في بعض النسخ وجد بعد هذه الابيات بيت آخر هو: انعم برد جواب ما انا فاخص ** عنه فنار العلم ذات تشعشع (و الله اعلم تمت) دکتر مهدوی فهرست نسخه های مصنفات ص 195-197؛ قنواتی 152-154؛ کشف الظنون: القصيده العينيه؛ دنا 945/6 (7 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 8؛ 3 گ (29پ-31ر) [ف: 1 - 340]
آغاز و انجام: برابر
کا: ابوالمجد تبریزی، تا: شنبه 16 جمادی الاول 721ق؛ جلد:
تیماج کرم قهوه ای، 2ص (206-207)، 41 سطر، اندازه: 32×19سم [ف: 41 - 78]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 11؛ 4گ (241پ -244پ) [ف: - 378]
آغاز: برابر
انجام: انه الموفق للسداد و الميسر للمراد ...
خط: نستعلیق بد، كا: محمود بن محمد على نقاش طوسی، تا: دوشنبه 18 ربیع الثانی 1111ق، جا: اسلام آباد؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 2گ (304-305پ)، اندازه: 14/2 × 26/5سم [ف: 8- 17]
آغاز: برابر؛ انجام: فانعم برد جواب ما انا فاحص عنه منار العلم ذات تشعشع و توجيه السؤال الذي اشتمل عليه هذه الابيات موان يقال لای شي اهبطت النفس الى البدن ... علم لنا من بطلان التناسخ
بی کا، بی تا؛ محشی با نشان «عبدالله» متضمن اینکه شهرزوری در تاريخ الحكماء از محمد بن عبد السلام بن عبدالرحمان بن عبدالشاکر مقدسی نیز شرحی بر قصیده یاد کرده و سپس نویسنده حاشیه نوشته: «خود نیز نسخه از این شرح قصیده عينيه تأليف ابو الفتوح احمد بن ابی عبدالله بلكو بن ابی طالب از دی در میان کتب خانه خود دارم». همین نویسنده، در کنار ص 153 نوشته: دمیری در حيوة الحيوان در ذیل کلمه (الورقاء)
قصيده عینیه شیخ الرئيس را کاملا نقل کرده، دکتر مهدوی به نقل از قفطی این شرح را یاد کرده و نگارنده در تاريخ الحكماء شهر زوری تتبع کرد فیلسوفی بدین نام نیافت، شاید نویسنده حاشیه مذکور بجای قفطی، اشتباه، شهر زوری نوشته، شرح ابو الفتوح را نیز در جایی ندید جز آن که قنواتی شرحی از ابوالفتوح خليل نام برده، شرح محی الدین عربی در دارالكتب 1962 (ج 3 ص 180) به نام النهج المستقيم على طريقه الحكيم آمده قنواتی و دکتر مهدوی از محی الدين شرحی یاد کرده و نامی برای آن نیاورده اند و قنواتى النهج المستقیم را شرحی جداگانه تأليف جمال الدین علی بن سلیمان بحرانی یاد کرده و دکتر مهدوی شرحی به نام المنهج المستقيم بدون ذکر مؤلف شناسانده؛ 34ص (119-152) [ف: 5 - 345]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا سر عظيم و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
بی کا، بی تا، 2 ص (159-160) [ف: 5 - 219]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا يتعلق ببدن آخر لتحصيل الكمال لما علم من بطلان القناسخ. و الله اعلم
بی کا، بی تا، 3ص (29-31) [ف: 5 - 219]
š.-ul-qasīdat-il-‘aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
اثیری قهستانی، حسین بن جمال، قمری
asīrī qohestānī, hoseyn ebn-e jamāl
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
رساله ای کوتاه در شرح و توضیح «قصیده عينيه» ابن سینا که در آن از استادش جلال الدین زکریا بن محمد بن عبدالله قاینی نسفی نام برده است. جملات فارسی در لابه لای شرح به کار برده شده است.
آغاز: الحمدلله الذي خلق بقدرته الارواح و الاجساد و الف بحكمته في تركيبها بين الأضداد و قدر بعد قضائه احوال العباد في المبدء و المعاش و البرزخ و المعاد و بين لهم سبیل الله ... انجام: وتعلقها بهذا الهيكل المحسوس قصيرة غاية القصر قليلة نهاية القلة بنسبة امتداد الزمان من الازل الى الابد وبداية العالم الى نهايته فشبه اتصالها به بالبرق الخاطف الذي لايرجی دوامه والله اعلم بالصواب [کشف الظنون 1342/2؛ دنا 945/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 9گ، 19 سطر، اندازه: 19×12سم [ف مخ - 3 - 1243]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: پارچه ای، 12 گ، 16 سطر (11/3×5/7)، اندازه: 11/8×20/7سم [ف: 7 - 628]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:19815
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید مصطفی صفائی خوانساری، تا: 1360ق؛ مصحح، محشی از صفایی خوانساری و سید حسن نجفی قوچانی در شوال 1356، توسط مصفطی صفایی خوانساری مقابله و تصحیح شده؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 12گ، 21 سطر، اندازه: 18×22/5سم [اهدائی رهبر: 5 - 104]
Š.-ul-qaşīdat-il-“aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
سمنانی، سدید الدین
semnānī, sadīd-od-dīn
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛
ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
شرح فلسفی است بر قصیده عینیه معروف ابن سینا در نفس
هبطت اليك من المحل الأرفع» با رد و ایراد بعض آراء وی و شارح می گوید که شرح بعضی از فضلا را بر این قصیده که دیده ام کافی نبود و به درخواست صاحب حقی به نگارش این شرح مبادرت ورزیدم.
آغاز: الحمدلله العلى الجبار العزيز القهار ... و بعد فيقول احوج خلق ... سديد السمنانی آن اولی ما يصرن اليه الهمم ... معرفة النفس و احوالها ...
[دنا 945/6 ؛ فهرست نسخ مصنفات ابن سینا، مهدوی: 196؛ اوقاف عراق 287/2؛ کشف الظنون 1342/2]
آغاز: برابر؛ انجام: فلايرد السئوال البته فهذاما اردنا ایراده و الحمدلله حق حمده نو الصلوة على رسول ... و آله الهادین من بعده.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 46گ، 12 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 10 - 2084]
افتاده و سه بیت بیشتر ندارد؛ خط: نسخ، كا: محمد اسمعیل بن عبدالنبي نصيری، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 2گ (243پ- 244پ)، قطع: خشتي [نشریه: 2 - 126]
آغاز: برابر؛ انجام: فهذا ما أردنا ایراده و الحمدلله على حسن حمده و الصلاة على محمد و آله
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج مشکی، وگ (102ر -110ر)، اندازه: 11/5 × 17/5 سم [ف: 25 - 206]
آغاز: برابر؛ انجام: و خفيت بالمجاز و الفذ الفرد الذي لا مثل له فيما ينسب اليه من الصنايع و الاورع السيد الكامل معنى البيت
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ در انجام 10 برگ مطالب گوناگون و شعری که امام هادی در مجلس متوكل سروده است و چند بیت شعر فارسی در مدح رسول اکرم صلوات الله عليه و آله آورده شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذی، 4 گ ( 41-38)، 29-27 سطر (12×8)، اندازه: 16×11سم [ف: 31 - 373]
آغاز: برابر؛ انجام: فلا يرد السؤال البته فهذا ما أردنا ایراده و تمت القصيدة التي تدعي بالقصيدة الروحانية المنسوبة إلى الشيخ الرئيس
خط: نسخ، بی کا، تا: 1243ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 8گ (41-48ر)، 10 و 20 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 22 - 12]
š.-ul-qaşīdat-il-'aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs mohammad sāleh ebn-e šāhro×
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 14786/1
آغاز: بسمله. هبطت اليك منالمحل الأرفع؛ انجام: و مازال من جهل به تحت استار
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: على محمد بن محمد صفی محلاتی، تا: اوایل قرن 13؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ جلد: مقوایی با روکش مشمع، 15ص (2-16)، 17 سطر، اندازه: 15/3×10/4 سم [ف: 17 - 462]
Š.-ul-qasīdat-il-“aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
زنوزی، محمد حسن بن عبدالرسول، 1172-1218 قمری
zonūzī, mohammad hasan ebn-e 'abd-or-rasūl (1759 - 1804)
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
شرح قصیده عينيه ابو علی سینا است که از سوی میرزا محمد حسن زنوزی، صاحب دانشنامه بزرگی ریاض الجنة ترتیب یافته. گویا این شرح در ضمن دانشنامه دیگر وی به نام بحرالعلوم آمده است.
[دنا 945/6، الذریعه 42/3 و 121/17؛ مرآت الكتب 184/4]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14940
آغاز: هبطت الیک من المحل الأرفع ** ورقاء ذات تعزز و تمنع ... بيان ما لعله يحتاج الى البيان، التاء في قوله هبطت يعود الى الروح و المخاطب هو الهيكل المحسوسة المعبر عنه بابدن؛ انجام: لقد اجاد بما افاد اجدر ان يكتب بقلم النور على صفحات و جنات الحور.
خط: نسخ، كا: محسن موسوی هدایت خوئی، تا: 1362ق، جا: خوی، به دستور مرحوم آیت الله میرزا محمد امین، صدر الاسلام خوئی، ابن مرحوم آیت الله حاج امام جمعه خوئی؛ جلد: كاغذی نارنجی، 5گ، 18 سطر (12/5× 16/5)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 37-592 ]
š.-ul-qaşīdat-il-'aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
سبزواری، هادي بن مهدی، 1212 - 1289 قمری
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله ( 370-428)
[دنا 945/6؛ منزوی 1087؛ مهدوی ص 197؛ فهرستواره منزوی 208/7]
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 2549/2
خط: شكسته نستعليق، بيكا، تا: 24رمضان 1299ق؛ كاغذ فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 5گ (12پ -16پ)، 21 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 6 - 41]
Š.-ul-qaşīdat-il-‘aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428) یکی از شروح قصیده عينيه (= نفسيه، روحیه) ابن سینا و دور نیست از شیخ سليمان بحرانی شیخ اجازه علامه حلی باشد. نویسنده این شرح ظاهرا شیعه بوده و بر خلاف بیشتر شارحان قصيده (که به گفته حاج خلیفه جرح کرده اند نه شرح) در شرح و توضیح مرموزات قصیده از اساس مبانی و آراء ابن سینا پیروی کرده است. در پایان رساله می گوید در این شرح به شیوه خود ناظم و قانون مذهب او کار کردیم. در تفسير هجدهم «و قد کشف الغطاء فأبصرت ...» نیز می گوید «ناچاریم حقیقت مرگ را مطابق رأی سراینده ابیات بیان داریم».
آغاز: بسمله، قال الشيخ الرئيس الأوحد العالم ابوعلی بن سینا ... هبطت اليك الهبوط هو الحرکه من علو الى اسفل مع الشعور و بالشعور يباين السقوط اذ يقال للحجر النازل من اعلى الجبل سقط ولا يقال هبط
انجام: انعم برد جواب ما انا فاحص عنه فنار العلم ذات تشعشع اقول هو غني عن الشرح و هذا آخر ما قصدناه من الشرح و او مینا اليه و دللنا عليه و قد جرينا فيه على سني طريقة الرجل و فصله و راعينا قانون مذهبه و الله اعلم بالصواب و الحمدلله على سوابغ نعمه ... و سلم تسليما كثيرا.
همانند:
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 8ص (123-130)، 20 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 10-353]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا 11؛ با سرلوح های زرین؛ کاغذ: اصفهانی، 4گ (160پ -163)، 24 سطر (20×10)، اندازه: 27×17سم [رشت و همدان: ف: - 1471]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بی کا، بی تا، 6گ (165ر - 170ر) [ف: 3 - 281]
عربی
š.-ul-qaşīdat-il-'aynīyya = ar-rūḥīyya fi-n-nafs
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
ناشناس: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6584/4
آغاز: هبطت اليك من المحل الأرفع ** ورقاء ذات تغزر و تمنع
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: پنج شنبه 19 رجب 1038ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (263ر -265پ)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 20 - 138]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين؛ انجام: على سرر متقابلين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1092ق [الفبائی: - 353]
آغاز: پس از خطبه: و قبل الشروع في بيان ما ذكر هذا الناظم من الاشارات و الرموز؛ انجام: اخوانا على سرر متقابلين. شارح شناخته نشد؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: 1092ق؛ جلد: تیماج خرمایی، 11 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 11 - 319]
آغاز: بسله ... حمدله. و ایاه نستعين، و الصلاة على سيد المرسلین محمد و آله الطاهرين. اقول و بالله التوفيق و قبل الشرح في بيان ما ذكر هذا الناظم من الاشارات؛ انجام: و رسوله محمد و آله الطاهرين. تمت القصيدة مع شرحها بعون الله تعالی و نظرته. اللهم صل على محمد و آله ... گزارش ناشناس است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، وگ (101ر-109ر)، اندازه: 25/5×13/7 سم [ف: 8- 40]
آغاز: الحمدلله حق حمده و الصلوة و السلام على سيدنا محمد خير خلقه و آله و صحبه من بعده ... فهذه حاشيه للقصيدة المنسوبة الى الشيخ ابی علی بن سینا؛ انجام: عنه فنار العلم ذات تشعشع متن: قصیده مشهور شیخ الرئیس درباره نفس. شناخته نشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1283ق، 11 برگ ضمیمه شامل گفتار بلغاء و مواعظ؛ 4گ، 11 سطر [ف: 11 - 205]
آغاز: قصيده من الشيخ الرئیس و شرحه بعض العلماء و هي هبطت اليک من العمل الارفع و رقاء ذات تعزز؛ انجام: سالكان مسالک ایمان و اسلام را از آفتاب عوارض و ساوس شیطانی و نكبات حوادث هو اجس نفسانی در پناه عصمت خود محفوظ و مصون دارد بمنه و کرمه انه قريب مجيب والحمد لله وحده و السلام على من اتبع الهدی.
خط: شکسته نستعلیق، کا: وقار شیرازی، تا: 1296ق؛ ضمیمه نسخه ش 553 [الفبائی: - 353]
آغاز: الحمد لله حق حمده بی کا، بی تا؛ 2گ، اندازه: 18×12سم [ف: 3 - 120]
Š.-ol-qasīdat-el-aynīyya = ar-rūhīyya fe-n-nafs
وابسته به: القصيدة العينية = القصيدة الغراء = النفسية = الورقائية؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
بعضا همانند:
شرح قصيده عينيه ابن سینا به فارسی که عباس اقبال آن را در مجله دانشکده ادبیات (س اش 4) به چاپ رسانده است. در آن نخست لغات ترجمه و سپس مطالب شرح فلسفی می شود، در آن شعر نظامی گنجوی آمده است و نسخه ما هم کهن است و باید پیش از 705 باشد پس این شرح در قرن ششم و هفتم باید ساخته شده باشد؛ بی کا، تا: پیش از 705ق؛ 11گ (42پ - 52پ)، 26 سطر، اندازه: 16×23/5سم [ف: 1- 159]
آغاز: هبطت اليك من المحل الارفع، اعلم أن الهبوط الانحدار و الاورق البعير الذي لونه لون الابل الاغير و الحمامة الورقارء ... و المراد من الورقاء النفس الناطقه و المراد من هبوطها اتصالها بالبدن و تعلقها به تعلق التدبير و التصرف این نسخه دیباچه و خطبه ای ندارد بیت آخر قصيده عينيه (قانعم برد جواب ما انا سائل) آمده ولی ترجمه و شرح ندارد. شرحی دیگر است بر قصیده عینیه شیخ الرئیس ابن سینا. نویسنده این شرح پس از نقل هریک یا دو بیت از ابیات قصیده، نخست با یک با دو بیت پارسی آن را ترجمه کرده و سپس به شرح مضمون آن بیت، به عربی پرداخته بجز بیت آخر که ترجمه نکرده 20 شعر فارسی که در ترجمه 2 بیت عربی قصیده، در این شرح به ترتیب اشعار قصیده آمده نقل می گردد: «نزول کرد بنزدت ز عالم بالا **ز آشیانه عزت کبوتر ورقا / نهان ز دیده هر عارف از کمال ظهور ** عجب چگونه بود هم نهان و هم پیدا / وصول او نه به طوع و بسا که روز فراق ** برآورد ز تالم فغان واویلا / چه باز داشت ورا پای بند جسمانی ** ز اوج عالم علو و مقام او ادنا / درین مضيق همی بود تا که شد نزدیک ** اوان رحلت او سوی آن وسیع فضا / وداع کرد و در آن خاکدان تیره گذاشت ** کسی که وقت فر پیروی نکرد روا / چه لحنها که سرایید چون مشاهده کرد ** هر آنچه دیده نمیدید بعد کشف غطا / فراز کنگره کبریا ندارد داد ** که علم رهبر مرد است تا رسد اینجا / از بهر چیست فرود آمدن ز جای بلند ** به سوی پستی دلگیر و جای جان فرسا / نخست عار همی بودش انس می نگرفت ** گرفت الفت بآخر درین خواب بنا / گمان برم که فراموش کرد آن عهدی ** که داشت خرم خوش با مجاوران هما / چو شد ز گلشن روحانیان از بدو حدوث ** به خانه ای که نمی روید از زمینش گیا / چنان ز گلشن جسمانی اندرو آویخت ** علاقه بدو می شد مقیم کهنه سرا / ز یاد عهد قدیم آنچنان بگرید زار **ز اشک دیده خونین روان کند دریا / شد است نوحه سرایر سرا که می فرسود ** که از دبور و شمال و گه از جنوب و صبا / نزول او اگر از بهر حکمت است که او ** حلول می نکند در ضمیر هر دانا / دگر تعلق او لازمست تا شنود ** هر آن سخن که نمی کرد پیش از این اصغا / و دیگر آنکه بداند نهان هر دو جهان ** پس ای سلیم کنون حاجتش نکرد روا / زمانه راه زد [و] نقد او ربود چنانک ** طلوع اوست محال از پس غروب و فنا / وجود او بیقین گویا که برقی بود ** که جست باز نهان شد بنور خود گویا»، در بیت 18 «سلیم» گویا تخلص گوینده ابیات فارسی است؛ بی کا، بی تا؛ وص (134-142) [ف: 5 - 346]
آغاز: بسمله. قال الشيخ الرئيس ابوعلی سینا اعلى الله تعالی درجته: هبطت اليك من المحل الأرفع ** ورقاء ذات تعزز و تمنع؛ هبوط فرو آمدن بود. ورقا نام کبوتری است. تعزز عزیزی نمودن بود. مراد ازین تعزز مفاخرت نمودن بود. تمنع مصدر است. یعنی فرود آمد بتو از جایگاهی بلند کبوتری که او خداوند تمنع و تعزز است؛ انجام: انعم برد جواب ما أنا فاحص ** عنه فنار العلم ذات تشعشع؛ انعم معنی آنست که انعام کن و نعمت ارزانی دار ... که منصب او در علوم زیادت از آنست که خواطر زیر كان بدان رسد. رزقنا الله الوقوف على معانی اسرار الحق و الحقيقة و الحمدالله رب العالمين و الصلوة على نبيه محمد و آله اجمعين.
نسخه اصل: مرکز شرق شناسی ابوریحان در تاشکند ازبکستان، شماره 3373. مؤلفی ناشناخته؛ خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن فخر الدين دوفی؟، تا: چهار شنبه 10 ربیع الاول 857ق؛ 22 ص، 15 سطر [عکسی ف: 5 - 300]
آغاز: هبطت اليك من المحل الأرفع ** ورقاء ذات تعزز و تمنع هبوط فرود آمدن بود، ورقاء نام کبوتری است، تعزز عزیزی نمودن بود
بی کا، تا: 879ق [تراثنا: س 13 ش 2و3 - 358]
شرح قصيده عينيه ابن سینا که در آن از محمد صالح بن شاهرخ یاد شده و به نام اعتضاد السلطنه محمد است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1184ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، عطف تیماج، 30 سطر (15×7)، اندازه: 17×8 سم [سنا: ف: 1- 139]
خط: نسخ، بی کا، بی تا [ف: 5 - 271]
S.-ul-qasidat-il-ayniyyat-il-himyariyya
وابسته به: القصيدة العينية الحميرية؛ سید حمیری، اسماعیل بن محمد (105-173 ق)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:24173
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي ... الحامدون حمده؛ انجام: که حیدر اصلح است ... كتبه عبدالرحیم نیاز زیبنده
خط: نستعلیق، کا: حمیری، عبدالرحیم، تا: 1278ق [رایانه]
شرح القصيدة الغراء » شرح القصيدة اللامية
Š.-u qaşīdat-il garāmiyya = š.-u qaşīdat-i aḥmad-i-bn-i farah-il-isbill
الخمی، احمد بن فرح، 625 - 699 قمری
la×mī, ahmad ebn-e farah (1229 - 1300)
وابسته به: القصيدة الغرامية = منظومة غرامي صحيح في مصطلح الحديث؛ لخمی، احمد بن فرح (625-699ق)
قصيده لاميه غراميه در اصول و اقسام حدیث است که در 20 بیت نظم شهاب الدین احمد بن فرح اشبیلی لخمی می باشد. بر این قصیده شروح بسیار نگاشته شده، از جمله شرح حاضر که در این نسخه با خط اصلی به خود اشبیلی نسبت داده شده، ليكن در منابع موجود دلیلی بر آن نیافتیم، نسخه موجود دارای 17 بیت است.
چاپ: مصر، مطبعة الخيرية، چاپ 1، نشرت ضمن: مجموع المتون الحائز لمهمات الفنون، 52ص، 1306 ق.
[دنا 947/6؛ هدية العارفين: 1865/2؛ دائرة المعارف الاسلامية: 361/15؛ کشف الظنون: 1865/2؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی: 395/4]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12677/16
آغاز: غرامي صحيح والرجا فیک معضل ** و خزنی و دمعي ** مرسل و مسلسل الحديث الصحيح المتفق عليه صحته هو المسند الذي اتصل اسناده من العدل؛ انجام: و ذلك من اجل انواع العلو و قال الامام احمد بن اسلم قرب الاسناد قربة الى الله تعالی.
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 صفر 1083ق؛ مصحح، به قرینه برگ 215 کاتب این نسخه همان عبد الباقي بن رضی الدین محمد حسینی آرتیمانی (دارنده اجازه از علامه مجلسی در سال های 1089 تا 1097 ق) است. نام خلفای عباسی و سال و مدت خلافت آنان در انجام این نسخه آمده؛ کاغذ: شرقی، 2گ (106-107)، 34 سطر، اندازه: 21×9سم [ف: 32 - 205]
š.-ul-qaşīdat-il-ġarāmīyya
وابسته به: القصيدة الغرامية = منظومة غرامي صحيح في مصطلح الحديث؛ لخمی، احمد بن فرح (625-699ق)
شرحی است بر منظومه احمد بن فرح بن احمد لخمي اشبیلی در القاب حدیث که به «قصيدة غراميه» معروف شده بدین مطلع: غرامي صحيح و الرجا فیک معضل ** و حزنی و دمعي مرسل و مسلسل».
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1073/15
آغاز: شرح: الحديث الصحيح المتفق على صحته هو الحديث المسند الذي اتصل اسناده بنقل العدل الضابط
نسخه اصل: کتابخانه کاخ گلستان - تهران 172
در فهرست با این شماره معرفی نشده ؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، ص (371-377) [عکسی ف: 3 - 338]
شرح قصیده غرامي صحيح- شرح القصيدة الغرامية
Š.-u qașīdat-il gamāmat wa-l basāt
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:972/4
از منهج التحقيق حیدر خوانساری؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1123ق [ف: 5 - 178]
.-ul qasidat-il fa'ha fi tajwid-il fatiha = manzumat-un fi tajwīd-i-fātiḥat-il-kitab
سمرقندی، محمد بن محمود، - 780 قمری
samarqandī, mohammad ebn-e mahmūd (- 1379)
وابسته به: تجوید فاتحة الكتاب (منظوم) = القصيدة الفائحة في تجوید الفاتحة؛ سمرقندی، محمد بن محمود (-780)
خود قصیده و شرح آن هر دو از سمرقندی است. در سرآغاز می گوید: نخست منظومه ای به نام «العقد الفريد في نظم التجويد» ساختم و آن را شرحی نوشتم به نام «روح المرید فی شرح العقد الفريد» و چون دیدم همت مردم در علوم دینی کوتاه است و از قرآن فقط فاتحه را می خوانند ناچار منظومه ای در تجوید فاتحه به نام «القصيدة الفايحة» ساختم و خود نیز آن را شرح نمودم. آغاز قصیده: «بحمد الآله المستعان توسلا ** و بالصلوات الزاكيات توصلا / على المصطفى الهادي الشفيع و اله ** و سلم علی اصحابه صاحبي العلا».
آغاز: بسمله. قال الفقير الى الله الغني محمد بن محمود بن محمد السمرقندی ... قد شرعت بنظم التجويد بعد أن نظمت قصيدة في التجوید موسومة بالعقد الفريد في التجويد و شرحتها شرحا شافيا مسمی بروح المريد في شرح العقد الفريد ... فسارعت و شرعت بقصيدة لطيفة و سميتها القصيدة الفايحة في تجوید الفاتحة نظما مختصرا كافيا و شرحتها شرحا مفيدة وافيا ... وهذا اول القصيدة و الله المعين بحمد الاله المستعان توسلا ** و بالصلواب الزاكيات توصلا انجام: و ضامد عدل مدلين لعارض ** فهذا هو التجويد فاعلم التعملا ... و اعلم ان انواع المدات ستة عشر وقد ذكرناها في روح المريد في شرح العقد الفريد في نظم التجويد بيانا كافيا شافيا و الحمدلله وحده
[دنا 947/6؛ موزه بریتانیا ش 95/2: روح المرید فی شرح العقد الفريد؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 160/2؛ حاجی خلیفه 1342/2؛ بغدادی، هدية 106/3؛ زرکلی 87/7؛ الذريعه 294/15 «العقد الفريد في نظم التجوید» که در نام نگارنده لغزشی ست، همانجا «عقد الفريد» نیز از همو، همانجا 123/17 القصيدة الفائحة»]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 918ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، ص (212 -217)، اندازه: 12×17 سم [ف: 3 - 1112]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2290/13
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 6 - 335]
آغاز و انجام: برابر
کا: احمد بن شعبان، تا: جمادی الثانی 1074ق؛ محشی؛ 5گ (72-68ر) [ف: - 379]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: شهاب الدین علی حسنی حسینی دیباجی، تا: شعبان 1100ق، جا: کرمان؛ میان دو صفحه 455 و 454 افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 3ص (453 - 455)، سطور چلیپا (20×11/4)، اندازه: 25×15/5 سم [ف: 1- 148]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: جلال الدین، تا: 1300ق، حسب فرمایش قبله معظم میرزا محمد على؛ 7گ (14ر-20پ) [ف: 2 - 160]
آغاز: الحمدلله ... اما بعد فانی رایت هم اهل الزمان قاصرهم [...] فاترة خاصة في العلوم الدینی و رسوم الشرعي ... فشارعت و شرعت بقصيدة لطيفة و سميتها قصيدة الفاتحة و تجویدها نظما مختصرة ... و شرحتها شرحا مفید و سالت الله ... بحمد الاله المستعان توسلا ** و بالصلوة الزاكيات توصلا / على المصطفى الهادي الشفيع و البر ** و سلم على اصحابه صاحب العلا؛ انجام: و الثانية المد العارض مسمی به عارض في الوقف و ذلك لالتقاء الساكنين و قد ظهر أن في مده ثلاثة أوجه لجميع القراء الطول و التسوط و القصر.
بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ، اندازه: 20×13سم [ف: - 295]
š.-u qaşīdat-il-farazdaq
حلبي، محمد بن عبد الملك
halabī, mohammad ebn-e 'abd-ol-malek
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:21708
آغاز: بسمله، الحمدلله الخالق المعبود و الفايض الموجود؛ انجام: هذا آخر الكلام و الحمدلله اولا و آخر اتمام شد.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق [رایانه]
Š.-u qaçīdat-il-faraq-i babn dād-i wa-z-zā’
رعینی، احمد بن يوسف، 700 - 779 قمری
roʻaynī, ahmad ebn-e yūsof (1301 - 1378)
قصیده میمیه فرق بين ضاد و ظاء را شمس الدين ابو عبدالله محمد بن احمد ابن على بن جابر هواري اندلسی مرینی (698- 780ق)
به نظم کشیده و رعینی آن را با عناوین «اللغة» و «البحر» و «الاعراب» و «المعنی» شرح کرده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3911/4
آغاز: الحمدلله الذي اختص العرب بالفصاحة و جعلنا من بعدهم فرسان تلك الساحة فلهم الفضل السابق، انجام: ناتمام: و تامر أى صاحب لبن و تمر و جمع فارس على فوارس شاذ ..
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سبز، 11گ (107پ- 117پ)، اندازه: 14×17 سم [ف: 10 - 291]
شرح قصيده في اصول الحدیث- شرح قصيدة الغرامية
شرح قصيدة في الطب- زاد الفقير و جبر الكسير
š.-u qaşīdat-in fī ‘ulūm-il-qur'ān
شرح قصیده ای رائیه در علوم قرآنی و کیفیت نزول و جمع قرآن و کیفیت کتابت آن، به احتمال زیاد شرح قصيده رائیه «علقيه اتراب القصايد في اسنى المقاصد، ابو محمد قاسم بن فيره شاطبی (590-) باشد که در آن کتاب «المقنع في رسم المصحف» ابوعمر دانی (-444) را به نظم کشیده است.
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه:614/3
آغاز: فلما اتحد المنبر تحول اليه فحن الجذع فاتاه النبي صلعم فمسحه و پروى ايه دعاه فكلمه ثم قال لدعه فعاد. آغاز قصیده افتاده: من قال حرفتهم مع حث نصرتهم ** وفر الدواعی فلم يستنصر النصرا / كم من بدايع لم توجد بلاغتها ** الا لديه و کم طول الزمان تری؛ انجام: أن تعفوا الحذف فيه دون سائرها ** تعفوا يتلوا مع لن يدعوا النظرا
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 120ص (24-143)، اندازه: 18×13سم [ف: - 326]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:944/3
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 162]
شرح قصيدة في الكيميا- شرح قصيدة البائية
شرح قصيده كعب بن زهير- شرح قصيدة بانت سعاد
Š.-u qașīdat-i kumayt
وابسته به: دیوان کمیت بن زید = الهاشميات؛ کمیت بن زید (126-60)
شرحی است بر قصیده بائیه کمیت بن زید اسدی هاشمی از جمله آثار کمیت هاشمیات در ستایش هاشمیان است.
آغاز: طربت و ما شوقا إلى البيض اطرب ** ولالعبا منی و ذوالشيب يلعب؛ الطرب استخفاف القلب في حزن او لهو؛ انجام: مبالات من النشاط: اذا ما قضيت من أهل يثرب حاجة ** فمكة من اوطانها و المخصب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، 6گ (94پ -99ر) [ف: 5 - 220]
آغاز: و قال الكميت بن زید الاسدي يمدح اهل البيت عليهم الصلوة و السلام: طربت و ما شوقا الى البيض اطرب ** و لا لعبة منی و ذو الشيب يلعب؛ الطرب استخفاف القلب في حزن اولهو ثم استأنف و قال ذو الشيب يلعب اي لا ينبغي له؛ انجام: يقال مرأة عرضنه معترضة و يقال للرجل اذا اعرض في شيء قيل رجل عرضن و حنجا میالات من النشاط اذا ما قضيت من أهل يثرب حاجة ** فمكة من اوطانها و المحصب
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد علی جزایری صیمری، تان 1092ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (21پ -126)، 23 سطر [ف: 36 - 252]
š.-e qasīda-ye kīmīā'ī
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 282ش
آغاز: آغاز متن (شرح بیت دیگر) این همه نام است برو هر کس برای خویشتن ** در مراتب می نهندش پس بگفتم گفتنين؛ آغاز افتاده: زيبق تدبیر می کرد و شاه را نیز اعتقاد در زیبق بود چنانکه شاه بیامدی یک ماه و دو ماه باوی تدبیر کردی و چند کسی؛ انجام: آخرین بیت در متن نسخه: ملک ایران ملک شه کیخسرو آمد بر سرير **کز خلف آمد ز من در کشور ایران زمین (شرح: کیخسرو همین ملک را خواهم که می فرماید.) انجام افتاده: در ستاره گم مشو بشکن بتان آز ری ** تا روان گردد روانت در جهان خرمی / چون روان گردد روانت در جهان خرمی ** سبزه گردد کاندر میانش بگذری
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11 افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: چرمی، 301گ، 12 سطر (13×7)، اندازه: 13/5 × 19/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1140]
š.-e qasīde-ye gabrīyye = š.-e qasīda-ye ×āqānī
لاهیجی، محمد بن احمد، - 1077 قمری
lāhījī, mohammad ebn-e ahmad (- 1667)
وابسته به: دیوان خاقانی؛ شیروانی خاقانی، بدیل بن علی (520)
تاریخ تأليف: 1077ق
شرحی است که شمس الدين محمد بن جمال الدین احمد لاهیجانی بر قصیده حبسیه حکیم خاقانی شروانی نوشته و این نام را خود شارح به آن داده است، چنان که می گوید: «مخفی نماند که این قصیده در السنه و افواه به قصیده گبریه سایر و دایر ست! بجهت احتوا و اشتمال او بر اطوار و اوضاع فرقه كفره مجوسیه و نصرانیه» و شارح نه تنها از روایات اسلامی راجع به رجال و غیره بی اطلاع بوده بلکه مراد شاعر را از سوزن عیسی و رشته مریم هم نمی دانسته است. این قصیده دارای هشتاد و سه بیت است که در شرح حاضر به طور مختصر شرح می شود و بنا به گفته شارح در آن به بیست و یک علم اشاره می شود.
آغاز: بسمله، حمد و سپاس مر خالقی را که وجود انسان را مرآت هستی خویش گردانید ...
انجام: و دانستن خطوط و ارقام آن فسقه ظلمه مانند مجوس و نصاری و عبری.
[دنا 948/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: شعبان 1077ق؛ کاتب خود شارح با اضافات و الحاقات مجدد او؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 110گ، 13 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 20/8×11سم [ف: 7- 629]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: صدر جهان بن محمد اسماعیل بن ابو المحسن بن محمد اسماعيل ابن حبيب الله، تا: 19 ذیحجه 1086ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ (1پ -71ر)، 15 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 4 - 28]
بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 83ص (22-104) [فيلم ها ف: 1- 649]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: دوشنبه 2 صفر 1218ق؛ 83ص ( 104-22) [عکسی ف: 2 - 176]
آغاز: برابر بی کا، بی تا [ نشریه: 7 - 536]
š.-ol-qasīdat-el-lāmīyya
حافظ تونی، حسین بن شجاع، - 879؟ قمری
hāfez-e tūnī, hoseyn ebn-e šojā* (- 1475)
وابسته به دیوان سمرقندی؛ سمرقندی، محمد بن محمود (780)
گزارشی است بر قصیده لامیه در تجوید فاتحه به عربی که استاد القراء صاحب العقد الفريد» (محمد بن محمد شریف سمرقندی) سروده است؛ شارح 365 مسأله از آن بیرون آورده و جدول بندی کرده است. شارح رمز «ق» را جهت مسائل استخراجی و رمز «ص» را برای مسائل خاصه خود معین کرده است و همو در مقدمه رساله می نگارد: «شرایط تجوید فاتحه از این اعداد (365) مسئله بسیاری زیادت است اما بدینها از آن اقتصار شد ....»
[دنا 948/6]
آغاز: بسمله. هذه القصيدة اللامية في تجوید الفاتحة للشيخ الامام. بحمدالله المستعان توسلا ** و بالصلوات الزكيات توصلا ...
پس از اتمام (قصیده): بسمله. الحمدلله الذي هدانا للايمان ...... اما بعد چون بعضی از تالیان قرآن که قصیده لامیه در تجوید فاتحه تصنیف استاد القراء صاحب عقد الفريد مطالعه می نمودند. ازین فقیر حسن بن شجاع بن الحسن الحافظ التونی ... استدعا نمودند که نظر کند تا از آن قصیده چند مسئله بیرون می آید ... سیصد و شصت و پنج مسئله
کا: غلام رضا، تا: 1099ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 322گ، 21 سطر (21×29)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 220]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي هدانا للايمان و علمنا القران؛ انجام: 365 ص اسکان نون لین در وقف و حرکت فتح در وصل بما بعد تم هذه النسخة الشريفة الغربية في تجوید فاتحة الكتاب
خط: نستعلیق مخلوط به نسخ و کم اعجام، كا: محمد بن افضل سراکوهی بحر آبادی، تا: صفر 872، جا: سمنان مدرسه مسعودیه؛ کاغذ: نخودی، 15گ، 15 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: 23- 114]
Š.-e qasīde-ye lāmīyye
حزین، محمد علی بن ابی طالب، 1103 - 1180 قمری
hazīn, mohammad ‘alī ebn-e abī-tāleb (1692 - 1767)
تاریخ تأليف: 1170ق
قصيده لامیه به عربی در مدح و منقبت حضرت امیر المؤمنين عليه السلام در شصت و هفت بیت از شارح بدین مطلع: «یا حادي الورک عج بالقرب من طلل ** و اقرأ سلامی سلیمی منتهى أملی». در این شرح دنباله هر بيت تحت عناوین «اللغة، الترجمة اول لغات و مشکلات ابیات را به عربی بیان کرده پس از آن به شرح و ترجمه پرداخته است.
آغاز: لسان حال و ترجمان مقال بسپاس بلاغت اساس متکلمی جل شأنه گویاست که از آثار قلم بدیع الرقم ...
[دنا 948/6، الذریعه 235/9]
آغاز: برابر؛ انجام: تمام شد ترجمه این قصیده مبارکه بعون الله سبحانه ... حامد لله حق حمده و الصلاة على نبيه و آله من بعده.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوایی، 16گ، 13 سطر، اندازه: 22/5×15 سم [ف: 6 - 94]
بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: هندی، جلد: تیماج تریاکی، 6گ (1پ-
6ر در متن و هامش)، 14 سطر (17×9)، اندازه: 26×17سم [ف: 16- 704]
آغاز: برابر؛ انجام: اللغه الاملاك جمع ملک بر تو باد نثار ... پیغمبران مرسل
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1317ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 20ص (17-36)، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 32 - 30]
Š.-ul-qașīdat-il-lāmīyya = š.-ul-qașīdat-il-ġarrā'
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
وابسته به: القصيدة اللامية؛ افندی، عبدالباقی (13)
تاریخ تأليف: چهارشنبه جمادی الاول 1258ق
قصيده لامیه از عبدالباقی عمرى افندي موصلی به هنگام تشرف به بارگاه ملکوتی علی بن موسی الرضا در 32 بیت سروده شد. رشتی این قصیده را به طور مفصل شرح نموده است. شرح قصيده مشتمل بر بیان مطالبی در خصوص مراتب ظهور و تجلی و تسلسل عالم وجود و تدرج سالک در مقامات که در هر یک از آنها به شناخت پاره ای از این معانی دست می یابد. در پایان به مقایسه بین پیامبر (صلی الله علیه و آله) به عنوان خاتم الانبیاء و امام موسی کاظم (علیه السلام) به عنوان خاتم الاولیاء پرداخته است. در یک «مقدمه» در چند «مطلع»: «المقدمة هي في مطلع الاشراق شمس النور يتجلی الظهور على اكناف الطور الظاهر باختلاف مقابلة مراياء القلوب ...». به خواهش شهزاده محمود خان، که از وی به سلطان به السلطان، الخاقان بن الخاقان السلطان محمود خان یاد می کند (گویا همان که شیخ احمد احسایی به پرسش هایش پاسخ می داده است).
آغاز: الحمدلله الذي طرز دیباج الكينونه بسر البيونة بطراز النقطة البارزة عنها الهاء بالألف بلا اشباع و لاانشقاق ... فيقول العبد الجاني كاظم بن قاسم الحسینی الرشتی . قد ورد التوقيع الرفيع المنيع عن صدر دست الوزاره ..
انجام: عجائب المطالب و غرائب المقاصد و المآرب و فيما ذكرناه كفاية لأولي الألباب
چاپ: مشار عربی، ص 558؛ ایران، 1270؛ طهران، سنگی، 1272ق، وزیری، 333+1صص دنا 948/6 -949 (15 نسخه)؛ الذريعة 43/14؛ مشار عربی 558؛ فهرست مشایخ 92/2]
آغاز: برابر؛ انجام: ای الظاهر و الباطن فالستر تنزل من القبر و القبر تنزل الميت و الميت تنزل الحي. فافهم.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 35ص (274-240) [عکسی ف: 1- 184]
آغاز و انجام: برابر؛ قد فرغ من تسویدها ... في شهر جمادی الأولى من شهور سنة 1258
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه جمادی الاول 1258ق؛ مصحح، احتمالا برخی از اصلاحات به دست خود مؤلف و یا با نظر او انجام شده؛ جلد: تیماج زیتونی، 251گ، 23 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 1- 429]
آغاز: برابر؛ انجام: و تأدية احكام الدين الى جميع المكلفين ورد شبه الخصم و الكفار
خط: نسخ، بی کا، تا: 1258ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 107ص (43-149)، 15 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 3 - 1095]
آغاز و انجام: برابر؛ وقد فرغ من تأليفها ومنشيها يوم الأربعاء في شهر جمادى الأولى من شهور سنه 1258 امدا مصليا مستغفرة
خط: نسخ، كا: عبدالعلی مراغی، تا: 1261ق؛ جلد: تیماج مشکی، 234 گ، 35 سطر، اندازه: 19 ×30 سم [ف: 5 - 2474]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد قلی خراسانی، تا: سلخ ربيع الاول 1262ق، جا: کربلا تحت قبه حسینی (علیه السلام)؛ جلد: تیماج سبز، 230 گ، 21سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 33/1 - 55]
خط: نسخ، كا: عبدالکریم بن حاج عبدالرحیم قزوینی، تا: سه شنبه 14 محرم 1262ق؛ اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 58]
خط: نسخ، كا: غلامعلی بن کربلایی علی مردان شالی قزوینی، تا: دوشنبه رمضان 1263ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 188گ، 28 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 26 - 326]
آغاز: برابر، انجام: حتی یاتی وعد الله لا يخلف الميعاد والحمدلله رب العالمين والصلوة على محمد وآله الطاهرین.
خط: نسخ، كا: ابوالحسن حسینی، تا: 1 رجب 1268ق؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 23×17سم [ف: 2 - 442]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، كا: حاجی آقا بن عبدالله، تا: جمعه 7 جمادی الثاني 1269ق؛ مجدول محرر؛ تملك: على بن نصر الله؛ جلد: تیماج مشکی، 229گ، 23 سطر، اندازه: 29×17/5 سم [ف: 25 - 298]
کا: سید علی اصغر پسر محمد قاسم طباطبائی زواره ای، بی تا، با
تاریخ 1 جمادی الثانی 1273ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 36گ (288ر -323ر)، 35 سطر (14×28)، اندازه: 39×22سم [ف: 17 - 413]
آغاز: برابر؛ انجام: و هم عیسی روح الله و الخضر و الالياس و ادریس و هم الاحياء الى يوم الوقت المعلوم
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: ورثه خان محمد خان عسکری؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج تریاکی، 96گ، 14 سطر (13×8)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 4 - 1135]
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه:1732/4 خط: نسخ، بی کا، بی تا 131 گ (64-194)، 14 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 3 - 123]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:3047
آغاز: برابر؛ انجام: ورد كل ذي حق بالحجج و البراهين و هم عیسی روح ا... الوقت المعلوم و النقباء ثلاثون.
خط: نسخ، بی کا، بی تاب کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: کاغذی، 55گ، 18 سطر (16×11)، اندازه: 22×17سم [ف: 14 - 166]
آغاز: برابر؛ انجام: و هم عیسی روح الله والخضر و الالياس و ادریس و هم الاحياء الى يوم الوقت المعصوم والنقباء ثلاثون
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 63گ، 21 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 5 - 2473]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 188 گ، 24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2474]
S.-u qasidat-in lamiyya
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25077
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي خلق الانسان من كتم العدم؛ انجام: اليهم أن تعالوا و اسمعوا و الله اعلم
خط: نسخ، كا: محمد محسن بن محمد، تا: 1076ق؛ ضميمه نسخه ش 25072 [رایانه]
la mirva S.-ul qasidat-il-lamiyya
وابسته به: القصيدة اللامية؛ اعشی، میمون بن قیس (-7ق)
شرح مختصری بر قصیده لامیه میمون بن قیس معروف به «اعشی» است که پس از آوردن هر بیتی به شرح مشکلات لفظی و معنوی آن پرداخته شده است.
کاشان؛ مدرسه سلطانی؛ شماره نسخه:139/3
آغاز: قال اعشی هو يسمون بن قيس: ودع هريرة أن الركب مرتحل ... هريرة كانت قينة لرجل من آل عمروبن مرشد اهداها الى قيس بن حسان بن تغلبة بن عمروبن مرشد فولدت؛ انجام: هاان تا عذرة الا تكن نفعت ** فان صاحبها قد تاه في البلد. ویروی فان صاحبها مشارک ... والمعنى أن هذه القصيده عذرای ذات عذر.
تمت کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج، مشکی، 9گ (100ر-108پ)، 17 سطر، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف مخ]
Š.-u qaşīdat-in lāmīyya
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:27353
بی کا، تا: 1073ق؛ خریداری از رضا غیبی [رایانه]
Š.-u qaşīdat-in lāmīyya
شرحی است بر قصیده لامیه که به زبان عربی و در فضایل و مناقب حضرت علی (علیه السلام) می باشد. این کتاب به دلیل افتادگی از ابتدا و انتهای نسخه شناخته نشد و در ابتدا ابیات را شرح کرده و در آخر دارای خاتمه است در بیان ولادت و وفات و مدت عمر چهارده معصوم و معجزات آنها. مؤلف این شرح را با استفاده از کتاب های حدیث اهل سنت نوشته و خود نیز کتابی به نام اربعین دارد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:15738
آغاز: ... سنیان نیز نقل نموده اند و با اینحال ابابکر و عمر را بران علیجناب؛ انجام: آورد و خبر کشته شدن ام فروه بآنحضرت رسید بیرون رفت بمنزله آن ضعیفه در نزد ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: خاندان حاج شیخ جعفر شوشتری (اهدایی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 94گ، 14سطر (14/5×9/2)، اندازه: 14/2 ×19 سم [رایانه]
Š.-e qasīda-ye lāmīyya-ye ×amrīyya
پیشاوری، محمد غوث، - 1155؟ قمری
pīšāvarī «mohammad qaws (- 1742)
شرح قصیده خمريه «سقاني الحب كاسات الوصال ** فقلت الخمرتی نحوی تعالی» عربی عبدالقادر گیلانی از سید محمد غوث بن سید حسن قادری به فارسی. متن 27 بیت است، در پایان از خود او (محيي الدين عبدالقادر حسین جیلی) یاد شده است.
آغاز: حمد بی حد و ثنای بی عد آن احدی را سزد که او را دوام بقا است ... اما بعد می گوید سید محمد غوث بن (فهرستواره)
[فهرستواره منزوی 576/7]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:7914/5
آغاز: برابر؛ انجام: نام من مشهور عبد القادر است ** از ازل گشتم زجام عشق مست / زانکه در من هست لطف لايزال ** هست جدم صاحب عين الكمال تذکر: نام مؤلف به استناد فهرستواره منزوی 576/7 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، كا: غلام حیدر، تا: یک شنبه 2 جمادی الثانی 1293ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور مشکی، 15گ (126-140ر)، 14 سطر (12×6/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 16 - 734]
š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il-‘ajam
نورانی ندوی، امیر
nūrānī nadavī samīr
وابسته به: لامية العجم = القصيدة اللامية؛ طغرائی، حسین بن على (514-455)
ترجمه و شرح بسیار مختصری است بر «لامية العجم» طغرائی با مطلع «اصالة الرأي صانتني عن الخطل ** و حيلة الفضل زانتنی لدى العطل» که پس از آوردن ابیاتی از اصل، به شرح برخی از لغات مشکله آن پرداخته سپس آنها را ترجمه نموده است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2763
آغاز: أصالة الرأي صانتني عن الخطل ... اصالة الرأي جودته، و الخطل المنطلق الفاسد و العطل الصون، ترجمه خوبی رائی نی مجمعی سی محفوظ رکها
نسخه اصل: کتابخانه سید حسین مرتضی فرزند کاتب - پاکستان؛ خط: نسخ و نستعلیق هندی، کا: (سید مرتضی حسینی صدرالافاضل لکهنوی لاهوری)، تا: شنبه 8 شوال 763ق؛ 20ص [عکسی ف: 7 - 356]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il-‘ajam
بحرق، محمد بن عمر، 869 - 930 قمری
bahraq, mohammad ebn-e ‘omar (1465 - 1524)
وابسته به: لامية العجم = القصيدة اللامية؛ طغرائی، حسین بن على (514-455)
شرحی است بر قصیده لامیه حسین بن على عميد طغرایی که شارح آن را نشر العلم نام نهاده و تلاش کرده است تا به طور اختصار و به دور از اطناب قصیده مذکور را توضیح دهد و دقایق آن را بیان نماید.
[کشف الظنون 1528/2]
قم؛ دارالحدیث؛ شماره نسخه:31/4
آغاز: بسمله. قال الشيخ الامام العالم ... اما بعد فان القصيدة الفريدة المشهورة بلامية العجم الجامعة للامثال السايرة و الحكم نظم الفاضل، انجام: فانت بالنفس لا بالجسم انسان و نسأل الله تعالی التوفيق لما يحبه ويرضاه من القول و العمل في خیر و عافية بمنه و کرمه تم الكتاب بعون الملک الوهاب.
خط: تحریری، بی کا، تا: شنبه ذیقعده 1220ق؛ مصحح؛ 28گ (187ر- 215پ)، 23 سطر [ف: - 157]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il-‘ajam
عیناتی، محمد بن محمد، ق 11 قمری
‘aynāsī, mohammad ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: لامية العجم = القصيدة اللامية؛ طغرائی، حسین بن على (514-455)
این شرح (گویا) از محمد بن محمد بن حسن عینائی عاملی (1089) است. در دیباجه این شرح، مؤلف به توصیف از شرح صلاح الدين صفدی بر لامية العجم پرداخته و می گوید این شرح حاضر اختصار شرح صفدی است با حفظ شيوه و سبک صفدی و مانند آن شرح به بیان «لغت»، معنی و اعراب» پرداخته است. عیناتی پس از ذکر یک بیت از لامية العجم، گاه «قال الشارح» می آورد و گاه پس از شرح یک بیت می گوید: «كذا قال الشارح». از این شرح در الذریعه و دیگر مراجع و فهارس یاد نشده است. در الذریعه از شرحی از مؤلف ناشناس یاد شده که نسخه آن در کتابخانه مرحوم استاد محیط طباطبائی رحمة الله عليه موجود است که به نظر می رسد همین کتاب باشد. (عبدالحسین حائری)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:968/3 - طباطبائی
آغاز: بسمله الحمدلله الذي اظهر من افواه البلغاء جواهر الحكمه ... اما بعد فان من اجل شروح اللاميه المنسوبة إلى الأمام الطغرائی ... شرح الشيخ الامام ... صلاح الدين الصفدی غیرانه اورد في من الاستطرادات ما اخرجه عن وضعه ... فاختصرته في نحو نصف عشر حجمه لكني لم اخرج عن اتباع رسمه .. اصالة الرای صانتی عن الخطل قال الشارح رحمه الله تعالى اللقعه ... و الرأي هو التفكر في مبادی الامور و النظر في عواقبها؛ انجام: فماله بعد فكره ندم ... ولیکن هذا آخرما اردنا جمعه و اختصاره ... و قد فرغ من تحرير هذه القصيده اقل عبادالله عملا ... محمد بن محمد بن الحسن الحسيني الشهير بالعينائي العاملی و ذلك في اليوم السادس ... من السنة التاسعة من العشر الخامس بعد الألف ... و الحمدلله وحده و صلى الله على من لانبی بعده.
بی کا، بی تا؛ تملک: سید محمد بن سید محمد مقیم؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 57ص (79-135)، اندازه: 12×18/5سم [ف: 23 - 249]
š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il-‘ajam
وابسته به: لامية العجم = القصيدة اللامية؛ طغرائی، حسین بن على (514-455)
غیر همانند:
بی کا، تا: 990ق [نشریه: 5 - 111]
آغاز: بسمله، حمدله و بعد فهذا شرح القصيدة اللامية المشهورة بلامية العجم للطغرائی؛ انجام: فاقرب منهم و لا تطادعهم لن اردت لن لا ترعى هاملا ... واعظ الدهخوارقانی.
خط: نسخ خوش و نستعلیق کتابتی، كا: عبد السليم بن محمد مهدی بن محمد هادی واعظ دهخوارقانی، تا: 1159ق، کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 10ص (101-110)، مختلف السطر چلیپایی، اندازه: 11/4 × 23/5سم [ف: 17 - 42]
آغاز: اصالة الرای صانتني عن الخطل 78 و حلية الفضل زانتنی لدى العطل. رائي الاصيل يصونني عن الاضطراب في القول و العمل و حلية على تزیینی عند العطل ای عند التعری؛ انجام: يتربصون به الدواى اعاذنا الله منها و قد قيل ما قل فقد جل. تمت معاني هذه القصيده.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 9گ (125ر-133)، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 44 - 231]
خط: نسخ، كا: خلف آل شیخ ابراهیم، تا: سه شنبه 3 رمضان 1238ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 18 سطر (16×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 417]
آغاز: بسمله هذه القصيده موسومه بلامية العجم ناظم عقدها ... فخر الكتاب اسماعیل؛ انجام: و قد رايت في بعض الشروح فاهرب منهم ان اردت ان لاترعى هاملا. به تاریخ ... 1247 ... در بلده کرمان جهنم اساس با نهایت تفرقه حواس. شرح قصيده لامية العجم طغرائی است؛ کا: سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق، جا: کرمان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 8ص (213-221)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23 - 362]
آغاز: رای الاصيل يصونني عن الاضطراب في القول و العمل؛ انجام: و قد قيل ما قل فقد جل
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1265ق، 6گ (83ر - 88ر) [ف: 5 -369]
آغاز: بسمله، هذه القصيدة الموسومة بلامية العجم؛ انجام: و يتربصون الدائرة به. این شرح معلوم نیست که از کیست؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بسطامی، تا: 13 ربیع الثانی 1287ق، واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 11 گ، 17 سطر (16×7)، اندازه: 14×22 سم [ف: 7- 629]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج خرمایی، 12 سطر (14×8/5)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 1- 493]
آغاز: بسمله. اصالة الرای صانتني عن الخطل ** و حيلة الفضل زانتني لدى العطل. الاعراب: اصالة مبتداء مضاف الى ما بعده و المبتداء هو الاسم المجرد عن العوامل؛ انجام: يوثرون هلاکه و يتمنعون وقوع الاذى به و يتربصون بهم الدوائر اول اعراب و ترکیب ابیات آمده و سپس معنی آن گزارش شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: ساغرى يشمی، 16گ (15پ - 30پ)، اندازه: 16/5 × 22/5سم [ف: 9 - 367]
آغاز: اصالة الرأی صانتي عن الخطل ** و حلية الفضل زانتی عن العطل؛ این رایی الاصيل يصونني عن الاضطراب في القول و العمل؛ انجام: قدر شوک لامر ان فطنت له ** فار بابنفسک آن ترعى مع الحمل؛ المعنی قدرمو ک و اهلوک لامر .. حساده الذين يؤثر و اهلاک ... و يتربصون به الدوائر اعاذنا الله منها و قد قيل ما قل فقده جل تمت معاني هذه القصيده. الاميه طغرائی نیز شرح بسیار دارد و شرح حاضر، هیچیک از آنها که نگارنده می شناخت مطابقت ندارد؛ خط: نسخ، كا: بهاء الدوله، بی تا؛ پس از پایان شرح لامية العجم (ص 380-410 دفتر) قصاید و قطعاتی از این شعراء یاد شده: قصیده ای با قافيه الف از میرزا محمد نصیر طبیب اصفهانی، ابیاتی با قافیه مثنوی از شریف ابن الهار درباره بازی شطرنج و شرح اعمال و مهره های آن در صدر این ابیات با قلم قرمز نوشته زیر که آمیخته با استعارات است دیده می شود: في موضع الشطرنج و ما فيه من الحكم قيل هو عقلان متجادلان و جیشان متقابلان تجمعهم رقعة الجلود الشبيهه ببقعة الوجود، ضعوا مند لافي غاية التحرير للخيل و الرجل و الملک و الوزير يناظرون بالدرج و الدقایق موزونون بمیزان الحقائق. اینک نخستین ابیات منظومه شطرنجية: «الشاه لا يحضر عند الشاه ** لانها من اعظم الدواهي / و الرخ لايولج في المضايق ** اذ ذالك بالطيور غير لائق / و العقد کالبيدق في التحصين ** و ضربة الفرزین کالكمين / كذا اعتضاد الشاه للفرزان ** موعظة في السير، للسلطان. پایان:قدر زوه للهدی متالا ** ان الحكيم يضرب الا
مثالا و هذه خاتمه الأرجوزه ** و ما حوت من حكم عزیزه»، قصیده ای کوتاه از حسام الدين عیسی بن سنجر بن بهرام اربلی المولد و عامرى النسب، ابیاتی از نابغه جعدی، ابوالحسن علی بن نبيه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 14ص (367-380)، 21 سطر، اندازه: 31×17/5 سم [ف: 10 - 1025]
š.-e qasīde-ye lāmīyyat-ol ‘ajam
وابسته به: لامية العجم = القصيدة اللامية؛ طغرائی، حسین بن على (514-455)
غیر همانند:
آغاز: اصالة الرأي صانتني ... الاصالة مصدر و اصل هر شیء ریشه و اساس اوست؛ انجام: رضى ... الانيق الذلل الرضا خشنودی ... و فرموده اید (نیمه کاره گذارده شده).
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: گالینگور خشتی [نشریه: 3 - 43]
نسخه اصل: بادلیان شماره 33 Pococ؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 -126]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il--arab
زمخشری، محمود بن عمر، 467 - 538 قمری
zamaךarī, mahmūd ebn-e 'omar (1075 - 1144)
وابسته به: لامية العرب؛ شنفری، ثابت بن اوس (-510)
شرح قصيده لامية العرب و به نام اعجب العجب موسوم است، با مطلع: «أقيموا نبی امی صدور مطیکم ** فاني الى قوم سواكم الاميل». ادبا و علمای عرب زبان دیگری چون ثعلب و نخجوانی بر این قصیده شرح نوشته اند، ولی در نظر علمای فن شرح زمخشری مرجع استفاده فحول است. قصيده لامیه حاوی شصت و هشت بیت در فخر و حماسه و در نهایت فصاحت و بلاغت سروده شده است. شرح قصيده لامیه در چهار فائده در خصوصیات کلام شعر و قافیه موزون در حسن و فصاحت مشحون به مسائل اعراب و اشتفاق و فنون ظريفه معانی بیان ادب عرب سخن رفته است. در لغت نامه دهخدا آمده است که لامیه نام سال هشتم بعثت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) یا سال هشتم نزول قرآن به مکه است. در این سال سوره های سجده، لقمان، روم و عنکبوت که افتتاح هر چهار به الف و لام میم است نازل شد.
چاپ: دمشق، وزارة الثقافة، محقق عبد المعين الملوحی، چاپ اول، در کتاب الاميتان، 1385ق؛ طبع هذا الشرح محمد بن القاسم المقري في القاهرة سنة 1324ه/ 1906م و 1328ه /1910م؛ بیروت، 1972م [دنا 950/6 ؛ مجمع العلمي العراقی 388/2؛ معجم المؤلفين 186/12؛ کشف 153972؛ بروکلمان عربی 107/1]
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 1732
آغاز: بسمله - انبغ كلام رصعته براعة و ابلغ نظام رصعته براعة شكر من انطق اللسان با الكلم النوابغ و طوق الانسان با النعم انسوابغ و علم بالقلم معاني البيان و بدیع الحكم ... من لطائف مطلع هذا القصيده انه لا يتقطع في تقطيعه كلمة كما ترى. اقيموا نبی امی صدور مطیکم ** فاني الى قوم سواكم لاميل: المطی جمع مطيه ... الى آخر؛ انجام: ویر کدن بالاصال حولى كانني من العضم ادفی ينتجي الكيج اعقل. بر کدن بضم كاف بعدها مهملة يسكن و الراكد الساكن يقال يركد الباء و الهوا اذا سكنه ... هذا الشرح الجملة الشروح ناسخ و ان كان بيني و بين عدنا مزايا مؤلفيها فراسخ فقد شاع بين الأفاضل انه قديوتي المفضول عالم نيله الفاض و الله يقول الحق و هو ايهدي السبيل و حسبنا الله و نعم الوكيل.
خط: نسخ ترکی، بی کا، بی تا؛ مهر: ناصرالدین شاه قاجار؛ کاغذ: ترمه ترکی، جلد: مقوای روکش کاغذ نباتی، 63ص، 34 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 7 - 499]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il-'arab
نخجوانی، مؤید بن عبد اللطيف، ق 10 قمری
na×javānī, mo’ayyed ebn-e ‘abd-ol-latīf (- 160)
وابسته به: لامية العرب؛ شنفری، ثابت بن اوس (-510)
آغاز: بسمله، هذا شرح لامية العرب للموید بن عبد اللطيف بن سعد النقحوانی
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، مذهب، 23 ص (1-23)، 24 سطر (14×10/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 7 - 184]
آغاز: بسم الله تعالى قال الشنفر الأزدي ثم الأوسى و يقال انها منحولة قالها خلف الاحمر و اكثر العلماء اجمعوا على انها له. اقيموا بين امی صدور مطیکم ** او اني الى قوم سواكم لا ميل؛ و يروى لبنی ای خذوا في امركم و انتبهوا من رقدنکم؛ انجام: و المعقل الحصین و انما سمي معقلا لأنه يعقل و يحله و يقيم فيه. در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 12گ (114ر- 125ر)، 14 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 44 - 230]
بی کا، تا: 14 رجب 1249 ق [ف: 3 - 31]
آغاز: اقیموا بنی امی صدور مطيكم ** فاني الى قوم سواكم لا امیل؛ يقول انظروا لانفسکم فانی مباینكم و يقال للرجل الحایر عن القصد اقم صدر مطیتک واصله ان ينام الراكب؛ انجام: اذا كانا عقلا في الحبل و المعقل الحصین و انما سمي معقلا لانه يعقل فيه و يحل و يضم فيه و الله اعلم کامل؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا علیرضای رشتی مستوفی، تا: 16 ربیع الاول 1250ق، جا: تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 5گ (129پ -133 ر)، 27 سطر (10/5 × 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1 - 458]
آغاز: اقیمو بنی امی ... لا میل و يروى لبنی ای خذوا في امرکم و انتبهوا من رقدتكم؛ انجام: و المعقل الحصین و انما سمي معقلا لانه يعقل و يحله ربقته فيه. در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1261ق، 9 گ (36ر- 44پ) [ف: 5 - 221]
آغاز: اقیموا بنی امی صدور مطیکم ** فاني الى قوم سواكم الاميل؛ يقول انظرو الانفسکم فانی مبائنكم و يقال للرجال بجاير عن القصة؛ انجام: و المعقل الحصنی و انما سمي معقلا لانه يعقل فيه و يحل و يضم فيه و الله اعلم. تمت شرح اللامية العرب للشنفري في شهر جمادى سنة 1267.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1267ق؛ کاغذ: فرنگی، 4ص (139-142)، اندازه: 26×17سم [ف: 13 - 216]
آغاز: بسمله، اقیموا بنی امی صدور مطیکم؛ انجام: يعقل فيه و يحل و يصم فيه و الله اعلم در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 354]
S.-u qasidat-ilamiyyat-il-arab
نحوی، محمد بن یحیی
nahvī, mohammad ebn-e yahyā
وابسته به: لامية العرب؛ شنفری، ثابت بن اوس (-510)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه:2856/4
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة على افصح البلغاء سیدنا محمد خاتم النبيين ... قال عليكم بلامية العرب فانها تعلم مکارم الأخلاق وهي هذه و لها شرحان مختصر ان احدهما ينسب إلى الشيخ العارف ... مهذب الدين ... و الاخر الى الواسطی؛ انجام: و انما جعل نفسه من العصم لشدة انسهابه ... تمت القصيدة اللامية
خط: نسخ، بی کا، تا: 1254ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 8گ، 21 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 2 - 897]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il--arab
وابسته به: لامية العرب؛ شنفرى، ثابت بن اوس (-510)
ناشناس:
آغاز: اقیمو ابنی امی صدور مطیکم يخاطب قومه و يؤذنهم بالرحيل و المطی؛ انجام: و هو في محل نصب على الحال فافهم ذلك و الله اعلم بالصواب. تمت القصيده مع شرحها و الحمدلله رب العالمين آمين تمت.
خط: نسخ بشيوه ترکی، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترکی، جلد: کاغذ آبی، 19ص (114-132)، 17 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 17 - 293]
از روی دو شرح ابی نصر محمد بن یحیی بن کرم نحوى و واسطی؛ خط: نسخ، كا: محمد اسمعيل بن عبدالنبی نصیری، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 7گ (233پ - 239پ)، قطع: خشتی [نشریه: 2 - 126]
خط: نسخ، كا: خلف آل شیخ ابراهیم، تا: 5 شوال 1238ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 18 سطر (10×16)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 417]
آغاز: بسمله هذه القصيده موسوم بلامية العرب منسوبة إلى الشنفری؛ انجام: ای طویل القرن و کنی به عن ذکرها و شبه نفسه
كا: سید عبدالباقی حسینی
کاشانی، تا: 1247ق، کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 10ص (204-213)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23 - 362]
آغاز: بسمله هذه القصيده موسوم بلامية العرب منسوبة إلى الشنفری؛ انجام: ای طویل القرن و کنی به عن ذکرها و شبه نفسه
کا: سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 10ص (204-213)، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23 - 362]
آغاز: قال الشنفرى الازدی اقول الشنفري على وزن فعلی و هو العظيم الشفقين و قيل الكثير الشعر و كان من العدائين الموصوفين؛ انجام: و انما جعل نفسه من العصم لشدة أنسها به مثلما تأنس بعضها بعضا وقت العشيات تمت القصيدة اللامية للشنفری و الحمدلله. شرح مختصری است بر قصیده «لامية العرب»؛ خط: نسخ، بی کا،
تا: با تاریخ 1250ق، 11گ (109-119) [ف: 26 - 378]
آغاز: قال الشنفرى الأزدي و الشنفرى على وزن فعلی و هو العظيم الشفتين و قيل الكثير الشعر و كان من العدائين الموصوفین به حتى ضرب به المثل في مثل ذلك فقيل اعدی من الشنفري. قال اقيموا الخ. المطى و المطية الطهر واحد و جمع سميت بذلك لانها تمتطی ای تركب مطاها؛ انجام: الصوت الخفي هومت ای سكنت الكلاب ریع افزع و الاجدل الصقر کامل؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا عليرضای رشتی مستوفی، تا: با تاریخ 1250ق، جا؛ تهران؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 5گ (129پ -133ر حاشیه)، 27 سطر (10/5 × 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1- 458]
این شرح غیر از شرح ثعلب و نخجوانی و زمخشری است؛ خط: نسخ، كا: عبدالعلی مراغی، تا: 1255ق [الفبائی: - 354]
آغاز: قال الشنفري: اقیموا بنی امی صدور مطیکم ** فاني الى قوم سواكم لاميل .. يخاطب قومه و يؤذنهم بالرحيل و المطى الابل سميت بذلك لأنها تمطى ای تركب مطاها و هو ظهرها؛ انجام: و اني لاعتام الرجال بخلتی ** الى الراي في الأحداث حين تحين؛ اعتام اختار وعيمة المال خيرته يقال اعتامه واعتماه اختاره تم کامل، پس از آوردن هر بیتی مشکلات لفظی وادبی آن برطرف و معنی روانی از آن ارائه شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1260ق؛ جلد: تیماج، مشکی، 11گ (108-118پ)، 17 سطر، اندازه: 17/5×21/5سم [ف مخ]
آغاز: الأرقط الذي منه سواد و بیاض؛ انجام: و انما سمى مقصدا لانه يعقله و يحله و يقيمه
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1265ق؛ 3گ (67ر -69ر) [ف: 5 - 369]
آغاز: الأرقط الذي منه سواد و بیاض؛ انجام: و انما سمی مقصدا لانه يعقله و يحله و يقيمه
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1265ق، لاگ (77ر-83ر) [ف: 5 - 369]
آغاز: اقیموا بنی امی ... يخاطب قومه و یوذنهم بالرحيل و المطی الابل سميت بذلك لأنهى تمطی؛ انجام: من العصم اوفی ...
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد تقی لسان الملک سپهر، تا: رجب 1266ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 10گ (2ر -11پ)، اندازه: 21/8×13/3 سم [ف: 9 - 121]
آغاز: اقیمو بنی عمی ... و في الارض مناي للكريم عن الاذى و فيها لمن خاف القلی متحول، الاعراب: الواو عاطفة و في الارض جار و مجرور خبر مقدم و؛ انجام: ظنا افي من نوعهن
خط: نسخ، بی کا، تا: 1269ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ساغری پشمی، 14گ (2ر-15ر)، اندازه: 16/5 × 22/5سم [ف: 9 - 367]
آغاز: اقیموا بنی امی صدور مطیکم؛ انجام: و يقال کیح و کاح منل مخ ریرودار (كذا).
خط: نسخ و نستعلیق، کا: احمد بسطامی، تا: 1287ق؛ واقف: قائم مقام؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 14گ، 17 سطر (16×7)، اندازه: 14×22 سم [ف: 7- 630]
آغاز: اقیموا بنی امی صدور مطیکم ** فاني الى قوم سواكم الاميل؛ يخاطب قومه و يؤذنهم بالرحيل. المطى الابل سميت بذلك لانها تمطى ای تركب مطاها و هو ظهرها. و يقال سوی و سوی بكسر السين و ضمها و هما مقصوران. فان فتحت السين مددت فقلت
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زرد، 19 گ، 12 سطر (14/5×7/5)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 2 - 144]
آغاز: بسمله قال الشنفرى الازدی اقول الشنفرى على وزن فنعلی وهو العظيم الشفتين وقيل الكثير الشعر ... اقیموا بنی امی صدور مطيكم ** فاني الى حمى سواكم لاميل، المطى والمطية الظهر واحد؛ انجام: وانما جعل نفسه من العصم لشدة انسها به مثلها نانسوا بعضها بعضا وأنت العشبان تم اللامية المباركة
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 15گ، 15 سطر [ف: 5 - 2659]
آغاز: بسمله شرح قصيده لامية العرب شنفري بن ملبد الازدی و اسمه عمر بن مالك ذكره بن حجه (در نسخه ما بغلط: ابن حجر) في نزهة الألباب و الشنفری فنعلی فكان عداء و منه المثل اعدا من الشنفري.
آغاز شرح: بسمله قال الشنفرى الأزدي ثم الأوسى و يقال انها منحوله قالها حلف الاحمر و اكثر العلماء اجمعوا على انهاله اقیموا بنی امی صدور .. و يروى لبنی ای خذوا في امركم و انتبهوا من رقدتكم؛ انجام: و المعقل الحصن و انما سمى معقلا لانه يعقل من يقيم فيه. در فهرست مجلس جلد 29 ص 458 این شرح را از نخجوانی دانسته ولی آغاز آن با رساله ای که او معرفی کرده ناهماهنگ است؛ خط: نسخ، كا: بهاء الدوله، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 17ص (350-366)، 21 سطر، اندازه: 31×17/5 سم [ف: 10 - 1025]
آغاز: بسمله. هذه القصيدة موسومة بلامية العرب منسوبة إلى الشنفرى الازدی؛ انجام: و کنی به عن ذکرها و شبه نفسه به.
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 42گ (11-52)، 12 سطر
(10×6)، اندازه: 18×10 سم [ف: 13 - 3454]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-il-'arab
وابسته به: لامية العرب؛ شنفری، ثابت بن اوس (-510)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8644/1
آغاز: قال الشنفرى ابن ملبد الأوسي ثم الازدی ...... الحجر ابن الهنو ابن الأزد ابن الغوث ابن ... زید بن كهلان ابن سبا و الشنفرى العظيم الشفتين اقیموا بنی امی صدور مطیکم؛ انجام: و يقال و على اعقل و ارويه عقلا اذا ... تصعد في الجبل و يقال کیح و کاح مثل مخ ... ورار.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 6 و 7؛ جلد: تیماج قهوه ای ترکی، 40 گ (اپ-40ر)، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 16/5 سم [ف: 28 - 178]
Š.-e qasīda-ye lāmīyya-ye ‘arab
وابسته به: لامية العرب؛ شنفری، ثابت بن اوس (-510)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6394/2
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 10 سطر (15×6)، اندازه: 22×16سم [ف: 16 - 257]
Š.-u qaşīdat-i lāmīyyat-i imri’-ul-qays
در این نسخه معلقه معروف امرو القيس يعنی قصیده «قفانبک ...» شرح شده است. قسمت اول قصيده افتاده و در این نسخه شرح نسخه از بیت: «تقول و قد مال الغيط بنامعة ** عقرت بعیری یا مرو القيس فانزل» شروع می شود تا بیت: «كان السباع فيه غرقی عشيه ** بارجائها القصوى انا بيش عنصل». ابیات به تنهایی آمده و کلمه به کلمه شرح شده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:1027/4
آغاز: أن هذا اليوم كان من محاسن الأيام الصالحة التي؛ انجام: باصول البصل البري لانها متلطخه بالطين و التراب.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: کشمیری، نخودی، جلد: مقوایی، 18ص (183-200)، 19-24 سطر (10/5× 14/5)، اندازه: 19/5×14سم [ف: 9 - 29]
Š.-u qaşīdat-in lāmīyya fi abnīyat-il-af*āl
در صرف است. ناظم قصيده ابن مالک است ولی نام شارح آن ذکر نشده است.
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه:7- ب/651/2
آغاز: بسمله و به نستعين - الحمد لله الحميد المجيد - المبدی المعيد - الفعال لما يريد حمدا يوافي نعمه و يكافى المزيد؛ انجام: مما يخشاه بمنه و کرمه ... تم الكتاب بعون الملک الوهاب عصر يوم الخميس عاشر شهر جمیدی الاخرى احد شهور العام سنه السادس و الستين و الف هجريه .... بقلم مالكي العبد الجاني على بن اسماعیل بن رضی بن عبدالله الحسینی البحرانی ...
خط: نستعلیق، كا: على بن اسماعيل بن رضی بن عبدالله حسینی بحرانی، تا: 1066ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 40گ، 19 سطر (10×6)، اندازه: 15×10 سم [ف: 2 - 234]
شرح القصيدة اللامية الكلامية- شرح بدء الامالی
Š.-u qaşīdat-il-lāmīyya li-l-a‘šā
وابسته به: القصيدة اللامية؛ اعشی، میمون بن قیس (-7)
شرح قصیده لامیه میمون بن قيس بن جندل اعشی است که نام شارحش را نمی شناسیم. تنها یک نسخه دیگر از آن در دانشگاه فؤاد اول قاهره در دسترس است (مورخ 1143ق). [بروکلمان ج 1، ص 147-151؛ تاریخ نگارش های عربی، ج 2، ص 219-222؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 9، ص 384-388؛ معهد المخطوطات، ادب، ج4، ص 157-158]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8951/10
آغاز: للاعشي الباهلی: ودع هريرة أن الركب مرتحل ** و هل تطيق وداعا ايها الرجل؛ هريره كانت قينة لرجل من آل عمرو بن مرثد فولدى له خليدة لانه يقول في القصيدة جهلا بام خلید؛ انجام: قيل له النسا و بشيط يهلك و قيل يرتفع و اصل كل شيء الظهور و البطل الشجاع خط: نستعلیق شکسته، كا: عبدالحسین خان خلف مرحوم محمد حسین خان صدراعظم اصفهانی، تا: با تاریخ 1250ق، جا: تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 4گ (80ر-83ر)، 27 سطر (10/5 × 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1 - 455]
š.-u qaşīdat-i lugazīyya
حسینی اردبیلی، نظام الدین، ق13 قمری
hoseynī ardabīlī, nezām-od-dīn (- 19c)
ماتن و شارح قصیده نظام الدین حسینی اردبیلی (زنده در 1293ق).
اول سه قصيده را به شرح آتی نوشته: 1. به مطلع: «الا یا حبذا اسم و المسمى ** الا طوبی لذات و صفات ...» در مدح امام جمعه؛ 2. به مطلع: «الا يا حبذا اسم ذو شئون ** و منه العلم و الفضل الكثير ..» حاج میرزا جعفر تبریزی؛ 3. به مطلع: «عفاک
الله أخبرني عن اسم ** الا یا ایها المولى الجليل ...» حاج میرزا باقر مجتهدی؛ بعد قصیده اول را شرح داده است.
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 2817/3
آغاز: یا من علم آدم الأسماء كلها ** و جعله طلسم لسرائر الامكان ... / الا يا حبذا اسم و المسمى ** الا طوبی لذات و الصفات؛ انجام: الهى لا تفرق بين ذاكا ** و بین الاولياء و الهداة ... و اصلها ثابت في رياض الجنة التي وعد الرحمن عباده و فرعها في السماء اي في مساء قلوب العلماء الراسخین سیما اعلمهم و افضلهم و هو ذلك المسمی ...
خط: نسخ، كا: محمد بن لطفعلی فرزند امام جمعه مذکور در فوق، تا: 1293ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی سیاه، 30 گ، 20 سطر، اندازه: 14/5 × 22/5سم [ف: 2 - 898]
š.-u qaşīdat-il-mutanabbī
وابسته به: ديوان المتنبی؛ متنبی، احمد بن حسين (303-354)
شرح قصیده متنبی در مدح سيف الدوله بعد از داخل شدن ملک روم بر او.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7099/11
خط: نسخ، كا: محمد بن شاه بن محمد ناعمری مریبانی، تا: ربيع الأول 715ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1ص (3×7)، اندازه: 24×16سم [ف: 25 - 111]
شرح قصیده مجمع الفوائد- شرح قصيده حوليه
š.-e qasīde-ye mo×ammas-e zayn-od-dīn-e ‘āmelī
کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
در ایام محرم الحرام و تعطیلات دروس حوزوی مؤلف مناسب دیده شرح فارسی بر قصیده مخمسه شیخ زین الدین عاملی فرزند صاحب معالم که مشتمل بر 260 بیت بوده بنگارد و در این شرح لغات آن را ترجمه و حاصل معنای هر بیت را با لفظی آسان بیان و در تمام موارد رعایت اختصار را نموده و مفصل آن را حواله به کتاب خود «تذكرة الشهداء» داده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 905/1
آغاز: الحمد لله الذي جعلنا من الباكين على الحسين (علیه السلام) و اولیائه و الصلاة على محمد سيد النبيائه و اصفيائه
نسخه اصل: کتابخانه مؤلف - کاشان؛ کاتب = مؤلف، بی تا، 34 ص (1-34) [عکسی ف: 3 - 104]
Š.-ol-qasīdat-el-mosmāt-e be-l-'arūs
خوئی، محمد بن ابوالقاسم، ق13 قمری
×ū’ī, mohammad ebn-e ab-ol-qāsem (- 19c)
پس از یک مقدمه کوتاه مسجع به عربی به شرح و تفسير قصيده به مطلع: «عوجا على طلل بالقفص خلانی ** اقوى فقطانه ارال هيقان» پرداخته است.
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 2600/5
آغاز: الحمدلله الذي معانی تجلیله في مغانی النفوس عروس و لوامع تهليله على سفينة الفؤاد عكوس الفرد الصمد الذي حمده مصارع في بيت مدور العبودية و قد؛ انجام: قالوا على طرب بالقول لا كذب ** الحمدلله شكرا كل از مان. گفتند بر وجه طرب و سرور بگفتاریکه صدق بود نه كذب و ستایش و سپاس مر خداوند جليل الأساس است در حالیکه شکر کننده بودند در هر زمان ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1267ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 25گ، 22-21 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 2 - 899]
Š.-e qasīde-ye moštamel bar esm-e aʻzam
قصیده ای است به زبان عربی شامل کلماتی مبهم و مطالبی دور از فهم و 87 بیت است. نویسنده که ابیات آن را شرح کرده است، مدعی است که هر کس آن را به طریقش بشناسد، کوه ها را بر می کند و دریاها را منجمد می سازد و هزاران قدرت دیگر پیدا می کند؟
شیراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه:3/ 750
آغاز: هذا شرح اسم الله الاعظم و تفسير السريانية التي في القصيدة المشتملة على اسم الله الاعظم؛ انجام: فيكفيك أن الله صلى بنفسه ** و املاکه صلت عليه و سلمت / و صلى الهى كل يوم و ليلة ** على المصطفی و الال ما تسلمت. تمت - 25 رجب 1252.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی کلفت، جلد: مقوا با کاغذ سبز، آگ، 17 سطر (17×11)، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 240]
š.-e qasīde-ye masnū“
عزیزی، یوسف
‘azīzī, yūsof
وابسته به: قصيده مصنوع = بدایع الاسحار؛ سلمان ساوجی
سلمان بن محمد (709-778)
به نام یکی از صدور ساخته، به فارسی با یک «مقدمه» و چند «فصل» در آغاز، سپس خود قصیده است با شرح عزیزی گویا همان سراینده مساحت و منطق و قافیه و رمل.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 8458/1
آغاز: حمد و ثنای بی پایان و شکر و سپاس فراوان؛ انجام: نظم و نثر تست عقد لولو و گنج گهر.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 12 سطر (11×6)، قطع: ربعی [ف: 17 - 139]
S.-u qasidat-il mudirriya fi madh-i ×ayr-il bariyya
وابسته به: القصيدة المضرية؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608 -696)
شرح کوتاهی است بر قصیده مضريه بوصیری که در مدح حضرت پیامبر سروده است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 1994/1 - 11/94
آغاز: الحمدلله المتفرد باسمه الأسماء المختص بالملك الاغر الاسما الذي ليس دونه منتهی ... اما بعد فلما سامني الدهر على ما هو عادته بالارزا؛ انجام: و يحشر في الرعيل الأول و اهل الباب الأيمن من اهل شفاعته هنالك الولاية الله الحق هو خير ثوابا و خیر عقابا.
خط: نسخ، كا: خالد بن يوسف قارصی، تا: 9 شعبان 1299ق؛ جلد: مقوا، 21گ، 21 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 5 - 2634]
š.-e qasīde-ye moʻjezāt
حسینی هروی، حسین بن غیاث الدین، - 928 قمری
hoseynī heravī, hoseyn ebn-e qīyās-od-dīn (- 1522)
تاریخ تأليف: 900ق
شرحی است از سید قاضی اختیار حسینی منشی شاگرد جامی بر قصيده جامی درباره معجزات پیامبر. در آن از خود شارح و اساس الاقتباس او و از جامی یاد شده و می گوید که این کتاب را به نام همان کسی ساختم که این شرح به نام او است. او در آن سخنان امام صادق را آورده و در پایان از فضایل علی یاد کرده است. 54 بیت آن، شرح شده است. در مقدمه می گوید: «خطاب آمد بمن کای اختیاری ** چرا چندین زدانش بر کناری / هزار آتش ز عشق و تو فسرده ** به پیشت چشمه خضر و تو مرده / شده از تشنگی جانت بتاراج ** لبالب اینچنین دریای مواج»
آغاز: نماند که یکی از معجزات حضرت رسالت پناهی صلوات الله و سلامه عليه که رشحات؛ انجام: نعتش ز بس فرخندگی
جانرا دهد پایندگی ** هست آن زلال زندگی می باش از آن رطب اللسان
خط: نستعلیق خوش، كا: مریم بن سلطان بایزید، تا: 982 و 986ق؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 82ص (35 -116)، 12-17 سطر، اندازه: 17/2×10/6 سم [ف: 17 - 399]
آغاز: قصیده: بانک رحيل ای قافله بر خاست خیز ای ساربان ** رختم بنه بر راحله آهنگ رحلت كن روان؛ شرح: قصيده تعداد بعضی معجزات حضرت صلوات الله عليه که ملا جامی گفته از سید اختيار منشی. بسم الله الرحمن الرحيم ** سر ورق معجزه های قدیم / بر سر سی جزو کلام است امام ** چون مه نو غره ماه تمام؛ پاگا پروردگاری که نظم سلسله کلیات از بدایع صنایع او قصیده ایست مطلعش مرصع بجوهر نور محمدی که اول ما خلق الله نوری اشارتیست بدان؛ انجام: و وصول بأن مترسمان خیال پرست را میسر نیست بسر قصه سیمرغ و غصه هدهد کسی برسد که شناسای منطق الطیر است. تو چه دانی زبان مرغان را ** که ندیدی دمی سلیمان را نسئل الله الاطلاع على حقائق الأمور و الاستضائة بلوامع انواره و صلى الله على سيدنا محمد نا و آله اجمعین.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح، مجدول؛ کاغذ: سپاهانی کبود، جلد: تیماج مشکی، 102گ (1پ -102ر)، 14 سطر (12×5)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 11 - 2034]
š.-ul-qaşīdat-il-maq$ūra
کماری، محمد بن سلمان
kamārī, mohammad ebn-e salmān
وابسته به: المقصور و الممدود = قصيدة ابن درید؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321ق)
قصیده مقصورة از ابوبکر محمد بن الحسن بن دريد لغوي بصری معروف به ابن درید. گزارش از محمد بن سلمان الكماری.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي جعل العربية مفتاح آیاته و مسراح الطايفه ... و بعد فيقول ...... محمد بن سليمان الكماری لما رأيت القصيدة المقصورة اللتي
آغاز: برابر
فقط مقدمه آن موجود است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1086ق؛ جلد: تیماج مشکی، 1 گ (9ر- 9پ)، اندازه: 13×29/5سم [ف: 38-276]
آغاز: برابر؛ انجام: منصوب تقديرة لانه حال ايضا. تمت و الحمدلله رب العالمين (وقع الفراغ من ساخت الكتاب المبارک يوم السابع و العشرون من شهر رمضان ...)
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان قرن 12؛ با یادداشت 199 ( = 1199)؛ تملک: فرهاد میرزا در 1263 با مهر «نایب الاياله»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 48ص (1-48)، 21 سطر (14×9)، اندازه: 14/5 × 19/5سم [ف: 13 - 27]
š.-u qașīdat-i maqşūrat-i ibn-i durayd
اردبیلی، محمد
ardabīlī, mohammad
وابسته به: مقصورة ابن دريد = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321ق)
مقصوره ابن درید، قصیده معروفی است و چندین شرح بر آن نوشته شده است. این شرح از محمد اردبیلی است که شروح سابق را از قبیل شرح ابو عبدالله حسين بن احمد بن خالویه و احمد بن عثمان يزدي و غيرهما، وافي به حل مشکلات و معضلات قصیده مقصوره ندانسته و بدین شرح مبادرت ورزیده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 4859
آغاز: بسمله، الحمد لمن خص بالبناء و الاعراب كلام العرب؛ انجام: رضيت بالله فنعم المرتضی ** في كل اسباب غدو و مسار
خط: نسخ، كا: على بن يوسف، تا: 18 صفر 758ق؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای، 45گ، 19 و 20 سطر (10/2 × 15/5)، اندازه: 19/7×14سم [ف: 7- 630]
š.-u qaşīdat-il-maqşūr-i wa-l-mamdūd
ابن انباری، محمد بن قاسم، 271 - 327 قمری
ebn-e anbārī, mohammad ebn-e qāsem (885 - 940)
وابسته به: المقصور و الممدود = قصيدة ابن درید؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321) در چهار «باب»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5138/65
آغاز: لاتركنن الى الهوى ** و اذكر مفارقة الهواء؛ الهوا على اربعة اوجه: الهواء بين السماء و الأرض ممدود يقال ارض طيبة؛ انجام: اسمع هديت الالفاظ مهذبة ** في الدال ينفع من يتلو و من كتبا / فذاک دت على رجيله مهملة ** و دت عن نفسه اعجامها و
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 2گ [ف: 15 - 161]
Š.-u qasīdat-il-maqşūr-i wa-l-mamdūd
وابسته به: المقصور و الممدود = قصيدة ابن درید؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
غیر همانند:
آغاز: لا تركنن إلى الهوى ** و اذکر معارقة الهواء الهوى على اربعة اضرب احدها الهواء بين السماء و الأرض ممدود؛ نسخه اصل: کتابخانه لینچی رم 41 روسی 342. قصیده ای است معروف در 53 بیت از ابوبکر محمد بن حسن بن درید ازدی در اسمائی که هم با الف مقصوره در کلام عرب وارد شده و هم با الف ممدوده. ذیل هر بیت شرح المعانی این اسماء و توضیحات دیگر افزوده شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1069ق؛ 8ص ( 292-285) [عکسی ف: 1 - 380]
آغاز: بسمله - اما نسب ابن دريد - فهو ابوبکر محمد بن الحسن ابن دريد بن عتاهيه ابن حیثم ابن حمامی و هو اول من اسلم من آبائه؛ انجام: و المزد هي مفتعل من الزهو و هو الكبر و هو حال و هذا البيت ختم به المقصورة - و الله الموفق للصواب. ابن دريد قصیده معروفی دارد که مطلع آن این است: «يا ظبية اشبه شیئی بالمهى ** ترعى الخرامی بین اشجار اللعى» شخصی که نامش ذکر نشده این قصیده را در این رساله شرح کرده است، در مقدمه شرح حال ابن درید نوشته شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 25گ، 25 سطر (15/5×7)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2 - 228]
š.-e qasīda-ye mowlavī
شرح قصیده ای است در علم عدد از مولوی با مطلع: «خواهم نمودن ای پسر ماهیت اعداد را ** در دعوت اسماء حق با طالبان ارشاد را»..
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 206/18 - طباطبائی
آغاز: در شرح کلام مولوی در این غزل اول این که فرمود خواهم نمودن ای پسر ... مراد اظهار طریقه ای چند در عدد گرفتن و دعوت کردن اسماء الهی است به عنوان ارشاد پس فرموده که قواعدی که ما در این غزل به جهت دعوات اسماء حق تعالی و ادعیه به جهت مطالب مهمه ضبط کرده ایم هفت نوع است؛ انجام: عدد این صورت پنجاه هزار هزار و صد و سی هزار و سیصد و يک می شود و آن است که مولانا فرموده اند و هذا آخر شرح ابيات غزل مولوی.
بی کا، تا: قرن 11؛ پس از این شرح (در برگ 227پ) چند سطر
دیگر در شرح اصطلاح نوع اصغر، نوع صغير، نوع طبیعی و نوع اوسط و نیز جمع کبیر، جمع اكبر و جمع صغیر است که در اشعار مولوی یاد شده و همچون تکمیل است برای شرح قصیده؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (226-227)، اندازه: 22×13سم [ف: 22 - 76]
š.-ol qasīdat-el maymūna al-mosamāt-e be-r-robūbīya
شرح «يقول الله جل الله ربي انا الجبار فاطلبني تجدنی».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5877/2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح؛ کاغذ: بخارایی، جلد: روغنی، 22 گ، 16 سطر (13×7)، اندازه: 19×12 سم [ف: 16-118]
شرح قصيده ميمية- شرح الشافية
š.-ul-qaşīdat-il-mīmīyya
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6170/2
آغاز: آغاز قصیده: لعمرك ما أوس بن سعدى بقومه ** و لا سيد الأوبار قیس بن عاصم.
آغاز شرح: بسمله. قال ابو محمد عبدالرحمان العنفى. كا: ابوالقاسم القزاری من اهل القيروان، فلما دخل ابو زید مخلد ... و اصله ابوالقاسم القزاری متن از ابوالقاسم القزاری؛ خط: نسخ، كا: على بن صالح بن زين الدین احسائی، تا: 1237ق، کاغذ: فستقی، جلد: میشن مشکی، 48گ (108پ 155ر)، 13 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 9-214]
š.-ul qasīdat-il mīmīyya
سروده ابوالحسن علی بن حسن نیشابوری به عربی شرح از گمنام.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4505/7
آغاز: قال أبو الحسن علی بن الحسن النيشابورى: السعدي باللوي ربع ** عفاه عارض مرزم؛ اللوي الربع بل الربع آثار آثار القار؛ انجام: فقد اصبحت يا مثبور نقرا غير ما مكرم؛ المثبور المهلک ... و النقز السفلة من الناس. نجزت و الله الحمد و المنة
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، وگ (59-67)، 12 سطر (10×6)، اندازه: 18×10سم [ف: 13 - 3455]
Š.-u qaşīdat-il-mīmīyya
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 9183/22
شرح قصیده میمیه «شربنا على ذكر الحبيب مدامة» به عربی. بدین گونه: «الشرب يجيء بالحركات الثلث» تا «يقولون في وصفها فانت بوصفها»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 9گ (195-203پ)، 23 سطر (15×6)، اندازه: 20×12سم [ف: 17 - 314]
شرح قصیده میمیه ابن فارض- مشارب الاذواق
اعتقادات / فارسی
Š.-e qasīde-ye mīmīyya dar manāqeb-e ‘alī
قصیده ای به قافیه میم سروده شده که در آن آیاتی که در فضایل حضرت امیر المؤمنين عليه السلام نازل شده، برشمرده با اشاره به بعضی از روایات حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در مناقب آن حضرت. در این شرح یک یا چند بیت آمده با عنوان «اصل» پس از آن با عنوان «شرح» آیه یا روایت به عربی ذکر می شود پس از آن با عنوان «ترجمه» به فارسی برگردانده شده پس از آن با عناوین «تخصيص، هدایه، توجیه، تحقیق، تذکره» و مانند اینها توضیح داده می شود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:7562
آغاز: آغاز ابیات در نسخه: ذات پاکت مهر آثار رحمن و رحیم ** نور مهر مطلع انوار لطف و خاص و عام؛ آغاز نسخه: از زبان که مشعر باشد از اقرار دل بجميع اصول یقینیه و م خبر باشد از اعتراف جنان؛ انجام: و جام درد کشان پیمانه تسلیم را از باده خمخانه تسنیم سرشار گردانیده بادیه پیمان ظلمات جهل و عدوان و صحرا
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 104گ، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 19 - 368]
شرح قصیده میمیه فارضيه- لوامع انوار الكشف و الشهود على قلوب ارباب الذوق و الجود
شرح القصيدة الميمية لابي فراس- شرح شافية ابي فراس في مناقب آل الرسول و مثالب بني العباس
Š.-u qaşīdat-il-mīmīyya li-l-farazdaq
استر آبادی، محمد شفیع بن محمد علی، ق 11 قمری
estarābādī, mohammad safī“ ebn-e mohammad alī ( 17c)
وابسته به: القصيدة الميمية في مدح علی بن الحسين (علیه السلام)؛ فرزدق، همام بن غالب (110)
تاریخ تأليف: 5 شوال 1075ق
شرح مفصل و ادبی است بر قصیده مشهور فرزدق که در مدح امام زین العابدين عليه السلام گفته است. در هر بیتی اول مطالب ادبی آمده پس از آن توضیحاتی دارد اگر نیازی به توضیح باشد. آغاز: آن اولی ما يصرف اليه البعيد من الهمم و ينتهز لديه الفرص و تغتنم حمد الله سبحانه على ما تناصرت آلاؤه المزهرة في ریاض الكرم انجام: فقال نحن اهل بیت اذا انفذنا شيئا لم نرجع فيه وأقسم عليها فأقبلها هذا آخر ما أردنا
[دنا 957/6 (4 نسخه)؛ الذريعة 13/14 رقم 1536]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1075ق؛ 11گ (134ر- 144ر) [مختصر ف: - 503]
خط: نستعلیق، كا: سید عبدالكریم مرعشی، تا: 28 ربیع الاول 1157ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (1پ -5پ)، اندازه: 27×18سم [ف: 25 - 176]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 25 ربیع الثانی 1264ق، جلد: تیماج مشکی، 32گ (64پ -95پ)، 12 سطر، اندازه: 15/5×10سم محدث ارموی مخ: 2 - 911]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد بن علی رودسری گیلانی، تا: 1265ق؛ جلد: تیماج مشکی، 27گ (65پ-191)، 13 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 22 - 124]
š.ol-qasīdat-el-mīmīyya le-1-farazdaq
خوئی، مصطفی بن محمد، ق13 قمری
×ū’ī, mostafā ben mohammad (- 19c)
وابسته به: القصيدة الميمية في مدح على بن الحسين (علیه السلام)؛ فرزدق، همام بن غالب (110) ناظر به شرح مجلسی است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:5534
آغاز: بسمله. الحمد الله الذي جعلنا من خير الامة و صيرنا من الموتمین بامامة الهادین؛ انجام: که به عمل آید يريدون أن يطفوا نورالله ... المشركون.
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن محمد، تا: یک شنبه 11 ربیع الثانی 1285ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 73گ، 16 سطر (14×8)، اندازه: 20×13سم [ف: 16 - 31]
Š.-u qaşīdat-il-mīmīyya li-1-farazdaq
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: القصيدة الميمية في مدح على بن الحسین (علیه السلام)؛ فرزدق، همام بن غالب (110)
شرحی است به عربی بر قصیده فرزدق که در کمتر از یک روز ساخته است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4187/5
آغاز: بسمله. الحمد الله والي لواء الولاية ... فيقول ... محمد بن سليمان الطبيب التنکابنی ان من سوانح الأيام أن وقع منی زیارة ... الآقا محسن آقا؛ انجام: آله الاخیار. و قد تم هذا الشرح على مؤلفه ... محمد بن سليمان الطبيب التنکابنی ... ظاهرا و باطنا۔
كاتب = مؤلف، بی تاب کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 14گ (296-283)، 17 سطر (15×10)، اندازه: 20×17سم [ف: 13-3157]
š.ol-qasīdat-el-mīmīyya le-l-farazdaq
فاضل گروسی، عبدالحسین، 1259 - 1324 شمسی
fāzel-e garrūsī, ‘abd-ol-hoseyn (1880 - 1945)
وابسته به: القصيدة الميمية في مدح علی بن الحسین (علیه السلام)؛ فرزدق، همام بن غالب (110)
شرحی است بر قصیده مشهور فرزدق در مدح امام زین العابدین عليه السلام که پس از آوردن یک بیت، به شرح آن پرداخته است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1981/8
آغاز: حکایت کرده اند بر اینکه هشام بن عبدالملک لعنة الله عليه در زمان پدرش به زیارت مکه معظمه مشرف شد
نسخه اصل: کتابخانه شخصی؛ بی کا، تا: با تاریخ 1326ق؛ 13ص (191-179) [عکسی ف:5 - 436]
š.-u qaşīdat-il mīmīyya li-1-farazdaq
وقایع نگار، علیرضا بن داود، ق14
vaqāye’-negār, ‘alī-rezā ebn-e dāvūd (- 14c)
اهداء به: محمد علی میرزای اعتضاد السلطنه ولی عهد تاریخ تأليف: سه شنبه 3 شعبان 1307ق
یک مقدمه دارد در سر گذشت فرزدق سپس شرح قصیده میمیه او است در ستایش امام زین العابدین.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4321
آغاز: بسمله. رب اشرح لي صدري و يسر لي أمري و احلل عقدة من لسانی. الحمد الله رب العالمين ... بعد فيقول ... على رضا ابن داود، انجام: و قد سعدت لشرح هذه القصيدة ... و وقفت لاتمام کتابته في يوم الثلثا ثالث شعبان المعظم خانه زاد آستان مبارک علیرضا بن وقایع نگار سنة 1307
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 3 شعبان 1307ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 79گ، 10 سطر (12×6)، اندازه: 11×17 سم [ف: 13 - 3282]
S.-ul qasidat-il mimiyya li-1 farazdaq
وابسته به: القصيدة الميمية في مدح علی بن الحسين (علیه السلام)؛ فرزدق، همام بن غالب (-110)
ناشناس:
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين، أما بعد فقد سنح لي بعد الفراغ عن تفسير القرآن أن أتوسل بحبیب الرحمن و اهل بیته (علیهم السلام) سیما بالذي هو دوحة شجرة الولاية و ثمرة اغصان النبوة الا و هو على بن الحسين الاصغر ... بشرح القصيدة الفرزدقیه ... تفصيا من هذه البليه بالتحفة العليه حتى اتاني الله في مقر الخلافه ... بمجرده هذه - العزيمه فطلبتها فيها من الأجله ... فشرعت في شرحها مع فقد المواد ... شرح كافيا بحل المشكلات؛ انجام: وفي الختم بهذا الحديث ایماء إلى أن منکری كرامة اهل البيت و فضلهم كلاب لو لم يكن لهم نسبة بالنبي صلى الله عليه و آله فنتهم أمة له (علیه السلام) فكانوا احقاء بالقتل و ليكن هذا آخر الكلام و الحمدلله و الصلوة على رسوله محمد و آله و أصحابه اجمعين. شرح است بر قصیده معروف فرزدق (غالب بن همام) در مدح علی بن حسین امام سجاد (علیه السلام) با این مطلع: «یاسائلی این حل الجود و الكرم». شارح از اهل سنت است و او این شرح را پس از تألیف تفسیر قرآن و در هنگامی که دچار مصیبتی (عام یا خاص) بوده از 3 تا 6 ماه محرم نوشته. تاريخ تألیف آن نزدیک تر از قرن 10 نیست و بیش از این شناسایی درباره کتاب و مؤلف آن ندارم. حمیدالدین ابوعبدالله محمود بن عمر نجاتی نیشابوری در قرن 8 بر این قصیده و بر قصیده ابوالفتح بستی (زيادة المرء في دنياه نقصان) و قصیده عمادالدین رجاء بن شرف اصفهانی شرحی نوشته به نام اعراب القصائد الثلاث و ایضاح غوامض الأبحاث» اما کتاب حاضر (ظاهرة) جز شرح نجاتی است. چند شرح نیز در الذریعه از علمای شیعه نقل شده. مؤلف شرح حاضر در مقدمه این رساله،
تاریخچه کوتاه قصيده را بیان داشته و درباره صحت نسبت این قصيده بر فرزدق و نادرستی نسبت آن به جریر و یا کثیر در مدح باقر (علیه السلام)، تحقیق می کند و منظور شارح روشن ساختن نکات دقیق و مبهمات ادبی قصیده فرزدق است. ابیات قصیده در کنار صفحات به تدریج ثبت شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج خرمایی، 98 ص (7-104)، اندازه: 13/5 × 23/5 سم [ف: 10 - 1534]
خط: نسخ، بی کا، تا پایان ربيع الثانی 1279ق، جا: مشهد رضوی [نشریه: 7- 227]
آغاز: یا سائلی این حل الجود و الكرم، انجام: ما بين الكثمین ما يملاء الخافقين.
خط: نسخ، كا: محمد علی زاهدی، بی تا؛ 40گ (133-172)، اندازه: 18×11 سم [نشریه: 13 - 397]
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيد الاولین و الاخرين ... اما بعد فقد سنح لي بعد الفراغ عن تفسير القرآن؛ انجام: لكانوا احقا بالقتل و ليكن هذا آخر الكلام و الحمد لله و الصلوة على رسوله .. زمان تألیف: 1279ق. فرزدق قصیده ای با مطلع: «هذا ابن خير عباد الله كلهم ** هذا التقى النقي الطاهر العلم» در مدح امام زین العابدین علی بن الحسين (ع) سروده است. این قصیده بسیار مورد توجه قرار گرفته و شروح متعددی بر آن نوشته شده که از جمله آن، شرح حاضر است. با توجه به آنکه در میان شارحین قصیده که الذریعه (14/14) از آنها نام برده تاریخ تأليف شرح حاضر با تاریخ حیات علی بن محمد بن ابراهيم سبیتی عاملی (م 1303) مطابقت دارد بعید نیست شرح حاضر همان شرح علی بن محمد سبیتی عاملی باشد؛ بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 13 (47-35 پ)، ابعاد متن: 16×10، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: 12 - 290]
š.-u qaşīdat-in-nābigat-id-dibyānī
واحدی، علی بن احمد، - 468 قمری
vāhedī, ‘alī ebn-e ahmad (- 1076)
وابسته به دیوان نابغه؛ نابغه ذبیانی، زیاد بن معاویه (-18)
متن از ابوامامه زیاد بن معاویه معروف به نابغه ذبیانی است و شرح از ابوالحسن علی بن احمد واحدی که دیوان متنبی را نیز شرح کرده است. مطلع آن چنین است: «یا دارمية بالعلياء فالسند ** أقوت وطال عليها سالف الأبد».
آغاز: یا دارمية بالعلياء فالسند ...
آغاز: برابر؛ انجام: يخرجني من غضبک و وعید کی آیای.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1073ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 17ص (151-167)، 21 سطر (10×15)، اندازه: 19/4×14 سم [ف: 7-768]
آغاز: برابر؛ انجام: تعلم فليس المروء يولد عالما و ليس اخا علم مکنی هو جاهل
خط: نسخ، بی کا، تا: 1172ق؛ ضمیمه نسخه ش 4867 [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 20گ (161-180)، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 17]
š.-u qaşīdat-in-nābigat-id-dibyānī
محمد علی بن نور محمد، ق13 قمری
mohammad ‘alī ebn-e nūr mohammad (- 19c)
وابسته به: دیوان نابغه؛ نابغه ذبیانی، زیاد بن معاویه (18)
بعد از مقدمه کوتاه مسجع به شرح و تفسير لغات و اعراب و معنی قصیده آغاز نموده است.
چاپ: تبریز، سنگی، 1301، خشتی، 69ص
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 2952/2
آغاز: الحمدلله الذي زين صوالف المعانی بغدائر الاستعارات و وشح صدور الغوانی بفرايد الكنايات ... يا دار مية بالعلياء فالسند ** اقوت فطال عليها سالف الابد؛ انجام: ها أن تا عذرة الا تكن نفعت ** فان صاحبها قد تاه في البلد؛ هاء حرف تنبیه و تا اسم اشارة ...
خط: نسخ، كا: علی بن محمد، تا: 1282ق؛ جلد: چرمی، 31 گ، 20 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 2 - 900]
Š.-u qaşīdat-in-nābigat-id-dibyānī
قراچه داغی، محمد علی بن احمد، - 1310 قمری
qarāče-dāqī, mohammad ‘alī ebn-e ahmad (- 1893)
وابسته به دیوان نابغه؛ نابغہ ذبیانی، زیاد بن معاویه (18)
شرح ادبی مفصلی است بر قصیده دالیه نابغه ذبیانی، شارح ابتدا مقدمه کوتاهی در شرح حال نابغه آورده، پس از آن یک بیت می آورد و شرح می کند و سپس به بیت بعدی می پردازد.
چاپ: تبریز، 1310ق، 148صفحه
[دنا 954/6، الذریعه 15/14؛ مشار عربی 558]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:13986
آغاز: آغاز قصیده: يا دار مية بالغلياء فالسند ** اقوت فطال عليها سالف الأبد / وقفت فيها اصيلالا اسائلها ** عیت جوابا و ما بالربع من احد؛ آغاز شرح: الحمد لله الذي زين سوالف المعانی بغدایر الاستعارات و وشح صدور الغوانی بفرايد الكنايات شفع بغرر المجازات و رصع کلل الكلمات بدور التشبيهات؛ انجام: و هو كون الصخر مشتهر كالطود لكنها ذكرته لزيادة المبالغة و كمال التأكيد
خط: نسخ، كا: حسن بن کربلایی میرزا حسین قراجه داغی، تا: 1298ق؛ محشی به امضاء «منه»؛ جلد: مقوایی، 39گ، 20 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 37 - 584]
š.-u qasīdat-in nābigat-id dibyānī
وابسته به: دیوان نابغه؛ نابغه ذبیانی، زیاد بن معاویه (-18)
قم، مدرسه رضویه؛ شماره نسخه:85/5
آغاز: بسمله. یا دارمية بالعليا فالسند ** اقوت و طال عليها سالف الامد؛ يخاطب دار هذه المرأة بالمكان المرتفع من الارض
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: آبی، 6گ (73-78پ)، 17 سطر، قطع: بياض رقعی [چند نسخه -ف: - 54]
š.-u qaşīdat-i «nasamāt-u hawāk-a lahā arj»
شرحی است بر قصیده ای با قافیه جیم. این شرح به صورت لغوی و ادبی برگزار شده است. در نسخه حاضر این قصیده به امام زین العابدین علی بن حسين عليهما السلام نسبت داده شده و مطلع آن چنین است: «نسمات هواك لها أرج ** تحیی و تعيش بها المهج.
قم، دار الحدیث؛ شماره نسخه:32/3
آغاز: بسم الله خير الأسماء هذه الفوائد المنضودة و الفرائد المسرودة التي نسجت على منوال الفصاحة و لبست من احسن اثواب الصباحة؛ انجام: و السمج صفة مشبهة من السماجة و هي القباحة و الشناعة و المعنی آن ادعائك المحبة مع نومك جميع الليل متناف و متناقض فلا تدع الكذب و الباطل. تم بالخير و العافية.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 2 ربيع الثانی 1275ق؛ مجدول محرر؛ 4گ (11ر-14پ)، 15سطر [ف: - 66]
Š.-u qaşīdat-i naZm-is--sulūk
ابن علان، احمد بن ابراهیم، 975 - 1033 قمری
ebn-e ‘allān, ahmad ebn-e ebrāhīm (1568 - 1624)
شرح عرفانی است بر قصیده 56 بیتی ابن بنت المليق (-797ق)؛
مطلع قصيده چنین است: «من ذاق طعم شراب القوم يدريه ** و من دراه غدا بالروح يشریه».
آغاز: بسمله. الحمد وحده و لاحول ولاقوة ... من ذاق طعم شراب القوم يدريه ... ای و من تجلى بأخلاق القوم و سار
بسیر هم باصلاح ظاهره و باطنه بأن جعل ...
چاپ: مصر، مطبوعات عبد الرازق، 1305 ق.
[دنا 954/6؛ هدية العارفین 156/5]
آغاز: برابر؛ انجام: قال: الرجوع الى البداية و الى هذا المعنى أشار أبويزيد ...
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 8 جمادی الاول 1034ق؛ افتادگی: انجام؛ 1گ (3ر- پ)، 23 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [مؤید: 1 - 51]
آغاز: برابر، انجام: الرجوع الى البداية و الى هذا المعنى اشار ابویزید شامل شرح 3 بیت نخست قصیده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی، 1گ، 25 سطر، اندازه: 14×20سم [اهدائی رهبر: 5 - 110]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما تيسر من الكتاب على هذه المنظومة ... و العلى العظيم. تم الكتاب ... رب العالمين.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج زیتونی مذهب، 56ص (187- 242)، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 32 - 233]
شرح القصيدة النونية- شرح قصيدة عبدالعزيز بن تمام
شرح القصيدة النونية- شرح قصيدة ابي الاصبع العراقي
š.-e qasīde-ye nūnīyya
جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, 'abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
شرح قصیده نونیه مولانا عبدالرحمن جامی علیه الرحمه که در راه مکه و مدینه پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) ساخته و خود شرح کرده است.
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 67/2
خط شکسته نستعلیق عالی، بی کا، تا: 1082ق؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 12 سطر، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 7 - 492]
š.-e qasīda-ye nūnīyya = š.-e qasīda-ye bāl-e morassa“
سجستانی، محمود
sajestānī, mahmūd
وابسته به: قصیده نونيه = قصيده بال مرصع ؛ فاخر رازی، ابوالمفاخر (6) در آن از صاحب انس العاشقین، میرزا احمد نواب، شیخ حسن اردبیلی، محمد باقر سمرقندی و شیخ بهائی یاد کرده است. در این گزارش تنها 8 بیت شرح شده است. آغاز: بسمله. بهترین گوهری که جوهریان نظم در سلک تحریر کشند و خوشترین جواهری که صیرفیان سخن بر طبق عرض نهند حمد واجب الوجودی است که نحاس وجود انسانی را از کیمیای حیات مذهب کرده و سایه آفتاب عالم تاب عقول را بر رئوس نفوس گسترده و سروقدان بنی آدم را در باغ هستی علم سان افراخته و طوطی ناطقه جهانی را در گلشن آفرینش از شکر زندگانی گویا ساخته و بعد ... بر ضمیر منیر عارفان محفل فصاحت گستری و بر خاطر عاطر روشن دلان انجمن بلاغت پروری پوشیده نماناد که روح افزا محبوبی که سر حوران خلد در پیش و سینه صافی ضمیران از خجلت سواد خالش ریش باشد سخن و کتابست سوادش را اگر ملایک بر بیضا دیده نهند رو است و بیاضش را اگر کروبیان در سواد دیده جای دهند سزاست خصوصا نتایج طبع افضل الشعراء ما سلف مولاناء ابوالمفاخر الحق هر تپش آفتاب مهر و محبت را مطلع و هر مطلعش انقطاع سلاسل در دو محنت را مقطع مقطع هر صفحه بیاضش چون دل ارباب وفا مهر انگیز و بیاض هر صفحه اش چون قلوب اهل صفا محبت آمیز خصوصا قصیده ای چند که بظاهر معنی در مدح ائمه علیهم السلم در سلک نظم کشیده اند از آن جمله قصيده ایست که مذکور میشود بعد ازین که از هر بیتش یک خزینه علم پدید می آید نخست در نجوم و ثانی در کیمیا و ثالث در علم قاف و همچنین تا آخر از هر فردش علمی مفهوم میشود و با این همه معنی چون جمع می شود اولا الى آخره در کیمیا و اکسیر ساختن است و بسیاری را بهره ازین قصیده نیست و نبود. لذا این بی بضاعت المدعو بمحمود سجستانی عنان بیان را به جانب توضیح بعضی انعطاف داد. من الله اعانته. بیت: بال مرصع بسوخت مرغ ملمع بدن ** اشک زلیخا بریخت یوسف گل پیرهن. مصرع نخست از مرغ ملمع بدن فلک را خواسته است ... چاپ: این گزارش با پیش گفتاری از اصغر ارادتی در میراث اسلامی ایران 9، ص509-521، 1377ش چاپ شده است [فهرستواره منزوی 573/7]
تهران: دانشگاه؛ شماره نسخه:9596/1
آغاز: برابر؛ انجام: چون شرح به همان جا رسید دیگر احتیاج به ایضاح نیست باقی را به این قیاس کنند و الله اعلم نقل من کنز الغرایب عباسی بالصواب
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرستواره منزوی 573/7 ذکر شد؛ بی کا، بی تا [ف: 17 - 416]
S.-ul qasidat-in nuniyya
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 8446/1
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 21گ (13 - 23پ)، قطع: ربعی [ف: 17 - 136]
š.-e qasīda-ye nūnīyya = š.-e qasīda-ye bāl-e morassa“
وابسته به: قصیده نونيه = قصيده بال مرصع؛ فاخر رازی، ابوالمفاخر (-6)
بعضا همانند: 1. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 4671/2
آغاز: شرح قصیده فخرالدین رازی که در مدح امام معصوم على بن موسی الرضا (علیه السلام) گفته: بال مرصع بسوخت مرغ ملمع بدن ** اشک زلیخا بریخت یوسف گل پیرهن؛ انجام: و مقصود از این بیت آن بود که در این صفحه تسوید شد. تذکر: در فهرست باشتباه این قصیده از فخر رازی دانسته شده در حالی که از ابوالمفاخر رازی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 3گ (30ر - 32ر)، اندازه: 24/4×15/2 سم [ف: 8 -1]
«بال مرصع بسوخت مرغ ملمن بدن»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13 کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 8گ (207-214)، 16 سطر (10/5 ×15)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 16 - 523]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1230ق؛ کاغذ: کبود، قطع: ربعی [نشریه: 5-642]
در فهرست به اشتباه قصيده را از فخر رازی دانسته. در این شرح یک یا چند بیت آمده با عنوان «اصل» پس از آن با عنوان «شرح» آیه یا روایت به عربی ذکر می شود پس از آن با عنوان «ترجمه» به فارسی برگردانده شده پس از آن با عناوین «تخصيص، هدایه توجيه، تحقیق، تذکره» و مانند اینها توضیح داده می شود؛ خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن محمد باقر بن ابراهیم در ممقان، تا: 5 شعبان 1303ق، جا: خانه حاج شیخ الاسلام [نشريه: 7- 249]
آغاز: بال مرصع بسوخت مرغ ملمع بدن ** اشک زلیخا بریخت یوسف گل پیرهن؛ بال مرصع افق مشرقی را می خوانند و این افق را تشبیه کرده اند به بال مرغ به دو سبب یکی آن که به وقت طلوع؛ انجام: و در نسخه ای از نسخه های متداوله مقطع قصيده را به وزن و بحر قصیده مملی داشته این است شعر: مفاخر بخوان تا که تفاخر کنی ** مفتعلن فاعلات مفتعلن فاعلن شرحی است مفصل بر قصیده ای که ابي المفاخر رازی در مدح امام رضا عليه السلام؛ خط: نستعلیق، كا: محمد بن فرج الله حسینی زنوزی، تا: 8 محرم 1306ق؛ 14گ (40ر -53پ)، 13-16 سطر [ف: - 117]
به طریق اختصار و اقتصار بابیاتی که اشکالی دارد؛ بی کا، بی تا [ف: 17 - 416]
آغاز: بسمله بال مرصع بسوخت مرغ ملمع بدن ** اشک زلیخا بريخت يوسف گل پیرهن؛ بال مرصع افق مشرقی را می خواند و این تشبیه کرده اند ببال مرغ به دوسبب یکی آنکه بوقت طلوع آفتاب زبانه کشید؛ انجام: صاحب سلونی ومن خصمك فيما مضى ان قضى نخبه ينتعم الله مه دونك لاتعجلی گفته فاخر بخوان معنی بینش بدان ** تاچه که گفته است او اول امن سخن / شعر مفاخر بخوان تا که تفاخر کنی ** مفتعلن فاعلات مفتعلن فاعلن شرح عبد اللطيف شیروانی بر قصیده مذکور موسوم به «حل ما ينحل» در دفتر اول میراث اسلامی ایران به چاپ رسیده و شرح حاضر غیر از آن است و دو شرح دیگر نیز در دفتر نهم میراث اسلامی ایران چاپ شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 18 گ، 15 سطر، اندازه: 21×11سم [ف مخ - 1- 297]
بی کا، بی تا [ف: 17 - 416]
شرح القصيدة النونية في العقائد- خير القلائد شرح جواهر العقائد
Š.-ul-qașīdat-in-nūnīyya fi-l-kalām
خیالی، احمد بن موسی، 829 - 2862 قمری
×īyālī, ahmad ebn-e mūsā (1426 - 1458)
وابسته به: القصيدة النونية في العقائد؛ رومی، خضر بن جلال الدين (863)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26049
آغاز: بسمله. نحمدک یا من شرح صدورنا لتجريد الكلام؛ انجام: بالألطاف الجليلة الربانية ... سنه سبع و تسعين و مأتین بعد الألف
خط: نسخ و نستعلیق، كا: حلمی رسجقی، حسن بن ابراهیم، تا:
1297 ق [رایانه]
š.-ul-qaşīdat-in-nūnīyya li-l-bastī = š.-u qaşīdat-il-bastī
؟ نقره کار، عبد الله بن محمد، 706 - 776 قمری
noqrekār, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1307 - 1375)
وابسته به: القصيدة النونية = القصيدة البستية = عنوان الحكم؛ ابوالفتح بستی، علی بن محمد (360-401)
از ابوالفتح بستی اشعار زیادی به زبان عربی باقی مانده که مشهورترین قصیده وی، قصیده ای است در معرفت و زهد به مطلع ذیل: «زيادة المرء في دنياه نقصان ** و ربحه غير محض الخير خسران» (کشف الظنون 2: 1336). این قصیده به وسیله بدر الدين جاجرمی به فارسی ترجمه شده و بنا بر گفته حاج خلیفه شروح عدیده ای بر آن نوشته شده که از آن جمله است شرح نقره کار.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي جعل ملح العلوم علم العربية و صيره وسيلة لاكتساب الفضائل البشرية [دنا 954/6 (2 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: يضعها حسان مع كماله و فضله نافعة و ليس فيها ضرر تم با ترجمه فارسی منظوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 34گ (18پ-51پ)، 20 سطر (15×7/5)، اندازه: 20×11سم [ف: - 241]
آغاز: برابر؛ انجام: دولة غراء فيها ادوم الألطاف طاف
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ ضميمه نسخه ش 25946 [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: اذا سمعت كلاما، فلا تنظر إلى حال قائله، وليكن انظر الى كثرة طامله
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: تقی مدرس رضوی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 30 گ، 11 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 9 - 191]
š.-ul-qaşīdat-in-nūnīyya li-l-bastī
عادل خراسانی، عادل بن على، ق 10 قمری
‘ādel-e ×orāsānī, ‘ādel ebn-e ‘alī (- 16c)
وابسته به: القصيدة النونية = القصيدة البستية = عنوان الحكم؛ ابوالفتح بستی، علی بن محمد ( 360-401)
اهدا به: ابوالوقت خواجه فخر الدين محدث شافعی
شرح نونيه ابوالفتح بستی عادل بن علی شیرازی معلم اطفال. [دنا 954/6، الذریعه 8/14]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج آلبالویی مذهب، 55گ، 12 سطر (10×4)، اندازه: 17×9سم [سنا: ف: 2 - 77]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام، قطع: بغلی. [نشريه: 7- 187]
S.-ul-qasidat-in-nuniyya li-1-basti
وابسته به: القصيدة النونية = القصيدة البستية = عنوان الحكم؛ ابوالفتح بستی، علی بن محمد ( 360-401)
غیر همانند:
آغاز: فهو خسران؛ انجام: ولكني انظر الى كثرة طائله (مورخ
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 25گ (136 - 60ر)، 17 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 15 - 4075]
آغاز: بسمله الحمد لله باری النسم خالق الانسان من عدم ذي الطول العميم ... و بعد فهذه نبذة انتخبها من افضل شعراء المتاخرين؛ انجام: هب الشبيبة تبدی عذر صاحبها ما عذرا شیب يستهويه شيطان.
خط: نسخ، كا: محمد هادی بن محمد رضا نیریزی، تا: 1107 و 1108ق؛ جلد: تیماج جگری، 33ص (93-125)، 18 سطر، اندازه: 14/5 ×5/ 20سم [ف: 50 – 195]
Š.-ol-qasīdat-en-nūnīyya le-l-bastī
وابسته به: القصيدة النونية = القصيدة البستية = عنوان الحكم ابوالفتح بستی، علی بن محمد (360-401)
تهران؛ ادبیات، شماره نسخه: 388/2
بی کا، تا: قرن 13 [ف: 3 - 60]
S.-ul-qasidat-in-nuniyya li-l-basti
وابسته به: القصيدة النونية = القصيدة البستية = عنوان الحكم؛ ابوالفتح بستی، علی بن محمد (360-401)
ابوالفتح علی بن محمد البستی الشافعی قصیده ای دارد نونیه در 91 بیت در مکارم اخلاق و آداب که معروف و مشهور می باشد، نسخه حاضر شرح آن قصیده از یک شخص مجهول می باشد که آن را در اواخر محرم 1127 شرح کرده است. شارح ابتدا یک بیت را می آورد و بعد لغات و الفاظش را شرح و ترکیبش را بیان می کند و در آخر معنی آن را به نثر می آورد.
ظاهرا همانند: 1. خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه:544/4
آغاز: الحمدلله الذي سهل لعباده المتقين الى مرضاته سبيلا و جعل اتباع رسوله محمد (صلی الله علیه و آله) دليلا.
آغاز قصیده: زيادة المرء في ديناه نقصان ** وربحه غیر محض الخير خسران / وكل وجدان حظ الاثبات له ** فان معناه في التحقيق فقدان؛ انجام: خذها سوایر امثال مهدبة ** فيها لمن يبتغي التبين تبيان / ماضر حسانها و الطبع صائعها ** آن لم نصغها قريح الدهر حسان؛ انجام شرح: قال ابن اثیر وليس الفاضل من لا يغلط بل الفاضل من يعد غلطه في المرء فضلا ان يعد معابیه
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1191ق؛ مصحح، محشی از مولی فتح الله بن محمد رضا خوئی، مجدول؛ جلد: تیماج سوخت مذهب، 103گ، 21 سطر، اندازه: 31×12سم [ف: - 280]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 900/4
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 3 - 101]
آغاز: الحمد لله الذي سهل لعباده المتقين الى مرضاته سبيلا و جعل اتباع رسوله محمد (صلی الله علیه و آله) عليها دليلا؛ انجام: مثل حسان بن ثابت فلا تنظر إلى حال القايل وانظر الى ما في كلامه من طائل و هذا آخر شرح قصيدة المنسوبة إلى الشيخ الى الفتح البستي و هي احد و ستون بيتا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: پلاستیکی آبی، 33 گ، 14 سطر، اندازه: 16/30×11/30 سم [میراث اسلامی: دفتر نهم - 105]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1265
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4- 89]
Š.-ul-qaşīdat-il-hā'īyya
ازری خوئی، محمد بن ابوالقاسم، ق13 قمری
ozorī-ye ×ūli, mohammad ebn-e ab-ol-qāsem (- 19c)
وابسته به: القصيدة الهائية = القصيدة الازرية = قرآن الشعر الاكبر و فرقان الفصل الأزهر = الفية = الشمسية؛ ازری، کاظم بن محمد (1212-1143)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه:3/ 2600
آغاز: قصايد الحمد من مطالع الأزل إلى مقاطع الابد؛ انجام: كيف یزدی تراثی عمر ** باحاديث من لدنه افتراها / چگونه کناره می کند میراث مرا عمر ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1268ق، کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 20 سطر، اندازه: 17×27 سم [ف: 2 - 894]
Š.-ol-qasīdat-el-hā'īyya
وابسته به: القصيدة الهائية = القصيدة الازرية = قرآن الشعر الأكبر و فرقان الفصل الأزهر = الفية = الشمسية؛ ازری، کاظم بن محمد (1212-1143)
ترجمه و شرح گونه ای است بر قصیده معروفه هائیه شیخ کاظم ازری، که در مدح اهل البيت (علیهم السلام) سروده است.
مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه: 23715/1
آغاز: بسمله حمدله قوله لمن الشمس في قبا قباها إلى آخره یعنی برای که می باشد و اختصاصی که دارد آفتاب یعنی جیبه آفتات وار در قبه های قبای خود قبا نام مکانیست؛ انجام: و على أي حال اینجا و در هر جای دیگر از این قصیده بلکه در اکثر جاها خود چشم مراد است.
خط: نستعلیق، كا: = مؤلف، تا: قرن 14؛ محشي با خط ماتن، با یادداشتی به خط مرحوم شیخ حسین مقدس خطاب به فرزندش شیخ باقر در خصوص اهمیت این نسخه؛ جلد: تیماج عنابی، 17گ (1-17)، 20 سطر (15×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 3 - 976]
š.-ul-qaşīdat-il-hamzīyya
تونسی، علی بن يوسف، ق 12 قمری
tūnesī, ‘alī-ye-bn-e yūsof (- 180)
وابسته به: القصيدة الهمزية في المدائح النبوية = ام القرى في مدح خير الورى؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
تاریخ تأليف: 1166ق
شرحی است بر قصیده همزيه بوصیری که به نام «قصيدة ام القری» مشهور می باشد.
[دنا 956/6؛ کشف الظنون 1349/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7073
آغاز: الحمدلله الذي نزه في سعة البلاغة عقول اهل الآداب و زین باشراف شمس المشاهد؛ انجام: عند اقامتی بالمدرسة الشماعية من تونس الخضر في طلب العلم سنة ست و ستین و مأة و الف من الهجرة غفر الله لنا و لوالدنيا.
خط: مغربی، بی کا، تا: 1173ق؛ در ابتدای نسخه تاریخ 1173
آمده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 93گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 25 - 82]
S.-ul-qasidat-il-hamziyya
وابسته به: القصيدة الاشكنوانية العميدية = القصيدة الحبسية؛ فالی، اسعد بن نصر (-624)
شرح ادبی لغوی مختصری است بر قصیده «من يبلغن حمامات ببطحاء». در این شرح عنایت بسیار شده است در موضوع لغت و نحو و کشف مشکلات ادبی این قصیده.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2079
آغاز: من يبلغن حمامات ببطحاء ... الحمام ذوات الأطواق من نحو الفواخت و القماري يقع على الذكر والانثى؛ انجام: قال استغفر الله من الذنوب و القبائح التي كان يعلمها و هي المعلوم من الشنعاء الصادرة من قبلی
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: سید نجفی حسنی حسینی غروی؛ جلد: مقوایی، 25گ، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 6 - 92]
Š.-u qaşīdat-il-hamzīyya
وابسته به: القصيدة الهمزية في المدائح النبوية؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696ق)
شرح قصيدة همزية «أم القرى في مدح خير الورى» بوصیری صاحب و انشاء کننده قصيده معروف به قصيده برده یا همان کواکب دریه است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16933/8
آغاز: بسمله. لم تزل في ضماير الكون تختار لك الامهات و الآباء این بیت ششم از قصیده مزبور است)؛ انجام: ممكنا عقلا و شرعا على جهه الكرامه و الخصوصية فلا يرده اجماع ...
خط: تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: چرم قهوه ای، 1ص (220)، 25سطر (17×10)، اندازه: 21×15سم [ف: 47/1 - 49]
.-ul qasidat-ul ya'iyya-tul fardiyyi
شرح عرفانی است بر قصیده 14 بیتی «یائیه» عمر بن على معروف به ابن فارض (576-632ق)
با مطلع: «أنتم فروضی و نقلی ** انتم حدیثی و شغلی».
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:37159
آغاز: بسمله. انتم فروضی و نقلی ** انتم حدیثی و شغلی انتم خطاب للحضرات الالهية و التجليات؛ انجام: لا ينفك عن العبد از لا و ابدا و هو في مقابلة عز الحق تعالى الأزلى الأبدی تمت
خط: نستعلیق، كا: احمد سقزی، تا: 1314ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 3گ، 17 سطر، اندازه: 12/5 ×20سم [اهدائی رهبر: 5 - 105]
شرح قصیده یائیه میرفندرسکی- تحفة المراد
Š.-e qasīde-ye yā'īyya-ye mīr fendereskī
خلخالی، محمد صالح بن محمد سعید، 1095 - 1175 قمری
×al×ālī, mohammad sāleh ebn-e mohammad sa‘īd (1684 - 1762)
وابسته به: قصیده یائیه؛ میرفندرسکی، ابوالقاسم بن میرزا بزرگ (1050-)
شرح مختصری است بر قصیده یائیه حکیم ابوالقاسم میر فندرسکی، به مطلع: «چرخ با این اختران نغز و خوش و زیباستی ** صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی». در این شرح 31 بیت از قصیده مزبور نقل و شرح گردیده. اول بیتی را می آورد و شرح می کند و سپس به شرح بیت بعدی می پردازد.
آغاز: ای آنکه جز تو نیست در هر دو جهان ** برتر ز خیالی و مبرا ز گمان / هرچند که عین هر نشانی، ليكن ** این است نشانت که تو را نیست نشان ... يا من تنزه ذاته بذاته عن مجانسة مخلوقاته و یا من خصت الوحدانية بذاته ... اما بعد يقول الفقير الى رحمة رب العالي محمد صالح الخلخالی هذا فقرات منی على قصيدة المشهورة المعروفة ... قال الناظم رحمة الله عليه: چرخ با این اختران نغز و خوش و زیباستی ** صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی ...
انجام: کاش دانایان پیشین میبگفتندی تمام ** تا خلاف نا تمامان از میان بر خاستی. که: و یزکیهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة بعد از آن راهی باین معانی به توفيق الله تعالی می تواند راه یافت و السلام علی من اتبع الهدی.
چاپ: شرح خلخالی بارها چاپ شده از جمله همراه با تحفة المراد به چاپ رسیده؛ همچنین در میراث اسلامی ایران، دفتر چهارم، به کوشش علی اکبر خان محمدی، ص 238- 262 چاپ شده
[دنا 956/6/6 -958 (44 نسخه)؛ الذریعه 15/14 و 250/15؛ نسخه های منزوی 1245/2؛ راهنمای پژوهش درباره میرفندرسکی 110-121؛ فهرستواره منزوی 208/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و آخر مطالب است زرقنا الله تعالی باید دانست.
بی کا، تا: محتم قرن 10؛ جلد: تیماج مشکی، 12ص (29-40)، 17 سطر (16×10)، اندازه: 22×17سم [ف: 6-653]
خط: نسخ، بی کا، تا: 25 ربیع الثانی 1121ق، جا: رشت مدرسه حاجی علی اکبر؛ کاغذ: کبود فرنگی، جلد: مقوا، 18 گ، 19 سطر (16×6)، اندازه: 20×16سم [ف: 16 - 78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1190ق؛ جلد: مقوایی، 18گ، مختلف السطر چلیپایی، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 4 - 56]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1194ق؛ جلد: میشن سیاه، 28گ (152ر -179پ)، 15 سطر، اندازه: 15×10/2 سم [ف: 16 - 279]
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن علی اصغر موسوی هزار جریبی، تا: 1198ق، جا: اصفهان مدرسه کاسه گران؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 25 سطر [ف: 5 - 333]
آغاز: اما بعد يقول الفقير إلى رحمة ربه العالی محمد صالح الخلخالی هذه فقرات منى على القصيدة المشهورة المعروفة
خط: شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ در دست آقا ريحان الله از علماء معروف ساکن تهران بوده و شاید به دست او مقابله و تصحیح شده؛ جلد: چرم قهوه ای، 28ص (157-184)، 20-25 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 5 - 349]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2338/10
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6- 428]
آغاز: بسمله. اما بعد يقول الفقير الى رحمة الله ربه العالی محمد صالح الخلخالی هذه فقرات منی؛ انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: شکری و نخودی، جلد: تیماج خرمایی، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 11 - 336]
آغاز: برابر؛ انجام: بریاضات و مجاهدات محض شده بود دوازده سال اکل و شرب نکرد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 16گ (13ر -28ر)، 16 سطر، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 912]
آغاز: اما بعد فيقول الفقير الى رحمة ربه العالی محمد صالح بن محمد سعید خلخالی؛ انجام: بعد از آن رجوع بشام نمود و خواهش عراق کرد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: آغاز، خطبه آغاز شرح را ندارد؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه ای، 24گ، 12 سطر (15×9)، اندازه: 17/7 × 21/7سم [ف: 7 - 631]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا، 9گ، 21 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2635]
آغاز و انجام: برابر
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج مشکی، 19 سطر (12×15)، اندازه: 19×16 سم [ف: 3 -1198]
بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 16گ (247-262پ)، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 22 - 223]
آغاز: برابر؛ انجام: به اعتبار افعال چون مجردند پس نه جسمند نه
جوهر نه مشتری نه زهره نه مریخ نه زحل و السلم خير ختام.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: کتابخانه جعفر سلطان القرایی؛ اهدایی: جعفر سلطان القرایی، آذر 1348ش؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 23گ (1پ -23 ر)، 16 سطر (13/5×7)، اندازه: 21/2×14 سم [ف: 29/2- 861]
آغاز: چرخ با این اختران نغز و خوش زیباستی ** صورتی در زیر دارد هر چه در بالاستی
بی کا، تا: قرن 13، 3گ (19-ر21پ) [ف: 16 - 400]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13، 11گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 243]
بی کا، تا: 1220ق؛ 24ص [ف: - 174]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: 1222ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 35گ (22پ -56پ)، 14 سطر (14×6/5)، اندازه: 21×13/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: پاکباز عبارت از توحید خالص است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الأول 1225ق؛ رکابه دار؛ خریداری از خاندان نصیری؛ جلد: تیماج قهوه ای، 24گ، 17 سطر، اندازه: 17×12سم [ف: 44 - 15]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1227ق؛ محشی با نشان «منه ره»؛ مهر: «رق المجتبی حسن 1228» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 21گ، 14 سطر، اندازه: 10/5 × 14/5 سم [ف: 5 - 2635]
آغاز: برابر؛ انجام: نفس را این آرزو در بند دارد در جهان ** تا به بندد آزروی بنداندهاستی
خط: نسخ و نستعلیق، کا: قربانعلی نیشابوری، تا: 1230ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، قهوه ای، 24ص (341-364)، 19 سطر (12×7)، اندازه: 11×17 سم [ف: 6 - 280]
آغاز: ای آنکه بجز تو نیست در هر دو جهان ** برتر ز خیالی و مبری ز گمان ... / چرخ با این اختران نغز و خوش و زیبا شده ** صورتی در زیر دارد هر چه در بالا شده. ناظم رحمه الله عنوان کلام را فلک قرار داده باعتبار کمال ظهور ایشان بحسب حس تذکر: در فهرست صفحه اول این شرح با عنوان «شناخت باری تعالی» به صورت جداگانه معرفی شده؛ خط: نسخ، بی کا، تان 1235ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 1گ (هر -5پ)، 25 سطر، اندازه: 30×18/3 سم [ف: 9 - 76]
خط: نسخ، كا: حسین بن سید علی خوسفی قائنی خراسانی، تان 1235ق؛ جلد: تیماج قرمز، 16گ (161پ-176ر)، 21 سطر، اندازه: 13/5 × 21/5سم [ف: - 84]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: شعبان 1241ق؛ این نسخه با نسخه شماره 11911 آستان قدس اختلاف در دیباچه دارد؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی [ف: 11 - 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1241ق؛ جلد: تیماج [رایانه]
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محد حسن، تا: 1244ق؛ با نسخه ش: 1866 (فهرست 5) مغایرت دارد اما تعداد اشعار یکی است همچنین در آغاز این نسخه دیباچه ای است مبسوط به شعر و نثر که در آغاز نسخه ش: 1866 این کتابخانه نیست؛ محشی؛ 39ص (448-410) [ف: 7- 163]
آغاز: برابر
انجام: در نظرش واهی و بی ربط مینماید وفقنا الله و آیا کم ... الى يوم الدين.
خط: نسخ و نستعلیق، كا: على محمد بن محمد شاهزلی قاینی
خراسانی، تا: 1245-1246ق؛ واقف: حسین نمایی، مهر 1367؛ کاغذ الوان، جلد: مقوایی، 52ص (2-53)، 15 سطر، اندازه: 10/3× 16/2 سم [ف: 17 - 438]
آغاز و انجام: برابر
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1250ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 35 (56-90)، اندازه: 13/7 × 21/5 سم [ف: 17 - 382]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، كا: عبده الحميد بن محمد رضا یزدی، تا: 1257ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 13گ (151پ -163پ)، اندازه: 12×17 سم [ف: 12 - 247]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: علی اکبر بن محمد کریم سالیانی، تا: 15 رجب 1258ق؛ واقف: عماد فهرستی، تیر 1310؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 16گ، 19 سطر (10× 15/5)، اندازه: 17×22/7سم [ف: 7 - 632]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1262ق؛ افتادگی: انجام؛ 24ص (159 -182) [ف: 10 - 1755]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 1279ق، جلد: تیماج قهوه ای، 15گ، 20 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 5 - 2635]
آغاز و انجام: برابر
فهرست رساله های آن در آغاز هست؛ خط: نستعلیق، كا: محمد بن محمد باقر کاشانی، تا: سه شنبه 14 ربیع الثانی 1293ق، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 26گ (2پ -27ر)، 13 سطر (7×12/5)، اندازه: 11×17/5سم [ف: - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: هادی قاری امامزاده ابن ملامحمد، تا: 1297ق؛ جلد: مقوا، 78گ، 7 سطر (5×9/5)، اندازه: 15/5×10/5 سم [ف: 2 -373]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 14؛ ركابه دار، در پایان نسخه در چهار برگ ابیاتی آمده که در استقبال از قصیده معروف میرفندرسکی سروده شده و کاتب این گونه آغاز کرده: «من عمى المرحوم المغفور المبرور آقا محمد حسین حشره الله معه عليه السلام بر قصیده امیر فندرسکی: ما همه پیدا از حق و او بخود
پیداستی ** مطلع شمس وجودش جمله اشباستی / منگر با چشم باطن گر دلت بیناستی ** در همه مرآت عالم صورتش پیداستی»؛
جلد: مقوا با روکش کاغذی سورمه ای، 31گ [ف: 34 - 48]
بی کا، تا: قرن 14 [نشریه: 5 -377]
آغاز: بسمله. اما بعد فيقول ... محمد صالح بن محمد سعید خلخالی هذه فقرات منى على القصيدة ... من ... ابی القاسم الفندرسکی؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد علی کرمانشاهی، تا: 1304ق؛ 30گ (120پ-149ر) [ف: 5 - 220]
بی کا، تا: 14 شوال 1308 ق [فيلم ها ف: 1 - 613]
آغاز: بسمله، چرخ با این اختران نغز و خوش و زیباستی ** صورتی در زیر دارد انچه در بالاستی؛ ناظم رحمة الله تعالی عنوان کلام را فلک قرار داد به اعتبار کمال ظهور ایشان؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبدالحمید تولمی، تا: 1331ق؛ فاقد دیباچه می باشد؛ منقول از نسخه ای که در سال 1287 به وسیله احمد موسوی نوشته شده؛ کاغذ: نخودی، 18گ، 16-18 سطر ، اندازه: 22/2×16/5 سم [ف: 17 - 312]
آغاز: برابر؛ انجام: بعضی نفس را خون می دانند. آتش، آب، هوا.
بی کا، بی تا؛ 9گ (159ر-167ر) [ف: 5 - 220]
آغاز: السالب بآلة الجسمانية في الجهاد الأصغر والاسد الغالب بالقوة الروحانية في الجهاد الأكبر وهداية الكبرى ونایب ختم الانبیاء گفت: هر کو را منم مولا ودوست ابن عم من على مولای اوست؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عباسعلی بن زین العابدین آملی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ از موقوفات حاج محمد رمضانی به کتابخانه مسجد اعظم؛ جلد: مقوا، 16گ، 19 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف مخ- 3-1244]
آغاز: اما بعد از حمد خدا می گوید محمد صالح خلخالی این فقراتی است که بر قصیده مشهور میر ابوالقاسم فندرسکی استر آبادی ... چرخ با این اختران نغز وخوش زیباستی ... ناظم ره عنوان قصیده را فلک قرار داده؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 10گ، 22 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف مخ - 1- 298]
آغاز: برابر؛ انجام: از خود دور گرداند و تحصیل فضايل نفس نماید مشهور است ادریس به ریاضات و مجاهدات، عقل محض شده بود، دوازده سال اکل و شرب نکرد.
بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 33گ (74ر-106ر)، مختلف السطر (18×10)، اندازه: 20×11سم [ف: 2 - 138]
آغاز: اما بعد، فيقول الفقير الى رحمة الله تعالی محمد صالح بن؛ انجام: ودید بعد آنکه تزکیه نفس کرده باشد. تم.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ جلد: تیماج قرمز، 17گ ( 124-108)، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 2 - 696]
آغاز: برابر؛ انجام: کاش دانایان پیشین تا خلاف ناتمامان از میان بر خواستی.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 16گ، 16 سطر (15×9)، اندازه: 23×13 سم [ف: 2- 743]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 20گ (211ر - 230 ر)، 17 سطر، اندازه: 17/3×612 سم [ف: 9-244]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول، با دو سرلوح؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قرمز، 20گ (100ر-119ر)، 16 سطر [ف: 5 - 173]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: چرمی، 21 سطر (18/5×9)، اندازه: 12×11سم [رشت و همدان: ف: - 1220]
الف بی کا، بی تا؛ جلد: چرمی، 17 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1224]
خط: نستعلیق، کا: محمد محسن بن آقا میرزا محمد حسین پسر میرزا عبدالغنی
طبیب کرمانی، تا: 1245ق؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 19گ (139 - 57پ) [ف: 10 - 1716]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 1گ (29پ -53ر)، اندازه: 15/5 ×17 سم [ف: - 53]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-e qasīda-ye yā'īyya-ye mīr fendereskī
گیلانی، نظر علی بن محسن، - 1217 قمری
gīlānī, nazar ‘alī-ye-bn-e mohsen (- 1803)
وابسته به: قصیده یائیه؛ میرفندرسکی، ابوالقاسم بن میرزا بزرگ (1050-)
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه:598/6 م
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: چرمی، 21 سطر (18/5×9)، اندازه: 12×11سم [رشت و همدان: ف: - 1220]
š.-e qasīde-ye yā'īyye-ye mīr fendereskī
گیلانی، محسن بن محمد
gīlānī, mohsen ebn-e mohammad
وابسته به: قصیده یائیه؛ میرفندرسکی، ابوالقاسم بن میرزا بزرگ (1050-)
با دیباچه عربی
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4195/10
آغاز: بسمله. سبحانک یا من دل على ذاته بذاته و تنزه عن مجانسة مخلوقاته ... يقول ...... ابن محمد محسن الجيلاني ... اني منذ ساعد التوفيق الى استماع القصيدة المعروفة للعارف ... الأمير المنير ابو القاسم الفندرسکی ... إلى أن اربي السن الى اربعین کتب سابقا الى حال مقاصده المرموزة؛ انجام: در خدمت استاد کامل ادراک كتب علم ربوبیت را خواهد کرد. بتوفيق الله تعالی و صلی الله على محمد و آله و لا حول و لا قوة الا بالله (در پایان بریدگی دارد) كا: محمد شفیع بن حاج محمد سعید قراگوزلو، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 58گ (78-135)، 16 سطر (16×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 13 - 3165]
š.-e qasīda-ye yā'īyya-ye mīr fendereskī
فندرسکی، نظر على
fendereskī, nazar ‘alī
وابسته به: قصیده یائیه؛ میرفندرسکی، ابوالقاسم بن میرزا بزرگ (1050-)
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 598/5
م خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: چرمی، 21 سطر (18/5×9)، اندازه: 12×11 سم [رشت و همدان: ف: - 1220]
š.-u qaşīdat-i «yā ×alīy-al-bāl qad balbalat bi-lbalbāl-i bāl>>
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:4653/9
آغاز: الخلى هو فارغ الفلب من الهموم و غيرها خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 7- 453]
شرح قصيدة يقول العبد- شرح قصيدة بدء الامالی
شرح قصيده يقول العبد- شرح بدء الامالی
شرح قصيده يقول العبد- نفیس الرياض لاعدام الأمراض
Š.-ul qadāyā-l munħarifa
شیخ الاسلام رشتی، حسن بن مرتضی، ق 14 قمری
šey×-ol-eslām-e raštī, hasan ebn-e morteza (- 20c)
حاشیه ای است بر مبحث قضایای منحرفه. نام مؤلف در صدر و ذیل نسخه، فاضل کامل ملا حسن علی شیخ الاسلام رشتی آمده که به ظن قوی همان حسن بن نظام الدین مرتضی حلی رشتی مشهدی مدعو به شیخ الاسلام صاحب آثاری همچون «سدرة المنتهی» (نسخه ملک)، «شجره طوبی»، «الحق»، «النور» و «پاسخ و پرسش» (هر چهار رساله در کتابخانه مرعشی) است. همچنین رساله «امامت» (نسخه دانشگاه تهران) از وی است. آقا بزرگ (152/21) در ذیل کتاب «مطلع الانوار في امامة ائمه اطهار» نام او را حسن على جديد الاسلام ضبط کرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:39514
آغاز: بسمله. اما بعد هذه حواش على قضايا المنحرفة من تعليقات ... ملا حسن على ... ثم الطرفان اي الموضوع و المحمول این كانا شخصيتين فان اقترن بالمحمول؛ انجام: فثبت ان الحكم في الموضوع الموجب الكلی ينعكس اذا كان الموضوع سالبة جزئية هذا آخر ما أوردناه في الشرح كتبته عاجلا مع تشتت البال و تفرق الاحوال حامد مصلية ...
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبد الصمد بن حسين تستری، تا: قرن 13، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 2گ، 31 سطر، اندازه: 12/5 ×25سم [اهدائی رهبر: 5 - 356]
S.-u qatrat-il bahrayn
جزایری، عماد الدين بن يونس، ق 11 قمری
jazāyerī, “emād-od-dīn ebn-e yūnos (- 17c)
از عماد الدين بن يونس جزایری از شاگردان ملاعبدالله شوشتری (به تصریح خودش در مبحث عصير عنبی). کتاب شرح مزجی استدلالی و تحقیقی است بر «قطرة البحرين». شارح در هر مورد به آیات و روایات و اقوال فقها استناد نموده و به رد یا تأیید نظر آنان نیز پرداخته است. وی در مبحث نزح در رد علامه حلی چنین می نویسد: «قال العلامة في المختلف و فيه نظر لأن قول الشيخ انما يتم لو وقع هذا الجمع مميز للعدد و نحن نمنع ذلک ثم قال و يمكن أن نحتج من وجه آخر ... اقول في نظره (رحمه الله علیه) نظر و في كلام الشيخ ايضا نظر من وجه آخر اما النظر في كلامه فمن وجهين ...». کتاب در دو «مطلب» تدوین شده: 1. اصول دین؛ 2.
فروع دین.
آغاز: بسمله، حمدله، المطلب الثاني من مطلبی قطرة البحرين الذين جعل احدهما في اصول الدين و الآخر فروعه؛ انجام: هذا آخر ما اردنا ایراده في العبادات على حسب الايجاز و الاقتصار ... آخر دعوای أن الحمدلله رب العالمين و كان ذلك الفراغ في تمام شهر شعبان المعظم سنة 1060 في الزاوية. شامل: کتاب الطهارة، کتاب الصلاة، کتاب الزكاة، کتاب الخمس، کتاب الاعتکاف، کتاب الحج، كتاب الأمر بالمعروف و النهي عن المنكر؛ خط: نسخ، كا: ابو اشرف محمد جعفر بن بیجن رکاوندی، تا: 5 رمضان 1060ق، از نسخه اصل استنساخ نموده، محشي به لفظ «منه سلمه الله» و «منه عفى منه»؛ واقف: محمد صالح علامه حایری، مرداد 1351؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 313گ، 22 سطر، اندازه: 19×24/5 سم [ف: 21 - 885]
آغاز: الحمدلله رب العالمين .. المطلب الثاني من مطلبی قطرة البحرين اللذين جعل احدهما في اصول الدين والاخر في فروعه؛ انجام: و تردد في الدروس في انفاذ وصاياه قبل الارتداد و هو في محله، هذا آخر ما اردنا ایراده في العبادات على حسب الايجاز و الاقتصار در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نسخ، كا: عماد الدين بن يونس، تا: سلخ شعبان 1060ق؛ جلد: تیماج، 429گ، 21 سطر، اندازه: 24/5×18 سم [ف: 5 - 228]
شرح قطر الندى وبل الصدى-دليل الهدی
S.-u qatr-in-nada wa ball-is-Sada
ابن هشام، عبد الله بن يوسف، 708 - 761 قمری
ebn-e hešām, 'abd-ol-lāh ebn-e yūsof (1309 - 1360)
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (761-708)
شرح متوسط و مهمی بر کتاب «قطر الندى وبل الصدى» تأليف خود شارح که با عناوین «اصل، شرح» تنظیم شده و مورد اهتمام علمای ادب عربی و از کتاب های درسی حوزه های علمی می باشد.
آغاز: بسمله قال الشيخ الامام الفاضل العالم العلامه جمال المتصدرين و تاج القراء ... اما بعد هذه نكت حررتها على مقدمتي المسمات بقطر الندى وبل الصدى ... آغاز شرح: ص. الكلمة قول مفرد. ش تطلق الكلمة في اللغة على الجمل المفيدة كقوله تعالی کلا انها كلمة اشارة الى قوله رب ارجعونی لعلی اعمل صالحا ...
انجام: أن يكفينا من شر الحساد .. و کرمه انه الجواد الكريم الرؤف الرحیم..
چاپ: مشار عربی، ص 559؛ مصر، چاپ سنگی، 1282 و 1330ق؛ مطبوعات المحروسه 120ص، 1282ق، تونس، 375ص، 1281ق؛ ایران، 1309 قمری، سنگی، خشتی
[دنا 958/6 - 966 (274 نسخه)؛ کشف الظنون 1352/2؛ معجم المطبوعات: 411/296275/1 و 517/28؛ فهرست دار الكتب (فؤاد سید) 58/2؛ الأوقاف العامة موصل 59/2 و 2/ 60 و 64/2 و 193/2 و 170/3]
شرح و حواشی:
1- شرح شواهد شرح قطر الندی (2عنوان)
2- تتميم الفوائد بسرد ابيات الشواهد = شرح شواهد قطر الندى؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
3- شرح شواهد شرح قطر الندى؛ اردبیلی، نظام الدين بن احمد (-12)
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلک اصل الباب و هذا آخر ما اردنا املاءه على هذه المقدمه و قدجاء بحمدالله مهذب المباني مشيد المعانی محکم الأحكام مستوفی الانواع و الاقسام تقر به عين الودود و تکمدبه نفس الحسود شعر: أن يحسدویی فانی غیر لائمهم ** قلبی من الناس اهل الفضل قد حسدوا ..... و الى الله ارغب ... و لا يفضحنا يوم الاشهاد بمنه انه کریم جواد و صلى الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم و حسبنا الله و نعم الوكيل
تذکر: نام کتاب و مؤلف با تطبيق آغاز و انجام نسخه به دست آمد. در فهرست از ابن هائم دانسته است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 125ص (2-126)، 15 سطر (11×18/5)، اندازه: 18/5 ×26/5سم [ف: 8-7]
آغاز: بسمله الكلمة قول مفرد و هي اسم و فعل و حرف فاما الاسم فيعرف بال کالر جل؛ انجام: واضرب و استوا و اذهب بكسر كما بقی والله عزوجل اعلم و احكم.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: ابن خاتون، 1166؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 9گ، اندازه: 15/5 × 21/7سم [ف: 12 - 294]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما ارادت با ملائه على هذه المقدمة ...... و الحمد لله رب العالمین و صلی الله على سيدنا محمد و آله اجمعین.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1011ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج حنایی، 207گ، 12 سطر (13×6/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 12 - 259]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: خواجه على سبزواری، تا: شعبان 1050ق؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: حنایی و فستقی، 16 سطر، اندازه: 19×12سم
[ف: 12 - 203]
آغاز: عليه الفصاحة رواقها و شدت به البلاغة نطاقها؛ انجام: تمت ذلك في هر صفر ... من الهجرة الرسول عليه السلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1050ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ واقف: محمد بیک ابن محمد شریف سبزواری؛ کاغذ: حنایی، 92گ، 14 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 12 - 208]
خط: نسخ، بی کا، تا: 18 رجب 1055ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 142گ، 15 سطر (13×5/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 8 - 222]
بی کا، تا: 19 ذیقعده 1058ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 49گ (69ر -117ر)، اندازه: 20×14سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن خلاد، تا: 12 محرم 1059ق، جا: مشهد؛ مدرسه امین پیرزاد؛ محشی با نشان صح 12، رضا، صق، سع، تصریح، 5، شواهد، بهاء الدين، شیخ بهاء الدين، شواهد نظام الدين، شرح شاهد، و نیز شرح و معنی برخی کلمات به فارسی در ذیل سطور و در حاشیه؛ مهر: «زین العابدین» (مربع)، «عبده اسمعيل حسینی» (مربع)، «بديع الملک» (مربع)، «اهدایی رئیس انجمن ادبی ایران محمد علی ناصح؛ اهدایی: محمد على ناصح؛ کاغذ: كلفت نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 137 گ، 9 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 19 - 507]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قاسم حسینی، تا: 1065ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور سبز، 98 گ، 15 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3-1245]
خط: نسخ، كا: میرزا محمد ولد میر حسین، تا: 1067ق؛ 147گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 1- 1067]
خط: نستعلیق، كا: محمد شفیع بن مهدی حسینی شیروانی، تا: رجب 1069ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ خریداری محمد صالح؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 82گ، 21 سطر (17×7)، اندازه: 22×15سم [ف: 17 - 146]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فرج بن محمد بن حسن بن حرز بن حسن بن امان، تا: 4 جمادى الأول 1069ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: كاتب «يبق بالاحد فرج بن محمد» (دایره)؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: تیماج فرنگی، مذهب، 55گ (40ر-94پ)، 21 سطر، اندازه: 19/8×13/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 262]
آغاز: بسمله. الكلمة قول مفرد ش فأطلقوا الكلمة في الجمله كقوله تعالى رب ارجعوني لعلى اعملوا صالحا فيما تركت و في الاصطلاح على القول المفرد تذکر: نام مؤلف در نسخه نیامده و با توجه به آغاز نسخه معین گردید؛ خط: نسخ، كا: حسین بن علی بن محمد بن الحسن بن زین الدین، تا: 25 محرم 1069ق؛ محشی با امضای فاکهی، رکابه دار؛ جلد: مقوایی، 112گ، 15 سطر (14×9)، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف: 39 - 61]
خط: نسخ، بی کا، تا: سلخ ذیقعده 1073ق؛ مصحح، محشی به فارسی و عربی؛ مهر: «العبد المذنب ابراهيم الحسینی» (مربع)؛ تملک: سید ابراهيم بن مرتضی زنجانی به سال 1239ق؛ واقف: احمد مجتهدی، 1359ش؛ جلد: تیماج مشکی، 116گ، 15 سطر، اندازه: 24×15سم [اوراق عتیق: 1- 191]
آغاز: قال الشيخ الامام الفاضل الكامل العالم العلامه جمال المتصدرين و تاج القراء و تذكرة أبي عمرو و سيبويه و العزاء
جمال الدین ابو محمد بن عبدالله بن يوسف بن عبدالله بن هشام الانصاری؛ انجام: فينبغي أن يفتحوا في مثل أذهب ليكونوا قدراعوا بحركة الهمزه مجانسة حركة الثالث وانما لم يفعلوا ذلك لئلا يلتبس بالمضارع المبتداء بالهمزه في الة الوقف و منها ما يكسر الاغير و هو الباقی و ذلک اصل الباب و هذا آخر ما اوردت
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1076ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 94گ، اندازه: 23×12سم [ف مخ - 3 - 1246]
خط: نسخ، بی کا، تا: 18 رمضان 1076ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 92گ (61پ -152ر)، اندازه: 12×19 سم [ف: - 83]
آغاز: بسمله، حمدله، اذا قالت خدام فصدقوها فان القول ما قالت خدام خدام اسم امراة مبني على الكسر؛ انجام: که این صفت داری که از وی رسید عزت داری بعد از فافت تمت الكتاب بعون الملک الوهاب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1080ق؛ ضميمه نسخه ش 27491؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
معزی آغاز: نحو يعجنی ای قایم و تبني في الرابعة على الضم تشبيها بالغايات و هو ما اذا اضيفت؛ انجام: أن يكون من الثلاثة التي اذا مات این آدم انقطع عمله الأمنها ... فضايحه ولا عرض نفسه لتكلم ... الجارحه. و الحمدالله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله ... و صلی الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه.
كا: ملا محمد بن شیخ احمد بن شیخ شهاب الدين، تا: ذیقعده 1085ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 15گ (57ر -71ر)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 39 - 56]
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهیم از سادات امام زاده علی رضوی، تا: محرم 1085ق؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ، 18 سطر (15×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 173]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 298
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 40]
خط: نستعلیق، كا: عبد الباقي بن علیدوست مشهدی، تا: 1088ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، محشی؛ مهر: «المتوكل على الله عباسی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 143گ، 13 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: - 78]
خط: نسخ، بی کا، تا: غره صفر 1090ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 11/5 ×17/5 سم [ف: 3- 59]
آغاز: برابر؛ انجام: مجيب الدعوات و صلی الله على سيدنا محمد و اله و سلم و كان الفراغ من نسخه هذا الكتاب المسمی بشرح قطر الندى بتاريخ غره ربيع الاول 1091
خط: نسخ متوسط، بی کا، تا: 1091ق؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 83گ، 18-24 سطر (7/2×18/5 و 19×9/2)، اندازه: 23×12سم [ف: 17 - 317]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما اردت املائه على هذه المقدمة ... و الحمدلله وحده و صلوته على سيدنا محمد و اله و سلم ...
بی کا، تا: 1092ق؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 107گ (1پ -107)، 15 سطر (6×12/5)، اندازه: 12/5 × 18/7 سم [ف: 18 - 331]
بی کا، تا: 1094ق؛ قطع: خشتی [ف: - 166]
آغاز: برابر؛ انجام: ذلک باطل باتفاق فتعين القول الأول و إنما لا يرد الثاني لأنه لا يوجد في كلام النحات و لا في كلام العرب؛ تمت الكتاب خط: نسخ، كا: ملا رجب على، تا: 1094ق؛ مصحح، محشی با نشان «4120»؛ مهر: «عبده احمد ..... 1214» (دایره)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 106گ، 15 سطر (15/5×8)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 2/ 40 - 191]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 25 رجب 1099ق؛ محشی با نشان «س، مختصر تلخیص، دما مینی» و حواشی دیگر؛ تملك: علی نقی الحسینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 82گ، 18 سطر (12×7)، اندازه: 13/5× 19/5 سم [ف: - 584]
آغاز: برابر؛ انجام: فحذف المضاف منهما ص و حتى للغاية و القدر الخ.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام (به قدر ثلث متن را از آخر فاقد است)؛ ترجمه بعضی از اشعار در حاشیه به قلم میرزا احمد بن حاج عبدالله نظام الدین؛ کاغذ: حنایی، 46 گ، 21سطر (14×7/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 12 - 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: میرزا ابوالحسن باقی زاده، دی 1312؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج سبز، 144 گ، 16 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 12 - 205]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشی با نشانی های «تفتازانی» و «12» و «سید رضی سلمه الله تعالی ركابه دار؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور عنابی، 122گ (3پ -124ر)، 17 سطر، اندازه: 23×18سم [اهدائی رهبر: 10 - 264]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «شواهد»، کنز اللغة»، «شرح جامی» و جز آنها؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج زیتونی مذهب، 120گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 11/7 ×19/5 سم [ف: 3 - 201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی با نشان های «جامی» و «عف» «شرح» و «ق ر» و «5» و «متوسط» و شرح «مغنی» و «شرح ابيات الفيه» و برخی بدون امضا به فارسی و عربی، رکابه دار؛ تملک: مصطفی صفایی خوانساری در محرم 1393ق با مهر «مصطفی الحسینی 1342» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 107گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [اهدائی رهبر: 10 - 263]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ 120گ، 16 سطر، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 25]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ 70گ، 18 سطر، قطع: خشتی [چند نسخه ف: - 25]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام [رشت و همدان: ف:
1141]
آغاز: جمع سوط تبعا لواو واحدة وهي مشابهة بالف؛ انجام: تجعل ذلک الوجهه الله العظيم مصروفا و على النفع له موقوفا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 73گ (1-73)، اندازه: 13/2 × 18/5 سم [ف: 12- 422]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: حاج سید محمد، 1309؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه پارچه، 98 گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 12 - 203]
آغاز: و هي اسم و فعل و حرف؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد فاضل، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 134 گ، 16 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 12 - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: جنایی، جلد: مقوا، 114 گ، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 12 - 205]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: نعمت الله خان، تیر 1311؛ کاغذ: نباتی، جلد: مقوا، 103گ، 14 سطر، اندازه: 14×18/5سم [ف: 12 - 205]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی قلی بن حسین، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج زرشکی، 135 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ -1245]
آغاز: برابر؛ انجام: و الفرق بينهما ان التخيير يابي جواز الجمع بين ما قبلها وما بعدها و الاباحة لاتأباه الأترى أنه لا يجوز له أن يجمع
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 73گ، 12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2644]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام انجام در فعل تعجب افتاده)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 134 گ، 17 سطر (14×9)، اندازه: 18×14سم [ف: 5 - 222]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 102گ، 15 سطر، قطع: وزيري [آستانه قم: - 135]
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 12، 16 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: - 95]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 134 گ، 15 اسطر، اندازه: 12/5×16 سم [ف: - 12]
آغاز: برابر
خط ثلث، كا: کلبعلی بن سهراب بیک هروی، تا: رمضان 1106ق، جا: مشهد رضوی مدرسه عباسیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 222گ (1-222)، 18 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 257]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 486/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 – 87]
ق خط: نستعلیق، کا: ابو الفضايل بن عبد الوهاب خادم، تا: 1106ق؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1189]
آغاز: برابر؛ انجام: والحمد لله رب العالمين وصلى الله على سيدنا محمد و آله.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1106ق [رایانه]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1112ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 222گ (1-222)، اندازه: 12×18 سم [ف: 12 - 384]
آغاز: برابر؛ انجام: تمته هذا الكتاب في عيد الفطر
خط: نسخ، كا: محمد علی تبریزی، تا: 1120ق؛ اهدایی: محمد ایرانی [الفبائی: - 354]
خط: نستعلیق، کا: ملا حبیب الله ولد ملا بابا، تا: 20 رجب 1120ق؛ 100گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 2 - 373]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1124ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 61گ (82پ -142پ)، 20 سطر [ف: 25 - 248]
خط: نسخ، كا: على نقی بن محمد صالح جری بهبهانی، تا: 1126ق، جا: مدرسه خیر آباد؛ محشی؛ 91گ (97-187)، اندازه: 21×13سم [نسخه پژوهی: 1- 59]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد طاهر ابن حاجی شرف الدين سبزواری، تا: یک شنبه 5 رمضان 1126ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا رویه پارچه،
99گ، 15 سطر، اندازه: 13×19 سم [ف: 12 - 202]
آغاز: قوله تعالى رب ارجعونی لعلی اعمل صالحا فيما تركت وفي الاصطلاح تطلق على القول المفرد؛ انجام: برابر
از ما قبل مبحث فعل تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1126ق؛ افتادگی: آغاز؛ 76گ (1-76)، 20 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 5 -2645]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1128ق [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: بهاء الدين محمد مهدی حسنی حسینی ابن میرمیران شرف الدين على طباطبایی، تا: دوشنبه 24 رمضان 1135ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 72گ (37ر -108ر)، ابعاد متن: 16×7، اندازه: 21×12سم [ف: 12 - 2984]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: جعفر بن ملا علی، تا: 1142ق، جا: مدرسه میرزکی؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا، 88 گ، 14-12 سطر (12/6×8 و 13/2×9/6)، اندازه: 18×14سم [ف: 17 - 303]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، كا: محمد رضا بن محمد مقیم رازی قوشخانه تا: یک شنبه 27 ذیقعده 1170ق؛ محشی؛ واقف: جواد کمالیان، 1354ش؛ جلد: تیماج قهوه ای، 101گ، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 1 - 233]
آغاز: برابر؛ انجام: و احبائنا و اخواننا و اهلينا و ساير المسلمين و المسلمات انك قريب مجيب الدعوات
خط: نسخ، كا: موسی بن حسین، تا: صفر 1177ق؛ مصحح؛ جلد: مقوای، 112گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2644]
آغاز: برابر
كا: محمد کریم بن قاسم علی، تا: 1183ق [تراثنا، س13ش 4 - 107]
آغاز: الى انها اسم بدليل قول تعالى مهيا تأتنا به من آية
خط: نسخ، كا: ابو طالب حسینی، تا: 19 شوال 1190ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: شیخ محمد جواد علمیه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 137 گ، 14 سطر (6×11/5)، اندازه: 16×10سم [ف: 3 - 956]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد لله وحده وصلواته على سيدنا محمد و آله و سلم و صحبه
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن سلیم، تا: 3 جمادی الاول 1194ق؛ مصحح، محشی؛ 97گ (1- 97)، 15 سطر، اندازه: 13/5×9 سم [ف: 28 - 517]
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 20 جمادی الاول 1195ق، جا: همدان؛ افتادگی: انجام؛ محشی به فارسی؛ جلد: تیماج مشکی، 125گ (1پ -125پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 42]
خط: نسخ، بی کا، تا: 3 ربيع الثانی 1197ق؛ تملک: سردار کابلی در 27 محرم 1360؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 137گ، 15 سطر (14×7)، اندازه: 21×11سم [ف: 8- 203]
انجام: در پایان کاتب این بیت را افزوده: از جرم گل سیاه تا اوج زحل ** کردم همه مشکلات کلی را حل
خط: نسخ، كا: شاهرخ ابن علی نقی کرد محله، تا: غره رمضان 1197ق، جا: استرآباد مدرسة دار الشفای؛ کاغذ: لیمویی، جلد: تیماج مشکی، 94گ (51پ -144 پ)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 374]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمدعلی ولد محمد معلم سمنانی، تا: چهارشنبه اواخر رمضان 1198ق؛ 63گ (27-89)، 20-23 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 5 - 2644]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، محشی با نشان های ص، جامی، 12، شواهد و مهدی حسینی 1203ق؛ تملک: محمد بن احمد در 1199ق؛ مهر: مهر وقف ملا محمد جعفر مجتهد طهرانی، «عبده امام قلی»؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، 135 گ، 15 سطر (14×6)، اندازه: 18×12سم [ف: 19 - 68]
آغاز: برابر، انجام: قال الله تع ربنا اخرجنا من هذه القرية الظالم اهلها و يجب.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: مقوا، 40گ، 25 سطر، اندازه: 23×20سم [ف: 12 - 206]
آغاز: على معدية المسمات بقطر النداء و بل الصداء رافعة بحجابها كاشفة لنقابها مكملة لشواهدها متممة لفوايدها؛ انجام: وامتناعهم من أن يعطفوا في ذلك بالفا او ثم لكونها للترتيب فلو كانت الوا و مثلهما لامتنع ذلك معها كما امتنع معمها.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوای سفید، 94 گ، 18 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 5 - 2646]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 146گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2643]
آغاز: شرط الجزم بعد النهى صحة حلول أن لامحله نحو لاندن من الأسد تسلم بخلاف يأكلك وبه جزم ايضا بلم نحولم يلد ولم يولد ولما نحو لما يقض؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسین بن محمد باقر بن کلبعلی بن حسین بن عباس جیلانی، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 89گ، 12 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 5 - 2645]
آغاز: على مقدمتي المسماة بقطر النداء وبل الصدا رافعة لحجا بها كاشفة لنقابها مكملة لشواهدها متممة لفوايدها؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 107گ، 14 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 5 - 2645]
آغاز: الحديث عنه فقط (صلی الله علیه و آله) و هو ضربان معرب و هو ما تغير اخره بسبب العوامل الداخله عليه كزيد و مبنى و هو بخلافه؛ انجام: و لم يجز له احد في النحوان يتقدما و يستثنى من ذلك ما اذا كان الخبر ظرفا او مجرورا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 42گ، 16 سطر، اندازه: 20×15 سم [ف: 5 - 2646]
آغاز: و حکه ان يجر بالفتحة نيابة عن الكسرة فحملوا جره على نصبهه كما عكسوا ذلك في الباب السابق تقول مررت بفاطمة و مساجد و مصابیح؛ انجام: فان كان آخره راء كفار لماء و حضار الكوكب و وبار لقتيله فاكثرهم يوافق الحجازيين على بنائه على الكسره منهم من لا يوافقهم بل يلتزم الاعراب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 40گ، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2646]
آغاز: کلا اخویک و رایت كلا اخویک و مررت بكلا اخویک فيكون اعرابهما حينئذ ... ص واولات و ما جمع بالالف و تاء ... ش الباب الرابع مما خرج عن الاصل ما جمع بالف وتاء؛ انجام: النوع الثاني اسماء و هي مصادر الأفعال الخماسية ... معاملة همزة الوصل تخفيفا لكثرة الاستعمال کما حذفت الهمزة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 21گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2647]
آغاز: بها الاسناد (صلی الله علیه و آله) و حذف نون مضارعها المجزوم وصلا ... ش يختص كان بأمور منها مجيئها؛ انجام: (صلی الله علیه و آله) و على نحو قاض رفعة وجرأ ... ش اذا وقف على المنقوص و هو الاسم الذي آخره یاء مکسورها قبلها ... و وقف ابن كثير على الياء على الوجه الافصح (صلی الله علیه و آله) وقد يعكس
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوای سفید، 54گ، 16 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 5 - 2645]
آغاز: انما تكون اذا ناصبة بثلاثة شروط ... فصل في اذن مسائل الأولى في نوعها قال الجمهور هي حرف ... ص وبان المصدرية ظاهرة نحو أن يغفرلی ... ش الناصب الرابع؛ انجام: ص ومثل آن الاء الناقية للجنس ... ش يجري مجرای ان في النصب الاسم و رفع الخبر ... بان كانت ناهية اختصت بالفعل وجزمته نحو لاتحزن
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 47گ، 13 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 2646]
آغاز: برابر؛ انجام: و أصلح لنا شأننا كله وافعل ذلك بوالدينا و أحبائنا و أهالينا و سائر المسلمين و المسلمات انك قريب مجيب الدعوات.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 91گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 117]
خط: نسخ، كا: غلام رضا، تا: قرن 13؛ برخی از حواشی تاریخ 1235 دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 131 گ، 16 سطر (7/5× 15/5)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 5 - 222]
آغاز: برابر
انجام: الهمزة في حالة الوقف و منها ما يكسر لا غير و الباقی و ذلک اصل الباب و هذا آخر ما اردت املاءه على هذه المقدمة و قد جاء بحمدالله مهذب البانی مشید المعانی محکم الاحكام از اول کتاب تا بحث همزه وصل آمده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 83گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ مهر: عبده الراجی عبدالجواد» (بیضی)، «نصر من الله و فتح قریب» (مربع)، «سرو دین محمد قربان» (مربع)، «عبده الراجی محمد إسماعيل» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمعی قهوه ای، 94گ، 15 سطر (11/5 × 16/5)، اندازه: 23×18 سم [ف: 29 - 411]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الله تعالى ما يكون من نجوى ثلثة الاهو رابعهم و لا خمسة الا هو.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مهر تملک: «على اكبر الحسینی»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 112گ، 13سطر (11×6/5)، اندازه: 15×10سم [ف: 3 - 935]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 125گ، اندازه: 21×15/5 سم [ف: - 93]
آغاز: برابر؛ انجام: للمرءة اغزی یا هند لان اصله
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج خرمایی، 120گ، 15 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: - 167]
آغاز: موجود: و هو نون في اخرها و علامة معنوية؛ انجام: حمدالله ممهدين المثال مشيد المقافي يحكم الاحكام
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ 117ص (35-151)، 16 سطر [ف: - 247]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 117گ، 15 سطر، اندازه: 13/5× 19/5 سم [ف: 1- 45]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ حاشیه نظام الدین میرزا زاده دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 84گ، 15 سطر (15×9)، اندازه: 22×16سم [ف: 8- 193]
انجام: اعلم أن منها ما يحرك بالكسر في الاكثر و بالضم في لغة ضعيفة و هو اسم.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، 78گ (52پ -129پ)، اندازه: 14/5 ×21سم [كتابخانه های قائن: ف: 136]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اندازه: 10×14/5 سم [نسخه پژوهی: 2 -183]
091 شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1566
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ اندازه: 15×10/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ اندازه: 21×15سم [نسخه پژوهی: 1 - 46]
آغاز: برابر؛ انجام: و ضرب الخامس أن لا يكون اسم فاعله افعل ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الجميع المومنین و المومنات انت غفور رحيم اللهم وفقنی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: أن له ثلثة ... ذلك و لما کا ... حرف الجر عليهما في قول بعضهم و قد بشر ... والله ما هي بنعم الولد و قول الآخر و قد سار الى محبوبة على حمار طبیء السير نعم السير على بئس العير؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی، با امضای «گمشده بیدای حیرت و نادانی نبی الدینانی 1241»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 132گ، 16 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 24/2 - 159]
آغاز: برابر؛ انجام: من افعل نحو اکرم و احسن و اعطی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «بنده آل محمد تقی» (بیضی)؛ فاقد جلد، 173گ، 15 سطر (10×5)، اندازه: 15×10سم [ف: - 115]
آغاز: برابر؛ انجام: الثاني ما يجري على عكس القياس دائما
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ با یادداشتی بدین مضمون: «شروع در کتابت و خوندن [كذا] شرح قطر در بیستم شهر ربيع الثاني سنة 1267»؛ مصحح؛ مهر: «اسدالله» (بیضی)؛ اهدایی: آقای عبدالحسین، خرداد 1370؛ جلد: کرباس سبز، 99گ، 16 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 20 - 75]
آغاز: برابر؛ انجام: و خرج عنه قولك امشي فانه يبتدا أ.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج عنابی، 146گ، 15 سطر (6×12/5)، اندازه: 18×12سم [ف: - 528]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عظیم بن مظفر بن سعيد بن مظفر بن محمد زمان زیربندی، تا: ربيع الثانی 1201ق؛ مصحح، محشی با نشان های «12، شرح، شرح جامی، ص و ...»؛ تملک: ملا ابو تراب بن آقا باقر عشر ستاقی ساکن کلاه کرمه(؟) در مدرسه آخوند ملا صفر على اشرفی؛ مهر: «الله محمدعلی 1231» (بیضی)، «برد ... عبده احمد» (مربع)، «أفوض أمري إلى الله عبده محمدرضا 1204» (بیضی)،
كاتب «لا إله إلا الله العلى العظيم 1211» (مربع) و «هو العلى العظیم» (مربع)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 104گ (2ر - 105ر)، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 14/5 سم [ف: 40/2 - 195]
خط: نسخ، كا: صفر على بن علی بیک سکارودی، تا: جمادی الثانی 1201ق؛ 130گ، 13 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: - 55]
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الاول 122(= 1202) ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 99 گ، 23 سطر (5×14/5)، اندازه:
20/5×13 سم [ف: 1- 340]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد زمان لاهیجی، تا: 30 ربیع الاول 1203ق؛ 110گ، 17-15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2644]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1205ق؛ واقف: محمد صالح علامه حائری مازندرانی، مرداد 1351، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه پارچه، 180گ، 14 سطر، اندازه: 11×21/5سم [ف: 12 - 207]
كا: على نقی بن کربلائی محمد ارمیانی، تا: محرم 1205 ق [ف: - 13]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذلك اصل الباب و هذا آخر ما اوردت املاؤه على هذه المقدمة و قد جاء بحمدالله مهذب المباني مشيد المعانی لحكم الاحکام مستوفی الانواع و الاقسام
خط: نسخ، بی کا، تا: 1206ق؛ رساله مغلوط؛ واقف: مسیح شاه چراغی، 1331؛ کاغذ: نخودی، 15 سطر، اندازه: 10/5 ×17سم [ف: 5 - 443]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 15 محرم 1206ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 73گ، 16 سطر، اندازه: 20/4×15/4 سم [ف: 1 - 313]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: سید حسین میر سید قاسم حسینی، تا: 1210ق؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده محمد الحسینی 1247 (بیضی)؛ کاغذ: نخودی و آبی، جلد: تیماج مشکی، 107گ، 17 سطر (15/5×8)، اندازه: 19×11 سم [ف: 2 - 160]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1211ق؛ 118گ، 12 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1 - 153]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الأول 1213ق؛ 81گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2644]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملا عباس بن حسين الزرداولی، تا: 1214ق؛ محشی از شرح جامی و مصباح و سعدالله و شرح جبریل و شرح ابن ناظم و غیره؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 110 گ، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 12 -204]
آغاز: لا يجوز ولا يقال عجبت ممازید اتصحب وانما يجوز ذلك في الموصول الاسمى غير الالف و اللام از شرح عبارت «وتختص الخمسة الأول بجواز مرادفة صار، ش: يجوز كان وامسي واصبح واضحی ...» تا آخر کتاب؛ خط: نسخ زیبا، كا: محمد باقر بن حاجی گدا علی شیرازی، تا: جمعه 15 محرم 1218ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ 106گ، 12 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 5 - 2646]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر محمد قاسم ابن میر ابراهیم خلخالی، تا: جمعه 15 ربیع الاول 1220ق؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر، اندازه: 16 × 20/5 سم [ف: 12 - 204]
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 22 شوال 1220ق؛ جلد: تیماج، 14 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: - 187]
آغاز: برابر؛ انجام: و اصلح لنا شأننا كله و افعل ذلك بوالدينا و احبائنا و اهالينا و سائر المسلمين و المسلمات انك قريب مجيب الدعوات.
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 14 ربیع الثانی 1220ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 150گ، 15 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 1- 449]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن ملا محمد مؤمن لاری، تا: 1221ق؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 16×20/7سم [ف: 12 - 372]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد مهدی ابن محمد طهرانی، تا: 1222-1221
ق؛ محشی؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 51 - 189]
خط: نسخ، كا: عبدالله مشهور به نوری، تا: دوشنبه 9 محرم 1223ق، كاتب ساكن بلده بارفروش در محله حصیر فروشان؛ 81گ، اندازه: 20×16سم [ف: 3 - 59]
آغاز: خلاف الأصل فدفعت هذا التوهم بقولی و هو الأصل في البناء؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی ابن محمد حسین خراسانی، تان 1223ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: آبی، جلد: تیماج مشکی، 124گ، 17 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 12 - 206]
آغاز: برابر؛ انجام: خالد الحديثي مسكنا و الشافی مذهبا و قد كان
الفراغ
خط: نسخ، بی کا، تا: 1223ق؛ واقف: عبد الغروف [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1223 ق [ف: 4 - 311]
آغاز: موجود: بها كما با صلها و أن يذال لنا طرق انجرات؛ انجام: فرع من تنميق هذه الرساله ... له ولوالديه سنه 1224 تمت
خط: نسخ، كا: على بن حسن، تا: 1224ق [رایانه]
آغاز: لما فرغت من تعريف الاسم يذکر شي و هي ال و التنوين
خط: نسخ، بی کا، تا: 1224ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی قرمز، 66گ (1ر- 66ر)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 2 - 341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 22 جمادی الاول 1224ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 138 گ، 14 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف مخ - 3- 1246]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 4 رمضان 1224ق؛ مصحح، محشی؛ 62گ، 15 سطر، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 1 - 344]
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حاجی ملا خداداد، تا: 17 رجب 1224ق، جا: اتکان استر آباد؛ در تابستان؛ کاغذ: فرنگی، 102گ، 10 سطر (13×9/5)، اندازه: 21×18سم [ف: 16 - 505]
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 6 جمادی الثانی 1225ق. کاغذ: فرنگی، 74گ، 25 سطر (17×11)، اندازه: 23×18سم [ف: 16- 496]
خط: نسخ، بی کا، تا: 26 جمادی الثانی 1225ق؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، 102گ، 16 سطر (14×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 16 - 515]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1225ق؛ جلد: تیماج سیاه، 108گ، 20 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: - 217]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1226ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 6 -652]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد مشهور به بهشتی، تا: 1226ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی و حنایی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 105گ (50پ -154)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 12 - 383]
آغاز: برابر؛ انجام: ذنوبها عنهما سنة ست و عشرون و ماتين و الف من الهجرة النبوی (صلی الله علیه و آله)
خط: نسخ، بی کا، تا: 1226ق [رایانه]
کا: حسين بن محمد یوسف بیک خشتی کاظمینی، تا: جمعه 23 شوال 1227ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 70گ، 21 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [اوراق عتیق: 2 - 326]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم اغفر لنا ولوالدينا وللمؤمنين والمؤمنات آمین یا رب العالمين
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد على، تا: جمعه 15 صفر 1227ق؛ جلد: تیماج مشکی، 86گ، 18 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2644]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن شیخ سلمان، تا: سه شنبه 22 جمادی الثانی 1227ق؛ جلد: مقوا، 127گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2644]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن مهدي فردوسی، تا: 6 ذیحجه 1227ق؛ جلد: تیماج مشکی، 87گ (1پ -87ر)، 18 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 2 - 99]
آغاز: برابر؛ انجام: و لايحتاج الى انضمام علة اخرى و هو ... الجمع و الفا و التانيث و هو الثانی.
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه ربيع الاول 1228ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 94گ، مختلف السطر (16×10)، اندازه: 19×16 سم [رایانه]
خط: نسخ، كا: على تورون پشتی، تا: جمعه 8 ربیع الاول 1228ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: حاج محمد نصیری؛ جلد: تیماج مشکی، 122گ، 16 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 2 - 64]
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن یحیی، تا: 17 جمادی الاول 1229ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 120گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 1 - 475]
کا: اسماعیل، تا: 1229ق؛ مهر: «اسماعیل قربانی کعبه 1226» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 112گ، 18 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 48- 109]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1230ق؛ 93گ (60-152)، اندازه: 15/5×10/5 سم [ف: 3- 109]
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه آخر ذیحجه احتمالا 1230ق؛ مصحح؛ تملک: ولی الله؛ مهر: واقف «عبده الراجی عبدالحسین»؛ واقف: عبدالحسین، 16 ذیحجه 1295؛ جلد: تیماج مشکی، 16 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: - 197]
خط: نستعلیق، کا: عباس قلی بن امام قلی بیک کجوری تهرانی، تا: 19 جمادی الاول 1231ق؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: مقوا، 104گ، 14 سطر (14×8/5)، اندازه: 22×14سم [ف: 5- 222]
کا: ابوالقاسم بن محمد تقی، تا: 29 ربیع الثانی 1231ق (دلیل المخطوطات: 1- 239]
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1231ق؛ اندازه: 22×17سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جواد بن کربلایی اسمعیل حرآبادی، تا: 24 صفر 1231ق؛ مصحح؛ تملك: مصطفی صفایی خوانساری در محرم 1393ق؛ مهر: «عبده محمد شفیع» (بیضی)، «محمد شفیع محمد شفيع» (بیضی)، «حسین منی و انا من حسین» (مربع)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 86گ (1پ -86پ)، 17 سطر، اندازه: 21×17سم [اهدائی رهبر: 10 - 264]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله موسوی، تا: جمادی الثانی 1232ق؛ جلد: تیماج مشکی، 86گ، 16 سطر (16×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 1 -173]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:299
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 40]
از آغاز تا موانع الصرف؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه محرم 1232ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 79گ (4پ - 82پ)، 16 سطر (14×9/5)، اندازه: 21×16سم [ف: - 233]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ درشت، كا: محمد حسین ابن شیخ احمد شمیرانی، تا: 24 رمضان 1233ق، جا: تهران و مازندران؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع لاجوردی، 193گ، 12 سطر (13×6)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 2 - 753]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالرحيم بن ملا رضا، تا: 1234ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 78گ، 18 سطر (13×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 350]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: على اكبر بن محمد محمودیه، تا: 1234ق، جا: تربت حیدریه؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج تریاکی، 91گ، 16 سطر (13×8)، اندازه: 19×13 سم [ف: 13-380]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید رضا بن کربلایی میر عبدالله علوی سبزواری تبریزی، تا: 1234ق؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور طوسی، 134گ (35پ - 138ر)، 17 سطر، اندازه: 19/8×12/7 سم [اهدائی رهبر: 10 - 264]
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 847/2
همان نسخه بالا [مؤيد: 2 - 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على محمد گلپایگانی، تا: 1235ق؛ مصحح، محشي با نشان های «شواهد، لمحررها زين عفی عنه و ...»؛ مهر: محمد تقی بن محمد شریف» (بیضی)، «یا محمد» (بیضی)، الواثق بالله الغني محمد تقی 1312» (بیضی)، کاتب «پیرو دین نبی على محمد 1216» (هشت گوش)؛ کاغذ: فرنگی سفید و نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 110گ، 15 سطر (12×8/5)، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 40/2 - 300]
كا: علی اکبر کرمانی، تا: 1235ق [ف: - 23]
خط: نسخ، كا: عبدالله بن ملاحسن، تا: 1235ق؛ 64گ (1ر- 64ر)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: - 103]
کا: محمد علی بن عبدالمحمد، تا: 1235ق [ف: 1- 153]
آغاز: و هما دلالته على الطلب مع قبول ياء المخاطبة و ذلك نحو قم فانه دال على معنى طلب القيام و يقبل ياء المخاطبة نقول
خط: نستعلیق تحریری، كا: على اكبر لواسانی بن کربلائی سبز على لواسانی، تا: غره ربیع الثانی 1236ق، جا: مدرسة عبدالله خان؛ افتادگی: آغاز؛ در صفحه آخر تفسیر آیه «لو كان فيهما الهة لا اله الله لفسدتا» به تاریخ 1247؛ جلد: تیماج قهوه ای، 132گ، 11 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 26 - 144]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1236ق؛ واقف: عبد الحسين حسن آبادی،
رجب 1343ق؛ اندازه: 20×15سم [تراثنا: س ش 2 - 109]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1237ق؛ مهر: محمد ولی با تاریخ 1229؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 83گ (25پ -107 پ)، 17 سطر (15×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 5- 222]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن لطف علی، تا: 16 شعبان 1238ق، برای ملا اسماعيل بن ملا حسن؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 133گ، 15 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 134]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: تقی بن میرزا محمد بن میر سلیمان ساروی، تا: 20 شعبان 1239ق؛ واقف: قمر نسا خانم زوجه ملا یحیی عطار ساروی میر مشهدی، 1249ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج مشکی، 108گ، 14 سطر (14×9)، اندازه: 21×16/5 سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 136]
آغاز: قال الشيخ ... رافعة لحجابها كاشفة لنقابها مكملة لشواهد ها متممة لفواید ها کافية لمن اقتصر عليها وافية ببغية من جنح من طلاب علم العربية اليها؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1239ق؛ مصحح؛ جلد: مقوا،، 78گ، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 3 - 1246]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: يوسف ولد محمد چالوئی، تا: 20 جمادی الاول 1240ق؛ 126گ، 16-13 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 2644]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شاهمحمد بن مشهدی سلطان آبادی، تا: 5 رمضان 1240ق؛ محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 124گ، 15 سطر، اندازه: 11×16سم [ف مخ - - 98]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 128گ، 14 و 15 سطر (13×9)، اندازه: 22×16سم [ف: 14 - 95]
خط: نسخ، كا: محمد على سمنانی، تا: جمادی الاول 1241ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 82گ (18پ- 99پ)، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 5 – 362]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1241ق؛ مصحح؛ 83گ، 17 سطر، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 1 - 344]
آغاز: آغاز موجود در برگ 3: ص و هم اسم و فعل و حرف. ش لما ذكرت حد الكلمة بنيت انها؛ انجام: برابر
خط: نسخ مختلف، کا: حسين على بن ابراهیم، تا: 1241ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: کاهی، جلد: تیماج مشکی، 202گ، اندازه: 16×10سم [ف: - 337]
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن ابوالحسن حسینی، تا: 19 رجب 1242ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 14 سطر، اندازه: 17×12سم [ف: 6 - 80]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: اسماعيل بن محمد جان بن اجل السادات آقا میر محمد حسین، تا: 1242ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی به نقل از «شواهد»؛ جلد: مقوا، 95گ، 16 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
كا: مهدی بن حسین دجیلاوی، تا: 5 صفر 1243ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 65گ (8 ر-72ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 22-249]
آغاز: برابر؛ انجام: احبائنا واخواننا واهالينا وسائر المسلمين والمسلمات انک مجيب الدعوات.
خط: نسخ، كا: محمد هادي بن عبدالکریم جرفادقانی، تا: پنج شنبه 8 محرم 1243ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 89گ، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2644]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 28 رمضان 1243ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 154گ، اندازه: 10/5 ×17سم [ف: 2 - 419]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالوهاب، تا: یکشنبه 4 شعبان 1244ق؛ جلد: تیماج مشکی، 169گ، 10 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5- 2643]
خط: نسخ، كا: حسین خان حیدری با رستاقی جالکی، تا: پنج شنبه ذیقعده 1244ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 100گ، 17 سطر (16×11)، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 16 - 494]
انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شوال 1245ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی آبی،
جلد: مقوا، 83گ، 18 سطر (15×11)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 2 -327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن حاجی بهرام، تا: یک شنبه 18 رجب 1245ق؛ مصحح، محشی از جامی و الشواهد؛ جلد: چرم زرد، 71گ، 17 سطر، اندازه: 16×21/5سم [مؤید: 1- 171]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 1 ربیع الاول 1245ق؛ جلد: تیماج مشکی، 85گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ-117]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 20 ربیع الاول 1246ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 92گ، اندازه: 22×17/5 سم [ف مخ - 117]
خط: نسخ، كا: علی اکبر بن ملا شاه محمد مشهور به ملا بابا هزار جریبی ملقب به قطنان، تا: پنج شنبه 6 محرم 1246ق، جا: ولويه مدرسه کیوسر؛ 88گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ - 117]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1246ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 87گ، 17 سطر (15×9)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 15 - 4065]
خط: نسخ، كا: عبدالحمید بن حاجی عبد الله شیرازی، تا: 24 جمادی الثانی 1247ق؛ مصحح؛ 134 گ، 14 سطر (9/5×15/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 59]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن آخوند ملا عبد الله، تا: جمعه 18 جمادی الأول 1248ق، جا: اصفهان؛ جلد: ساغری مشکی، 116گ، 14سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 5 - 2643]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ولی الله بن کربلایی جعفر، تا: 27 ربیع الاول 1248ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 127گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [كتابخانه های قائن: ف: - 109]
خط: نسخ، كا: رجب علی بن صفر شیرازی، تا: شوال 1248ق، جا: بهبهان مدرسه حاجی محمد سعید؛ کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن سیاه، 101گ، 15 سطر، اندازه: 21/4×15/7 سم [ف: 1- 313]
انجام: تمت الرسالة المسمی بشرح القطر في ...
خط: نسخ، كا: محمد بن جعفر دشتکی، تا: 1248ق، جا: شیراز مدرسه میرزا علی اکبر؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 98گ، 15 سطر ( 13/5×8)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 2 - 298]
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 20 شوال 1249ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 123 گ، 16 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 134]
آغاز: اربعة انواع الرفع و النصب و الجر و الجزم و هذه الانواع الأربعة ينقسم الى ثلاثة أقسام
خط: نسخ، بی کا، تا: 1249ق؛ افتادگی: آغاز؛ 156گ، 13 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5- 2645]
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن قاسم بیک شیروانی، تا: 10 جمادی الاول 1249ق؛ محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 76گ، 19 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [اوراق عتيق: 2 - 326]
آغاز: بسمله، قال المفتقر الى الله الودود؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، کا: محمد علی ابن عبدالكریم مروزی، تا: چهارشنبه 12 رجب 1251ق، جا: مشهد رضوی؛ جلد: تیماج عنابی، 85گ، 18 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 12 - 405]
آغاز: على كل حال تقول جائنی کلا أخويک و رأيت كلا أخويک و مررت بکلا أخويک از بحث «کلا و كلتا» تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، كا: محمد الحسینی، تا: پنج شنبه 21 صفر 1251ق؛ افتادگی: آغاز؛ 54گ، 21-14 سطر، اندازه: 12×15سم [ف: 5 - 2645]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد باقر بن محمد ربيع چهار محلی اصفهانی، تا: دوشنبه 15 ذیقعده 1251ق؛ مصحح؛ واقف: اسماعیل طاهری، 1342/6/15؛ 99گ، 14 سطر، اندازه: 14×17/5 سم [ف: 1- 345]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1251ق؛ مصحح؛ واقف: اسماعیل طاهری، 1342/6/15؛ جلد: تیماج قهوه ای، 82گ، 20 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 1 - 345]
خط: نسخ، كا: سید مطلب بن ابو طالب، تا: 1252ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 117گ، 17 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 15 - 181]
خط: نسخ، كا: كاظم، تا: یک شنبه 9 جمادی الاول 1252ق؛ واقف: شیخ السلام دامغانی، 1277؛ جلد: تیماج مشکی، 114گ، اندازه: 17×21/5سم [ف مخ - 117]
آغاز: برابر، انجام: «و أصلح لنا شأننا كله وافعل ذلك بوالدينا و
احبائنا و اهالينا و سائر المسلمين و المسلمات انک قريب مجيب الدعوات»
خط: نسخ، كا: قربان بن على هزار جریبی، تا: 1253ق، جا: ایلال از محال دودانگه؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، اندازه: 22×17/5 سم [ف مخ - 117]
آغاز: برابر؛ انجام: و بالهمزة في حالة الوقف ومنها ما یکسره لاغير و هو الباقی و ذلک اصل الباب
خط: نسخ، بی کا، تا: 12 ذیحجه 1253ق؛ در پشت برگ آخر قسمتی از حاشیه ملاعبدالله دیده می شود که از «الحمدلله افتتح ... الى فاستحبوا العمى على الهدی اذ لايتصور» می باشد؛ مهر: «محمد مهدی بن حسن» (بیضی)؛ جلد: گالینگور، 74گ، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3 - 1245]
خط: نسخ زیبا، كا: ابوطالب بن محمد خطیب سرخه ای، تا: 1253ق، جا: سمنان مدرسه صادق خان؛ مهر: «عبده ابوالقاسم بن ...» (بیضی)، «عبده عبدالكریم» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 16 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 2 - 117]
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد رضای کوکدی جرفاد قانی، تا: محرم 1253ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 16 سطر (10×6)، اندازه: 15×10 سم [ف: 16 - 142]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1338]
آغاز: فاما ترین و لايصدنک شي لما فرغت من ذكر العلامات الاسم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1253ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فستقی، 144 گ، 14 سطر (12×7)، اندازه: 16×11سم [ف: - 213]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو طالب بن ملا حسین کوهسرخی، تا: ربيع الثانی 1254ق، جا: سبزوار؛ جلد: تیماج عنابی، 107گ، 14 و 16 سطر (16×10)، اندازه: 17×22سم [ف: - 490]
آغاز: و قعدت فان حكمه في اصل البناء؛ انجام: نفس الجاهل الجود ... في سنه 1254
خط: نسخ، كا: على اكبر، تا: 1254ق [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن ملا مهدی محرر، تا پایان شوال 1254ق، برای میرزا احمد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، ابعاد متن: 14/5× 15 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 16 - 574]
آغاز: برابر؛ انجام: و احزب واستو و اذهب بكسر كما بقي والله عزو جل اعلم و احكم.
خط: نسخ، كا: محمدرضا بن حسین کاشانی عطار، تا: 1256ق؛ جلد: تیماج سیاه، 97گ، 17 سطر، اندازه: 20×27سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 20 محرم 1256ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: بهاء الدین امام جمعه، مصطفی صفایی خوانساری در شوال 1404ق با مهر «مصطفى الحسینی 1342» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نیلی، جلد: میشن قهوه ای، 100گ (172-172پ)، 15-12 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [اهدائی رهبر: 10 - 264]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1257ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 115ص، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 357]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 10 ذیحجه 1258ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 138 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 1- 41]
خط: نسخ، كا: ابو طالب بن سید محمود، تا: 1258ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 20 سطر (16×11/5)، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1785]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوطالب بن سید محمود اخلومدی، تا: 1258ق؛ کاغذ کاهی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 21×17سم [ف: - 496]
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: چهارشنبه 4 ذیحجه 1259ق؛ 108گ، اندازه: 16×11 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
الف آغاز: برابر؛ انجام: الفعل صارفت منهل و قال الجوهري اذا الفعل يوما غم عنك هجاؤه به تاأ الخطاب ولا تفق فان تره بالباء لوما فتكتبه بياء و الا فهو يكتب بالالف تم الكتاب بعون الله الملک الوهاب في شهر الشعبان المعظم من هجرة النبوية 1259.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1259ق، 271 گ، اندازه: 22/5×12 سم [رشت و همدان: ف: - 1199]
خط: نسخ، كا: محمد مهدی بن محمد صالح، تا: شنبه 5 صفر 1260ق؛ افتادگی: آغاز؛ 66گ، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 1 - 59]
آغاز: برابر؛ انجام: مثل سیبویه و عمروبه لأنه من باب المبنى و الصرف و عدمه انما يقالا
خط نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ (1ر-77ر)، 26 سطر، اندازه: 14×22/5سم [ف: - 43]
کا: ابراهيم بن کلمحمد کلارستاقی، تا: 1261ق؛ 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 261]
خط: نستعلیق، کا: احمد بن محمد صادق گلپایگانی، تا: ذیحجه 1261ق؛ جلد: مقوایی ابر و باد، 73گ (1پ -73ر)، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 144]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1261ق؛ محشی؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 82گ، 17 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 12 - 205]
آغاز: برابر، انجام: علی سیدنا و نبینا محمد و آله الطاهرين الحقير الفقير المذنب اقل الطلاب العاصي ... سنه 1261
خط: نسخ، كا: حسن بن حسين على، تا: 1261ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا ... شعبه أن المعظم في آخر سنه 1262
خط: نسخ، كا: موسی بن طالب، تا: 1262ق [رایانه]
آغاز: لشواهد متنعما لفوائدها كافية لمن اقتصر عليها؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قربانعلی بغایری، تا: رجب 1262ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: فستقی، 92گ، 15 سطر (10×14/5)، اندازه: 22×18سم [ف: - 436]
بی کا، تا: 12 جمادی الاول 1262ق، جا: دامغان؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، اندازه: 17×21/5 سم [ف مخ - 118]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: على بن ملا رجبعلی، تا: 1262ق؛ مهر: «محمد بن اسماعیل»، «عبدالوهاب الموسوی» مورخ 29 شوال 1263؛ یادداشت بديع بن سید مصطفی مورخ 1243 و حیدر على؛ اهدایی: حاج سید محمد تقوی رفسنجانی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 103گ، 18 سطر (15×8)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 3 - 1048]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق؛ 134، 12 سطر (16×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 59]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1263 ق [چند نسخه ف: - 378]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1263ق [رایانه] 226. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26163
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264 ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان اردت اليک الفعل صارفت منهلا فقال الجوهري اذا الفعل يوما غير.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1263-1264ق، جلد: تیماج قهوه ای، 95گ (243-149)، 14 سطر، اندازه: 17/20/5 سم [ف: - 110]
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن ملا عبدالله، تا: 1265ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 72گ، 23 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 134]
خط: نسخ، كا: علی اکبر بن میرزا بن عبدالله موسوی، تا: دوشنبه 13 صفر 1265ق، جا: جهرم؛ محشی؛ تملك: سید محمد بن على اکبر کاشانی (فرزند کاتب)؛ جلد: تیماج مشکی، 105گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن مراد، تا: جمادی الاول 1266ق؛ جلد: تیماج عنابی، 17 سطر (15×9)، اندازه: 16/5 × 20/5سم [ف: 4-2093]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: حبیب الله بن حاجی حسن خان قاجار، تا: پنج شنبه 27 محرم 1266ق، جا: رشت مدرسه جاقلی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 33/2 - 181)
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد تقی شریف (نائینی)، تا: 10 محرم 1266ق؛ 55گ، اندازه: 22×15سم [نشریه: 13 - 392]
آغاز: بيغيه من جنح من طلاب علم العربيه اليها. و الله المسول ان ينفع بها كما نفع باصلها و أن يذلل لناظري الخيرات ... (ص) الكلمه قول مقرد (ش) تطلق الكلمة في اللغه (برگ آر)؛ انجام: الا ترى تقوا في رمی و هدی رمیت و هدیت و في دعا این کتاب تمام شد در مدرسه بسطام في تاريخ غره صفر 1267
خط: نسخ خوش، کا: ملا حسین ولد ملا حسن بدشتی، تا
1267ق، جا: مدرسه بسطام؛ افتادگی: آغاز کاغذ: هندی نخودی، جلد: مقوا، 103گ، 14 سطر (14×9/5)، اندازه: 21/5×7سم [ف: 17-336]
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن کربلائی علی، تا: 1269ق؛ کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 14 سطر (10× 14/5)، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 767]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق خفی، کا: سید حسین بن میر رمضان نوری، تا: 1269ق، جا: حجره کلچق، حسب خواهش ملا على؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 94گ، 17-15 سطر، اندازه: 16/5 ×21/5سم [ف: 19 - 655]
کا: اسحق حسینی، تا: 1270ق [ف: 1- 153]
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد معصوم بن محمد حسن قزوینی شیرازی حائری، تا: پنج شنبه 29 جمادی الاول 1272ق، جا: شیراز؛ جلد: تیماج قرمز، 64 گ، 22 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 39]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1272ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 84گ (1پ -84ر)، 18 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 17 - 6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوب، كا: عبدالکریم بن عبدالعلی، تا: ربيع الأول 1272ق؛ مذيل است به الفية ابن مالک؛ تاریخ وقف: آبان 1366؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 128گ، 18 و 19 سطر (الفيه 9 سطر)، اندازه: 15/2 × 20/7سم [ف: 12 - 207]
خط: نسخ شبیه به ثلث، كا: امان الله والي، تا: 1273ق، جا: کردستان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج خردلی مذهب، 258ص، 13 سطر، اندازه: 31×13سم [ف: 17 - 195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: اقل التجار على اكبر بن حاجی علی اصغر، تان 1275ق؛ جلد: مقوا، 111گ، 13 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 -2643]
خط: نسخ، كا: میر محمد بن میر جعفر، تا: 1280ق؛ مهر: «آقا بابا»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: مقوایی، 93گ، 14 سطر (15×10/5)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 4 - 1285]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن قدرة على، تا: ذیقعده 1281ق، جا: شرح قطر الندى 447 سمنان؛ 13 و 14 سطر (15×16)، اندازه: 21×16سم [تراثنا: س ش 3 117]
آغاز: برابر؛ انجام: كتبه الفقير المحتاج الاثم جرفاد قانی
خط: نسخ، كا: جرفاد قانی، تا: 1281 ق [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: بخط حقیر الفقير المحتاج العاصي محمد على بن محمد حسن البوانانی وفقه بمحمد و اله سنه 1286
خط: نسخ، كا: بونانی، محمد علی بن محمد حسن، تا: 1286ق [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1286ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 92گ، 20 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 134]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1286ق؛ افتادگی: آغاز، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهد- ف: - 37]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1287ق؛ تملک: مصطفی بن محمد هاشم حسینی در شوال 1287؛ جلد: تیماج قهوه ای، 132گ، 13 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: - 169]
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن علی اصغر گلپایگانی، تا: 27 جمادی الثانی 1290ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 45گ (1پ-45ر)، اندازه: 22×18سم [ف: 1 - 223]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عباس بن محمدرضا، تا: جمعه 13 ربیع الثانی 1291ق؛ مصحح، محشی؛ یادداشت یادگاری از اسدالله بن ابراهيم در 1309ق؛ 86گ (1پ -86پ)، 17سطر، اندازه: 17 ×20سم [دار الحدیث: - 157]
آغاز: ... الهادین و اصحابه الذين شاد و الدين و سلم و شرف و کرم اما بعد فهذه نكت حررتها على مقدمتى المساه بقطر النداوبل الصدا؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على ابن ملا حسن میقانی، تا: جمادی الاول 1293ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ مهر: «محمد ابراهیم»، محمد رضا»، «ملک بر گلشن انبیاء فرش احمد است»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 118گ، 12 سطر (15×10)، اندازه: 22×17سم [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: 15 ربیع الثانی 1293ق؛ 102گ، 16 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: - 45]
آغاز: للاسم ثلاث علامات علامته من اوله و هي الالف و اللام كالفرس و الغلام و علامته من آخره و هي التنوين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 113گ، 15 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف مخ - 118]
بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 91ص (135-45)، 14 و 15 سطر، اندازه: 11×21/5سم [ف: 10 - 1915]
آغاز: برابر؛ انجام: بتقدير اعني ولا فرق في جوار القطع بين أن يكون الموصوف ..
خط: نسخ پست، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، 82گ، 16 سطر (16×9)، اندازه: 21×15سم [ف: - 415]
خط: نسخ، كا: سید احمد بن سید مهدی جهرمی، تا: چهارشنبه 14 جمادی الثانی 1307ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 22×17سم [نسخه پژوهی: 1- 54]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: على بن حاج ملاعباس، تا: شوال 1309ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 103گ، 15 سطر (10/5× 25/5)، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 1635]
آغاز: برابر؛ انجام: واضرب واستوا واذهب بكسر كما بقي والله عزوجل اعلم واحكم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1313ق؛ 148 گ، 10 سطر، اندازه: 17×11سم [ف مخ - 3 - 1245]
بی کا، تا: 1321ق؛ قطع: خشتی [ف: - 166]
خط: نسخ، كا: مرتضی حسینی بن سید حسین امام مسجد ریک یزد، تا: 2 ربیع الاول 1325ق؛ واقف: ورثه سید حسین و سید مرتضی؛ جلد: مقوایی، 98 گ، 16 سطر (10/5 × 17/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 3 - 1048]
خط: نستعلیق، كا: على اكبر بن علی محمد بارفروشی، تا: سه شنبه 21 شعبان 1334ق، برای محمد حسین بن میر اسدالله خواجه نوری؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج حنایی، 126 گ، 14 سطر (13×6/5)، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 222]
آغاز: انما احتاجوا إلى ذلك لاخذهم اللفظ جنسا للكلمة ... اللفظ ينقسم الى الموضوع و مهمل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 124گ، 17 و 18 و 19 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف مخ]
آغاز: برابر
انجام: فصل همزه اسم تکر و تضم و انت و ابن ابنه وابنته و امرء ... از اول کتاب تا بحث همزه وصل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 129گ (1ر-129)، 13 سطر، اندازه: 21×11سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی چنارانی ولد محمد سعید، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 85 گ، 20 سطر، اندازه: 18×14سم [ف مخ]
آغاز: بأن مضمرة بعد حتى حتما ... (هذا مبحث العلم) ص ثم العلم و هو اما شخصی كزید واما جنسی كأسامة و اما اسم كما مثلنا ... س الثاني من أنواع المعارف العلم و هو ما علق على شيء بعينه؛ انجام: ص باب الوقف في الافصح على نحو رحمة با الهاء و على مسلمات با التاء ش اذا وقف على ما فيه تاء التأنيث فان كان ساكنة لم تغير نحو قامت و قعدت از قسمتی از نواصب مضارع تا بحث وقف بر منقوص؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 91گ، 14 سطر، اندازه: 17×10سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: و اعلم ان الاسماء العدد الى على وزن فاعل اربع حالات احدها الأفراد ... الثانية أن يضاف إلى ما هو اشتق فتقول از اول کتاب تا باب عدد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «ادر کنی یا محمد 1230» (بیضی)؛ 114گ، 13 سطر، اندازه: 18×12سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: ص ثم الاشارة وهي ذا وذي وذه ... بالالف رفعا وبالياء جرا ونصب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 41گ (5پ -45ر)، 13 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: العدل و الوزن و الزيادة مثال تأثير ها مع العلمية عمر، احمد و سلیمان و مثال تأثيرها مع الصفة ثلاث و احمر و سكران. باب التعجب له صیغتان. از اول کتاب تا باب التعجب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، 17 سطر، اندازه: 14/5×20/5سم [ف مخ - 3 - 1246]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 113گ، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2643]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 102گ، 15-18 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2643]
آغاز: برابر؛ انجام: حرفا واحدا وهو ثلثة ابواب کافعل بزيادة خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 80گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2644]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، اندازه: 16×21/5سم [ف مخ - 118]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، محشی به فارسی؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج مشکی، 131گ (36پ - 166پ)، اندازه: 14×17/5 سم [ف: 1- 64]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ فستقی؛ جلد: تیماج عنابی، 36گ، 15 سطر (14×7)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1-353]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 483/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 69]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 23×14سم [ف: - 170]
آغاز: و الدليل انصار انواعها في هذالثلثه الاستقراء فان؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 142گ، 13 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 5-2]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 135 گ، 15 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 5-2644]
آغاز: برابر؛ انجام: شرحت في ذكر.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ مهر «عبده محمد جعفر» 1431؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 116گ، 14 سطر (12×6)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 4 - 1241]
بی کا، بی تا [ف: 1- 153]
بی کا، بی تا [ف: 1- 153]
بی کا، بی تا [ف: 1- 154]
آغاز: ذكرت أن العرب هو الذي يتغير آخره بتغيير ما دخل عليه من العوامل؛ انجام: و الكلام فيها في فصلين الأول في ضبط مواضعها فنفول قد استقر أن الكلمة اما اسم او فعل.
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 117گ (38 -154)، 16 و 17 سطر (10×15)، اندازه: 20×16سم [ف: 4 - 1127]
انجام: فالخاصة الذى للمذكر و التي للمؤنث ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ گویا به خط محمد حسن بن حاجی حسین که تملک وی روی برگ اول آمده؛ جلد: تیماج زرد، 33گ (62پ -94ر)، اندازه: 12×21/5 سم [ف: 22 - 272]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: خشتی [چهار کتابخانه مشهدف: 37]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ قطع: خشتی [چهار کتابخانه مشهد سف: 37]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: میرزا عبدالوهاب، بی تا؛ مصحح؛ کا نخودی، جلد: تیماج مشکی، 105گ، 12-17 سطر (13×7 و 15×7/5)، اندازه: 22×14/5 سم [ف: 18 - 323]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا الموسوی، بی تا؛ مصحح، محشی به فارسی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 97گ، 15-17 سطر (15×9/5-8/5)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 18 - 161]
آغاز: انه جواد کریم رووف رحیم و ما توفیقی الا بالله عليه توكلت واليه انيب ص الكلمة قول مفرد ش تطلق الكلمة في اللغة على الجملة المفيدة؛ انجام: برابر
خط: نسخ بدخط، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز (یکی دو برگ)؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: گالینگور پشمی، 127گ (1- 127)، 13 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 19 - 98]
آغاز: برابر؛ انجام: أن يجعل ذلك الوجه العظيم مصروفا و على النفع به موقوفا انه الجواد الكريم
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: ابن صابر حسین الحسینی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 72گ، 24 سطر (14/5×9)،
اندازه: 14×20سم [ف: 15 - 229]
آغاز: برابر؛ انجام: فصل همزة الوصل ... على انهما من باب واحد و انما مثلث با ذهب دفعا.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام (یک برگ)؛ محشی با استفاده از کتبی همچون مصباح، شرح مصباح، شواهد الفيه، شرح رضی و شذور و با امضای «چلبی» و «محمد» و «بیضاوی» و زکریا» و بیشتر با امضای «ع - ق»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 64 گ، 19 سطر (17×10)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 12 - 380]
آغاز: برابر؛ انجام: فلهذا نقول ... ببطل ...
خط شکسته نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن محمد على مازندرانی الاصل، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: فستقی تریاکی، 14 سطر، اندازه: 14/6 ×22 سم [ف: 8 - 469]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ 122گ (54پ -175پ)، 14 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 1 -95]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اهدایی: حاج صدر؛ کاغذ: اصفهانی سفید و کبود، جلد: تیماج مشکی، 146گ، 14 سطر (11×6)، اندازه: 12×11 سم [ف: 4 - 1332]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی با تیماج تریاکی، 10ص (30-39)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 5 - 1838]
آغاز: مبني على الكسر؛ انجام: و قد اشترت الى بالتمثيل باغزی و مثلث.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: «محمد جواد»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 72گ، 19 سطر (15×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 4 - 1487]
بی کا، بی تا، قطع: خشتی [ف: - 295]
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن حسن جلیانی، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 92گ (1پ-92پ)، 17 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 83]
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [چند نسخه ف: - 379]
آغاز: برابر؛ انجام: و خرج عند نحو قولك امشوا فانه يبتدی بالكسر لان اصله امشيوا بكسر الشين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ در برگی اول نوشته محمد حسین بن حاجی محمد علی 1234؛ فاقد جلد، 121گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 325]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: ساغری، مشکی، 119گ، 14 و 18سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 1- 497]
آغاز: بسمله و به ثقتی – اصل – الكلمه قول مفرد شرح تطلق الكلمة في اللغه على الجمل المفيده؛ انجام: إلى ما وضع على حرف واحد و هو خمسه الباء و الكاف و للام و الواو والتاء
خط: نسخ خوش، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با کاغذ ابری، 87گ، 12 سطر (14×7/5)، اندازه: 14× 21/5 سم [ف: 1- 191]
انجام: ذلک اصل الباب و هذا الجزء ما اردنا املاءه على هذه المقدمه.
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 115گ، 15 سطر (14×7/5)، اندازه: 14/5×20/5سم [ف: 2 - 305]
آغاز: برابر، انجام: قد فرغت من كتابة هذا الكتاب بعون الله الملك الوهاب ... سنه ثلث و عشرین و مأتین بعد الالف من الهجرة ... و انا العبد الاقل ابن حاجی محمد محمد تقی غفر الله ...
کا: محمد تقی ابن حاجی محمد، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی، 95ص، 14 سطر (13/5×8)، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 56]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 114گ، 15-30 سطر (13×6)، اندازه: 10/8 ×17 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور مشکی، 130 گ، 21 سطر (14×8/5)، اندازه: 20/8×14/2 سم [رایانه]
آغاز: یا زیدون و تعالین یا هندات كل ذلك بالفتح قال الله تعالی قل تعالوا اتل ما حرم عليکم؛ انجام: يخرج للنعت و التأكيد و عطف البيان فانها مكملة للمتبوع بالحكم الا انها هي مقصودة بالحكم و قولی بلا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان های «کنز اللغة، مصباح، مجمع، مجیب الندا، علامع، 12»؛ مهر: «عبده الراجی محمد حسین» (بیضی) مورخ 21250، «یا امام محمد تقی» (بیضی) به تاریخ 1256ق؛ كاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن قرمز مذهب، 82گ، 16-14 سطر (15×9 و 16×9/2)،
اندازه: 18/7814
سم [رایانه]
انجام: و الفتى و الهدى وان كانت ثالثة منقلبة عن و او صورت الفا ...
خط: نستعلیق هندی، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مهر: «العبد الأثيم ابوالقاسم» (مستطیل) به تاریخ 1243ق؛ 145 گ، 11 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 115]
آغاز: أقول تطلق الكلمة في اللغة على الجمل المفيدة كقوله تعالی؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ تملك: سید محمد باقر امامی؛ 110گ، 14سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 46]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: ایرانی و فرنگی، جلد: تیماج زرد، 196ص (145-340)، 20 و 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 280ص، وسطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 234]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ جلد: چرم قهوه ای، 152گ (76پ -227ر)، 18 و 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: - 123]
كاتب: محمد علی بن محمد صادق امامی، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ مهر بیضوی «دارد امید شفاعت ز محمد، مهدی» و مهر بیضوی « پیرو دین محمدی جعفر»؛ تملک بارانی بن عسگر خان زرگر تهرانی به سال 1262؛ 71گ (1ر-71ر)، اندازه: 23×15/5 سم [ف: 2 - 331]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بیتا [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: الكلام عليها ولن حرف يفيد النفي في الاستقبال.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: لمعين أن كان مرفوعا و بعضهم ... شیترط منهما ... عند الجميع ان كان ظرفا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی اوراق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: بحركة الهمزة تجانسة
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: ... قمت و الثانية جواب القسم نحو احلف بالله؛ انجام: اثنان واثنتان و اعن في القسم و تثنيته ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: فامس في بيت فاعل لمضى و هو مكسور، انجام: نظرات الى تثنیه و فهما لهم فيهما و هو اصله.
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و قالوا دفن البناة من الكراماء و قد بهت على الوقف على نحو.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و منها ما يحرك بالفتح خاصة و هو همزة لام التعريف
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح تملک: شیخ محمدرضا معزی در 1291 با مهر «عبده الراجی محمدرضا» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 97گ، 17 سطر (13×6/5)، اندازه: 12×19 سم [ف: 39 - 39]
š.-e qatr-on-nadā va ball-os-sadā
اردبیلی، نظام الدين بن احمد، ق 12 قمری
ardabīlī, nezām-od-dīn ebn-e ahmad (- 180)
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبد الله بن يوسف (761-708)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17714 ض
بی کا، بی تا [دث. مجلس]
S.-u qatr-in-nada wa ball-is-sada
وابسته به: قطر الندى وبل الصدى؛ ابن هشام، عبد الله بن يوسف (761-708)
ناشناخته
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 934]
آغاز: فيما تركت و في الاصلاح يطلق على القول المفرد و المراد بالقول الدال؛ انجام: کانطلاق و الاقتدار و ... کالاستخراج فاما الفعل و ان كان مضارعا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از احمد میرزایی قمی [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی بن عبدالله، بی تا، 100گ، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 85]
شرح قطعات مملکت انگلیس به جغرافیای بریتانیا
Š.-e qet'e-ī az anvarī
نصیر ای همدانی، نصیر الدین بن مسعود، - 1030 قمری
nasīrā-ye hamadānī, nasīr-od-dīn ebn-e masóūd ( 1621)
وابسته به دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (583)
گویا از نصيرا همدانی
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1168/16- طباطبائی
آغاز: ای برای ما گشته معظم ** مه پرور وس آل بخش ثانی؛ انجام: و قمری سیصد و پنجاه و چها روز و پنج ساعت و چهل و نه دقیقه است
خط: نستعلیق، كا: عبدالخالق خراسانی، تا: 1260ق؛ 2گ (151- 152 حاشیه) [ف: 23 - 664]
Š.-e qet'e-ye ne'mat ×ān ‘ālī
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی بن نوح، 1116-1200 قمری
āzād-e belegrāmī, mīr qolām-alī ebn-e nūh (1705 - 1786)
چاپ سنگی 1259.
تهران؛ دانشگاه شماره نسخه: 6158/1 - ف
بی کا، بی تا؛ (240 B) [فيلم ها ف: 3 - 204]
شرح القواعد العزية في شرح المقالة النصيرية
شرح قواعد الأحكام- القلائد السنية على القواعد الشهيدية
Š.-u qawāʻid-il ahkām
حارثی، علی بن احمد، ق 10 قمری
hāresī, ‘alī ebn-e ahmad (- 16c)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
کتاب قواعد الاحکام تأليف علامه حلی است که بر آن شروح بسیاری نوشته اند یکی از آن شروح همین کتاب است که شیخ نورالدین علی بن شهاب الدین نوشته است. این کتاب از اول کتاب طهارت است تا آخر نماز.
شیراز؛ شاهچراغ؛ شماره نسخه:422
آغاز: بسمله - قوله كتاب الطهارة - فالوضوء يجب للواجب من الصلوة و الطواف و حسن كتابة القرآن؛ انجام: فلما قضى الصلاة (كذا) قال انا نخطب فمن أحب أن يجلس للخطبة فليجلس و من احب ان يذهب فليذهب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 194گ، اندازه: 18/5 × 25/5سم [ف: 2 - 86]
š.-u qawāʻid-il-aħkām (irt)
؟ کرکی عاملی، حسین بن حسن، - 1001 قمری
karakī ‘āmelī, hoseyn ebn-e hasan (- 1593)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
گزارشی است کوتاه بر یکی از مباحث ارث کتاب قواعد علامه.
نویسنده در این مقاله بیان می دارد که قرابت های سببی و نسبی به اعتبار میراثشان بالفرض بر سه قسم هستند به طور عموم، البته این تقسیم بندی به اعتبار وارث است نه ارث زیرا به این اعتبار، از این هم افزون می شوند.
آغاز: بسمله الحمدلله والسلام على عباده الذين اصطفی و بعد فقد قال آية الله العلامه طاب ثراه و قدس مثواه في دار الكرامة في مباحث الميراث من قواعده عند ضبط قواعده و نظم معاقده ...
آغاز: برابر
انجام: ولما فوق الواحد الثلاث من غير فرق بین الذكور والاناث فيكون من القسم الثاني هكذا حقق المقال و دع القيل و القال فان الرجال يعرف بالحق لا الحق بالرجال هذا ما اقتضا الحال مع ضيق المجال والا فاستقصا الكلام در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نسخ، كا: محمد بن زهرة حسینی نوعی عاملی، تا: ربيع الثانی 1040ق؛ جلد: تیماج زرشکی، 3گ، 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 3 - 1260]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد زمان حسینی ارتیمانی، تا: 1069ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 3گ (91 -93)، 21 سطر (17×6)، اندازه: 25×13سم [ف: 1 - 198]
š.-u qawāʻid-il-ahkām
عاملی، علی بن محمد، 1013؟ - 1104 قمری
‘āmelī, ‘alī ebn-e mohammad (1605 - 1693)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:5/3 خوئی
آغاز: من شرح شيخ على على جبريات الوصايا من القواعد قوله مسائل الأولى لواوصى بمثل نصيب احد بينه الثلاثه و الاخر بنفصف ما يبقى ... الى قوله لكل ابن خمسه ... الفرق بين هذه المسئله و التي قبلها أن الوصية الثانية هنا بنصف ما يبقى من الثلث و من السابقه؛ انجام: قوله خمسه لو تزوج على مأته ... الى آخره مما كان النكاح لمهر المثل، ماصا من الأصل لم يحتسب العشرون في الفرض المذكور على المريض فوجب آن ... و يبقى للورثه ثلثاه فلادور وح فلاوجه لاطالة المصنف باستخراج ما نفذت فيه المحاباة و ما يبقى للورثه بالجبر و المقابله شرح جبریات و دورات كتاب الوصية قواعد علامه است؛ بی کا، بی تا؛ 69ص (367-435) [ف: 7 - 164]
S.-u qawaid-il-ahkam
آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین، - 1125 قمری
āqā jamāl-e ×ānsārī, mohammad ebn-e hoseyn (- 1713)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
جمله مشکلی در کتاب قواعد الأحكام علامه حلی وجود دارد به این عبارت: «لو نذر أن يصوم شهر قبل ما بعد قبله شهر رمضان قيل هو شوال و قیل شعبان و قیل رجب»؛ مؤلف ظاهرة احتمال آخر را ترجیح می دهد.
[دنا 967/6؛ ریحانة الادب 54/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12144/15
آغاز: قال العلامة طاب ثراه في كتاب قواعد الأحكام: لونذر أن يصوم شهر قبل ما بعد قبله شهر رمضان؛ انجام: فان قبل ما بعد
كل شهر هو ذلك الشهر فتدبر؛ من افادات الشيخ ... الآقا جمال
الخوانساری. شرح مسألة من كتاب قواعد الأحكام؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1247ق؛ احتمال دارد کاتب این رساله و برخی دیگر از رساله های این مجموعه «اسدالله فرزند علیرضا حسینی» باشد، در انجام این رساله 4 برگی افزودگی هایی شامل مطالبی از ملا خلیل قزوینی، قواعد العقاید خواجه نصیر طوسی، الخرائج و الجرايح راوندی و چندین مطلب علمی و تاریخی است؛ کاغذ: فرنگی، 1گ (122)، 21 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 30 - 614]
S.-u qawaid-il-ahkam
نوش آبادی کاشانی، علی اکبر، - 1174 قمری
nūšābādī kāšānī «“alī akbar (- 1761)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح مفصل و مبسوطی بر کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلی که به صورت «قوله، قوله» تنظیم شده و در آن مبهمات و مشکلات لفظی و معنوی متن توضیح داده شده است. مؤلف که از وی و کتابش در جایی نام برده نشده از بزرگان عهد صفویه بوده و در هنگام هجوم افاغنه به قریه نوشاباد کاشان شهید و در همان روستا به خاک سپرده شده است. آغاز: الحمدلله رب العالمين والصلوة والسلام على اشرف الانبياء والمرسلين محمد وعترته الطيبين الطاهرين قوله ره كتاب الطهارة فعال من الكتب بمعنى الجمع سمی به المكتوب كالخلق بمعنی المخلوق فيكون المراد ...
آغاز: برابر؛ انجام: قوله ووضع اليدين على الأرض، نقل اتفاق الاصحاب على وجوبه وشرطية في التيمم فلو استقبل العواصف ... ورود الامر بالضرب في عدة أخبار صحيحة كقوله عليه السلام في صحيحة زرارة تضرب بيديك. از ابتدا تا «الفصل الثالث في كيفية التيمم»؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ محشی با امضای «منه دام ظله»، با خط خوردگی، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 92 گ، 23 سطر، اندازه: 19×25/5سم (ف مخ - 98]
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 365]
آغاز: بسمله و به ثقتی. کتاب النكاح هو لغة الوطؤ على الأشهر و هو ظ الجوهرى حيث قال النكاح الوطؤ و قد يقال للعقد و صریح المحکی عن المغرب ينطلق على القعد اطلاق المسبب على السبب؛ انجام: و مباحث الرجوع هنا كالخلع فاذا خرجت العدة و لم يرجع او كانت الطلقة ثالثة او لا عدة فيها لم يكن لها الرجوع و جميع مباحث الخلع آتية هنا. شامل کتاب نکاح و طلاق؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح،
محشی جلد: تیماج قهوه ای، 502گ، 21 سطر، اندازه: 29×18سم آف مخ
Š.-u qawā'id-il aḥkām
کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، 1154 - 1228 قمری
kāšef-ol-qetā’, ja'far ebn-e ×ezr (1742 - 1813)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح مزجی مختصر استدلالی است بر قسمتی از کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلی، که ظاهرة كتاب الطهارة و از آغاز کتاب معاملات تا بيع عريه يعني نخله ای که در خانه غرس شده را شرح کرده؛ ناگفته نماند: شرح قواعد از ابتدای متأجر تا «بيع العرية» به قلم شیخ جعفر کاشف الغطاء و از بيع الصرف تا پایان متاجر نوشته فرزندش شیخ حسن است که به عنوان تتمیم شرح قواعد نگاشته است.
آغاز: بسمله الحمدالله الذي اشتق نور الوجود من ظلمة العدم ... اما بعد فانه كان ليختلج في خاطري برهة من الزمان السابقان اشرح قواعد العلامة.
انجام: و نحوه مما يدخل في حكم المزابنة في اقوى الوجهين و افق الخرص الواقع او خالفه عملا بالاطلاق.
[دنا 967/6 -969 (55 نسخه)؛ الذريعة 18/14 و 131/13 -132]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: اسدالله؛ كاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 171گ، 21 سطر (15×8)، اندازه: 22×16سم [ف: - 16-397]
شرح بیع است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 119گ، 23 سطر، اندازه: 21/2×11/6 سم [ف: 1- 313]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 97گ، 25 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 21 - 890]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 149گ، 20 سطر، اندازه: 21/3×14/5 سم [ف: 21 - 891]
آغاز: برابر؛ انجام: قلت بلى فقال ان شاء اشترى و ان شاء لم يشتر فقال لابأس به.
از ابتدای متاجر تا پایان آن؛ خط: نسخ، كا: عیسی بن سعد حویزی، تا: قرن 13
کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 208گ، 23 سطر، اندازه: 21×14سم [اهدائی رهبر: 3 - 394]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1009/1
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 321]
آغاز: برابر؛ انجام: انما لزمه شق دینار و لا يلزم صحیح الا مع قرينة داخلة او خارجة.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: شکرالله فقیه نیا، آذر 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 69گ، 19-22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 21 - 892]
آغاز: بسمله، کتاب المعاملات و هو القسم الثاني من اقسام الفقه لانه ينقسم الى اربعة اقسام عبادات هي عبارة عما اشترط في صحته النية؛ انجام: و بما يظهر من لفظ الاستبراء و سقوطه من غير محل شبهة الحبل فانه ظاهر في عدم البناء على التعبد ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی مذهب، 97گ، 23 سطر، اندازه: 14/8 ×21سم [ف: 21 - 889]
14664 آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كله اذا كان مجهولا و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 79گ، 25-27 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 21 - 889]
آغاز: برابر، انجام: ما لم تخرج بالانضمام عن اسم الضرر و حكم الفور هذا كله اذا كان مجهول القدر و الايجهل قدره جازبیعه بجنسه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: حاج مسترحمی به سال 1383، جلد: تیماج مشکی، 119گ، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 914]
انجام: و الفرق بين الحكم على نفسه و حكم الآخر عليه و لو ظهر بعض الثمرة أو اللقطة أو الجرة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ از روی نسخه اصل، مصحح؛ مهر: کتابخانه فضل الله نوری (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، اگ (121گ)، 20 سطر، اندازه: 23×16سم [محدث ارموی مخ: 2- 913]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا كلمه اذا كان مجهول القدر و اذا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه كتاب البيع؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 128گ (1پ-128پ)، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2-913]
کتاب متاجر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 137گ (1پ- 137ر)، اندازه: 21/5×15 سم [ف: 1- 162]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، مقابله شده، محشی با علامت «منه رحمه الله»؛ مهر: «عبده الراجی محمد صادق» (بیضی)، کاغذ: فرنگی، 104گ، 23 سطر، اندازه: 16×9سم [ف: 32-799]
آغاز: شامل لصورة المخالطة ايضا فيتحقق المتعارض بينهما و بین هذا الحديث فلا يكون الجواب الاول تماما؛ انجام: و كذلك لا يشترط عدم اليد كان غاية اليد افادة الملك فانما لم يتصور الملك لم ينفع ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 111گ، 21 سطر، اندازه: 21×14سم [کتابخانه های قائن: ف: - 159]
آغاز: بسمله، کتاب المعاملات و هو القسم الثاني من اقسام الفقه ... و فيه كتب، کتاب التاجر
خط: نسخ، كا: جعفر بن شیخ محمد علی بن ملا سمیع تبریزی، تا: قرن 13؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 269گ، 23 سطر [ف: 12 22]
انجام: فلاوجه للتجویز خصوص و طی شرح كتاب تجارت؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ مهر: «جزو کتابخانه ضياء الدين النوری 1331» (بیضی)؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج عنابی، 118گ، 19 سطر (14/5×7/5 )، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2 - 161]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 140گ، 21 سطر، اندازه: 20×15سم [ صد و شصت نسخه: - 24]
کتاب المعاملات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 54گ (238پ -291ر)، اندازه: 20/5 ×5/ 30سم [اوراق عتیق: 1- 163]
آغاز: و المندوب كما في كلام بعض او المباح و المكروه كما في کلام آخر؛ انجام: و ان شاء لم يشترى فقال لا باس له تم الكتاب
خط: نسخ، كا: جعفر بن محمد علی تبریزی نجفی، تا: قرن 13 افتادگی: آغاز؛ تملک عبدالرحیم کرمانشاهی در 1275 بوده؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: میشن خرمایی، 278گ، 20 سطر [ف: - 167]
آغاز: برابر؛ انجام: و المنضم ما لايخرج بالانضمام عن اسم الصرف و حكم الغرر هذا كله اذا كان مجهول القدر و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، 171گ (1-171)، 20 سطر، اندازه: 15×9 سم [ف: 38 - 464]
آغاز و انجام: برابر
از ابتدای کتاب متاجر تا بيع العريه؛ خط: نسخ، كا: محمد تقی بن عبدالعلی، تا: 1228ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 160گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم اهدائی رهبر: 3 - 393]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن شیخ علی بن کتان، تا: پنج شنبه 26 جمادی الثانی 1237ق؛ مصحح؛ مهر: نواده کاشف الغطاء «الملك الواحد القهار ملک موسی بن محمد رضا بن موسی بن جعفر کاشف الغطاء» (محراب شکل)، حاج سید سعید؛ کاغذ: ای، جلد: تیماج عنابی، 95گ (1-95)، 24 سطر (15×9)، اندازه: 14/5 ×21سم [ف: 2 - 852]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن اء الله لم يشتر فقال لا باس به ... سنه 1237
خط: نسخ، كا: عیسی بن سعد الله، تا: 1237ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم جاء ليشتريه منه فقال اليس أن ذهب الثوب فمن مال الذي اعطاه الدراهم قلت بلى فقال ان شاء اشتری وان شاء لم يشتر فقال لا باس به تم الكتاب والحمدلله. از ابتدای کتاب البيع تا پایان آن؛ خط: نسخ، کا: محمد قریشی بن شیخ عبد على بن شیخ علی بن مسعود، تا: جمعه 8 ربیع الثانی 1242ق؛ مصحح، محشی؛ واقف: حاج علیرضا و حاج يوسف، ربیع الاول 1257ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 315 گ، 25 سطر [ف: 1- 162]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 6 رمضان 1254ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن یشمی، 107گ (5پ -111پ)، 23 سطر، اندازه: 21/4×15/6 سم [ف: 6 - 3]
آغاز: برابر
انجام و المنضم مالم تخرج بالانضمام عن اسم الصرف و حكم الغرر هذا كله اذا كان مجهول القدر و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، كا: حسين على قزوینی، تا: چهارشنبه 28 ذیقعده 1254ق؛ جلد: تیماج آبی، 224گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×21/5سم [ف: 25 - 382]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كله اذا كان مجهولا و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، كا: احمد بن اسماعيل خراسانی ترشیزی، تا: ذیقعده 1256ق، صحافی محمد؛ واقف: کاظم مدیر شانه چی، آبان 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مذهب، 108گ، 24 سطر، اندازه: 14/3 × 24/5 سم [ف: 21 - 888]
آغاز: اعلاها و لحديث البغل؛ انجام: برابر تنها شرح كتاب تجارت از «قواعد» است؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1257ق؛ افتادگی: آغاز؛ 52گ، 19 سطر (14×8)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2 - 160]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كله اذا كان مجهولا و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، كا: احمد بن اسماعیل خراسانی، تا: جمعه 17 ربیع الاول 1258ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 104گ، 22 25 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 21 - 888]
کتاب متاجر؛ خط: نسخ، كا: محمد تقی هزار جریبی سلیمانی، تا: 1259ق؛ 126گ، 18 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 1- 194]
آغاز: برابر؛ انجام: و المنضم ما لم تخرج بالانضمام عن اسم الصرف و حكم الغرر هذا كله اذا كان مجهول القدر والا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه. بخش تجارت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: چرم قهوه ای مذهب، 324ص، 20 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 47/1 - 66]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1260ق؛ این نسخه شرح كتاب البيع است تا بيع العرية؛ تملک: محمد ابراهيم بن رضا قلی در 16 ذیحجه 1272؛ کاغذ: فستقی، جلد: پشمی، 85 گ، 23 سطر، اندازه: 20/4×14/2 سم [ف: 1 - 313]
فقط کتاب پاکی و خرید و فروخت را گزارده است؛ بی کا، تا: 1260ق [اوراق عتیق: 1- 246]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا كله اذا كان مجهول القدر و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه هذا آخر ما شرحه جناب المغفور ... الاستاد الاكبر الشيخ جعفر .
خط: نسخ، كا: عبدالحسين بن شیخ محمد امین، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 128گ (201-328پ)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 22 - 304]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كله اذا كان مجهولا و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن میرزا حسین حسینی سبزواری، تا: جمادی الثانی 1265ق؛ واقف: علی اصغر احمدئی، آبان 1365؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی مذهب، 161گ، 19 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 21 - 890]
آغاز: برابر؛ انجام: و لو ظهر بعض الثمرة أو اللقطة أو الخرطة. هذا آخر ما وقفت عليه من كتابة الشيخ کتاب بيع آن است که آن هم ناتمام مانده؛ خط: نسخ، كا: ابراهیم بن جعفر قمی، تا: سه شنبه 14 صفر 1265ق؛ مصحح، با نشانی بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 13 - 190]
آغاز و انجام: برابر از ابتدای کتاب «متاجر» تا «بيع العرية»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1267ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ جلد: مقوا، 81گ، 22- 29 سطر، اندازه: 20×15 سم [اهدائی رهبر: 3 - 394]
آغاز: برابر، انجام: و هذا كله اذا كان مجهولا و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، كا: جعفر موسوی معروف به ابوالقاسم، تا: سه شنبه 12 صفر 1269ق، جا: نجف اشرف کاغذ: شکری، جلد: تیماج زرشکی، 199گ، 23 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف: 21 - 890]
آغاز و انجام: برابر
بیع؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1270ق؛ تملک: شیخ صالح بن شیخ مهدی (نواده مؤلف)؛ 144گ، 19سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 154]
معاملات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1276ق، نزدیک عصر مؤلف؛ 115گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2-265]
آغاز: برابر؛ انجام: جناب شیخنا شيخ الكل في الكل رئیس الفقهاء الموفي اليه الشيخ جعفر قدس سره على القواعد و الحمد ... اولا و اخرة کتاب متاجر تا احکام بیع الثمار؛ خط: نسخ خوش، کا: محمد باقر بن محمد على حمصی، تا: 1281ق، جا: کربلا؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 130گ، 22 سطر، اندازه: 15/5 × 20/7سم [اهدائی رهبر: 3 - 394]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1288ق؛ مصحح [ف: - 31]
مشتمل بر بحث صرف و بيع اثمان تا آخر انواع البيع و ابتدای فصل ثالث؛ خط: نسخ، كا: حسین علی گیلانی اشکوری، تا: جمعه 18 صفر 1288ق، جا: نجف اشرف [ف: - 43]
آغاز: برابر؛ انجام: و يحتمل الغاء العادة فلا رجوع و لو حكما بعادة فظهر تقدمها او تاخرها، احتمل الأجرة و الارش، لمن عليه التفاوت و العدم و الفرق بين الحكم على نفسه و حكم الآخر عليه و لو ظهر بعض الثمرة او اللقطة ...
خط شکسته نستعلیق، كا: عبدالکریم بن مهدی گزی اصفهانی، تا: صفر 1298ق، جا: نجف اشرف؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 132گ (92پ -323پ)، 17 سطر، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 37 - 575]
آغاز: برابر
انجام: و المنضم مالم تخرج بالانضمام عن اسم الصرف و حكم الغرر هذا كله اذا كان مجهول القدر و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه.
خط: نسخ، كا: محمد گرجی، تا: قرن 14؛ از روی نسخه على بن محمد رضا بن موسی بن جعفر نوه مؤلف مورخ سه شنبه 9 رجب 1322 نوشته شده، مصحح، محشی به امضای «احمد عفی عنه»، رکابه دار؛ جلد: تیماج سرخ، 100گ، 28 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 31 - 65]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا كله اذا كان مجهولا و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه. از ابتدای متاجر تا بيع الصرف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1307ق؛ کاتب اوراق آخر: عبد الحسين بن صالح بن مهدي بن شیخ جعفر؛ واقف: کاظم مدیر شانه چی، آبان 1362، کاغذ: شکری، جلد: تیماج آلبالویی، 119 گ، 21-25 سطر، اندازه: 20/8×14/3 سم [ف: 21 - 887]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما شرحه جناب المرحوم المغفور المبرور ... الاستاد الاكبر الشيخ جعفر ... و قد فرغت عن تحريره و تسويده بحول الله و قوته و تاییده في يوم الثلثاء الرابع عشر من شهر جمادی الاولی ... ابن علی اکبر محمد مهدي الزرقاني الشيرازي في سنة 1315
خط: نسخ، كا: محمد مهدی زرقانی شیرازی، تا: 1315ق؛ 166گ [ف: 15 - 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 23 محرم 1322ق؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 124گ، 21 سطر، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 28 - 624]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي أحكم قواعد الدين و شید اعلام الهدى بالمعجزات و البراهين؛ انجام: و النعل او الخف و القدم او النعل و القدم أو الثلاث و هذا الذي وجدناه من كتابة شيخنا المرحوم الشيخ جعفر ... كتاب الطهارة؛ خط: نسخ، كا: حسن بن شیخ علی قفطان سعدی نجفی، تا: سه شنبه 14 ذیحجه 1324ق؛ جلد: مقوا رویه پارچه مشکی، 172گ، 35 سطر، اندازه: 21/5 ×30سم [ف: 31 - 31]
آغاز: برابر؛ انجام: مالم يخرج بالانضمام عن اسم الصرف و حکم الغرر و هذا كله اذا كان مجهول القدر والا يجهل قدره جاز بیعه بجنسه و صلى الله على محمد و آله الطاهرين و لعنة الله على اعدائهم اجمعین. كا: محمد کسائی شوشتری، تا: رجب 1331ق؛ مصحح، رکابه دار؛ تملک: شیخ محمدرضا معزی دزفولی در ربیع الاول 1332ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 141گ، 24 سطر (18×11)، اندازه: 21×32/5سم [ف: 39 - 224]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه مؤسسه آل البيت عليهم السلام - قم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 22 رجب 1332ق؛ مصحح؛ 319ص [عکسی ف: 1 - 328]
آغاز: برابر؛ انجام: و الا يجهل قدره جاز بيعه بجنسه. کتاب التجارة تا بیع صرف در اواسط بیع صرف؛ خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 111ص، 20 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 4 - 80]
کتاب متاجر است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «عبده الراجی عبد الغني» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 165گ، 21 سطر، اندازه: 15/5 ×21/5سم [ف: 15 - 37]
کتاب المعاملات؛ خط: نسخ، كا: زین العابدین گلپایگانی، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ (168پ -244ر)، اندازه: 15×21/5سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 76]
آغاز: برابر؛ انجام: والمنضم مالم تخرج بالانضمام عن اسم العرف وحكم الغرر هذا كله اذا كان مجهول القدر وان لا يجهل قدره جازبیعه. بمنه تمت. كتاب المتاجر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، مصحح؛ 127گ، 21 سطر، اندازه: 21/5×15/5 سم [ف: 5 - 2647]
آغاز: کتاب المعاملات وهو القسم الثاني من اقسام فقه لانه ينقسم
الى اربعة اقسام عبادات وهي عبارة عما اشترط في صحته النية او ما شرع للمصالح الأخروية او ما كان فيه رجحانية شرعية اصلية؛ انجام: يجب على المشتري و كل متملک على نحو الوجوب على البايع بالاجماع و المخالف عاد الى الوفاق و الأخبار وان خصت تملک الاسير لكنها يعم بالتنقيح والإجماع المركب وربما يظهر من لفظ الاستبراء و سقوطه عن غير محل شبهة الحمل فانه ظاهر في عدم معاملات؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج زرشکی، 40گ، اندازه: 30×20سم [ف مخ - 3 - 1247]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1338]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 355]
Š.-u qawāʻid-il-ahkām
غروی، جعفر
qaravī, ja'far
وابسته به: قواعد الاحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
قم مرعشی؛ شماره نسخه:10273
خط: نسخ، كا: مصطفى بن عبدالله هزار جریبی، تا: 24 رجب 1256ق، جا: غزی؛ مصحح، مقابله شده؛ واقف: عبدالله بن قربان هزارجریبی، 1274 ق [میراث شهاب: س ش 4 - 64]
Š.-u qawāʻid-il-aħkām
آل کاشف الغطاء، حسن بن جعفر، 1201-1262 قمری
āl-e kāšef-ol-qetā’, hasan ebn-e ja‘far (1787 - 1846)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح مزجی مختصر استدلالی است بر بخشی از متاجر قواعد الأحكام علامه حلی. شرح قواعد از ابتدای متاجر تا بيع العرية به خامه شیخ جعفر و از بيع الصرف تا پایان متاجر توسط فرزندش حسن نگاشته شده است.
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين ... اما بعد، فيقول ... قد إلتمس منی بعض الإخوان أن أكتب بيع القواعد من المكان الذي إنتهى اليه شرح الوالد قدس سره ... قال: الفصل الثالث في الصرف و هو لغة الصوت و استعمل في الكتاب و السنة و في غيرها من المعاني على وجه الحقيقة او المجاز ...
آغاز: برابر؛ انجام: و ينبغی خطاب العوام في هذه الأقسام بما يفهموه و يعرفوه لا الفاظ العرفية الفصل الثالث ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 67گ (129-195پ)، 17 سطر، اندازه: 15×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 914]
آغاز: برابر؛ انجام: على رأي قوى و المشهور و غیره نادر بالنسبة اليه لعموم الأمر بالوفاء بالعقود و ما دل على حصول النقد بالايجاب و القبول و هو قوله ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی، با نشان «بلغ» مقابله گردیده، با قلم خوردگی، همراه عبارت «نظر فيه المذنب العاصی جعفر بن الشيخ عبد على القرشي سنة 1242»؛ تملک: شیخ محمد البصراوی به خط مؤلف كتاب با مهر «رق حسن الزکی» (بیضی)؛ مهر: «عبده الراجی محمد کاظم» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 94گ، 21 سطر، اندازه: 16×22/5سم [ف: 39 - 266]
آغاز: برابر؛ انجام: قلت بلى فقال ان شاء اشترى و ان شاء لم يشتر فقال لاباس به.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1267ق؛ برخی از اوراق ساقط؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 88گ، 35 و 36 سطر، اندازه: 20×15سم [اهدائی رهبر: 3 - 395]
š.-u qawāʻid-il-aħkām
استر آبادی، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198 - 1263 قمری
estarābādī, mohammad ja'far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح مزجی استدلالی است بر کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلی که فرزند شارح (شیخ علی شریعتمدار) آن را تدوین کرده است.
آغاز: بسمله. وهو القسم الثاني من اقسام الفقه لانه ينقسم الى اربعة اقسام عبادات و هي عبارة عما اشترط في صحة النية او ما شرع للمصالح للاخروية ... اي التجارات و ترک التعبير بها كما في اللمعة؛ انجام: والبزازة والديامة بخرصها تم الارطبا و نحوه مما يدخل في حكم المزانبه في أقوى الوجهين وافق الخرص الواقع أو خالفه عملا بالاطلاق و الحمدلله رب العالمين ... وصلى الله على محمد و آله. كتاب المتاجر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا زرد،
52گ، 30 سطر، اندازه: 20×29/5سم [ف: 5 - 2648]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... كتاب المعاملات و هو القسم الثاني من اقسام الفقه لانه ينقسم الى اربعة أقسام بخش معاملات تا کتاب بیع را دارد و گویا بیش از این تأليف نشده باشد؛ خط: نسخ، كا: عبدالعظیم بن علی اردکانی یزدی، تا: 1246ق؛ مصحح، در دو برگ اول گویا به خط مؤلف اضافه دارد؛ جلد: تیماج مشکی، 113 گ، 24 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 10 - 269]
آغاز: بسمله. کتاب المعاملات وهو القسم الثاني من اقسام الفقه ... الى أربعة أقسام عبادات وهي عبارة عما اشترط في صحته النية وما شرع للمصالح الأخروية ... كتاب المتاجرای التجارات وترک التعبير بها كما في اللمعة لظهورها في غير المراد وهو الصناعات الداخلة؛ انجام: وكذا يجب على المشتري وكل متملك على نحو الوجوب على البايع بالاجماع والمخالف ... و سقوطه عن غير محل شبهه الحبل فاته ظاهر في عدم البناء على التعبد وان المانع
خط: نسخ خوانا، کا: محمد مهدی بن هادی خوانساری، تان 1267ق؛ مصحح؛ جلد: گالینگور آبی مذهب، 124گ، 19 سطر، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 5 - 2648]
š.-u qawāʻid-il-aħkām
استر آبادی، محمد مسیح بن محمد سعید، 1263 قمری
estarābādī, mohammad masīh ebn-e mohammad sa‘īd (- 1847)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح مبسوطی است بر کتاب معروف «علامه حلی» قواعد الأحكام. مؤلف، از علما و مجتهدين بارز عصر قاجار بوده که سال وفات او، مصادف با سال جلوس «ناصرالدین شاه» و پایان روزگار «محمد شاه» بوده است. خاندان مؤلف پیوسته خاندان علم بوده و در تهران، شهرت نیکویی دارند.
[دنا969/6؛ الذريعة: 23/14]
آغاز: الحمدلله رب العالمين .. أما بعد، فهذا ما علقه العبد المسكين الأحقر این محمد سعيد الاستر آبادی محمد مسیح ... قال المصنف ره و قد رتبت هذا الكتاب على عدة كتب؛ انجام: مع ذلک غسلان، للظهر و العصر و يجمع بينهما و غسل للمغرب و العشاء يجمع بينهما و هو المعتمد الخ ...
خط: نسخ، كا: علی اکبر بن محمد حسین، تا: 1265ق؛ مصحح کاغذ: فرنگی، جلد: چرم قهوه ای مذهب، 240 گ، 35 سطر (22×13)، اندازه: 31×21سم [ف -107-36]
آغاز: بسمله. حمدله ... فهذا ما علقه العبد المسكين ... على قواعد الاحكام شيخنا الامام الهمام العلامه و قد رتبت هذا الكتاب على عدة كتب؛ انجام: و ذهب الشيخ على ما حكى عنه جماعه الى عدم اشتراطه و مال اليه بعض متاخر المتاخرين و هو أظهر بوجهين احد ها ... شرحی است مزجی و بسیار طولانی از بخش صلاة كتاب قواعد الأحكام علامه حلی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح ؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 26گ (337پ - 362پ)، 20 سطر (15×9/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 19 - 280]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على اشرف خلقه محمد و آله الطاهرين أما بعد فقال المصنف رفع الله مقامه و قد رتبت هذا الكتاب على عدة كتب بضم الفاء و العين و اسكانها طهارت؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ ناتمام؛ 45گ، قطع: رحلی [چند نسخه ف: - 326]
آغاز: بسمله، الاول النيه و هي لغة القصد كما قال الفيروز آبادی و عرفه الجوهرى بالعزم؛ انجام: فاحرم الامام قطعها ای قطع الماموم النافله آن خشي الفوات لان الجماعة اهم في نظر الشارع من النافلة. شرح کتاب الصلاة؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشي از مؤلف؛ روی برگ آخر آمده: «الشرح للقواعد في الصلات اعلم العلماء و المحققين و افضل الفضلاء و المجتهدین و اسوة الفقهاء الرسخين ... الحاج و المعمرين الحاج میرزا مسیح اعلى الله مقامه في دار الكرامه كان على سبيل العاريه لدى القاضي في اربع المولود 1264»؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج تریاکی، 394گ، 23 و 25 سطر (16×9)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 14 - 51]
صلاة، زکاة، خمس و صوم؛ بی کا، بی تا؛ 600گ، ق [ف: - 166]
متاجر، قرض، وکالت، اجارة، و احياء الموات هر سه نسخه توسط خود حاج میرزا مسیح از بودجه وجه الكتابه مدرسه مروی استكتاب شده؛ بی کا، بی تا؛ قطع: رحلی [ف: - 167]
.-u qawaid-il-ahkam
اسفرجانی، محمد رضا بن محمد علی، ق13 قمری
esfarjānī, mohammad rezā ebn-e mohammad Salī ( 19c)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛
علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14715/1
كتاب الطهارة؛ خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد اسماعيل جرفادقانی، تا: قرن 13؛ بین رساله اول و دوم اجازه مؤلف (مولی محمد رضا جرفاد قانی) به خط خودش به ملا محمد حسن گو گدی جرباذقانی (گلپایگانی) آمده در 17 ربیع الاول 1274 با مهر «المتوكل على الله عبده محمدرضا» (بیضی)، بر این اجازه سید عبداللطيف بن علی اکبر حسینی کوهکمری خوئی در ربیع الاول 1399 حاشیه ای نگاشته، در پایان کتاب دوم اجازه اجتهادی است که محمد جعفر بن محمد صفی فارسی برای کاتب (محمد حسن جرفاد قانی) نوشته (142) در آغاز توضیحی درباره کتاب به خط سید عبد اللطيف کوهکمری به سال 1397 مندرج است؛ جلد: تیماج مذهب با مهر «محمدرضا» که ظاهرا صحاف کتاب است، 17گ(1ر-17پ)، 26 سطر، اندازه: 15/3 × 26/5سم [ف: 41-175]
S.-u qawaid-il-ahkam
ساروی، محمد تقی بن رحیم، ق13 قمری
sāravī, mohammadtaqī ebn-e rahīm (- 19c)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن يوسف (648-726)
تاريخ تأليف: 1278ق
شرح مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «قواعد الاحكام» علامه حلی با رد و ایراد و استدلال بسیار. این جلد مشتمل است بر صلاة مسافر که به تاریخ دهم صفر 1278ق و احکام خلل که به تاریخ شب نهم جمادی الاول 1277 ق به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10649
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... قوله الفصل الخامس في صلاة المسافر اقول قال الله سبحانه و اذا ضربتم في الأرض فليس عليكم جناح آن تقصروا
خط: نستعلیق، كاتب = مؤلف، بی تا ؛ جلد: تیماج قرمز، 378گ، اندازه: 21615سم [ف: 27 - 105)
Š.-u qawāʻid-il-aħkām
مدرس چهاردهی، محمد علی بن محمد نصیر، 1252 - 1334 قمری
modarres-e čahārdehī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad nasir (1837 - 1916)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح استدلالی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «قواعد الأحكام» علامه حلی. در چهار جلد نگاشته شده و ناتمام مانده است.
کتاب صلاة تا اعتكاف؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوایی، 246گ، اندازه: 19×29سم [ف: 26 - 48]
آغاز: قوله بسم الله فباء بسم الله للاستعانة أو المصاحبة أو الملابسة فالجار متعلق بفعل الماضى المنوي في المقام کتاب طهارت؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، نسخه پیش نویس؛ جلد: مقوایی، 187گ، اندازه: 29×19سم [ف: 21 - 159]
کتاب الاجاره و قطعه هایی از طلاق و جز آن؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تاب نسخه پیش نویس؛ جلد: مقوایی، 73گ، اندازه: 29×19سم [ف: 21 - 159]
کتاب الوقوف و العطایا و مقداری از حج و غصب و جز اینها؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، بی تا؛ نسخه پیش نویس؛ جلد: مقوایی، 196گ، اندازه: 29×19سم [ف: 21 - 160]
š.-u qawāʻid-il-ahkām
نراقی، مهدی بن محمد
narādī, mahdī ebn-e mohammad
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح مزجی و مفصلی است در 5 جلد بر «قواعد الاحکام» علامه حلی، از حجة الاسلام میرزا فخرالدین مهدی پسر حجة الاسلام عبد الصاحب حاجی ملا محمد بن ملا احمد بن ملا محمد مهدی نراقی کاشانی و آمیخته است با متن جز در نسخه اصل ش 4847 که حاشیه مانند است و نسخه ش 4850 باید پاکنویس شده و تحریر دوم همین نسخه اصل باشد.
کتاب متاجر شرح قواعد و می رسد به مبحث تنازع؛ خط: نسخ ریز، کاتب = مؤلف، بی تا، باخط خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: شميز سرخ، 57گ، 12 سطر (13×7)، اندازه: 22×15سم [ف: 14 - 3866] و [فیلم ها ف: 3 - 194]
كتاب الدين و می رسد به کتاب الشفعة؛ خط: نسخ، كا: ابراهیم رضوی، تا: 1321ق؛ اهدایی: ضياء الدين نراقی؛ کاغذ: فرنگی،
جلد: گالینگور قهوه ای، 487گ، 21 سطر (20×10)، اندازه: 29×18سم [ف: 14 - 3867] و [فیلم ها ف: 3 - 194]
کتاب الفرائض و القضاء و الشهادات؛ خط: نسخ، كا: ابراهيم بن میر علی اکبر رضوی، تا: 1325ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور مقوایی، 388گ، 21 سطر (20×10)، اندازه: 18×18/5 سم [ف: 14 - 3866] و [فيلم ها ف: 3- 194]
كتاب الاجاره و می رسد بكتاب الوكالة؛ خط: نسخ، كا: ابراهيم بن میر علی اکبر، تا: 1325ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور قهوه ای، 247گ، 21سطر (21×11)، اندازه: 28×18سم [ف: 14 - 3866] و [فیلم ها ف: 3 - 194]
كتاب المتاجر؛ خط: نسخ، كا: ابراهیم بن میر علی اکبر رضوی، تا: 1325ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور قهوه ای، 342گ، 21 سطر (20×10)، اندازه: 29×17سم [ف: 14 - 3866] و [فیلم ها ف: 3 - 194]
آغاز: ... واحد منها للموصی له و الباقي للورثه على ما تقدم الثانية، لو اوصى له بمثل نصيب ابن ...... لو اوصى له بمثل نصیب احد البنين الثلثلة من غير استثناء، كان له واحد من اربعة؛ انجام: فهنا مطالب، الأول في التبرعات و فيه مسائل ... و يمضي من الاصل ما يؤديه من الديون ... و لا فرق بين وقوعها حال الصحة او في مرض الموت شامل بخش وصايا از کتاب وقوف و صدقات است؛ خط: نسخ، کا: سید ابراهیم بن میر علی اکبر رضوی، تا: 1327ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 83گ، 25 سطر (25×14)، اندازه: 22×34/5سم [ف: 40 - 331]
Š.-u qawāʻid-il-aħkām
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام)؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
ناشناخته
آغاز: قال قدس الله سره في اول خطبة القواعد الحمدلله اقول الحمد هو الثناء الجميل على جهة التعظيم و التبجيل على الأفعال الحسنة الاختيارية فالثناء ... يدخل تحته الجميل و غيره كما يقال ذو ثناء حسن و ذو ثناء غير حسن فتقييده بالجميل كالفصل ليخرج عنه غيره و تقييده بالتعظيم و التبجيل لفصل آخر ليخرج به الثناء بالجميل على جهة الاستهزاء ... آغاز کتاب النکاح: کتاب النکاح و هو في اللغة الضم يقال تناكحت الأشجار اذا انضم بعضها الى بعض؛ انجام: قوله و روی آن لكل نقطة تظهر النقطة دينارا هذه الرواية رواها الصدوق و ابن الجنيد و الشيخ روی عن يونس الشيباني عن الصادق عليه السلام ان النقطة. خطبه شارح را فاقد است. شرحی است بر «قواعد الاحکام» علامه حلى با عناوین «قال، اقول و قوله، قوله». شارح در این شرح از عالمان زیر نقل می کند: شهید اول، ایضاح الفوائد فخر المحققين با عنوان «قال شيخنا»، ابن متوج (متوفای حدود 800 ق) که بسیار از او نقل می کند و بر او رحمت می فرستد، ابن نما که در اواخر کتاب الصلوة از وی چنین یاد می کند: «و حکی شیخنا ابن نما انه سافر مع جدنا شيخه لزيارة مولانا امیر المؤمنین» و از این عبارت استفاده می شود که شارح از شاگردان ابن نما بوده که او نیز از شاگردان سید عمیدالدین می باشد، علامه حلی (مؤلف متن) که از وی در مواردی با عنوان «هذه من املاء المصنف» نقل می کند. در قرن هشتم و نهم غیر از کنز الفوائد و ایضاح الفوائد چند شرح بر قواعد الاحكام نوشته شده بدین ترتیب: 1. وسيلة القاصد از شیخ فخرالدین احمد بن عبدالله بن متوج البحرانی، 2. حاشیه یا شرح جمال الدین احمد بن نجار (متوفای 823 یا 835ق) (سنا 59/2 ش 780)، 3. سديد الافهام از فخرالدین احمد بن محمد سبیعی (زنده در 854ق) که نسخه ای از آن تا به حال شناسایی نشده است. (الذريعة 14: 18). نسخه حاضر گویا یکی از این شرح ها بوده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملک: محمد بن علی بن محمد نباطی شعبان 863؛ محشی به امضای مهدی و دیگران؛ جلد: تیماج مشکی، 330گ، 23 سطر، اندازه: 13/5 × 18/5سم [ف: 38 - 130]
بی کا، تا: 991ق [میراث اسلامی: 5 - 599]
آغاز: المطلب الثالث في الأحكام المتعلقة بالحساب ... الذي عليه علمائنا انه لو أوصى لزيد بمثل نصيب أحد ورثته؛ انجام: و هو اربعة واربعة اخماس و ضممته الى اثنی عشر كان ستة عشر و اربعة اخماس و هو ما لعمرو.
کتاب الوصية و مقداری از اقرار. شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «قواعد الاحکام» علامه حلی و ظاهرا از شهید ثانی یا محقق کرکی باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح 46گ (122-167پ)، 20 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 915]
شرح الشيخ على على جبریات کتاب الوصايا من قواعد الأحكام؛ خط: نستعلیق، كا: محمود بن غلام على طبسی، تا: 1061ق؛ قطع: خشتی [نشریه: 5 - 605]
آغاز: بسمله، الحمد الله على نعمه و افضاله ... فهذة تعليقة خفيفة المونة كثير المعونة على حل بعض مشكلات القواعد؛ انجام: لا يستقل دينه بشیء و الله نسال ان نتم بالخير و نختم بخير انه ولی
الخير تعالی و الحمد الله رب العالمين ... الطاهرين از طهارت تا امر به معروف؛ خط: نسخ، كا: محمد بن شرف الدين حسینی نجفی، تا: دوشنبه 23 ذیحجه 1070ق، برای شیخ جعفر بن شیخ جمال الدین بخرانی در مدرسه سلطان قلی در قلعه محمد انگر گلکنده؛ واقف: فاطمه خانم، 1267؛ کاغذ: سپاهانی، 180 گ، 23 سطر (16×8)، اندازه: 25×15سم [ف: 16 - 499]
بی کا، تا: 1089ق؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
2، يشتمل على كتاب الغصب و الإجارة و الوقوف و العطایا۔ يحتمل أنه حاشية الإرشاد للمحقق الثاني الشيخ علي بن الحسين بن عبد العال الكر کی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: محمد تقی موسوی، عبارته: «دخل هذه المجلد من شرح القواعد لشيخنا الشيخ على أعلى الله قدره يوم المبعث من سنة 1099 من الهجرة النبوية في ملك العبد الذليل فقير و رحمة ربه الغني»؛ واقف: محمد تقی بن محمد صادق موسوی، رمضان 1119ق؛ 415گ، 25 سطر (12×17/5)، قطع: مصری [تراثنا: س ش 2 - 92]
آغاز: بسمله. والثقة بلطفه العميم و قوله الجسيم و قال المصنف کتاب به الصيد و الذبایح
انجام: و بقی عبارة من تعرض هذه الفروع في الاداب الجامع و الدروس و الروضة و المسالک و مجمع الفايدة و المفاتيح يرجع الى الكتب اللهم اختم عاقبة أمورنا خيرا شامل کتاب الصيد و الذبائح است و احتمالا از تألیفات سید محمد حسن مجتهد موسوی (جد سید مصلح الدین مهدوی) است؛ خط: نسخ، كا: سید محمد حسن موسوی، تا: قرن 12، 248گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 59]
آغاز: بسمله. حمدله ... اما بعد فهذا ما علقه العبد المسكين الاحقر بن محمد سعيد الاسترآبادی محمد مسیح غفر الله لهما؛ انجام: أن ذلك لعله خلاف الاجماع فض الشهرة بين الأصحاب فانه قول مستحدث. شرحی است استدلالی بر قواعد الأحكام علامه حلی، این شرح غیر از شرح قواعد الاحکام مسیح بن محمد سعید تهرانی است. مشتمل بر سه مقصد»: مقصد 1. المقدمات: دارای سه فصل: 1) انواع الطهارة، 2) اسبابها، 3) آداب الخلوة؛ مقصد 2. المياه، دارای پنج «فصل»: 1) الماء المطلق، 2) المضاف، 3) المستعمل، 4) تطهير المياه النجسة، 5) الاحکام، مقصد 3. النجاسات حاوی دو «فصل»: 1) انواعها، 2) احكامها؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، 1405ق؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 92 گ، 21 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 20 – 295]
آغاز: قوله كتاب القضاء القضاء ولاية شرعية على الحكم و المصالح العامة و غایته قطع المنازعة و خواصه ان الحكم فيه لا ينقض بالاجتهاد إلى غير ذلك من الخواص؛ انجام: و بیان الملازمة أن كلا منهما قد وجب له على مال على صاحبه فيتقاصان و هذا يتم اذا اتحد الجنس و الصفة و الحمدلله. شرحی است با عناوین «قوله، قوله»، مشتمل بر کتاب القضاء و القصاص، محشی در آغاز كتاب القصاص یاد آوری کرده که این کتاب را در آغاز با عنوان تعليقاتی بر «کشف اللثام» فاضل هندی نگاشته و سپس منصرف شده و بر اصل کتاب قواعد این شرح را نوشته؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ روی برگ اول نام کتاب به اشتباه کشف اللثام آمده؛ اهدایی: سید علی نجف آبادی؛ 154گ، 29 سطر، اندازه: 21×5/ 30سم [ف: 1 - 221]
آغاز: بسمله. الحمدلله كما هو اهله رب العالمين و الصلاة و السلام على خير خلقه اجمعين محمد و آله الطاهرین؛ انجام: مثل هذا في فصل الصرف في اخر الفرع الأول من فروع الفصل المذكور و استوفينا فيه الكلام بتوفيق الله تعالى و الحمدلله كما هو اهله و صلی الله على محمد و آله الطاهرين. شرح استدلالی است بر قواعد الأحكام علامه حلی از مؤلفی نامعلوم و از علمای قرن 13، مشتمل بر مباحث: فصل 1. بيع الأمة، فصل 2. الثمار، فصل 3. الصرف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405ق؛ کاغذ:شکری، جلد: تیماج مشکی، 108گ، 16 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 20 - 297]
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13 [مختصر ف: - 505]
آغاز: بسمله. حمدله ... قال آية الله سبحانه الامام العلامة اعلا الله تعالی مقابله کتاب القضاء القضاء ولاية شرعية على الحكم و المصالح العامة و غایته قطع المنازعة؛ انجام: لان البينة على كلامه هنا بينه المستاجر عکس تلك فلا تغفل قوله قدس الله تعالی روحه. و ما توفیقی الا بالله الرحمن الرحيم و اني اتوسل اليه جل شأنه بمحمد و آله صلى الله علیه و آله فقه استدلالی است در شرح کتاب قضاء، از قواعد الأحكام علامه حلی؛ شارح از دانشمندان شیعی در قرن 13 است که در نزد علمای بزرگ امامیه در نجف همچون شیخ جعفر کاشف الغطاء و سید علی طباطبایی درس خوانده و از آنها نقل می کند چنان که در حاشیه برگ 104پ نوشته است: «اصطلاحنا في قولنا الاستاد على الاطلاق فانما يراد به مولانا العلامة الفقيه الشيخ جعفر و اذا قلنا الاستاد الشريف فانما يراد به استاده مولانا السيد محمد مهدی و اذا قلنا الاستاد مولانا ملامحمد باقر فانما يراد استادهما و اذا قلنا بعض مشايخنا المعاصرين فانما يراد به مولانا و استادنا السيد على الطباطبایی ادام حراستهم». این شرح به صورت «قوله، قوله» برگزار شده و غیر از انوار الفقاهه حسن بن جعفر کاشف الغطاء است.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، با
خط خوردگی ها از مؤلف، رکابه دار؛ جلد: تیماج مشکی، 131 گ، 20 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 31 - 53]
آغاز: کتاب الفرائض و مقادير الارث المقدرة في الكتاب و السنة و يسمى مجموعها في كل مسئلة فريضة، و مقاصده ثلثة، الأول في المقدمات و فيه فصول ... لانتهاء أحدهما في الولاة الى الاخر بلا واسطة او مع واسطة واحدة او متعددة؛ انجام: نفع و زيادة معادل الاضعاف الأصل كالابريسم الحاصل من الدود و الزرع الحاصل من الحرث ... شارح، در این شرح از صاحب ریاض المسائل، سید مجاهد، صاحب جواهر (- 1266 ق) و دیگران نقل کرده، نسخه شامل کتاب فرائض، و مسوده مؤلف، و نسخه بعدی مبیضه وی می باشد؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و «منه عفى عنه»، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، 62گ (1-62)، 19-21 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 40 - 243]
آغاز: کتاب الفرائض و مقادير الارث المقدرة في الكتاب و السنة و يسمی مجموعها في كل مسئلة فريضة، و مقاصده ثلثة، الأول في المقدمات و فيه فصول ... لانتهاء احدهما في الولادة إلى الآخر بلاواسطة او مع واسطة واحدة او متعددة؛ انجام: و قال من خرج اسمه لحق به الولد و توارثا و ضمن للباقين من الشركاء حصصهم نسخه موجود، مبیضه نسخه قبلی است و شامل کتاب فرائض می باشد؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف (بخشی از نسخه)، تا: اواخر قرن 13؛ بخشی از متن و حواشی به خط مؤلف می باشد، مصحح، محشی با نشان «منه، دام ظله العالی، منه دام مجده العالي، منه عفی عنه ربه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع قهوه ای، 42گ (63-104)، 21 سطر (15×9)، اندازه: 18×23/5سم [ف: 40 - 244]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... كتاب المتاجر و فيه مقاصد هذا أحد أقسام قسم الثاني من الفقه لانهم قد قسموه الى أقسام اربعه
عبادات و عقود و ایقاعات و احکام مشتمل بر کتاب المتاخر می باشد. شرح مزجی استدلالی مفصلی است بر کتاب قواعد الأحكام علامه حلی؛ خط: نسخ، بی کا، تا شعبان 1251ق؛ مهر: «عبده محمد ابراهيم بن محمد حسن» (بیضی)؛ واقف: حاج محمد ابراهیم، 1252؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95 گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 90]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... كتاب المتاجر و فيه مقاصد هذا أحد أقسام قسم الثاني من الفقه؛ انجام: و الله سبحانه و تعالى هو العالم بمواقع احكامه و الراسخون في العلم من حجه و قوامه عليهم كتاب المتاجر تا بیع؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1258ق؛ مهر: «يارفيع الدرجات» (مربع)؛ جلد: روغنی مذهب، 242گ، اندازه: 21×15سم (محدث ارموی مخ: 2 - 914]
شرح القواعد باب المتاجر؛ خط: نسخ، كا: احمد بن ملا إسماعيل خراسانی نیشابوری، تا: جمعه 17 ربیع الاول 1258ق؛ کاغذ: فرنگی، 24 و 25 سطر [تراثنا: س وش 4 - 94]
آغاز: قول العلامه ره في القواعد: كتاب الطهارة و فيه مقاصد الأول في المقدمات و فيه فصول الأول من انواع الطهارة غسل بالماء أو مسح بالتراب متعلق بالبدن على وجه؛ شرح كتاب الطهارة و الصلاة. شرحی است با عناوین «قوله، قوله بر کتاب الطهارة و الصلاة قواعد الأحكام علامه حلی و مدارک الأحكام عاملی، و در پایان مقداری از کتاب القضاء شرح شده؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13 یا 14؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 220گ، اندازه: 19/5×15 سم [ف: 2 - 152]
آغاز: خير عمار الذي سمعته و كذا الفخريه ظاهره فيه لكن اكتفا في نياتها بصلاة ركعتين لندبهما قربه الى الله و قال الصادق (علیه السلام) اللقاسم بن الوليد ... الفصل الثاني في اوقاتها أی الیومیه فرائضها و نوافلها؛ انجام: و الفرق بين تساوي الاحتمالين و ظن اثنين بالتخير في احتياط الأول بين القيام و القعود دون الثاني. شرح مزجی استدلالی نسبتا مفصلی است بر کتاب «قواعد الاحكام» علامه حلی. نسخه حاضر بخشی از مباحث کتاب الصلاه - از ابتدای اوقات نمازهای یومیه تا المقصد الرابع في التوابع الاول في السهو - را در بر داشته و احتمالا بخشی از کتاب «ایضاح الفوائد في شرح مشکلات القواعد» تأليف فخرالدین محمد فرزند علامه حلی باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، با امضای «بلغ قبالا»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 95گ، 25 سطر (16×8)، اندازه: 13 × 20/5 سم [ف: 16-120]
آغاز: كتاب الاجارة و توابعها و فيه مقاصد الاول الاجارة و فيه فصول الأول في الماهية و قبل الخوض في ذكر الأحكام و بیان الكلام فيها نذكر مقامات عديدة منها انه لا يخفى أن؛ انجام: و على التقديرين ليس له عليه اجر لعدم اتيانه بما أمره به و الله سبحانه هو العالم بحقایق احكامه. شرحی است بر کتاب الاجاره قواعد علامه حلی با رد و استدلال بسیاری در این شرح از صاحب ریاض نقل قول شده، مؤلف از علمای قرن 13 و از نوادگان سید محمد حسین بن محمد على مرعشی شهرستانی است؛ خط: تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوا سفید، 87گ (1-87)، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 26 - 138]
آغاز: يمكن جبهته من الارض فاما احب لك ما كان رسول الله يحبه و الافضل منه التي به الحسينية فروي معاوية ابن عمار قال
كان لابی عبدالله خريطة صفراء فيها تربة؛ انجام: ثم تقول وجهت وجهي للذي قطر السموات و الارض عالم الغيب و الشهادة حنیفا مسلما و ما أنا من المشركين أن صلواتی و نسکی و محیای و مماتی الله رب العالمين لا شریک له و بذلك امرت. بخش افعال الصلاة از سجده تا بخشی از مندوبات را شامل است. این بخش پاک نویس شده از رساله پنجم این مجموعه که مسوده است می باشد، شرح کتاب الصلاة قواعد الأحكام علامه حلی است، مؤلف از علمای قرن 13 و از نوادگان سید محمد حسین بن محمد علی مرعشی شهرستانی است؛ خط: تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا، جلد: مقوا سفید، 6گ (109-114)، اندازه: 21/5×15/5 سم [ف: 26 - 139]
شرح کتاب الصلاة قواعد الأحكام علامه حلی است. این نسخه مسوده است که بخش هایی از آن در برگ 109-114 این مجموعه پاک نویس شده که در ردیف سوم معرفی شد. صفحات این بخش نامرتب صحافی شده؛ خط: تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوا سفید، 35گ (125-159)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 26 - 140]
آغاز: الوصية في الثلث الباقي على ملکه لانه يصدق عليه انه ثلث عبده لان هذا القدر من العلاقة كافي في صحة الاضافة کتاب الوصية. شرح مفصلی است بر «قواعد الاحکام» علامه حلی با عناوین «قوله، قوله»، شارح در آن از «شارح فاضل» و «الشهيد في شرح الارشاد» مطالبی را نقل می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 192گ، 21 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 2648]
شرح تحت عناوین «قوله»، شامل کتاب النکاح؛ خط: نسخ، بی کا بی تا؛ مصحح، مقابله شده؛ مهر: «المتوكل على الله الغني جعفر الحسینی»؛ واقف: میرزا بابا سبزواری، رمضان 1292ق؛ کاغذ: ترمه، 25 سطر (10× 16/5) [تراثنا: س ش 2 - 92]
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
خوئی آغاز: آغاز قسمت اول: قوله في باب الصلح في التناز في باب الصلح في التنازع في القواعد (در نسخه: عد) لوصالح المنشبت الى آخره اقول اطلق الأصحاب هذا الكلام و ذكروه في الصلح و هو محققال معنی لاغبار عليه لكن ربما اشتبه تحقيقه على بعض الطلبه فلا بد من الاشاره الى تحقيقه ... آغاز قسمت دوم: قوله في الفصل الثاني في النيه و احضار ذات الصلوة و صفاتها الواجبه. المراد باحضار الصلوة عنده تصور الفرض الماتی به كالصبح مثلا و باحضار صفاتها الواجبه تصور اجزائها ... آغاز قسمت سوم: هذا يقتضى اعتبار الكريه في البئر لانا نقول ذا لوتكن الماده موجوده في البئر اما معها فثبت الفرق. ه ما يشعر به صحيحة ابن ابی یعفور عن ابیعبد الله حيث نهاه و هو جنب عن الوقوع في البئر و افساد الماء و صحيحة الحلبي عنه؛ انجام: الثالث احتمال کون التعليق تعلق ارش الجاني ليس بمتوجه لانه ليس فيه انتقال الى ذمة المالک بخلاف هذا ولا شك أن المصنف ... لكن البحث عه في القطع بنفيه و الشك في بطلان الضمان و مع ... حيث احتمله على انا نقول لم يقم دليل يصح الاعتماد. پایان:اذ القيد لغوح و بهذا يعرف ان ما وجهه به الشارح ولد المصنف الأجزاء من بنائه على عدم انعقاد نذره غير واقع موقعه منه ... مدظله. پایان: و هنا فوائد آحکی شيخنا الشيهد في بعض ما ينسب اليه من الحواشی قولا لبعض اصحابنا بنجاسة الغسالة مطلقا و ان زاد على العدد الواجب ... و في بعض حواشي الكتاب مما ينسب الى شيخنا الشيهد نسبة هذا القول الى المصنف في اكثر كتبه و الظاهر أن نسبة هذه الحكايه الى الشهيد خطا، فان كثيرة من هذه الحواشي من تصرف طلبته و قد حکی في الذكرى عن المصنف و المحقق القول الأول فانه لم يحل فيه الا الأقوال الثلاثه .. شرح قواعد علامه حلی است و بجز جامع المقاصد و کشف اللثام است. گویا مؤلف، این شرح یا حاشیه را بر جای هایی مختلف قواعد نگاشته نه از اول تا پایان و به طور مرتب و لذا به هنگام نقل عبارت قواعد، باب و عنوان مسئله را در قواعد نیز ذکر می کند. فقرات متن را با «قوله» آغاز کرده و با «الى آخره» پایان داده و در آغاز شرح عنوانی نیاورده؛ بی کا، بی تا؛ این نسخه سه قسمت ناقص است از یک شرح بر قواعد علامه قسمت اول صلح است تا ضمان، قسمت دوم کتاب صلوة است تا صلوة منذوره، قسمت سوم طهارة است تا مطهرية غساله. در قسمت اول شرح (در ص 359 نسخه) در پایان شرح یک فقره از قواعد چنین آمده «منه مد الله ظله بمحمد و آله و نفعنا بحياته» [ف: 7- 165]
آغاز: قوله و ... الاخير ان بغايه دخول المجنب؛ انجام: يقوله و جعل لبعضهم مالا ... الى الاده اصلا
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: خير ما اعتصم المرء بحياله كلمة التحى لقصور باله ... قال المصنف قدس الله روحه كتاب المتاجر متجر؛ انجام: اذا اسلف سعاما بالعراق مثلاثم طالبه في بلد اخرى ... نگارنده آن شناخته نشد، از جواهر الكلام و نیز از جد خود به عنوان «جدى العلامه» مکرر یاد کرده و پدرش هم شرحی بر قواعد داشته؛ بی کا، بی تا، شاید نسخه اصل باشد؛ با یادداشتی از فاضل ایراوانی (- 1306)؛ 243گ، 22 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 1- 155]
آغاز: المقصد الرابع من مقاصد کتاب الطهارت في الوضوء الذي هو من أقسام الطهارة عن الحدث تعريفا و تقسیما و سببا و حکما و
ضعيا و تكليفيا نگارنده آن شناخته نشد، شاید شوارع الاعلام یا شوارع الانام ملا محمد جعفر شریعتمدار استرابادی طهرانی (199-1263 ق) باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، مرحوم سید ریحان الله کشفی بروجردی پشت برگ اول این نسخه نوشته: «شرح القواعد و يظهر من مطاويه انه لاحد تلامذة السيد صاحب الرياض و قد نقل عبارته ... معبر عنه بالسيد وكيف كان يستشم من اسلو به و مذاقه كونه للحاج ملا جعفر الاسترابادی»؛ 60گ، 24 سطر، اندازه: 29×19سم [ف: 1- 154]
خوئی بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوای مغز پسته ای، 11ص، قطع: خشتی [ف: 7 - 304]
š.-u qawāʻid-il islām wa dikr-ul huqūq wa-l mazālim min qibal-il anām
جیطالی، اسماعیل بن موسی
Jītālī, esmāʻīl ebn-e mūsā
واجبات و مستحبات و آداب را در هفت «رکن» و هر رکن در چند «فصل»، با استناد به احادیث عامه جمع آوری و شرح نموده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7426
آغاز: الحمدلله الذي اخترع الأشياء على غير مثال و دبر الامور على غير تمثال ... اما بعد فانه لما كانت السعادة الأبدية منوطة بالعلم و العبادة وجب على المكلف اتقان هذين نوعين على التحقيق و هما العلم بكيفية امتثال الأوامر المحتومة؛ انجام: لان جمعناه من کتب مختلفة و ذكرنا فيه جل ما يلزم الانسان من الحقوق و عبادة الابدان رغبة في ثواب ...
خط: مغربی، كا: سليمان بن حاج احمد بن حاج ماجد بن حاج سلیمان شماخی، تا: دوشنبه 27 ذیقعده 1278ق؛ جلد: تیماج مشکی، 191، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 22/5 سم [ف: 25 - 406]
شرح قواعد الاعراب- شرح الاعراب عن قواعد الاعراب
š.-u qawāʻid-il-a'qāyid
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 12941
آغاز: مستفاد من انما و لام التعريف؛ انجام: هذا القول وان كان ما ذكر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ حواشی متعده در کلام و اصول (عنوان شناسنامه) [رایانه]
Š.-e qavā'ed-e fārsīyya
نقشبندی، محمد مراد بن عبد الحليم، قرن 13 قمری
naqšbandī, mohammad mord ebn-e ‘abd-ol-halīm (190)
اهداء به: سلطان عبد المجيد تاریخ تأليف: 20 رجب 1265ق
شرح قواعد فارسيه حافظ محمد مراد پسر حاج عبدالحليم نقشبندی اخسنخوی استانبولی دامادزاده شیخ خانقاه ملا مراد از سید شیخ محمد توفيق، متن به فارسی و ترجمه مانندی است از مفاتيح دریه با افزودن رساله امثله مختلفه و مفرده.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:6416- عکس
نسخه اصل: کتابخانه مرکزی دانشگاه استانبول E4 (5809 ترکی)؛ خط: نستعلیق ترک، کا: سید احمد خرسوهی، تان 1265ق؛ 43گ، 23 سطر [فیلم ها ف: 3 - 252]
š.-u qawāʻid-in fi-1-fiqh
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 25340
بی کا، بی تا؛ خریداری از امرالله صفری [رایانه]
š.-ul qawāʻid-il muqarra wa-l fawā'id-il muharra
جبوری، سلطان بن ناصر، - 1138 قمری
jobūrī, soltān ebn-e nāser (- 1726)
وابسته به: القواعد المقررة و الفوائد المحررة؛ بقري، محمد بن قاسم (1018-1111)
متن از محمد بن قاسم بن اسماعيل البقري شرح از سلطان بن ناصر بن أحمد الجيودي الشافعی.
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 199/1
آغاز: بسمله، الحمدلله بحرز الاماني على حملة القرآن ... و بعد فهذا شرح لطيف وضعته على الرسالة المسماة بالقواعد المقرره و الفوائد المحرره ... لشيخي محمد بن قاسم بن اسمعیل البقرى؛ انجام: و هذا آخر ما تيسر لي الله جمعه على هذالمختصر ... و كان افراغ من تبييض هذا الشرح في يوم الثلث في اليوم الرابع و العشرين من شهر بعد صلاة الظهر في مدرسة المرجانية في بغداد دارالسلام سنه اربع عشرة و مایه بعد الالف
خط: نسخ، كا: مصطفى بن محمد، تا: 1213ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قرمز، 79ص (2-80)، 17 و 23 سطر، اندازه: 31/3×15/2 سم [ف: 5 - 8]
š.-e qavā'ed-e manzūm-e jāmī
عرب مهدی، موسی بن محمد علی، ق13 قمری
‘arab mahdī, mūsā ebn-e mohammad ‘alī (- 19c)
تاریخ تأليف: 1243ق
رساله ای است در صرف که قسمتی از قواعد منظوم جامی در آن نقل شده است از موسی بن میرزا محمد على عرب مهدی پایهانی الاصل و هروى المسكن.
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: 851
آغاز: حمد بیحد و ثناء بی عد مخصوص ذات؛ انجام: به همین منوال است و هیچ فرق نیست
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ 42گ، 13 سطر، اندازه:15×20سم [ف: 2 - 76]
š.-ul qawāʻid-i wa-l fawā'id
حسینی مرندی، اسماعیل بن نجف، - 1318 قمری
hoseynī marandī, esmāʻīl ebn-e najaf (- 1901)
وابسته به: القواعد و الفوائد = القواعد الأصولية و الفرعية = قواعد شهید؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
تاريخ تأليف: غره شعبان 1286ق
شرحی است استدلالی با عناوین «قال، اقول» بر کتاب «القواعد و الفوائد» شهید اول محمد بن مکی عاملی، با رد و ایراد در بعضی مسائل.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 8132
آغاز: الحمدلله على نعمه و آلائه و صلى الله على محمد و آله الأطهار ... أما بعد فيقول أقل عبادالله عملا و اكثرهم زل؛ انجام: و لا يلتفت الى من يدعي الإجماع على خلافها، ولا يخفى ما فيه ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1286ق؛ تملك: على بن فخرالدین موسوی دزفولی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 480 گ، اندازه: 22×17سم اف: 21 - 124]
Š.-ul qawāʻid wa-l mu×taşar-in nāfi“ = manāhij-ul ahkām
رضوی مشهدی، محمد بن حبيب الله، - 1266 قمری
razavī mašhadī, mohammad ebn-e habīb-ol-lāh (-1850)
وابسته به: قواعد الأحكام في معرفة (مسائل الحلال و الحرام؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)؛ المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع محقق حلی، جعفر بن حسن (602 -676)
کتاب، شرحی است مزجی بر باب متاجر «قواعد الاحکام» علامه حلى از اول متاجر تا اواخر مسأله کراهت معامله با سفله و هم بر باب تجارت از کتاب «مختصر نافع» محقق حلی، تا مسأله حرمت اخذ اجرت بر اقامه نماز جماعت.
آغاز: قواعد الاحکام: بسمله، حمدله، کتاب المتاجر هي جمع متجر و هو اما مصدر. مختصر النافع: کتاب التجارة و هي على ما عرفها المصنف في الشرايع في كتاب الزكاة؛ انجام: قواعد الأحكام: و في الحديث النهي عن مخالطة من ...... في الخبر انتهی. مختصر النافع: ولا تقبل شهادته قيل و هو نص في التحريم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه پارچه، 64گ، 23 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 20 - 259]
آغاز: پس از خطبه: كتاب المتاجر هي جمع متجر هو اما مصدر میمی بمعنى التجارة كالمقتل بمعنى القتل أو اسم موضع وهي الاعيان التي يكتسب بها؛ انجام: و لا تقبل شهادته قيل و هو نص في التحريم
خط: نسخ، بی کا، بی تا، در صدر صفحه اول، این شرح به نام «مناهج الاحکام» ضبط شده؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 128گ، 23 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5- 552]
آغاز: احمد الله على آلائه و اصلی علی احمد و اله کتاب الصلوة و هي لغة الدعاء؛ انجام: مع علمنا بان الجهل باعداد الركعات لايصح
مبحث صلوة مسافر از اول و آخر ناقص است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 326گ، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 652]
شرح قوافي الثلاث- بدايع الانتفاث في شرح قوافي الثلاث
شرح قوانین حساب به ترجمه قوانین حساب
Š.-ul qawānīn-il muḥkama fi-l uṣūl
بارفروشی مازندرانی، محمد بن مقیم، 1196 - 1281 قمری
bārforūšī māzandarānī, mohammad ebn-e moqīm (1782 - 1865)
وابسته به: القوانين المحكمة في الأصول = قوانين الاصول؛
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231)
تاریخ تأليف: 1257ق
شرح مزجی مبسوطی است بر قوانين المحکمه میرزا ابوالقاسم قمی، که از اول تا مبحث اوامر بیشتر ادامه نیافته است.
بابل؛ خاتم الانبیاء؛ شماره نسخه:159
آغاز: و الصلوة و السلام على خير خلقه و اشرف امره محمد و على آله الأخيار الأوائل و الأواخر؛ انجام: و ما بعده من الأبواب الى الادلة الشرعيه او العقليه او الى الخاتمه او الى آخر الكتاب فقد جف القلم.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1257ق؛ مصحح، با خط خوردگی؛ مهر: «عبده يعقوب» (بیضی)، «اللهم صلی على محمد وآل محمد» بیضی)؛ واقف: يعقوب بن مقیم بن شریف درزی بارفروشی، صفر 1261؛ جلد: تیماج قهوه ای، 393ص، 24 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: - 108]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1261
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 87]
š.-ul qawānīn-il muhkama fi-l-uşūl
تبریزی، ملا اسدالله، ق13 قمری
tabrīzī, mollā asadollāh (- 19c)
وابسته به: القوانين المحكمة في الأصول = قوانين الاصول؛ میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231)
بخش کوتاهی از شرح ملا اسدالله تبریزی بر «القوانين المحكمة» میرزا ابوالقاسم قمی که یکی از شاگردان شارح در نسخه حاضر کتابت نموده است.
تهران؛ عبدالعظیم؛ شماره نسخه: 646/2
آغاز: حمدله و صلی الله على سيدنا و نبینا محمد و آله الطاهرين علم لهذا لعم لما كان علم هذا العلم مركبة اضافية ثم صار علما بالوضع الطاري من جهة التخصيص؛ انجام: وجوب العمل بشیء في حق المكلف افترض عمله أيضا بأنه حكم الله في حقه قطعا. قد تم ما كتبته في تعريف الأصول و الفقه من كتاب الاستاد ... ملا اسد الله التبریزی أدام الله ظله ... في شرحه على قوانين الأصول ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1258ق؛ كاتب در حال تحصیل در نزد مؤلف این نسخه را کتابت کرده؛ 13 گ، 18 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 1 – 345]
š.-ol qawānīn-el muhkama fe-l-usūl
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
شرح قواعد منظوم - شرح القوانين
467
وابسته به: القوانين المحكمة في الاصول = قوانين الاصول؛ میرزای قمی، ابو القاسم بن محمد حسن (1151-1231)
تاریخ تأليف: شنبه 9 جمادی الثانی 1275ق
چون بحث عدم صحت سلب از بحث های مشکل «قوانین الاصول» می باشد و فهم آن بر مبتدیان مشکل می نمود، لذا تنکابنی آن بحث را به فارسی شرح نموده و توضیح داده تا کمک برای ایشان باشد.
آغاز: سپاس ذات یکتای بیهمتا و درود بیحد و عد بروان حضرت خاتم الانبیاء صلی الله عليه و آله و سلم ...
انجام: فرض بدون حقيقة تصور پس این فرض بعد از تحقق محتاج بدلیل نخواهد بود
[دنا 973/6، الذریعه 178/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 29گ (76پ -104پ)، اندازه: 10×17 سم [ف: 23 - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، کا: يوسف بن صادق بن حسین، حسینی، تا: 1275ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 26گ (51 ×76)، 15 سطر، اندازه: 7×13/5 سم [ف: 28 - 382]
š.-ul qawānīn-il muḥkama fi-l-uşūl
صافی گلپایگانی، محمد جواد بن عباس، - 1378 قمری
sāfi golpāygānī, mohammad javād ebn-e ‘abbās ( 1959)
وابسته به: القوانين المحكمة في الاصول = قوانين الاصول؛ میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231)
تاريخ تأليف: ربيع الأول 1315ق؛ محل تأليف: اصفهان
شرحی است بر بعضی از مباحث قوانین میرزای قمی که مؤلف هنگام تدریس آن برای برادرش (میرزا ابوالقاسم) نگاشته است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1011/4
آغاز: و عليه فلا تحصيل الثمرة الأفيها علم أنه صدر بعد الاشتهار ... الخ يعني انه بناء على كون تلك الألفاظ حقيقة في المعانی المخصوصة
نسخه اصل: کتابخانه شيخ لطف الله صافی قم؛ خط: نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا:ربيع الأول 1315ق، جا: اصفهان، دارای خط خوردگی و اضافات از مؤلف؛ 28ص (81-108) [ عکسی ف: 3 - 262]
š.-ul-qawānīn-il-muhkama
وابسته به: القوانين المحكمة في الأصول = قوانين الاصول؛ میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231)
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قوله الباب الأول في الاوامر و النواهي لما ذكر المقدمة شرع في الابواب و جعل الباب الأول في الاوامر و النواهی و هما جمع الأمر و النهي؛ انجام: و الاشارة بالاصابع كما عن النبي قال النبي ... هكذا و هكذا و هكذا باصابعه العشرة ... شرحی است بر کتاب قوانین میرزای قمی با عناوین «قوله، قوله» که نسخه حاضر از باب اول در اوامر و نواهی تا بحث مجمل و مقید را داراست؛ خط: نسخ نازیبا، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ جلد: مقوایی، 363گ، اندازه: 22×18سم [ف: 1 - 112]
شرحی شامل بر مبحث النواهی تا آخر مبحث الاجماع، در مقدمه کتاب می گوید: «ثم بعد التشرف بشرف حضوره اشتغلت ... و صرفت تمام فكري في حفظ ما استفدته فألفيت أن دقائق ما في کتاب قوانينه المحكمة ..»، و در ابتدای بحث نواهی می گوید: «أن هذا الشرح هو في مجلدين»، همچنین می گوید: «و ما يغنيك عن هذا الجمال من التفصيل ما قرأناه عندك في مبحث الأمر في الجلد الأول من الحاشية على القوانين المحكمة ..»؛ کاتب = مؤلف، بی تا [تراثنا: س 13ش 2و3 - 359]
آغاز: هو الله المعين - بسمله و به نستعين - الحمد لله رب العالمین و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين أما بعد فيقول العبد الجانی و الاسير الفانی؛ انجام: لوجود الأصول القطعيه التي جعلها الشارع لنرجع اليها في غير الموارد المعلومه و ان اراد به انسداد باب العلم بالأحكام من مآخذها الشرعية ففيه انه انما يوجب جواز العمل بالظن بها في مقام. شرحی است بر کتاب قوانين المحکمه (قوانين الأصول) که از مؤلفات میرزا ابو القاسم قمی است - شارح آن (مؤلف این رساله) معلوم نیست؛ خط: شکسته نستعلیق ریز، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 112گ، 17 سطر (13/5×7)، اندازه: 14/5×10 سم [ف: 2 - 156]
S.-u qawl-i ibn-i hajib fi-1-atf
توضیحاتی است بر عبارت «اذا عطف على معمولی عاملین مختلفين لم يجز العطف الا في نحو في الدار زيد و الحجرة عمرو» که ابن حاجب (-646ق) در «الكافية» آورده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:567/7
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد لما رأيت قول ابن الحاجب في الكافية و هو انه اذا عطف
نسخه اصل: کتابخانه فاضل خوانساری - خوانسار 225؛ بی کا، تا: با تاریخ 1207ق، 5گ (80-84) [عکسی ف: 2 - 157]
Š.-u qawl-i ibn-i hūd-il-maġribī fi tajall-il-lāh
جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم، 767 - 832 قمری
jīlānī, 'abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1366 - 1429)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 442/9- ف
نسخه اصل: بایزید ولى الدين ش 1825؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 851ق؛ 3گ (124-126)، 19 سطر [فیلم ها ف: 1- 477]
شرح قول احمد- شرح رسالة الاستعارة
شرح قول بعض المشايخ الطرق الى الله بعدد أنفاس الخلائقً- الأصول العشرة
š.-u qawl-iş şādiq «aş-Şanī‘at-u ma'rifat-u amīr-il mu’minīn bi-l-wilāya fi-1 mītāq»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:284/9
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 18ص (288-305)، اندازه: 15×10 سم [سنا: ف: 1 - 143]
Š.-u qawl-il-'allāma
ملا شمسا، شمس الدين محمد، 1016 - 1098 ؟ قمری
mollā šamsā, šams-od-dīn mohammad (1608 - 1687)
شرح قول علامه «و ظنية الطريق لاينافی علمية الحكم»؛ از افادات ملاشمسای جیلانی.
تهران، ملک، شماره نسخه:593/9
آغاز: بسمله قال شارح العميدى في شرح قول العلامة وظنية الطريق لاينافی علمية الحكم اقول هذا جواب يرد على حد الفقه المذكور و تقرير السئوال أن يقال أن الفقه من باب الظنون؛ انجام: الاحاجة الى ما ذكره المصنف قدس سره بقوله بحيث لا يعلم كونها من الدين ضرورة بل لأوجد له فتدبر من افادات مولانا شمسا الجیلانی رحمه الله تعالی و اسكنه بحبوحة جنانه.
خط شکسته نستعلیق ، بی کا، تا: حدود 1125ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، ص (386-391)، اندازه: 13/5× 21/8سم [ف: 5 - 94]
شرح قول العلامة في القواعد-حل عبارة قواعد الأحكام
شرح قول العلامة في القواعد- شرح شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام
شرح القول في الأسطقسات على رأي ابقراط- الأسطقسات على رأي بقراط
š.-u qawl-il muhaqqiq-il ardibīlī «yajib-u ma'rifat-u wājibāt-i af‘āl-iş şalāt»
وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل، 1118 - 1205 قمری
vahīd-e behbahānī, mohammad bāqer mohammad akmal (1707 - 1791)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10182/2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 2گ (140ر- 141ر) [مختصر ف: 504]
Š.-ul-qiyās = taʻlīq-ul-ḥawāšī ‘alā k.-il-qiyās
فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339 قمری
fārābī, mohammad ebn-e mohammad (875 - 951)
آغاز: اذا جعلت مقدمه ب ج سالبة كلية أو جزئية، حصل اولا في شيء من ب، وب ليست في كل ج، او ليست في بعض ج؛ انجام: و اما الاخرى فقال: و اما ان المرآة قد ولدت لانها صفراء، فيتبين في الشكل الثاني، فلانه يلحق الذي ولدت صفرة و هذه صفراء
چاپ: به کوشش محمد تقی دانش پژوه در المنطقيات للفارابی، ج2 (قم، کتابخانه آية الله مرعشی: 1408ق)
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما قاله في هذا الباب خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قرمز، 76ص (87-162)، 22 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 23-237]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2714/2 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 309]
انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ فهرست نگار این رساله را به نحو مستقل تشخیص نداده است اما آغاز آن در فهرست هست و این نسخه یکی از منابع دانش پژوه در چاپ این رساله بوده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر (15×9)، اندازه: 14/5×20/5سم [ف: 7- 243]
š.-u kāšif-il-asrār
سبزواری، محمد حسن بن زین العابدین، ق13 قمری
Sabzevārī, mohammad hasan ebn-e zayn-ol-'ābedīn ( 19c)
تاریخ تأليف: ربيع الاول 1294ق
متن کتاب ارجوزه ای است از شارح که خود به شرح آن پرداخته است. ارجوزه مرتب بر سه «فن» و «خاتمه» است: 1. امور عامه، در هفت مقاله و خاتمه؛ 2. جواهر و اعراض، در دو مقاله؛ 3. مبداء و معاد، در چهار مقاله؛ خاتمه در نبوت. تاریخ اختتام نظم ارجوزه متن سال 1292 ق است و تاریخ فراغت از شرح ربيع الاول 1294ق است. طرز شرح مزجی است شروح قبل از متن مصدر است به عنوان کاشف.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:825
آغاز: یا حسن الوجه و الاسم و الصفة لسنا عرفنا لك حق المعرفة. ای الله تم وجود غیر متناهی؛ انجام: و احمد الله على افضاله مصليا على النبي و آله
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف (احتمالا)، بی تا؛ واقف: فهرستی؛ 104گ، اندازه: 18×11 سم [ف: 4 - 190]
Š.-u kāfūrīyya
محمد ولی بن محمد جعفر، ق13 قمری
mohammad valī ebn-e mohammad ja‘far (- 19c)
وابسته به حرارت کافور؛ ملك الأطباء، محمد تقی (1285)
اهداء به: قوام الملك کافوریه حاجی آقا بابا میرزا محمد تقی شیرازی
به عربی در بیان گرم بودن کافور (بر خلاف رأى اطباء قدیم) نوشته و شرح از محمد ولی رئیس اطباء النظام است که معاصر مؤلف کافوریه بوده و شیرازی نسخه اصل کافوریه را به او داده تا نظرهای خود را در حواشی آن بنگارد. محمد ولی چون نسخه را دیده اغلاط لفظی و معنوی فراوان در آن یافته و دلیل هایی را که وی بر گرمی طبع کافور اقامت کرده است دانسته به دفاع از اطباء قدیم برخاسته، در پایان می گوید: «در این زمان که پزشکان فرنگ بر اصول علمی ما حمله برده اند، عیب است که ما خود نیز با آنان
هماهنگ شویم». یک یا چند سطر از کافوریه را پس از «قال» آورده و با عنوان اقول سخن خود را درباره آن آغاز کرده است. وی این شرح را به قوام الملک هدیه کرده و از او در دیباچه نام برده، در یکجا می گوید «عبارت مصنف عینا از فاخر رازی است». شارح برای نشان دادن طبع هوا در اقاليم مختلف جداولی ترتیب داده است.
آغاز: الحمد لله مكرر الأزمنة مدهر الدهور الاخذ بالنواصی و المالك لحقایق الامور الذي او دع في الطبايع الحشائش ... و بعد فيقول ... محمد ولی رئیس اطباء النظام انه كتب بعض المعاصرين ... رسالة في حرارة الكافور خلاف الجمهور ... قال فيقول العبد الراجی محمد تقي الشيرازي انه قد التمس منی ...
انجام: قال و هذا القدر من البيان كاف في اثبات ... اقول عيب على اطبائنا الاسلامين أن يصرفوا برهة منالزمان ... في الرد على اسلاف القوم في زمان احاطة اطباء الا فرنج على حكماء اسلام احاطة الذئاب بالاغنام و شمروا من ساق الجد في نقض قواعد نا الطبيعية و تجاوز و اعن ثغر الحد في رد دلائلنا العلميه ... فان ذل القدر من البيان و البرهان لايكفي في اثبات هذا المطلب و آن برد الكافور قد نقر في الناقور و جرى مجرى المثل المشهور ... و المثل لايتغير و العسل لا يتصبر الألهم اجمع شملنا و لا تقطع حبلنا ... ولا حول الا (در نسخه: إلى ... ؟) ... باطن و ظاهرة.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 146 خوئی
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ گویا نسخه اصل است؛ مجدول مصحح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، 194ص، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 7 - 166]
S.-e kafuriyya
ساوجی، عبدالوهاب
sāvajī, ‘abd-ol-vahhāb
وابسته به حرارت کافور؛ ملك الأطباء، محمد تقی (1285)
ملک الاطباء حاجی آقا بابا میرزا محمد تقی شیرازی رساله ای به عربی درباره گرم بودن کافور دارد که در آن با گفتار همه دانشمندان ایرانی مخالفت نمود و آن با منظومه پزشکی او در تهران به سال 1285 ق به چاپ رسید. عبدالوهاب ساوجی آن را گزارش نموده و از آن خرده گرفت. شیرازی می گوید که من گفتار پزشکان فرانسوی و هندی را پذیرفتم و ساوجی می گوید که کافور سرد است چنانکه پزشکان پیشین گفته اند. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. احمد اللهم بامن وعد الابرار باسقاء كاس من عين الكافور ... و بعد از آنجا که انوار علوم علمای متاخرین مقتبس و مكتسب از اشعه اضواء شموس علمای متقدمین است.
انجام: چه علاج فلج یکنفر .. بكافور دلیل بر خطاء اطباء جميع اعصار و ازمان نمی شود. و الله اعلم بحقائق الأمور.
[دنا 974/6؛ فهرستواره منزوی 3863/5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 140گ، 11 سطر (6×12/5)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 4 - 784]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ، اندازه: 17710سم [ف: - 158]
شرح الكافي- الهدايا الشيعة ائمة الهدی
شرح الكافی- حاشية الكافي
شرح الكافی- کشف الكافي
شرح کافی- الشافي في شرح الكافي
شرح کافی- الصافي في شرح الكافي
شرح کافی- شرح الكافي
شرح کافی- مرآة العقول في شرح اخبار آل الرسول
š.-u kāfi
ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری
ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038)
فصولی است در خواص حروف و چگونگی عمل آنها به روش حروفيان و شاید منسوب به ابن سینا باشد.
قم، مفتی الشیعه؛ شماره نسخه: 95/11
آغاز: الحمدلله الذي خلق الانسان و علمه البيان و فضله على سائر الحيوان و اكرمه بالنطق و العقل و التميز و الاحسان
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبد الغني بن محمد حسنی حسینی شیروانی شماخی، تا: 1293ق؛ جلد: تیماج مشکی، 10گ (151 - 160ر)، اندازه: 13×20/5سم [ف: - 99]
Š.-u kāfī = š.-u ușūl-id kāfi
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، 979 - 1050 قمری
sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641)
وابسته به: الكافی كلینی، محمد بن يعقوب (-329ق)
تاریخ تأليف: 1044ق؛ محل تألیف: شیراز
شرح مفصل و مشهوری است بر اصول کافی ثقة الاسلام کلینی.
شارح کتاب عقل و علم، توحید و حجت از اصول کافی را به صورت تفصیلی شرح کرده و در آن نکات حکمی و لطائف عرفانی و جهات رجالی پیرامون سند روایات را مطرح کرده است. شیوه کار شارح چنین است که ابتدا تمام احادیث را با سلسله سند ذکر کرده و سپس در ذیل هر حدیثی، چگونگی آن روایت را بیان داشته، آن گاه به توضیح و تقریر آن پرداخته با بیانات فلسفی و لطایف عرفانی. این شرح در سه جزء برگزار شده و هر جزء با خطبه غرائی آغاز شده است. آغاز: الحمدلله الذي جل عن مطارح أضواء الفكر و ارتفع عن مواقع أنوار النظر كماله عجزت المدارک و العقول عن كنه کمال حكمته ... کتاب التوحيد: سبحانك اللهم و بحمدک توحدت في ذاتك فحسر عن إدراكك إنسان كل عارف و تفردت في صفاتك ... و بعد فلما كان المقصود الأول من بعثة الأنبياء .. و بعد فلما كان المقصود الأول من بعثة الأنبياء و الرسل بالكتب الإلهية و النواميس الشرعية
انجام: و في حديث غسل الجمعة أنه سنة واجبة تم کتاب العقل ... و صلوات لاتعد ولاتحصى.
چاپ: مشار عربی؛ ص 541؛ تهران، 1282، سنگی؛ تهران، سنگی، بدون تاریخ، رحلی، مکتبه محمودی، 1391ق، 661ص؛ تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تحقیق محمد خواجوی، 1368ش - 1381ش الذريعة 99/13؛ ریحانة الأدب 419/3 و 417/3؛ کشف الحجب 347؛ هدية العارفین 279/2؛ کتابشناسی جامع ملاصدرا 871-96 و 339؛ دنا 974/6 - 978 (110 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الكافي؛ نوری، علی بن جمشید (-1246)
2- حاشية شرح الكافی؛ مقدس شیروانی، عبد العزيز بن احمد (13)
آغاز: في شواهد الربوبية في قوله ما أنزل الله من السماء من ماء فأحيي به الأرض بعد موتها اعلم ان دلايل الالهيه و شواهد الربوبية في خلق الماء و انزاله من عالم السماء كثيرة؛ انجام: برابر؛ أقول و له الحمد و الشكر على توفيقه لاتمام شرح هذا الكتاب و الهامه المعاني و الرموز التي هي أنوار الخطابو الصلاة و السلام على محمد و آله ... و كتب المؤلف الشارح بيده الجانيه و التيه الفانيه في شهور اربع و اربعين سنة بعد الألف حامدا مصليا مستغفرا محمد بن ابراهيم المشتهر بصدر الشيرازي اوتی کتابهما بيمينهما بحق محمد و آله الطاهرین. با شرح کتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1044ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 255گ، 20 سطر، اندازه: 19×26سم [ف: 11 - 314] و [عکسی ف: 5 - 59]
آغاز: ... بقوله بمناهج الطرق الواضحة و دواعي أي أسباب بها يسلك طريق النجاة و سبيل الحق .. أسس أساسها أي أصل تلک المناهج و الدواعی؛ انجام: برابر
مشتمل بر بخشی از خطبه کافی و کتاب العقل و فضل العلم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 18 شوال 1037ق، جا: قم؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «مایل، م»؛ تملك: «رضا حسینی با مهر عبده رضا بن علی الحسینی 1222» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی و فرنگی، جلد: مشمع قهوه ای، 254 گ، 22 سطر (17/5×9/5)، اندازه: 16/5 ×26سم [ف: 39 - 106]
خط: شکسته نستعلیق، كا: احسان بن جعفر کشمیری، تا: 1044ق [نشریه: 7- 753]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: خود شارح، تا: 1044ق؛ جلد: چرمی، 100گ، 32 سطر، اندازه: 19×30سم [ف: 2 - 856]
نسخه از توحید است، از ص ع بر می آید که صدرا آن را برای ملا شمسا ساخته؛ خط: نستعلیق، كا: نعمة الله بن نظام الدین شولستانی، تا: 1052ق؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 2 - 158]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن سلام الله جنیدی الشیرازی، تا: 1054ق؛ مجدول؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج مشکی، 658ص، 21 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 17 - 208]
شرح کتاب عقل و علم است از حدیث 1 تا 310؛ خط: نسخ، كا: علی بن عبدالغالب فیروز آبادی، تا: یک شنبه 10 رمضان 1061ق؛ از روی نسخه مؤلف با یک واسطه؛ تملک: حاج محمد زمان؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 315 گ، 22 سطر (18×10/5)، اندازه: 18×26/5سم [ف: 1 -341]
خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن درویش شیرازی، تا: 1 ربيع الثانی 1063 ق، در پایان حدیث 212 از نیمه یکم کتاب، با سرلوح و حاشیه سازی؛ تملك: محمد ابراهيم بن محمد تقی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 586گ، 25 سطر (21×10) [ف: 17 - 149]
آغاز و انجام: برابر از ابتدای مقدمه تا انتهای کتاب العقل و الجهل و العلم؛ خط: نسخ، كا: صالح بن ناصر یمنی همدانی، تا: سلخ شوال 1068ق؛ با یک واسطه از نسخه اصل استنساخ شده، مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: نخودی، 139 گ، 35 و 36 سطر، اندازه: 30×20سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 393]
آغاز: برابر؛ انجام: بمنه و کرمه وسعة رحمته وجوده خط: نسخ، كا: محمد رضا بن حاجی علیقلی، تا: 1072ق؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده علیرضا»؛ اهدایی: احمد آثاری؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی روکش سبز، 462گ، 27 سطر (22×10/5)، اندازه: 32×19سم [ف: 5 - 1687]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: بل بحرین عظيمين من بحار علوم المكاشفة كل منهما الى هنا تقرر و تحرر قدس سره صدر الافضل محمد المشتهر بالصدر الشيرازي ولم يتم الكلام وفات اثناء شرحه برد الله مضجعه و نور ضريحه) کتاب توحيد و حجت است از حدیث 211 تا 513؛ خط: نستعلیق، کا: صالح بن شريف، تا: سه شنبه 8 جمادی الثانی 1074ق، برای پسر خود محمد حسن؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 311گ، 22 سطر (10×17/5)، اندازه: 26×16سم [ف: 1 - 341]
کتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1076ق، نزدیک عصر مؤلف؛ مصحح، مقابله نسخه را ابوالحسن بن عبدالله بن اسماعیل خلخالی از روی نسخه مؤلف به تاریخ 1083 ق به پایان برده؛ تملک: خلخالی به تاریخ 1076 با مهر «يا أبا الحسن ادر کنی» (بیضی)، «محمد صادق حسینی خلیقه سلطانی با مهر محمد صادق بن محمد طاهر الحسینی» (مربع)؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق لامبين عبده عاسقلی» (بیضی)، «علی اکبر الحسینی»، «يا رفيع الدراجات» (هشت گوش)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 195گ، 25 سطر، اندازه: 30×19/5 سم [ف: 20 - 122]
آغاز: برابر در این نسخه کتاب العقل و العلم به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: على بن غالب فیروز آبادی، تا: 1084ق؛ 245ص، 29 سطر، اندازه: 11×22سم [ف: 2 - 14]
آغاز: برابر کتاب التوحید، انجام: بحرین عظيمين من بحار علوم المكاشفه كل عنهما
خط: نستعلیق تحریری، كا: علی بن عبدالغالب فیروزآبادی، تا: 1085ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 329گ، 29 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 24/2 - 33]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: و الله ولی المومنین ... و تشتت الحواس و الاحوال جلد 2؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین لاهیجی، تا: سه شنبه 2 شوال 1095ق، جا: اسفراین؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، رویه پارچه، 344گ، 29 سطر، اندازه: 24/8×12 سم [ف: 14 - 294]
خط: نسخ پخته، كا: على اكبر، تا: جمعه نیمه ربيع الثانی 1096ق؛ به نقل از نسخه دستنویس نگارنده، مصحح؛ تملك: على بن شیخ احمد بن زین الدین، احمد بن زين الدين احسایی در 16 رجب 1234 [عکسی ف: 1- 235]
آغاز: لصاحبه بالتصديق اى بسبب تصديق كل واحد صاحبه في كل ما يقول و ينطق فالقران يصدقه عليه السلام في كل ما يقول باعتبار اشتماله علیه؛ انجام: اذا لم يبلغ اللطف حد الكمال او کارها اذا بلغه او لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی کمل کتاب العقل و التوحيد من كتاب الكافي. کتاب عقل، جهل و توحید را شامل است؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن سید محمد حسینی خوراسکانی، تا: 1098ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 274گ، 33 سطر، اندازه: 19× 30/5 سم [ف: 38- 604]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان م س ي في عفی عنه» [ف: 3- 93]
آغاز: و المباحثه امر عليه السلم اولا لحمران بن اعين أن يناظر الشامی؛ انجام: آن قوما بالعراق يصفون الله تعالى بالصورة ...
جلد3، مشتمل بر مباحث حجت و ناقص الطرفين؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مذيل به شرح کافی ناقص الآخر تأليف ملاصالح مازندرانی است؛ واگذاری سازمان حج و اوقاف در آبان 1369؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 98گ، 18 سطر، اندازه: 20/5×15/2 سم [ف: 14 - 295]
بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: اصفهانی، جلد: گالینگور، 4ص (176 -179)، اندازه: 29×18سم [ف: 19 - 332]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ اندازه: 18/5 × 24/5سم [نسخه پژوهی: 1- 51]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: محمد حسین در 1095، حسن سلیمان عاملی؛ به وسیله کتابخانه آية الله مرعشی در اسفند 1374 به کتابخانه آستان قدس رضوی تسلیم شده؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 308گ، 26 سطر، اندازه: 24/5×15 سم [ف: 26 - 325]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11، مصحح، محشی بسیاری به خط ملاعلی نوری و در چند مورد تعليقاتی به خط فرزند وی، میرزا حسن نوری، در آخر نسخه آمده: «بلغ مقابلته بالنسخة التي
كتبت من خط المصنف قدس سره»، در پشت صفحه اول عبارتی است منقول از شرح مطالع به خط آقا میرزا عبدالغفار حسینی تویسرکانی و نیز اشعاری از ملا علی نوری؛ 420ص، اندازه: 26×19سم [مجله ادبیات اصفهان: ش 16 و 17 - 135]
آغاز: قال سمعت محمد بن يعقوب يقول معنى قوله اعرفوا الله بالله؛ انجام: و بالامضاء شرح عللها الفاعلية و المادية الصورية. از باب معبود از کتاب التوحید تا مبحث مشیت است؛ خط: نسخ، شکسته، تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی،158گ، 18 سطر، اندازه: 25×19سم [اوراق عتیق: 2 - 377]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [مختصر ف: - 471]
آغاز: .. البشر و سایر الانبياء ...... الحديث الثالث 346 محمد بن يحيى عن احمد بن محمد ... الشرح، لما كان النفخ في اللغة؛ انجام: على عكس ما اشتهر بين الجمهور و اكثر الناس بحيث اذا حاولوا أن يثبتوا توحید ... از بخشی از باب 20 از کتاب توحید آغاز و تا باب 29 از همان کتاب توحید پایان می گیرد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد محسن متخلص به وفا إبن محمد علم الهدي إبن فیض کاشانی، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، یادداشت محمد جعفر بن محمد ابراهیم کاشانی مشهور به علامه فیضی به سال 1369ق در پایان کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 133گ، 21 سطر (15×8)، اندازه: 22×15سم [ف: 34 - 333]
آغاز: ... بنفي او اثبات فلاجل ذلك لما سال ع الزنديق القايل بنفي الصانع ... الحديث الثاني هو 212 عدة من أصحابنا أحمد بن محمد بن خالد، انجام: و لاشك ان الانسان الغير المستبصر بنور العرفان و الشهود جهله بطريق السماء اكثر ...
خط: نستعلیق، کا: محمد محسن متخلص به وفا إبن مولی محمد علم الهدی إبن فیض
کاشانی، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ مصحح، محشی، یادداشت محمد جعفر بن محمد ابراهیم کاشانی مشهور به علامه فيضی به سال 1368ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 171 گ، 21 سطر (15×8)، اندازه: 22×14سم [ف: 34 - 222]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: كانها نفس العالم يطيعها هیولی العالم العنصري طاعة بدنها لها سیما و قد علمت أن جميع الاجرام کتاب التوحيد است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 250گ، 35 سطر، اندازه: 620 30سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 394]
شرح كتاب العقل و التوحيد و الحجة می باشد؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با عناوین «م ح ق ر رحمه الله»، الاستاد المحقق النوري دام ظله»، «المحررها محمد سعید الحسینی» و «جمع الجوامع»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 174گ، 21 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 1- 65]
آغاز و انجام: برابر
مشتمل بر شرح 210 حدیث است از آغاز کتاب عقل تا آخر العلم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ در آغاز یک برگ الحاقی که در آن تعریف معتزله و اشاعره آمده و در آخر نسخه نیز یک برگ اضافی دارد که متضمن حدیث متواتر، معلل، مدرج ... انحاء تحمل حديث آداب کتابت حدیث و گفتاری درباره کتب حدیث می باشد؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (10×16/5)، اندازه: 23/5×15/5 سم [ف: 4 - 1948]
تا پایان کتاب العقل و العلم است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول زرین، با سرلوح؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 260گ، 25 سطر، اندازه: 28/7×16/6 سم [ف: 1 - 316]
خط: نسخ، كا: محمد اشرف بن محمد هادی، تا: چهارشنبه 7 جمادی الاول 1105ق؛ تملک: محمد علی بن ابی الحسن حسینی؛ واقف: میرزا محمد على بر طلاب یزد، رجب 1282؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 298گ، 27 سطر (14×22)، اندازه: 20 ×30سم [ف: 16 - 320]
آغاز: برابر؛ انجام: و الله ولی الهداية و الفضل قال الشيخ اعلى الله درجته هذا آخر کتاب العقل و الحمدلله از نخستین جلد تا پایان کتاب العقل؛ خط: نستعلیق، کا: محمد محسن متخلص به وفا إبن محمد علم الهدی إبن فیض کاشانی، تا: 1143ق، جا: قمصر کاشان؛ مصحح، محشی؛ واقف: ابو تراب بن نصیر الدین سلیمان بن علم الهدی بن فیض کاشانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 184 گ، 21 سطر (15×8)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 34 - 278]
آغاز: بسمله باب فرض العلم و وجوب طلبه و الحث عليه و هو الباب الثاني من كتاب العقل و فيه تسعة احادیث الحديث الأول و هو الخامس الثلاثون اخبرنا محمد بن يعقوب ... طلب العلم فريضة؛ انجام: برابر شرح كتاب علم است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد محسن بن علم الهدی (نوه فیض کاشانی)، تا: 5 شعبان 1143ق؛ مصحح، مقابله شده؛ مهر: «اغفرلی با محسن محمد علم الهدی 1117» (مربع)، ابو تراب الفيضی» (بیضی)؛ واقف: سليمان بن نصير الدين بن علم الهدی بن محمد محسن؛ جلد: تیماج مشکی، 139، 21 سطر،
اندازه: 13/5 × 20/5 سم [ف: 38 - 97]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: تم کتاب العقل و التوحيد من کتاب الكافي ... بمنه و كرمه وسعة رحمته وجوده و کتب بيمناه الفانية ... محمد بن ابراهيم المعروف بالصدر شیرازی حامد مصلية مستغفرة عقل و توحید؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 21 محرم 1188ق؛ جلد: تیماج مشکی، 234 گ، 15 سطر، اندازه: 20×17سم [ف: 5 - 2479]
خط: نسخ، كا: میر زین العابدین بن سید باقر حسینی ساکن سالیان، تا: 1190ق؛ با یک واسطه از روی نسخه ای که بر مؤلف خوانده شده بود؛ 245 گ، 25 سطر، اندازه: 29×19سم [ف: 1- 137]
چند سطر از دیباچه افتاده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1194ق؛ 417گ، 19 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 2 - 14]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: و الفرق بينهما بالاعتبار کالفرق بين العقل و العاقل ... بل بحرین عظیمینی من بحار علوم المكاشفة كل منها. کتاب التوحید و کتاب الحجة؛ خط: نستعلیق، كا: ابن صفر على تا: 1199ق، جا: همدان؛ مصحح؛ تملک: جلال الدین در 1298ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 163گ، 31 سطر، اندازه: 32×22/5 سم [ف: 5-2478]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما بیان صيرورة الذوات الكامله الانسانيه خزائن علم الله تعالى فيحتاج الى اصلین شریفین بل بحرین عظيمين من بحار علوم المكاشفه. شرح كتاب عقل و جهل و علم و توحید و حجة؛ خط: نستعلیق، كا: مهدی بن عبدالوهاب، تا: 1199ق؛ مصحح، در آخر کتاب رساله در یک صفحه راجع به واجب الوجود که اول آن این است: «بسمله استدل المفسرون بخلق السموات و الأرض المدلول عليه بالايه الكريمه على وحدة الواجب وعليه اعتراض مشهور»؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: ساغری، 327ص، 28 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 1- 257]
از آغاز کتاب تا حديث هشتم باب صفة العلم و فضه (باب سوم)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 24 سطر (17×10)، اندازه: 23×17سم [ف: 5- 224]
آغاز: برابر؛ انجام: أقول و له الحمد والشكر على توفيقه لاتمام شرح هذا الكتاب و الهامه المعاني و الرموز التي هي أنوار الخطاب و الصلوة و السلام على محمد و آله خزنة أنوار الوحی و التنزيل و حفظة أسرار العلم و التأويل ... بحق محمد و آله الطاهرین. از ابتدای اصول کافی تا باب الاخذ بالسنة، باب 21 از کتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با امضای «عب عفى عنه»، «شرح صحيفة السجادية للسيد علي خان قدس الله سره»، و جز اینها؛ جلد: تیماج زیتونی، 148گ، 30 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 5 - 2478]
آغاز: برابر کتاب التوحید، انجام: والذي يدل على صحة ما حملناه عليه غرض هذا الحديث و معناه مارواه محمد بن علی بن بابویه. جلد 2؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: محمد وجدانی، اسفند 1359؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 19گ، 18-20 سطر، اندازه: 12/7 × 20/5سم [ف: 14- 294]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: بمنه و کرمه و سعة رحمته وجوده. جلد 2، همه مباحث توحید را دارا است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: شیخ محمد صالح حائری، مرداد 1351، کاغذ: شکری، 243گ، 25 سطر، اندازه: 26/8×14/5 سم [ف: 14 - 294]
توحید است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با شعرهای عربی در رثاء حسین (علیه السلام) [ف: 3 - 93]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا تكلم بعذوره و رمي عنه و حاجج مع أعدائه و ذب عنه من نضله نض؟ کتاب العقل و پنج باب از کتاب التوحید؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 12-13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی کاهی، جلد: تیماج قرمز، 176گ، 31 سطر، اندازه: 16 ×30 سم [ف: 24 - 200]
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 12/5 × 24/5سم [رشت و همدان: ف: - 1141]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: قال أمير المؤمنين عليه السلام و الله ما دنیاکم عندي الا ... هذا ما سنح لی من شرح هذه الأحاديث المروية عن أصحاب العصمة و ائمة الهدی ... و يتفضل علينا بما هو أهله من العفو و الغفران و التجاوز و الاحسان بمنه و کرمه. شامل: توحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ واقف: محمد على تاجر شیرازی، 1334/12/5؛ جلد: گالینگور آبی، 185 گ، 31 سطر، اندازه: 30×20/5 سم [ف: 1 - 346]
شرح كتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «نوری دام ظله»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 43گ (187پ- 229پ)، 24 سطر (16×8/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: - 233]
بی کا، تا: قرن 13؛ با حواشی ملا علی نوری [دث. مجلس]
آغاز: برابر کتاب التوحيد
نسخه اصل: کتابخانه ای در نجف اشرف. كتاب التوحید می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح: 785ص [عکسی ف: 7 - 152]
نیمه دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مقابله شده با نسخه ای معتبر؛ 332گ، 24 سطر، اندازه: 28×18سم [صد و شصت نسخه: 21]
کر آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: الثالثة عشر أنه تعالى خارج من كل شيء و لكن لا كخروج ... باب النهي عن جسم و الصورة و هو الباب الحادي عشر من كتاب التوحيد و فيه ثمانية أحاديث ...
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 13؛ افتادگی: انجام کاغذ: سفید، 134گ (23پ -156پ)، 17 سطر، اندازه: 17/5×10 سم [ف: 40/2 -231]
العقل و العلم؛ كا: عبدالصمد ابن علی اصغر، تا: 1202ق؛ قطع: خشتی [ف: - 169]
خط: نسخ، كا: رفیع الدین محمد بن محمد معصوم رضوی، تا: ربیع الاول 1205ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 293 گ، 23 سطر، اندازه: 24×16/5 سم [ف: - 29]
آغاز و انجام: برابر
از ابتدای کتاب تا انتهای عقل و علم؛ خط: نسخ، كا: عبد الله بن سلطان محمد مراغی، تا: 1206ق؛ محشی؛ واقف: عباسقلی واعظ چرندابی، اسفند 1346؛ کاغذ: شکری، 221گ، 27 سطر، اندازه: 23/6×16/3 سم [ف: 14 - 293]
آغاز: (کتاب التوحید): برابر کتاب التوحيد؛ آغاز (کتاب الحجة): بسمله الحمدلله الذي اجتبي من صفوة عبارة عصابة اهل الحق ... و الذين طهرهم الله تعالی من نزغات الشياطين؛ انجام: و تتفضل علينا بما هو اهله من العفو ... و الاحسان بمنه و کرمه ... و کتب بیده الجانيه ... محمد بن ابراهيم ... مصليا مستغفرا في سنة أربع و اربعین الف من الهجرة النبوية
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، كا: محمد باقر بن احمد اصفهانی، تا: جمعه 12 ربیع الثانی 1206ق، جا: مسجد جدید شیخ الاسلام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 305گ، 23 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 24/2 - 48]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: و يتفضل علينا بما هو اهله من العفو و الغفران و التجاوز و الاحسان بمنه.
شرح كتاب توحید و قسمت اول آن مشتمل بر حواشی از ملا على نوری می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1209ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 540ص، 20 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 4 - 43]
خط: نسخ، كا: سید هادی بن محمد رضا حسینی تنکابنی، تا: 1210ق، جا: اصفهان مدرسه باب القصر؛ کاغذ: ترمه، جلد: چرمی، 26 سطر (15/5×9)، اندازه: 21/2×15/5 سم [نشریه: 7- 787]
آغاز: برابر؛ انجام: العقل و العلم و الحمدلله رب العالمين.
کتاب عقل و علم و جهل؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1212ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 130گ، 23سطر (16×11)، اندازه: 15/5 × 20/5سم [ف: 9 - 487]
کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: مهر علی، تا: ذیقعده 1214ق، جا: کاظمین؛ جلد: تیماج قرمز، 407گ، 24 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 23 - 21]
تنها شرح کتاب العقل و العلم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1214ق؛ محشي منقول از محمد صالح و با نشان م ع ق ی کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 211گ (1پ-211پ)، 23 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 22 - 267]
از ابتدای مقدمه تا انتهای کتاب العقل و الجهل و العلم؛ خط: نسخ، كا: لطف الله بن زین العابدین، تا: شوال 1215ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 220گ، 25 سطر، اندازه: 25/3×16 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1-394]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:743
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 221]
نیمه نخست کتاب ؛ خط نسخ، كا: محمد رضا دشتکی، تا: 1219ق؛ 258گ، 24 سطر، اندازه: 28×18سم [صد و شصت نسخه: - 21]
آغاز: برابر؛ انجام: تم کتاب العقل و العلم و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن آقا نجف، دشتکی، تا: ربيع الثانی 1219ق؛ مصحح، محشی، مقابله شده؛ تملک: سید عباس ابوترابی، رضا استادی؛ کاغذ: فرنگی، 259گ، 24 سطر، اندازه: 19/5×9/5 سم [ف: 28 - 289]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: أن ينظمنا في سلك احباء المتقين و يحشر نامع اولياء الصادقین و تمنا ... في سنة أربع و اربعین بعد الالف من الهجرة النبویه شرح توحید؛ خط: نستعلیق، کا: زین العابدين بن عبدالجبار شریف
موسوی، تا: 1219ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج سرخ، مذهب، 172گ، 24 سطر (10×16)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 8 - 328]
آغاز: بسمله، قوله عليه السلام قال منهم من يستمعون ... اعلم أن الكفار في الآية؛ انجام: غير سديد كما لا يخفى على اهل البصيرة. این بخش شرح روایتی است از امام موسی (علیه السلام) در تفسير «و منهم من يستمعون اليك ...»، کاتب بالای این نسخه نوشته «في بيان افضلية السمع و البصر». در کنار نسخه حاشیه ای است که زیر آن نوشته: «كذا سمعت میرزا محمد حسین»؛ بی کا، تا: 1220ق؛ 1ص (249) [ف: 9 - 575]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن خان بابا زنوزی (فیلسوف معروف مقیم تهران و صاحب الانوار الجلية)، تا: 1224ق، جا: زنوز از توابع دارالسلطنه تبریز؛ مصحح؛ جلد: تیماج سیاه، 206گ، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 33/1 - 57]
آغاز و انجام: برابر
از ابتدای مقدمه تا انتهای کتاب العقل و الجهل و العلم؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1224ق؛ واقف: جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن مشکی، 188 گ، 27 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 26 - 325]
کا: محمد بن محمد حسینی اصفهانی قهپائی، تا: شنبه 8 ربیع الاول 1228ق [ف: - 21]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رفیع، تا: 1229ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، 171 گ، 31سطر (22×13)، اندازه: 20 ×30سم [ف: 8 - 53]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: و اما بیان صيرورة الذوات الكاملة الانسانية خزائن علم الله تعالى فيحتاج الى اصلین شریفین بل بحرین من بحار علوم المكاشفة كل منهما کتاب التوحید و کتاب الحجه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 7 ربیع الاول 1229ق؛ مصحح، محشی با عناوین «نوری دام ظله»؛ جلد: تیماج مشکی، 299گ، اندازه: 15/5 × 21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 864]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: بمنه و کرمه وسعة رحمة وجوده و کتب بیده الفانية الجانية احقر خلق الله ... في سنة أربع و اربعین و الف من الهجرة ... یا ارحم الراحمين کتاب التوحيد؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 20 رمضان 1230ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373، کاغذ: شکری، جلد: تیماج ماشي مذهب، 259گ، 27 سطر، اندازه: 17/5 ×5/ 30 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 393]
شرح كتاب العقل و العلم و کتاب التوحيد است؛ خط: نستعلیق، كا: محمد کاظم بن محمد نصیر هزار جریبی، تا: محرم 1230ق؛ محشی به نقل از ملاعلی نوری با عنوان نوری دام ظله و نوری سلمه الله و حواشی متفرقه به نقل از رواشح السماويه و ... فوائدی به نقل از بحار الانوار در آخر کتاب؛ 29 سطر، اندازه: 21×29سم [ف: - 12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زین العابدين بن خداوردی، تا: 1232ق [الفبائی: - 355]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد کتاب در باب یازدهم از کتاب الحجة و شرح حديث «نحن ولاة امر الله و حزنة علم الله و عيبة وحيالله» ناتمام مانده و مرحوم میرزا ابوالحسن جلوه طاب نراه در ذیل آخرین سطر چنین نوشته است: «الى هنا قرر و حرر صدر الافاضل و المتاهلین و لم يتم الكلام و مات في اثناء شرحه هكذا وجد في خاتمة بعض النسخ»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1232ق؛ محشى؛ 195 گ، 29 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 2 - 14]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: بمنه و کرمه وسعة رحمة وجوده و کتب بيده الفانية الجانية احقر خلق الله ... في سنة أربع و اربعین و الف من الهجرة و النبوة ... یا ارحم الراحمين
خط: شکسته نستعلیق، کا: شیخ یوسف بن احمد اشرفی، تا: شنبه دهه آخر ذیقعده 1233ق، جا: ساری؛ محشی به لفظ «میرزا»؛ واقف: جعفر زاهدی، دی 1377؛ جلد: میشن مشکی مذهب [ف: 26-326]
خط: نسخ، كا: علی میرزا بن علی جا: فتح آبادی، تا: یک شنبه ربيع الثانی 1235ق [ف: 3 - 93]
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1241ق؛ مهر: حبیب الله حسینی؛ کاغذ: فستقی؛ 24 سطر (23×13)، اندازه: 33×20سم [ف: 1- 316]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1241ق؛ مصحح، محشی با عنوان «نوری دام ظله»؛ جلد: تیماج مشکی، 290گ، 26 سطر، اندازه: 14/5 × 25/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 863]
آغاز: برابر؛ انجام: و يوجهه على غير معرفة بمعناه أوانه خرج على سبب خاص فهو مقصور عليه و لاينقل کتاب العقل؛ خط: نستعلیق، کا: سید بوالحسن بن محمد حسینی
برثی تنکابنی در قریه جوارده از توابع جبلستان، تا: 26 محرم 1244ق؛ مصحح، محشی با عنوان «لمحرره»؛ جلد: تیماج مشکی، 240گ (1پ-240پ)، 22 سطر، اندازه: 20/8×15سم محدث ارموی مخ: 2 - 863]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: فيحتاج الى اصلین شریفین بل بحرین عظيمين من بحار علوم المكاشفة كل منهما ... کتاب التوحيد و الحجة؛ خط: نستعلیق، کا: سید ابوالحسن تنکابنی، تا: دهه سوم ربیع الاول 1244ق، جا: طبرستان قریه جوارده ییلاق جبلستان؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 307 گ، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [محدث ارموی مخ: 2 - 862]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن من شي الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم فهذا تحقیق خزاین علم الله و خزنته فهي خزاین و خزنة باعتبارین و الفرق بينهما بالاعتبار کالفرق بين العقل و العاقل و كذا الحال في جميع الصفات الذاتيه ... المكاشفة كل منها از اول کتاب تا آخر کتاب التوحید؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد حسن هزار جریبی، تا: 1254ق؛ جلد: تیماج مشکی، 401گ، 28 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1249]
آغاز: برابر
کتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الأول 1257ق؛ مهر: کتابخانه مهندس مصطفی شاه علائی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 157گ، 29 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 4 - 423]
آغاز: برابر کتاب التوحيد کتاب التوحید تا حدیث 319؛ كا: لطفعلی بن محمد رودباری، تا: 14 رمضان 1259ق، جا: لاهیجان؛ محشی از نوری؛ 159گ، 20 - 19 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 5 - 2479]
آغاز: برابر کتاب التوحید، انجام: تم کتاب العقل و التوحيد من كتاب الكافي ... و يتفضل علينا بما هو اهله من العفو و الغفران و التجاوز و الاحسان بمنه و کرمه و سعة رحمته وجوده - تم الكتاب بعون الله الملک الوهاب في سنه 1259
خط: نسخ، بی کا، تا: 1259ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری کلفت، جلد: تیماج قهوه ای، 253 گ، 24 سطر (10×16/5)، اندازه: 24×17سم [ف: 2 - 104]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: فيحتاج الى اصلین شریفین بل بحرین عظيمين من بحار علوم المكاشفة كل منهما. از اول کتاب التوحید تا آخر شرح؛ خط: نسخ، كا: محمد رضا بن ابی الحسن طباطبایی، تا: سه شنبه 18 شعبان 1265ق؛ جلد: تیماج مشکی، 258گ، 28 سطر، اندازه: 22×19/5 سم [ف: 26 - 95]
شرح كتاب حجة؛ خط: شکسته نستعلیق خوب، کا: میرزا ابوالقاسم نام، تا: 1269ق؛ فقط باب یازدهم آن را که دارای یک حدیث است کاتب ننوشته، و تصور کرده است که آخر کتاب شرح آخرین حدیث باب دهم است؛ واقف: سپهسالار، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 84ص، 21 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1- 258]
آغاز: کتاب الحجة، وهو الكتاب الثالث من الكتب الكافي للشيخ الجليل قدوة المتحدثين محمدبن يعقوب الكليني رحمه الله، الحمدلله الذي اجتبي من صفوة عباده اصابة اهل الحق و اليقين؛ انجام: وكذلك الحال في جميع الصفات الذاتية التي هي موجودة بوجوداتها كصفات الباری جل ذكره واما بیان صيرورة الذوات الكلالة ... بل بحرین من بحار علوم المكاشفة كل منها کتاب الحجه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 5 رجب 1272ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 23 سطر، اندازه:21×14سم [ف مخ-3 - 1250]
آغاز: برابر؛ انجام: و لهذا قيل يوم العدل أشد على الظالم من يوم الجور على المظلوم ملتمس الدعاء ... 1275 از ابتدای مقدمه تا اوایل کتاب العقل و الجهل و العلم (باب پنجم در صفت علماء، حديث هفتم و به عبارتی حدیث 69 از کل کتاب) است؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد بن صفر على بهمن آبادی، تا: 1275ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 268 گ، 17سطر، اندازه: 22×17/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 394]
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:305
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 268]
آغاز: الحديث الرابع محمد بن ابی عبدالله رفعه عن ابی عبدالله قال بنبا امیر المؤمنين يخطب في منبر الكوفة؛ انجام: بمنه و کرمه و سعة رحمته و جوده و کتب بيده الفانية الجانية احقر خلق الله ... في سنة أربع و اربعین و الف من الهجرة ... یا ارحم الراحمين کتاب التوحيد (از حديث رابع تا آخر)؛ خط: نستعلیق تحریری، كا: محمد بن صفر علی بهمن آبادی، تا: 23 ذیحجه 1275ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 160گ، 17 سطر، اندازه: 17/5 ×22سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 395]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:306
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 268]
تا حديث 210، در پایان کتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد جعفر ساغر، تا: 1 رجب 1277ق؛ تملك: جلال
الدين؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سبز، 334گ، 19 سطر، اندازه: 19/2× 29/2 سم [ف: 1- 316]
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: میرزا حسین بن احمد گرجی فریدنی، تا: 1281ق؛ مجدول؛ تملك: محمد حسن سردرفوی به تاریخ 1330 با مهر «اليس عبده حسن بن حسين» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 155گ، 32 سطر، اندازه: 22×34سم [ف: - 103]
از آغاز توحید است و مانند چاپ سنگی 1282 تا پایان حجت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1293ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مشکی مقوایی، 335گ، 23 سطر (18×11)، اندازه: 18×25سم [ف: 5 - 224]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما بیان صيرورة الذوات الكاملة الانسانية خزائن علم الله فيحتاج ... بل بحرین عظیمین بحار علوم المكاشفة.
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی منشی تویسرکانی، تا: 1320ق، برای وثوق الدوله استنساخ شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 445گ، 25 سطر (20×10)، اندازه: 28×17/5 سم [ف: 13 - 214]
خط: نسخ، كا: محمد باقر رضوی، تا پایان شعبان 1335ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: روغنی، 199گ، 31 سطر، اندازه: 29/6×20سم [ف: 316-1]
آغاز و انجام: برابر
تا آخر کتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج، 202گ، 30 سطر، اندازه: 21×32/5سم [ف: 5-2478]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: صلی الله على النبي و اله اجمعین و يبشرنا برحمته منه و رضوان ... از اول کتاب توحید تا اول کتاب حجت؛ خط: نستعلیق، بی کا بی تا؛ مهر: «عبده الراجی اسماعیل بن حداد» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 222گ، 25 سطر، اندازه: 27×16سم [ف: - 217]
آغاز: برابر؛ انجام: و ثانيتهما النفل و هو از اول تا اواخر کتاب عقل و جهل (حديث دوازدهم از باب الأخذ بالسنه و شواهد الكتاب)؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ واقف: حاج محمد بن اسماعيل همدانی، 10 ربیع الثانی 1197؛ کاغذ: نباتی، جلد: میشن عنابی، 517 گ، 17 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 5- 185]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، و با عبارات: «بلغ سماعة أيده الله تعالی» و «بلغ قباط» مقابله شده، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 264 گ، 25 سطر (20×11/5)، اندازه: 19/5 × 25/5سم [ف: 30 - 692]
آغاز: برابر؛ انجام: اوانه خرج على سبب خاص فهو مقصور عليه ولا ينقل.
جلد اول شرح احادیث اصول کافی و شامل تمامی ابواب کتاب العقل و الجهل است مگر باب اختلاف الحديث (آخرین ابواب کتاب العقل و الجهل) که فقط حديث اول آن را متضمن می باشد؛ كا: عبدالرسول بن شیخ عبدالقادر لاهوری جنابی، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 386ص، 29 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 4 - 41]
آغاز: باب حدوث العالم و اثبات المحدث اخبرنا أبو جعفر محمد بن يعقوب انجام: بمنه و کرمه وسعة رحمته و جوده و الحمدلله رب العالمين اولا و آخرا و ظاهر و باطنا.
جلد دوم و متمم کتاب شماره پیش و شامل احادیث کتاب التوحيد اصول کافی است؛ بی کا، بی تا، جلد: تیماج قرمز، 220 گ، 29 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 4 - 42]
آغاز: برابر؛ انجام: فيقول له النار جزيا مومن.
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: مقوایی، 13گ (139-151)، اندازه: 22× 30/5 سم [ف: 4- 1459]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: تم کتاب العقل و التوحيد من کتاب الکافی ... نساله ان يجعلنا و ایاکم معشر الاخوان لما علمناه. شرح كتاب العقل و کتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب محشی با امضای «میرزا عفى عنه»؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج زرشکی، 234 گ، 22 سطر (11/5 ×17)، اندازه: 24×18سم [ف: 12 - 335]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: الجامع للاسماء المتقابله و التعوت المتضاده و لكن على و جلا على و اشرف ما يتصور..
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 111گ، 27 سطر (24/5×13)، اندازه: 33×20/5 سم [ف: 14 - 245]
العقل و التوحيد؛ خط: نسخ خوش، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ قطع: رحلي [رشت و همدان: ف: - 1337]
از کتاب العقل تا حدیث دوم در باب صفت علماء؛ خط: نستعلیق خوش، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1337]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: فمن شرح الله صدره للاسلام. و بعدها النفس الناطقة المعبر عنها ...... مرتبة النفس إلى مقام الروح و...
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام (در حدیث 7 از باب 9 از کتاب توحید افتاده است)؛ کاتب بایستی محمد صادق بن محمد جعفر خراسانی (- 1248 ق) باشد؛ 50گ (1پ - 50پ) [ف: 1-143]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فهذا الكتاب مشتمل على سبعة عشر بابا الباب الأول باب العقل و الجهل و فيه اربعة و ثلاثون حديثا؛ انجام: على حسب قوة العقل و ضعفه و الثواب و العقاب بمقدار ما اوتي العبد من العقل الحديث قياس منطقي اقترانی شرطي من الشكل الأول من اعلى ضروبه لأن المراد كل من كان عاقلا.
خطبه و دیباچه مؤلف را فاقد است و تا اول حدیث ششم از باب العقل و الجهل را شامل است؛ بی کا، بی تا، جلد: تیماج زیتونی، 9گ (100ر-108ر) [ف: 25 - 209]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: اصلین شریفین بل بحرین عظيمين من بحار علوم المكاشفة كل منهما.
شرح كتاب التوحید تا شرح حدیث «نحن ولاة امرالله و خزنة علم الله و عيبة وحيه و شرح كتاب الحجة تا حديث اول از باب یازدهم؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا نیمه اول به خط خان بابا خان زنوزی، 1224؛ تملك: آقا على مدرس؛ جلد: تیماج مشکی، 262 گ، 27 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 26 - 116]
آغاز: الحمدلله المحمود بالفتح و المحمدة بكسر الميم الثانيه و فتحها ... لنعمة النعمة بالكسر مصدر نعم كقولهم عالم نحریر و جواد فیاض غير متجه انتهى ووجه التقديم مع كون الرحمن صفة انه؛ انجام: لا حارک مثل الدياج المضبب، ای: منضما إلى حارک و قال.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی از «میرزا رفيع»؛ جلد: تیماج سبز، 190گ، 21 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 25-394]
الباب الخامس و العشرون من كتاب التوحید؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 19 سطر (14×6)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 141]
بی کا، بی تا، خریداری از امر الله صفری [رایانه]
شرح کتاب الحجة است؛ بی کا، بی تا؛ مصحح و مقابله شده، با نشانه های بلاغ، دارای تعلیقات و حواشی منقول از ملاعلی نوری؛ اندازه: 21815سم [مجله ادبیات اصفهان: ش 16 و 17 - 136]
از آغاز تا شرح حديث اول از کتاب الحجة، باب «ان الائمة عليهم السلام ولاة أمر الله و خزنة علمه»؛ بی کا، بی تا؛ مصحح، با نشانه های بلاغ، محشی، به نظر می رسد از آغاز کتاب تا اول کتاب الحجة به خط مولی ذوالفقار اصفهانی، از علمای قرن یازدهم اصفهان در علوم عقلی است و حواشی نیز از خود او می باشد (با توجه به نمونه خطی که از آن مرحوم رؤیت نمودم)؛ 813ص، اندازه: 21×16سم [مجله ادبیات اصفهان: ش 16 و 17 - 132]
S.-ul-kafi
مجلسی، محمد تقی بن مقصودعلی،1003؟ -1070قمری
majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd ‘alī (1595 1660)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
شرحی است مزجی با عنوان «قوله، قوله»، از اصول آن.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4286
آغاز: بسمله. قوله. کتاب الايمان و الكفر، قدم الايمان لانه الاصل و الاهم و المقصود، او لانه وجودی و الكفر عدمی؛ انجام: من الاسباب المحو التي فيها ذكرنا بعضها. تم كتاب العشرة بحمدالله تعالی و حسن توفيقه، و يتلوها كتاب الطهارة (قد فرغ من تحريره في ليلة الثلاثاء ... كاتبه رجبعلی الأصفهانی تم) از کتاب ایمان و کفر تا پایان کتاب العشرة؛ خط: نسخ، كا: رجبعلی اصفهانی، تا: سه شنبه 10 شعبان 1116ق، برای میرزا حسام الدين محمد اصفهانی؛ تملك: جلال الدين مورخ 1276 با مهر عبده جلال الدين 1261»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 358گ، 24 سطر (29×15)، اندازه: 24×37 سم [ف: 11 - 299]
Š.-u kāfi = š.-u uṣūl-id kāfi
مازندرانی، محمد صالح بن احمد، - 1081 ؟ قمری
māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e ahmad (- 1671)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
تاریخ تأليف: پنج شنبه 10 رمضان 1064ق
این شرح از شروح خوب اصول کافی است و مؤلف كتاب عقل و علم و جهل و توحید را به طریق شرح مزجی تألیف نموده ولی پس از آن سایر کتب اصول را برای اختصار به طریق حاشیه شرح کرده اند بدین نحو که عبارات اخبار این کتب را هر کدام محتاج شرح دیده اند تحت عنوان «قوله» نقل و پس از آن در تحت عنوان «اقول» مقصود از آن کلام را با عباراتی کافی و وافی به مقصود بیان فرموده و در بسیاری از موارد بر شرح آخوند ملاصدرا اعتراض و اشکال وارد کرده است. صاحب
کشف الحجب (ص 347)
شرح كتاب زکات و صوم و خمس کافی را گذشته از کتب اصول و روضه آن به ایشان نسبت داده ولی صاحب روضات (در ص 331) از نوه دختری این مؤلف محترم آقا محمدباقر بهبهانی در رساله «اجتهاد واخبار» چنین نقل نموده است: «از پدرم شنیدم که جد من پس از انجام شرح اصول کافی می خواستند شروع به شرح به فروع آن نمایند، بعضی به ایشان گفتند شاید شما مجتهد نباشید بنابراین چگونه فروع را شرح می کنید، ایشان احتیاط کرده و از شرح آن صرف نظر کردند و هر کس شرح اصول ایشان را مطالعه کند علو مقام و مرتبه علمی ایشان را خواهد دانست که به منتهی درجه کمال بوده و در صغر سن معالم الأصول را شرح کرده و نیز هر کس این شرح را مشاهده نماید مهارت ایشان را در قواعد مجتهدین در آن سن خواهد دانست انتهی». خود مؤلف در ابتدای شرح کتاب روضه کافی مرقوم داشته اند که پس از شرح اصول کافی می خواستم شروع به شرح فروع آن نمایم بعضی از دوستان تذکر دادند که شرح روضه آن مقدم است لذا برای اطاعت ایشان شروع به شرح این کتاب روضه نمودم. به این مؤلف محترم صاحب امل الامل که با ایشان معاصرند شرح فقیه و شرح معالم و حاشیه شرح لمعه و شرح اصول کافی را نسبت داده است (64/2) چنان که در ص 43 اخبار فهرست رضویه (علیه السلام) نوشته شده: «حاجی نوری ره در خاتمه مستدرک الوسائل چنین مرقوم فرموده اند که امیر معاصر سید سند و عالم کامل معتمد میر حامد حسین لکنهوی به من نوشته اند که من به مجلدی از شرح ملاصالح بر فروع کافی مطلع شدم و ملاحظه نمودم بنابراین باید مجلدات شرح فروع کافی ملاصالح مفقود الاثر شده باشد. انتهى». (ابن يوسف) وی شرح کتاب اصول و روضه را به پایان برده و از فروع تنها زكات و صوم و خمس را نگاشته است و بقیه فروع را فرزندش ملا هادی مازندرانی شرح نموده است. تاریخ فراغت از شرح کتاب العقل و فضل العلم در 14 صفر 1063 ق و شرح کتاب توحید را در روز پنج شنبه 10 رمضان 1064ق و شرح کتاب طهارت و جنائز فروع کافی را در روز پنج شنبه 11 ربیع الاول 1096ق ساخته است.
آغاز: بسمله نحمدک یا مروح عقول العارفين بمظاهر كمالک ليلا ونهارا و نشکرک ... کتاب التوحید: بسمله کتاب التوحيد، يبين فيه وجود الصانع و وحدته وصفاته الذاتية و الفعلية و سایر ما يصح له و يمتنع عليه باب حدوث العالم. المراد بالعالم ماسوی کتاب الحجة: يا عالم السرائر و الدقایق و یا ملهم الحقایق على الضماير لك الحمد على ما اعطيتنا من دقائق الأسرار ولک الشكر على ما الهمتنا من حقايق الاخبار ... کتاب الايمان و الكفر: بسمله قوله كتاب الايمان و الكفر قدم الايمان لانه الاصل و الاهم و المقصود او لانه وجودی و الكفر عدمی کما قيل کتاب الدعاء: بسمله کتاب الدعا الدعا بالضم و المد الرغبه الى الله تعالى و منه دعوت الثاني ما يتعلق بطلب خير الدنيا و رفع مکارهها الثالث ما يتعلق بطلب خير الاخرة و التوفيق لخيراتها و الرابع ما يتعلق بالاثنين الروضة: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول ... امن بعد ما فرغت من شرح اصول الكاف واردت الشروع في الروع بالترجيح مع كمال الاحتياط سأني بعض اکابر الافاضل ... ان اشرح کتاب الروضة قبله ... الروضة هي في اللغة البستان
انجام: و هو المهدي المنتظر الموجود عندنا و بوجوده قامت الدنيا و هم يقولون انه سيوجد في آخر الزمان. تم الكتاب الروضة من الكافي و هو آخره و الحمدلله رب العالمين وصلى الله على محمد و آله اجمعين
چاپ: تهران، اسلامیه، در 12 جلد با تصحيح على اكبر غفاری و مقدمه علامه مرحوم حاج میرزا ابوالحسن شعرانی به چاپ رسید. الذريعة 27/14 و 97/13؛ ریحانة الادب
147/5؛ دنا 978/6- 986 (250 نسخه)]
از آغاز تا توحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 15 جمادی الأول 1025ق، در سال زلزله [تاریخ کتابت صحیح نیست گرچه در فهرست چنین است یا این که شرح از مازندرانی نیست؛ تملک: عبدالرزاق بن محمد جعفر بن ملا رضا بن ملا اسعد بن ملا رضا گیلانی در 1226، سید حبیب الله بن سید نعمة الله تولمی؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن آلبالویی، 416گ، 25 سطر، اندازه: 19/3 × 31/8 سم [ف: 1- 317]
از آغاز تا پایان کتاب العقل؛ خط: نسخ، كا: احمد بن كمال بن احمد، تا: 14 صفر 1063ق؛ مقابله شده با نسخه شارح با گواهی پسرش محمد هادی در رجب 1086؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 239 پ، 22 سطر، اندازه: 19/1 × 25/5سم [ف: 1- 317]
شامل کتاب التوحيد؛ كا: محمد قاسم بن اسماعیل مازندرانی، تا: 1064ق؛ با علامت بلاغ و مقابلة؛ تملک: عباس بن حسن بلاغی (ت 1170) مؤلف بغية الطالب [تراثنا: س 13 ش 2 و 3 - 350]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: دل ظاهرة على من احل له الامام مسئول و هو بعيد جدا و لايبعد تخصيص السؤال بمن عداه. و الله اعلم. قد تم في سادس عشرین شهر صفر.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1 رمضان 1064ق؛ در خاتمه کتاب عقل و توحید تاریخ کتابت اول ماه رمضان 1064 ذکر شده و در خاتمه کتاب حج تاریخ فراغت از کتاب چهارم شعبان 1067 آمده؛ یادداشت مقابله به خط شکسته به نام محمد حسین بن محمد صالح مازندرانی به تاریخ 1093، دارای سرلوح، مجدول؛ مهر:
سلطان العلماء محمد جعفر»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 421گ، 27 سطر (19×7)، اندازه: 21×10سم [ف: 13 - 290]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد؛ انجام: لان الجبر عندنا منفی. کمل کتاب العقل و التوحيد من كتاب الكافي و يتلوه كتاب الحجة الجزء الثاني من كتاب الکافی، تصنيف ... الكلینی رح. اتفق الفراغ من شرحه في يوم الخميس و هو اول يوم من شهر رمضان سنة أربع و ستين بعد الألف ...
خط: نسخ و ثلث، كا: ابن نورالدین محمد رفیع، تا: ربيع الثانی 1067ق؛ مقابله شده؛ 295ص، 25 سطر (14×29/5)، اندازه: 30×11سم [عکسی ف: 1- 234]
آغاز: برابر؛ انجام: و اعتمد به ایه ورای من اضله فعليه لعنة الله و الملائکه لعنة الاعنين تم كتاب العقل و الحمدلله شرح اصول و تا آخر (عقل و جهل) را دارد؛ خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، کا: محمد حسین بن ضياء الدين محمد سنجری، تا: 1067ق، کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 126گ، 25 سطر، اندازه: 28×20سم [ف: - 168]
آغاز: باصبعه المسجد لا اله الا الله محمد رسول الله فان عقد الخنصر والبنصر و عقد الابهام ... قوله عن علي بن الحزور. بالحاء و الزاي المفتوحتين و الواو المشدده. قوله؛ انجام: دل ظاهرة على ان من احل له الامام ايضا مسئول و هو بعيد جدا ولا يبعد تخصيص السئوال بمن عداه و الله اعلم. وافق الفراغ من تسویده ضحوة يوم الجمعة عشر من شهر ذیحجة الحرام ثلث و سبعين بعد الف من الهجرة النبوية المصطفوية (صلی الله علیه و آله). بخش اصول است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه 14 ذیحجه 1073ق؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 38گ (33-70)، 24 سطر (12×18/5)، اندازه: 20×25/5سم [ف: 1- 185]
دو جلد است:
کتاب العقل و فضل العلم، تأليف 14 صفر 1063، 2. کتاب التوحید، تأليف روز پنج شنبه 1 رمضان 1064ق؛ خط: نستعلیق، کا: محمد هادی پسر محمد صالح بن احمد مازندرانی، تا: جمعه 18 رمضان 1073ق؛ نیمه دوم اجازه محمد تقی مجلسی در 1 رجب 1062 به مؤلف در آغاز نسخه هست از روی خط او نوشته همین محمد هادی در نیمه های محرم 1074؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 271گ، 27 سطر (18×8)، اندازه: 25×14سم [ف: 12 - 2771]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1694
آغاز: برابر؛ انجام: من اسباب المحو التي ذكرنا بعضها تم کتاب العشره بحمد الله تعالی و احسن توفيقه.
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن نظر محمد، تا: 1074ق [الفبائی: - 355]
کتاب العقل؛ خط: نسخ، كا: طالب بن خواجه على ... قهپائی، تا: 1075ق [ف: - 61]
آغاز: برابر
کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: برابر از کتاب ایمان و کفر تا کتاب الروضة؛ خط: نسخ، كا: سلطان محمد بن ربیع الدین محمد اصفهانی، تا: 1 جمادی الثانی 1081ق؛ با سرلوح؛ مهر: «سلام علی ابراهیم»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قرمز، 42گ، 35سطر (21×11)، اندازه: 28×16سم [ف: 13 - 217]
آغاز و انجام: برابر
نسخه پاکیزه؛ خط: نستعلیق ریز، کا: غازی ابن مولانا بديع الزمان انصاری متوطن قزوین، تا: دوشنبه 13 رجب 1082ق؛ تملك: محمد حسن بن محمد جعفر در روز غدیر سال 1230؛ مهر: «محمد جعفر ...» (چهار گوش)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 356 گ، 33 سطر (18×29)، اندازه: 25/5 ×37 سم [ف: 51 - 167]
میانه کتاب از صفات انبیاء تا حق الجوار، اواخر کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 2 ربیع الثانی 1082ق؛ در میانه مقابله با نسخه اصل به وسیله مؤلف، وقف بر دار العلم شیراز؛ واقف: محمد شریف، 1084؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 499گ، 25 سطر (19×11)، اندازه: 17/5 × 30/5 سم [ف: - 585]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد کتاب توحید از باب حدوث العالم تا باب معاني الاسماء و اشتقاقها؛ خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن محمد قاسم سبزواری، تا: ذیقعده 1082ق؛ مصحح؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: شکری، جلد: تیماج سرخ، 179گ، 21 سطر (18×12/5)، اندازه: 25/5×19سم [ف: 1- 186]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: او وجد شيء آخر من اسباب المحوالتي ذكرنا بعضها تم کتاب العشرة و به تم قسم الاصول من الكافي از ابتدای کتاب الدعاء تا انتهای کتاب العشرة؛ خط: نسخ، كا: کمال الدین حسین بن محمد اشرف ماریانی، تا: دوشنبه 5 جمادی الأول 1083ق، مصحح، مقابله شده توسط قاسم علی بن حسن على برازقی سبزواری؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 121گ، 23 سطر، اندازه: 12/5 × 25/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 392]
تا پایان کتاب العشرة؛ كا: احمد بن كمال بن احمد، تا: 1084ق؛ با چهار سرلوح زرین؛ قطع: رحلي [ف: - 168]
کتاب دعاء تا عشرت؛ خط: نسخ، كا: احمد بن كمال بن احمد، تا: جمادی الثانی 1084ق؛ مصحح و کار تصحیح را کاتب با فرزندش انجام داده، با علامت بلاغی که محمد هادی بن محمد صالح مازندرانی به تاریخ محرم 1088 نوشته؛ جلد: تیماج قهوه ای، 112گ، 22 سطر، اندازه: 19×25/5سم [ف: - 56]
اصول کافی تا پایان شرح كتاب العقل و فضل العلم؛ خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن محمد ابراهیم حسینی سمنانی، تا: 5 صفر 1084ق؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ مهر: «الواثق بالله الغني عبده احمد الحسینی» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 258 گ، 20 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 14 - 274]
شرح كتاب العلم و العقل است؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالظهير بن معصوم کره رودی، تا: چهارشنبه 29 شعبان 1084ق؛ در آغاز اجازه مجلسی یکم است به همان ملا صالح به خط خود مجلسی در 1 رجب 1062؛ 269گ (3ر -271) [ف: 5 - 224]
شرح كتاب الروضة؛ خط: نسخ، كا: محمد على بن عباس توسرکانی، تا: سه شنبه 16 ذیقعده 1085ق؛ مصحح؛ وقف کتاب بر خزانه مجتهدیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 446گ، 20 سطر، اندازه: 24/5×17 سم [اوراق عتیق: 1 - 160]
آغاز: برابر
کتاب الحجة؛ انجام: ثم قوله و الله لسيالنهم الله يوم القيمه عن ذلك سؤالا حثيثا دل ظاهرا على أن من احل له الامام ایض مسئول و هو بعيد جدا و لايبعد تخصيص السؤال بمن عداه کتاب الحجة؛ خط: نسخ، كا: احمدبن كمال بن احمد، تا 1085ق؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 248گ، 24 سطر، اندازه: 26×19سم [ف مخ - 3 - 1249]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: أو وجد شییء آخر من اسباب. المحور التي ذكرنا بعضها. تم کتاب العشرة ... و يتلوه کتاب الطهارة انشاء الله تعالی از ایمان و کفر است تا پایان عشرة؛ خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن ابراهيم حسینی سمنانی، تا: 24 ربیع الاول 1085ق؛ محمد ابراهیم حسینی در 1122 آن را مقابله و ضبط و تصحیح نموده؛ تملك: محمد هاشم بن ابراهیم حسینی سمنانی که به پسر شایسته خود میر محمد ابراهیم بخشیده؛ مهر: محمد ابراهیم و احمد حسینی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، اهانی، جلد: تیماج سرخ، 371گ، 21 سطر (18×9/5)، اندازه: 18×25/5سم [ف: - 381]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1599ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 346]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: برابر
شرح روضه؛ خط: نستعلیق، کا: محمد هاشم حسینی سمنانی، تا: 1086ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 286گ، 21 سطر، اندازه: 25×17سم [ف مخ - 3 - 1248]
آغاز: اذا كان يوم القيامة قال سبحانه لي و لعلى ادخلا الى الجنة من احبكما و ادخلا الى النار من ابغضكما؛ انجام: دل ظاهرة على ان من احل له الإمام ايضا مسؤل و هو بعيد جدا ولا يبعد تخصیص السؤال عن عداه و الله اعلم کتاب الحجة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 7 شوال 1086ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج مشکی، 315گ، اندازه: 19×25سم [محدث ارموی مخ: 2 - 862]
کتاب الدعاء تا پایان العشرة و كتاب الروضه؛ خط: نسخ، كا: سلطان محمد بن رفیع الدین محمد اصفهانی، تا: سلخ ذیحجه 1087ق؛ مجدول دارای سرلوح رنگین زیبا؛ جلد: تیماج قرمز، 268گ، 35 سطر، اندازه: 17 برسم [ف: 22 - 231]
این نسخه کتاب الحجه تا پایان کتاب العشرة؛ خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن كاظم اصفهانی، تا: 9 ذیقعده 1088ق؛ نسخه را فرزند مؤلف محمد هادی بن محمد صالح مازندرانی به جهت خان حسینعلی خان از روی خط مؤلف مقابله کرده و این کار را در محرم 1089 به پایان برده؛ تملک: محمد علی بن عبدالحق حسنی به تاریخ 1160؛ جلد: تیماج، 364گ، 32 سطر، اندازه: 18/5 ×30/5 سم [ف: 9 - 37]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و بعضهم انفذ بصرة، لعل المراد بالبصر البصر القلبي ... الی تفاوت الدرجات في القوة العملية شرح تمامی ابواب کتاب الحجة و شرح ابوابی از کتاب الكفر و الايمان از باب «طينة المؤمن والكافر» تا باب «السبق الى الايمان» را در بردارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد هادی بن محمد صالح مازندرانی (فرزند مؤلف)، تا: 1088ق؛ مصحح، محشی با امضای محمد هادی - فرزند مؤلف؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين، عبده محمد رضا» (بیضی)؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 212 گ، 27 سطر (18×8)، اندازه: 14×25سم [ف: 13 - 34]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: باعتبار المغفره و عدم القبول ... و صلی الله على محمد و آله الطاهري
خط: نسخ، بی کا، تا: 1088ق؛ مصحح، مقابله با نسخه اصل (به نوشته محمد هادی فرزند مؤلف)، دارای بلاغ؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 290گ، 22 سطر، اندازه: 25/2×18/7 سم [ف: 14 - 300]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: و عدم القبول. هذا آخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء أن شاء الله تعالى و الحمدلله رب العالمين. کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن محمد حسینی خوراسکانی، تا: 1 ربيع الاول 1088ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 179گ، 30سطر (11×22)، اندازه:31×18سم [ف:15- 4152]
آغاز: برابر؛ انجام: فعليه لعنه الله و الملائكة و لعنة اللاعنين تم الكتاب العقل ... يتلوه شرح كتاب التوحيد ان شاء الله تعالی و تقدس اللهم وفقني لاتمامه و اهدني الى مقاصده و مرامه بحق محمد و اهل بيته الطيبين الطاهرين شرح كتاب العقل و فضل العلم، خط: نسخ، كا: محمد صالح طالقانی و سید محمد بن زین العابدین حسینی مرعشی (بخش های پایانی)، تا: اوایل ربیع الثانی 1088ق؛ مصحح، محشی با نشان «صدر»، با نشان «بلغ قبائی» مقابله شده؛ تملك: محمد تقی بن محمد شفیع حسینی با مهر «محمد تقی بن محمد شفیع الحسینی 1135» (بیضی)؛ مهر: «محمد حسن بن محمد تقی الحسینی» (مستطیل)؛ یادداشت مبنی بر خرید نسخه در دارالسلطنه قزوین به سال 1147 از محمد تقی حسینی؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 543ص، 21 سطر (14×7/5)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 35-292]
از آغاز کتاب تا پایان کتاب العقل و فضل العلم؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد امین، تا: سه شنبه 13 شوال 1089ق؛ 223گ، 26 سطر، اندازه: 31×19/5 سم [ف: 1 - 166]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و هو بعيد جدا و لايبعد تخصيص السوال بمن عداه و الله اعلم کتاب الحجة؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین بن حبيب الله بازواری مازندرانی، تا: پنج شنبه 22 ذیحجه 1090ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 216گ، 26 سطر، اندازه: 25×18سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 390]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:436
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 145]
کتاب العقل و کتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1090ق؛ از روی نسخه ای که به خط ملا هادی مازندرانی فرزند مؤلف از نسخه مؤلف نوشته شده بود، مصحح، با صورت اجازه ملا محمد تقی مجلسی به ملاصالح مازندرانی به تاریخ غره ماه رجب 1062 ق، با بلاغی که ابراهيم معزالدین بن علی صدرالدین حسینی حسنی به تاریخ یکشنبه دهم ذیحجه 1090 نوشته؛ جلد: تیماج قرمز، 295گ، 27 سطر، اندازه: 14/5 ×22سم [ف: - 35]
اصول، کتاب ایمان و کفر؛ خط: نسخ، كا: محمد زمان بن محمد تقی اصفهانی، تا: شنبه 18 ذیقعده 1090ق؛ با یادداشت محمد باقر بن محمد اسماعيل حسینی (شاید خاتون آبادی) حاکی از خرید این جلد و با سه جلد دیگر آن شامل کتابهای عقل و علم و توحید و حجت از آقا محمد علاقه بند در 1198ق [چند نسخه ف: 327]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: برابر کتاب الدعاء تا پایان کتاب العشرة و كتاب الروضة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1091ق؛ مصحح؛ تملک: میرزا محمد ساروی به سال 1091 در اصفهان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 277گ، 32 سطر، اندازه: 31×18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 862]
کتاب توحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1091ق؛ تملک: عباس بن حسن بن عباس بلاغی نجفی و فرزندش حسین بن عباس. [ف: 61]
آغاز: أن لنا خالقا صانعا متعاليا عنا و عن جميع ما خلق. الخ؛ انجام: ايضا مسئول و هو بعيد ولا يبعد تخصيص المسؤل عن عداه و الله اعلم، تمت الكتاب خط نسخ، کا: محمد بن خواجه على الويرى القهپائی، تا: غره محرم 1092ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 297گ، 24 سطر (10/5× 18/5)، اندازه: 18×24/5سم [ف: 1- 377]
آغاز: ادركته و احاطت به فهو منزه عنه و أن السبيل إلى معرفة كنه عظمته مسدود، انجام: اذا اراد بعبد خيرا القصد اخراجه من الشقاوة تفضلا و لطفا امر ملكا فاخذ بعنقه ... و لم يبلغ حدالجبر لان الجبر عندنا منفی کمل کتاب العقل والتوحيد من کتاب کافی. از اوایل تا آخر کتاب العقل والتوحيد؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: ابراهیم کشمیری، تا: 14 رجب 1093ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: گالینگور لاجوردی، 172گ، 20-23 سطر (15/5×8)، اندازه: 19×12سم [ف: 3 - 1161]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: باعتبار المغفرة و عدم القبول هذا آخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء .. کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، كا: رمضانعلی بن محمد على، تا: دوشنبه 5 شعبان 1093ق؛ تاریخ وقف: مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای سجافدار، 216گ، 27 سطر، اندازه: 18× 28/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 386]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:89
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 104]
آغاز: ... نحو مت قيل عن قریب فاشار على الى الجواب على سبيل الاجمال بأنما قيل لنا و لكم هما حق؛ انجام: قوله اتراه أنه ظن انی
اقول لا افعل ... و هو بعيد جدا ولا يبعد تخصيص السوال بمن عداه و الله اعلم
از پایان باب «كراهة التوفيق» از کتاب الحجة تا انتهای باب الفي و الانفال و الخمس؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: حسین بن علی بن محمد شول، تا: چهارشنبه 13 ربيع الثاني 1093ق، جا: اصفهان؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ در برگ نخست دستخطی از مرحوم شیخ محمد السماوی آمده؛ کاغذ: فرنگی، 147گ (1ر-147ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×9 سم [ف: 35 - 375]
از آغاز تا پایان الروضة؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن رضا کشمیری، تا: 1094ق؛ قطع: رحلي [نشریه: 4 - 387]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يبلغ حده الجبر لان الجبر عندنا منفی کمل کتاب العقل و التوحيد ... يتلوه كتاب الحجة ... رحمه الله تعالی. شرح كتاب العقل و فضل العلم و کتاب التوحید کافی است؛ خط: نسخ، آیات معرب، كا: محمد شريف بن محمد قاسم، تا: 7 ربيع الثانی 1094ق؛ مصحح؛ جلد: پارچه ای، 622ص، 27-30 سطر، اندازه: 18×29/5 سم [ف: 47/2 - 27]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: قال اغسلها إن كانت غير مذكاة أو كانت هي و المداد نجسة أو وجد شيء آخر من اسباب المحوالتي ذكرنا بعضها از آغاز تا پایان کتاب العشرة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 20 شوال 1094ق؛ مجدول، دارای سرلوح زرین؛ تملك: محمد حسن بن محمد حسین؛ مهر: «یا رفيع الدرجات» (مربع)؛ جلد: تیماج، 516گ، 29 سطر، اندازه: 18×30/5 سم [محدث ارموی مخ: 2- 862]
کتاب توحید از باب حدوث عالم تا اول کتاب الحجة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1094ق؛ تملک: على بن فضل الله حائری؛ جلد: مقوایی، 19 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: - 217]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی. از ابتدای کتاب تا انتهای توحید؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن محمد حسینی خوراسکانی (شاگرد) مؤلف (تا پایان کتاب العقل و العلم) و قاسم بن امیر محمد خوانساری (مابقی)، تا: جمعه 23 صفر 1095ق، مصحح؛ واقف: شیخ محمد صالح مازندرانی مرداد 1351؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج لبه دار، 276گ، 32 و 33 سطر، اندازه: 31×17/8 سم [ف: 14 - 295]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: قال اغسلها إن كانت غيره مذكاة او كانت هي و المداد او وجد شيء آخر من اسباب المحو التي ذكرنا بعضها کتاب های دعاء فضل القرآن و عشرة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 28 ربیع الاول 1095ق؛ مصحح، تملك: عباس بن حسن بلاغی نجفی، حسین و جعفر اولاد شیخ عباس بلاغی، محمد على بن مظفر حسین با مهر «عبده محمد علی» (بیضی)، ابراهيم حسين بن حسین حسنی حسینی، در سال 12158 ق در کربلای معلا برای ملا محمد کرمانشاهی ابن احمد ساکن تهران خریداری شده با مهر «حسین منی و أنا من حسین» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 89گ، 30 سطر (12×22)، اندازه: 29×18/5 سم [ف: 31 - 11]
انجام: او وجد شئی آخر من اسباب المحو الى ذكرنا بعضها، تم کتاب العشره. کتب عقل و جهل، دعاء و فضل قرآن و عشرت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1095ق؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: ساغری مشکی، 329گ، 25 سطر (16/5×10)، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 14-154]
شرح كتاب الدعاء و کتاب العشرة؛ خط: نسخ، كا: حاجی محمد بن خواجه علی انصاری، تا: 17 شوال 1095ق؛ واقف: وصی آخوند ملا محمد کاظم زارجی، 1205؛ 136 گ، 22 سطر، اندازه: 25×18سم [مخطوطات و اسناد میبد: - 15]
شرح كتاب العقل و العلم؛ خط: نسخ زیبا، كا: قاسم بن محمد حسینی جعفری عریضی موسوی یزدی، تا: 1095ق؛ مهر: «إني لكم رسول أمین» (بیضی)؛ 26 سطر، اندازه: 24×19سم [ف: 111]
آغاز: برابر باب الحجة از «باب الاضطرار إلى الحجة» تا اواخر «باب الفي و الانفال و تفسير الخمس»؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد امین بن محمد علی یزدی، تا: پنج شنبه 2 صفر 1095ق؛ مهر: «اللهم صلی على محمد و آل محمد 1167» (بیضی)، «محمد باقر بن محمد تقي الموسوي 1241» (بیضی)، «محمد بن ابوالقاسم الشريف 1230»؛ واقف: سید سعید طباطبایی، فروردین 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 276گ، 23 سطر، اندازه: 27/9×19/8 سم [ف: 5 - 759]
شرح بر کتاب عقل و علم کافی کلینی؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن کاظم بن محمد على سبزواری، تا: 2 ربیع الاول 1096ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 225 گ، 27 سطر (18/5×13)، اندازه: 25×18سم [ف: 8- 140]
از آغاز تا آخر کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، كا: بدر الدين حسینی جزایری، تا: با تاریخ 1096ق؛ مصحح، تملك: محمد بديع خادم با مهر «يا بديع السموات و الارض» مورخ 96 10ق؛
مهر: «قال انی عبدالله آتانی الكتاب»، «محمد الموسوی»؛ جلد: تیماج قرمز، 271گ، 30 سطر (23×11)، اندازه: 30×18سم [ف: 2 - 37]
آغاز: برابر؛ انجام: المشهور وجوب الخمس في جميع المكاسب من تجارة وصناعة و زراعة و غرس و من ذلك استيجار الانسان نفسه لعمل كالحج و ما شابهه لكن بعد اخراج مؤونة السنة له و العياله الواجبي النفقة بخشی از کتاب توحید و کتاب حجت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 12 صفر 1096ق؛ مصحح؛ 89گ، 31سطر، اندازه: 28×18سم [ف: 63]
آغاز: برابر؛ انجام: وان ترکها ترك الأخذ منهم و اعتمد برایه و رای من اضله فعليه لعنة الله ... يقول ... محمد صالح بن احمد المازندرانی و قد فرغت من شرح كتاب العقل و فضل العلم من الكافي في 14 شهر صفر 1063 و يتلوه كتاب التوحيد انشا الله ... تم بالخير بحمد و آله في شهر شعبان سنه 1096 تنها کتاب عقل و فضل علم؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1096ق؛ مصحح، محشی با امضاهای میرزا رفیعان، کنز؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 271گ، 26 سطر (18×10)، اندازه: 24/7×18/3 سم [ف: 14 - 153]
انجام: واعتمد برأيه و رأى من اضله فعليه لعنة الله و الملائكة و لعنة اللاعنين و صلی الله على محمد و آله الطاهرين از آغاز تا پایان کتاب العقل وفضل العلم؛ خط: نستعلیق، کا: بهاء الدين عبد الكريم ، تا: 1096ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 211گ، 27 سطر، اندازه: 14/5 ×27سم [محدث ارموی مخ: 2 - 861]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: برابر جلد پنجم (کتاب الروضة)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 15 ربیع الاول 1097ق، جا: اصفهان؛ تملك: ابراهيم بن موسی در 1323؛ جلد: تیماج سرخ، 250گ، 24 سطر، اندازه: 36×20سم [اوراق عتیق: 1- 83]
انجام: و اعتمد برایه و رای من اضله فعليه لعنة الله و الملائكة و لعنة اللاعنين تم کتاب العقل و الحمدلله ...... محمد صالح المازندرانی از مقدمه تا پایان کتاب العقل؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن داوود طالقانی، تا: 18 ذیقعده 1097ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 263گ، 23 سطر، اندازه: 18×25سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 388]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:448
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 145]
آغاز: برابر کتاب التوحيد
شامل کتاب التوحید؛ خط: نستعلیق، کا: درویش محمد صالح بن محمد قاسم رازی، تا: پنج شنبه 29 ربیع الاول 1099ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1375؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 343گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [اهدائی رهبر: 2 اخبارا - 388]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1017
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 146]
کتاب الحجة؛ خط: نسخ، کا: محمد هادي بن علی رضا تنگابنی، تا: دوشنبه 16 رجب 1099ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 218گ، 24 سطر، اندازه: 24/4×17/3 سم [ف: 1 - 317]
کتاب الروضة؛ خط: نسخ، كا: محمد اشرف بن محمد هادی، تا: پنج شنبه 25 شعبان 1099ق؛ جلد: مقوایی، 250گ، 22 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: - 27]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: و بوجوده قامت الدنيا و هم يقولون انه سیوجد في آخر الزمان.
خط: نستعلیق، کا: محمد زکریا، تا: قرن 11؛ مجدول مذهب؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 659ص، 23 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 10 - 1861]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 922ص، 31 سطر، اندازه: 21×19سم [ف: 10 - 1772]
آغاز: العدد كثرة لامثل كثرة الأشخاص المندرجة تحت جنس واحد لان تلك الكثرة من توابع المادة مشتمل بر کتاب العقل و الجهل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ 271 گ، 21 سطر، اندازه: 25×18/5 سم [ف: - 96]
آغاز: بل هو من افضل افراده لانه تعالی کشف من صفات کماله ببسط بساط الوجود شرح کتاب العقل و الجهل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز، 329گ، 25 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: - 90]
از اول کتاب تا آخر حجت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: محمد جعفر بن علی اکبر در 1086ق؛ 492گ، اندازه: 29×18سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
شرح كتاب العقل و الجهل تا کتاب المعيشه؛ خط: نسخ، كا: محمد رحیم ابهری، تا: قرن 11؛ مصحح: 33 سطر، اندازه: 37×24سم [ف: - 25]
انجام: باب النهى من القول بغير علم .. وسکت العلامة في الخلاصة و الشيخ في الفهرست عن النفی و الاثبات.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 25 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: - 36]
انجام در «الزهد عشرة اجراء» افتاده، الايمان و الكفر است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سپاهانی، 115گ، 18 سطر (18×12)، اندازه: 19×25سم [ف: 16 - 515]
دارای کتاب الدعاء آغازش افتاده و فضل القرآن و کتاب العشرة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 51گ (1ر-51پ)، 25 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 17 - 522]
آغاز: و قبولهم و ما ذهب اليه قدمائهم من ان المراد بالامام فيه صاحب الشوكة؛ انجام: ثم قوله و الله ليسألنهم يوم القيمه ... دل ظاهرة على أن من اصل له الامام ايضا مسئول و هو بعيد جدا و لا يبعد تخصيص السؤال بمن عداه و الله اعلم
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 198 گ، 15 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 24/2 - 82]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: بل الخيرية و عدمها باعتبار المغفرة و عدم القبول هذا اخر ما اردنا شرحه من كتاب الإيمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء انشاء الله تعالى و الحمدلله ... و آله الطيبين الطاهرين از ابتدای کتاب الحجة» تا پایان «کتاب الايمان و الكفر»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: میرزا علی غروی، مرداد 1374؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 466گ، 21 سطر، اندازه: 18/5 × 24/5 سم [ف: 26 - 321]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: او وجد شيئا آخر من اسباب المحوالتي ذكرنا بعضها هذا آخر کتاب العشرة و به تم قسم الاصول من الكافي از ابتدای «کتاب الحجة» تا پایان «کتاب العشرة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: میر محمد بن سعید موسوی؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 392گ، 29 سطر، اندازه: 24/5 × 37/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1-390]
انجام: و هو بعيد جدا و لايبعد تخصيص السوال بمن عداه و الله اعلم از ابتدای کتاب تا انتهای کتاب «الحجة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا قرن 11؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 410گ، 35 سطر، اندازه: 18/5 × 30/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 387]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: بل الخيرية و عدمها باعتبار المغفرة و عدم القبول هذا اخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء انشاء الله تعالى و الحمدلله ... و آله الطيبين الطاهرين
کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب با نقش «یا سلطان ابوالحسن علی بن موسی الرضا»، 305گ، 23 سطر، اندازه: 18/5 × 24/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 389]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: فقد كفرت عند الأمة بنسبة الباطل اليه (علیه السلام) و الظاهر أن هذا الزام لا مفر له عنه والله اعلم کتاب روضه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: نورالدين محمد بن محمد صالح مازندرانی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج ماشی، 289گ، 21 سطر، اندازه: 12×24/5سم [ف: 5- 287]
از کتاب توحيد تا اواخر باب الخير و الشر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: ابو تراب بن محمد حسن بن محمد موسوی نجفی در 1204 که نسخه را بر مدرسه حجتيه وقف کرده، محمد جعفر، دکتر عباس سپهر گرگانی نسخه را در 1382 به کتابخانه بخشیده؛ واقف: ابو تراب بن محمد حسن بن محمد موسوی نجفی، 1204؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 136 گ، 23 سطر (21×11)، اندازه: 17/5 ×28/5سم [ف: - 585]
شرح كتاب حجت کافی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مقابله شده با نسخه نادرست؛ تملك: محمد بن ملا میرزا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 251گ، 23 سطر (12×20)، اندازه: 25×18/5 سم [ف: - 585]
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 256گ، 25 سطر (10×5)، اندازه: 16×11سم [سنا: ف: 2 - 77]
از حجت تا پایان عشرة؛ خط: نسخ، كا: عبدالمجيد طباطبایی، تا: قرن 11؛ تملك: عبدالرحیم مازندرانی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 27 سطر (15/5 ×27) [ف: - 781]
کتاب ایمان و کفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح زرین؛ تملك: عباس بن حسن بن عباس بلاغی نجفی و فرزندش حسین بن عباس [ف: - 61]
آغاز: برابر کتاب الدعا؛ انجام: وجد شي اخر من اسباب المحمود التي ذكرنا بعضها تم کتاب العشرة کتاب دعاء (فضل قرآن) تا کتاب عشره؛ خط: نسخ، كا: محمد شریف بن ابراهیم کلارستاقی، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 194 گ، 17 سطر، اندازه: 24/5×15/5 سم [ف: - 169]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبداله پسر رضا کشمیری، تا: 1094-1096ق؛ اهدایی: خاندان فرساد؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 814گ، 32 سطر (23×11)، اندازه: 31×18سم [ف: 1- 287]
آغاز: برابر از آغاز تا آخر کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 273 گ، 31 سطر (11/5 ×22)، اندازه: 29×18/5 سم [ف: 3 - 951]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: باب التوحيد و الاخلاص. از ابتدای «کتاب الايمان و الكفر» تا اول باب التوحید و الاخلاص»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مذهب، 98گ، 18 سطر، اندازه: 20/5×15/2 سم [ف: 14 - 295]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: خیر من الحسنة من حيث هي حسنة بل الخيرة و عدمها باعتبار المغفره و عدم القبول هذا اخرما اردنا شرحه ... و آله طيبين الطاهرين اجمعين. کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مذهب، 257 گ، 21 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: 5- 2477]
انجام: اذا بلغه و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی تم کتاب العقل و التوحيد از اول تا آخر کتاب عقل و جهل؛ خط: نسخ خوب، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 567گ، 21 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: - 168]
ج1؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 404گ، 23 سطر، اندازه: 24/3×18/3 سم [ف: 1- 317]
کتاب الحجة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، کاغذ: ترمه هندی، جلد: میشن هندی، 274گ، 24 سطر، اندازه: 29/9×18سم [ف: 1 -317]
آغاز: و اعلنها و قوله لخلقه متعلق بالاضرار نسخه از میانه باب مولد نبی و باب مولد علی آغاز شده و تا پایان حجت را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا، 59گ، 25 سطر (18×9/5)، اندازه: 24×15سم [ف: 5 - 223]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: برابر بخش روضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ تملک: ابوالحسن بن محمد حسینی شیروانی در دار المرز رشت در شعبان 1279ق با مهر «الراجی ابوالحسن بن محمد الحسینی 1277» (بیضی)؛ مهر: «یا امام محمد باقر»؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج قهوه ای، 313گ، 26سطر (11/5× 20/5)، اندازه: 18/5×28/5سم [ف: 20 - 31]
آغاز: برابر؛ انجام: لم يبلغ اللطف حد الكمال او کارها اذا بلغه و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی (منتقی) کمل کتاب العقل و التوحيد خط: نسخ عالی، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 205گ، 35 سطر، اندازه: 17/5 ×30 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 385]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: برابر
شامل کتاب الدعا، فضل القرآن، العشرة و الروضة است؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن سید محمد حسینی خوراسکانی، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 261گ، 33 سطر، اندازه: 41×19سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 391]
آغاز: باب البداء و الفتح بالمد في اللغة ظهور المراد بعد الخلفت و حصول العلم به بعد الجهل و اتفقت الأمة على امتناع ذلك على الله؛ انجام: ثم يتناهي في العدد ای ينتهي المدبر في العدد ... على مرتبة معينة من مراتب العدد ... ادعيت يلزمك زايدة عليه تنها چند باب از پایان کتاب التوحید از جمله باب البداء را دارد؛ خط: نستعلیق، کا: حسین بن علی بن محمد شول، تا: قرن 11؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، 16گ (161ر-176ر)، 22 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 35 - 376]
کتاب توحید و کتاب زكاة و خمس و صوم آن، بعضی از شرح به طور مزج و پاره ای با عناوین «قوله - قوله» یا «الأصل - الشرح» تدوین شده با تفصیل بیشتر در کتاب عقل و جهل و توحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مقابله شده در روز پنج شنبه 15 ربيع الثانی 1168؛ جلد: مقوایی، 156گ، 25 سطر، اندازه: 30×20/5 سم [ف: 3 - 332]
از آغاز کتاب الاصول تا پایان کتاب العقل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ اهدایی: ورثه سلطان العلماء؛ جلد: تیماج قرمز، 230 گ، 27 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 1 - 18]
آغاز: برابر؛ انجام: صلوات الله و سلامه عليهم أجمعين وان ترکها و ترک الأخذ منهم و اعتمد برأيه و ای ... تم الكتاب العقل و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد نبيه و آله الطاهرين شرح کتاب العقل کافی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج، 265 گ، 23 سطر (17×11)، اندازه: 18×24/5سم [ف: 8- 293]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: قال قلت لأبي الحسن موسی بن جعفر (علیه السلام) آن هشام بن الحكم زعم ... کارادة أخذنا شيئا فانها تتوقف على تصور الفعل و النظر الى مصالحه. کتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ مهر: «صدر الشريعة 1330» (بیضی)؛ واقف: احمد طاهری، 1351/5/13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 91گ، 21 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 1- 347]
از عقل و جهل تا کتاب حجت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 657گ، 24 سطر (22×13/5)، اندازه: 30×20/5 سم [ف: - 585]
ایمان و کفر تا عشرت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 446گ، 23 سطر، اندازه: 30/2×18/7 سم [ف: 1- 317]
آغاز: برابر کتاب التوحيد از کتاب التوحید، باب حدوث العالم تا باب الهدایه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ تملك: محمد حسین بن آقا فرج الله خادم؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: گالینگور مشکی، 180 گ، 24 سطر (10×17/5)، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 1- 249]
آغاز: برابر
کتاب التوحيد می رسد تا به میانه «باب الهداية و انها من الله عزوجل»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 225گ، 28 سطر (11/5 ×22)، اندازه: 20×32/5سم [ف: 5 - 223]
شرح روضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ با یک سرلوح؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرخ، 301گ، 26 سطر (21×11)، اندازه: 17×27سم [ف: 5 - 223]
شرح كتاب حجة و ایمان و کفر؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن سید محمد حسین، تا: قرن 12؛ در سنه 1353 از عوائد موقوفات مدرسه خریداری شده؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج، 347ص، 33 سطر، اندازه: 20×5/ 30سم [ف: 1 - 260]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: و منهما أن ينقل کلام كل واحد الى الاخر وهو مع ذلك نميمة و زيادة فان النميمة تتحقق بالنقل من احد الجانبين فقط و هو من از کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ تملکی به تاریخ 1160؛ جلد: تیماج سرخ، 152گ، 21 سطر، اندازه: 20×25سم [ف: 5 - 2476]
آغاز: برابر؛ انجام: فعليه لعنة الله و الملائكة و لعنة اللاعنين. تم کتاب العقل و الحمدلله رب العالمين وصلى على محمد وآله الطاهرين عقل و جهل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ با سرلوح مزدوج، مجدول، مصحح، محشی؛ تملك: زین العابدين بن محمد يوسف حسنی به تاریخ 1172؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 248 گ، 25 سطر، اندازه: 18×29سم [ف: 5 - 2475]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: و قل لهم لايتمادون في غي ما هم فيه نهي في صورة الخبر و ما هم فيه المعصية و هي مستلزمة للغی و الضلالة و سبب له فالاضافة روضه؛ خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 55 گ، 27 سطر، اندازه: 25×9سم [ف: 5 - 2477]
آغاز: بسمله كراهية التوقيت اي كراهة تعيين الوقت لظهور هذا الامر و صاحبه و حمل الكراهة على الظاهر ظاهر و على التحريم محتمل؛ انجام: اشارة الى ان السيئة من حيث هي سيئة ليست خيرا من الحسنة من حيث هي حسنة بل الخيرية و عدمها باعتباره المغفرة و عدم القبول هذا آخرما اردنا شرحه ... از کراهية التوقيت تا آخر ایمان و کفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ از موقوفات میر محمد باقر پیشنماز مسجد جدید عباسی در سال 1123؛ جلد: تیماج قرمز، 234 گ، 29 سطر، اندازه: 38×24سم [ف: 5 - 2476]
آغاز: قال تعالى كتب الله لاغلبن انا و رسلي أن الله قوي عزيز الى هاهنا رواية القاسم بن الربيع و مایاتی حفص المؤذن و اسماعیل بن جابر و انما لم يقل الى هاهنا ... اسماعیل بن مخلد السراج؛ انجام: و يحتمل أن يراد بالاول انه بعثه لأجل أن يكون ... في عقوبتهم و تعذيبهم كما قال و ما كنا معذبين حتى نبعث رسول روضه کافی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 155گ، 32 سطر، اندازه: 30×20سم
[ف: 5 – 2477]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: يجتمع فيها الماء فيصير ملحا فقال هذا المعدن فيه الخمس فقلت فالكبریت و ... از ابتداء کتاب الحجة تا كتاب الخمس؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، در برگ اول دعایی در طلب رزق به تاریخ دوشنبه 28 صفر 1299؛ جلد: تیماج مشکی، 232گ، 24 سطر، اندازه: 17×29سم [ف مخ - 118]
110، مشهد، رضوی؛ شماره نسخه:9797
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی. همه مباحث توحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 174 گ، 25 سطر، اندازه: 23/8×18 سم [ف: 14 - 296]
آغاز: کالمملكة وخص بعد الزيارة بملك الله تعالى سواء كان من عالم المجردات و المفارقات، انجام: و عبر عنه بالعبارة الدالة على ما فهمه ولم يتعمد في شيء من ذلك فتبعه من تبعه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: مقوا، 249گ، 28 سطر، اندازه: 20/6×13/7 سم [ف: 14 - 297]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و لا يبعد تخصيص السؤال بمن عداه و الله اعلم همه مباحث حجت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 265 گ، 26 سطر، اندازه: 19/3 × 29/5سم [ف: 14 - 297]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و يحتمل أن يراد بالكلام کلام الملك الجليل الذي يلقى اليه في الاسرار و غيرها و الله اعلم ...
کتاب حجت و ایمان و کفر؛ خط: نسخ، كا: جلال الدين محمد بن عمادالدین محمود لاهیجی، تا: اوایل قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 244گ، 26 سطر، اندازه: 17/3 × 24/7 سم [ف: 14 - 298]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين؛ انجام: برابر
همه مباحث روضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 245 گ، 27 سطر، اندازه: 28/3×19/8 سم [ف: 14 - 301]
115، مشهد؛ الهیات؛ شماره نسخه:22628
کتاب عقل و جهل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ محشي از مرتضی فرهنگی؛ جلد: تیماج سبز، 315 گ، 21 سطر (16/5×8)، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 3 - 799]
آغاز: کتاب العقل و الجهل الغرض من الفصل بين أنواع المسائل بالترجمه بالكتاب و بین مسائل النوع؛ انجام: و حسرة ثابتة وحشة باقية ابدأ هذا آخر کتاب العقل و الحمدلله .. في زهر ریاض المتقين برحمتك يا ارحم الراحمين. شرح کتاب عقل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 115گ، 21 سطر (12/5 × 18/5)، اندازه: 25×18سم [ف: 4 - 1923]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: قال لابأس به ذلك من الفضل يبدأ الرجل باخيه يكرمه قال بعض العامة الأولى بداية کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 افتادگی: انجام؛ توسط سید محمد اخلاقی در مهر 1368 به کتابخانه تحویل
گردیده؛ واقف: علی نقی کرابی سبزواری، رمضان 1109؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 354 گ، 25 سطر، اندازه: 1873× 30/7 سم [ف: 26 - 320]
آغاز: برابر، انجام: و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی له کمال کتاب العقل و التوحيد من كتاب الكافي ... از ابتدای کتاب تا پایان توحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1105ق؛ تملک از جمله خط و مهر سید محمد قلی در 1259 و دیگران؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 303 گ، 25 سطر، اندازه: 25/5×16/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 387]
آغاز: برابر الروضه؛ انجام: كل من اقر بولايه على (علیه السلام) و وصایه و بهذا الخلق كل من انكرها کتاب الروضة؛ خط: نسخ، بی کا، تا:قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 125گ، 17 سطر، اندازه: 16/5×9 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 388]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: باعتبار المغفرة و عدم القبول هذا اخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء ... کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: «فخرالدین 1158» (مربع)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، 177گ، 31 سطر، اندازه: 33×21سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 389]
انجام: باعتبار المغفرة و عدم القبول هذا آخر ما اردنا شرحه من کتاب الايمان و الفكر و يتلوه كتاب الدعاء ... از ابتدای مقدمه تا پایان کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، كا:
مهدی بن شیخ حسن اصفهانی، تا: اوایل قرن 12؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوای روغنی مذهب، 497گ، 33 سطر، اندازه: 18/5 × 30/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 387]
آغاز: برابر الروضه؛ انجام: برابر کتاب روضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه اول قرن 12؛ تملك: محمد واعظ سمنانی، محمد جعفر بن صادق محمد خان، محمد بن محمد جواد هندی، مصطفی خوانساری؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373، کاغذ: نخودی، 302گ، 23 سطر، اندازه: 28/5×19 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 392]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: باعتبار المغفرة و عدم القبول هذا اخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء ... کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، مقابله شده؛ تملک: محمد صادق تویسرکانی در 1256؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 197گ، 29 سطر، اندازه: 21× 31/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1- 389]
جلد یکم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ قطع: وزيري [نشریه: 4 -441]
شرح كتاب التوحيد تا باب المشية و الاراده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی با رمز ص وم؛ واقف: محمد حسن بن آخوند محمد مؤمن کرمانی، صفر 1254؛ جلد: تیماج قرمز، 205گ، 21سطر [سه کتابخانه اصفهان: في: - 192]
کتاب دعاء تا آخر اصول و کتاب روضة؛ بی کا، تا: قرن 12 مصحح [ف: - 22]
كتب الحجة تا ایمان و کفر کا: ابوالفتح بن محمد حسینی خوراسکانی، تا: قرن 12 [ف: - 22]
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: گویا قرن 12، 463ص، 20 سطر (23×15)، اندازه: 21×30سم [عکسی ف: 1- 235]
روضه؛ بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح [تراثنا، س 18ش 1 و 2 - 222]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: ليست خيرة من حيث هي حسنة بل الخيرية و عدمها باعتبار المغفرة و عدم القبول. هذا آخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و يتلوه كتاب الدعاء. کتاب الحجة و كتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، كا: سلطان محمد بن رفیع الدین محمد اصفهانی، تا: قرن 12، 361گ، 31 سطر [ف: - 19]
کتاب الحجة و الروضة؛ بی کا، تا: قرن 11 و 12 [ف: - 168]
کتاب العقل و العلم؛ بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ قطع: وزیری [ف: -168]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: اقول كان الزائد على ذلك مما في هذا الحديث سقط بالتحريف و اسقاط بعض القرآن و تحريفه ثبت من طرقنا بالتواتر معنى كما يظهر لمن تأمل في كتب الأحاديث من اولها الى آخرها. تم كتاب فضل القرآن بيمنه و جوده و يتلوه كتاب العشرة من كتاب الكافي للكليني محمد بن يعقوب رحمه الله تعالى من تسویده.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، دارای رکابه، دارای سرلوح مذهب، مصحح، محشی احتمالا از آن فرهاد میرزا و نیز برخی کلمه ها در حاشیه با علامت ظ»؛ تملک: فرهاد میرزا معتمدالدوله در 5 شوال 1283ق؛ جلد: تیماج حنایی، 345گ، 23 سطر، اندازه: 27/1×19/3 سم [ف: 27/1 - 463]
باب الغيبة تا پایان کتاب الحجة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ 94گ، 33 سطر، اندازه: 30×18/5 سم [ف: 1- 118]
آغاز: برابر؛ انجام: لان الجبر عندنا منفی کمل کتاب ... من شهور سنة أربع وستين بعد الألف من الهجرة جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ مجدول، مصحح؛ تملک: آخوند ملا محمد شفیع؛ جلد: تیماج سرخ، 439گ، 23 سطر، اندازه: 20/5 × 31/5سم [ف: 27/2 - 30]
کتاب الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، كا: محمد زمان شهمیرزادی، تا: قرن 12، 344گ، 24 سطر، اندازه: 19/5 × 30/5سم [ف: - 89]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ مجدول، دو سرلوح زرین کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 273 گ، 35 سطر (10× 20/5)، اندازه: 21×18سم [ف: 8 - 656]
شرح کتاب الحجة تا کتاب ایمان و کفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 3گ، 31 سطر (39×12)، اندازه: 31×18/5 سم [ف: 9 - 946]
آغاز شرح کافی تا شرح کتاب العقل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: فرهاد میرزا در رجب 1305 کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 197گ، 27 سطر (19×10/5)، اندازه: 18×26/5سم
[ف: 9 - 947]
آغاز: برابر؛ انجام: يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی. کمل کتاب العقل و التوحيد من كتاب الكافي يتلوه كتاب الحجة الجزء الثاني من كتاب الكافي تصنيف ... الكليني ره اتفق الفراغ من شرحه في يوم الخميس و هو اول يوم من شهر رمضان المبارک من شهور سنة أربع وستين بعد الف من الهجرة النبوية صلى الله علیه و آله الطاهرين از آغاز کافی تا پایان توحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: محمد باقر رضوی در شوال 1339؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 413گ، 23 سطر (10×16/5)، اندازه: 25×17سم [ف: - 380]
آغاز: برابر؛ انجام: قال سمعته يقول الناس على ثلاثة أصناف عالم و متعلم ... و اعلم أن الله سبحانه انزل العلم ... و سایر الناس مأمورون. شرح كتاب العقل و جهل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 263 ص، 23 سطر، اندازه: 19×24/5سم [ف: 7 - 168]
از اول کتاب الدعاء تا آخر کتاب العشره؛ خط: نسخ، كا: رحمت بن ملک علی اصفهانی، تا: دوشنبه 15 جمادی الثانی 1100ق، جا: مدرسه شیخ علیخان؛ افتادگی: انجام؛ تملك: ابن محمد مومن فسوی فارسی آخر شعبان 1292؛ اندازه: 20×14/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: برابر
از کتاب دعا تا پایان روضه؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ در آن آمده که این کتاب را آقا میرزا محمد على فاضل وقف طلاب مدرسه یوسف خواجه مشهور به دو درب نموده در 28 ربیع الاول 1303 ق با مهر «الواثق بالله العلى محمد علی» (چهارگوش)؛ واقف: محمد علی فاضل، 28 ربیع الاول 1303ق؛ کاغذ: صیقلی، جلد: تیماج سبز، 271 گ، 29 سطر (12/5× 26/5)، اندازه: 21×35سم [ف: - 351]
آغاز: قلوبهم و ابدانهم بيان او بدل من النبيين؛ انجام: و بالشیء الاول العمل القبيح و بالشيء الثاني العمل الصالح
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 415گ، 19 سطر، اندازه: 15× 21/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 389]
آغاز: برابر؛ انجام: حد الكمال او کارها اذا بلغه و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی، تمت
جزء اول (از ابتدا تا اول کتاب الحجه)؛ خط: نسخ، كا: جلال الدين محمد بن عماد الدين محمود بن شیخعلی شریف لاهیچی، تا: 3 محرم 1101ق، جا: مدرسه نجفقلی بیک اصفهان؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 381 گ، 29 سطر، اندازه: 29×20سم [ف: 2 - 51]
از ایمان و کفر تا پایان روضه؛ خط: نسخ درشت، بی کا، تا: 33 صفر 1101ق؛ واقف: محمد جعفر استرآبادی؛ قطع: رحلی [نشريه: 6-652]
آغاز: برابر کتاب التوحيد از کتاب التوحید تا پایان آن؛ خط: نسخ، كا: محمد رضی بن محمد ربيع طباطبائی، تا: جمعه 20 ذیحجه 1101ق؛ واقف: جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 141گ، 21 سطر، اندازه: 24×17/5 سم [ف: 26 - 319]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: من اسباب المحو التي ذكرنا بعضها تم کتاب العشره بحمدالله تع و حسن توفيقه و يتلوه کتاب الطهارة انشاء الله تعالی از کتاب «الحجة» تا آخر کتاب «العشرة»؛ خط: نسخ، كا: فضل الله بن عنایت الله دشت بیاضی قائنی، تا: 1101ق؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج قهوه ای، 397گ، 29 سطر، اندازه: 33×22سم [ف: 5 - 187]
آغاز: برابر کتاب الدعا؛ انجام: او وجد شيء اخر من اسباب المحو التي ذكرنا بعضها.
کتب دعا، فضل القرآن و عشرت؛ خط: نسخ، كا: نبي الله بن ولی الله موسوی قائنی، تا: 3 جمادی الاول 1101ق؛ واقف: سیدرضا امیر شهیدی، بهمن 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 91گ، 23 سطر، اندازه: 24/2×18/7 سم [ف: 14 - 300]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: هذا آخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء ... همه مباحث «کتاب الايمان و الكفر»؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن شاهمیر حسینی تونی، تا: نیمه رمضان 1101ق؛ مقابله شده؛ واقف: شیخ غلامعلی فائقی، آذر 1332، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 215گ، 29 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 14 - 299]
آغاز: برابر، انجام: وليأخذها من معدن الاسرار الالهيه و هو سيد الوصيين وامير المؤمنین علی بن ابیطالب عليه السلام و من يقوم مقامه الى يوم الدين من اولاده الطاهرين صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين و آن ترکها و ترک الأخذ منهم و اعتمد برایه ورایه من أضله فعليه لعنة الله و الملائكة و لعنة اللاعنين کتاب عقل؛ خط: نستعلیق، کا: بنى الله قائنی، تا: 1101ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، جلد: گالینگور مشکی، 210گ، 23 سطر،
اندازه: 25×19سم [ف مخ - 3- 1248]
آغاز: برابر؛ انجام: و تدبر في معانيه و وقفني لفهم اسراره و للعمل برموز انواره بجاه محمد و آله صلواتك عليه و علیهم اجمعین. از ابتداء تا پایان کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1102ق؛ مصحح، با امضای بلاغ؛ تملک: محمد مهدی بن رضی الدین محمد هروی، ادریس حسینی موسوی با مهر «لا اله الا الله الملک الحق المبين ادريس الحسینی الموسوی» (مستطیل)؛ مهر: «يارفيع الدرجات» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 250گ، 35 سطر، اندازه: 30×19سم [محدث ارموی مخ: 2 - 861]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی.
خط نسخ، کا: محمد على بن شاهمراد تنکابنی، تا: 1102ق؛ واقف: سید علاء الدین علوی طالقانی، مهر 1369؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 201گ، 21 سطر، اندازه: 18/5 × 24/5سم [ف: 14 - 297]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن غلام علی کشمیری، تا: 23 شعبان 1102ق؛ مجدول، با سه سرلوح مزدوج، یک کتیبه مذهب مرصع، به وسیله على اشرف بن حسنعلی بن مولا محمد صالح المازندرانی (نوه مؤلف) مقابله و تصحیح شده به تاریخ اواخر ذیقعده 1103؛ جلد: تیماج قهوه ای، 582گ، 37 سطر، اندازه: 30818سم [ف: 37 -283]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: و لا يبعد تخصيص السواك عن عداه و الله اعلم جلد 1 و 2؛ خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حاجی ابراهیم عامری، تا: غره رجب 1104ق؛ واقف: علیمردان خان تیموری (نصرت الملک)، کاغذ: زرد، جلد: تیماج عنابی، 258 گ، 33 سطر (13/5× 22/5)، اندازه: 20/5 × 31/5سم [رشت و همدان: ف: 1748]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: هذا آخر ما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء انشاء الله تعالى: و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطيبين الطاهرین. کتاب ایمان و کفر؛ خط: نسخ ریز، كا: محمد حسین بن محمد صالح مازندرانی گویا فرزند شارح باشد، تا: جمادی الثانی 1104ق، دارای یک سرلوح نگارین، مجدول؛ تملك: محمد هاشم بن مولی محمد؛ مهر: «ابوالحسن حسنی حسینی»، «محمد رفيع طباطبائی»، «زین العابدین حسینی»، «محمد کاظم»؛ متعلق به کتابخانه «حاج سید نصرالله تقوی» بوده؛ کاغذ: اصفهانی ترمه، جلد: قهوه ای، 236گ، 29 سطر (15/5×8)، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 13 - 171]
الروضة؛ خط: نسخ، كا: میر صادق بن میر اسماعيل حسینی خوراسکانی، تا: ذیقعده 1104ق؛ 27 سطر، قطع: وزيري [چهار کتابخانه مشهدف: - 331]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: برابر
از ابتدای کتاب روضه تا پایان آن؛ خط: نسخ، کا: میر صادق بن میر اسماعيل حسینی خوراسکانی، تا: 3 ذیقعده 1104ق؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 197گ، 27 سطر، اندازه: 28×20سم [ف: 5 - 265]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: دل ذلك ظاهرة على ان الخمس کله حق الامام ... ولا يبعد تخصيص السؤال عن عداه و الله اعلم خط: نسخ، كا: اسماعیل بن حاجی ابراهیم عامری (سبزواری؟)، تا: رجب 1104ق؛ مهر: «عده عبد الصمد بن محمد» (چهار گوش)؛ دارای بلاغ؛ واقف: علی مردان خان تیموری (نصرت الملك)؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج عنابی، 256 گ، 33 سطر (13×22/5)، اندازه: 20/5 ×31سم [ف: - 464]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: برابر ایمان و کفر تا روضه؛ خط: نسخ، كا: شاهقلی بن محمد يوسف افشار، تا: پنج شنبه 15 محرم 1105ق؛ مجدول، با سرلوح مزدوج، مصحح، با بلاغ مقابله، محشی با نشان «ه ی دام ظله العالی»؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 380گ، 36 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 5 - 2475]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: برابر تمام کتاب الروضة؛ خط: نسخ، كا: محمد علی اردبیلی، تا: 1106ق؛ از روی نسخه مکتوب در پنج شنبه پنجم ذیحجه 1097؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373 کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 393گ، 17 سطر، اندازه: 20×29سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 392]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:511
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 145]
کتاب التوحید؛ خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن محسن، تا: سه شنبه 13 صفر 1106ق، جا: قزوین؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 102گ، 29 سطر (13/5 × 23/5)، اندازه: 32×22سم [ف: 17 - 449]
آغاز: برابر کتاب التوحيد شرح كتاب التوحید؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن ملامحمدرضا اصفهانی، تا: پنج شنبه 17 ربیع الاول 1107ق؛ محشی از رفیع و ...
واقف: حبيب الله ولد مرحوم ملاحسنعلی، 24 سطر، اندازه: 28×20سم [ف: - 59]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: ولا يبعد تخصيص السؤال بمن عداه و الله اعلم
خط: نسخ، كا: نبي الله بن ولی الله قاینی، تا: پنج شنبه 27 محرم 1107ق؛ مصحح، مقابله شده با نسخه اصل؛ واقف: سید تقی موسوی، بهمن 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 227 گ، 23 سطر، اندازه: 25×16 سم [ف: 14 - 298]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: برابر کتاب الدعاء، فضل القرآن، کتاب العشرة و تمامی کتاب الروضة؛ خط: نسخ خوش، كا: عبدالله بن عبدالرحمن کشمیری، تا: آخر ذیقعده 1108ق؛ دارای بلاغ؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی کشمیری، جلد: بلغاری ماشی مذهب، 207گ، 35 سطر، اندازه: 18/5× 30/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 391]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 90
همان نسخه بالا [مؤید: 1 - 105]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: كما يظهر لمن تأمل في كتب الاحادیث من اولها الى آخرها تم کتاب فضل القرآن از کتاب الایمان تا پایان کتاب فضل القرآن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه جمادی الاول 1108ق؛ محشي از ابو تراب بن محمد صالح موسوی اصطهباناتی؛ تملك: علی بن محمدعلی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: بیرون تیماج، 284گ، 28 سطر، اندازه: 32×16سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 391]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 871
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 309]
آغاز: برابر شرح کتاب عقل و جهل و توحید؛ خط: نستعلیق متوسط، كا: احمد بن نصر الله، تا: 1112ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 218گ، 24 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1 - 260]
شرح كتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 15 ربیع الاول 1112ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 348گ، 31 سطر (24×10/5)، اندازه: 17×31/5سم [ف: 5- 224]
آغاز: قوله و نحن المخصوصون بالمدح و القرابة او الامامة. قوله: و نحن أولى الناس؛ انجام: الحمد لله الذي حلى انبيائه المرسلین باحسن حلية المتقين از باب أن الأئمة (علیهم السلام) و رثوا علم النبي (صلی الله علیه و آله) تا پایان کتاب الحجه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمادى الأول 1113ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 397 گ، 40 سطر، اندازه: 36×22سم [ف: 5 - 2477]
آغاز: و ما يتعلق بالتحميد ... ما يتعلق بطلب خير الدنيا
خط: نسخ، كا: میر محمد قاسم بن میر تیمور دادیانه ای، تا: 15جمادی الثانی 1114ق؛ کاغذ: حنایی، 233 گ، 18 سطر، اندازه: 23/9×12 سم [ف: 14 - 301]
از کتاب الحجة؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد صادق بن محمد على قوشخانه ای، تا: دوشنبه 1 ربیع الاول 1115ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 208گ، 28 سطر (11×22)، اندازه: 19/5 ×32سم [ف: 5 - 223]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و عدم القبول هذا آخرما اردنا شرحه من كتاب الايمان و الكفر و يتلوه کتاب الدعاء ... و الحمدلله ... الطاهرين از آغاز حجة تا پایان ایمان و کفر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه نزدیک به پایان شوال 1115ق؛ از کتابخانه شیخ فضل الله نوری بوده؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: تیماج سبز، 465گ، 25 سطر (18×9)، اندازه: 17×27سم [ف: - 381]
کتاب التوحيد؛ كا: محمد فصیح طالقانی، تا: 1116ق؛ قطع: وزیری [ف: - 168]
آغاز: برابر کتاب الدعا؛ انجام: قوله في الظهور الى الجلود التي فيها ذكر الله تعالى قال اغسلها إن كانت غير مذكاة أو كانت هي و المراد نجسة او وجد شيء آخر من اسباب المحو التي ذكرنا بعضها
از ابتدای کتاب الدعاء تا آخر کتاب العشرة؛ خط: نسخ، بی کا، تا 12 ذیقعده 1116ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 107گ، 27 سطر، اندازه: 24×16سم [ف مخ - 3- 1249]
آغاز: بسمله، باب كراهة التوقيت اي كراهة تعين الوقت لظهور هذا الوقت و صاحبه؛ انجام: ولا يبعد تخصيص السؤال بمن عداه و الله اعلم از باب كراهة التوقيت» تا «کتاب الحجه»؛ خط: نسخ، كا: على اصغر بن محمد حسین سبزواری، تا: اواخر محرم 1116ق؛ واقف: فاضل خان، 1065ق، کاغذ: حنایی آهاری، 87گ، 23 سطر، اندازه: 24/3×18/2 سم [ف: 14 - 299]
آغاز: برابر؛ انجام: واعتمد برأيه ورأى من اضله فعليه لعنة الله والملائكة ولعنة اللاعنين. کتاب العقل و فضل العلم؛ خط: نسخ، كا: محمد حسین بن درویشعلی بن ملا درویش محمد، تا: 14 رمضان 1117ق؛
مصحح؛ تملك: سید محسن تبریزی، محمد رضا بن محمد امین استر آبادی به سال 1180، ابراهيم بن سلیمان عاملی در 1991، محمد محسن بن محمد باقر طباطبائی تبریزی در 1196، محمد جواد بهبهانی وکیل مجلس ملی در 1357؛ جلد: تیماج مشکی، 196گ، 23 سطر، اندازه: 24×18سم [محدث ارموی مخ: 2 - 861]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يبلغ حد الجبر (لان الجبر) عندنا منفی کمل کتاب العقل از مقدمه تا پایان «کتاب التوحید» است و ادامه آن در نسخه بعدی (23298) می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد یوسف بن مرتضی قلی افشار، تا: 1120ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 258 گ، 35 سطر، اندازه: 35/4×22 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 385]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: و هو بعيد جدا ولا يبعد تخصيص السؤال بمن عداه و الله اعلم بالصواب از کتاب الحجة تا کتاب العشرة است که کتاب الحجة ادامه نسخه قبلی (23299) می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد یوسف بن مرتضی قلی افشار، تا: چهارشنبه 29 ربیع الاول 1120ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای مذهب، 368گ، 35 سطر، اندازه: 35/4×22 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 386]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: وان ترکها و ترك الأخذ منهم و اعتمد برأيه ورای من اضله فعليه لعنة الله و الملائکه و لعنة اللاعنين شرح باب عقل و علم و کتاب الحجة؛ خط: نستعلیق، كا: محمد رفيع بن ملک محمد فیوزنی (بیوژن، بلوک مشهد)، تا: ربيع الأول 1121ق، جا: اصفهان؛ افتادگی: وسط؛ واقف: ملكزاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 228 گ، 25 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 5 - 188]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: باعتبار المغفره و عدم القبول ... كاتبه محمد حسین ابردهی
خط: نسخ، كا: محمد حسن ابردهی، تا: 9 شوال 1122ق؛ واقف: محمد علی رضوی، شهریور 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 196گ، 25 سطر، اندازه: 18/3 × 24/5سم [ف: 14-300]
کتاب الحجة و الايمان و الكفر؛ خط: نسخ، كا: كاظم بن محمد مهدی، تا: سه شنبه 3 جمادی الاول 1122ق؛ از روی نسخه محمد اشرف صالح پسر محمد هادی؛ وقف بر طلاب یزد؛ واقف: عبدالوهاب بن حاجی میر حسین حسینی، 1138؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 281گ، 25 سطر (19×13)، اندازه: 27×20سم [ف: 16 - 346]
کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، كا: فضل الله بن شاه قلی ریحانی کمره ای، تا: 14 جمادی الثانی 1123ق (پایان کتاب العقل)، کتاب التوحيد به خط شاگرد مؤلف مهدی بن حسن اصفهانی به سال 1924 نوشته شده؛ واقف: مریم بیگم، 1125؛ جلد: تیماج قهوه ای، 302گ، اندازه: 18/5 × 30/5 سم [ف: 1- 113]
فصول عقل و توحید کا: حاجی علی یار تبریزی خسرو شاهی، تا: 1123ق؛ واقف: محمد [میراث اسلامی: 5 - 611]
فصول ایمان و کفر؛ کا: حاجی علی یار تبریزی خسرو شاهی، تا: 1123ق؛ واقف: محمد [میراث اسلامی: 5 - 611]
خط: نسخ بدخط، كا: عبدالله بن مرشد، تا: پنج شنبه 10 شعبان 1124ق؛ مصحح؛ کاغذ: سمرقندی، 193ص [ف: 1 - 260]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: برابر
از کتاب الايمان و الكفر تا آخر روضه کافی؛ خط: نسخ، كا: محمد بن سعید در سه شنبه ربيع الأول 1126ق (آخر کتاب العشرة) و احمد بن عبدالله بن احمد بن اسماعیل قروی بحرانی در 11 صفر 1126ق (روضه)؛ 416گ، 34 سطر [ف: - 21]
کتاب الايمان و الكفر تا پایان اصول و روضه؛ خط: نسخ، كا: شاه قلی بن محمد يوسف افشار، تا: 1126ق؛ 441گ، 35 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 1- 84]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: برابر کتاب الروضة؛ خط: نسخ، كا: غلام محمد بن عطاء الله دهخوارقانی، تا: دوشنبه 12 صفر 1127ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 263گ، 25 سطر، اندازه: 21×29سم [محدث ارموی مخ: 2 - 861]
کتاب الحجة؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن علی رضا مازندرانی تا: ربيع الأول 1127ق، جا: مدرسه سلطانی خدمت ملا علی علی آبادی؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «عبده الراجی محمد رضا بن محمد جواد الحسینی» (بیضی)، «المذنب عناية الله» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 167گ، 24 سطر، اندازه: 24×18/5 سم [ف: 5 - 105]
19/47 آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: أن السيئة من حيث هي سيئة ليست خير من الحسنة من حيث هي حسنة بل الخيرية وعدمها باعتباره المغفرة و عدم القبول. هذا آخر کتاب الايمان و الكفر کتاب کفر و ایمان از اصول کافی؛ خط: نسخ، كا: قاسم بن سیدعلی سبزواری ساکن مشهد الرضوية، تا: 23 ربیع الاول
1128ق؛ تاریخ وقف: 1225؛ جلد: تیماج مشکی، 267 گ، 23 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 2475]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: و هو بعيد جدا و لايبعد تخصيص السوال بمن عداه و الله اعلم
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن حسین بهبهانی، تا: صفر 1131ق؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين عبده محمد باقر الموسوی»؛ واقف: سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی، اسفند 1374؛ کاغذ: نخودی، جلد: عنابی مذهب، 467 گ، 23 سطر، اندازه: 16/7 ×27سم [ف: 26 - 317]
کتاب روضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سلخ ربيع الاول 1134ق؛ 432، 22 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 1 - 156]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: یا ایها الناس دینکم دینکم ای خذوا اولزموا او حفظوا دینکم و التكرير للبمالغة و في قوله و السيئة فيه تغفر الى اخره اشارة الى ان السيئة من حيث هي سيئة ليست خيرة من الحسنه من حيث هي حسنة بل الخيريه و عدمها باعتبار المغفرة و عدم القبول کتاب ایمان و کفر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ تملک: محمد بن محمد ابراهیم 1146 با مهر «ما محمد الارسول 1141» (بیضی)؛ جلد: تیماج سبز، 303گ، 22 سطر، اندازه: 19×25سم [ف مخ - 3 - 1248]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن ترکها و ترک الأخذ منهم واعتمد برأيه ورای من اضله فعليه لعنة الله و الملائكة و لعنة اللاعنين تم كتاب العقل والحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد ونبيه و آله الطاهرین. از ابتدا تا پایان کتاب العقل و الجهل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «محمد علی بن محمد باقر 1213» (بیضی)؛ تملك: محمد بن محمدابراهیم با مهر «وما محمد الارسول 1141» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 305 گ، 22 سطر، اندازه: 16/5 × 24/5سم [ف مخ]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن عبد اللطيف رازی، تا: 27 جمادی الثانی 1149ق؛ مصحح، محشي از حسنعلی فرزند شارح و محمد هاشم موسوی (چهار سوقی)؛ تملك: محمد باقر بن محمد اسماعيل حسینی به تاریخ ربیع الاول 1198 و مهر «محمد باقر بن محمد اسماعيل الحسینی» (بیضی)، محمد على؛ مهر: «و رفعناه مكانة عليا» (مربع)؛ جلد: گالینگور سبز، 153گ، اندازه: 24×18/5 سم [ف: 11 - 21]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1162ق؛ مصحح، مقابله شده؛ روی برگ اول آمده: «اشتريت هذا المجلد مع جلدها الأول في دارالسلطنة اصفهان في سنه 1162 في 19 شهر «ذیقعدة الحرام و کتب ...» با مهر «محمد اسمعيل» (چهار گوش)؛ مهر: حاج على اکبر نواب «الله اکبر» (چهارگوش)، «محمد اسمعيل» (بیضی)؛ جلد: تیماج سبز، قطع: رحلي [اوراق عتيق: 1- 272]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: و هو المهدي المنتظر الموجود عندنا و بوجوده قامت الدنيا و هم يقولون انه سيوجد في آخر الزمان شرح کتاب های الايمان و الكفر، الدعاء، فضل القرآن، العشرة و الروضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1200ق؛ تملک: فرهاد میرزا مورخ 1305ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج حنایی، 418گ، 35 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 24 - 339]
آغاز: برابر؛ انجام: لانها الصراط المستقيم الذي يصل مسالکه الی مقام القرب و الكرامة و يضل تار که عن کتاب التوحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: شیخ حسین شیخ زاده، جلد: مقوایی، 162گ (1-162)، 26سطر (12×17)، اندازه: 24×18سم [ف: 1- 56]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: صفات الذات صفات الذات عند الاشاعره ما قام به ... انه لا يخفى عليها المعلومات علم و منی حیث انه لا يخفى عليها المسموعات سمع و كذا البوقي فلما احدث کتاب الحجة و كتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 افتادگی: وسط و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 171گ، 30 سطر، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 5 - 2476]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: قوله انه كان يترب الكتاب وقال الاباس به يترب اما من الاتراب او من التتريب قال الجوهری ترب الشيء بالكسر ... على التراب اعتمادا على الله تعالى في ايصاله الى المقصدا و ذرو التراب على المكتوب جلد پنجم کتاب دعا و کتاب فضل القرآن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «ابن علینقی حسین 1246» (بیضی)؛ جلد: تیماج سرخ، 274 گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 5 - 2475]
تنها بخش اصول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی سفید، 179 گ، 27 سطر (12×11)، اندازه: 20×29/5سم [ف: 5 - 224]
آغاز: ... قوله: هل لهم فيما كتب في قلوبهم صنع؟ قال لا کتاب الدعاء تا کتاب العشره؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 100گ، 28 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 152]
آغاز: فقال: ان القرآن له ظهر و بطن فجميع ما حرم الله تعالى في قرآن؛ انجام: فلم يجدوا له قتله أعظم من النار القتلة بالكسر الهيئة.
شرح كتاب الروضة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 195 گ، 25 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 153]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: ابن عبد الكريم، فرهاد میرزا فرهاد بن (ولیعهد) در رجب 1305 مهر: «افوض امرى الى الله عبده احمد» (مستطیل)؛ جلد: تیماج زرشکی، 172گ، 35 سطر، اندازه: 34/3×21/5 سم [ف: 41 - 31]
آغاز: اختلاف الكلمة و الأخذ بالتقية للنجاة من شر الكفرة عن نصر الخثعمی؛ انجام: و الحديث ينقسم الى قسمين سنة فريضة الأخذ بها هدى و ترکها ضلالة مجموع الجملتين وصف. منتخب، خلاصه و گزیده «کتاب فضل العلم» از «شرح الكافي» محمدصالح مازندرانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ به علت ناقص بودن اول و آخر نسخه انتخاب کننده شناخته نشد، وی شرح و اسناد را خلاصه کرده و چکیده آن را آورده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 17 سطر، اندازه: 12/3 × 21/5 سم [ف: 5 - 740]
کتاب عقل و جهل و کتاب توحید تا اول کتاب الحجة؛ خط: نسخ جلی، كا: عبد الحسين کازرونی، تا: با تاریخ 1211ق، جا: شیراز؛ به دستور میرزا ابوالحسنا نواب ملا باشی با تملک وی به تاریخ 1211ق با مهر «لااله الاالله الملك الحق المبين عبده ابوالحسن» (بیضی)؛ افتادگی: آغاز؛ در اول نسخه نام میرزا خانلر، به ضمیمه اجازه روایتی شارح از محمد تقی مجلسی اصفهانی که بعد از رؤیت قسمتی از شرح در 1062 به وی اعطاء کرده در نیم صفحه، آغاز اجازه: «الحمدلله رب العالمين و بعد فلما تشرفت بمطالعة شرح الكافي لثقة الاسلام»؛ مهر: «نصر الله بن عبدالله» (مربع)؛ واقف: شهید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27 سطر، اندازه: 29×19سم [ف: - 113]
از آغاز تا آخر العشرة؛ كا: مهر علی، تا: ذیقعده 1224ق؛ بعد از آن فوائد هندسية و شرح عاشر مقالات اقلیدس از محمد باقر بن زین العابدین یزدی [تراثنا: س 2ش 3 - 153]
کتاب عقل و توحید ساخته پنج شنبه 1 رمضان 1064؛ خط: نسخ، كا: محسن بن شیخ على شراره عاملی، تا: پنج شنبه 15 ربیع الثانی 1226ق، محشی با نشان «هی مدظله» با مهر محمد صالح بن محمد اسماعيل بن محمد على؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 181 گ، 25 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: - 585]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن ترکها و نز ک الاخذ منهم واعتمد برایه و رای من اضله فعليه لعنة الله و الملائكة و لعنة اللاعنين تم كتاب العقل والحمدلله ... و يتلوه شرح كتاب التوحيد از ابتدا تا آخر کتاب عقل وفضل علم؛ خط: نسخ، كا: كاظم بن صفر على اصفهانی، تا: 27 رجب 1227ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج سرخ، 256 گ، 23-24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2474]
جزو یکم از خطبه تا کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، كا: على بن محمد خاری، تا: 1230ق، برای آقا سید حسن؛ کاغذ: فستقی جلد: میشن آلبالویی، 373گ، 21 سطر، اندازه: 14/7× 20/6سم [ف: 1- 317]
شرح كتاب الروضة؛ خط: نسخ، كا: محمد تقی بن ملا محمد صالح کاشانی اصفهانی، تا: شنبه 26 رجب 1263ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 170 گ، 26 سطر (20×14)، اندازه: 19×27سم [ف: 16 - 319]
کتاب العقل و العلم؛ بی کا، تا: 1285ق؛ قطع: رحلي [ف: - 168]
اصول کافی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ 1گ (7-1) [مختصر ف: - 471]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم قوله و الله ليسألنهم الله يوم القيمه عن ذلك سؤالا ... دل ظاهرا على ان من احلى له الايام ايضا مسئول و هو بعيد جدا ولا يبعد تخصيص السؤال بمن عداه و الله اعلم از کتاب العقل تا پایان کتاب الحجة؛ خط: نسخ، كا: شیر علی بن ذوالفقار علی اصطهباناتی، تا: 1300ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 9320 ص، 33 سطر، اندازه: 31×20سم [ف: 17 - 226]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و قوله ما احبيت الامارة الا يومئذ هو الذي حداه الى فعل ما فعل فهلک و اهلك. در حواشی نوشته شده از ابتدای کتاب «الحجة» تا اواخر «باب النص على امير المؤمنین»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ واقف: خانواده سید سعید طباطبایی، فروردین 1381؛ کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: گالینگور، 33 سطر، اندازه: 22×35سم [ف: 5 - 762]
آغاز: برابر الروضة؛ انجام: عاصية لله أخزاه الله و اكبه على وجهه في النار، و الحمدلله رب العالمين. کتاب الروضة؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: احتمالا سید ابوالحسن طالقانی، تا: 25 جمادی الثانی 1305ق، جا: سامراء؛ کاغذ: کاهی جلد: چرم قهوه ای، 42ص (278-319)، 19 و 20 سطر، اندازه: 23×18 سم [ف: 45 - 22]
آغاز: ... و بعد فيقول المفتقر الى رحمة ربه الغني محمد صالح
الطبری انی بعد اما شرحت ما تقدم من الكافي شرح اقبل عليه العالمون؛ انجام: دل ظاهرة على أن من احل له الإمام ايضا مسئول و هو بعيد جدا ولا يبعد تخصيص السؤال بما عداه و الله اعلم شرح كتاب الحجة؛ خط: ثلث، بی کا، بی تا؛ با علامت بلاغ و مقابله ای که توسط نورالدين محمد (فرزند شارح) از روی نسخه اصل انجام گرفته؛ تملک: نورالدين محمد بن محمد صالح مازندرانی، فرهاد بن ولیعهد 16 رمضان 1283؛ جلد: تیماج قهوه ای، 210گ، 25 سطر، اندازه: 18/5 × 24/5سم [ف: 25 - 133]
الروضه؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مقابله شده؛ قطع: رحلی [رشت و همدان: ف: - 1337]
جلد 2. از باب الاضطرار إلى الحجة تا پایان کتاب الدعاء؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ قطع: رحلی [رشت و همدان: ف: - 1337]
از اول کتاب تا «باب الهداية انها من الله»؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [دليل المخطوطات: 1 - 235]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حاجی ابراهیم العامری، بی تا؛ واقف: علیمردان خان تیموری (نصرت الملک)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 314گ، 27 سطر (18×11)، اندازه: 25×19سم [رشت و همدان: ف: - 1748]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی، کمل کتاب العقل و التوحيد از آغاز تا آخر کتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: چرم زرد، 200گ، 32 سطر، اندازه: 17 ×30 سم [مؤید: 2 - 310]
کتاب الدعاء و فضل القرآن و العشرة و شرح روضة الكافی؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن سید محمد حسینی خوراسگانی، بی تاب مصحح؛ تملک: آقا حسین در 1223؛ جلد: چرم قرمز، 261گ، 34 سطر، اندازه: 18/5 × 31/5سم [مؤيد: 1- 315]
شامل کتاب التوحيد، و باب حدوث العالم تا آخر کتاب الحجة؛ بی کا، بی تا؛ تملک: فرهنگ در 1358 [تراثنا: س 13 ش 2 و 3 - 351]
از اول کتاب تا آخر کتاب حجة؛ بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف [ف: - 22]
آغاز: بسمله و به ثقتي. الحمدلله رب العالمين؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 355]
آغاز: برابر؛ انجام: لان الجبر عندنا منفی کمل کتاب العقل و التوحيد ... محمد بن يعقوب الكليني رحمه الله تعالی ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 355]
آغاز: برابر کتاب الايمان و الكفر؛ انجام: من اسباب المحو التي ذكرنا بعضها تم الكتاب العشره ... ان شاء الله تعالی تم
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 355]
بخشهایی پراکنده است. ملا صالح قزوینی؛ بی کا، بی تا [ف: 5 -224]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: و هو بعيد تخصيص السؤال عن عداه و الله اعلم تمت الكتاب بعون الملک الوهاب في تاريخ شانزدهم.
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 355]
دوره کامل در هفت جلد جلد اول و دوم و سوم و چهارم و پنجم و ششم تا آخر شرح اصول کافی و جلد هفتم که شرح روضه کافی؛ بی کا، بی تا، در پایان نسخه آقا هادی فرزند مؤلف به خط خود نوشته که: «با دقت با خط پدرم مقابله کردم ...» شاید خود کتاب هم به خط آقا هادی باشد [نشریه: 7 - 536]
بی کا، بی تا [نشریه: 7- 516]
بخش مسائل اخلاق؛ بی کا، بی تا؛ محشی از قاضی بیضاوی و غیره [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 29×17/3 سم [رایانه]
آغاز: (چهار برگی از کتاب الايمان و الكفر افتاده) العبد الظالم الان الاخلاص مرتبة عالية للعلماء لا يمكن حصوله بدون العلم بالمطالب و بالايمان؛ انجام: در میانه باب (التوبة افتاده) قوله كان رسول الله ص يتوب إلى الله عزوجل كل يوم سبعين مرة فيه ترغيب في التوبة ... لم يكن من ذنب تاب و اناب اذ يرجع إلى الحق قوله
خط نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام ؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: میشن سبز، 291گ، 21 سطر، اندازه: 25/9×18/7 سم [ف: 1- 317]
شامل کتاب عقل و جهل؛ خط: نسخ جلی، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 24 سطر، اندازه: 19×24/5سم [ف: - 105]
از کتاب جنائز تا باب 97 کتاب الحجة؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی از شارح با عبارت «منه سلمه الله»؛ جلد: تیماج مشکی، 27 سطر، اندازه: 20×29 سم [ف: - 114]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: اذبنا يعرفون وعده و وعید وصراطه وغايته وجودهم وبنا يحتج الله تعالى عليهم يوم القيامة لئلا يقولوا انا کنا عن هذا غافلين اصول کافی از کتاب التوحید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب؛ جلد: تیماج قهوه ای، 164گ، 19 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 5 - 2476]
آغاز: برابر؛ انجام: فقال لایا فضیل ان الله اذا اراد بعبد خيرة القصد اخراجه من الشقاوة تفضلا ولطفا امر ملكا فاخذ بعنقه فادخله في هذا الامر طايعا اذا لم يبلغ اللطف حد الكمال او کارها اذا بلغه و لم يبلغ حد الجبر عندنا منفی کتاب عقل و توحید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور سبز، 452گ، 22 سطر، اندازه: 25×19سم [ف مخ - 3 - 1248]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: فقال لایا فضيل أن الله اذا اراد بعبد خيرة لقصد اخراجه من الشقاوة تفضلا و لطفا امر ملكا فاخذ فادخله في هذا الامر طايعا اذا لم يبلغ اللطف حد الكمال او کارها اذا بلغه و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی کتاب عقل و توحید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، یادداشت حسین بن يوسف الله وردی سال 1358 بر تملك كتاب؛ جلد: مقوا، 256گ، 25 سطر، اندازه: 25×13سم [ف مخ - 3 - 1248]
آغاز: برابر کتاب التوحيد؛ انجام: فقال لایا فضيل ان الله اذا اراد بعيد خيرة لقصد اخراجه من الشقاوة تفضلا ولطفا امر ملكة فاخذ بعنقه فادخله في هذا الامر طايعا اذا لم يبلغ اللطف حد الكمال او کارها اذا بلغه و لم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی. کتاب توحید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «لا اله الله الملک الحق المبين عبده اسماعیل 1230» (مربع)، «المهدی من اهتديت ...) جلد: تیماج قهوه ای مذهب، (ترنج با سجع «السلطان ابوالحسن علی بن موسی الرضا»)، 166گ، 23 سطر، اندازه: 19×25سم [ف مخ - 3 - 1247]
آغاز: برابر کتاب الحجة؛ انجام: بل الخيرية و عدمها باعتبار المغفرة و عدم القبول، هذا آخر ما أردنا شرحه من كتاب الإيمان و الكفر ...
جلد اول کتاب و اصول را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانیهای «خليل» و «اسماعیل» و «وافی» و جز اینها؛ تاریخ وقف: 1252؛ جلد: تیماج قرمز، 425گ، 29 سطر، اندازه: 23×36/5 سم [ف: 7- 287]
آغاز: برابر کتاب الدعاء؛ انجام: برابر کتاب الدعاء و کتاب فضل القرآن و کتاب العشره و کتاب الروضه؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج زرشکی، 400گ، 23 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 5 - 187]
آغاز: برابر؛ انجام: و لا يقدح عدم علمه في صحتها لان الواجب از اول کتاب تا اواخر باب اختلاف حدیث؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ واقف: مهدی سبزواری، ربيع الثانی 1112؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج مشکی، 171 گ، 25 سطر، اندازه: 17×24/5سم [ف: 5 - 188]
آغاز: برابر؛ انجام: لان الجبر عندنا منفی از اول تا آخر کتاب «عقل و توحید»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 265گ، 29 سطر، اندازه: 33×22سم [ف: 5 - 186]
آغاز: برابر؛ انجام: ولم يبلغ حد الجبر لان الجبر عندنا منفی کمل کتاب العقل و التوحيد من كتاب الكافي يتلوه الحجة الجزء الثاني. از اول تا آخر کتاب توحید؛ خط: ثلث، بی کا، بی تا؛ مصحح، مقابله شده، محشی از یوسف که احتمالا پسر مؤلف می باشد، این حواشی مفصل و به خط خود محشی می باشد؛ جلد: تیماج مشکی، 295گ، 31 سطر، اندازه: 35×18سم [ف: - 213]
آغاز: برابر کتاب الدعا؛ انجام: برابر شرح کتاب های دعا، فضل قرآن، عشرة از اصول کافی و تمامی کتاب روضه؛ خط: نسخ، كا: ابوالفتح بن سید محمد حسینی خوراسکانی، بی تا؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 269گ، 33 سطر (23×11)، اندازه: 30×18/2 سم [ف: 19 - 137]
بخش روضه کافی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ مصحح؛ جلد: تیماج سبز، 291گ، 24 سطر، اندازه: 25×18/5 سم [ف: 5 - 113]
آغاز : القاصرة عن ادراک حقيقة صفاته کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: آغاز؛ مهر : «عبده محمد باقر بن محمد حسین» (مربع)؛ جلد: تیماج قرمز، 177گ، 25 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 1 - 92]
کتاب عقل و علم، خط: نسخ، كا: دختر مؤلف، بی تا، در پایان نسخه چنین آمده: «كتبته الامة الفقيرة الحقيرة المحتاج إلى الله الغني زکی بنت مولانا محمد صالح مازندرانی غفر الله له ..؟
171 گ، 25 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 1- 156]
قطعه ای از کتاب الحجه پس از آن مقداری از جلد ششم بحار پس از آن قطعه ای از کتاب العقل و التوحيد گویا شرح ملا خليل قزوینی به مناسبت شباهت خط و کاغذ یکجا صحافی شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 222گ، اندازه: 31×19/5 سم [ف: 20 - 279]
کتاب الروضه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ «مهر عبده عبد الجواد بن محمد علی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 524گ، 19 سطر، اندازه: 19×25/5سم [ف: 25 - 24]
Š.-ul-kāfi = š.-u forūʻ-il-kāfi
مازندرانی، محمد هادي بن محمد صالح، - 1120 قمری
māzandarānī, mohammad hādī ebn-e mohammad sāleh (-1709)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329ق)
تاریخ تأليف: 11 ربیع الاول 1096ق
شرح نسبتا مفصلی است بر کتاب کافی مرحوم کلینی با ایراد روایات مناسب و اقوال فقهاء در هر باب. این شرح بنا به گفته الذریعه فقط بر بخش فروع کافی نگاشته شده است. آغاز: بسمله، كتاب الطهارة. الكتاب فعال من الكتب و هو الجمع سمی به المكتوبات المخصوصة لاشتمالها على المسائل المتكثرة و هو ايضا مصدر مزيد من المجرد ...
[دنا 986/6 (8 نسخه)؛ الذريعة 38/13 و 28/14 رقم 1589]
آغاز: برابر؛ انجام: لانا نقول الامر بقضاء الصلوة ايضا من باب الندب و الاستحباب و منها غسل قاضى صلاة الكسوف و الخسوف اذا تركها متعمدا مع استيعاب القرض فقد حكى العلامة از آغاز كتاب الطهارة تا پایان کتاب الجنائز؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ جلد: تیماج مشکی، 134 گ، 18 سطر، اندازه: 24×17سم [محدث ارموی مخ: 2 - 862]
آغاز: بسملة. الحج بفتح الحاء و کسرها و كذا الحجة في اللغة القصد و شرعا قصد بيت الله الحرام لأداء مناسک مخصوصة و قيل هو القصد الى مشاعر مخصوصة لأداء مناسک مخصوصة؛ انجام: و في الروضة كرامات عجيبة بل معجزات غريبة. لقد وقع الفراغ من اتمام هذا المجلد في يوم الثلثا الثاني عشر من شهر رمضان المبارک من شهور سنة 1106 على يد مؤلفه محمد هادی بن محمد صالح المازندرانی کتاب الحج و الزيارات؛ خط: نستعلیق ریز، کاتب = مؤلف، تا: 12 رمضان 1106ق؛ در ص ع آمده «شرح فروع در سه مجلد خط مؤلف رحمه، قیمت بیست و دو قران» (به سیاق)، سرگذشت او به خط دارنده نسخه یحیی بن محمد شفیع اصفهانی در ذیحجه 1303 در ص ع هست؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 124گ، 23 سطر (18×9/5)، اندازه: 17/5 × 25/5سم [ف: 15- 4167]
نخستین عنوان «باب اطلاق القول با نه شیء» و بازپسین عنوان «باب الاستطاعة» است از کتاب العقل و التوحيد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام آغاز در شرح حديث فرجه و انجام در استطاعت افتاده [نشریه: 7 - 184]
آغاز: برابر؛ انجام: قال لا يوم الحضرى المسافر الحضرى فان ابتلي شيء من ذلک فامر قوما حاضرين فاذا اتم رکعتین سلم ثم اخذ بید بعضهم فقدمه فافهم و ... از طهارت است تا نیمه های صلاة المسافر؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ با یادداشت عبد الحسين بن محمد رحیم در جمادی الثانی 1329 در شناساندن شارح؛ واقف: سید محمد رضوی خراسانی، 1283؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 245گ، 26 سطر، اندازه: 30/2×19/3 سم [ف: 1 - 314]
آغاز: برابر؛ انجام: و اسقنابکا سهم و الحمدلله رب العالمين ... المعصومين و انا العبد محمد هادی بن محمد صالح المازندرانی تم فرغت من تحرير هذه النسخة بعد المراجعة با الأصل في شهر محرم الحرام 1114. طهارت است و خبائز؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1114ق؛ از روی نسخه اصل؛ محشی با نشان «منه عفى عنه»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 200گ، 16 سطر (18×9)، اندازه: 25×16سم [ف: 8 - 438]
آغاز: بسمله المخصوصة لاشتمالها على المسائل المتكثرة و هو ايضا مصدر مزید مشتق من المجرد لموافقته له في الحروف الأصلية والمعنى او لطهارة مصدر طهر بالضم وهي لغة؛ انجام: فقال الاتسمعون أن الله لا يعذب بدمع العين و لايحزن القلب ولكن يعذب بهذا و اشار الى لسانه أو يرحم قد فرغت من شرح ... و اوردنا حوضهم ... و صلی الله على خير خلقه محمد و آله المعصومين. شرح كتاب طهارت و جنائز فروع کافی؛ خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن حاجی محمد قلی، تا: ربيع الثانی 1131ق، حسب فرموده آقا محمد حسین؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 291گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 3 - 1294]
آغاز: کتاب الزكاة الزكاة تطلق لغة على النما و على الطهارة يقال زكا المال اذا نما و قال تعالى شأنه: «اقتلت نفسا زكية» و شرعا القدر المعلوم من المال الواجب شرح كتاب زكات، صوم و حج؛ خط: نسخ، كا: ناصر بن احمد بن على بن جعفر بحرانی زنوزی، تا: جمعه 13 جمادی الثانی 1134ق، به امر عموی خود شیخ یوسف بن مقدس على بن جعفر بحرانی زنوزی در شاه جهان آباد؛ مصحح؛ مهر: «عماد الدين» (مربع)؛ جلد: تیماج شتری مذهب، 264 گ، 31 سطر، اندازه: 16/5 × 17/5 سم [ف: 1- 123]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:969
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 214]
š.-ol-kāfī
قزوینی، محمد مهدی بن علی اصغر، - 1129 قمری
qazvīnī, mohammad mahdī ebn-e ‘alī asqar (- 1717)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
تاریخ تألیف: شوال 1064ق
شرح روضه است.
آغاز: بسمله. الحمدلله جامع الشتات مؤلف المتفرقات ... و بعد فيقول ... ابن علی اصغر محمد المدعو بمهدي القزوینی.
تهران؛ ملک، شماره نسخه:1946
آغاز: برابر؛ انجام: به انجام رسید کتاب الروضة و سپاس الله راست ... في اوائل شوال سنة أربع وستين و الف الهجرية. شرح روضه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 2 ربیع الثانی 1084ق، جا: قزوین؛ مقابله کرده محمد حسین بن افضل بیک در 19 شوال 1124؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سرخ، 582گ، 25 سطر، اندازه: 27/5×15/2 سم [ف: 3 - 516]
š.-ul-kāfi
بختیاری حویزی، یعقوب بن ابراهيم، - 1150 قمری
ba×tīyārī hovayzī, ya‘qūb ebn-e ebrāhīm (- 1738)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
نسخه از این شرح که مشتمل بر ابواب زكات تا اواخر اطعمه و اشربه است در کتابخانه مدرسه بروجردی در نجف معرفی شده (الذریعه ج14 ص 28)، بنابراین شرح مزبور که به خط خود شارح تحریر شده از کتب کمیاب و نادر الوجود و ممتاز می باشد.
اصفهان؛ عمومی اصفهان (فرهنگ سابق)؛ شماره نسخه:2828
فروع: کتاب صلوة و طهارة؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: چهارشنبه 25 ذیحجه 1118ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 331ص، 19 سطر (19×11)، اندازه: 29×19سم [ف: 1 - 265]
š.-ul-kāfī
جیلانی، محمد رفیع بن فرج، - 1160 ؟ قمری
jīlānī, mohammad rafi* ebn-e faraj (- 1747)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
شرحی است بر «کافی» ثقة الاسلام کلینی که به قول شارح شرح احادیث است به حدیث، با نقل كلمات بزرگان و بیان بعضی لغات مشکله و شرح روات احادیث و ... و در ضمن اشعاری مناسب مطلب از خود افزوده است.
[الذريعة 28/14 رقم 1588]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2094
آغاز: الحمدلله الحفي الكافي العالم بالجلي والخافي والصلاة على النبي الصفى الصافي والولي الوصى الوافی؛ انجام: قوله في الظهور التي فيها ذكر الله في القاموس في فصل الظاء المعجمة الظهور بالتحريک متاع البيت از ابتداء تا پایان کتاب العشرة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، در عصر مؤلف؛ مصحح، با دو نوع امضای بلاغ، محشی با عنوان «منه مدظله العالی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 213 گ، 26 سطر، اندازه: 20×29 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 860]
š.-ul-kāfi
احمد شريف بن مولی کمال شیرازی، ق 12 قمری
ahmad šarīf ebn-e mawlā kamāl-e šīrāzī (- 18c)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی
نسخه شرح كتاب التوحید است و در روز سه شنبه دهه اول ربیع الأول ساخته شده است.
آغاز: بسمله. و به ثقتي. الحمدلله الذي جل عن مطارح اضواء الفكر جلاله ... و بعد فيقول ... ابن كمال احمد الشريف الشیرازی.
تهران؛ لغت نامه دهخدا، شماره نسخه: 179
آغاز: برابر؛ انجام: و صحبه الاخيار.
خط: نسخ، كا: على بن علی شوشتری، تا: 1122ق؛ با سرلوح زیبا، دو صفحه نخستین حاشیه سازی شده با گل و بوته زرین و مجدول به زر؛ جلد: تیماج تریاکی مذهب، قطع: رحلی [نشریه: 3 - 55]
عربی
.-ul-kafi = hadit-ul-harr-i wa-1-bard
حسینی عاملی، محمد شفیع بن محمد، ق 12 قمری
hoseynī ‘āmelī, mohammad šafi' ebn-e mohammad ( 18c)
وابسته به: الكافی كلینی، محمد بن يعقوب (-329)
در آن تنها حديث الحر و البرد را شرح کرده و این نسخه را به خط خود در 1115ق نوشته است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:5708
آغاز: بسمله، يا نور النور لك الحمد و الثناء یا جلى الظهور انت المبدء و المنتهی ... و بعد فيقول ... [ابن] بهاء الدين محمد محمد شفيع الحسيني اني لما تشرفت بمباحثة كتاب روضة الكافي للشيخ؛ انجام: لا يمنع من صحة الأحكام بحسب الغلبة هذا آخر ما تيسر ایراده في توضيح الخبر مما أفاض على من الطاف الخالق الأكبر. كتبه بيده ابن بهاء الدين محمد طاب ثراه محمد شفیع الحسینی في سنة 1115.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1115ق؛ مهر: محمد هادی حسینی (چهار گوش)؛ با ستایش محمد خلیل از این کتاب؛ کاغذ: فستقی جلد: میشن قهوه ای، 35گ، 17 سطر، اندازه: 22/5×15/9 سم [ف: 1-314]
S.-ul kafi = ta'liqat
نوری، محمد حسین بن یحیی، ق 12 قمری
nūrī, mohammad hoseyn ebn-e yahyā (- 180)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
تاریخ تأليف: شب 20 صفر 1096ق
از محمد حسین بن یحیی نوری شاگرد مجلسی و گزین کننده از کتاب صلاة بحار در 1127ق که در شب 20 صفر 1096 ساخته و گویا «التعليقات» نامیده می شود. [الذريعة 182/6 و 96/13]
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 30
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على اشرف المقربين محمد و آله الطيبين ... اما بعد فيقول المحتاج الى رحمة ربه الغني محمد حسین بن یحیی عفی الله عنهما؛ انجام: حتى يبعث الله رجلا منا وهو المهدي المنتظر الموجود عندنا و بوجوده قامت الدنيا جعلنا الله من أنصاره و اعوانه و رزقنا روية دولته و ادراک زمانه بمحمد سيد المرسلین و خاتم النبيين و آله الهادین و المهديين و الحمدلله رب العالمين تم شروع الروضة بعون الله و توفيقه ... کتاب الروضة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 25 سطر (12/5 × 20/5) [ف: - 781]
š.-ul-kāfī
گیلانی، نظر علی بن محسن، - 1217 قمری
gīlānī, nazar 'alī ebn-e mohsen (- 1803)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
شرح متوسط (از نظر حجم و متینی) است بر کتاب توحید از کتاب اصول کافی مرحوم کلینی که گاهی هم متعرض بحث در رجال حدیث میشود. مؤلف در استفاده از مبانی کلامی و فلسفی حد وسط را انتخاب نموده، و از مرحوم ملا صدرا به عنوان «صدر الحكما» نقل می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11144
آغاز: فنقول، قال المصنف طاب ثراه، کتاب التوحید، اعلم انك ستعلم أن للتوحيد معان متعددة؛ انجام: و هذا آخر ما اردنا من شرح الروايات و تاويل الأحاديث و الايات مع نهاية تشویش الباب و کمال الاستعجال خط شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: احتمالا 1206ق؛ مصحح، محشی، مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ساغری مشکی، 187 گ، 24 سطر (18/5×9/5)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 28-209]
š.-ul-kāfī = at-ta‘līq-u ‘ala-l-kāfī = al-fihris-ulmuwḍū‘ī li-l-kāfī
آباده ای، محمد جعفر بن محمد صفی، - 1280 قمری
ābāde'ī, mohammad ja'far ebn-e mohammad safi (1864)
مؤلف، در دیباچه کتاب، اظهار نموده که کتاب شریف کافی، از دقیق ترین آثار شیعه است؛ ليکن برخی از مردم از بعضی از عناوین مندرج در ذیل ابواب، اطلاع کافی ندارد. بر همین اساس، مؤلف با ذکر فهرست ابواب کتاب کافی از آغاز تا انجام، به عناوین یاد شده در ذیل باب اشاره نموده و مفاهیم آنان را یاد آوری می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14295
آغاز: الحمدلله الذي جعل العقل حجة [...] قواعد الجاهلية من سفقة كفانة الإسلام و نفذت إرادته السريعة و رحمته الواسعة بإذهاب؛ انجام: و فيه أن الدنيا لا تذهب متى نبعث الله عزوجل رجلا منها أهل البيت يعمل بكتاب الله لا يرى فيكم منكرة الا إنكره تم کتاب الروضه خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح،
دارای قلم خوردگی، وقف نامه مؤلف، برای اولاد ذكود خود؛ واقف: آباده ای، محمد جعفر بن محمد صفی؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: روغنی، مذهب، 100گ، 28 سطر، اندازه: 26615سم [ف: 36-123]
š.-ul-kāfi
لنکرانی، عبدالعزيز، ق13 قمری
lankarānī, ‘abd-ol-'azīz (- 19c)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن یعقوب (-329)
تألیف شیخ عبدالعزيز ترک لنکرانی مجاور بقعه متبرکه مشهد که در آنجا مدفون است.
اصول است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، 431گ، 15 سطر، اندازه: 18/4×11/5 سم [ف: 1- 316]
جلد 2، از باب 22 کتاب التوحيد (باب النوادر) تا باب دهم کتاب الحجة، حدیث 499 بدین گونه: «الألواح القدرية يعني قلوب الملائكة العمالة - و احسانا منه الى ولا اله الا هو»؛ خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، تا: آغاز قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 302گ، 15 سطر، اندازه: 18/6×11/5 سم [ف: 1 - 316]
S.-e kafi
تقوی بهبهانی، ضياء الدين، 1320 - 1388 قمری
taqavī behbahānī, zīyā’-od-dīn (1902 - 1968)
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 16749
آغاز: بسمله تعالى، ق الشيخ في الشفا ان العلوم، انجام: معلولا للاخر بلی کلاهما معلولان لعله ثالثه.
خط: نستعلیق تحریری، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14 [رایانه]
S.-ul-kafi
نجفی، هاشم
najafi, hasem
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
در این شرح با عناوین «السند» و «اللغة» و «المتن» احادیث شرح شده و در قسمت اخیر به گفته های بزرگان از محدثین و فقها اشاره می شود و گاهی در آنها رد و ایراد می کند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 8541
قطعه ای از کتاب طهارت می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ تملك: عبدالنبی بن حاج على کاظمی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 140گ، 17 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 22 - 118]
š.-ul-kāfi
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن یعقوب (-329)
ناشناخته
آغاز: بسمله و به نستعین، کتاب الايمان و الكفر قدم الايمان لانه الاصل و الاهم و المقصود ... قوله باب طينة المؤمن و الكافر ... طينة الرجل خلقه واصله يقال طانه الله على طينته؛ انجام: و قد اشار (علیه السلام) الى ان صدور الذنب من المؤمنين مبني على المصلحة. شرح کتاب ایمان و کفر از جلد اول کتاب اصول کافی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: محمد علی پاک زمان؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 285گ، 21سطر (17×10)، اندازه: 18×24/5 سم [ف: 1- 373]
گزارشی است از بخش الروضة از الکافی کلینی از شارحی که وی را عجالة نشناختم، ظاهرة شرح ارزنده و در خور اعتنایی است؛ كا: محمد زمان شهمیرزادی، تا: 1088ق [اوراق عتیق: 1 - 246]
آغاز: کتاب الطهارة. باب طهور الماء. قال أبو جعفر محمد بن يعقوب الکلینی تغمده الله ... حدثنی علی بن ابراهيم بن هاشم عن ابيه عن النوفل عن السكون عن ابی عبدالله عليه السلام. قال قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) الماء يطهر ولا يطهر. «محمد بن یحیی» و غیره عن محمد؛ انجام: تسعة في التجارة و واحدة في غيرها. تم الكتاب المعيشة من الكافي تأليف ابو جعفر ... الكليني ... محمد کاظم ...
خط: نسخ خوش، كا: محمد کاظم بن جهانگیر، تا: رجب 1098ق؛ محشی؛ واقف: محمد باقر علی رضا؛ 974ص، ابعاد متن: 23×12/25، اندازه: 21 ×30سم [عکسی: 1- 235]
آغاز: و يمحو اذا شرط بشرط مثلا عمره بثلاثين سنة؛ انجام: قال (علیه السلام) اریدان اعرف منزلك فانظر اليه قال هذه طريق منزلى وجه البحر (كذا). مختصر، خلاصه و گزیده شرح ملاصالح مازندرانی است که حاوی کتب دعا، فضل القرآن، عشرة و روضه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: فاضل خان، 1065؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 153گ، 22 سطر، اندازه: 11/7 ×18/5 سم [ف: 14 - 302]
بی کا، بی تا، خریداری از پوراندخت اربابی [رایانه]
توحید؛ بی کا، بی تا، خریداری از امرالله صفری [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
آغاز: تنبيه هذا هو الاصل و الافضل و التأخير رخصة و عن عبدالله بن سنان عن أبي عبد الله عليه السلام انه قال في الرجل يخرج زكاته ... باب الاتجاربها او بمال هي فيه و عزلها؛ انجام: باب اواني الخمر ... سألته عن الدن يكون فيه الخمر هل يصلح ان يكون فيه الخل او ماء او زیتون قال اذا غسل فلابأس تنبيه الغسل مطلق (فروع). كتاب الزكاة - اطعمه و اشربه. شرح مزجی مختصری است بر فروع کافی، بدین صورت که در ابواب مختلف، حدیثی که نیاز به توضیح دارد را می آورد و با عنوان «تنبیه» بیان مختصری درباره حدیث ارائه می دهد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ جلد: مقوا سبز، 266گ، 20 سطر، اندازه: 26×18سم [ف مخ - 1- 299]
Š.-ol-kāfī
وابسته به: الكافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
آغاز: باب البر بالوالدين، این بابی است در بیان فضیلت نیکی کردن به پدر و مادر و مصنف در این باب بیست و یک حدیث ذکر کرده انجام و هر چند در این مقام سخنهای بسیار باقی است ولیکن چون اطناب باعث ملال بود اكتفا باین قدر نمود جزء سوم از مجلد اول کتاب است و از باب البر بالوالدين شروع شده و به باب الإصرار على الذنب ختم می گردد. ترجمه و شرح مختصری است بر کتاب «کافی» ثقة الاسلام کلینی، در این شرح اول متن عربی حدیث با عنوان «حديث» پس از آن ترجمه تحت اللفظی با عنوان «ترجمه و شرح مختصر با عنوان «توضیح» آمده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با خط خوردگی، محشی با امضای «منه»؛ تملك: ابو طالب حسینی؛ جلد: تیماج زیتونی، 110گ، 22 سطر، اندازه: 19×25سم [ف: 5 - 2649]
انجام: اوبری است از آنچه او را انداخته اند بان. این مجلد یکی از مجلدات ترجمه ای است که میر حسین نامی از یکی از شروحی [با ملاحظه دیباچه و سبک نگارش کتاب به نظر می رسد که این کتاب خود شرحی است مستقل به فارسی نه ترجمه شرحی دیگر] (عبدالحسین حائری) که بر فروع کافی نوشته اند کرده است و در آغاز تنها چنین نوشته شده: «کتابخانه الحجة این جزو ثانیست که کتاب چهارم است از کتب کافی بعد از کتاب عقل و علم و توحيد تصنيف ابی حنیفه [این نسخه به طوری که یادداشت پشت برگ اول نشان می دهد، در دست زنی از پیروان اهل سنت و جماعت بوده و به نظر می رسد که این زن عالما یا جاهلا ابو جعفر را تبدیل به ابی حنیفه کرده از آنجا که علائم حک و اصلاح نیز به چشم می خورد (عبدالحسین حائری) محمد بن یعقوب کلینی قدس سرهما بترجمه میر حسین احسن الله اليها واتی کتابهما بيمينهما در بیان احتیاج بسوی حجت ظاهره از انبیا و اوصیا و در این کتاب هفتاد و هشت بابست مشتمل بر یک هزار و چهل و یک حدیث» در پایان نسخه کاتب نوشته است تمام شد جزء ثانی از کتاب «کافی» از این قرار این ترجمه لااقل مجلد دیگری که پیش از این است باید داشته باشد. درباره مترجم به هیچ وجه اطلاعی به دست نیامد زیرا کسی که به نعت یا تخلص حسینی معروف باشد یکی امیر حسین بن عالم هروی متخلص به حسینی شاعر و عارف مشهور اواخر قرن هفتم اوایل قرن ششم است و دیگر قاضی حسین بن معین الدین میبدی شارح معروف دیوان حضرت امیر (علیه السلام) و مؤلفات دیگر ست که در نیمه دوم قرون نهم می زیسته و دیگر حسین بن اسماعيل حسینی است که شرح دیگری به نظم و نثر بر دیوان حضرت امیر (علیه السلام) نوشته و در قرن دهم می زیسته و دیگر حاج محمد حسین بن محمد حسن شیرازی متخلص به حسینی شاعر معروف اوایل قرن سیزدهم متولد در 1184 و متوفی در 1249 است که اشترنامه و الهی نامه و خمسه او معروف است و ظاهرا از هیچ یک از این چهارتن نیست و اگر از یکی از ایشان باشد بیشتر می نماید که از امیر حسین هروی باشد زیرا که سبک انشاء این ترجمه قرن ششم را می رساند. این مجلد شامل هفتاد و هشت باب است و به مبحث غیبت منتهی می شود؛ خط: تحریری ، بی کا، تا: قرن 12؛ خط و کاغذ معمول قرن دوازدهم هندوستان؛ کاغذ: هندی شکری، جلد: میشن سرخ، 295ص، 19 سطر، اندازه: 19/5× 25/5سم [ف: 6 - 34]
آغاز: حديث اول: سألت أبا عبدالله (علیه السلام) عن الروح التي في آدم؛ انجام: امام عليه السلام ذکر کرد مثل آنچه را که مذکور شد از آیت دان بر حفظ دقت: این قسمت از صفحه 201 شروع می شود تا انتهای صفحه 202 می آید بعد از حاشیه 203 بقیه مطلب می آید تا حاشیه اول صفحه 227، در اینجا چهار حدیث از كتاب التوحيد اصول کافی (= باب بیست و یکم) راجع به روح آمده و سپس شرح شده بعد هفده حديث مختصر در بدا از کتاب توحيد (باب بیست و چهارم) نقل گردیده است و بالاخره مطالبی از باب های بیست و سوم و دوم بیان شده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 24 سطر (19×29)، اندازه: 38×25سم [ف: 5 - 354]
.-ul-kafi (maqalt-un min ...)
وابسته به: الکافی؛ کلینی، محمد بن يعقوب (-329)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10183/33
آغاز: بسمله اعلم ان ظاهر هذا الخبر فناء جميع المخلوقات عند انقضاء العالم؛ انجام: سیاتی عمدة الاخبار المتعلقة بتلك المباحث في كتاب الايمان و الكفر شاید شرح اصول کافی از ملاصدرا باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1111ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 56ص (382-437)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 32 - 221]
شرح الكافية-الموشح في شرح الكافية
شرح الكافية- حاشية الكافية
شرح الكافية - شرح اللغز
شرح الكافية- غاية الاختصار
شرح الكافيه- الفوائد الشافية على اعراب الكافية
شرح كافية- الجمل
شرح كافية- الصنايع
شرح كافيه- الوافية في شرح الكافية
شرح كافيه- تحفة الراغب
شرح کافیه- جامع الغموض و مخزن الاسرار و منبع الفيوض
شرح كافيه- شرح دیباجة الكافية
š.-ul-kāfiya
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570؟ - 646؟ قمری
ebn-e hājeb, oʻsmān ebn-e ‘omar (1175 - 1249)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرح بر کافیه. مؤلف و شارح یک تن است. گویا از خود ابن الحاجب چه در آن آمده است: «الشرح للمصنف»، عنوانها قوله» است.
چاپ: لاهور، سنگی، 1305ق، وزیری، 456ص
[دنا 988/6؛ کشف الظنون 1370/2]
آغاز: و الزنة و هذا العدل و ان كان تقدیریا اذ ليس لنا قاطعة و غالبة عدل عنهما تحقیق و انما وجب المصير اليه للعلم بانهم لا يبنون الا المانع من الاعراب؛ انجام: و حاصل ذلك انهم قدروها معدومة من اصلها بخلاف التنوين في مثل قولك قاض و غاز فان الفصيح ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک: محمد صادق به سال 1062ق؛ جلد: تیماج مشکی، 37گ، 29 سطر، اندازه: 12×20/5سم [ف: 28 - 210]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 68 افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ تملک: فتح الدين بن محمد مقیم، محمد بن محمد تقی؛ مهر: محمد بن أخی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 351گ، 21 سطر (15×7/5)، اندازه: 22×12سم [ف: 17 - 46]
بی کا، بی تا؛ خریداری از علی جدی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از محمدرضا فرید تنکابنی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از نادر طاهایی [رایانه]
š.-ol-kāfiya
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570؟ - 646 ؟ قمری
ebn-e hājeb, “osmān ebn-e ‘omar (1175 - 1249)
شرح غیر معروف کافیه ابن حاجب و چاپ نشده.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16919
آغاز: بسمله. بعد تحمید خدا، تمجید احمد، نعت آل؛ انجام: و شاید که لازم آید که در وسط کلمه بود و بعد از او نشاید که لازم آید جهه آن که اعراب فعل جاری بر حرف حرفی شود که کلمه دیگر است حقیقتا بی کا، تا: 7 جمادی الاول 1049ق؛ جلد: مقوا با روکش چرمی، 458ص، 16 سطر (13×7)، اندازه: 18712 سم [ف: 47/1 - 32]
Š.-ul-kāfīya = š.-u radi
رضی الدین استر آبادی، محمد بن حسن، 686؟ قمری
razī-yod-dīn-e estarābādī, mohammad ebn-e hasan ( 1288)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الأدب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تاریخ تألیف: شوال 686ق؛ محل تأليف: مدینه منوره
از میان شروح متعددی که بر کتاب مختصر و بسیار مشهور کافیه در نحو از تألیفات امام جمال الدين ابو عمر و عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب نوشته شده، شرحی که بیش از همه مطبوع و از حیث جامعیت و تحقیق و حسن تعلیل عدیم المثل و عدیم النظیر افتاده شرح امام فاضل علامه نجم الائمه رضي الدين
محمد بن حسن استرابادی از کبار ائمه نحو و از فحول مشاهير و معارف علمای شیعه است که چنان که خود در آخر کتاب تصریح کرده. بنای کتاب چنان که شارح علامه به طور فحوى قرار داده بر دو مجلد است که پس از بحث درباره معربات در مجلد اول و مبنیات در مجلد اخیر بلافاصله به شرح احکام هاء سکت و حرف تذکر و سین کسکسه و حرف انکار در ذیل آن پرداخته است. این شرح به واسطه اعتبار و اهمیت بخصوصی که داشته از همان زمان تأليف دائما مورد توجه و مراجعه فضلا و علمای نحو و ادب بوده، به همین جهت علامه سید شریف جرجانی بر آن حواشی و تعليقات نوشته و امام عبد القادر بغدادی (1093-1030ق) نیز در شرح شواهد آن کتاب نفیس و مفصل و مبسوط خزانة الادب را تألیف کرده است. (غلامعلی عرفانیان) وی سه شرح بر کافیه نگاشته است: شرح کبیر که آن را «بسيط» گویند، متوسط که «وافيه» خوانده می شود و معمول و متداول هم همین شرح «صغير» می باشد.
آغاز: الحمدلله الذي جلت آلاءوه عن ان تحاط بعال و تعالت كبرياءه عن ان تشتمل بحل تأیمت في موامی معرفته سابلة الافهام
انجام: و لايلي هذه الزيادة هاء السكت بخلاف زيادة الانكار لان هذه انما نراد اذا لم يقصد الوقف و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع الماب و الصلوة على رسوله و آله و متابعيه اجمعين.
چاپ: مشار عربی، ص 560؛ دو جلد استانبول 1275ق. و 1310ق؛ 1292 ق در یک جلد؛ دو جزء در یک جلد در ایران 1268 ق و 1271ق؛ لکهنو 1280ق؛ قازان 1885م و 1896م؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1298ق، رحلی، 327+1صص؛ تهران، بی ناشر، 1275ق؛ دارالسلطنه تبریز، سنگی، 1274، رحلی 1+327صص اعلام زرکلی 317/6؛ کشف الظنون 1370/2 و ج 24902؛ معجم المطبوعات -941، الذريعة 30/14 ش 1597؛ کشف الحجب 348؛ دنا 989/6 -1993 (146 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 253/2]
آغاز: بل لم استمع الى قولهم لان مطلوبهم هذا لا يليق بحالی و لا يتأتی ادنی منه من ...
خط: نسخ، شکسته، بی کا، تا: 8 ذیحجه 683ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ یادداشتی از «محمد بن محمد على خوانساری» درباره فوت مرحوم مؤلف در سنه 686 آمده و تاریخ کتابت کتاب را همزان با فوت مؤلف می داند؛ محشی با رمز «5»، کاغذ مغز پسته ای، جلد: تیماج قرمز، 195 گ، 31 سطر، اندازه: 17/5 × 27سم [ف: 1 - 46]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:27
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 38]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 688ق؛ مهر: «عمل ظريف محمد صحاف 1217»؛ جلد: تیماج مذهب، 538گ، 17 سطر، اندازه: 15/5 × 24/5سم [ف: 1 - 131]
آغاز: برابر؛ انجام: ظرف زمان لاضافتها الى الجملة مما يجيء من باب ... الظروف المبينة ان شاء الله تعالی. جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 701 ق، جا: الحضرة المقدسة الغروية؛ افتادگی: وسط؛ 310 گ، 23 سطر [ف: - 64]
خط: نسخ، كا: اوحد بن احمد سیواسی، تا: 14 ذیقعده 729ق؛ قطع: وزيري [رشت و همدان: ف: - 1337]
کتابخانه حجة الاسلام گلپایگانی شماره نسخه: 92 آغاز: و النقل عن الظاهرية بمنعه في القرآن و الحديث نقله الامام عن ابن داود الظاهری؛ انجام: فان تعلقه بمتعلقاته لا يوجب اثر فضلا عن كونه مختلفة لم استشهد
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ 119، 25 سطر، اندازه: 25×16/5 سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 68]
آغاز: بسمله. قال الشيخ العلامة او حد عصره حجة العرب و فخرهم جمال الدين ابو عمر و عثمان بن ابی بکر المالکی المعروف بابن الحاجب ره قوله: لفظ وضع لمعنى مفرد، قوله لفظ يشتمل الكلمة و غيرها لانه لما يتلفظ به سواء؛ انجام: نون التاكيد خفيفة ساكنة ثقيلة مفتوحة مع غير الالف الى آخره هي نون التي يلحق آخر صيغ الأمر و المضارع التاكدهما و هي خفيفة ساكنة ... و ما كانوا حذفوه لاجلها من حرف علة او حرف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «س، ح، امالی، شرح المفصل»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 186 گ، 17 سطر (6/5×14/5)، اندازه: 12×21/5سم [ف: - 586]
از مبحث موصولات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 مجدول؛ 190گ، اندازه: 23×15 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 8 و 9 [مختصر ف: - 504]
آغاز: الرفع و النصب دون حالتي الجر؛ انجام: لان القسم موضع خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: سید مهدی همدانی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی، 110، 23 سطر (16×10)، اندازه: 20×14سم [ف: 3 - 868]
آغاز: الموصولات الموصول مالا يتم جزء الا بصلة وعائد انتصاب جزء على أنه خبريتم لتضمينه معني يصير جلد دوم کتاب از موصولات تا آخر؛ خط: نسخ، كا: محمد بن
طاهر بن حبیب عجمی، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده جوادبن محمدرضا» (بیضی)؛ تملك: حیدر قلی بن نور محمد خان کابلی به سال 1361 و محمد شیخی بن موسی طرسوسی حسینی، محمد بن اسماعیل به سال 1026؛ جلد: تیماج مشکی، 212 گ، 27 سطر، اندازه: 19×27/5سم
[محدث ارموی مخ: 2 - 864]
آغاز: عقلا لا وضعا و بقوله لمعنى عما صيغ؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 19 افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 238 گ، 23 سطر، اندازه: 23×14/5 سم [ف: 12-212]
آغاز: برابر؛ انجام: نحو هذا سيفيق اذا اردت ... و تقول في قد فعل ... قدی والی ...
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، تیر 1381؛ جلد: تیماج مشکی، 515گ، 25 سطر، اندازه: 15/5 ×24سم اهدائی رهبر: 10 - 265]
آغاز: ... الحركة و هي بعض حروف المد صارف حرف مد تامة و إنما؛ انجام: إن ذلك في المصدر معرفة على إنه مفعول له عند الحجازيين ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ محشي احتمالا از «میر سید شریف جرجانی»؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم قهوه ای، مذهب، 295گ، 32 سطر (17×7)، اندازه: 12/5×21/5سم [ف: 36 - 372]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: از 812ق؛ تملك: محمود طباطبائی مورخ 1250 غالبا با حاشیه کاغذ: سمرقندی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: ماشی، 256گ، 31 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 1- 197]
آغاز: برابر
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: 823ق؛ با کتیبه و شمسه مذهب مرصع؛ از موقوفات رمضانيه 1230؛ جلد: تیماج مذهب، 330ص، 27 سطر، اندازه: 18×27/5سم [ف: - 55]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:250
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 284]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 28 شعبان 828ق؛ مصحح؛ تملک: محمد اسماعيل بن محمد باقر حسینی امام جماعت مسجد جامع جدید عباسی که به سال 1202 به واسطه میرزا علی نقی نائب الصداره خریده، علم الهدی بن مطهر بن نورالدين بن علم الهدی بن عبدالباقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 340گ، 29 سطر، اندازه: 26×17سم [محدث ارموی مخ: 2 - 864]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ محمد بن شیخ رشیدالدین ترمذی، تا: 829ق؛ مصحح، محشی با استفاده از کتبی همچون شرح سید شریف و تفتازانی بر مفتاح و شرح مغني اللبيب و موشح و حاشیه چلبی بر تلويح و حاشیه هندی و با امضای «سید عبدالله» و «محرر»؛ تملک: عوض بن حاجی محمد به سال 1083، جعفر بن اسماعيل مدنی برزنجی به سال 1278 با مهر «السيد جعفر البرزنجی»؛ یادداشت محمد بن طيب بن عبدالباقی به سال 1201 با مهر «بحمدالله که نامم شد محمد»، یادداشت احمد بن محمود؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج خردلی، 281گ، 29 سطر (11×18/5)، اندازه: 26×17سم [ف: 13 - 201]
خط: نسخ، كا: محمد بن یحیی، تا: 830ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: ترکی شکری، جلد: تیماج عنابی، 332ص، 28 سطر، اندازه: 20×27سم [ف: 10 - 1767]
خط: نستعلیق، كا: اسماعیل بن ابراهيم بن محمد فیروزانی، تا: پنج شنبه 18 رمضان 831ق، جا: يزد؛ اهدایی: ورثة شیخ عباس مرشد؛ 396 گ، 29 سطر، اندازه: 22/5×15 سم [ف: 1 - 143]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سلخ رجب 839ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 328گ، 27 سطر، اندازه: 17/5 × 26/5سم [ف: 24 - 194]
خط: نستعلیق، کا:محمد بن الياس بخاری، تا: 8 ذیحجه 140ق؛ جلد: تیماج قرمز، 376گ، 27 سطر، اندازه: 26/5×18سم [ف: 26 - 51]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عطاء الله بن محمد بن نظام حسینی یمنی، تا: 142ق؛ مصحح؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج لیمویی، 702ص، 19 سطر، اندازه: 13/5 ×51/5 سم [ف: 10 - 1559]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: آدم بن عبدالله السغناقی، تا: 15 رمضان 146ق، جا: مدرسه والدة السلطان المرحوم سلطان ابراهیم؛ مجدول مذهب، با کتیبه مرصع، محشی از مؤلف به امضاء «منه»؛ تملک: حسین بن محمد شریف خوانساری، میرزا رحیم اشرفی که به ابوالفضل ساروی بخشیده، امین الدین محمد بن سيف الله بن كمال الدين بن محمد الشريف لغازه بیابانکی، محمد بن زین العابدین بن باقر حسینی به تاریخ 946؛ جلد: تیماج قهوه ای، 292 گ، 29 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 25 - 101]
آغاز: التعريف و التنكير فامثلة الكل من الكل؛ انجام: برابر از دو ورق مانده به آخر قسم معربات شروع شده به آخر کتاب ختم می شود؛ خط: نسخ، كا: ابوبکر بن ابراهيم ازاری، تا: 146ق، جا: تبریز مدرسه داودیه؛ محشی از ایضاح و نقره کار؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی روشن، جلد: تیماج خرمایی، 231 گ، 27 سطر (18/5×9)، اندازه: 26×16سم [ف: 12 - 209]
جزو یکم؛ خط: نسخ، كا: فضل بن سلیمان بن ابراهیم تمیمی شافعی، تا: جمعه 5 جمادی الاول 148ق، جا: مسجد اقصی، برای برادر دینی خود قاسم ابی ثابت از گروه سعدی شیخ شهاب الدين احمد بن حسین بن رسلان شافعی؛ تملك: ابراهیم شکوری طرابلسی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 300 گ، 17 سطر (12×8)، اندازه: 17×12 سم [ف: 17 - 157]
جزو دوم است و می رسد به «كم» و پیش از «الظروف فيها ما قطع عن الاضافة»؛ خط: نسخ، كا: فضل بن سليمان بن ابراهیم تمیمی شافعی از عرب عابد، تا: 2 رجب 848ق، برای شیخ زین الدین قاسم ابی ثابت از یاران بهاء الدین احمد بن سليمان ملك المشایخ شام که در حسینیه روبه روی جامع اقصی می نشسته؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 300گ، 17 سطر (12×8)، اندازه: 12×17 سم [ف: 17 - 157]
آغاز: برابر؛ انجام: و قيام فيصح أن يكون مبتداء بخلاف اسم الفعل فإنه لا معنى للاسمية.
خط: نسخ و ثلث، كا: يحيى بن داود بن ظفر بن کر کی، تا: پنج شنبه 24 محرم 853ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ طبق وصیت مرحوم حجة الاسلام رستم قفقازی وقف کتابخانه آیت الله مرعشی گردیده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 382گ، 19-23 سطر (16×9)، اندازه: 24×15سم [ف: 31 - 545]
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر جمادی الثانی 856ق؛ مجدول، مصحح، محشی، مقابله و تصحیح کتاب توسط محمد بن اسعد صدیقی دوانی انجام گرفته چنان که در صفحه آخر به تاریخ چهارشنبه نوزدهم جمادی الاول 888 می نویسد؛ تملک: رضی الدین محمد بن شمس الدين على الحسني الرازی، نظام الدین احمد مشهور به امیر قاضی بن مسعود حسنی؛ صحافی شده توسط قوام الدین محمد الحسني السيفی در غره رمضان 1099 در قزوین؛ جلد: مقوایی، 303گ، 31 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 19 - 263]
بی کا، تا: اواخر جمادی الثانی 856ق؛ مقابله و تصحیح محمد بن اسعد صدیق دوانی و بر سید شریف جرجانی خوانده است، مقابله روز چهارشنبه 19 جمادی الاول 888ق به پایان رسیده، در انتها یادداشت قوام الدين محمد حسنی سیفی شاعر حلى معروف [تراثنا: س 2ش 3 - 154]
خط: نسخ، كا: محمد پسر عمر پسر محمد اخلاطی، تا: چهارشنبه 11 رمضان 867ق؛ مصحح، محشيبا امضاها: «ع ل» و «ه» و «کنز» و «صحاح» و «معجم البلدان» و کتاب های بسیار دگر؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج زرد، 334گ، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 2 - 412]
آغاز: الى التواطو و على ما فسرنا الوضع لم يكن محتاجا إلى قوله المعنى لان الوضع الخ از اواخر شرح کلمه سوم از اصل متن «الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد»؛ خط: نسخ، كا: عمر بن هندي الغوني المالكي، تا: سه شنبه 3 جمادی الثانی 868ق؛ افتادگی: آغاز؛ تاریخ وقف: دی 1367؛ کاغذ: حنایی، 293گ، 31 سطر، اندازه: 27×18سم [ف: 12- 497]
خط: نستعلیق، کا: احمد بن يوسف بیضاوی، تا: دوشنبه 6 جمادی الاول 897ق؛ محشی با نشانه «س»، با دو نسخه مقابله شده، مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 308گ، ابعاد متن: 17/5×11، اندازه: 25×18سم [ف: - 381]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ 453گ، اندازه: 26×16/5 سم [نسخه پژوهی: 2- 183]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ تاریخ وقف: رمضان 1262؛ قطع: وزيري [نشریه: 5 - 401]
آغاز: برابر؛ انجام: ولا يجوز لوجعل بدلالعدم جواز يا الحارث و كذا يا غلام زیدو.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 295گ، 18 سطر، اندازه: 19×15/5 سم [ف: 12 - 210]
آغاز: الكلمة الواحدة سكن اول اجزاء الفعل في المضارع و غیر الاسم المنسوب اليه؛ انجام: و ما عداه الواحد المذكر نحو اضربن و اغزون و ارمین.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: محمد حسن سلامت منش؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 156گ، 27 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 12 - 211]
آغاز: برابر، انجام: ولو ثبت الاختلاف ايضا فهو و امر واحد ناش من مجموع الضم. مشتمل است بر فقط ده ورق از ابتدای قسم معربات؛ خط: نسخ،
بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ دارای یک سرلوح، مجدول مذهب؛ واقف: تاج ماه بیگم، 1262؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 10گ، 25 سطر، اندازه: 25/52×18/5 سم [ف: 12 - 212]
انجام: و قيل أن اشتقاق الكلمة و الكلام من الكلم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ این نسخه و نسخه شماره 3204 شامل تمام شرح (دو مجلد) بوده، برای این که از زیادی حجم آن کاسته شود در دو مجلد گذارده شده، و ظاهرا از خطوط قرن دهم هجری می باشد، و تا قسمتی از مبحث ضمير متصل و منفصل که جزء قسم دوم شرح است در این نسخه گذارده شده؛ محشی؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 278 ص، 20 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 2 - 363]
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:3204
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 279ص، 20 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 2 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 10؛ کاغذ: اصفهانی و ترمه، جلد: تیماج عنابی، 186 گ، 27سطر (12/5× 19/5)، اندازه: 28×19سم [ف: 8 - 21]
خط: نسخ، كا: عبدالکریم بن روح الله، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 15 سطر (7×10/5)، اندازه: 12×19 سم [نشریه: 3- 189]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن حسن بن سليمان الناسخ، تا: یک شنبه 19 ربيع الثانی 105ق، جا: صالحیه دمشق، به جهت قاضی نجم الدين ابوعبدالله محمد الحنفی؛ محشی؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1391 کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 261گ، 35 سطر (12/5× 19/5)، اندازه: 28×18سم [ف: 12 - 214]
آغاز: برابر، انجام: فهی ظرف زمان لاضافتها إلى الجملة كما يجيء في باب الظروف المبنية انشاء الله تعالی.
خط: نسخ نازیبا، كا: على بن محمد بن طولون حنفی، تا: یک شنبه 16 جمادی الاول 107ق، جا: دمشق مدرسه یونسیه؛ مصحح، مقابله شده با نسخه شیخ عبدالنبی که مقابله شده با نسخه بقاعی که از روی نسخه شيخ سعد الدين خادم الشيخونية نوشته شده از نسخه ابن هشام؛ جلد: مقوایی، 182 گ، 23 سطر، اندازه: 18613 سم [ف: 5-54]
کا: حسین بن سید احمد حسینی النديدی مسکنا، تا: 922ق؛ قطع: رحلی [ف: - 170]
خط: نستعليق ترک، کا: حاجی محمد بن سیدی محمد ایدینی ایا شلوغی، تا: پنج شنبه نیمه های ذیقعده 157ق، جا: قسطنطنیه؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 655]
آغاز: الفتح و الكسر لامن كل واحد منها؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: درویش بن محمد، تا: 22 صفر 965ق؛ افتادگی: آغاز؛ دو ورق آخر که مربوط به احکام هاء سكت و حرف تذکر و حرف انکار است بخطى مغایر؛ دارای یک سرلوح، مجدول مذهب، محشی به لفظ «منه»؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 363 گ، 25 سطر (16×9/5)، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 12 - 212]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سويلم بن شيخ مطرف معیدی معادی، تا: 23 صفر 971ق، جا: حله سیفیه؛ مصحح، محشی با امضای 12س، با علامت مقابله؛ تملک: عبد الوهاب بن مبارک و مهر «امین الاسلام» (بیضی)، جمال بن عیسی الجزایری در 19 ذیحجه 1035ق؛ مهر: «المحمد و العترة الطاهرة شفيع يحیی بن شفيع» (بیضی)؛ جلد: تیماج مذهب، 238گ، 31 سطر، اندازه: 21×30سم [ف مخ - 3 - 1251]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 971ق؛ بیشتر نام کاتب به جزء «حسین بن» از بین رفته است در انجامه تاریخ به صورت «ستعین» نوشته شده که به احتمال فراوان منظور «سبعين» باشد، البته شاید بتوان آن را ستین هم (خواند)؛ سه بار نام کتاب و مؤلف یک بار درون دایره و یکی دیگر به خط حاجی بن حسین بن سيف الدين نجفی در 993ق آمده است؛ مهر: «صبرا لک یا حسین 1291» (بیضی) در صفر 1291ق؛ تملک: مصطفی صفایی خوانساری در رجب 1404ق اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 250گ، 29 سطر، اندازه: 21×30سم [اهدائی رهبر: 10-266]
آغاز: تا مشتبه ... نشود چنانکه ضرب موسی عیسی؛ انجام: بعلی و علی و علی و على
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 972ق [رایانه]
شرح كبير استرآبادی بر کافیه ابن حاجب؛ خط: نسخ، كا: شهاب الدین احمد ظلبوی شافعی، تا: سه شنبه آخر محرم 979ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 325گ (36پ - 1360)، 31 سطر، اندازه: 17/5 ×26/5سم [ف: 30 - 241]
کا: اسدالله حسینی خوزی المغازه، تا: 981ق؛ قطع: وزيري [ف: 170]
بی کا، تا: 23 جمادی الثانی 989ق (نشریه: 4 - 340]
خط: نسخ، كا: سید محمد حسینی، تا: یک شنبه 28 جمادی الاول 997ق؛ مجدول؛ واقف: ملا عبدالسميع؛ کاغذ: ترمه، 25 سطر (16×6/5)، اندازه: 23×13سم [تراثنا: س 6ش 2 - 90]
آغاز: برابر؛ انجام: الملك الاله با تمامه ... سنه 895 وقد وقع الفراغ من تحرير ... الحسینی الصوفيوي
خط: نسخ، كا: حسینی صوفیوی، حسین بن محمد، تا: 997ق [رایانه]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشانی «س»؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1377؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 179گ، 27 سطر، اندازه: 28×16سم اهدائی رهبر: 10-267]
آغاز: بسمله. قوله المبني ماناسب مبنى الاصل او وقع غير مركب. المبنى كما مر في جد (كذا؛ حد) المعرب ضربان اما مبنى لفقدان موجب الاعراب الذي هو التركيب؛ انجام: بل لابدان يكون مبنيا على كلام مقدم و هذه الحروف الثلاثة نیمه دوم کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، برگ آغازین نسخه اشعار پراکنده ای از شاعران مختلف همانند ابي فراس و نجی بن حرب سابح ذو علامه و على بن ملیک و فربط بن منيف؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 179گ، 27 سطر، اندازه: 20× 30سم [اهدائی رهبر: 10 - 268]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ اهدایی: واعظ تهرانی؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 404گ، اندازه: 23/5×16 سم [اوراق عتیق: 2 - 480]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ جلد: تیماج سیاه، 321گ، 31 سطر، اندازه: 24×35سم [ف: 2 - 370]
آغاز: تحقيقا او تقديرا بالأسناد ای معه و هو نسبة أمر إلى أمر؛ انجام: بل هو ألف بل قبل الألف فتحه و لعل هذا.
خط نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 387ص،15 سطر (11×7)، اندازه: 11×17/5سم [ف: - 186]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 697 - 697]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 نشریه: 7 - 185]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 2 - 158]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام در احکام السكت (افتاده)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 480 گ، 24 سطر (11×17)، اندازه: 25×17سم [ف: 16 - 412]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشى؛ تملک: محمد على بن مصطفی قمشه ای در 1229؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج، 157گ، 27 سطر (21×10)، اندازه: 31×17سم [ف: 16 - 225]
از نیمه دوم شرح الكلمة لفظ وضع لمعنی «مفرد» است تا «قوله و هما ای الونان في غير العثنی»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «س»؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، 277گ، 27 سطر (14×7/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 8- 143]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: محمد بن شیخ محسن بن شیخ خضر، محمد بن سید صادق فخار؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 558گ، 26 سطر (12×23/5)، اندازه: 28×16/5 سم [ف: 8- 264]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، با سرلوح مذهب، محشی؛ اندازه: 17/5 × 24/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
خط: نسخ، كا: هارون بن موسی الجنيد الواعظ، تا: قرن 11؛ مجدول، محشی با نشان «سی»؛ تملک: مهدی عبدرب آبادی در 1297؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 396گ، 27 سطر (17×9/5)، اندازه: 25×16/5 سم [ف: 5 - 226]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «حس، مح»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 277گ، 27 سطر (19×9/5)، اندازه: 30×19سم [ف: 5 - 227]
آغاز: برابر؛ انجام: او وقع غير مرکب المبني كما مر في حد المعرب ضربان
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: میشن عنابی مذهب، 321گ، 19 سطر (10×19/5)، اندازه: 30×18سم [ف: 8- 100]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج عنابی، 470گ، 19 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: - 27]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ از روی نسخه نوشته عبدالله بن على بن احمد بن محمد بن علوان خوارزمی در روز دوشنبه 27 ربیع الاول 701 ق، مجدول، محشی با نشان «س، ح، خ، غ، شرح كافيه عصام الدين»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 359 گ، 31 سطر (21×10)، اندازه: 29×19سم [ف: - 586]
فقط جزء دوم را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ کاغذ: اصفهانی ترمه، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 325گ، 21 و 23 سطر (179-19)، اندازه: 24×13سم [ف: 11 - 441]
انجام: فهذه قسمة البدل باعتبار الاضمار و الاظهار و الأولى كانت باعتبار التعريف ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملك: مندلیانی زاده؛ جلد: تیماج مشکی، 178گ، 27 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 26 - 214]
آغاز: و از جمله مضاف بودن بتقدیر حرف جر است مانند غلام زید؛ انجام: و نون تأكید در آری تالازم نیاید توالی نونات ثلث و لا تدخلها الخفيفه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سمرقندی، جلد: چرم مشکی، 131 گ، 17 سطر (13×9)، اندازه: 19×12 سم [ف: 3- 885]
انجام: انه تقول ان في الدار يجلس اخوک ...
خط: مختلف، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ تملک محمد باقر؛ اهدایی: حاج صدر؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 177گ، 27 سطر (21×12/5)، اندازه: 29×18سم [ف: 3 - 981]
خط: نسخ، كا: محمد بن صدر شاہ بخاری، تا: چهارشنبه سلخ ربيع الثانی 1006ق؛ 320گ، 29 سطر، اندازه: 26×19سم [ف: 2 - 405]
خط: نسخ، كا: احسن بن محمد قاضی، تا: شنبه 16 ذیقعده 1009ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 328گ، 25 سطر (11/5 × 19/5)، اندازه: 20/5 × 28/5 سم [ف: 17 - 405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالحسين بن شیخ محمد علی بن شیخ حماد حایری مولدا و حلی، تا: پنج شنبه 18 ذیقعده 1013ق؛ مصحح، محشی به نشانهای «س سره» و «ق» و «عینی» و «ص» و «سيف»؛ مهر: «يا أبالقاسم» (مربع)؛ تملک: مصطفی صفایی خوانساری در ربیع الاول 1410ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 243گ، 31 سطر، اندازه: 21×30/5سم [اهدائی رهبر: 10 - 266]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:273
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 159]
آغاز: [العلة الغائيه و هو الذي يقال فيه اول الفكر آخر العمل الخ]؛ خط: نستعلیق، كا: ابو طالب بن کنعان تبریزی انصاری، تا: 1015ق؛ افتادگی: آغاز (در حدود 850 بیت از اول آن (افتاده)؛ محشی؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن، 236 گ، 30 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 2 - 362]
آغاز: برابر، انجام: على الافصح لكون التنوين لازمة اذا لم يكن مانع.
خط: نسخ خوش، كا: احمد بن محمد، تا: غره جمادی الاول 1020ق، جا: رووابلي بالقصبة الموسومة بقره صو، آن را به جهت عبدالجليل بن محمد مدرس مدرسه شیخونیه قاهره در عهد محمد پاشا کتابت نموده؛ افتادگی: انجام؛ مجدول مذهب، دارای یک سرلوح مذهب، محشي بخط و امضای عبدالله منشی طبری و مورخ 1264؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 422گ، 31 سطر، اندازه: 14/5× 23/5سم [ف: 12 - 213]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عمر منشاوی، تا: 16 شوال 1029ق؛ محشی؛ اهدایی: شیخ حسین شیخ زاده؛ کاغذ: ختایی، جلد: تیماج تریاکی، 347گ، 25 سطر [ف: 1- 167]
کا: ابن ابوالخیر، تا: 1032ق؛ خریداری از محمد حسین علوی [رایانه]
خط: نسخ، كا: ناصر بن عبد الحفيظ بن عبدالله بن المهلا، تا: 4 ذیقعده 1039ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشى؛ تقریظ کتاب از محمد بن ابراهيم السحولی و حسین بن ناصر بن عبد الحفيظ به تاریخ جمادی الثانی 1063؛ تملك: على بن ناصر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 392گ، 25 سطر، اندازه: 30×21سم [ف: 20 - 249]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم الكتاب الرضى بعون الملک ..
خط: نسخ، كا: يعقوب بن علیدوست، تا: رجب 1039ق [رایانه]
دو جزء شرح را دربردارد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن عبد الحسن بهادری، تا: 1052ق؛ مصحح، محشی با امضای «شریف» و «شریف
سره»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 408گ، 25 سطر (14×8/5)، اندازه: 25×17سم [ف: 13 - 357]
جلد دوم؛ بی کا، تا: 1055ق [چهار کتابخانه مشهد- ف: - 51]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد طاهر ابن شمس الدين على غفاری، تا: دوشنبه 10 صفر 1062ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 333گ، 35 سطر، اندازه: 30×20/59 سم [ف: 12 - 213]
خط: نستعلیق، کا: محمد شریف قریشی هاشمی احمد آبادی، تا: 9 رجب 1064ق؛ با سرلوح، مذهب، به نام عبدالصمد بن عبد الصمد عمودی صدیقی شافعی عیدروسی نوشته شده؛ تملک: محمد رضا بن محمد زمان بن محمد گیلانی، سید احمد بن سید محمد عطار در 1173، محمد شفیع بن ابی طالب حسنی حسینی تبریزی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: میشن مشکی، 376 گ، 25 سطر، اندازه: 17/7 × 30/3 سم [ف: 1- 318]
آغاز: برابر؛ انجام: و صلواة على نبيه المنتجب الأواء و على آله الهداء.
خط: نسخ متوسط، كا: حسین بن محمد مغربی، تا: 1066ق؛ محشي با امضای «ن»؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ: کاهی، جلد: مقوای ساغری مشکی، 334 گ، 31 سطر (21×14)، اندازه: 21×30سم [ف: - 88]
آغاز: بسمله، عونك اللهم يا لطيف و صلی الله و سلم على سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم قوله؛ انجام: و لله الحمد على التمام و اليه المرجع و المآب و هو حسبنا و نعم الوكيل. جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: حسین بن محمد مغربی، تا: صفر 1068ق؛ محشی بامضای «ن»؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ کاهی، جلد: مقوای ساغری مشکی، 401 گ، 31 سطر (21×14)، اندازه: 21×30سم [ف: - 89]
آغاز: كل ما يخطر ببال ذوي الافكار؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ احمد بن شیخ حاجی احسائی، تا: ربيع الأول 1075ق؛ افتادگی: آغاز به قدر دو (سطر)؛ محشی، مجدول مذهب، مقابله شده؛ واقف: سید رضا زنجانی، آبان 1345، کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای، 540گ، 25 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 12-210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1077ق؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج سرخ، 350 گ، 21 سطر (18/5×9)، اندازه: 26×16 سم [ف: 8-288]
از آغاز کتاب تا قسم معربات از اسماء؛ خط: نسخ، كا: على بن اسين بن عزالدین شامی، تا: سه شنبه 10 ربیع الثانی 1078ق؛ مصحح، محشي؛ نشانی عاریت کتاب به تاریخ محرم 1121 با شهادت احمد بن عبدالرحمن شامی و یحیی بن عبد السلام؛ تملك: سید احمد بن عبد الرحمن شامی به تاریخ صفر 1122، على بن عبد الله، عبدالله بن عامر به واسطه حاج قاسم طامس و به تاریخ 1232؛ جلد: مقوایی، 297گ، 23 سطر، اندازه: 15×25/5سم [ف: 5 - 106]
خط: نستعلیق، کا: نورالدين محمد بن علی، تا: دوشنبه 21 رجب 1085ق؛ قطع: وزيري [نشريه: 4 - 452]
آغاز: برابر، انجام: و الحمد لله وحده و صلى الله على سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم.
خط: نستعلیق، کا: محسن بن ابو الولي الحافظ الحسینی، تا: 24 ربيع الثانی 1086ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 276 گ، 30سطر (23×12)، اندازه: 30×20سم [ف: 14 - 19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: یک شنبه 5 جمادی الثانی 1087ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرد، 263گ، 21 سطر (18×9)، اندازه: 16×24/5سم [ف: 3 - 201]
آغاز: بقوله نحو عمر و احمر الى آخره فعمر غیر منصرف؛ انجام: انه يدل على التنوين او المحذوف المردود ...
خط: نسخ، كا: مظفر، تا: 1089ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «هو العلى الأكبر»، «حیدر صفدر شمس دین علی اکبر»؛ اهدایی: اخوان مصلائی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 201گ، 18 سطر (13×8)، اندازه: 12×20سم [ف: 3 - 894]
خط: نسخ، كا: على بن ناصر بن سعيد حویزی لیثی، تا: 9 رمضان 1094ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «یا مهدی» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 370گ، 27 سطر، اندازه: 15/5 × 27/5سم [ف: 1- 185]
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه: 520
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 905]
خط: نسخ، کا: محمد هادي بن محمد تقی سهروردی مشهور به شولستانی، تا: یکشنبه 24 صفر 1094ق، جا: شیراز مدرسه صالحية؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، با کمند؛ جلد: تیماج مشکی، 328گ، 24 سطر (23×11/5)، اندازه: 5/ 20×29/5سم [ف: - 521]
خط: نسخ، كا: محمد مهدي بن رشيد محمد سپهری، تا: 14 ذیحجه 1095ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: صفي الدين محمد بن محمد عرب مرشدی با مهر «یا صفی الاخیار» (بیضی)؛ مهر: «عبدالله شیخ الاسلام»؛ جلد: تیماج، 249گ، 20 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 26 - 59]
آغاز: برابر؛ انجام: فان الوقف في جاءنی قاض بغير رد الياء على الافصح لكون التنوين الازمة اذالم يكن مانع فكانه ثابتة ايضا مع عروض الحذف
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن محمد امین فانی کرمانی، تا: 12 رمضان 1096ق؛ مصحح، محشی، با بلاغ؛ جلد: تیماج قرمز، 516گ، 18 سطر، اندازه: 19×24/5 سم [ف: 4 - 250]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد على طبسی گیلکی، تان 1096ق؛ محشی؛ واقف: زین العابدین خادم اصفهانی، 1166ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 374، 28 سطر (9/52× 16/5)، اندازه: 30×18سم [ف: 12 - 208]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد باقر کلاردشتی، تا: شعبان 1096ق، جا: قزوین؛ مصحح، محشی به نشان های «س» و «شریف» و «بخطه»، شروع استكتاب نسخه از روی نسخه ای مصحح و قابل اعتماد و تدریس آن در غره محرم 1096ق، یک بیت شعر به خط قوام الدین محمد در 1100ق، یادداشت معاوضه کتاب انشاء با این نسخه از جناب سلالة السادات میرزا محمد معصوم در ربیع الأول 1165ق با مهر «المتوكل على الله الغني عبده محمد على ... سید محمد الحسینی» (بیضی)؛ مهر: «عبده محمد هادی 1175» (چهار گوش)؛ تملك: محمد یكان خوشابری طلالشدولابی جیلانی در 29 ربيع الأول 1313ق با مهر «بنده ... یکان 1271» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 277 گ، 31 سطر، اندازه: 19×25سم [اهدائی رهبر: 10- 267]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 702
همان نسخه بالا [مؤيد: 2 - 195]
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه سلخ جمادی الاول 1098ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی، مصحح؛ اندازه: 30×18 سم [نسخه پژوهی: 2-183]
آغاز: بالكلمات الموضوعه بالفاظ مركبه کلفظه الخبر و الجمله فان لفظ الخبر؛ انجام: قوله و المخففه ... للالتقاء الساكنين (برگ 220) ... لم يعلم انه بدل عن النون او المحذوف المردود. قد وقع الفراغ ... في 12 رجب 198 (گویا 1098)
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1098ق؛ تملک: محمد حسین کیل جماليه؛ کاغذ: ترمه اصفهانی نخودی، جلد: مقوا، رویه چرم حنایی، 221گ، 16 سطر (12/5×6/5)، اندازه: 14/5× 19/5سم [ف: 17 - 230]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 523گ، 25 سطر (10/2× 20/2)، اندازه: 28/3×17سم [ف: 17 - 239]
خط نستعلیق، كا: محمد بن حسن، تا: قرن 12؛ محشی با نشان «س، ق، نهايه ابن اثیر»، مقابله محمد بن محمد فصیح مراغی در روز چهارشنبه 27 ربیع الثانی 1212؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 248گ، 27 سطر (22×21)، اندازه: 20×29/5سم [ف: - 586]
آغاز: جزء دوم: بسملة و به نستعين .. قوله المبني ما ناسب مبنی الأصل او وقع؛ انجام: جزء اول: و هذا آخر قسم المعربات من الاسماء و الحمدلله رب العالمين چند برگ از مبحث ظرف را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشانه «صب» کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 132 گ، 43 سطر (12/5 ×25)، اندازه: 21× 30/5 سم [ف: 11 - 420]
آغاز: برابر؛ انجام: قلت الذي ظنت و ظني اخاک زيد و الظانه انا اخاک و ظنی ایاه او ظنته زیدغو ظنکه و ظنک اياه على ما مضى
خط: نسخ متوسط، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان های «س ره»، «ص»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم مشکی، 234 گ، ابعاد متن: 24×12، اندازه: 21×30سم [ف: 11 - 259]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمد بن ناصر الدين العاملی، احمد بن عبد ... بتاریخ 1227؛ جلد: تیماج قهوه ای، 315، 24 سطر، اندازه: 24×18/5 سم [ف: - 71]
آغاز: برابر
مجلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 197ص، 25 سطر، اندازه: 19/5× 30سم [ف: 2-362]
خط: نسخ، كا: اسحاق بن نوروز، تا: محرم 1100ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 222 گ، 32 سطر، اندازه: 33×18/5 سم [ف: 25 -231]
خط: نستعلیق زیبا، کا: محمد بديع بن محمد کاظم کاتب خاتون
آبادی، تا: قرن 415 :12 گ، 25 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 3 - 661]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن حاجی زمان حلی، تا: قرن 12؛ 742ص، 28 سطر (18×7/5)، اندازه: 14×25سم [ف: 1 - 265]
آغاز: ضعف و به داء و يكون لاستعانه نحو كتبت بالقلم؛ انجام برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
آغاز: ... بشئ بحيث متى اطلق أو احس الشي الأول فهم منه الشي الثانی؛ انجام: و هذا الامثلة وقعت على ترتيب تصريفها الواقع في كتب التصريف
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 286گ، 15 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 43 - 238]
نیمه دوم کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1102ق، به درخواست محمد بن علی بن حسین بن علی؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ اندازه: 28×19/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 183]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1106ق؛ محشی به امضاء س؛ واقف: سپهسالار، کاغذ: کاهی، جلد: تیماج، 491ص، 21 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 2 - 362]
آغاز: في قولك زيد قائم حقا ليس بشئ اذا ليس قولك زيد قائم و الا؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین ابن یحیی خطی، تا: جمادی الثانی 1110ق، برای سید شرف الدین بن سید ابراهيم بن سید یحیی؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 325گ، 27 سطر، اندازه: 26×14سم [ف: 12 - 211]
خط: نسخ، كا: محمد حسن شیرازی، تا: شوال 1114ق؛ افتادگی: آغاز [ف: 3 - 93]
خط: نسخ، كا: محمد رفیع بن عبدالله، تا: نیمه شعبان 1118ق، جا: اصفهان؛ 341گ، 29 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 1- 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: صادق بن محمد طاهر حسینی خوزانی، تا: غره محرم 1121ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 302گ، اندازه: 20×30/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 864]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رفیع بن صفات الله نائینی، تا: 1133ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 745ص، 25 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 4 - 338]
خط: نسخ، كا: فضل الله بن محمد رفیع كاتب عاملی، تا: 5 ربیع الأول 1139ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 397 گ، 25 سطر، اندازه: 20/1 × 32/7سم [ف: 1 - 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن على البقاعی، تا: ذیقعده 1149ق؛ مجدول مذهب، دارای یک سرلوح؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 359 گ، 27 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 12 - 210]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1160ق؛ تملک: عبدالرحمن بن محمد حموی؛ 439گ، 30 سطر، اندازه: 27×26سم [ف: 1 - 156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبد الوهاب محمد بن صدرالدین حسینی قمی، تا: 1186ق، جا: فالنجری از قرای کاسیروز شیراز؛ مصحح، جلد: گالینگور سبز، 238 گ، 29 سطر، اندازه: 33×22سم [ف مخ-3-1251]
آغاز: لفظ كل واحد منها يدل على جزء معناه ان الواو تدل على الجمعية و الالف على التثنيه و الياء على النسبية و حروف المضارعة على؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 8 برگ آخر نونویس، اسماعیل بن الشيخ عبدالله العشیشی، 1192؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ تملک در تاریخ 1193؛ جلد: تیماج، سبز، 435 گ، 29 سطر، اندازه: 28×22سم [ف: 1 - 118]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش و معرب، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان «شرح» و سید رح» و «سید رح الله» و «سید س» و «سید شریف» و «قاضی» و «شرح ابيات للمفصل»؛ تملك: محمد مدعو عبدالله زاده، احمد بن نجار حنبلی، پیر محمد شهير به همزه زاده، پیشوائی زاده در 1195»؛ مهر: «من الا له الكريم. عبده الحافظ محمد امین بن الحاج ابراهیم 1198»، «کتابخانه آدمیت. تهران»، «محب ابوبکرم چهار یارم»،؛ این نسخه را آقای دکتر مصباح زاده استاد دانشکده حقوق به این کتابخانه بخشیده اند؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 390گ، 17سطر (11×16/5)، اندازه:21×18سم [ف: 6 - 2301]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای
مذهب، 437 گ، 25 سطر، اندازه: 28×18سم [ف: 5 - 2480]
بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 5 - 214]
خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، دارای سرلوح؛ مهر: «عبدالواسع بن محمد الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج جگری، 431گ، اندازه: 20× 28/5 سم [اوراق عتیق: 1 - 154]
آغاز: لكنه يشكل باتفاقهم على جواز العطف على محل اسم آن في نحو أن زيدا منطلق
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: بهرام بیگ، 1297؛ 94گ، 19 سطر، اندازه: 31×19سم [ف: 2 - 326]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد جعفر البراکوهی، تان چهارشنبه 13 ذیحجه 1230ق؛ مصحح؛ جلد: چرم زرد، 396 گ، 25 سطر، اندازه: 20×30/5 سم [مؤيد: 1- 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد جعفر براکوهی، تا: چهارشنبه 13 ذیحجه 1230ق؛ مهر: «عبد الحسن الحسینی (؟) 1248» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 396گ، 25 سطر، اندازه: 20×30/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 268]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1234ق؛ 244، 27 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 1- 156]
کامل؛ خط: نسخ، كا: على اكبر، تا: 1234ق؛ اهدایی: وزیری؛ جلد: تیماج مشکی، 124گ، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 4 - 1206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو طالب، تا: 3 ذیقعده 1237ق؛ مصحح، محشی با نشانه های «منه»، «ح»؛ کاغذ: فرنگی، نخودی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 275 گ، 31 سطر (12×20/5)، اندازه: 20×29/5سم [ف: 11-420]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1242ق؛ واقف: مرتضی قلی طباطبائی نائینی معصوم خانی، شوال 1340؛ کاغذ: شکری، جلد: مشکی، 231 گ، 31 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 12 - 213]
از اول کتاب تا آخر مبحث توابع؛ خط: نسخ، كا: حسین بن محمد باقر لاری، تا: جمعه 15 صفر 1256ق؛ 236، 22 سطر (18/5×8/5)، اندازه: 14/5 ×26سم [ف: 1 - 60]
خط: نسخ، كا: محمد بن باقر بن سراج اصطهباناتی شیرازی، تا: جمعه 26 ربیع الثانی 1267ق؛ مجدول؛ 532گ، اندازه: 31×20سم [ف: 3- 59]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله ذا للمذكر قال الأخفش ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: دولت آبادی، احمد بن شمس الدين، بی تا؛ تملك: محمد رضا حسینی [رایانه]
آغاز: و اسرى ولا الإسم الموضوع دانه بتركيبه على أحد الأزمنة الثلاثة كالغبور مثلا
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز، 411گ، 25 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، دو یادداشت از عباسقلیخان سپهر در تاریخ 1303، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 956ص، 21 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 10 - 385]
آغاز: برابر؛ انجام: كما تقدم ولا منع من تقدير الاعراب على الكافين اعتبار الاصل و الله اعلم بالصواب تم مبحث الكنايات و الحمد لله بر العالمين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 266گ، 21 سطر (16×8/5)، اندازه: 16/5 × 26/5 سم [ف: 1-172]
انجام: فسيو قولون و قوله و اذا اعزلتموهم و ما يعبدون الا الله فآوو و قوله و اذ لم تفعلوا و تاب الله عليكم من باب و الرجز فاهجرای مما.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی، مجدول مذهب؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج سرخ، 275گ، 22 سطر (22×10/5)، اندازه: 30×19سم [ف: 2 - 215]
جلد اول و تا آخر قسم معربات و مبحث عطف بیان؛ بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام [ف: - 242]
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج سیاه، 211گ، 20 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 99]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی، مجموعه نوازی؛ اندازه: 19/5 ×29سم [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: و قد يتقدمها الاستفهام بالهمزه او بهل
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ اهدایی: على طالع؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی روکش گالینگور، 501گ، 21 سطر (10×20)، اندازه: 32×20 سم [ف: 5 - 1640]
بی کا، بی تا [ف: - 67]
خط: نسخ، كا: محمد یوسف بن علی قزوینی، بی تا [ف: - 67]
آغاز: ولا يجوز في بشر الا النصب بناء على أنه بدل و البدل يجب
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ نسخه قدیم، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 167گ، اندازه: 18×27/5 سم [ف: 14 - 295]
آغاز: برابر؛ انجام: و حملت غير على الا في الاستثتاء في بعض المواضع و معنى الحمل انه ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی، 145گ، 21 سطر (190×90)، اندازه: 25×15/5 سم [ف: 19 - 135]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مجدول مذهب؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 416گ، 25 سطر (16×7)، اندازه: 23×13 سم [ف: - 114]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، محشی از غجدوانی؛ جلد: مقوایی، 15 سطر، اندازه: 18×14 سم [ف: - 258]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 237 گ، 25 سطر، اندازه: 32×21سم [ف: 1 - 319]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ افتادگی: وسط؛ این نسخه دارای دو قسمت است، بخش اول آن که بدون تاریخ است نونویس و از ابتداء شرح تا آخر مبحث اسماء اشاره می باشد و قسمت دوم آن که از طرز و روش خط از خطوط اوایل قرن هشتم به نظر می آید، از مبحث عدد شروع و تا آخر شرح آن را داراست و میان مبحث اسماء اشاره تا عدد که در حدود 5000 بیت می شود افتاده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی و خانبالغ، جلد: میشن، 244 گ، 31 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 2 - 362]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 15 سطر، اندازه: 13×17 سم [ف: - 393]
5.-ol-kafiya (t.)
رضی الدین استر آبادی، محمد بن حسن، 686 ؟ قمری
razī-yod-dīn-e estarābādī, mohammad ebn-e hasan ( 1288)
شرح رضی به عربی است و این شاید ترجمه از آن باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16209
آغاز: ... باشد رفعش بضمه باشد و نصبش بفتحه باشد و جرش یکسره باشد همچنان که؛ انجام: و او حرف عطف استقولى فعل امر است الا يا فاعلش است آن حرف شرط است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 208 ص، 32 سطر، اندازه: 13×20/5سم [ف: 45-81]
š.-ul-kāfīya
نظام الاعرج، حسن بن محمد، - 728؟ قمری
nezām-ol-a-raj, hasan ebn-e mohammad (- 1328)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = كافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
محتملا همان کار رضی استر آبادی باشد.
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:2365
خط: نسخ و نستعلیق، كا: ابن حاجی شریف علی خراسانی، تا: 1124ق؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی رو کش تیماج، 118 گ، 16 سطر (14×8/5)، اندازه: 14/5 ×19 سم [ف: 4 - 1265]
š.-ul-kāfīya
اصفهانی، محمود بن عبدالرحمن، 674 - 749 قمری
esfahānī, mahmūd ebn-e ‘abd-or-rahmān (1276 - 1349)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الأدب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرحی است بر مقدمه ابن حاجب در نحو با عنوان «قوله». در این شرح پس از بیان 9 یا 10 مقدمه همچون تعریف نحو، اجزاء علم نحو از موضوع و مسائل و مبادی، بیان حاجت به علم نحو و دیگر مطالب مفید، عبارات ابن حاجب مورد شرح قرار می گیرد. و همچنان که چلبی در کشف الظنون (1371/2) گفته این شرح
بسیار مفصل است.
آغاز: بسمله. رب يسر و اعن. الحمدلله حق حمده و صلواته على خير خلقه ... اما بعد اعلم ان من اراد ان يطلب علما قد يريد به آن يتصور اولاحده
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9؛ افتادگی: انجام می رسد به بحث (اختلاف آخر معرب)؛ 39گ، 25 سطر، قطع: وزیری [نشریه: 7- 185]
آغاز: برابر؛ انجام: حرکات مختلفة يوجب اختلاف الاخر فان قيل بانه يختلف تدل على. فقط در آن شرح 7 الی 8 سطر از عبارات آغازین «الكافيه» موجود است و بقیه کتاب از نسخه جدا شده. در پایان نسخه (40-45) بخش کوتاهی از لغت نامه عربی به عربی از حرف «ش ر تا ش ف» به کتاب ضمیمه شده؛ انجام ضمیمه: «مواجهة بالكلام مواجهة من فيك الى فيه و رجل»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ مصحح: کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 45 گ، 25 سطر (20×13)، اندازه: 17×25/5سم [ف: 12 - 67]
S.-ul-kafiya
qojdavānī, ahmad ebn-e ‘alī
غجدوانی، احمد بن على
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
به طوری که مصنف در دیباچه تصریح کرده و متعهد شده است از شرح و توضیح مطالب کتاب تجاوز نکرده و به نقض و ابرام و جواب و سؤال هایی اضافه بر مطالب کتاب نپرداخته است و آنچه گفته نیز از دیگر شروح كافيه التقاط و اقتباس کرده است. اینک یک فقره از گفتار مصنف در این باره: «ثم انی شرطت على نفسي ان لا اتعرج إلى استكثار السئوال و الجواب سوى ما يتوقف عليه شرح الكتاب ...»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1641
آغاز: الحمدلله الذي شرح صدورنا بنور الاسلام و صرف عنان ارائنا عن العناد نحو الاستسلام؛ انجام: هتک ستر. الصديق ليس بحل و الله اعلم بالصواب.
خط نسخ، كا:حضر بن عبد الله قونوی، تا: 790ق، جا: ترکستان شهر از نیق؛ محشی به امضای رمز «ه» و برمز س ع کاغذ کاهی، جلد: تیماج خرمایی، 488 ص، 19 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 4 - 342]
Š.-ul-kāfiya = š.-us-sa‘īdī
عجمی، نجم الدين سعيد
‘ajamī, najm-od-dīn sa'īd
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرح کافية ابن حاجب و از شروح معتبر و مفصل است که بعد از شرح معروف رضی الدین استر آبادی (نجم الأئمة) به رشته تحریر در آمده است.
آغاز: الحمدلله الذي دعانا الى كلمة الحق بانعامه و هدانا إلى اقتباس انواع العلوم من كلامه و نصب ادلة اليقين لذوي البصائر من انامه
انجام: فاما اذا كان ما قبلها مفتوحا نحو اضربن للواحد المذكر فتقلب في الوقف الف تشبيهة لها بالتنوين المفتوح ما قلبها رایت زیدا فانها تقلب في الوقف الفا و الله اعلم بالصواب.
[دنا 193/6 (3 نسخه)؛ کشف الظنون 1371/2؛ بغية الوعاة 591/1؛ فهرست مخطوطات عربی برلین، ویلهلم الورد 6590/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 8؛ مصحح، و با عبارت «قوبلت بنسخظ نقلت من نسخة ... من نسخة المصنف المكتوبة بخطه ...» مقابله شده؛ تملك: جمال بن عبدالله الحسینی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 315 گ، 25 سطر (10×17/5)، اندازه: 16/5 × 25/5 سم [ف: 33 - 473]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 68 قطع: وزيري [نشریه: 7- 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن {؟} ساوعی، تا: 10 جمادی الاول 749ق، جا: مدرسه دارالحدیث زنجان؛ یادداشت ابوالقاسم بن کاظم موسوی حسینی در اصفهان در 1252ق؛ تملک: حسین بن صدر حسینی، ابوطالب موسوی؛ مهر: «الواثق بالله عبده رمضانعلی» (چهار گوش)، «ابوالقاسم بن کاظم موسوی» (دایره)، کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: سوخت قهوه ای مذهب، 229، 27 سطر (18×13)، اندازه: 16×23/5سم [ف: 19 - 398]
آغاز: برابر؛ انجام: ويدغمون فيها التاء على اصل قياس الادغام فمن ثم جاء مترد ومنزد واتار و اتار واذا ابدلت مع السين و ص الادغام لاجتماع.
خط: نسخ، كا: محمود بن عثمان کو مستی باسین مهمله، تا: یک شنبه 7 ذیقعده 787ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سرخ، 302 گ، 27 سطر، اندازه: 21×27سم [ف: 5 - 2483]
آغاز: برابر؛ انجام: فاما اذا كان ما قبلهم مفتوحات اضربن للواحد المذكر فتقلب في الوقف الفا تشبيها بالتنوين المفتوح ما قبلها نحو رایت زيدا فانها تقلب في الوقف
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 9؛ مصحح، محشی؛ مهر: محمد مدعو به مهدی؛ کاغذ: شرقی، جلد: کاغذی با مقوا، 181 گ، 35 سطر (11×19/5)، اندازه: 26×17سم [ف: 28 - 274]
š.-ol-kāfīya = š.-e gīpā'ī
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرح مزجی توضیحی نیکویی است بر رساله «الكافيه» ابن الحاجب، با بیان بعضی از علل قواعد به قدری که موافق فهم مبتدی باشد بدون گفتگوهای مفصل و مشکل، و اگر انتقادی بر مطلبی باشد به صورت حاشیه بیان می شود. این شرح مشهور به گیپایی است و گیپا در زبان فارسی به معنی کله پز است و در وجه تسمیه این شرح بدین نام در فهرست رضویه نوشته شده که سید در اوایل جوانی که مدرسه نشین بوده به تعلیم پسر کله پزی مشغول بود و پدرش هر روز ناهار استاد فرزند را تهیه می نمود و سید این شرح را برای او نگاشت بنابراین مشهور به شرح گیپایی شد. بر کافيه ظاهرا سه شرح به زبان فارسی نوشته شده یکی شرح محمد امین هروی و دیگر شرح علاء الدين قوشچی و سومی که مشهورتر است شرح میر سید شریف جرجانی معروف به شرح گیپایی که همین شرح ما نحن فيه باشد.
آغاز: الحمدلله ... الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد، کلمه در اصل لغت یک سخن است و در اصطلاح نحویان لفظی است که موضوع باشد از برای معنی مفرد
انجام: لازم آید که آنکه اعراب فعل جاری بر حرف شود که کلمه دیگر است حقیقتا و الله اعلم بالصواب.
چاپ: كلكته، 1279ق، سنگی، رحلی، 160ص؛ هند، 1285ق، سنگی؛
[دنا 994/6 -995 (51 نسخه)؛ کشف الظنون 1370/2؛ منزوی 2066/3؛ مشار فارسی 3245/3؛ نسخه های منزوی 2066/3 که نشانی 20 نسخه آن را داده؛ مشترک پاکستان 2546/13 که نشانی 3 نسخه دیگر آن را داده]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: احمد بن محمد بن محمود بن ابی القاسم بن ابراهيم بن الزاهد، تا: غره شوال 831ق؛ جلد: تیماج زرد، 123گ(1پ -123ر)، 20 سطر، اندازه: 12/5 × 18 [ف: 26 - 380]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زکریا ابن محمد بن علی بیرجندی، تا: ربيع الأول 891ق، جا: تور کن؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قهوه ای، 155گ، 21 سطر (13/2×8)، اندازه: 18×12سم [ف: 1- 174]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:303
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 40]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 جلد: تیماج مشکی، 16 سطر، قطع: ربعی [نشریه: 5 - 40]
آغاز: برابر؛ انجام: چون لقظ حایض بمعنی ذات حیض است یعنی.. .
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: سید علی مدرسی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی با کاغذ ابری، 115گ، 15 سطر (12×8)، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 3- 949]
آغاز: مسائل فعل و حرفست منقسماست بدو قسم یکی آنکه دلالت کند بر ذاتی بی ملاحظه صفتیاز صفات وی چون رجل؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، کاغذ: شرقی، جلد: تیماج نخودی، 170 گ، 19 سطر (12×7)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 33 - 653]
. کرمانشاه؛ جلیلی؛ شماره نسخه:206
آغاز: برابر؛ انجام: و هي صيغتان ما افعله و ما افعل به یعنی افعال تعجب ... نباشد همچنان که در...
خط نستعلیق، بی کا، تا قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج خرمایی، 163 گ، 17 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: - 169]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ برگ پایان نو نویس و تاریخ روز شنبه 20 ذیحجه 946 دارد ولی باید ساختگی باشد یا تاریخ نسخه ای است که از روی آن نسخه را کامل کرده اند؛ کاغذ سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 139 گ، 21سطر (13/5×6/5)، اندازه: 18×11سم [ف: 1- 342]
آغاز: ... علم بذلک حد كل واحد منها بدرستی که دانسته شد آنچه باد کردیم از؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 156گ، 18 سطر (12×7/5)، اندازه: 14×19 سم [ف: 36 - 296]
آغاز: عدی صوت منادی مفرد معرفه چون مکرر شود و بعد از آن اسمی مذکور شود که مضاف اليه؛ انجام: برابر
از بحث منادای مضاف تا آخر؛ خط: نستعلیق، کا: جمال محمد ارسلان نوشابادی مقیم کاشان منسوب به عطار، تا: 9 رمضان 902ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ تملک: كمال الدين نصر الله بن عبدالله بن محمد بن محمد در ذیحجه 933، 146گ، 15 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 5 - 2650]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: احمد بن حسین بن احمد على خراسانی، تا: شنبه 9 ذیقعده 932ق؛ تملک: بكر بن مهدي بن ... بافقی، محمد جعفر بن محمد علی حسینی در 1289ق با مهر «افوض امرى الى الله عبده محمد جعفر الموسوی» (بیضی)، محمد سعید بن مرحوم محمد جعفر غیرت؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده محمد مهدی 1160» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 142 گ، 21 سطر، اندازه: 13× 20/5 سم [اهدائی رهبر: 10-269]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1201
همان نسخه بالا [مؤيد: 3 - 173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: علائی بن محبی شیرازی، تا: 948ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 105ص (59- 163)، 25 سطر (6×11/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 10 - 338]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن احمد بیهقی، تا: شوال 973ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: روغنی، مذهب، 195 گ، 18 سطر (12×7)، اندازه: 19×12سم [ف: 4 - 454]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ وقف بر طلاب امامیه، محشی با نشانی «من توضيح»؛ کاغذ: سپاهانی، 202گ، 19 سطر (12×7/5)، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: - 85]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «میر ابوالفتح نوری رحمه الله»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 169گ (27پ -195پ)، 15 و 17 سطر (8-14×9/5 -15)، اندازه: 19/5×12 سم [ف: - 263]
آغاز: ما دل على معنی مشترک است میان مجموع کلمات؛ انجام: و اعراض است از کلام سابق و سؤال است از آنچه از مبحث علامتهای شناخت اسم تا حروف عاطفه از مبحث حروف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: نباتی، جلد: میشن تریاکی، 120گ، 19 سطر، اندازه: 18/5×13 سم [ف: - 170]
آغاز: برابر؛ انجام: «المفتوح ما قبلها تقلب الفا» نون تاکید خفيفه که ماقبل وی مفتوح باشد ... گویی در اضربن یا رجل اضربا قیاس بر وقف در اسم منون والله اعلم بالصواب واليه المرجع والمآب
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد اسماعیل قمی، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 185 گ، 19-21 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 5 - 2650]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 17-12 سطر (12×8)، اندازه: 18×12سم [ف: 3 - 1433]
این نسخه درست مانند چاپی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 141گ، 20 سطر (7/5× 13/5)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: - 153]
آغاز: چون همزه استفهام، خواه زیاده، چون زید مهمل باشد چون جسق، خواه مستعمل باشد چون؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: موسی بن عیسی سمرقندی، تا قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول مذهب؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 433ص، 15 سطر، اندازه: 22×14/5 سم [ف: 10 - 678]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ اندازه: 21×15سم [نسخه پژوهی: 2 -184]
آغاز: به چیزی دیگر به وجهی که هر کدام اول فهم شود ثانی از او فهم شود، ... از معنی مرکب مثل غلام زید و زید قایم و هي اسم و فعل و حرف الثاني الاسم و الأول الفعل و این کلمه به اعتبار معنی منقسم است به اسم و فعل و حرف یعنی کلمه یا اسم است یا فعل و حرف؛ انجام: اینست که ولا اری کوادی السباع
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 106گ، 18 سطر (15×7)، اندازه: 22×12سم [ف: 16 - 50]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ چند برگ آخر نونویس 1254؛ 15 سطر، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهد-ف: - 142]
آغاز: برابر؛ انجام: اگر احسن را در کحل اعمال نکنند احسن امر نوع کردانند تأخیر مبتدای باشد(كذا)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم نارنجی، 140 گ، 16سطر (12×7)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 36- 231]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: شنبه 21 رمضان 1002ق، جا: لاهور (دار السلطنه)؛ مهر: «زین بن الحسینی العائذ»؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 250ص، 23 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 10 - 180]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1020ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ:کاهی، جلد: تیماج، 176ص، 15 سطر، اندازه: 13/5× 19/5 سم [ف: 2 - 368]
خط: نستعلیق، کا: محمد مكارم بن ابراهیم عریضی، تا: 1041ق [نشریه: 7- 263]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه از جمادی الاول 1041ق؛ مصحح، تملک: علی بن محمد رشتی؛ اهدایی: ورثه سلطان العلماء؛ جلد: تیماج قهوه ای، 126 گ، 20 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 5]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد کاظم بن عماد الدین حسینی طالقانی، تا: رجب 1042ق؛ مصحح؛ مهر: «زمحمد امید شفاعت دارد کاظم» (مربع)، «والكاظمين الغيظ والعافين عن الناس»؛ جلد: گالینگور سرخ، 150گ، 20 سطر، اندازه: 20×12سم [ف مخ - 3 - 1250]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: شنبه 14 جمادی الثانی 1064ق؛ مهر: اللهم صلى على محمد و آله محمد» (بیضی)، «يأتي من بعدي اسمه احمد» (بیضی)، «نصير الملک» (بیضی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 236 گ، 14سطر (12×8)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 3 - 201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم ابن حیدر علی نائینی، تا: 1069ق، واقف:ملامحمد زمان، 1091؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 175گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 12 - 219]
آغاز: در نفس وی است و مقرن به احمد از منه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، كا: ابن مولانا حسن عبدالغفور، تا: 1072ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: ماشینی نخودی، جلد: مقوا، 139 گ، 17 سطر (14/5 ×17)، اندازه: 13× 20/5 سم [ف: 2 - 161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 20 شوال 1077ق؛ جلد: تیماج سرخ، 15 سطر (13×8/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 4 - 2144]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد على بن مهر على مقیم سی برخوار، تا: 10 رمضان 1086ق؛ جلد: تیماج سرخ، 200گ، 15 سطر، اندازه: 12×18 سم [ف: 37 - 562]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، کا: مظفر بن حاجی گنجي على استونانی، تا: شنبه 17 ربیع الاول 1087ق، جا: کبرزان از توابع هرات؛ مذيل است به رساله مختصری به زبان عربی در شش ورق مشتمل بر دو قسم: قسم اول در حروف که آغاز آن چنین است: «بسمله في الحروف التي تجر الأسماء فقط» و به این عبارت خاتمه می یابد: و لما تم القسم الأول في الحروف يتلوه القسم الثاني و هو في الاسماء»، و قسم دوم که در باب اسماء است چنین شروع می شود: بسمله حركات الاعراب الرفع و النصب و الجروهي حركات المختلفه» و چنین خاتمه می یابد: «كقولك احد عشر رجلا و عشرون ثوبا و تسعون دينار»، تاریخ تحرير رساله الحاقی 1128؛ واقف: شیخ عبدالله مجتهد پور، مرداد 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن، 153گ، 19 سطر، اندازه: 12/5 × 18/7 سم [ف: 12 - 219]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ مهر: شیخ العراقين نصرت؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرخ، 144گ، 25 سطر (6×17/5)، اندازه: 24×13سم [ف: 5 - 226]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: آية الله صادقی؛ 192گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 2 - 471]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ درست مانند نسخه ش 1162 دانشگاه کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 156گ، 18 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: 8 - 198]
آغاز: آن دلالت کند بر معنی خود و قسم دوم حرف است چون من و إلى که محتاجند ... به ابتدا و انتها بكلمه دیگر چنانکه بگویی سرت من البصرة إلى الكوفة و قسم اول؛ انجام: و سبب بنا آن است که نون اگر چه کلمه دیگر است اما از جهت شدت اتصال به منزله جر ... در وسط کلمه بود و بعد از او نشاید که لازم آید که اعراب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملك: محمود بن شاه بن محمد بن شمس الدين على مشهور به عطار فیروز آبادی؛ جلد: گالینگور، 149گ، 15 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: - 153]
آغاز: برابر؛ انجام: و المفتوح ما قبلها تقلب الفا
خط: نسخ، كا: شعیب خاقان بن محمد، تا: پنج شنبه 28 رجب
1108ق؛ این نسخه گویا املای دیگری است از میر و در نیمه دوم گزیده تر از آن یکی می باشد و همه متن هم در آن بند بند آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 188 گ، 17 سطر (14/5×7/5)، اندازه: 19×14سم [ف: 6 - 2303]
آغاز: بسمله. الف و لام تعریف بر چهار قسم است؛ انجام: به واسطه مشابهت به تنوین است ... آمین یا رب العالمين.
خط: نسخ و نستعلیق، کا: قزوینی، محمد صادق بن محمد صالح، تا: 1111ق [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: تمام شد از دست حبيب ** حافظ در حفظ از دواء طبيب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 27 شعبان 1117ق؛ مهر: محمد عارف مورخ 1199؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 202گ (1-202)، ابعاد متن: 8×16/5، اندازه: 14× 22/5 سم [ف: 12 - 76]
خط: نستعلیق، كا: على اكبر سپاه کلا، تا: 14 ذیقعده 1122ق، برای پسر خود ابو تراب؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 121گ (75پ-195پ)، 16 سطر (14×10)، اندازه: 14×19 سم [ف: 15 - 4223]
آغاز: برابر؛ انجام: به واو به من و به حذف من وباقی از مفعول فيه تا آخر کتاب در مطن (كذا) ساخته شده است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 4 صفر 1140ق؛ یادداشت کوتاهی به نقل از شرح کشاف زمخشری نوشته عبدالعلی در اواسط شوال 1140ق در رود از ولایت خواف؛ ابتدای کتاب جدولی درباره تفصيل صفت مشبه و اقسام آن (143پ)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: گالینگور مشکی، 19گ (144ر-162ر)، سطور چلیپایی، اندازه: 13/5 × 19/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 269]
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 558/2
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابن ابراهيم محمد مکارم عریضی، تا: 1141ق؛ محشی؛ مهر: «عبد الغني بن عبدالعظیم الحسینی» (بیضی)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 22گ (1پ -22)، 15-14 سطر (13×7/5 )، اندازه: 20×12/5 سم [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، مجدول؛ 151گ، اندازه: 16×22/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 184]
آغاز: لفظ و لفظ مفرد آنست که جزء وی دلالت نکند بر جزء معين ... و هي اسم و فعل و حرف ... یعنی کلمه منقسم است به این سه قسم زیرا که چون کلمه موضوع است؛ انجام: پس معین شود که آن آن مخففه است یا نظر.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام
کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا، 197گ، 15 سطر (11×6)، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 226]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 116 گ، 16 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 12 - 220]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 1218ق؛ جلد: تیماج مشکی، 138گ، 24 سطر، اندازه: 20/5×13سم [ف مخ - 1 - 299]
5/163 آغاز: اوست و در لفظ چهار چیز داخل است الفاظ مهمله و الفاظ مستعمله مفرده ... وهي اسم و فعل وحرف لانها اما ان تدل على في نفسها اولا الثاني الحرف و الاول اما؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد سعید، تا: 1220ق؛ افتادگی: آغاز؛ دارای علامات بلاغ، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 135گ، 23 سطر، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: 5 - 2651]
آغاز: برابر؛ انجام: پس تو گویی در اضربن یا رجل اضربا، قیاس بر وقف در اسم منون نیست
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست مرعشی 296/36 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، کا: اکبر علی، تا: چهارشنبه 2 رمضان 1230ق، جلد: مقوایی، 167گ (1پ -167ر)، 14 سطر، اندازه: 25/5×16/5 سم [ف: 26 - 357]
آغاز: چنانکه مفعول است و در اصطلاح انچیزیست؛ انجام: بس بگوئید در اضربن اضربا در حال وقف. تمت الكتاب المسمی بشرح الكافيه بعون الملک الوهاب.
خط: نستعلیق، كا: محمد خان هزار جریبی و میرزا علی بن محمد يوسف، تا: 1245ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 212ص (34-245)، 13 سطر (15×6/5)، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 10 - 633]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قدرت على، تا: 22 جمادی الاول 1255ق؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 186 گ، 15 سطر، اندازه: 25×16سم [اهدائی رهبر: 10 - 269]
آغاز: برابر؛ انجام: شاید که زیدان درین دو مثال مبتدا باشد و قائم خبر مقدم.
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه ذکر شد؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالحمید بن مرحوم ملا محمد هروی قلعه یادگاری، تا 1261ق، جا: مصرخ الهرات؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج زرشکی، 90گ، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 51 - 160]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 129گ (1پ- 129ر)، 17 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 97]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مهر: «الواثق بالملک الهادی محمود بن عبدالرحمن الكاشی»؛ 128 گ، 19 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 2-905]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مهر: «یا اباعبدالله الحسین»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 160گ، 18 سطر (14/5×7/5)، اندازه: 22×12/5سم [ف: 6 - 2302]
آغاز: ذکر این عدل است عمر مثال عدل است و بر این قیاس و زائدة منصوب است ... و هذا القول تقریب یعنی ذکر علل به طريق نظم نزدیک گردانیدن است؛ انجام: در این جا جواب به لا و نعم توان گفتن زیرا که مقصود است که یکی ... مبنی بر شک است و در او تقدم اما بر معطوف عليه واجب نیست
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 127گ، 11-15 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 5 - 2651]
آغاز: برابر؛ انجام: از جمله حروف نون تأكيد است و او بر دو قسم است حفيفه ساكنه و این بر اصل خود است.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 197گ، 15 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 5 - 2650]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ اصفهانی؛ جلد: تیماج مشکی، 225 گ، 16 سطر (10×5)، اندازه: 18×11 سم [ف: 1 -175]
آغاز: برابر؛ انجام: اترک و ظرب بمعنى اضرب و مناع بمعنی
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: بما وضع الى آخره یعنی افعال تعجب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
š.-ul-kāfīya = al-murāfīya fī š.-il-kāfīya = š.-i hindi
دولت آبادی، احمد بن شمس الدين، - 849؟ قمری
dowlat ābādī, ahmad ebn-e šams-od-dīn (- 1446)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
یکی از شرح های كافيه شرح هندی است که نگارنده آن شهاب الدين احمد پسر عمر دولت آبادی هندی می باشد که بنا به گفته چلبی شهرت بسزا داشته و کسانی مانند توقانی، غیاث الدین منصور و کازرونی بر آن حاشیه نگاشته اند، و صفی پسر نصیر شاگرد این شارح، خود شرحی بر کافیه نگاشته و در آن از استاد بنیکی یاد کرده است. (علینقی منزوی)
آغاز: نحمد الله نحو آلائه الوافيه و نشكره لنوال نعمائه الكافيه و نصلي على نبيه الرضى الرفيع ... فاض؟ من أفاضل الهند أكرم الله مابه و أجزل ثوابه قد عمل حواشي على الرسالة المشهورة في الاعراب ... فأقول ناقلا لكلامه ... يبدأ الشيخ رحمه الله في هذه الرسالة بحمد الله هضمة للنفس بتخييل انه كتابه.
انجام: بحث النون بانقلابها في الوقف وهذا كما ترى من باب حسن المختتم، و الله اعلم
[دنا 995/6 -996 (25 نسخه)؛ دارالکتب 132/2؛ کشف الظنون 1370/2؛ الأوقاف العامة موصل 249/2]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الكافية؛ جونپوری، الله داد بن عبدالله (-923)
2- حاشية شرح الكافية
3- شرح اعراب الكافية
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 10 ذیقعده 884ق، جا: هرات مدرسه خواجه با بوس؛ مصحح، محشی به رمز: «منه رحمه الله»؛ واقف: علی حمیدی؛ جلد: تیماج سرخ، 158گ، 20 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 2 - 600]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 917ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن تریاکی، 261گ، 17 سطر (5/5×9/5)، اندازه: 14×9/5 سم [ف: 10 - 328]
آغاز: بسمله، الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد و هي اسم و فعل و حرف لأنها اما ان تدل على معنى في نفسها اولا؛ انجام: تحذف
اللساكنين و في الوقف فيرد ما حذف و المفتوح ما قبلها تقلب الفا تمت الكافية في النحو مع الحواشي الشريفية الهندية على يد العبد الضعيف المحتاج الى رحمة الملك الغفار معین الدین بن غیاث الدين بن محيى العطار في سنه تسع و عشرین و تسعمائه هجرية.
خط: نسخ، كا: معین الدین بن غیاث الدین بن محي العطار، تا: 19 جمادی الثانی 929ق؛ محشی، یادداشت حاجی محمد حسین بن حاجی محمد، یادداشت علی بن محمد جعفر در 9 صفر 1289ق؛ سه یادداشت دستوری از امیر محمد و گفتارهایی از پیامبر و على و شعر خاقانی و غیره و اشعاری از سعدی و شاعران دیگر به خط شارح؛ تملک: محمد تقی بن علینقی، حاجی محمد حسین بن حاجی جمال الدين؛ مهر وقف محمد طاهر نوری و محمد تقی بن علینقی؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج حنایی، 112گ (1ر -112ر)، 11-5 سطر (13×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 19 - 141]
آغاز: برابر؛ انجام: و المقربة على فرائد مجمله و مفصله حين توزع البال و تشتت الاحوال و فرط المال لكن جلت حكمته قد وفقني للاتمام و الفوز بالمرام.
خط: نستعلیق، كا: سلطان على بن شیخ ولی شیروانی، تا: دوشنبه اواخر ربيع الثانی 962ق، جا: قسطنطنیه؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین؛ مهر: «المذنب عبدالله» (دایره)؛ جلد: تیماج مشکی، 161گ، 21 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 4- 139]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 977ق؛ تملك: محمد صادق والده کتخداسی زاده؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 131 گ، 21 سطر، اندازه: 22×14/2 سم [ف: 1- 318]
آغاز: برابر؛ انجام: في الوقف فيرده ای اذا حذف في الوقف و اذا لم يكن مفتوحة ما قبلها فيرد ما حذف ... لكن جلت حكمته قد وفقني للاتمام و حقتني الفوز بهذا المرام تم بعون الله الملك المنان
خط: نسخ، بی کا، تا: 977ق؛ مجدول و مذهب، دارای سرلوح زیبا کاغذ: هندی، جلد: چرمی، 175 گ، 19 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 2 - 904]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3106 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2 - 78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین ابن حسن حافظ طبسی، تا: 984ق؛ محشي از رضی و سید نعمت الله و خبیصی؛ واقف: محمد سعید ابن محمد صالح، 1084ق، کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای، 206گ، 17 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 12 - 218]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مهر: ناصر الدين شاه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 150گ، 17 سطر (12×9/5)، اندازه: 19×14/5 سم [ف: 7 - 97]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا رویه پارچه، 89گ، اندازه: 22×13سم [ف: 12 - 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 207گ، 16 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 12 - 218]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اندازه: 21×14/5 سم [نسخه پژوهی: 2 -184]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن مقصود، تا اوایل شعبان 1004ق، جا: دورق کاغذ هندی؛ جلد: تیماج خرمایی، 21 سطر (12×5)، اندازه: 12×19/5 سم [ف: - 114]
تهران؛ فیاض؛ شماره نسخه: 148
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 697]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن على بن برهان مشهور به بیان، تا: دوشنبه 1 شعبان 22 شاید 1022ق، نزد ملا عثمان بن عبدالرحمن؛ محشی با نشان «سید، رضی، محمد بن موسی، مختصر، سعدالله» ؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (14×8)، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق مغلوط، كا: احمد بن محمد، تا: 1035ق؛ مصحح؛ تملک: محمد یوسف حسنی حسینی کرمانشاهی جمعه ربيع الأول 1272؛ کاغذ: ترمه نخودی اصفهانی، جلد: مقوا، چرم قهوه ای، 173گ، 25 سطر (15×6/2)، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 17 - 70]
خط: نستعلیق، کا: جلال الدین، تا: شنبه 23 محرم 1066ق؛ مجدول مذهب؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی، 1338/5/20؛ جلد: تیماج مشکی، 162گ، 19 سطر، اندازه: 25/5×14سم [ف: 2 - 600]
آغاز: برابر، انجام: على فواید مجملة و مفصلة حين توزع البال وتشتت الاحوال و فرط الملال لكن جلت حكمته قد وفقني للاتمام وحققني الفوز بهذا المرام من الله الكرام
خط: نسخ، كا: زین العابدین بن علی بن حسین بن يوسف بن عین الله، تا: رجب 1079ق، مصحح، محشی؛ مهر: «جلال الدين» (بیضی)؛ جلد: مقوا، 109گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ 3-1253]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: تاج ماه بیگم؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 160گ، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 217]
آغاز: برابر؛ انجام: ضاربه لان أن يقطع مابعدها عن العمل.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12 کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 158گ، 16 سطر (16×8/5)، اندازه: 24/5×15سم [ف: 9 - 503]
آغاز و تاء و هاء لاتكون للوحدة فانها يستلزم أن يكون الاسم مفردا مذكرا على تقدير حذفها کمتر و تمرة
خط: نستعلیق، كا: محمود بن محمد رضا لاهیجانی، تا: قرن 12؛ 78گ (19ر-96پ)، اندازه: 16×10/5 سم [ف: 1 - 226]
آغاز: برابر؛ انجام: و هي في المضارع للتعليل اى للتقليل الفعل نحو أن الكذوب قد يصدق و قد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، رکابه نویسی شده؛ تملك: ابوطالب بن عبدالكریم؛ جلد: مقوا، 146گ، 21 سطر، اندازه: 29×14سم [ف: 31 - 16]
آغاز: ... و يتضمن الجر اختصاص حرب الجر و التنوین اختصاص أصنافها و معانيها و الإضافة اختصاص كونه مضافا و مضافا إليه و اختصاص التعريف و التخفيف و التخصيص؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 247گ، 17 سطر (15×8)، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 2/ 40 - 85]
آغاز: برابر؛ انجام: والالف الزائدة في جمع المؤنث نحواضربان واضربنان مختص بنون التاكيد وكل الخ والله اعلم
خط: تحریری، كا: ملا احمد ...، ملا محمد طیب، ابن ملا احمد ...، تا: یک شنبه جمادی الاول 1236ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ، 20 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2480]
آغاز: و من وراء الاقناع و الاشباع انني اردت ان امتع المحصلين بها بنظم منشوره و مجمع ماثوره؛ انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 181 گ، 17 سطر (7/5- 13/5×8/5)، اندازه: 20/5×16 سم [ف: 18 - 195]
آغاز: ليس كتب السلف حتى يصدر به على سننها و لا يلزم من ذلك عدم الابتداء مطلقا حتى يكون بترکه؛ انجام: للزوم التقاء الساكنين على غير حده خلافا ليونس فانه يجيز جواز التقاء الساكنين على غير حده و يجعله ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با امضای سید نعمة الله، عصام؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی نخودی، جلد: گالینگور، 185گ، 15-17 سطر (8-13710-15/5)، اندازه: 14/5 × 20/3 سم [ف: 18 - 245]
انجام: و ما حذف لوجودها لكونها مقدرة في النية و في حكم الملفوظ و ليكن آخر كلامنا في هذا الفصل
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، 137 گ، 22 سطر (21×12)، اندازه: 17×27سم [ف: 2 - 414]
آغاز: اعتبار متضادين بيان لهما اي الوصف و العلم و وجه تضادهما أن العلم للخصوص و الوصف للعموم؛ انجام: برابر
تذکر: نام کتاب و مؤلف با تطبيق انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: مصطفی بن محمد معروف به لاهیجان زاده، بی تا، جا: سیروزی؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول مذهب، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 105گ، 21 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 2 - 104]
Š.-ul-kāfīya
دهلوی، اسحاق بن محمد، ق9 قمری
dehlavī, eshāq ebn-e mohammad (- 15c)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرحی است بر کافيه ابن حاجب در نحو. در ابتدا در ضمن «قال» جمله ای از ابن حاجب را می آورد و پس از آن در تحت «اقول» شرح این قول را می دهد و بعد از آن با اضافه کردن جمله ای چون «فقوله» قول متن را شرح و توضیح می دهد. مطالب همه در مسائل نحوی است و بحث های اضافی ندارد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 55/1
آغاز: بسمله، هذه فوائد منقوله من شرح اسحق بن محمد الملقب بكبير الدهلوی؛ انجام: هذا ما استنبطناه من شرح الامام المحفق و الحبر المدقق اسحق بن محمد الملقب بكبير الدهلوي عامله الله مع تلفظ الكافي لكافيه ابن الحاجب في النحو ...
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 862ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 50ص (1-50)، 17 سطر (12×7/5)، اندازه:
18×12/5 سم [ف: 7- 55]
š.-ul-kāfiya
عصام الدين اسفراینی، ابراهیم بن محمد، 873 - 951؟ قمری
'esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرح مزجی مفصلی است بر رساله «الكافيه» ابن حاجب، که شارح آن را به درخواست امیر یار محمد بن جان وفایی شرح نموده است.
آغاز: أحمد الله على ما الهمنی کن عصامية لاعظامية و ان كنت ابنة للكرام و خلفة عن الاعلام و حفظنى أن أكون أمسية
انجام: و على آله و أصحابه الذين بعبودیتی و بهم افتخاری و براعتی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: يحيى بن جابر، تا: قرن 10؛ مصحح؛ تملک: باقر بن محمد شفیع علاقه بند با مهر «محمد باقر» (بیضی) و «محمد باقر العلوم» (بیضی)، محمد مقیم بن محمد علی» به سال 1002 در قزوین و مهر «عبده محمد مقیم» (مربع)، زین العابدین؛ مهر: «الواثق بالله الغني لطف الله بن جعفر العاملی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 282گ، 25 سطر، اندازه: 12/5×19 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 865]
خط: نستعلیق، کا: احمد بن مصطفى البكطاشی (= البكتاشی) قپودانه زاده، تا: جمعه 28 ربیع الاول 1226ق؛ تملک: عبد الله افندی بن محمد افندی شیخ جامع السلطان در 1170، محمد على بن لطف علی بن احمد تبریزی در 1299، محمد باقر بن محمد علی در شوال 1366، احمد بن محمد باقر مجتهدی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 265 گ، 23 سطر (14×7)، اندازه: 22×15سم [سنا: ف: 2 – 67]
تهران؛ مفتاح، شماره نسخه:1025
آغاز و انجام: برابر
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 185]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: احمد بن محمد بن احمد بیک (قسمتی از آن) برادرش عبدالله بن محمد (بقیه آن)، تا: 17 محرم 1286ق، جا: مدرسه ترجانی؛ مصحح، محشی، مقابله شده؛ جلد: تیماج مشکی، 218گ، 23 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 2 - 303)
š.-e kāfīya
جرجانی، ابوالفتح بن مخدوم، - 976 ؟ قمری
jorjānī, ab-ol-fath ebn-e ma×dūm (- 1569)
وابسته به: الكافية في النحو - المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
به درخواست: مهین بانو سلطانم ترجمه و شرح مزجی مختصری است بر «الكافية» ابن حاجب.
آغاز: محامد کافیه و مدایح شافيه وافيه علیمی را سزد که کلمات جامعه اش مظاهر صفات کمال است؛ انجام: و پوشیده نماند که اختمام بی جهت وقف و رسم الخط آخر و اول سبب حسن خاتمه رساله كافيه و ترجمه وافيه است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ تملك: اسماعیل بن پرویز؛ جلد: تیماج زرشکی، 188 گ، 15 سطر، اندازه: 12×20/5سم [ف: 2 - 455]
آغاز: بسمله. و سعادت بدر درخشنده آسمان عظمت و اجلال و طهارت گوهر درج دولت و اقبال اختر برج عظمت و اجلال مظهر الطف ... حضرت شاهزاده مهین بانو سلطانم ... ذره احقر و راقم این ترجمه ابتر یعنی بنده داعی ابوالفتح الحسینی آن که این ترجمه پریشان منظور نظر حضرت شاه زاده عالميان گردد و به يمن نظر کیمیا اثر آن ملکه دوران طالبان را نفع کامله رساند ... بدان که مصنف در این کتاب بحث کرده از احوال کلمه و کلام زیرا که این کتاب در علم نحو است ... الكلمة كلمه در لغت یک سخن است و در اصطلاح نحاة لفظ وضع لمعنی مفرد لفظی است که موضوع باشد از برای مهني مفرد لفظ؛ انجام: چنان که تنوین ما قبح مفتوح را به الف می نویسند زیرا که قاعده رسم الخط آن است که کتابت آخر هر کلمه تابع حال وقف است بر آن کلمه و کتابت اول هر کلمه آن که عادت چنان است که نون خفيفه و نون نویسند.
خط: نسخ، كا: عبد الجواد بن ملا عبدالرحیم، تا ابتدای کتابت در 29 جماد الثانی 1307ق؛ مصحح، در نسخه ما چند سطر از آغاز تحمیدیه کتاب نوشته نشده؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج مشکی، 135 گ، 20 سطر، اندازه: 21×16سم [ اهدائی رهبر: 10 - 269]
Š.-e kāfīye
چشتی بلگرامی، عبدالواحد ابراهیم، 916-1017 قمری
češtī belegrāmī, 'abd-ol-vāhed ebrāhīm (1511 - 1609)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = كافية ذوي الأدب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تاریخ تأليف: 970ق
شرح عرفانی است با عناوین «قوله - قوله» بر «کافیه» ابن حاجب؛ تا مبحث غیر منصرف. اصل «کافیه» در موضوع نحو زبان عربی است. بلگرامی ضمن شرح، اشعاری از خود به صورت مصرع، بیت، قطعه و مثنوی آورده و در تاریخ تأليف (970ق) و موضوع کتاب چنین سروده: «از همه دعوی مرا آزاده افتاده بین 87 سال تاریخش بخواهی نهصد و هفتاد بین / سلک علم نحو را در تصوف سفته ام ** پر بقدر فهم از وی شبهه و شک رفته ام».. شارح، ابتدا جمله ای از متن را ذکر کرده سپس به شرح آن با تعابیر عرفانی پرداخته است، برای مثال: «الكلمة لفظ» ای ملفوظ على انشاء، ملحوظ على قلوبنا و محفظوظ بها بواطننا. وی برای هر لفظ و جمله، سه معنای عرفانی از مراتب کشف و شهود و اقبال و ادبار قلوب عباد نسبت به معارف یقینیه بیان داشته است.
آغاز: الحمد الله الذي كلمته کافية الأمور و شافية الصدور و الصلوة على رسوله محمد الذي كلامه محيط الهداية و بسيط النهاية ... بدان که علوم حکما و متکلمین را اصطلاحی دیگر است و علم اصحاب تصوف را اصطلاحی دیگر. پس اکر مسئله ای از علم تصوف با علوم حکما و متکلمین موافق نباشد بر اختلاف اصطلاح ایشان حمل کنند. قوله الكلمة لفظ ای ملفوظ على الثناء و ملحوظ على ق و بنا و محظوظ بها ... يعنی کلمه توحید در مرتبه اقرار بر زبانهای ما ملفوظ است و در مرتبه تصدیق بر دل های ما ملحوظ
انجام: من بعدی به این طایفه مخصوص است و عبارت از روزگار همایون ایشان این است. مثنوی: چنگ در حضرت خدای زده ** هر چه جز اوست پشت پای زده / خورده یک باده از کف ساقی ** آن چه باقی است کرده در باقی
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:32884
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زیتونی، 11 گ، 19 سطر، اندازه: 12× 22/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 270 و 5 - 118]
š.-ul-kāfīya
یمینی، منصور بن فلاح
yamīnī, mansūr ebn-e fallāh
شرح الكافية 525
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
شرحی است بر کافيه ابن حاجب که به صورت شرح و متن آمده است. در آن ابتدا قول ابن حاجب آمده است و بعد شرح می آید و در ابتداء شرح، كلمه «شرح» نوشته شده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:945
آغاز: بسمله و به اثق و استعين و صلواته على سيدنا محمد و آله اجمعین؛ انجام: و الله اعلم بالصواب مما ذكرنا و صلى الله على سیدنا محمد و سلمه
خط: نسخ، بی کا، تا: 1024ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج مشکی، 241گ، 39 سطر (13/5 × 21/5)، اندازه: 30/5×20سم [ف: 8- 440]
š.-ol-kāfiya
سپهری، محمد بن صفي الدين، - 1076 قمری
sepehrī, mohammad ebn-e safī-od-dīn (- 1666)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الأدب في علم كلام العرب ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
ترجمه و شرحی است مزجی متوسط که در آن مشکلات کتاب معروف «الكافية» ابن الحاجب بیان شده و برای مبتدیان و نوآموزان علم نحو بسیار سودمند به نظر می رسد. آغاز: الحمدلله رب العالمين ... بر جمهور انام پوشیده نیست که بهترین زیوری که انسان بأن متحلی شود
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: رمضان 1045ق؛ افتادگی: آغاز؛ [ف: 3 - 93]
آغاز: برابر، انجام: پس اگر ما بعد حرف مضارعه متحرک باشد مجزوم سازی آخر او را و ما بقی را امردانی ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ یادداشتی از یوسف بن ابراهیم کرمانی و در حاشیه صفحه دهم صورت لوح سر قبر مؤلف دیده می شود؛ جلد: تیماج مشکی، 198گ، 17 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 16 - 123]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 16 شوال 1113ق؛ تملک: حسین ولد اردشیر؛ تاریخ وقف: جمادی الاول 1250؛ جلد: تیماج قرمز، 321گ، اندازه: 12×22/5سم [ف: 17 - 52]
آغاز: که اسم مفعول است در اصل معنوی بود و او و یا جمع شده بود در یک کلمه
خط: نستعلیق خوب، كا: رحیم بن علی نقی بن على الموتی، تا: ربیع الاول 1113ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 94گ، 19 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف: - 42]
š.-ol-kāfiya
مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح،-1120 قمری
māzandarānī, mohammad hādī ebn-e mohammad sāleh (- 1709)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تاریخ تأليف: صفر 1063ق
چاپ: این شرح در ایران به چاپ رسیده است.
[الذريعة 314/13 ؛ نسخه های منزوی 2060؛ مشار 1022؛ دنا 997/6]
خط: نستعلیق، کا: هاشم حسنی حسینی، تا: 23 جمادی الثانی 1092ق؛ محشی؛ اهدایی: وزیری؛ جلد: تیماج مشکی، 222گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 3 - 916]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مقابله شده؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 393گ، 17 سطر، اندازه: 15×23/7 سم [ف: 3 - 511]
آغاز: باب مدينة علم نفس رسول رب العالمين امام ... اما بعد بر ضمیر ارباب خرد پوشیده نیست؛ انجام: و هر گاه ما قبل آن مضموم یا مکسور باشد آن را حذف کنند مثل اصبت خير و اصانبی خیر و ختم لي بخير و الحمدلله اولا و آخرة ... لله الحمد که آنچه منظور بود از شرح این کتاب باتمام رسید امید از طایفه ناجیه شیعیان امامیه ... خطا پوشی نموده سقطات اقلام را اصلاح فرمایند.
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز، دارای بلاغ؛ مهر: «عبده محمد هاشم بن محمد باقر الموسوی» (بیضی)، حاج سید سعید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 228گ، 15 سطر (14×7/5)، اندازه: 13×21/5سم [ف: 2 - 699]
š.-e kāfīya
جامی، برهان الدين بن عبدالله
jāmī, borhān-od-dīn ebn-e ‘abd-ol-lāh
آغاز: الحمدالله رب العالمين و الصلوة والسلام على رسوله و آله اجمعین کلما ذكره الذاكرون و کلما سهی فغفل عن ذكره الغافلون ... قال چنین گوید محرر این مقال و مصور این بیاض الفقير إلى الله الغني برهان الدين بن شهاب الدين عبدالله الجامی که بر رأی اولوالالباب پوشیده نماند که چون کتاب کافیه در نحو معتبر و مشهور بود و طلبه را از خواندن آن گریزی نبود و بعضی را قوه آن نبود که از شرح عربی استفاده معنی او نمایند بنابراین شرحی پارسی نوشته می شود تا فائده اش اتم و عايده اش اعم گردد ... مصنف این کتاب مصدر نساخت کتاب خود را به حمد حق سبحانه و تعالی با آن که در حدیث واقع شده است که ...
انجام: این جمله خبر مبتدا که المفتوح است. الحمدلله على الاتمام
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: سپاهانی و فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 278گ، 14 سطر (9×7)، اندازه: 15×11 سم [ف: 5 - 225]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ تملک: حسين على خان؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی مذهب، 269گ، 19 سطر، اندازه: 24×15سم [اهدائی رهبر: 10 - 271]
آغاز: برابر؛ انجام: که بدرستی مصنف جایز داشته این فانه نظیر في الدار زید و عمر و ... است. تمت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (14×7)، اندازه: 21×15سم [ف: - 346]
Š.-ul-kāfīya
استر آبادی، حسن بن سرشار
estarābādī, hasan ebn-e saršār
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:25982
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه عصر کرمان [رایانه]
S.-ul-kafiya
مولا صادق
mowlā sādeq
وابسته به: الكافية في النحو - المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
ترجمه و شرح مزجی است، و بیشتر از شرح های دیگر استفاده شده و مطالب آنها را ترجمه کرده است.
آغاز: بسمله. و به نستعين. بدان که در بعضی نسخ كافيه هم تسميه واقع است و هم حمد و هم صلوة ... و در بعضی نسخ نه تسمیه واقع است و نه حمد و نه صلوة و در اکثر نسخ متداول است واقع است تسميه و حمد و صلوة واقع نیست اگر گفته شود که حدیث تسمیه و حمد يعني كل أمر ذي بال ... فهوا قطع اقتضای آن میکند.
آغاز: برابر؛ انجام: مراد مصنف بجمله اسمیه جمله اسمیه باشد که ممکن نباشد گردانیدن او مضمون جمله فعليه.
خط: نستعلیق، کا: بیک محمد شرعانی، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 130گ ( 32 -161ر)، 25 سطر، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 15 - 72]
آغاز: برابر؛ انجام: خلافا للمازنی و المبرد مخصوص بفعل نیست بلکه در اسم فاعل و اسم مفعول نیز خلاف کرده اند ... خلافا للمازنی و المبرد خلاف مرمازنی و مبرد را که ایشان تجویز کرده اند تقديم تمیز را بر فعل و اسم مفعول بنابر قوت آنها در عمل و بنا بر قول شاعر: اتهجر سلمى بالفراق حبيبها و ما کاد نفسا بالفراق تطيب، بنابر تقديم تأنيث ضمیر در تطيب ... که تأنيث ضمير راجع بسوی حبیب باشد تکلف و تعسف غير قادح است در تمسک (12) (تا مبحث تميز).
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 197گ، 27 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 13/5 × 19/5 سم [ف: 6 - 2456]
š.-ul-kāfiya
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم کلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
ناشناس و احتمالا غير همانند:
آغاز: معها نكرة و ان كان مضافا إلى معرفه؛ انجام: و تقول اضربن بحذف الياء كما تقول في الكلمة المنفصلة. شرحی و في الواقع حاشیه ای است فوق العاده ممتع و مفید و متأسفانه به علت نقصان نسخه مجهول المؤلف، و این نسخه صدرا دارای سقط بزرگی است یعنی شروع می کند از شرح اواسط مبحث مجرورات یعنی از اواسط متن کافیه و ختم می کند به اواخر شرح مبحث تنوین از اصل متن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 7 و اوایل قرن 18 کاغذ:حنایی، جلد: مقوا روکش پارچه، 109گ، 23 سطر (10/3 × 14/5)، اندازه: 19/3×13/5 سم [ف: 12 - 221]
آغاز: قوله الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد، قوله لفظ يشمل الكلمة و غيرها لانه لما يتلفظ به؛ انجام: فلا يلزم من اعتبار اللازم للكلمة عند عروض حذفه اعتبار الجائز عند عروض الحذف، و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 6 محرم 706 ق، جا: دمشق (شاید تاریخ تأليف باشد)؛ مصحح، محشی؛ تملك: عمر بن يوشع؛ جلد: تیماج قرمز، 185 گ، 17 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 8- 40]
آغاز: ملفوظا به حقیقته فهو ملفوظ به حكما بدلیل اسناد الفعل اليه و صحة تأكيده و العطف عليه؛ انجام: و هذا باب الاطناب فيه مجال لكنه يقضي الى الملال فاقتصرت على هذا القيد فليس الرى من النسيان.
خط: نسخ، كا: محمود بن هبة الله بن ... اسماعيل بن محمد بن حسن بن عبدالله بن اسماعیل قصری، تا: 12 ذیقعده 710ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: منصور بن ابراهيم بن فخر الدين على حسینی صحابی کاشانی در 14 رجب 912؛ وقف نامه کتاب از سید محمد؛ جلد: مقوایی، 139گ، 15 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 1 - 141]
آغاز: بسمله، الحمدلله كفاء افضاله و الصلوة على نبيه محمد و عترته و آله قال الامام العلامه؛ انجام: عند عروض حذفه اعتبار الجايز عند عروض الحذف. پایان نسخه: تم شرح الكافيه و نسال الله تعالى الخير و العافيه و نصلی علی خیر من اوحى اليه من بريئته و على آله و عترته. على يد العبد الضعيف ابن الحسن بن محمد بن الحسن القاشاني في اوائل صفر ختم بالخير و الظفر سنه اربع عشر و سبعمائه هجرية نبوية (شاید مؤلف باشد) در آن قول ابن حاجب با عبارت «قوله» و قول شارح در پس آن به صورت تفسیر آمده است؛ خط: نسخ کهن، كا: ابوالحسن بن محمد بن حسن، تا: 714ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج يشمی، 170 گ، 20 سطر (15×6)، اندازه: 20/5×10سم [ف: 9 - 439]
آغاز: ثم قال هو معرب و مبنی فالمعرب المركب ... قوله المركب يشمل المعرب و غيره من نحو قولك هؤلاء شرح مزجی مختصری است بر «الكافيه» ابن حاجب؛ خط: نسخ،
بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز [ف: - 67]
آغاز: و الاول اما ان يقترن باحد الأزمنة الثلاثة الماضي و المستقبل
و الحال وضعا او لايقترن باحد الأزمنة الثلاثة؛ انجام: فتقول في مثل هل تضربن هل تضربون بالواو و النون المحذوفتين و في اضربن اضربوا بالواو و المفتوح ما قبلها تقلب الفا و الله اعلم بالصواب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز؛ چند برگ اول و آخر به خط قيام الدين بن حسین بن بهلول در شب چهارشنبه 13 شعبان 989 بازنویسی شده؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 206گ، 11 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 1- 207]
آغاز: حمدله. و صلى الله على سيد المرسلین و آله الطاهرين ان أول ما يبتنى عليه أساس الكلام و أولى ما يرتفع به أرهاص المراص ذكر الله الحق العلام؛ انجام: قال نون التأكيد هذه النون مختصة بصيغتي المضارع و الأمر ... وهي على ضربين ساكنة و مشددة و المشددة مفتوحة ان لم يكن قبلها الف شرح نیکویی است بر الكافية ابن حاجب در نحو که به نام عطا ملک بن ملک علاء الحق نگاشته است. نام کتاب و مؤلف در صفحه عنوان نسخه حاضر به خط قدیمی درج شده. نام مؤلف چنین ثبت شده: شهاب الدین علی بن محمد بن محمود ابن العز بن احمد بن ابراهیم کازرونی. در کشف الظنون (1375/2) شرحی از شارحی ناشناخته با همین آغاز معرفی شده و در صفحه 1376 شرح اصفهندی با همین آغاز شناسانده شده. همچنین نامی از حاشیه کازرونی بر شرح هندی بر کافیه به میان آمده؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 8 و 9، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ یادداشت مصالحه بين نعمة بن محمد و خديجه بنت شيخ محمد بن فرج الله بن على بن محمد در 14 رمضان 1017؛ مهر: «وصی احمد علی» (بیضی)؛ جلد: مقوا، 158گ، 17 سطر، اندازه: 20×15/5 سم [ف: - 43]
آغاز: بسمله، الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد اللام لتعريف العهد و المعهود ذهنی؛ انجام: ایضا فنقول اضربا في اضربن. شرحی است مزجی و مبسوط و بدون خطبه و دیباچه، به همین جهت با همه استقصا و فحص بلیغی که به عمل آمد مؤلف آن شناخته نشد و معلوم نیست که خود شارح آن را به همین نحو نوشته یا کاتب خطبه و دیباچه را انداخته؛ خط: نسخ، كا: برهان بن عوض (؟) بن فضل الله بن عمر حافظ سالار قریشی (كذا) شهابی، تا: پنج شنبه 19 جمادی الثانی 875ق؛ واقف: ملا علی گل استرابادی؛ کاغذ: حنایی هندی، جلد: تیماج مشکی، 256 گ، 23 سطر، اندازه: 26×16 سم [ف: 12 - 220]
آغاز: قوله: الكلام ما تضمن كلمتين بالاسناد، فما تضمن يشمل الكلام و غیره لان قولك غلام زید
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ اندازه: 25×18سم [نسخه پژوهی: 2 - 184]
آغاز: و الفقه و غيرهما فالمعنى من الاعلام ما هو يمايز المفهومات بعضها عن بعض لاغير الا انه عرف مدلوله الاصطلاحی؛ انجام: و لنا فيه نظر ذكرته في النهاية هذا آخر كلامنا في شرح الكافية و الحمدلواجب الوجود و الشكر لفيض الخير و الجود.
خط: نسخ، كا: على بن حاج ابوبکربن جبرائيل بن محمد همدانی، تا: پنج شنبه 26 شعبان 912ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: مسعود بن فضل الله حسنی حسینی طباطبائی بهبهانی؛ 211گ، 16 سطر، اندازه: 22×14سم [محدث ارموی مخ: 2 - 865]
آغاز: و احمده ای احمده حمدة مثل حمد مستحق ان يحمد بذلک الحمد او حمديستحق بذلک الحمد؛ انجام: مثل قوله تعالی ولئن متم او قتلتم لالی الله تحشرون فانه يجوز ترکه ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 961ق؛ مصحح؛ شعری از یار على طبيب به خط محمد مقيم بن محمد علی بن عناية الله؛ تملک: محمد امین بن آقا حاجی اکبر، محمد امین بن آقاجانی با مهر «محمد امین» (بیضی)، آقاجانی با مهر «الله محمد علی ولی الله عبده المحمد المدعو ب عیسی آقاجانی» (دایره)، عیسی بن عناية الله به سال 955؛ مهر: «عبده محمد صادق» (مربع)، «یا کافى المهمات» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، 44گ (1-44)، 17 سطر، اندازه: 11×76سم [ف: 32 - 170]
آغاز: عليه توكلت و اليه انيب. قوله الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد. اعلم أن معرفة هذا الحد موقوف على معرفة اللفظ؛ انجام: و في يا مرأة اضربن اضربي في الوقف لم يعلم انه بدل عن النون او المحذوف المردود. شرحی است بر كافيه ابن حاجب؛ خط: نسخ، كا: سید مراد فرزند سلطان محمود، تا: 973ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج زرد، 315 ص، 17 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 10- 288]
آغاز: الفعل مادل ای كلمة دلت على معنی کاین في نفسه ای في نفس مادل معنى الكلمة و المراد بكون المعنى في نفس الكلمة دلالتها عليه؛ انجام: لان اصل الاسم الاعراب و اصل الفعل البناء فنبه من أول الأمر بسكون هذه على بناء ما الحقيقة و بحركة تلک على اعراب ما وليته لانها شرح مزجی است بر رساله «الكفاية» ابن حاجب در نحو، گویا بخشی از «الفوائد الضيائية» جامی می باشد، از شرح رضی نقل می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشي با نشان «منه رحمه الله» و «شرح اللباب»؛ 41گ، 18 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 5- 2482]
آغاز: كما جعل أباه الذي اعظم خواقين الانام و اکبر سلاطین الايام
به نام شاهزاده یار محمد بن امیر جان وفائی نگاشته شده و در آن از کتاب العباب فی شرح اللباب (قرن هشتم) و نیز از تفتازانی ومیر سید شریف و دو نگارش دیگر از نگارنده با نام های «شرح الرسالة الوضعية» و شرح فارسی منطق یاد می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ 225 گ، 31سطر، قطع: وزیری [ف: - 67]
آغاز: و اذا انتفى الاعراب فيهما ... ای و اذا انتفى الاعراب في الفاعل و المفعول لفظا و القرينة في نحو ضرب موسی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ اندازه: 20×15سم [نسخه پژوهی: 2 - 184]
آغاز: يدل على معنى في نفسها ای بنفسها مستقلة من غير ذكر متعلق لها في الاستعمال؛ انجام: و الهمزة اعم استعمالا من هل لما تقدم فيختص بالهمزة الفصل بالمعمول و استفهام التوبيخ و وقوع ام المتصلة المعادلة لها.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «ه س»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 215گ، 17 سطر (4/5×11/5)، اندازه: 18×8/5 سم [ف: 17 - 387]
آغاز: عايد الى زيد الموخر لفظا - وامتنع صاحبها في الدار - اذا الضمير عايد الى الدار الموخر لفظا و رتبة - و قد يكون المبتدأ نكرة اذا تخصصت بوجه ما - لصيرورته به مقربه من المعرفة؛ انجام: - المتعدي وغير المتعدی فالتعدي ما يتوقف على متعلق کضرب - ویسمی واقعا و مجازا يضا- وغير المتعدی بخلافه ... شرح مزجی متوسطی است بر «کافیه» ابن حاجب، این شرح غیر از شرح عبدالرحمن جامی است و همچنین غیر از الوافيه في شرح الكافيه استر آبادی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج سرخ، 162گ، 13 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 5 - 2484]
آغاز: بسمله قال المصنف بسم الله الرحمن الرحيم الكلمة، عاد لا من الطريق المأثور المشهور بين الجمهور من الابتداء بالبسملة شارح شناخته نشد، در پشت صفحه اضافی اول کتاب با خط مغایر آمده است شرح تفتازانی و در حاشیه برگ آخر نیز با خط مغایر نوشته شده است حاشیه بر جامی. نسخه حاضر بدون خطبه است و از آغاز تا مقداری از مبحث حروف را دارد شرحی است مزجی و تحقیقی که در آن از شروح مفصل، شروح كافيه شرح رضی یاد شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی منقول از شرح رضی، و لباب و حواشی شرح شافیه و اسرار النحو و ...، مصحح؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 127گ، 19 سطر (7×11/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 3- 989]
آغاز: بسمله، الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد و هي اسم و فعل و حروف لانها اما ان يدل على معنى في نفسها؛ انجام: ما قبلها يقلب الفاء اللهم اجعل عاقبة أمورنا خيرا ... شوال 1045 ... رشید الدین محمد بن صفي الدين محمد السهروردی (گویا سپهری زواره یی) (الهيات 651؛ ش 1595 ملك) ... تم الكتاب متنا و شرحا در غره شوال 1053.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1 شوال 1053ق، کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 79گ، 6 سطر، اندازه: 20×13/4 سم [ف: 1- 318]
آغاز: من ابوك او كانا معرفتین او متساويين مثل افضل منک؛ انجام: بحذف الواد و کسر الزاء كالقول في الكلمة نسخه حاضر که متأسفانه صفحات اول آن افتاده شرح و متنی از کتاب کافیه یعنی بابتداء متن کافیه ذکر شده و بعد آن متن شرح گردیده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1055ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 127گ، 16 سطر (13×6)، اندازه: 18×9سم [ف: 9 - 255]
آغاز: قوله: و اذا تضمن الخبر المفرد ما له صدر الكلام ... اعلم أن هذا الكلام اشارة الى اشياء تعرض
خط: نستعلیق، كا: نورالدين بن محمد امین دارابجردی، تا: پنج شنبه نیمه ذیقعده 1076ق؛ افتادگی: آغاز، اندازه: 19×11سم [نسخه پژوهی: 2 - 184]
خط: نسخ، كا: محمد هاشم پسر محمد کاظم اصفهانی، تا: چهارشنبه 25 ربیع الثانی 1092ق، جا: مدرسه جده؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 905]
آغاز: الابتداء و للابتداء متعلق و هو البصرة أو الكوفة أو غيرهما فلابد من ذكر البصرة أو الكوفة أو غيرهما؛ انجام: قوله و يحذف من العلم الخ أي و يحذف التنوين من العلم الموصوف بابن مضاف ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ مهر: «عبده على اكبر الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 141گ، 18سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 1- 218]
آغاز: بانا لانسلم أن لفظة الخبر موضوعة لمثل قولنا زید قائم وذهب عمر و بل هي موضوعة لمفهوم يصدق على مثل قولنا زید قائم وهو مركب من نعته؛ انجام: قوله تعالى لاتنسوا الفصل بینکم. و تقول في تری ... امر للمخاطبة اغزن بحذف الياء وكسر الزاء كما تقول في الكلم المنفصلة اغزوا القوم. شرح مفصلی است بر کافيه ابن حاجب، این شرح با عنوان های «قوله قوله» برگزار شده و غیر از فواید الضيائيه جامی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 256گ، 14 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2483]
آغاز: الحمدالله رب العالمین و الصلوة والسلام على خير خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين. الكلمة مبتداء و اللام فيها التعريف الجنس ای لتعيين الماهية لالتعريف جمع الأفراد من حيث الأفراد و لا لتعريف فرد من أفراد الماهية. المراد فلا تكون للاستغراق و العهد ولا يلزم اذا اريد بها المصطلحة؛ انجام: و هي في الأمر ای نون التأكيد كثرت زيادتها في الأمر والنهي الخ و قلت في النفي و الزمت زيادتها في مثبت القسم و كثرت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: مصطفی صفایی خوانساری در محرم 1393ق با مهر «مصطفی الحسینی 1342» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 272]
این شرح به نام احمد بن عمادالدین مفضل کاشانی نگاشته شده؛ خط: نسخ تحریری، كا: ملا محمد حسن بن مشهدی محمد باقر دزماری، تا: 1122ق [مختصر ف: - 504]
آغاز: وضع لمعنی قلنا المعنى ما يتعلق به القصد و هو أعم من أن يكون لفظة او غيره فان قلت ... و قد اجيب عن الاشكالين بانه ليس هيهنا لفظ وضع؛ انجام: قال الشارح الرضى وانا لا ادري متعاه من ان يكون تنوین واحد الممتمكن و التكثير معة شرح متوسطی است بر «الكافية» ابن حاجب در نحو، غیر از «الفوائد الضيائية» جامی است، از رضى نقل می کند، به جهت افتادگی طرفین نسخه شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی از «عبو الغفور»؛ جلد: تیماج مشکی، 184 گ، 20 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 2481]
آغاز: قال الكلمة مفرد، أقول قبل الشروع في المقصود لابد من تقديم المقدمة؛ انجام: و مميز الخبرية مجرور مفرد او مجموع نحو کم رجل او رجال ضربت
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: «افوض امرى الى الله محمد شریف بن محمد جعفر» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 78گ (83ر-160پ)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: - 71]
آغاز: قوله ای المركبات المحدودة أي فيما سبق بقوله و هي المضموات و الموصولات و اسماء الإشارة بناء على أن المعرفة اذا اعيدت معرفة كانت الثانية عين الاول؛ انجام: لما رأيت الطفرة من المتصدين لحله عن تدقیقه و عدم الظفر بمقصوده فيما تعرضوا التحقيقه و الحمد لله على الاتمام و الصلاة و السلام على رسوله الانام
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر «الكافية» ابن حاجب؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 179گ (153ر -331ر)، اندازه: 20/5×15 سم [محدث ارموی مخ: 2 -866]
آغاز: اذليس من مقولة الحرف ... وضع الوضع تخصیص شی بشی بحث متى اطلق او احس الشي الأول فهم منه الشي الثانی؛ انجام: اى لايحصل ای معنی من المعاني المعتورة على المعرب المقتضية الاعراب ففى جاء زید جاء عامل اذبه حصل معنی الفاعلية. بخشی از شرحی است بر کافیه ابن حاجب، این شرح به صورت مزجی و کوتاه برگزار شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18 گ، 14-16 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 2484]
آغاز: في هذا الفن من المسائل و تذكيره اياها فانهم اذا قالو لأحد اجز عن الإسم الفلاني في الجملة الفلانية بالذي بعد بيانهم طريقة الاخبارية لابد له من تذكير كثير من مسائل النحو؛ انجام: و اغزون عطف علی ترین لا علی ترین ای و من ثم قيل اغزون برد الواو المحذوفة كما يرد مع ضمير التثنية ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 102گ، اندازه: 19/5×14 سم [ف: 1- 68]
بی کا، تا: 1239ق؛ خریداری از محمدرضا فرید تنکابنی [رایانه]
آغاز: ضربت الأول لوجود مفسره أعني ضربت الثانی؛ انجام: مع كيفما و اذا فشاذلم يجيء في كلامهم على وجه الاطراد و أما مع. شرح مزجی مختصری است بر كافيه ابن الحاجب، و چون از آغاز و انجامش افتاده معلوم نشد که از کیست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1242ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک: محمد آقا علی به تاریخ 1242 و مهر «آقا بزرگ» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 107گ، 14 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 114]
آغاز: الكلمة: لفظ وضع لمعنی مفرد ... لأنها أما أن تدل على معنی في نفسه؛ انجام: كقوله: الحمدلله العلى الأجلل ** الواسع الفضل الوهور المحور كا: محمد صادق بن مهر على الخوانساری، تا: سه شنبه 22 ربیع الثانی 1261 ق [تراثنا: س 18 ش 1 و 2 - 233]
آغاز: بسمله، قوله الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد فان قلت ان الكلمة اما نفس اللفظ؛ انجام: التي لا تفصيل فيهما و ان كان حقها أن يكونا مستعملين في هذه الثلاثة بالنظر الى الاصل.
خط: نستعلیق، كا: عبدالحمید بن مرحوم ملا محمد هروی قلعه یادگاری، تا: 1261ق، جا: مصرخ الهرات؛ جلد: تیماج زرشکی، 90گ، اندازه: 10/5 × 17/5سم [ف: 51 - 160]
آغاز: بسمله؛ اعلم ان «اما» موضوعة لمعنيين لتفصيل مجمل ...... اما بعد حمد الله «اما» كلمة متضمنة لمعنى الشرط. قيل لما اختلفوا في «اما» فقال بعضهم انه اسم و قال بعضهم حرف شرح مزجی مختصری است بر «الكافيه» ابن حاجب؛ بی کا، بی تاب 15گ، اندازه: 22×16سم [ف: 5 -2482]
آغاز: و لكنه اجروا عليه احکام اللفظ الحقيقي من الوضع و التعريف و الخبر عنه و غير ذلك شرحی مفصلی است بر «کافیه» ابن حاجب، با رد و ایراد بسیار، نسخه حاضر تا باب معرفة است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 249]
آغاز: عنده لا يقع خبرا مثل زید اضربه في تاویل زيد شرح مفصلی است بر «الكافيه» ابن حاجب، با عناوین «قوله - قوله» در آغاز نسخه نام این شرح مختصر میرزا ابو المكارم، نوشته شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 110گ، 27 25 سطر، اندازه: 21×11سم [ف: 5 - 2482]
آغاز: احتمالات باهره لم اتفطن بها و الله ترجوان يوفقنا للوقوف عند الشبهات و يعصمنا عن الاقتحام في الهلكات؛ انجام: لو لو حظ مع قطع النظر عن سبق ذكر هذا الجنسو لا شك أن هذا انما يتصور اذا كان الجنس أخص من وجه من الفصل موضوع. شرح مزجی مفصلی است بر کتاب «الكافيه» ابن حاجب و در آن از شرح رضی الدین استرابادی بر «الكافيه» و از کتاب «مغنی اللبيب» ابن هشام و شروح و حواشی دیگر نقل قول شده است. متاسفانه فقط بخش کوتاهی از این شرح با افتادگی در آغاز آن در نسخه حاضر موجود است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 3ص (73-75)، 21 سطر (17×12)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 107]
آغاز: و التنوين و يفتح غير المنصرف في موضع الجر نحو مررت باحمد؛ انجام: قوله و هو قليل اي و التنوين الخالي في كلام الفصحاء قليل تمت الكتاب
تذکر: انجام نسخه با شرح المغنی محمد بن عبدالرحیم میلانی منطبق است! شرح مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» بر «الكافيه في النحو» ابن حاجب. شارح در آن از شرح کبیر سید بر کافیه یاد می کند که گویا مرادش رضی الدین استر آبادی است که دو شرح بر الكافيه دارد. در خاتمه کتاب عبارتی آمده که گویا از مؤلف است و در آن نام خود را محمد ذکر کرده و از سلطان بایزید فرزند سلیم عثمانی یاد نموده است. متن این عبارت چنین است: قوله و هو قليل اي و التنوين الخال في كلام الفصحاء قليل، تمت الكتاب على يد ... بحق النبي و الأصحاب و بحق موسى الكليم و بایزید السليم و على الكريم و اعنى بالفقير محمد الحقير اللهم احفظه من نار السعير ... اتفق الفراغ من تنميق هذا الكتاب و تحريره في ...» به
خط: نسخ، كا: محمد بن حمزه بن حمزه بن رستم، تا: یک شنبه جمادی الاول، جا: ایشوه؛ محشی؛ اهدایی: مرحوم شیخ محمود ياسری، 1356/9/27 ش؛ جلد: تیماج مشکی، 138گ، 12 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 308]
آغاز: کجاءنی زید و رأیت زیدا و مررت بزید؛ انجام: و لجواز تقديره بنفسه جوابا صلحقو تأثيره فيه .. چغمینی؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 245 گ، 17 سطر، اندازه: 17/5×7 سم [ف: - 87]
بی کا، بی تا، خریداری از امرالله صفری [رایانه]
آغاز: بغيرها كتمرات و غرفات و كسرات و تسمية جمع المونث السالم باعتبار الغالب ... اخوک و ابو ک و حموک و هنوک و فوک و ذو حال مضافة إلى غير ياء المتكلم بالواو و الالف و الياء هذا هو القسم الرابع من السنة و هو الذي اعرابه بالحرف الأصلي؛ انجام: و بعد طننت و اخواتها نحو ظننت انك ذاهب على كونها اول مفعوليها و الثاني محذوف تقديره ظننت ذهابک حاصلا و هذا.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: 1337]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: و قد لا يو کد و الأمران متساويان؛ انجام: و سیجیی بیانه. شارح نامعلوم. (شرح رضی الدین نیست)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 74گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 10×15/5 سم [ف: 4 - 1273]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امان الله [رایانه]
Š.-ol-kāfiya
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الادب في علم كلام العرب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
ناشناخته و احتمالا غير همانند:
کا: محمد بن على بن اسد، تا: 889ق؛ قطع: خشتی [ف: - 169]
آغاز: ... و اگر قصد زیادت کنی صیغه جمع باید آورد؛ انجام: واخ مبنی از اخی و دیگر على هذا القياس و ایضا در آخر این اسماء ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 80گ، 15 - 18 سطر ( 13/5×8)، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 28 - 388]
آغاز: معنی در دلالت کردن بر آن معنی محتاج است به کلمه دیگر و فعل کلمه ای است که دلالت کند بر معنی که در نفس اوست؛ انجام: أرأيت زيد عمرو، زیرا که یلی ام اسم است و پلی همزه فعل این است سخن مصنف ليكن ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 143 گ، 21 سطر، اندازه: 12/5 × 16/5 سم [ف: 1- 107]
ناشناخته؛ بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح. [میراث شهاب: س 8ش 4 - 56]
شرحی است گسترده و مبسوط و در آن از شرح جامی یاد شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 318گ، 17 سطر (18/5×9)، اندازه: 26×16سم [ف: - 85]
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمد لله رب العالمين ذي الجلال و الاكرام الغفور الصبور و الصلوة و السلام على حبيبه محمد المصطفى الشفيع يوم النشور و على آله ... الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد معنی کلمه در اصل لغت یک سخن است الخ؛ انجام: پس تو گویی در اضربن یا رجل اضربا قیاس بر وقف در اسم منون. تمت بالخير. مترجم و شارح شناخته نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح، مجدول؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 240 گ، 15 سطر (16×7/5)، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 2 - 603]
آغاز: اختلف في الرحمن: اختلف واقع شده در رحمن که منصرف است یا غير؛ انجام: مثل متى ما يذهب اذهب و بعد ای مثل «آیا ما تدعو فله الاسماء الحسنی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: حسین بن علی در کربلا 1230ق؛ جلد: تیماج حنایی، 63 گ، 15 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 124]
كا: عبدالرحيم بن يعقوب حسنی، تا: 1073ق؛ قطع: رقعی [ف: 169]
آغاز: بسمله، الكلمة مبتدا و اللام فيها التعريف؛ انجام: يوجب اليها فيها مع التنوين ... محمد محسن بن محمد.
خط: نسخ، كا: محمد محسن بن محمد، تا: 1076ق [رایانه]
آغاز: الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد. معنی کلمه در اصل لغت؛ انجام: حقيقة حقيقة و الله اعلم بالصواب نسخه فاقد خطبه است. شرحی است فارسی بر کافیه در نحو تازی و از سبک انشاء و مأخذی که شارح بکار برده معلوم می شود که در قرن یازدهم می زیسته است و از این قرار این نسخه مقارن تأليف کتاب برداشته شده؛ خط: تحریری متوسط، بی کا، تا: 1084ق؛ کاغذ: اصفهانی رگه دار کرده، جلد: میشن خرمایی داغ دار، 466ص، 16-17سطر، اندازه: 9/5×18/5 سم [ف: 6 - 171]
آغاز: الثاني الاسم الأول الفعل یعنی زیرا که کلمه که دلالت می کند بر معنی که می باشد در نفس خودش بی آنکه محتاج باشد در دلالت کردن بر معنی خود به سوی انضمام کلمه دیگر؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 20 شعبان 1086ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی یک لا، 141گ، 17 سطر [ف: 16 - 249]
آغاز: «الكلمة الف و لام الكلمة الف و لام جنس است و تاء او تاء وحدت است و مناقاتی میان جنس و وحدت نیست»؛ انجام: «که خیر در این مثال چون مکسور الأخر است در حال وقف تنوینش را حذف می کنند و به سكونش می خوانند و الله اعلم».
خط: نسخ، كا: محمد هاشم بن محمد کاظم اصفهانی، تا: چهارشنبه 25 ربیع الثانی 1092ق؛ مصحح، محشی برخی با عنوان حسین علی زنگنه» و «عبدالسلام مولوی»؛ یادداشتی درباره کتابت نسخه توسط ملا هاشم ساكن مدرسه جده و تملکی به سال 1327 با مهر بیضوی «عبدالسلام مولوی»؛ مهر مستطيل «عبدالعزيز مولوی»؛ جلد: تیماج دورو قهوه ای، رو ضربی، 469گ، 19 سطر، اندازه: 17/5 × 28/5سم [ف: 1- 90]
آغاز: بسمله. الكلمة. الف و لام الكلمة الف و لام جنس است و تاء او تاء وحدت است؛ انجام: در حال وقف تنونیش را حذف می کنند و بسکونش میخوانند و الله اعلم
خط: نسخ، كا: ملامحمد بن محمد کاظم اصفهانی، تا: چهارشنبه 25 ربیع الثانی 1092ق، جا: مدرسه جده؛ یادداشت 1181 و 1327؛ قطع: رحلي [نشریه: 4 - 477]
آغاز: بدان که در بعضی نسخ كافيه هم تسمیه واقع است و هم حمد و هم صلاة بدین عبارت بسم الله الرحمن الرحيم الحمدلله حمد الشاکرین؛ انجام: و اسم فاعل و اسم مفعول بنا بر قوت اینها در عمل و بنا بر قول شاعر: الهجر سلمى بالفراق حبيبها ** و نفسا بالعراق تطيب در این ترجمه و شرح مزجی بیشتر از شرح های دیگر استفاده شده
و مطالب آنها را ترجمه کرده است، شاید کتاب حاضر ترجمه ملاهادی بن محمد صالح مازندرانی اصفهانی باشد که در ذریعه مذکور است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ تملك «محمد بن محمد حسینی رهقی»؛ جلد: تیماج دورو، رو مشکی، 249 گ، 17 سطر، اندازه: 24×13/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 915]
آغاز: الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد معنی کلمه در اصل لغت یک کلمه است و معنی وی در اصطلاح نحوی لفظی است که نهاده شده باشد از برای معنی که مفرد است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 9 رجب 1105ق؛ مصحح؛ اشعاری از میر عینی»؛ تملک «سید محمد بن أبي القاسم موسوی» که کتاب را به فرزندش «سید مرتضی» بخشیده؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج قهوه ای دو رو، 155 گ، 15 سطر، اندازه: 21×13سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 146]
آغاز: موجود: و شرطی دیگر از آن «ترخيم منادی احد الأمرين» است به آن که منادی علمی باشد زاید بر سه حرف یا منادی باشد تاء تأنيث بود.»؛ انجام: س او را از بهر مناسبت كذا و کیت و ذیت آورده اند در ابهام و کم استفهامی مبنی است و بواسطه تضمین معنی همزه استفهام و کم خبری مؤلف شناخته نشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج یک لای قهوه ای، 103گ، 9 سطر، اندازه: 14×9/5 سم [ف: 5 - 172]
آغاز: موجود: و يكونان معرفتین و ... مختلفتين؛ انجام: لأنه يودی إلى تحریک النون.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
انجام: در پایان نسخه آمده است: مضمون جمله اینست که خدا فرض کرده است بر شما حرام بودن مادر و خواهر را و معنی كتاب الله عليكم این است ... و تقدیر چنین است که کتب ذلک كتاب الله عليكم و السلام على كاتبه. تمت هذه الرساله في يوم شنبه سنه سبع وعشرين ماتين (كذا) بعد الألف من الهجرة بخش آخر است از کتاب؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: سید محمد سعید بن حسین حسینی، تا: 1327ق؛ کاغذ: فرنگی آبی (و چند برگ شکری)، جلد: تیماج مشکی با سجاف عطف و حواشی، 5ص (27-31)، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 10 - 2215]
آغاز: ... و مذهب اخفش آن است که این ... اعرابند نه اعراب و دلیلش آن است که این حروف ... کلمه نشاید که دلالت کند برمعنی؛ انجام: نون تاکید وقتی که با واو ضمیر جمع مذکر باشد مضموم باشد تا ضمه دلالت کند بر آن واو که.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 98 گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1252]
آغاز: با آن ذات بعضی از صفات آن ذات مثل احمر که موضوع است از برای ذات غیر معینی و بعضی از صفات او که آن حمره است؛ از «اسباب منع صرف» تا بحث «نون تاکید». شرح فارسی متوسطی است بر الكافيه ابن حاجب، این شرح به صورت مزجی برگزار شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 104گ، 14 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 5 - 2483]
به فارسی و جز شرح ملاصادق و سید شریف علی گرگانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: زین الدين محمد بن على خطيب؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 86گ، 23 سطر (15×7)، اندازه: 22×12سم [ف: 17-276]
آغاز: از آن جمله و فعال که معدول است از صفت مؤنث چون به افساق که معدول است از فاسقه و به اخباث ... در باب منع صرف از بهر چه مذکور شد و در بعضی نسخ از بهر چه محذوف شد. الاصوات كل لفظ حلی به صوت او صوت به للبهايم فالاول كفاق و الثانی کنح از جمله مبنيات لازم البناء اسماء اصوات است از هر لطفی که حکایت کرده شود و بوی صوتی از اصوات چنان که عاق که حکایت از صوت عراب است؛ انجام: از جهت علمی که قایم است به عمر دو نوع تعلق دارد و با زید که معلوم آن.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12-13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی زیتونی، 147گ، 15 سطر، اندازه: 31/5×24 سم [اهدائی رهبر: 10 - 273]
آغاز: سپس اعراب وی در حالت رفعی و به ضمی تقدیری باشد زیرا که یک حرف در یک حالت قابل دو حرکت مختلف نیست؛ انجام: کلمه لیت از برای انشاء تمنی است چون «لیت زید قائم » وفراء جایز داشته است که بعد از ليت هر دو معمول منصوب باشند چون «ليت زيدا قائما» بنابر اینکه لیت شرح مزجی مختصری است بر كافيه ابن حاجب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 172 گ، 15 سطر، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3 - 1252]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: به معنی احتیاج ... کلمه دیگر ندارد از برای آنکه مستقل است ؛ انجام: زیرا که باطل می شود عمل ادوات شرط.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: ایرانی، جلد: مقوایی، 584ص، 15 سطر، اندازه: 23×13 سم [ف: 1- 160]
آغاز: الجر فيه لعد انصرافه و علما ... من مثل احمر أي خالف فيه من حيث العلم في وقت ... لا من حيث الوزن و الوصف قبل العلمية او حال من احمر؛ انجام: ثم معطوفها ای معطوف حتى خبرها من مستوعه ای متبوع المعطوف وليفيد متعلق بمقدار وفوه مفعول به وضعفا عطف على به والمعنی و انما اشترط كون.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 96گ، 11 سطر (14×8)، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 39 - 36]
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا غیبی [رایانه]
Š.-ul-kāfīyat-iš šāfīya
«الكافية الشافية» نام منظومه ای است در نحو که آن را ابن مالک در بحر رجز سروده است و سپس آن را کوتاه کرده و هزار بیت آن را بیرون آورده و «خلاصه» نامیده است. خلاصه که «الفيه» نیز نامیده می شود بیشتر به کار دانشجویان خورده و حاشیه و شرحهای آن فراوان تر است، ولی درباره کافیه نیز کارهایی انجام شده و چلبی آن را چنین بر شمرده است: خود ابن مالك آن را شرح کرده و «وافيه» نامیده است. خود او نیز حاشیه هایی بر آن نگاشته است. پسر ابن مالك معروف بابن ناظم (-686ق) شرح دیگری بر آن نگاشته است. ابو امامة محمد پسر على نقاش مصری، دکانی، مغربی (-763ق) نیز آن را گزارش داده. محمد پسر علی اردبیلی (- 686ق) نیز بر آن شرح دارد. ابو الثناء محمود پسر محمد پسر خطيب الريفية حموی دنباله ای بر کافیه در 105 بیت سروده و «وسيلة الاصابة» نامیده و در 805ق آن را بپایان رسانده است. همین ابوالثناء شرحی بر کافیه دارد. جای گفتگو شرحی است جدا از متن که نام نگارنده آن دانسته نیست و گمان می رود که شرح خود ابن مالک باشد. برای جدا کردن متن از شرح به جای «قال، اقول» دو حرف «ص = اصل» و «ش = شرح» را به کار برده است. ولی در آن نامی از «الوافيه» که بنا به گفته چ بی نام شرح ابن مالک بر این کتاب است دیده نمی شود.
تهران، دانشگاه، شماره نسخه: 231
آغاز: خطبة الكافية الشافية: قال ابن مالك محمد وقد ** نوی افادة بما فيه اجتهد ... (و پس از چند بیت:) باب شرح الكلام و ما يتالف منه: ص: قول مفيد طلبا او خبرة ** هو الكلام كاستمع و ستری؛ ش: الكلام عند النحويين عبارة عن كل لفظ مفيد و المراد بالمفيد، انجام: و بيت صغير في صدر البيت الكبير و روی ایضا التثليث في ميم مصحف لآله منها صلاة وافرة ** و أنعم باطنة و ظاهرة. و الحمد لله وحده و صلی الله ...
خط: نسخ درشت، كا: محمد پسر عثمان پسر محمد پسر سلیمان پسر عطير زرعی حنبلی، تا: شنبه 6 جمادی الاول 744ق؛ در سال 748 آن را با نسخه درست برابر کرده، سید مهدی پسر سید حسن قزوینی در دو جای از این کتاب بدگویی کرده و از این که سراینده الفيه (الخلاصه) چنین منظومه ای بسراید در شگفت مانده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 232، 21 سطر (20×13)، اندازه: 18×26/5سم [ف: 2 - 414]
Š.-ul-kāfīyat-iš šāfīya
شرحی است محلی به آیات قرآنی و احادیث نبوی و شواهد شعری و فوق العاده مفید و لطيف، و این نسخه که در حقیقت مجلد دوم آن و بسیار نفیس و کم نظیر است از ابتدای باب عدد شروع کرده به آخر کتاب ختم می نماید. نام مؤلف با فحص بلیغی که در مظان مختلف به عمل آمد على العجاله به دست نیامده، ولی از قراری که یک فقره از کتاب پدرش موسوم به «مصباح المنير» را در یک موضع از این شرح به اسم و رسم نقل می کند باری کاملا به وضوح می پیوندد که وی بلاشک و بدون ادنی شبهه ای فرزند فقیه و لغوى مشهور ابوالعباس احمد بن محمد بن على فيومي حموی (متوفی در 770 یا 776) است، صاحب کتاب معروف «المصباح المنير في غريب الشرح الكبير للامام الرافعی» و «نثر الجمان في تراجم الأعيان» و «دیوان خطب»، و به ظن مطابق با واقع همان کسی است که ابن حجر در درر کامنه (1: 314) او را مؤلف تهذيب المطالع دانسته و گفته است که غالب مطالب پدرش را در مصباح در آنجا نقل نموده است. فقره منقول که در باب تصريف افعال و اسماء مشتقه در شرح این بیت از ارجوزه ابن مالك است: «و شذ يأتي مع يحيى و پدر ** بالفتح فاضممها الى ما يدر»، از این قرار است «و قال والدي رحمه الله في المصباح المنير لم يأت من حلقی الفاء الا ابي يأبى والب يألب و يالب و عض يعض في لغة و أث الشعر يأث اذا كثر والتف و ربما جاء في غير ذلك قالوا وديود في لغة» (قس: مصباح المنير، ص 3، مصر 1922، و در آنجا «والب يألب» را ندارد).
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:6283
آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم رب يسر، باب العدد قال ابن الحاجب العدد مقادیر احاد الأجناس فالواحد و الاثنان على ذلك ليس بعدد و انما ذكر في العدد لانه محتاج اليهما؛ انجام: و لب كل شئ و لبابه خالصه و صفوة كل شئ مثلث الصاد خالصه ايضا و محمد صلی الله عليه و سلم صفوة الله من خلقه ... فهو خلاصة الخلاصات فصلی الله و سلم عليه افضل صلواته عدد نباته كلما ذكره الذاكرون وغفل عن ذكره الغافلون ...... الحمدلله الذي هدانا
لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله. خط نسخ جلی، کا:محمد بن ابراهیم بن يعقوب بن حسان بن ثابت انصاری، تا جمعه 5 شعبان 817 ق با کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 23گ، ابعاد متن: 13× 19/5، اندازه: 18×27سم [ف: 12 - 222]
Š.-ol-kāfiya fi mabhas-et tanāzoʻ = tanāzo'-e 'āmelayn (tatbīq-e falsafī)
وابسته به: الكافية في النحو = المقدمة الكافية في النحو = کافية ذوي الأدب في علم کلام العرب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (646-570)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 24 رجب 906ق؛ محل تألیف: شهرستان
رساله ای است از شهرستانی در تطبیق مسئله «تنازع فعلين - یا فاعلين - بر معمول واحد» بر یکی از مسائل فلسفه الهی در دو مقصد: 1. تحریر موضوع مسئله؛ 2. تطبيق مسئله تنازع با مسئله الهی.
آغاز: و بعد حمدالله الذي لاتنازع في فعله ... روز پنج شنبه 24 شهر رجب سنة ست و تسعمائه در مدینه شهرستان بودم برادر امجد مولا شيخ محمد المعرف التماس نمود که ولدار شد او را غیاث الدين مقصود ... درسی از کافیه بر تیمن و تبرک نزد فقیر بخواند و چون شروع در دست کرد اتفاقا درس وی به آنجا رسیده بود که «و اذ اتنازع الفعلان ... » چون لفظی چند گفته شد و بر خواست و اصحاب متفرق شدند، فقیر به قیلوله مشغول شدم بعد از قیلوله چون بیرون آمدم که به وضو مشغول کردم حقیقت مسئله تنازع فعلان بر فقیر (واضح) شد و دانستم که این بحث اگر چه به ظاهر مفهوم از مسئله نحو است اما یکی از معظم مسائل الهيه است که این مسئله کناية دلالت بر آن دارد و در ضمن این رساله تفصيل آن مندرج است و بسیاری از مسائل نحو باشد که در ضمن آن حقائق علوم الهيه مندرج باشد چنانکه مبداء این کتاب که تعریف کلمه است اشارت است به اصلی از اصول مسئله توحید و بیان اشتمال مسئله الهيه موقوف است بر ذکر آن مسئله اولا و تطبيق عبارت مذکوره بر آن لاجرم این کلام محتوی بر دو مقصد است دیباجه مؤلف را دارد؛ بی کا، تا: 1077ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 4 ص (160-163)، 15 و 24 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 10 - 2050]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2296/4- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلمها ف: 1- 669]
آغاز: بسمله بعد حمد الله الذي لاتنازع في فعله الفاعل الاول ... مؤلف می گوید که اگر چه مسئله تنازع فعلین مذکور در نحو است اما یکی از مسائل الهيت که بطریق کنایت در ضمن این علم درج شده چه بسیاری از مسائل را چنین مذکور ساخته اند چنانکه مبدء کتاب که مشتمل بر تعریف کلمه است اشاره به اصل اصول مسئله توحید مینماید. و بیان اشتمال مسئله تنازع بر آن مسئله موقوف بر یک مقدمه است اولا و تطبيق عبارت کتاب بر آن ثانية امام مقدمه بدانکه اختلاف عقلاست در اینکه ممکنات که موجود گشته اند آیا به تمامی فعل فاعل اول است یا تأثير فاعل نزد ایجاد معلول اول منقطع شده و هر فعلی اثر آن فاعل است که به آن اقرب است؛ انجام: زیرا که مجاز گذاشتن از حقیقت است اگر حقیقت پیشتر نباشد چگونه مجازیت صدق نماید در حقیقت این رساله را تأمل فرما که بسی از حقائق در آن مندرج است و مسله تنازع را با نزاع فهم کن. این نسخه مختصر نسخه فوق است و در آن خطبه و دیباچه مؤلف حذف شده است، این نسخه با عنوان «تطبيق بحث نحوی تنازع فعلين بر مبحث عقلی تأثیر مبدأ اول در موجودات» پیش تر در فنخا (ج8، ص 340) معرفی شده است؛ خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 2 ص (89 -90)، 21 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 10 - 1799]
شرح الكافية لابن الحاجب- الفوائد الضيائية في شرح الكافية
شرح الكبرى في المنطق- بهجة الطالبين
Š.-e kobrā fe-l-manteq
عصام الدین اسفراینی، ابراهيم بن محمد، 873 - 951؟ قمری
‘esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: کبری در منطق = الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
شرح مزجی مفصلی است بر «کبرى في المنطق» سید شریف جرجانی. این شرح توضیحی کمتر به استدلال و نقل اقوال می پردازد.
آغاز: بسمله. حمد مصور صور مقدر قدر ملک و بشر، و مصدق ... اما بعد، چنین گوید خادم کمین اهل دانش و یقین ابراهیم بن محمد ابن عربشاه الاسفراینی المعروف بعصام الدين ...
انجام: با مقدمه استثنائيه صادق باشد در جميع ازمان و اوضاع مذکوره و گفته اند که این قسم مجرد احتمال عقلی است و معلوم نیست که در اقیسه یافت شود
چاپ: تهران در 1317، چاپ سنگی
[دنا 1001/6 - 1002 (24 نسخه)؛ الذریعه 31/14؛ نسخه های فارسی 1502/2؛ بغدادی، هدیه 26/1؛ مكتبة امير المؤمنین 205/1]
شرح و حواشی:
1- حاشیه شرح كبرى في المنطق؛ جرجانی، ابوالفتح بن مخدوم (976)
آغاز: به او قوی شود ید؟ امری یا مصدریست که ما يتقوى به را به او نامیده اند؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 15 صفر 915ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، جلد: تیماج قرمز، 117ص، 15-19 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 32 - 192]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: جعفر بن سید شاهن سرهندی، تا: 20 شعبان 973ق؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 53گ، 23 سطر (14×7)، اندازه: 19×11سم [ف: 11 - 2463]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 973ق؛ 54گ، 19 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 4 - 385]
آغاز و انجام: برابر
در 2500 بیت است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 57گ (2پ-58ر)، 19 سطر، اندازه: 28×11سم [ف: 6 - 106]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج، 102ص، 21سطر (13/5×8/5)، اندازه:22×13سم [ف: 2- 110]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مهر: کتابخانه شيخ العراقين نصرت؛ کاغذ: سپاهانی، 49گ، 21 سطر (13×8)، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 5- 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 10؛ تملک: اسماعیل بن حسین حسینی مورخ 1254ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج سرخ، 56گ، 18-19 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 1 - 154]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ملک قزوینی، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 73گ، 17 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 7 - 105]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 56گ (1305-90پ)، 17 سطر (7×11/5)، اندازه: 12/5 × 18/5سم [ف: 19 - 267]
خط: نستعلیق، کا: شريف بن محمد صالح، تا: 22 محرم 1060ق؛ مهر: «محمد» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 48گ، 22 سطر، اندازه: 10/5×17 سم [ف: 2 - 82]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست با عنوان شرح تهذيب تفتازانی معرفی شده که با توجه به آغاز و انجام نسخه تصحیح شد؛ خط: نستعلیق، کا: سلطان محمد دامغانی، تا: 1063ق؛ محشی با نشان «هندی»؛ جلد: تیماج قرمز، 213ص (72-284)، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 10-1284]
آغاز: متناهية استاد البشر عقل حاوی عشر سید شریف قد س سره الحنيف فلا ينتهي ربیع فضله بالخريف که بر سبيل استعجال بلکه .. بدانکه آدمی را قوتی است در اکه وقوت یا فعله ای است؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا280 ربیع الثانی 1081ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2652]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد رحیم، تا: جمادی الثانی 1096ق؛ جلد: تیماج عنابی، 17 سطر (5/5×12)، اندازه: 16×9 سم [ف: - 501]
كا: محمد حسین بن آقا محمد طهرانی، تا: 1212ق [میراث اسلامی: 5-603]
بی کا، تا: 1237ق [اوراق عتیق: 1- 247]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد تقی بن علی اصغر سمنانی، تا: ربیع الثانی 1259ق؛ 28گ (11پ-38ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن حسن خوراسکانی اصفهانی، تا: غره رمضان 1325ق؛ جلد: مقوا، 35گ (22ر - 56ر)، 23 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 191]
آغاز و انجام: برابر
کا: محمد بن علی موسوی تهرانی شیرازی، تا: 1328ق، کاغذ:
فرنگی شکری، جلد: گالینگور قهوه ای، 78ص (64-141)، اندازه: 25×16/5 سم [ف: 10 - 1220]
کا: دوست ودادی، بی تا؛ نسخه قدیمی [دليل المخطوطات: 1- 239]
آغاز: ...... شریعت او متحيرند و به متابعت او مستظهرند چنین گوید خادم کمین اهل دانش و يقين ابراهيم بن محمد بن عربشاه الاسفرائینی معروف بعصام الدین که این فوائدی است ... بر فارسی منطق ... سید شریف؛ انجام: برابر
خط: شکسته تعليق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 98گ، 14 سطر (5×11/5)، اندازه: 10×15/5سم [ف: 3 - 63]
آغاز: برابر؛ انجام: بهتر آن است که به قيد بعرف علماء این فن اشاره است به آنکه در غیر عرف علماء ... حاوی ابتدای کتاب تا مبحث معرف است؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين» (خشتی)، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 7گ (33پ -39پ)، 16 و 19 سطر (12×15/5)، اندازه: 21×16سم [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، 23 سطر، قطع: ربعی [ آستانه قم: - 218]
آغاز: مشترک میان او امور مختلفة الحقایق است و...
خط: نسخ، كا: محمد بن درویش علی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ سپاهانی، جلد: مقوا، 13 سطر (12/5×6)، اندازه: 18×10سم [ف: - 115]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: فهرستی؛ 32گ، اندازه: 17×11سم [ف: 4 - 385]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج ماشی، 81گ، 17 سطر (11×5)، اندازه: 10×16/5 سم [ف: 4 - 1457]
انجام: پس آن را ترک کردیم اما قیاس استثنائی
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15گ (74-88پ)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 24 - 14]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 15گ (76پ - 90ر)[ف: 13 - 157]
š.-e kobrā fe-l-manteq
رازی، محمد حسین
rāzī, mohammad hoseyn
وابسته به: کبری در منطق = الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:1459
آغاز: و حکیمی که جمال فضلش ... الخ
خط: نسخ، بی کا، تا: 1086ق؛ افتادگی: آغاز؛ با نشان «بلغ المقابله بقدر الامكان»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 121گ، 12 سطر (5/5×10)، اندازه: 10×14/5 سم [ف: 3 - 965]
š.-e kobrā fe-1-manteq
حسینی، ابو البقاء بن عبدالباقی، ق 11 قمری
hoseynī, abo-l-baqā' ebn-e ‘abd-ol-bāqī (- 17c)
وابسته به: کبری در منطق - الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، علی بن محمد ( 740-816)
اهدا به: شاه ابوالفتح محمد همایون پادشاه بابری هند
شرحی است آمیخته با متن و با عنوانها «فص».
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم ** فاتحه کل کتاب حکیم ... عنوان صحیفه همایون حمد و سپاس حکیمی شاید که ... چنین گوید احقر عبادالله الغني ابو البقاء بن عبدالباقی الحسینی نفعه الله بالعلم اليقين که شر حیست بر فواید حکیمه ... ابوالفتح محمد همایون غازی ... بدانکه آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند هیکل محسوس چنانکه گویی فلان دراز است و فلان آدمی کوتاهست و فلان آدمی سفیدست و فلان آدمی سیاه ...
انجام: با وضع احد جزئين باشد و مثالها [ی] اینها از سابق ظاهر شود
[نسخه های منزوی 1501/2؛ الذريعة 32/14؛ دنا 1002/6 -1003 (27 نسخه)]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ 50گ، 19 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 3 - 92]
خط: نستعلیق، کا: پیر محمد بن خواجه ترسون محمد قومی، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: سپاهانی، 23 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 217]
خط: نستعلیق، کا: صلاح الدين، تا: 944ق؛ تملک: محمد قاسم
بن حاجی شریف
خان تبریزی در قرن 11 از ملایوسف شهریاری؛ 55 گ، اندازه: 18×12سم [نسخه پژوهی: 2 - 187]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 144ق؛ مصحح، مقابله شده: «صححت و قابلت بقدر الوسع عند قرائتي على الاستاذی»، محشی از شارح با نشان «منه سلمه الله و 12»، مجدول؛ کاغذ: شرقی، 44گ (2پ- 145)، 23 سطر، اندازه: 14/5×9 سم [ف: 39 - 538]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 2 شعبان 975ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 68گ (59پ -126پ)، 19 سطر، اندازه: 28×11سم [ف: 6 - 107]
آغاز: صحیح و سقیم است و میزان اعتدال منحرف و مستقیم
خط: نسخ، كا: محمد بن عزيز الله ملقب به نورالدین، تا: شوال 976ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 122 گ، 16 سطر، اندازه: 9×16/5 سم [ف: 25 - 202]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن شهاب الدين بن حسین، تا: 5 جمادی الثانی 979ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 93گ، 17 سطر، اندازه: 18×6/5 سم [ف: 23 - 155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد طاهر بن محمد، ملا جلال تربتی، تا: 984ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 152ص، 14 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 2 - 199]
آغاز: ... مشتمل بر فواید حکمیه و محتوی بر زواید علمیه ... آغاز شرح: بدان که آدمی را بر سه چیز اطلاق کنند یکی هیکل محسوس؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قاسم علی بن کرم على جرفادقانی، تا: شوال 988ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: چرم مشکی، 86گ، 16 سطر، اندازه: 15/2×9 سم [ف: 43 - 88]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق بی اعجام، بی کا، تا: سه شنبه غره ربيع الثانی 989ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه مشکی، 59گ، 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 11 - 490]
انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 95گ (120پ -214پ)، اندازه: 16×11سم [ف: 2 - 127]
آغاز: بدانکه آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند یکی بر هیکل محسوس ... دوم بر نفس ناطقه ... سیم مرکب از هیکل محسوس و نفس ناطقه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ توضیح: مرحوم عمادالکتاب فهرستی نام کتاب و شارح را در روی ورق اول نسخه با جوهر سبز کم رنگ چنین ضبط کرده اند: «شرح کبری در منطق از ابی البقاء عكبرى متوفای سنه 616 چنان که در [ج] 2 دانشوران ص 2 و [ج] منتظم ناصری ص 222 است»، البته باید توجه داشت که شارح نمی تواند 2 قرن قبل از ماتن زنده بوده باشد زیرا میرسید شریف، مؤلف کبری در سال 816 (یعنی آغاز قرن 9) فوت کرده چگونه در قرن ششم و یا هفتم می شود برای کتاب او شرح نوشت؟! باز برای این که نام شارح با نام ابي البقاء عبدالله بن حسين عکبری اعمي نحوی لغوی حنبلی متوفای 616 (که مورد نظر مرحوم حاج عماد بوده است) تطبيق کند در نسخه خطی شماره 1183 با همان جوهر سبز کم رنگ «ابو الثناء» به «ابوالبقاء» مبدل شده است. و حال آن که با توجه به این که وی کتاب را به نام ابوالفتح محمد همایون پادشاه هندوستان (م963ق) معاصر شاه طهماسب صفوی معنون نموده می باید از حکما و منطقيون قرن دهم هجری باشد، نه ششم و هفتم؛ کاغذ: نخودی، جلد: ار چه ای زرد اخری، 75 گ، 18 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 1- 338]
آغاز: برابر؛ آغاز ذیل: تكمله در بیان مواد اقيسه بباید دانست که قضايا که قیاس از آن مرکب شود؛ انجام: و از اعم از نقیض آن شیء و السلام و الاكرام. و فكر صائب بر ضبط دستوری که ذکر کرده شد و حفظ قوانین که تقديم و الله الموفق ... على يد المؤلف لها وقت الظهر من يوم الخميس الثاني من شهر ربيع الآخر سنة ثمان و ثلاثين و ثمانماية الهجرية في البقعة المباركة الموسوم بدار السعادة في البلدة السبزوار.
خط: نستعلیق، كا: ابراهيم بن زین العابدین حسینی، تا: 1019ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: اسقاطی، 76گ، 17 سطر، اندازه: 9/3×16/5سم [ف: 24 - 220]
آغاز: برابر؛ انجام: با آنکه قیاس استثنائی راجح بود با قترانی چنانچه در کتب مبسوط مبین شده از ذیل افترانی.
خط: نستعلیق، كا: ناجي بن عباس، تا: 1023 و 1024ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 83گ (133پ- 51 پ)، اندازه: 9/5×19/5 سم [ف: 12 - 552]
خط: نستعلیق، کا: خان محمد بن ابوالقاسم، تا: شعبان 1056ق؛ 68گ (1-68)، اندازه: 20×13/5 سم [نسخه پژوهی: 3- 119]
آغاز: بدان که آدمی را به سه چیز اطلاق می کنند یکی هیکل
محسوس چنانکه گویی فلان آدمی دراز است؛ انجام: برابر
نسخه خطبه و مقدمه مؤلف را فاقد است و از اول شرح و متن شروع می گردد؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1083ق؛ تملك: محمد فاضل مدرس؛ 71ص (139-209)، 15 سطر [ف: 233]
آغاز: بسمله بدانکه آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند یکی بر هیکل محسوس چنانکه گوئی فلان آدمی دراز است و فلان کوتاه و فلان سفيد و فلان سیاهست دوم نفس ناطقه مجرد چنانکه گویی فلان آدمی داناست و فلان آدمی نادان و فلان حیران؛ انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد صادق، تا: 20 رمضان 1202ق؛ فاقد دیباچه است؛ موقوفه آل عصفور در آبان 1369؛ کاغذ: آبی و فستقی، 68 گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 24 - 221]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد شريف ابن مشهدی حیدر، تا: 17 شعبان 1227ق؛ جلد: تیماج مشکی، 55گ (74پ -128ر)، اندازه: 10×18/5سم [ف: 1- 266]
آغاز: بدانکه آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند یکی هیکل محسوس چنانکه گویی فلان آدمی دراز است و فلان آدمی
کوتاه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: اسد الله حسینی مرعشی شوشتری، تا: رمضان 1238ق؛ مصحح، محشی با نشان «احمد» و «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 117گ (37پ -153پ)، ابعاد متن: 1186، اندازه: 11/5 ×16سم [ف: 35 - 241]
آغاز: بسمله بدانکه آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند یکی بر هیکل محسوس چنان که گوئی فلان آدمی دراز است و فلان کوتاه و فلان سفید و فلان سیاهست دوم نفس ناطقه مجرد چنانکه گویی فلان آدمی داناست و فلان آدمی نادان و فلان حیران؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن محمود انصاری مشهور به آقاسی، تا: 5 شعبان 1262ق؛ واقف: استاد جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 72گ، 19 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 24 - 222]
آغاز: بدان که آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند. یکی بر هیکل محسوس، چنان که گوئی فلان آدمی دراز است و فلان كوتاه، و فلان آدمی سفید است و فلان سیاه. دوم بر نفس ناطقه مجرد؛ انجام: ليكن حجر است پس لاشجر باشد. و گمان آنست که حصر انفصالی در این اقسام تمام نیست ... وضع جزئين باشد، زیرا که ارتفاع نقیضین ... دیباچه را ندارد؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1269ق؛ 30گ (389ر-418ر هامش) [ف: 2 - 161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1296ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 79گ (2پ -80ر)، 16 سطر (10×5)، اندازه: 17×11 سم [ف: 13 -3224]
آغاز: بسمله، بدان که آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند یکی بر هیکل محسوس چنانکه گویی فلان آدمی درازست و فلان کوتاه و فلان آدمی سفید است و فلان سیاه، دوم تنفس؛ انجام: هر چند در عدیل او که بیان قیاسی اقترانی است اما به صریح مذکور نشده و یکی از دو قسم که ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی با نشان «منه»، نسخه دارای ترتیب اوراق نیست و ناقص می باشد؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 41گ، 18سطر (14×8)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 19 - 23]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، بی تا، کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: میشن خرمایی، 107ص، 21 سطر، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 6- 88]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: رقعی [رشت و همدان: ف: - 1678]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، واقف: نائینی؛ 38گ، 23 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 4 - 386]
آغاز و انجام: برابر
خط: متن نسخ و شرح نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 36 گ، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 386]
آغاز: برابر؛ انجام: یا مرکب باشد از منفصله حقيقيه بارفع أحد الجزئين و آن را نتیجه مقدمه داله
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 121گ، 16 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 2- 124]
آغاز: بسمله بدانکه آدمی را بر سه چیز اطلاق می کنند یکی بر هیکل محسوس چنانکه گویی فلان آدم دراز است ... دوم نفس ناطقه مجرده چنانکه گویی فلان آدمی داناست ... سیم مرکب؛
انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، با خط خوردگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 54گ، 21 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 5- 2653]
š.-e kobrā fe-l-manteq
هروی، محمود بن محمد
heravī, mahmūd ebn-e mohammad
وابسته به: کبری در منطق = الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، على بن محمد (740-816)
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «کبری» میر سید شريف على بن محمد جرجانی، مؤلف هنگامی که در مدرسه شجاعیه قندهار بوده آن را به درخواست عده ای نگاشته است.
آغاز: بهترین منطقی که فصحا به نطق او زبان گشایند حمد واجب الوجودیست که تصور کنه ذات او محال است.
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه سید عز الدين حسینی - زنجان؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح؛ 137 گ (1382) [عکسی ف: 1- 309]
آغاز: برابر بی کا، بی تا [دليل المخطوطات: 1 - 130]
š.-e kobrā fe-l-manteq
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: کبری در منطق – الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
شرح مختصری بر رساله كبرى في المنطق جرجانی است.
قزوین؛ فحول قزوینی؛ شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: اعلم قبل از شروع در هر علمی واجب است دانستن سه چیز تعریف و قاعده و موضوع؛ انجام: و الا لازم می آید که ارتفاع جائز باشد چون هذا الشيئ اما لا شجر و أمل لا حجر لكنه شجر
كا: محمد بن ابی الحسن، تا: 1320ق [ف: - 34]
š.-e kobrā fe-l-manteq
مجتهد، سید محمد
mojtahed, seyyed mohammad
وابسته به: کبری در منطق = الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، على بن محمد (740-816)
شرح مزجی نسبتا مفصلی است بر رساله «کبری» میر سید شریف جرجانی. در برگ آغازین نام مؤلف چنان آمده که ذکر کردیم.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 4407/3
آغاز: اعلم قبل از شروع در هر علمی واجب است دانستن سه چیز: تعريف و فائده و موضوع اگر بگویند موضوع علم منطق کدام است؛ انجام: و كذلك العكس الا تری که شیء لاشجر شد نه واجب است که لاحجر باشد و نه نقیض آن که حجر است و كذلك العكس.
خط: نستعلیق، کا: قوام الدين بن محمد حسینی، تا: سه شنبه 15 ذیحجه 1303ق، جا: قزوین مدرسه مولا وردی خان؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 21گ (158-178 پ)، 17 سطر، اندازه: 17×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 916]
شرح كبرى في المنطق / منطق / فارسی
Š.-e kobrā fe-l-manteq
فرصت شیرازی، محمد نصیر بن جعفر، 1271-1339 قمری
forsat-e šīrāzī, mohammad nasīr ebn-e jaʼfar (1855 1921)
وابسته به: کبری در منطق - الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
به درخواست میرزا فضل الله (گویا کاتب نسخه) نگاشته و تا بحث دلالات است. فرصت جداولی نیز در متن کبری افزوده است.
تهران؛ نوربخش، شماره نسخه:803/3
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين ... اما بعد چنین گوید اقل السادات فرصت شیرازی که بنابر خواهش دوست جلیل القدر ... آقا میرزا فضل الله که گاه گاهی ایشان را با این شکسته خاطر مباحثه ای است شرح بعضی از مطالب ...... در حواشی آن از قول بعضی متاخرین و متقدمین ... و نیز در ضمن متن از کتاب هر کجا ذكر اقسام شیء از مطالب منطقيه باشد صورت تقسیم آن را در جدولی مرسوم مرقوم دارد ... قال المصنف بدان که آدمی را. بدان که آدمی منسوب به سوی حضرت آدم پس یاء آن یاء نسبت باشد و قلیلی گویند یاء آن جزء آن است؛ انجام: لازم می آید دخول هر یک از این سه دلالت در بحث دیگری کماقيل
خط: نستعلیق، كا: فضل الله پسر میرزا ابوالقاسم حسینی، تا: 1291ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: گالینگور سفید، 4گ (25- 28 حاشیه)، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [نشریه: 13 - 178]
š.-e kobrā fe-l-manteq
تنکابنی، محمد حسن بن محمد شفیع، ق14 قمری
tonekābonī, mohammad hasan ebn-e mohammad safī (- 20c)
وابسته به: کبری در منطق – الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، على بن محمد (740-816)
شرح فارسی با عناوین «فان قلت، جواب» یا «اگر بگویند، جواب» بر کتاب «کبری» نوشته میر سید شریف جرجانی است.
آغاز: بسمله، اعلم. قبل از شروع در هر علم واجب است دانستن سه چیز یکی موضوع آن دوم فایده اش سوم تعریفش ...
آغاز: برابر؛ انجام: بجهت این که ثبوت مقدم در مانعة الخلو به مستلزم ثبوت تالی است و نه عدم آن و كذلك العكس تمت الكتاب ... في شهر ذیحجة الحرام ... 1322.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: 1322ق، جا: شاهرود؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 22گ، 15 سطر، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف: 5 - 320]
آغاز: برابر؛ انجام: و شکی نیست که اگر سالبه باشد صغری دلالت می کند که اوسط از افراد اصغر نیست پس لازم دارد که اصغر نیز از افراد اوسط ...
تذکر: در این فهرست نام مؤلف شناخته نشده و به استناد آغاز آن، از فهرست گوهرشاد (5: 320) به دست آمد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، 15گ [ف: 1 - 381]
S.-u kubra fi-l-mantiq
عقدائی، محمد باقر بن عبدالله
‘aqdā’ī, mohammad bāqer ebn-e ‘abd-ol-lāh
وابسته به: کبری در منطق – الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، على بن محمد (740-816)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2610/1
بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: کبود اصفهانی، جلد: مقوایی، اندازه: 23×18سم [ف: 4- 1363]
š.-e kobrā fe-l-manteq
وابسته به: کبری در منطق = الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816)
شاید همانند:
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي خلق السموات و الارض و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين اما بعد بدانکه آدمی را قوتیست؛ انجام: پس لاحجر باشد ليكن حجر است پس لاشجر باشد.
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 27 رجب 1080ق؛ جلد: چرم مشکی، 68ص (2-69)، 17 سطر، اندازه: 18/5×10 سم [ف: 45 - 256]
آغاز: ثلاثه به مذهب امام شرط باشد و داخل، و به مذهب حكما شرط باشد و خارج ... و تحقیق مذهب حکماست چنان که می رسد شريف فرموده؛ انجام: ليكن شجر است پس لاحجر باشد لیکن حجر است پس لاشجر باشد از آغاز تا پیش از این بند از متن: «ليكن هیچ کدام از این تصورات ثلاثه نزد اهل تحقیق جزء تصدیق نیست»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 29 شعبان = 14 بهمن ماه قدیم 1094ق؛ افتادگی: آغاز؛ 36گ (13-38پ)، 15-20 سطر، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 55]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي خلق السموات والارض ... و بعد بدان که آدمی را قوتیست دراکه که منقش گردد در وی صور اشیاء بدان که آدمی مرکبست از روح و بدن؛ انجام: چنانکه گویی این جسم یا لا شجر است یا لا حجر ليكن لا شجر است پس حجر باشد یا لیکن حجر است پس لاشجر باشد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1115ق؛ محشی؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 20گ، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 113]
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي خلق السموات و الارض و الصلوة و السلام ... اما بعد: بدانکه آدمی را قوتیست درا که که منتقش گرد در وی؛ انجام: این جسم یا لا شجر است یا لا حجر لكن شجر است پس لا حجر است. لكن حجر است پس لا شجر است. تمام شد ... سنه 1145 شرحی است مزجی بر منطق «کبری» به فارسی که حاوی مطال توضیحی و استدلالی مفیدی است؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1145ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 27گ (1پ -27پ)، 16 سطر (15×8)، اندازه: 20×15سم [رایانه]
آغاز: بسمله الحمدلله الذي خلق السموات و الأرض و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين اما بعد بدانکه آدمی را قوتی است در اکه که منقش گردد در وی صور اشیا چنانکه در آیینه بدانکه آدمی مرکب است از روح و بدن و حکماء اختلاف کرده اند در معنی روح و آدمی و اصح قول آنست که روح
آدمی جوهری است که مجرد تعلق دارد به بدن از روی تدبر و تصرف؛ انجام: چنان که گویی این جسم یا لاشجر باشد یا لاحجر لكن شجر است پس لاحجر باشد لكن حجر است پس لاشجر باشد.
خط: نسخ، كا: محمد اسماعيل بن محمد کاظم اصفهانی، تا: 4 شنبه 23 ربیع الاول 1229ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه پارچه اخرا، 39 گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 24 - 223]
آغاز: بسمله (بدان که آدمی را قوتی است درا که ... صور اشیاء) بدان که آدمی مرکب است از روح و از بدن و حکما اختلاف کرده اند در معنی روح؛ انجام: ليكن حجر است پس از شجر نیست. جز بهجة الطالبين (شرح فارسی آن) که در 1317 به چاپ سنگی رسیده و جز نسخه ش 131 طوس؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالمحمد بن علی محمد، تا: 9 شعبان 1254ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 40ص (1-40) [ف: 8 - 91]
آغاز: بسمله بدان که آدمی را قوتیست ... بدانکه آدمی مرکب است از روح و بدن؛ انجام: ليكن شجر است پس لاحجر باشد لیکن حجر است پس لاشجر باشد
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعيل بن عبد الصمد اسفارانی، تا: 1262ق، اسفاران از محال پای طالقان؛ 57ص (68-124)، 16 سطر [ف: 2 - 263]
آغاز: بسمله. (بدان که آدمی را قوتی است در اکه ...) بدان که آدمی مرکب است از روح و بدن؛ انجام: پس لا شجر نیست. جز بهجة الطالبين چاپ سنگی 1317ق؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 10 شعبان 1275ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 105گ (105-1 )، 13 سطر ( 15/5×8)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 11 - 2203]
آغاز: بسمله، بدانکه آدمی را قوانیست دراکه مراد از آدمی یعنی هر کس که منسوب به آدم است یعنی انسانی؛ انجام: لا شجر باشد نه لا حجر مثل سفال حصیر غذا من کلسیم قد تمت الكتاب.
خط: نستعلیق، كا: قزوینی، عبدالکریم، تا: 1307ق، ضميمه نسخه ش 15569 رایانه
š.-e kobrā fe-l-manteq
وابسته به: کبری در منطق – الرسالة الكبرى في المنطق؛ جرجانی، على بن محمد (740-816)
شاید بعضا همانند:
آغاز: عليك توكلي في حالة الإفتتاح و الإختتام ابتداء كلام بنام واجب العطائی سزد که سلسله ممکنات را از سر حد عدم متوجه دارالسرور و جود ساخته و مبدعی؛ انجام: او را نبیجه وصع جزئين یا وضع أحد جزئين باشد و مثالهای اینها از سابق ظاهر است این شرح با شرح «ابوالبقاء حسینی» همخوانی بسیار دارد، تا جایی که «شرح ابي البقاء» را می توان گزیده شده آن دانست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 973ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: شرقی، 55گ (30-84)، 21 سطر، اندازه: 7×11/5سم [ف: 36 - 228]
آغاز: انسانی در کلام او برای اخراج علم غیر انسانیت بلکه؛ انجام: که هر تصدیق نظری مفید تصورات و هر نظر مفید صادق تمام ... این شرح تا آخر طريق اکتساب نظری از ضروری است از شرح کبری. شرحی است بر رساله كبرای میر سید شریف جرجانی که به علت نقص نسخه و افتادگی اوراقی از آغاز، شارح شناخته شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی؛ توضیح: در هنگام نگارش چاپ اول فهرست دو رساله دیگر ضمیمه این شرح بوده است که متأسفانه بر طبق سلیقه خاصی که در مورد تفکیک مجموعه ها به گونه رساله های جداگانه اعمال می شده، آن دو رساله هم به طور ناقص از این مجموعه جدا شده و فقط یک صفحه از رساله اولی باقی مانده و آن عبارت است از: رساله در تقسیم موجودات از ابوعلی سینا، آغاز: «هذه الرساله في تقسيم الموجودات صنفها الرئيس ابو علی بن سینا»، انجام موجود: ما يكون زواله بطيئا كحمرة الورد و شباب الشبان و الثاني ما يكون زواله»؛ واقف: ملامحمد کاظم اردبیلی؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 29گ، 21 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 1- 339]
آغاز: بسمله، بدان که آدمی را بر سه چیز اطلاق میکنند یکی هیکل محسوس چنان که گوئی فلان آدمی دراز است؛ انجام: بر رفع هر دو جزء او را نتیجه وضع جزئين يا وضع احد جزئين باشد و مثالهای اینها از سابق ظاهر است تمت. تاریخ شرح: محتملا قرن دهم، کتاب کبری منطق ساده ای است که میر سید شریف جرجانی آن را به فارسی نوشته است. بر این منطق بعدة شروحی نوشته شده که یکی از آنها این شرح است نویسنده این شرح یک به یک عبارات و کلمات میر سید شریف را شرح و توضیح کرده است. ابتدای این شرح از آدمی را قوتی است درا که شروع می شود و انتهای آن به قياسات استثنایی می رسد؛ خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج سیاه مذهب، 165گ، 21 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 2 - 109]
آغاز: بسملة، م: بدان که آدمی را قوتیست درا که، ش: و قوة يا فعله است که اشتقاق او از برای ما يفعل به می باشد یعنی چیزی که به
او قوي شوند؛ انجام: اگر چه تعلق او به تعریف فکر که اقرب به او از روی لفظ اسب است، تعلق او به او اصل دعوی که اهم است از روی معنى اتم است و شکی نیست در آنکه به نظر صحيح مناسب مقام نیست و الله أعلم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 8گ (46پ -53پ)، 19 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 39 - 539]
آغاز: عون من انطلق الالسن و بصر الأعين بعد از سراییدن عندلیب زبان در منطق کام
خط: نستعلیق شکسته، كا: ابو حیان، تا: 1024ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: چرم قهوه ای، 99گ (23پ -121ر)، 12 سطر، اندازه: 14/6×9 سم [ف: 43 - 18]
آغاز: بسمله، حمدله، بدانکه آدمی را قوتیست دراکه که منتقش گردد در وی صور اشیاء بدان که آدمی مرکب از روح و بدن شرح مفصل مزجی است بر الكبرى في المنطق سید شریف جرجانی؛ خط: نستعلیق، کا: محمد نبی بن ابوالفضل تاری، تا: 1091ق؛ 55گ، 14 سطر، اندازه: 19×10سم [ف: 5 - 2652]
آغاز: و چون به حسن اتمام رسید و خلخال اختتام در پا کشید .. ابوالفتح محمد همایون غازی بهادر خلد الله ظله اندر یافت
خط: نستعلیق، کا: روح الله بن حاجی محمد موارم افرابیلی، تا: جمادی الاول 1096ق؛ افتادگی: آغاز؛ 17 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: - 117]
آغاز: بیان مراتب تحقیق و قضاء تبیان درجات تدقيق؛ انجام: رساله شریفه و مقاله لطیفه که از معدن جواهر اسرار و منبع ماء الحيات افکار
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ در هامش اشعاری از کلیم کاشانی و عرفی شیرازی و حاجی ملا محمدا و غيرهم؛ 41ص (183-143)، 14 سطر [ف: 2- 275]
آغاز: مصنف از جهت احتیاج بسوی منطق چهار مقدمه دارد اول آنکه علم بر دو قسم است تصور و تصدیق؛ انجام: و اگر دلیل مرکب شود از متصله و یا منفصله آن را قیاس.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ موجودی کلا 11 برگ است؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 10 سطر، اندازه: 16×9/5 سم [ف: 5- 117]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:38099
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي خلق السموات و الارض و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرین و بعد بدانکه آدمی را قوتیست دراکه؛ انجام: باصره قو تیست مودعه في ملتقا عصبتين مجو فتین آتیین ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: میشن عنابی، 2گ، 12 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [اهدائی رهبر: 5- 375]
آغاز: الحمدلله الذي خلق السموات و الأرض ... و بعد بدانکه آدمی را قوتیست درا که ... بدانکه آدمی مرکبی است از روح و بدن و حکما اختلاف کرده اند در معنی روح آدمی؛ انجام: چون موجود حناحک در تعریف انسان و پیش اهل اصول و عربیت معرف را به جميع ... شرح مختصری است بر رساله کبری در منطق میر سید شریف گرگانی که پس از آوردن مقداری از متن به شرح آن پرداخته؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15 (10پ -24پ)، 21 سطر، اندازه: 17/5 ×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 916]
آغاز و حافظه و متفرقه است زیرا که حواس باطنه یا مدرکه اند با حافظه یا نه مدرکه اند و نه حافظه؛ انجام: و با یکدیگر مجتم می شوند در قضیه مانعة الجمع الخلو چنان که گویی این جسم یا الاشجر است یا لاحجر ليكن شجر است پس لاحجر باشد ليكن
حجر است پس لاشجر باشد، تم بالخير. شرح مزجی مختصری است بر رساله «کبری» میر سید شریف جرجانی در منطق؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1223ق؛ افتادگی: آغاز مصحح؛ 26گ، 14 سطر، اندازه: 21×17/5 سم [ف: 1- 348]
شرح مزجی متوسطی بر کتاب برای میر سید شریف گرگانی. نام این کتاب در منابع بدون ذکر نام شارح آمده است. هیچیک از شروح میر ابوالبقاء حسینی و ابوالفتح حسنی و عصام الدين اسفراینی و محمد حسین یزدی و محمد باقر بن محمد حسین بفروئی یزدی و محمد بن سليمان تنکابنی و زین الدین محمود بن محمد هروی بر کبری نیست. دو کتاب در فهرست منزوی (1502:2و 1503) به شماره های 14622 تا 14625 از ناشناس معرفی شده است که هر دو یک کتاب و مطابق با نسخه حاضر است؛ خط: تحریری ناخوانا، بی کا، تا: 1225ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی آبی، 43گ (1پ -43پ)، 13 سطر (10/2×6/2)، اندازه: 10/6 × 15/5سم [رایانه]
آغاز: محصل و مقوم موجل فيه باشد و مراد از مجرد آن است که تفسیر او به طول و عرض نتوان کرد: انجام: زیرا که می تواند بود که یک جسم هم لاشجر باشد هم لاحجر مثل أجسام فلكيه
بی کا، تا: یک شنبه 15 محرم 1242ق؛ 47گ (75ر -121ر)، اندازه: 20/5×13/5سم [ف: 1 - 130]
جز شرح گمنام (الذریعه 31/14؛ دانشگاه 1420/1 و 1345/1) و جز سه شرح اسفراینی و حسینی و یزدی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: شب جمعه 25 شوال 1249 ق [نشریه: 7- 243]
آغاز: ... بدو فایض گردد از مبدء فیاض و قوت علمی آنست که مربی و مدبر بدن باشد؛ انجام: چنانچه گوئی این جسم یا لا شجر است یا لا حجر ليكن شجر است پس لا حجر باشد لیکن حجر پس لا شجر باشد شرحی است مزجی و مختصر بر رساله كبرى تأليف میر سید شریف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1263ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 38گ (1- 38)، 15 سطر، اندازه: 5/5×10/5سم [ف: 28 - 346]
آغاز: المعين بدانکه اول هر علمی سه چیز باید دانست تعریف و فایده آن و موضوع آن اما تعریف یعنی تصور کند آن علم مطلق را تا اینکه طالب مجهول مطلوب نباشد؛ انجام: و اما از وضع احدى الجزئين لازم نیاید رفع دیگری زیرا که اجتماع هر دو با هم صحیح است شرحی تحقیقی و استدلالی بر کبری سید شریف گرگانی. شارح با آوردن مثال های ساده با بیانی شیوا به توضیح مراد و مقصود مصنف پرداخته است و رد و ایرادهایی نیز بر او دارد وی در بخشی از مقدمه می نویسد: فهم امورات معقوله بر مبتدی دشوار است لكن بعد از تشبیه نمودن به امر محسوسی با تمثیل زدن به امر محسوسی فهم آن معقول بر مبتدی آسان می شود؛ خط: نسخ، كا: علی اکبر کرمانی، تا: 12 صفر 1287ق؛ متن کتاب در صدر حواشی اوراق است؛ واقف: بنیاد مستضعفان، شهریور 1367؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن مشکی، 83گ، 11 سطر، اندازه: 10/2 × 16/9 سم [ف: 24 - 222]
آغاز: الحمدلله الذي خلق السماوات و الأرض ... بدان که آدمی را ... بدان که آدمی مرکب است از روح و بدن و حكما را خلاف کرده اند در معنی روح آدمی واصح اقوال آن است که ... جوهری است مجرد که تعلق دارد به بدن انسان از روی تصوف؛ انجام: زیرا که مقدم و تالی با یکدیگر مجتمع می شوند در قضیه مانعة الخلو چنان که گویی این جسم لاشجر است ... پس لاشجر است جز شرح عصام الدین اسفراینی است؛ خط: نستعلیق، کا: فضل الله پسر میرزا ابوالقاسم حسینی، تا: 1291ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: گالینگور سفید، 24گ (40-63)، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [نشریه: 13 - 179]
آغاز: بسمله بدان که آدمی را قرائی است درا که مراد از آدمی یعنی هر کسی که منسوب به آدم است یعنی انسانی مراد از قوه یک چیزی است در همه انسان است یعنی شعور یعنی شعور دارد؛ انجام: اما می شود نه لأشجر باشد نه لاحجر مثل سفال، حصیر، نمد، آهن، گلیم. شرح مزجی متوسطی است بر کبری میر سید شریف جرجانی؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالکریم بن علی محمد نحوی قزوینی، تا: 1307ق، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 8گ، 24 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 24 - 224]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي خلق السموات و الارض و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين اما بعد بدان که آدمی را قوتی است درا که که منقش گردد؛ انجام: فالحرارة موجودة پس نتیجه دهد. الشمس طالعة زیرا جایز است حرارت ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی با رمز «صح»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 40گ، 16 سطر، اندازه: 15×21/5سم [اهدائی رهبر: 5 - 376]
آمیخته و مزجی بی دیباچه و با عنوان «فصل»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، ابعاد متن: 14/5× 157، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 16 - 574]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 17068 بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی؛ اندازه: 21×14/4 سم [رایانه]
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: 358/2
آغاز: الحمدلله الذي خلق السموات والارض ... قوله بدان که آدمی را قوتی ست دراکه که منقش گردد در وی صور اشیاء آه بدان که آدمی مرکب است از روح و بدن و حکما اختلاف کرده اند در معنی روح شرح فارسی با عناوین «فان قلت - جواب» یا «اگر بگویند - جواب»؛ خط: نسخ، بی کا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ملا محمد بن ملا حسن، محرم 1289؛ جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 179]
آغاز: بدانکه آدمی را قوتی است ... بدانکه آدمی مرکب است از روح و بدن؛ انجام: ليكن فرد است پس نتیجه دهد که زوج نیست ليكن زوج است. پس از این شرح یادداشتی درباره معرفت کبیسه عربی آمده است.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج مشکی، 91ص (26-116)، 16 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 2-175]
آغاز: قوله بدانکه آدمی را قوتیست درا که منتقش میگردد در وی صور اشیاء پوشیده نماند که بدان امر است و مقصود باو امر بدانش جميع مقدمات مذکوره در کتاب است؛ انجام: که بدانکه آدمی قوتی است که انکشاف ماهية علم بمناسبت قائلین بذرات و
شبح باشد و نیز قول او که حصول صور اشیاء ملایم قول بشبح ... متبادر از صورت شبح است پس قول بعضی از مدققان رحمه الله با آنکه مراد بحصول صور اشیاء بذاتها نه مطلقا محل خدشه است تمت. در شرح جمله «بدانکه آدمی را قوه ایست در اکه»؛ بی کا، بی تاب قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1385]
آغاز: الحمدلله الذي خلق السماوات و الارض و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين؛ انجام: مدرک شود. باصره قوتی است مودعه في ملتقى عصبيتين مجوفتين آتيين ... شرحی است ممزوج بر کتاب کبری در منطق؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ فقط دو برگ اول است و بقیه افتاده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (27پ -28 پ)، اندازه: 11×15/5 سم [مؤيد: 3 - 369]
بی کا، بی تا؛ خریداری از عباس محسنی [رایانه]
آغاز: ناقص: محسوس آنست که به یکی از حواس پنج گانه ادراک شود و اول حواس پنج گانه قوه باصره می باشد و باصره قوتیست مخلوق در دو عصب مجوف در انجام: ناتمام: چون انسان و فرس که هر یک از برای معنی علاحده وضع شده ... شرح مختصری است بر رساله «کبری» شریف جرجانی در منطق این شرح با هیچ یک از شرحهای موجود تطبيق نمی کرد و به علت افتادگی از آغاز و انجام آن نیز نشانی از شارح به دست نیامد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 11گ (22-32پ)، 12 سطر (7×11/5)، اندازه: 15/3×11 سم [رایانه]
آغاز: قوله بدانکه آدمی را - الخ، بدانکه یاء که در آدمیت است احتمال دارد آنکه از برای نسبت باشد؛ انجام: دراین فصل بیان نسبت میان دلالات ثلاث کند باین طریق که می گویند ... در این شرح توضیحی که با عناوین «قوله - قوله» می باشد، گاهی رد و ایردهایی کرده و نسبت به گفته های دیگران نیز نظر دارد. در این نسخه فقط چند برگ آغاز شرح آمده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 12گ (42-53پ)، اندازه: 17×10سم [ف: 14 - 349]
با حواشی از شرح میر محمد حسين؛ خط: نسخ، كا: افضل میر علی بن ابی القاسم، بی تا [نشریه: 7 - 278]
خط: نسخ، كا: درویش علی، بیتا [نشریه: 7 - 697]
شرح كبير- شرح لباب الإعراب
شرح کبیر- مسالک الافهام الى تنقیح شرایع الاسلام
شرح كبير- مصباح السالكين
S.-u kabir
بروجردی، تقی، ق13 قمری
Borūjerdī, taqi (- 19c)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17568
ج 3: طلاق؛ كا: تقی بروجردی، تا: 1258ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 246گ، اندازه: 20/7 × 31/3 سم [رایانه]
š.-u kabīr
بی کا، بی تا؛ خریداری از نسرین غلامی [رایانه]
كا: ابن سید میرزا علی اکبر، بی تا؛ خریداری از احمد اقبالیان رایانه
شرح کبیر میر سید علیخان- الحدائق الندية في شرح الفوائد الصمدية
š.-u k.-il-ijāra
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 9245/11
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 38گ (115ر-152پ)، 18 سطر (14×9)، اندازه: 19×13/5 سم [ف: 17 - 329]
Š.-e k.-e ejlājāt
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:24722
آغاز: بسمله. حمد و شکر و سپاس یزدان را؛ انجام: اندامهای همه مجرب است.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 11گ، اندازه: 20×11سم [رایانه]
Š.-u k.-il-irt
شرحی است بر کتابی در ارث. ظاهرا این شرح بخشی از کتاب
مفصل فقهی است. شارح در این شرح از شرح سرخسی یاد نموده است. این شرح به صورت مزجی و مفصل برگزار شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14110/2
آغاز: قال رسول الله صلى الله تعالى عليه و سلم الجمهور على انه الرسول أخص من النبي و يدل عليه ظاهر قوله تعالی و ما ارسلنا من قبلک من رسول و لا نبی؛ انجام: و على الروايتين عن على و ابن مسعود يعتبر موت الاكبر او لا ... فقد اجتمع للام عشرون و لبنت كل منهما ستون و للمولى عشرة فالله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نسخ، كا: عمر بن محمد، تا: 1107ق؛ جلد: مقوایی، 86گ (3پ-88پ)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 142]
Š.-u k.-il-iqrār
اسفرجانی، محمد رضا بن محمد علی، ق13 قمری
esfarjānī, mohammad rezā ebn-e mohammad “alī ( 19c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14715/6
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1260ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 27گ( 68 ر- 94ر)، 26 سطر، اندازه: 26/5×15/3 سم [ف: 41 - 175]
š.-u k.-il-iqrār
آرانی کاشانی، محمد علی بن محمد مهدی، 1250 - 1325 قمری
ārānī kāšānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad mahdī (1835 - 1907)
شرحی است استدلالی با عناوین «قوله قوله» بر کتابی در اقرار.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:570/3
آغاز: قوله كتاب الاقرار، هو لغة الاثبات و عرفا كما سيأتي فيما بعد إخبار جازم عن حق لازم سابق على وقت الصيغة نسخه اصل کتابخانه امامزاده محمد هلال - آران؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: با تاریخ 1273ق؛ 27گ (219-245) [عکسی ف: 2 - 163]
شرح كتاب البيع من القواعد- شرح قواعد الأحكام
š.-u k.-it tijāra
مختار گلپایگانی، احمد بن علی، ق13 قمری
mo×tār-e golpāygānī, ahmad ebn-e ‘alī (- 19c)
شرح مزجی مفصلی بر کتاب تجارت یکی از کتب فقهی که ظاهرا بخشی از کتاب «منهج السداد في شرح الارشاد» مؤلف باشد که در شرح ارشاد الاذهان علامه حلی نگاشته است.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 3828/1
آغاز: قال و القسم الثاني في العقود و فيه خمس عشر كتابة ... و اعلم أن المصنف بني الامر في كتابه على جملة على اربعة اقسام؛ انجام: و هو واضح هذا تمام الكلام فيما يحرم التكسب به بقی الكلام فيما يحرم التكسب به لأجل الوجوب ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، در حیات مؤلف؛ مصحح؛ 101گ (1پ-101ر)، اندازه: 15×21/5سم (محدث ارموی مخ: 2 - 916]
š.-u k.-it-tijāra
غیر همانند:
آغاز: کتاب المتاجر جمع متجر بمعنى التجارة و التكسب؛ انجام: و اذا اسلموا لم يجب عليهم قضائها و انما ثمرته في الآخرة من حيث التعذيب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 319گ، 22 سطر، اندازه: 20×29سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 14]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين؛ انجام: حد النصاب و بناء على عدم وجوب الفحص لحكم بعدم وجوب الزكوه.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا [رایانه]
شرح كتاب التوحيد- الأربعون حديثا
شرح كتاب التوحید- شرح التوحيد للصدوق
š.-e k.-e jāmāsb = kīmīyā
تاریخ تأليف: 520ق
متن منسوب به جاماسب فرزانه، شرح از ناشناس که از خود نام نمی برد و می گوید که در علوم الهی و ریاضی و در فنون اشياء بسیار روزگار صرف کردم، سرد و گرم روزگار دیدم، از کشتن جانوران دوری می جستم، و می کوشیدم که به رموز «صنعت» دست یابم، تا به بزرگی در این رشته برخوردم و کلمات جاماسب را نزد او یافتم. چون مختصر بود، به شرح و گشودن رموز آن پرداختم. در آن از دو رساله بزرگ و کوچک جاماسب یاد می کند. متنی است استوار با سبکی کهن، در فصل یکم می گوید: «که این رسالت بدین صفت هیچ کس از دور
آدم تا بدین غایت که سنه عشرین و خمسمائه (520) هجری است این کشف نکرد» (برگ 85ر).
با سربندهای فصل: فصل، در اظهار کردن حجر؛ فصل، در مراتب نیران.
[دنا 1005/6؛ نسخه های منزوی 631/1 و 639]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:157/9
آغاز: بسمله. سپاس و ستایش مر خداوندی را که عالم علوی را سبب عالم سفلی گردانید تا فلک دوار به تقدیر و قدرت او ... چنین گوید ناقل این کتاب که مردی بود متیقن در علوم الهی و ریاضی؛ انجام: از تو پوشیده نداشتم. دانم که طالبان چون این مختصر با فایده بخوانند و عمل کنند، ما را به دعایی فراموش نکنند. و الحمدلله رب ...
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1104ق؛ 8گ (81-88پ) [ف: 1- 154]
Š.-u k.-il-ħajj-i min iršād-il-adhān
برغانی، محمد حسن بن محمد صالح، ق13 قمری
baraqānī, mohammad hasan ebn-e mohammad sāleh ( 19c)
وابسته به: ارشاد الأذهان الى احكام الايمان؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
تاریخ تأليف: یک شنبه دهه دوم جمادی الاول 1288ق
شرح مزجی استدلالی مختصری است بر کتاب حج «ارشاد الأذهان» علامه حلی
آغاز: کتاب الحج و النظر في أمور اربعة الأول في انواعه و هو ينقسم الى واجب و ندب فالواجب بأصل الشرع
انجام: و من أرادها فعليه الرجوع بالكتب المصنفة فيها للاصحاب رضوان الله عليهم
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 106گ (2ر -107ر)، 18 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 9 - 187]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: اصغر، تا: جمادی الثانی 1287ق؛ جلد: تیماج سیاه، 18 سطر [ف: 1- 411]
š.-u k.-il-ḥayawān
ابن باجه، محمد بن يحيى، - 533 ؟ قمری
ebn-e bājja, mohammad ebn-e yahyā (- 1139)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1557/7 عکسی
نسخه اصل: کتابخانه بودلیان در آکسفورد، شماره 206؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 547ق؛ 27 و 32 سطر [عکسی ف: 4 - 489]
š.-u k.-il ḥayawān-il a×īra
ابن باجه، محمد بن یحیی، - 533 ؟ قمری
ebn-e bājja, mohammad ebn-e yahyā (- 1139)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1557/6 عکسی
نسخه اصل: کتابخانه بودلیان در آکسفورد، شماره 206؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 547ق؛ 27 و 32 سطر [عکسی ف: 4- 489]
š.-e k. dar hesab
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:1614/4
تکه ای است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [ف: 5 - 308]
š.-e k. dar feqh va osūl
اخباری، محمد بن عبدالنبی، 1178 - 1232 قمری
a×bārī, mohammad ebn-e ‘abd-on-nabī (1765 - 1817)
شرح و متن هر دو فارسی است با عنوان «قوله» گویا جواب نامه ای باشد. اصل متن در هامش آمده است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2815/17
آغاز: هر چند فتاوی از بس لفظ و معنی نا مربوط بود جواب آن صورتی نداشت اما دفعة للاوهام العامية اقدام به آن نمود، قوله المعنى الأول جمع بين الفاظمتين؛ انجام: که وقتی حضور بهم رساند جواب موجود است، باقی ایام بکام باد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 9گ (110ر-118ر)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 6 - 116]
š.-e k. dar manteq
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:27214
بی کا، بی تا، خریداری از رضا میدانی [رایانه]
š.-e k. dar nahy
ابو حیان اندلسی می باشد.
یزد؛ کاظمینی؛ شماره نسخه:197
آغاز: مثل علم که به معنی دانستن است و چهارم از اقسام اسم چهار گونه اسم معنی مشتق است مثل مفهوم
انجام: اگر اراده ندارد اینکه قطع بکند کلام را و رسید وقتی که ختم بکنیم ما کلام را بر سومی ابواب که باب حرف باشد و امیدوار هستم من از کسی که خللی در این کتاب ببیند از اینکه صحیح بکند آن شخص خلل این کتاب را
خط: نسخ زیبا، كا: عبدالرحیم اصفهانی، تا: چهارشنبه 10 ذیحجه 1289ق؛ افتادگی: آغاز؛ 186 گ، 15 سطر، اندازه: 19/5×14 سم [ف: 1- 173]
š.-e k. dar nahy
در آغاز از عصام الدين بن عربشاه اسفراینی و میر سید شریف نامبرده شده است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6362/2
آغاز: (متن) بدان اسعدك الله في الدارين، كلمات عرب بر سه قسم است: اسم و فعل و حرف، اسم همچون رجل، فعل همچون ضرب، حرف همچون ...
آغاز: شرح. بسمله. یعنی بنام خداوند رحمت عام بر مومنان و کافران در دنیا و خداوند رحمت خاص بر مومنان در عقبی. ابتدا میکنم من این کتاب را بنام؛ انجام: همزه مفتوحه ساقط می آریم امر تمام میشود، یعنی اعاده می کنیم همزه مفتوحه را ساقط ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 34گ (111ر-144 پ)، 15 سطر، اندازه: 11/2×17/5 سم [ف: 9 - 355]
š.-u k.-ir-rahma
وابسته به: الرحمة؛ جابر بن حیان (120-198)
غیر همانند:
آغاز: بسمله. شرح كتاب الرحمة تأليف جابر بن حيان الكوفي (رحمه الله علیه) هذا کتاب ترجمة كتب الحكماء مما اغمضوء و ارمزوه من كلامهم الحق و ما ذكروه في مصاحفهم في اختلاف تدابیر هم. فشرحته لك لتقتدي به و ليكون لك مثالا، فتعمل عليه ولا تقع في تهلكة، فقد تملكت كتب الحكماء كثيرة؛ انجام: قد فرغنا من جميع ما وعدناک من شرح كتاب الرحمة و اودعناه ما لم يشتمل علیه کتاب قط ... و ينفعنا يوم لا ينفع مال ولانبون الا من أتى الله
بقلب سليم انه جواد کریم منان رحیم. و الحمدلله رب العالمين و الصلاة ... گویا از علی بن ايدمر جلد کی (زنده 742ق). گزارش «کتاب الرحمة» جابر بن حیان کوفی است؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: دوشنبه 18 جمادی الاول 1245ق؛ به دنبال «الكيميا» از جلد کی؛ 31گ (96پ -126ر) [ف: 3 - 202]
آغاز: بسمله. شرح كتاب الرحمة تأليف جابر بن حيان الكوفي (رحمه الله علیه) هذا کتاب ترجمة كتب الحكماء ... من كلامهم الحق و ما ذكروه في مصاحفهم؛ انجام: إلى أن يزاد عليه قمر و ان زوعه زاد المشاعر الله. تمت هذه الرساله الرحمة نگارش جابر بن حیان صوفی در گذشته سال 200؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد تقی بن محمد نبی طبیب نوری مازندرانی، تا: 1293ق، جا: کرمانشاه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 15گ (119پ-133 ر)، 17 سطر، اندازه: 18/1×11 سم [ف: 9 - 284]
آغاز: شرح كتاب الرحمة تأليف جابر بن حيان الكوفي رحمه الله تعالى هذا کتاب ترجمة الحكما مما اغمضوه و رمزوه من كلامهم الحق و ما ذكروه في مصاحفهم في اختلاف تدابیر هم فشرحته لك لتقتدي به ليكون لك مشارة فتعمل عليه ولا تقع في تهلكة؛ انجام: و ربما كان مفرية يحتاج الى ان يزاد عليه قمرو آن زاده زاد ک انشاء الله تعالی فقد تمت هذه الرسالة الشريفة. شرحی است کوتاه بر «کتاب الرحمة» جابر بن حیان کوفی؛ خط: نستعلیق، کا: رضاقلی مافی، تا: رجب 1302ق، جا: کرمانشاه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27 ص (192-218)، 17 سطر [ف: 36 - 85]
š.-u k.-is-sabʻīn
وابسته به: السبعون = کتاب السبعين؛ جابر بن حیان (120-198)
تهران: دائرة المعارف، شماره نسخه: 463/2
آغاز: بسمله. هذه رسالة في شرح كتاب السبعين الموازينية في تراكيب الأجساد و الاكسير. قال الحكيم، فنقول انشاء الله، أن مثال الاكسير مائة من العدد، و مثال الذهب عشرون من العدد. و مثال الفضة عشرة من العدد و مثال النحاس سبعة؛ انجام: بالاجساد الا بالحل. تمت الميزان و شرحه، و صلى الله على محمد و آله اجمعین از ناشناس. متن کتاب السبعين از جابر بن حیان است، در میزان از کیمیا؛ خط: نسخ پخته، كا: محمد حسن، تا: 1 جمادی الثانی 1265ق؛ پر لغزش. عنوان ها نانویس؛ 6گ (109پ -114ر) [ف: 1- 155]
š.-u k.-is-sabʻīn-il-mawāzīnīyya
جابر بن حیان، 120 - 198 ؟ قمری
jāber ebn-e hayyān (739 - 814)
گزارش «کتاب السبعين الموازينية» به عربی و در آن از سید خود یاد می کند و به او سوگند می خورد و می گوید: «اکسیر 100 و زر 20 و سیم 10 و مس 7 و قلعی 5 و سر 4 و آهن 3 و خارصینی 1 است» و «نسبت اکسیر بزر 80 و زر بسیم 10 و نسبت جسدهای دیگر به همدیگر 7 است». (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. هذه رسالة في شرح كتاب السبعين الموازينية لجابر ره في تراكيب الأجساد و الاكاسير. قال الحكيم فنقول و بعد ان مثال الاكسير مائة من العدد
آغاز: برابر؛ انجام: إلى ما تزيد او تنقیص الثاني و الثاني يخفی قبل من كتاب.
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1096ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، میشن بنقش، 14ص (126-139)، 11 سطر (5/5×10)، اندازه: 16×11سم [ف: 10 - 168]
آغاز: برابر؛ انجام: كما يظهر بادنی تأمل في تضعیف کل میزان مره او مرتين او زيد الى مل تراد تنقيص الثاني كما لا يخفى و الله تعالى يعلم. انجامه: تم تم تم نقل من كتاب الميزان لجابر بن حیان رحمه الله.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1263-1264ق؛ جلد: چرم قهوه ای، 9 ص (114- 122)، 22 سطر (13×7)، اندازه: 18×11سم [ف: 47/1 - 84]
آغاز: برابر
انجام و تطليه بزاج و طين الجلد و احمر مرتين يخرج احمر. تبيعه كيف شئت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1289ق؛ 2گ (138پ -139ر)، 16 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 4 - 1036]
آغاز: برابر؛ انجام: و ایاک آن تمازج الاجساد بالاجساد الا بالحل تمت الميزان و شرحه و صلی الله على محمد و آله
بی کا، بی تا، پس از پایان رساله فصلی است شامل 3 جدول اعداد برای شناختن میزان اشیاء با عنوان: میزان اول، میزان ثانی و میزان ثالث؛ این فصل گویا از جابر است اما جزء رساله شرح سبعين نیست. در این رساله از کتاب های زیر یاد شده: کتاب النظم، كتاب المائه و الاثنا عشره، فصل في تمام عمل هذا الاكسير في ذکر میزان الحكم تعرف بهذه الميزان جثة الاشياء ولابد لطالب علم التراكيب ان يعرف هذا الميزان ... ولا يعلم صحة الجسد الا بهذا الميزان (تا پایان فصل) شرح اعداد جداول و طریق دریافت اوزان اجسام از آن جدولها؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 5گ (84-88پ)، اندازه: 19×12 سم [ف: 23 - 804]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو الذهب (تمام شد)
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد جعفر، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (49ر -53ر)، 18 سطر (8/5×15/5)، اندازه: 13×21/5سم [ف: 15 - 4177]
آغاز: برابر؛ انجام: ان تمازج الأجساد بالاجساد الا بالحل تم الميزان و شر
خط شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 5 گ (62پ - 66ر)، 19 سطر، اندازه: 21×13/2سم [ف: 6 - 270]
š.-u k.-is-surūr fī ‘ilm-iş-Şan‘a
کاشفی، حسین بن على، - 910 قمری
kāšefī, hoseyn ebn-e ‘alī (- 1505)
محل تألیف: نیشابور
شرح مزجی مختصر است بر رساله «السرور» منسوب به سفیان ثوری، که شارح به درخواست یکی از برادران نوشته است.
آغاز: الحمدلله الصانع الحكيم و الشكر للمبدع العليم الذي جعل معرفته اکسیر جواهر القلوب الذاتية ... و بعد فيقول الفقير الراجی حسین بن على الكاشفی
بی کا، تا: قرن 9 [نشریه: 2 - 102]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 9گ (72پ- 80ر)، اندازه: 15×10سم [ف: 1- 163]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم تصيبه في خمس مرات فانه يخرج أنقی ما يكون صافية ظاهرة مغسولا و هذا سر تطهير الأجساد
خط: نستعلیق، كا: علی اکبر کرمانشاهی، تا: 9 صفر 1268ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (157پ -162ر)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 9 -171]
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 944]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:28239
آغاز: برابر؛ انجام: ای الكلمات العشرة الكاملة هذا الذي هو المكتوب على هذا ...
خط: نستعلیق، بی کا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: محمد ایرانی مجرد؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج [رایانه]
š.-e k.-e šajara
اصفهانی، زین العابدين بن قاسم، ق13 قمری
esfahānī, zeyn-ol-‘ābedīn ebn-e qāsem (- 19c)
این کتاب در شرح كتاب «اشجار و اثمار» رمل است و در آن مسائل و مشکلات آن کتاب شرح و توضیح داده شده است. اصل کتاب مشتمل بر یک مقدمه و چهار باب و یک خاتمه می باشد که خود ابواب بر هشت فصل تقسیم می شوند.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2615
آغاز: و از مرتبه رابع این دو مشکل؛ آغاز کتاب (ص 204): بسمله، اعنا بفضلك لطفک یا مستعان حمد بیغات؛ انجام پایان
کتاب (ص 203): ... بقلم عفو و کرم اصلاح فرمایند. فان الغيب لايخلو عن العيب و عندالله علم الغيب لاریب؛ پایان نسخه (ص 248): و این هر دو شهادت عارض شود لكن ثمره بزرگ دهد چنانچه ...
خط: نستعلیق، کا: ابوالقاسم بن عبدالعزیز طهرانی، تا: 1217ق، جا: تهران؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 248گ، 15 سطر ( 15/5×8/5)، اندازه: 14×20سم [ف: 6 - 163]
S.-uk.-is-Salat
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2929/1
آغاز: ... کتاب الصلوة و النظر فيه يقع في المقدمات و المقاصد و المقدمات سبع الأول في بيان الاعداد و اعلم انها قسمين واجبة و مندوبة؛ انجام: و قيل يجب و القائل الشيخ في النهاية و الاكثر و لعله الاظهر و هو مع ذلك احوط
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: پسته ای، جلد: مشکی، 24گ (12-25ر)، 16 و 24 سطر، اندازه: 22/6×15سم [ف: 6 - 166]
Š.-u k.-iş-şalāt
پس از حمد و صلاة از شرح «الركن الرابع في التوابع و فيه فصول الفصل الأول في الخلل الواقع في الصلاة» آغاز می شود و شرح بدین گونه «الخلل يطلق على معان منها الفرجة بين الشيء و الفساد في الأمر و الوهن في الشيء ...»
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 8440
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام کاغذ: فرنگی، 159گ، 21 سطر (15×9)، اندازه: 22×15سم [ف: 17 - 135]
š.-u k.-iş şalāt
شرح مزجی مختصری است بر کتابی در فقه عامه شامل احکام نماز، وضو و غسل. کتاب متن دارای ابواب متعددی است از جمله: باب شروط الصلوة، اركان الصلوة، ما يجب في الصلوة، سنن الصلوة، ما يستحب في الصلوة، ما يكره في الصلوة، ما يفسد الصلوة، فرایض الوضوء، سنن الوضوء، ما يستحب في الوضوء، آداب الوضوء، نوافل الوضوء، كراهية الوضوء، ناهي الوضوء، نواقض الوضوء، فرایض الغسل، سنن الغسل، معانی العلل الموجبة للغسل، الغسل المسنون. شارح از کتاب های مختلفی نقل قول می کند، از جمله: شرح طحاوی، غاية البيان، مبسوط فخر الاسلام، توضيح، الدرر، المستصفی، کفایه بیهقی، الشفاء، فتاوی قاضی خان، جناح الفقه من الفتاوی.
آغاز: الحمد لله الذي جعل مقيم الصلوة في جنات تجری من تحتها الأنهار و تاركها في عذاب أليم و بئس القرار ... و بعد فان المصنف لما صنف الرسالة من العلام الشرعية النبوية و الفنون السمعية المصطفوية التمس من أصحاب الوداد و أرباب الاتحاد آن شرحها ... انجام: أجنب و لم يغتسل حتى أسلم اختلف المشايخ فيه و صلی الله على سيدنا محمد و آله ...
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن مصطفی، تا: 17 صفر 1085ق؛ مجدول مصحح، نام کتاب در صفحه عنوان کتاب «شرح شروط الصلاة» ثبت شده، در حالی که شروط الصلاة باب اول از کتاب است و ابواب دیگر کتاب درباره احکام دیگر نماز است، در ابتدای نسخه صفحه آغاز شرحی ترکی بر رساله اسماء الحسینی سهروردی دیده می شود؛ واقف: هادی اسکویی حائری، 1338/5/26؛ جلد: تیماج قهوه ای، 127گ، 9 سطر، اندازه: 15/5×9/5 سم [ف: 1- 348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: مقوایی، 24گ (24پ-47پ)، 21 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 11 - 258]
S.-uk.-it-tahara
نجفی خلخالی، احمد بن مرتضی، - 1353 قمری
najafi ×al×ālī «ahmad ebn-e morteza (- 1934)
وابسته به: الطهارة؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1214 -1281)
محل تأليف: نجف اشرف
شرح و تعلیقاتی بر کتاب الطهارة مرحوم علامه شیخ مرتضی بن محمد امین تستری انصاری است. از این اثر در ضمن تعليقات معرفی شده در الذريعة (ج5، صص 147-148) و سایر
فهرست ها یادی نشده است و به احتمال زیاد اثری منحصر به فرد می باشد. باید دانست که مؤلف از شاگردان آیات عظام شیخ حسن ممقانی، فاضل شرابیانی، سید محمد فشارکی و آخوند ملا محمد کاظم خراسانی بوده است و از آثار قلمی وی می توان به تقریرات درس مرحوم فشار کی، حاشیه بر رساله سید کاظم طباطبایی یزدی و کتابی در مواعظ اشاره نمود؛ ليكن همان گونه که اشاره گردید از اثر مورد بحث (حاشية كتاب الطهارة) گزارشی در مصادر و منابع تاکنون منتشر نشده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 450 کر
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيدنا محمد و آله الطاهرين الطيبين و لعنة الله على أعدائهم أجمعين؛ قوله ره في الماء المطلق اه؛ و اعلم أنهم قد قسموا الماء إلى مطلق و مضاف و عرفوا المطلق بأنه ما يستحق إطلاق اسم الماء عليه و المظاف بما لايصدق اسم الماء عليه ... و هو من أوضح المفاهيم العرفية، لأنهم كما عرفوه جسم سیال بارد بالطبع ... (3ر) و زاد بعضهم على تعريف الأول قوله و لايصح سلب اسم الماء عنه؛ انجام: لأنه يصح فيمن كانت إعادته لثمانية أو تسعة لأنه لا يصح أن يقال إنهما على التحیر بین ... ليوم أو يومين أو ثلثة و إلى قوله عليه السلام كلما تراه قبل العشر فهو من الحصة الأولى.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: اواخر قرن 13 یا اوایل قرن 14، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشی از مؤلف، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوایی، 67 گ، 18 سطر (19×12/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 40/2 - 194]
S.-uk.-it-tahara
غیر همانند:
بحث طهارت یکی از متون فقهی را شرح کرده و ناتمام مانده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشي [ف: - 43]
آغاز: كتاب الطهارة الطهارة و هي لغة النزاهة كما صرح به جماعة وقد اختلف العبارات في تعريفها شرعا
کا: زین العابدین گلپایگانی، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 54گ (209-156 ر)، اندازه: 21×14/5 سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 91]
شرح كتاب الطهارة من القواعد- شرح قواعد الاحكام
š.-u k.-il-ġāya fi-l-qirā’a
کرمانی، محمود بن حمزه، - 500 قمری
kermānī, mahmūd ebn-e hamze (- 1107)
در آغاز آن از «شرح مشکلات الغاية» ابوزيد (یزید) احمد محمد بن ابی بکر ضریر بغوی یاد شده است.
تهران؛ ادبیات، شماره نسخه:87 حکمت
آغاز: بسمله. رب سهل. يسر. الحمد لله الخالق الرزاق ... قال الشيخ الامام الاجل الاوحد برهان الدين ... محمود بن حمزه بن نصر نور الله ضريحه ... اما بعد فان اصحابی؛ انجام: انه سميع عليم و قریب مجیب تم بحمد الله ... ونعم النصير
خط: نسخ، كا: عبدالمحسن بن محمود بم حسین اخلاطی، تا: آدینه نزدیک به پایان محرم 607ق، جا: اخلاط؛ با آنهای سماع على بن يوسف بن ناصر ضریر سوراوی در 698 (خصح)؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، قطع: وزيري [ف: 2 - 80]
š.-u k.-il-fuṣūl
تهران؛ مؤسسه مطالعات اسلامی؛ شماره نسخه: 40
آغاز: الاستدلال و اكتساب المجهولات من المعلومات و العلوم متشعبه متکثره و الاحاطة بجملتها متعسرة بل متعذرة فاذا الواجب على كل عاقل الاشتغال بالاهم فالاهم و انجام: وفقنا الله و اياكم سعادة الدار الاخرة بملازمة وظایف عبادة الخالق عز وقع بمحمد و آله و عترته الطاهره على و يرحم الله عبدا قال آمينا هذا ما تيسرنا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ در ظهریه آمده است: «انتقل الى جناب السيد حسن بشیر دام ظله العالی»؛ کاغذ: زرد، جلد: مقوایی، 100گ، 15 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 34]
š.-e k.-el-feqh le-t-tahāvī
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:305-ف
نسخه اصل: نسخه جلال الدین محدث ارموی. قوينه ش 1364. دیباچه ندارد و از باب الطهارة آغاز می شود و فهرست كتاب ها در آغاز نسخه به خط دیگری هست؛ كا: ابوبکر بن عمر بن ابی بکر اعلمی آذربایجانی، تا: سه شنبه پایان ربيع الثانی 573ق (فیلمها ف: 1 -132]
š.-u k.-in fiqhī
ناشناس و غیر همانند:
آغاز: موليا عن الرابعة الباقية في نكاحه و أن جعلناه مولية عنهن في الحال خربت المدة ... المطالبة بعد المدة فان وطيهن او طلقهن
تخلص من الايلاء؛ انجام: و من مس الرق احد آبائه ليس كفو اللتي لم يمس الرق و احدة من من آبائها و منها النسب فالعجمي ليس كفوا للعربية ... مقداری از متن: الركن الرابع اللفظ و النظر في اصله ... الباب الثالث في جوامع احکام اللعان و نفى الولد و يتعلق بلعانه احکام الفراق و تأبد الحرمة و سقوط الحد عنه و انتفاء النسب و وجوب حد الزنا.
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 8 یا 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 181 گ، 27 سطر، اندازه: 17×25/5سم [ف: 28 - 219]
معزی آغاز: الزايد بكماله و هو الاحباط ... الناقص و الباقي يسقط ... و يكون الحكم للفاضل استحقاق ثواب كان او عقاب و المذهبان باطلان؛ انجام: مع حصول الأسفار و تشویش الافكار لكن المرجو من كرمه تعالى أن ينفع به کمانفع باصله و أن يجعله خالصا لو حبه انه لسميع مجيب و الحمدالله رب العالمين. شرح كتابی فقهی با عناوین «قال اقول»؛ بی کا، تا: 4 رمضان 1070ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملک: محمدطاهر به سال 1276، محمد بن شيخ جواد در اوایل ربيع الثانی 1159؛ جلد: مقوایی، 33گ (1ر-33)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 39 - 60]
š.-u k.-in fi usūl-il-fiqh
آرانی کاشانی، محمد علی بن محمد مهدی، 1250 - 1325 قمری
ārānī kāšānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad mahdī (1835 - 1907)
شرح مزجی است در چند فصل بر مباحث الفاظ و جز آن. محتملا شرحی بر مختصر الاصول است و یا حاشیه بر شرح ایجی بر مختصر الاصول.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:291/3
آغاز: اعلم أن من لطف الله تعالی احداث الموضوعات في وجو[؟] فإنه لما يعلم حاجة الناس
نسخه اصل: کتابخانه امامزاده محمد هلال - آران 208؛ خط: نسخ، كا: ملا محمد علی بن محمد مهدی آرانی، تا: 7 ذیقعده 1282ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با خط خوردگی؛ 156ص (305 -460) [عکسی ف: 1 - 344)
š.-u k.-in fī usūl-il-fiqh
ناشناخته
آغاز: التوصل به الى الوصف بأسماء الأجناس و المقصود من وضع فوق التوصل شرح توضیحی مختصری است بر متنی در اصول فقه، از یکی از دانشمندان اهل سنت با عناوین «قوله، قوله». در این شرح از استدلال های خارج از گفته های صاحب متن خودداری شده و آراء بزرگان فقهای مذاهب اربعة را نقل می کند و باید شارح در اصول اعتقادی اشعری مذهب باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه قدیم و شاید از قرن نهم؛ جلد: تیماج زرد، 160گ، 25 سطر، اندازه: 26×19سم [ف: 12 - 158]
آغاز: ... العلة، الثالث في الرد عليه و الجواب عما ركن اليه اما عن الأول فلان ابطال الحياة في الشخص الواحد شيء واحد؛ انجام: قد اختلف في جواز تعدده فمنعه الاكثر من الاجدليين و أجازه آخرون و ان كان الثانی جاز تعدد الأسئلة و الجمع بينهما عند الجمهور و منعه اهل سمرقند فيكون أبعد من الضبط .. شرحی است بر کتابی در اصول فقه با عناوین «ص ش» برای اصل و شرح؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ 45گ، اندازه: 15×19 سم [ف: - 87]
آغاز: قال المصنف (رحمه الله علیه) «و طريقها تواتر و آحاد» اعلم لما كان وضع اللفظ للمعنى من الامورات الممكنة التي ليست للعقل مدخلية فيها اذ وضع اللفظ الفلاني للمعنى الفلاني من الامورات الممكنة شرحی است بر بخش الفاظ کتابی در اصول فقه، این شرح دو بار کتابت شده یک بار از برگ (161-183ر) و بار دوم (از 184پ - 189ر)؛ خط: تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مؤلف از علمای قرن 13 و از نوادگان سید محمد حسین بن محمد علی مرعشی شهرستانی است؛ جلد: مقوا سفید، 40گ (161-200)، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 26 - 140]
آغاز: نصاب الشهادة و بمال يسوغ فيه الاجتهاد ولا بالتدليس و زاد المصنف الحد في شهادة الزنا؛ انجام: من نفس الدلایل بیان للمركبات الاصلية لها و قوله في الحدود عطف على في الدلايل از ابتدای مباحث امر تا اواخر کلام در مسائل اجتهادیه. شرحی است بر یکی از کتب اصول فقه که از جبایی، قاضی عبدالجبار، آمدی و علامه زیاد نقل کرده و در بعضی مواضع گوید «و قد بسطنا الكلام فيه في شرح التنقيح»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قرمز، 113گ، 28 سطر، اندازه: 26×14/5 سم [ف مخ - 119]
آغاز: انه عرف الشرط بالمشروط ... قال التخصيص بالصفة مثل اکرم بنی تمیم الطول و هي كالاستثناء ... اقول الرابع من اقسام
التخصيص المتصل التخصيص بالصفة مثل اکرم بنی تمیم الطوال فقصر الصفة و هو؛ انجام: قال علة في الأصل ... بدلیل من عقل او حسن او شرع السادس منع وجود شرح مختصر ابن حاجب نیست؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «ب، شرح منهاج»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 89 گ (4ر-92پ)، 19 سطر (15×9/4)، اندازه: 15×22/5سم [ف: - 234]
از اهل سنت؛ بی کا، بیتا (د.ث. مجلس
S.-uk.-in fi-1-balaga
شرح معانی و بیان و بدیع مختصر. این رساله یا کتاب شرحی مختصر بر یکی از متون مختصره در علم معانی و بیان و بدیع می باشد، با دقت زیاد نام متن و شرح و ماتن و شارح به دست نیامد مسلما متن تلخیص المفتاح و میزان البلاغه نیست. چنان که از نقل قسمتی از آن به دست می آید متن و شرحی لطیف و متین می باشد. علم معانی را در چهار باب ذکر و هریک از معانی و بیان و بدیع را به نام علم معرفی کرده، برای نمونه پاره ای از ابتداء علم بیان را با امتیاز متن از شرح در اینجا می آوریم: «العلم الثاني علم البيان: التشبيه في اللغة و الاصطلاح تشریک امر و هو المشبه لاخر و هو المشبه به فيما أي في وصف له اختصاص بهما ليخرج زيد كالاسد في الحيوانية و غيرها من الصفات العامه و يق له وجه الشبه باداة أي الكاف و كان و مثل و شبه و غيرها من الاسماء المشتقة منهما يليها الثاني وهو المشبه به غالبا قید به ليخرج ما اذا كان المشبه مركبا لم يعبر عنه بمفرد كقوله تعالی و اضرب لهم مثل الحيوة الدنيا كماء انزلناه من السماء فاختلط به نبات الارض فاصبح هشیما تذروه الرياح. فان المشبه به ليس هو الماء وحده بل حالها من انه اذا نزل نماء الأرض وانبتت حتى يختلط بعضها مع بعض لكثرتها ثم يفنى النبات سريعا مع انه ولی الكاف بخلاف قوله تعالى مثل الذين حملوا التورية ثم لم يحملوها كمثل الحمار يحمل اسفارا فان المشبه به و ان كان مرکبا ولكن عبر عنه بمفرد. و هو المثل فكل من الأولين و هو المشبه و المشبه به اما مفرد حقیقى الخ». قسمتی که نسخه شماره 3149/2 کتابخانه سپهسالار شامل آن می باشد در حدود 700 بیت و شاید تمام آن 1500 بیت بوده است.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:3149/2
آغاز: اهل الدنيا و المتعسر للكثرة نحو علماء العراق او للزوم الترجيح؛ انجام: ثم اعلم ان الطباق اما ان يكون اللفظين متوافقين في الاسمية و الفعلية. بی کا، تا: 1259ق؛ این نسخه در آخر شرح صغير صمدیه سید علیخان کبیر می باشد. قسمتی از علم معانی (تقریبا دو باب از چهار باب) و پاره ای از علم بدیع آن افتاده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن، 15ص، 15 و 16 سطر، اندازه: 18×16سم [ف: 2-428]
š.-u k.-in fi-1-hikma
ناشناس: 1. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9630/2
متن باید هدایه باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: بخارایی، جلد: مقوا، 128گ (4عر -191پ)، 23 سطر (11×19/5)، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 17 - 440]
با عنوان «قال المح»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 76گ (1ر- 76پ)، 19سطر (13×5/5)، اندازه: 20×11/5 سم [ف: - 365]
آغاز: ... «متن» و الكل بسایط خالية عن الكيفيات الفعلة و الانفعالية ولوازمها شفافة «شرح» لما فرغ من ذكر اعداد الافلاک اراد ان يشير الى بعض احوالها، فقال الافلاك كلها بسایط؛ انجام: الذي هو المندوب مندوب. متنی متین، با سربندهای «مقصد» و «فصل». شرحی است گسترده با سربندهای «متن» و «شرح». برای نشانی: پس از انجام مباحث اجسام آغاز می کند به: «الفصل الرابع» في الجواهر المجردة. اما العقل فلم يثبت دليل على امتثاله و ادلة وجوده مدخولة، كقولهم الواحدة لايصدر عنه امران ولا يسبق (ص 24) ... «المقصد الثالث» في اثبات الصانع و صفاته و آثاره، و فيه فصول الأول في وجوده. الموجود ان كان واجبة فهو المطلوب و لاا ... نشانی از شرح (از همین جا) :«شرح» لما فرغ من المقصد الثاني شرع في المقصد الثالث و ذكر فيه ثلاثة فصول. الأول في اثبات الصانع، الثاني في صفاته مما يجوز عليه و ما لا يجوز عليه. و الثالث في افعاله (ص 133)؛ خط: ثلث، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشانه «ها»، «ه د» و «نقل من خط المصنف»؛ 254ص، 23 سطر (20×10)، اندازه: 21×30سم [عکسی ف: 1 - 235]
š.-u k.-in fi-ş-Şarf
شرح کتابی در صرف است (احتمالا شافیه) که با عناوین «قوله قوله» تألیف شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 96/1
معزی آغاز: المهملة والزاء المعجمة و الغين المعجمة والراء المهمله بمعنى واحد و هو التاعد كقوله (صلی) لتأخذوا مصافكم المصاف بفتح الميم و تشدید الفاء؛ انجام: كقول انشاء احفظ وديعتك التي
استودعها يوم الاغارة وصلت و ان لم ای سواء وصلت اولم تصل و الاغازة بالعين.
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، رکابه دار؛ تملك: ملا محمد طاهر؛ جلد: مقوایی، 16گ (1ر -16 پ)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 39 - 56]
š.-u k.-in fi-t-ţibb
ناشناس و محتملا غير همانند:
آغاز: أن يعتذر عنه بان صدق اسم الكل على الجزء ... قال و العظم خلق صلبا اقول هذا شروع في انواع الاعضاء المفرده وهي عشرة العظام و انما قدمها لان ساير الأعضاء يتقوى بها ... قال و الغضروف الين من العظم، اقول الثاني من الاعضاء بتقوى بها .. قال و الغضروف الين من العظم، اقول الثاني من الاعضاء المفردة الغضارف و هي الين من العظم و اصلب من باقي الاعضاء و في وجودها في البدن اربع منافع؛ انجام: و على هذا القياس ای و اذا احسن بنقل ثابت من غير وجع و كان دلایل غلبة السوداء. «الاعضاء المفردة» تا «قال فصل في علامات الرياح اقول مما يستدل على الرياح امور كثيرة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7 و 8 افتادگی: آغاز و انجام؛ در ص ع آمده بعد بسمله: «کظم العروض للطلاب المروض: نظم سید العبد ضياء الدين تاج الاسلام ابوالرضا فضل الله بن على التنجاوی الوندهی. «ثم الصلوة شفعت برحمتة ** على النبي المصطفى و عترته / سألتني نظم عروض الشعر ** خمس اتت نذكر بعد العشر»؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 136گ، 29 سطر (16×7)، اندازه: 21×12سم [سنا: ف: 1 - 302]
آغاز: العلم بحقائق الادوية و الاغذية، لأنه ليس علما باحوال بدن الانسان من الجهة ... و اما الخامس فان الطب انما يعرف منه احوال الانسان الجزئية و أما معرفة الاحوال ... اما السادس، فالمراد بذلك دل فرد فرد من أحوال؛ انجام: البحث السادس في حقيقة النار و طبيعتها. قال الشيخ و اما النهار فهي جرم بسيط گویا یکی از شروح قانون ابن سینا باشد، در آن آمده: «الفصل الثالث في أمراض الترکیب و يشتمل على مباحث المبحث الأول في اجناس أمراض التركيب. قال الشيخ و امراض التركيب ينحصر في اربعة اجناس الى قوله ... الشرح»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: آغاز و وسط و انجام کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج پشمی، 56گ، 23 سطر [ف: 16 - 73]
خط: نستعلیق مایل به نسخ، كا: عبدالکریم بن عبدالسلام بن عبدالله بن ... فاروقی، تا: چهارشنبه 14ذیحجه 776ق؛ مصحح؛ جلد: روغنی مذهب، 215گ، 23 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 20 - 136]
ناشناخته. با عنوان های «قال، اقول». نخستین عنوان: «قال الجزء الرابع من أجزاء الجزء النظري في العلامات» «نیز» الجزء الثاني من جزئي الجزى العملي من الطب في معالجات مرضی بقول کلی. «سپس» الباب الثاني في احكام الادوية و الاغذية المفردة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، 85گ، 21 سطر (10×15/5)، اندازه: 24×17سم [ف: 17 - 394]
بی کا، تا: قرن 10، جا: شاه جهان آباد [نشریه: 5 - 284]
آغاز: و من جهة ما يصح فصل مأخوذ من الصوريه و ليحفظ خاصة مأخوذة من الغائية. و فيه نظر من وجوه؛ انجام: و منها تقوية العضو الذي برد مزاجهكما بمعضل الورك منخلف في عرق النساء المزمن فانه يخفف الرطوبة و يقوى العضو.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 301 ص، 20 سطر (13/5×8)، اندازه: 12/5× 19/5 سم [ف: 3-1120]
این مقاله در نسخه دیده می شود: 2. في منافع الاغذية و الاشربة و المياه الحارة و البارده و مضارها، 3. في الاستفراغ و الاسهال و اوقاته و الاخت. در چند مقاله است هر یک دارای چندین فصل کوتاه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ نسخه آشفته و پس و پیش شده است؛ کاغذ: سپاهانی، 44گ، 15 سطر (5×11/5)، اندازه: 18/5×9 سم [ف: 14 - 4050]
در پایان آن «الباب الخامس في الزينة» است؛ بی کا، بی تا [نشریه: 5 -275]
š.-u k.-in fi-1 fiqh
تبریزی، محمد شفیع بن محمد جعفر، ق13 قمری
tabrīzī, mohammad šafi' ebn-e mohammad ja‘far ( 19c)
تبریز؛ ثقة الاسلام؛ شماره نسخه: بدون شماره
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 536]
š.-u k.-in fi-l-fiqh
ناشناخته 1. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9019
آغاز: بسمله. كتاب الطهارات لقبه بكتاب الطهارات دون باب الطهارات لان الكتاب ينبیء عن الجمع؛ انجام: باب حساب الفرائض: و على هذا القياس يعمل في ما اتتك من المسائل.
از کتاب الطهارات تا کتاب الفرائض. به روش سنی؛ خط: نسخ، كا: على بن حسن بن زید بن على بلدری، تا: جمعه 14 رجب 703ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 107گ، 17 سطر (13×10)، اندازه: 18×14سم [ف: 17 - 276]
كتاب البيوع تا کتاب الخنثی، با آوردن روایت صاحب النهاية از استادانش از زین الدین سمانی؛ خط: نسخ، كا: عمر بن کسیر بن محمود، تا: چهارشنبه جمادی الثانی 785ق، جا: ولایت قوجه؛ با حاشیه های «اکمل الدین»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 254گ، 21 سطر (11/5 × 18/5)، اندازه: 19×13سم [ف: 17 - 353]
آغاز: تعالى فلن يقبل من احدهم على الأرض ذهبا انجام: و الشهادة على ولده بالاستيلاذ و يسمع. شرحی است بر یک کتاب فقهی اهل سنت. مطالب این نسخه ابتدا قسمتی از احکام به معنای اخص فقه است، یعنی ابواب قصاص و دیه و حد و تعزیر و سپس احکامی در باب نکاح طلاق؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 9؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 570ص، 25 سطر (16×10)، اندازه: 15/5×20/5سم [ف: – 197]
آغاز: (باب المواقيت) [متن] وقت الحرام الحج شوال و ذوالقعدة و عشر ليالي ... [شرح] بالايام بينها [متن] من ذي الحجة و في ليلة النحر (شرح و هي العاشرة)؛ انجام: نزل منزلة استهلاك المال بانفاقه في اللذات و الشهوات و يقدم عتقها على الديوان و الله اعلم حج تا پایان کتاب امهات الاولاد. به روش شافعی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 917ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 27 سطر (19×12/5) [ف: - 782]
شرح كتاب في الفقه الشافعی. مزجی و آمیخته است و در آن از شرح رافعی یاد شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 219گ، 25 سطر (12/5× 18/5)، اندازه: 17/5 ×27سم [ف: 17 - 45]
از اجاره تا مزارعه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: بخارایی، جلد: مقوا، 63گ (1ر-63پ)، 23 سطر (11×19/5)، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 17 - 440]
به روش سنی با عنوان های فصل در باب ها، عنوان های «في صفات الغسل» در آغاز دیده می شود تا می رسد به «ان يحسن الاسم و افضل الاسماء عبدالله» پیش از باب الاعتكاف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مقابله شده، محشی، با پراکنده ها در پایان در سه صفحه که یکی را ابن محمد الصغير در روز عرفه پایان ماه رمضان 1265 نوشته و شاید هم نویسنده نسخه همو باشد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 88گ، 17 سطر (10/5 ×15)، اندازه: 21×16سم [ف: 17 - 443]
آغاز: بانه ابن غيسي على وجه لايحصل شك في انه المراد مع الاطلاق كما ظهر للمتتبع؛ انجام: ايضا عن الصادق عليه السلام من الاكتفاء بالمرة و هي اولى لانها مطابقة لمقتضى البراءة الاصليه و الله تعالی اعلم بحقایق احكامه – فرغت من تسوید هذا الكتاب ... سنه 1137. این کتاب که اول آن افتاده شرحی است مفصل بر یکی از کتب فقهی که نام کتاب و مؤلف اصلی و شارح آن معلوم نگردید. تمام کتاب در طهارة است؛ خط: شکسته نستعلیق و نسخ، بی کا، تا: 1137ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 210گ، 20 سطر (14×8/5)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: 2 - 90]
آغاز: كتاب النكاح اختلفوا في معناه لغة و الظاهر من الجوهرى انه حقيقة في الوطی و عن كشف اللثام انه الأشهر وعن المختلف الاجماع عليه، انجام: كما اطلق الأصحاب أن القول قولهما والا طلاقان يحتاجان إلى التنقيح. کتاب النكاح. شرح یکی از کتب فقهی است که از کتاب مسالک وكشف اللثام و کتب علامه حلی بسیار نقل می کند؛ خط: نسخ، كا: عباس بن جواد بن محمدبن طریح، تا: شنبه 7 جمادی الاول قرن 13؛ مصحح؛ تملک: محمدعلی عالمی معروف به شیخ الرئيس؛ جلد: تیماج قهوه ای، 183گ، 22 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف مخ - 119]
آغاز: كتاب الطهارة و هي في اللغة النظافة و النقائة من الانجاس و الادناس حكى عن الطراز طهر طهرا بالضم و طهارة بالفتح نظف و نقی من النجس و الدنس؛ انجام: فاتفق هناک فقیر سید عالم جاز دفع الكل اليه و هذا الكلام يجزي في الوصايا و الاوقاف و النذور و غيرها. شرح یکی از کتاب های فقهی است که شارح از مؤلف با عنوان قال المصنف في الوسائل و الهداية» نقل می کند و در آن به اقوال صاحب حدائق و ریاض و مناهل و جواهر اشاره کرده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 114 گ، 19 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 2 - 256]
آغاز: فالأحوط وضع جبيرة عليه أو يصوق وفاقا للعلامة بل قيل لا خلاف فيه ما لم يتبين شيئا من الصحيح و الجمع بينه و بين التيمم احوط؛ انجام: و يسقط الكفارة عن الناسي و الجاهل الا العبد فعليهما فيه الكفارة أيضا كل ذلك بالنص و الاجماع. از کتاب الطهارة تا پایان کتاب الحج آمده. شرحی است بر یکی از متون فقهی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 165گ، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1 - 206]
آغاز: [كتاب الطهارة)، حمدله. و صلى الله على خير خلقه محمد و آله الطاهرين. «کتاب الطهارة» و اركانه اربعة الاولى في المياه و النظر فيه في المطلق و المضاف و الاستار اما المطلق» و هو ما يستحق اطلاق الاسم من غير اضافة (ص 2) (كتاب التجارة)، «حمدله، و صلى الله على خير خلقه محمد و آله الطاهرين». کتاب التجارة و هي لغة الكسب و شرعا عقد المعاوضة بقصد الاكتساب عند التملك على ما ذكره جماعة و المراد بها هنا الأعم منه و من الخالي من القصد کالمعاوضة للقوت و الادخار. «و فيه فصول الول فيما يكتسب به» (ص 1841)؛ انجام: خلافا للحلى فخص الحكم فيها ايضا و ها لا سيما الثانی ضعیفان جد. و الحمدلله تعالی تمت المجلد الأول. شرح كتاب الطهارة و كتاب التجارة است و در پایان می گوید تمت المجلد الأول». متن و گزارش ناشناخته. در ص. ع. نام شرح صغير» دیده می شود. در الذریعه (390/13) از «شرح الصغير على المختصر النافع» یاد شده است که نام ویژه آن «حديقة المؤمنین» (همانجا 389/6) است. این گزارش از میر سید علی طباطبایی. و شرح کوتاه اوست در برابر «ریاض المسایل» او، که هر دو گزارشی اند بر «مختصر النافع» محقق حلی؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13، 761 گ، 14 سطر (15×8/5)، اندازه: 30×21سم [عکسی ف: 1 - 235]
آغاز: فعلى الموجر التسليم شهر بکماله فلما مضى بعض الشهر لايمكنه التسليم على الكمال، قوله ولنا أنه عقد معاملة هذا احتراز عن النکاح؛ انجام: قوله بخلاف ما اذا كان نصفين اذ كانت المنية غلب لانه لا ضرورة لان الحالة حالة الاختيار و يوجد الذكية بيقين. غیر از شروح موجود، شرح كتاب في الفقه الحنفی. شرحی است با عنوان «قوله قوله» از کتاب نکاح تا پایان دیات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ جلد: گالینگور، 128گ، 25 سطر (23×13/5)، اندازه: 20×29 سم [ف: 51 - 117]
کر آغاز: ... محمد نصة إلا من أراد أن يقول أكلت فقال كفرت أنه لا يكفر قالوا هذا محمول على ما بينه ... (65ر) كتاب النكاح، لما فرغ عن ..... و الاستحسان شرعي في النكاح ... أختار صاحب المحيط و ... صاحب الكافي و سائر المحققين؛ انجام: و فيه خلاف الشافعي و هو نظير نكاح الأخت في عدة ... و لانکاح حبلى ... كحامل ... فإن النسب في ... شرح مزجی و استدلالی کتابی فقهی از اهل سنت (حنفی) است که گاهی بر خلاف نظر مختار، به مذهب شافعی نیز با عنوان خلافا للشافعی» (69ر) اشاره دارد. این اثر که تنها بخش اندکی از شرح الفاظ كفر و نیز بخشی از کتاب النكاح آن باقی مانده است، به جهت افتادگی از آغاز و ناتمام ماندن از انجام، متأسفانه نه ماتن و نه شارح اثر مورد شناسایی واقع نگردید. در این از آثاری در فقه اهل سنت، همچون کتاب الکافی (65ر) و المحيط (65ر)، الوقاية (66)، الهداية (67)، التاتارخانی (68ر) و ... نقل مطلب گردیده است؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی سفید، 8گ (64ر -71ر)، 16 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 40/2 - 114]
آغاز: هذا كتاب البيع، فان قيل ما المناسبة بين البيع و الوقف ان البيع ذكر متصلا بالوقف؛ انجام: و الثاني انه قیاس في الموضوعات و هو غير صحيح ... و الثالث أن من شرط القياس. از بيع تا ودیعه. شرح بر کتابی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: گالینگور مشکی، 123گ، اندازه: 17×29/5سم (ف: 51 -121]
آغاز: کتاب الطهارة و هي في اللغة النظافة و النزاهة و في الاصطلاح هي استعمال طهور مشروط بالنية مبيح للصلاة و نحوها؛ انجام: و الا قطعها بعد العدول الى النافلة أو قبله و قدمر ما يدل على ذلك ... كتاب الطهارة تا پایان صلاة المأموم. شرح یکی از کتب فقهی است که متن مقداری شباهت به «اللمعة الدمشقیه» شهید اول دارد ولی معلوم نشد که چیست؛ خط: نسخ، كا: على رضا بن محمد حسینی مظاهری قمی، تا: ربيع الاول 1242ق؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 371گ، 26 سطر، اندازه: 21×30سم [ف مخ - 119]
گزارش آمیخته ای است، دارای فرایض و وصیت و ودیعه و صدقات و فيء «كتاب الفرائض ای مسائل قسمة المواریت جمع فریضه بمعنی مفروضة و اخذها اشد في كسر النفس انتهى فهو افضل، والله تعالی اعلم بالصواب». متن چنین آغاز می شود: «پیدء من تركة الميت بمونة تجهيزه ثم تفضی دیونه ثم وصاياه»؛ خط: نسخ، كا: رسول بن عثمان بن ابراهيم بن عبدالله سیولی، تا: رجب 1244ق، برای سلیمان پاشا؛ کاغذ: پسته ای، جلد: رویه کاغذ مغزی میشن، 21 سطر [ف: 5 - 262]
آغاز: بسمله، باب ما هي فيه او لا و ما يبطل أي باب ما يكون فيه الشفعة أو لا يكون و ما يبطل الشفعة؛ انجام: قلنا التحري يصار ليه الدفع الحرج و أسوق المسلمين لا يخلو عن المسروق و المغصوب و المجرم و مع ذالك يباح التناول اعتمادا على الغالب و الله اعلم بالصواب. شرح كتاب في الفقه الحنفی. شرح مزجی بر کتابی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1288ق؛ جلد: گالینگور، 113گ، اندازه: 17×21/5سم [ف: 51 - 120]
آغاز: غنيه عن قول المص و لا يصح طلاقها اذ هو من الأحكام
التي سادت الحایض فيها ... الفصل الخامس في احكام الاموات عدا كيفية الصلوة؛ انجام: ان لم يكن اقواهما لانه المعهود المتعارف فينصرف الاطلاق اليه فتامل و كان انتهاء القلم الى هذا المحل بعون الله ... شرح مفصلی است بر مباحث احکام اموات و غسل های واجب و مستحب کتابی در فقه؛ خط: نسخ بدخط، بی کا، تا: 1360ق، جا: مشهد رضوی؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای «منه» کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 195 گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 21/1×15/2 سم [ف: 19 - 92]
آغاز: عامية، والاقوى الرجوع فيهم الى عرف فیستوى مالك الدار مستاجرها و مستعيرها و غاصبها على الظاهر ... الفصل الثاني في متعلق الوصية و هو كل مقصود للتملك عادة؛ انجام: و لابد من كمال المتعاقدين بالبلوغ و العقل، فلا تو کل و لايتوكل الصبی و المجنون مطلقا و جواز تصرف ... بدین گونه: فصل 2. در آنچه به وصیت متعلق است، فصل 3. در احکام وصیت، فصل 4. در وصیت، کتاب جعالة، کتاب الشفعة، كتاب الاجارة؛ بی کا، بی تا؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 24گ (230ر -253پ)، 21 سطر، اندازه: 25/7×19/5 سم [ف: 9 - 87]
آغاز: الا ما يحكي عن الطوسي من الحكم بالصحة في القسم الرابع مط و لو كان الصيرة مجهولة و هو مشكل يدفعه عدم؛ انجام: و ليست مما يخفى على الرجال غالبا و ذلک ضابط محل قبول شهادتهن منفردات فتوی و رواية ... شرحي مزجی است بر کتابی ناشناس در فقه که به جهت افتادگی از آغاز و انجام از مبحث اركان بيع تا اواخر کتاب وصیت را در بر دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 272گ، 21 و 22 سطر (14/5×8/5 -15)، اندازه: 14/5 × 20/3 سم [ف: 19 - 97]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم هي لغة الاجره و هي كبرى الأجير، الامصدر اجر فانه الايجار؛ انجام: و على المختار تسقط هذه الفروع من اصلها
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 201گ، 17 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 1762]
آغاز: و أما اذا فسدت لجهالة المدة أو لجهالة العمل أو الأجرة و الفروس من رب الأرض؛ انجام: أما اذا حالفه على قوم مخصوصين فانها لا تكون فسقة و ان كانت عدوان فهذا هو الأولى في تحقيق حكم المحالفة و المناصرة شرح مختصری است بر کتابی در فقه زیدی که متن و شرح معلوم نشد چیست و احتمالا یکی از شروح كتاب «الأزهار في فقه الأئمة الاطهار» الإمام المهدی احمد بن یحیی حسنی (-840ق) باشد. این شرح بیشتر جنبه توضیح مطالب متن را دارد با اشاره به ادله و بعضی از اقوال مهم علماء زیدیه؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ نسخه قدیم، مصحح؛ پس از کتاب یادداشت های تاریخی مربوط به بعضی از حوادث يمن در سال های 1049-1118 آمده؛ جلد: تیماج سبز، 154گ، 29 سطر، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 14 -296]
آغاز: قال المصنف: الفصل الثاني عقد البيع و شروطه و آدابه هذا اول باب المعاملات قد مر عن غيره؛ انجام: و ثالثها قوله (علیه السلام) و ليس لهم ان يرجعوا فيما فعله القيم بامرهم الناظر فيما. مباحث علم فقه را از یک کتاب فقهی از اول بيع تا آخر ولایت فقيه شرح و توضیح داده است؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تاب مصحح؛ مهر: «الراجي الى الله عبده محسن بن حبيب الله» (بیضی)؛ تاریخ وقف: جمادی الاول 1316؛ 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 117]
خوئی بی کا، بی تا؛ 31ص (282-312) [ف: 7- 283]
آغاز: كتاب البيوع، هو أي البيع الذي دل عليه البيوع لغة مبادلة مال بمال مطلق و هو من الأضداد يقال باع الشيء إذا شراه أو اشتراه و تعدى إلى المفعول الثاني بلا حرف و بها يقال باعه الشيء و باعه منه؛ انجام: (برگ 7پ) کتاب الشهادات أورده عقیب كتاب الإقرار. (برگ 8پ) و لو قضی بلا ذكر تجد نفذ كذا في العمادية و لايساول بلاطعن الخصم ... يعني أن القاضي على ظاهر العدالة في المسلم ... شرح مزجی کتابی فقهی بر مبنای دیدگاه اهل سنت (حنفی) است. این اثر شرح مشتمل بر بخش اندکی از کتاب البيوع و بخشی نیز از کتاب های اقرار و شهادات است و باقی آن بخش های آن افتاده است. با عناوین: الوضوح في شرح المحرر، شرح المنهاج، تبیین الحقائق في شرح کنز الدقائق، شرح وقاية الرواية، شرح مجمع البحرین و ملتقى النهرين، الكافي شرح الوافي، الكفاية في شرح الهداية، كشف الرقائق (حقائق) في شرح کنز الدقائق؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان های «اخی چلبی، محمد وانی رحمة الله، فرشته، عزمی، صدرالشريعة و ..» با کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 8گ (1پ -8 پ)، 15 سطر (18/5×9)، اندازه: 21/5×17سم [ف: 40/2- 110]
š.-u k.-in fi-1-falsafa
ناشناخته 1. قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:667
آغاز: قدم مباحثها على مباحث الأعراض لان الوجود العرضی موقوف على وجود الجوهر؛ انجام: كما هو مذهب ارسطو و من تابعه ... و على الثاني يكون المكان فاقد خطبه است و به صورت نامرتب صحافی شده. شرح مزجی بر یک متن فلسفی قدیمی که اوراق موجود بخشی از مباحث جواهر را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ اهدایی: آقای جواد کمالیان؛ 27گ، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 1- 571]
آغاز: بسمله - قال الشارح الحكمة استكمال النفس الانسانيه الاستكمال مدر و المصادر قيد يطلق و يراد بها معانيها الحديثه و قد يطلق و يراد بها الأثر الحاصل بالمصدر مثلا الضرب؛ انجام: قال الشيخ في التعليقات في بيان هذا المطلب اذا وجد الشي وقتا ثم لم يعدم و استمر وجوده في وقت اخیر و علم ذلک ... علم ان الموجود واحد و اذعدم شرحی است بر یک کتاب فلسفی با عناوین: «قوله قدس سره، قال الشارح و قال المصنف»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ وقف: حاج علی اصغر واله؛ جلد: تیماج مشکی، 70گ (1پ -70پ)، 14 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ]
آغاز: ... و أما الحجج فمنها أن الحكماء المشائين ذهبوا الى ان الجسم النوعی
نسخه اصل: کتابخانه فاضل خوانساری - خوانسار 220 [این نسخه] با عنوان «الكلام» معرفی شده . شرح مباحثی از طبیعیات است و در ضمن مطالبی از ابن سینا نقل کرده و استدلالأ به رد یا قبول آن می پردازد؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: ملا محمد تقی گلپایگانی، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 32گ (489-520) [عکسی ف: 2 - 146]
š.-u k.-in fi-1-kalām
ناشناخته:
به روش پیروان سنت؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن نبیاد، تا: 1006ق؛ محشی با نشان «شرح مقاصد، صلاح الدين، محى الدين، شرح مواقف، شرح تمهید، طوالع، شرح طوالع، بردعی، حرمی، ابوالمعين، ابوس، پ»؛ کاغذ: فرنگی، 82گ، 12 سطر (10×6)، اندازه: 13/5× 20/5 سم [ف: - 587]
آغاز: للموجود حتى يلزم الاشتراك بين الجميع بل هنا عين النزاع؛ انجام: و أما اذا كان للنفس مع فايضا ذلك واضح.. شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر متنی مختصر در کلام به روش اهل سنت، گویا این متن و شرح دارای دو «مقصد» می باشد و هر کدام دارای چند «قسم» و «صحیفه»، مشتمل بر فصل ها و مباحث و مانند این عناوین. عناوین موجود در نسخه چنین است:
قسم 1. الوجود و الماهية، شامل: صحيفه 1) ..، 2) تحقیق الموجود و المعدوم، 3) الوجود و الماهية، 4) لواحق الوجود، 5) لواحق الماهية، 6) لواحق الوجود و الماهية مجموعة، قسم 2. الأعراض، شامل: صحيفه 1) الادراكات، 2) الحواس، 3) فيما ليس بمحسوس أولا، 4) فيما يعم الادراک، القسم 3. الجواهر، شامل: صحیفه 1) الجواهر الجرمانية، 2) الجواهر الروحانية، المقصد الثاني في المسائل: صحيفة 1) أوصاف الله تعالى على الاجمال، 2) الاستدلال على وجود الواجب، 3) اثبات الصانع، 4) كيفية صدور الفعل، 5) علم الله تعالی، 6) ارادة الله تعالی، 7) أنه تعالی حی، 8) في أنه تعالی متکلم، 9) رؤية الله تعالی، 10) الصفات السلبية، 11) شمول قدرة الله تعالی، 12) افعال العباد، 13) أسماء الله تعالی، 14) حدوث العالم، 15) اثبات النبوة، 16) اثبات المعاد. [این کتاب نباید شرح بهشتی بر «الصحائف» شمس الدين محمد سمرقندی باشد که در کشف الظنون (1075/2) ذکرش رفته و می گوید مشتمل بر یک مقدمه و شش صحیفه و یک خاتمه می باشد]؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 166گ، 23 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 9 - 215]
آغاز: سبحان من أظهر الاشياء لكمال جوده؛ انجام: و الحركة القسرية تختلف في السرعة و الشدة بحسب قوة القائه و ضعفه بشرط عدم المانع.
شرحی است در عنوان «قوله، اقول» بر متن موجز کلامی. نام کتاب و شارح دانسته نشد. شارح در مقدمه کتاب نام مؤلف متن را «شيخ حسن بن محمد» ضبط کرده که این هم شناخته نشد. برای شناسانیدن کتاب سطوری از مقدمه نقل می گردد: «فان اهم ما ينبغي للبشر ان يسئل خالق القوي و القدر ان يوفقه لتحصيل المعارف الرفيعة الالهية و المطالب الشريفة الربانية» تا آنجا: «و قد خاض في بحار تلك المعارف جم غفير من السلف السابقين و جمع من الخلف اللاحقين شكرالله مساعيهم الجميلة و رفع درجاتهم الجليلة و منهم الشيخ الفاضل و المحقق الكامل المؤيد بالتوفيقات الرباني و الموفق بالتأييدات السبحانی شیخ المشایخ شیخ حسن ابن محمد (كذ) لازالت شموس فضله على أفق الزمان طالعة و بدر كماله على تدوير الدهر دایرة فان هذا الشيخ الرفيع و البحر المنيع قد الف في علم الكلام كتابا هو لبه»؛ خط: نستعلیق مخلوط بشکسته و نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: حاج سید رضا قوچانی، مرداد 1324؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 90گ، اندازه: 22×18سم [ف: 11 - 177]
š.-u k.-in fi-1-kalām
ناشناخته:
آغاز: بسمله، أما بعد جعلك الله من العارفين الموقينن که خواص
متکلمین محققین معتبرین ... در تفسیر کریمه «فاذکرونی اذکرکم» فرموده اند که ذکر بر دو قسم است؛ انجام: مانند ابلیس از جمله کفار باشند نعوذ بالله فصر به من المستبصرين و كن من الشاکرین، انتهى الحمدلله رب العالمين. شرح متن رساله ایست به فارسی بر مقدمه کلامی کتابی در فروع فقه به فارسی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 14 ذیقعده 1279ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (15/5×7)، قطع: ربعی [ف: 17-93]
به قول است، در حاشیه آن که نشان «منه مد ظله» دارد، شعر خیام و پاسخ طوسی به او آمده است «آگاهی خدا از می خوردن او»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، قطع: ربعی [ف: 17 - 140]
شرح كتاب في الكلام و الفقه / كلام و اعتقادات، فقه /عربی
Š.-u k.-in fi-1 kalām wa-l fiqh
شرح مختصری است با عناوین «قال قدس الله روحه، اقول» بر متنی بسیار مختصر در کلام و فقه که مطالب با عنوان «و يجب أن يعتقد» شروع می شود.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:5126/3
آغاز: لا يزول و مثاله من المحسوسات كما في الشمس لما كان ضوؤها من ذاتها؛ انجام: و الحمد لله على نعمه الوافرة و الصلاة على سيدنا محمد النبي و عترته الطاهرة جعلهم الله لنا ذخرا في الاخرة
خط: نسخ، كا: محمد بن فیاض بن مهنا الربعی، تا: سه شنبه 12 ربیع الأول 869ق؛ افتادگی: آغاز مجدول؛ جلد: تیماج قرمز، 56گ (74ر-129پ)، اندازه: 10/5 ×16 سم [ف: 13 - 330]
š.-u k.-in-fi-1-kīmīyā'
ناشناخته
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 2 - 113]
بندهای متن به «قال الشيخ» آغاز می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ در پایان اندکی فارسی دارد [نشریه: 2 - 158]
š.-u k.-in fi mudāwāt-i amrāz-il-‘ayn
عنوانها در متن از «فصل في تعريف احوال العين و امراضها و القول الكلي في اغراضها» و «فصل في قوانين كلية في معالجات العين» است تا «في تهيج الاجفان».
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:7495/1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج حنایی، 14سطر (5/5×11/5)، اندازه: 11/5 × 17/5 سم [ف: 16- 592]
Š.-u k.-in fi-l-mantiq
ناشناخته: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10253/3
آغاز: لان التصديق على هذا التفسير يكون مستفادا من العقل ؛ انجام: هو الاحتياج الى الاستفسار فيطول المسافة بلاطائل و الله اعلم بالصواب. با عناوین «قال اقول»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 846ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ با عناوین «قال، اقول»؛ جلد: گالینگور آبی، 56ص 131-68)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 32 - 284]
آغاز: بسمله، «قال» نحمدالله على توفيقه «اقوله الحمد معناه على ما ذهب اليه المحققون؛ انجام: و ما عداه توابع و لواحق له و لكن هه کتابی است در منطق به صورت شرح و متن. ولی نه متن و نه شرح (البته شرح کامل نیست و حاشیه گونه است) معلوم نیست که از کیست. بحث آن از آغاز منطق تا آخر باب مغالطه می باشد؛ كا: محمد خواجه شیخ بخاری، تا: 886ق؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج سرخ، 53ص (68-121)، 18 سطر (12×6/5)، اندازه: 12×18/5سم [ف: 8- 363]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:3/ 2850ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 737]
آغاز: الاخر مع صدق الاخر على جميع افراده نسبه وليست بمساواة؛ انجام: على من ادنی مسکه هذا آخر ما قصدنا ... الحمد الله على توفيقه لتعليق ... و آله الاكرام. از: محمد حنفی؛ خط: تحریری، کا: صوفی پاینده ترمذی، تا: 1023ق، جلد: مشکی مذهب، 64ص (9-72)، 21 سطر، اندازه: 13/5 ×20/5سم [ف: 50 - 46]
آغاز: بسمله قال المصنف سبحانه معناه سبح سبحانا ای بعد الله السوء و النقصان و الصاحبة و الولد؛ انجام: و بالحيوان الصاهل کاذب.. عما تقرر فيما بينهم من ان كل موجود.
خط: تحریری، بی کا، تا: احتمالا قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور مشکی، 104ص، 27 سطر، اندازه: 28/3×18/5 سم [ف: 50-66]
آغاز: 1. متن اصلی: و ان كثر فان وضع لكل فمشترک و الأفان اشتهر في الثاني فنقول ينسب الى الناقل. 2. شرح: بالعلية او يكون صدقه على بعض اولی و انسب؛ انجام: 1. متن اصلی: و هو ملاحظة المعقول لتحصيل المجهول و قد يقع فيه الخطاء. 2. شرح: فکر آخر ينتهي إلى نقيض ما كقدم العالم فاحد الفكرين خطاء لامحالة و الالزم اجتماع. شرحی است بر یک کتاب منطقی است. معلوم نشد که آیا کتاب اصلی «شمسيه» است یا کتابی دیگر و همچنین شارح آن کیست؟
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوا با پارچه سبز، 17 گ، 19 سطر (6×11/5)، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 2 - 374]
آغاز: من العدول في جانب المحمول و ذلك لانك قد حققت ان مناط الحكم ذات الموضوع و وصف و وصف المحمول، انجام: آخر اقسام الاقتراتيات الشرطية ... اعني نقيض آب و غیره ... انه يستلزم نقیص آب فلان نقيض الملزوم و اما انه يستلزم غیره ... کتاب با عناوین قال، اقول است، در برگ آخر محمد طاهر معزی آن را تصنیف میرزا حسین معرفی کرده است، شامل مباحث مفردات، احکام و قضایا و قیاس است، متن کتاب چنان که از برگ آغازین بر می آید مرتب بر یک مقدمه و سه مقاله و خاتمه بوده است؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ تملك: محمد طاهر معزی؛ جلد: مقوایی، 104گ، 14 سطر (12×6)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 39 - 43]
معزی آغاز: فان كانا متوافقين فهو مرادف له و اللفظان مترادفان اخذ من الترادف الذي هو ركوب احد خلف آخر كان المعنی مرکوب و اللفظان راکبان عليه؛ انجام: قال المقالة الثانية و اقسام الأولية الفضية في القضايا و احكامها و فيها مقدمه و ثلاثة فصول فنقول اما المقدمة فقي تعريف القضية و افسامها. شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر کتابی در منطق؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 31گ (44ر - 74پ)، 17 سطر (15×6/5)، اندازه: 12/5× 18/5 سم [ف: 39 - 45]
Š.-u k.-in fi-n-nujūm
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:1614/3
تکه ای است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [ف: 5 - 307]
š.-u k.-in fi-n-nahw
ناشناخته
از توابع تا اسم تفضیل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، 73گ، 14 سطر (16×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 17 - 394]
نسخه اصل: کتابخانه دانشگاه توبینگن 69 Ma VI. با عنوان «قال شرحه»؛ خط: نسخ، كا: محمد بن مسعود بن على سمرقندی، تان نزدیک به پایان شعبان 705ق، جا: ماردین مدرسه مظفریه [فیلم ها ف: 3 -154]
آغاز: ... اولی من عنده (و منه) ای و من الجامد (ليس) فيمن يجعله فعلا اختلف النحاة في أن ليس فعل او حرف و ذهب بعضهم الى انه فعل ... (و هو مسكن من ليس و لم يجعل لجموده على لفظ)؛ انجام: (كالسين او سوف للاستقبال) يعني أن الفعل المضارع وان كان أصله أن يكون مشتركة .. (و حروف المضارعة في مجرد الرباعي).
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: چرم تریاکی مذهب، 256ص، 33 سطر، اندازه: 26/8×18سم [ف: 45 - 215]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 7 گ، 15 سطر (9×5)، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 16 - 229]
آغاز: الواصلة الى الشاكر فكل منهما أعم و أخص من الآخر بوجه ففى الفضائل حمد فقط و في افعال القلب و الجوارح شكر فقط؛ انجام: قاله الدمامینی و كقوله الشاعر و هود و الاصبع العدوانی و اسمه الحدثان بن الحارث من مجرب لاه ابن عمك لا افضلت ..
خط نسخ، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: مرتضی حسینی؛ جلد: مقوایی، 137 گ، 29 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 3 - 693]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 74/1
معزی آغاز: و انما قيد التاء بالساكنة لان المتحركة داخل على الاسم ... قوله المصدر اسم الحدث الجاري على الفعل و انما احتاج الى تعريف المصدر ههنا مع تقدم تعريف المفعول المطلق؛ انجام: قوله و علامة التأنيث التاء و الالف مقصورة كانت او ممدودة ای و علامة التأنيث التي يلحق الاسم المؤنث ثلاثة و هي التاء و الالف المقصورة و الالف الممدودة. با عناوین: «قوله، قوله»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی با روکش ابر و باد، 74گ، 17 سطر (15×6/5)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 39 - 45]
Š.-u k.-in fi-l-hay'at
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: 792
آغاز: والمواضع التي لها عرض اما خط الاستواء فمن خواصه آن معدل النهار تسمات روس اهله اذ هو از مقاله اول باب سوم في اشياء منفرده منه الطالع و مقالة الثانية في بیان الارض را شامل است. یک کتاب نجومی شرح و توضیح داده شده است با رسم اشکال هندسی اصل کتاب در چند مقاله بوده و هر مقاله در چند باب؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ با اشکال هندسی؛ 17 سطر، اندازه: 16×9 سم [ف: -423]
š.-u k.-il-qadā
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 222/2
آغاز: قوله قده و لو شرط اتفاقهما أه، أي اتفاق حاکمين على الحكم بحيث يقوم كل حکم بحاکمین
نسخه اصل: کتابخانه فاضل خوانساری - خوانسار 217 «با عنوان تقريرات الفقه» آمده و از احمد بن محمد محسن فیضی دانسته شده ؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با اندکی خط خوردگی؛ 28ص (347-374) [عکسی ف: 1 - 246]
š.-u k.-il-qiyās
ابن باجه، محمد بن یحیی، - 533 ؟ قمری
ebn-e bājja, mohammad ebn-e yahyā (- 1139)
وابسته به: انالوطيقا الأولى = القياس؛ فارابی، محمد بن محمد (339-260)
آغاز: هذا الكتاب لم يضعه ابو نصر ليكون جزأ من الكتاب، بل انما وضعه كتابا بنفسه، و لذلك نجد فيه ما يتكرر مما يكرر (ذکر) في كتاب العبارة بتلك [على تلك] الجهة بعينها انجام: اذا هي قضايا كلية موضوعاتها امور تشتمل على جميع المقولات من حيث هي منطقية، و يكون اجزاؤها مقدمات كثيرة في المقاييس على ما قيل في التحليل
چاپ: به کوشش محمد تقی دانش پژوه، المنطقيات للفارابی، ج3 (قم، کتابخانه آية الله مرعشی: 1408ق)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1557/25 عکسی
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه بودلیان در آکسفورد، شماره 206؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 547ق؛ 4گ (202پ-205پ)، 27 و 32 سطر [عکسی ف: 4- 489]
š.-u k.-in kalāmī
شرحی مزجی است بر کتابی کلامی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14/6
معزی آغاز: الآخر تسکینه فاما ان يقعا معا و هو محال و الالزام اجتماع المتنافيين ... الواحد هو المنفرد بصفات ذاتیه؛ انجام: و هو ان يؤدي الامر و النهي إلى ضرر عليه أو على بعض المؤمنين في النفس او المال و اذا ارتفع الأمن ارتفع الوجوب ولیکن هذا آخر ما أوردناه في هذه الرسالة و الحمد لله رب العالمين.
خط: نسخ، كا: حسین بن احمد بن يوسف بن سعید، تا: 973ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 32گ (51ر -82ر)، اندازه: 14×10 سم [ف: 39 - 8]
š.-ul-kitāb-i li-sībawayh
سیرافی، حسن بن عبدالله، 280؟ - 368 قمری
sīrāfi, hasan ebn-e ‘abd-ol-lāh (894 - 979)
وابسته به: الكتاب؛ سیبویه، عمرو بن عثمان (148-180)
شرحی است ممتع و مبسوط و مفصل و فوق العاده ممتاز و نفیس از تصانیف ادیب لغوى نحوی و فقيه محدث و متكلم معتزلی شیخ الشيوخ قاضی ابوسعید حسن بن عبدالله بن مرزبان سیرافی بر «الكتاب» تصنيف مقتدای اجلای نحويين ابوبشر عمرو بن عثمان بن قنبر معروف به سیبویه، که از لحاظ جودت لفظ و اسلوب بیان و غور و دقت و استقصا و جامعیت و بسط و اشباع حقا از امهات و مشاهیر شروح كتاب مذکور محسوب می شود.
چاپ: در بولاق و برلین چاپ شده.
آغاز: هذا باب يكون فيه ان بمنزلة اي و ذلك قول الله عزوجل و انطلق الملا منهم أن امشوا و اصبروا على آلهتكم و زعم الخليل انه بمنزلة ای؛ انجام: فانت الشخوص لان المعنى ثلث نسوة.
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: قرن 68 واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 159گ، 15 سطر (18×11/5)، اندازه: 24×17سم [ف: 12 - 224]
آغاز: قال الفاضل ... قال سيبويه رحمه الله تعالى هذا باب علم ما الكلم من العربية، قال أبو الحسن هكذا موضوع کتابه؛ انجام: قول اصحابنا انه لو كان على اضمار جاعلا ما كان فيه شذوذ و لجاز أن يقول كلمته..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ تملک: محمد بن سید محسن، عباس بلاغی نجفی، محمد رضا بن محمد جعفر بهاری به تاریخ 1301 در مدرسه آخوند ملا حسین در
همدان، حسن حسینی؛ جلد: مقوایی، 259گ، 25 سطر، اندازه: 21×29/5سم [ف: 9 - 378]
شرح کتاب ملحمه- ملحمه دانیال
š.-u k.-i man lā yahduaruh-ul-faqih
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037-1110 قمری
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
وابسته به: كتاب من لا يحضره الفقيه = من لا يحضره الفقيه؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
متن از ابن بابویه قمی. فهرست مباحثی که در این کتاب شرح شده در آخر نسخه آمده است.
آغاز: بسمله و به نستعین. الحمدلله رب العالمين وصلى الله على محمد ... باب ذکر جمل من مناهي العينى ... قال أبو جعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابويه القمي ... مصنف هذا الكتاب؛ انجام: و لما كان هذا الكتاب في الفقه و الفروع لايحتاج فيه الى ذكره هذه الأخبار ولكن ذكر المصنف تيمنا و تبركا و الحمدلله رب العالمين و الصلاة على سيد المرسلين و عترته الطاهرین.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1131ق، مجدول؛ مهر: «عبده سید محمد الرضوی»؛ نام مؤلف از فهرست رایانه ای ص 650 نقل شد؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 334گ، 22 سطر (11/2 × 17/5)، اندازه: 17/5 × 24/5 سم [ف: 13 - 108]
فوایدی از آن است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 9 شوال 1182ق؛ کاغذ: فرنگی [ف: 16 - 253]
š.-e k.-e man lāyahzoroh-ol-faqīh
شیرازی، محمد بن زین الدین، ق 12 قمری
šīrāzī, mohammad ebn-e zayn-od-dīn (- 180)
وابسته به: کتاب من لایحضره الفقیه = من لایحضره الفقیه؛ شیخ صدوق، محمد بن على (311-381)
اهداء به: سلطان حسین صفوی.
تهران؛ الهیات، شماره نسخه: 182
آغاز: بسمله. ترجمه کتاب حدیث فقیه و تقدمه خطاب خطیب نبيه شرف اند و ز حسن و بهاء و چهره افروز لطف و صفا از زیور حمد و سپاس و زینت شکر و ثنای واجب الوجودیست؛ انجام: گفت مصنف این کتاب ابن بابویه رحمه الله که هر گاه آنکس که حقی بر ذمه اش بوده و قسم خورده که حق بر ذمه من نیست توبه کند و پشیمان شود از انکار حق و اتيان بقسم چند باب از جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه نقل بخطه دام عزه و فضله»؛ تملك: بهاء الدين محمد با تاریخ 1131؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 85گ، 17سطر (14×7)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: - 85]
Š.-u k.-i man lā yahduaruh-ul-faqīh
وابسته به: كتاب من لا يحضره الفقيه = من لا يحضره الفقيه؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
غیر همانند:
آغاز: بسمله. حمدله. و صلى الله على محمد خاتم النبيين و على اهل بيته الطيبين الطاهرين و سلم عليهم اجمعین «باب ذکر جمل من مناهى النبي (صلی الله علیه و آله). قال أبو جعفر محمد بن على ... بابويه القمی الفقيه نزيل الرى» ای سكناه و في [...] ان كان مولده قم «مصنف هذا الكتاب رضی الله و ارضاه. روی عن شعیب بن واقد» طريقة اليه قوى لكن طريقه الى «حسین زید» حسن؛ انجام: بل ذكر وان محبة على لا يجتمع مع محبة اعدائه و رأس لتسنن بغض اهل البيت. ذكر ذلك مفصلا الفاضل السيد التستري القاضی نورالله في مجالس المؤمنين و في كتابه في الرد علی میرزا مخدوم الشيرازي ... و لكن ذكره المصنف تيمنا و تبرکا و الحمدلله رب العالمين و الصلاة على .. متن از ابن بابویه، شرح از ناشناس. در ص. ع. آمده: شرح من لايحضره الفقيه از ملا محمد تقی مجلسی (نک: روضة المتقین، عربی، لوامع صاحبقرانی، فارسی). گزارش مجلد چهارم «من لايحضره الفقيه» است. شرحی حامل متن، با سربندهای «باب». نخستین «باب»: ذكر جمل من مناهى النبي و واپسین «باب» ها: النواء و هو آخر ابواب الكتاب؛ خط: ثلث، بی کا، تا: قرن 11 محشی با نشان «لمحررها عفى عنه»، مقابله شده؛ با یادداشت «شرح من لا يحضره ال قيه از ملا محمد تقی مجلسی»؛ 616ص، 23 سطر (13/5 × 19/5)، اندازه: 30×21سم [عکسی ف: 1 - 237]
بی کا، بی تا؛ با یادداشتی به خط مجلسی در ظهر کتاب [نشریه: 7 - 770]
بی کا، بی تا؛ مجدول به طلا، با تصحیح مجلسی دوم [نشریه: 7- 770]
š.-e k.-e man lāyahzoroh-ol-faqih
وابسته به: کتاب من لا يحضره الفقيه = من لا يحضره الفقيه؛ شیخ صدوق، محمد بن على (311-381)
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1597
آغاز: ولاباس أن يتوضا الرجل بالماء الحميم الحار و باکی نیست وضو ساختن از آبی که به آتش گرم شده باشد. هر چند بسیار گرم باشد. اخبار صحيحه وارد شده است که غسل به آب گرم می توان کرد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اندازه: 25×18/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 187]
š.-e k.-e vāfi
وابسته به: الوافی؛ فیض
کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006 -1091 ق)
شرح است بر وافی فیض، که مؤلف از محضر درس استاد در قزوین استفاده نموده و به فارسی روان ولی مختلط با عربی تقریر نموده است. در انتهای شرح جزء اول کتاب وافی چنین آمده: این بنده جانی کاتب زنجانی در اوقات اغتشاش حال با عبارات مضطربه و مكرره نوشتم اما بعضی از اسرار و مطالب عالیه ... در آن مندرج است». مؤلف اتمام جزء اول از وافی یعنی کتاب عقل و علم و توحید را در 25 ذیحجه 1267 ق و کتاب حجت را با تعبير «تم کتاب الحجة من الوافی و تعلمه و قرائته على المولى الاعظم و الاستاذ الافخم مولانا و مولى الكل جناب اخوند» در تاریخ 18 ذیقعده 1270 ق و شروع در قراءت کتاب ایمان و کفر را در 19 ذیقعده 1270 ق ذکر کرده است و در انتها آمده است: «اذا بلغنا هنا جناب استادنا و استاد الكل رحلت از دار فانی نمودند در عصر روز شنبه 23 شوال 1271». توضیح این که مراد از جناب استاد به ظن قوی شیخ عبدالکریم ایروانی است ساکن قزوین بوده و سال وفاتش طبق لوح مزار وی واقع در ضلع شرقی صحن امامزاده حسین (علیه السلام) با تاریخ وفات مذکور در این نسخه تطبیق می نماید و در کتاب مکارم الاثار و غیره که تاریخ وفات 1294 در تبریز ذکر شده اشتباه است و شاگرد نیز که در این نسخه خود را زنجانی معرفی نموده است ملاعلی قارپوز آبادی زنجانی قزوینی است که بر وی تلمذ داشته و از قزوین به زنجان سپس به کربلا رفته و در 1267 برگشته است. صحت این امر منوط بر اقامت بعد از کربلا در قزوین است.
قزوین؛ امام صادق؛ شماره نسخه: 952
آغاز: قوله باب فضل الكتابة الخ قوله القلب يتكل على الكتابة الخ قسمت اصول و به این شرح: کتاب عقل و علم و توحید از باب فضل الكتابة» تا انتهای کتاب شامل 37 باب و از کتاب حجت از ابتدا تا انتها شامل بر 127 باب و از کتاب ایمان و کفر تا باب التفويض الى الله و التوكل عليه شامل بر 33 باب؛ خط: نستعلیق، كاتب = مؤلف، تا: 1267 تا 1271ق، احتمالا مسوده است و برخی قلم خوردگی در خلال سطور دیده می شود؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 220 گ، 24 سطر، اندازه: 23×19سم [ف: 2 - 229]
شرح کتابی در اعراب- فواید النظامية في شرح مختصر الكافية
شرح کتابی در فقه امامیه- غاية المراد في شرح نكت الارشاد
š.-ul kutub-it talāta
دمشقی، خالد بن يزيد، - 185 قمری
damešqi, ×āled ebn-e yazīd (- 802)
وابسته به: الملك في تدبير الملوک = کتاب الملک؛ جابر بن حیان (120-198)؛ جنات الخلد جابر بن حیان (120-198)؛ الرحمة الصغير جابر بن حیان (120-198)
شرحی است بر سه کتاب «جنات الخلد» و «کتاب الرحمة الصغير» و «كتاب الملک» جابر بن حیان کوفی، که چون شارح این سه کتاب را مرتبط با یکدیگر در به دست آوردن عمل كبير دیده به شرح هر سه پرداخته است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2008/3
آغاز: اعلم ايها الاخ هداك الله تعالى أن الإمام من جملة كتبه الجليلة كتابين عظيمين احدهما سماه کتاب الرحمة الصغير
نسخه اصل: کتابخانه دانشگاه کراچی - پاکستان 19995؛ خط: نسخ، كا: محمود حمدی، تا: پنج شنبه 15 ذیقعده 1339ق؛ مصحح؛ 77ص (49-125) [ عکسی ف: 6 - 19]
Š.-e kotob-e nahvī
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، ق 15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21c)
شرحی است بر کتب متداول در حوزه های علمیه شیعه، و اكثر ناتمام، مشتمل بر این كتب: شرح جامی، از اسباب منع صرف تا مباحث مبتدا و خبر، مقداری از شرح تصريف، بخشی از شرح انموذج، شرح سیوطی از ابتدا تا مباحث استثناء.
قم، ارگانی بهبهانی؛ شماره نسخه: 42
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: کلاسوری، اندازه: 23×19/5 سم [ف: - 66]
شرح کدخدایی کامکار خان / ادبیات فارسی
š.-e kad×odāyī-ye kāmkār ×ān
نعمت خان عالی قطعه ای فکاهی در کتخدایی «همسر خواهی» کامکار خان سرود و «یکی از رنگین طبعان» این کتاب را که تفسیر و شرح است بر آن قطعه نوشت. بیت نخست قطعه کتخدایی این است: «کتخدا شد بار دیگر خان عالی منزلت»..
آغاز: شرح: بسمله. شرح قطعه کدخدایی کامکار خان و از جعفر خان «كذا» که میرزا محمد مخاطب نعمت خان متخلص به عالی در سلک نظم آورده از هر فن در ابیا تها ایمائی به کار برده و یکی از رنگین طبعان شرح بر آن نوشته واضح برای ارباب كمال باد که کامکار خان در کمال نحافت بدن در آغاز شباب کتخدا شد به هزار تدبیر و علاج کار از پیش برده بود. بعد از که مرتبه دوم در اواخر عمر آن دیگر خواست ... نتوانست ...
آغاز: برابر؛ انجام: پروایی نیست. تمت القطعه التاريخ ... سنه 1227 هجری
خط: نستعلیق ، بی کا، تا:قرن 13؛ کاغذ: هندی زرد، جلد: تیماج عنابی مذهب، 24ص، 170-194، اندازه: 15×21/5سم [ف: 21 - 244]
آغاز: برابر؛ انجام: فاعل مختار بود.
خط: نستعلیق، کا: میر غلام حسین رضوی، تا: 25 ذیحجه 1279ق؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 21 گ، و سطر (5/5×12)، اندازه: 12×12سم [ف: 17 - 486]
S.-ul kassaf
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:19811
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
š.-e košta šodan-e mīr 'emād
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8968/65
خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، تا: اوایل قرن 14؛ کاغذ: فرنگی نخودی و فستقی، جلد: چرم قهوه ای مذهب، 1ص (461)، اندازه: 21/8×12/6 سم [ف: 29/1 - 498]
Š.-e kestī hā-ye jangī engelīsī
اهداء به: مظفرالدین شاه تاریخ تأليف: 1317ق
در این رساله از چگونگی ساختن کشتی های مدرن انگلیسی و معایب آن در جنگ سباستا پول و تصمیم بر ساختن کشتی های جدید مفصلا بحث شده و ضمنا بیست و پنج نوع کشتی و قایق کشور انگلستان شرح گردیده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:177
آغاز: هو المستعان، اهم مطالب و مقاصد کشتی سازها در پانزده سال قبل این بود که ترقی بدهند و تکمیل نمایند کشتی جنگی را و دیگران را معین نمایند که بچه نوع باید بسازند؛ انجام: و حامل 240 تن بار است و سرعتش در هر ساعت 8734 میلست و 20 نفر جمعیت در آن می گنجد و قيمة هریک تخمینا 7500 ليره است
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: 1317ق، جا؛ تهران؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی سفید و فستقی، جلد: مخمل بنفش، 46گ، 11 سطر (17×10)، اندازه: 19×27سم [ف: 1-180]
š.-u kašf-il-asrār 'an gawāmid-il-afkār
کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600 – 675 قمری
kātebī qazvīnī, ‘alī ebn-e 'omar (1204 - 1277)
وابسته به: کشف الاسرار عن غوامض الأفكار، خونجی، محمد بن ناماور (590-646)
شرح کشف الاسرار پس از منطق شفای ابن سینا بزرگترین کتاب است در منطق.
آغاز: بسمله، رب تمم بالخير اسبح الله فاطر ذوات العقول النورية و مظهر اسرار الربوبية ...
[چلبی، بروکلمان 463/1 و ذیل 838/1 ؛ معجم المؤلفين 73/12؛ دنا 1012/6؛ لارستان کهن 137 و 156]
آغاز: برابر؛ انجام: لجواز أن يكون الكل كاذبا في هذه الساعة وليكن هذا آخر ما اردنا ذكره في هذا الكتاب.
خط: نسخ نزدیک به تعلیق، بی کا، تا: قرن 9، کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سبز، 243گ، 31 سطر، اندازه: 19/5 × 27/6سم [ف: 1 -319]
آغاز: برابر؛ انجام: العبد المذنب الخاطی محمد بن محمود الرازی جامدا لله تعالی. جلد اول از شرح کشف الاسرار است که مشتمل بر هفت فصل از مقدمات منطق تا باب (قياس) می باشد؛ خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج مشکی، 440ص، 23 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 4 - 216]
š.-u kašf-il-asrār 'an gawāmid-il-afkār
وابسته به: کشف الاسرار عن غوامض الأفكار؛ خونجی، محمد بن ناماور (590-646)
تبریز؛ قاضی طباطبائی؛ شماره نسخه: بدون شماره
شارح به دست نیامد؛ بی کا، تا قرن 9 [نشریه: 7 - 516]
š.-u kašf-ir-rān 'an wajh-il-bayān
وابسته به: کشف الران عن وجه البيان؛ ابن عربی، محمد بن على (638-560)
شرحی است بر ارجوزهای منسوب به محيي الدين بن عربی در علم حروف به نام «کشف الران عن الوجه البيان».
آغاز: بسمله، الحمد للنور المبين الهادی ** من شاء بالتوفيق للرشاد، الحمد هو الثناء على الله سبحانه و تعالی بما هو اهله و النور هو اسمه تعالی؛ انجام: بعد قاف كلمة قدسية ** و نبذة شريفة ... یعنی و استفبل الفراء على الطهارة ... مداومة التلاوة بلا انفصال بكلام آخر في خلوة قلبية. این نسخه شرح 47 بیت آن است که احتمالا کاتب آن را تمام نکرده؛ بی کا، بیتا؛ جلد: گالینگور، 29گ، اندازه: 31×45سم [ف: 51 - 106]
آغاز: بسمله الحمد للنور المبين الهادی؛ انجام: و صحبه الاخيار في الدارين ** ما دامت الا كوان رأي العين. هذا دعاء الختم عند قوله واتل دعاء الختم في الاثار ... ثم ليلة السبت ثم ليلة الأحد وهي تمام الميقات و فيه الفتح تمت
خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن محمد رحیم خان کابلی وحیدر قلی بن نور محمد خان (سردار کابلی)، تا: پنج شنبه 16 جمادی الاول 1312ق؛ مصحح، محشی از سردار کابلی، مقابله و تصحیح و بلاغ از محمد ابراهيم بن محمدرحیم خان؛ جلد: گالینگور زیتونی، 10گ، 17 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 2653]
.-ukasf-il-gita' (×atima)
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
شیخ احمد احسائی بر خاتمه مقدمه کشف الغطاء که در مسائل اصول فقه است شرحی نگاشت که نسخه آن بسیار نادر است و در فهرست کتب شیخ احسائی نیز از آن نامی نیامده است. صاحب الذریعه شرح خاتمه از احسائی یاد کرده و احتمال داده اند تصحیف شرح جامعه باشد. در دیباچه می گوید به یادداشت های استادم شيخ جعفر بن خضر «ادام الله بقائه» دست یافتم که «خاتمه»ی مسائل اصولیه کتاب ایشان «کشف الغطاء» (الذریعه 45/18) بود، و در بر گیرنده تعریف هایی ناب. پس خواستم در آن زمینه ها گزارش های روشن کننده بدهم. سپس با روش «قال» و «قول» بدانها می پردازد. (احمد منزوی)
[الذریعه 215/7؛ دنا 1013/6]
آغاز: حمدله. صلاة. أما بعد، فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسایی آن من نعم الله سبحانه الجزيله على أن تشرفت ببعض التعريفات من المسائل الشرعيات لشيخنا فخرالعلماء ... الشيخ جعفر بن المرحوم الشيخ الخضر؛ انجام: الخروج و الاكتساب جبره الاحق، انتهى الشرح اطال الله بقاء الشارح في رضاه بمحمد و آله اجمعين. 1242
بی کا، تا: 1242ق؛ 37ص (187-223) [عکسی ف: 1 – 75]
آغاز: بسمله مخفی نماناد که جناب شیخ احمد مرحوم شرحی بر خاتمه مسائل اصول از مقدمات کتاب شیخ جعفر بن مرحوم شیخ خضر ... نوشته بودند از این که حقیر را مجال نبود که همه آن را استكتاب نماید و بعضی از فقرات آن لازم بود اطلاع بر آن لهذا آن را ... نوشت. قال ایده الله و منها انهما لو كانا مجتهدین و تعارضا؛ انجام: و اما مع الاختلاف بان كان احدهما مجتهدا و الاخرا مقلدا لفقيه آحخر يخالف مذهب اخيه كمسئله ..... الانفعال ... او كان اخوه عنده ليس بعدل و باقي الأحكام يعرف مما سبق بخش هایی از شرح احسائی است که کاتب به مقدار نیاز از نسخه کاملی که در دست داشته نسخه برداری کرده و دیباچه ای بر آن نگاشته است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد سعيد بن عبد الحفيظ بن محمد رضا بن محمد علی بن محمد حسین بن محمد حسن تفرشی، تا: قرن 13، 3گ (46-48) [ف: 23 - 680]
Š.-u kašf-il-ġițā'
قدیحی قطیفی، ابراهیم بن مهدی، ق13 قمری
qadīhī qatīfi, ebrāhīm ebn-e mahdī (- 19c)
وابسته به: کشف الغطاء عن خفيات مبهمات الشريعة الغراء؛ کاشف الغطاء، جعفر بن خضر (1154-1228)
قطعه ای از شرحی است بر کتاب کشف الغطاء شیخ جعفر کاشف الغطاء، شارح در جایی نسخه حاضر آورده است: «هذه الكراريس شرحت بها كشف الغطاء حال قرأتی علی مصنفه الشيخ جعفر في النجف الأشرف و أنا الأقل ابراهيم البحرانی».
تهران؛ عبدالعظیم؛ شماره نسخه: 626/2
آغاز: و هو الجاري أراد بالماسح هنا اليد أو بدلها لا الفاعل أعنی الشخص بخلافه في الغاسل و الفارق؛ انجام: حسن المعين و من
جهة الأحوار و هكذا في الصفات و لا يحكم بالحسن و القبح.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با خط خوردگی؛ واقف: شهاب الدین مرعشی نجفی؛ 25گ، 23 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 349]
š.-e kašf-ol-qetā
تاریخ تأليف: رمضان 1199ق؛ محل تأليف: اسلام آباد «کشف الغطاء» تأليف عبدالعزيز عزت اکبر آبادی دهلوی است که در آن ترددها در مناقب و حقیقت امامت سرور اولیاء عليه السلام به کار رفته است. نسخه ای از این کتاب در مکتبه ندوة العلماء لكنهو به شماره 28 موجود است. ایزد بخش رسا صدیقی دهلوی (1124 ق) شاگرد عبدالعزیز دهلوی کتاب مذکور را شرح نموده و آن را «حق اليقين شرح کشف الغطاء» نامیده و چند نسخه از آن در کتابخانه ندوة العلماء لكنهو به شماره های 368 و 56 در کتابخانه رضا رامپور پاکستان نگهداری می شود. کتاب حاضر ردی است بر «کشف الغطاء» عبد العزیز دهلوی و شرح ایزد بخش رسا، که علم الهدی به درخواست بعضی از احباء به سلک تحریر کشیده و در آن دلایل قاطعه و براهین ساطعه در بیان فضایل حضرت امیر علیه السلام آورده است.
تهران؛ عبدالعظیم؛ شماره نسخه:157
آغاز: محمودی که حمدش از حوصله حرف و صوت حامدان بیرون است کجا تاب که خامه بریده زبان به ... لو كشف الغطاء ما ازددت يقينا کلام معجز نظام حضرت امیر علیه السلام است؛ انجام: بالقاء غیبی و الهام لاریبی بی خواست بر زبان خامه ام گذشته و مایه عبرت دیده و ران و دریایب گشته الحق يعلو و لايعلى عليه و الله يحق الحق و لو كره المبطلون.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 181گ، 13 سطر، اندازه: 14/5 × 23/5 سم [ف: 1 - 350]
š.-u kašf-il-murād fī š.-i tajrīd-il-i'tiqād
وابسته به: کشف المراد في شرح تجرید الاعتقاد؛ علامه حلی، حسن بن يوسف (648-726)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8742
آغاز: الكثرة بنفسها محال فأشار الى جوابه بقوله و التغایر بین ذاته و علمه بذاته اعتباری لا حقيقي حتى يكون منافياض للواحد الحقيقي؛ انجام: و قد يراد بهما الالزام كقوله تعالی وقضی ربک الا تعبدوا الا اياه ای حكم و الزم و قول الشاعر و اعلم بان ذا الجلال قد قدر ...
شرحی است بر کشف المراد علامه حلی که فقط مقداری از کتاب در نسخه حاضر آمده و به دلیل افتادگی آغاز و انجام معلوم نشد از کیست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ، 19سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 28 - 237]
š.-ul kifāya
شرح مجزی متوسطی است.
اصفهان؛ هادی نجفی؛ شماره نسخه: 194/2
آغاز: الكلمة لفظ وضع لمعنی مفرد، معنی کلمه در اصل لغت یک سخن است بی کا، بی تا، 18گ (87پ -104ر)، اندازه: 21×14سم [اوراق عتيق: 2-341]
شرح كفاية الأحكام- شرح كفاية الأحكام
شرح كفاية الأحكام- نبراس الهداية في شرح الكفاية
š.-u kifāyat-il aḥkām = š.-u kifāyat-il muqtasid
رضوی، محمد بن معصوم، - 1255 قمری
razavī, mohammad ebn-e ma‘sūm (- 1839)
وابسته به: كفاية الاحکام = كفاية الفقه = كفاية المقتصد = كفاية المعتقد؛ محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن (1017 -1090)
شرح استدلالی مفصلی است با عنوان «قال، اقول» بر کتاب كفاية المقتصد ملا محمد باقر محقق سبزواری.
آغاز: احمد الله على آلائه و اصلی علی احمد و آله ... اقول للواجب معنيان الأول ما يذم تار که بوجه؛ انجام: و مما ذكر يعلم انه لا خلاف بين الخلاف و المبسوط فتأمل، هذا آخر ما أردنا ایراده في المجلد الأول. جلد اول و دارای کتاب طهارت و صلاة می باشد و در ماه صفر 1217 پایان یافته؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1217ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 263گ، 33 سطر، اندازه: 36×23سم [ف: 7 - 61]
آغاز: قال المصنف اعلى الله مقامه يجب الوضوء ... اقول للواجب معنيان الأول ما يذم تار که بوجه از احکام وضوء تا نیت نماز را دارد و ناتمام مانده؛ خط: نسخ، كا:
کاظم بن محمد بن نورالدين بن نعمة الله حسینی موسوی جزائری شوشتری، تا: پنج شنبه 22 شعبان 1210ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 304گ، 33 سطر، اندازه: 32×20سم [ف: 9 - 30]
š.-u kifāyat-il aḥkām = š.-u kifāyat-il muqtasid
برغانی، محمد تقی بن محمد، 1184 - 1264 قمری
baraqānī, mohammad taqī ebn-e mohammad (1771 1848)
وابسته به: كفاية الأحكام = كفاية الفقه = كفاية المقتصد = كفاية المعتقد؛ محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن (1017 -1090)
شرح مبسوطی است با عناوین «قال المصنف، اقول» بر کتاب كفاية المقتصد» محقق سبزواری و گویا کتاب صلاة آن در دو جلد شرح شده و جلد اول در صفر 1217 ق به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10515
آغاز: قال المصنف کتاب الصلاة و فيه فصول ... أقول المراد من الوجوب اعم من العينی كصلاة الجمعة على المشهور؛ خط: نسخ، كا: محمد محسن بن محمد على، تا: شوال 1253؛ مجدول، دارای سرلوح مختصر دقيق؛ جلد: تیماج قرمز، 235 گ، 33 سطر، اندازه: 28×16/5 سم [ف: 27 - 10]
š.-u kifāyat-il-aħkām
حسینی خراسانی، ذبیح الله بن هدایت الله، ق13 قمری
hoseynī ×orāsānī, zabīh-ol-lāh ebn-e hedāyat-ol-lāh ( 19c)
وابسته به: كفاية الاحکام = كفاية الفقه = كفاية المقتصد = كفاية المعتقد؛ محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن (1017 -1090)
مشتمل بر شرح كتاب الطهارة و الصلوة كفاية الأحكام محقق سبزواری. شرح كتاب الزكاة و الخمس آن در شماره (18416). و با عنوان «رسائل» آمده.
آغاز: بسمله قال المصنف کتاب الزكاة الخ اقول وجوب الزكاة مما دل عليه الادله الثلاثه زكاة و خمس؛ خط: تحریری و نسخه، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ همراه با رسائلی دیگری از مؤلف از آن جمله گویا شرح قواعد الأحكام علام حلى؛ جلد: تیماج سبز، 588ص، اندازه: 17×21/5سم [ف: 50 - 184]
آغاز: و تضعيف السيد ضعيف و كذا العلامة الخوانساری لا تمس الكتاب؛ انجام: فلا باس الا التوحيد لا يرجع فيها الى ... في موثقه. الطهارة و الصلاة؛ خط: تحریری، كا: محمد بن محمد شفیع، تا: 18 شعبان 1210ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه زید عزه» و «منه دام فضله» ؛ مهر: «عبده محمد رضا ... الحسینی»؛ جلد: تیماج سبز، 484ص، اندازه: 33×21سم [ف: 50 - 185]
S.-u kifayat-il-ahkam
وابسته به: كفاية الاحکام = كفاية الفقه = كفاية المقتصد = كفاية المعتقد؛ محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن (1017 -1090)
طهارت. متن از محقق سبزواری، شارح در زمان او می زیسته و آن را شرح کرده است، با یاد کردن مدارک و اقوال دانشمندان.
مشهد؛ مدیر شانه چی؛ شماره نسخه:66
آغاز: قال المصنف اعلى الله مقامه يجب الوضوء للصلاة الواجبة؛ انجام: و قد فرغت منها في الروضة الرضوية على مشرفها الاف الثناء و التحية
خط شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: وزیری [نشریه: 5 - 598]
Š.-e kefīyat-ol-eslām
مدرس گیلانی، مرتضی بن شعبان، ق14 قمری
modarres-e gīlānī, morteza ebn-e ša'bān (- 20c)
وابسته به: كفاية الاسلام = احکام منظوم؛ سید نعمت الله (قرن 7)
كفاية الاسلام منسوب به شاه نعمة الله و شرح از مدرس.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16652
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
شرح كفاية الأصول- خود آموز كفاية الاصول
Š.-u kifāyat-il uṣūl
حسینی همدانی، محمد بن موسی، - 1349 قمری
hoseynī hamadānī, mohammad ebn-e mūsā (- 1931)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:16036
آغاز: الحمدلل رب العالمين ... قوله دام ظله، المقصد السادس في بيان الامارات المعتبرة شرعا او عقلا و المراد من الامارات المعتبرة هنا هو مطلق الأدلة الظنية؛ انجام: هذا آخر ما تيسر لي من التوفيق
في تسويد هذه الأوراق ... و لعنة الله على اعدائهم ... شامل جلد دوم، و واپسین جلد می باشد و از مقصد ششم، آغاز شده و تا پایان کتاب، به پایان رسیده، و در روز شنبه، هفتم شعبان سال 1328ق تأليف شده است؛ خط: شکسته نستعلیق بدخطی كاتب = مؤلف، تا: شنبه 7 شعبان 1328ق؛ با قلم خوردگی، مصحح مهر: «اهدایی سید کاظم کمالی الحسینی همدانی» (بیضی)؛ اهدایی: سید کاظم کمالی الحسینی همدانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرشکی، 127گ، 17 سطر (16×10)، اندازه: 23×18سم [ف: 40 - 585]
š.-e kefāyat-ol-osūl =×od āmūz-e kefāya
زنجانی خوئینی، عبدالکریم بن ابراهیم، 1250 - 1371 قمری
zanjānī ×ū’īnī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1835 1952)
وابسته به: كفاية الاصول؛ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین (1255-1329)
تاریخ تأليف: 1335ق
شرح فارسی بر «كفاية الاصول» آخوند خراسانی، است به روش قوله، قوله» در دو جلد که جلد اول آن را در 1331 و جلد دومش را در 1335 ق به پایان رسانده است. آغاز: بسمله حمدله و صلاة وبعد قوله الأول أن موضوع کل علم وهو ما يبحث فيه عن عوارضه الذاتيه ای بلاواسطة في العروض چون متعارف است که در اول هر علمی ... چاپ: این شرح در قم چاپ شده است.
[الذريعة 35/14 و 18616؛ دنا 1014/6 (7 نسخه)]
آغاز: و بعد قال اطال الله بقاة المقصد السادس في بيان الامارات ... حاصل کلام انکه مقصد ششم در بیان اماراتی است که.؛ انجام: قوله الرابع انما يجب عقلا رعاية الاحتياط في خصوص الاطراف ... حاصل کلام در این تنبیه بیان حال ملاقی شبهه محصوره است. از مقصد سادس (ظن) تا مقصد سابع (برائت واحتياط)؛ خط: نسخ، کاتب = مؤلف، تا: 1330ق، جاء نجف اشرف؛ افتادگی: انجام؛ كاتب مقصد ششم را در ربيع الأول 1330 با دقت تصحیح کرده؛ جلد: تیماج زرد، 170 گ، 14 سطر [ف: 1- 163]
آغاز: پس از خطبه مختصر: و بعد قال اطال الله بقاة المقصد السادس في بيان الامارات المعتبره شرعا ... الخ حاصل کلام انکه مقصد ششم در بیان اماراتی است که اعتبار و حجت شده است؛ انجام: قوله و اما التجزي في الاجتهاد ففيه مواضع من الكلام الاول جلد 2، مبحث قطع تا آخر کفایه؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: رجب 1330ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد کاظم عصار، بهمن 1354؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: میشن زرشکی، 369گ، 19 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 16 - 277]
آغاز: برابر؛ انجام: بحسب انظار واشخهص مختلف می شود و الحمدلله رب العالمين اللهم وفقنا ... الطاهرين
خط: نسخ، كا: حصاری، محمد علی، تا: 1333ق؛ کتابخانه مسجد چهل ستون 1384ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تيماج [رایانه]
آغاز: برابر، انجام: پس اجمال و مبین بودن چیزی است که به حسب انظار و اشخاص مختلف می شود و الحمدلله رب العالمين. اصول لفظيه از اول تا مطلق و مقید؛ خط: نستعلیق، كا: مختار لنکرانی، تا: پنج شنبه 18 رجب 1346ق؛ پس از اتمام رساله فایده ای است ناقص در دو برگ راجع به قاعده لاضرر: «بسمله حمداله و افضل صلواته وتسليماته على افضل انبيائه ... و بعد فقد کثر في المرة الاواخر الخوض في قاعدة الضرر؛ جلد»: تیماج مشکی، 270 گ، 18-19 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 3 - 1780]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:11663
آغاز: برابر، انجام: پس اجمال و مبین بدون چیزیست که بحسب انتظار و اشخاص مختلف می شود جلد اول و تا آخر مبحث الفاظ را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: محمد کاظم عصار، بهمن 1354؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: تیماج سبز، 366گ، 14 سطر، اندازه: 16/5 × 27/5سم [ف: 16-276]
جلد دوم آن است از اول مبحث قطع تا اوایل اجتهاد و تقلید؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، در آخر مقصد ششم آمده است: «و قد صححته بالدقة رجاء الرحمة و الاسترحام من الاعلام و الله هو البر الرحیم» در آخر باب اشتغال آمده است: «تمام شد این جزو از شرح کفایه در حالت نهاية غم و ملال اللهم انا نشكو اليك فقد ... الحمدلله که در همان روز هم و غم خداوند کشف کروب نموده و خبر بشارة از علماء اعلام از کاظمیه بنجف رسیده که روسی از ایران بیرون و مخلوع که محمد علی میرزاست در انگلستان محبوس شد وله الحمد حمدا كثيرا و كان عشر وسط من شهر صفر سنه 1330 ه ق»، نسخه را کاتب به آخر نرسانده؛ جلد: تیماج عنابی، 294گ، 14 سطر (14/5×9)، اندازه: 21×16سم [ف: -302]
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمين؛ انجام: ففيه مواضع من الكلام الاول. جلد 2؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 357]
بحث برائت؛ بی کا، بی تا [ف: -12]
آغاز: بسمله، حمدله و لعنة الله على اعدائهم اجمعین الى يوم الدین و بعد قوله المقصد السادس في بيان الامارات المعتبرة ... او عقلا و قبل الخوض في ذلك لا باس بصرف الكلام؛ انجام: حكم و تکلیف جاهل را معین نموده اند پس وجهی برای مرجح بودن استصحاب و باقی اصول نیست و الحمدلله ... و اجعل عاقبة أمورنا اخيرا ... (بعد از 4 برگ) روایات و احکام آنها حکم مینماید از
روی ... کا: حصاری، محمد علی بن عباسعلی، بی تا [رایانه]
5.-e kefayat-ol-osul
تقوی بهبهانی، ضياء الدين، 1320 - 1388 قمری
taqavī behbahānī, zīyā’-od-dīn (1902 - 1968)
وابسته به: كفاية الاصول؛ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین (1255-1329)
تاریخ تأليف جلد اول، دوازدهم شعبان 1351ق (نگارش کتاب یک سال طول کشیده است) شرحی است مختصر و توضیحی در عنوان «قوله» بر كفاية الاصول آخوند خراسانی.
مشهد؛ رضوی، شماره نسخه: 16732
آغاز: بسمله، قوله قدس سره ای بلاواسطة في العروض اشار بذلك إلى عدم كون المراد من العارض الذاتي في المقام خصوص العوارض المنتزعه؛ انجام: لموارد الخلاف و النقض في الكلام و المقام و صلی الله على سيدنا محمد و اله قد تم الجزء الاول مجلد اول، خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ ضمیمه: ضمن سه برگ متفرقاتی به صورت تعليقه بر مبحث وقت زوال شمس از شرح لمعه دمشقیه، فارسی، فقه، از همو (57ر -59پ)؛ واقف: تقوی بهبهانی، ضیاء الدین، دی 1367، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن خرمایی، 301گ، 24 سطر، اندازه: 20/7×16/7 سم [ف: 16 - 278]
š.-e kefāyat-ol-osūl
علوی طالقانی، نورالدین، ق 14 قمری
‘alavī tāleqānī, nūr-od-dīn (- 20c)
وابسته به: كفاية الاصول؛ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین (1255-1329)
مؤلف و کاتب به تصریح همو در برگ آخر: سید نورالدین علوی طالقانی زنده در 1396ق. وی در مورد کیفیت تأليف نگاشته است: «پس از خواندن کتبی در علم اصول فقه از قبیل معالم و قوانین و فصول چون به کتاب کفایه رسیدم در صدد بر آمدم شرح کفایه را به عنوان خود آموز آن کتاب به فارسی بنویسم ولی چون شروع به جلد اول نمودم حوادث و ناملایمات به قدری هجوم آورد که از ادامه آن بازماندم حتی جلد اول را نتوانستم با تمام برسانم». موجودی کتاب: تا اواخر مفهوم شرط از مقصد سوم.
تاريخ تأليف: 1360ق.
قابل اعتنا آن که مطالب کتاب به جز تفاوت اندکی برگرفته از کتاب «خود آموز کفایه» تأليف عبدالکریم خوئینی زنجانی است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:11723
آغاز: پس از خطبه مختصر: الأول أن موضوع کل علم و هو الذي يبحث فيه عن عوارضه الذاتيه ... چون متعارف است که در اول هر علم موضوع و حد و فائده آن علم بیان می شود؛ انجام: پس تسلیم نموده صاحب تقریرات که وجوب در جمله جلد 1؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی؛ واقف: علوی طالقانی، نورالدین، تیر 1355؛ کاغذ: مشقی، جلد: مقوا، 201گ، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 16 - 275]
Š.-u kifāyat-il-uṣūl
وابسته به: كفاية الاصول؛ آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین (1255-1329)
غیر همانند:
آغاز: قوله في بيان الامارات المعتبره شرعا الخ اعلم أن المقصود هنا بیان نبذة من الطرق الشرعيه؛ انجام: من باب النهى في العباده و المعامله نحو صل و لا تصل في الحمام كما لا يخفى نام مؤلف به دلیل افتادگی اوراق اول و آخر نسخه شناخته نشد. کتاب شرحی است مختصر و توضیحی با عنوان «قوله» بر كفاية الأصول که به صورت پراکنده و غیر مرتب جمع آوری شده است. موجودی به ترتیب موجود: مقصد ششم در حجیت ظن، هفتم در اصول عملیه، دوم در نواهی (پراکنده)، سوم در مفاهیم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: نیمه قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه مسوده اصلی است؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 65گ، 24 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 16 - 278]
آغاز: فابن على الأكثر فان حكومة لاشک وهكذا حكومة لاضرر ولاحرج وجميع العنادين الثانوية على الأولية حكومة واقعية لان جميعها احكام مجعولة ... و حاصل الكلام انه يرد على ما ذكره في المقام اشکالات اربعة؛ انجام: ثم إنه لا إشكال في افاده كلمة انما
الحصر كافادة الاستثناء ... فافادتها له إنما هي بقرائن المقام الاالوضع ولاالقرنية العامة كما انه الأوامر والنواهي.
کتابی است در اصول فقه شیعی دارای فصول و مباحث با نقل اقوال و رد و ایراد تألیف یکی از شاگردان آخوند خراسانی است و ظاهرا این کتاب به ترتیب کتاب «كفاية الاصول» نگاشته شده و شرحي مزجی بر آن است. مؤلف در جایی می گوید: «ما ذكره استاد استادنا المحقق الشيرازي الميرزا على الاطلاق و هو اساس ما ذكره تلميذه الأجل السيد الأصفهانی رہ» در یکی از حواشی نسخه که امضای «منه عفى عنه» دارد آمده است: «الاولى المراجعة الى تمام کلامه و کلام المحقق الشريف في حاشية هذا الكتاب»؛ خط: نستعلیق، کا: شاگرد آخوند خراسانی، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه عفي عنه»، با خط خوردگی؛ جلد: گالینگور مشکی، 104گ، 21-26 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 5 - 2654]
آغاز: بسمله، قال الاستاد دام ظله و بعد فقد رتبته على مقدمة و مقاصد و خاتمه أما المقدمة ففی بیان امور الاول في بيان موضوع
علم الأصول و لما كان بيانه مبتينا على بيان مطلق موضوع العلم الابتناء معرفة الخاص على العام و المقيد على المطلق يجب اولا بیان مطلق؛ انجام: و كلاهما من الوجدانيات و الوجداني ليس ببرهانی فافهم و الحمدلله اولا و اخرا ظاهرا و باطنا كتبت من خط مؤلفه مؤلف از جمله شاگردان ماتن که در حیات استاد کتاب را نگاشته است و به تحقیق شناخته نشد. کتاب شرحی است مفصل مزجی در عنوان «قوله» بر مبحث الفاظ «كفاية الاصول» و تا مطلق و مقید را دارد؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا، 152گ، 17 سطر، اندازه: 20/9×15 سم [ف: 16 - 279]
شرحی است بر کتاب کفاية الأصول آخوند خراسانی که احتمالا از آقا ضیاء عراقی باشد چنانچه مرحوم سید حسن حجت گمان قوی بر این مطلب دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ با حواشی مختصر [ف: - 45]
š.-e kefāyat-ot taʻlīm
وابسته به: كفاية التعليم في صناعة التنجيم؛ مسعودی غزنوی، محمد بن مسعود (6) شرح (یا حاشیه) است بر یکی از فصول كفاية التعليم درباره طالع ولادت از یکی از ستاره شناسان قرن 13 (ظاهرا همان کسی که دفتر را ترتیب داده و جداول دقيق نجومی آن را رسم کرده است. نویسنده این شرح چند نمونه استخراج طالع با تاریخ 1223ق دارد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6120/7
آغاز: قول مصنف (در گ 276ر): فصل چون تک دور قمر به سیر وسط بیست و هفت روز است و هفت ساعت و چهل و چهار دقیقه ... توضیح کلام مصنف بروجه ملخص آنست که بعد از تمهید مقدمه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود 1232ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج قرمز، 11ص (676-686)، 17 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 19 - 109]
Š.-ul kifāya fi ‘ilm-il-i'rāb
وابسته به: الكفاية في علم الاعراب؛ اخطب خوارزم، موفق بن احمد (484-568) اهدا به: سلطان سید رضی کیا شرحی است مزجی بر کفایه که مؤلف آن را برای سید رضا پسر سید شهید علی کیا ساخته است و در آن از مؤلف یاد نشده لسا. کتاب «کفایه في علم الاعراب» از ضیاء الدین مکی است که آن را مانند شرحی بر انموذج استاد خود زمخشری آورده است. حاجی خلیفه در دو جای از کشف الظنون به معرفی آن پرداخته است.
آغاز: الحمدلله الذي دعى الى الحق با کرامه و هدى الى اكتساب انواع العلوم من كلامه و اثبت ادله التحقيق لذوي العقول من اعلامه و اکرم اعلام طالبي العلوم بانعامه ... اما بعد لما كان من اشرف العلوم و اولاها العلوم الشرعية و المعارف الدينيه ... و مما صنف فيه من التصانيف ... الكتاب المسمى بالكفايه لان من قرأ ها و علمها تحصل له من علم النحو كفایه فلم يكن شرح الوضوحها ... لرسم خدمة السلطان الاعظم ... منبع الجود و الألطاف سید رضا ادام الله تعالی ملکه ... و هو ابن الامام التمام دافع الجور و الطغيان السيد الشهيد علی کیا رحمة الله عليه ..
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 968ق؛ اندازه: 14/5 × 20/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 116]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله فاما من الى اخر. یعنی من المواضع التي يجب حذف الفعل الناصب للمفعول المطلق حذفة قياسا أن يقع المفعول الطلق تقصي لأثر مضمون جمله متقدمه نحو قوله تعالى: فشد والوثاق فاما من بعد و اما فدا فمنا و فدا تفصیلان لأثر ای الفايدة مضمون الجملة المتقدمه لان الجملة المتقدمه هي قوله فشدوا الوثاق و اثره المن ... فتقدبره اما تمنون منا و تفدون فدء فحذف الفعل للقرينه و القایم مقامه اما القرينه فهى الجمله المتقدمة التي هي فوایدها و اما القایم مقام الفعل فهو المصدر مع
انه مکرر فيه لفظ قوله تعالی صنيع الله الى اخره من الذي حذف ناصبه. بی کا، تا: با تاریخ 978ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی به نقل از: کشاف، مولا عبدالغفور، چلبی، شرح الشافيه، حاشیه مطول، مولا فتح الله مفتاح، مختصر، تفسير قاضی، یوسف، نجم الدين، شرح مفصل، جامی و حاشیه های بسیاری بدون نام، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 73ص (228-300)، اندازه: 22×16سم [ف: 10-401]
شرح كفاية المبتدی- العناية في شرح الكفاية
شرح كفاية المتعلم- عين الترتيل في بيان حروف التنزيل
شرح كفاية المتعلم-كفاية المتعلم في تصحيح حروف المتكلم
شرح كفاية المقتصد- شرح كفاية الاحكام
š.-ul-kalām
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:18465
كا: محمد قاسم، تا: 1243ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 148 گ، اندازه: 20/9×12/5 سم [رایانه]
S.-u kalam-i aflatun
شرحی است بر کلام افلاطون حکیم یونانی: «ان الفلسفة معناها التشبه بالله بقدر الامكان». شارح با شرح این قطعه از کلام افلاطون در واقع وارد بحث اخلاق و توصیه های اخلاقی به فلاسفه شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15067/5
آغاز: قال افلاطون أن الفلسفة معناها التشبه بالله بقدر الامكان عني بقوله التشبه بالله باقتناء نوعى الحكمة الذين هما العلم الحق و العمل الفاضل؛ انجام: ولا يقصر و لا يهدر و يناطق من ينبغي أن يناطق و الله يقوي الحق وهو يهدى الى سواء السبيل و السلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، 4گ (106-109)، 15 سطر، اندازه: 14×8 سم [ف: 38 - 166]
š.-e kalām-e bašma×
شرحی است بر کلام بشمخ، که شامل ادعیه و حرزهای منقول از تورات است. نام کتاب با خط اصل نسخه بر فراز برگ آغاز نوشته شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11530/3
آغاز: الحمدلله رب العالمين اما بعد بدانکه این کلام بشمخ بزرگواریست و رأس العزايم است؛ انجام: و طرائیل و دردائیل و دردخان، برحمتك يا أرحم الراحمين.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، 6گ (112-117)، 14 سطر، اندازه: 11×7 سم [ف: 29 - 188]
š.-e kalām-e balīnās (mn.)
نصرانی، عون بن منذر
nasrānī, 'awn ebn-e monzar
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:11000/3
آغاز: بسمله، فاما مبادی الاصول فان مبادي الطبايع لطيف على حار، انجام: و ايقنوا بالغني و السلام علی من اتبع الهدی.
بی کا، بی تا، رسائل و مطالب متفرقه در موضع کیمیا و صنعت ضمیمه می باشد [رایانه]
š.-u kalām-i jārburdī
کرمانی، شمس الدين
kermānī, šams-od-dīn
وابسته به اعتراض حسن (-746ق)
جاربردی بر عضدی؛ جاربردی، احمد بن
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1231/45 - طباطبائی
آغاز: قوله تمنی مبتداء و اشعر خبره و لما لمجرد الظرفية او للشرط ... و فاعل وقع الاستعلام و معلقا أما أن يراد منه معناه اللغوي؟ انجام: و الجواب أن السؤال يتم عند قوله فليت شعري بين فاتو بسوره كائنة من مثل ما انزلنا و فاتوا من مثل مانزلنا بسوره فمن علم له جوابا شافيا فعليه أن يبين ثم يعترض على كلامه و الله اعلم و احكم على حقائق الأمور
خط: نسخ، كا: شیخ محمد علی بن محمود تبریز، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (129پ - 130ر)، اندازه: 26×19سم [ف: 23 - 832]
š.-e kalām-e šāh ne'mat-ol-lāh
کیوان قزوینی، عباسعلی، 1240 - 1317 شمسی
keyvān-e qazvīnī, “abbās--alī (1861 - 1938)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1156/3 ف
نسخه اصل: بادلیان E65 (ش 2656)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا:
سه شنبه 7 محرم 1286ق؛ 16 سطر [فیلم ها ف: 1- 573]
Š.-e kalām-e šahīd-e sānī
مؤلف در این رساله درباره عبارت شهید ثانی در شرح لمعه «ولا عبرة بالجدول و هو حساب مخصوص مأخوذ من تسيير القمر و مرجعه الى عد شهر تام و شهر ناقصا ...» توضیح داده است. در آخر رساله این فوائد آمده است: 1. قاعده در بیان یکی از راه هایی که نصف به آن شناخته می شود؛ 2. حل چند معما و مشکل فقهی و روایی؛ 3. بحثی در عشق اما رد و بحثی درباره انشاد و انشاء شعر؛ 4. «تشطیر در حیض» در آخر همین فائده نام
عمید الدین رحمه الله» آمده است.
قم، مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1345/8
آغاز: قال الشهيد الثانی ره في شرحه على اللمعة في كتاب الصوم منه بعد قول المصنف ولا عبرة بالجدول ما هذا لفظه وهو حساب مخصوص ماخوذ في تسيير القمر و مرجعه الى عد شهر تاما؛ انجام: فيكون المسألة كمن ترک خالا لام و خالتين لاب و عمتين
الام و عمة و عمين لاب عميد الدين رحمه الله.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ از موقوفات حاج محمد رمضانی است، محشي از رجال کشی و رساله «الاسئلة و الاجوبة» علامه حلی؛ جلد: تیماج مشکی، 8گ، 31 سطر، اندازه: 14×20سم [ف مخ - 3 -992]
Š.-u kalām-iš-šay×-il-awḥad
کلباسی، محمد بن محمد ابراهیم، ق14 قمری
kalbāsī, mohammad ebn-e mohammad ebrāhīm (- 20c)
شرح و تفسیر متن کوتاهی از شیخ احمد احسایی است که بر اساس مشرب مکتب شیخیه نگاشته شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10473/2
آغاز: الحمدلله الذي ارتعدت فرائض الاصنام من قعقعة فوارس ادلة توحیدة و تزلزلت میادین الشرک و الضلال؛ انجام: دال عليه في كل أقواله و اعمال و افعاله و اخلاقه بل في كنهه و في ذاته و صفاته وفقنا الله المتابعة هؤلاء و مشایعتهم و رزقنا لقائهم في الدنيا و الآخرة.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رجب 1302ق؛ جلد: تیماج، 69گ (85پ -153پ)، اندازه: 17×11 سم [ف: 33/1 - 44]
š.-u kalām-iš-šay×-ir-ra’īs
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 6762
آغاز: الحمدلله الذي عجز الساكنون؛ انجام: و تابعيهم الى يوم القيمه و الجزاء 1069 ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1069ق [الفبائی: - 357]
š.-u kalām-i şāḥib-il-madārik
خواجوئی، محمد اسماعیل بن حسین، - 1173 قمری
×ājū’ī, mohammad esmāʻīl ebn-e hoseyn (- 1760)
وابسته به مدار الأحكام في شرح شرایع الاسلام = شرح شرایع؛ موسوی عاملی، محمد بن على (946-1009)
خط: نسخ، كا: محمد کاظم پسر میرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ 3گ (280ر - 282پ) [ف: 5 - 306]
آغاز: شرح کلام صاحب المدارک «و يكون عنده مصباح ان مات لیلا» و ماخذه عند الشيخين وفي التهذيب
خط: نسخ، كا: محمد کاظم پسر میرزا محمد، تا: 1247ق، جا: اصفهان مدرسه جدة؛ 2گ (114ر - 115 ر) [ف: 5- 305]
š.-u kalām-in min arastā fi wājib-il-wujūd
شرحی است بر عبارتی از ارسطاطالیس یونانی در واجب الوجود. این رساله در فهرست مجلس (9: 560) به نام «بسيط الحقيقة كل الأشياء» آمده و در کتاب شناسی جامع ملاصدرا آن را بخشی از اسفار معرفی کرده است.
آغاز: قال الحكيم ارسطاطاليس في مقام بیان آن واجب الوجود تعالی فرداني الذات تام الحقيقة لايخرج عن حقيقته شيء من الأشياء بسيط الحقيقة بوحدته كل الأشياء الوجودية و ليس بشی منها و قبل بیان خلاصة ما سمعته من معنى هذه العبارة ينبغي أن نشرح مفردات الفاظ تلك المقالة فنقول
انجام: و ليس لهذه الصفات و الأوصاف العنوانية فرد لا يكون هو ولا فايضة منه و هو توحيد الحق و الجمع بين الكثرة و الوحدة.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، 4گ (159- 162) گ، 17 سطر، اندازه: 15×9 سم [ف: 34 - 832]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق زیبا، كا: محمد علی پسر حاج زین العابدین، تان 1281ق، کاغذ: شکری، 7ص (326-332) [ف: 9 - 560]
8.-e kalām-e movlavī
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه:4/9
خط: نسخ، بی کا، بی تا، قطع: ربعی [نشریه: 6 - 671]
شرح الكلام النفسي- الكلام النفسي
شرح كلمات ابن هود- شرح رساله تجلی ذاتی
Š.-u kalamāt-i bābā tāhir-il-‘uryān
عین القضاة، عبد الله بن محمد، 492 - 525 قمری
‘ayn-ol-qozāt, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1100 - 1132)
وابسته به: کلمات بابا طاهر؛ بابا طاهر (410)
شرح صوفيانه مختصری است با عناوین «قوله، قوله» که به صورت موضوعی مرتب شده و به شرح مقصود شاعر آن پرداخته و به آراء دیگران نپرداخته است. در دیباچه آمده است: ثم لما اتفق اجتيازی بمحروسته همدان و احتظيت بملاقاة اهلها من الاخوان و الخلان ... فاقترحوا على ان اكشف لهم عن وجوه حقایقها ... و ضمنت لهم ان اكتب لها شرحا اذا ابت الى منقلبی ... فها أنا و اف بما وعدت بتوفيق الله». می گوید چون پی بردن به كلمات عارفان و معانی گفتار آنان از مهمترین مباحث و مسائل است و اطلاع بر اصطلاحات آنها در دسترس همه کس نیست لذا بر آن شدم که به شرح کلمات بابا طاهر عریان که از صوفیان بزرگ است بپردازم و اقوال او را شرح کنم و روشن نمایم مقصد بابا طاهر در این اقوال چیست. آن را به (عین القضاة ابوالمعالی ابوالفضائل) عبدالله بن محمد بن علی بن حسن بن علی میانجی همدانی نسبت داده اند که تربیت یافته شیخ احمد غزالی است و به تهمت دعوی خدایی به سعی وزیر قوام الدين ابوالقاسم بن حسن در گزینی در سال 525 یا 533 در مدرسه اش پوست کنده و به دار آویخته و در بوریای نفت آلوده پیچیده و سوخته شد. عناوین کلمات شرح شده در کتاب حاضر عبارتند از: علم و معرفت، عقل، دنیا و آخرت، حقیقت، وجد، ذکر، غفلت، مشاهده، مرید و مراد، ابتلاء، فقر، زهد، توکل، صبر، اعتكاف، سكر و صحو، محبت، غیرت، وقت، فنی و تصوف. مولی سلطان محمد گونابادی (- 1327ق) شرحی بر آن به نام توضیح» به فارسی ساخته که بیشتر آن از همین شرح عربی گرفته شده است. سید علی بن شهاب الدین همدانی (- 786ق) هم شرحی بر آن نوشته است.
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد الأحد الصمد الذي لم يلد ولم يولد ولم يكن له كفوا احد .. فمما لاريب فيه لظهوره اصطفاء الحق
انجام: لم يخفى خطاء الملك عن صوابه وهذا آخر ما اوردت في شرح الكلمات على ما سنح لي من فتوح الغيب ... وفيما انتمیت الی محیى هذه الطاعة
[دنا 1015/6 -1016 (26 نسخه)]
آغاز: من الاخوان و الخلان و ظهر بیننا سر تعارف الارواح بتألف الاشباح وجدت فيهم ستكثر من الدين و بقعة من طلب اليقين؛ انجام: و التدبير آن يشهد العبد أن الله فيه سابقة تقدير لا يتغير بتدبير بل التدبير أيضا من التقدير.
خط: نستعلیق، كا: اسماعيل حسنی، تا: 14 ربیع الثانی 1025ق، جهت فرزندش محمد صادق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، یادداشتی در مطالعه کتاب توسط مرتضی بن احمد رشیدی کرمانشاهی به سال 1351؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، اندازه: 19×12/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 917]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 72گ، 20 سطر (6×12/5)، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [ف: - 587]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 84گ، 24 سطر (14×8)، اندازه: 20×12سم [ف: 17-164]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1231ق، 56گ، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 83]
آغاز و انجام: برابر
كا: محمد ابراهيم بن محمد اسمعیل اصفهانی، تا: 1249ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: تیماج مشکی، 108ص (1-108)، 22 سطر (6/2× 15/5)، اندازه: 21×10/5 سم [ف: 8 - 336]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن حاجی عبد القادر تبریزی، تا: جمادی الثانی 1255ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 99گ، 16 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2654]
آغاز: برابر
بی کا، تا: 1258 ق [دليل المخطوطات: 1 - 115]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاج میرزا محمد، تا: 1264ق، جا: کاشان؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، مذهب، 71گ، 20 سطر ( 15/5×7)، اندازه: 13/6 × 21/5سم [ف: 8- 331]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن محمد صالح خوانساری، تا: 1265ق؛ واقف: فهرستی؛ 56گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 4 - 191]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالحمید متخلص به صفا، تا: 1270ق؛ ضمیمه این نسخه دو رساله بسیار مختصر دیگری است یکی فارسی و دیگری عربی و موضوع هر دو رساله بحث در سریان وجود در موجودات و حقيقة معیت قیومیه (به اصطلاح عرفا) و الطائف مبدأ و معاد است، و مؤلف آنها تصریح نشده. در آخر نیز منتخباتی به نام میخانه از اشعار امیر سراج الدین سیستانی؛ جلد: تیماج قرمز، 175ص، 14 سطر، اندازه: 15×17 سم [ف: 4 - 194]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق مخلوط به شکسته، كا: محمد بن حاج رجبعلی یزدی اردکانی، تا: 1271ق، جا: اصفهان؛ به طرز چلیپایی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 147ص (134-280)، 15 و 16 سطر، اندازه: 17/2×10/5 سم [ف: 17 - 452 و 11- 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: اسدالله بن محمود گلپایگانی (بخشی از رساله)، تا: 1225ق (در وسط) و 1274 ق (آخر رساله)، حسب الامر ملا عبدالعلی؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 72گ، 17 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ -1 - 300]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1289ق؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1338]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: مهدی بن داوود تنکابنی، تا: 1294ق؛ جلد: تیماج سیاه، 53ص (65-117) [ف: 33/2 - 74]
آغاز: برابر؛ انجام: سابقه قدير لا يتغير بتدبير يل التربير ايضا من التقدير.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1297ق؛ ضميمه نسخه ش 28724 [رایانه]
آغاز: من الاخوان والخلان وظهر بيننا سر تعارف الأرواح بتألف الاشباح وجدت فيهم ستكثر من الدين و بقعة من طلب اليقين؛ انجام: و التدبير آن يشهد العبد ان الله فيه سابقة تقدير لايتغير بتدبير بل التدبير أيضا من التقدير.
خط: نستعلیق، كا: سید اسدالله بن زین العابدین موسوی شزندی خرقانی، تا: 8 صفر 1299ق؛ افتادگی: آغاز؛ در چهار برگ آخر رساله حاضر صلوات کبیر محيي الدين عربی به خط کاتب به روز جمعه 8 صفر 1299؛ جلد: تیماج قرمز، 70گ (32-101)، اندازه: 18×11سم [محدث ارموی مخ: 2 - 917]
آغاز: برابر؛ انجام: أن الله فيه سابقة تقدير لا يتغير بتبدير بل التبدير ايضا من التقدير.
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر قزوینی، تا: جمادی الاول 1300ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 89گ (2پ -90پ)، 16 سطر، اندازه: 12/5 ×21سم [ف: 12 - 342]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 72ص، 23 سطر، اندازه: 17×37سم [ف: 10 - 1862]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ متن نسخ؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 149گ، 8 سطر (18×12)، اندازه: 22×18سم [ف: 9 - 888]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد حسین گرگانی، تا: 1300-1301؛ 169ص (320-488)، اندازه: 20/5×13سم [ف: - 107]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2306/9
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 6- 357]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته تحریری، کا: ولی الله بن ملا نورالله، تا: صفر 1304ق؛ تملك: محمد طاهر در 1304؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: میشن مشکی، 53گ، 20 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 119]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:534
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 35] 22. همدان؛ مدرسه غرب، شماره نسخه: 4710
خط شکسته نستعلیق، کا: محمد حسین آقا بزرگ، تا: ربيع الأول
1310ق؛ قطع: ربعی رشت و همدان: ف: - 1338]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن الله فيه سابقة تقدير لا يتغير بتدبير بل التدبير ايضا من التقدير.
خط: نستعلیق، کا: ابوالحسن محمد فیضی، تا: 1313ق، جا همدان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، مذهب، 83گ، 15 سطر (18×10)، اندازه: 12×20سم [ف: 13 - 356]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ مخلوط به ثلث، كا: حسین بن ابیطالب زنجانی، تا: 1327ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: گالینگور مشکی، 81ص، 23 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 4 - 192]
آغاز: برابر؛ انجام: وان الله فيه سابقة تقدير لا يتغير بتدبير بل التدبير ايضا من التقدير.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 100گ، 14 سطر (13×9)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 12 - 20]
انجام: يستعقب التقدير مقدمة التدبير يهدي اليه قال من ترک التدبير رضي بالتقدير.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 56گ (213-268ر)، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 141]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، 108گ، 15 سطر (13×7/5)، اندازه: 18×14سم [ف: 3 - 468]
آغاز: برابر؛ انجام: حكم العقل و زوال.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [رایانه]
S.-u kalamat-i baba tahir
حسینی، قوام الدين بن حیدر، ق13 قمری
hoseynī, qavām-od-dīn ebn-e heydar (- 19c)
وابسته به: کلمات بابا طاهر؛ بابا طاهر (410)
شرح عرفانی مفصلی است بر کلمات باباطاهر عریان که بنا به درخواست بعضی از اجلاء نوشته شده است. در این شرح گاهی به آیات و احادیث نیز اشاره می شود و به یکی از شروح فارسی این کلمات نظر دارد که پاره ای از مطالب آن را رد می کند.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 3552- 18/72
آغاز: الحمدلله العالم الخالق للعلم و المحبة و الجاعل للتكلمة و الحكمة و الصلاة و السلام على مدينة العلم و السكينة؛ انجام: و قال مهلاک اهل الاشارة من وجهين في الاشارة الى المفهوم قبل الاشارة و في الاشارة الى المجهول بعد الاشارة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 81گ، 17 سطر، اندازه: 21×10/5 سم [ف: 5 – 2655]
š.-e kalamāt-e bābā tāher
سلطانعلیشاه، سلطان محمد بن حیدر، 1251-1327 قمری
soltān-'alī-šāh, soltān-mohammad ebn-e heydar (1836 - 1909)
وابسته به: کلمات بابا طاهر؛ بابا طاهر (410)
تاریخ تأليف: نیمه شوال 1326ق
گزارش سخنان بابا طاهر است که در آن از گزارش همدانی که به عربی است بسیار بهره برده است.
چاپ: طهران، سنگی، 1307، خشتی، 208+ 10صص
[فهرستواره منزوی 581/7]
عین القضاة
بی کا، تا: 1326ق [نشریه: 5 - 214]
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله الذي شرح صدور اولیائه بضياء الحكمة و نور قلوب خلفائه بنور المعرفة و الصلوة على محمد سید الانبياء و الرسل و على آله و أصحابه و خصوصا على على امیرالمؤمنین و سید الوصیین و بعد معروض می دارد و این بی بضاعت سلطان محمد بن حيدر محمد الجنابذی که بخواهش بعضی برادران روحانی بزبان فارسی توضیح کلمات منسوبه بحضرت شیخ اجل بابا طاهر عریان نمود؛ انجام: کسی که مشاهده کند که مقدور او با مطلق مقدورات از حقیقت خواهد ماند يحرکت و بی اختیار در تدبير تمت بالخير. در انجامه آورده شده که: کتاب را صورت خط شارح عليه السلام است که به فارسی بیان شد و برای بعضی از دوستان در نیمه شوال 1326ق تأليف نموده و به وسیله میرزا علی محمد درویش شیرازی معروف به ادیب (خلف حاجی محمد ابراهيم تاجر دهدشتی) در یکشنبه 4 شعبان 1332ق نسخه دوم آن را استنساخ نموده است.
خط: نستعلیق، كا: میرزا علی محمد شیرازی پسر حاجی محمد ابراهیم تاجر دهدشتی معروف به ادیب، تا: شعبان 1332ق؛ ص 82ر یادداشت محمد حسن غفاری: در تاریخ ذیحجه 1331ق ایشان از آقای میرزا علی محمد ادیب تقاضا نمود که شرح كلمات بابا طاهر را که حجة الاسلام گنابدی تألیف کرده اند بنویسند در این زمان همراه با شیخ عبدالله رحمتعلیشاه (مؤلف رسالات) با اهل بیت به زیارت مشهد و نیز دیدار حاج ملا على نورعلیشاه مشرف شده و پس از مراجعت در 8 ذیحجه 1332 کتابت نسخه اتمام یافته اما به واسطه کسالت و گرفتاری نسخه تجليد نگردید تا اینکه بوسیله آقا میرزا فرج الله خان عراقی به تعمیر و جلد فرستاده و در تاریخ 1335 ق از صحافی آمد که دو فقره لایحه ایمانیه و اسلاميه رحمت علیشاه را که یکی در 26 و دیگری در 17 ربیع الاول که شب شهادت و تولد مرحوم مغفور آقا و حضرت آقا بوده مرقوم نمودند و با هم جلد شد؛ مهر: محمد حسن غفاری در 1332 ق «محمد حسن غفاری» (بیضی)؛ کاغذ:
خط دار فرنگی، جلد: مقوا رویه مخمل سرمه ای، 80گ (2ر - 81پ)، 20سطر (17/5×8/5)، اندازه: 13×20/5سم [ف: 19 - 240]
š.-u kalamāt-i bābā tāhir
وابسته به: کلمات بابا طاهر؛ بابا طاهر (410)
ناشناخته 1. تهران، ملک، شماره نسخه:4036
متن از بابا طاهر است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن تریاکی، 81گ، 15 سطر، اندازه: 21/3×13/6 سم [ف: 1 - 320]
نسخه اصل: نسخه آقای شیخ آقا بزرگ تهرانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1365ق [فيلم ها ف: 1 - 750]
Š.-u kalamāt-i qişār-i bābā tāhir
ناشناخته
خط: نستعلیق، کا: پیرداد، تا: 1058ق، برای آقا میر میر انا؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 905]
اصفهان، ادبیات، شماره نسخه: 15
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 300]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4570- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3 - 73]
كا: میرزا غلامحسین خان شریف، بی تا؛ خریداری از رضا غیبی [رایانه]
نسخه اصل: پاریس 708
Ancein fond (فهرست دسلان ص 342 ش 1903).
چاپ انجمن آثار ملی؛ بی کا، بیتا [فیلم ها ف: 3 - 263]
š.-u kalamāt-i ba'd-il-majādīb
اهداء به: سلطان عبدالحمید عثمانی
شرح جملاتی است حکمت آمیز که بر زبان یکی از دیوانگان عرفا و صوفیان رانده شده و شخصی به نام سید محمد آغا درخواست شرحش را از مؤلف نموده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 182/1
آغاز: الحمدلله الحكيم الوهاب ... أما بعد فان حضرة ولدنا المعنوي ... قد سألني عن معاني بعض كلمات ورد له على لسان بعض المجاذیب؛ انجام: و أن يحفظ على العالمین نسله الطاهر ... و صلى الله على أكرم خلقه محمد و على آله و صحبه أجمعين آمین.
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن عبدالله معروف به امام آغا، تا: اواسط ربيع الثانی 1195ق، جا: جزیره موره در قلعه متون؛ مجدول؛ جلد: تیماج قرمز، 14گ (2پ- 15ر)، 21 سطر، اندازه: 13×21/5 سم [ف:1 - 196]
š.-e kalamāt-i bahā'
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6108/16
آغاز: یومی از ایام نشسته بودم و در امر الهی متحیر و در آنچه در ارض كاف ورا ظاهر شده متفکر، آیا چه شده؛ انجام: این است رحمت کبری و نعمت عظمی اگر به آن موفق شوند ... و الحمدلله الفرد الواحد المقتدر 15 شوال سنه 1302
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قرمز، 17گ (60پ -76ر)، 11 و 13 سطر، اندازه: 18×11/3 سم [ف: 9 - 167]
Š.-u «al-kalimāt-ut tāmmāt wa-l bāqīyāt-uş şāliḥāt wa-1 hasanāt-ul-latī yudhibn-as sayyi’āt»
نظام الدین گیلانی، احمد بن على، ق 11 قمری
nezām-od dīn-e gīlānī, ahmad-e bn-e ‘alī (- 17c)
تاریخ تأليف: 1028ق؛ محل تألیف: اصفهان
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3223/9
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: آغاز قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 4گ (89-92)، 18 سطر (14×6/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 11 - 2184]
š.-e kalamāt-ot-tovhīd = š.-e mo‘ammā dar tovhīd
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
گزارش سخنان معماگونه منسوب به فخر رازی است: سد توحید از پی توحید است، با تو توحید از پی توحید است، و قطع توحید از دو قدرت با وجود .... در پاسخ پرسنده ای که از وی نام نبرده است. این گفتار در فهرست کتب مشایخ (312) به نام «رساله» و در «فهرست تصانیف سید ..» محیط کرمانی به عنوان الرسالة السادسة و الثلاثون في شرح كلمات الدالة على التوحيد
و ادلته للمحقق «فخر رازی» آمده است.
شرح و حواشی:
1- شرح كلمات التوحيد (ترجمه) = ترجمه توحید محصص؛ لاهیجی، محمد سعید بن اسماعیل (13)
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه: 2100/41 - عکسی
آغاز: حمدله. صلاة. اما بعد، فان العبد الفاني ... الرشتی. يقدم اليكم العذر من بسط المقال و شرح حقيقة الحال و ایراد غرایب المالب ... قال السائل عزالله و ابقاه و بلغه ما يتمناه ... جناب فخرالدین رازی در این کلمات اشارة خفی به سه دلیل از دلایل وحدت و یک دلیل از شرکت فرموده: سد توحید از پی توحید است؛ انجام: و حظنا بادراک القائكم يتيسر كل يسير و يسهل كل عسير. وان الله سبحانه عل ذلك لقدیر، نسئل الله سبحانه تعجیل الملاقات برفع الموانع و دفع العوايق. انه بالاجابة جدير و هو على كل شيء قدير و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته. تم.
خط: نسخ پخته، كا: محمد علی اصفهانی، تا: 1273ق؛ لاص (491-485) [عکسی ف: 1 - 236]
š.-e kalamāt-ot-tovhīd (t.) = t.-ye tovhīd
محصص لاهیجی، محمدسعید بن اسماعیل، ق13 قمری
mohasses-e lāhījī, mohammad saʻīd ebn-e esmāʻīl ( 19c)
وابسته به شرح كلمات التوحيد = شرح معما در توحید؛ رشتی، کاظم بن قاسم (1212-1259)
ترجمه توحید سید محمد کاظم رشتی از میرزا بهاء الدين محمد سعيد لاهیجی در چهار فصل. در فهرست مشایخ (306:2 و 413)
از مترجم یاد شده است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 1/ 2250
آغاز: هر که نه گویا به تو خاموش به ؛ انجام: فارغ شد از تحریر این رساله مؤلف آن». (سپس نام او و تاریخ است).
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: چهارشنبه 5 جمادی الاول 1295ق، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن شیمی، 38گ (2پ -39پ)، 21 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 447]
š.-u kalamāt-i šay× ab-ul-ḥasan bastī
اسفراینی، عبدالحی
esfarāyenī, 'abdolhay
در ابتدای رساله این سخن شیخ ابوالحسن بستی آمده: «ما در ورای قدم و ازل و عدم و حدث بوده ایم و سپس از آن سر منزل حرکت کرده ایم تا به عالم انسانیت رسیده ایم در این سفر از چه منازلی گذشته ایم تا در مستقر انسانیت جای گرفته ایم». پس از نقل این قول بستی، مؤلف یکایک کلمات او را با اصطلاحات اهل حق تفسیر می کند و در ضمن عبارات مختصر خود مقصود گوینده را نشان می دهد.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 727/21
آغاز: قال الشيخ ابو الحسن البستی قدس سره کنا ورای القدم و الأزل و الحدث؛ انجام: و عن تنزه علم الاشارة اليه و عن تنزيه روية العلم بالاشارة اليه و الله علم بالصواب.
خط: شکسته نستعلیق، کا: محتملا محمد بن شيخ على، تا: قرن 10؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 4ص (344-347)، 17 سطر (5/5×9/5)، اندازه: 10/5×9سم [ف: 2 - 245]
š.-e kalamāt-e ‘alī
تفسير بعضی از کلمات جضرت علی (علیه السلام) به فارسی.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7598/14
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1092ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (71-75)، 17 سطر (11×18/5)، اندازه: 24×19/5 سم [ف: 16 - 648]
Š.-ul-kalimāt-il-qudsīyya bi-l-alfāz-il-fārsīyya
کوسج، درویش احمد، - 1195 قمری
kawsaj, darvīš ahmad (- 1781)
شرح برخی کلمات عرفانی و صوفیانه فارسی است که در طریقه نقشبندیه از کلمات قدسیه شمرده شده است. این کلمات برخی عبارتند از: هوش در دم، نظر بر قدم، سفر در وطن، خلوت در انجمن، یاد کرد، باز گشت، نگاه داشت، یادداشت، وقوف زمانی، وقوف عددی و .... در این اثر مؤلف از خواجه بهاء الدین نقشبند، شیخ ابوبکر کتابی، شیخ ابو حفص و دیگران نقل مطلب شده است. این رساله در واقع خاتمه رساله «سلسلة الخواجکان» است که به جهت اهمیت و استقلالی که مؤلف برای خاتمه قائل شده است، همچون خود مؤلف، ما نیز این خاتمه را یک بار دیگر به نحو مستقل معرفی نمودیم.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:510/7 کر
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على رسوله محمد و آله و صحبه و الخاتمه في شرح الكلمات القدسية بالألفاظ الفارسية وهي إحدى عشر كلمة يدل كل واحد منها على أصل من أصول الطريقة النقشبندية؛ الكلمة الأولى هوش در دم، هوش بمعنى العقل و در ظرف بمعنى في و دم بمعنى النفس فالمعنى المراد بها عندهم عقل السالك ينبغي أن يحفظ النفس عن الغفلة عن دخوله و خرجه ليكون قلبه حاضرة مع الله في جميع الأنفاس إحياؤها بالطاعات؛ انجام: قال الشيخ أبو حفص قدس الله سره حرست قلبی عشرين ليلة ثم حرسني قلبي عشرين سنة، ثم وردت حالة فصرنا فيها محروسين ... الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 12 یا اوایل قرن 13؛ مصحح، محشی به عربی و ترکی با لهجه عثمانی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 3گ (31ر-33پ)، 27 سطر، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 40/2 - 338]
š.-u kalamāt-il-qişār
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:2816
خط: نسخ، كا: لطف الله، تا: رمضان 1274ق، جا: چتان؛ کاغذ: فرنگی و فستقی، جلد: رویه کاغذ سفید، 72گ، 16 سطر، اندازه: 21/2×15/2 سم [ف: 1- 319]
S.-u kalamat-i qisar-i amir-il-mu'minin
دستغیب شیرازی، ابوالحسن بن احمد، ق 14 قمری
dastqeyb-e šīrāzī, ab-ol-hasan ebn-e ahmad (- 20c)
شرح نیکویی است بر گفته ها و کلمات حکمت آمیز علمی و عملی حضرت امیر المؤمنين (علیه السلام) که در کتاب «نهج البلاغة» نیامده و شارحان آنها را شرح نکرده اند. این شرح با عناوین «قال عليه السلام» می باشد با آوردن نظایر آنها به نثر و شعر از احادیث و گفته های حکما و دارای اشاراتی است به مطالب اخلاقی و عرفانی و اعتقادی که شارح دریافته و به شرح الفاظ بسنده نمی کند. کتاب به سال 1308 شروع شده و پاره ای از گفته ها در اواخر نسخه بدون شرح مانده یا شرح آنها ناتمام است. آغاز: الحمدلله الذي شرح صدورنا بالكلمات التامات و جعل نفوسنا طريقة لمعرفة الذات و الصفات و الآيات
آغاز: برابر؛ انجام: و من عرف بالحكمة لا حظته لا حظته العيون بالوقار، المروءة التامة مباينة العامة.
خط: نسخ، كا: احتمالا به خط مؤلف، بی تا؛ جلد: مقوایی، 130 گ، 14 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 241]
آغاز: برابر؛ انجام: قضاء الدين تتطوعون بالنوافل و لاتؤدون الفرائض ان رب الذين لايرضى بالهداية حتى يقضي دينه.
خط: نسخ درشت، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 132 گ، 14 سطر (13×7)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 91]
Š.-e kalamāt-e qesār-e 'alī
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:164
آغاز: مشتمل بر بیست و نه کلمه مع حروف الابجد من كلام امیر المؤمنین و امام ... الف: اشرف العبادة الاخلاص بالشهادة. همچو خورشید اگر شرف خواهی ** آن شرف از عبادت خاص است / چون زبانت شود شهادت گوی ** پس دلت را کمال اخلاص است؛ ب: بدر الاحسان لايبلی و ریعه لا يفنی؛ انجام: ی:- يشهد عليكم الكتاب يوم الحساب؛ ای دل اسباب راه حاصل کن ** چون ترا عمر راه خواهد بود؛ تا آنجا که گوید: اسدی توبه کن که ناظر تو ** مطلع از گناه خواهد بود بنابراین تخلص سراینده اسدی است ولی او را نشناختیم. شرح و ترجمه ای است به نظم فارسی برای بیست و نه کلمه به ترتیب حروف الفباء خط عربی (آ-ی) و لام الف لا را نیز یک حرف شمرده. وی هر کلمه را به او شعر فارسی سروده است، به جز آخرین کلمه را که با یک غزل هشت بیتی ترجمه کرده است. و همه آن (63 بیت) است؛ بی کا، بی تاب نسخه ششمین کتابچه این دفتر است؛ 4گ [ف: 2 - 137]
š.-ul-kalamāt-il-mi'a
حویزی، نعمت الله بن أحمد
hovayzī, ne'mat-ol-lāh ebn-e ahmad
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 3286/1
آغاز: و قال آخرون هي امتناع الثانی لامتناع الاول
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 91ص (2-92)، 9 سطر (13×6)، اندازه: 17/5×9 سم [ف: 5 - 1602]
š.-u kalamāt-il mutasawwifin
با عنوان های «الجمع و التفرقة، الغلبة، المحو و الاثبات»
تهران، ملک، شماره نسخه: 1864/2
آغاز: قال ابوسعید ابوالخير ان للعارفين خزائن ... قال الجنيد؛ انجام: انه على ما يشاء قدير
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 825ق؛ 10ص [ف: 5 - 390]
š.-e kalamāt-e marmūza
نواب لاهیجانی، محمد بن محمد باقر، - 1263 قمری
navvāb-e lāhījānī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (- 1847)
اهداء به: حاجی میرزا آقاسی تاریخ تأليف: 1257ق
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:785
آغاز: بسمله، تجلى له المحبوب عن كل وجهه ** فشاهدته في كل معنی و صورة؛ انجام: بحق اوليائه الطاهرين و الحمدلله رب العالمين.
گزارش فصل یکی از ده فصل آن؛ خط: نستعلیق، كا: محمد على بن الحاج زین العابدین عاملی اصفهانی، تا: محتملا 1257ق، جا: تهران؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قرمز مذهب، 50گ، 11 سطر (12×6)، اندازه: 19×10 سم [ف: 2 - 310]
š.-e kalamāt-e vāfīyāt = š.-e ma×zn-ol-eslām
خویشگی، عبدالله بن عبد القادر، 1043 - 1106 قمری
×īšagī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-qāder (1634 - 1695)
تاریخ تأليف: 1082ق؛ محل تأليف: ولایت کهن در بلده دولت آباد در دیباچه می نویسد: «مولانا درویزه و پسر وی عبد الكريم مخزن الاسلام را به زبان پشتو نگاشته بودند و چون فهم آن بر افغانان مشکل بود و بسیار از مسائل فرایض و واجبات و سنن و مندوبات و اسرار مشکلات و مکاشفات در وی مندرج بود ... سه جیز برین باعث شد که مشکلات کلام ایشان را شرح کافی و بیانی وافی نمایم». این اثر در عهد سلطنت اورنگ تحریر شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18241
آغاز: بسمله بعد از حمد بی منتهی و ثناء لايحصي خداوند عز جل و على بعد از درود نامحدود؛ انجام: أن الحسنات يذهبن السيئات
کار کنند که الانسان مأخوذ من النسيان تم الكلام ... عبده الافغان احقر العباد الله الصمد عبدالله الخویشکی. شرح یک منظوم هندی؛ خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 11 یا 12؛ جلد: پارچه ای، 158ص، 13-19 سطر، اندازه: 14/5 ×22سم [ف: 50- 78]
Š.-u kalimat-i aflāțūn.
آغاز: بسملة، قال أفلاطون في كلماته الحكيمة المشهورة المنقولة منه: «اذا كان الجسم مختلطة من جرمین معلومین» - كصحن من الفضة مغشوش بالرصاص - «و اردنا أن نعلم كم فيه من كل واحد منهما» - أي أردنا أن نعلم کم مقدار الفضة و کم مقدار الرصاص
انجام: ذلك لأن الفضة اذا كانت ضعف الرصاص، كان ثلثا الصحن الفضة، و الثلث الرصاص، فيكون الفضل نصف عشر الثلث، و عشر الثلث، و ذلك ثلثا عشر الجملة.
چاپ: تحقیق عبدالرحمن بدوی، در افلاطون في الاسلام (بیروت، دارالاندلس: 1418ق)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:3/ 6160
شرح است به بریک فقره «کلمه» از کلمات حکميه افلاطون و موضوع آن روش به دست آوردن وزن معین عناصر فلزی فلزات مرکب است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1126ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 8ص (186-193)، 7-15 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 19 - 151]
š.-u kalimat-it tawḥīd = taħqīq-u kalimat-it tawḥīd = tahlīlīyya
؟ استر آبادی، شمس الدين محمد، ق 10 قمری
estarābādī, sams-od-dīn mohammad (- 16c)
تاریخ تأليف: 963ق
رساله ای است متضمن مباحث مربوط به کلمه توحید از نقطه نظر نحوی است با تطبيق بر معانی عرفانی و فلسفی؛ از میر سید شریف جرجانی نقل بسیار کرده است. این رساله را برخی از محمد بن اسعد دوانی و برخی از مجدالدین اصفهانی و برخی از شمس الدین محمد اصفهانی دانسته اند و در بسیاری از فهارس نیز ناشناس آمده است. دارای پنج «بحث»: 1. فيما ذهب إليه بعض أهل المنقول؛ 2. متعلق بما ذهب إليه البعض الاخر من عدم الإضمار ... 3. في أن نفي الجنس هل له معنی أم لا؟؛ 4. هو أنه إذا كانت هذه الكلمة لنفي الجنس .... 5. في أن هذه الكلمة المطيبة هل تحتمل التوحيد أم لا؟
آغاز: بسمله، الحمد لمن تفرد و تعالی ان توحد و الصلوة على من هدانا كلمة التوحيد و ارشدنا إلى ماقصر عنه التحديد ... و بعد فهذه مباحث متعلقة بكلمة التوحيد موردة على وجه فيه اشارة الى المنقول و المعقول و الى ما عليه ارباب المكاشفة في الأصول
انجام: ربنا اشرح لنا صدورنا و ولا تخذلنا مع أمورنا و ادخلنا في زمرة الموحدين و لا تجعلنا في سلك الغاوين.
[الذریعه، ج 4، ص 515-516 (با نام التهليلية و ناشناخته و ج 14، ص41
شرح كلمة التوحيد از (شمس الدين استر آبادی)؛ دنا (1018/6 -1019)
شرح و حواشی:
1- حاشية رسالة التوحيد
آغاز: برابر؛ انجام: اتفقوا على قولنا لا اله الا الله. این نسخه آغازش مطابق این رساله و انجامش مطابق با رساله تهلیلیه فخر رازی است. پس از رؤیت نسخه مشخص شد ص 6-2 رساله شمس الدین استر آبادی و ص 7-12 تهلیلیه فخر رازی است اما به دلیل آن که در این بین یک برگ نسخه (شامل آغاز و انجام این دو رساله) افتاده تمایز و تشخیص آنها دشوار شده است؛ خط: نستعلیق، کا: حيدر بن محمد بن احمد طبرانی یا طیرانی، تا: 958 و 961ق؛ مصحح؛ تملك: عبدالعزيز بن حسن بن على حانینی عالمی، محمد باقر فامی یا فاسی با مهر «باقر العلوم» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 12ص (1-12)، 17 سطر، اندازه: 14×9/5 سم [ف: 32 - 225]
آغاز: برابر؛ انجام: قالوا هو التوحيد حقيقة بخلاف المرتبتين الأوليين ... و الحمد لله اولا و آخرا و الصلاة على خير بريته محمد و اصحابه، و من تمسک اخلاصا بكتابه.
تذکر: نام مؤلف در فهرست نیامده که به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تانبا تاریخ 960ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (28ر -29ر)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 12 - 261]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست مؤلف را به احتمال مجد الدین اصفهانی دانسته که به قرینه آغاز نسخه مؤلف شمس الدين استرابادی است؛ کا مجدالدین بن شرف الدین اصفهانی، تا: 963ق، جا: اصفهان (احتمالا)؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 3ص (1-3)، 17 سطر (13×8/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 2 - 321]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 11؛ در دنبال این یکی در نسخه گفتاری است درباره همین کلمه از احمد بن حسین رومی و عبارتی از غاية الامكان في دراية الزمان قیصری؛ 4گ (98-101ر)، 16 سطر (12-5)، اندازه: 10×17 سم [ف: 8- 537]
آغاز: بسمله، و به التوكل في البداية و النهاية و علیک اعتمادی یا کریم ... و بعد، فهذه مباحث متعلقة بكلمة التوحيد، مورده على وجه فيه اشارة الى المنقول و المعقول و الى ما عليه ارباب: المكاشفة في الأصول
خط: نسخ، بی کا، تا: 1044ق. 2گ (13-14)، اندازه: 25×16/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 88]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا:اوائل رمضان 1059ق، جا: حیدر آباد؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 10ص (15-24)، 17 سطر (13×5)، اندازه: 10/8 × 18/7 سم [ف: 29/1-320]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست نا مؤلف ذکر نشده است و به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: میر جعفر بن عبدالله حسینی، تا: 1069ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی مذهب، 4گ (377پ - 380پ)، 14 سطر (14×7/5)، اندازه: 25×15سم [ف: 14 - 244]
آغاز: برابر
تذکر: در فهرست نام مؤلف نیامده است ولی با توجه به آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1083ق؛ جلد: تیماج سوخته، 4ص (12-15)، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: - 209]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمران جاوی مدنی، تا: 1098ق، جا: رباط امام على عليه السلام؛ محشی با نشان «منه» به نقل از مؤلف؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (101 ر- 103ر)، 25 سطر (17×10)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 35 - 94]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: در فهرست نام مؤلف نیامده است که به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، 3گ (پاپ)، اندازه: 12/5 ×19 سم [محدث ارموی مخ: 1- 468]
آغاز: برابر
تذکر: نام مؤلف در فهرست نیامده که به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، كا: على نقی بن محمد حسین بن سید محمد بن حسین تبریزی، تا: 1141ق؛ جلد: تیماج شتری، اندازه: 12×16/5 سم [ف: 1- 209]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1227ق؛ محشی با نشان «منه»؛ پیش از این گ 120ر-121پ بندی است از تفسیر امام رازی درباره همین کلمه توحید مورخ جمادی الثانی 1227؛ 3 گ (121پ -123پ) [ف: - 382]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف در فهرست نیامده است که به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن محمد اشرفی، تا: 1235ق؛ جلد: تیماج مشکی، 20 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 115]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1260/5
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 86]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید کاظم، تا: 14 جمادی الاول 1285ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 15 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 11 - 589]
آغاز: برابر
تذکر: گرچه در فهرست این رساله را منسوب به دوانی دانسته ولی آغاز نسخه با تهليلية شمس الدین استر آبادی منطبق است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 19 سطر (4×12/5)، اندازه: 17×11سم [ف: - 192]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف در فهرست ذکر نشده است و به قرینه آغاز و انجام نسخه تعيين شد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد امین بن ملاصيف الله کاشغری (؟)، بی تا، 3گ (87-89پ)، 23 سطر، اندازه: 20×11سم [مؤيد: 2 - 55]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمد لوليه اولا و آخرا و الصلوة على سيد انبيائه محمد و اولاده و من تمسک اخلاصا بجنابه.
بی کا، بی تا [ف: 4 - 336]
š.-u kalimat-it-tawhīd = š.-u «lā ilāh-a illa-1-lāh»
قاری، عبدالواسع بن محمد هادی، ق13 قمری
qārī, ‘abd-ol-vāse“ ebn-e mohammad hādī (- 19c)
تاریخ تأليف: سه شنبه 29 شوال 1222ق
شرح کلمه «لا اله الا الله» است از جنبه نحوی و بیان ایرادهایی که بر گفته بعضی از بزرگان وارد می آید در ترکیب و اعراب این جمله که پاره ای از آنها با عقیدہ توحید مناسب نیست. این رساله در پایان به پادشاه وقت تقدیم شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 8373/6
آغاز: افضل ما جرى على اللسان حمدة و شكرا ذكر لا اله الا الله و اکرم ما ورد على الجنان عق بالتحقيق مدلوله و فحواه؛ انجام: فالمتوقع من الطالبين لهذه الأرقام و السطور أن لا يؤاخذوها بایراد الخطأ و القصور ...
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا: 1222-1228ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (35-37)، اندازه: 23×13سم [ف: 21-340]
شرح كلمة الحمد- المقابلة
š.-u kalimat-il-hamd
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1050/15 - طباطبائی
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین ای جنس الحمد؛ انجام: و المناسبة للعالم الربروبي القدوسی.
کا: سید عبدالباقی حسینی کاشانی، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 225 گ، اندازه: 14×10/5 سم [ف: 23-363]
شرح کلمه لا اله الا الله- تهليلية
š.-u kalimat- «lā ilāh-a illa-1-lāh»> = kalimat-ut-tawḥīd
فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری
fa×r-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210)
بحث مختصری است از جهات ادبی و کلام در تفسیر کلمه «لا اله الا الله» که در چهار وجه، یک اصل و یک وصل واقع شده است: 1. زعم جماعة ان هذا الكلام فيه اضمار و حذف؛ 2. في اعرابه؛ 2. في محل الا؛ 4. هل الاستثناء عن النفي اثبات ام لا.
آغاز: قال الامام فخر الملة و الدين، المباحث المتعلقة لكلمة لا اله الا الله من وجوه، الأول زعم جماعة من النحاة أن هذا الكلام فيه اضمار
انجام: مع ان كل واحد منها تقليد العموم فلذ لک قرىء قوله تعالى، لا ريب فيه بالقراین و كذا قوله تعالى ولا فسوق ولا جدال، ولا جل ان النباء على الفتح اقوى في الدلالة على العموم اتفقوا عليه في قولنا لا اله الا الله تمت
چاپ: بولاق، جزء 6، 1279 الی 1289ق؛ مطبوعات الحسينيه، جزئ 8ف 1327 - 1330 ق.
[دنا 1018/6 (17 نسخه)]
نسخه اصل: حسین چلبی ش 1184؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 756ق [فیلم ها ف: 1- 420]
خط: نستعلیق، كا: لطف الله بن انوشیروان، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ قطع: رقعی [میراث شهاب: س وش 2 - 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، کا: جعفر بن محمد العاملی، تا: 9 محرم 957ق، جا: قزوین؛ تملك: محمد الرضوان 1219ق؛ جلد: تیماج مشکی، 1گ (29پ - 32ر)، 20 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 32 - 64]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 970ق؛ مصحح، محشی ؛ کاغذ: شرقی، 2 گ (56ر -57پ)، 20 سطر، اندازه: 16/5×10سم [ف: 33 - 405]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 2 گ، 24 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 5 - 2655]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: ربعی [ف: 2 - 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 24 ربیع الاول 1038ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: چرم قهوه ای مذهب، 16گ (67-82ر)، 15 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: - 25]
آغاز: بعده لا اله الا هو الرحمن الرحيم لو كان المراد لا اله الا هو هذا الاله في قوله تعالى و الهكم الله واحد كان تكرارة محضة؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: اوایل رمضان 1059ق، افتادگی: آغاز کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 9 ص (4-12)، 17 سطر (13×5)، اندازه: 10/8 × 18/7 سم [ف: 29/1 - 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میر جعفر بن عبد الله حسینی، تا: 1069ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی مذهب، 4گ (373پ -376پ)، 14 سطر (14×7/5)، اندازه: 25×15سم [ف: 14 - 244]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: 1070ق؛ به طرز چلیپایی؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی و گل بهی، جلد: تیماج عنابی، 2 گ، اندازه: 10× 18/5 سم [اهدائی رهبر: 1 علوم قرآن - 151] و [ف: 22-194]
آغاز: بسمله. قال الامام ... زعم جماعة من النجاة أن هذا الكلام فيه اضمار؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1084ق؛ 2گ (175پ -176پ)، 23 سطر، اندازه: 31×19سم [ف: 12 - 150]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته و سیاق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، قطع: رقعی [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1106ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (29پ - 30ر)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 12 - 262]
-طباطبائی آغاز: برابر، انجام ضرورة انه اذا ثبت فرد من أفراد الماهيه فقد ثبتت الماهيه لامحاله و اما قولنا لارجل
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ [ف: 23 - 738]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن، 3گ، 22 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [اهدائی رهبر: 1 علوم قرآن - 152]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید کاظم، تا: 14 جمادی الاول 1285ق، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 11 گ، 15 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 11 - 589]
آغاز: برابر؛ انجام: و اسرع اليهم اذا اختلفوا عن شئ و قیل غیر هذا
خط: مغربی، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 30گ، 13 سطر، اندازه: 18×14/5 سم [ف: 32 - 9]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: چرم زرد، 4 گ (53پ - 56ر)، اندازه: 18×11سم [مؤيد: 2-21]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 939]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ چلیپا، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 3گ (117پ - 119پ)، 12 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 2 - 235]
آغاز و انجام: برابر
نام مؤلف در فهرست نیامده است که به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ بی کا، بی تا [ف: 4 - 337]
š.-u kalimatay-iš-šahāda
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 2908 قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
رساله مختصری است در شرح شهادتین و اثبات اینکه این دو شهات تمامی مفاهیم ایمان و اسلام را در خود دارد.
[کشف الظنون 1043/2؛ دنا 1019/6]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 3140/5
آغاز: بسمله، حمدله ... اعلم أن الحكم العقلي ينحصر في ثلثه اقسام الوجوب و الاستحاله و الجواز؛ انجام: فانه يرى لها من الاسرار و العجائب انشاالله ما لايدخل تمت حصر بالله التوفيق ...
خط: نسخ متوسط، كا: جلال الدین و عبد الحميد بن جلال الدین، تا: قرن 13 و 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 5گ (73پ -77)، اندازه: 23×17/7 سم [ف: 14 - 255]
Š.-ul-kalim-it tayyib
جندی، احمد بن محمد، ق 9 قمری
jondī, ahmad ebn-e mohammad (- 15c)
درباره کلمه توحید و شهادت در یک «مقدمه» و سه «مقصد» و «خاتمه» و به نام شاهی می باشد.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2261/2
آغاز: بسمله یا هادی السالكين في مسالک التوحيد يا سامع مناجات المستغرقين في بحر التوحيد؛ انجام: باطل لكي نص افادته ... مع صحة التنوير و فيه قوله على
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی با نشان «منه سلمه الله»، کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 29گ (8پ -36پ)، 17 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 451]
شرح «كل مولود يولد على الفطرة»- شرح رباعیات خان
شرح كليات القانون- شرح القانون
š.-u kullīyāt-il-qānūn
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17565
کا: ملا قطب شیرازی، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 70گ، اندازه: 22/5× 20/3 سم [رایانه]
š.-e kelīd-e me×āzen
غوث عالم، محمد بن خطير الدین، 906 - 970 قمری
qaws-e 'ālam, mohammad ebn-e ×atīr-od-dīn (1501 - 1563)
تاريخ تأليف: شب 18 رمضان 942ق
در مبدأ و معاد در یک «مقدمه» و سه دقیقه» و یک «خاتمه» است و آن را در 932 آغاز کرده و در شب 18 رمضان 942 که پیامبر و علی (علیه السلام) را خواب دیده بود که آمدند و آن را بدین نام خوانده اند، به پایان رسانده است: مقدمه در سر هویت؛ دقیقه 1. ماهيات معقولات؛ دقیقه 3. در بیان مراتب نبوت و ولایت؛ خاتمه در بیان قیامت و احوال آن.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:7903
آغاز: بسمله، سپاس مرخدای عزوجل و درود بر سرور انبیاء و سر اینها (حمد نامحدود واحدی را که صور اعيان ممکنات هر فردی از افراد تجلی حسن ذات اوست) ... اما بعد باعث بر تألیف این نسخه تأليف) یعنی در دقت و تحقیق مبدء و معاد است زیرا که درو بیان مبدء و معاد کماهی است؛ انجام: (بهر لباس نماید گره بسته گشاید) یعنی بعد تجلی جمال و جلال تجلی دیگر نیست ... در ذات که عبارت از عالم است عیان شد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ در آغاز 3 ص اصطلاحات صوفیه است نقل از سید علی همدانی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: روغنی، 172گ، 15 سطر (14/5×7/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 16 - 731]
Š.-e kelīla va demna-ye ab-ol-ma‘ālī
وابسته به: کلیله و دمنه؛ نصرالله منشی، نصرالله بن محمد (قرن 6)
نسخه اصل: گوتا 85 فارسی. شرح شواهد یا اخبار و اشعار و امثال عربی کتاب کلیله و دمنه است ساخته برای ضياء الملك مكرم الدوله ملک الوزراء حسين بن محمد در کرمان در 621، متن از ابوالمعالی است؛ بی کا، بی تا، 173گ [فیلم ها ف: 1 - 132]
نسخه اصل: لالا اسماعیل ش 516.
در شرح فارسی؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن محمود بن محمد زنگی، تا: اواخر ربيع الاول 707؛ 85 گ، 13 سطر [فيلم ها ف: 1 - 133]
š.-e kamāl-e ‘aql va ‘ešq
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:23936
آغاز: بسمله، حمد ثنائی و آفرین بی منتها آفریدگاری را که به تدبیر؛ انجام: وفقنا الله و اياكم ... في مقاله العقل و هدایه العشق.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-ul-kannāš
متطبب، صهاربخت بن ماسرجیس، ق3 قمری
motatabbeb, sahārba×t ebn-e māsarjīs (- 9c)
اصل این کتاب به زبان سریانی و از تألیفات مهم جرجیس بن جبرائیل بن بختیشوع جنديسابوری از عیسویان نسطوری ایران و رئیس بیمارستان گندیشابور و طبيب خليفه منصور عباسی (136 - 158 ق) است که به دست مترجم و طبيب و عالم مشهور ابوزید حنين بن اسحق العبادی (194-260 یا 264ق) به زبان عربی ترجمه شده و ابویزید صهاربخت بن ماسرجیس المتطبب از اصحاب حنین آن را به جهت فرزند خود عیسی تفسیر و شرح کرده و آن عبارت است از همین شرح ما نحن فيه (عبارات مؤلف را شارح تحت عنوان «قال صاحب الكتاب» و تفسیر خود را از آنها با عنوان «قال ابویزید» آورده). اعتماد مؤلف در این کتاب اساسا بر کتب و رسالات جالینوس و پس از آن بر تعالیم و آراء طبی بقراط است و شارح نیز در مواضع مختلف از شرح خود از کتبی مانند «الأهوية و المياه و البلدان» تأليف بقراط و طيماوس افلاطون و رساله آثار علویه ارسطو و در یک موضع نیز از اقوال فیلون اسكندرانی معروف به فیلون یهودی استفاده نموده است (در برگ 24ب که می گوید: «ما احسن ما قال فیلون الفيلسوف العبرانی ان اعرف نفسك فان من عرف نفسه عرف الأشياء كلها»). این نسخه مجلد اول و مشتمل بر شرح مطالب قول اول تا آخر قول سوم از اقاویل پنج گانه کتاب است. (غلامعلی عرفانیان)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 5111
آغاز: بسمله الحمدلله الذي لم يزل بعد یا بغیر بد ولا يزال بغیر غاية تعزز بالعظمة و توحد بالعزة و لا اله الا الله اقرارا بالربوبية و خلافا على الجاحدين قال صهاربخت ...... سالتني يا بني عیسی زینک الله بالحكمة و صانك من الشبه عند نظر في الكتاب الذي الله جورجيس الجنديسابوري في صناعة الطب و ... حسن تأليفه و تونق الفاظه و ما بث فيه من المعانی اللطيفة و الأسرار الغامضة ان اشرح لک غوامض تدبیر اته؛ انجام: او المرة الصفرا الفاعلة لها، ما اختمنا به کتابنا
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 7؛ مقابله شده؛ مهر: سلطان سلیمان صفوی، در سنوات 1105 و 1115، «الواثق بالله المعبود عبده محمود»، «رجب على نبرد التجا بغیر علی»؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: حنایی بغدادی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 94گ، 23 سطر (16×13)، اندازه: 20×16سم [ف: 19 - 312]
شرح «کنت کنزا مخفیا»- گنج نامه
شرح کنز الدقایق- کشف الرمز عن خبايا الكنز
š.-u kanz-id-daqā'iq
نسفی، عبدالله بن احمد، - 710 قمری
nasafī, ‘abd-ol-lāh ebn-e ahmad (-1311)
وابسته به: کنز الدقائق؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710) فقه عامه است با روش «قوله، قوله». چنان که استاد مشكوة یادداشت کرده حاجی خلیفه دست به این کتاب نیافته و نامی از آن نبرده است.
آغاز: الحمدلله الذي هدانا للاسلام و نور قلوبنا تنویرا و من علينا بعلم الشرايع و الاحكام و يسر لنا تیسیرا و بين لنا به الحلال و الحرام فاوضح تفصيلا و احسن تفسيرا؛ انجام: لانه يجب تعظيم المسجد فاذا كان فوقه مسكن يتعذر التعظيم و عن ابی یوسف انه يجوز عند ضيق الملكان
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، 335گ، 19 سطر (17×11)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 16 - 226]
آغاز: بسمله، هذا الكتاب فيی بیان احکام البيدع و في بعض النسخ البيع؛ انجام: و قد حصل هذا الكتاب في بيان احكام الاجاره و يسجی، انشاءا... تعالی.
خط: نسخ، كا: بیشاوری، عبد الغفور، تا: 1217ق [رایانه]
š.-u kanz-id-daqā'iq
فراهی، معین الدین بن محمد، - 2909 قمری
farāhī, moʻīn-od-dīn ebn-e mohammad (- 1504)
وابسته به: کنز الدقائق؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710)
شرح مزجی است بر کتاب «کنز الدقائق» ابوالبرکات عبدالله بن احمد نسفی
آغاز: بسمله الحمدلله الذي وقف جنانه على اوليائه و اكرمهم بمزيد نعمه و آلائه و الصلوة و السلام على سيدنا محمد
انجام: فلما طرحت سهام الزوج بالتخارج بقی سهمان ... فيقسم باقي المال بينهما ثلانة و الحمدلله الذي ... و صلی الله على محمد و على آله
چاپ: مطبوعات الوهبيه، 1294م؛ مطبوعات عبد الرزاق، 1303ق؛ مطبوعات المحمودیه، 338ص، 1312 ق.
[دنا 1020/6؛ کشف الظنون 1515/2؛ المخطوطات الفقهية في المكتبة المتحف العراقي، اسامة ناصر نقشبندی و عامر احمد قشطینی ص 111-112؛ فهرس مخطوطات المكتبة الاسلامية في يافا 176؛ الذریعه 37/3 و 108/17؛ ريحانة الادب 350/5 ؛ هدية العارفين 242:2؛ الاوقاف العامة بغداد 464/1 و 465/1]
آغاز: الحمد هو الوصف بالجميل الاختياري سواء تعلق بالفضائل او بالفواضل ... قال العبد الضعيف الفقير الى الله الودود ابو البرکات كنية الشيخ المتبرک به انجام: برابر
خط: نسخ، كا: یاراحمد بن محمد بن خوجه احمد بن شیخ محمد، تا: 1880ق، جا: سمرقند؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 231 گ، 21 ×24 سطر (18×11)، اندازه: 26×17 سم [ف: 38 - 792]
آغاز: ... المختصر بهذا الفضل العظيم أي فضل العلم، اراد بالاختصاص الانفراد و الباداخلة على المغفور اي الفضل العظيم مغفور عليه لا يتجاوز، الى نبي و ما كان؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن قفر عمار املیظی، تا: 13 رجب 1062ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، توسط محمد افندی بر قايم على قرائت شده که همراه اجازه نامه وی در انجام آمده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 223گ، 27 سطر (10/5× 18/5)، اندازه: 25×17سم [ف: 37 - 311]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اندازه: 23×16سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
خط: نسخ، كا: احمد ترکی، تا: ذیقعده 1145ق؛ مجدول مصحح؛ 396گ، اندازه: 15×21/5سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
آغاز و انجام: برابر
خطبه شارح را فاقد است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 18 رمضان؛ مصحح؛ واقف: داود پاشا، 1233؛ وقف بر مدرسه داودیه در بغداد؛ جلد: مقوایی، زرد، 208گ، 23 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 193]
Š.-u kanz-id-daqā'iq
وابسته به: کنز الدقائق؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710)
ناشناخته
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين ... و الصلوة على اربعة معنی من الله تعالی رحمة؛ انجام: أما الأول أن لا يتم بالقراءة و الثاني أن لا يقرأ و لايفهم.
خط: نسخ، بی کا، تا: 856ق؛ جلد: تیماج مشکی، 13ص (70 ×82)، اندازه: 18×11سم [ف: 32 - 271]
آغاز: ثم أودعه عند البائع فهلك في يده في المدة هلک؛ انجام لان الميت اقامه مقام نفسه في تركته لا في غيرها.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: بسمله، هذا في كتاب في بيان احكام البيوع في بعض النسخ البيع؛ انجام: القصاص بعد الجرح و الرهن و الكفافه للوثيقه فلا يشترط فيه حقيقه الوجوب. از فصل بيع آغاز و به فصل هبه ختم شده است؛ بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: بسمله، كتاب في بيان احكام الاجاره هي فعله؛ انجام: و نصف حزب او اقل و ا... اعلم بالصواب.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
š.-e kanz-od-daqā'eq
وابسته به: کنز الدقائق؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710)
ناشناخته
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از رضا میدانی [رایانه]
š.ol-konūz
جمالی اردستانی، جمال الدین محمد، 814 - 883 ؟ قمری
jamālī ardestānī, jamāl-od-dīn mohammad (1412-1479)
تاریخ تأليف: 864ق
به نظم و نثر و عرفانی. [دنا 1020/6 (10 نسخه)]
آغاز: راه دراز است چو زلفين دوست ** پر گره و کج و مج و بس تو بنو است / بحر محیط است و مکان نهنگ ** بگذر و بگذار و برو بی درنگ؛ انجام: به کنجی نشینم نیایم به بام ** نپرسم حدیث و نگویم کلام / به خود در بسوزم بساز تمام ** زبان در نیارم درود و سلام. اختم و تم و الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام على نبيه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 9، کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 23 سطر [ف: 3- 639]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، 40گ (71ر - 110ر) [ف: 11-291]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 51گ (2پ - 52ر)، 11 سطر (10×6/5)، اندازه: 16×9سم [ف: 16 - 201] و [فیلم ها ف: 1 - 733]
خط: نسخ، کا: محمد حمزوی موسوی، تا: یکشنبه 24 شوال 1229ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: رویه کاغذ سیاه، 31 سطر [ف: 3 - 635]
شرح الكنوز دوم؛ خط: نسخ، كا: محم حمزوی موسوی، تا: یکشنبه 24 شوال 1229ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: رویه کاغذ سیاه، 31 سطر [ف: 3 - 635]
خط: نسخ، كا: سید محمد حمزوی، تا: 12 شعبان 1238 ق [نشریه: 5-273]
آغاز: هو کتاب شرح [كنوز] الواصلين من كلام ... پیر جمالی اردستانی قدس الله سره العزیز. بسمله. تا ببینی نور عقل و عشق و وصل ** تا بدانی فرع چبود چیست اصل / اصل ذات و قدرت با حکمتت ** فرع تصویر و صفات و صحبتت؛ انجام: شکر باید گفت ایندم بی کلام ** در حضور جام و ساقی و السلام / زانکه جز جان جمالی غریب ** کس ندیده ذوق از حسن حبیب(قد تم کتاب) شرح [كنوز] الواصلين من كلام ..... پیر جمالی الارستانی ..
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 150گ، 15 سطر (9×5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 14- 3571]
شرح الكنوز اول و دوم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ اندازه: 11/5 × 20/5 سم [ف: 2 - 533]
آغاز: به اسم عظیم و به ذات قديم ** که عشق است و بس هر چه هست ای حکیم به نظم فارسی که پس از هر چند بیت یکی دو سطر هم نثر دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 31گ، قطع: خشتی [ف: - 118]
خط: نستعلیق، کا: محمد کریم بن محمد زمان، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سبز [ف: 30 - 74]
شرح الكواكب الدرية- الفقه العامة
شرح الكواكب الدرية- شرح قصيدة البردة
شرح الكواكب الدرية- طيب الحبيب (منتخب) شرح الكواكب الدرية = شرح قصيدة البردة / ادبیات / فارسی
Š.-ol-kawākib-ed-durrīyya = š.-o qasīdat-el-borda
وابسته به: الكواكب الدرية في مدح خير البرية = قصيدة البردة = قصيده برده = برده میمیه؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
این کتاب شرح قصیده برده است که سراینده آن بوصیری است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2139
آغاز: تطهیر او بر ارواح آل و اصحاب کرام او باد بمنه و کرمه تعالی؛ انجام: را که اشتر سبيد است حدی خوانند اشتر بنغمها.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 21 رمضان 848ق؛ افتادگی: آغاز؛ این کتاب را شیخ بستانی به حاجی محتشم السلطنه (حسن اسفندیاری) در سال 1939 میلادی به زمان ریاست مجلس شورای ملی ایشان تقدیم کرده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 66گ، 10 سطر (12×9)، اندازه: 13/5× 18 سم [ف: 5 - 193]
شرح الكواكب الدرية في مدح خير البرية - شرح قصيدة البردة
شرح الكواكب الدرية في مدح خير البرية- اظهار صدق المودة في شرح قصيدة البردة
شرح الكواكب الدريه-شرح قصيدة البردة
شرح الكوكب المنير في مختصر التحرير / اصول فقه / عربی
S.-ul-kuwkab-il-munir fi mu×tasar-it-tahrir
ابن نجار، محمد بن احمد، 898 - 972 قمری
ebn-e najjār, mohammad ebn-e ahmad (1493 - 1565)
تحرير المنقول و تهذیب «علم الأصول» کتاب معروفی است از علاء الدین علی بن سليمان مرداوی حنبلی (885ق) که قواعد اصول فقه را بنا بر مذاهب اهل سنت مخصوصا مذهب صحیح احمد بن حنبل نگارش داده است. این کتاب را تقي الدين فتوحی در کتابی به نام «الكوكب المنير» اختصار نموده و اقوال مشهور حنبلی ها را در آن انتخاب کرده است. شرح حاضر، مزجی توضیحی است بر آن مختصر و گویا از خود فتوحی باشد.
چاپ: مکه، مركز البحث العلمي، محقق: نزيه حماد و محمد الزحیلی، چاپ اول، 2 جزء، 1389ق؛ دمسق، دار الفكر.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8525
آغاز: الحمدلله الذي قد أحاط بكل شيء علما واعطی من شاء من عباده عطاء جما القديم الحكيم الذي شرع الأحكام و جعل لها قواعد؛ انجام: و کالوضوء بماء مغصوب يعني فانه يقتضي فساده عند الامام.
خط: رقعی، بی کا، تا: قرن 14؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 172 گ، 22 سطر، اندازه: 17× 20/5 سم [ف: 22 - 106]
Š.-ul-kahf-i wa-r-raqīm
وابسته به: الكهف و الرقيم؛ جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم ( 832-767 ق) از جمله شروح مزجی و متقن بر کتاب «الكهف و الرقیم» عبدالکریم جیلی (-820ق) است. شارح با عبارات بسیار نیکو و دقیق به شرح کتاب پرداخته است
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18897
آغاز: بسمله. الباء متعلق بمحذوف و هو الفعل المقدر بعد البسملة نحو ابتدین او استعين؛ انجام: ثم نبه على أن المتواضع اذا رفع رأي من ملاطفات الله تعالى ما لا يعبر عنه فقال
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1374، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 74 گ، 25 سطر، اندازه: 24×16سم [ اهدائی رهبر: 5 - 106]
š.-e keyfīyat-e ba‘zī az aʻzā-ye ensānī
تهران؛ لغت نامه دهخدا؛ شماره نسخه: 253/2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: کبود، جلد: تیماج تریاکی، قطع: خشتی [نشریه: 3 - 391]
š.-u golestān-is-sa'dī
بلخی، یعقوب بن على، - 931 قمری
bal×ī, ya qūb ebn-e ‘alī (- 1525)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
شرح مختصری است به زبان عربی بر «گلستان سعدی» که مؤلف می کوشد تا الفاظ آن را توضیح دهد و مبانی و اصول امثال و حکم آن را بازگو نماید. چلبی می گوید: علیزاده «شرح منیری» را برداشته و در آغاز و انجام نام خود را نهاده است. نگارنده ترکی خوب می دانسته و بسیاری از واژه ها را به ترکی ترجمه کرده است. گلستان نامبر دار ترین یادگار سعدی شیرازی بلکه بنام ترین کتاب فارسی می باشد؛ گلستان تا چندین سده یگانه کتاب ادبی و اخلاقی و سزاوار خوانده شدن در دربارهای خاور نزدیک و میانه به شمار می رفت، از دورترین نقاط هند تا استانبول شاهزادگان این کتاب را درس می گرفتند و می خواندند. و چون زبان مادری بیشتر ایشان جز فارسی بود ناگزیر دانشمندان را وادار می کردند گزارش هایی به زبان های گوناگون هندی و عربی و ترکی و جز آن برای گلستان بنویسند، که به چند شماره از آنها اشاره می شود: کهن ترین گزارش که چلبی برای گلستان یاد کرده شرح منیری است، وی از برخی نقل می کند که شرح علی زاده (سید یعقوب پسر سید علی) دزدی این شرح است: شرح على زاده؛ سید یعقوب پسر علی که جای گفتگو ماست؛ شرح ملا لامعی (- 938) فقط بر دیباچه گلستان بوده؛ شرح ملا مصطفی پسر شعبان که به سروری نامبردار است و به سال 969 در گذشته. وی گلستان را به زبان عربی برای سلطان مصطفی پسر سلیمان گزارش نموده و به سال 957 پایان یافته؛ شرح قاضی محمود پسر میناس؛ شرح ملا ضعیفی قرطوی؛ شرح ملا سودی (-1000) به ترکی؛ شرح ملا محمد تیری (- 1016) متخلص به عیشی؛ شرح هوائی برسوی (-1017)؛ شرح ملا حسين كفوی (1012) قاضی مکه (ن-1005)، و چون این شرح پاکنویس نشده بود، ملا حسین پسر کوزلجه رستم پاشا معروف به حسینی آن را پاکنویس کرده و دیباچه در گزارش زندگی شرح کننده بر آن افزوده «بستان افروز جنان» نامیده است؛ ترجمه ترکی از اسعد افندی (کشف الظنون)؛ شرح ترکی محمود طائع پسر محمد پسر آدم بغدادی ساکن استانبول (م-1268ق) (ذیل کشف الظنون)؛ بهار باران، در شرح گلستان. به فارسی از محمد غیاث الدین هندی (چ نولکشور 1906م) دارای 480ص؛ شرح گلستان به فارسی از شیخ محمد ولی صاحب هندی (چ هند)؛ و جز اینها چندین فرهنگ برای واژه های گلستان تاکنون در ایران و هند و ترکیه چاپ شده است. (علینقی منزوی)
آغاز: الحمدلله على ما أولانا من النعم و رزقنا الاهتداء إلى تبيين اللغات التي يمتاز بها الانسان عن النعم ...
انجام: بر رسولان پیام ای خبر باشد و بس، نظم: یا ناظرة فيه سل الله مرحمة على المصنف و استغفر لكاتبه و اطلب لنفسک من خیر ترید به من بعد ذلک ای من بعد ذلك الطلب لنفسك اطلب من الله غفرانا لصاحبه. فحمدا ثم حمدا؛ على توفيقنا اتمام شرحه فالمرجو من الناظرين أن يدعوا بكرمهم الخطير لمؤلف هذه الحروف ...
[کشف الظنون 1504/2؛ نسخه های منزوی 3489/5؛ دنا 1021/6 (11 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: ما نصيحت بجای خود کردیم ... اطلب من الله غفرانا لصاحبه محمدا ثم حمدا على توفيقنا اتمام شرحه و الحمدلله رب العالمین و صلی الله على سيدنا و سندنا و هادينا و مهدينا محمد و آله اجمعين و «هر که خواند دعا طمع دارم ** زانکه من بنده گنهکارم»
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 129گ، 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 907]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، كاتب = مؤلف، تا: اول محرم 907ق؛ جلد: تیماج سبز، 123 گ، 21 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 25 - 453]
آغاز: اي الامتنان و تعداد النعمة، خدای را ای الله ان يعد علينا نعمه الكثيرة و هذا القول اعتراف منه بانه عرف حق المنعم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عناية الله بن افتخار الدین، تا: اواخر محرم 930ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ تملك: معتوق بن علی به تاریخ 1112، عبدالوهاب بن محمد علی در حلب؛ جلد: تیماج قهوه ای، 129گ، اندازه: 21×16سم [ف: 1 - 162]
آغاز: برابر
خط: تعليق، كا: مکی بن محمد بن امین، تا: رمضان 1010ق، جا: شروان، برای محمد امین بن صدرالدین؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن تریاکی، 209گ، 18 سطر، اندازه: 19/1×12/9 سم [ف: 1 - 320]
آغاز: که طاعتش موجب قربت است و بشکر اندرش مزید نعمت یعنی اندر شکر نعمت خدای زیاده نعمت ثابت است فالباء زائدة التحسين اللفظ. قالوا القاعده في استعمال العجم؛ انجام: وعظ دو کس مردند بضم الميم و تحسر بردند. آنکه داشت و مالش نخورد و آنکه دانست بر مقتضای علمش نکرد. بیت: کس نبیند بخیل فاضل را ** که نه در عیب گفتنش کوشند
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام ( اندکی از شرح دیباچه و شرح باب 8 از نسخه افتاده)؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: مقوای آبی، 363ص، 19 سطر، اندازه: 18/5×13/5 سم [ف: 10 - 960]
آغاز: برابر؛ انجام: ما نصيحت به جای خود کردیم قوله جای مقحم كما مر هزارا یعنی بخود کردیم روزگار در این بسر مفتحسن بردیم که نباید یعنی الانصیحت به گوش رغبت کس به رسولان پیام به معنی پیغامبرای خیر باشد بس عربيه ناظرا فيه
خط: نستعلیق، کا: بای بن على، تا: رجب 900ق؛ مهر: «بکتاش بن ابراهیم» (مربع)؛ جلد: مقوا، 141گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ -3 - 1254]
آغاز: برابر؛ انجام: قد صحح بالتاء التحتانية و الفوقانية ايضا و المال واحد، لطيفه: نصیحت پادشاهان. اواخر باب هشتم در آداب صحبت را ندارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی با نشان های صح و صحاح؛ یادداشت امانت نسخه از کتابخانه موقوفه حاجی ملا محمد جعفر مجتهد طهرانی چالمیدانی که باید به آقا شیخعلی کتابدار برسد؛ مهر وقف ملا محمد جعفر مجتهد طهرانی؛ اهدایی: ناصر کاتوزیان؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: مقوای نخودی، 125گ، 19سطر (8/5×13/5) سطر، اندازه: 19×13/5 سم [ف: 19 - 77]
خط: تحریری، كا: عبدالکریم بن خضر بن حسین، تا: پنج شنبه 20 ربيع الثانی 140ق؛ مهر: «هو الكريم و انی عبدالکریم» (بیضی)؛ جلد: روغنی، 111گ، 27 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 26 - 124]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ 256ص، قطع: خشتی (چند نسخه -ف: - 105]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 193 گ، 15 سطر (11×6)، اندازه: 14×10 سم [ف: 17 - 254]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: شمس العلماء حسنی نجفی خوئی به تاریخ 1369 با مهر «شمس العلماء» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 131 گ، 19 سطر، اندازه: 12/5×17 سم [ف: 16 - 271]
آغاز: باب يكم: باب اول در سیرت پادشاهان؛ و هي عبارة عن الطريقة حميدة كانت أو ذميمة (حکایت) پادشاهی را شنیدم که بكشتن اسیری اشارت کرد، بیچاره در آن حالت نومیدی بزبانی
که داشت یعنی بلسان كان في فيه ملک را دشنام دادن گرفت و سقط بفتحتين الهذيان و هو في الأصل المتاع الردی گفتن آغازید؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک روزگار نگارنده (قرن دهم)؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: نخدی، جلد: تیماج مشکی، 141گ، 19 سطر (13×8)، اندازه: 12/5 × 17/5سم [ف: 2 - 141]
š.-u golestān-is-sa'dī
سروری، مصطفی بن شعبان، 897 - 969 ؟ قمری
sarvarī, mostafā ebn-e ša‘bān (1492 - 1562)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
اهدا به: سلطان مصطفى بن سلطان سليمان
تاریخ تأليف: 957ق؛ محل تألیف: آماسیه
شرح مزجی است بر گلستان سعدی شیرازی. مؤلف، در ابتدای شرح چنین بیان داشته است: کتاب گلستان سعدی مشتمل بر حکایات و موعظه های عجیب و اشعار و ابيات لطیف است و بیشتر عبارات آن نیاز به شرح دارد و اگر چه برخی از علما، به شرح این کتاب پرداخته اند اما چون آنها آشنایی کامل به لغت فارسی و اصطلاحات آن نداشته اند، در موارد متعددی دچار خطا شده اند. در کشف الظنون (2: 1504) تاریخ اتمام این شرح به سال 957 در شهر اماسيه ذکر شده و در پایان شرح در نسخه ملی، تاریخ اتمام آن سال 961 در شهر ارغميه نگاشته شده است.
با توجه به اختلاف دو تاریخ مذکور و با توجه به تصریح شارح در پایان شرح بر اینکه «شارح، نخست، جهد و تلاش خود را در شرح عبارات گلستان بذل و در موارد متعددی خطا نمود و من بر موارد خطای ایشان آگاه شده کوشیدم آن را اصلاح نمایم». بنابراین چنین به نظر می رسد که در ابتدا به سال 957 یکی از شارحان، به شرح گلستان پرداخته و به سال 961، همان شرح توسط مصلح الدین سروری اصلاح و تکمیل شده و بدین ترتیب شرح حاضر به رشته تحریر در آمده است. آغاز: الحمدلله جعلني من علماء البيان و المعاني و الشكر لله الذي صیرنی من مفاتيح الابكار ... و بعد فان البعيد المتوسل إلى رحمة الملک القدير ... و لما كان كتاب گلستان مشتملا على حکایات غريبة و عظات عجيبة .. انجام: اعلم ايها الناظر في شرحي هذا أن الشارح الأول قد بذل جهده في شرحه و ان اخطأ في مواضع كثيرة ... لان كلستان موضع الفرح غفر الله له و لساير المسلمين. تم ...
[الذريعة 39/14، کشف الظنون 1504/2؛ دنا 1021/6 (14 نسخه)؛ اعلام زرکلی 136/8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 961ق؛ مصحح، محشی با امضای سید علی و ابن سیدی علی، با سرلوح؛ تملك: حسن فریدالدین؛ مهر: «الواثق بالله الغني عبده میر عبدالصمد» (خشتی)، عبده میر محمد علی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: میشن تریاکی مذهب، 180گ، 21 سطر (14/5×7/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 13 - 165]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، جلد: چرمی، 213گ، 21 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 2 - 907]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط شعبان 972ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 162گ، 19 سطر، اندازه: 17×22/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 918]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حسين بن احمد، تا: آخر ذیحجه 999ق؛ مجدول، با سرلوح مزدوج مذهب، محشی؛ جلد: گالینگور سرمه ای، 223 گ، 21 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 26 - 408]
آغاز: بعد بسمله و حمد. و لما كان كتاب گلستان مشتملا على حکایات غريبه و نکات عجيبة و اشعار شريفة و ابيات لطيفة بحيث يحتاج اکثر مواضعه الى الشرح و البيان و يفتقر من جهة اللفظ و المعنى الى التبيان و قد شرحه بعض الموالي غافلا من اللغة الفارسية و؛ انجام: خاتمه کتاب و آن داب المصنفین انهم قد يذكرون في آخر تأليفا تهم خاتمه يختمون بها كما يذكرون المقدمة في اولها و لما بلغ المصنف آخر كتابه عنون بالخاتمه فقال تمام شد کتاب گلستان ...
خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 20 سطر (17×10)، اندازه: 26×17سم [سنا: ف: 2-230]
خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: شمس الدین محمد بن ملا قاضی کلیبولی، ابوالعباس محمد و محمد چاوش زاده، شیخ عبدالحسین؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج تریاکی، 260گ، 21 سطر (15×6)، اندازه: 12×20سم [ف: 16 - 161]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابوبکر بن ویس، تا: یک شنبه ربيع الأول 1062ق، جا: سحرخیزان مدرسه میدان؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 155گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2656]
آغاز: برابر از اول دیباچه تا آخر باب اول را داراست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ در آغاز این نسخه چنین نگاشته: از لطایف این شرح آن است که علاوه بر شرح مفردات و التفات بتركيب عبارات، قصص مفیده را به تفریب الفاظ ذکر می نماید و منظومات گلستان را به نظم ترکی ترجمه می کند؛ تملک سال 1064 و تملک لطفعلی صدر الافاضل در سال 1322؛ جلد: تیماج زرشکی، 85 گ، 21 سطر، اندازه: 13/6 ×19/30 سم [ف: 43 - 20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 12؛ مصحح، محشی با نشان المحرره» با کاغذ: فرنگی، جلد: کاغذی، 160گ، 19 سطر (10/5 × 14/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 37 - 271]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1140ق؛ مصحح؛ مهر: «محمد علی بن اسماعیل 1329» (دایره)، «ابن محمد مصطفی» [ف: 32 - 830]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن محمد، تا: 1272ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 184 گ، 17 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2- 908]
آغاز: اللهم وفقنی بالا تمام، بسمله، بحق محمد و اله البررة الكرام و به نستعين، الحمدلله الذي؛ انجام: من بعد ذلك اى من بعد ذلک الطلب لنفسک اطلب غفرانا لصاحبه.
خط: نسخ، كا: يوسف بن عبدالعظیم تبریزی، تا: 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، رویه کاغذی، 156گ، 20 سطر (18×12)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 6 - 462]
آکادمی علوم شوروی CCCL**II؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 1 346 و 3-223]
š.-e golestān-e sa'dī
سليمان بن مصطفی، قرن 10 قمری
soleymān ebn-e mostafā (160)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
شرحی است از سليمان بن مصطفی بر گلستان شیخ مصلح الدین سعدی به عربی آمیخته به فارسی و بعضا با توضیح لغت به ترکی. نسخه به خامه مؤلف بوده که در سال 926ق نوشته شده است. با تفحص و جستجو در منابع اطلاعاتی راجع به زندگی اش به دست نیامد و تا حدودی این شرح شبيه شرح مصطفی بن شعبان سروری (-962 یا 969ق) می باشد که به نام سلطان مصطفی خان فرزند سلیمان قانونی عثمانی نوشته است. به عنوان نمونه به ذکر سطری از آن به شرح زیر اکتفا می کنیم: «بی دل از بی نشان چه گوید باز یعنی مرة اخرى و اعلم ان ... بمعنی العودة بالترکی کرو». .
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 13200
آغاز: بمعنى الصغير كذا في بحر الغرایب بر آید کز بالوصل واصله که آن بالفصل عهده شکرش؛ انجام: کرمش عيبها فرو پوشد خاتمه کتاب ... ** بر رسولان پیام این خبر باشد و بس
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 926ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 116 گ، 17 سطر، اندازه: 10/2 ×14/5 سم [ف: 17 - 312]
š.-e golestān-e sa'dī
سودی، محمد، - 1000؟ قمری
sūdī, mohammad (- 1592)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
شرح بسیار دقیق و عالمانه ای است که در ضمن بحث به نظریات شارحان قبلی همچون: سروری، شمعی ابن سید علی و دیگران پرداخته و دیدگاه های آنان را به نقد کشیده است. این شرح چندین بار به صورت سنگی در ترکیه و ترجمه فارسی آن نیز به سال 1349ش از سوی کتابفروشی تهران در تبریز به صورت زیبا و با ترجمه حیدر خوش طینت و زین العابدین چاوشی و على اکبر کاظمی به چاب رسیده است. در نسخه چاپی ماده تاریخی را «غد» در ضمن شعری در انجام نسخه آورده که ادعا شده تاريخ تألیف این شرح سال 1004ق است و حال آنکه درگذشت سودی را همگان در سال 1000ق دانسته اند، و در نسخه مرعشی چنین تاریخی وجود ندارد، و به نظر می رسد که تاریخ کتابت نسخه باشد. (سید محمود مرعشی) چاپ: چندین بار در ترکیه چاپ شده
[دنا 1021/6؛ کشف الظنون: 1504/2 -1505؛ فلو گل 540:1 - قرطای 1209 و 2210]
خط: نسخ، کا:احمد بن حسین، تا:شوال 1096ق؛ مجدول، با سرلوح زرین و رنگین؛ مهر: عبدالصمد؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 427گ، 25 سطر (15×8)، اندازه: 15×12سم [سنا: ف: 2 - 89]
آغاز: الحمد الله و سلام على عباده الذي اصطفی حضرت شیخ بسمله ذکریندن صکره حديث شريفه اقتدا ایدوب حمد خدایی معنا ذکر ایلدی و بیوردی منت خدای را، زیرا حقیقت حمد ذات با رینک صفات کمالیه سنی مشتمل کلام ذکر ایلمدر؛ انجام: اما حرف جر سز سل الله هیچ برنده واقع و كل زیرا بویله اولنجه ناموزون اولور کهبو بحر بسیط مثمندر که او چنجی جزئی سالمدر یعنی مستفعلنلیکن شراح جميع سل الله يازمشلر پس معلومدر که اشعار عرب اوزاننده قاصر له ایمش، تم
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 248گ، مختلف السطر در حاشیه (3/5× 17/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 32 - 831]
Š.-e golestān-e sa‘dī
شمعی برزینی، مصطفی، - 1000 قمری
šamʻī barzīnī, mostafā (- 1592)
وابسته به: گلستان سعدی سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
اهداء به: سلطان محمد عثمانی
تاریخ تأليف: از 7 محرم تا 20 ربیع الاول 977ق؛ محب تأليف: قسطنطنیه
شرحی است کوتاه بر گلستان سعدی. آغاز: سپاس بی پایان اول صانع بی نظیره که گلستان جهان صنع آفتابیدن بر ذره و بوستان فلک ازهار مصنوعاتی دریای وجودندن بر قطره در مثنوی فلک یک نقطه از کلک کمالش ** جهان یک غنچه از باغ جمالش
[دنا 1022/6؛ نسخه های منزوی 3492/5؛ عثمانی مؤلفلری 528:2]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7947
آغاز: برابر؛ انجام: واطلب لنفسك من خير تريد به و کندو نفسك ايجون طلب اولن خير مراد دن آنی که استرسن من بعد ذلک غفرانا لصاحبه بوجمله دن صكرة انک صاحبي مايجون مغفرت طلب ایله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1020ق؛ مجدول مذهب؛ جلد: تیماج مشکی، 213گ، 23 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 26 - 422]
آغاز شد گرچه دارد صد نوا حکایت، شبی در بیابان مکه، بر کیجه مکه بیاباننده از غایت بی خوابی، زیاده ایقر سزلقدن پای رفتنم نماند
خط: نسخ، كا: درویش محمد المجلد بن بایندر، تا: 14 ربیع الثانی 1048ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با ترکی به امضاء «منه»؛ مهر: «احمدالله على نعمائه» (دایره)؛ جلد: تیماج قرمز، 146گ، 21 سطر، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: 36 - 362]
آغاز: برابر
انجام: بر رسولان پیام باشد و بس، رسوللره انجق پیام ایر شد رمک اولا و بس و ما على الرسول الا البلاغ.
خط: نسخ، كا: محمد بن ابراهیم بن حسن، تا: 19 محرم 1141ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 178گ، ابعاد متن: 20×10، اندازه: 30×19سم [ف: 16 - 6]
خط: نستعلیق ترک، کا: محمود بن حمزة، تا: جمعه ربيع الثانی؛ تملک: سليمان بن محمد صوفیوی مکی؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج تریاکی، 113گ، 19 سطر (14×8/5)، اندازه: 13/5×20/5سم [ف: 17 - 379]
Š.-e golestān-e sa'dī
احراری، میر محمد نورالله، - 1073 قمری
ahrārī, mīr mohammad nūr-ol-lāh (- 1663)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
تاریخ تأليف: 1092ق
حاشیه مانند با عنوان «قوله». . آغاز: منت مر خدای را عز وجل که زبان گویا را پیشکار دل دانا ساخت
انجام: و اگر غرض صحیحی از قسم وعظ و نصح و ایضاح مطلبی و کشف حقیقتی در نظر باشد خالی از اجری نخواهد بود.
[دنا 1022/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین حسینی، تا: 2 ربیع الاول 1098ق، برای میرزا محمد برهان الله پسر شاه میرزا محمد؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 77گ (1پ -77ر)، اندازه: 21×12سم [ف: 15 - 4180]
خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: هندی، جلد: تیماج تریاکی، 131 گ، 13 سطر (10×15/5)، اندازه: 23×15سم [ف: 15 -4206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110گ، 21 سطر (17/5×8/5) سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 51 - 134]
آغاز: برابر؛ انجام: و آخرت از او شد و الا ... این جهان ... تمت الكتاب بعون الله
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
š.-e golestan-e sa'dī
قرشی، عبدالرسول بن شهاب الدین، ق 11 قمری
qorašī, 'abd-or-rasūl ebn-e šahāb-od-dīn (- 17c)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
[دنا 1022/6؛ نسخه های منزوی 3492]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 44گ (2پ-45پ)، 19 سطر (14×8) [ف: 17- 156]
آغاز: سپس سپاس علیمی که علم علم آدم الأسماء كلها حرفی است؛ انجام: واثق استوار هراس بالكسر ترس.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه وقت چاشت 14 شوال هنگام جلوس محمد شاه؛ مجدول؛ جلد: مقوایی، 52گ، 15 سطر (10/5×16)، اندازه: 21×15سم [ف: 51 - 199]
Š.-e golestān-e sa'dī
ملتانی قادری، محمد اکرم، قرن 12 قمری
moltānī qāderī, mohammad akram (- 18c)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
تاريخ تأليف: 1155ق
شرح مزجی مفصلی است بر کتاب «گلستان»، که پس از آوردن قطعه ای از متن با عنوان «م» به شرح آن با عنوان «ش» پرداخته است. در پایان آورده است: «شد گلستان را مرتب شرح نام ** از محمد اکرم ملتانی بنام / یکهزار و یکصد و پنجاه و پنج **
سنه هجری بود بر در و گنج»..
[فهرست مشترک 101/14؛ فهرست گنج بخش تسبیحی 297/3 -299؛ فهرست گنج بخش منزوی 1291/3]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2217
آغاز: منت مر خدای را که نضارت بهار نامش بر ورق زبان شرح گلستان نموده و نکهت نسیم بادش بر غنچه دل ابواب بوستان گشوده؛ نسخه اصل: کتابخانه گنج بخش - پاکستان 778؛ خط: نستعلیق، کا: میان محمد زمان، تا: چاشتگاه 26 رمضان 1270ق، جا: موضع چک عمر پر کنه کوجر، در خدمت مولوی صاحب صدر الدين جیو؛ 423ص [عکسی ف: 6- 276]
š.-e golestān-e sa'dī = ×īyābān-e golestān
آرزو، سراج الدین علی بن حسام الدین، 1101 - 1169 قمری
ārezū, serāj-od-dīn 'alī ebn-e hosām-od-dīn (1690 - 1756)
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:16395
آغاز: ابر نبوتش تا دامن محشر نوخیز گلی که مرغ الهی جبرئیل بلبل اوست؛ انجام: اگر قبول کنند بهتر و الا خير، هو لفظ خیر اختتام این کتاب کامل نصاب شد، فنحمد الله حمدا متکاثرا
خط: نستعلیق هندی، کا: سید علی مرتضی موسوی تيانوی (نیشابوری)، تا: سال سوم پادشاهی احمدشاه بهادر پادشاه غازی 1164ق، جا: شاه جهان آباد؛ افتادگی: آغاز (یک برگ)؛ واگذاری بنیاد مستضعفان در شهریور 1367؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوایی، 75گ، 17 سطر، اندازه: 20/9×13/5 سم [ف: 17 - 314]
š.-e golestān-e sa'dī
ظفاری، عبدالنبي
zafārī, 'abd-on-nabī
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد الله (-691)
شرحی است بر بخشی از گلستان سعدی تا بیت «ای کریمی که خزانه غیب ...» به صورت سؤال و جواب
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18111/3
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين و العاقبة للمتقين ... اما بعد بدانکه این نسخه ایست در شرح گلستان شرح از عقل داده حق بقدر همت ... اما این فقیر ... سید عبدالنبي ظفاری خاشاک سرای؛ انجام: یعنی تحقیق که دلهای فرزندان آدم در میان دو انگشتان قدرت خدایست ... فرموده است که ختم الله على قلوبهم و علی.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج عنابی، 53ص (176-124)، اندازه: 22×16سم [ف: 50 - 16]
Š.-u golestān-is-sa'dī
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
ناشناخته 1. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2871
آغاز: بجای آورد، باران رحمت بی حسابش همه را رسیده؛ انجام: يا ناظرة سل بالله رحمته و استغفر لكاتبه و اطلب لنفسك من خير تريد بها من بعد ذلك اى من ذلك الطلب لنفسک و اطلب من الله غفرانا لصاحبه فحمدا ثم حمدا على بوفيق این شرح گلستان به عربی است و در آن مطالب گلستان قطعه قطعه آمده و سپس آن قطعه فارسی به عربی شرح گردیده است متأسفانه صفحات اول این نسخه افتاده و بالنتيجه ممکن نشد که شارح این شرح معلوم شود ولی در آخر نسخه در حاشیه آمده است «قد وقع الفراغ عن تحرير هذا الكتاب على يد العبد الضعيف النحيف ... ابراهيم بن محمد بن محمود بن سونج ... في اوایل رمضان السادس في سنه 939 و السلام» اگر از «تحریر» انتساخ و کتابت اراده نشده باشد شاید شارح همان ابراهيم بن محمد باشد که متأسفانه مدارک موجود هم نتوانست در تعیین او کمک کند؛ خط: نستعلیق کهن، كا: ابراهيم بن محمد بن محمود، تا: 939ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: اصفهانی، 176گ، 17 سطر (13×8)، اندازه: 12/5 ×17 سم [ف: 6 - 532]
آغاز: الشياطين. اما آنچه فرمودی از زجر و منع مناسب سیرت ارباب همت نیست ... حکایت یکی از پادشاهان پیشین بمعنی پادشاهان متقدمین ... گفتم دون است و ناسپاس و سفله بضم السين بمعنى البخيل كذا في المشهور؛ انجام: هر آنچه می گذرد دل منه ای لا تعلق قلبك على الفانی که دجله پس از خلیفه خواهد گذشت در بغداد گرت ز دست ... براید چو نخل باش کریم ورت ز دست یعنی. به عربی و آمیخته با متن مانندش 230 با اندکی جدایی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 203گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 21×12سم [ف: 11 - 2478]
آغاز: الجنة و بستان ها بعد ذكر التسمية لفظا سلك طريق العمل بالحديث في التحميد معنى لان حقيقة الحمد عند المحققين اظهار الصفات الكمالية دون قول المخصوص فقال؛ انجام: اعلم أن ما
فعله هي من ليس لكونه جبانة بل هذا احتیاط وتيقظ واحتراز عن الغفلة ...
نسخه حاضر از ابتدای گلستان تا اوایل داستان «هرمز تا جدار را گفتند از وزیران پدر چه خطا دیدی» را در بردارد. شرح مزجی متوسطی بر «گلستان سعدی شیرازی است که بجهت افتادگی از اول و آخر شناسایی نشد، نگارش ظاهرا به سرزمین عثمانی تعلق داشت زیرا در لابه لا اشعار ترکی آورده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 29گ، 19 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ - 3 - 1253]
آغاز: آغاز شرح: منت خدای را عزوجل - ای الامتنان و اعتداد النعمة برای خدای که طاعتش موجب قربتست و بشکر اندرش مزید نعمت یعنی اندر شکر خدایتعالی زیاده نعمت ثابت است فالياء لتحسين اللفظ قال الاستاد سلمه الله؛ انجام: انجام نسخه: ولم اظن اني سمعت صوتا أطيب منه و وقعت على وجهی ... هر چه بینی در خرو شست دل داند ازین معنی که گوشست نه بلبل بر گلش نسخه حاضر خطبه شارح را فاقد و از آنجا ناتمام است. شرحی عربی، کوتاه و مزجی است بر «گلستان» سعدی شیرازی. شرح عربی دیگری بر گلستان از مصطفی بن شعبان سروری معرفی گردید که غیر از رساله حاضر است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بیتا؛ محشی به امضاء «منه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ (1پ-71ر) [ف: 37 - 479]
š.-e golestān-e sa'dī
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبد الله (-691)
ناشناخته:
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ در هامش [نسخه مختصر ف: - 505]
آغاز: بسمله، منت خدایرا شکر و سپاس و اجر و عوض ... نعمت و يرمك الله ایچوندر؛ انجام: ایل تمم اولور اکز درسته که علم اله تمام در یوار - تمت. شرحی است بر گلستان سعدی که بنابر تصریح نسخه در سال 977ق نوشته شده و در مقایسه با دیگر شروح ترکی نام شارح عجالتا به دست نیامده در برگ 5پ، بر شرح شمعی چلبی، مصطفی بن محمد قسطنطنیی متخلص به «شمعی» (1005ق) ایراد می گیرد. در انتهای نسخه آمده: «تمام شد این کتاب شمعی شرح گلستان» که ممکن است قسمت نونویسی شده را از روی نسخه شمعی نوشته باشند و یا شرح، شمعی دیگر باشد. کامل است؛ خط: نسخ تحریری، كا: علیخان بن رمضان، تا: قرن 12؛ کاغذ: نخودی و شکری، جلد: مقوایی، 187 گ، اندازه: 20/8×16 سم [ف: 17 - 313]
Š.-e golestān-e sa'dī
غیر همانند: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18111/5
آغاز: بسمله معنی عربیات قوله تعالی اعملوا آل داود شكرا ... یعنی ای فرزند داود عليه السلام عمل کنید شکر را و کمترند از بندگان من شاكر، بلغ العلی بکماله؛ انجام: و زمان پیری مرا تو داد و بس است و کافی است تغییر زمانه ترساننده از مرگ. ترجمه عبارت ها و جملات عربی گلستان سعدی به فارسی است و گویا ناقص بوده و از پایان ناتمام مانده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج عنابی، 12ص (274-263)، اندازه: 22×16سم [ف: 50 - 16]
آغاز: هر دو کتف مبارک آن سرور بود آن است قوله چه غم دیوار امت را سوال آنکه لفظ غم که در بیت واقع است مناسبت ندارد چرا که غم به ذی روح تعلق دارد؛ انجام: و این معنی اصلا تناسب و ربط ندارد و خلاف واقع شده است و محض غلط است قوله لوم لائم یعنی از ملامت ملامت کننده. شرح مختصری است بر کتاب «گلستان» شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی که به شرح پاره ای از واژه ها پرداخته است؛ خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ جلد: تیماج نارنجی، 29گ (83ر -111پ)، اندازه: 21×13سم [ف: 20 - 177]
آغاز: بسمله، منت خدایرا ای الامتنان و اعتداد النعمة برای خدای عز و جل که طاعتش موجب قربت است؛ انجام: أن يدعوا بكرمهم الخطير لمؤلف هذه الحروف. حاوی شرح گلستان سعدی ست و طرز شرح بدین منوال است که شارح عبارات گلستان را در داخل شرح خود قرار داده و به اصطلاح بشرح مزج پرداخته است درین شرح لغات مشکل و عبارات سخت گلستان معنی و تفسیر شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1236ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، تریاکی، 124گ، 20 سطر (14/5×8)، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 5 - 305]
آغاز: منت خدای را عزوجل که طاعتش موجب قربتست ... (منت) به کسر میم و تشدید ... نعمت و نیکی و احسان کردن با کسی (عز) بفتح عن مهمله و تشدید زای معجمه فعل ماضی معلوم به معنی گرامی و قوی؛ انجام: که لفظ انا باشد، بیت:شکر که این نامه به عنوان رسید ** پیشتر از عمر به پایان رسید؛ عنوان بالضم و بالكسر دیباچه کتاب و سرنامه، پایان آخر و انتها و کرانه هر چیز باشد یعنی شکر است که این کتاب به ابتدا کردن در آمد و پیشتر
از عمر به انجام رسید. شرح لغوي مزجی است بر «گلستان» سعدی شیرازی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه غره ربيع الأول 1263ق؛ مجدول، در متن و حاشیه تحریر شده؛ جلد: مقوایی زرد، 173گ (1پ - 173پ حاشیه)، 19 سطر، اندازه: 23×33/5 سم [ف: 38 - 288]
آغاز: قسم دوم در مرکبات معانی بعضی اقوال اکابر و حدیث نبوی صلعم بسم الله ... قوله تعالی اعلموا آل داود شكرا ... یعنی عمل بکنید این فرزندان داود شکر را و اندک اند از بنده های من شکر گوینده؛ انجام: خیره. غالب و قوی. آغاز این شرح در نسخه افتاده است و از قسم دوم است که در مرکبات معانی است و سومی در لغات مفردات به ترتیب حروف تهجي: الف، «فراش باد صبا ... سودا خيالات فاسده»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 19گ [ف: 5 - 228]
بی کا، بی تا، 19گ [فیلم ها ف: 1- 649]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امان الله [رایانه]
شرح گلشن راز - مفاتیح الاعجاز
شرح گلشن راز - حديقة المعارف
شرح گلشن راز- مجموعة الفوائد
شرح گلشن راز- ازهار گلشن
š.-e golšan-e rāz
ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - 836؟ قمری
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
اهدا به: سلطان محمد
که در خود آن نشانی از شارح نیست. شارح در آن یاد می کند از شرح لمعات خود و ملازمت خود او در سمرقند با قاضی زاده رومی هنگام رصد بستن و پرسشی که از او کرده است و از عطار و مولوی و امیر سید قاسم [انوار در گذشته 837) و شيخ كمال نور الله و محقق قاسمی گويا همان قاسم انوار و پیر تاج الدين على و پیر محمود و شیخ محيي الدين. در میان کسانی که لمعات عراقی و گلشن راز هر دو را شرح کرده اند به نام سید نعمة الله کرمانی (731-834ق) بر می خوریم. اگر چه در مجموعه در ترجمه احوال شاه نعمة الله ولی کرمانی (چاپ 1335 ش ص 117 و 311) تنها از شرح لمعات او یاد شده است. از همین مجموعه (ص 70) برمی آید که خواجه صاين الدين على تر که خجندی سپاهانی (- 830ق) در هرات با قاضی زاده رومی نزد برادر بزرگ او خواجه صدرالدین محمد ترکه درس می خوانده اند. او هم شرحی بر گلشن راز دارد و شرحی بر لمعات به نام «الضوء). نسخه ما باید از همین خجندی باشد نه از آن کرمانی چه او گویا با قاضی زاده رومی چنین آشنایی نداشته است.
[دنا 1023/6 فهرستواره منزوی 584/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3318/1
آغاز: بسمله. و به نستعین. شکر و سپاس و ستایش بی حد و قیاس واجب الوجودی را که وحدت ذاتش بتحديد قوت نظری در نیاید و احصای ثنای ذات پاکش و بقوت بشری ناسوتی نشاید مگر بقوت قدسى لاهوتی ... اکنون کلمه ای چند در تنقیح و توضیح ابیات گلشن راز که بسی از از فحول متاخرین در شرح و بیان آن کوشیده اند نوشته شد بجهت تحفه ... السلطان محمد؛ انجام: بنام خویش کردم ختم پایان ** الهی عاقبت محمود گردان
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرستواره منزوی 583/7 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 15 سطر (14×7)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 11 - 2302]
S.-e golsan-e raz = nsa'em golsan
داعی شیرازی، نظام الدین محمود، 810 - 870 قمری
dāʻī šīrāzī, nezām-od-dīn mahmūd (1408 - 1466)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
شرحی است بر گلشن راز شبستری از نظام الدین محمود داعی الى الله شیرازی و نام کتاب در دیباچه هست و از خود شارح به نام «داعی مسکین» یاد شده است. آغاز: بسمله. و به نستعین. مبانی سپاس تنزيه اساس و قواعد ستایش تقدیس آرایش منتظم بنام اطلاق توحید و متسق تقیید تمجید بر حریم جلال و کبریای حضرت احدی و حطیم عز و اعتلای جناب صمدی در حیز رفع و معرض عرض آورده انجام: همان مثبت دارد که نیست و بصدق ذلك قوله تعالى كل شیء مالك الا وجهه و اليه ترجعون.
[نسخه های منزوی 1453/2؛ الذريعة 271/13؛ دنا 1023/6؛ فهرستواره منزوی 584/7]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم بن سعدی دامغانی، تا: پنج شنبه 1 رمضان 1027ق، که در 3 ربیع الاول 1028 آن را مقابله نموده است؛ 249گ (31پ-279پ) [ف: 5 - 712]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابی محمد علی نقی ربانی، تا: چهارشنبه 14 ربيع الثانی
1064ق، جا: اردبیل؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 149گ، 21 سطر (14×6/5)، اندازه: 11×19/5سم [ف: 11 - 2251] و [فيلم ها ف: 3 - 98 و 140]
آغاز: ... رسولی با هزاران لطف و احسان ** رسید از خدمت اهل خراسان / بزرگی کاندرآن جاه است مشهور 78 به اقسام وهنر چون چشمه نور؛ انجام: غرض زین جمله آن کز ما کند پاد ** عزیزی گویدش رحمت بر آن باد / بنام خویش کردم ختم پایان ** اللهی عاقبت محمود گردان
خط: نسخ، كا: محمد على قرنه هائی، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 90 گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5-2657]
كا: مسیح بن محمد باقر فیروز آبادی، تا: سه شنبه 2 ذیقعده 1282ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن، 248گ (31پ -279پ)، 17 سطر، اندازه: 22/9×15سم [ف: 5 - 204]
š.-e golšan-e rāz
رشتی استادی، احمد بن موسی، ق9 قمری
raštī ostādī, ahmad ebn-e mūsā (- 15c)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
تاریخ تأليف: 844ق
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر «گلشن راز» شبستری؛ به درخواست کسی که نام او را آشکار نداشته است. چلبی (492/2) از تعلیقه احمد بن موسى جبالی بر مقاصد تفتازانی یاد کرده است. در آن یاد شده است از کشیشان هندوستان که از کوهی به کوهی می پرند و از اسکندر نامه و تعریف گویا از این عربی و پرسشی که اسکندر از ارسطو درباره جنس کرده است و تأويلات شیخ عبدالرزاق کاشی و فصوص شیخ اکبر و شیخ فخرالدین عراقی و مولانا و عنوان قاعده و تمثیل دارد. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله و به ثقتی تیمنا و تبركا بذكره، صلوته على حبيبه و رسوله ... اما بعد توحید حق سبحانه و تعالی بر وفق سئوالات
انجام: نوشتم شرح گلشن در حضورش ** که بودم از حضورش غرق نورش / ز هجرت بود اینجا هشتصد و چهار ** چهل سالش دگر با او به هم یار / بگفتم شرح و تاریخش بیک بار ** که هستم احمد موسی به گفتار به ختم انبیا و ختم قرآن ** که ختم کار ما با خیر گردان
[دنا 1023/6؛ نسخه های منزوی 1248؛ دانشمندان آذربایجان 337؛ فهرستواره منزوی 582/7]
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 9، کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 126گ (122-248ر)، 16 سطر، اندازه: 13×8سم [فیلم ها ف: 1- 659]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 882ق؛ جلد: تیماج سبز، 16 و 22 سطر، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 32 - 59]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 984ق، کاغذ: فستقی استامبولی، جلد: میشن آلبالویی، 146 گ، 15 سطر، اندازه: 17/6×13 سم [ف: 3 - 516]
آغاز: قوله در آدم شد پدید این عقل و تمییز ... یعنی عقل عبارت از آنست که علم آدم الأسماء و اصل همه چیز آنست
خط: نستعلیق، كا: محمد زمان بن میر سید علی بن میر كل ... کلانی، تا: 1048ق؛ افتادگی: آغاز (چند ورق افتاده)؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: کاغذی سبز، 231ص (1-231)، 160 سطر، اندازه: 20×11/5 سم [ف: 3 - 576]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از نخجوانی دانسته ولی آغاز و انجام آن با کار منسوب به احمد بن موسی رشتی استادی هماهنگ است؛ خط: نستعلیق، کا: درویش علی نبوی، تا: جمعه نیمه رجب 1087ق، جا: دمشق؛ در 215 ص، این نسخه ما چنان که آقای باستانی در ص ع نوشته از همین نخجوانی است بندهای متن در آن پس از «قوله» می آید و سپس شرح آنها است؛ کاغذ: استنبولی، جلد: تیماج قهوه ای، 108گ، 17 سطر (14×6)، اندازه: 20×12سم [ف: 13 - 3056] و [فيلم ها ف: 3 - 200]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ اندازه: 19×12 سم [نسخه پژوهی: 3 - 140]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 19 ذیقعده 1261ق؛ مجدول مذهب؛ جلد: تیماج قهوه ای، 133گ، 12 سطر، اندازه: 16×9/5 سم [ف: 5 - 2656]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، كا: سمنانی، تا: 3 رجب
1298ق، جا: دماوند؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 77گ (72ر-148ر)، 21 سطر [ف مخ]
Š.-e golšan-e rāz
شیخ بابا نخجوانی، نعمت الله بن محمود، - 902 قمری
šay× bābā na×javānī «ne-mat-ol-lāh ebn-e mahmūd ( 1497)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبد الکریم (687- 720)
شرحی است بر این رساله و آمیخته با آن. آغاز: هو يقول الحق و هو يهدي السبيل و ما توفیقی الا بالله آغاز سزاوار عندلیبان خوش الحان يقين و عرفان و سر داستان قمريان بلند آشیان روضه تحقیق و بيان و ابتدا مقال پر ذوق و حال طوطیان شیرین زبان عرصه کشف و عيان حمد و ثنای پادشاهی لایق و سزاوار است که پرتو آفتاب عالمتاب جمالش از چهره هر ذره نمایان و هویدا است و لمعه رخساره غرای اوست که بر صفحات جهان ظاهر و پیدا است و الله نور السموات و الارض..
[دنا 1024/6؛ الذریعه 269/13؛ نسخه های منزوی 2/ 1250؛ فهرستواره منزوی 587/7]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:342
آغاز: برابر؛ انجام: ورنه با حسرت و به صد زاری ** دمی از عشق می زنم باری تم بالخير ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: ذیقعده 1232ق؛ تملك: شاهزاده محمود میرزا قاجار؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 196گ، 18 سطر (13×7/5)، اندازه: 13× 20/5 سم [ف: 1- 155]
š.-e golšan-e rāz
شیرازی، مظفرالدین علی بن محمد، - 922 قمری
šīrāzī, mozaffar-od-dīn ‘alī ebn-e mohammad (- 1517)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
شرحی است بر «گلشن راز» شیخ محمود شبستری؛ شارح آن را به درخواست درویشی از اهل شهود نگاشته و قبل از شرح مقدمه ای مفصل در 26 «حقيقة» آورده است. به گفته سعید نفیسی در معرفی نسخه کهن مجلس (ش 2211 مورخ قرن 10ق) از سبک انشای آن پیداست که شارح از رجال قرن نهم است. لازم به ذکر است که «شیخ احمد الهی» نیز شرحی به نام «سلطان بایزید بن محمد بن مراد (918ق) ساخته است (نسخه استانبول). آغاز: بسمله. سپاس یکی را که غنچه مقدسه اش در گلشن راز به احسن وجوه شکفته ... معروض ارباب الباب آنکه ... حقيقة [اولی] فهم مسائل تصوف به عقل میسر نیست ... شرح بیت توانایی که در یک طرفة العين
شرح گلشن راز شبستری؛ خط: نستعلیق، كا: حسن الهادی حسینی یزدی، تا: 896ق [مختصر ف: - 506]
آغاز: برابر؛ انجام: خاتمة الكتاب از آن گلشن گرفتم . از آن گلشن که بمشاهده او را یافتم بعضی معارف ... تم الشرح في عام افصح عنه فیاض و الاعتماد على منتهی ... و لا يخيب السائل من الكریم تمت.
خط: تحریری، بی کا، تا: حدود قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور مشکی، 72ص (1-72)، 32 سطر، اندازه: 27×16/5 سم [ف: 50 - 39]
آغاز: بسمله. بنام آنکه جان را فکرت آموخت ... بنام خدائی که نفس ناطقه را بطريق الهام سیر معنوی از ظاهر به باطن؛ انجام: غرض زین جمله آن کز ما کند یاد ** عزیزی گویدم رحمت بر او باد / بنام خود چو کردم ختم و پایان ** الهی عاقبت محمود گردان
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج مشکی، 120گ، 13 سطر، اندازه: 11×18/2 سم [اهدائی رهبر: 4 - 321]
آغاز: برابر؛ انجام: حقيقة (26) غزالی و راهب ... و صوفیه بر آنند ... با دیگر انشاء افراد آن می کند سبحان رب العزة عما يصفون تنها شامل مقدمه (26) حقیقت است و شرح ابيات را ندارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن علی اصغر جرفاد قانی، تا: 1266ق، جا: ملایر؛ اهدایی: رهبری، شهریور 1387؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 7گ (18-22)، اندازه: 23/8×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 121]
خط: نستعلیق، كا: عبدالغفار همدانی، تا: 1294ق، به فرمایش نجف قلی خان پسر حاج محمد باقر خان بیگلربیگی قاجار سرهنگ وزارت خارجه؛ آن را همین نجف قلی خان به آقا میرزا محمد رئیس دفتر خانه وزارت نیاز و پیشکش کرده؛ مجدول، با یک سرلوح؛ قطع: ربعی؛ کاغذ: ترمه [نشریه: 7- 185]
š.-e golšan-e rāz
الهی اردبیلی، حسین بن عبد الحق، 870 - 950 ؟ قمری
elāhī ardabīlī choseyn ebn-e “abd-ol-haqq (1466 - 1544)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛
شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
تاریخ تأليف: 908ق
شرح متوسطی است بر منظومه عرفانی «گلشن راز» با مقدمه ای در دوازده مطلع و از «مفاتیح الاعجاز» لاهیجی نیز بهره برده است و اشعاری از خود هم آورده است.
آغاز: بسمله. افتح علينا ابواب فضلك يا حكیم. بنام انکه دل در گلشن راز ** هزاران نغمه کرد از عشق او ساز؛ اما بعد چنین گوید ... حسین بن عبد الحق اردبیلی الالهی ... که این ورقی چند است در شرح عبارات ... گلشن راز
انجام: چنانش بهره ور ساز از عبادت ** که باشد ختم کارش بر سعادت
[دنا 1024/6؛ فهرستواره منزوی 582/7]
شرح و حواشی:
1- حاشیه شرح گلشن راز
بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام [نشریه: 5 - 214]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج سرخ، 274گ، 16 سطر، اندازه: 14×22سم [ف: 33/1 - 102]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 22 سطر (10×15) [ف: 10 - 1505]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: گالینگور مشکی، 261 گ، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 3 - 1254]
š.-e golšan-e rāz
جلال الدین محمود
jalāl-od-dīn mahmūd
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
[دنا 1024/6؛ نسخه های منزوی 1250؛ فهرستواره منزوی 584/7]
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 1149/2
خط: نسخ، كا: سید داود پسر حسن حسینی، تا: جمادی الثانی 982ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 112گ (66پ- 177پ)، 21 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 5 - 241]
عرفان و تصوف / فارسی
S.-e golsan-e raz
عزلتی خلخالی، ادهم، - 1052 قمری
‘ozlatī ×al×ālī, adham (- 1643)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:19208
آغاز: بسمله. انواع حمدات نامحدود و اصناف تحیات نامعدود؛ انجام: آخر گلشن للشبستری الهی عاقبت محمود گردان 1219
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1219ق [رایانه]
š.-e golšan-e rāz
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، 1006 - 1091 قمری
feyz-e kāšānī, mohammad ebn-e šāh morteza (1598 - 1680)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
گویا از مقدمه دیوان و سپس از مشواق اوست. مقدمه شرح گلشن راز چنین است: «بسمله، بعد از حمد پروردگار و درود بر مصطفين و اخیار، چنین گوید مؤلف این کلمات و ناظم این ابیات محسن بن مرتضى الملقب بفيض افاض الله عليه ... که در اون صبا که هنوز طبع لطيف به تکرار لغت می فرسودم ... پس آن سخنان منظومه را فراهم آورده در صحیفه ترتیب دادم تا ... انسب چنان نمود که هر نوعی از این انواع پنجگانه ترتیبی علیحده بیابد و مسمی به اسمی خاص شود که دال باشد بر مضمون قصاید و غزلیات و رباعیاتی که مندرج است در تحت آن. پس بعد از آنکه مجموع چهار اول در صحیفه منتظم شده بود و مسمی به شوق العشق گردید و پنجم در صحیفه دیگر مسمی به شوق المهدی باز انواع اربعه اول را از یکدیگر جدا ساخته آنچه از قبیل اول بود مسمی به شوق العشق گردانید و آنچه از قبیل ثانی به شوق الحق و آنچه از قبيل ثالث به شوق الجمال و آنچه از قبیل رابع به شوق الجمال (؟) و چون اقلیم معارف و حاقيق و عالم معانی و دقایق از آن وسیع ترست ... و ما هر یک از الفاظ مجازیه متداوله را که بمنزله اصولست نسبت به دیگرها بیان کنیم که اشاره به کدام معنی شده است از معانی
حقیقت تا کسی را که آشنا به اصطلاح قوم نباشد في الجمله آشنایی به معانی ابیات از این راه حاصل گردد. مثل رخ و زلف و خال و خط و چشم و لب و شراب و ساقی و خرابات و خراباتی و بت و زنار و کفر و ترسایی و بعضی از متعلقات این مذکور است و از برای هر یک استشهادی از ابیات گلشن راز بیاوریم تا بدان مبین و مزین گردد. والله التوفيق. اما رخ عبارتست ...». پس از این ابیاتی از گلشن راز نقل کرده و در هامش به
شرح آن پرداخته است.
[دنا 1024/6؛ الذريعة 853/9]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 5757/2
آغاز: بسمله، بعد از حمد پروردگار و درود بر مصطفين و اخیار، چنین گوید مؤلف این کلمات و ناظم این ابیات محسن بن مرتضى الملقب بفيض افاض الله عليه ... که در اون صبا که هنوز طبع لطيف بتكرار لغت می فرسودم؛ انجام: ندارم هیچ توشه ره بجز لاتقنطوا من رحمت الله. تمت الرسالة المولانا [؟] آخوند ملا محسن فيض قدس سره العزيز في يد اقل الخليفة و احقر الفقرا و اضعف الضعفا عبدالواسع بن میرزا على المتخلص بسيد ... 14 ذیحجه 1293؛ (انجام شرح منثور ملا محسن): دیگر که متصف بصفت ترسایی و تجرد و انقطاع بوده باشد رسد و آن کامل را باز بكامل دیگر رسانند
خط: نستعلیق زیبا، كا: عبدالواسع بن میرزا علی متخلص به سید، تا: 14 ذیحجه 1293ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی [ف: 9 - 20]
S.-e golsan-e raz
حسینی، حسین بن اسماعیل، ق 11 قمری
hoseynī, hoseyn ebn-e esmāʻīl (- 17c)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720]
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه:1419/3
آغاز: مرغوب ترین سرآواز که عندلیب زبان گلشن راز، از روی شوق و نیاز بسراید
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ اندازه: 9/5 ×20/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 147]
š.-e golšan-e rāz
ذهبی زنجانی، عبدالکریم بن محمد علی، 1299 قمری
zahabī zanjānī, 'abd-ol-karīm ebn-e mohammad ‘alī ( 1882)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
این کتاب از شروح تحقیقی است و می نماید که در مرحله اولیه تدوین مانده و فاقد دیباچه است.
آغاز: پس از بیت اول متن: بدانکه هر فیض که از فیاض مطلق فایض می شود چون بتوسط اسماء الهیه است ابتدای کتاب بنام علیم حکیم بجهت تیمن و اقتداء بحديث نبی کریم نمود.
[دنا 1024/6؛ فهرستواره منزوی 587/7]
آغاز: برابر؛ انجام: و بعضی از رسائل مختصره خود را باخر این شرح ملحق سازم بجهت آنکه شاید عزیزی گویدم رحمت بر او باد که عزیزی محمود نام باعث کتابت این وجیزه شده بود لهذا مسمی برساله محمودیه شده است مناسب این شرح و متن.
خط: نستعلیق و شکسته، کاتب = مؤلف، بی تا؛ واقف: شمس الدين پرویزی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 461 برگ، 13 سطر، اندازه: 10×17سم [ف: 11 - 205]
آغاز: برابر؛ انجام: هر چند که حکم نبوت شامل همه است. و زیشان سید ما گشت سالار ** همو اول همو آخر در این کار
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (18-12پ)، اندازه: 21×13سم [ف: 8 - 200]
š.-e golšan-e rāz = mo×tasar-e š.-e golšan-e rāz
محمد باقر بن محمد حسین، ق13 قمری
mohammad bāqer ebn-e mohammad hoseyn (- 19c)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
شارح آن را به خواهش «مخدوم جلیل جمیل میرزا محمد حسن» که از وی خواسته بود «شرح گلشن راز را مختصر» کند، ساخته است. شرحی است بدون ذكر ابیات، جز یک بیت: «از نورش هر دو عالم گشت روشن ** ز فضلش خاک آدم گشت گلشن». در آغاز شرح این بیت می نویسد: «لازم است شرح نمودن به طریق اهل معرفت، خواه بگردد با مقصدش مطابق و یا نباشد مطلبش را موافق».
[دنا 1024/6؛ نسخه های منزوی 1248/2: همین نسخه؛ فهرستواره 583/7]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 484
آغاز: بسمله. دیباچه دیباج كلام حمد ملک علام است که از لفظ مشیت کاف و نون ... اما بعد، چون زبده ارباب همم و ... میرزا محمد حسن از بنده قاصر ابن محمد حسین محمد باقر خواهش فرمود که شرح گلشن راز را مختصر کنم؛ انجام: الهی ما را ابرار کن و حشر ما با فجار کن [چنین ). هذا آخر ما اردناه ...
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج زیتونی، 94گ، 11 سطر (11×6)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1 - 155]
š.-e golšan rāz=×ayr-or-rasā’el
عصار، محمد بن محمود، 1264؟ - 1356 ؟ قمری
“assār, mohammad ebn-e mahmūd (1848 - 1937)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
تاريخ تأليف: از دهه اول ربیع الثانی 1335 ق تا 1336ق
این کتاب شرحی است منظوم و روان. مطالب در عنوان «گلشن» و «شرح» ذکر شده است. پنداشته می شود که نام آن «خير الرسائل» باشد.
آغاز: الحمدلله باذل الوجود على الماهيات. [دنا 1024/6؛ فهرستواره منزوی 344/7]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11649
آغاز: برابر؛ انجام: ختامش مشک آمیز است و مسعود ** که آنرا خاتمه شد نام محمود.
بی کا، بی تا؛ مجدول، محشی از مؤلف و هم برخی به خط وی؛ واقف: سید کاظم عصار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن مشکی، 238 گ، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 11 - 206]
Š.-e golšan-e rāz
خراسانی سبزواری، محمد ابراهيم بن محمد على، - 1358 قمری
×orāsānī-ye sabzevārī «mohammad ebrāhīm mohammad ‘alī (- 1939)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
تاريخ تأليف: پنج شنبه 28 شعبان 1353ق [دنا 1024/6؛ الذریعه 267/14]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3351
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 148گ، 20 سطر (14×10)، اندازه: 22×16سم [ف: 11 - 2353]
š.-e golšan-e rāz
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
شرح مختصری است بر «گلشن راز» شیخ محمود شبستری. نام نگارنده در دیباچه نیامده است و می گوید: درویشی از اهل شهود التماس کرده. ویژگی آن این است که پیش از آغاز به گزارش 26 حقیقت را آورده و با کار مظفر الدین علی شیرازی رومی این جدایی را دارد که آنجا به نام سلطان بایزید است و در 28 حقیقت و به نوشته نفیسی از سبک انشاء پیدا است که از قرن و ق است.
آغاز: سپاس یکی را که غنچه حقیقت مقدسه اش در گلشن راز باحسن وجوه شکفته و وجه وجوب خود را در بزم شعور به پرده امکان نهفته، نظم: ای باغ ظهور از تو گلشن گشته ...
آغاز: برابر؛ انجام: و منطقه البروج از معدل النهار جدا می شود و زمین منکشف می گردد و حق تعالی بحسب تاثیر اوضاع فلکیه که بیشتر اقتضای آدم و اولاد او می گردد انشاء افراد انسان می کند سبحان ربک رب العزة عما يصفون مقدمه شرح را در بر دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ، 15 سطر، اندازه: 15×20سم [ف مخ - 3 - 1255]
آغاز: برابر؛ انجام: هر که خدا را می شناسد همه چیز را می شناسد و معرفت به شکر حقوق مرتبط است؛ غرض زین جمله آن بد تا ... رحمت بر او باد ** بنام خویش کردم ختم پایان الهی عاقبت محمود گردان
خط شکسته نستعلیق، کا: هاشم بن عبدالحسین، تا: 28 رجب 1281ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 96گ، 15 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2658]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: سید علی موسوی، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج آلبالویی مذهب، 102ص (1-102) [سنا: ف: 2 -11]
آغاز: برابر؛ انجام: الهی عاقبت محمود گردان.
خط: تحریری، بی کا، بی تا، کاغذ: ساغری سیاه، جلد: سمرقندی شکری، 159 گ، 16 سطر، اندازه: 17/5×10 سم [ف: 6 - 94]
š.-e golšan-e rāz
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
شرح مختصری است بر گلشن راز از شیخ محمود شبستری که مؤلف به درخواست درویشی نگاشته است. او در اول شرح عنوان نموده که مطلبی خلاف عقیده ناظم عنوان نکند و قبل از شروع به شرح مطالبی به عنوان مقدمه عنوان نموده است.
آغاز: ای خاک رهت قبله ارباب نیاز ** خرم زبهار عارضت گلشن راز ... اما بعد معروض رای ارباب اولو الالباب آنکه انسان کامل خلاصه اعیان و نقاوه اکوان ...
انجام: غرض زین جمله آن کز ما کند پاد ** عزیزی گویدم رحمت بر آن باد / بنام خویش کردم ختم پایان ** اللهی عاقبت
محمود گردان
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالحمید درویش کلارستاقی چالوسی، تا: 28 جمادی الاول 1244 قبا کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 55 گ (1پ- 55پ)، 15 و 17 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 228]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، بی کا، تا: ربيع الأول 1285ق، جلد: تیماج قهوه ای، 94گ، 14 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5- 2657]
š.-e golšan-e rāz
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
نامعلوم و ظاهرا غير همانند:
آغاز: ای درویش یعنی چنین می فرماید که شعرا وصف محبوب؛ انجام: ای درویش یعنی می گوید که ناچیز می شود. احمد گلچین معانی درباره این شرح می نویسد: «شرحی است بی سر و ته بسیار بد از درویشی بی اطلاع که حتی صاحب گلشن راز را هم به درستی نمی شناخته و بدون مطالعه هر چه به زبان قلمش جاری شده عنوان شرح به آن داده است ....»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 48گ، 11 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5سم [ف: 32 - 322]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام (میانه ص 1 و 2 افتاده)؛ قطع: بغلی [نشریه: 7- 185]
آغاز: بدان که تصوف تصفه کوتاه و گزیده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 250]
کوتاه و کوچک؛ بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سبز، 32ص (1-32)، اندازه: 18×13 سم [سنا: ف: 1- 198]
آغاز: و انتظام امور این عالم گرفتارست و بغیر از این عالم عالمی دیگر نمی بیند و نمیداند؛ انجام: الهی عاقبت محمود گردان و بحمدالله و المنة که این فقیر را تلویح حقایق و معارف و توضیح دقایق و لطایف آن مشتمل بر سوانح غیبی مبنی از تحقیق حقایق الهی و کونی مخصوص وقت و حال و شأن نشأه خاصه خود بی
استنباط از کتابی و استفاده از کلامی بیمن روحانیت شیخ و اشارت عليه درویشان و دولت قاهره سلطان زمان رفیق گشت و باتمام رسید ... مأمول از ناظران آنکه بتأملی کامل ... اسراریکه درین حديقه معارف مسطور شده ... اصلاح ارزانی فرمایند حسبنا الله و نعم الوكيل ... گمان می رود حديقة المعارف شجاع الدین کربالی باشد که بسال 867ق، به نام ابو المظفر سلطان جهانشاه ساخته است. در 5 برگ به آخر مانده آمده: «جهان امر و خلق اینجا یکی شد ** یکی بسیار و بسیار اندکی شد. کثرات که بعالم امر و خلق معروفست در وجود مطلق یک حقیقت اند و تعدد و تكثر بتكررات و تطورات آن واحد است»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1014ق؛ افتادگی: آغاز؛ 15-31 سطر (17×10/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 2 - 708]
آغاز: بنام آن که جان را فکرت آموخت. شرح: مراتب نزلات که مرتبه انسانی است باز همان نفس باز مرتبه انسان بسیر رجوعی که تمكين سيارات باز پس یعنی قیود کثرت را گذاشته بسیط اغبر باول رسیده مطلق گشت؛ انجام: شرح: چون هیچ نماند از ما آمد بر ما بنشست؛ نسخه: الهی عاقبت محمود گردان شرحی است متوسط و نسبتا جامع، در نسخه نامی شارح مذکور نیست، لیک اینقدر معلوم است که شارح از مریدان سید نور بخش و از مردمان نیمه دوم قرن 9 است؛ خط: نستعلیق، کا: شكر الله بن فتح الله ایموزی، تا: 20 صفر 1052ق؛ دارای یک سرلوح، مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ 165 گ، 15 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 4 - 191]
در آغاز نسخه مقدمه مانندی است (1-7) در معنی تصوف که گویا خود رساله دیگری باشد و انجامش افتاده است سپس شرح ابیات است به نثر نسخه از سه کلمه ای پیش از بیت «تعین هر یکی را کرده محبوس ** به جز ویت ز کلی کرده مأيوس» آغاز شده و در هشت بیت نرسیده به پایان چنین آمده: «از آن گلشن گرفتم شمه ای باز ** نهادم نام او را گلشن راز»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با امضاء لمحرره محمد رضا؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 55گ، 15 سطر (12×5)، اندازه: 20×10سم [سنا: ف: 2 - 166]
آغاز: بسمله. مقصود مبنی برین که شوری از شوق و غریوی از ذوق از عالم جان به دل رسید؛ انجام: ببین منقول از معقول حقایق ** مصفا کرده در عالم دقایق / بنام خویش کردم ختم و پایان ** الهی عاقبت محمود گردان شرحی است مختصر بر «گلشن راز» شیخ محمود شبستری. شارح در این شرح به اشعار برخی شاعران از جمله حکیم ناصر خسرو، مولانای روم، سعدی شیرازی، امیر خسرو دهلوی و کمال خجندی استشهاد کرده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛
افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 99گ، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [اهدائی رهبر: 5 - 119]
آغاز: از شرح گلشن بدانکه احدیت را به هر صورتی و تعینی از صور علمیه نسبتی خاص است؛ انجام: معرفت استدلالی نسبت با معرفت کشفی کالجهن است وليس الخبر كالمعاينة رسالهای مشتمل بر شرح چند بیت از گلشن راز از شیخ محمود شبستری می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، 3گ (6-4)، 29 سطر، اندازه: 22×10سم [ف: 28 - 319]
آغاز: محمديست عليه السلام سالار بمناسبت کاروان فرموده. الخ؛ انجام: صدق آن است که هر چه داری نمایی و اخلاصی که از غیر حق ... شعر، صدق و اخلاص است زادراه تو ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج آلبالویی، 237گ، 21 سطر (11/5×22)، اندازه: 29×21سم [ف: 2 - 479]
آغاز: به نام آن که جان را فکرت آموخت ... مراتب تنزلات انسانی رسالهای متوسط در شرح گلشن راز نوشته سعدالدین محمود شبستری و حل مشکلات و مبهمات آن که به نام سلطان بایزید بن سلطان مراد (886-918ق) نگاشته و در مقدمه آن بیست و شش فقره با عنوان «حقیقت - حقیقت» به جای دیباچه آورده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 150گ، 12 سطر، قطع: خشتی [ف: - 18]
آغاز: مشو محبوس ارکان طبائع اش یعنی مقید مشو کشاکش میلان نفس و هوا به مشتهيات فانيه طبيعيه شرح چند بیت است از گلشن راز محمود شبستری با نشانی «م» و «ش» (نشانه متن و شرح) و در عنوان این بخش با قلم قرمز آمده است: «قاعدة في الفكر في الآفاق» و نیز بیتی از گلشن راز (گویا بخشی از مفاتیح الاعجاز است)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سبز، 1گ (152ر-153 پ)، 17 سطر، اندازه: 14×21/5 سم [نشریه: 13 - 117]
آغاز: بسمله بنام آن که جان را فکرت آموخت فكرت سیر معنویست از ظاهر بباطن و از صورت بمعنی، چراغ دل بنور جان برافروخت، نور جان روح مدرک معانیست شارح شناخته نشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266ق؛ کاغذ: فرنگی زرد، جلد: تیماج قهوه ای، 80گ (115-194)، 19 سطر (12×19/5)، اندازه: 25×16سم [ف: 3 - 846]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266ق [الفبائی: - 358]
بخشی از آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: بین سال های 1271 تا 1290ق، جلد: تیماج روغنی مذهب، 7گ (34-40ر)، اندازه: 21×16سم [حوزه و موزه عبدالعظیم: ف: - 140]
آغاز: و سرعت تجدد فیض رحمانی به نوعی است که ادراک رفتن و آمدن آن نمی توان کرد بلکه آمدنش عین رفتن است و رفتنش عین آمدن وفي الحقيقة ... صورت از بی صورتی آمد برون؛ انجام: لیكن این جمله خاصه احد است ** مظهرش عقد رتبت عدد است. مراتب موجودات امكانيه ... اگر مخلوق نباشد خالقيت خالق در ظهور نباشد و اگر چه جرم مجرم نباشد احکام عفو شرح مفصلی است بر گلشن راز از شبستری، این شرح به نظم و نثر برگزار شده؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 81گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 5 - 2658]
آغاز: وثمان مأة ابتداء بتسوید بیاض بالهام مبدأ فياض نموده شد به شرط آن که از تکلف در عبارت و تصلف در اشارت معرض باشد و در اثناء شرح هربیت؛ انجام: ثالث که زوال تقید به ضدین ظاهر و باطن است عبارت از این مقام است و تو که انسانی آن واحدی که بعد از تحقیق به بقاء الله از مقام احدیت در مراتب اسماء و صفات تنزل نموده شرح متوسط فلسفی، عرفانی است، شارح از اشعار و نظم به بسیاری استفاده می کند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 107گ، 23 سطر، اندازه: 22×18سم [ف مخ - 3 - 1255]
آغاز: بسمله، تیما و تبر کا بذكره و الصلوه على حبيبه و نبيه محمد ص و آله؛ انجام: در سیر و سلوک و ریاضت خدمت مشغول شدند از معلومات ایشان حظی و نصیبی ندارند.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 358]
آغاز: مقصود مبنی بر این که شوری از شوق و غریوی از ذوق از عالم جان بدل رسید که در فواید کلام و کلمات اولیاء الله بطريق استفاده نظر و ... چون تعین تعلقات کردم گلشن راز دلپذیر آمد ... شیخ فواید ملاحظه کرده گفت این بنام آنکه جان را فکرت آموخت ** چراغ دل زنور جان بر افروخت؛ یعنی این کتاب در تبیین و توضیح ذات و صفات و اسماء حق است؛ انجام: یکی را علم ظاهر بود حاصل ** نشانی داد از خشکی و ساحل؛ آنها که حامل علم ظاهرند خبر می دهند از خشکی ساحل که آن عبارت از صحت الفاظ و کلمات است شرحی است مختصر و عمیق بر «گلشن راز» شیخ محمود شبستری در این شرح به اشعار، سعدی، ناصر خسرو، مولانای روم، امیر خسرو استشهاد شده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز
و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 6گ (61پ -67پ)، مختلف السطر (5/5×16)، اندازه: 19×9 سم [ف: 2 - 273]
نسخه اصل: بادلیان 250 اليوت (12×1)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب؛ 16گ (119-135)، 15 سطر [فيلم ها ف: 1- 546]
نسخه اصل: بادلیان 250 اليوت (1242)؛ بی کا، بی تا، 70گ (206-136) [فيلم ها ف: 1 - 546]
نسخه اصل: بادلیان 74 وینفیلد (ش 2692) (فهرست 51/3)؛ بی کا، بی تا [فیلم ها ف: 1- 566 و 743]
نسخه اصل: بادلیان 74 وینفیلد (ش 2692)؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 1 - 566 و 743]
آمیخته با شروح دیگر؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا، خریداری از امرالله صفری [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از علی نجف آبادی فرهانی [رایانه]
آغاز: مقصود مبنی برین که شوری از شوق و غریوی از ذوق عالم جان بدل رسید؛ انجام: بنام خویش کردم ختم و پایان ** الهی عاقبت محمود گردان شرحی است بر دیوان «گلشن راز» از محمود شبستری؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ تملکی به تاریخ 1342ش و نوشته ای در 1343ش؛ جلد: تیماج مشکی، 99گ، 16 سطر، اندازه: 19×12سم [مؤيد: 3- 298]
آغاز: ارباب قلوب است فرموده که مقام دلگشای آن حضرت جمع جمع است؛ انجام: بنه از کف عصای گفت و شنود ... رساله ای است ناقص به نظم و نثر در طریق حقایق معارف، در ادامه متن از: امیر سید حسینی، شیخ شهاب الدین سهروردی، امین الدین شیخ محمود، نزهة الأرواح، زاد المسافرین، کنز الرموز یاد شده، و در نظم کتاب چنین آمده: «گذشته هفت و ده از هفتصد سال ** ز هجرت ناگهان در ماه شوال»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی، 8گ، 14سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1 - 50]
شرحی است به نظم آمیخته به نثر در عرفان، شارح بدنبال چند بيت شعر توضیح و مقصود خود را بیان کرده است، و آغاز آن با نسخه فهرستواره کتاب های فارسی 588/7 یکسان است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: چرم قهوه ای، 6گ (1ر-6ر)، 12سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 2 - 324]
آغاز: و بدایت نور روز وحدت واقع است، شعر هست انسان برزخ نور و ظلم به مطلع الفجرش از این گفتندیم؛ انجام: و اگر چه در صورت کفر نماید ولی در حقیقت عين كمال اسلام است و این کافری غایت مسلمانی است. شرحی است متوسط بر «گلشن راز»، در این شرح بیتی از اصل آورده و شرح می شود و در پایان شرح هر بیت، نظمی در یک یا چند شعر می آید، و در حقیقت شرحی است به نثر و نظم؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح؛ جلد: مقوایی، 374گ، 17 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 4 - 178]
بی کا، بی تا، خریداری از سهیلا چاره دار [رایانه]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 147گ، اندازه: 14/9×10/1 سم [رایانه]
آغاز: بسمله بنام آنکه جان را فکرت آموخت ... مراد از این سخن که نفوس كثرات منقش بر لوح عدمند نه اینست که عدم ظرف؛ انجام: از ره طبع آزمائی چند بیتی گفته شد .. تمنا هیچ نیست.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 17ص (10-26)، اندازه: 20×9/5 سم [ف: 32 - 121]
š.-e golšan-e rāz (m×.)
وابسته به: گلشن راز = گلشن الاسرار = گلشن محمودی؛ شبستری، محمود بن عبدالكریم (687- 720)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2016/14- ف
نسخه اصل: آغاز و انجام چند نسخه از کتابخانه های یوگسلاوی بی کا، بیتا (فیلم ها ف: 1 - 636]
Š.-e gowhar-e morād
اردکانی، احمد بن محمد ابراهیم، 1175-1238؟ قمری
ārdakānī, ahmad ebn-e mohammad ebrāhīm (1762 1823)
وابسته به: گوهر مراد، لاهیجی، عبدالرزاق بن على (-1071)
رساله مختصری است در شرح عبارتی از کتاب گوهر مراد؛ شارح انگیزه تألیف این شرح را در مقدمه چنین آورده: «عبارتی در آن کتاب است که منافی قواعد اهل ایمان بلکه آثار کفر قائل و معتقدش از آن نمایان است». از این رو به شرح آن عبارت پرداخته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:12899
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... و بعد چنین گوید ... که روزی در مجلس جالس سریر فرماندهی و عظمت و رافع لوای شوکت معدلت ... در اثنای محاورات سخن کشیده شد بذکر کتاب گوهر مراد، انجام و برای این بیان تفصیلی از این اوضح است که ذکر آن منافی است با مضمون افتقية دینی و دین آبائی پس اولی آن است که کلام را ختم نمائیم و الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على محمد و آله الطاهرين الطيبين المعصومين، قد تم شرح عبارتی از گوهر مراد؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1299ق؛ محشى؛ بعد از برگ آغازین افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 8 گ، 12 سطر (5/5×10)، اندازه: 18/5×11 سم [ف: 32 - 707]
شرح گیپائی- شرح الكافية
š.-ul-l'āl-il-muntazama
سبزواری، هادي بن مهدی، 1212 - 1289 قمری
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
وابسته به: اللالی المنتظمة سبزواری، هادی بن مهدی (1212 -1289)
تاریخ تأليف: 1260ق
شرح مزجی متوسطی است بر کتاب «اللالی المنتظمة» که مرحوم سبزواری آن را در در 391 بیت در قواعد کلی علم منطق به نظم کشیده و سپس به نثر شرح کرده است.
آغاز: بسمله نحمد من علمنا البيانا اقتباس من القرآن العظيم خلق الانسان علمه البيان ...
انجام: و هو وجوب كله و فعلية كله الذي لا بعض له قد تمت الرسالة.
چاپ: این کتاب مکرر چاپ شده؛ ایران، سنگی، 1298، وزیری بزرگ، 122ص
[الذریعه 500/1 و 54/23 ؛ دنا 1027/6 (4 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح اللئالی المنتظمة؛ خبوشانی، عبدالکریم بن رضا (13)
2- شرح شرح اللآلي المنتظمة؛ حسینی همدانی، محمد بن موسی (1349)
آغاز: برابر؛ انجام: و الى هذا اشار المعلم الثاني بقوله ينال الكل ... المتقدم على الاطلاق ...
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 13؛ افتادگی: وسط و انجام؛ محشي از محمد باقر و غیره؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا رویه گالینگور، 83گ، 14 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 24 - 225]
خط: نسخ، كا: سید مظفر بن شاه صاحب الجاسبی، تا: 22 شوال 1297ق؛ اهدایی: احمد مسلمان یزدی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش پلاستیک، 192گ، 18 سطر (19×14)، اندازه: 22×16سم [ف: 4- 1373]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 103گ، 12 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 179]
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید علی بن میرزا حسین، تا: ربيع الثانی 1305ق؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 69گ، 17 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 5- 313]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبد الحكيم، تا: پنج شنبه 10 آخر ربیع الاول 1305ق؛ جلد: تیماج خرمایی، 102 گ، 12 سطر، اندازه: 18×11سم [اوراق عتیق: 2 – 377]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن زین الدین جنابادی، تا: جمعه 17 رمضان 1313ق؛ متن در حاشیه نگاشته شده؛ مهر: «ابوطالب بن عبدالکریم» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 121گ (1پ -121پ)، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [محدث ارموی مخ: 2 - 866]
آغاز: نحمد من علمنا البيانا ** و قارن الكتاب و الميزانا / لفركنا بدائعا قد انتجا ** و عقلنا بنوره قد اججأ؛ انجام: أن نسبة ذي صرفة المغايرة ** كما ابحاديتها المصادرة
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 1320ق، جلد: مقوایی، 20گ (1پ- 21ر)، 4 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 4 - 328]
شرح «لا اله الا الله»- شرح كلمة التوحيد
شرح «لا اله الا الله» / عرفان و تصوف / اردو
Š.-e lā elāh-a ella-1-lāh
توضیحی است مختصر درباره کلمه توحيد «لا اله الا الله» و اثبات صفات الهی
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15451/2
آغاز: لا اله نهين کوی معبود بر حق ال الله مگر الله تعالی یعنی اله باطله عبادت لینی کی لایق نهین؛ انجام: تواپنی فضل و کرم سو
بخش بحرمة النبي الكريم انک غفور رحيم.
خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: 7 ذیقعده 1212ق، جا: اله آباد (در هند)؛ جلد: چرم قهوه ای، 3گ (139ر-141ر)، 15 سطر، اندازه: 24/3×15/5 سم [ف: 43 - 98]
š.-u lā ilāh-a illa-1-lāh muḥammad rasūl-ul-lāh
مشهد: الهیات، شماره نسخه: 686/16
كا: محمد تقی دزفولی، تا: 9 شعبان 1259ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 7ص، اندازه: 19/5 × 29/5 سم [ف: 1- 517]
š.-e «lā havl-a va la qovvat-a ellā be-1-lāh»> = š.-e havqala
کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم، 1225 - 1288 قمری
kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
تاريخ تأليف: 12 جمادی الاول 1280ق
رساله ای کوتاه در شرح و تفسير «الاحول وقوة الا بالله العلى العظیم» که به درخواست برخی دوستانش و مطابق با موازین و مذاق شیخیه نوشته شده است. عناوینش عبارتند از: معنی ظاهری حوقله، معنی باطنی حوقله، در تأويل حوقله، در باطن تأويل حوقله، در باطن باطن حوقله.
آغاز: الحمدلله و سلام على آل الله و اللعنة الدائمة على اعداء لله چنین گوید بنده اثیم جانی ... که سؤال کرد یکی از برادران لازم الاطاعة اینجانب را از شرح لاحول ولاقوة الا بالله که بزبان فارسی بنویسم
چاپ: چاپ اول ج 1290/1؛ چاپ دوم در مجمع الرسائل 1348
[فهرستواره منزوی 590/7؛ فهرست کتب مشایخ 312/2]
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1293ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 27گ (1-28)، اندازه: 18×12 سم [ف: 4 - 1277]
خط: نسخ، بی کا، تا: 12 ذیقعده 1294ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 22 سطر [ف: 11 - 353]
آغاز: برابر؛ انجام: و محض عبارات می بینند و از عمارات غافلند و غافل مباش که گنج در ویرانه پنهان است و زیاده از این مرا بیانی در این مقام نیست و صلى الله على محمد و آله الطاهرین و رهطه المخلصين و لعنة الله على اعدائهم اجمعين
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: اواخر شوال 1294ق؛ 29گ، 19 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف مخ - 3 - 1188]
š.-e lāmīyya
قراچه داغی، میرزا احمد
qarāče dāqī, mīrzā ahmad
شرحی است بر قصیده لاميه فارسی مهدی آتشی در ستایش فریدون میرزای والی با وصف نسیم و بهار و در آن از منشآت آخوند ملا محمد و اشعار شعرا و خود شارح آمده است و بسیار شیوا است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3099/1
آغاز: رب يسر. هو الله تعالی. بسمله. قربانت شوم. چندیست که کمر در ره خدمت بسته ام و در شاهراه زحمت نشسته. قصيده: شمال است این یا نسیمی معلل ** مجرد نسیمی چو معلول اول؛ انجام: آنچه عالی است تر اسافل درویشانست. قصیده: به بازو بندند بهر تبرک **ز نامش ملائک همه حرز و هیکل
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 31گ (131-1)، 16 سطر (14/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 11 - 2050]
š.-u lāmīyyat-il-afrāl
ابن مالک، محمد بن محمد، - 686؟ قمری
ebn-e mālek, mohammad ebn-e mohammad (- 1288)
وابسته به: لامية الأفعال = المفتاح بابنية الأفعال؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (600-672) شرح بدرالدین محمد بن محمد بن عبدالله بن مالک بن ناظم نحوی است بر قصیده پدر خود محمد بن عبدالله بن مالك که در اوزان افعال سروده است. شرح مختصری است با عناوین «ص -س» در صرف بناهای افعال که در چهار «باب» به شرح ذیل به نظم در آمده: 1. بنای افعال مجرد و صرف آنها؛ 2. بنای افعال مزید؛ 3. اسماء فاعل و مفعول؛ 4. بنای مصادر.
آغاز: قال رحمة الله هذه اوراق تشتمل على قصيدة والدي رحمه الله تعالى في ابنية الافعال و ما يتصل بها و على ذكر ما يحتاج اليه من الأمثلة و ايضاح ما استبهم و تفسير الغريب. ص. الحمد الله لا ابغی به بدلا ** حمدا يبلغ من رضوانه الأملا / ثم الصلوة على خير الورى و على ** ساداتنا آله و صحبه الفضلا ... ش. الفعل المجرد و من الزوايد على ضربين ثلاثی و رباعی و ما ليس مفرغا ببنایه ... انجام: ص. و قد وفيت بما قدر مت منتهيا. و الحمدالله اذا ... کملا ثم الصلوة و ... سترا جميلا على الزلات مشتملالي منعيا اكون به
مستبشرا آمنا باسرا وجدا بسر وجهه بسورة عبس. قد تم شرح ابنية الأفعال.
انجام: ثم الصلوة و تسليم يقارنها ** على الرسول الكريم الخاتم الرسلا ... و آله والصحابة الكرام و من ... المكرملات تلا و أسال الله من اثواب رحمته ... لى سعيا ... بسر وجهه بسورا ... ثم شرح ابنيه الأفعال ...
[دنا 1027/6 ؛ کشف الظنون ج 234:2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور عنابی، 14گ (1پ -14ر)، 21 سطر، اندازه: 11/5 × 22/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زیتونی، 14گ (1پ -14ر)، 21 سطر، اندازه: 11/5 × 22/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 274]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملک: سعید بن علی حسن بحرانی؛ یادداشتی از سپهر مورخ 1291 نوشته شده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج نیلی، 58ص، 14 سطر، اندازه: 13×16/5 سم [ف: 10 - 276]
آغاز: اسكنه الله فسيح جنانه، هذه اوراق تشتمل على قصيدة والدي رحمه الله تعالى في ابنية الافعال و ما يتصل بها و على ذكر ما يحتاج اليه من الامثله ... الحمدلله لا ابغی به بدلا ** حمدا بلغ من رضوانه الأملا، انجام: كملت القصيدة و شرحها و الحمدلله مبدی جميع النعم و الاحسان و صلی الله على خاتم الانبياء و سید الاصفياء محمد و اله و أصحابه صلوة دائمة الى ... در فهرست با عنوان «شرح قصيدة في الصرف» و ناشناس آمده و با توجه به توضیح آن باید شرح ابن مالک، محمد بن محمد بر الامية پدرش باشد؛ خط: نسخ خوش، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با امضای ه... کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 45گ، 11 سطر (6/5× 13/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 18 - 253]
š.-u lāmīyyat-il-afʻāl
برماوی، محمد بن عبدالدائم، 763 - 830 قمری
bermāvī, mohammad ebn-e 'abd-od-dāem (1362-1427)
وابسته به: لامية الافعال = المفتاح بابنية الأفعال؛ ابن مالک، محمد بن عبد الله (600-672)
این شرح در آغاز از ابو عبدالله محمد بن ابن يحيی بجائی (743ق) و در پایان از شمس الدين ابو عبدالله محمد بن عبدالدائم برماوی شافعی (زرکلی 913/3) دانسته شده است زیرا در آغاز باب «المفعل و المفعلة و معانيهما» آمده: «قال كاتبه عفي الله وجدت مكتوبا في الأصل الذي نسخت منه على هذا الموضع مانصه: هنا انتهى ما وجد من شرح البجائي على لامية الأفعال و اعتاد الطلبة تكمیله اما بكلام ابن عباس او بكلام البرماوی کماهنا، و الصواب ترک التكميل و الاقتصار على ما وجد من كلام الشيخ لما لا يخفى و الله اعلم». پس بجائی پیش از این باب را نوشته است و شرح خود این باب از برماوی می باشد. (دانش پژوه)
تهران؛ حقوق؛ شماره نسخه: 356/1- ج
آغاز: بسمله. و صلى الله على سيدنا محمد و على آله و صحبه و سلم قال الشيخ الإمام العلامة ابو عبدالله محمد بن الشيخ الفقيه الشهير بابن ابی یحیی البجائی رحمه الله تعالی و رضي عنه قال ابن مالك: الحمدلله لا ابغی به بدلا ** حمدا يبلغ من رضوانه الاملا؛ قوله «الحمدالله» الخ، الحمد هو الثناء باللسان على الجميل من الفضائل كالعلم و الشجاعة و غيرهما من الصفات الحميدة؛ انجام: كذلك مستبشر امنا بمحمد ... و الحمدلله اولا و آخرا و باطنا و ظاهرا و سر او علانية على نعمه على كل حال. قد انتهى شرح باب المفعل و المفعلة و معانيهما إلى آخر لامية الأفعال من شرح الامام العلامة شمس الدين محمد بن عبد الدائم البرماوي الشافعي رحمه الله تعالی و نفعنا به و صلى الله على سيدنا محمد و سلم
خط: نستعليق ترک، كا: عثمان بن عبدالله بن جامع سلفی، تا: 24 شوال 1179ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 86گ (1پ- 37پ)، 25 سطر (16×10)، اندازه: 23×16/5 سم [ف: - 382]
Š.-u lāmīyyat-il-af'āl
بحرق، محمد بن عمر، 869 - 930 قمری
bahraq, mohammad ebn-e omar (1465 - 1524)
وابسته به: لامية الأفعال = المفتاح بابنية الأفعال؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (600-672)
شرحی است مزجی بر لامية الأفعال ابن مالك نحوی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16255/1
آغاز: بسمله، صلى الله على سيدنا ... الحمدلله الحميد المجید المبدى المعيد الفعال لما يريد حمدا يوافي نعمه؛ انجام: أن يحقق له ما رجاه و أن يومنه مما يخشاه بمنه و ایانا و جميع المسلمين آمین تم
خط: نسخ، كا: سليمان بن حسین بن موسی فراوی (بلدة) مالکی (مذهبة)، تا: جمعه 16 جمادی الثانی 1174ق؛ محشی؛ تملک: على بن محمد طاهر؛ جلد: چرم قهوه ای، 45ص (2-46)، 13 و 20 و
22 سطر، اندازه: 23/3×17/5 سم [ف: 45 - 113]
شرح لامية العجم- الغيث الذي انسجم في شرح اللامية العجم
š.-ul-lubāb
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 24561
آغاز و اذا حذف فيها جاء الليس فحذف الياء النحو؛ انجام: فالقول المضارع على الواقع ... كان الموصوف ... و قد فعل مضارع
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
š.-u lubāb-il-aʻrāb
ظاهرا شرح بر «اللباب في علم الاعراب» تاج الدين اسفراینی (684ق) است.
ناشناس:
آغاز و النفقة بوزن الهمزة مثلها تقول نفق اليربوع و نافق أى أخذ في نافقائه و منه اشتقاق المنافق في الدين؛ انجام: فالأول يجب اتصاله عند سيبويه و غیر سیبویه يجوز الاتصال و الانفصال نحو اعطاکه زید ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 138 گ، 26 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 2 - 331]
آغاز: بسملة. الحمدلله رب العالمين، و العاقبة للمتقين ... قال الاستاذ المحقق و الإمام المدقق، تاج الملة و الدین، شرف الإسلام و المسلمین، محمد بن محمد بن أحمد الاسفراینی رحمه الله شرح مزجی شامل مقدمه و چهار فصل؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 233 گ، 25 سطر (17/5×8/5)، قطع: مصری [تراثنا: س ش 2 - 93]
.-ul-lubab fi usul-il-hisab = .-u manzumat-i bahraq fi usul-il-hisab
بحرق، محمد بن عمر، 869 - 930 قمری
bahraq, mohammad ebn-e ‘omar (1465 - 1524)
شرحی است با عناوین «ص، ش» بر منظومه خود مؤلف در اصول علم حساب. نام این منظومه در «فهرس مخطوطات مكتبة الأوقاف المركزية في السليمانية» (369/4) «اللباب في اصول الحساب» آمده است. این شرح در یک «مقدمه»، دو «باب» و «خاتمه» نگاشته شده: مقدمه: في معرفة اسماء العدد و مراتبه؛ باب 1. الضرب؛ باب 2. القسمة؛ خاتمة: في وجوه في الاختصار و صحة العمل بالاختبار. یک نسخه از این شرح به عنوان «شرح منظومة بحرق في الحساب» در «فهرس مخطوطات كلية الآداب في جامعة بغداد، المصورات» (210/1) آمده است.
[معجم المؤلفين 89/11؛ شذرات الذهب 218/8؛ هدية العارفین 230/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15782/3
آغاز: الحمدالله القديم الابدي ** حمدا يجل عن انتهاء العدد. و اكمل الصلوة و التسليم؛ على النبي المصطفى الكريم ... اعلم ان طالب علم الفرائض لا يستغني عما لابد منه في علم الحساب و قد جعلت هذه المنظومة مقصورة على مهماته فرتبتها على مقدمة و بابين و خاتمة؛ انجام: و قد وفت منظومی و الحمدلله ربی اولا و بعد، [ش] و هذا في معرفة الكسور ... و هما اذا بقي منه ستة او ثلث الا ثلث فقط و الله اعلم و الحمد الله رب العالمين ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، 8گ (10-17)، 19- 20 سطر، اندازه: 15×9 سم [ف: 40 - 132]
š.-ul-lubāb fī ‘ilm-il-i'rāb
سیرافی فالی، محمد بن مسعود، - 721 قمری
sīrāfī fālī «mohammad ebn-e mas ūd (- 1322)
وابسته به: اللباب في علم الاعراب؛ تاج الدين اسفراینی، محمد بن محمد (-684)
تاریخ تأليف: پنج شنبه 14 ربیع الاول 712ق؛ محل تألیف: شیراز
«اللباب» کتابی مختصر ولی مهم در علم نحو که در یک «مقدمه) و چهار «قسم» سامان یافته و این شرح مزجی بیشتر نظر به مشکلات کتاب لباب دارد و نقل اقوال دانشمندان نحو را بسیار می کند.
آغاز: الحمدلله الذي هدانا الى معرفة اعجاز القرآن و نصب لنا دليلا عليها و هو علم المعانی و البيان و الهمنا ما هو ذريعة اليه من علم النحو ...
انجام: قال المصنف في آخر الكتاب و اذ قد وفينا بما وعدنا من توفير الاقسام الاربعة حقها فلنختم الكتاب ...
[کشف الظنون 1543/2؛ دنا 1028/6 -1029 (42 نسخه)؛ الاعلام زرکلی 96/7؛ هديه العارفين 142/2]
خط: نسخ، كا: نصر الله بن داود بن محمود، تا جمعه 1 رجب 754ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 262گ، 19 سطر (12/5×9)، اندازه: 14×20سم [ف: 17 - 385]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبدالله بن خلیل بن احمد سروی، تان جمعه 23 رمضان 764ق، واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 240گ، 19 سطر، اندازه: 18/5×15 سم [ف: 12 - 227]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: یکشنبه 24 محرم 764ق؛ محشی؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 182گ، 27 سطر (12×19/5)، اندازه: 26×17سم [ف: 12 - 229]
خط: نسخ نازیبا، كا: محمود ..، تا: 779ق؛ محشی؛ تملک: نجم الدین بن سید عبدالله حسینی و مهر و علامات و بالنجم هم يهتدون» (شش گوشه)، محمد موسوی جزائری با مهر «محمد جواد الحسینی سنه 1150» (مربع)؛ مهر: «نجم الدین الحسینی ...» (شش گوشه)؛ جلد: مقوایی، 215گ، 29 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 2 - 175]
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 20 ربیع الاول 786ق [مختصر ف: 507]
خط: نسخ، كا: برهان بن نصير حافظ، تا: رمضان 799ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «حم، ابن السراج، في» با بلاغ قرائت و مقابلت؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 224 گ، 23 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 17 - 47]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ تملك: على بن اسمعیل تاریخ 1243، حسین بن على عماری در 1994 در مکه؛ مهر: «حسن بن حسين الموسوی» در شوال 1229؛ واقف: حسن بن حسين موسوی، 23 شوال 1229؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، 220گ [ف: 11 - 276]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1455
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 282]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کم نقطه، بی کا، تا: قرن 18 محشى؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 175 گ، 30 سطر، اندازه: 23×15/5 سم [ف: 12 - 229]
آغاز: اما موصولة او مصدرية فعلى الأول معناه احمد الله على النعم؛ انجام: برابر
خطبه و دیباچه را فاقد است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 68 افتادگی: آغاز؛ واقف: فاضل خان، 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 219گ، 25 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 12 - 230]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: آغاز؛ برگ آخر نوشته عبدالله بن خليفة جواردی؛ محشی؛ تملك: احمد بحرانی نجفی پسر حاج محمد بن حاج عبدالله، عبدالله ابن راشد بحرانی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 244گ، 23 سطر (19×12)، اندازه: 17×27سم [ف: 16 - 359]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 [مختصر ف: - 507]
آغاز: برابر؛ انجام: و آله الطاهرین و صحبه المنتخبين و قد اتفق الفراغ من املايه يوم الخميس الرابع من ربيع الاول سنة و عشرین و ثمانماية. تم تنميق هذا الكتاب بعون الملک الوهاب على يد العبد الراجي الى رحمة ربه جعفر رسامه (خوانده نشد) على. اللهم اغفرلی و جميع المؤمنين و المؤمنات برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نستعلیق کهن، کا: جعفر رسامه، تا: قرن 19 یادداشت هدایت بن لسان الملک در رجب 1283؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 231گ، 27 سطر (10/5 ×20)، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 13-257]
آغاز: بسمله الحمدلله على ما تناسقت من كعوب ایادیه؛ انجام: برابر
این نسخه شروع می کند بدون مقدمه از ابتدای متن؛ خط: نستعلیق مخلوط به نسخ و کم اعجام، بی کا، تا: اواخر قرن 8 و اوایل قرن 9؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن زرشکی، 170 گ، 26 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 12 - 231]
آغاز: وان حذف فيهما جاء الليس محذوف الياء المتحركة که من اسم فاعل متيم دون تصغير مهوم لان التصغير قد حذف منه حرف؛ انجام: فالقول المضارع على الواقع ... و الصفة فله ذكر اسم فاعلا اذا كان الموصوف بكرة عوجاء رجل ضارب و قد يكون فعلا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام (4 یا 5 برگ از مقدمه و بخشهایی از انجام افتادگی دارد)؛ محشی با نشانی های «ه» و «جامی» (بیشتر یادداشت ها از جامی است)، ركابه دار؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 139گ، 34-29 سطر، اندازه: 17×27سم [اهدائی رهبر: 10 - 274]
آغاز: برابر، انجام: مصلحين لما عثر عليه من الخلل داعين لمن املأه بالغفران و حسبنا الله و عليه التكلان و الحمدلله. و الصلوة و السلام على من لانبي من بعده محمد و آله الطاهرين ... و الله اعلم
خط: تعليق، بی کا، تا: غره شعبان 804ق؛ محشی با علامات: جامی، رضی، رکن، ه صحاج، سید، ه س، شرح کشاف مولانا سعد الدين، «غجدوانی»؛ تملک: فرهاد میرزا معتمد الدوله مورخ رجب 1305ق، محمد تقی بن محمد باقر الحسینی مورخ صفر 1105ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 201گ،
29 سطر، اندازه: 27/5×17/5 سم [ف: 24/2 - 105]
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمود بن ابراهيم بن بندار مشهدی، تا: 5 شعبان 831ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 233 گ، 25 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 25 - 259]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 5 رجب 834ق؛ مصحح، محشی، یادداشتی درباره نسخه و شروح مختلف لباب به خط محمد على روضاتی با رمز «مع ر»؛ جلد: تیماج سبز، 253گ، 25سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 28 - 155]
آغاز: برابر؛ انجام: الاسم و وجود عوامل الجزم في الفعل، فقوله لهذا يشتمل الأمرين يستلزمان اختصاص الجر بالاسم و الجزم.
خط: نسخ، كا: حاجی محمد بن احمد جامی، تا: پنج شنبه 14 محرم 137ق، جا: هرات؛ جلد: تیماج سرخ، 324 گ، 21 سطر، اندازه: 15×22سم [ف: 25 - 32]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدالله تعالی حق حمده و الصلاة و السلام على من لا نبي من بعده محمد و آله الطيبين و أصحابه المنتجبين
خط: نستعلیق، كا: اویس بن ما يفر ؟ بن محمد، تا: دوشنبه 24 رمضان 148ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: سالم بن حسام الدين جزائری، حبیب الله بن محمد مرتضی حسینی فراهانی؛ جلد: تیماج نیلی، 305گ، 19 سطر، اندازه: 18×26/5 سم [ف: 2 - 137]
آغاز: برابر؛ انجام: فقوله بهذا يشمل الأمرين المذكورين اللذين يستلزمان اختصاص الجر بالاسم و الجزم بالفعل و الله اعلم ... و مصلين على نبيه محمد و آله الطاهرين و حسبنا الله و نعم الوكيل
جلد اول؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 852ق؛ محشی؛ کاغذ: سمر قندی، جلد: تیماج سرخ، 115گ، 31 سطر (22×13)، اندازه: 27×18سم [ف: 11 – 195]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ اندازه: 26×16/5 سم [نسخه پژوهی: 3 -115]
آغاز: برابر؛ انجام: و بذلک الاعتبار كان جنسا لاباعتبار خصوص مورده في الآية الا ان يقصد الانواع. نیمه اول کتاب فقط؛ خط: نسخ تعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 107گ، 31 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 12 - 230]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10، کامل شده در قرن 11 [ف: 3 - 94]
آغاز: برابر؛ انجام: على الخطا و الزلل مصلحين لما عثروا عليه من الخلل داعين لمن أملاه بالغفران و حسبنا الله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 206گ، 26 سطر [ف: 1- 164]
خط: نسخ، بی کا، تا قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 275گ، 21 سطر، اندازه: 26×15سم [ف: 3 - 124]
آغاز: ... مستقل بدون اعتبار افراد المعنی فجعل المفرد صفة للفظ اولی من جعله صفة للمعنى فان قلت ... و هي اسم آن دل على معنى في نفسه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن احمد بن سرو الطباخ، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 218گ، 25 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 5 - 2485]
آغاز: برابر؛ انجام: علينا فوائد غيره و قد اتفق ... آمین یا رب العالمين و آخر دعواهم
خط: نستعلیق، كا: صالح بن ابراهیم بن حسین بحرانی، تا: 1056ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 270 گ، 22 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 12 - 231]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد مؤمن شهر کی، تا: جمعه سلخ محرم 1057ق؛ محشی؛ واقف: درة السلطنه ملک زاده کوثر، آبان 1326؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا روکش پارچه، 178 گ، 24 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 12 - 229]
آغاز: بسمله حمدله قال الاستاد ... محمد بن محمد بن احمد اسفراینی احمدالله الحمد هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1059ق؛ جلد: تیماج سرخ، 151گ، 20 سطر، اندازه: 22×12سم [اوراق عتیق: 1 - 98]
خط: نسخ، كا: صالح بن محمد بن احمد منصور، تا: ذیقعده 1071ق، جا: شیر از مدرسه منصوریه؛ مصحح، محشی از «دوانی»؛ اندازه: 14× 26/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
آغاز: ... بن احمد بن سيف الاسفرایینی المعروف بالفاضل تغمده الله برضوانه احمد الله على ما تناسقت من كعوب آبادیه؛ انجام: و الحمد الله تعالی حق حمده و الصلاة و السلام على من لا نبي بعده محمد و آله الطاهرین و صحبه المنتخبين
خط: نسخ، كا: حسین بن حمدان جوازری، تا: 1076ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 191گ، 27 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 2 - 249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ نسخه قدیمی؛ چند برگ اول و آخر و اواسط نونویس و به تاریخ 4 محرم 1128 تکمیل شده؛ جلد: پارچه قرمز، 230 گ، 26 سطر، اندازه: 12×21/5سم [ف: 5- 2484]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ به دو خط؛ کاغذ: بغدادی با استانبولی، جلد: تیماج مشکی، 227 گ، 22 سطر (10×17)، اندازه: 23×17سم [ف: 17 - 508]
آغاز: بسمله ... قال الأستاذ ... محمد بن محمد احمد الاسفراینی الحمد لله الحمد هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم
کامل؛ خط: نسخ، كا: سید مهدی، تا: 1265ق؛ توضیح: نسخه فاقد مؤلف ولی با آغاز شرح سیرافی مطابق بود؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی با تیماج مشکی، 250گ، 22سطر (16×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 1096]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 795]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: زاغی حنایی، جلد: تیماج سبز، 252 گ، 25 سطر (14×8)، اندازه: 21/5×13سم [فهرست روضاتی: - 89]
آغاز: قال الأستاذ ... بسمله «احمد» الحمد هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم قال الامام فخر الدين الرازي قد يمدح اللؤلؤ بحين شكله و لطافة خلقته؛ انجام: بل قد يحذف فاعله و ان كان له الفاعل في نفس الامر باعتبار انه عرض لابد له في الوجود من محل يقوم به و علة جواز. فاقد خطبه شارح است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 287گ، 23 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 26 - 210]
انجام: غير مشتق نحو و لو ان ما في الأرض من شجرة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ یادداشتی از زین العابدین صحاف شیرازی به تاریخ پنج شنبه 22 ذیحجه 1366؛ جلد: مقوایی، 31، 21 سطر، اندازه: 18×14/5 سم [ف: 27 - 253]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 213گ، 19 سطر، اندازه: 23×13سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عمر بن مرهم بن عمر البارا روینی، بی تا، جا: شیراز؛ جلد: تیماج زرشکی، 223 گ، 27 سطر، اندازه: 22×15سم [ف مخ - 3 - 1256]
آغاز: بسمله و به نستعین. الحمد لله الذي هدانا الى معرفه؛ انجام: ای من الدراهم ... ای خاتم هوفضه
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
š.-ul-lubāb fī ‘ilm-il-i'rāb
عرض زوزنی، محمد بن عثمان، ق8 قمری
‘araz-e zūzanī, mohammad ebn-e ‘osmān (- 14c)
وابسته به: اللباب في علم الاعراب؛ تاج الدين اسفراینی، محمد بن محمد (-684)
تاریخ تأليف: 20 رمضان 736؛ محل تأليف: نیشابور
شارح حواشی مصنف و تعليقات او را بر همین کتاب و فواید دیگر او را از کتاب های دیگر او مانند اعراب الفاتحة و از کتاب های دیگر و به ویژه در بیشتر جاها از شرح نجم الدين رضی بر شافیه و کافیه گرفته و این شرح را ساخته است و هر کجا «الشرح» می گوید مرادش شرح رضی است. (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و شرائف صلوته على سيد المرسلین محمد و آله الطاهرین و اصحابه المهتدين، يقول المفتقر إلى الله محمد بن ابي على العرض الزوزنی رحم الله اسلافه و تجاوز عن سيئاته جمعت حواشي الامام العلامة افضل ...
جمعت حواشی الامام ... تاج الملة و الدين محمد بن محمد بن احمد السيف الاسفراینی المعروف بالفاضل ... على كتابه المسمى باللباب و تعليقه عليه و فوائد اخرى من مصنفاته كاعراب الفاتحة و غيره و من غير مصنفاته ... و اکثر کتابی هذا من شرح الفاضل الكامل العلامة نجم الملة و الدين الرضى تغمده الله برضوانه للكافية و الشافية و كلما جرى ذكر الشرح فالمراد شرحه
انجام: فالعامل هنا المجاورة و المفيض و المناسبة فان مجاورة العالمين اقتضت مناسبها في الحركة و اذ قدوا فينا بما وعدنا من ... الاقسام الاربعة حقها انتضب على أنه معقول ... حامدين الله
[معجم المؤلفين 258/10؛ دنا 1029/6 (6 نسخه)؛ کشف الظنون 1544/1]
آغاز: برابر در آغاز و انجام فوائدی نحوی است؛ خط: نسخ، كا: محمود بن محمد بن محمود خدابادی، تا: رمضان 775ق؛ مصحح، مقابله شده، محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 237گ، 31 سطر (23×12/5)، اندازه: 29×18سم [ف: 8- 505]
خط نسخ، كا: محمد بن احمد تاج الدين كواشفی، تا: پنج شنبه 19
رجب 127ق؛ در شب شنبه 7 ربيع الاول 831 خواندن و مقابله و مذاکره آن به انجام رسیده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 278گ، 25 سطر (18×11)، اندازه: 17×27سم [ف: 16 - 329]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 273 گ، 27 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 28 - 99]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: على بن اسماعیل، ضیاء الدین دری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 385گ، 23-21 سطر (18×9)، اندازه: 25×13/5 سم [ف: - 588]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، بی تا، بی کا، بی تا؛ تملك: مرتضی بن روح الامین حسینی با مهر «افوض امرى الى الله مرتضی بن روح الامین الحسینی 1122» (مربع)؛ جلد: گالینگور آبی، 211گ، 31 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 26 - 172]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7762
آغاز: برابر؛ انجام: فاذا دخله حرف التعريف اختص بواحد من امته كذلك يضرب و بینا و الحال.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ تملك: افراسیاب زنگنه که این نسخه را به همراه بیست و سه رساله دیگر به وساطت آخوند ملا کلبعلی خلخالی در اصفهان رمضان 1123 خریداری نموده؛ جلد: تیماج مشکی، 367گ، 22 سطر، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 26 - 248]
.-ul-lubab fi ilm-il-i'rab
وابسته به: اللباب في علم الاعراب؛ تاج الدين اسفراینی، محمد بن محمد (-684)
غیر همانند:
آغاز: ... الكلمة الالف و اللام تدل على الماهية من غير دلالة على القلة و لاعلى الكثرة ... التي للوحدة و اللام التي للجنس وهي مفرد الكلم مثل على ما فوق الاثنين؛ انجام: فيطابق التمييز في الافراد و التثنية و الجمع ما قصد في المنتصب عنه و في متعلقه من المفرد و المثنی و المجموع نحو طاب الزيد ان ابوين التبيس الامر في هذا المثال ... از انتها تا اواسط بحث تمیز را در بردارد و ناتمام مانده است. شرح مزجی و مفصلی بر کتاب «اللباب في النحو»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ تملك: محمد على بن محمد مهدی نوری شیرازی در 1319ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 94گ، 28 سطر، اندازه: 20×17سم [ف مخ - 3 - 1256]
آغاز: و لكان كخوف و اذا اتصل به الضمير البارز يقال فيه خفت بكسر الخا ... و منه ای و من الجامد صيغتا التعجب و هو ما افعله و افعل به ... المراد بالتعجب ما وضع لانشاء التعجب و لا يبنیان الا من الثلاثي المجرد اذ مالا يكون ثلاثية مجردة ... (در برگ هفتم) القسم الاول في الاعراب و وجوهه في الاسم الرفع و النصب و الجر و يكون لفظ او تقديرا او لفظا و تقدیر بحركة او بحرف ای المعرب قد يكون تقديريا في جميع أحواله الثلث بحركة كعصا؛ انجام: اشبهت نواصب الاسم ای خص المضارع بالنصب الوجهين .. اصلها أن يكون صفة لكن الجملة لا يقع صفة للمعرفة بالموصول اصلاحا.
شرح حاضر که بسی گسترده و مزجی و مفصل است و چون اول و آخر آن ناقص است، شارح شناخته نشد. نسخه موجود مقداری از مقدمه را دارد و تمام قسم اول و دوم و سوم و از قسم چهارم هشت برگ به جای مانده است و بقیه کسر است. شرح السيرافی نباید باشد چون شارح می گوید: «و ذكر ابو محمد السيرافي في شرح ابيات الكتاب» و نیز در این شرح آمده است: «و صاحب الايضاح. قال صاحب المغني. قال صاحب الصحاح قد نبه عليه الشيخ عبد القاهر»؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوا، 338 گ، 29 سطر (7/5×15/5)، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [ف: 4- 2089]
متن از تاج الدين محمد بن سيف الدين معروف به فاضل اسفراینی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشي با نشان «ه مظ، هم کا، ه حف، ه قطع»؛ قطع: وزیری [نشریه: 5 - 598]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 207گ، 19 سطر، اندازه: 19×25سم [ف:12 - 109]
آغاز: و النون الخفيفة المفتوح ما قبلها ينقلب الفافي الوقف و التنوين المفتوح ما قبلها فانها اصل از تاج الدین محمد بن محمد اسفراینی و شارح شناخته نشد.
چون اول و آخر آن کسر است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 400گ، 17 سطر (14/5×8)، اندازه: 15/5 × 24/5سم [ف: 3 - 798]
آغاز: الحمدلله الذي من على العباد باستحکام معرفته بالنظر اللائح و الدليل الواضح المنعم الذي له في كل نفس من الأنفاس منن الاتحصى؛ انجام: و الحمدلله على نعمائه العظام و الصلاة على نبيه محمد و آله الكرام ... شرح مزجی توضیحی مختصری است بر کتاب «اللباب في علم
الاعراب» تاج الدین محمد بن محمد بن احمد اسفراینی، گاهی به نقل بعضی از گفته های بزرگان دانشمندان علم نحو می پردازد و در بعضی مسائل استدلال می کند. این شرح گویا دومین شرح از همین مؤلف می باشد در ماه رمضان 740 آن را بپایان برده. این شرح روی برگ اول نسخه مرکز احیاء میراث 1643 به نقره کار سید جمال الدین عبدالله بن محمد حسینی نقره کار (776) نسبت داده شده، اگر این نسبت صحیح باشد باید جز «العباب» وی باشد؛ خط: نسخ، کا: محمد بن داود بن محمد، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ محشی؛ برگ دوم افتاده و نام کسی که کتاب به وی تقدیم شده به دست نیامد؛ جلد: تیماج مشکی، 286گ، 17 سطر، اندازه: 18×15 سم [ف: 5 - 51]
شرح لباب الكلام- شرح رسالة العلم
Š.-u lubāb-il-kalām = š.-u ‘ilm-il-lāh
شرح رساله علم الله از ملامحسن که آن را برای پسرش محمد یا احمد ملقب به علم الهدی نگاشته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1134/14
بی کا، تا: قرن
13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج حنایی، 15ص (107-121)، 21 سطر [سنا: ف: 2 - 128]
شرح لب الاصول- غاية الوصول الى
شرح لب الاصول
شرح لب النحو الجامع
Š.-u lisān-il-mīzān li wazn-i afkār-il-adhān
حسینی نائینی، محمد بن محمد باقر، 1080؟ - 1140؟ قمری
hoseynī nā’īnī, mohammad ebn-e mohammad bāqer (1670 - 1728)
تاريخ تأليف: چهارشنبه 20 رمضان 1114ق
شرح مزجی مفصلی است بر رساله «لسان المیزان» خود مؤلف، که بنابدرخواست بعضی از دوستانش نوشته است. در این شرح بعضی از مباحث فلسفی و ادبی نیز به مناسبت آمده است. در الذريعة (ج 18 ص 311) آمده که لسان الميزان و شرح آن (بدون ذکر نام) از بهاء الدين مختاری و از شرح دیگری بر لسان الميزان یاد نمی کند. پس به ظن قوی این اثر از بهاء الدين مختاری است. مؤلف در آغاز رساله «تعديل الميزان في تعليق علم الميزان» خود که حاشیه ای است بر حاشیه ملا عبدالله بر «تهذیب المنطق» تفتازانی، اشاره کرده که شرحی بر «لسان الميزان» خود به نام «محيي الأذهان في شرح لسان المیزان» دارد که شاید همین رساله باشد. صاحب الذريعة در ضمن حواشی حاشیه مولی عبدالله کتابی با این نام یاد می کند که به سال 1323ق همراه با حاشیه مولی عبدالله در تهران به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمدلله الذي أنطق كل لسان بتوحيده و أشهد عدلی کل میزان على عدله و تسديده و الصلاة على خير من نطق بتحمیده
[دنا 1030/6 (4 نسخه)؛ الذریعه 18: 311 و 6: 60]
شرح و حواشی:
1- تعليقة شرح لسان الميزان؛ حسینی نائینی، محمد بن محمد باقر (1140-1080)
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر ما وفقنا لتصويره في فن التصور من الكتاب ... نسأله تصدیق ظننا به في فن التصديق أنه وهاب.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ یادداشتی از مرحوم سید محمد مشكاة؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ 50 گ، 18 سطر، اندازه: 19/8×14/5 سم [ف: 41 - 179]
آغاز: برابر؛ انجام: عرضها في المنام على الامام علی بن موسی الرضا عليه السلام وسمع منه جوابين ولم يحفظها فياله من جوى بین
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مؤلف نسخه را تصحیح و اصلاح نموده، محشی با امضای «منه»؛ جلد: تیماج مشکی، 81گ، 20 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: 5 - 2659]
خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن محمد صادق، تا: 13 جمادی الثانی 1228ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمد کاظم بن محمد صادق به سال 1228ه؛ جلد: تیماج مشکی، 121گ (1پ - 121ر)، اندازه: 18×12 سم [ف: 20 - 102]
š.-e la‘nīyya
رساله کوچکی است که در آغاز 22 خاصیت و فایده برای دعای لعن تعیین کرده آنگاه دعایی تحت عنوان «اعتصام لعنيه) ذکر می کند. در ابتداء این رساله کوچک در نسخه مجلس نگاشته شده «شرح لعن خواجه نصیر است که به آداب و آثار و چگونگی ختم لعن پرداخته و در ابتدا توضیح کوتاهی درباره چگونگی ختم لعن دارد و پس از آن بیست و دو اثری که بر این ختم مترتب است یادآور شده و آن را مقدمه بر لعني های قرار داده که پس از آن از خواجه نقل کرده است». كاتب معتقد است که این مقدمات را به زحمت یافته و به گونه ای آن را از خواجه نصير نقل می کند در ناروایی نسبت آن به خواجه شاید تردیدی نباشد.
آغاز: باید از روز دوشنبه شروع کند و تا دوشنبه دیگر تمام نماید و بعد از شام یکدفعه بخواند تا صبح بعد از نماز و بعد از تعقیب و قاعده خواندن این است ...
انجام: بیست و دویم بجهت دانستن اسراری که در ضمن این العنيه روی دهد باید بعد از ادای فرایض پنجگانه بمداومت آن قیام نماید اثر آن معلوم خواهد شد
[دنا 1030/6؛ مجلس شورا 319/35]
در فهرست نام برده نشده و با مراجعه به نسخه دیده شد
مشهد، الهیات؛ شماره نسخه:405/4
آغاز: برابر؛ انجام: لعن
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، آگ، 14 سطر (6×10/5)، اندازه: 10/5 ×15 سم [ف: 1 - 410]
š.-u lugāt-il-kāfīya
شرح لغات کافیه بخاری شیرازی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:5296/4
انجام: لما فيها من الصوت الجلية و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و الماب. و لله الحمد و لمنة. تم شرح لغات التصريف الكافية سبع ليالى من شهر شوال بعد ختم شرح الكافية، بحمدالله و حسن توفيقه و صلى الله على محمد و آله الطبين الطاهرين من الاخیار و سلم تسليما كثيرا.
خط: نستعلیق، کا: محمد بن سلیمان، تا: یک شنبه 7 شوال 725ق؛ جلد: تیماج، 3گ (193-195پ)، 18 سطر (17×12/5)، اندازه: 24×17/5 سم [ف: 16 - 216]
š.-e loqāt-i d.-e anvarī
روح افزائی، محمد بن محمد صالح، ق13 قمری
rūh afzā'ī, mohammad ebn-e mohammad sāleh (- 19c)
وابسته به: دیوان انوری ابیوردی؛ انوری، محمد بن محمد (583)
چند قصیده انوری است با تفسیر لغات آن.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3396/4
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج تریاکی، 38گ (88پ -126)، 13 سطر (14×10)، اندازه: 22×15سم [ف: 11 - 2398]
Š.-e loqāt-i d.-e hāfez
وابسته به: دیوان حافظ شیرازی؛ حافظ شیرازی، شمس الدين محمد (-792)
تهران؛ دانشسرای عالی - کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرکانی؛ شماره نسخه: 109/8
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 642]
شرح لغات طب النبي (صلی الله علیه و آله) - شرح بعض لغات رساله طب النبي
Š.-e loqāt-e qasāyed-e ×āqānī va manzūma-ye tohfat-ol ‘erāqayn
موسوی سرابی، مصطفی قلی بن محمد حسن، ق13 قمری
musavi sarabi, mostafa qoli ben mohammad hasan ( - 19c)
شرح کوتاه و ادبی است بر لغات مشكله قصايد خاقانی و تحفة العراقین وی. مؤلف کتابش را در دو «باب» قرار داده: باب 1. در شرح لغات قصاید؛ باب 2. در شرح لغات تحفة العراقين؛ و در هر باب ابتدا یک بیت را تماما ذکر کرده و پس از آن به توضیح لغوی کلمات مشکله آن می پردازد و بعد بیت دیگری را نقل می کند.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14197
آغاز: دیباچه: سپاس و ستایش خداوند را سزاست و درودی که از قوه بشر برتر ... بعد بر ارباب بصایر و اصحاب ضمایر پوشیده نیست که ایزد تعالی اصحاب فضل و ... آغاز شرح: مراد دل پیر تعلیم است و من طفل زباندانش ** دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش؛ دو ذمی نفس و ... ذمی یهود را گویند - رسمی خدمت کار و سرهنگ را هم
انجام: وایه شده در قریش و برمک ** صدق و کرم تو جعفران را (تو چه) امام جعفر صادق عليه السلام به صفت صدق از سایر اوصاف مشهور تر است و جعفر ... صحن فلک از کلفت چو انجم ** ماند رمه مضمران را؛ مضمران اسباب باریک میان را گویند. پیکان شهاب رنگت از آب ** آتش زده، دیو لشکران را
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1256ق؛ افتادگی: انجام؛ مهر: عبده ابوالقاسم بن محمد تقی (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 94گ، 11 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 38 - 271]
Š.-u lugāt-i k.-il-anwār
علی بن محمد، ق 12 قمری
‘alī ebn-e mohammad (- 18c)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه: 3576
آغاز: ... الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على محمد و آله اجمعين اما بعد فهذا كتاب جمعت فيه لغات الانوار تسهیلا للطالبين. بتوفيق الله الذي لا اله الا هو عليه توكلت وهو رب العرش العظيم باب في الديباج الحمد ای المحمود الذي ينبغي له الحمد دون غيره؛ انجام: السوية المستويه قد فرغ من كتبة لغة الانوار علی بن محمد في يوم الأحد في وقت الظهر سنه 1137 غفر الله لهما آمین
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1137ق؛ 40گ، 12 سطر، اندازه: 10/5 ×19 سم [ف: 2 - 909]
š.-e loqāt-e masnavī
غیر همانند:
آغاز: بسملة، این کلمه چندست از لغتهای مثنوی که مصباح ظلام ... باب الباء، إجتبا: برگزیدن، إجترا: دلیری کردن، ایماء: إشارت کردن، ابتلا: آزمودن؛ انجام: باری، یک، باری، آفرینند، بازی: أوين، وبل، طغان، بعضی، برخی، تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب.
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 10؛ محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 18 گ، 17 سطر (12×9)، اندازه: 19×14 سم [ف: 39-564 ]
آغاز: بسملة، این کلمه چندست از لغتهای مثنوی که مصباح ظلام ... باب الباء، إجتبا: برگزیدن، إجترا: دلیری کردن، ایماء: إشارت
کردن، إبتلا: آزمودن؛ انجام: باری، یک، باری، آفریننده، بازی: أوين، وبل، طغان، بعضی، برخی. تمت الكتاب بعون الله الملک الوهاب. شرح لغات عربی، فارسی و پهلوی مثنوی معنوی است که مؤلف، به هنگام مطالعه آن، از دانشنامه های معتبر استخراج نموده و به اعتبار حروف آخر کلمات در بیست و هشت باب ترتیب داده و لغات فارسی هر باب را در یک فصل در پایان همان باب آورده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 87گ، 13 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 17×11 سم [ف: 39 -564]
š.-e loqāt-e moškela-ye qor'ān
بشرویه؛ امیر المؤمنین، شماره نسخه: 106/2
آغاز: الغلف ج الغلاف نیام و بوشش بل نه اللعن نفرین کردن و دور کردن الاستفتاح یاری کردن المعرفة و العرفان شناخت بئس و ساء بد است؛ انجام: التنفس براکنده شدن نور صبح و دم زدن الضين تهمت زده الضنين بخيل الضن بخیلی کردن از اواخر سوره بقره تا اواخر سوره تکویر، لغت های قرآن را به ترتیب سوره ها ذکر و ترجمه کرده است. این اثر به ذکر لغات بسیار کمی از هر سوره اکتفا کرده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 40گ (66ر -105پ)، 15 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف مخ]
Š.-e loqāt-e moškele-ye golestan
وابسته به: گلستان سعدی؛ سعدی، مصلح بن عبدالله (-691)
مؤلف در این کتاب به توضیح لغات مشکل کتاب گلستان سعدی به ترتیب از اول کتاب تا آخر کتاب پرداخته است.
[نسخه های منزوی 1928/3 و 1929 و 1946 و 3489/5 و 3994]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:1226/5 - 7/126
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة ... بدان اید ک الله في الدارین که این اوراق چندیست در بیان بعضی از معانی الفاظ مشکله کتاب گلستان سعدی عليه ما عليه که فهم آن بر بعضی افهام غير معلوم بود؛ انجام: الكی: داغ نهادن. نرکس دادن: مكحله. مبقله: تره زار. بدح راندن شتر را گویند بدح الامر ای قام به بدوح یعنی بسیار قایم شونده امور.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14 گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 5 - 2659]
شرح لغات مشكله مناظرات خمس- فرهنگ مناظرات خمس
š.-e loqāt-e nesāb-os-sebyān
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (640)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:5892/5
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1306ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 15 سطر (11×9)، اندازه: 13×10 سم [ف: 16 - 135]
.-u lugaz
حلبی، ابراهيم بن محمد، - 956 قمری
halabī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 1550)
در شرح یک لغز سه بیتی (عربی) است و از او سؤال توضیح آن را خواسته بوده اند. بیت نخستین لغز این است: «توضأ بماء الغيث ان كنت ذا سر ** و الا تیمم بالصعید و بالصخر»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6160/4
آغاز: بسمله قال الفقير ابراهيم بن محمد الحلبي قد رفعت الى هذه الأبيات و سئلت عن المراد بها و هي هذه
خط: نسخ، بی کا، تا: 1126ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 3ص (193-195)، 7-15 سطر، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: 19 - 151]
Š.-ul-lugaz
حسینی لاهیجانی، محمد بن احمد، ق 12 قمری
hoseynī lāhījānī, mohammad ebn-e ahmad (- 180)
تاریخ تأليف: 12 شوال 1104ق
مؤلف این رساله را به امر ملا حسین شیخ الاسلام رشت و لاهیجان نگاشته و در آن دو لغز و معما را شرح و توضیح داده است.
قزوین؛ امام صادق؛ شماره نسخه:186/4
آغاز: الحمدلله الذي لا تخفي منه خافية و لايتكلم بالالغاز و التعمية ... و بعد فهاتان مسئلتان من سوانح افکار بعض المعاصرين؛ انجام: و الثاني سهما و الثالث قدرا و الرابع كسرا و الخامس عددا و عليك بالا تمام والسلام.
کاتب = مؤلف، تا: غره محرم و صفر 1110ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11گ [ف: 1- 383]
Š.-ul-lugaz = bast-ul-maqāl fi ħall-i mā fīhā min-al iškal
آل عصفور، محمد بن محمد، ق13 قمری
al-e ‘osfūr, mohammad ebn-e mohammad (- 19c)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18433
آغاز: بسمله، وهبت له ثلثا من العمر کاملا و خمسا و سبعا؛ انجام: المحمود المشكور قد وقع الفراق ... محمد و آله الطيبين الطاهرين
خط: نسخ، كا: بحرانی، علی بن محمد، تا: 1253ق [رایانه]
Š.-ul-lugaz = š.-ul-kāfiya
موسوی قائینی، عبدالرحیم، ق13 قمری
mūsavī qā'īnī, 'abd-or-rahīm (- 19c)
تاریخ تأليف: شب پنج شنبه ذیقعده 1296ق
شرح متوسطی است بر «اللغز» شیخ بهائی (-1031ق).
مؤلف پس از مجملی از حالاتش می نویسد: «وقد شوقت آن احرر شيئا على اللغز الذي الفه شيخنا البهائی ره فاني لم اراحدا تصدى لبيانه مع كثرة مطالبه و لطافة معانيه و لقد كتبه ره باسم الكافية و لقد شرحته بعبارات واضحة و بیانات شافية من غير ايجاز مخل ولا اطناب ممل ... و منها حرف هو رابع علائم الرفع في ثلاثة اراد به الالف و المراد انه احد الأربعة التي تكون علامة للرفع وهي الضمة في الاسم المفرد و الجمع المكسر و الجمع المؤنث السالم و المضارع الواحد و ... ».
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 2273/2
آغاز: بسمله، حمدله أما بعد فيقول الغريق في بحر العصيان المبعد عن الأهل و الاوطان يوما باصفهان و يوما بسناباد و يوما بسبزوار و؛ انجام: قد تم كلامه ره و لا يخفى عليك فطانة هذا الفاضل الزکی و المدقق اللوزعی و المحقق الالمعي .. سنه 1296.
خط: نسخ، کا: محمد باقر بن محمد حسن، تا: دوشنبه ذیحجه 1296ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، رویه گالینگور، 16 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 5 - 645]
š.-e loqaz
نوری، عباس بن علی بابا، ق13 قمری
nūrī, ‘abbās ebn-e ‘alī bābā (- 19c)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 1773/2
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13 [ف: 5 – 362]
S.-e loqaz
نعیمی بحرانی، حسین
na‘īmī bahrānī, hoseyn
وابسته به: لغز الزبدة = اعجاز الاصناف = الرضویه = اعجاز الالغاز = رساله نورانیه = الزبدة في اللغز و التعمية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرح لغز منسوب به شیخ بهائی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18661/7
آغاز: الحمدلله قاسم القسم و محيى الرمم الكريم الوهاب ... اما بعد فيقول المفتقر الى رحمة ربه الجبار حسین بن علی بن حسین بن کنبار النعيمي البحرانی؛ انجام: من العشر الحادي عشر من الهجرة المصطفوية و صلی الله على سيدنا محمد و آله و سلم كثيرا
ولا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم.
خط: نستعلیق، كا: اسماعيل بن سعدی، تا: 1065ق؛ جلد: تیماج سبز، 128 گ، اندازه: 18×12سم [ف: 51 - 91]
š.-e loqaz-e ebrāhīm
زنجانی، احمد بن عنایت الله، 1308 - 1393 قمری
zanjānī, ahmad ebn-e ‘enāyat-ol-lāh (1891 - 1973)
تاريخ تأليف: 19 جمادی الاول 1329ق
اصل لغز و شرح آن از آیت الله زنجانی.
قم؛ زنجانی (آية الله)؛ شماره نسخه:139/5
آغاز: أخبرني عن اسم آحاده اكثر من عشراته ... مراد از اسم ابراهیم است.
خط: شکسته نستعلیق، كا: = مؤلف، بی تاب لاگ (49ر - 56پ)، رقعی [چند نسخه ف: - 248]
Š.-u lugaz-i aḥsā’ī
موسوی همدانی، علی بن احمد، ق14
mūsavī-ye hamadānī o‘alī ebn-e ahmad (- 14c)
این شرح در یکشنبه 2 جمادی الثانی 1298ه در روستای شورین همدان و هنگام فوت شیخ باقر 14 روز قبل از این تاریخ و نزاع حسینقلی خان سرهنگ با زین العابدین خان و سکوت عبيد الله ثالث به پایان رسیده.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8562/1
آغاز: ما اسم اذاحل على عاقل 68 اورثه في الحال شبه اخبال / آغاز شرح: صدره آن زدت ثلاثا مثله ** عليه قد للخلق فيه انتقال؛ انجام: انجام شرح: اوله اول تصحيف الربيع ** آخره آخر اسنان اكمال
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 2 گ (1پ -2پ)، 16 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 28 - 123]
شرح لغز به اسم قانون- شرح لغز القانون (ترجمه)
š.-e loqaz-e bahāyī
بغدادی، عبدالقادر بن عمر، 1030 - 1093 قمری
baqdādī, “abd-ol-qāder ebn-e ‘omar (1621 - 1682)
شرح بر لغز ریاضی شیخ بهایی
تهران؛ ادبیات، شماره نسخه:131/3- د
آغاز: بسمله. این چند کلمه ایست در بیان حل لغز ... شیخ بهاء الدين محمد ... بقلم ... عبد القادر البغدادی ... (عجب عددی در لغت فارسی دیدم و آن ده است؛ انجام: (اوست) یعنی مساوی حساب لفظ اوست که الف یکیست و او شش و مجموع هر دو هفت است و الله اعلم بالصواب
بی کا، بی تا؛ 2گ (110پ-111پ) [ف: 1- 342]
شرح لغز خلیفه سلطان- شرح لغز ریاضی
š.-e loqaz-e rīyāzī= š.-e loqaz-e ×alīfa soltān
وابسته به: لغز ریاضی؛ سلطان العلماء، حسین بن محمد (1001 -1064)
شرحی مختصر بر لغز ریاضی منسوب به خلیفه سلطان سید علاء الدین حسین فرزند رفیع الدین محمد مرعشی آملی.
[الذريعة 206/6 و 334/18]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:
12144/17 آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد چون لغزی که منسوبست به نواب خلیفه سلطان در نهایت اشکال است فقیر اراده نموده که عبارات او را در رشته انحلال کشیده؛ انجام: اگر چه فانظر الى ما قال و لا تنظر إلى من قال بجای خود است؛ تم بالخير.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1247ق؛ کاغذ: فرنگی، 2گ ( 130-129)، 21 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 30 - 616]
š.-u lugaz-iz zubda
حلبي، ابراهيم بن مصطفی، - 1190 قمری
halabī, ebrāhīm ebn-e mostafā (- 1776)
وابسته به: لغز الزبدة = اعجاز الاصناف = الرضویه = اعجاز الالغاز = رساله نورانیه = الزبدة في اللغز و التعمية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030) شیخ بهاء الدین عاملی کتابی به عنوان «لغز الزبدة» تأليف نموده و ضمن آن گزارش کوتاهی در مورد معما با کلمه زبده آورده و منظور ایشان کتاب زبدة الأصول وی می باشد که در اصول فقه نگاشته شده و عده ای به شرح آن پرداخته اند و از جمله آنها، شرح موجود می باشد که به صورت تفصیلی به شرح عبارات آن پرداخته و در مقدمه به نام شارح تصریح گردیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14638/15
آغاز: بسمله، يا من تاهت في بيداء معمی کنه ذاته أدلة النظار و تضالت في مهمة حقائق صفاته اعناق الأفكار، افرغ برحمانیته على
کو اهل هياكل الممكنات ... و بعد، فيقول: ... لما رمانی زمانی بسهام غربة قارضية، و حبانی ابانی باسنة محنة علوية؛ انجام: لان ثمرة العقل تحصل العلم الذي هو كمال النفس و الارشاد بغاياتها و صلی الله تعالی کاشف کل معمي، الذي زاح به الحجاز عن كل قلب اعمى و على آله الهادین و صحبه حماة الدين و تابعيهم اجمعین ...
خط: نسخ، كا: اسماعيل حلبی، تا: نیمه دوم قرن 12؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 27گ (97پ -123پ)، 27 سطر، اندازه: 16×7سم [ف: 37 - 82]
š.-u lugaz-iz zubda
حسینی، محمد هاشم، ق13 قمری
hoseynī, mohammad hāšem (- 19c)
وابسته به: لغز الزبدة = اعجاز الاصناف = الرضویه = اعجاز الالغاز = رساله نورانیه = الزبدة في اللغز و التعمية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
لغز الزبدة یک چیستان و احجيه ریاضی است از شیخ بهائی و همراه چند لغز دیگر او به نام های لغز النحو و لغز القانون و لغز الكشاف در سلافة العصر و خلاصة الأثر و کشکول شیخ چاپ شده است. شرح لغز الزبدة در ریاضیات از محمد هاشم حسینی است.
آغاز: حامد العامر رباع الفضل بلطفه العميم و شاكر الذامی ء العقد الجاسية بفضله الجسيم و مصلية على أنموذج فنون العدالة سید المرسلین
انجام: و مدار الكل على قبول السطح للقسمة إلى غير النهاية فتأمل جدا، انتهى ما افاده المصنف و لقد أجاد فيما أفاد.
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 12؛ محشى؛ 137گ (23پ -160ر)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: - 35]
آغاز: برابر؛ انجام: لا يرد عليه اعتراض احمد بن سليمان. بی کا، تا: 1255ق؛ 53گ (39پ-91) [ف: 5 - 229]
š.-e loqaz-oz-zobda
زنجانی، ابراهیم بن ابو الفتح، - 1351 قمری
zanjānī, ebrāhīm ebn-e ab-ol-fath (- 1933)
وابسته به: لغز الزبدة = اعجاز الاصناف = الرضویه = اعجاز الالغاز = رساله نورانیه = الزبدة في اللغز و التعمية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
لغز به اشعاری اطلاق می شود که با رمز و کنایه مفهومی را در بردارند و ذووجهين هستند و کتاب حاضر به شرح مقداری از آنان پرداخته است.
آغاز: بسمله. نخستین جنبش قلم تند قدم نگارش ثناء و حمد ذات مقدسی است که ... و بعد چنین گوید ابراهیم بن ابوالفتح زنجانی این مختصری است در حل لغزی که فحل الفحول جامع العقول و المنقول شیخ بهاء الدين العاملی عامله الله تعالى بلطفه به اسم زبده ساخته ...
[دنا 1032/6؛ الذريعة 45/14؛ طبقات اعلام الشيعة (قرن 14) 7/1]
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: = مؤلف، بی تا، 34گ (1پ -34ر)، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 247]
آغاز: برابر؛ انجام: و لنقصر على هذا القدر من الاطناب في اوصاف ذلك الكتاب العاقل يكفيه الاشارة و الجاهل لا ينتبه بالف عبارة
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعیل زنجانی، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی با خطوط چاپی، 29گ (145-173)، 10 سطر، اندازه: 8/5×6 سم [ف: 28 - 127]
š.-u lugaz-iz-zubda
قارصي، على
qāresī, ‘alī
وابسته به: لغز الزبدة = اعجاز الاصناف = الرضویه = اعجاز الالغاز = رساله نورانیه = الزبدة في اللغز و التعمية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
شرحی است مزجی بر «لغز الزبدة» شیخ بهاء الدين محمد عاملی (1031). این شرح مختصر به دستور علامة الزمان صدر الروم (؟) تألیف شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1471
آغاز : قال الحقير الفقير ... فكشفت عن وجوه نکاته حسبما سنح بالبال معتذرة و مستدعية من الناظرين فيه بأماق الانصاف؛ انجام: و هو ظاهر اذا فرض الدال أصغر من الدال. كذا سنح بالبال في شرح هذا المقال. كان عمر الاعرج الاسبری، بی تا؛ جلد: مقوایی، 10گ، 23 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 4 - 264]
š.-u lugaz-iz-zubda
وابسته به: لغز الزبدة = اعجاز الاصناف = الرضویه = اعجاز الالغاز = رساله نورانیه = الزبدة في اللغز و التعمية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030) شرحی مزجی است بر «لغز زبده» شیخ بهائی که آن را کتاب زبده خود ساخته است، با حواشی از علی اکبر همدانی نجفی به خط خودش.
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه:531/7
آغاز: اما بعد حمد الله و الصلوة ... لا يخفى عليكم ايها الاصحاب العظام ... و قال يا اصحاب الفطنة؛ انجام: فسطح آب ج د هو ضعف مثلث اب ج المساوى لمثلث ه ب ج و ذلك ما اردناه، ص، و لنقصر على هذا القدر من الاطناب في ذكر اوصاف ذلك الكتاب و العاقل يكفيه الاشاره ...
خط: نستعلیق، كا: على بن احمد موسوی، تا: 1270ق؛ محشی از على اكبر همدانی نجفی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 6گ (75ر - 81پ)، ابعاد متن: 13×7/5، اندازه: 18×11 سم [ف: 2 - 154]
š.-e loqaz-e zobde-ye osūl
ابوطالب لندنی، ابوطالب بن محمد، 1166-1221 قمری
abo-tāleb-e landanī, abū-tāleb ebn-e mohammad (1753 - 1806)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3208/2
آغاز: ... بعد از حمد نامحدود و ثنای غیر معدود بر وهاب لايزال است؛ انجام: در سمرقند فرض کن
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 18 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 6 - 300]
š.-e loqaz-e solaymān
زنجانی، ابراهیم بن ابو الفتح، - 1351 قمری
zanjānī, ebrāhīm ebn-e ab-ol-fath (- 1933)
قم؛ زنجانی (آية الله)؛ شماره نسخه:139/4
آغاز: در کتاب طيف الخيال لغزی دیدم از حکیم مومن شیرازی، او را هم شرح نموده جزو این شروح نمودم
خط: شکسته نستعلیق، كا: = مؤلف، بی تا؛ 2گ (46ر -48پ)، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 247]
š.-u lugaz-iş şaḥīfat-is sajjādīyya
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
شرح مزجی است بر معمائی که مرحوم شیخ بهائی در کشکول خود درباره نام صحیفه سجادیه آورده و شارح چون آن را دارای مطالب و فوائد متفرقه ای دیده که طلاب از درک آن عاجزند آن را شرح مختصری نموده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 3909/1
آغاز : احمد کی یا من آلاؤه کافية و نعمائه شافية المنعم علينا بالفوائد الضيائية و المفيض بفيوضات البهجة المرضية؛ انجام: و ایاک بعد الامعان أن تكون من الضالین فاركب معنا و لاتكن مع الكافرين و على الله الاعتصام.
خط: نستعلیق، كا: سید هاشم بن ابوالقاسم تنکابنی، تا: 1264ق؛ مهر: «هاشم الحسینی» (مربع)؛ 8گ (1پ- 8 پ)، 16 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 918]
š.-e loqaz-ol-qānūn
رازی، محمد سلیم، ق 11 قمری
rāzī, mohammad salīm (- 17c)
وابسته به: لغز القانون؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
تاریخ تأليف: 1060ق
شرح لطيف فارسی مشتمل بر بسیاری از مسائل طب و برخی از مباحث ریاضی است. ماده تاريخ تألیف این اثر «شرح لغز بی قرینه و عدیل / 1060) است.
آغاز: سپاس و ستایش جناب حکیمی را سزاست جلت نعمائه که به قانون شریعت مستقیمه.
انجام: به قدر قائمتين فتأمل [کتابشناسی شیخ بهائی 504]
آغاز: لقطه ایست در شرح لغز قانون؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1126ق [رایانه]
آغاز: لقطه در شرح لغز قانون؛ انجام: یک هزار و شصت مراد ما والله اعلم بالصواب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
Š.-e loqaz-ol-qānūn (t.)
زنجانی، ابراهیم بن ابو الفتح، - 1351 قمری
zanjānī, ebrāhīm ebn-e ab-ol-fath (- 1933)
این رساله ترجمه شرح لغز قانون، تصنیف ملک الاطباء میرزا آقا بابا رشتی می باشد که میرزا ابراهیم زنجانی آن را به فارسی
برگردانده است.
آغاز: بسمله. ثناء و ستایش سزای ذات واحدی است که باختلاف استعداد ذوات در بنی نوع انسانی مراتب او را ... اما بعد - این ترجمه ای است بر شرح مختصر ملك الأطباء حاجی میرزا آقا بابا رشتی عليه رحمة الله بر لغزی که شیخ بهاء الدين قدس سره به اسم قانون ساخته، محض از جهت تعمیم انتفاع حقير ابراهیم بن ابی الفتح زنجانی به ترجمه وی پرداختم. يقول الامام بهاء الدين محمد العاملی ایها الاصحاب الكرام ...
[دنا 1037/6؛ الذريعة 108/4؛ طبقات اعلام الشيعة (قرن 14) 7/1]
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: = مؤلف، بی تا؛ 8 گ (38پ- 46ر)، قطع: بياض رقعی [چند نسخه ف: - 247]
آغاز: برابر، انجام: منخفض معتدل في العرض في العمق الحمدلله تمام شد
خط: نستعلیق، كا: محمد اسماعیل، زنجانی، تا: 5 جمادی الاول 1329ق، کاغذ: فرنگی با خطوط چاپی، 6گ (177-182)، 16 سطر، اندازه: 14×7سم [ف: 28 - 128]
š.-e loqaz-ol-kaššāf
زنجانی، ابراهیم بن ابو الفتح، - 1351 قمری
zanjānī, ebrāhīm ebn-e ab-ol-fath (- 1933)
وابسته به: لغز الكشاف؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953)
لغز شعر یا نثر مرموز است که ذووجهين باشد مانند، چیستان در فارسی و این رساله شرحی است که به نام کتاب کشاف ساخته شده است و لغز بر وزن هنر است. آغاز: آغاز هر دفتری ثنای ذات یکتائی که کشاف عقول از کشف حقیقتش قاصر و آیات غير متناهيه جمال ...... اما بعد - این شرحی است از حقیر ابراهيم بن الحاج ابوالفتح الزنجانی بر لغزی که به اسم کشاف ساخته شده است. اخبرنی ایها الصاحب الزکی و الفاضل الذكي عن اسم ...
آغاز: برابر
خط شکسته نستعلیق، كا: = مؤلف، بی تا؛ 4گ (34-38ر)، قطع: بياض رقعی [چند نسخه في: - 247]
آغاز: برابر؛ انجام: زیرا که زبر شین سه است، چون مضعف شود شش خواهد بود و این از اعجب عجبا ئبست
خط: نستعلیق، کا: محمد اسماعیل زنجانی، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی با خطوط چاپی، 4گ (173-176)، 15 سطر، اندازه: 13×6/5 سم [ف: 28 - 128]
Š.-u lugaz-il-mashadī
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151 - 1231 قمری
mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739 - 1816)
تاريخ تأليف: صفر 1199ق؛ محب تأليف: نجف اشرف
شرح مزجی مختصری است بر لغزی که مولی محمد هادی مشهدی به نام «جعفر» ساخته و در آن لغز دیگری به نام «صدر» گنجانده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:5920/5
آغاز: بعد التحميد و التسليم، أما بعد فقد التمس منی بعض اخوانی في الدين و خلاني الديانين؛ انجام: و الفكر عن الانتصاب الى حل المشكلات و لكن المأمور معذور و لا يترك الميسور بالمعسور.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 10گ (155پ- 164)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 15 - 304]
شرح لغز النحو- زهر الحديقة
Š.-u lugaz-in-naħw
وابسته به: لغز الكافية = اللغز النحوية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2/ 2790
آغاز: بسمله، حمد له، كلمة أما فيها معنى التفصيل و الشرط و التوكيد و قد تتجرد عن الأول خلافا لبعض نسخه کامل و مقابله شده. از علی بن قنديل؛ بی کا، بی تا، کاغذ: ترمه، جلد: مقوایی، 22گ (78-100)، 21 سطر (13/5×6/5)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 4 - 1428]
š.-e lafz-ol-jalāla
مشهدی، ابوالقاسم، ق 11 قمری
mashadī, ab-ol-qāsem (- 17c)
شرح مفصلی است شامل چند فصل بر لفظ جلاله (الله) مشتمل بر مباحث ادبی، فلسفی و عرفانی با نقل اقوال فلاسفه واشعار عرفا و صوفیان. فصول موجود در نسخه چنین است: فصل 2. در دلايل
علمیت و اشتقاق؛ فصل 3. در سبب سرگردانی در لفظ جلاله؛ فصل 5. در اینکه علم خدا حضوری است یا حصولی؛ فصل 6. فضیلت و خواص این اسم بزرگوار.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:1546- 9/96
آغاز: می گویند الهت الى فلان الى فزعت اليه بواسطه آنکه اوست محل رجوع هر زاری کننده و پناه هر جزع و فزع کننده؛ انجام: و انت الكتاب المبين الذی با حرفه يظهر المضمر فلا حاجة لك في خارج يخبر عنك بماسطر، این کلام خطاب است به انسان کامل بلکه به حسب حقیقت خطاب است به ذات كامل الصفات آن حضرت که اکمل افراد انسان از اسم «الله» تا فایده سیوم در بیان آنکه صوفيه اسم اعظم را عبارت از انسان کامل می دانند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ در حاشیه نوشته ای به تاریخ 1174؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 83گ، 10 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5سم [ف: 5- 2660]
بحرانی، علی بن عبدالله، - 1319 قمری
bahrānī, 'alī ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 1902)
تاريخ تأليف: 10 ذیقعده 1315ق
در اصل اشتقاق لفظ جلاله (الله) و اثبات اینکه اسم علم می باشد برای باری تعالی، با گفتگو در گفته سعدالدین تفتازانی و در آغاز آن سه «فائده» آمده است: 1. إن علماء العربية قد إختلفوا ... 2. معنی وضع الألفاظ .... 3. الكلى من حيث أنه كلی ....
آغاز: الحمدلله القديم الأزلي الذي ليس له في وجوب وجوده ثانی الاحدي الذي لا تلحقه الاحوال و لا المعاني ... و بعد، فيقول المفتقر الى جود ربه الصمدانی ...... إن هذا كلام الفته و جمعته في مناظرة الفاضل ...
انجام: لا بما ذكره التفتازانی من التعليل المردود بما سمعته و فيه كفاية لمن عرف و انصف.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14، در عصر مؤلف؛ جلد: مخملی نیلی، 3گ (180ر-183پ)، 17 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 1 - 210] و [عکسی ف: 2 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسين بن هاشم بن احمد بن هاشم موسوی بحرانی، تا: 1334ق، کاغذ: فرنگی، 6گ (83-87)، 19 سطر، اندازه: 14×7 سم [ف: 36 - 287]
شرح اللمة- کشف المحجة في شرح خطبة اللمة
š.-ol-lamahāt
همدانی، محمود بن احمد
hamadānī, mahmūd ebn-e ahmad
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:177-عکسی
نسخه اصل: از ترکیه کتابخانه سرای؛ بی کا، تا: 650ق [نشریه: 2 - 276]
š.-ul-luma
ابن شجری، هبة الله بن على، 450 - 542 قمری
ebn-e šajarī hebat-ol-lāh ebn-e ‘alī (1059 - 1148)
[دنا 1033/6؛ کشف الظنون 1563/2؛ معجم المؤلفين 141/13؛ الاعلام زرکلی 74/8؛ اعيان الشيعة 284/1؛ هدية العارفین 505/2؛ الذریعه 47/14]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:595
آغاز: و قد قالو رآیت زید بحذف التنوين قياسا على المرفوع و المجرور و انشدوا و آخذ من كل حي عصم و لم يقل عصما حم؟ على المرفوع و المجرور؛ انجام: و بعض الاسم لا يستحق الاعراب على ما سبق بيانه في مواضع ... و هو ان يكون استفهاما فنقول من عندک و اذا كان ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7 یا قرن 8 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ با یادداشتی از سید محمد على روضاتی اصفهانی که کتاب را به نحو احتمال شرح تصريف الملوکی ابن شجری معرفی و آن را از بقایای کتابخانه شيخ محمد باقر اصفهانی خریده؛ جلد: تیماج مشکی، 261گ، 15 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 2 - 463]
شرح لمعات- ضوء اللمعات
شرح لمعات- اشعة اللمعات
شرح لمعات- تحرير اللمعات
š.-e loma‘āt
طوسی برزش آبادی، عبدالله بن عبدالحی، ق9 قمری
tūsī borzeš-ābādī, “abd-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-hayy ( 15c)
تاريخ تأليف: سلخ شعبان 864ق
در دیباچه بلند 14 صفحه ای، شرح کننده نام کامل خود را نیاورده جز آنکه سروده هایی با تخلص «عبدالله» دارد و جایی از
خود به «عبدالله عبدالحی» یاد کرده است. پس وی باید امیر عبدالله بن عبد الحي بن على طوسی برزش آبادی باشد. در دیباچه از کار دیگر خود به نام «کشف الحجاب» نام می برد. نفیسی (284/1، 329) از برهان الدين عبدالله ختلانی (- 893ق)
نگارنده «شرح لمعات» عراقی و «کشف الحجاب» نام می برد، که بایستی ختلانی و برزش آبادی یکی باشند (برای آگاهی بیشتر، ن. ک: مشترک 1844/3)؛ به روش «قوله» به نگارش در آمده است. (احمد منزوی)
آغاز: ستایش مقدس از نمایش حدود، و منزه از آتش قيود، سبوحی را که سبوح صيت سلطنتش طنطنه احدیت.
[نسخه های منزوی 1099/2 «التنبيهات في شرح اللمعات» که شاید همین شرح باشد؛ مشترک پاکستان 1844/3 «شرح لمعات»؛ فهرستواره منزوی 805/7 المعات، شرح»]
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:264/9- عکسی
آغاز: برابر؛ انجام: و جواب از الواحد القهار شنیده آید. و لقد الفته و صنفته في أواخر شهر المحرم الحرام سنة أربع و سبعین و تسعمائة (که بایستی لغزش نویسنده نسخه باشد) اصل نسخه: گنج بخش، ش 5250 (گنج 774/2)؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد امین بن الطالب اخسیکتی، تا: ميانه شعبان 1003ق، جا: قريه من قرى بلدة الكيش؛ 98گ (38-136) [عکسی ف: 2 - 177]
Š.-e loma‘āt-e ‘erādī
نعمة الله ولی، نعمة الله بن عبد الله، 730؟ - 834 قمری
ne'mat-ol-lāh-e valī, ne'mat-ol-lāh ebn-e ‘abd-ol-lāh (1330 - 1431)
وابسته به: لمعات؛ عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر (610-688)
گزارشی بر لمعات عراقی و در آن سخنان عراقی با رمز «ع» می آید و گفتار خود کرمانی هر بندی با رمز «ن» آغاز می گردد. کرمانی از این عارفان نام می برد: جنید، ابوبکر وراق، شيخ على حریری، شیخ الاسلام عبدالله انصاری، نویسنده قوت القلوب، کلمه آدمی فص الهی شیخ، ابن فارض؛ نیز می گوید که عراقی به روش «سوانح» غزالی این دفتر را بپرداخت. این گزارش در 28 لمعه است و در دیباچه آن دارد: «نعمت الله ما است نعمت او». (دانش پژوه)
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي نور وجه حبيبه بتجليات الجمال فتلالا نورا ... بیا چون عارفان نعمت الله - بگو حمداله الحمدلله الحمد هو الوصف بالجميل الاختياري و المدح هو الوصف بالجمیل اختياريا.
انجام: گرزانک من و تو از میان برخیزیم ** مقصود و مراد ما بكام من و تو است تم و الحمدلله و المنة.
[دنا 101033/6 (5 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 806/7 -807]
آغاز: برابر؛ انجام: فاتحه در نماز خوش می خوان ** مذهب شافعی نکو میدان. والسلام علی من اتبع الهدی. تم، الحمدلله و الشكر لنعمة الله علينا. نامبوب با عنوان های، شعر، تعریف؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ السلام بن حسین بن علی کاتب، تا: غره ذیحجه 860ق؛ کاغذ: ترمه جلد: کاغذ سبز منقش، 13گ (1پ -13پ)، 21 سطر، اندازه: 23/6×16/2 سم [ف: 8 - 265]
نسخه اصل: بادلیان آکسفورد ش 94 والكر (ش 1298)؛ بی کا، تا: 1095ق [فیلم ها ف: 1 - 568]
خط: نستعلیق، کا: میر غلام محی الدین، تا: 18 رمضان 1109ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 43گ (1پ -43ر)، اندازه: 25×17سم [ف: 4 - 672]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عثمان بن عثمان بن مصطفی ارز رومی، تا 1257ق؛ 53گ (57پ-109ر) [ف: 3 - 470]
كا: محمد شفیع بن حاج محد سعید قراگوزلو، تا: 1264ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای تیره، 15+86گ (1-15 و 16-101 هامش)، 16 سطر (16×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 13 - 3164]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق کهن، بی کا، بی تا، مجدول زرین؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 70ص (1-70)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 32-260]
š.-e loma‘āt-e 'erādī
کو کدی، علی بن يوسف، ق 9 قمری
kūkadī, “alī ebn-e yūsof (- 15c)
وابسته به: لمعات؛ عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر (610-688)
شرحی است مختصر با عناوین «قوله، قوله» بر «لمعات» شیخ فخرالدین عراقی. شارح در شرح مطالب به آیات قرآنی بسیار استناد کرده است.
آغاز: حمد بی حد و شکر بی عد ذات واجب الوجودی ... قوله بسم. الحمدلله الذي نور وجه حبيبه بتجليات.
انجام: عاشق و معشوقی براندازد تا بجز وحدت او تعالی شأنه چیزی دیگر نماند
[ایضاح المكنون 611/1؛ دنا 1033/6؛ نسخه های منزوی 1253؛ فهرستواره
منزوی 806/7]
آغاز: برابر؛ انجام: با نفس گوید ای نفس می شنوم از توی بویی که نمی شنیدم آن را گمان برند که معشوق.
خط نستعلیق، بی کا، تا قرن 11 و 12؛ کاغذ: هندی، جلد: گالینگور، 93گ، 14 سطر (15×8/5)، اندازه: 23×15سم [ف: 16 - 59]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 2 ربیع الثانی 106 = 1006ق؛ 68گ (25پ -92ر) [ف: 5 - 229]
خط نستعلیق، کا: محمد باقر بن حکیم عبدالقادر قادری، تا: 15 ربیع الاول 1197ق؛ مهر: «غلام حسن 1116»؛ کاغذ: هندی، جلد: کاغذی، 71گ، 15 سطر (6/5×14/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 17 - 481]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، كا: عبدالرحیم خان، تا: 16 ربیع الاول 1297ق؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 76گ، 18 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 121]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:1148
همان نسخه بالا [مؤید: 3- 129]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا [نشریه: 7- 540]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 83گ (27-109پ)، 16 سطر (19×9)، اندازه: 22×13سم [ف: 17-352]
š.-e loma‘āt
وابسته به: لمعات؛ عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر (610-688)
غیر همانند:
آغاز: بسمله الحمد ترجمه حمد در عرف تحقیق تعریف محمودست بنعت كمال ..... و قوله فتلألأ منه نورا ... یعنی آثار آن تجلی جمالی در آینه محمدی ظاهر شد؛ انجام: و اضافتش عارضی بود بزوال عارض با آن ... ليس في الدار غير الديار
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 محشی؛ یادداشت دیگری مبنی بر آنکه حاشیه منتخبی است از مثنوی مولوی و غزلیات و مثنویات
شرح لمعات 621 شاه قاسم الانوار تبریزی که در زمان حیات آن جناب مرقوم شده، در پایان شرح رضا قلی هدایت نوشته: «لمعات شيخ عراقی همدانی در طهران خریداری شده و آن رساله بر سنن سوانح العشاق که از تألیفات جناب شیخ احمد غزالی است در سنه 1278 به دست آورده تعمیر و وراقی و صحافی نمود حرره رضا قلى المتخلص بهدایت»؛ تملک: رضا قلی هدایت (قرن 13)؛ جلد: تیماج سبز، 17 سطر، اندازه: 19/5 × 26/5سم [ف: 32 - 23]
آغاز: بسمله و به نستعين و عليه يتوکلی هذه مسائل متفرقات؛ انجام: جميع قواه که عبارت از قرب نوافل است حاصل است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1043ق [رایانه]
آغاز: بسمله سپاس یکی را آیینه جهان از لمعات انوار او روش است و روضه چنان از نفحات اسرار او گلشن است؛ انجام: تاریخ کتاب گر ز من پرسد عقل ** از غاية فيض ذكر فیاض کنم. شرح لمعات فخر الدین عراقی است گویا با استفاده از کتاب های فصوص و فتوح نگارش یافته. نام شارح معلوم نیست و در مقدمه از صدرالدین محمد بن اسحاق قونوی یاد شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1049ق، جلد: تیماج عنابی، 110ص (1-110)، 17-21 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 24/3 - 100]
چند رساله؛ بی کا، تا: 1108ق؛ خریداری از میرداد خان [رایانه]
آغاز: بسمله الحمد ترجمه حمد در عرف تحقیق محمود است ... قوله فتلالامنه نورا یعنی فشعشع وجه محمد من الله من جهة النور یعنی آثار آن تجلی جمالی در آئینه محمدی ظاهر شد؛ انجام: تا ازخود بشنود نه از من و تو ** ليس في الدار غيرنا دیار تمت شرحی است که متن را با عبارت «قوله» و شرح آن تحت عنوان یعنی ذکر شده در 28 لمعه؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسین، تا: رجب 1299ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 96گ، 10 و 14 سطر (14/2×8/1)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 1- 287]
چند مسئله پراکنده ای از آن؛ خط: نسخ، كا: محمد طاهر بن ولی محمد طبيب مشهدی، تا: 19 جمادی الاول 1309ق؛ کاغذ: ترمه، عص (112-117) [نشریه: 2 - 106]
شرحی است بر لمعات عراقی و در آن از شرح حق الیقین یاد شده و مانا از خود شارح است (ص 9 و 32) شارح را ندانستم کیست دیباچه نفیسی بر کلیات عراقی ص لح - چلبی در لمعات). در آن آمده: «اما بعد کلمه ای چند در بیان مراتب) تنزلات (عشق) وجود مطلق که آن (بر سنن سوانح) و طرق و سنن لوایح بود (بزبان وقت املا کرده می آید) سوانح را معنی ظاهر و واضح است نام کتابی بود آن امام غزالی در بیان اطوال انوار عشق و بیان
مراتب و منازل آن تا آن کلمات یا املا (آینه معشوق نمای هر عاشق صادق و طالب واثق غیر عاشق آید ... (لمعه اول در بیان بدایت عشق) و در بیان آنکه عاشق و معشوق ظاهرند بعشق و ظهور عشق بالذا تست و همه بالذات واحدند و باعتبار (متغایر اشتقاق) و ظهور و انشقاق (عاشق و معشوق) لفظا و معنی علما و عينا (از عشق است)»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ مصحح؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 47گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 17×13 سم [ف: 13-3493]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 358]
شرح لمعه- الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية
شرح لمعه- رساله عملیه
شرح لمعه- شرح الروضة البهية
š.-ul-lum'a
هادی بن یحیی بن حسین، - 784 قمری
hādī ebn-e yahya ebn-e hoseyn (- 1383)
شرحی است مزجی با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «اللمعة» پدرش که به طور نسبتا مفصل به بیان اقوال علما پرداخته است. [اعلام المؤلفين الزيدية ص 696]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1609
آغاز: قوله نحو عوض ... نظر لان المنافع قال و لهذا يجوز كونها مهر كقصة موسی و شعيب و قد قال تعالى
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 1031. از کتاب الشفعة تا پایان باب القسامة؛ خط: نسخ نازیبا، كا: على بن ابراهيم بن محمد بن مفلح بن علاء عطار، تا: سه شنبه 26 جمادی الثانی 985ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ در سه برگ آخر چندین مسأله با جواب آنها از املاء شرف الدین آمده؛ 343 ص [عکسی ف: 5 - 20]
شرح لمعه دمشقیه- کشف النقاب
شرح اللمعة الدمشقية-مطلع الانوار الغروية في
شرح اللعمة- الدمشقية
شرح اللمعة الدمشقيه-حاشية اللمعة الدمشقية
S.-ul-lumat-id-dimasqiyya fi fiqh-il-imamiyya
آل كاشف الغطاء، على بن جعفر، - 1253 قمری
āl-e kāšef-ol-qetā', 'alī ebn-e ja'far (- 1838)
وابسته به: اللمعة الدمشقية في فقه الامامية = لمعه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
شرح استدلالی بسیار مفصلی است در دو جلد بر مواضعی از کتاب التجارة، با عناوین «قال المصنف، اقول» و رد و ایراد در مسائل؛ آقا بزرگ در دو موضع از الذريعة (279/7 و 49/14 50) از این کتاب یاد کرده: یک بار به عنوان «الخيارات» و آن را به همراه برخی مسائل «بيع» می داند که جلد اول آن در تهران به سال 1319 ق چاپ شده؛ بار دیگر به عنوان «شرح اللمعة» که دو جلدی است (اولی در برخی مباحث «بیع» و دومی در «خیارات») و ایشان هر دو جلد آن را - که نقص هایی هم داشته – نزد شیخ هادی کاشف الغطاء (نوه شارح) دیده است.
آغاز: جلد اول: الحمدلله كما هو اهله ...... الفصل الرابع في بيع الثمار، الثمار جمع الثمر و هو حمل الشجر و الشجر هو النبات القائم على الارض جلد دوم: قال المصنف رحمه الله: الفصل التاسع في الخيار، لاریب آن ثبوت الخيار على خلاف القاعدة لأن الأصل في البيع اللزوم
چاپ: شرح خيارات اللمعة، الفقيه المحقق الشيخ على نجل الشيخ الكبير كاشف الغطاء قدس سر هما، موسسة النشر الاسلامی، الطبعة الأولى، 1422ق، 272ص؛ ایران، 1319ق، سنگی، رقعی، 5+225ص، به سعی و اهتمام شیخ احمد شیرازی
[دنا 1034/6؛ الذريعة 279/7]
آغاز: قوله الفصل الثاني في عقد البيع و آدابه و هوای البيع بناء على كون الاضافة بيانية؛ انجام: و انما ذلك اولا للتبادر كما اذا سمع من وراء.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: - 447]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: ثم اشتراها بعد ذلك فان تصرفه بعد ذلك باللبن لايسقط خياره، قال المصنف خيار الشرط أقول ... ناتمام. كتاب البيع و از آغاز خیار مجلس تا پایان خیار حیوان می باشد؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، 40گ (5-44)، 21 سطر، اندازه: 15/5×10 سم [ف: 30 - 45]
تذکر: نام کتاب به اشتباه «شرح الروضة البهية ... » ثبت شده. در خيارات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مقابله شده؛ کاغذ: فستقی جلد: میشن قهوه ای، 137گ، 23 سطر، اندازه: 15/4× 21/5سم [ف: 1- 165]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: قال المصنف الرابع عشر خيار المفلس
ثبوت هذا الخيار في محله مجمع عليه ... مع وفاء الشركة بالدين و قيل مطلقا وسیجی في محله.
خط: نسخ تحریری، كا: علوان بن شیخ حسن نجفی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج آلبالویی، 384ص، 21 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 7 - 118]
آغاز: برابر جلد 2؛ انجام: لا يحتاج الى العلم بها و لا لعدمها فلا تذهل. ج 2؛ خط: نسخ، كا: على بن فتحعلی مرندی (كذا)، تا: 1245ق، واقف: سید محمد باقر سبزواری، 1405ق، کاغذ:نخودی، جلد:میشن قهوه ای، 81گ، 25 سطر، اندازه: 20/5×15سم [ف: 21 - 893]
از الفصل الرابع في بيع الثمار تا الرابع عشر خيار المفلس؛ خط: نسخ، كا: على بن شیخ محمد مقصودی، تا: با تاریخ 1259ق؛ جلد: تیماج عنابی، 452ص (377-829)، 22 سطر (14/5×9)، اندازه: 21/5×15/5 سم [ف: 2 - 717]
جلد 1؛ انجام: قال المص ره الفصل العاشر في الأحكام از اول بيع ثمار تا آخر خیارات؛ خط: نسخ عربی، بی کا، تا قبل از 1259ق؛ تملکی به تاریخ محرم 1259، تملک: فرزند مؤلف شیخ مهدی، شیخ عبدالرحیم کرمانشاهی؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 163گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 171]
آغاز: برابر جلد 1 جلد اول است از فصل چهارم تا فصل دهم را دارد که فصل اخیر شرح نشده؛ خط: نسخ، كا: محسن طریحی نجفی (شاگرد مؤلف)، تا: جمعه 29 ربيع الاول 1264ق؛ مهر: «الواثق بالله الغني ابو الحسن بن محمد الحسینی» (مربع)، «عبده الراجی محمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 203گ، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 124]
آغاز: برابر جلد 1؛ انجام: و قد عرفت الراجح منهما و مثله غريم الميت مع وفاء التركة بالدين و قيل ... و سيجيء في محله انش. الفصل العاشر في الأحكام.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13 و 14؛ رکابه دار، مصحح، دارای «بلغ»، نسخه با خط مؤلف مقابله شده طبق گواهی پایان آن: بلغ المقابله على نسخة الاصل و الحمدلله رب العالمین و «صلی الله على محمد و آله»، برگ 131ر شرح بیع است و از آن پس تا پایان شرح خيارات؛ تملك: محمد ابن اسمعیل موسوی؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 216گ، 24 سطر، اندازه: 20/2×14/1 سم [ف: 27/1 - 61]
آغاز: برابر جلد 2
نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء نجف اشرف جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 17 ذیقعده 1319ق؛ از روی اصح نسخه های موجود کتابت شده و بنا بر قول كاتب هنوز خالی از سقم و اشکال نیست، مصحح برخی از اوراق به خط مؤلف که گاه خط خوردگی و اضافات دارد؛ تملک: شیخ هادي بن عباس بن على بن شیخ جعفر نجفی به سال 1319، 215ص [عکسی ف: 5 - 339]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: ريحان الله بن جعفر موسوی با مهر «عبده ریحان الله بن جعفر الموسوی» (بیضی)؛ مهر: « یاملين الحديد لداود» (مربع)، «الراجي الى الله داود بن اسدالله» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 168گ، اندازه: 15×21/5سم [ف: 16-198]
آغاز: برابر جلد 1 جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: جعفر بن محمد بحرالعلوم طباطبائی به تاریخ 1327؛ جلد: تیماج قرمز، 172گ، 23 سطر، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 1- 378]
Š.-ul lum‘at-id dimašqīyya fi fiqh-il imāmīyya
بحر العلوم، رضا بن محمد مهدی، 1189 - 1253 قمری
bahr-ol-'olūm «rezā ebn-e mohammad mahdī (1775 - 1838)
وابسته به: اللمعة الدمشقية في فقه الامامية = لمعه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
گزارشی بر لمعه دمشقیه شهید اول.
تهران؛ حقوق؛ شماره نسخه: 21 - ب
آغاز: صلوة: بسمله. حمدله ... قال المصنف ره کتاب الصلوة و فصوله احد عشر .. الكلام في شرح ما يتعلق بهذه العبارة يقع في مواضع؛ نکاح: بسمله. حمدله. كتاب النكاح و فيه فصول ... الكلام في شرح ما يتعلق بالمقام بذکر مقدمة و مسائل؛ انجام: و يسكت من خلفه كلما طال قنوت الامام و فيه تامل. در نسخه ما: عن اصل الدليل بقوله و ضعفه (افتاده)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 235 گ، 29 سطر (22×13)، اندازه: 22×22سم [ف: - 384]
š.-ul lum“at-id dimašqiyya fī fiqh-il imāmīyya
کرباسی، محمد مهدی بن محمد ابراهيم، -1278 قمری
karbāsī, mohammad mahdī ebn-e mohammad ebrāhīm (-1862)
وابسته به: اللمعة الدمشقية في فقه الامامية = لمعه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
شرحی مزجی استدلالی است بر «اللمعة الدمشقیه» شهید اول؛ مؤلف فرزند حاج محمد ابراهیم کلباسی است و از او با عنوان «والدنا المحقق العلامه دام ظله الأعلى في المنهاج و جواب الفتاوی» یاد نموده است.
[دنا 1034/6]
کتاب ارث؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ گویا نسخه اصل است؛ تملک: محمدرضا بن محمد باقر موسوی شفتی با مهر «محمدرضا الموسوی 1337» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ، 20سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 195]
آغاز: کتاب العتق و هو بالكسر يطلق على معان وهي الكرام و الجمال و النجابة؛ انجام: و اكله في الشتاء يسخن الكليتين و يدفع البرد. مشتمل است بر: 1. کتاب العتق، 2. کتاب التدبير و المكاتبة و الاستيلاد، 3، کتاب اللقطة، 4. کتاب احياء الموات، 5. کتاب الصيد و الذباحة، 6. كتاب الأطعمة و الأشربة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 226 گ، 27 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 20 - 261]
آغاز: في بيع الثمار من النخل و الفواكه و الخضر و ما يتعلق بها من الاحكام؛ انجام: المصنف ذكرها هنا في تنازع البايع و المشتري و اختلافهما. مشتمل بر مباحث: كتاب المتاجر، فصل 4. بيع الثمار، فصل 5. الصرف، فصل 6. السلف، فصل 7. اقسام البيع، فصل 8 الربا، فصل 9. الخيار، فصل 10. الاحكام و اللواحق؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج ماشی، 68گ، 28 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 20 - 261]
آغاز: بسمله. الحمد لله و کفی و الصلوه على نبيه المصطفی؛ انجام: و فيه مسایل الاولى انه تصح الوصيه
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 358]
.-ul-lum'at-id-dimasqiyya fi fiqh-il-imamiyya
شفتی اصفهانی، محمد علی بن محمد باقر، ق13 قمری
šaftī esfahānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad bāqer (- 19c)
وابسته به: اللمعة الدمشقية في فقه الامامية = لمعه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
شرح مزجی مفصلی است بر خصوص فصل سوم از کتاب «صلاة اللمعة الدمشقية» شهید اول که در افعال صلاة است و نمی دانیم بقیه مباحث نوشته شده یا نه. این شرح چنانکه از اجازه آغاز مجموعه بر می آید از تقریرات درسی صاحب جواهر می باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1995/4
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال الشهيد قدس سره الفصل الثالث في كيفية الصلاة و يستحب الاذان و الاقامة؛ انجام: السلام على محمد بن عبدالله خاتم النبيين لانبی بعده السلام علينا و على عباده الصالحين
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، جلد: تیماج مشکی، 70گ (156-226ر)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 5 - 367]
Š.-ul-lum‘at-id-dimašqiyya fi fiqh-il-imāmīyya
وابسته به: اللمعة الدمشقية في فقه الامامية = لمعه؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
ناشناخته و ظاهرة غير همانند:
بخش صلاة؛ كاتب = مؤلف، تا: قرن 13 [د.ث. مجلس]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... کتاب الغصب وهو كما في القاموس و الصحاح اخذ الشيء ظلما وعن ابن الأثير قطعه ای از آغاز کتاب غصب می باشد. شرح مزجی استدلالی است با در نظر گرفتن مطالب شهید دوم در شرح لمعه و گفتگو در آنها؛ بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 22گ (41پ-62ر)، اندازه: 21×15سم [ف: - 39]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1523/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 340]
آغاز: حمد له. قوله «ثم يجب القيام» قدمه على النية؛ انجام: و اما النوافل المطلقة فلا حصر لها ... و قد تم الجزء منه على يد مؤلفه في غرة ربيع الثانی 1240 کتاب صلاة است از قیام تا صلاة شكر و نوافل. از قرن 13، در آن از سید بحرالعلوم یاد می شود، شاید همان «الانوار الغرویه» شیخ محمد جواد بن شیخ تقی بن محمد ملا کتاب در گذشته پس از 1267 باشد؛ خط: نسخ، كا: حاجی محمد نهاوندی، تا: دوشنبه 5 شعبان 1287ق؛ مقابله شده وسیله محمد الخماسی با نسخه اصل؛ 242گ، 19 سطر، اندازه: 14×20سم [صد و شصت نسخه: - 24]
š.-ul lum'at-in nūrānīyya fi-l awrād-r rabbānīyya
بسطامی، عبدالرحمن بن محمد، - 858 قمری
bastāmī, 'abd-or-rahmān ebn-e mohammad (- 1454)
وابسته به: اللمعة النورانية في الأوراد الربانية؛ بونی، احمد بن على (622-)
تاریخ تأليف: چهارشنبه 6 صفر 822ق؛ محل تأليف: قریه حضراء گزارشی به «قال، اقول» متن از ابوالعباس احمد قرشی بونی است در شرح اسم اعظم (چلبی در همین نام). او شرحی بر همین متن اللمعة که «النورانية في الأوراد الربانية» نامیده می شود دارد که نامش «رشح أذواق الحكمة الربانية في شرح اوقات اللمعة النورانية» است و آغازش «الحمدلله اللطيف بعبده» است و او لمعه را در مصر نزد شیخ عزالدين محمد بن جماعه در 807 خوانده و شرح را در 841 به انجام رسانده است (چلبی در اللمعة النورانية؛ معجم المطبوعات 607). نسخه ما باید شرح دیگر او باشد بر همین کتاب.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5150/1
آغاز: متن: بسمله حمدلله على حسن توفيقه و اساله هداية الطريقة و الهام الحق بتحقيقه؛ آغاز شرح: بسمله و به نستعين. لا اله الا الله محمد رسول الله طويت عوالمى في سر علمی؛ انجام: و ناح همام، و كان اكمال هذا السر المخزون و الدر المصون يوم الأربعاء قبيل العصر ستة صفر من شهور 822 بالقرية الخضراء صانها الله عن اللواء غفر الله لمؤلفه و لمستكتبه و لجميع المؤمنين ... مجیب الدعوات.
خط: نسخ، كا: محمد جواد بن عبدالغفار باریکرسفی، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 73گ (1پ -73پ)، 25 سطر (20×10)، اندازه: 18×29/5سم [ف: 15 - 4126]
Š.-ul-lumʻat-in-nūrānīyya fi-l-awrād-r-rabbānīyya
وابسته به: اللمعة النورانية في الأوراد الربانية؛ بونی، احمد بن على (622-)
شرحی است بر کتاب اللمعة النورانية ابوالعباس احمد بن على بونی که با عناوین «قال - اقول» به شرح آن پرداخته شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14938
آغاز: ... العرفانية و المعارف الفرقانية و الاشارات العرشية و التلويحات اللوحية ... قال الشيخ بسم الله الرحمن الرحيم، احمد لله على حسن توفيقه و اساله هداية لطريقه ... و بعد فانی استخرت الله تعالی في اجابة دعوة اخ لي صادق، سالني عن الاسم الاعظم و كيفية الانفعالات به و تحلى الساكنين؛ انجام: و هو ينظر إلى الشكل المرسوم نظر جلال ثم دعا على ظالم اخذ لوقته ...
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 72گ، 15 سطر (15×8/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 37 - 589]
š.-ul-luma' fi-1-hisāb
سبط ماردینی، محمد بن محمد، 826 - 907 قمری
sebt-e mārdīnī, mohammad ebn-e mohammad (1423 - 1502)
وابسته به: اللمع = لمع يسيرة في الحساب = مقدمة في علم الحساب؛ ابن هائم، احمد بن محمد (753-815)
تاریخ تأليف: 892ق
شرحی است مزجی بر کتاب «اللمع» ابن الهایم، که برای کسانی که در حساب ارث اشتغال دارند به کار آید.
آغاز: آغاز اللمع: بسمله حمدله و بعد فهذه لمع من علم الحساب مضطر الى معرفتها من يريد الشروع في علم الفرایض نافعه آن شاء الله. اعلم ان الاعداد الأصلية آغاز شرح: بسمله. حمدا يليق بجلاله و الصلاة ... و بعد فيقول محمد بن محمد بن محمد سبط الماردینی هذا تعليق مختصر جعلته توضيحا على المقدمات المسماة باللمع في علم الحساب تأليف الشيخ الامام العالم العلامة ... محيي لعلوم الاوائل شهاب الدین احمد بن الهائم تغمده الله.
[کشف الظنون 1562/2؛ چلبی 362/1؛ دنا 1035/6؛ الأوقاف العامة موصل 293/2 و 167/3]
آغاز: برابر؛ انجام: المقسوم عليه ويحفظ حاصله ويضرب بسط المقسوم عليه في مخرج المقسوم و يحفظ.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ در اول نسخه وفات حاجی شیخ علی خان فرزند احمد خان دنبلی در شب شنبه 21 ذیقعده 1261؛ جلد: تیماج قهوه ای، 21گ (156-176)، 21 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [اوراق عتیق: 1- 111]
آغاز: برابر؛ انجام: و ضرب المآت في المات و ضرب المآت في الألوف
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن ابراهيم بن عیسی اوالی، تا: قرن 10؛ 19گ (100-119)، اندازه: 15×10 سم [آینه پژوهش: سال 4ش 22 - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: و من أراد الزيادة فعليه بالوسيلة للمصنف فانها من أحسن المصنفات في هذا الفن فعليك بها تظفر بالبراعة
خط: نسخ، كا: حافظ عثمان بن حاج (عمر) آمدی، تا: 1163ق؛ جلد: مقوایی، 26گ (83پ-108ر) [ف: 21 - 94]
آغاز: برابر؛ انجام: و من اراد الزيادة فعليه بالوسيلة للمصنف ... و بالله التوفيق. قال مؤلفه كمل هذا التعليق في السابع و العشرين من رمضان 892
بی کا، تا: 24 شعبان 1261ق؛ در ص198-200 بندی است در قاعده ضرب؛ 34گ (165-198) [ف: 5 - 229]
Š.-ul-luma“ fi-n-naħw
عوتی، اسعد بن نصر بن نصر
‘ūtī, as'ad ebn-e nasr
وابسته به: اللمع؛ ابن جنی، عثمان بن جنی (300-392ق)
شرحی است کوتاه و مهم بر کتاب «اللمع في النحو» ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی
[کشف الظنون 1562/2؛ دنا 1035/6؛ فهرس المخطوطات العربية بالمكتبة الملكية في برلین 13/5، ش 6467]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7157
آغاز: الكلام كله ثلاثة أضرب اسم و فعل و حرف؛ انجام: لانها قویت لما نابت عن الفعل آی ادعو و انادی و كذلك الاسماء الموغلة في شبه الحروف نحو اذا و لدي و على
خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ سه بار مقابله و تصحیح شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 87گ، 11 سطر، اندازه: 13/5 ×19/5 سم [ف: 25 - 166]
Š.-ul-luma' min figh-i ahl-il bayt
وابسته به: اللمع من فقه اهل البيت؛ حسنی یمنی، علی بن حسین (729-)
شرحی است بر کتاب مختصر و معروف «اللمع» سید علی بن حسین حسنی یمن، با عناوین «قوله، قوله»، که چون ابتدا و انتهای آن افتاده معلوم نیست کدام یک از شروح آن می باشد.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1586/3
آغاز: ... ولا كتابة القرآن ولامس الدراهم الذي عليه القرآن روی ذلك في النص؛ انجام: الثالث أن يتردد بين الاقامة و المجاوزة او بین الاقامة و العود و يكون ذلك ...
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان - رم 1012؛ خط: نسخ، كا: محمد بن قاسم بن محمد بن عواض بن عامر بن قبایل، تا: 833ق؛ افتادگی: آغاز و انجام [عکسی ف: 4 - 446]
š.-e lavāzem-e jangi
در این کتاب شرح مفصلی از توپهای صحرایی و کوهستان های کارخانه هوچکیس با اندازه لوله و قنداق و وزن فشنگ های آن آمده است. از قرار معلوم این کتاب حاوی نقشه هایی بوده که جزوه ضمیمه محسوب می شده است زیرا در صفحات مختلف کتاب به آن جزوه اشاراتی گردیده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:374
آغاز: بسمله، شرح لوازم جنگی از اختراعات هوچکیس شرح و تفصیل ذیل از وضع کلی و ترتیب و قانون کارخانه گفتگو نموده و پس از آن از انواع مختلفه سلاح ناری؛ انجام: توپهای مذکوره باستثنای معدود قلیلی از آنها تمام توپ هاییست که برای جنگ بحری نیز معمولند
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 13، جا؛ تهران؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: کاغذ ابری سبز، 36گ، 8 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1- 363]
S.-ul-lawami-il-hsyniyya
شرحی است که مؤلف بر اللوامع الحسينيه شيخ احمد احسایی نوشته است، وی این شرح را از جلسه درس استادش که همین کتاب را تدریس می کرده، تقریر نموده و در برخی موارد مطالبی از خود با عنوان «لمحرره» به آن اضافه نموده است.
اراک؛ کتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهیم؛ شماره نسخه: 119
آغاز: بسمله، قال اعلى الله قدره و دام عمره في اللوامع الحسينيه کشف الغطاء و يشتمل على الظاهر بمراتبه الثلثه و ظاهر الظاهر الى السبعه و الباطن و باطن الباطن اليها او الى تنزلها بمرتبه؛ انجام: انجام موجود: انا فاجبتهم بانه لو سلم هذا بدل مفعول مطلق مخذوف فكيف نرضى أن خلق ليس له مفعول به مع كونه فعل متعبد جلد 2؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: گویا قرن 13؛ مصحح، محشي منقول از : سید محمد» و «سمع منه»؛ در صدر مبحث في اشتراك الموجود» چنین نوشته شده: «يوم الأحد في سابع في سنه 1252، الغدير احقنا في سامرة»؛ مهر «وقف کتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهیم»، رکابه دار؛ کاغذ: شیری، جلد: تیماج پوست اناری، 171گ، اندازه: 15/5×10/5 سم [دو کتابخانه اراک: - 151]
š.-ul-lwāyiḥ
شرحی است بر رساله ای فلسفی که گویا لوایح نامیده می شود.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 1094/19
آغاز: بسمله (اللائحة الأولى في تحقيق معنى الواجب) ای واجب
الوجود بالذات (و مقابله من الممكن و الممتنع بالذات؛ انجام: مجموع المقدمات) ضرورة تقدم كل جزء على جميع الاجزاء و مجموع المتقدمات
بی کا، بی تا، خط زدگی های فراوان در نسخه نشان می دهد که خط شارح کتاب است؛ 82گ (140-221) [ف: 5 - 230]
š.-e lavāyeh jāmī
طوسی، فضل الله بن علاء الدين، - 914 قمری
tūsī, fazl-ol-lāh ebn-e ‘alā?-od-dīn (- 1509)
وابسته به: لوایح؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
شرح كتاب لوایح عبدالرحمن جامی است به صورت «قوله» در عرفان نظری با نثر فارسی بدیع و زیبا. ترجمه حال شارح نشان می دهد که از موالیان اهل بیت نبوت بوده و به خاطر همین عقیده پاک به درجه شهادت رسیده است. تخلص شعری وی «عماد» است: آورده خزف ریزه «عماد» از خامی ** در سلک جواهر نفیس جامی / خر مهره کجا و در شهوار کجا ** هيهات زهی خبرگی و خودکامی. (محمود مرعشی)
آغاز: 1: ای از تو عیان لوایح نور قدم به یک لایحه زان لوایح آمد عالم ... اما بعد این خزف ریزه چند بی مقدار 2: لا احصی ثناء علیک کیف و کل ... اما بعد این خزف پاره
[دنا 1036/3؛ ریحانة الأدب 262/5 ؛ فهرستواره منزوی 813/7)
4056/14 آغاز: برابر 1؛ انجام: کار بر نفس است که هر نفس از نفایس جوهر است.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 140ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه میشن، 13ص (226-238)، 25 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 7-177]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و من هذا التجلي ما يسماه بلایحه و بارقه و خطره أيضا چهارم تجلی ..
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: محمد مهدی بن کریم الحسینی با مهر «مهدی الحسینی» (بیضی) و «مهدی بن کریم الحسینی» در دارالسلطنه قزوین به سال 1308ق؛ مهر: «هذه حمزه شاه ولایت» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، 43گ (1-43)، 17 سطر، اندازه: 12/5×6 سم [ف: 29 - 218]
š.-e lavāyeh jāmī
کاسه کرانی
kāse karānī
وابسته به: لوایح؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
شرحی است بر «لوایح» عبدالرحمان جامی با مقدمه ای ادبی و طولانی.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 91- 1/91 آغاز: بسمله. بدانکه اشیا را وجود بر انواع است وجود در اعيان است و وجود در اذهان است و وجود در لسان. اما وجود عینی وجود حقیقی اصلی است ... قوله الهى لا احصی ثناء عليک فكيف فكل ثناء يعود اليك ... هر چه در صحایف کاینات از جنس اثنیه و محامد است ... صحايف جمع صحيفه است و صحیفه نامه را گویند؛ انجام: نسخه که اگر مغایرت میان وجود مطلق و حقیقت واجب البته یکی از این دو امر لازم اند یا امتناع استلزام وجودات خاصه ممکنه مر وجود مطلق را ویا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 179گ، 17 سطر، اندازه: 22×11سم [ف: 5 - 2661]
š.-u lawāyih jāmī
وابسته به: لوایح؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
شرح لوایح ملا عبدالرحمن جامی است. در این اثر از امیر عبدالله مهدی (مهتدی) حسینی کرمانی (قرن 10) که خود او نیز شرحی بر لوایح دارد یاد شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 18281
آغاز: بسمله الحمد لله وحده و الصلوة و السلام على من لا نبی بعده ... لائحه تعين اول وحدتیست ... بدانکه تعین اول عبارة از مرتبه ایست که اطلاق ذات؛ انجام: و لا تكلنا الى انفسنا طرفة عين فنبلغ كل مرام برحمتك يا ارحم الراحمين ..... و الحمد لله رب العالمين آمین ثم آمین.
خط: نستعلیق، كا: غلام حسین؟، تا: 22 شوال 1303ق؛ مصحح، مقابله شده؛ جلد: تیماج، مذهب، 489ص، 17 سطر، اندازه: 27/3×18سم [ف: 50 - 102]
š.-e lovh-iz-zahab fī š.-el-moktaseb = tarjomat-e lovh oz-zahab
محمد باقر بن سرخوش، ق13 قمری
mohammad bāqer ebn-e sar×oš (- 19c)
وابسته به: لوح الذهب في شرح المكتسب؛ انطاکی، عبدالحمید کتاب «المكتسب في زراعة الذهب» تأليف محمد بن احمد سیماوی عراقی (- 580ق) است، بر کتاب المكتسب شروحی نگاشته شده و بنابر قول صاحب كتاب الذريعة یکی از شروح آن «لوح الذهب» تأليف عبد الحميد انطاکی است (البته) ما تا آنجا که کنکاش کردیم دلیلی بر گفته صاحب الذریعة نیافتیم زیرا نه در
دیباچه لوح الذهب و نه در متن آن و نه در نسخه های موجود لوح الذهب هیچ اشاره ای به کتاب المكتسب نشده است. بر کتاب لوح الذهب نیز شروحی نگاشته شده از جمله این ترجمه و شرح فارسی است (ظاهرا فقط ترجمه است). عنوان های «متن و شرح» و گاهی «قول».
آغاز: حمد مر صانعی راست که خلعت حار و رطب وجود را بر ماده هیولائی بارد و یا بس و عدم پوشانیده.
انجام: و لا يختلجك الشك فيما اقوله ** فما بيننا في كل ما قلته حلف.
[دنا 1036/6؛ الذريعة 375/18؛ کشف الظنون: 1811/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12632/55
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: اواخر قرن 12 یا اوایل قرن 13؛ مصحح، رکابه دار، به قرینه برگ 111 کاتب این نسخه نیز، بهائی بن احمد العاملی است، در پایان 10 برگ مطالب گوناگون در کیمیا، مقاله سوم در تكليس اجساد و تصعید ارواح و تدبیر انفس، تكليس قمر و مریخ، عمل قمری جوهر ها، اعمالی از میر حسین اخلاطی، طبايع اجساد، حملانات شمسی و قمری، عمل حجر مکرم، مطالبی از کتاب تحفة المؤمنین در کیمیا و غیر آنها آمده؛ کاغذ: فرنگی، 5گ (139-143)، 59 سطر، اندازه: 17/5×8/5 سم [ف: 32 - 104]
Š.-e lo’lo’at-ol-qālīya = jāme‘-e asrār-e šahādat
خراسانی قائنی، عبدالواسع بن محمد علی، ق13 قمری
×orāsānī qā'enī, ‘abd-ol-vāse' ebn-e mohammad ‘alī ( 19c)
وابسته به: اللؤلؤة الغالية في اسرار الشهادة؛ حسینی قائنی، ابوطالب بن ابی تراب (1230-1293)
اهدا به: امیر علم تاریخ تأليف: ربيع الثانی 1290ق
ترجمه کتاب «لولوة الغالية» سید ابوطالب قائنی است که مترجم آن را به درخواست مؤلف در زمان ناصر الدین شاه قاجار ترجمه و آن را به امیر علم هدیه و به ربيع الثانی 1290 موافق با نام کتاب به پایان برده است. کتاب در مورد اسرار شهادت و حاوی دقایق قوانین تعزیت و شرح آن، نیز ابواب و فصول که نسخه اصل را به ترتیب به اضافه آیات و اخبار و بعضی از قواعد مسلمه از اخبار اهل بیت اطهار شرح و تفصیل نموده است.
آغاز: لآلى غاليه ثناء مجالی جناب معبود و جواهر عاليه حمد مظاهر حضرت محمود کریمی را جل ذكره و عظم برهانه سزد
[دنا 1036/6]
آغاز: برابر؛ انجام: خداوندا امیدوارانرا نا امید مفرما بجاه محمد و آله صلوات الله عليه و آله اتمام کتاب اصل يوم دوشنبه از ماه محرم الحرام در سنه هزار و دویست و هشتاد و هشت و ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: گالینگور سبز، 324گ، 17 سطر، اندازه: 23×17سم [کتابخانه های قائن: ف: - 186]
آغاز: برابر؛ انجام: و بالجمله از اینجا شروع شد ... حضرت صادق (علیه السلام) ابی عبدالله
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ دو نوع خط؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: گالینگور قهوه ای، 328گ، 18 سطر (18×15)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: - 95]
شرح لؤلؤ درج مضامین- شرح درج المضامين
شرح لؤلؤئيه- شرح نظم اللالی
š.ul-luhūf ‘alā qatl-at-tufūf
وابسته به: اللهوف على قتلي الطفوف = لهوف؛ ابن طاوس، على بن موسی (589-664)
تاریخ تأليف: 1018ق
شرح مفصلی است بر «اللهوف في قتلي الطفوف» ابن طاووس. قسمت اعظم این شرح از آغاز افتادگی دارد. بخش موجود در این نسخه، بخشی از شرح مسلک دوم و تمام مسلک سوم است. شارح در پایان خاتمه مفصلی در پنج مجلس آورده که به اندازه خود شرح است. عنوان مجالس خاتمه چنین است: 1. في رجعة الحسين في زمن المهدی و انتقامه من قتلته و استیصال ذرية ظلمته؛ 2. فيما عجل الله تعالی و خذلته بعید شادته من العذاب ؛ 3. في نبذة من احوال المختار و ما قتل الله على يديه من الاشرار؛ 4. في نبذة مهاجرى من جور الخلفاء على مرقد سيد الشهداء؛ 5. في نوادر الكتاب و فوائد لاهل الكتاب و فضایح اهل الزيغ و الارتياب و فيه اثنی عشرة فايدة. شارح اغلب از علامه مجلسی با عنوان «الفاضل المتبحر» نقل می کند. همچنین از تفسیر صافی فیض کاشانی و حواشی ملا خلیل بر اصول کافی نقل می کند. در پایان چند قصیده در مراثی آورده که یکی از قصاید را از قوام الدین محمد حسینی قزوینی در حال حیات وی نقل نموده است. شارح در پایان کتاب می گوید که قبل از این شرح لهوف را نگاشته بودم و بعد از آن به بحار الانوار و منتخب المراثی برخورد نمودم و فوائدی را از آن دو کتاب بر شرح اضافه نمودم که نسخه حاضر همان تحریر دوم است که مکرر از بحار در آن نقل می کند.
قم: مرکز مطالعات، شماره نسخه:399
آغاز: و هو مطروح على الأرض تسفوا عليه الرياح و هو مكبوب و مسلوب وقعت من اعلى البعير الى الارض و خضت اخاها الحسين و هي تقول ببكاء و عويل يا رسول الله انظر الى جسد ولد ک ملقى على الأرض بغیر غسل و کفنه الرمل؛ انجام: هذا ما اتفق من تخريجه من اخبار ملائم شرح اللهوف و تناسب وقايع القتلى من اهل الطفوف و قد كنت فيما مضى لسنة مائة و نيف بعد الالف من الهجرة جمعت منها نبذة و الفت على شاكلتها طرفا الى أن وقع في یدی نسخة البحار و منتخب المراثی فالتقصت فوائدهما و جمعت فوائدها و اضفتهما الى ما الفته سابقا فجاء بحمد الله كتابا جامعا لكن النسخ التي في بلدنا كانت عزيزة جدا و سقيمة بت فلم آل جدا في تصحيح و لم اذل مجد في تهذيبه فمن وجد فيه هفوة فليقبل معذرتي و ليقل عثرتي ... و معاليک عطى طالبي شارب فوافق تاريخ التمام ... صلوة متتابعة على مر الكرور و الاعوام ما ناح القمری و صاح الحمام تمت
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی به امضای «منه» و دیگر حواشی؛ جلد: تیماج، مشکی، 152گ، 18 سطر، اندازه: 21×18سم [ف: 1 - 337]
š.-ol-ma’āser
خراسانی قائنی، عبدالواسع بن محمد علی، ق13 قمری
×orāsānī qā'enī, ‘abd-ol-vāse' ebn-e mohammad ‘alī ( 19c)
وابسته به: الدرر الباهرة في تصوير المعرفة الممكنة في حق الله سبحانه؛ حسینی قائنی، ابو طالب بن ابی تراب (1230-1293ق)
تاریخ تألیف: 1280ق
ترجمه ای است بر کتاب «الدرة الباهرة» مرحوم سید ابوطالب قائنی که هر دره ای را در چهار فصل و چهار اصل قرار داده است.
قائن؛ حسینی قهستانی؛ شماره نسخه:49
آغاز: حمد فزون از حد و سپاس بیرون از قیاس قادری را جل شأنه سزاست که از دره ذره وار ذره دره را اخراج فرموده اند
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ تملك: سید مرتضی ناصحی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 16 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [مدرسه جعفریه زهان: ف: - 150]
š.-ul mā’-il warqā wa-l ard-in najmīyya
تمیمی، محمد بن امیل، - 170 قمری
tamīmī, mohammad ebn-e omayl (- 787)
وابسته به: الماء الورقی و الارض النجمية؛ تمیمی، محمد بن امیل (170)
در پایان رساله، شرح «رسالة الشمس الى الهلال» طایر که از خود مؤلف می باشد تحریر شده است.
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:932/7
آغاز: الحمد الله رب العالمين و الصلاة و السلام على خاتم النبيين محمد و آله الطاهرين اما بعد فقال أبو عبدالله محمد بن اميل التميمي. ایا دخلت في برياء ** او خیر بسجن يوسف؛ قصیده: رسالة الشمس إلى الهلال ** لما بدا في رقة الخلال / انی ساعطيك من الجمال ** نورا به تحصل في الكمال؛ انجام: و يسمون ايضا جدهم فيه ذهبهم هذا الذهب اذا ابيض بعد سواده كما شرحت في هذه القصيدة.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 31 (37پ- 68پ)، 14 سطر، اندازه: 11×7 سم [ف: 2 - 198]
شرح المأة كلمة- منهاج العارفين في شرح کلمات امیر المؤمنين عليه السلام
š.-e me’at-o ‘āmel
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:9747/5
كا: محمد پادشاه صاحب، تا: 15 رجب 1277ق، جا: حیدر آباد؛ برای چاپ سنگی، با ماده تاریخ 1261 از نواز علی سجاد؛ کاغذ: هندی، 9گ (5ر -63ر)، اندازه: 23×15سم [ف: 17 - 475]
š.-e meʼat-o kalema-ye emām ‘alī = al-kalamāt-ol-me'a
غیر همانند: 1. تهران؛ موزه ملی؛ شماره نسخه:23/3
مؤلف آن را به رسم خزانه شاه ابوالقاسم بن محمود بن محمد خوارزمشاه تألیف کرده و هر یک از کلمات با دو بیت شعر همراه است؛ خط نستعلیق، بی کا، تا: 1066ق؛ قطع: رقعي [نشریه: 3 - 120]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... بدانکه این صد کلمه است از کلمات نفیسه حضرت امیر المؤمنین و امام المتقین. آغاز كلمات: لو كشف الغطاء ... اگر گشاده شود پوشش زیاده نشود مرا یقین، گر اجل بردارد از پیشم حجاب مستعار ... یعنی آنچه مرا در دار دنیا که سرای حجاب است ... حال خلد و جحيم دانستم ... بلغت في معرفة احوال العباد و اهوال يوم التناد غاية لو كشفت عنى ستور الدنيا؛ انجام: في خلاف النفس رشدها نفس سرکش چو بد لجام شود ** مدهش آرزو که رام شود
صد کلمه از گفته های حضرت امیر المؤمنين عليه السلام را که گویند جاحظ انتخاب نموده در این کتاب ترجمه و شرح شده و در مقدمه نام سلطانشاه ابوالقاسم محمود بن خوارزمشاه آمده. ترجمه و شرح هر کلمه بدین گونه است: ترجمه تحت اللفظی، ترجمه در یک بیت، شرح نثرى بفارسی، نظم معنی در دو بیت فارسی، شرح نثری به عربی. در پایان کتاب مقداری از کلمات متفرقه حضرت را هر کدام در یک بیت نیز نظم نموده است؛ خط: نستعلیق، عبارات عربی نسخ، بی کا، تا: صفر 1268ق؛ جلد: تیماج مشکی، 62گ، اندازه: 13×22 سم [ف: 3 - 249]
š.-e māšīn-e ×odnevīys = māšīn-e tahrīr
مترجم: صحافباشی، اسماعیل بن ابراهیم، ق13 قمری اهدا به: مظفر الدین شاه (1313-1324ق)
تاریخ تأليف: رمضان 1322ق
این رساله ترجمه اجزاء ماشین تحریر است که در آن به طور دقیق و مفصل اجزاء این ماشین و کیفیت کار آن آمده است.
آغاز: بهترین اسبابیکه امروز برای تحریر اختراع شده این منگنه است که بی زحمت و به سرعت مطالب زیاد تحریر می شود
انجام: پیش از آنکه فشاری بدهند به بینند میله پشت چرخ از هر دو جر و الة حمال مجزی باشد
[دنا 1037/6 فهرستواره منزوی 3864/5]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 477
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: رمضان 1322ق، جا: تهران؛ آخر نسخه: «ترجمه غلام خانه زاد اسمعيل لسان السلطان مترجم مخصوص همایونی ارواحنا فداه غره رمضان 1322»؛ یک صفحه الحاقی حاوی سه عکس از ماشین تحریر و نام اجزاء آن به زبان انگلیسی؛ کاغذ: فرنگی فلفل نمکی، جلد: مخمل سبز، 5گ، 21 سطر (20×10)، اندازه: 14/5 ×22سم [ف: 1 - 460]
شرح ما لابد للفقيه من الحساب- شرح رسالة الحساب
شرح مبادي الوصول- خلاصة الأصول في شرح مبادی الوصول
شرح مبادى الوصول- رياض الأصول في شرح مبادی
شرح مبادى الوصول- غاية البادي في شرح المبادی
شرح مبادي الوصول- نشر الايادي في شرح المبادی
شرح مبادى الوصول- نهاية السئول في شرح مبادى الوصول
شرح مبادي الوصول- نهاية المأمول في شرح مبادی الوصول
š.-u mabād-il-wuṣūl
وابسته به: مبادى الوصول الى علم الاصول علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
غیر همانند:
معزی آغاز: الله ما امرهم و بیان الثانية قوله تعالی و من بعض الله و رسوله ... قال و قال آخرون أنه للثدر المشترك بين الوجوب و الندب اقول هذا هو المذنب الرابع من المذاهب؛ انجام: خاتمه في الاستحسان مشتملة على ثلاث مسائل ... في انه لا يجوز الأحكام من الاستحسان ... و قد تبين بطلان القياس فيما تقدم و الان حیثو فينا بما وعدنا به جاز أن نقطع الكلام حامدين الله تعالی علی الايه و مصلين على اشرف انبيائه محمد و اصفيائه. این شرح با عناوین «قال، اقوال» است، شامل بحث الثانی در صیغه افعل تا پایان کتاب است. شارح در خاتمه در دو صفحه درباره استحسان سخن گفته است؛ خط: نسخ، كا: میر سید محمدعلی بن میر سید محمدهادی، تا: 20 رجب 1237ق؛ افتادگی: آغاز؛ رکابه دار؛ جلد: مقوایی با روکش پارچه ای، 111گ (1ر-111ر)، اندازه: 22×16سم [ف: 39 - 169]
آغاز: للادراك و هو يتناول الشاعر المدركة للجزئيات و العقل المدرک للكليات لاتصاف العامی بالفهم و لا علم و عرفا ما ذكره و يخرج بالاحكام الذوات و الصفات الحقيقية؛ انجام: نو کون الوصف الذي ذكره المعترض و امكان التعدية على ... و هو كون العلة وصف المستدل فيكون عدم التعدية ارجع لان وقوع احتمال من احتمالین اغلب من ..
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح اهدایی: سید علی نجف آبادی؛ جلد: تیماج مشکی، 172گ، 23 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 3 - 540]
شرحی متوسط و در برخی موارد مستوفی که به سبک «قال - اقول» تنظیم گردیده و در هر قسمت که شرح شده تمام متن ذکر شده است. مبادی ... دارای 12 فصل و 1 خاتمه است و هر فصل آن به ابحاث متعدد تقسیم شده است. شارح از بسیاری از علماء علم اصول من جمله میرزای قمی (-1231ق) با ذکر «رحمه الله» نقل قول می نماید و در ابتدای بحث 6 فصل 3 از استادش: ملا صفر علی گیلانی قزوینی (قبل از 1264 ق) با ذکر سلمه الله نام می برد. لذا تاريخ تأليف بين 1231 و 1264 می باشد و وجود حواشی «منه سلمه الله» در هامش نسخه حاکی از استبعاد نسخه
اصل به خط مؤلف می باشد، نسخه حاضر از فصل اول که دارای 6 بحث است، 4 بحث نخستین و پاره ای از بحث پنجم و از فصل سوم که 22 بحث است. بحث 3 و 4 و فقط سر فصل بحث 5 و
پاره ای از بحث 6 را در بر دارد و بقیه فصول مفقود است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 13؛ جلد: مقوا، 74ص (1-74)، 18 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 2 - 506]
آغاز: کالمعاين للقبلة، لا يجوز له الاجتهاد فيها؛ انجام: بما وعدنا به، جاز أن يقطع الكلام حامدين لله ... و فرغ مؤلفه من نسخه يوم الأربعا (19 شوال 697) حامد الله تعالى على نعمائه و مصليا على نبيه محمد و آله ... از ناشناسی که شاید نامش در آغاز نسخه بوده، که از نسخه افتاده است. در پایان تاریخ انجام روز چهارشنبه 19 شوال 697ق آمده است. شرحی است بر «مبادی الموصول» علامه حلی. در الذریعه (53/14) ضمن بر شمردن شرح های این متن، از شرحی یاد شده است که به روز گار نگارنده نگاشته شده است، که می تواند همین گزارش باشد و شیوه کار شرح کننده این است که نخست یک «مبحث» را آورده سپس با سربند «قوله» به گزارش نسبت گسترده آن می پردازد، نسخه در دست تنها 9 «بحث» از «فصل» 12 را دارد: 1. الاجتهاد، 2. شرایط المجتهد، 3. في تصويب المجتهد، ... 9. في الاستصحاب، و در پایان «خاتمه» في الاستحسان، مشتملة على ثلاث مسایل ... و در این خاتمه است که تاریخ انجام آمده؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد بن میرزا محمد امین سرکاتی، تا: 1226ق؛ افتادگی: آغاز؛ 1گ (22ر -28ر) [ف: 3 - 203]
آغاز: على ما وضع له و انما يتم ذلك بارادة المعنى الموضوع له اللفظ عند التجرد عن المعارض شرح کوتاهی است بر مبادى الوصول الى علم الاصول علامه حلی، با عنوان های «قال - اقول»، شارح از علامه حلی با دعای دام ظله» یاد می کند. سه شرح بر مبادی الاصول که نگاشته شاگردان علامه حلی است در دست است، با این عناوین: 1. غاية البادي في شرح المبادی تألیف شیخ محمد بن علی بن محمد جرجانی غروی، 2. خلاصة الأصول في شرح مبادی الوصول تألیف شیخ علی بن حسن بن علی امامی، 3. شرح على بن سعد که نسخه ای از آن به شماره 2900 در کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد موجود است. گویا نسخه حاضر یکی از این سه شرح است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 82گ (185 -266)، 17 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2661]
š.-e mabhas-e rukū“
بحر العلوم، محمد مهدی بن مرتضی، 1155-1212 قمری
bahr-ol-'olūm, mohammad mahdī ebn-e morteza (1742 - 1798)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض2813
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 359]
Š.-ul-mabda’-i wal-ma‘ād
اردکانی، احمد بن محمد ابراهیم، 1175-1238؟ قمری
ārdakānī, ahmad ebn-e mohammad ebrāhīm (1762 - 1823)
وابسته به: المبدأ و المعاد؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1050-979)
به آمر: محمد ولی میرزا ترجمه و شرحی است بر مبدأ و معاد صدرالمتالهین شیرازی. مؤلف این شرح را به امر محمد ولی میرزا نوشته و در دیباچه او را یاد کرده است. مؤلف برخی قسمت ها را که خالی از فائدت دانسته و ترجمه نکرده است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل جوهر نفس الانسان مستعدا لحمل اماناته ... و بعد چنین گوید فقیر برحمت خداوند غنی احمد بن محمد حسینی ... دیباچه ای که مصنف بر کتاب مذکور نوشته است مشتمل است بر فوائد جلیله که ترجمه آن ضرور است لهذا بأن ابتدا نموده می گوید که مصنف فرموده است که اجل ذخیره برای سعادت جاودانی و افضل وسیله برای فوز بدرجات آن جهانی ...
انجام: و اما جهاد کفار برای دفع تعرض جاحدين ... بانجام رسید بتوفيق و تأیید رب العالمين ترجمه کتاب مبدء و معاد منسوب بقدوة العارفين و عمدة المحققين محمد بن ابراهيم شهير بصدرالدین قدس الله روحه في زمرة عقول المقدسین در روز سیم ماه صفر ختم بالخير و الظفر بر دست مترجم آن احمد بن محمد الحسینی عفى عنهما در سال هزار و دویست و چهل و دو از هجرت و الحمدلله على ذلك و الصلوة و السلام على محمد و آله اجمعين
[دنا 1037/6؛ فهرستواره منزوی 184/6]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، گویا نسخه اصل است؛ باخط زدگی و اضافه و تصحیح فراوان، محشی از شرح هدایه (گویا از شرح صدرا) به فارسی؛ جلد: تیماج مذهب، 232 ص، 17 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 5 - 351]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن عبد القیوم صفائی، تا: 3 صفر 1242ق [فیلم ها ف: 2 - 98]
š.-ol-mobīn
شرح رساله المبین یا رساله دستور العمل تأليف مولوی ابو فريد شیخ امام الدین است که در علوم غریبه، تکسیر و شرح برخی از اسماء حسنی نگارش یافته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11962/5
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلوة على رسوله محمد ملقب بطه و پس و آله ... اما بعد این چند اوراق منتخب از رساله هایی معتبره این فن در شرح مصطلحات خطبه رساله دستورالعمل من تأليف مولوی ابوفريد شیخ امام الدين - سلمه الله - المبين است؛ انجام: و قبل از عمل باید که صدق مقال باشد و وعده خلاف نکند و به تضرع قرائت نماینده فقط؛ تم هذه الرسالة
خط: نستعلیق تحریری، كا: تاج الدين احمد فرزند مسیح، تا: 1320ق؛ مصحح، محشی، مجدول؛ در انجام رساله (در برگ های 108-84) موضوع کتاب آمده که برخی عناوین آنها عبارتند از: عزیمت، رموز و کیفیت اعداد حروف، قاعده نقوش مثلث و مربع، فصل در قاعده «روش تکسیر»؛ کاغذ: فرنگی، 29گ (55- 83)، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 30 - 265]
š.-e matn
؟ رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843).
شرح متنی را می ماند و شعر فارسی خود شارح در آن هست، گویا شرح بسمله و حمد سید کاظم رشتی باشد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3622/44
بی کا، تا: با تاریخ 1233ق، جا: قزوین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 92ص (497-588)، 18 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 12 - 2627]
Š.-e matn-e rīyāzī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5391/13
بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 2 ص، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 16 - 299]
š.-e matn-e feqhī
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1136/1
آغاز: كتاب البيع يطلق البيع على قسم الشرى، و هو تملیک بثمن على وجه مخصوص. و الشرى تملیک بذلك و على العقد المركب منهما، و هو المراد بالترجمة؛ انجام: و ان كان صادقا فهی للموكل بی دیباچه، با سربندهای «کتاب» و هر کتاب در چند «باب» و «فصل» هایی بی شمارہ: کتاب البيع، باب الربا، باب التولية، کتاب السلم، کتاب الرهن ... تا کتاب الوكالة. برای نشانی از متن کتاب: کتاب البيع. اركانه عاقد و معقود و صيغة و لو كناية: ايجاب كبعتک و ملكتك و اشتر منی، و کجعلته لك، و قبول کاشتريت و تملكت و قبلت. و ان تقدم كبعنی (گ 1 پ)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ 44گ (2پ 45پ) [ف: 2 - 161]
5.-u matn-in fi-s-Sarf-i wa-n nahw
ناشناخته، گزارشی متنی است در 2 «مقصد»: یکم صرف، دوم در نحو. و سربندهای کوچکتر «ضابطه، قاعده، فائده، تتمیم» گزارشی حامل متن. برای نشانی: «المقصد الثاني في النحو و يظهر فيه الاسم هل فاعل أو نائبه او مبتداء او خبر. او اسم النواسخ او خبرها او مفعول مطلق»..
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه: 937/1
آغاز: في الصرف. و يظهر فيه أن أن اللفظ الذي هو الصوت المعتمد على مخرج الفم هل كلمة اولا، انجام: الكلام بفعل متصرف، فان رفع الصلة عايدها وصل.
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1228ق؛ افتادگی: آغاز؛ 6گ (1ر-6ر) اف: 2 - 162]
شرح متن الوقايه- الاصلاح و الايضاح
شرح متوسط- شرح حماسة ابي تمام
شرح متوسط- الوافية في شرح الكافية
شرح متوسط- الهداية في النحو
شرح متوسط- شرح دیباجة الكافية
شرح متوسط- الفبای مکتب عشق
S.-ul mutul-il aflatuniyya
علامه حائری مازندرانی، محمد صالح بن فضل الله، 1297 - 1391 قمری
‘allāme hā’erī māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e fazl-ol-lah (1880 - 1971)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 27021
آغاز: هذه رسالة في شرح مرام افلاطون و بیان فساد ما فسره فلاسفة الغرب الفناها في ايام قلائل بعد الفراغ من شرحنا على حل منظومة السبزواری ... فائدة قد اشتهر اختلاف ارسطو و استاده
افلاطون في المثل المعروفة بالأفلاطونية التي اتها (كذا) افلاطون و نقاها ارسطو و تصدى للجمع بينهما الفارابي في رسالة الجمع بين الرأيين و لما كان الكتب الترجمة او الشارحة للكتب الغربية مخالفة الكتب الشرق في تقرير معنى المثل الأفلاطونية و في كيفية مخالفة ارسطو لاستاده في ذلك و في كيفية مقارنة و التوفيق بينهما و وقع في تقريرات الغربيين اشتباهات عظيمة و عثرات لاتكاد تقال و كان للمقام مماسة تامة بالمنطق؛ انجام: و لنقتبض عنان القلم في امر المثل و لكل واقع الحال الى الله هادي السبل و واهب عقول الكل و انا مؤلفه محمد صالح بن فضل الله الحائري المازندرانی العلامه في 10ع 055/1
خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: ربيع الأول 1355ق؛ اهدایی: کتابخانه شيخ محمد صالح علامه حائری، تیر 1351 کاغذ: شکری خط دار فرنگی، جلد: مقوا، 13 گ، اندازه: 22/5 جلد: مقوایی، 1 ص، اندازه: 17سم [ف: 24 - 225]
š.-u mtltāt-i quțrub
وراق، عبدالوهاب بن حسین، - 685 قمری
varrāq, “abd-ol-vahhāb ebn-e hoseyn (- 1287)
وابسته به: المثلث في اللغة = مثلثات قطرب؛ قطرب، محمد بن مستنیر (206) شرح منظوم مثلث قطرب (ابي على محمد بن مستنير) است این شرح در نسخه حاضر و در فهرست آربری ناشناس مانده است، ولی در فهرست اوقاف بغداد به عبد الوهاب مهلبی منسوب شده است.
چاپ: این شرح بدون نام شارح همراه با البلغة في شذور اللغة در بیروت به سال 1914م به چاپ رسیده
[دنا 1038/6؛ فهرس المخطوطات العربية في مكتبة الاوقاف العامة في بغداد 257/3؛ کشف الظنون 1587/2]
آغاز: هذا شرح مثلث قطرب منظومة لبعض الفضلاء الحمدلله العظيم الباری *** الرازق المهيمن الغفار؛ انجام: من بعد رسم خرب. تمت و الحمد لله وحده و صلى الله على محمد و آله و سلم.
نسخه اصل: کتابخانه چستربیتی، ش 3486؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 884ق؛ 5ص (167- 171) [عکسی ف: 3 - 371]
آغاز: قال الفقير المذنب الحقير احمد ربي انه قدير و قد نظمت قطعظ مزدوجة تظبط جمع قطرب و منهجه .. فالامة الشجة ثم الأمة؛ انجام: والعرس بیت الليث ثم العرس جود كذا جمع الزفاف عرس و قد تقضى الرجز المستعذب في جمع ما حكى الامام قطرب.
خط: نستعلیق، كا: عبد الباقي بن عبد الباقي بن رضی الدین محمد حسینی آرتیمانی، تا: قرن 11؛ کاغذ: شرقی، 1گ (102)، 23 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 32 - 204]
Š.-u mtltāt-i quțrub
وابسته به: المثلث في اللغة = مثلثات قطرب؛ قطرب، محمد بن مستنير (206)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:ض7706
بی کا، بی تا [الفبائی: - 359]
شرح مثلث القطرب- شرح نظم المثلث للقطرب
شرح مثنوی- کاشف الاسرار و مطلع الانوار
š.-e masnavī-ye asmā'-ol-lāh
نامی، خواجگی بلخی، قرن 10 قمری
nami, ×ajegi-ye bal×i (16c)
وابسته به نود و نه نام خدای = معمای اسماء الحسنی؛ حسینی نیشابوری، حسین بن محمد (-904ق)
شرحی است بر مثنوی اسماء الله میر حسین بن محمد نیشابوری که در آن نود و نه نام خداوند را به صورت معما طرح نموده است. شارح این شرح را بعد از درگذشت معمایی نیشابوری نگاشته و به یکی از پادشاهان عصر خود عرضه داشته و نام او را به صورت معما چنین آورده «نام شه در لطف در از هر است ** نام شه از هر چه گویم بهتر است / در درون درج پنهان کرده ام ** نام شه آویزه جان کرده ام». وی در مقدمه به ناظم معمای نود و نه نام خدا بدین عبارت اشاره نموده: «بنابر این کلمه چند در شکافتن معمیاتی که هر یک آنها مخزن گوهریست از گوهرهای اسمای الهی جلت عظمة ذاته و عظمت کبریاء صفاته و از نتایج طبع گهربار و فواید ذهن غرایب آثار افصح فصحا عجم و املح شعرای ما تقدم ... امیر شرف الدین حسین نیشابوری است روح الله تعالی روحه .......
[الذريعة 534/9؛ کشف الظنون 1742/2؛ طبقات اعلام الشيعة (احياء الداثر) 74]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14084/2 آغاز: ای وجود جهانیان از تو ** شاه و درویش کامران از تو ...
اما بعد چنین گوید ساكن زاویه ناکامی خواجگی البلخی المتخلص بالنامی که چون هوای خاک بوسی عالی شأن ... در سر افتاد به خاطر فاطر خطور کرد که به مطبوع ترین ... بنابراین کلمه چند در شکافتن معمیاتی که هر یک؛ انجام: در مصرع اول غزض آن شی که از الفظ بال آنچه با لفظ ید است دور باید داشت و آن حرف یاء ست ... و بر هر تقدیر اسقاط او خالی از
تکلیفی نیست الحمدلله القادر الموفق على الاتمام وعلى النبي و آله الصلوة و السلام.
خط: نستعلیق، کا: خواجه میر بلخی، تا: 948ق، به احتمال بسیار در حيات مؤلف کتابت شده؛ بخشی از متن در حاشیه آمده؛ در انجام رساله ابیاتی در تاریخ تأليف «تحفة الاحباب» آمده: «خامه این نقشی که ظاهر ساخت بر لوح بيان ** هست در حسن ادا همتای او بسیار کم / چون گرامی تحفه از بهر احباب آمده ** تحفه الاحباب شد نام وی تاریخ هم؛ این گرامی صحیفه نام ** تحفه بهر بزم شاه بود / پی تاريخ او از آن گفتم ** تحفه شاه دین پناه بود»؛ کاغذ: شرقی، 8گ (57پ -64پ)، 23 سطر، اندازه: 13×7/5 سم [ف: 35 - 589]
شرح مثنوی معنوی- گلشن توحید
شرح مثنوی معنوی- جواهر الاسرار و زواهر الانوار
š.-e masnavī-ye ma'navī
سروری، مصطفى بن شعبان، 897 - 969؟ قمری
sarvarī, mostafā ebn-e ša‘bān (1492 - 1562)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
آغاز: جلد 1: حمد بی غایت و ثنای بی نهایت آن خدایرا که طالبان حضرتش راه ها نمود.
جلد 2: حمد بی حد خدائی را که به حکم لايشبه بشئ، هیچ چیز اورا نظیر و ثانی نیست
جلد 3: حمد و سپاس حکیمی را که حکمت های جنود غيب است
جلد 4: الحمد لله الذي نور قلوب اوليائه بانوار العرفان جلد 5: الحمد لله الذي جعل العارفين عالمين ببعض مرموزانه جلد 6: حمد خدائی را که رسانید به فاتحه خاتمه کتاب مثنوب تا به عيون فيض (آغازها از فهرستواره منزوی نقل شد)
[دنا 1038/6 ؛ قاهره ش 1556؛ طويقبوسرای ص 183؛ نسخه های منزوی 1265؛ فهرستواره منزوی 598/7]
خط: نسخ، كا: مصطفى بن محمد قونوی، تا: 992ق؛ کاغذ: فستقی استامبولی، جلد: میشن آلبالویی، 389گ، 21 سطر، اندازه: 28×18سم [ف: 3- 517]
آغاز: برابر 1؛ انجام: غذای
جان می شد تمامت علما آفرین ها کردند و اعتقاد ایشان یکی هزار شد. شرح دفتر اول، این بخش موجود در حدود 8800 بیت می باشد؛ خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: ظاهرة اوایل قرن 11؛ افتادگی: وسط؛ محشی با امضاء منه؛ کاغذ: بخارایی، جلد: میشن، 192گ، 23 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 3 - 365]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و این شارح حقیر درین حکایت ها که آورد و با سرخ اشارت کرد چهارصد و ده حکایت است. تمت. شرح دفتر اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ یادداشتی به سال 1088ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 267 گ، 25 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 33/1 - 153]
جلد دوم است مورخ 1 محرم 1023؛ خط: نستعلیق، کا: درویش محرم، معروف به مير الغفریلی نباتی مولوی، بی تا، تملک: سید محمد بن سید حسن افندی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 245گ، 25 سطر (17×10)، اندازه: 20×15سم [ف: 17 - 158]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
احراری، میر محمد نورالله، - 1073 قمری
ahrārī, mīr mohammad nūr-ol-lāh (- 1663)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
آغاز: الحمد لله العلى الأعلى، الوهاب الذي انزل على عبده ... می گوید معترف به قصور اقصی ... محمد نورالله احراری (فهرستواره)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17588
بی کا، بیتا [د.ث. مجلس]
š.-e masnavī-ye ma'navī
mīr mohammad naʻīm
میر محمد نعیم وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
شرحی است بر برخی از ابیات «مثنوی معنوی» مولوی رومی، که شارح از دفتر اول تا ششم به ترتیب اصل مثنوی انتخاب و شرح نموده است. او ابتدا بیت یا قطعه مورد نظر را ذکر می کند و پس از آن به شرح لغوی و توضیحی آن می پردازد.
آغاز: بشنو از نی چون حکایت می کند ** از جدایی ها شکایت می کند ؛ مراد از نی بی استعاره و مجاز همان ساز است که نی نواز بدان نغمه پرداز است و مقصود از اصغاء سامع و حواله آن سامع بدان نی آن است که نی به زبان قال مثلا حکایت لیلی و قیس و قصه رامین و ویس.
انجام: دلوهایی دیگر از چه آب جو ** دلو او فارغ ز آب
اصحاب جو؛ یعنی دلوهای دیگران که عبارت از اهل دنیا باشد از چاه این دنیا جوینده آب و نان اند و دلو تن آن عارف فارغ از آب و نان است و فارغ از اصحاب که آن اصحاب جوینده نان و آب اند - تمام شد مسوده چند ابیات مثنوی مولوی از دست امیدوار کریم فقیر حقیر محمد نعیم. [نسخه های منزوی 3497/5]
که نسخه ای از این شرح در موزه بریتانیا (فهرست ریو 591/2) نشان داده شده و انجام نقل شده با انجام نسخه حاضر برابر است؛
[دنا 1039/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14239
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 4 صفر 1091ق، بی کا؛ مصحح؛ مهر: العزة الله» (بیضی)، «محمد باقر علوی» (بیضی)، «فضل مولا بر محمد باقر است 1139»، «فضل مولا بر محمد باقر است 1140»، «حسام الدین ولد جمال الدين 1139»؛ جلد: پارچه ای سرخ، 158گ، 19 سطر، اندازه: 17/5 × 28/5سم [ف: 38 - 349]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
میری، خواجه حسین
mīrī, ×āje hoseyn
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
گزیده و کوتاه.
آغاز: بسمله. حمدله ... بعد از حمد و ثنا و صلوة بر مصطفی فقیر خواجه حسین
[ربری 223؛ دنا 1039/6؛ فهرستواره منزوی 602/7 ]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:5300
آغاز: برابر؛ انجام: و حاصل این جواب ظاهر است الحمدلله اتمام الكتاب ... الوهاب.
خط: نستعلیق هندی، کا: محمد حسن بن محمد باقر بن محمد محسن نكرامي لکهنویی الله آبادی، تا: 1 جمادی الثانی 1111ق؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج قهوه ای، 136 گ، 17 سطر (16×8/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 15 - 4197]
š.-e masnavī-ye ma'navī
حسینی عاملی، محمد شفیع بن محمد، ق 12 قمری
hoseynī "āmelī, mohammad šafi' ebn-e mohammad ( 18c)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
دارای «مقدمه» و چند «باب» و «خاتمه»: مقدمه در احوال مولوی معنوی؛ باب 1. تشنیع کنندگان مولوی؛ 2. در حال فرد «ليک بیغم شفیع تو منم»؛ 3. در حل اشکال «هيج بغضی نیست در جانم از تو»؛ 4. در معانی وحدت وجود ...؛ خاتمه در احوال پیرامون صوفیان است از اویس قرنی و کمیل بن زیاد تا روزگار نادرشاه افشار (1148-1160 ق)، و این خاتمه بخش بزرگی از کتاب را در بر دارد.
آغاز: بسمله. لو لا نفحات عطر روض القدم - لو لا لمعان شمس نورالمكرم ... لمسودة: عالم همه موجود ز اسماء خداست ** هستی نبود آنچه در این ارض و سماست ... ای آنکه جان هر جانی، و قوت هر روانی
[دنا 1039/6؛ فهرستواره منزوی 599/7]
آغاز: برابر؛ انجام: عبادتش دستور العمل سجاده نشینان ملاء اعلاء و تجریدش قواعد عقاید کروبیان سما در حین تغییر حال.
خط: نستعلیق شکسته، كا: فضل الله بن محمد شفیع حسینی، تا قرن 12-13؛ مهر: «فضل الله بن محمد شفیع الحسینی» (بیضی) که شاید فرزند نگارنده باشد، «محمد حسین حسینی 1305» (بیضی)؛ تملك: رضا قلی بن حسین شریعت سنگلجی 1359»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 184 گ، 15 سطر (15×9)، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: 3 - 204]
آغاز: برابر؛ انجام: برای اضلال و غوایت نه ارشاد و هدایت ... ارتياض نفس به درجه کمال بود.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 359]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
زاهد، محمد، ق 12 قمری
zāhed, mohammad (- 180)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
حاوی شرح ابيات دفتر دوم و سوم مثنوی مولانا جلال الدين رومی است. شارح که از آشنایان به کلمات صوفیها بوده و بر سایر دفاتر مثنوی شرحی نوشته است در اینجا یکایک ابیات دو دفتر را به شرح می کشد (البته ابیات مشکل این دو دفتر) با مراجعه به این شرح ما به نام های شارحان زیادی بر می خوریم که نویسنده با عنوان «این درویش» عقاید یک آنها را نقل و نقد می کند.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2376
آغاز: بسمله، بود آدم دیده نور قدیم: شیخ اکبر در خصوص مردم
مرقوم فرموده ... بمنزله انسان العين من العين؛ انجام: زیرا که مست را بعد از هشیار شدن حد می زند نه در حین مستی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 86گ، 17 سطر (15×9/5)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 5 - 495]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
بحر العلوم، محمد بن محمد، 1144 - 1225 قمری
bahr-ol-‘olūm, mohammad ebn-e mohammad (1732 - 1810)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
این شرح دفتر اول مثنوی است و در آن از بیت: «بشنو از نی چون حکایت می کند ** و از جدائی ها شکایت می کند» آغاز سخن می کند و به شرح یک یک ابیات می پردازد. متأسفانه این نسخه کامل نیست و تا داستان «فتح طلبیدن سرور عالم صلی الله عليه و سلم مکه و غیر مکه را جهة دوستی ملک دینا نبود و چون فرمود الدينا جیفه و طالبها كلاب» است.
آغاز: آغاز دفتر 1: الحمد لله الذي استتار في حجاب غیبه ... قوله: بشنو از نی چون حکایت می کند واز جدائی ها شکایت می کند. عارف سامی شیخ عبدالرحمن جامی (فهرستواره)
چاپ: در لکهنو چاپ شده است [فهرستواره منزوی 529/7]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2875
آغاز: بسمله. بشنو از نی چون حکایت می کند ** و از جدائیها شکایت می کند؛ انجام: ز ابگینه زرد چون سازی نقاب ** زرد بینی جمله نور آفتاب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: چرم تریاکی مذهب، 188 گ، 17 سطر (9×16/5)، اندازه: 23/5×15سم [ف: 6 - 552]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
کشمیری، احمد، - 1278 قمری
kešmīrī, ahmad (- 1862)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17661 ض
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-e masnavī-ye ma'navī = š.-e asrār
سبزواری، هادي بن مهدی، 1212 - 1289 قمری
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
شرحی است از حاجی سبزواری فیلسوف معروف اواسط قرن سیزدهم بر مثنوی معنوی مولانا جلال الدین محمد رومی بلخی، که به شرح و توضیح برخی از عبارتهای عربی و فارسی آن پرداخته و آن گونه که در مقدمه چاپی آن آمده، شارح به درخواست تنی چند این شرح را نگاشته است.
آغاز: الحمدلله بحمدک یا من تجلی ذاته ... و بعد فيقول الفقير الى الله ... الهادي بين المهدي السبزواری ......
شرح دیباچه: بسمله قال المولوی قدس الله نفسه و روح رمسه و هو فقه الأكبر، فقه در لغت فهم است و در صدر اسلام تکلم در اصول عقاید و تعمق در معارف مبدا و معاد را فقه می گفتند
چاپ: تهران، 1285ق، چاپ سنگی
[دنا 1039/6؛ الذريعه 55/14؛ ریحانة الادب 422/2 - 427؛ فهرست کتاب های چاپی فارسی 67/2؛ فهرستواره منزوی 597/7]
آغاز: برابر؛ انجام: حشر پر حرص: یعنی حشر آدم پر حرص به صورت خوک خواهد بود ... و غیر اینها محشور شوند چه صورت باید مناسب معنی باشد پس روح آدمی که چون روح حیوان حریص شده صورتش در روز بروز مانند صورت ... شرح دفتر اول و دوم؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1281ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 146گ، 13 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 37 - 547]
آغاز: بآدابه و سلم و بارک و تحنن و ترحم آن ... فيقول الفقى الى الله الباري الهادي بن المهدی الخراساني السبزواری ... هذا شرح کالمشرع المحتوى و المشرع المرتوي للكتاب العظيم و الأسلوب الحكيم المثنوى المعنوي لابل للتفسير المنظوم و السر المكتوم؛ انجام: اصلشان از عالم قدس مجرد است و بتن درین عالم اجسام تربیت می یابند ... شرح دفتر اول و دوم مثنوی؛ خط نسخ، بی کا، تا: 1281ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با خط خوردگی، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 99 گ، 21 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 44 - 134]
آغاز: بسمله، الحكم جمع الحكمه يقوى بها مبنى للفاعل و المفعول؛ انجام و در خون بی گنهان ریختن خود را ملامت نمی کرد و میم تلویم معلم بفتح لام دفتر سوم مشوي است که از بیت: «ای ضیاء الحق حسام الدین بیار
این سیوم دفتر که سنت شد سه بار» شروع می شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1283ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آبی، 184 گ، 21 سطر (12/5× 16/5)، اندازه: 22×17سم [ف: 4 - 368]
آغاز: برابر؛ انجام پایان در نظر جمله خدای است و خداپست و خدا تمت 1306 تا شرح دفتر چهارم است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1306ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 505ص، 20 سطر، اندازه: 28×15سم [ف: 10 - 1097]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
مولوی عبدالعلی
mowlavī, ‘abd-ol-alī
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
آغاز: آغاز دفتر سوم قوله ای ضیاء الحق؛ انجام: فقط تمام شرح مثنوی دفتر سوم از تصنيفات مولوی عبدالعلی.
ج3؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: آغاز دفتر چهارم از مثنوی قوله مثنوی؛ انجام: بلکه خیال نقش در دل ایشان بود ... هجری نبوی.
ج4؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1271 ق [رایانه]
آغاز: بسمله. قوله طالب آغاز سفر پنجم است؛ انجام: این کرامت دیده رفت دفتر پنجم تعالی تمام شد دفتر پنجم؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-e masnavī-ye ma'navī
بیسارانی، حامد بن علی، ق13 قمری
beysārānī, hāmed ebn-e--alī (- 19c)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
شرح مزجی مختصری است با اشاره به نکات عرفانی که مولوی متعرض آنها گردیده، به درخواست فرزندان مرشدش عثمان ثانی به سال 1281 بدین شرح شروع کرده است. در سر آغاز این شرح مقدمه ای در پنج مقاله آمده است مشتمل بر: ترجمه جلال الدین رومی، اصطلاحات صوفیه، بيان الحضرات الكليه على وجه الاجمال، مسئله وحدت وجود، مصطلحات شعراء صوفيه.
آغاز: 1: ابتدای بسم الله المستعان في امور كلها في كل آن ... اما بعد فقیر بی بضاعت حامد بن على المشهور به بیسارانی 2: حمدی چون قدرت قاهره حضرت سلطان تخت الوهیت بیحد و قیاس و ثنائی مانند حکمت بالغه منشی دفتر خانه ربوبیت محكمة الاساس
[دنا 1039/6؛ فهرستواره منزوی 594/7]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3706
آغاز: برابر 2؛ انجام: آری صید گرگانند این ابله رمه یعنی جماعت ابلهان، قوله ترجمان ... در این نسخه تا نیمی از دفتر پنجم شرح شده؛ خط: نستعلیق، كاتب = مؤلف، بی تا، دارای یادداشتها و تاریخ تولدها و قطعه ای گویا از شارح در تاریخ تألیف شرح؛ جلد: مقوایی، 425 گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 10 - 106]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
فروزانفر، محمد حسین، 1278 - 1349 شمسی
forūzānfar, mohammad hoseyn (1899 - 1970)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:7003- عکس
ص 1 ج 1 چاپی؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 3 - 271]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
علمی دده
elmī dada
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
گزارشی است بر جمله ای از روایات و حکایات مثنوی مولانا جلال الدین رومی
مشهد: الهیات؛ شماره نسخه: 19319/15
خط: نسخ، بی کا، بی تاب کاغذ حنایی و فستقی و نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30 - 33 سطر (17×6)، اندازه: 19/5×9 سم [ف: 2 - 388]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
مولانا علیجان
mowlānā ‘alī-jān
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی، مولوی، جلال الدين
محمد بن محمد (604-672)
شرح عرفانی ابیاتی از مثنوی معنوی مولانای رومی است که در آخر هر فراز، نشانی «مولانا علیخان» دیده می شود.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9409/9
آغاز: بدان که معرفت عشق و عاشقی و معشوقی اصول حقیقت است؛ انجام: بمعنى اثرهاست و شجره صورت را از حقایق و معانی ثمرهاست و بیان معنی
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج پشمی، 42گ (118پ- 159)، اندازه: 16×11سم [ف: 30 - 115]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
غیر همانند:
آغاز: طبيب در دل اولان حضرت مولانا نفوس اماره كان محبوب اولان؛ انجام: در عشق خدا اسرانیک اسطرلابی در یعنی . ترجمه ای است به زبان ترکی از مثنوی مولوی؛ خط: نسخ ترکستانی، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ متن فارسی زیر خط شنگرف کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 165گ، 19 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 230]
آغاز: بسمله. و به نستعين. الحمدلله الذي جعل الجلد الرابع المثنوی احسن المرابع المعنوى ... اما بعد حمد الله ... بو فقیر ... جلد ثالث شرحی تحریر ایلمدن فارغ اولده؛ انجام: ختم الله الله تبارک و تعالی وفاته اعلم در. بحمدالله ... بو جلد شريفک بو شرح لطیفی ... تمام اولدي هجرة نبوية نک ... بیک او توربوش سنه سنگ ماه محرمنک عاشورا کونی نهایت بولدی ... و الصلوة على نبيه و آله جلد چهارم این شرح است. گزارشی است بر مثنوی مولوی جلال الدین محمد بلخی رومی بترکی و دانسته نشده از کیست. چلبی (376/2) از شروح ترکی شمعی و سودی و درویش علمی یاد کرده؛ خط: نستعليق ترک، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 261گ، 25 سطر (23×11)، اندازه: 18×28/5سم [ف: - 153]
š.-e masnavī-ye ma‘navī
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
ناشناخته و ظاهرا غیر همانند:
بی کا، تا: قرن 9؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 311گ، اندازه: 16/5 × 24/5 سم [رایانه]
آغاز: چنین سخن گفتی گفت یا رسول الله عاشقان را نگیرند بسختی که بر ایشان رود سلمان عليه السلام گفت از دفتر اول بیت: «لیک می گوید بگو هین عیب نیست ** جز تقاضای قضای غیب نیست» تا این بیت از دفتر اول «چینیان گفتند خدمت ها کنیم ** رومیان گفتند بر حکمت تنيم»، شرح مفصل و مزجی است بر مثنوی معنوی مولوی رومی. شارح یک یک ابیات را شرح می کند و در اثنا حكایاتی برای توضیح بیشتر با عنوان «حکایت» می آورد. اغلب این حکایت ها از مولوی است و به منزله شأن صدور ابیات بعد از حکایت می باشند. باقی حکایت ها داستان هایی است از عارفان. این شرح با نثری ساده و بی تکلف برگزار شده و شارح در اثنا ابیاتی اغلب به فارسی می آورد، ولی معلوم نیست که این ابیات سروده خود او است یا دیگری. در این شرح مطلبی را به نقل شیخ محمد خادم از مولوی آورده و همچنین مطلبی را از سید حسین خوارزمی از نقیب زاده خوارزمی نقل کرده است. مؤلف این شرح از اهل سنت است و ظاهر آن را در ترکیه نگاشته است. نمونه ای از نثر این شرح چنین است: «در حکایت: شیخی با مریدان می رفت، شخصی مصلوب دید پرسید که این کیست؟ گفتند: دزدی بود آويختند. شیخ پای آن مصلوب را بوسید و روی نیز بر پایش مالید. مردمان تعجب کردند، چون به خانقاه آمد یکی از مریدان گفت: ای شیخ امروز کاری کردید که خلق تعجب کردند. شیخ گفت: ما چه کردیم که محل تعجب باشد؟ مرید گفت: پای دزد را بوسه دادید و روی بمالید. گفت: پای صاحب کمال را بوسیدیم از آن که کمال دزد آن است که مصلوب شود، پس کسی که صنعت خود را به کمال رساند بوسیدن پایش را شاید. لاجرم شیخ بجهت کمال نظر کرده عیب شد نسبت بمخلوق جهول عیب نسبت بما عيب است نی نسبت با خداوند قبول؛ زیرا خدا را در حکمت و مصلحت باشد. کفر هم نسبت بخالق حکمتست. برای مصلحتی آفریده است که کافران مظاهر صفت قهر باشند تا بمظهریت اهل عصیان از مسلمان حاجت نباشد. چون بما نسبت کنی کفر آفتست و خدا را در خلق اجسام ضاره نیز حکمت است»؛ خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 227گ، 25 سطر، اندازه: 26×18 سم [ف: 5-2663]
آغاز: حمد معنوی همه را شامل است و یک جنس جمله را مقوم و اختلاف مقصد سیوم در تنبیه براصل خلقت انسانی و ترقی او بواسطه حکمت الهی و جذبات حضرت پادشاهی؛ شرح: آغاز شروع دفتر ثالث و کیفیت تأليف آن بدانکه کتاب مثنوی مولوی که جز این جواهر معنوی است از روی حقیقت تفسیر حقایق
کلام الهی است؛ انجام: شرح مقدمه دفتر سوم: و تمامی دفتر ثالث نیز باستیفای آن حکیم و اسرار متكفل لاجرم درین مقام بدین قدر اکتفا نمودیم موجود: ثم ارسلنا الى البدن و همچنین چون بعالم شهود زندان شرحی است به شیوه و مشرب عرفانی و ذوقی بر دفتر سوم مثنوی معنوی مولانا جلال الدين محمد بلخی که شارح بیشتر به مضامین و معنای تاویلی اشعار پرداخته تا تفسير لغوی ابیات وی نخست عنوان هر داستان را ذکر نموده و با عنوان «متن» ابیاتی از مثنوی را نقل و سپس به شرح مزجی آنها می پردازد و بعضا از اشعار خود را نیز نقل کرده است مسلم آن که غیر از شرح کمال الدین حسین خوارزمی معروف به «جواهر الاسرار» است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام (اوراق اول شرح مقدمه دفتر سوم را ندارد)؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 194گ، 19 سطر، اندازه: 19×27/5سم [ف: - 171]
آغاز: موضع قیام امام را محراب خوانند و همچنان که در جهاد اصغر بی سر لشکر ظفر به اعادی متصور نیست همچنین در جهاد اکبر ... قدر جعنا من جهاد الأصغريم ** یا نبی اندر جهاد اکبریم؛ انجام: غرق آب گشت بلشكر و انصار پس صبر بهتر از همه کار. صبر کن و الله اعلم بالصواب. این آخر دفتر اولست و از این ترقی می کنیم بدفتر دوم. حکایت روزی از خدمت مولانا سؤال کردند که مجلدات مثنوی بر همدیگر ترجیحی و تفضیلی هست ... (54 سطر پائین تر) و ان كان لا يحسن يجوز. فالعبرة عند أبي حنيفة للمعني و عندهما اللفظ و المعنى اذا قدر عليهما گزارش دفتر یکم است. پس از پایان دفتر یکم حکایت هایی دارد درباره اهمیت مثنوی و پاسخ به اینکه چرا این کتاب به زبان فارسی سروده شده است و اینکه فارسی زبان مردم جهنم نیست، و اینکه می شود نماز را به فارسی خواند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ یادداشت مورخ 1340 دارد که از شیخ الاسلام قصبه سوج خریداری شده؛ کاغذ: سپاهانی، 209گ، 29سطر (12/5×25)، اندازه: 30×20سم [ف: 11 - 99]
آغاز: خدا موسی را می گفت کانکی می جستی ز چرخ با نهیب از فلک بی نهایت سر بر آورده؛ انجام: روزی که چو لاله سر بر آرم از خاک ** در روضه مصطفی مرا مأوی کن شرح مزجی مفصلی است بر مثنوی که به تاریخ پنج شنبه ششم جمادی الاول 981 به پایان رسیده، و نسخه حاضر مشتمل بر شرح دفتر ششم می باشد. مؤلف در پایان کتاب می گوید: «و این فقیر نزدیکی بیست سال کوشیدم هر بیتی را تحریر معنی کردم که مناسب سوق است و بر وجهی نوشتم که در میان ابیات ربط ظاهر شد، و اگر کسی بدیده انصاف نظر کند بداند که شرح فقیر بی نظیر است که اگر ناظر نظر بحل متن کند شرح مثنویست، و اگر نظر بتفسیر آیات کند کتاب تفسیر است، و اگر نظر بشرح احادیث کند کتاب حدیث است، و اگر نظر بتفصيل انبیا و سلاطین کند کتاب قصص انبیا و تواريخ ملوک است، و اگر نظر بمناقب اولیا کند کتاب تذكرة الاولياست، و اگر نظر بحكايات کند کتاب جامع الحکایات است، و اگر نظر بأبيات عربيه کند جريده اشعار عربیه است، و اگر نظر بأبيات فارسیه کند خزینه اشعار فارسیه است ... پس هر جلد شرح حقیر هشت کتاب است و مجموع شش جلد بر این قیاس چهل و هشت کتاب است»؛ خط: نسخ، كا: ظاهرة مؤلف، تا: پنج شنبه 6 جمادی الاول 981ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، جلد: مقوایی، 197گ، 25 سطر، اندازه: 19×26/5سم [ف: 3 - 221]
آغاز: ... کسنین یوسف بدانکه آنکس که مال را بفسق و معصیت و بمقتضای نفس و شیطان صرف کند و بر خلاف رضای خدا خرج کند مثال او چون غلام یاغی ای کو عدل کرد مثال آنکس آن غلام یاغی و بر شاه باغی است که عدل و سخا نمود؛ انجام: و همچنین منجر میشود بهدم مذهبين بلکه بهدم دین نبی ثقلین و بطلان این خود ظاهر است. لله الحمد شرح جلد اول از مثنوی و سخنانی که متعلق بزبان فارسی و کتاب مثنوی و الخدمت مولوی بود و تحقیق دفع طعن طاعنان درینجا تمام شد...
خط: نسخ، كا: رصوان بن محمد الرومی، تا: 984ق، جا: استانبول؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ جلد: چرمی، 293گ، 21 سطر، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 2 - 912]
آغاز: گر هزاران دام باشد در قدم ** چون تو با مایی نباشد هیچ غم؛ انجام: و این راه پر آفت را که در هر قدمی هزار مخافتست شرح دفتر اول و دوم مثنویست قسمت اول آن افتاده و معلوم نیست شارح آن کیست متأسفانه در ابتدای شرح دفتر دوم که از ظهر برگ 126 شروع می شود باز نسخه واجد نام نویسنده نیست و پایان نسخه نیز افتادگی دارد. در پایان شرح دفتر اول (برگ 125) آمده: «تمام شد نوشتن این شرح دفتر اول مثنوی مولوی که جامع اسرار معنوی است تحریرة في اوایل رجب المرجب سنة ثلاث و سین (شاید ستین؟) و ثمانمائه» در برگ 124 آمده «خاتمه دفتر اول را از منظوم مثنوی به ذكر بعضی از فضائل اسدالله الغالب كرم الله وجهه مزین ساخته است برین ضعیف نیز واجب بود که ختم ...»، باز كلمه ضعیف مبين نام شارح نیست ولی از محتوای کلام او بر می آید که او از محبان على است. نحوه کار شارح در این شرح آن است که یکایک ابیات را می آورد و بعد شرح می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: چرمی عنابی، 214گ، 25 سطر (19×12)، اندازه: 24×16سم [ف: 6-504]
آغاز: ... خویش را در مفلسی کردن مثل / خوش نباشد دامن یوسف به کف ** زار نالیدن چويعقوب از اسف / گویم آری
لیک وصل بر کمال ** باشد اندر نشأه دنیا محال؛ انجام: مرغ دولت بر عنابش بر پرید. در بعضی نسخ به جای بر پرید بر طپید آمده والمعال واحد پرده آن گوشه کشته بر درید. یعنی پرده شاهزاده که به گوشه شاه آگاه جاداشت بر درید. اوایل دفتر اول تا اواخر دفتر سوم. شرح مزجی مختصری است بر مثنوی معنوی مولانا رومی، در این شرح بیشتر به جنبه های ادبی و لغوی پرداخته و به جهت افتادگی طرفین نسخه، نام شارح و اسم خاص شرح به دست نیامد. از نفحات الانس جامی نقل می کند؟
خط: نستعلیق، کا: محمد خان (در میان نسخه)، تا: قرن 12 افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح؛ جلد: مقوای قرمز، 291گ، 25 سطر، اندازه: 28×17سم [ف: 5 - 2662]
آغاز: الحمدلله الذي جعل قلوب العارفن خزاین جواهر اسراره و جعل ارواح العاشقين مطالع زواهر أنوار از شرح مثنوی که با عناوین «متن، متن» می باشد، از دفتر دوم شروع شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ تاریخ وقف: 3 جمادی الثانی 1237؛ جلد: مقوایی، 335گ، 21 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 19 - 262]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فهذه شرح المجلد الثاني من المثنوی ... قدس سره بیان بعضی از حکمت تأخیر این مجلد دوم که اگر جمله حکمت الهی بنده را معلوم شود؛ انجام: سيوم اصحاب شمال که ناقصان سرمدی اند و هدایت پذیر نیستند و قد تم شرح هذا المجلد الثاني. شرح و تفسير مبسوط اشعار مثنوی معنوی که در آن شارح با ذکر قوله قدس سره» ذیل هر بیت آن را تفسیر نموده و در برخی موارد با آوردن عنوان «اللغات» واژگان مشکل آن ابیات را شرح کرده است. از نحوه دعا و ثنای شارح چنین بر می آید که وی شیعه بوده است. نسخه جلد دوم شارح را دربردارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 4 جمادی الثانی 1145ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 399 گ، 15 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 33/1 - 135]
بی کا، تا: قرن 13؛ خریداری از رضا شیخان [رایانه]
آغاز: بسمله. قوله کی يطوف حوله من لم يطف الخ. در قاموس مذکور است الطوف الغايط و طاف؛ انجام: و سائل بر آن جواب قانع نگشته. تمت الكتاب الحمدلله رب العالمين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: قال المولوی بشنو از نی آه مراد از نی مطلق روح قدسی آدمی است؛ انجام: بلکه اضافه اشراقیه بذوات آنها و قاهر منور و با هر ظهور آنها و بالجمله مالك بمالكية حق و سلطان بسلطنت او. كا: محمد علی گیلانی، تا: جمادی الثانی 1305ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، اندازه: 22×17سم [ف: 12 - 271]
نسخه اصل: آغاز و انجام چند نسخه از کتابخانه های یوگسلاوی؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 1- 635]
شرح دفتر دوم مثنوی؛ بی کا، بی تا، خریداری از رضا شیخان [رایانه]
Š.-ul-majastī
نیریزی، فضل بن حاتم، - 290 قمری
neyrīzī, fazl ebn-e hātam (- 904)
وابسته به: المجسطی؛ بطلميوس، کلاودیوس، ش (100-178)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6430
آغاز: قد دقيقتين من ثلاثمائة و ستین جزءا فعلى هذه الجهة كان يمكن أن يصح امر مزابتها و هذا ايضا اصل غير موثوق به من قبل ان السرعة و الابطاء الظاهرين فيهما؛ انجام: عدد الزيادة و النقصان في الطول بسبب الانحراف ست دقائق و هذه الاشياء كنا قصدنا الوجودها هذا آخر ما قصدنا من المقالة الثالثة عشر. از شرح مقاله نهم تا پایان کتاب؛ خط: نسخ، كا: محمود بن محمد زریرانی، تا: قرن 6؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با اشکال هندسی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 155گ، 25 سطر، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 19 - 20]
: شرح المجسطی / هیئت / عربی
š.-ul-majastī
فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339 قمری
fārābī, mohammad ebn-e mohammad (875 - 951)
وابسته به: المجسطی؛ بطلميوس، کلاودیوس، ش (100-178)
این رساله منسوب به اوست چون او بیشتر فیلسوف است نه منجم و ریاضیدان. نسخه ای از آن در موزه بریتانیا نیز معرفی شده و عباراتی در برخی از نسخ شرح مجسطی ناشناس آمده که اشاره به سخن فارابی در آن دارد. (رک: نسخه شماره 19300 آستان قدس رضوی با عنوان «شرح المجسطی»)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6531
آغاز: على مركز المعدل 33 جزءا و 52 دقیقه و ضعفها 67 جزءا و 44 دقيقة فيكون القوس الى على (كذا) عمود ح ک الموتر لهذه الزاوية 67 جزءا و 44 دقیقه بالاجزاء التي بها الدائرة المرسومة؛ انجام: فقد نقص اذن في هذا ايضا عدد الزيادة و النقصان في
الطول بسبب الانحراف 6 دقائق و هذه الاشياء كنا قصدنا وجودها. از مقاله دهم تا پایان کتاب؛ خط: نسخ مایل به رقعی، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ روی برگ اول نام کتاب و نسبت تأليف آن به فارابی و تاریخ کتابت آن در اواخر قرن ششم به خط مجدالدین نصیری آمده که در صحت انتساب آن باید دقت شود؛ جلد: لای مذهب، 208گ، 19 سطر، اندازه: 16×24/5سم [ف: 20 106]
: شرح المجسطی / هیئت / عربی
š.-ul-majastī
وابسته به: المجسطی؛ بطلمیوس، کلاودیوس، ش (100-178)
ناشناخته 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1440
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز (آغاز دیباجه افتاده) از مقاله 1 تا پایان مقاله 6)؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 167گ، 17سطر (10×16)، اندازه: 14×20سم [سنا: ف: 2 - 255]
آغاز: بسمله، قول لاحمد بن محمد البشري في بيان ما و هم فيه ابونصر الفارابي عند شرحه الفصل السابع عشر من المقالة الخامسة من المجسطی و شرح هذا الفصل؛ انجام: کم اختلاف المنظر في الطول والعرض، و ذلك ما أردنا أن نبين شرح فصلی از مجسطی؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 867ق؛ قلم انداز و بی نقطه و ناخوانا؛ ضمیمه نسخه ش 5593؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 12ص (81-92)، 27 سطر (8×16/5)، اندازه: 24×13/5 سم [ف: 8 - 346]
آغاز: المقالة الثالثة عشرة فصول و عشرون شکلا نریدان فيها احوال الشمس؛ انجام: قد يتكرر اضاءة مسطوح مقعراتها في استواء بعينه مرتين.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 15گ (251-266)، 25 سطر (20×10)، اندازه: 28×18سم [ف: 12 -118]
آغاز: ق وتر الخمس، ن لما في ح ک ح الاصول؛ انجام: اكثر من ره بعد التيمن عنه لان الاول طح شرح مختصری است با عناوین «ق، ن»، و چون آغاز و انجام نسخه افتاده معلوم نشد که از کیست. به کشف الظنون (1594/2) رجوع شود؛ خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه قدیم؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 166گ، 17 سطر، اندازه: 12×16 سم [ف: 9 - 98]
نسخه اصل: موزه بریتانیا ش 23570 .Add من شرح المجسطی في شرح مثنوی معنوی - شرح مجمع 641 بيان أن الدائرة اوسع الاشكال بی کا، بی تا؛ 1گ [فیلم ها ف: 1- 604]
š.-u majma'-ul-bahrayn wa multaq-an-nahrayn
ابن فرشته، عبد اللطيف بن عبدالعزيز، - 801؟ قمری
ebn-e ferešte, “abd-ol-latīf ebn-e ‘abd-ol-'azīz (- 1399)
وابسته به: مجمع البحرین و ملتقى النهرین؛ ابن ساعاتی، احمد بن على بن ثغلب (-694)
تاریخ تأليف: 8 رجب 690ق
اصل از این ساعاتی، مظفر الدین احمد بن على بن ثعلب بغدادی حنفی و گزارش از ابن ملک، عبداللطيف بن عبدالعزيز بن امین الدین رومی فقیه حنفی. شرح مختصر توضیحی معروف و معتبر و متداولی است که بنا به گفته مؤلف فقط خواسته مشکلات اصل کتاب را بیان کند. این کتاب به لحاظ مشکل بودن در ک و فهم مطالبش - به جهت نهایت ایجاز و اختصار آن - مورد توجه شارحان متعددی قرار گرفت. مباحث شرح حاضر در ترتیب مطالب - همچون متن مجمع البحرين - از کتاب الطهارة و کتاب الصلوة شروع و به كتاب الحظر و الاباحة و كتاب الوصايا ختم می شود.
آغاز: یا من لايحوط كماله كماله نطاق وصف الفصحاء ولا ينوط ... و بعد يقول الضعيف النحيف المدين عبد اللطيف ... الحمدلله - ابتدأ المصنف رحمه الله في اول تصنيفه بالتحميد اقتداء بكتاب الله الحمید و امتثالا لقوله ع م تخلقوا بأخلاق الله ...
انجام: (فصل) في الوصية للاقارب (اذا اوصي لجيرانه) جمع جار فهو (للملاصقين) ای تلک الوصية ... (و اجارها) محمد حملا الكلامه إلى الصرف الى مصالحه تصحيحا له هذا آخر ما تكلم الحمدلله على التمام و لرسوله افضل السلام.
چاپ: این شرح چاپ شده است.
[دنا 1041/6 (13 نسخه)؛ کشف الظنون 1601/2؛ الأوقاف العامة بغداد 465/1 و 466/1 و 467/1 و 468/1]
آغاز: ... نطاق وصف الفصحا ... على من الالاء ... آن مجمع البحرين كتاب بديع، له قدر رفيع ... الحمد الله، ابتدا المصنف ... تصنيفه بالتحميد؛ انجام: لهم، ای لموالی ابنه ان لم يكن له مولی لانه ورث ولاءهم عن ابيه فصار کمواليهم و لهذا يحرز میراثه فيتناوله مطلق الاسم و منعهم ... شیء لهم ... [منعناه] ... الوصية ... الى مصالحه ... محمد حملا ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، جمله «مما يطلب منه» در حاشیه بسیاری از برگ ها آمده؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمع مشکی، 225 گ، 33 سطر (22×13)، اندازه: 19×28/5 سم [ف: 40 - 396]
خط: نستعلیق، کا: رسول بن ابراهیم بن حسن، تا: چهارشنبه 8 محرم 831ق؛ تملك: محمد بن ابراهيم بوسنوی؛ جلد: تیماج مشکی، 260 گ، 25 سطر، اندازه: 17/5 × 27/5سم [ف: 23 - 288]
خط: نستعلیق، کا: يعقوب بن الب حاجی، تا: چهارشنبه 15 صفر 854ق [نشریه: 5 - 655]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: مصطفى بن صالح بن عثمان، تا: اوایل ربيع الثانی 156ق، مصحح؛ مهر: «حسین بن عبد الغنى» (دایره)؛ کاغذ سمرقندی؛ جلد: تیماج مشکی، 253 گ، 31 سطر (13/5 × 21/5)، اندازه: 19×27/5 سم [ف: 2 - 417]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن شیخ [؟]، تا اوایل رجب 859ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 33 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 38 - 348]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسن بن احمد، تا: چهارشنبه اواخر جمادی الثانی 894ق؛ مصحح؛ تملک: محمود افندی بن حمزه، احمد بن على بن عباس عبداللهی متخلص به نواقمی سیبر جانی؛ جلد: مقوایی، 328گ، 29 سطر، اندازه: 26×19سم [ف: 7- 260]
جلد دوم کتاب و از کتاب وقف تا پایان شرح؛ خط: نسخ، کا: احمد بن داود اقسرائی شافعی، تا: 15 شعبان 705ق (این تاریخ قطعا اشتباه و احتمالا 905 صحیح باشد)؛ تاریخ وقف: آخر شوال 1218؛ جلد: مقوایی، 253گ، 30 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 26-29]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، احتمالا نیمه اول قرن 10؛ مصحح، محشی؛ تملك: ابراهيم وهبی مشهور به اوزون حافظ زاده به سال 1239 با مهر «عبده ابراهیم، 1235» (بیضی)؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: مقوایی، 374گ، 25 و 30 سطر (12×20 و 21×13)، اندازه: 17×27سم [ف: 13 - 74]
. تهران؛ حقوق؛ شماره نسخه:99 - ب
آغاز: برابر؛ انجام: لانه كفيل بكل المال عنه باخره کتاب الحوالة خط نسخ ترکی، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 186 گ، ابعاد متن: 12×21/5، اندازه: 27×18سم [ف: - 384]
آغاز: کتاب الصلح. و هو في اللغة اسم المصالحة و هو المسالمة
خلاف المخاصمة و في الشريعة عقد يرفع النزاع ثبت؛ انجام: برابر؛ [رقم مستنسخ عنه (گویا): قد وقع الفراغ من تحرير هذه النسخة المجمع الشريفة المباركة الموسومة بشرح المجمع المنسوب لابن فرشته نور قبره خالق الارض و السماء على يد عبد الضعيف الحقير الفقير الراجي الى رحمة ربه القدير قليل العمل كثير العصيان لطف الله بن كمال بن عبدالغني غفر الله لهم و لوالديه و لجميع المومنین و المؤمنات و المسلمين و المسلمات برحمتك یا ارحم الراحمين تاریخ 899 سنه تسع و تسعين و ثمانمائة في شهر ربع كذا الأول. از آغاز «کتاب الصلح» تا پایان «کتاب الوصايا» و از پایان کامل است؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ دارای رکابه، مصحح، محشی با نشان «ح»، «نهایه»، «قاضیخان»، «مبسوط» و غيره؛ جلد: تیماج مشکی، مذهب، 227گ، 20 و 22 سطر (بخش قدیمی)، اندازه: 21/8×14/7 سم [ف: 27/1 - 185]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عثمان بن حسن، تا: ذیقعده 1082ق؛ با سرلوح کوچک، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 320گ، 23 سطر، اندازه: 20 ×30سم [ف: 33/2 - 143]
نسخه اصل: دانش سرا ش 169؛ بی کا، بی تا [فيلم ها ف: 2 - 103]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان كان محترف يمسك قوت يومه و الله أعلم بالصواب
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: چرم مشکی، 187گ، 27 سطر، اندازه: 26×18سم [مؤيد: 1- 204]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب نسخه قدیم و نفیس و شاید از اوایل قرن دهم؛ مصحح، محشی؛ نشانی وقف حضرت کاشف افندی؛ جلد: مقوایی، 259 گ، 35 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 12 - 107]
š.-u majma'-ul-bahrayn wa multaq-an-nahrayn
وابسته به: مجمع البحرین و ملتقى النهرین؛ ابن ساعاتی، احمد بن على بن ثغلب (-694)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:2718
آغاز: الحمدلله جاعل العلماء انجما للاهتداء و و صف الله تعالی بذلك لبراعه الاستهلال؛ انجام: (بالانفع المصارف) ای بما يبلغ به نصابا ... لانه ابلغ في معرفة المالية (افتاده در فصل: تز کی مال التجارة) ناشناخته؛ نسخه تا میانه های تجارت است؛ خط: نسخ، بی کا، تا قرن 9 و 10؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 184گ، 23 سطر
(17×10/5)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 10 - 1595]
شرح مجموع من الفيلسوف- الذهبية کتاب ایامبليخس لوصايا فوثاغورس
S.-e majmu'e-ye soltani
قادری، محمد عنایت الله
qāderī, mohammad 'enāyat-ol-lāh
وابسته به مجموعه سلطانی شرح فارسی است بر کتاب مجموعه سلطانی که خواجگان و شيوخ دربار سلطان محمود غزنوی (388-421ق) برای او تأليف نموده اند. این شرح را شارح برای استفاده مقلدان خود نگاشته است.
آغاز: بسمله، سپاس متوافر و ثنای متکاثر مرذات عالی صفات حضرت صمدیت را که مشروع ساخت ما را احکام دین قویم
[فهرستواره فقه هزار و چهار صد ساله اسلامی در زبان فارسی، دانش پژوه ص 44]
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:8614/3 - 58/64
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 16گی (27-42)، 14 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 7 - 4175]
Š.-u mujīb-in nadā ilā š.-u qațr-un-nadā
وابسته به: مجیب الندا الى شرح قطر الندى وبل الصدى = شرح الفاکهی؛ فاکهی، عبدالله بن احمد (899-972)
شرحی مزجی است بر «مجیب الندا الى شرح قطر الندى» عبدالله بن احمد فاکهی مکی که شرحی است بر «قطر الندى» از ابن هشام نحوی (761ق). بر «مجیب الندا» سه شرح سراغ داریم: یکی از شیخ يس حمصی (1061 ق) که شرح بالقول است و دیگری از شیخ محمد بن ابراهیم و سومی از ابی بکر بن اسماعيل شنوانی (1019ق). «مجیب الندا» به چاپ رسیده است. شارح در آغاز شرح حال و آثار ابن هشام را آورده است.
[کشف الظنون 1352/2؛ مخطوطات اللغوية في المتحف العراقی ص 66؛ هدية العارفین 2/ 590 «منهاج الهدى الى مجيب الند»]
قم؛ طبسی؛ شماره نسخه:543
آغاز: جلة من الاخوان وجملة من خلاصة الخلان ان اجمع تلك المباحث المتبددة وان اذكر ما عن نقله من مواضع متعددة واضم اليها ما یکمل به شرح الكتاب؛ انجام: قال ابن مالك وبعض العرب يغتفر ذلك لاجل الانفصال بالساكن والضم هو المأخوذبه وحکی ابن جني في المنصف
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 262گ، 25 سطر، اندازه: 14×22سم [ف مخ - 1 - 300]
š.-e mohaverāt va mostalahāt-e nūr-od-dīn mohammad zohūrī toršīzī
سورتی، عبدالرزاق بن محمد اسحاق، ق13 قمری
sūrtī, 'abd-or-razzāq ebn-e mohammad eshāq (- 19c)
تاریخ تأليف: 1212ق در سه «مقدمه): 1. في ذكر احوال المصنف و تأليف خطبه کتاب نورس و غیره؛ 2. في مبانی الاغانی (در بیان کلمات موسیقی)؛ 3. في بيان اقسام النثر و ذكر الصنايع الكلامي و التراكيب الفارسية في محاورات المتأخرين. در نسخه ما شرح دیباچه های نورس و خوان خلیل و گلزار ابراهیم و مینا بازار نیست و بلکه آن سه را حواشی شرح مانندی است همراه متن آنها در نسخه (دیوان هند ش 1500؛ ایوانف 158:1 ش 362؛ مشار 2435). (دانش پژوه)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 8097/1
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، ابعاد متن: 10/5 ×20 سطر، اندازه: 31620سم [ف: 17 - 30]
š.-ul muharrar fī furū‘-iš šāfi'īyya = š.-u farā'id-il muharrar = š.-ul farāyid
عمری مرشدی، محمد بن سليمان، ق9 قمری
‘omarī moršedī, mohammad ebn-e soleymān (- 15c)
وابسته به: المحرر في الفقه = محرر التدوين = المحرر في الفروع الشافعية؛ رافعی قزوینی، عبدالكريم بن محمد (557-623)
شرح مزجی متوسطی است بر کتاب الفرائض از کتاب «المحرر في فروع الشافعية» رافعی قزوینی؛ و به رد و ایرادهای استدلالی مفصل نپرداخته است. شارح قصد داشت که تمام کتاب را شرح نماید ولی به درخواست دوستش شرح بر کتاب الفرائض را مقدم داشت. با عناوین «فصل: فصل في بيان اقسام الفروض و ذکر اصحابها؛ فصل في بيان الحجب؛ فصل في بيان اقسم الثاني من القسمين المذكورين؛ فصل في بيان كيفية ارب الاخوة و الاخوات ...»
آغاز: بسمله الحمدلله الذي قسم الميراث بذاته القديم ولم يكله الى احد من الأنبياء و المرسلين و الصلواة و السلام على رسوله ... اما بعد فقد قال الشيخ الامام ... شارح کلام المتقدمين ... محمد
العمري المرشدی ایده الله ظلال افادته ... لما ابتدأت ان اشرح کتاب المحرر في الفقه التمس بعض الاحباء ان افرد لهم اولا شرح فرایضه فقد مت ... قال المصنف رحمة الله عليه كتاب الفرایض ای هذا كتاب الفرايض ...
انجام: او ماتت الأربعة معا عن هولاء المذكورين و يكون في المتساوية التصحيح بالطريق المذكور و الله اعلم يحقایق الامور.
[دنا 1042/6 (11 نسخه)؛ الأوقاف العامة بغداد 613/1]
آغاز: برابر
خط: نسخ مایل به نستعلیق، کا: یوسف بن ابراهیم، تا: جمعه اول صفر 1029ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: چرم قهوه ای، 76گ، 19 سطر، اندازه: 21×16/2 سم [ف: 43 - 95]
آغاز و انجام: برابر
از اول کتاب تا کتاب الارث؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1075ق، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 61گ (50پ-111پ)، 22 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، کا: يعقوب، تا: قرن 12؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: گالینگور، 123گ، 15سطر، اندازه: 19×14 سم [اهدائی رهبر: 3 - 390]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:7
همان نسخه بالا [مؤید: 1 - 46]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: ذیحجه 1107-1108ق؛ محشی؛ 173گ (5ر - 178پ) [ف: 2 - 162]
آغاز: اولاد من مات منكم وترک مالا بما هو العدل والمصلحة وهذه اجمال ثم بين و فصل واوصى به فقال عز وجل للذكر من اولادكم مثل خط الأنثيين؛ انجام: برابر
تذکر: نام کتاب و مؤلف به قرینه انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: اسماعیل بن ابراهيم بن قاسم بن باقی بن جارالله دیوزنای بن محمد بن يوسف بن عبدالكريم بن يوسف، تا: ذیقعده 1111ق، جا: پایکلان؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 194گ، 10-12 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 6 - 3023]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: الياس بن محمد بن ضامر، تا: 1117- 1118ق، جا: مدرسه شیخ محمود؛ جلد: مقوا، 178 ص (4- 181)، 17 سطر (10×15)، اندازه: 20×15سم [ف: 47/1 - 104]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر کتاب الفرائض؛ خط: نسخ، كا: سلیم بن ملا سلیم بن ملا علی جا: ساكن كله سرا از قرای اسالم، تا: جمعه 14 شوال 1197ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 87گ (15-8)، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف: 5 - 2485]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج مشکی، 128گ، 12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 187]
خط: نسخ تحریری، كا: حسن بن محمد، تا: 1238 ق، برای استادش «ملا مصطفی»؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، در مهر 1386 کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 84گ، 17 سطر، اندازه: 18×13سم [اهدائی رهبر: 3 - 391]
خط: نسخ خفی، کا: بنی عدنان عبدالرزاق دولت آبادی، تا: 11 رجب 1308ق؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 134 گ، 11 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [اهدائی رهبر: 3 - 391]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو واحد بالفريضة لأن اللفظ المذكور في الآية الكريمة يشتمل الذكر والانثى قيل روی آن الحجاج سئل عابد .. فقال خطأت واصاب الامير قال بعض المحققين و في اصابة المعنى نظر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 54گ، 13 سطر، اندازه: 12×15/5 سم [ف مخ: 1 - 301]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [تراثنا: س ش 4 - 35]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
شرح المحصل- نقد المحصل
S.-ul-muhassal
قطب مصری، ابراهیم بن على، - 618 قمری
qotb-e mesrī, ebrāhīm ebn-e ‘alī (- 1222)
وابسته به: المحصل؛ فخر رازی، محمد بن عمر (544-606)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 496-ف
نسخه اصل: راغب پاشا ش 792. شرح المحصل للرازی؛ خط:
نسخ، كا: على بن عمر بن على قزوینی، تا: جمعه 1 ربیع الثانی 625ق، جا: دمشق مدرسه صلاحیه؛ 222، 25 سطر [فیلم ها ف: 1 -346]
S.-ul-muhassal
بندی کلامی با عنوان «شرح المحصل» درباره دوگانگی موضوع و محمول و اثبات واجب با آوردن روایتی از تهذیب و استدلال ابن سینا درباره «الواحد لا يصدر عنه الا الواحد».
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:
675/15 آغاز: ذهب السيد السند صدر اعاظم الحكماء قدس سره الى ان التغاير بين الموضوع و المحمول في الحمل الايجابی غیر ضروری؛ انجام: متحرك فيه الجسم ... من الطرف الوسط
خط: شکسته نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: حدود 1025ق، کاغذ: ترمه، جلد: میشن مشکی، 5گ (145ر-150ر)، اندازه: 10/5 ×19 سم [ف: 5 - 145]
š.-ul-mu×taşar
سنهوري، سالم بن محمد، 945 - 1015 قمری
sanhūrī, sālem ebn-e mohammad (1539 - 1607)
وابسته به: المختصر في الفروع المالكية؛ جندی، خلیل بن اسحاق (-776ق)
شرح مزجی و مبسوطی بر کتاب «مختصر» خلیل بن اسحاق جندی مالكی است. بر این کتاب شروح فراوانی نوشته شده است.
آغاز: بسمله ... هذا اول النصف الثاني من هذا المختصر جری مصنفه على ترتيبه المناخرين من اهل المذهب في وضعه؛ انجام: الا في ثلاله مواضع الحاجة و معاقلة الرجل جلد 5؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط شوال 1018ق؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 231گ، 25 سطر، اندازه: 20×22سم [اهدائی رهبر: 3 - 395]
آغاز: و ما نحمله العاقلة و زاد فيه قطع ثلث ذنب الأضيحه و استحفاق ثلث؛ انجام: فان وطئها باذن شريكة في الامة المحلله و آتیه اشار ابن الحاجب اما لو كان باذنه ههنا انتهى جلد 5، از «فصل آن اختلف المتبايعان» تا «باب الشرکه»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط شوال 1018ق؛ مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 260 گ، 25 سطر، اندازه: 20/7×17 سم [اهدائی رهبر: 3 - 396]
S.-ul-mu×tasar
ناشناخته
بی کا، تا: حدود قرن 7 و 8 [د.ث. مجلس]
آغاز: بسمله. و طلاق الفضولى المبيعة هذا فلان فيه؛ انجام: کتاب اللعنة و مقدماته ... و الحمدلله رب العالمين.
ج3، خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 [رایانه]
آغاز: و اسكنه اعلى فرادیس الجنان (بسمله) ابتدا کتابی هذا و الله اسم الذات ... (الحمدالله) هو الثناء ... (سالنی بعض اصدقائي) ... (ان اعمل مختصرا) و هو ما قل لفظه و کثر معناه في الفقه)؛ انجام: کتاب العتق و هو لغة مأخوذ من قولهم عتق الفرخ اذا طاور استقل. این مختصر در فقه شافعی است و ماتن و شارح شناخته نشده اند؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 87گ، 21 سطر (16×10)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 5 - 230]
: شرح المختصر / بلاغت عربی
š.-ul-mu×tașar
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6938/7
آغاز: اللام في الخارجي و ربما يقصد به تعيين الجنس لاعبتاره في ضمير كل فرد نحو قوله تعالی یا ایها الناس ما غرك و قوله تعالی یا ایها الانسان انک کادح فهو بمنزلة اللام في العهد الخارجي؛ انجام: فان قلت العطف فيما جعل التفصيل المسند به او المسند اليه كذلك قلت تفصيل المسند اليه في هذه الصور ليتوسل به الى بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 36گ (75ر- 111پ)، اندازه: 18×12 سم [ف: 20 – 355]
شرح مختصر ابن حاجب- غاية الوصول و ایضاح السبل في شرح مختصر منتهى السؤل و الامل
š.-u mu×taşar-il-uṣūl = d.-u mu×tașar-il-muntahā
قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710 قمری
qotb-od-dīn šīrāzī, mahmūd ebn-e mas‘ūd (1237-1311)
وابسته به: مختصر المنتهى = مختصر الاصول = مختصر ابن الحاجب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646)
اهداء به: نظام الملک شمس الدين ابو المعالي محمد بن بهاء الدین صدر
شرحی است مفصل در عناوین «قال، اقول» بر کتاب «مختصر المنتهی» ابن حاجب که جهت وزیر کبیر ابوالمعالی محمد بن صدر سعید تاج الدين معتز بن طاهر نگاشته است. برای معرفی بیشتر کتاب، سطوری از اول و آخر آن بعينه نقل می گردد
«اکثروا المعاودة الى ملتمسين ان اشرح لهم مختصر منتهى الوصل و الأمل في علمى الأصول و الجدل الذين صنفه الفاضل جمال الدين ابو عمرو بن ابی بکر المالکی المعروف بابن الحاجب تغمد الله بغفرانه و اسکنه مصابيح جنانه شرحا بذلك من اللفظ صعابه و يكشف عن وجه المعانی نقابه اذ هو کتاب غريب في صنفه بديع في فنه يضاهي الالغاز لغاته و ان كان يحاکی الاعجاز من حسن ایراده لتكون كالمرقاة لهم أن اراد و الارتقا إلى مصاعده و كالمرآة عندهم أن اجتوا الاطلاع على قواعده فيستو ضحوا به ما اظلم من معانيه و يستقبحوا به ما ابهم من مبانيه ظنا منهم و بعض الظن اثم» و همچنین در اوراق پایانی جلد دوم نگاشته است: «هذا الكتاب مع كونه نافعا في نفسه فهو نافع في غيره فانه دستور عظيم لحل الألفاظ المشكلة و الكلمات العويصه وان كن صعب المرتقی و عسر المنحدر و لهذا لوان کتابی هذا فاخر فحاز المجموعات المصنفة في هذا الفن الذي هو محصل بين علمي الدراية و الرواية فخرها ولا فخر و لوانه کابر کبار و المبسوطات المؤلفة في هذا النوع الذي هو متوسط بين البداية و الرواية كبرها و لاكبر هذا مع ان ريع البصر و طغیان موضوعان و الخطاء و النسيان عن هذه الأمة». (وفادار مرادی)
(فهرست المخطوطات المصورة 246/1؛ بروکلمان ذیل 537/1؛ دنا 1043/6 (6 نسخه)]
آغاز: بسمله، حمد الله اولی ما استفتح؛ انجام: انما يحصل لو كان كما ذكرتم و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب و صلى الله على محمد خير الورى و على آله مصابيح الدجی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 258گ، 29 سطر، اندازه: 28/6×19/5 سم [ف: 1 - 321]
آغاز: قال العام و الخاص ابو الحسين ... اقول هذا هو الصنف الثالث في العام و الخاص و يشتمل على مقدمة؛ انجام: و الله حسبی و نعم الحسيب و الله اعلم بالصواب شامل عام و خاص، مطلق و مقید، مفهوم و منطوق، نسخ، قیاس، استصحاب، استحسان، مصالح مرسله و اجتهاد و تقلید؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ وقفی مدرسه فاضلخان در 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 315 گ، 27 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 16 - 289]
آغاز: بسمله قال مسئله نهی عن ضده ثم قال يتضمنه ثم اقتصر قوم ... اقول هذهي المسئلة الرابعة و هي في ان الامر بالشي هل هو نهی عن ضده؛ انجام: ما اخفي عنا فان الفاظه تشبه الالغاز السيالة التي لا يقف از مبحث نواهی تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 افتادگی: انجام؛ مصحح؛ واقف: ابن خاتون عاملی، 1067ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن مشکی، 188 گ، 29 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 16 - 290]
آغاز: نسخه من قال ما هو الاكتماثيل بيعة او كسراب بقيعة؛ انجام: لعدم استلزامه له و على تقدير التساوی نسلم ما ذكره اولا و الله اعلم بالصواب. تم النصف الأول من الشرح.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 268گ، 25 سطر (12×17/5)، اندازه: 23×17سم [ف: 10- 567]
آغاز: حمدالله اولی ما استفتح به ذکرتم الصلوة على رسوله احرى ما استفتح به فکر؛ انجام: أن يقال لولم يدل على النهي عن الفعل الشرعي في الجملة على صحته لكان المنهي عنه غير الشرعي ای بخش منطق و از اصول تا اواسط مبحث آمر بشی مقتضی نهی از ضد آن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ تاریخ وقف: 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج دار چینی، 211گ، 29 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 16 - 288]
Š.-u mu×tașar-il-uşūl = d.-u mu×tașar-il-muntahā
نظام الاعرج، حسن بن محمد، - 728؟ قمری
nezām-ol-aʻraj, hasan ebn-e mohammad (- 1328)
وابسته به: مختصر المنتهى = مختصر الاصول = مختصر ابن الحاجب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646)
تهران؛ الهيات؛ شماره نسخه:236
خط: نسخ، كا: قطب الدین محمد بن على طوسی، تا: ذیحجه 985ق؛ نسب کاتب به خواجه محمد بن حسن طوسی می رسد؛ محشي با نشان «اصول الفقه، مولا قطب، علامه، حل العقد»؛ تملك: حبيب الله و ضياء الدین دری در 1349؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 247گ، 15 سطر (12×18/5)، اندازه: 19×26/5سم [ف: - 589]
š.-u mu×taşar-il-uşūl = š.-u mu×taşar-il-muntahā
شمس الدین آملی، محمد بن محمود، - 753 ؟ قمری
šams-o-dīn-e āmolī, mohammad ebn-e mahmūd ( 1353)
وابسته به: مختصر المنتهى = مختصر الاصول = مختصر ابن الحاجب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646)
احتمالا تأليف شمس الدين محمد بن محمود آملی مؤلف کتاب نفائس الفنون.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10636
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز، قطع: رقعی کوچک [میراث شهاب: س وش 2 - 17]
Š.-u mu×taşar-il-uşūl = š.-u mu×taşar-il-muntahā
عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد، 700؟ - 756 قمری
‘azod-od-dīn-e ījī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1301 - 1356)
وابسته به: مختصر المنتهى = مختصر الاصول = مختصر ابن الحاجب؟ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646)
تاریخ تأليف: 26 شعبان 734ق
ابن حاجب یکی از بزرگان علماء اسلام و مالکی مذهب بوده و مؤلف «شافيه» و «کافیه» در صرف و نحو و «منتهى السئول و الأمل في علمى الأصول و الجدل» و مختصر این کتاب که از آن به «مختصر الاصول» و «مختصر المنتهی» و «مختصر ابن حاجب» تعبیر می شود می باشد و این مختصر مورد توجه فضلاء و علماء اسلام واقع گردیده و شروح و حواشی زیاد بر آن نگاشته شده و اساتید فن اصول را عقیده آن است که «شرح عضدی» بهترین شروح این کتاب می باشد. قاضی عضد الدين عبد الرحمن ایجی (ایگی) شیرازی شافعی، دانشمند کردتبار اصولی و متکلم است که این گزارش را به درخواست شاگردان به صورت «قال اقول» نوشته و در آن ابتدا مباحث الفاظ و سپس اصول عملی و مبحث قياس و استحسان و اجتهاد مورد بحث و بررسی قرار داده است. در مجالس المؤمنين شوشتری (مجلس 7 دنبال سرگذشت آملی) دارد که عصام الدين اسفرائینی (943 یا 951ق) در حاشیه شرح آداب عضدی نوشته که دوازده تن از دانشمندان روزگار نزد ایجی می آمده و در نگارش و تصنیف به او کمک می کردند، از آنها بودند نیای همین اسفرائینی و سیف الدین ابهری. وی در مقدمه درباره کتاب آورده است: «و انی ممن شعفت به فقد و کلت فكري على الفاظه و معانيه و صرفت بعض عمرى الى تلخيص مقاصده و مبانیه حتى لم يخف على منها خافية و تنبهت من الفوائد الزوايد على جملة كافية و لازال اصحاب المشاركون لي في البحث عن فرایده و اسراره و الكشف عن خرایده و ابكاره يلتمسون مني ان اشرحه فاتعلل و استعفی و هم تكررون الافتراح و يأبون الا الالحاح فاتسلسل و استخفى حتى صار فعالی مظنة ... و امليت عليهم شرحا لم ادخر فيه نصحا و لم آل في تحریره جهدا و قدر اعيت شريطة الاقتصاد فيما أمل و تجافیت عن طرقيه لكيلا يخل ولا يمل».
آغاز: بسمله و به ثقتي. الحمدلله الذي برأ الأنام و عمهم بالاکرام و الدعوة إلى دار السلام و ... فان من عناية الله بالعباد أن شرع الاحكام و بين الحلال و الحرام سببا يصلحهم في المعاش ...
انجام: قال و يتركب من الترجيحات ... أقول إذا اعتبرت الترجيحات في الدلائل ... أرشدنا الله و أياكم بما ينفعنا في الدنيا و الآخرة و يكون مقربة إلى رضاه و مقرونا بعفوه و رحمته و أصلح شأننا و أعمالنا ... و عليه التكلان و الله أعلم بالصواب
چاپ: سال 1307 در دو جزء چاپ شده است.
[کشف الظنون 1853/2؛ معجم المطبوعات 1332/2، معجم المؤلفين 1332/2؛ الأوقاف العامة موصل 35/2؛ دنا 1043/6 -1049 (190 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح العضدي على مختصر المنتهی = شرح الشرح؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
2- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح العضدي على مختصر الاصول؛ ابهری، سیف الدین احمد (-8)
3- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح المختصر = حاشية شرح مختصر المنتهى = شرح الشرح؛ جرجانی، علی بن محمد (740 -816)
4- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول؛ طوسی، علی بن محمد (877)
5- حاشية شرح مختصر الاصول؛ سامسونی، حسن بن عبد الصمد (891)
6- حاشية حاشية مختصر الاصول؛ دشتکی شیرازی، میر صدرالدین محمد (828-903)
7- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول؛ دوانی، محمد بن اسعد (830 -908)
8- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول = المحاكمات؛ دشتکی شیرازی، منصور بن صدرالدین محمد (-948)
9- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح مختصر المنتهی؛ مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (993)
10- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح مختصر المنتهی = حاشية شرح العضدي على مختصر ابن الحاجب؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994)
11- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول؛ تاج الدین حسین بن صاعد (10-)
12- حاشية شرح مختصر الاصول = الردود و النقود؛ شوشتری، عبدالواحد بن على (-10)
13- حاشية شرح مختصر الاصول؛ حسینی، شجاع بن على (-10)
14- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول؛ خلخالی، حسین بن حسن (-1014)
15- حاشية حاشية الجرجاني على شرح مختصر الأصول للعضدی؛ خلخالی، حسین بن حسن (-1014)
16- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح مختصر المنتهی؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030)
17- حاشية شرح العضدي على مختصر ابن الحاجب = حاشية شرح مختصر ابن الحاجب = حاشية شرح مختصر منتهى السئول و الأمل في علمي الأصول و الجدل؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953- 1030) 18- تعليقه شرح عضدی بر مختصر الاصول؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041) 19- تعليقات على حاشية شرح المختصر؛ علوی عاملی، احمد بن زین العابدین (-1054) 20- حاشية شرح العضدی علی مختصر ابن الحاجب؛ سلطان العلماء، حسین بن محمد (1001-1064) 21- حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح مختصر المنتهی؛ شیروانی، محمد بن حسن (1033-1098)
22- حاشية شرح مختصر الاصول؛ محقق خوانساری، حسین بن محمد (1099-1016)
23- الحسن و القبح = حاشية شرح مختصر العضدي = رسالة في الحسن و القبح؛ محقق خوانساری، حسین بن محمد (1016-1099)
24- نجاح الطالب لمختصر المنتهى لابن الحاجب؛ مقبلی، صالح بن مهدی (1047-1108)
25- حاشية شرح مختصر الاصول؛ ساچقلی زاده، محمد بن ابی بکر (1150-)
26- حاشية حاشية الباغنوی علی شرح مختصر الاصول عضدی؛ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین (-1125)
27- حاشية حاشية الميرداماد على شرح مختصر الاصول عضدی؛ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین (1125)
28- شبهة الحسن و القبح = رسالة في الحسن و القبح = الجبر و الاختيار؛ وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل (1118-1205)
29- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول؛ خلخالی، محمد بن مصطفی
30- حاشية حاشية شرح مختصر الاصول
31- حاشية شرح العضدي على مختصر ابن الحاجب
32- حاشية شرح مختصر الاصول (9 عنوان)
33- ذريعة النجاة من الف عقبات
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد بن عبدالله شفر وه، تا: دوشنبه 14 ربیع الثانی 751ق؛ مصحح، محشی، روی برگ اول حدیثی است که علی بن محمد معین به تاریخ اوایل محرم 772 نوشته؛ تملک: محمد اسد بن حاجی صالح قهپائی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 200گ، 27 سطر، اندازه: 14×24/5سم [ف: 3 - 253]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، كا: على بن محمد بن على، هذشی، تا: سه شنبه 11 صفر 754ق؛ محشی، با عبارت «من عواری الزمان الجانی هادی الحسینی الافجه» و ایشان از علمای برجسته و معروف تهران در نیمه نخست قرن 14 می زیسته و کتابخانه مهمی داشته؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 218گ، 23 سطر (16×10)، اندازه: 23×15سم [ف: 28 - 597]
آغاز: و الجواب بعد تسليم كونه معلومة ان توقف تصور غير العلم انما هو على حصول العلم بغيره؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن عمر بن عبدالله تربتی، تا: جمعه 26 رمضان 757ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، جلد: پارچه مشکی، 118گ، 27 سطر، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 3 - 24]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 770ق، 153گ، 26 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد بن محمد باربری، تا: پنج شنبه اواخر ربيع الثانی 784 ق، جا: هرات؛ جلد: تیماج مشکی، 197گ، 26 سطر (19×11)، اندازه: 16×25/5سم [ف: - 38]
خط: نستعلیق، كا: نجم الدین کرخینی، تا: یکشنبه 2 جمادی الأول 785ق، جا: تبریز؛ مصحح، محشى؛ تملك: ابراهیم چلبی الصحفی به تاریخ محرم 99 ؟، محمود بن ذوالفقار توالی سرابی، ابوالخير احمد به تاریخ الاول 1114، محمد نورالدين بن على ارضرومی تور تومی به تاریخ جمادی الثانی 1327؛ جلد: تیماج قهوه ای، 193گ، 25 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 10 - 127]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ مصحح، محشی، در پایان متن عبارت جمال الدين اسنوی در کتاب «طبقات الشافعية» نقل شده در شرح حال قاضی عضد، وی تاریخ وفات قاضی عضد را سال 753 آورده و همین تاریخ با خطی غیر خط اصلی در پایان، تاریخ کتابت دانسته شده و صحیح نیست؛ تملك: عثمان بن احمد شافعی خطیب جامع جده ساکن جزیره بحرین، احمد آل صالح، سید علی محمد، محمد علی بن صالح عباس موسوی در 1236ق؛
کاغذ: شرقی، جلد: تیماج سورمه ای، 232 گ، 21 سطر (21×14/5)، اندازه: 20×27/5 سم [ف: 31 - 555]
آغاز: الزوائد على حمله ... قال: و منحصر في المبادي إلى آخره، أقول ينحصر المختصر ... أو العلم في أمور أربعة آالمبادی و هی مالا يكون متصور بالذات؛ انجام: و في القدر الذي ذكره ارشاد لذلك، ارشدنا الله و اياكم لما ينفعنا في الدنيا و الآخرة ... قال الشارح:واتفق الفراغ من تسویده ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج آبی، عطف ضربی، 262گ، 19 سطر (11×7/5)، اندازه: 19×13/5 سم [ف: 33 - 309]
آغاز: برابر؛ انجام: و ما ملكت بتفسير الراوى بفعله تا اواخر تعادل و تراجیح، خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: انجام (41 برگ آخر افتاده)؛ وقفی مدرسه فاضل خان انتقالی به کتابخانه در 1363، تاریخ وقف: 1363؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 229 گ، 25 سطر، اندازه: 21712/5 سم [ف:16-287]
بی کا، تا: قرن 19 خریداری از امرالله صفری [رایانه]
آغاز: و المساوی الشک و انما جعل المورد ما عند الذكر الحكمي دون الاعتقاد او الحكم ليتناول الشكل و الوهم ... مسئلة و كلاهما ضروری و مطلوب الخ كل واحد من التصور و التصديق ينقسم الى ضروری يحصل بلا طلب؛ انجام: قال مسئلة (اذا تكررت الواقعة) اقول مجتهد اذا اجتهد في واقعة ثم تكررت الواقعة محل يلزمه تكرار النظر و تجديد الاجتهاد ... قال مسئلة يجوز خلو الزمان ... اقول المجتهد ... ( پاک شده است) از بحث الفاظ تا رساله اجتهاد؛ خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز؛ محشی، مهر: «یا کریم اغفرلنا بمحمد»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 255 گ، 19 سطر (5×13/5)، اندازه: 19/5×9 سم [ف: 11 - 48]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه نخست قرن 8 مصحح، با علامت بلاغ، محشی با نشان «شرح الشرح»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 202گ، 25 سطر (11×19/5)، اندازه: 24×15سم [ف: 33 -116]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهار شنبه 10 ربیع الاول 825ق؛ مصحح مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده ابوتراب» (مربع)؛ تاریخ وقف: 1215؛ جلد: تیماج قهوه ای، 221گ، 21 سطر، اندازه: 13/5 ×188 سم [ف: 3 - 54]
آغاز: برابر
كا: مسعود بن معتز مشهدی مدعو به عماد نظامی، تا: 8 جمادی الاول 826 ق [ف: - 19]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، کا: محمد قاری روداوی، تا پایان جمادی الثانی 836ق؛ محشي؛ نویسنده حاشیه ها این نشانه ها را برای آنها گذارده تا به دست آید که از کدام یک از شرحها گرفته شده: ن: برای کرمانی نگارنده «النقود و الردود»، ق: برای قطبی (شرح قطب الدین شیرازی)، ب: برای تستری (بدرالدین)، س: برای سید گویا سید رکن الدین (موصلی)، ح: برای حلی (جمال الدین)، ط: برای خطیبی (شمس الدین)، م: برای آمدي (سيف الدين)، حح: برای خونجی (زین الدین)، ص: برای اصفهانی (شمس الدين)، ش: برای تفتازانی (سعد الدين)، «اشرف» بجای «من نفسی» آمدی برای الاحکام، سید قدس سره: برای «من جدى السيد الشريف العلامه» (197پ به خط نستعلیق) نیز می گوید که اگر زیر «اشرف» حرف «میم» بگذارم می رساند که آن حاشیه نزدم ارزش دارد و اگر نه نه. اگر پس از «اشرف» حرف «ه» بگذارم می رساند که من آن را هنگام خواندن این کتاب نوشته ام و از شرح شرح و دیگر شرحها چیزی نزدم نبوده است. اگر نباشد می رساند که من آن را هنگام تدریس نوشته ام، در پشت برگ پیش از کتاب به نستعلیق دارد که این نشانه (7) می رساند که مسئله برابر آن برایم روشن نگشت: «كلما علمت بهذه الصورة 7 في هذا الكتاب علامة بان ما تحققت المسئلة التي في مقابلها»، در حاشیه ها از شرح الشرح هم هست، نویسنده حاشیه ها همان سید محمد اشرف فرزند محمد عبدالحسیب فرزند نظام الدین میر سید احمد فرزند زین العابدین عاملی سپاهانی شاگرد مجلسی و نواده میرداماد می باشد، اوست که برای شاه سلطان حسین صفوی در 1102 «فضائل السادات» نگاشته است، در رویه برگی پیش از کتاب دارد: مشتمل بر حواشی سید داماد بخط «خودش»، در گ ار دارد: «هو هولاسواه». مما حوته نوبة احوج الخلق إلى الرب الغني محمد بن محمد المدعو بباقر داماد الحسینی ختم الله له بالحسنی»؛ تملك: محمد اشرف بن محمد عبدالحسیب بن سید احمد حسینی فاطمی علوی عاملی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 197گ، 25 سطر (16×9)، اندازه: 27×18سم [ف: 5 - 1703]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن احمد بن ابراهيم بن عبدالله البجی، تا: 139ق، جا: شیراز؛ مصحح، محشی؛ تملك: قاسم بن محمد به تاریخ 1322؛ جلد: تیماج مشکی، 178گ، 22 سطر، اندازه: 18×26/5 سم [ف: 5 - 2665]
خط: نستعلیق، كا: مصطفی بن سلمان بن صالح، تا: 859ق، جا: بر
سه في مدرسة السلطان؛ في شهر (كذا)؛ 248گ، 19سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 1- 157]
آغاز: عمرى الى تلخيص مقاصده و مبانیه حتى لم يخف على منها خافية و تنبهت من الفوائد الزوائد على جملة كافية و لا زال اصحاب المشاركون لي في البحث عن فرائد و اسراره
خط: نسخ، كا: محمد بن احمد بن رکن الدین حسنی، تا: پنج شنبه غره ربيع الأول 864ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، یادداشت تصحیحی ظاهرا از کاتب در 865ق؛ مهر: «حسن بن على الحكيم» (بیضی)؛ جلد: تیماج، 238 گ، 21 سطر، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 39 - 28]
خط: نستعلیق، كا: على بن حاجی صفي الدين، تا: 892ق [میراث شهاب: س 10ش 1-2 - 19]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن قاضی ملا حاج، تا: 6 رمضان 893ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 147گ، 27 سطر (16×11)، اندازه: 18×27سم [سنا: ف: 2 - 65]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 1029
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 186]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی، در صفحه قبل از کتاب شرح رساله العقل الكل منسوب به خواجه نصیر طوسی از جلال الدين دوانی نوشته شده؛ نشانی بخشیدن کتاب به محمد حسین و علی رضا با مهر «الراجی فضل الله الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 223گ، 25 سطر، اندازه: 12×25/5سم [ف: 20-93]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق ، بی کا، تا:قرن 10؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج زرشکی، 229 گ، 25 سطر، اندازه: 24×12سم [ف مخ - 3 - 1258]
آغاز: برابر؛ انجام: الرابع يعدم بالقطع لوجود العله في النوع
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام (سه برگ آخر)؛ محشي با رمز هک؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی و نخودی، جلد: تیماج مشکی، 257 گ، 25 سطر، اندازه: 22/3×13 سم [ف: 16 - 287]
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 10؛ میان برگهای 1 و 2، و 2 و 3 افتاده؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 170 گ، 23 سطر (16×10)، اندازه: 23×16سم [ف: 17 - 288]
آغاز: و المقصود و الخلاف الفصل الثاني الترجيح بحسب العله؛ انجام: انه مطالب بالدليل ... من الحكم الشرعی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: محمد زمان حسینی اصفهانی، تا: یک شنبه 26 ربيع الثانی 126ق، جا: اصفهان مدرسه نظامیه؛ 230 گ، 23 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 1- 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ متوسط، کا: محمد حافظ بن امیر یوسف البرعزی، تان 141ق؛ مصحح، محشی با امضای سعدالدین، س ع و، سعدالدین رحمه الله؛ خریداری از محمودی؛ واقف: على تاجر خویی، قرن 13؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 344گ، 19 سطر (13×7)، اندازه: 21×12/5 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 974ق؛ ضمیمه: ضمن 8 برگ آخر نسخه: اوراق پراکنده و ناقص از «حاشیه بر شرح مختصر»، انجام نسخه: «لوضع الا اذا كان هناك وضع»، متن کتاب در حواشی نگاشته شده؛ واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 156گ، 19 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 16 - 281]
خط: نسخ، كا: عماد الدین علی حسینی مشهور به میر کلان، تا: جمعه 6 جمادی الثانی 977ق، جا: خراسان؛ محشی با نشان صحاح، ابهری، س، شرح»؛ کاغذ: سمرقندی، 24 سطر (16×10) [ف: - 782]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: تستری، حسین بن عبدالله، تا: 185ق، جا: مشهد رضوی [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: شجاع، تا: 987ق؛ 370گ، 18 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 1- 157]
خط: نسخ، كا: محمد بن عبيد الله دزماری، تا: اواخر جمادی الثانی 992ق؛ محشى؛ تملک: سید محمد بن غیاث الدین محمد حسینی با مهر «سید محمد الحسینی» (مربع)، ابی محمد بن محمد باقر حسینی، عماد الدین محمد بن قوام الدین محمد نصیری، محمد معین بن بهاء الدین تبریزی با مهر «محمد معین عفی عنه» (بیضی)؛ مهر: «محمد علی بن محمد باقر» (بیضی)، «رب اجعلني مقيم الصلاة» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 267 گ، 19 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 16 - 323]
خط: نسخ، كا: على بن يوسف بن على بن محمد عاملی، تا: چهارشنبه 19 ذیحجه 993ق، جا: یزد؛ در حضور شاه عبد العلی حسینی، مصحح، محشی با نشانی های مختلف که بعضی از آنها بخط قاسم بن محمد علی مشکنانی می باشد و به تاریخ سه شنبه 28 جمادى الأول 119؟ به پایان برده؛ جلد: تیماج مشکی، 270 گ، اندازه: 16/5× 25 سم [ف: 17 - 327]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 25 شوال 999ق؛ مصحح، محشی؛ اندازه: 24×14سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن عزالدین، تا: دوشنبه 12 جمادی الاول 999ق؛ تملك: محمد علی بن عبد النبي تبریزی، محمد افجه ای حسینی طهرانی در 16 رجب 1329؛ جلد: تیماج قهوه ای، 274گ، 23 سطر، اندازه: 21×11/5 سم [ف: 25 - 369]
انجام: أو العلة و جنس الآخر على المشاركة فيه في جنس الحكم و جنس العلة الثالث و تقدم من اللذين ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، دارای دو کتیبه رنگین؛ مهر: «محمد بن قاسم الحسینی» (بیضی) با تاریخ 1227ق، «زمان تار شد ... صاحب الزمان» (مربع)؛ تملک: ملا عبد الجليل بن يعقوب، میرزا زمان؛ مهر دایری وقف کتاب بر خزانه مجتهدیه؛ جلد: تیماج مشکی، 385 گ، 15 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [اوراق عتیق: 1- 174]
بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: وزيري [ف: - 171]
انجام: و ههنا بحثان احدهما أنه يكفي في بيان الحصر أو المنع ان يقول بحثت فلم ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 262گ، اندازه: 17× 26سم [ف: 2 - 83]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول [نشریه: 7- 186]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی از تفتازانی و سیف الدین ابهری و میرزاجان باغنوی و دیگران؛ قطع: ربعی. [نشریه: 7- 186]
آغاز: بسملة. حمدلة. و الدعوة الى دار الاسلام و خص من ... قد صنفت کتب معتبرة ... وان المختصر الامام ... عمر و عثمان بن حاجب .. و قد و کلت فكري على حل الفاظه و معانيه و صرفت بعض عمرى الى تلخيص مقاصده ... انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشى؛ مهر: «تمسک على صراط حق و محمد»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی مشکی، 198 گ، 24- 26 سطر (16×7)، اندازه: 12×25سم [ف: 11-197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ محشي از سيف الدين احمد ابهری و به ندرت از دیگران؛ ظهر ورق اول وصف و تمجیدی است از شرح مختصر الاصول و نیز دیباچه مختصر ابن حاجب و احادیثی از نبی اکرم صلی الله عليه و آله در ثواب فراگیری دانش؛ واقف: سید سعید طباطبائی، 1332؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 374گ، 21 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 5- 72]
آغاز: برابر؛ انجام: الرابع عشر تقدم العلة المطرقة غير المنعكسة على المنعكسة عن المطرقة.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 292 گ، 19 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 5 - 374]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 7- 697]
آغاز: برابر؛ انجام: من قوة الظن و أما العام مع القياس فقد تقدم حكمه في أنه هل يجوز التخصيص بالقياس ...
خط شکسته نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «سعد»؛ تملک: محمد بن لاچین، با عنوان
شرح مختصر الأصول من عواری الزمان لدى و أنا تراب أقدام المؤمنين محمد بن لاچین عفى عنهما في ستة 1100»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 249گ، 21 سطر (14-6)، اندازه: 24×14سم [ف: 30 - 142]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 [ف: - 67]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی از «سید» و «من» و «ابهری» و «شرح» و جز اینها و یک حاشیه با نشان «من على اكبر التبریزی» در مبحث دوران امر بین نسخ و تخصیص، مصحح، با علامت بلاغ؛ همراه متن مختصر حاجبی بالای برگ؛ تملك: محمد على بن حاجی آقا بن مرحوم حاجی محمد شریف در 1249، حسین بن شیخ عباس، محمد علی بن حاجی آقا با مهر «الراجي الى الله عبده محمد علی 1250»؛ مهر: «ابوالقاسم الطباطبایی»؛ 240 گ، 15 سطر، قطع: ربعی [چند نسخه ف: - 26]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 253 گ، 24 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 16 - 285]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن شاہ محمود بافقی (مؤلف منهاج الفلاح در ادعیه)، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی از ابهری و دیگران؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373 کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 210گ، 21 سطر، اندازه: 17×25/5سم [اهدائی رهبر: 11 - 306]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1361
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 160]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج سرخ، 174 گ، 24 سطر، اندازه: 23×11 سم [ف: 5- 2665]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با امضای: «س» و «ابهری» و «من»؛ چند تملک به تاریخ 1042 و 1226؛ مهر: «حسین منی وانا من حسین» (مربع)، «عبده محمد تقی» (بیضی)، «عبده محمد صادق موسوی» (بیضی)، «عبده الراجی محمد هاشم الحسینی» بیضی)، «عبده الراجی هاشم الحسینی 1223» (بیضی)؛ جلد: روغنی سرخ، 235 گ، 21 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 5 - 2664]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، صفحه آخر مورخ رجب 1300؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 258گ، 21 سطر، اندازه: 20/8×13/7 سم [ف: 1- 320]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ شش برگ در پایان شکسته نستعلیق اسماعيل بن محمد شیرازی بیرجندی قاینی در 1225، برای مولانا عباس شیرازی؛ دو مهر یکی با امضاء دارنده نسخه عباس کزازی در ص ع، محشی؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن سیاه، 261گ، 17 سطر، اندازه: 19/9×12/9 سم [ف: 1 - 320]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: هندی، جلد: تیماج عنابی، 267 گ، 21 سطر (16×9)، اندازه: 25/5×16سم [ف: 1- 171]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشي با رمز: حواشی، نقود، منه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 166 گ، 15 سطر (10×7)، اندازه: 19×14 سم [ف: 17-276]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی، در پایان در مباحث تراجيح نقص دارد؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، 206گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 231]
آغاز: بسمله الحمدلله افتح الكلام باسم الملک العلام امتسالا لما ورد في الأخبار و سلوکا لطريقة العلماء الاخیار؛ انجام: و قوله و غیر شرط يتناولها باطلاقه و لايرد عليه ما قبل من انه حينئذ يدل قوله و قيل لا فيها على الاختلاف في الاسباب مع انها متفق عليها
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: جعفر بن ملا میرزا محمد، شیخ علی بن شيخ درويش بن حاجی رحال کربلایی کاظمی، محمد زکی بن حاجی، وشتاسب الآملی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 190گ، 18 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ عناوین و فهارس آنها در 4 برگ اول به خط سید حسین بن سید ابراهیم قزوینی شیخ اجازه سید مهدی بحرالعلوم آمده، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج زرشکی، 246گ، 26 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 2 – 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده تقی الحسینی» (مربع)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 107گ، 23 سطر، اندازه: 26×13سم [اهدائی رهبر: 11 - 307]
آغاز: برابر؛ انجام: قال مبادي اللغة و من لطف الله تع احداث المصنوعات (الموضوعات) الى آخره تم شرح مختصر الأصول تا آغاز مبحث مبادی اللغوية است؛ خط: نسخ، كا: عبد الله بن طاهر، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی با رموز «شرح الشرح للتفتازانی»، «م ن»، «محی الدین»، «ع د»، «سعد الدين ابهری»، «چلیپی»، و؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 34گ، 13 سطر، اندازه: 21×14سم [اهدائی رهبر: 11-308]
خط: نستعلیق، کا: محمد صادق بن بابا شیخ طالقانی، تا: 1006ق؛ محشی برخی از کتاب «النقود و الردود» و دیگر شروح مختصر؛ تملك: لطفعلی بن محمد کاظم به سال 1322، فرهاد بن ولیعهد به سال 1305؛ کاغذ: اصفهانی، نخودی، جلد: تیماج ماشی، 250گ، 17 و 19 سطر (17×7)، اندازه: 25×13سم [ف: 13 - 35]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جلال بن محمد على، تا: 18 صفر 1010ق؛ تملك: عبدالله بن مبارک احسایی در 1221، علی بن حسین حسینی شبر در 1252، قوام الدین محمد بن علاء الدين محمد حسین حسنی، ابراهیم بن اسعد آل شبهه به معزالدین بن مسعود بن فضل الله؛
کاغذ: نخودی، جلد: میشن خرمایی، 199، 21 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: - 414]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن حسین بن محمد، تا: یک شنبه 13 شعبان 1011ق؛ مصحح، محشی با نشانی «س»، رکابه دار؛ تملک: محمد طریحی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 242گ، 23 سطر، اندازه: 14/5×25/5سم [ف: 31 - 20]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، كا: على بن ملک محمد تقی اصفهانی، تا: دوشنبه 26 جمادی الاول 1014ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 253 گ، 18 سطر، اندازه: 23×12سم [ف: 5 - 2666]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد محسن بن علی اکبر حسینی، تا: سه شنبه 6 ذیحجه 1015ق، جا: مشهد رضوی؛ محشی به امضاهای «هم» و ابهری» و «س»؛ مهر: «عبده على اكبر»، «زين السموات و الارض حسین 1129»؛ تملک: علی اصغر بن محمد علی قاینی مورخ 1223؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی با تیماج، 257 گ، 15 سطر (12×7)، اندازه: 19×12 سم [ف: 2 - 776]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد یوسف بن خواجه شاه حسین بن جانی، تا: 9 ذیحجه 1016ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سياه مذهب، 286گ، 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 3 - 1257]
خط: نسخ، كا: محراب بن محمد تبریزی، تا: 1017ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: محمد مشتهر به صدرالدین (ملا صدرا) با مهر رب اشرح لي صدري و يسر لی امری» (بیضی)، صدرالدین محمد بن محمد ابراهیم، محمد بن محسن ابن محمد علی زنجانی نجفی به تاریخ 12 شوال 1252 و مهر «المستغنی بالله محمد بن محسن» (مربع)، محمد جعفر بن حاجی حسن تبریزی خیابانی با مهر محمد جعفر بن محمد حسن» (بیضی)؛ مهر: «محمد امین رسول خدا»؛ جلد: تیماج قرمز، 206گ، 23 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 15 - 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شمس الدین بن محمد جیلانی، تا:جمعه 20 جمادی الثانی 1021ق، جا: شیراز؛ محشی از مؤلف و سیف الدین ابهری؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 288گ، 23 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 16 - 282]
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن محمود بن علی مازندرانی، تا: 1021ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشی برخی با رمز «م ویژی عفه عنه»؛ مهر: کتابخانه فضل الله نوری (مربع)، دکتر قاسم خان غنی، يقيني بالله عبده محمد مهدی 1118» (مربع)؛ جلد: تیماج قرمز، 278گ، 20 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 28 - 42]
خط: نسخ زیبا، كا: وجيه الدين بن اسماعيل بن عباس معلم مکی، تا: دوشنبه 10 صفر 1022ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشی و برخی از آنها با عنوان «من الشيخ الاجل شيخ بهاء الدين محمد سلمه الله تعالی»، یادداشتی درباره کتاب حاضر به نقل از کشف الظنون و یادداشتی از قاسم غنی که صاحب یادداشت مذکور را محمد قزوینی معرفی کرده در خرداد 1319؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 315 گ، 23 سطر، اندازه: 11/5 × 22/5 سم [ف: 28 - 42]
خط: نستعلیق، کا: حسین بن جمال الدین حسینی مازندرانی، تا: 1022ق [ف: - 67]
خط: نسخ، كا: محمد مومن بن جلال الدین محمد کاشانی، تا: اواسط ربیع الاول 1024ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ 206گ، اندازه: 17× 26سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
كا: محمد قاسم، تا: 1025ق؛ خریداری از محمد حسین علوی [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: بهبهانی، محمد بن مجد الدين، تا: 1026ق [رایانه]
خط: تعليق، بی کا، تا: 17 رجب 1027ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 905]
آغاز: برابر، انجام: لا نقطاعه بعد الفصل اتفاقا وقد ارتفع التكليف بغيرهما فلا يبقى تكليف اصلا از ابتداء تا پایان مباحث نسخ؛ خط: نستعلیق، کا: مرتضی بن مرتضی کاشانی، تا: اواخر رجب 1027ق، جلد: تیماج قهوه ای، 207گ (1 پ -207پ)، 18 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 919] و [عکسی ف: 6 - 222]
خط: نستعلیق، کا: حسام الدين درويش على حلی، تا: 1028ق [نشریه: 7 - 698]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد محسن بن عبدالرحیم، تا: صفر 1029ق؛
واقف: محمد صالح علامه حائری، مرداد 1351؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 182 گ، 21 سطر، اندازه: 17/5× 25سم [ف: 16-282]
کا: محمد زمان بن قاضی ... بن اسماعیل انصاری، تا: 14 رمضان 1030ق، جا: مدرسه شیخ لطف الله عاملی میسی؛ مصحح، محشی؛ تملک: روح الدین با مهر «عبده روح الدين» (بیضی)، ملا احمد بن محمد علی بهبهانی؛ یادداشتی از «علی محمد موسوی» که کتاب نزد وی امانت است؛ مهر: «يا رفيع الدرجات» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 294گ، 21 سطر، اندازه: 26×14سم [محدث ارموی مخ: 2 -919]
خط: نسخ، كا: سید مرتضی بن سید علی حسینی، تا: پنج شنبه 10 محرم 1031ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 328گ، 17 سطر (10×16)، اندازه: 26×17 سم [ف: 16 - 332]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: مرتضی بن جمال الدین حسینی، تا: سلخ جمادی الثانی 1033ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: میر محمد تقی موسوی، فخر الدین با مهر «الراجی فخر الدين بن محمد 1268» (بیضی)؛ جلد: تیماج سرخ، 186 گ، 24 سطر، اندازه: 14×24/5سم [ف مخ]
آغاز: بسمله و به نستعين، قال مبادي اللغة اقول من لطف الله تعالی احداث الموضوعات اللغوية؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 28 جمادی الثانی 1034ق؛ محشی با نشانه های س، شرح، سید، سماع، یادداشت و خرید ابوالقاسم الموسوی در مدرسه صدر الايران اصفهان در 1248ق؛ تملک: ابوطالب موسوی در 1292، محمد صادق حسنی موسوی؛ مهر: ابوالقاسم موسوی (بیضی)، ابوطالب الموسوی (چهار گوش)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 257گ، 20 سطر (5×13/5)، اندازه: 22×12سم [ف: 19 - 409]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: عبدالهادي بن رفیع الدین حسین رضوی، تا: پنج شنبه 8 جمادی الثانی 1036ق؛ مصحح، مقابله شده، محشی؛ کاغذ: حنایی کشمیری، جلد: تیماج عنابی، 280گ، 25 سطر، اندازه: 14/5 × 23/5 سم [ف: 16 - 283]
خط: نسخ، بی کا، تا: 22 صفر 1040ق؛ تملك: فاضل تونی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 304، 20 سطر (13×7)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: - 590]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن علی طالقانی، تا: پنج شنبه 27 رمضان 1040ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «الرحيمى الحسینی 1076» (بیضی)؛ جلد: تیماج سیاه، 240 گ، 21 سطر [ف: - 51]
خط: نسخ، بی کا، تا: 14 شوال 1042ق؛ اهدایی: آية الله صادقی؛ 301گ، اندازه: 13/5 × 25/5سم [ف: 2 - 401]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمود طبسی، تا: 15 ذیحجه 1044ق، جا: شیراز مدرسه خانیه؛ دستخط محمد بن محمود طبسی که در 15 رجب 1046 تسوید نموده و کتاب را نزد قوام الدین حمزه انسابه در مدت شش سال خوانده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 289گ، 22 سطر، اندازه: 12/5 ×25سم [ف: 25 - 307]
خط: نسخ، كا: صالح بن عبدالكریم بهرامی، تا: 21 ربیع الاول 1047ق، جا: شیراز مدرسه خانیه؛ محشی با نشان «م د»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 334 گ، 21 سطر (16×7)، اندازه: 13/5×25/5سم [ف: 9 - 953]
آغاز: برابر؛ انجام: و بفقد شرط من شروط الانتاج كما تقدم تا اول مبحث موضوعات لغويه (آخر اشکال قیاس)؛ خط: نستعلیق، كا: عيواظ [كذ] بن محمد، تا اواخر رمضان 1048ق، جا: کوبری؛ محشی؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری و نخودی، 63 گ، 17 سطر، اندازه: 20/3×14/2 سم [ف: 16 - 289]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عیسی بن صالح حویزاوی جزایری، تا: 19 ذیحجه 1050ق، جا: اصفهان مدرسه عباسی مشهور به مدرسه ملا عبدالله شوشتری؛ محشي از ابهری و بعضا متن مختصر در حواشی، مصحح، مقابله شده؛ واقف: نادرشاه، 1145ق؛ کاغذ: حنایی و فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 282گ، 19 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 16 - 283]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 27 ذیحجه 1050ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 243گ، 26 سطر (1×7)، اندازه: 25×13سم [ف: 16 - 256]
خط: نستعلیق، كا: محمد صالح بن مطيع الله، تا: 1053ق؛ 230گ، 23 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 1 - 157]
خط: نستعلیق، کا: آصف بن امام محمد اخسیکی، تا: 1053ق؛
188گ، 23 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 1- 157]
آغاز: بغفرانه يجرى فيها مجری ...... من الكمت؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد یوسف بن امیر محمد، تا: 1056ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 284گ، 21 سطر (17×5/6)، اندازه: 13×24/5سم [ف: 9 - 535]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن عطاء الله گیلانی، تا: سه شنبه 18 رمضان 1058ق؛ محشی با نشان «ظم قدس سره»؛ تملك: عبدالجبار گیلانی؛ کاغذ: اصفهانی، 324 گ، 17 سطر (7×21/5)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: - 590]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على حکیم صوفی، تا: 1058ق، جا: برهانپور هند؛ مصحح، محشی، با نشان «بلغ» مقابله شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 191، 21 سطر (13×8/5)، اندازه: 12/5 ×19/5 سم [ف: 35 - 693]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق متوسط، بی کا، بی تا؛ محشی «زین الدین، سیف الدین»؛ در برگ 46 زین الدین یوسف رحمه الله چنین نوشته است: تحصیل این کتاب با حاشیه اش را نزد سید المحققين ملا محيي الدين به سال 1059 اول ربيع يكم آغاز کردم و تا اول رجب به پایان خواهم رسانید، در برگ 69 به زبان عربی چنین دیده می شود: در بلده «جزیره عمریه» به خواندن این حاشیه پرداختم؛ 24ص (46-69) [ف: 11 - 94]
خط: نسخ، كا: على رضا بن حسن گیلانی، تا: 14 رجب 1060ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 170، 29 سطر، اندازه: 12/5 ×25سم ف: 17 - 65]
خط: نسخ جلی، بی کا، تا: با تاریخ 1060ق؛ تملك: مظفر کشمیری حلى و مهر «ورفعناه مكانا عليا» (بیضی)، هاشم بن حسین حسینی 1060، محمد محسن خادم با مهر «عبده خادم» (مربع)، محمد کاظم بن محمد شریف طیب با مهر «العبد محمد کاظم» بیضی)؛ مهر: «یا محسن قد ابا کی المسیء» (مستطیل)، «عبده علیرضا شریف» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای ، مذهب، 17 سطر، اندازه: 18/5 × 26سم [ف: - 123]
آغاز: قال مبادي اللغة اقول من لطف الله احداث الموضوعات اللغوية؛ انجام: برابر خطبه را ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 1062ق؛ کاغذ: سپاهانی سفید، جلد: تیماج مشکی، 286گ، 21 سطر (6×14/5)، اندازه: 24×14سم [ف: 5 - 231]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد حسین بن اسماعیل کمره، تا: جمعه سلخ محرم 1066ق؛ محشی با رموز: «م حی-ح- شرح شرح»؛ تملك: محمد مقيم بن كمال الدين استرابادی؛ کاغذ: حنایی و فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 208گ، 21 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 16 - 284]
مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه:183
همان نسخه بالا [تراثنا: س ش 2 - 94]
خط: نسخ، كا: محمد علی بن حسین جربادقانی، تا: دهه دوم جمادی الثانی 1069ق؛ تملک: سید ابراهيم بن سید مرتضی حسینی زنجانی در حائر حسینی؛ قطع: ربعی [چند نسخه -ف: 209]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مومن بن ملا پیر محمد شبرغانی، تا: غره ربیع الاول 1070ق؛ مصحح، محشی با امضای «ابهری »، «س»؛ جلد: تیماج سیاه، 283گ، 23 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 3 -1258]
آغاز: مقاصده و مبانیه حتى لم يحف على منها خافيه ... قال و ينحصر في المبادی و للادلة السمعية و الترجيح و الاجتهاد. اقول ينحصر المختصر اذا العلم في امور اربعة؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: درویش محمد صالح، تا: 26 شعبان 1071ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی به امضای «م د»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 251گ، 23 سطر، اندازه: 24/5×13سم [ف: 5 - 2666]
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد مؤمن السلومیدی ساکن هرات، تا: جمادی الثانی 1074ق؛ 277 گ، 23 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: - 137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: ذیقعده 1076ق؛ افتادگی: وسط؛ مصحح، محشی با نشان های «من»، «ها»، «التحرير»، «شرح الشرح»، «شرح»، «رع»، «ع»، «ح»، «س»؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده جمال الدین محمد» (تخم مرغی)؛ تملک: ابن محمد امین عبد العال، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 345گ، 22 سطر (13/5×8)، اندازه: 7/5 × 20/5 سم [ف: 11 - 621]
خط: نسخ، كا: محمد طالب بن محمد تقی، تا: 1076ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 288گ، 19 سطر، اندازه: 12/3×19/8 سم [ف: 1 - 320]
خط: نسخ، كا: عبدالعظیم بن میر عزیز حسینی، تا: 1076ق؛ در پایان رساله ارسطالیس در علم نفس؛ 280گ، 19 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: - 35]
خط شکسته نستعلیق، کا: محمد باقر حسنی مازندرانی، تا: دوشنبه 18 رمضان 1076ق؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: - 1338]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: 11 ربیع الاول 1080ق؛ مصحح؛ تملك: ابن محمد رضا حسینی قدمگاهی؛ واقف: محمد سمیع، ربیع الاول 1142؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 202گ، 22 سطر، اندازه: 25×15/2 سم [ف: 16 - 284]
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: ربيع الأول 1080ق؛ تملک: محمد رضا حسینی قدم گاهی؛ قطع: وزیری [چهار کتابخانه مشهد ف: 37]
آغاز: برابر، انجام: بان لا يكون على تأليف الاشكال المذكورة لا بالقوة و لابافعل او يكون و يفقد شرطا من شروط الانتاج.
خط: رقعی، بی کا، تا: 1082ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 30گ (1پ-30پ)، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی حسینی اردستانی متخلص به فتح، تان رجب 1083ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 259گ، 25 سطر، اندازه: 24/5×13 سم [ف: 5- 2665]
آغاز: برابر، انجام: قد وقع الفراغ من تسوید هذه النسخه الشريف في منتصف القزوين على يداقل العباد ابن محمد حسین محمد یوسف گلپایگانی
خط: نستعلیق، کا: محمد یوسف ابن محمد حسین گلپایگانی، تا: 1086ق، جا: قزوین؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با تیماج مذهب، 235گ، 21 سطر (6×17/5)، اندازه: 12/5× 24/5سم [ف: 1- 135]
آغاز: و ايضا فالدليل ناهض
على وجوب تواتر ... (در سطر 7) مسألة القراءات السبع منها و ما هو من قبيل الهيئة كالمد و اللين؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: سه شنبه 7 جمادی الثانی 1087ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: مشمع مشکی، 218گ، 20 سطر، اندازه: 24×12سم [اهدائی رهبر: 11-308]
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 751
همان نسخه بالا [مؤيد: 2 - 225]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: این شاه میر محمد باقر حسنی حسینی، تا: دوشنبه 27 ربیع الثانی 1088ق؛ محشی؛ کاغذ: صیقلی، جلد: تیماج عنابی، 168گ، 25 سطر (16/5×7)، اندازه: 25×12سم [ف: 1-247]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الاول 1089ق؛ محشی؛ اهدایی: اخوان مصلایی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 187 گ، 19 سطر (10/5×15)، اندازه: 24×17سم [ف: 2 - 655]
آغاز: المجاز و المشتر ک بیانه ان المشترك ايضا قد يكون ابلغ اذا اقتضى المقام الاجمال و أوجز؛ انجام: و زادنا من فضله انه المستعان و عليه التكلان منه المبدأ و اليه المعاد اللهم كما انعمت فزد ... قد وقع ابتداء كتابة الكتاب في دار السلطنة اصفهان ... حسین الشروع في تدرسه عند الفاضل ... اقا حسین الخوانساری ... سنة سبعين و الف و ختم في قصبة النطنز في ستة تسعين بعد الألف على يد ... جمال الدين بن المغفور المبرور ملا عليحان النطنزی غفر الله ... ارجوا من الله تع ان يوفقني في مطالعة ... و رد الفروغ الى الاصول و يعصمني عن الخطاء في العلم و العمل و جعل خاتمة امرى على ذلك و الى غفرانه بحق محمد واله ... بحق محمد ...
خط: نستعلیق تحریری، کا: جمال الدين بن علیخان نطنزی، تا: 1090-1070 ق، جا: شروع آن در اصفهان و پایان آن در نطنز؛ افتادگی: آغاز؛ از اول نسخه تا اول مبحث قیاس بر فراز صفحات عبارات «مختصر الاصول» با رمز «متن» کتابت شده؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرشکی، 225گ، 18 سطر، اندازه: 19/3×12/5 سم [اهدائی رهبر: 11 - 309]
خط: نسخ، بی کا، تا: 21 ربیع الاول 1091ق؛ محشی با نشان «سید شریف، من، شرح»؛ تملک: دری با تاریخ 1346، احمد بن شیخ عباس؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج سرخ، 214گ، 21 سطر (15×7)، اندازه: 22/5×14سم [ف: - 589]
آغاز: برابر؛ انجام: و حينئذ يرتفع التكليف بها لانقطاعه بعد الفعل اتفاقا و قد ارتفع التكليف بغيرهما فلایبقی تکلیف اصلا تمت
خط: نسخ، كا: محمد حسین، تا: 15 جمادی الاول 1091ق؛ تملک: محمد رسول بن عبدالرسول کاشانی؛ جلد: تیماج مشکی، 231گ، 20 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2666]
آغاز: طها و فقهم لتدوينها بعد اخذها من ماخذها؛ انجام: او يكون
الفقد الشرط الانتاج كما تقدم مبادى اللغه - من لطف الله تعغلی احداث الموضوعات اللغويه فانه مما علم - ثلث و تسعين و الف 1093 قسمتی از شرح عضدی می باشد؛ بی کا، تا: 1093ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشى؛ 33 گ، 17 سطر [ف: 1 - 212]
آغاز: اذ ليس في وسع الكل ايضا ان ينتهض له لتوقفها على ادوات يستعرف؛ انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1098ق؛ افتادگی: آغاز (حدود 2 الی 4 برگ)؛ مجدول، دارای کمند اندازی، مصحح، محشی با امضای «ملا سعد الدين» و «داود حسینی»؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 228گ، 21 سطر (11×5)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 12 - 234]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 173
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 186]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1099ق؛ 291گ، 19 سطر، اندازه: 9/5 × 18/5 سم [ف: 2 - 21]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن احمد سرکانی حسینی، تا: سلخ ذیقعده 1099ق، جا: نجف اشرف؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان ابهری، سعد، م ل»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ایی، 21 سطر (6/5×14) [ف: - 783]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 227گ، 16 سطر (14/5×9/5)، اندازه: 20×15سم [ف: - 589]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ تملک: محمد بن كاظم؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 228گ، اندازه: 13× 22/5 سم [ف: - 70]
از آغاز تا نیمه قیاس را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی، 106گ، 29 سطر (17×8/5)، اندازه: 26×16سم [ف: 5 - 231]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 204گ، 22 و 23 سطر (7/5× 15/5)، اندازه: 13/5× 25/5 سم [ف: 3 - 808]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشانه های شریف، س، شر ح»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 365گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 16 - 686]
آغاز: هو انه كلما وجد المحدور؛ انجام: فيه حكم ... شرعى عليه دليل قالو.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ عبارات متن در فراز صفحات با رمز «متن»، مصحح، محشی؛ تملک محمد حسین کلباسی در 1384ق؛ اهدایی: رهبری، شهریور 1387؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج پشمی مذهب، 241گ، 19 سطر، اندازه: 23×13/7 سم [اهدائی رهبر: 11 - 307]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، كا: محمد جعفر، تا: سلخ جمادی الاول گویا در قرن 12، جا: مدرسه جعفریه؛ تملك: محمد حسینی الهفته عراقی 1318؛ کاغذ: اصفهانی، نخودی، جلد: مقوایی، 161گ، [ف: 11 - 427]
آغاز: محمود الاثر بجمع الى المعقول مشروعة ويتضمن من اصول شتی اصولا و فروعة وقد صنفت فيه كتب معتبرة؛ انجام: دليله ومعارضته دلیله عليها فمراد المصنف المنع والمعارضة ما يعم ذلك
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 یا 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 354گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 920]
بی کا، تا: قرن 11 و 12، برگ آخر تحریر 1233؛ قطع: وزیری [ف: - 171]
از موضوعات لغوی است تا میانه قیاس و افتاده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 144گ، 23 سطر (15×7)، اندازه: 25×13سم [ف: 16 - 667]
خط: نسخ، بی کا، تا: 20 رجب 1106ق؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: - 1339]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «سعد الدين» و سيف الدين» و «ابهری» و «سید» و «س» و با استفاده از شرح مطالع و شرح اشارات، در برگ 2 شرح حال ابن باقلانی به نقل از کتاب «المنتظم» ابن جوزی و شرح حال قطب الدین شیرازی و عضدالدین ایجی، یادداشتی در شروع قرائت نسخه توسط على عبدالقادر بن خليفه نزد شیخ عبدالرحيم ازبکی به سال 1106؛ تملک: فضل الله بن نصرالله زنجانی، حسین بن نصر الله موسى، على
بن محمد امین، علی بن محمد امین عاملی، حسین بن نصر الله موسوی بهبهانی با مهر «حسین بن نصر الله الموسوی» (بیضی)، اسماعیل بن احمد شافعي، على عبد القادر بن خليفه، يوسف شافعی؛ مهر: «محمد جواد» (بیضی)؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 113گ، 28 سطر (12×19/5)، اندازه: 26×18سم [ف: 13 - 44]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رفیع بن صفات الله نائینی، تا: چهارشنبه 13 جمادی الثانی 1108ق؛ مصحح، محشی؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145ق؛ کاغذ: شکری اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 255گ، 21 سطر، اندازه: 14/5×27سم [ف: 16 - 284]
آغاز: برابر، انجام: لا نقطاعه بعد الفصل اتفاق وقد ارتفع التكليف بغيرهما فلا يبقی تکلیف اصلا.
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه آخر دهه محرم 1109ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 203گ، 17 سطر، اندازه: 14×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 919]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، یادداشت تملك مورخ 1110 و 1140 و 1330؛ کاغذ سپاهانی؛ جلد: تیماج آلبالویی، 19 سطر (6/5×15)، اندازه: 12×25سم [ف: - 115]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مؤمن کشمیری، تا: دوشنبه 10 شعبان 1124ق، جا: اصفهان مدرسه جدید سلطانی؛ 240گ، 27 سطر، اندازه: 25×12سم [ف: 1- 157]
كا: محمد شريف بن محمد جعفر دهشتی، تا: 11 محرم 1125ق [دليل المخطوطات: 1 - 239]
کامل؛ خط: نسخ، کا: محمد باقر بن احمد حسینی مازندرانی، تا: ربیع الاول 1129ق، جا: اصفهان مدرسه جدید سلطانی؛ متن مختصر الاصول در بالای صفحات آمده، محشی؛ مهر: «ماشاء الله لا حول ولا قوة الا بالله العلى العظيم»؛ جلد: تیماج مشکی، 20 سطر (17×6/5)، اندازه: 12/5 × 24/5سم [ف: 2 - 582]
خط: نسخ، كا: مؤمن بن هدایت تبریزی، تا: جمادی الثانی 1134ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 128گ، 22 سطر، اندازه: 24×12/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 919]
خط: نستعلیق، كا: عبد الله بن عتیبه، تا: یک شنبه 18 محرم 1134ق؛ تملک: جلال الدين بن محمد صالح گیلانی، ابوطالب بن میرزا محمد؛ جلد: تیماج قرمز، 235 گ، 20 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 4 - 76]
آغاز: برابر؛ انجام: فانه لما علم حاجة الناس إلى تعريف بعضهم بعضا ما في أنفسهم من امر معاشهم للمعلومات و المشاركات و امر معادهم لإفادة المعرفة و الاحكام تمت
خط: نسخ، كا: بنی بن میرزا علی بن احمد بن میرزا علی بن مصطفی (ساكن قريه بلجوکی)، تا: 1135ق، جا: مدرسه ملا على بن ملا رجب؛ 39گ (96پ -134)، 11 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 194]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الاول 1139ق؛ 53گ، اندازه: 14/5 ×21سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
آغاز: برابر؛ انجام: و اتفق فراغ المصنف بواه الله تعالى الى اعلى مراتب الجنان من تسويده في السادس و العشرين من شعبان سنه اربع و ثلاثين و سبعمائه و الحمد لوليه و الصلوه على نبيه و آله الطيبين الطاهرين اجمعين
خط: نسخ، كا: حاجی عبدالکریم بن عیسی، تا: 1167ق؛ مجدول؛ کاغذ: نخودی کشمیری، جلد: ساغری عنابی، 274گ، 20 سطر (18/5×9/5)، اندازه: 27×16/5 سم [ف: 8- 2]
آغاز: قوله الحمد الله الذي، اردف الشمسية بالتحميد في مفتتح الكلام اقتقاء بما ورد في الأخبار و اقتداء بطريق الاخیار ... فاشار بقوله برأ الأنام الى افاضة الوجود على نوع الانسان انجام: فسر المفردین ههنا بالطرفين و اراد بهما الموضوع و المحمول ... نوشته نیست نسخه موجود نسبت به نسخه 823 از پایان، افتادگی بسیار دارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن بكر بن عبدالرحمن بن سليمان، تا: 1174ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و جز آن؛ مهر: وقف «وقف کتب خانه داماد شیخ شیروانی 1283» (دایره)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 62گ (28-89)، 19 سطر (15×8)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 40 - 94]
بی کا، تا: 1182ق؛ قطع: وزيري [ف: - 171]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 355 گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 20×12سم [ف: 8- 223]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز [ف: - 67]
آغاز: تصديقة و بعضهم علما فيختص هذا الضرب بالعلم بالاشتراك او بالغلبة و قوله ضربان اشارة الى انهما نوعان متمایزان
... اقول كل واحد من التصور و التصديق ينقسم؛ انجام: الفصل الرابع في الترجيع بحسب الخارج ... فيرجح الأعم ليتناول ذاک و غيره فيكثر الفائدة. و قيل بل يقدم الأخص للاتقان على ما يتناوله.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 346گ، 19 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 5- 2667]
آغاز: برابر؛ انجام: و ان لا يوجد الوجوب في ذلك الزمان تا «مسألة النسخ قبل الفعل ... » است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: فستقی و شکری، جلد: تیماج سرخ، 165گ، 20 سطر، اندازه: 24×14سم [اهدائی رهبر: 11 - 309]
آغاز: برابر، انجام: ما يقع في نفس الحدود في مفرداتها ثم ركبت بعضها مع بعض ثنا و ثلاث فما فوقها حصلت امور لابكار ينحصر وفي القدر الذي ذكره
خط: نسخ، كا: سید زین العابدین بن سید حسین حسنی لاریجانی، تا: چهارشنبه 17 ربیع الثانی 1222ق؛ مهر: «وقف مدرسه حسینیه مرحوم حاجی سید حسین لاریجانی شهر رجب 1308» (مربع)، «عبده سید حسین حسنی» و «زین العابدین بن سید حسین الحسنی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 237 گ، 22 سطر، اندازه: 24×15سم [ف مخ -3 - 1257]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: زینی بن باقر بن محمد حسین بن زینی، تا: چهارشنبه آخر ربيع الأول 1226ق؛ مصحح؛ تملك: عزیز آل محمد آل احمد الصالح، ادریس العشی؛ جلد: تیماج 280گ، 21 سطر، اندازه: 20/5×15سم [ف: 5 - 2665]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: جعفری، محمد علی بن مند على، تا: 1226ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن قاسم جاپلقی، تا: 1230ق؛ مصحح، رکابه دار؛ جلد: تیماج مشکی، 164گ، 25 سطر، اندازه: 27/5×15/5 سم [ف: 44 - 120]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه شوال 1230 ق (تاریخ نونویس است)؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 339گ، 19 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 5 - 2665]
آغاز: برابر؛ انجام: والله واسع عليم و الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلی الله على خير خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين و الحمد لله رب العالمين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1232ق؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 224گ، 21 سطر (13×8)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 7- 186]
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: 19 ربیع الثانی 1235ق؛ محشی؛ مهر: محمد صالح بن محمد جعفر» (بیضی)؛ 23 سطر، اندازه: 24×12سم [ف: - 58]
مبادی منطقی را ندارد؛ خط: نسخ، كا: محمد حسن بن دوست محمد قاینی خراسانی، تا: صفر 1239ق، جا: اصفهان؛ برای خودش؛ محشی؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 185 گ، 12 سطر، اندازه: 21/4×14/9 سم [ف: 1 - 320]
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین گلپایگانی، تا: پنج شنبه 13 جمادی الثانی 1240ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 179گ، 19 سطر، اندازه: 15×19/5 سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 57]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالحسن بن محمد کاظم، تا: دوشنبه سلخ شوال 1244ق؛ واقف: محمد باقر مازندرانی، 1349؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 223 گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 16 - 285]
خط: نسخ، کا:محمد علی بن محمد باقر حسینی زنجانی، تا: 1245ق؛ 210گ، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [صد و شصت نسخه: - 25]
خط: نستعلیق، كا: نبی پوش بن مرتضی نوری، تا: 8 ربیع الاول 1246ق؛ محشی؛ مهر: «عبده الراجی عبدالعلی» (بیضی)؛ واقف: آخوند ملا عبدالعلی، 1205؛ جلد: تیماج قهوه ای، 239 گ، 29 سطر، اندازه: 21×17سم [محدث ارموی مخ: 2 - 919]
خط: نسخ خوش، كا: ابراهيم بن محمد اسماعیل موسوی، تا: دوشنبه 10 رجب 1248ق؛ محشی؛ مهر: کتابخانه مجدالدين، «ابراهيم بن اسماعیل موسوی» (بیضی)؛ کاغذ: صیقلی، جلد: تیماج قهوه ای، 206گ، 19 سطر (13/5×4/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2-715]
كا: محمد صالح حسینی (میرزا بزرگ)، تا: 1255ق؛ قطع: وزیری [ف: - 171]
انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1263ق؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج سرخ، 223گ، 17 سطر (11/5 × 20/5)، اندازه: 21×30/5 سم [ف: 2 -213]
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 1279ق، نسخ قدیم با تازه نویس هایی در 1279؛ قطع: وزیری [رشت و همدان: ف: - 1613]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عبدالواسع، تا: 1284ق [رایانه]
بی کا، تا: 1309ق، بخش آخر آن مورخ 1309؛ 250گ، 35 سطر، اندازه: 26×13سم [ف: 1- 157]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب 142 گ، 16 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 1- 157]
آغاز: ... و شرط الجمع الاطراد و الانعكاس فالاطراد هو انه.. انجام: فاذا لم يتغير استمر ظنه الجواب لو كان السبب في وجوب.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح، محشي از شرح جواد و شرح الشرح و مطول و شرح سید شریف و با امضای «حسن»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرمه ای، 202گ، 21 سطر (15×6/5)، اندازه: 21×11/5 سم [ف: 12-186]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نسخ تحریری، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان های: ابهری، شرح الشرح تفتازانی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 230 گ، 23-27 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 17 - 49]
آغاز: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، بی تا؛ جلد: مشکی، اندازه: 13/5 × 26/5سم [ف: 80]
آغاز: برابر؛ انجام: و المشاركات و امر معادهم لافادة المعرفة و الاحکام تمت المختصر. مباحث الفاظ از کتاب؛ خط: نسخ، كا: نبی بن مرضا على بن احمد، بی تا، جا: بلجو کی مدرسه ملا علی بن ملا رجب چخماز؛ مصحح، محشى؛ جلد: گالینگور زرد، 37گ (96پ -132پ)، 16 سطر، اندازه: 16×20/5سم [ف مخ]
آغاز: برابر
از ابتداء کتاب تا قسمتی از مسائل واجب؛ خط: نستعلیق بدخط، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام (پنج ورق به آخر این قسمت مانده بقیه این مسائل را ناتمام گذارده)؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی، 64ص (1-64)، 19 سطر، اندازه: 30×14/5 سم [ف: 1- 587]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول، مصحح، محشى؛ تملک: محمد بن نصار جزایری، احمد بن على بن هارون مازندارانی نجفی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 415گ، 19 سطر، اندازه: 14/5 × 25/5سم [ف: 5 - 2665]
آغاز: برابر؛ انجام: الخامس جعل النتيجة مقدمة من مقدمة البرهان ... و لابالفعل او يكون و يفقد شرط من شروط الانتاج قال مبادی اللغة الخ تا بحث «مبادي اللغة»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشي از «چلبی» و «محيي الدين» و «شرح الشرح»؛ یادداشتی به تاریخ 1255ق؛ جلد: تیماج مشکی، 22گ، 15-17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2666]
آغاز: بعدی فاذا أروي لكم عنی حدیث فاعرضوه على كتاب الله تعالى فان وافقه فاقبلوه وان خالفه فردوه؛ انجام: باب المحكوم به وهو قسمان ماليس له الا وجود حسی وماله وجود آخر شرعی فالأول بعد ان. بخش کوتاهی از کتاب است از نسخ تا باب المحكوم به؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 17گ، 21 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 5 - 2666]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 178گ، 21-23 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 5 - 2665]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، نسخه قدیمی و نفیس است؛ جلد: تیماج قرمز، 258گ، 19 سطر، اندازه: 19×11/5 سم [ف: 5- 2665]
آغاز: للسواد ليس بعلة أصلا وكذا اللونية لتقدمها عليه بخلاف الزوجية الأربعة. فان الزوجية معللة بالأربعة و قدیعرف
انجام: الوزيد في الصلاة ركن فان كان محرما قيل فهو نسخ لحرمته الاللصلوة وان لم يكن محرما فليس بنسخ لانه رفع حكم الاصل .. اذا نقض العبادة اه ما تقدم حكم الزيادة
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج، 133گ، اندازه: 19×26سم [ف مخ - 3 - 1258]
آغاز: او غير مشهود به كما تقدم و الجواب؛ انجام: أولم يثبت قالوا و كان كذلك
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: حنایی، جلد: مشمع سبز، 81گ، 21 سطر، اندازه: 13 × 25/5 سم [ف: 16 - 287]
انجام: أو ظن وجودها فيه آخر يقدم ما يكون حكم الفرع
خط: نسخ، بی کا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 246گ، 19 سطر، اندازه: 17×25/5سم [ف: 3 - 105]
خط: نسخ، بی کا، بی تاب نسخه قدیم و نفیس؛ جلد: مقوایی، 172گ، اندازه: 25×19سم [ف: 4 - 101]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 25 سطر، اندازه: 26×13سم [ف: - 99]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج تریاکی رنگی، 8گ، 17 سطر [ف: 2 - 179]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 183]
آغاز: بسمله، حمدله، فاني لما رأيت قصور الهمم الاكثار الى الايجاز بالاختصار صنعت مختصرة في أصول الفقه از اول تا بحث قیاس (قوله و هو حكم يدل الخ اقول قد ذكر للقياس حدود ...)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 178 گ، 21 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 5 - 2666]
آغاز: برابر؛ انجام: و قيل بالعكس ای بقدم.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ 205گ، 23 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 6- 55]
آغاز: برابر؛ انجام: و اسئله الرحمة و الغفران.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ 139گ، 20 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 6 - 56]
آغاز: ... الايمان حتى يعذب بالفروع كما يعذب بالايمان اولا؛ انجام: فتعين أن يريد الالفاظ المشهوره. از اواخر مبحث (تکلیف کفار بفروع) تا اواسط مسئله (تخصیص باستثناء متصل)؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ متن (مختصر) در حاشیه؛ 65گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 6-56]
آغاز: نقل آن مالكا سئل عن اربعین مسألة فقال في ست و ثلاثون منها لا ادری؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 293گ، 21 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 25 - 132]
آغاز: برابر؛ انجام: و المقصود ذلك و لأنه لو ثبت العموم لكان القياس ضائعة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشي از «الجامی»؛ تملک به تاریخ 2 جمادی الثانی 1331؛ جلد: چرم زرد، 218گ، 23 سطر، اندازه: 26×13 سم [مؤید: 1- 299]
بی کا، بی تا [ف: - 48]
خط: نسخ خوانا، كا: تقي الدين محمد بن شیخ زاهد گیلانی، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی؛ در بالای صفحات متن کتاب مختصر الاصول نگاشته شده [ف: - 48]
تا مبادي اللغة است؛ خط: نسخ، كا: ملا عباس، بی تا، قطع: ربعی [نشریه: 3- 403]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 248گ، 20 سطر، اندازه: 12×25سم [ف: 1-249]
آغاز: بسمله، قال الأحكام لا يحكم العقل اقول قد استوفی؛ انجام: لو لم يخل لان انتهاض ترکه سيافی ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ به این نسخه رساله معرفت و ایمان و ... ضمیمه شده. [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بیتا [رایانه]
شرح مختصر الاصول = شرح مختصر المنتهی / اصول فقه / عربی
š.-u mu×taşar-il-uşūl = š.-u mu×tașar-il-muntahā
وابسته به: مختصر المنتهی = مختصر الاصول = مختصر ابن الحاجب؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646)
ناشناخته 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3249
آغاز: ينكره الثاقب الى اقصى المدارج الانسانية راقيا بحدسه الصائب الى اعلى المعارج النفسانية؛ انجام: لما أمكن التجویز به عن التكرار و كان مرجوحا لعدم استلزامه له و على تقدير التساوی
يسلم ما ذكرناه جلد اول کتاب است و تا مباحث نواهی را دارد. شرح استدلالی مفصلی است بر کتاب «مختصر الاصول» ابن الحاجب با عناوین «قال، اقول»، این شرح جز شرح قاضی عضد الدین ایجی است؛ خط: نستعلیق نازیبا، کا: خليل نخچوانی، تا: 12 محرم 774ق، جا: شوشتر؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 192 گ، 29 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 9 - 41]
بی کا، تا: قرن 8 و 9 [نشریه: 4 - 326]
آغاز: الحكم يتناول الشك و الوهم مما لا اعتقاد و لا حكم للذين فيه؛ انجام: و اصلح نیا تنا و اعمالنا و يقبلها منا و زاد من فضله انه المستعان و عليه التكلان شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر «مختصر الاصول» ابن حاجب که در 6 جمادی الاول 844 از تأليف آن فارغ شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملك: على اصغر هزار جریبی و نام کتاب و مؤلف آمده که کتاب را از عضدی دانسته؛ جلد: تیماج مشکی، 225 گ، 21 سطر، اندازه: 24×13سم [ف مخ - 120]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [نشریه: 5 - 347]
مکرر نسخه شماره 1254/ع است که انوار در فهرست ج 1 ص 241 معرفی کرده چون نسخه ناقص است و شاید أوراق پراکنده آن را گرد آورده باشند، شناخته نشد، تنها صفحه آغازین آن مطابق نسخه یاد شده است بر پشت نخستین برگ آن نوشته است: «هذه من تأليف السيد السند قدس سره متعلق بشرح مختصر في مبادی اللغة». پس شاید از میر سید شریف جرجانی (740-816) باشد؛ بی کا، بی تا؛ 108گ (69-176) [ف: 11 - 95]
آغاز: ليس في تلك القرائن بخصوصها و جعل الضمير للواقعة بعید؛ انجام: و فيما ذکر ارشاد لذلك و هو حسبی و نعم الوكيل.
خط: نستعلیق، كا: عبدالله حسینی تاشکندی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج نارنجی مذهب، 147گ، 19 سطر (12×7)، اندازه: 20×12سم [ف: 4 - 1172]
Š.-u mu×taşar-it tuḥfat-il kalāmīyya
وابسته به: التحفة الكلامية (مختصر)؛ ابن ابی جمهور، محمد بن على (838-906ق)
شرح متوسطی است، بر «مختصر التحفة الكلامية» که به انجام نرسیده است. شارح در مقدمه کتاب، خود را فرزند مؤلف متن معرفی نموده و می گوید آن را چندین بار، نزد پدرش خوانده و نکات لطیفی را یافته است که آن نکات و لطایف را در نظر داشته به صورت شرح در آورده است؛ لكن متأسفانه، نامی از خود و مؤلف و نام کتاب، نیاورده است. متن اصلی، «مختصر التحفة الكلامية» و اصل آن «التحفة الكلامية» در جلد دوم فهرست کتابخانه مرعشی که در سال 1354ش به شماره های 685/1 و 685/5 منتشر شده، و به «ابن ابی جمهور احسائی» نسبت داده شده است، و همکاران فهرست نگار ما در دیگر کتابخانه ها، پس از این تاریخ، از فهرست ما پیروی نموده اند؛ ليكن ما در بازنگری نسخه های موجود در این کتابخانه و همچنین در بررسی منابع موجود، هیچ سندی برای این ادعا نیافتیم، همچنین در منابع قابل دسترسی، نشانی از فرزند برای «ابن ابی جمهور» که در زمره علما و دانشمندان باشد، به دست نیاوردیم. (سید محمود مرعشی)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14345/4
آغاز: اللهم إنا نحمدک و نشکرک و نؤمن بك و بتوكل عليک و نصلی علی نبیک و رسولك؛ انجام: الاحتياج إلى الإمام المعصوم إذا يمكن الرجوع إلى ما ذكره العلماء من الأحكام ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، کاغذ: شرقی، 14گ (7 ×20)، 19 سطر، اندازه: 12/5×7/5 سم [ف: 36 - 235]
š.-u mu×tașar-it-tașrīf
حواشی با عنوان های «قوله، قوله» بر رساله مختصر التصريف الملوکی، ابن جنى متوفای (392ق).
آغاز رساله مختصر التصريف: «... على توفيقه و نسأله هداية طريفه و نصلی علی نبیه و عترته اما بعد فهذه فوائد نظمتها في سلك التقرير و سمط التحریر و جعلتها ... و سميتها مختصر التصريف».
[الذريعة 188/20؛ کشف الظنون 412/1]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 3088- 16/98 آغاز: عليه و آله الصلاة و السلام و هو كل أمر ذي بال لم يبدأ فيه بالحمد فهو اجزم وآثر الحمد على الشكر لان الاول يعم الفضائل و الفواضل؛ انجام: و من اكابر الفضلاء أن ينظروا فيه بعين الرضاء و يصحوا ما عثروا عليه فيه من الزلل والخطا فانی بالنقصان معترف و للخطا بالمقترف والحمدلله على توفيق الاتمام والصلوة على سیدالانام و عترته الكرام
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد رشید قمی، تا: 17 ذیحجه 1096ق؛ افتادگی: آغاز؛ با یادداشتی از مرتضی رشیدی فرزند احمد کرمانشاهی متولد 1313 ق که در 1351 تحریر نموده؛ جلد: تیماج، 43گ، 18 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 5 - 2667]
S.-u mu×tasar-it-tal×is
وابسته به: مختصر المعاني = المختصر في شرح تلخیص المفتاح = شرح تلخيص المفتاح = المختصر في شرح التلخيص؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:3544
آغاز: خبرين او انشائین لفظا نحو مات فلان رحمه الله؛ انجام: و النور طار عليها يسترها بضوء فاذا غربت
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی روکش کاغذ سبز، 72گ، 15سطر (11×6)، اندازه: 20×11/5 سم [ف: 5 - 1690]
شرح مختصر الزبدة- شرح مختصر منار الانوار
Š.-u mu×taşar-iš-šarāyi“
behbahānī, mohammad ja‘far ebn-e mohammad ‘alī (1765 - 1843)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
گلپایگان کتابخانه حجة الاسلام گلپایگانی؛ شماره نسخه: 62
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... ان هذا هو الجزء الآخر من شرح مختصر الشرايع في شرح كتاب معقود لبيان الحيوان القابل للتذكية من الصيد اسم للمصيد، انجام: بهذه الأخبار نظر فالمرجع الى العمومات و الاطلاقات فتدبر، هذا آخر ما قصدنا ایراده في.. . نسخه حاضر مشتمل بر کتاب الصيد والذباحة و اطعمه و اشربه می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ مهر: مؤلف «عبده محمد جعفر بن محمد علی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 70گ، 22 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 50]
S.-u mu×tasar-is-sarayi
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
تهران؛ مؤسسه مطالعات اسلامی؛ شماره نسخه: 95
آغاز: تردد اليه دون البحث و الأطناب و الزيادة في الابواب بحيث يكون كالحاشية على الكتاب؛ انجام: المفقود بعد عشر سنين و هو قول المفيد. الرابع لايقسم حتى يعلم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج مشکی، 156گ، 17 سطر (13×7/5)، اندازه: 14× 20/5 سم [مطالعات اسلامی: ف: - 77]
شرح مختصر الصلاحی- عمادية
š.-u d.-il-himāsa = š.-u himāsat-i abi tamām
خطیب تبریزی، یحیی بن علی، 421 - 502 قمری
×atīb-e tabrīzī, yahyā ben ‘alī (1031 - 1109)
وابسته به دیوان ابو تمام = ديوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190-231)
تهران: دانشگاه؛ شماره نسخه: 1550ف
نسخه اصل: کتابخانه دکتر مهدوی ش 710؛ خط: نسخ، كا: حسین بن حسن بن حسين ابی القاسم، تا: پنج شنبه 11 رجب 593ق، جا: قم، 233گ، 21 سطر [فیلم ها ف: 1- 342]
š.-ul-mu×tașar ‘alā d.-i abi tamām
خطیب تبریزی، یحیی بن على، 421 - 502 قمری
×atīb-e tabrīzī, yahyā ebn-e ‘alī (1031 - 1109)
وابسته به دیوان ابو تمام - ديوان الحماسة؛ ابو تمام، حبیب بن اوس (190-231)
تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: 710
خط: نسخ، كا: حسین بن حسن بن حسین بن ابی القاسم زری جاسبی، تا: پنج شنبه 1 رجب 593ق، جا: قم؛ سید محمد حريش حسنی در 832 و محمد بن احمد بن حسین بن عیاش
حلبی در شب 1 رمضان 974 به نسخه نگریستند؛ تملك: ابن نصر الله بغدادی در 682؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 2 - 158]
Š.-u mu×taşar-il-‘awāmil
وابسته به: العوامل المأة؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن ( 471ق)
شرح مزجی مختصری است بر «العوامل المائة» شیخ عبدالقاهر جرجانی، شارح در آغاز می گوید: «اردت ان اشرح الكتاب المسمى بالعوامل شرحا يليق قاصده و يلقى اليه مقاصده و لم يكن له شرح يفيد طالبه بل شرحه هو الجرح ...». شارح شناخته نشد.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي لا يعزب عن علمه مثقال ذره لا في الأرض ولا في السماء و لا ينقطع عن مواد کرمه ... اما بعد، فلا يخفى على رای ذوي العقول ان اشرف العلوم حاجته ...
انجام: نحو اكلت السمكه حتى راسها و نحومات الناس حتى الانبيا و نحو قدم الحاج حتى المشاه و السلام على خير خلقه و الصلوه على نبيه و آله اجمعين.
آغاز: برابر
تذکر: نام کتاب به استناد نسخه مجلس ج 410/38
تغییر یافت؛ كا: محمد شفیع بن محمد قاسم، تا: صفر 1103ق؛ جلد: تیماج مشکی، 16گ (57پ -72ر)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: - 109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا:غیاث حسینی، تا: 1200ق؛ جلد: گالینگور مشکی، 22گ (46پ -67ر)، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 38 - 410]
آغاز و انجام: برابر تذکر: نام کتاب به استناد نسخه مجلس ج 410/38 تغییر یافت.
شرح مختصری است بر کتاب «العوامل المائه» عبدالقاهر جرجانی که در آن، مقاصد متن کتاب توضیح و شرح شده است؛ خط: نسخ، كا: باقر، تا: 1210ق؛ مهر: «هو المالک بالاستحقاق ...» عبده حسين عبد الظهری (یا عبد المطهر)، (چند پهلو)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 26گ، 11 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 142]
آغاز: برابر
تذکر: نام کتاب به استناد نسخه مجلس ج 410/38
تغییر یافت؛ خط: نستعلیق، كا: میرزا خلیل، تا: جمادی الثانی 1292ق، 28گ، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 3 - 58]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام کتاب به استناد نسخه مجلس ج 410/38
تغییر یافت؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، جلد: گالینگور سبز، 8گ، 21 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 5 - 2451]
شرح مختصر في بناء الأفعال- شرح بناء الأفعال
شرح مختصر في بناء الأفعال- مرشد الغناء شرح امثلة البناء
شرح مختصر في شروط الصلاة- صفوة
š.-ul-mu×tasar fi ‘ilm-il-‘arūd
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:13346
از ابوعبدالله محمد بن ابی حبش انصاری عروضی متوفی 549 هجری؛ بی کا، تا: 850ق؛ نسخه کهن و نفیس [میراث شهاب: س ش 4- 53]
Š.-ul-mu×taşar fi-1-furū“
خجندی اسپیجانی، احمد بن محمد، ق6 قمری
×ojandī espījānyī, ahmad ebn-e mohammad (- 120)
شرح مجلد اول از کتاب المختصر في الفروع اثر احمد بن محمد طحاوی (2239 -321ق)
است که در برگیرنده كتب: صلات، زکات، صیام، مناسک و بیوع می باشد.
[کشف الظنون 1627/2؛ دنا 1050/6]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:3000
آغاز: بسمله، قال الشيخ الامام رضي الله عنه ... قال أبو جعفر ... المعروف بالطحانی بحمدالله ابتدىء و ایاه استهدی؛ انجام: تم المجلد الأول من كتاب شرح الطحاوی بعون الله و حسن توفيقه.
خط: نسخ، بی کا، تا: 850ق، نسخه نفیس، با سرلوح زر، مذهب، مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 446گ، 17 سطر (16×810)، اندازه: 19×25/5سم [ف: 14 - 107]
Š.-ul-mu×taşar fi-1-furū“
شرح مختصری است با عناوین «قال أبو جعفر» بر کتاب المختصر في الفروع» ابی جعفر احمد بن محمد طحاوي (321) که در فقه حنفی نوشته و شهرت فراوانی دارد و بر آن شروح زیادی نگاشته اند. به کشف الظنون (1627/2) رجوع شود.
قم: مرعشی؛ شماره نسخه: 1501
آغاز: قال أبو جعفر احمد بن محمد بن سلامة ... قال الشيخ الامام: ابو جعفر کنیته و اسمه احمد و الأزد قبيلة من قبائل اليمن؛ انجام: افتاده: و القبض قبل الافتراق شرط نحو أن يكون حقه الف درهم.. از آغاز کتاب تا مقداری از کتاب صلح؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم و نفیس، مصحح؛ جلد: مقوایی، 236گ، 23 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 4 - 306]
š.-ul-mu×taşar fi ma'rifat-it-taqāwīm = š.-u mu×tașar il-hay'a
محمد علی بن حسن
mohammad ‘alī ebn-e hasan
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد
(672-597)
خواجه نصیر طوسی کتابی مختصر در « هیأت» به نام «سی فصل» به زبان عربی دارد که خود وی آن را بعدا به فارسی برگردانده است و این کتاب شرحی است بر «عربی» آن. وی ابتدا فرازی از متن را آورده سپس به طور نسبتا مفصل به شرح آن می پردازد و از «شرح اشارات» و «شرح تذکره» محقق طوسی و از فاضل عبدالعلی بسیار نام می برد.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 589/2
آغاز: الحمدلله الذي جعل الشمس ضياء و القمر نورا و زین بحكمته السماء الدنيا بزينة الكواكب و نور وجه الغبراء بانوار النجوم الثواقب و خلق سبع سموات و من الأرض مثلهن؛ انجام: و البثو في كهفهم ثلثمائة سنین و از داد و اتسعا مع انه ما وقع في التورية ليس الا ثلثمائه سنین ... و اما القران العظيم فانما ينزل على لسان العرب ليس الا السنة القمرية ... المعبر عند اليهود السنة الشمسيه ... فحله ... علی بن ابیطالب عليه السلام و على اولاده الطاهرين
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ جلد: تیماج مشکی، مذهب، 127گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 -1259]
š.-ul-mu×taşar fi ma'rifat-it-taqāwīm = š.-u mu×taşar il-hay'a
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
شرحی با عنوان «قال، اقول» بر مختصر خواجه نصیر الدین که در زمان حکومت سیف الدین نوشته شده است. شاید شارح عبدالعلی بن محمد حسین بیرجندی باشد.
[دنا 1050/6؛ الذريعة 61/14 و 216/20]
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه:553
آغاز: آغاز متن: هذا مختصر في معرفة التقاويم مشتمل على ثلاثين فصلا ...
آغاز شرح: الحمدلله الذي جعل الاحوال الجزئية في السفليات مربوطة بالاوضاع
خط: نسخ، کا: محمد شريف بن شیخ صالح بن جارالله صیمری، تا: یکشنبه 8 ذیحجه 1118ق، جا: شیراز، مدرسه مقیمیه، بنا به دستور شیخ احمد بن جارالله صیمری؛ اندازه: 12×19 سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
Š.-ol-mo×tasar fi ma‘refat-et-taqāvīm
وابسته به: المختصر في معرفة التقاويم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1455/1 ف
نسخه اصل: موزه بریتانیا 23568 .Add (ریو 852)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 889ق [فیلم ها ف: 1 - 603]
شرح المختصر في معرفة التقويم- شرح ثلاثون فصلا
š.-ul-mu×taşar fi-l-mīzān
شرح متوسطی است بر کتاب «مختصر في الميزان؟» که در منابع و فهارس هیچ اشاره ای به آن نشده است. در این شرح از سید، قطب الدین، حسین هارون و کتابش «کاشف الغمة» و شهاب الدین و کتاب او «اللمعة» ياد شده است.
قم؛ مسجد اعظم، شماره نسخه:4051/4
آغاز: الحمدلله الذي تقدم من أن يوصف بالحدوث و العرض و تنزه أن يعلل افعاله بشيء من الغرض الذي علمناه قولا شارحا من توحیده؛ انجام: و المقدمات وتسمى مبادي تصديقية و ثالثها مسائل و هي قضايا يطلب فيها نسبة محمولاتها الى موضوعاتها ايجابية كانت أو سلبية اي يبرهن عليها في ذلك العلم ان كانت کسبية.
خط: نسخ، بی کا، بی تاب مصحح: مجدول؛ جلد: گالینگور سبز، 71گ (101پ - 171ر)، 15 سطر، اندازه: 24×14سم [ف مخ - 3 - 1258]
š.-u mu×taşar-il-qānūn = š.-ul-fuṣūl = š.-ut-ţibb-il-īlāqi
شمس الدین آملی، محمد بن محمود، - 753؟ قمری
šams-o-dīn-e āmolī, mohammad ebn-e mahmūd ( 1353)
وابسته به: الاسباب و العلامات = المعالجات الايلاقية = الطب الايلاقی = مختصر القانون، ایلاقی، محمد بن يوسف (-536)
متن از ابن سیناست و اختصار از شرف الدين محمد ایلاقی شاگرد مع الواسطه ابن سینا؛ و شرح آن به «قال و اقول» از شمس الدین محمد آملی از علمای قرن هشتم و مؤلف كتاب معروف نفائس الفنون و عرائس العيون. دارای چهار «فن»: 1. قواعد جزئي الطب؛ 2. الادوية و الأغذية المفرده و المركبه لكنه لم يذكر الأغذية المركبه؛ 3. الامراض المختصه بعضو عضو من الاعضاء الظاهر و الباطنه و اسبابها و علاماتها و معالجاتها؛ 4.
الامراض التي لاتختص بعضو دون عضو آخر.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي خصص نوع الانسان باعدل الأمزجة و افضل البنيان و شرفهم بعلمي الأبدان و الاديان [دنا 1051/6 (6 نسخه)]
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 9 رجب 794ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 6 -345]
آغاز: برابر؛ انجام: كانت بيضاء معتدلة القوام من غير رايحة روية يحصل عقيب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9، 506ص، 23 سطر (7×7/5)، اندازه: 20×12/5 سم [نشریه: 3 - 376]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن يشفينا بشفائه و يداوينا بداوئه (كذا)، صحیح: بدوائه و يعافينا من كل بلائه.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 15 شوال 149ق، جا: سمرقند مدرسه میرزا الغ بیگی؛ محشی، مذيل و مصدر به چهار صفحه رباعیات از شیخ عمر مروزی و بابا افضل و صدر الاشنهی و نجم الدين دایه و شیخ مجدالدین بغدادی و خاقانی و نزاری و انوری و خواجه نصیر و غیره؛ واقف: فاضل خان، 1065؛ کاغذ: حنایی سمرقندی، جلد: تیماج، 131 گ، 28 سطر (10/5 × 17/5)، اندازه: 25×17سم [ف: 19 - 322]
آغاز: برابر؛ انجام: هو صواب منهما الا الحدس المقوى المشير
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 10؛ تذکر: این کتاب در نشریه به نام شرح الفصول، و در فهرست ره آورد به نام شرح ایلاقی آمده؛ 150ص (1-150)، 26-42 سطر، اندازه: 21×15سم [نشریه: 3- 339]
خط: نسخ به شیوه ترکی، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترکی، جلد: گالینگور عنابی، 228 گ، 29 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 19-196]
آغاز: قال الشيخ الامال البحر الكامل علاء الدين ... صيغة تفعل؛ انجام: وقع الفراغ من كتابة في سنه تسعين و ثمانمایه
بی کا، تا: قرن 11؛ 788ص، 25 سطر، اندازه: 25×17سم [نشریه: 3 -376]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با عناوین «محمد طاهر»؛ تملک: محمد طاهر؛ در دو برگ پایانی یادداشتی درباره مؤلف كتاب و تألیفات وی و مناظره وی با قاضی عضد ایجی آمده؛ جلد: تیماج مشکی، 224گ، 21 سطر، اندازه: 17/5×27سم [ف: 20 - 155]
آغاز: برابر؛ انجام: من نفس العضو و عمقه و اما استعمال الأدوية التي فيها تحلیل و تجفيف بعد ذلك.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «اقل خلق الله ... موسوی» (مربع)؛ جلد: میشن قهوه ای مذهب، 450 گ، 13 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 397]
Š.-u mu×taşar-il-qānūn = š.-ul-fuṣūl-il-īlādīyya
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
شمس الدين محمد بن محمد آملی (-753؟) یک بار «القانون» ابن سینا را شرح نموده و بار دیگر «الفصول الايلاقية» را که توسط شرف الدین محمد بن سعد الله بن محمد بن يوسف ایلاقی (-536ق) از «القانون» تلخیص شده شرح نموده است. این نسخه با نسخه «شرح الفصول الايلاقية» به شماره 14000 آستان قدس نیز مقابله و چون مطالب و مباحث موجود نسخه کتاب گوهرشاد از نسخه کتابخانه مرکزی ساقط شده متأسفانه تطبیق با آن حاصل نگردید. در هر صورت نسخه منحصر به فرد و بسیار نفیس است و عنوان انتخاب شده بر مبنای حدس و گمان می باشد. شرح تحقیقی متوسطی است با عناوین «قوله، اقول» بر کتاب «مختصر القانون» شیخ الرئیس ابوعلی سینا. (غلامی مقدم)
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:2249
آغاز: الانتفاع يبتدى اولا من الخفى و اما امراض الأعضاء الباطنية فان الطبيب ينتفع به في الاستدلال عليها ... قوله الفصل الأول قول کلی في العظام و المفاصل؛ انجام: و في بعض النسخ فهذه عی عدد الاوردة فهذا ما أردنا ایراده في شرح هذا القسم من الكتاب و اعلم أن الاختلاف في هذا الفن كثير بين العلماء بحسب ما يشهد به الكتب المصنفة في ذلك الباب فالتی منا شرح ما في هذا الكتاب دون ایراد الأقوال و المذاهب المورده في هذا الفن فان الاشتغال بذلك مما يفوت به الغرض من حل الكتاب و بیانه و الحمدلله الذي منه المبدأ و اليه المآب موجودی از «التعليم الخامس في الاعضاء تا الأوردة» است؛ خط: نسخ تحریری، كا: عطاء الله بن محمد بن عبدالعزيز طبیب، تا: دهه آخر محرم 769ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: مشکی، 69گ، 27 سطر، اندازه: 12/5× 18/5سم [ف: 5- 625]
شرح مختصر القدری- جامع المضمرات
š.-u mu×tașar-il-qudūrī
بغدادی، احمد بن محمد، - 474 قمری
baqdādī, ahmad ebn-e mohammad (- 1082)
وابسته به: مختصر القدوري في فروع الحنفية = مختصر القدوری = المختصر في الفقه؛ قدوری، احمد بن محمد (362-428)
شرح مفصلی است بر کتاب «مختصر قدوری».
[دنا 1051/6؛ کشف الظنون 1631/2؛ الاوقاف العامة بغداد 469/1؛ الأوقاف العامة موصل 77/4]
آغاز: بسمله و صلى الله على سيدنا محمد و آله و صحبه کتاب الماذون - الأصل في جواز الاذن في التجارة العبيد ما روی آن النبي صلعم كان يركب الحمار، انجام: قال و اذا صحت مسئة المناسخة و اردت معرفة ما يصيب كل واحد من حساب الدراهم .. و على هذا القياس يعمل جميع ما اتاک من المسائل ان شاء الله .. و قد اصلحت جميع ذلك على ما يقتضيه مذاهب اصحابنا رحمة الله عليهم أجمعين. از «کتاب المأذون» تا آخر فرایض؛ خط: نسخ، كا: دکر بن مکایل بن تولی بن سلار بن کربه بن كحين بن قرقوا من بلد ديار بكر من اعمال ماردین، تا: دوشنبه 7 جمادی الثانی 619ق؛ محشی، در آخر نسخه آمده که حواشی این نسخه به نام فواید بدریه در تاریخ شنبه ربيع الاول 876 توسط حاجی علی بن شرف الكمالی مقابله شده؛ تملك: عبدالرحیم صحاف معرفت جهان خان 15 رمضان 1198؛ مهر: «عبدالرزاق محمد 1262» (مربع)، «عبد الوهاب محمد 1283» (مربع)؛ جلد: مقوایی زرد، 336گ، 19 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 38 - 346]
آغاز: بسمله و به نستعين، كتاب البيوع قال البيع ينعقد بالايجاب و القبول اذا كانا بلفظ الماضي مثل؛ انجام: و كانت الميتة اغلب ... لانه لا ضرورة و الله أعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب بخشی از شرح مختصر است، از کتاب البيوع تا شهادت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول، محشی؛ مهر: «جاء من بعدی نبی اسمه احمد 1249»؛ جلد: چرم قهوه ای، 480ص، 25 سطر، اندازه: 39×25سم [ف: 45 - 53]
Š.-u mu×tașar-il-qudūrī
وابسته به: مختصر القدوري في فروع الحنفية = مختصر القدوری = المختصر في الفقه؛ قدوری، احمد بن محمد (362-428)
غیر همانند:
آغاز: فهذا يشير الى الوزن و قال الفقيه ابو جعفر الهندواني لما اختلف؛ انجام: و يوم العرفة عند الاحرام و العيدين ... کاتبی را یاد دارد با دعای مستجاب معلوم نشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ تاریخ وقف: تیر 1381؛ کاغذ: نخودی دولت آبادی، جلد: مقوا، 29گ، 19 سطر، اندازه: 24×15سم [اهدائی رهبر: 3 - 396]
آغاز: بسمله الحمد لله الذي الهم مسائل القدوري على فهم ذوي الافهام و العقول و ... و بعد يقول ... لما كان مسائل کتاب القدری (كذا) من الاهم بين الفقهاء؛ انجام: اللهم اسئلك الثبات على الأمر و اسئلك لسان صادق .. هست دیدار حق اجل نعم ** و به انتهى الكلام و تم شرحی است بر مختصر احمد بن محمد قدوری، که شارح اسمی از خود نبرده و آن را بر اساس کتب مشهور، که در پایان کتاب عناوین آنها را آورده شرح کرده است به مدت شش ماه؛ خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، مذهب، 358 گ، 21 سطر، اندازه: 28×20سم [ف: 50 - 30]
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا میدانی [رایانه]
š.-ul-mu×taşar li-l-×alīl
خراشی، محمد بن عبد الله، 1010 - 1101 قمری
×arāšī, mohammad ebn-e 'abd-ol-lāh (1602 - 1690)
وابسته به: المختصر في الفروع المالكية؛ جندی، خلیل بن اسحاق (776-)
شرحی است بر کتاب «المختصر» خلیل بن اسحاق جندي (776) در فقه مالکی
چاپ: قاهره، مطبعة بولاق، از جلد 1 تا 8 1290 ق.
[دنا 1051/6؛ معجم المطبوعات 820/1 ؛ الاعلام زرکلی 240/6؛ معجم المؤلفين 278/9]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2058
آغاز: الحمد لله المحيط بخفيات الغيوب المطلع على سرائر القلوب المختص بارادة كل محبوب و موهوب
نسخه اصل: کتابخانه موزه کراچی - پاکستان؛ جزء اول؛ خط: مغربی، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ 626ص [عکسی ف: 6 - 81]
آغاز: باب ذكر فيه الاجارة و كراء الدواب و ... و الدور و الأرض و ما يتعلق بذيله؛ انجام: أنه الاجارة مبنية على ... بخلاف المساقات و الله تعالى أعلم. شامل جزء سوم و چهارم می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن عبدالله الشعشوی، تا:ذیقعده 1023ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 185 گ، 36 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 25 - 47]
š.-ul-mu×taşar li-l-×alīl
دردیر، احمد بن محمد، 1127 - 1201 قمری
dardīr, ahmad ebn-e mohammad (1715 - 1787)
وابسته به: المختصر في الفروع المالكية؛ جندی، خلیل بن اسحاق (776-)
شرح مزجی توضیحی است بر متن معروف به «مختصر الخليل» در فقه مالكی از خلیل بن اسحاق الجندی مالکی. این شرح در دو جلد است و نسخه حاضر جلد دوم آن می باشد و روز چهارشنبه 25 رجب 1197ق به پایان رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:7215
آغاز: باب ذكر فيه البيع و هو أول النصف الثاني من هذا المختصر فيعقد أي يحصل و يوجد؛ انجام: و على تابعيهم باحسان الى يوم الدين و على أشياخنا هداة الطالبين و الحمدلله رب العالمين ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 528گ، 23 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 19 - 24]
S.-u mu×tasar-il-maai
وابسته به: مختصر المعاني = المختصر في شرح تلخیص المفتاح = شرح تلخیص المفتاح = المختصر في شرح التلخيص؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرحی است مزجی بر «مختصر المعانی» سعدالدین تفتازانی.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:2738- 14/188
آغاز و غیر هم سمع من السارع اولم يسمع [] كما ذكرنا فيمتنع لونه من باب الاستعارة باللكناية لان انتفاء اللازم يوجب انتفاء الملزوم؛ انجام: او للاباحة نحو ليدخل الدار زید او عمرو والفرق بينهما أن في الاباحة ... یعنی لقصر المسند على المسند اليه لان معنی قولنا زيد. بخش کوتاهی از اوایل این شرح موجود است. و کاتب در تحریر شرح نقطه گذاری را ترک کرده و عبارت ها بی نقطه است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوا، 8گ، 20 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 5 - 2668]
š.-u mu×taşar-i manār-il-anwār = š.-uz-zubda
بیرجندی، عبدالعلی بن محمد، - 934 قمری
bīrjandī, 'abd-ol--alī ebn-e mohammad (- 1528)
وابسته به: منار الانوار؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710ق)
شرحی است مزجی و مفصل بر مختصر منار الأنوار که منار الانوار و گزیده آن هر دو از تأليفات حافظ الدين عبد الله بن احمد نسفی (710ق) می باشد. شارح در مقدمه کتاب آورده که مختصر الزبدة منسوب به عبدالله بن احمد نسفی را در گذشته شرح نمودم، آن گاه تصمیم به تصحیح و تجرید آن را داشتم که فتنه های زمانه و بازی های روزگار مانع آن گردید تا زمان ابو الغازی عبیدالله خان آن را تصحیح و به آن جناب تقدیم نمودم.
کشف الظنون: 1826/2؛ ریحانة الادب 67/4 هدية العارفین 586/1؛ اعلام زرکلی 304/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:13957
آغاز: الحمد لله الذي شيد منار الشريعة القويمة و اوضح لاهل الكشف و التحقيق محجة الطريقة ... قال الشيخ المؤلف العلامة احله دار المقامة بسم الله الرحمن الرحیم نحمده على ما اولانا؛ انجام: لان الامتناع من اخذ مال الغير لا يرجع الى اعزال .. فلذلك قيده بالاستثناء و الله اعلم بالصواب و السداد المآب و المعاد و صلی الله على خير خلقه محمد و آله و صحبه آمین.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با نشان «ها، با نشان بلغ» مقابله شده؛ با اشعاری از برهان الدين ابراهيم بن حسن احسایی و مطالبی درباره ابو حنیفه آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 147گ، 23 سطر (14/5×9/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 35 - 405]
Š.-u mu×taşar-i manār-il-anwār
وابسته به: منار الانوار؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710ق)
مشهد، رضوی؛ شماره نسخه:6635
آغاز: الحمدلله رب العالمين اللهم صلی على محمد و على آله اجمعین و سلم اصول الشرع الاصول جمع اصل و الاصل ما يبنی عليه غيره؛ انجام: و مرة بعد اخرى و الحمدلله ثانیا و صلی الله على سیدنا محمد و على آله و صحبه و سلم تسليما و حسبنا الله و نعم الوكيل نعم المولی و نعم النصير رساله متن و شرحی است مزجی. در پشت برگ اول نسخه به خط مغایر نوشته شده: «شرح مختصر المنار للشيخ الاسلام» رساله «منار الانوار» مؤلفه حافظ الدين ابو البرکات عبدالله بن احمد نسفی است و از متون این فن است. متأخرین آن را اختصار وهم شرح نموده اند، اصل رساله و هم مختصر آن دارای شروع و تعاليق متعدده است از این رو مؤلف مختصر و هم شارح شناخته نشده. پنداشته می شود که اختصار متن از ابن حبیب چلبی (متوفای 808) باشد و شارح از فضلاء اهل سنت و جماعت قرن نهم به بعد است؛ خط: نسخ، كا:حاج حسن بن عبدالله، تا:ربيع الثانی 1097ق؛ افتادگی: آغاز (برگ دوم افتاده)؛ واقف: میرزا محمد عسکری تهرانی،
محرم 1364، 45گ، 21 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 6 - 56]
شرح مختصر المنتهی- شرح مختصر الاصول
š.-u mu×taşar-il-muntahā
شافعی، عبدالله بن عبدالرحمن، - 753 قمری
šāfeʻī, ‘abd-ol-lāh ebn-e abd-or-rahmān (- 1353)
وابسته به: مختصر المنتهي؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570 646ق)
شرح مختصر المنتهی در اصول فقه مالکی. اصل از عضدی.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: بدون شماره
خط: نسخ، بی کا، تا: 753ق (در سال درگذشت مؤلف)؛ تملک یکی از علمای بحرین در سده یازدهم هجری بوده و دستخط وی در پشت برگ آغازین نسخه آمده است [میراث شهاب: س 7 ش 1 -2- 27]
شرح مختصر النافع- الانوار الرضوية
شرح مختصر النافع- ریاض المسائل في بيان (تحقیق) الأحكام بالدلائل
شرح مختصر النافع- غاية المرام
شرح مختصر النافع- کنز المنافع
شرح مختصر النافع- مسالک الافهام الى تنقیح شرایع الاسلام
شرح مختصر النافع- مصابيح الأحكام في مسائل الحلال و الحرام
شرح مختصر النافع ؟ الفقه الشيعي
شرح المختصر النافع - حديقة المؤمنين
شرح المختصر النافع- مشارق الانوار في احكام الله الواحد القهار بالدلائل
شرح المختصر النافع- مجمع المسائل في استنباط الأحكام
شرح المختصر النافع- حاشية المختصر النافع
شرح المختصر النافع- موجز المنجزية
شرح مختصر نافع- کشف الرموز
Š.-ul-mu×taşar-in-nāfi'
estarābādī tehrānī «masīh ebn-e mohammad saʻid ( 1847)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676-602)
تهران؛ چهل ستون شماره نسخه: 161
آغاز: کتاب التجارة و هي على ما عرفها المصنف في الشرایع الزكوة عقد معاوضة
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی از از مؤلف و به خط او؛ 110گ، قطع: خشتی [چند نسخه ف: - 327]
S.-ul-mu×tasar-in-nafi
برغانی، محمد علی بن محمد، - 1272 ؟ قمری
baraqānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad (- 1856)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
محل تأليف: یک شنبه 21 صفر 1253ق؛ محل تأليف: قزوین
شرح مزجی مفصلی است بر «المختصر النافع» محقق حلی با استناد فراوان به احادیث و روایات و نقل اقوال بزرگان علم فقه. مشتمل بر کتاب التجاره تا پایان کتاب النكاح.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 9131
خط: نسخ، كا: عبدالرزاق بن محمد حسین، تا: پنج شنبه 26 صفر 1253ق، جا: قزوین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 237 گ، 27 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 23 - 266]
Š.-ul mu×taşar-in nāfi“
رشتی لنگرودی، محمد کاظم بن علینقی، ق13 قمری
raštī langarādī, mohammad kāzem ebn-e ‘alī-naqi ( 19c)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
تاریخ تأليف: 1281ق
این شرح شامل دو کتاب صوم و خمس است.
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه:1117
آغاز: ... کتاب الصوم و هویستدعی بیان امور انجام: هذا شرح تمام ما اردنا الايضاح من کتاب خمس كتاب المختصر النافع ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف (گویا)، تا: 1281ق؛ همراه با بخشی از شرح شرایع همین مؤلف که شامل کتاب صلوة و كتاب وقف است؛ 240گ، 23 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 1 - 158]
S.-ul-mu×tasar-in-nafi
ملایوسف، ق13 قمری
mollā-yūsof (- 19c)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
شرحی است با عناوین «قوله» بر کتاب المختصر النافع محقق حلى و ظاهرا تقریرات درس استادش باشد و از وی با عبارات: «ادعاه الاستاد مد ظله العالی»، «قالالاستاد مد ظله العالی»، «كما نص به الاستاد دام ظله» یاد کرده، از جواهر الكلام محمد حسن بن باقر نجفی اصفهانی نیز نقل کرده است. عبارت: «ام ع ف ح ح وررم (هم)» بر فراز بسیاری از برگ ها آمده است. تنها دلیل ما برای نام مؤلف یادداشتی است که بدین صورت در آغاز نسخه آمده است: «من نسخ تحصيل المرحوم ملا يوسف في البقعة المباركة کربلای اعلی». این نسخه در لابه لای کتاب ریاض المسائل آمده است و از مبحث طلاق مجنون، سكران و مکره آغاز و تا بخشی از مسائل عده طلاق به انجام رسیده است. بخشی از ریاض المسائل نیز در این نسخه به خط اوست.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15008/2
آغاز: و لايصح طلاق المجنون ولا السكران ولا المكره اما المطق فمط و اما الادواری ففي حال جنونه بلا خلاف؛ انجام: لمكان الزوجية الواقعية ولو كان الطلاق ... الأمر الحادي عشر ... نوشته نیست.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13، جا: کربلا؛ محشی به خط او با نشان «منه عفى عنه ربه»، مصحح، با قلم خوردگی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 90گ (57-146)، 23-24 سطر (17×10)، اندازه: 22×15سم [ف: 38 - 26]
š.-ul mu×taşar-in nāfi“
موسوی، جمال الدين بن على، ق13 قمری
mūsavī, jamāl-od-dīn ebn-e ‘alī (- 19c)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602- 676)
شرح مزجی استدلالی مفصلی است بر کتاب «المختصر النافع» محقق حلی.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:2928/2
آغاز: السادس الترتيب و هو أن يبدأ بالوجه ... هذا مما لاخلاف فيه و حكى فيه الاجماع جماعة كثيرة؛ انجام: و لذا اختلف آراؤهم في كيفية الجمع فقد جمع بعضهم بينها بالتخيير .. فقط مقداری از احکام وضو آمده؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح؛ 6گ (50ر -55ر)، اندازه: 22×16سم [ف: 8- 120]
S.-ul-mu×tasar-in-nafi
قزوینی، جعفر بن حسین، - 1316 قمری
qazvīnī, ja'far ebn-e hoseyn (- 1899)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676)
شرح مزجی بر کتاب معروف مختصر النافع محقق حلی است، مؤلف از احفاد «سید حسین بن ابراهیم قزوینی تبریزی» معروف به میر حسینا (1208 ق) است و از وی و کتابش «مستقصی الاجتهاد» در کتاب حاضر نام برده شده است. مؤلف در این اثر از کتاب دیگرش به نام «رساله في مقدمة الواجب» نام برده است.
قزوین، امام صادق؛ شماره نسخه:125
آغاز: بسمله الحمدلله .. الكلام في الزكوة فطرة و الفطر لغة يطلق على الخلق وقد فطره فطرا ای خلقه يطلق مطلقا على الابتداء والاختراع؛ انجام: ثم يغتسل فقال هما سواء لا باس بذلك اذ كان جنبا غسل يديه وتوضا و غسل الميت و هو جنب و ان غسل میتا
ثم اتي اهله تومنا ثم ... و في كشف اللثام نحوه عن الرضاع بخش زكاة فطره و طهارت را در بردارد؛ خط: شکسته نستعلیق بدخط، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 300گ، 15 سطر [ف: 1- 167]
Š.-ul-mu×tașar-in-nāfi
طواری یزدی، عباس بن محمد، ق 15 قمری
tavārī yazdī, “abbās-e bn-e mohammad (- 21c)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676)
جلد اول؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: در جمادی الثانی 1385ق؛ اهدایی: طواری یزدی، عباس بن محمد؛ جلد: مقوایی روکش کاغذ قهوه ای، 188 گ، 19 سطر (17×13)، اندازه: 17/5 ×22 سم [ف: 5 - 1855]
جلد دوم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1387ق؛ اهدایی: طواری یزدی، عباس بن محمد؛ جلد: شميز، 191گ، 19 سطر (12×17)، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 1855]
جلد سوم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: ذیحجه 1388ق؛ اهدایی: طواری یزدی، عباس بن محمد؛ جلد: مقوایی روکش کاغذ آبی، 200گ، 19 سطر (12×17)، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 5-1856]
جلد چهارم؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ اهدایی: طواری یزدی، عباس بن محمد؛ جلد: شميز، 196 گ، 19 سطر (12×17)، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 1856]
š.-ul-mu×tasar-in-nāfi'
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
ناشناخته و ظاهرا غیر همانند:
آغاز: كتاب الطهارة الكتاب مصدر ثان لكتب من الكتب بمعنی الخط فعن القاموس كتبه كتبا و کتابا خطه و منه قوله تعالی یا ایها الذين آمنوا؛ انجام: افتاده: فالوجه المنع مطلقا مع احتمال التفصيل المتقدم و كذا لا يجوز بيع الجلود على الظهور مطلقا و لو ضم ... نسخه حاضر مشتمل بر کتاب الطهارة و التجارة می باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 318گ، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 159]
در سه جلد. چنین است تاریخ این سه جلد: 1. از روز دوشنبه 18 صفر 1198 تا روز دوشنبه 17 شوال 1198، 2. از روز سه شنبه 16 محرم 1199 تا روز دوشنبه 9 شوال 1199، 3. از روز سه شنبه 25 محرم 1200 تا روز شنبه 19 شوال 1201؛ خط: شکسته نستعلیق، كاتب = مؤلف، تا: 1201ق؛ 31 سطر (23×14)، اندازه: 24×23سم [نشریه: 3 - 189]
آغاز: الركن الثاني في الطهارة و هي وضوء وغسل و الوضوء يستدعی بیان امور الاول في بيان موجباته اى الحدث الموجب الخطاب المكلف بالوضوء ایجابا او ندبا؛ انجام: و كذا في استحباب تقديم الوضوء على الغسل و جواز تاخيره عنه لما تقدم في بحث الجنابة
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ اهدایی: ورثه امام زاده؛ 201گ، اندازه: 15×21/5سم [ف: 1- 125]
آغاز: اصحابنا عن أبي عبد الله قال ليس في المذی؛ انجام: و قد يجاب بانه لا حاجه الى زياده قولهم.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: أما بعد حمد الله رب العالمین و الصلاة على محمد و آله الطاهرين فقد أملينا لكتاب المواريث من كتاب النافع؛ انجام: و اغفر لنا و ارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين و صلی الله على محمد و عترته الطاهرين
شرح توضیحی است با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب «ارث المختصر النافع» محقق حلی، که شارح به هنگام تدریس نگاشته و در آن به استدلال های مفصل نپرداخته مگر در جاهایی که احتیاج به تفصیل باشد؛ خط: نسخ، كا: حسن بن ابراهیم، تا: 1018ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 61گ (1پ-61ر)، اندازه: 18×12سم [ف: 16 - 302]
آغاز: الصيد و الذباح، هذا شروع في كتاب الصيد و الذباحة قال في الايضاح و المهذب اسم للاصطياد الخ؛ انجام: و في هذه الصور لاربع نصيب الثاني من الفريضة الأولى ناهض بالقسمة على ورثته من غير كسر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشي؛ نشانه وقفی در آغاز از طرف ملا اسماعیل به تاریخ 1231 با مهر: «ظن اسماعيل بالله جميل»؛ اهدایی: حاج شیخ احمد شریعت عقدائی؛ جلد: تیماج زرد، 298گ، 25 سطر (18×10)، اندازه: 15/5 × 25/5سم [ف: 1- 74]
آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين، قال المصنف رحمه الله [كتاب الزكاة و هي لغة الطهارة و النماء و من الأول قوله تعالى، قد افلح من زكاها، ای طهر ها و قوله سبحانه و لو لا فضل الله عليكم و رحمته ماز کی منکم من احمد؛ انجام: و على جميع التعابير يحصل الاجزاء لو دفعها إلى المستحق و لو في غير البلد و آن عصى بالنقل في بعضها، لان الاخلال ... شرح عالمانه و مفصلی است بر کتاب زکات مختصر النافع، که شارح بخشی از عبارات متن را آورده سپس به شرح آن پرداخته است، وى از شاگردان مبرز مرحوم شیخ محمد حسن نجفی، صاحب جواهر (- 1266 ق) است و تقریظ مفصلی از صاحب جواهر، در برگ نخست با مهر وی آمده، متأسفانه نام شارح و شرح وی ناشناخته ماند؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه»، با قلم خوردگی، از این رو احتمال داده می شود نسخه اصل به خط مؤلف باشد، تقریظ مفصلی در یک صفحه کامل از استاد مؤلف (صاحب جواهر، مرحوم شیخ محمد حسن نجفی) روی برگ نخست با مهر محمد حسن، 1224 ه) (بیضی)؛ مهر: «لا اله الا الله الملك الحق المبين، عبده محمد حسن» (مربع)؛ تملک: آیت الله سید مهدی لاجوردی با مهر «مهدي اللاجوردی الحسینی» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: قهوه ای مذهب، 279گ، 17 سطر (16×10/5)، اندازه: 17/5 × 23/5 سم [ف: 33 - 107]
آغاز: كتاب الطهارة الكتاب في الأصل مصدر کتب قال في القاموس كتبه كتبا و کتابا خطه ککتبه و اكتتبه أو كتبه خطه و اكتبته استهلاه کاستكتبه؛ انجام: افتاده: سئل ابو عبدالله عليه السلام عن البئر يقع فيها زنبيل عذرة يابسة أو رطبة فقال لا بأس به اذا كان
فيها ماء كثير مع احتمال أن يكون التقييد. شرح كتاب الطهارة من المختصر النافع، مؤلف از شاگردان صاحب ریاض و شیخ جعفر کاشف الغطاء و حاجی کرباسی می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 66گ ( 173-107 پ)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2 - 257]
خط: نسخ، كا: میر اسمعیل بن حاجی هادی، تا: 1221ق؛ دو جلد [نشریه: 7 - 698]
دو جلد؛ خط: نسخ، كا: میر اسمعیل بن حاجی هادی، تا: 1221ق [نشریه: 7 - 698]
آغاز: ان كان هو الجد سواء رضی به الأب ام لا و كذا ان كان هو الأب و لم يسبق عقده عدم رضاء الجد؛ انجام: فشهد ثلثة منهم على اثنين انهما غرقاه و شهد اثنان على الثلثة انهم غرقوه ... و في واحد منهما نصفها ما رواه عن الصادق (علیه السلام) قال في الدية نصف. از: کتاب النکاح، طلاق، خلع و مبارات، ظهار، ایلاء، لعان، عتق، اقرار، صید، اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، أحياء الموات، لقطه، مواريث، قضاء، حدود، قصاص، دیات؛ خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن عبدالصاحب، تا: 1222ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی از محمد جعفر، واگذاری سازمان حج و اوقاف در آبان 1369؛ کاغذ: نخودی، 284گ، 23 سطر، اندازه: 29/5×2/5 سم [ف: 20 - 264]
آغاز: و الا فمسح عليها و قبل بوجوب التكرار؛ انجام: كما قالوه و لو عرض او صرح بها ...
خط: نسخ، كا: جنابدی بیلندی، احمد بن علی اکبر، تا: 1231ق؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز: کتاب النکاح و هر لغة الوطی و في ... للعقد و قیل مشترک و الأرجح مجازيته و قيل بمعنى الالتقاء؛ انجام: و هو منفیان فلا يثبت أزيد من الدية و في الختان مع عدم التقصير و اتفاق القتل اشکال.
خط: نسخ، كا: محمد بن علی رضا محمدیه نائینی، تا: 4 شعبان 1254ق؛ اهدایی: سید علی نجف آبادی؛ جلد: تیماج مشکی، 449گ، اندازه: 22×17سم [ف: 3 - 561]
آغاز: قوله كتاب الصلوة هي افضل الطاعات اجماعا محققا و الدلالة الاذان و الاقامة الصحيحة معاوية ابن وهب التي رواها المشايخ الثلاثة باختلاف غير مضر شامل شرح مباحثی از کتاب الصلاة و كتاب الحج؛ خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 14؛ در پایان نسخه در چندین صفحه مؤلف یا کاتب فهرست کتب خود را به ترتیب موضوعات آورده به تاریخ اواخر شهر جمادی الثانی 1255ق؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ، ابعاد متن: 6/5×12/5، اندازه: 18×11سم [ف: 34 - 44]
آغاز: بسمله، حمدله، قوله الثالث في الكيفية و الفروض سبعة اقوال: الثالث من الفصول التي تتعلق بالوضوء في كيفيته و فروضه سبعة كما هنا وفاقا للقواعد؛ انجام: كما في الانتصار و المعتبر والمنتهى و جامع المقاصد والمشرق صريحة و المفاتيح و الذكرى و الجواهر و غيرها
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 14؛ مصحح، محشی؛ واقف: شیخ محمد باقر نجفی، آبان 1365؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 167گ، 19 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 20 - 262]
آغاز: الإجماع عليه و هو حسن ولايبعد حمل الايجاب، المساحة في بيعهما على الصورة الثانية جمعا بين الفتاوى و الأدلة والا فيشكل الأولی؛ انجام: لثبوت الحكم في اليمين و النذر اجماعة ... لا يخلو من احمد هما اجماعة فليكن ... فيه ايضا ثانية و الحمد لله تعالی. كتاب المتاجر، رهن، ضمان، ودیعه وعاريه، الإجارة، الوكالة، الوقوف و الصدقات و الهبات، نکاح، طلاق، خلع، ظهار، لعان، عتق. شرح استدلالی مفصلی است بر کتاب «المختصر النافع» محقق حلی (676 ق) با عناوین «قوله، قوله»، شارح از علامه حلی (726 ق) نقل می کند و محتمل است «التنقيح الرائع» فاضل مقداد باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «منه رحمه الله»، «منه عفى الله عنه و عن والديه)؛ در میان نسخه نوشته: «قد بلغ الحساب اثني عشر الف و ثلاثة مایه و خمسين ماعد الحواشی قطعة نظرت فيه و انا الاقل مهدي الكاتب الحسینی»؛ جلد: مقوا قهوه ای، 315 گ، 30 سطر، اندازه: 30×21سم [ف مخ - 1 - 303]
آغاز: بسمله، الحمد لله رب العالمين ... كتاب الزكوة و هي لغة الزيادة و النمو و الطهارة و شرعا حق يبحث في المال، انجام: و کونه اقرب من المقبوض بالسوم انما يجرى لو سلم كون المقبوض بالسوم. شرحی است مزجی بر کتاب المختصر النافع. مشتمل است بر شرح كتب زكات، خمس، صوم و اجزاء ناقص از کتب دیگر؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: محمد رضا موسوی زنجانی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 113گ، 22 سطر (8/5×15)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 19 - 359]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز؛ از آغاز نکاح بسمله. ص. كتاب النكاح قال الجوهرى الوطی و قد يقال العقد و قال في القاموس النكاح الوطى و العقد الخ وعد بعض أهل اللغة انه قال النكاح في كلام العرب الوطی و قيل للتزويج» تا «بذل الكفاية
من الطعام و الكسوة و المسكن» افتاده؛ مهر: محمد جعفر؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 203گ، 19 سطر، قطع: ربعي [آستانه قم: - 135]
فیاض بندی منقول از شرح مختصر نافع صاحب مدارک در جواز انفراد بالغه رشیده به عقد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ اندازه: 15/5 ×22سم [ف: - 195]
آغاز: ... و ایضا قوله: اسم ما يستباح به الدخول في الصلاة يلوح بهذا القيدان كل طهارة لايستباح بها الصلاة و لايصح بها، لایسمی طهارة و هذا ينتقض بوضوء الحائض؛ انجام: الرابع: الإكتفاء بشرح ما يزيل التغير لو كان او وجد الى العلم به سبیل و الا فالجمع لدلالة رواية ابن بزيع على الإكتفاء في طهارته مع التغير بنزح ما يذهب الريح و يطيب الطعم مطلقا ... شرح مفصلی است بر کتاب مختصر النافع که به صورت تفصیلی به شرح عبارات آن پرداخته است، نام شارح را در منابع موجود نیافتیم، ليكن مرحوم آیت الله سید حسن صدر کاظمی، مؤلف تأسيس الشيعة الكرام لفنون الإسلام، در برگ نخست، احتمال داده است که از اسدالله بن اسماعيل دزفولی کاظمی صاحب مقابس باشد، نسخه، از مباحث طهارت آغاز و تا نزع بئر به انجام می رسد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 55گ، 32 سطر (14×25)، اندازه: 31×22سم [ف: 39 -21]
Š.-ul-mu×taşar-in-nāfi' (al-irt)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلى، جعفر بن حسن (602-676)
شرحی است با عنوان های «قوله، قوله» بر بحث ارث از کتاب مختصر النافع محقق حلی.
آغاز: و النظر في المقدمات و المقاصد و اللواحق و اللواحق اربع الاول؛ تذکر: نام کتاب به قرینه به استناد نسخه ش 17928 آستان قدس تعيين شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، قطع: ربعي [نشریه: 6- 643]
آغاز: بسمله. قال المصنف (رحمه الله علیه): کتاب المواريث و النظر في المقدمات و المقاصد و اللواحق الخ؛ انجام: و من اقدم على محرم لم يرد في عقوبته قدر معين يجب تعزیره.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واگذاری سازمان حج و اوقاف در آبان 1369؛ کاغذ: نخودی، 69گ، 22 سطر، اندازه: 15× 20/5 سم [ف: 20 - 265]
آغاز: و النظر في المقدمات و المقاصد و اللواحق و المقدمات اربع ... في موجبات الارث ... اما نسب؛ انجام: و الفرق تكلف لان الملك اذا ثبت بالاستفاضة لم يقدح الضميمة في حصول ما يقتضی جواز تذکر: نام کتاب به قرینه نسخه ش 17928 آستان قدس تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 14گ، 24 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 1- 291]
Š.-ol-mo×tasr-en-nāfe* (al-ers)
قم، دار الحديث؛ شماره نسخه: 48/2
آغاز: ان كان مساويا في النسب یعنی هرگاه مسلمان شود کافر برای میراث پیش تقسیم میراث شریک می شود ... قوله و جمع الميراث أن كان اولی سواء كان المورث مسلما او کافرا؛ انجام: و پانزده که نصف است به بنت میدهند پنج دیگر که می ماند ... اخماسا سه حصه را به بنت میدهند و دو حصه به ابوین و اگر ام حاجب باشد آنچه را
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوای، 43گ (22ر-64پ)، 20 سطر، اندازه: 15×19 سم [ف: 195]
š.-ul-mu×tașar-in-nāfi' (mn.)
وابسته به: المختصر النافع = النافع في مختصر الشرایع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676)
رشت؛ جمعیت نشر فرهنگ؛ شماره نسخه: 98/2
م گزیده ای از شرح مختصر نافع ملا عبد الصمد که درباره آن چنین نوشته شده: این منتخبی است از شرح نافع آخوند ملا عبد الصمد که از قال ولا ينجس الجاری تا اواخر آداب تخلی هر جا که کمترین را مهم بوده به نوشته و غیر مهم را حذف کرده و در اکثر مواضع علامتی جهت موضع حذف قرار نداده بلی آنچه عبارت منقوله از کتب علماء است حذف از اثنای عبارت ننموده مگر به فاصله رمز «5» در موضع حذف و بباید دانست که آنچه از آداب تخلی نوشته شده چیزی در اثنای آن حذف ننموده بلکه بعضی از صفحات ماقبل آن که الف بر سر صفحه رمز شده حذف نیز در اثنای صفحه ندارد و همچنین بعد که مبحث افعال وضوء است تا آخر حذف ندارد. (هامش ص 106) آغاز در ص 107: «قال و لا ينجس الجاري منه بالملاقات اقول». انجام در ص 242: «فيبقى على حكمه الطهارة و التي لا ينقض الوضوء و ان تغمد في ...» سفید گذارده شده در ص 243 آمده: «قال و سننها تغطية الراس
عند الدخول و التسمية و تقديم الرجل اليسرى اقول و من المستحباب تغطية الرأس عند الدخول الخلاء و التسمية عند التكشف و تقديم الرجل اليسرى في الدخول ...»، در ص 443 آمده: «بسم الله الرحمن الرحيم و به نستعين كتاب الوكالة و هي ثابته بالكتاب و السنة و ماع المسلمين كافة كما في المهذب و عن السرائر و کره قال سبحانه فابعثوا احد کم بورقكم هذه الى المدينة فلینظر ایها ...» در ص 524 آمده: «کتاب السبق و الرماية» (پس از این سفيد است) در 5 صفحه پس از آن کتاب الوصايا» (پس از این سفید است و به همین ترتیب تا انجام نسخه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، اندازه: 21×15سم [رشت و همدان: ف: - 1202]
š.-e mo×tasar-ol-vāfi fi ‘elm-il-qavāfi
بهادر صفوی، ارتضا علی بن احمد، 1198-1251 قمری
bahādor safavī, ertezā ‘alī ebn-e ahmad (1784 - 1836)
وابسته به: مختصر الوافي في علم القوافي - الرسالة الوافية في علم القافية = رساله در قافيه = وافيه در علم قافیه = دستور قافیه؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
شرحی است مزجی بر رساله مختصر الوافي جامی. آن گونه که آیت الله مرعشی نجفی در برگ آغازین مرقوم داشته اند، مؤلف همان ارتضا علیخان بن محمد مصطفی علیخان بهادر صفوی کوپالپوری مدارسی، صاحب کتابهای تنبيه الغفول، النفائس الارتضائية می باشد.
[دنا 1054/6؛ مشترک پاکستان 1074/2 ؛ معجم المطبوعات 421/1؛ معجم المؤلفين 36/9]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14920/1
آغاز: بسمله، بعد از تیمن به موزون ترین کلامی که قافیه سنجان انجمن فصاحت، بدان تکلم کنند اعنی سپاس و ستایش حضرت واهب العطيات جل جناب جلاله ... مقدمه: بدانکه قافیه در لغت مشتق از قفو است؛ انجام: سوال کردم زان نور دیده ابرار ** که ای به ذات تو آورده اقرار
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 جمادی الثانی 1136ق؛ مصحح، با نشان «بلغ» مقابله شده؛ کاغذ: شرقی، 37گ (1پ -137)، 18 سطر، اندازه: 18×8سم [ف: 37 - 562]
š.-u mu×taşar-il-wāfī fi ‘ilm-il-qawāfi
وابسته به: مختصر الوافي في علم القوافي = الرسالة الوافية في علم القافية = رساله در قافیه = وافيه در علم قافیه = دستور قافیه؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5928/1
خط: نستعلیق، كا: فقير حامد، تا: 15 ذیحجه 1087ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سیاه، 21گ (1ر -21پ)، 21 سطر (16×8)، اندازه: 24×15سم [ف: 16 - 158]
شرح مختصر الوقاية- شرح النقاية مختصر الوقاية
š.-e mo×tasar-ol-vecāya = š.-on-neqāya
جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, 'abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
وابسته به: النقاية في مختصر الوقاية = مختصر وقاية الرواية في مسائل الهداية (النقاية)؛ صدرالشريعة الثانی، عبيد الله بن مسعود (750)
کتاب وقاية الرواية في مسائل الهداية تأليف برهان الشريعة (حدود 673ق) یک دوره متن فقه حنفی و دارای شروح فراوانی است، صدر الشريعة عبيد الله بن مسعود حنفی، نوه مؤلف، آن را تلخيص نموده و نام «النقاية» بر آن نهاده است. کسانی این مختصر را ترجمه و شرح نموده اند که از جمله آنها عبدالرحمن جامی است که شرح حاضر را بر مختصر الوقاية ترتیب داده، وی بخشی را آورده و به فارسی آن را شرح نموده است. چاپ: هند، 1897م
آغاز: (وصالی شده) بسمله درجه باشد ... عبدالله بهادر خان سلمه الله؛ انجام: باز استادن از قلیل و حرام و شبهه و ... پس عفو میداند آنرا و كفاله خدای تعالی ... و بر ما و بر جمیع گناه کاران رحمت کناد ... بحق محمد و آله الامجاد
خط: نسخ و تحریری، بی کا، تا: محرم 1026ق، جا: در جوار مزار میر کی جد اعلای شیخ فخرالدین محمد ابدالی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 610ص (4-613)، اندازه: 26×20سم [ف: 47/2 - 37]
آغاز: کتاب الطهارة، این کتابیست در بیان طهارت از جهت کثرت مباحث طهارت او را داخل کتاب الصلاة نداشته مثل باقی شود؛ انجام: اگر مذبوحه اقل بود یا برابر بود لیکن بی تحرى أكل نکند و الله اعلم بالصواب و الله المرجع و المآب
خط: نسخ و نستعلیق، كا: ملا ساری اوغلان ابن ملایورسق، تا: 1191ق، کاغذ: شرقی، جلد: مشمعی مشکی، 257گ، 25 سطر (14×24/5)، اندازه: 33×20/5 سم [ف: 33 - 556]
Š.-u mu×tașar-il-wiqāya
وابسته به: النقاية في مختصر الوقاية = مختصر وقاية الرواية في
مسائل الهداية (النقاية)؛ صدر الشريعة الثانی، عبيد الله بن مسعود (750)
ناشناخته .. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26555
آغاز: بسمله. باب ذكر فيه الزكاة و الصيد و ما يتعلق بهما؛ انجام: بجهة النسب مساوية بجهة الرضاع في الحرمة.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام [رایانه]
بی کا، تا: 1251ق؛ خریداری از مصطفی حسینی؛ 114گ، اندازه: 21/1 × 32/8 سم [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از سید مرتضی علی حسینی [رایانه]
آغاز: و يدخل فيه ما يكون مباح الانتفاع شرعا؛ انجام: قد رفع نصيبه الاحتياج كما في لذخيرة و غره ... فانك اكرم الأكرمين و ارحم الراحمين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
شرح مختصر الهيئة- شرح المختصر في معرفة التقاويم
شرح مخزن الاسرار- ظهور الاسرار
š.-e ma×zan-ol-asrār
دهلوی، محمد بن لاد، ق9 قمری
dehlavī, mohammad ebn-e lād (- 15c)
وابسته به مخزن الاسرار؛ نظامی، الیاس بن یوسف (530-614)
شرح کوتاه و لفظی است بر منظومه «مخزن الاسرار» نظامی کنجوی.
[دنا 1054/6، الذریعه 62/14 که نسخه ای از این کتاب را در کتابخانه راجه فیض آباد هند نشان داده است]
تهران، مجلس؛ شماره نسخه:13688
آغاز: هست کلید در گنج حکیم ** بسم الله الرحمن الرحيم سؤال بر تسمیه مصراع خویش را چرا مقدم داشت جواب که بدو وجه است یکی اتباع مکتوب مهتر سلیمان (علیه السلام) که بجانب بلقيس نوشت بود که انه من سليمان و انه بسم الله الرحمن الرحیم دوم انکه عظمت تسميه را بیان کرده است بدانکه بر قول استاد مصراع اول را بسوى مصراع تسمیه می کنید و بر قول دیگر بمنزله اعوذ بالله من الشيطان الرجیم بفضل بسم الله الرحمن الرحیم؛ انجام: وانکه بفرمود نوشتن برو ** رحم کن و جرم بیامرز ازو/ بار خدایا بكرم عفو کن ** جمله گناهان تو صاحب سخن / وانکه نوشت این سخنم را تمام ** عفو گناهانش بفرما تمام
شرح المختصر الوافي - شرح مخزن الاسرار
675
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مخزن الاسرار در متن نوشته شده و در لابه لای سطور شرح تحریر شده؛ مجدول، مصحح؛ جلد: گالینگور سرخ، 185 گ، 17 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 37 - 213]
š.-e ma×zan-ol-asrār
تتوی، ابراهیم بن اسماعیل، - 1037 قمری
tatavī, ebrāhīm ebn-e esmāʻīl (- 1628)
اهداء به: يوسف محمد خان حاکم سند شرحی کوتاه و تحقیقی بر مخزن الاسرار نظامی گنجوی
آغاز: بسمله. شکر و سپاس حکیمی را سزد که بمقتضای حکمت بالغه و قدرت كامله ... این فقیر بی بضاعت و فقیر بی بضاعت و فقیر بی استطاعت ابراهیم تهتی شد که در محضر منیف و مجلس شریف آن والا جاه.
[دنا 1054/6؛ فهرستواره منزوی 606/7]
آغاز: برابر؛ انجام: سابقا در ذیل بیت پانصد و پنجاه پس ایام خواب مذکور شد که در میان این دو تاریخ تناقض نیست فافهم. تمت بالخير و الظفر بتاريخ پنجم شهر جمادی الثانی سنه 1097 ... فقير الحقير عبدالمجید کاتب.
خط: نستعلیق، كا: عبدالمجید، تا: 1097ق؛ محشی؛ یادداشتی به تاریخ غره شوال 1330 در احمد آباد گجر که کتاب به جهت نور چشمی ابوالقاسم ابتیاع شده به امضای سید محمد طباطبائی اصفهانی در 1230؛ کاغذ: خان بالغ، جلد: تیماج مشجر، 155گ، 15 سطر (15×7)، اندازه: 23×12سم [ف: 13 - 222]
آغاز: برابر، انجام: ش سابقا در ذیل بیت پانصد و پنجاه و پس ایام خواب مذکور شد که در میان این دو تاریخ تناقض هست.
خط: نستعلیق، كا: غلام مصطفی متوطن کوت رته گیلانی الاصل، تا: احتمالا قرن 12؛ مجدول شنگرف؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 266 ص، 19 سطر، اندازه: 24×15سم [ف: 50 - 27]
S.-e ma×zan-ol-asrar
واله، ق 12 قمری
vale - 18c)
وابسته به: مخزن الاسرار؛ نظامی، الیاس بن يوسف (530-614)
شرح لفظی و کوتاه است بر منظومه «مخزن الاسرار» نظامی گنجوی که در آن از مؤلفش به نام «واله» نام برده شده است، در چهار شرحی که منزوی از مخزن الاسرار معرفی کرده این شرح دیده نمی شود.
[دنا 1055/6؛ نسخه های منزوی 1257/2؛ فهرستواره منزوی 607/7]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 2621
آغاز: مرسله: گلوبند، پردگی: شاهد ومعشوق است، طراز: زیب و زینت، لعل طراز بمعنی لعل آفریننده است، حله: ازار وردا، حلی: زیور، درون پروران: عرض صاحبدلان است؛ انجام: کرد نظامی زپی زیورش، مراد کتاب است ... باد مبارک گهر افشان او: مراد نظامی است، بر ملکی کاین گهر است آن او: مراد کتاب است احتمالا خطبه رساله حذف شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سیاه، 72گ، 13 سطر، اندازه: 17×11سم [ف مخ - 3 -1258]
š.-e ma×zan-ol-asrār
روح افزائی، محمد بن محمد صالح، ق13 قمری
rūh-afzā'ī, mohammad ebn-e mohammad sāleh (- 19c)
[دنا 1055/6؛ فهرستواره منزوی 607/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3396/5
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج تریاکی، 31گ (127پ -157)، 13 سطر (14×10)، اندازه: 22×15سم (ف: 11 - 2398]
š.-e ma×zan-ol-asrār
وابسته به: مخزن الاسرار نظامی، الیاس بن يوسف (530-614)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 12907
آغاز: ... است و پنبه ور کرده نیز می باشد (كذا) ... یکی را جلد جلیدی گویند؛ انجام: خوش و به نشاط در دانه میفکن دبه در پای پیل پیل کشتن ... نام شارح به علت افتادگی اوراق از ابتدا و انتهای نسخه به دست نیامد. نسخه از بیت سی و سوم مخزن الاسرار «خون دل خاک ز بحران باد ** در جگر لعل جگر گون نهاد». شروع شده و تا ابتدای مقالت دوازدهم «در وداع منزل خاک. گر شتری رقص کن اندر رحيل ** ورنه میفکن دبه در پای پیل». ادامه یافته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: حسین کی استوان، آبان 1348؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 214گ، 16 سطر، اندازه: 10/5 × 21/7سم [ف: 17 - 315]
شرح مخزن الاسلام
شرح كلمات وافيات
شرح مدخل البشر- الباب الحادي عشر (ترجمه)
š.-e mad×al-e manzūm
طبیب، حبیب الله بن محمد، ق 10 قمری
tabīb, habīb-ol-lāh ebn-e mohammad (- 16c)
وابسته به: مدخل منظوم = مثنوی مدخل منظوم = مدخل المنظوم في احكام علم النجوم = مدخل في علم النجوم؛ خجندی، عبدالجبار (-7)؛ مدخل منظوم نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تاريخ تأليف: 927ق
خواجه عبدالجبار خجندی در جمادی الثانی 616ق منظومه ای در ستاره شناسی به جهت جمال الدین ابوالمحامد محمد بن نورالدین احمد سروده است (این منظومه هم به خواجه نصیر طوسی و هم به عبدالجبار خجندی نسبت داده شده و حبيب الله بن محمد طبیب در قرن دهم آن را شرح نموده است که همین کتاب موجود میباشد. در برگ 56 آمده: «خواجه نصیر در رساله سی فصل چنین بیان کرده اند . در برگ 59 آمده: خواجه نصیر الدین در رساله سی فصل نوشته اند آنست که در هر دو هزار سال یک برج قطع می کند و در هر سال يكدرجه و نیم و در تاریخ سنه تسع و خمسين و تسعمایه هجریه که تحقیق مواضع اوجات نموده در رساله مذکور تحقیق مواضع او جات نماید و این چنین است که در اول محرم سنه سبع وعشرين و تسعمایه هجریه اوج شمس در دو درجه است ... رسد». شارح در همین رساله از محمد ایوب و کوشیار حکیم و اختیارات علائيه یاد کرده است و از سی فصل خواجه و زیج ایلخانی و سایر زيجها و کتاب های معروف این فن نام برده و استفاده کرده است. در ابیات چند جا تخلص خود را «حبیب» آورده و در آغاز صور بروج می گوید: «پس نهادند بشنو این ز حبيب ** نام برج از صوره بدین ترتیب»؛ ماده تاريخ تألیف شرح نیز «اتمام کتاب حبیب» است.
آغاز: بنام خداوند لوح و قلم ** که از نیستی زد بهستی قدم / خدایی که این لاجوردی سپهر ** بیاراست از انجم و ماه و مهر؛ مدخل هر کتاب شرح جواهر منظومه و مفتح هر کتاب بیان زواهر منثوره حمد حکیمی است که بقلم ... و بعد بر ضمایر عیسی سرایر و خواطر قدسی مآثر ارباب الباب صورت اظهار و سمت اشتهار دارد که کتاب مدخل منظوم علوم نجوم نسخه جامعه القواعد و كثيرة الفوايد و چون در سلکی نظم انتظام یافته عرايس نفایس فواید آن در حجره اغلاق و اختفا محجوب و مختفی مانده بنده کمترین حبیب الله بن محمد طبيب غفر ذنبه عند رب المجيب خواست که آن پردگیان نشیمن حجاب را بر منصه ظهور جلوه داده چند کلمه
انجام: و گمراهان شوارع شریعت را دلیل جلیل طریقت اند کردانید و لله الحمد اولا و آخرا و ظاهرا وباطنا تمام شد شرح مدخل منظوم بعون عنایت ملک القيوم در شهور عامیکه از مضمون این بیت مفهوم و معلوم می شود،: یافت چه اتمام کتاب حبيب ** از کرم و لطف کریم و مجیب - کرد چه تاریخ
تمامش سؤال ** گفت که اتمام کتاب حبيب. تمت بعون عنایت ملک بی مضنت.
[دنا 1055/6 (17 نسخه)؛ مدرس رضوی 228؛ نسخه های منزوی 320؛ فهرستواره منزوی 3041/4]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ از پایان افتاده است و بدینجا می انجامد: «از دوشنبه بود علامت ب ** همچنین تا رسد بشنبه ز از جلمه آنچه بر صفحه يمين تقاويم می نویسد علامت ایام هفته است ... بدین طریق که کسور سال اول چون از «نصف شبانه روزی»؛ تملك: اعتضاد السلطنه در 1281؛ واقف: سپهسالار، 1297؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 67گ، 15 سطر (12×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 232]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی؛ در ذیل نسخه غزلی شاید از (مؤلف) و در ماده تاريخ تأليف رساله غزل این است: «گر کنی عفو من بیدل بگویم یک بیک ** نام دلداری که باشد رشک ماه آسمان اگر یکی را با یکی ضرب ار کنی آید پدید ** غیر از آن نامیکه دارم مهر او در دل عیان / گر شدت معلوم از این اسم دوم جزء نخست ** طرح کن ثانیش گیرو ثالث آن اسم دان / بعد از آن از اسم اول ثانی او را بگیر ** یا دو چندانش کن و بیرون کنش زود از میان / هر چه باقی ماند از دانش در آور در حساب ** حاصلش را جمع کن تاریخ آن دفتر بدان»؛ با تاریخ تولدی مورخ 955، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 155ص، 14 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 10 - 964]
خط: نسخ زیبا، كا: حافظ على بن جمال الدین حسین، تا: 974ق، جا: مقام حیدر آباد کلکنده ؛ مجدول؛ مهر: کتابخانه باقر ترقی؛ جلد: تیماج مشکی، 100گ، 12 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 20 - 43]
آغاز: برابر؛ انجام: و گمراهان شوارع شریعت را دلیل جليل طریقت اند گردانید ...
بی کا، تا: 1069ق؛ مجدول؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ کاهی، جلد: مقوای ساغری مشکی، 184ص، 14 سطر (5×11)، اندازه: 16/5×9سم [ف: - 73]
آغاز: بسمله. مرد دانا سخن ادا نکند ** تا بنام حق ابتدا نکند؛ این بیت مضمون کلام معجز نظام سحر انتظام رسول كل آنام ... است؛ انجام: برابر
بی کا، تا:1091ق، جا: آستارا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 98ص (66-163)، 21سطر (11×5)، اندازه:16×11سم [ف: 12- 2517]
خط: نستعلیق، کا: ابوطالب پسر ضياء الدين محمد، تا: 1091ق؛ افتادگی: انجام کاغذ: ترمه، جلد: میشن زرد، 14 سطر [ف: 5 -291]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 51گ (211-261)، 15 سطر (14×8)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 38 - 395]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1112ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 139ص (80- 218)، 14 سطر (5/5×9)، اندازه: 13×10 سم [ف: 10 -266]
آغاز: برابر؛ انجام: و گمراهان شوارع شریعت را دلیل جليل طریقت گردانید.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 13 شعبان 1116ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 41گ (128-168)، 27 سطر (14/5×9)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 11 - 2321]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 10 ربیع الثانی 1118ق، برای ضیاء الانام میرزا محمد یوسف؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 905]
آغاز::... ایسران و آله و أصحابه ما بقى لنسر الطاير فيها الطيران ... بر ضمایر ... سرایر و خواطر قدسی مآثر ارباب الباب صورت اظهار و سمت اشتهار دارد؛ انجام: هم بر اصحاب و آل او یکسره، و چون مصنف کتابرا تمام کرد خاتمه او را مزین بدرود سید اعلى عليه الصلوة ... و گمراهان شوارع شریعت را دلیل جلیل طریقت اند گردانید.
خط: نسخ، بی کا، تا: 7 شوال 1162ق؛ مهر: «عبده محمد تقی» (بیضی)؛ جلد: تیماج روغنی اسلیمی، 77گ، 17 سطر (12×7)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 2 - 279]
آغاز: مرد دانا سخن ادا نکند - تابنام حق ابتدا نکند. این بیت مضمون کلام معجز نظام سحر انتظام رسول كل آنام است؛ انجام: و چون مصنف کتاب را تمام کرد خاتمه او را مزین بدرود سیدا، پس ازین پنج صفحه جدول اختیارات ترسیم شده است.
تذکر: در فهرست بدون نام مؤلف است؛ کاتب دیباچه را ننوشته؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فستقی فرنگی، 72گ، 15 سطر، اندازه: 10/5 × 16/5سم [ف: 18 - 89]
آغاز: برابر؛ انجام: و گمراهان شوارع شریعت را دلیل طریقت
گردانیده تم
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1230ق؛ تملک: جعفر خان شیرازی در 20 صفر 1251ق؛ مهر «یا امام محمد تقی» (بیضی)، حاج سید سعید کاغذ: فستقی، جلد: گالینگور سرخ، 81گ (1 -81)، 12 سطر (7/5×12/5)، اندازه: 17×11سم [ف: 3 - 1578]
بی کا، تا: 1234ق [میراث اسلامی: 5- 572]
آغاز: برابر؛ انجام: و اولاد کرام آن حضرت که هر یک ظلام شام به وادی ضلالت و مصباح هدایت گمراهان شوارع شریعت را که دلیل جلیل طریقت اند گردانید و لله الحمدلله اولا و آخرا و ظاهر و باطنة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الاول 1234ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 72گ (24ر 95پ)، 16 سطر، اندازه: 14/5×8/5 سم [ف: 39 - 372]
آغاز: برابر؛ انجام: تا کند حلقه قد ایوان را ** گوش هندوی ببر کیوان را
خط: نستعلیق تحریری، کا: حسن بن رفيع حسینی خبوشانی، تا: پنج شنبه 27 جمادی الاول 1266ق، جا: قوچان مدرسه عوضیه؛
کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 5 - 588]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1266ق، جا: قوچان؛ جلد: مقوا با روکش پارچه ای، 17 سطر (14×10)، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 466]
آغاز: بسمله. اول از هیأت فلک گویم ** پس باحکام اختران پویم؛ ظاهر مراد از هیأت عدد ترکیب افلاک است، چه آنچه از احکام اختران گفته همین است؛ انجام: و مصباح صباح هدایت و گمراهان شوارع شریعت را دلیل جلیل طریقت اند گردانید
تذکر: در فهرست بدون نام مؤلف است؛ نسخه ما با حذف نه بیت از آغاز منظومه که در حمد باری و نعت نبی است شروع شده و شارح از خود نامی نبرده؛ خط: نستعلیق، کا: محمد علی، تا: 14 رجب 1279ق؛ کاغذ: حنایی فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 41گ، 18 سطر (15/7×6/5)، اندازه: 12×21/5سم [ف: 8- 223]
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن فتحعلی بن حاج محمد باقر ارغندی ترشیزی، تا: 1339ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 58گ (8پ -65پ)، 17 سطر (16/5×9/5)، اندازه: 23/5×15سم [ف: - 153]
آغاز: برابر؛ انجام: طلب حاجت و حجامت و قصد. اندرین
خط: نستعلیق، كا: عبدالصمد محلاتی، تا: 1281 - 6 جمادی الثانی 1283، جا: اصفهان مدرسه میرزا مهدی؛ تملك: عبد الصمد بن حسینی محلاتی در شوال 1295؛ کاغذ سپاهانی؛ جلد: مقوا؛ 36گ، اندازه: 22×17سم [ف: 1 - 506]
خط: نستعلیق، کا: حکیم باشی، بی تا، خطبه را ندارد؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 239]
š.-e mad×al-e manzūm
شربتدار اصفهانی، ابراهيم بن محمد، ق 12 قمری
šarbatdār-e esfahānī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 18c)
وابسته به: مدخل منظوم؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 504/2
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: خشتی [نشریه: 5 - 74]
عرفان و تصوف / عربی
š.-u mir’āt-il-ḥaqāyiq
از ناشناس، نسخه در دیباچه افتادگی دارد. شاید نام مترجم معرب و شرح کننده، در بخش افتاده دیباچه بوده است و می تواند از علی بن احمد مهائمی دکنی (776-835ق) باشد. در بخش مانده از دیباچه می گوید: از من خواسته شد که «جام جهان نمای شیرین مغربی» را به عربی بر گردانم و عربی شده آن را «مرآة الحقایق» نامیدم. دانسته نشد که شرح کننده همان مترجم است با کسی دیگر. شرحی است حامل متن، همچنان در دو «دایره» و دو «قوس». در میان نگاشته های بهائمی پیش گفته کتابی به نام «ارائة الدقايق في شرح مرآة الحقائق» نام برده شده است (زرکلی، 257/4) و همین «ارائة الدقايق في شرح مرآة الحقایق» به صبغت الله بن روح الله بروجی هندی (- 1015ق) نیز نسبت داده شده است (ایضاح المكنون 53/1) ولی هیچ یک از این دو، پرتویی بر ماهیت این کتاب نینداخته است. افزون بر آن «زرکلی 300/3» در تعریف «ارائة الدقایق» دچار لغزشی نیز شده است (ن. ک.. هدية العارفین 425/1)
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: 1506/1
آغاز: الحمدلله الذي اری قلب خواصه وجوه تجلياته بمرائی الخلائق اذ صفاها فجلاها بما يناسب صفات الخالق، انجام: «الغيب المسكوت عنه» اذ لا ينطف فيه باسم ولا نعت. تمت.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ سپس «ادلة التوحيد» که می تواند از همین مهائمی باشد؛ 28گ (1پ -28پ) [ف: 3 - 205]
شرح مرآة العارفین- جلاء مرآة العارفين في ملتمس زین العابدین
شرح مراتب سته / عرفان و تصوف / فارسی
š.-e marāteb-e setta
وابسته به مراتب سته؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
شرح رساله ای است در مراتب سته (منسوب به جامی) در وحدت وجود، و مراتب شش گانه وجود: مرتبه غیب اول، مرتبه غیب دومت، مرتبه ارواح، مرتبه مثال، مرتبه اجساد، مرتبه جامع جميع مراتب.
[دنا 1056/6؛ مشترک پاکستان 1225:3]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:7318
آغاز: هو الموجودش اوست موجود ... تاکید اوست آنکه می گویدم باقي الوجودش نیست در عالم وجود یعنی در موجودات چه موجودات ذهنی و چه خارجی م لاعين واحدتش مگر ذات یگانه که ذات حق سبحانه است؛ انجام: آنکه هر دو را با هم مشاهده کند ذوالعقل و ذو العين است و اینست کمال مطلق که بالاتر از آن کمالی نیست الحمدلله على الانام و الصلوة على خير الانام و على اله و اصحابه الكرام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 13؛ مجدول، با سرلوح ساده طلاپوش کتیبه با نقش بسم الله الرحمن الرحيم ابری سازی شده؛ کاغذ: هندی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 2ص (19 -20)، 20 سطر (8/7×18/3)، اندازه: 25/4×15/5 سم [رایانه]
Š.-u mirāḥ-il-arwāḥ
danqūz, ahmad ebn-e ‘alī jom“e (- 15c)
وابسته به: مراح الارواح؛ ابن مسعود، احمد بن على (-8) شرح مزجی نسبتا مفصلی است بر مراح الارواح؛ مؤلف این شرح شمس الدین احمد مشهور به دیکقوز است که از جمله مدرسین مدارس روم و مدرسه سلطان بایزید بن سلطان مراد عثمانی در بروسه بود.
آغاز: اللهم يا مصرف القلوب صرف قلوبنا نحو رضائک و صل على من أوتي جوامع الكلم. قال المصنف رحمه الله عملا بالحديث المشهور و الخبر المأثور و اقتداء بالكتاب الكريم بسم الله الرحمن الرحيم
انجام: وطوى مجهول طوى فأنه لو اعل الواو فيهما بقلبه الفا او باسكنها لثقل الكسرة عليها لم يلزم اجتماع الأعلالين الا أنه يعل حملا على طوی - تمت
چاپ: مطبوعات الميمنيه، 148ص، 1309 ق.
[دنا 1056/6 (20 نسخه)؛ کشف الظنون 165102؛ معجم المطبوعات 906/1؛ قاهره، فؤاد سید 67/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 9؛ محشی؛ واقف: تقدیسی، مرداد 1353؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج زرد، 192گ، اندازه: 18/5 ×27/5سم [ف: 12 - 236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عبد الباقي بن يحيي علائية، تا: آخر محرم 989ق، جا: قسطنطنیه قرب محمود پاشا [ف: 2/ 40 - 139]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1006ق؛ تملك: ابراهیم نجفی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 130 گ، 17سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [حوزه و موزه عبدالعظیم: ف: - 45]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عمر بن محمد، تا اوایل ذیحجه 1051ق، جا: قره بکار؛ مصحح، محشی از کتب صرف و لغت و ... و بعضی حواشی از «عبدالرحیم»، و با عناوین سروری»، «ابن احمد»، «كتبه صادق لاجل استادش اعني به جناب ملا عبدالكريم»، با علامت بلاغ، یادداشتی به زبان ترکی که «محمد افندی» کتاب را به او هدیه داده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 87گ، 21 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 41]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 326/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی: 1- 386]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امیر (به حروف مقطع ام می ر) ولد على شیخزادلوی پادار، تا: 1091ق؛ کاغذ: حنایی، 139گ (43-181)، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 359]
. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:8209
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حاجی حسن عبدالله بغدادی حنفی قادری رفاعی، تا: جمعه 2 جمادی الثانی 1092ق؛ افتادگی: انجام؛ مهر: محمد حسینی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 114 گ، 21 سطر (14×6/5)، اندازه: 15/5× 20/5 سم [ف: 17 - 56]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو بالفتح اسم ... المراءة. نسخه تا اواسط باب خامس یعنی باب مربوط به اجوف را بیشتر ندارد؛ خط: نسخ متوسط، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ واقف: تاج ماه بیگم، کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 152گ، 12-14 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 12 - 235]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: ماه محرم ...... اواخر قرن 12؛ رقم كاتب: «أتممت هذه النسخة في شهر محرم الحرام المبارك في مدينة سرای کته؛ كتبه إلى رحمة ربه الأعلى»!؛ مصحح، مقابله شده، محشی ؛ مهر: «... لطف الهی ... صالح ...» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوایی، 78گ، 19 سطر (14×8/5)، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 2/ 40 - 307]
بی کا، تا: 1104ق [د.ث. مجلس]
آغاز: ثالثا على ما يقتضي الترتيب الا انه اخرها عن ادلة احد المتخاصمين ... الاشتقاق في اللغة اخذ شيء من شيء فهو متعد و في الاصطلاح تارة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1122ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 196گ، 13 سطر، اندازه: 28×18سم [ف: 38 - 371]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عثمان بن حاجی اختیار، تا: 1124ق؛ محشی از شارح و نیز حواشی با امضای عبدالرحیم و معراج؛ تملک به نام ... ملا محمد»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی نخودی، 194گ، 13 سطر (15×8)، اندازه: 20/5×16 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 1164ق؛ محشى؛ مالک نسخه در پایان نوشته: «اعطاني هذا الكتاب المسی بدیكقوز اخی میرزا محمد شفيع» نویسنده نسخه «عمر» است و نوشته است: «لا ستادنا عثمان بن احمد المهلبی»؛ 34گ (210-243) [ف: 5 - 233]
انجام: فصار قسو الواو و الياء السابقة ساكنة فقلب الواو ياء وادغمت في الياء و کسر ما قبل الياء صيانة لها
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، محشی؛ جلد: مقوایی، 127گ، 17 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 1 - 223]
آغاز: برابر؛ انجام: و نظره أنه لا يعمل قواما تبعا لقام نحو طويا المعلوم و طويان المجهول و طاو و كذا اویان
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ بسیار مغلوط است؛ جلد: مقوایی، 155گ، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 4- 53]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ اندازه: 12× 18/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255ق؛ 82گ، 22 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 1- 158]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 112گ، 18 سطر، اندازه: 29×17سم [ف: 1-158]
آغاز: في الاخر يصير مشابها بتثنيه الماضي بعد ... و کسر عینه ای عين المضارع فيما لم يكن مکسورا؛ انجام: و طوى مجهول طوی فانه لو اعل الواو ... لنقل الكسره عليها لم يلزم اجتماع الأغلالين الا انه ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با امضای منه، ق، مفراح، عصام، و ...؛ جلد: گالینکور با روکشی از چرم قهوه ای، 125گ، 11 سطر (14×9)، اندازه: 21/2×15/2 سم [ف: 18 - 353]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول شنگرف، محشی به امضاء «حسن پاشا»، «منه» و دیگران، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 144گ، 17 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 37 - 332]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، روکش پارچه ای پشمی، 97گ (24ر-120ر)، 19 سطر (15×10)، اندازه: 20×15سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: چرم مشکی، 90 گ، 21 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [مؤید: 2 - 47]
آغاز و انجام: برابر
توضیح: در فهرست مراح الارواح ذکر شده که با توجه با آغاز و انجام شرح مراح الارواح است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی به نقل از مفراح، مولانا محمد، شرح و منه ره دارد؛ یادداشت «ملا محمد حسین به تاریخ 15 صفر 1154 قوى ئیل» و ابیاتی به ترکی از محمد میرزا ولد ولی ساکن چهاریکه سعدانرود مورخ 1098ق و دعای فرج؛ اهدایی: واعظ تهرانی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 145گ، 15 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 471]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بیتا [رایانه]
š.-u mirāḥ-il-arwāḥ= al-falāḥ
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به: مراح الارواح؛ ابن مسعود، احمد بن على (-8)
شرحی است مزجی بر مراح الارواح احمد بن علی بن مسعود
آغاز: بسمله نحمدک یا من بيده الخير و الجود و بقدرته تصریف کل موجود ... و بعد لما رأيت المختصر في الصرف الذي صنفه الفاضل المحقق و العالم المدقق علامة الورى شمس الملة والدين احمد بن مسعود ...
[دنا 1056/6]
آغاز: برابر؛ انجام: طويان و كذا رويان و الحمدلله رب العالمين ... و صحبه أجمعين.
خط: نسخ، كا: لطف الله بن نعمة الله موسوی بغدادی، تا: سه شنبه 25 رجب 988ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: رویه پارچه ای، 122گ، 17 سطر، اندازه: 20/8×15/1 سم [ف: 1 - 403]
آغاز: برابر؛ انجام: نحو طويا المعلوم و طويا المجهول و طاویان و كذا اویا.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، جا: استانبول؛ مجدول؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 181 گ، 17 سطر، اندازه: 12×20/5سم [ف: 12-236]
انجام: يكون حكمها ايضا کحكم طوي نحو طاویان و طایا للمبالغة خط: نسخ، كا: محمد بن محمد اسماعیل اصفهانی، تا: 24 رمضان 1111ق؛ مصحح؛ جلد: چرم مشکی، 185 گ، 15 سطر، اندازه: 20×14سم [مؤید: 2 - 243]
Š.-u mirāḥ-il-arwāḥ
سروری، مصطفی بن شعبان، 897 - 969 ؟ قمری
sarvarī, mostafā ebn-e ša‘bān (1492 - 1562)
وابسته به: مراح الارواح؛ ابن مسعود، احمد بن على (-8)
شرحی است مختصر با عناوین «قال، اقول» بر رساله «مراح الأرواح» احمد بن على بن مسعود، گرفته شده از شروح همین کتاب با آنچه از فواید که به نظر شارح رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8499
آغاز: الحمدلله المتقدس عن الادغام و الاعلال المنزه عن التنقل من حال الى حال و الصلاة على محمد الصحيح الأقوال، انجام: الا أنه لم يقل تبعا لطوي، الحمدلله على التمام و الصلاة على سيد الأنام و على آله و أصحابه الكرام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشى؛ تملك: مصطفی مخلصی در بوسنه؛ جلد: مقوایی، 153گ، 23 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 22 - 88]
Š.-u mirāḥ-il-arwāḥ
رومی، عبدالرحمن بن خليل، ق13 قمری
rūmī, “abd-or-rahmān ebn-e ×alīl (- 19c)
وابسته به: مراح الارواح؛ ابن مسعود، احمد بن على (-8)
شرح مختصری است بر کتاب «مراح الارواح» احمد بن على بن مسعود. این شرح کوتاه تر از شرح دیکنقوز است.
آغاز: الحمد لله الذي اطلعنا على كتابه بعلوم العربية و التصريف و حفظ كلامه ... اما بعد فان العبد الذليل. يقول لما اسبغ الله على عباده نعمة لا يحصي عددها
[دنا 1056/6؛ کشف الظنون 1651/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:13793
آغاز: برابر؛ انجام: طاویان هو نثنية اسم فاعل من طوى و ان لم يجتمع اعلالان اذا اعل عينه لكنه لم يعل ايضا لمتابعته للمفرد الذي اجتمع فيه اعلالان اذا اعل عينه تم
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 156ق، جا: بورسه زاویه قاسم صوباشی؛ مصحح؛ تملك: عبدالله شهير به شهری منییب افندی؛ جلد: مقوایی، 82گ، 21 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 37 - 334]
š.-u mirāḥ-il-arwāḥ
وابسته به: مراح الارواح؛ ابن مسعود، احمد بن على (-8)
ناشناخته و ظاهرة غير همانند:
آغاز: بسمله قوله قال المفتقر الى الله ... اعلم أن المصنف ره لم يبدا بالحمدلله كما هي داب المتقدمين؛ انجام: حكمها ايضا كحكم طوى نحو طاویان و طايا للمبالغه. شرح مفصلی است که به صورت «قوله، قوله» تنظیم شده است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: محرم 1262ق، جا: مدرسه میرزا میر کی؛ محشى؛ جلد: گالینگور با روکش اسلیمی، 143گ (1پ- 143پ)، 18 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 33/2 - 78]
بی کا، تا: قرن 9 [اوراق عتیق: 1- 254]
شرح مزجی است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11 [ف: 3 - 94]
آغاز: بسمله و به نستعين . الحمدلله الذي صرف افكار قلوبنا الى
الصراط المستقیم ... ؛ انجام: لانه لواعل يلزم اجتماع الاعلالين. شرحی است بر متن مختصر مراح الارواح در صرف [محتملا المفراح في شرح مراح الارواح حسن بن علاء الدين اسود است ؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 176 گ، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 20×25/5سم [ف: 5 -232]
با عنوان «قوله». نمونه: «قوله فجمعت فيه اي الصرف كتابا موسوما بمراح الارواح الفاء في قوله فجمعت جواب الشرط المحذوف تقدير الكلام اذا كان الصرف على ما وصفناه فجمعت في الضرف كتابا يسمى بمراح الارواح»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 افتادگی: آغاز و انجام؛ تملك: محمد کاظم بن عبدالله گرگانی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 162گ، 14 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 136]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 18 رمضان 1078ق، جا: اصفهان مدرسه نوریه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 152گ، 17 سطر (13×6/5)، اندازه: 24×18سم [ف: 5 - 232]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 22 خرداد ماه قدیم 1083ق؛ مهر: «عبده يوسف علی» (کروی)، «ورد زبان يوسف همه یا علی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، اندازه: 19×9 سم [ف: - 191]
بی کا، تا: ظاهرا از قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی سفید، اندازه: 21×12/5 سم [نشریه: 7 - 737]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 2 - 115]
آغاز: و على آله و أصحابه معادن المروة و الاحسان اما بعد فان الكتاب المسمى بمراح الارواح في التصريف؛ انجام: قوله و اذا اضفت التثنية الى ياء المتكلم الاضافة فقلت مرمیای في حالة الرفع وفي حالة النصب شرح مفصلی است بر مراح الارواح با عنوان های «قوله - قوله» و غير از المفراح و شرح ديكقنوز است؛ خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: مقوای سیاه و زرد، 105گ، 16 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2669]
آغاز: فناسب الالف ثم حركوها ليتمكن الابتداء وقيل انما عنيت الألف؛ انجام: فان ياء التصعب فان لم يكن مدة الا انها يشبيه المدة من حيث انها شرحی مفصلی است بر مراح الارواح» احمد بن على بن مسعود در علم صرف، این شرح با عنوان های «قوله، قوله» برگزار شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 41گ (69-109)، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ]
آغاز: الحمد لمن هو أهله ... اما بعد فأقول لما وجدت مختصر المراح الذي صنفه ابن مسعود شرح توضیحی مختصری است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «مراح الارواح»؛ خط: نسخ، كا: حسن خرم آبادی، تا: قرن 13، به دستور سید عبدالكریم طباطبائی، جلد: تیماج مشکی، 88گ (1پ -88ر)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 1- 188]
بی کا، تا: قرن 13؛ خریداری از رضا شیخان [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 17گ (1-17)، ابعاد متن: 11×6، اندازه: 15×10/5 سم [ف: 16 - 642]
کا: اسماعيل بن محمد على حالت، تا: 1227 ق [میراث اسلامی: 5 -599]
آغاز: قال العبد المفتقر ای ذو الاحتياج الكثير فاختار هذا اللفظ تبعا لما ورد في كلام الله تعالى حيث قال و الله الغني و انتم الفقراء؛ انجام: ناتمام: من العيوب شاذ لا يقاس عليه و یجیء اسم الفاعل على وزن ... شرح مزجی نسبتا مختصری است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 31گ (89پ -119ر)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 1- 188]
بی کا، بی تا؛ خریداری از صالح نوبخت [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از محمد جواد نیکزاد [رایانه]
شرح مراسم ایالت، آداب الملوک
š.-e mrmūzāt va jovhar va ‘arz-e 'attār
یکی از شرح های عرفانی است در بررسی اصطلاحات ارباب سلوک با تاکید بر آثار عطار. مؤلف در بررسی اصطلاحات عرفانی، روش عقلی و استدلالی برگزیده و در آن به گفته های ابن سینا، اخوان الصفا و ارسطو اشاره دارد و در فصل دوم مطلبی را از «قوت القلوب» ابوطالب مکی و به کرات به آیات قرآن استناد می کند. در فصل اول به شرح اسرار عارفان و اصطلاحات رایج آنها می پردازد و با شواهد متعدد شعری هر یک از اصطلاحات را توضیح می دهد و در فصل قصه انبيا و فصل جوهر و عرض به بحث در مراتب آفرینش، عقل، نفس و وجوه آنها پرداخته و در واقع وارد مبحث فلسفی می شود و به اختصار
به تقسیم علم حکمت نیز اشاره دارد.
آغاز: بدان که وفقك الله مخدومی که شکر نعمت او بر این خادم فرض است که شكر المنعم واجب و حق صحبت او بر من دین است التماس کرد از این ضعیف از اسرار عارفان محقق و اصطلاح ارباب سلوك خاصه مرموزات سخنان ... فریدالدین عطار .. مشتمل بر سه فصل ...
انجام: و سه عرض در عالم کون و فساد یکی نبات دوم معادن سيوم حیوان و الله اعلم بالصواب
چاپ: در میراث اسلامی ایران، دفتر دهم، به کوشش الهه روحی دل، 1378ش
[دنا 1057/6؛ فهرستواره منزوی 184/6]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 472/1- ف
نسخه اصل: ملت افندی علی امیری ش 1017. در سه فصل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 855ق؛ 13گ (1پ -13ر)، 15 سطر [فیلم ها ف: 1-487]
š.-e marmūz-ol-hekma
؟ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
متن عربی از نجم الدین نامی است نه از ابن سینا و شرح فارسی شاید از خواجه طوسی باشد و برای شهاب الحق و الدين ظهیر الحكمه نوشته شده و شاید شهاب الدين محتشم دانشمند اسماعیلی فرمانروای قهستان باشد. قواعد الهی و طبیعی با عنوان «قال» در متن آمده است. برخی آن را از شیخ شهاب الدين سهروردی (-587ق) دانسته اند. آغاز: حمدهای بی حد و احصا و بی حصر و منتهی مر حضرت مستحق حمد و ثنا را ... اما بعد این مسوده ایست مرشرح رمزهای روحانی ... قال مولانا الشيخ الإمام العلام نجم الملة و الدين .. رمز الموجود اما بحيث لا يتوقف على شيء و هو الواجب ... او يتوقف و هو الممكن. تصور ماهیت و وجود بدیهی است بدو وجه (مهدوی ش 169 مهدوی). انجام: فيكون الخلاء ممكنا و اجيب بان الخلاء غير لازم من مجرد عدم المحوي بل مع وجود الحاوي المحدود.
[مهدوی ش 153؛ احوال و آثار خواجه، 577، چاپ جدید ص 577؛ دنا 1057/6 (2 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 184/6]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1061ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 31گ (151پ -181ر)، 24 - 33 سطر (22×12)، اندازه: 17/5 ×27سم [ف: - 146]
2912/19
آغاز و انجام: برابر بی کا، تا: 1266ق؛ افتادگی: انجام؛ توضیحات: «چیزی زایل نشده باشد» این رساله در نسخه ما به نام «مرموز الحکمه» و متن عربی از ابن سینا و شرح فارسی از خواجه طوسی دانسته شده؛ 19گ (103پ -121پ) [ف: 5 - 233]
شرح مسافرت روزانه- سفرنامه دو برادر
شرح مسافرت شارل به مونتگرو- سفرنامه مونتگرو
شرح مسافرت عباس میرزا به ممالک شرقی- سفرنامه عباس میرزا
Š.-e mas’ale-e zanbūrīyya
اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی، 21234-1298 قمری
e'tezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-alī (1819-1881)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6151/62
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 9 - 197]
Š.-u masā'il-i þunayn-i-bn-i-isḥāq
قزوین؛ میر حسینا قزوینی؛ شماره نسخه:131
با عنوان «الفص، التفسير»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 6 و 7 [نشریه: 6-345]
به شرح مسائل حنين بن اسحق > مسائل حنين
š.-u masā'il-in yaʻumm-ul balwā bi-hā wa taktur-ul hajat-u ilay-ha
شیروانی، حیدر علی بن محمد، ق 12 قمری
šīvānī, heydar ‘alī ebn-e mohammad (- 18c)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:4292/6
آغاز: بسمله. الحمد الله ولي الحمد و اهله و مستحقه و محله ... فيقول فقیر عفو الله و صفحه آن هنا مسائل يعم البلوى بها؛ انجام: فقد رد على الله ... هديته.
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن ملک محمد کرد آبادی سپاهانی، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 12گ (62-73)، 17 سطر (11×6)، اندازه: 16×11سم [ف: 13 - 3263]
š.-e mostawjebat-ol-mahāmed fī š.-e ×ātam-e abī hāmed
وابسته به: شرح تركيب خاتم ابی حامد الغزالي = وفق الزحل = مستوجبة المحامد في شرح خاتم ابی حامد؛ ابن بنت ابی سعد، محمد بن عثمان (653-713)
تهران؛ مفتاح، شماره نسخه: 460/13
متن عربی از ابن ثابت ابو عمر عثمان بن علی بن يحيی انصاری؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [نشریه: 7 - 241]
شرح مسدس- شرح القصيدة الطنطرانية
š.-u musnad-i 'abī þanīfa
قاری هروی، علی بن سلطان محمد، - 1014 قمری
qārī heravī, ‘alī ebn-e soltān mohammad (- 1606)
تاريخ تأليف: 1012ق؛ محل تأليف: مکه مکرمه
شرح متوسطی است بر مسند ابو حنیفه؛ در کشف الظنون نامی از این شرح به میان نیامده است. آغاز: الحمدلله الذي هدانا الى الملة الخنصية السمحاء و بين لنا طرق الشريهاة و الحقيقة بواسط الأنبياء و العلماء و الأصفياء ..
[دنا 1058/6؛ معجم المؤلفين: 100/7؛ فهرست نسخه های خطی عربی کتابخانه ندوة العلماء: 106؛ کشف الظنون: 2/ 1680]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14255
آغاز: برابر؛ انجام: فالعلم ليس له نهاية فنسأل الله تعالی، حسن الخاتمه وو الموت على الهداية ... كتبه مؤلفه ... بمكة المكرمة قبالة الكعبة المعظمة ... إثنی عشر بعد الألف من الهجرة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ از روی نسخه اصلی بازنگاری شده؛ جلد: تیماج، 267ص، 15 سطر (20×10)، اندازه: 18/5 ×30/5 سم [ف: 36 - 84]
Š.-u musnad-i ’abī þanīfa
مؤلف در آغاز کتاب آورده که 15 مسند برای ابوحنیفه توسط رواتش جمع آوری شده که یکی از آنها مسندی است که ابوعبدالله حسين بن محمد بن خسرو بلخی (576ق) گرد آورده که در کتاب حاضر به شرح مزجی آن پرداخته و در آغاز آورده که کتاب را از استادش شیخ ابراهیم کردی کورانی به اجازه روایت می کند.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:4104
آغاز: الحمدلله حمدا كثيرا طيبا مباركا فيه كما يحب ربنا و يرضى ... أروي عن شيخنا القدوة المعمر الشيخ ابراهيم الكردي الكورانی اجازة؛ انجام: و ذكر الحديث مثله في اصطلاح المحدثين انهم اذا قالوا مثله بعنون انه ... تا اوایل حرف الحاء رادار است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات، محشی؛ مهر: کتابخانه مجدالدین (مستطیل)؛ جلد: مقوایی، 102گ، اندازه: 15×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 920]
š.-u mašāriq-il-anwār-in-nabawīyya fī şiḥāḥ-il-a×bār il-mustafawiyya
طاوسی، یحیی بن عبداللطيف، ق 8 قمری
tāvūsī, yahyā ben ‘abd-ol-latīf (- 14c)
وابسته به: مشارق الانوار النبوية من صحاح الاخبار المصطفوية؛ صاغانی، حسن بن محمد (577-650)
تاریخ تأليف: 725ق؛ محل تأليف: بغداد مدرسه مستنصريه
متن از رضی الدین ابوالفضائل حسن بن محمد بن حسن صغانی حنفی (577-650ق) و چاپ شده است (معجم المطبوعات 1208)؛ وی دو شرح بر مشارق نگاشته، یکی صغیر و دیگری كبير. حاجی خلیفه در کشف الظنون در مورد این دو شرح، چنین آورده است: «و شرحه علاء الدين يحيى بن عبد اللطيف الطاوسي القزوینی شرحين كبيرة و صغيرة، اول صغيره: الحمدلله الذي خلق السماوات مزينة بمصابيح النجوم الخ و فرغ منه ببغداد بالمستنصرية سنة 725 خمس و عشرین و سبعمائة و قال في بعض مواضعه و قد استقصينا الكلام في شرحنا المطول لكنه ذکر مذهب الشيعة مع مذاهب الأئمة في الاحکام» و شرح کوچک در دوازده «باب» است با رمز خاء برای بخاری و میم برای مسلم و برای هر دو با هم در مورد اتفاق قاف.
آغاز: [فصل] ... جابر، نعم [الأدام] الخل فقال رسول الله صلی الله عليه ... الادم فقالوا ما عندنا الاخل فدعا به فجعل ... و يقول نعم الادام؛ انجام: م انس لبیک عمرة و ... هذا الحديث من المتفق بالاتفاق ... لقد كنت وعدت رسالة في الدعاء ملحقة بهذه الاجزاء ... شرایطه و اركانه رأيت الايجاز خالية عن الفائدة والاطناب ... اللهم ... بمحمد و آله هداية و سادة السعادة .. [يا ارحم الراحمين]. با توجه به اینکه در این شرح به شرح کبیرش ارجاع نداده این شرح احتمالا شرح كبير وي باشد. نسخه ای از شرح صغير مؤلف در کتابخانه ملی ملک تهران نگهداری می شود که انجام آن با انجام نسخه موجود همخوانی ندارد و این نیز قرینه ای است بر
این که نسخه موجود، شرح كبير باشد، جلد دوم است و مؤلف در برگ سوم نسخه، به آن اشاره کرده است. این نسخه، از بخشی از باب 6 آغاز شده و تا پایان کتاب به انجام رسیده است. در آغاز نسخه، با خطی غیر از خط كاتب از مؤلف به عنوان «محمد بن علی بن موسی خوانساری» نام برده شده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 8؛ مصحح، محشی؛ مهر: «... تمكين ... لولاک ...) (مستطیل)؛ تملک: میان نصر الله شاه با مهر «... نصرالله ..» (هشت ضلعی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 183 گ، 23 سطر (24×18)، اندازه: 23/5 × 31/5سم [ف: 38 - 800]
ظاهرة شرح صغير اوست؛ خط: میان نسخ و تعليق، كا: على بن محمد بن على هدشي (از هدش که ده بالا خوانده می شود و از روستاهای کوهستانی یزدست)، تا: 22 محرم 778ق؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سیاه، 275گ، 23 سطر، اندازه: 24×16/8 سم [ف: 1- 323]
š.-u mašāriq-il anwār-in nabawīyya fi șiņāḥ-il a×bār-il mustafawīyya
وابسته به: مشارق الانوار النبوية من صحاح الاخبار المصطفوية؛ صاغانی، حسن بن محمد (577-650)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1034
آغاز: الى اجل معلوم الحديث اسلم الرجل في الطعام اذا أسلف فيه و جعل بعضهم الهمزة للسلب؛ انجام: و قوله أيده أي قواه و الايد القوة قال الله تعالى و السماء بنیناها باید ای بقوة. جلد اول کتاب است. شرح مفصلی است بر کتاب «مشارق الانوار النبوية من صحاح الاخبار المصطفوية» رضی الدین حسن بن محمد صاغانی. گویا این شرح همان کتاب «شوارق الاسرار العلية في شرح مشارق الانوار النبویه» مجدالدین فیروز آبادی (817) باشد که در کشف الظنون (16×9/2) ذکرش رفته و می گوید: در چهار جلد می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ 271گ، 23 سطر، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 3 - 226]
š.-ul-mašāʻir
تنکابنی، حسین بن ابراهيم، - 1105 قمری
tonekābonī, hoseyn ebn-e ebrāhīm ( - 1694)
وابسته به: المشاعر صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (979 -1050)
در الذریعه (200/6 و 65/14) از آن یاد نشده است.
شیراز؛ خاوری (دکتر)؛ شماره نسخه: 10/1
بی کا، بی تا؛ [نشریه: 5-268]
.-ul-masa'ir
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری
ahsā'ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
وابسته به: المشاعر صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (979 -1050)
تاریخ تأليف: 27 صفر 1234ق
شرحی است مزجی تحت عنوان «قال، اقول». در رد و نقض گفتار متن. آن را بر اساس احادیث مرویه از اهل بیت علیهم السلام نگاشته چون معتقد بود که مباحث علمی را باید از اهل بیت گرفت نه غیر آنها. احسائی در پایان این شرح می گوید: «مرا با مؤلف خصومتی نیست تا بر کلمه کلمه نوشته های او خرده گیری کنم بلکه ما هریک راهی جدا می سپریم. او بر مشرب حکما و اهل تصوف سخن می گوید و سخنان من بر مذاق امامان است». سپس این حدیث را از حضرت علی (علیه السلام) نقل کرده است: «ذهب من ذهب الى غيرنا إلى عيون كدرة يفرغ بعضها في بعض و ذهب من ذهب الينا إلى عيون صافيه تجری بامر الله» ....
آغاز: الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين و بعد فيقول العبد المسكين احمد ... انه قد امرنی من تجب على طاعته من طالبي الحق واليقين أن الكتب کتاب ...
انجام: و انا بريء مما تجرمون لاحول ولاقوة الا بالله العلى العظيم و صلى الله على محمد و اهل بيته الطاهرین و قد وقع الفراغ .. حامد مصليا مستغفرة ... و صلى الله على محمد و آله الطيبين الطاهرين
چاپ: تبریز، قبل از سال 1285ق، لبنان، بیروت، موسسه البلاغ، 1428ق، 2 جلد؛ عراق، بصره، مطبعة الغدیر، 1430ق، 668 ص؛ ایران، کرمان، سعادت، 1366ش، 751 ص
[دنا 1058/6 -1059 (14 نسخه)؛ یادنامه ملاصدرا ص 110 و 118، الذریعه6/ 200]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح المشاعر؛ اصفهانی، یحیی بن محمد شفیع (-14)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج مجدول مذهب، 236 گ، اندازه: 20×15سم [ف: 5- 2489]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 390گ، اندازه: 20/1×14/6 سم [ف: 1- 324]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد هادی بن سید صادق عدنی طهرانی کاشانی، تا: غره جمادی الاول 1235ق، جا: کرمانشاه، به امر ملا محمد تقی رشتی؛ جلد: چرم سیاه، 180 گ، 29 سطر، اندازه: 29/5 × 19/5 سم [مؤيد: 1-112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن ابوالفتح بن ابو جعفر الشريف ابراهيم بن نصر الله حایری اصفهانی، تا: غره جمادی الاول 1237ق، جا: کرمانشاه؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حایری؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 146 گ، 29 سطر، اندازه: 29×20سم [ف: 207-11]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالحسن، تا: 1238ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، مقابله شده؛ واقف: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 189گ، 27 سطر (12/5 × 20/5)، اندازه: 19×28/5سم [ف: 1- 109]
. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2442
خط شکسته نستعلیق، كا: لطف الله بن زین العابدين اشتهاردی، تا: 1238ق؛ مجدول؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 235 گ، 19 سطر، اندازه: 14/7 ×21سم [ف: 1-324]
خط: نستعلیق، کا: احمد بن علی محمد رشتی خوش نویس مدرس مدرسه حاجی اسمعیل خان شهر رشت در کوی زاهدان نزدیک بازار زرکشان، تا: 8 ذیقعده 1252ق؛ محشی از خود او؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 191گ، 22 سطر (14-9)، اندازه: 22×15سم [ف: 386]
آغاز: برابر؛ انجام: وقع الفراغ من تسوید هذه الكلمات الأربع ساعات و ثلثي ساعة من ليلة السابعة و العشرين من صفر سنة أربع و ثلثين بعد المأتين و الالف من الهجرة النبوية ... العبد المسكين احمد بن زین الدین ابراهیم بن داغر بن رمضان ... الاحسایی و وقع الفراغ من تصحيحه بساعين و نصف من ليلة الثلاثا و السادسة و العشرين من جمادی الاولی 1234ق على يد منشيه العبد المسكين احمد بن زین الدین. و الحمدلله رب العالمين ...
خط: نسخ خوش، كا: محمد بن مرحوم عبدالغفار شیرازی موسوی، تا: 1252ق، جا: کربلا؛ تملک: کریم بن ابراهیم کرمانی؛ تاریخ وقف: ربيع الثانی 1306ق؛ 418، 25 سطر (11/5 × 20/5)، اندازه: 21×30سم [عکسی دائرة المعارف: 1- 236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن ولیمحمد اردبیلی، تا: سه شنبه 28 جمادی الثانی 1254ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 236گ، 25 سطر، اندازه: 15×27سم [ف: 4- 88]
آغاز: ... عبد المسكين احمد بن زين الدين ... على كتاب الملا محمد صدرالدین الشیرازی ... المسمى بالمشاعر؛ انجام: برابر
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: 1264ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 281گ، 560ص، 21 سطر (14×7/5)، اندازه: 14×22 سم [ف: 2- 384]
آغاز: برابر
خط: نسخ پخته، كا: محمد بن علی گنجوی، تا: 16 رمضان 1265ق؛ 604، 27 سطر (23×10/5)، اندازه: 31×21سم [عکسی دائرة المعارف: 1- 237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بروجردی، تا: 6 رمضان 1321ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 4- 2050]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 289گ، 19 سطر (18×11)، اندازه: 17×27سم [ف: 5- 1832]
آغاز: برابر؛ انجام: وقع الفراغ من تسوید هذه الكلمات الأربع ساعات و ثلثي ساعة من الليلة السابعة و العشرين من صفر سنه اربع و ثلاثين بعد المأتین و الالف من الهجرة النبوية على مهاجرها و آله افضل الصلوة و از کی السلام بقلم منشئها العبد المسكين احمد بن زين الدين ابراهيم بن صفر بن ابراهيم بن داغر الأحسائی بن رمضان بن راشد بن ديهم بن شمردخ عفا الله عنا وعن و الدينا من المؤمنين و المؤمنات و المسلمين و المسلمات انه غفور رحيم حامدا مصليا مستغفرة. صورة خط مؤلفه دام ظله؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی متوسط، جلد: تیماج مشکی، 630ص، 25 اندازه: 26×15 سم [ف: 5- 352]
š.-ul-mašāʻir
دنبلی، محمد بن عبد الرزاق، ق13 قمری
donbalī, mohammad ebn-e 'abd-or-razzāq ( - 19c)
وابسته به: المشاعر صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (979)
تاريخ تأليف: 17 محرم 1242ق
مرحوم تربیت این کتاب (ن ش: 1869) را در کتابخانه مجلس دیده و در دانشمندان از آن یاد کرده و آن را به اشتباه تأليف عبدالرزاق بیک (پدر مؤلف) دانسته است. ابن یوسف نیز عینا
گفته تربیت را تکرار کرده اند (فهرست مجلس، ج 3، ص 174).
در الذریعه اصولا یاد نشده است. مؤلف این شرح دیوانی نیز دارد (الذریعه 9: 585)، در جای دیگر از الذریعه (ج 11: 323) این دیوان از بهاء الدين محمد آقا فرزند عبدالرزاق بیک دانسته شده و مؤلف الذریعه نوشته اند وی: «فرزند عبدالرزاق بیک و صاحب دیوان است و دارای فرزندانی بوده از آن جمله حسینقلی آقا معاصر ریاضی طبیب». دنبلی در دیباچه شرح مشاعر می گوید: «صدرالمتالهین در مشاعر برای رعایت اختصار، شرح و تفسیر مطالب را بدیگر مؤلفات خود مانند شواهد الربوبيه، اسفار و مبدأ و معاد مطالبی احالت کرده لذا من بر آن شدم که موارد مبهم و نیازمند به شرح و تفصيل را در این جا روشن سازم و تفسیر کنم تا مردم کوتاه همت این دوران از مراجعه به کتاب های مبسوط بی نیاز گرداند». تقریبا نیمی از این کتاب، شرح دیباچه مشاعر است و دنبلی صفحات بسیاری از حيوة النفس شيخ احمد احسائی و مفاتيح الغيب صدرا و ثمرة الفؤاد قطب الدین لاهیجی و رساله او در تحقیق عالم مثال عينة نقل کرده و رساله اخیر را با دیباچه آورده است. یک جا نیز این بيت شعر را از خود آورده: «چند از خواب گران مرگ می پرسی مپرس ** دیده عقل تو نشن سد رگ این خواب را»؛ در جای دیگر پس از نقل چند سطر از عبارات شیخ احمد احسائی در عقاید می گوید: «و ما ذكره الشيخ معتمدی و اعتقادی و دینی و ایمانی فاشهدوا بهذا الجاني الفانی محمد یا اخواني يوم يقوم الاشهاد». دنبلی در پایان این شرح چند صفحه از مشاعر را عینا نقل کرده و کتاب را پایان داده است. (عبدالحسین حائری)
آغاز: الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام على نبيه و وصيه و آله و اولاده المطهرین و بعد لما كان هذا الفقير الحقير اقل الطلبه خادم الطلاب حاوى الأوراق محمد بن عبدالرزاق بن نجفقلی الدنبلی التبريزى في أوان التحصیل ناظرا الى كتب الحكمة سيما بالامور العامه و الالهی شائقا بمطالعة مطالبها كما هی. و كان مذاق صدر المحققين و رئیس المدققين في مذاق القوم احلى و رؤوس مسائله اجلي. و صدق مضامین فقراته في الاشتهار كالشمس في رابعة النهار ... فاردت امضاء النظر بكتابه المسمى بالمشاعر قال المصنف نحمد الله و نستعين بقوته ای بقدرته ... قوله و بكلمة عطف على قوله بقوته انجام: و اتصل اوله بآخر دائرة الوجود و انه مفيض الخير و الجود قد تمت الرسالة الشريفة المسماة بشرح المشاعر يوم الثلثا سبعه عشر من شهر محرم الحرام من شهور سنة اثنی و اربعون و ماتین بعد الألف من الهجرة في يد جانی الفانی (كذا) محمد بن عبدالرزاق بن نجفقلى الدنبلى التبریزی فی سنه 1242
[دنا 1059/6؛ الذریعه 985/9 و 1083 و 323/11؛ دانشمندان آذربایجان ص 357-353؛ فرهنگ سخنوران ص 557؛ تذكرة الدنابله نسخه خطی مجلس ش 230 موقت، ص 174-192]
تهران؛ مجلس شورا؛ شماره نسخه: 1869
آغاز و انجام: برابر
کاتب = مؤلف، تا: 1242ق؛ این همان نسخه است که مرحوم تربیت آن را خط و تأليف عبدالرزاق بیک گمان برده؛ محشی؛ جلد: چرم مشکی، 416ص، 18 اندازه: 11×15سم [ف: 5- 353]
ul-masa'ir = hasiyat-ul-masa'ir
الاهیجی، محمد جعفر بن محمد صادق، ق13 قمری
lāhījī, mohammad ja'far ebn-e mohammad sādeq ( 19c)
وابسته به: المشاعر؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (979 -1050)
به درخواست: حاج میرزا آقاسی (1265ق)
شرحی متوسط و دقیق بر کتاب «المشاعر» صدر الدين محمد شیرازی است.
آغاز: الحمدلله الذي تجلى لذاته بذاته فظهر صفاته و تلطمت الصفات فحدث فعاله ... فيقول محمد بن محمد صادق اللاهیجانی فان الزمان لما تقاصرت ...
انجام: و ان كان فوق كل ذي علم عليم و بعد مرتبه عین الیقین و حق اليقين مراتب كثيرة لاتقف الى حد و هو العزيز العزيز الحكيم
چاپ: سید جلال الدین آشتیانی در 1342ش در مشهد آن را به چاپ رسانده است
[الذريعة 65/14؛ دنا 1059/6 (12 نسخه)؛ فارس شناسی ص 65]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوانا، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: مقوا با روکش گالینگور، 113گ، 18 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 173]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج جگری، 85گ (11ر- 96ر)، 19 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 32-330]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یکشنبه 15 ذیحجه 1255ق؛ در دو برگ پایان آن شرحی است درباره حرمت شرب تتن؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 1گ (8پ)، 19 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 233]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بی کا، تا: جمعه 9 جمادی الثانی 1255ق؛ کاغذ:
فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 77گ، 21 سطر (14×7)، اندازه: 21×14سم [ف: 3- 282] و [فیلم ها - ف: 1- 346]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق و شکسته، كا: محمد رضا تبریزی، تا: رمضان 1255ق، جا: اصفهان؛ واقف: نائینی، 74گ، 19 سطر، اندازه: 13×20 سم [ف: 4- 192]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: متن نسخ و شرح نستعلیق، بی کا، تا: اوایل صفر 1258ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج مشکی، 96گ، 17 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 5- 2488]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: قاسم حسینی، تا: 12 جمادی الثانی 1259ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 93گ، اندازه: 14×20سم [ف مخ: 3- 1260]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على اكبر طبيب بن محمد کریم، تا: پنج شنبه 16 شوال 1266ق، جا: قمشه؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 49گ (1ر- 49پ)، اندازه: 21×14/8 سم [ف: 7- 480]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: ملامیرزا سر جهانی، تا: 1268ق، 85، 20 سطر، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 65]
خط: نسخ، كا: میرزا حسین بن احمد گرجی، تا: 1276ق؛ برای دانشمندی به نام آقا میرزا ابو تراب آن را نوشته و در تاریخ 1369 با نسخه تاریخ 1250 برابر گردید؛ کاغذ: ترمه سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 82گ، 21 سطر (15/5×8)، اندازه: 22×15سم [ف: 283-3]
خط: نسخ، كا: میرزا حسین گرجی، تا: 1278ق، به امر آقا میرزا عبدالكریم؛ 129گ (1پ-129پ)، 16 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 2- 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته تحریری، کا: یدالله (نظر پاک)، تا: 1355ق، جا: تهران؛ 195ص (149-343) [ف: 3-206]
8.-ul-mašāʻir
وابسته به: المشاعر؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (979)
شارح آن را نشناختم چون از اول نسخه قسمتی از خطبه و فاتحه کتاب و کمی از مشعر اول را ندارد و از آخر هم تا مشعر دوم از منهج اول را دارد (في آن واجب الوجود غیر متناهي الشدة و القوة) پیداست که غیر از حواشی اردکانی و ملا محمد اسماعيل اصفهانی است و غیر از شرح حاج ملا محمد جعفر لاهیجانی می باشد که این سه شرح چاپ شده است. گزارشی است مزجی و اخباری که در آن از منظومه محقق سبزواری (- 1289 ق) یاد شده است و می گوید : «و اليه اشار المحقق السبزواری دام ظله حيث قال في منظومه لانه منبع كل شرف و الفرق بين نحوی الكون يفی ...». شرح شیخ احمد احسائی (- 1243 ق) در دست نبود تا با آن مقایسه شود و مغایرت با آن قطعی شود، زیرا احسائی شرح خود را صفر 1234ق، ساخته است و مرحوم سبزواری در سال 1240 ق شروع به نظم ارجوزه خویش نموده است و این شرح باید پس از سال 1240 ق پدید آمده باشد، زیرا به شعر منظومه سبزواری استشهاد جسته است.
مشهد؛ دانشکده الهیات؛ شماره نسخه: 23684
آغاز: بسمله نحمدک یا من تحير في ادارک ذاته الأوهام ... (در صفحه 3) فمن رام ای قصد تعريفه سواء كان بالحدا و بالرسم کمن عرفه بالثابت العين و من عرفه بالذي يمكن أن يخبر عنه و من عرفه بقوله
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ نسخه را کاتب به آخر نرسانده است و از اول پس از برگ نخستين چند برگ کسر دارد، کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 185 گ، 11 سطر (13×6/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3- 969]
شرح مشكاة المصابیح- اشعة اللمعات في شرح المشكاة
شرح مشكاة المصابيح- الكاشف عن حقایق السنن
Š.-u miškāt-il-maņābīh
وابسته به: مشكاة المصابيح؛ خطيب عمری، محمد بن عبدالله (749)
یزد؛ آصف پور؛ شماره نسخه:بدون شماره
این نسخه از اول کتاب جهاد شروع می شود و به «باب فضائل المرسلين» پایان می یابد. بنا به نوشته کشف الظنون 1699/2 عده زیادی مشكاة المصابیح را شرح کرده اند، و شاید «انوار المشكاة» باشد؛ بی کا، بی تا [نشریه: 7-709]
š.-e meškāt-ol-masābīh
وابسته به: مشكاة المصابيح؛ خطیب عمری، محمد بن عبدالله (749)
ناشناخته
جلد چهارم کتاب می باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 25 جمادی الاول 1090ق، جا: لاهور؛ 317، 25 سطر، اندازه: 22×31/5سم [ف: 20 - 252]
بی کا، بی تا، خریداری از صالح نوبخت [رایانه]
آغاز: بسمله، الحمد الله اكمل الحمد على كل حاصل وي كل حين و الصلوة و السلام و الاتمان الأكملان؛ انجام: و کرامت آنچه نداده است غیر او را از مشایخ فسال الله العافيه و العاقبة بالخير.
خط: نستعلیق، بی کا، بیتا (رایانه)
Š.-u miškāt-il-hidāya
کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، 1154 - 1228 قمری
kāšef-ol-qetā’, ja'far ebn-e ×ezr (1742 - 1813)
شرح مزجی استدلالی است، با عناوین «هداية - هداية»، با ذکر اقوال فقها بر «مشكاة الهدایه» سید محمد مهدی بن مرتضی طباطبائی بروجردی نجفی (1212ه ق)
آغاز: نحمدک باللسان لأنه الأقوى في البيان يا من نور معالم الدين بعد أن أظلمت بتراکم شبه المعاندين بمشكاة الهداية و اليقين [الذریعه 61/21 ، شماره 3954؛ دنا 1060/6]
آغاز: برابر، انجام: و على الاول و الثاني يكون التجوز فيها لافيه و رابعها على الصلاة كما في قوله تعالى فالمجازية حينئد فيهما معا ...
نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء - نجف اشرف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ تملک: جعفر الطباطبائی، محمد آل بحر العلوم الطباطبائی، شیخ هادي بن العباس بن على آل کاشف الغطاء؛ 195ص [عکسی ف: 7 - 102]
آغاز: برابر؛ انجام: كما في قوله تعالى فالمجازية حينئذ فيهما معا از ابتدای طهارت تا پایان مبحث وضوء؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 124گ، 22 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 20 – 297]
شرح مشکلات
شرح دیوان انوری
شرح مشکلات- اصطلاحات صوفيان
شرح مشکلات اشعار فرخی / ادبیات فارسی
Š.-e moškelāt-e aš‘ār-e farro×ī
وابسته به: دیوان فرخی سیستانی؛ فرخی سیستانی، علی بن جولوغ (429-)
شرح مشکلات اشعار فرخی است یعنی قصاید مشکل و قطعات پیچیده دیوان فرخی سیستانی در آن حل و گشوده شده است. ابتدا بیت فرخی می آید و بعد لغات مشکل آن شرح می شود و سپس اشعار مشکل معنی می گردد و در ضمن گاه گاهی اصطلاحات ما پاره ای از اوقات بمباحث صرف و نحوی و معانی بیانی نیز بر می خوریم.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2591
آغاز: بسمله، باز این چه جوانی و جمالست جهانرا ** وین حال که نو گشت زمین راو زمانرا؛ انجام: از جمله خراسانست فرخی شاعریست از سیستان
خط: نستعلیق، كا: میر علی بن حسینعلی ملکشاهی، تا: 1244ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد مذهب، 121 گ، 14 سطر (15×7/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 6 - 124]
š.-e moškelāt-e aš‘ār-e motanabbī
وابسته به: ديوان المتنبی؛ متنبی، احمد بن حسین (303-354)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7099/7
خط: نسخ، كا: محمد شاه بن محمد ناعمری مریبانی، تا: 716ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، اص(331)، اندازه: 24×16سم [ف: 25 - 110]
شرح مشکلات اعراب القرآن / علوم قرآن / عربی
š.-u muškilāt-i iʻrāb-il-qur'ān
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1441
آغاز: بسمله. كسرت الباء من بسم الله لتكون حركتها مشبهة العملها؛ انجام: قولها انها لظی نزاعة للشوي خبران في موضع رفع ... عل البدل من هاء از آغاز قرآن است تا سوره معارج. از ابو محمد گویا ابن قتیبه دینوری است و جز نسخه مشكل القرآن ش 68 دانشگاه (نسخه های منزوی 209:1) و جز آنچه که در القرطين ابن مطرف کنانی (چاپ 1355 مصر) آمده است، یا اینکه از ابو محمد مکی بن ابی طالب اندلسی (355-437) است (خديويه 1: 211) اگر چه در آغاز با آن یکی نیست (چلبی 2: 44). در برخی جاها نخست
اعراب آیات است و سپس شرح مشکلات اعراب آنها ولی در بیشتر جاها تنها همان دومی است و بس. عنوان ها در هر دو «قوله» است، در برگ 3 ر دارد: «قال ابو محمد» در آن یاد شده از یحیی بن يعمر و سیبویه و کسایی و اخفش و مبرد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ تملك: لطف الله بن أنوشروان؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 150گ، 25 سطر (18×11/5)، اندازه: 25×16/5 سم [ف: 8 -107]
š.-e moškelāt-e ×āqānī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 412
آغاز: دل من پیر تعلیم است و من طفل زبان دانش ** دم تسلیم سر عشر و سر زانو دبستانش؛ از شارح دیگر. «بدانکه دل نفس ناطقه را گویند که روح انسانی است و آن لطيفه ایست روحانی که تعلق بارواح حیوانی دارد». ولادیمیر ایوانوف مؤلف فهرست نسخ ایرانی انجمن آسیائی بنگال این شرح را به محمد داود بن محمد شاد یابادی نسبت داده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1238ق؛ کاغذ: کبود؛ افتادگی: انجام نصف اول کتاب به آخر افتاده است)؛ 290گ، 17 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 2 - 239]
شرح مشکلات دیوان حافظ به طور معانی
Š.-u muškilāt-il-futūḥāt-il-makkīyya
جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم، 767 - 832 قمری
jīlānī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1366 - 1429)
وابسته به: الفتوحات المكية في معرفة اسرار المالكية و الملكية؛ ابن عربی، محمد بن علی (638-560ق)
شرحی است مختصر بر باب 559 «الفتوحات المكية» ابن عربی. شیخ اکبر تصریح فرموده که تمام مطالب و معارف کتاب را در این باب خلاصه کرده و به زبان کنایه و اشاره، اسرار معارف الهيه و حقایق منازل مختلفه را در این باب آورده است.
آغاز 1: بسمله. الحمدلله فاتح معلقات الأبواب و موضح ما ابهم ... اما بعد فانه لما كان العلم بالله اعظم العلوم قدرة و ارفعها فخرا ... 2: بسمله. الحمدلله العليم الحكيم و الصلوة و السلام على الأول الاخر و الظاهر ... اما بعد فانه لما كان العلم بالله اعظم العلوم قدرا و ارفعها فخرا و ادقها معنی
چاپ: قاهره، 1992م؛ بیروت، 2004م
آغاز: برابر 1؛ انجام: قال و العقول من حيث ادلتها قاصرة عن ادراك هذا العلم لطموس عين انفسهم يعني لكونه (صلی الله علیه و آله) قبل آدم و ذريعة فيمالا تدرکه که العقول لطموس طريقة الفهوم الموقوفه على الأدله فافهم فقد شرحت لك جميع ما حواه الباب العاشر (كذا..) من الفتوحات المكيه و الله الموفق.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1011ق، جا: يمن؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 72ص (1-72)، 17 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 10- 1768]
آغاز: برابر 1؛ انجام: یعنی کونه صلى الله عليه و [و آله] مسلم نبيا قبل وجود آدم عليه الصلوة و السلام و ذريته كان ذالك مما لا تدرکه العقول ... الى يوم الدين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1372؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 16، 25 سطر، اندازه: 16×24/5 سم [اهدائی رهبر: 5- 122]
آغاز: برابر 2؛ انجام: و سلم تسليما كثيرة دائما أبدا سرمدا إلى يوم الدين آمین
خط: نسخ، بی کا، تا: 21 رمضان 1192ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 34گ، 21 سطر، اندازه: 16×21/5سم [اهدائی رهبر: 5- 123]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 26/6
همان نسخه بالا [مؤید: 3- 565]
آغاز: برابر 2؛ انجام: فانهم فقد شرحت لك في هذه النبذة جمع ما حواه الباب العاشر من الفتوحات المكية مصرحا بيننا والله الموفق ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: شیخ مهدی طاهری؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقوایی، 32گ (47-78)، 26 سطر (15×7/5)، اندازه: 21×5 سم [ف: 2 - 721]
آغاز: في الباب التاسع و الخمسون بعد الخمسمائة في اسرار و حقایق و منازل مختلفه و قاعدة مفيدة كفاية عن فهم باقيها؛ انجام: الموقوف على الأدلة فافهم و قد شرحت لك في هذه النبذه جميع ما حواه الباب العاشر من الفتوحات المكية مبينا مصرحا و الله الموفق.
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادى الأول 1260ق؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 54ص (328-381)، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 44 - 241]
آغاز: برابر 2؛ انجام: فقد شرحت لك في هذه النبذة جمع ما حواه الباب العاشر من الفتوحات المكية مصرحا بيننا والله الموفق لا رب غيره ولا خير الاخيره و الحمد لله اولا وآخرا ...
خط: نسخ مایل به ثلث، كا: محمد، تا: 23 شعبان 1322ق، حسب امر عماد الدوله؛ كاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زرد، 81گ، 13 سطر (6/5× 12/5)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 12 - 216]
قال عبد الكريم الجيلي في شرح مشکلات الفتوحات؛ بی کا، بی تا؛ نیم صفحه [نشریه: 7 - 5]
Š.-u muškilāt-il-fiqh
کتابی در شرح مشکلات و ضبط مبهمات به ترتیب کتب فقه.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:بدون شماره/9
خط: نسخ، بی کا، بی تا [میراث شهاب: س 7ش1-2 - 29]
شرح مشکلات کتاب الكشاف- حاشية الكشاف عن حقائق التنزيل
شرح مشکلات گلستان- فرهنگ
š.-u muškilāt-i mu×taşar-il-qudūrī
وابسته به: مختصر القدوري في فروع الحنفية = مختصر القدوری = المختصر في الفقه؛ قدوری، احمد بن محمد (362-428)
متن کتابی است معروف و معتبر در فقه حنفی و می گویند حنفی ها آن را کتابی مبارک می دانند و با تمسک به قرائت آن طلب روزی و برکت و ایمنی از فقر می کنند. مؤلف آن را المختصر» نامیده است که به دلیل انتساب به وی «قدوری» هم نامیده می شود. همچنین به «الكتاب» نیز معروف است. بر این کتاب شروح و حواشی بسیاری نوشته شده است که در کشف الظنون (2: 1631) معرفی شده است. در این قسمت به دو شرح مشکلات قدوری اشاره شده است یکی از احمد بن مظفر رازی شمس الائمه کردری (م 642ق) و دیگری از ابو الليث نصر بن محمد بن ابراهيم سمرقندی (م 393) است. صاحب کشف اشاره می کند که در انتساب این شرح به وی تردید است و شاید این شرح از ابی بکر علاء الدين محمد بن احمد سمرقندی (م 552ق) باشد. در منابع از این شروح یاد نشده است. تنها در فهرست الازهريه (27102) به کتابی با عنوان «المشكلات من شرح القدوری» از مؤلفی ناشناس اشاره شده است که آغازش با نسخه حاضر مطابقت دارد. در برگ 1 این نسخه نام کتاب «کتاب المشكلات شرح القدری» [القدوری] آمده است و در پایان کاتب می نویسد «تمت المشكلات ...» مصحح در صدر برگ آپ نام کتاب را «كتاب فيه مشكلات قدوری» نوشته است. مطابقت نسخه حاضر با «مختصر قدوری» نشان می دهد که این نسخه حاشیه یا شرح گونه ای با عنوان «قوله - قوله» بر این کتاب است. آغاز نسخه مطابق با هیچیک از شروح قدوری نیست.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:4894
آغاز: بسمله، رب تمم بالخير به نستعين كتاب الطهارة. في اللغة عبارة عن النظافة و في الشريعة عبارة عن غسل بصفة و الوضوء في اللغة؛ انجام: سهم واحد من كل در هم حبة ثلث حباب و على هذا فقس مسائل کثیر.
خط: نسخ قدیم خوش، كا: نورالدين بن علی بن عوض بنحیدر، تا:797ق؛ مصححب کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی قهوه ای، 119 گ، 17 سطر (12-8)، اندازه: 12×17 سم [رایانه]
š.-u miškāt
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10336
آغاز: مقوله تعالی احسن مقيلا ولا يزال انجام: و ارثه في الوصيه كان تولا جنی
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: 4- 361]
š.-u mašī×at-it-tahdīb
حسینی علوی، محمد اشرف بن عبدالحسیب، - 1121 ؟ قمری
hoseynī ‘alavī, mohammad ašraf ebn-e 'abd-ol-hasīb (1710)
وابسته به: مشيخة تهذیب الاحکام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (460-385)
اهداء به: شاه سلطان حسین صفوی از امیر محمد اشرف بن عبدالحسیب بن احمد بن زین العابدین عاملی شاگرد مجلسی و مؤلف فضائل السادات و در آن از «جدي الامجد» (سیداحمد) و از «جدى القمقام» (سیدداماد) یاد کرده است.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 3530
بی کا، بی تا؛ از نسخه ای به نسخ خود شارح با خط خوردگی و حاشیه رفته؛ با یادداشت مورخ 1357 به نستعلیق در ص ع؛ قطع: ربعی [فیلم ها ف: 2 - 173]
š.-u mašī×at-it-țūsī
وابسته به: مشيخة تهذیب الاحکام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (460-385)
در این اثر فهرست مشایخ و راویان شیخ طوسی به ترتیب حروف هجا تنظیم شده است.
آغاز: بسمله، باب الالف و ما كان فيه عن ابان بن تغلب فقد رويته عن ابی رضی الله عنه
آغاز: برابر؛ انجام: فقد اخبرنی به الشيخ ابو عبدالله عن ابی جعفر محمد بن على
خط: نسخ، كا: احمد بن کیوان بن علی بن کرم بن سالم بن راشد مراشدی، تا: دوشنبه ذیقعده 1039ق، جا: نجف اشرف؛ افتادگی: انجام؛ محشی به لفظ «م د قدس سره»؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حایری، مرداد 1351؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 16گ، 25 سطر، اندازه: 28×18/5 سم [ف: 27 - 198]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد ذكرنا نحن مستوفي في كتاب فهرست الشيعة و الحمدلله وحده و صلى على محمد و آله الطاهرین.
خط: نسخ تحریری، كا: عالم فاضل علی بن محمد بن حسن بن زین الدین عاملی معروف به سبط شهید ثانی، تا: 9 رمضان 1053ق؛ واقف: خان بابا مشار، خرداد 1345؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 12گ، 31 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 27 - 197]
š.-u mašī×at-i man lā yaḥduruh-ul-faqīh
مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی، 1003؟ - 1070 قمری
majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd ‘alī (1595 - 1660)
وابسته به: مشیخة من لا يحضره الفقيه = مشيخة الفقيه؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
تاریخ تأليف: رجب 1064ق
شیخ صدوق در دیباچه کتاب «من لا يحضره الفقيه» آورده است که به جهت اختصار اسانید رواة را حذف داشته و سپس ملهم گشته که لازم است برای رعایت فوایدی که در ذکر اسانید است اصول قدما و طريق نقل آنها و رجال احادیث مندرجه در این کتاب را ذکر نماید. به این جهت فهرستی از آنها در آخر کتاب آورده که معروف به «مشیخة من لا يحضره الفقيه» است. مجلسی پس از این که کتاب «روضة المتقین» را در شرح کتاب من لا يحضره الفقيه» شیخ صدوق نگاشت، بر آن شد که مشيخه من لایحضر را شرح کند. در آغاز گفتار کوتاهی است در معنی صحیح به اصطلاح محدثین از قدما، پس از آن مشيخه را به ترتیب حروف در آورده و شرح می کند و در آخر گروهی از روات را تفصیل می دهد که صدوق آنها را ذکر نکرده است. در این بخش روات را از عصر شیخ طوسی تا حضرت امیر المؤمنين عليه السلام به دوازده طبقه تقسیم کرده و هر طبقه را به ترتیب حروف تنظیم کرده است. این کتاب در حقیقت همان پایان روضة المتقین» می باشد که در برخی نسخه ها جداگانه آمده و به تاریخ 1063 پایان یافته و در ماه رجب 1064 پاکنویس شده است.
آغاز: بسمله، حمدله و بعد فيقول احوج المفتاقين الى رحمة ربه الغنى ... انه لما وفق الله تبارک و تعالی لاتمام الشرح على كتاب من لا يحضره الفقیه اردت ان اوضح الفهرست الذي اضافه رئیس المحدثین محمد بن على بن الحسين بن بابويه القمی.
انجام: و المرجو من الله تعالى أن يوفقني لشرح باقي الكتب مفصلا بحيث يقرب من فهم المبتدی انه ولي ذلك و القادر عليه الحمدلله رب العالمين ... و عترته الطاهرين المعصومين.
چاپ: قم، 1389ق، به عنوان جلد چهاردهم روضة المتقين
[الذریعه 66/14 رقم 1768؛ دنا 1061/6 -1062 (13 نسخه)]
آغاز: عنه و في الموثق ايضا عنه ست و ما كان فيه عن عمرو بن ابي زياد الابزراوی کوفی؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: سپاهانی، 73گ، 25 سطر (18×11)، اندازه: 23/5×18/5 سم [ف: 12 - 190]
نسخه اصل: کتابخانه شخصی خاندان واقف (مرحوم حاج میرزا ابو طالب قمی(سیدی))-قم؛ خط: تعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، قبل از کتاب اجازه ای است که مجلسی اول به خط مبارک خود برای مولی محمد صادق نوشته؛ مهر وقف «از کتب موقوفه مرحوم میرزا ابو طالب»؛ 152گ، 21سطر [عکسی ف: 2 - 325]
خط: نسخ، کا: محمد مقيم بن محمد باقر اصفهانی، تا: سه شنبه 7 رجب 1074ق؛ با وقف نامه کتاب به تاریخ جمادی الثانی 1316 با مهر «محمد رضا بن على بن جعفر» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 245گ، 22 سطر، اندازه: 25/5×13سم [ف: 26 - 245]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1089ق؛ مصحح، مقابله شده: نخست آقا هادی (بن ملا صالح مازندرانی) سبط مؤلف آن را با نسخه اصلی مقابله نموده، تاریخ آن: سوم ربیع الثانی 1089، نوبت دوم مالک نسخه یحیی بن محمد شفیع اصفهانی در آن تجدید نظر کرده و اسامی راویان را برخی در حاشیه نگاشته. تاریخ آن: جمادی الثانی 1319؛ 170 گ، 18 سطر، اندازه:24×17سم [ف: 6- 614]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: رهبری، فروردین 1372؛ کاغذ: کشمیری نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 94گ (7پ -99پ)، 21 سطر، اندازه: 17/5 × 28/5 سم [اهدائی رهبر: 8 - 98] و [ف: 27-197]
آغاز و انجام: برابر
نسخه معتبری است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، مقابله شده
در آخر آمده: «بلغ قبالا بفضل الله وجوده و انا المذنب العاصي الخاطی محمد مهدی (الهزار جریبی؟) القهپایی الاصفهاني في شهر الله الاصب رجب 1163 ه.ق»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 137گ، 23 سطر (18×11)، اندازه: 18×23/5 سم [ف: - 162]
آغاز: برابر؛ انجام: عن الاخبار الشاذة كخبر الشهادة الذي تقدم في خبر ابن ابی العذافر و کاستثنائهم من كتاب محمد بن احمد ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 153گ، 11 سطر (15/5×9)، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 202]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با عنوان «لمحرره الحاج ملاحسین»؛ با یادداشتی از «رفيع» (مولی رفیع رشتی) آمده که در کتاب نظر کرده؛ 122گ (177-298پ)، 23 سطر، اندازه: 20/5×15سم [محدث ارموی مخ: 2 - 921]
خط: رقعی، بی کا، تا: 23 ذیقعده 1222ق، جا: شوشتر؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 77گ، 26 سطر، اندازه: 20 × 29سم [ف: 12 - 147]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 22 رمضان 1245ق؛ تملک: محمد هاشم بن زین العابدین موسوی خونساری به تاریخ 1281 و مهر «محمد هاشم بن زین العابدین الموسوی» (بیضی)؛ مهر: «عبده محمد کاظم» (مربع)؛ جلد: تیماج قرمز، 141 گ، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 4 - 336]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1313ق؛ 19 سطر، اندازه: 24/5×16سم [ف: -13]
آغاز: برابر؛ انجام: مع الاشارة الى بطلان ما ذكره بعضهم لقلة التدبر فيه و المرجو من الله أن يوفقني لشرح باقي الكتب .. الطاهرين المعصومين و قد وقع الفراغ في شهر رجب الاصب لسنة اربع وستين و الف على يد مؤلفه ... المجلسي العاملي النطنزی الاصفهانی ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سرخ، 140گ، 23 سطر (20×10)، اندازه: 30×21سم [ف: 2- 605]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 61عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 62]
آغاز: برابر؛ انجام: ابن سماعه الحسن بن محمد ابن سنان.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 120گ، اندازه: 21×15سم [ف: 6 - 614]
Š.-u mašī×at-i man lā yahduruh-ul-faqīh
وابسته به: مشیخة من لا يحضره الفقيه = مشيخة الفقيه؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر مشيخه من لا يحضره الفقيه.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 223/1
معزی آغاز: بسمله. الحمدالله الذي خلق بنی آدم من الرجال و النساء ... اما بعد فهذه نبذة من أحوال الرجال الذي اتهم الشيخ الصدوق محمد بن على الحسين بابویه في من لا يحضره الفقيه؛ انجام: باب السين و ما كان فيه عن سدير الصيرفي فقد رويته عن ابيه (رضی الله عنه) عن سعد بن عبدالله عن محمد بن الحسين بن ابی الخطابعن الحكم بن مسكين عن عمر و بن ابی مضر الانماطی.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذ، 18گ (1ر-18پ)، اندازه: 21×15سم [ف: 39 - 138]
Š.-u maşābīḥ
شرحی مزجی است بر قسمت «عصير عنبی» از کتاب طهارت به طور مختصر، شامل پنج «مقام» و یک «خاتمه»، و هر مقامی شامل پنج موضع، فهرست آن چنین است: مقام 1. في حكم العصير من حيث انه حل او حرام اذا غلى و لم يذهب ثلثه؛ مقام 2. في آن موضوع المحرم العنبى او هو و الزبیبی و التمر؛ مقام 3. في حكم العصير من حيث الطهارة و النجاسه. مقام 4. في حكم العصير اذا ذهب ثلثاه. مقام 5. في حكم العصير عند انقلابه خلا و ارجاع الكلام الي حکم تخليل الخمر؛ خاتمه: في مواضع خمسه.
بابل؛ خاتم الانبیاء، شماره نسخه: 162
آغاز: خاتمه مصابیح باب المضاف، يطهر العصير الذي غلا و اشتد بذهاب ثلثيه و بانقلابه خلا؛ انجام: مع كثره المعالج به بل هي مؤلة بكذا و كذا مما تقدم نقله يكشف.
خط: نسخ، كا: ابراهیم، تا: 7 رجب 1288ق؛ در آخر چند ورق از على حائری مازندرانی در فوائد مفرقه فقهی که بعدا به کتاب ضمیمه شده، نسخه را کاتب از روی مسوده مؤلف کتابت کرده و در آخرش فهرست را به آن اضافه کرده؛ 19 سطر، اندازه: 22/5×15 سم [ف: - 111]
š.-ul-masābīh
شرح مزجی استدلالی است بر متنی شیعی که دارای عناوین «مصباح، مصباح» می باشد، متأخر با نقل اقوال فقها و گاهی اشاره به نقل بعضی از فتواهای اهل سنت.
قم: مؤسسة آية الله بروجردی؛ شماره نسخه: 527/1
آغاز: نظير لفظ الأولى في الشرائع و النافع و آن خصه شارح الاخير بترجیح احد قولین متكافئين في النقل شامل احکام طهارت می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: از اوایل قرن 14؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح گویا به خط مؤلف باشد؛ فاقد جلد، 96گ (1ر-96پ)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 2 - 335]
š.-u maşābīḥ-is-sunna
سلماسی، ابوسعید محمد بن سعيد، - 832 قمری
salmāsī, abū-sa‘īd mohammad ebn-e sa‘id (- 1429)
وابسته به: مصابيح السنة = المصابيح في سنن المصطفى المليح بغوی، حسین بن مسعود (436-510)
شرح مفصلی است بر «مصابیح السنه» بغوی، با عناوین «قوله، قوله».
[کشف الظنون 1698/2؛ فهرس مخطوطات مصورة کویت 92/3، دنا 1062/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:14237
آغاز: الحمدلله الذي فتح أبواب عقول الابرار بمفاتيح القدرة ... اما بعد فيقول المفتقر الى رحمة ربه الرحيم ... قوله الحمدلله الحمد هو الثنا باللسان على حي بما فيه من الفضائل الاختيارية سواء كان في مقابلة نعمة او لا و الشكر هو الثناء؛ انجام: قوله مثل امتی مثل المطر لايدري اوله خير ام آخره - لايحمل هذا الحديث على التردد في فضل الأول على الآخر لانه عليه السلام قال خير امتی قومی ... فكل سعيهم مشكور و اجرهم موفور جعلنا الله منهم بمحمد و آله اجمعين.
خط: نسخ، کا: حاج عزالدين بن عوض بن جنید چینی، تا: سه شنبه 4 جمادی الاول 795ق؛ در آخر نسخه اسماء النبي (صلی الله علیه و آله) ذکر شده؛ تملك: سید سلیمان بن عیسی با مهر «نگین شرف باد مهر سلیمان» (مضلع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 327گ، 21 سطر، اندازه: 18×27سم [ف: 38 - 348]
š.-u maşābīḥ-is-sunna
فارقی، محمود بن عبدالصمد
fāreqī, mahmūd ebn-e 'abd-os-samad
وابسته به: مصابیح السنة = المصابيح في سنن المصطفى المليح؛ بغوی، حسین بن مسعود (436-510)
شرحی است بر کتاب مصابیح السنة حسين بن مسعود بغوی که در آن به شرح لغات و بوضيح مطالب پرداخته است وی در سرآغاز کتاب مطالبی چنین آورده است: «و قد كانت شروحه المحتوية على حل مشكلاته ... و اذ قد كان الشرح الذي صنفه مولای و استاذي ... ابوسعید عبدالله بن عمر بیضاوی قدس الله روحه افصح الجميع عبارة و اسدها معنی و ابعدها غورا و ارفعها طورة انتخب اولا مما قد تعرض هو رحمه الله لبيانه ثم اتيت على ساير الشروح فاستخرجت فقرها و انتقيت دررها و جمعت لبابها ... فما ذاك الا بيمن دولة من امرنی بذلک الانتخاب و ندبنی و ارشد الی ذلک ... و هو مولانا ملیک الاسلام ... محمد ابراهیم و عن للعبد الفقير المذنب الحقير ابن اخ المصنف المولى الأمام ... عبدالصمد الفاروقی طيب الله ثراه و جعل خطایر قدسه مثواه و هو محمد بن اسمعیل غفر الله له و لوالديه ان اكتب متن المصابيح بالحمرة ليسهل على القاری ....
[کشف الظنون 1698/2؛ معجم المؤلفين 237/5]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14002/2
آغاز: ... و استخرج منها علم التذکیر و اذ قد كان علم الحديث بهذه المثابة من أناقة المحل و علو الطبقة و كان كتاب المصابیح من جملة ما الف فيه؛ انجام: عن أنس رضي الله عنه أن أبا بكر ... و عنده بنت لبون فانها منه و يعطيه المصدق عشرين درهما او شاتين از ابتداء کتاب آغاز و تا بخشی از باب اول کتاب الزکوة به انجام می رسد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «ها»، «هروی»، «م» و «مظهر»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 200گ (7ر-206پ)، 23 سطر (23×14)، اندازه: 21/5 × 29/5سم [ف: 35 - 466]
š.-u maşābīḥ-is-sunna
وابسته به: مصابیح السنة = المصابيح في سنن المصطفى المليح؛ بغوی، حسین بن مسعود (436-510)
غیر همانند و ناشناخته
آغاز: معها مستفاد بترکها و كلاهما مروی عن العرب نثر و نظم و من امثلة تركها قول الشاعر فبينا نحن نرقبه أتانا؛ انجام: من بلد بالشام بكسر القاف و نون مشددة ففتح و تكسر. جلد اول کتاب و تا پایان احکام حج را دارد. شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر کتاب «مصابیح السنة» حسین ابن مسعود بغوی؛ خط: نسخ نازیبا، كا: عبدالرحمن بن عباس بن عبدالله بن هبيرة شافعی، تا:6 محرم 937ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 242گ، 29 سطر، اندازه: 18×27سم [ف: 6- 175]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 24451
آغاز: بسمله، الحمد لله الذي نزل الكتاب و فصل الخطاب؛ انجام: على الأول و كذا على الثاني على الصحيح ... و سبعمائه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
فقراتی از آن. منقول از یکی از شروح مصابیح السنه فراء بغوی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ 12ص (177-189) [مختصر ف: - 510]
آغاز: هو الحديث المغيرة بن زیاد قوله رأيت رسول الله صلى الله عليه و سلم و ابابکر و عمر رضی الله عنهما ... باب دفن الميت كما صنع برسول الله صلى الله عليه و سلم؛ انجام: باب الانفاق و کراهية الامساك قوله ارصده بضم الهمزة ... كلهم بهذه الصفة روى هذا الحدیث حارثة بن وهب قوله وانت صحيح شحيح ای في حال باب 75 دفن الميت تا باب 93 الانفاق وكراهة الامساك. شرحی است مختصر با عناوین «قوله - قوله» بر «مصابیح السنة» حسين بن مسعود بغوی. بیشتر مراد مؤلف و معانی احادیث را بیان می کند و کمتر به استدلال و نقل اقوال می پردازد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نسخه قدیمی است احتمالا قبل از قرن 9ق است؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ یادداشت مرتضی رشیدی کرمانشاهی که به تاریخ 1345 کتاب را مطالعه نموده؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 40گ، 27 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 5 - 2669]
شرح المصادرات- رد بر مصادره اقلیدس
Š.-u mușādirāt-i uqlīdis
ابن هیثم، حسن بن حسن، 354 - 430 قمری
ebn-e heysam, hasan ebn-e hasan (966 - 1039)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:594/6
آغاز: بسمله: كل صناعة نظرية فلها مبادی و اوائل في اصول تلک الصنايع و عناصرها؛ انجام: لانه استغنی بنا قدمه في صدر المقالة الحادية عشر عن تقديم شیی غيره فلنختم كتابنا عند هذا القول بحمد الله وعونه گویا ناقص و از اواخر چند صفحه سفید مانده چون نسخه منقول عنه ناقص بوده؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 4 جمادی الاول 1206ق، جا: يزد [ف: 5 - 99]
به شرح المصباح- ضوء المصباح
شرح مصباح الشريعة- بيان الاسرار
š.-e mesbāh-oš šarī'a va meftāh-ol haqīca
رانکوئی، عبدالرزاق بن ملا میر، ق 11 قمری
rānko’ī, ‘abd-or-razzāq ebn-e mollā mīr (- 17c)
وابسته به مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة؛ جعفر بن محمد (علیه السلام)، امام ششم (80-148)
تاریخ تأليف: نیمه جمادی الاول 1087ق
شرح فارسی بر «مصباح الشریعه» است. مختصری از عبارت کتاب را به عربی می آورد و به فارسی شرح می نماید و سپس عبارت بعدی را ذکر می کند. در آغاز آن «مصباح الشريعة» را به شهید ثانی نسبت داده است. در حالی که منسوب به امام صادق (علیه السلام) است.
آغاز: بسمله، حمدله، صلوات، اما بعد پس می گوید ... عبدالرزاق گیلانی که این رساله ای است مشتمل بر شرح احادیث مصباح الشریعه ...
انجام: و ترک دنیا و اختيار زهد و قناعت که محبوب اوست محبوب او باشد و ذلک فضل الله يؤتيه من يشاء و هو ذو فضل عظیم قد فرغ من ترجمة هذا المتن ... عبدالرزاق الجيلاني يوم الجمعة منتصف ...
چاپ: تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1343ش، دو جلد، تصحیح سید جلال الدین محدث ارموی.
[نسخه های منزوی 1257/2؛ دنا 1062/6؛ فهرستواره منزوی 60976 و 608/7]
خط: نستعلیق خوش، کاتب = مؤلف، تا: جمعه 15 جمادی الاول 1087ق؛ 189 گ، قطع: وزيري [نشریه: 4 - 387]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2476- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 133]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا:15جمادی الاول 1087ق؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات؛ تاریخ وقف: 1253؛ جلد: تیماج قهوه ای، 159گ، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 922]
آغاز: الحمدلله یعنی شکر و ثنا و ستایش مختص بذات واجب الوجود موصوف به جميع صفات کمالیه و معرا و منزه از جمیع شوائب و نقائص حمد در لغت به معنی ستودن است؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالوهاب بن محمد باقر ندوشنی یزدی، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 182 گ، 19 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 2670]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا محمد هادی طبیب و محمد، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 154گ، اندازه: 21×15سم [ف: 17 - 46]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ تملك: محمد علی بن زین العابدین، محاسب الدوله؛ جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری،
189 گ، 14سطر (19×12/5)، اندازه: 19×27سم [ف: 1-1]
تذکر: در فهرست مؤلف، عبدالرزاق لاهیجی ثبت شده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ تملك: محمد حسین شهير به کرک و او از آقا اسماعیل صاحب زید در شهر کلکته خریده با تاریخ ربیع الاول 1256؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوای قرمز، 194گ، 67 سطر (17×7)، اندازه: 12/5 × 21/5 سم [ف: - 86]
تهران: دانشگاه شماره نسخه:2588- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 133]
š.-u mişbāḥ-iš šarī‘a wa miftāḥ-il ḥaqīga
وابسته به: مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة؛ جعفر بن محمد (علیه السلام)، امام ششم (80-148)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2712/7 - ف
نسخه اصل: نسخه آقای روضاتی در اصفهان. تنها تا باب نخستین آن درین نسخه هست. دارای یک مقدمه، سپس سه قسم در آن باید باشد: نخستین احادیث عبادات در شش باب؛ خط: نسخ، بی کا، بیتا [فیلم ها ف: 1 - 723]
Š.-e mesbāh-oš-šarī“a va meftāh-ol-haqīqa
وابسته به: مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة؛ جعفر بن محمد (علیه السلام)، امام ششم (80-148)
ظاهرا غیر همانند:
آغاز: از ارباب دانش و بینش آن که اگر بر خللی اطلاع یابند؛ انجام: و راسخ نیستند درین دعوی مگر نیکو کاران و پاک طینتان هوابين على المنافقين لان نزول ترجمه و شرح مفصل تحقیقی و عرفانی بر «مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة» است، مترجم پس از آوردن بندی از متن به ترجمه و شرح آن پرداخته و در اثبات مطلب به آیات و روایات نیز استناد نموده است و گاهی هم مثال می آورد، برای آشنایی به فرازی از آن اشاره می شود: «ما تقرب العبد الى الا بالنوافل فاحبه فاذا احبته كنت سمعه الذي به يسمع و بصره الذي به يبصر و رجله الذي بها يمشی یعنی نزدیک نمی شود بنده بسوی من که خداوندم مگر به بجا آوردن سنت های من و هر گاه نوافل و سنتها را بجا آورد پس به شرف محبت و دوستی من مشرف می شود و چون به محبت من فایز شد و به قید محبت من در آمد می گردم من اعضا و جوارح او یعنی دیگر غیر من نخواهد دید و غیر من نخواهد شنید و به جانب غير من نخواهد رفت چنان چه مشهور است که دو نفر با هم حسابی داشتند ... وجه تخصیص جناب احدیت قرب خود را به نوافل آن است که اخلاص در عمل سنتی بیشتر است چرا که مکلف در امتثال واجبات و اجتنباب از محظورات در حكم مجبور است در حدیث است که هر گاه بندہ مومن نماز سنتی بکند خواه ادا خواه قضا خداوند عالم ندا کند به ملائکه که ببینید این بنده مومن را که عملی برو واجب نکرده ایم و در ترک آن و عید نفرموده ایم از برای محض تقرب من بجا می آورد من نیز به ازای این عمل چاشنی محبت خود به او کرامت فرمودیم و جای او را در بهشت برتر از دیگران نمودیم»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: شبیر حسن نجفی، دی 1368؛ کاغذ: نخودی، 251گ، 15 سطر، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [ف: 26 - 328]
آغاز: محب مخالصت شعار بعد از اهداء تحف دعا مشهود رای بیضا ضياء مؤالفت اقتضا سامی می دارد که رقیمه محبت شمیمه ای که بعد از مدتی به آن یادآوری این مهجور از فیض صحبت دو در فرموده بودید رسید و از سلامتی ذات حمیده صفات آن مجمع كمالات خداگواه و آگاه است که بسیار خورسند گردیدم. در خصوص حدیث مصباح الشریعه اشاره شده بود با قلت بضاعت و فقد استطاعت امتثالا للامر گستاخی نمود و الاستعانة من الحق المعبود انه رحیم و دود. قال الصادق العبودية جوهرة کنهها الربوبية؛ انجام: و علیک یا اخي بالتأمل الصادق اللايق في كل ما كتبته اليك حتى لا يخفى عليک دقائقه و ينكشف لدیک حقائقه شرح کوتاه حدیث مصباح الشریعه است که در پاسخ کسی نوشته شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق؛ مهر: «عبده محمد ابراهیم 1263» (بیضی)؛ یادداشتی به خط محمد جعفر بن رئيس جعفر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ (148-154پ)، 15 سطر (15×6/5)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 20 - 296]
آغاز: بسمله، الحمد لله، یعنی شکر و سپاس مختص است به ذات واجب الوجود؛ متن: الحمدلله الذي نور قلوب العارفين بذكره و قدس ارواحهم بسره و بره و طهر افئدتهم بفكره؛ انجام: و نمی رسند به این معنی مگر صاحبان علم در فهرست با عنوان «شرح رساله ای در اخلاق» آمده؛ بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ، 102ص (27-128)، 19 سطر (15/5×9)، اندازه: 16×11/5 سم [ف: - 1505]
شرح المصباح في النحو- خلاصة الأعراب
S.-ul-misbah fi-n-nahw
سروری، مصطفی بن شعبان، 897 - 969؟ قمری
sarvarī, mostafā ebn-e šaobān (1492 - 1562) sar
وابسته به: المصباح في النحو؛ مطرزی، ناصر بن عبدالسيد (538 -610)
شرحی است مفصل با عناوین «قوله، أقول» بر کتاب «المصباح في النحو» مطرزی، تألیف مسوده این شرح در اوایل رجب 954ق و پاکی نویسی آن در 958ق صورت گرفته است.
[کشف الظنون 1709/2؛ دنا 1063/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13458
آغاز: الحمدلله الذي جعل الفاعلين بامره مرفوعات الدرجات و خير العالمين بقوله منصوبات المراهاة؛ انجام: متأخرة عنه و لما كان بينهما تناسب من وجه و تفاوت من وجه قال قريب من هذا و لم يقل و منه تم
خط: نسخ نازیبا، کا: طالب العلم، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 118گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 36 - 405]
.-ul-misbah fi-n-nahw
وابسته به: المصباح في النحو؛ مطرزی، ناصر بن عبد السيد (538 -610)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:7906
آغاز: و الأنام مجرور لکتونه مضافا اليه لسيد اصله سيؤد أو سيود من السودة فان كان سيود قلبت الو او ياء؛ انجام: و تقول في المنصوب اكرمني و اكرمنا و رمانا و أعطانا۔ شرح مختصر توضیحی است که بیشتر به حل الفاظ پرداخته و گاهی به گفتگوهای استدلالی می پردازد؛ خط: نسخ، كا: نبی بن مراد بن حسن، تا: اواخر ربيع الثانی 899ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 20 - 238]
آغاز: قال المصنف رحمة الله عليه: اما بعد، اما کلمة متضمنة لمعنی الشرط فلذلك لزم دخول الفاء في جوابها لزوما اكثر يا كليا اذ قد يحذف منه الفاء؛ انجام: فهو الخامس بالاستقراء لا بالعقل لان العقل يجوز أن يكون شيئا آخر غير الخامس شرحی است که بر مقدمه «المصباح» نوشته شده و در آن کلمات و عبارات مقدمه به تفصیل مورد تجزیه و ترکیب قرار گرفته؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1023ق؛ دارای سرلوح و کتیبه، مجدول محشي با استفاده از شرح سید علی بر مصباح و شرح حمدیه؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 74گ، 11 سطر (10-4)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 13 - 118]
آغاز: بسمله و به نستعين، قال الإمام ناصر الدين ابو المكارم المطرزی رحمه الله عليه؛ انجام: ذلك مع ما فسرناه به من حيث ان الجمله الثانيه كانها جزء من الكلام الذي قبلها. نام شارح از متن به دست نیامد ولی شرح او شرح و متن است یعنی ابتداء عبارت مطرزی می آید و سپس شرح. در این رساله علاوه بر شرح حواشی بسیاری بین السطور و در اطراف سطور برای تبیین کتاب موجود است که پاره از آنها به زبان ترکی است؛ خط: نسخ، كا: احمد بن حاج محمد بن ابلاش، تا: 1180ق، جا: مدرسه حاج حسن ابلاشی بالوی؛ افتادگی: انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 138ص (62-200)، 10 سطر (16×9)، اندازه: 15/5 ×21سم [ف: 7 - 192]
آغاز: و الثالث أن يكون منصوبا و هو على وجوه ايضا ... و قد حان وقت الشروع في اعراب دیباچه الكتاب ... لكن لابد لنا اولا من بیان امور اربعه ... الأول في اثبات وجوب قرائه ... الرابع في بيان وضع هذا العلم و هو ان بال الاسود قارئا يقراء ... ثم ذهب الى امیر المومنین علی کرم الله وجهه و اخبره بتلك المخالطة العجم العرب و كثرة المولدين ... و قال تعليما له اقسام الكلمه ثلثه ... و بعد بیان هذا المرصود لابد من الشروع في المقصود. قال المصنف رحمة الله علیه اما بعد حمد لله ذي الأنعام؛ انجام: فیستعار له اسم القتل ثم يستعار منه قتل بمعنی ضرب ضربا شديدا و قس عليه غيره. تم. این شرح باید همان باشد که به نوشته حاجی خلیفه به وسیله یکی از فضلا بر دیباچه مصباج تأليف شده و در دیباچه این شرح از املاء علم نحو به وسیله حضرت علی علیه السلام بر ابوالاسود دوئلی یاد شده است؛ خط: نسخ ریز، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: اصفهانی شکری و نخودی، جلد: تیماج مشکی، 23گ (37-60پ)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 22 - 228]
آغاز: نحو جائنى الرجلان اما زید فاکر مته و اما بشر فقد اعرضت عنه ... و على الناقی قوله أما بعد حمدالله؛ انجام: لعدم الحاجة مع الرفع الى الضمار الذي يحتاج الى التفسير به جز شرح حاج بابا پسر حاج ابراهیم طرسوسی است که نسخه ای از آن در مجلس است و به جز شرح تاج الدين اسفراینی و احمد بن محمود جندی خجندی است. زیرا نویسنده این شرح خود از صاحب ضوء (اسفراینی) و صاحب المقاليد (خجندی) یاد می کند. و همچنین یاد می کند از شهاب الدین شارح رساله زینیه (رجوع کنید به کشف الظنون ذیل عنوان الرسالة الزنية) و مولانا شمس الدین نکیساری شارح لب الالباب؛ خط: نسخ، كا: على بن خیجه، بی تا، جا: دیور کی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوای آبی، 149گ، 19 سطر، اندازه: 13/5×19/8 سم [نشریه: 13 - 89]
š.-ol-mesbāh fe-n-nahv
وابسته به: المصباح في النحو؛ مطرزی، ناصر بن عبد السيد (538 -610)
شرحی است مزجی بر «المصباح»؛ متأسفانه از آغاز نسخه حدود 10 برگ افتاده است. در انجام کتاب آمده: «حرره صاحبه و مالكه الفقير الداعی حاجی محمد بن على بن عمر العباسی» که احتمال صاحبه بدل از مؤلفه باشد. [کشف الظنون 1708/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14114/2
آغاز: ... و رأيت القاضی و اسمی که در آخر آن یا باشد ما قبل آن مکسور چنانک قاضی آنرا اسم منقوض خوانند و آن یا در حال رفع؛ انجام: و غیر ممکن است تقدیرش لازم اضمار فعلیست که قبل ازو است و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و الأب.
خط: نسخ، كا: محمد بن على بن عمر عباسی، تا: 843ق؛ افتادگی: آغاز؛ ترقيمه: «و كتبه في اواسط ماه مبارک صفر ختم باليمن و الظفر تاریخ سنة ثلاث و ثمانمائة حرره صاحبه و مالكه الفقير المذنب الداعی حاجی محمد بن على بن عمر العباسي و الله الموفق المعين»؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 50گ (42ر- 93ر)، 20 سطر (16×10)، اندازه: 21×14سم [ف: 35 - 657]
š.-e mosreʻa = š.-e abyāt
خواجگی کاسانی، احمد بن جلال الدین، - 949 قمری
×ājegī kāsānī, ahmad ebn-e jalāl-od-dīn (- 1543)
رساله ای است کوتاه و عرفانی به نثر و نظم و با استفاده از آیات و روایات و ظاهرة شرح بیت (درا به مملکت عشق و پادشاهی کن) یا شرح ابيات، چون اشعاری بر این وزن در ادامه آمده است. از مراد خود عبیدی که ظاهرا همان عبيد الله خان شیبک (946-904 ق) است در بیت: «عبیدی آنکه نبیند به چشم سر او را ** به او بگو نظر از ماه تا بماهی کن»، یاد کرده است. نسخه ای از این رساله در فهرست مشترک نسخه های خطی فارسی پاکستان (16×4/3) آمده است.
[دنا 1064/6؛ دانشنامه ادب فارسی آسیای مرکزی 55/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12537/17
آغاز: مصراع درا بمملكت عشق و پادشاهی کن، غالبا این اشارات و امر است بدخول طالبان طریق در طریق عزیزان؛ انجام: شراب شوق می نوشم بگرد یار می گردم ** سخن مستانه می گویم ولی هشیار می گردم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: شرقی، 4گ (202-199)، 17 سطر، اندازه: 18/5×9 سم [ف: 31 - 599]
š.-e mostalahāt
بخشی است از رساله ای در توجیه و شرح فلسفی مصطلحات و کنایات و ترکیبات به کار رفته در رساله ای دیگر است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3321/35
آغاز: موجود که مادانی با وجود استعداد مستعمل روح مجرد نشود حکیم تیر بی پر و پیکان دارد و خریدن آن کنایه از قبول روح مجرد است مر روح نفسانی و قوه نفسانی را ما بين سائر ارواح و قوی و بصحرا رفتن کنایه از عالم کسب است و سه آهوی مرده که فدای روح مجرد نمی شوند علوم و صنایع علوم رسمیه؛ انجام: و بسلامت روان شدن کنایه از عدم موانع راه زنان و عبات عالم بقا است نسبت به بی تعلقان عالم حي تمت بعون العليم الحكيم.
بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 4ص (504 -507)، قطع: بياض رقعی [ف: 10 - 993]
شرح مطالع- لوامع الاسرار في شرح مطالع الانوار
S.-u matali-il-anzar
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
متن از بیضاوی است و شرح جز مطالع الانظار شمس الدين محمود اصفهانی (- 749) است. نمونه: «(الفصل الرابع في احکام النظر و فيه مباحث الأول أن النظر الصحيح) اى المستجمع للشرایط من جهة المادة و الصورة (يفيد العلم و السمنية) بضم السين و فتح الميم فرقة من عبدة الأصنام يقولون بالتناسخ (انكروه مطلقا) و قالوا لا سبيل إلى العلم بشیء سوى الحس. الباب الثالث في افعاله و فيه مسائل الأولى أن أفعال العباد كلها واقع بقدرة الله تعالی مخلوقة (له) و لا تأثير لقدرة العبد فيها اصلا و هذا هو الجبر».
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه:159/4 -5854
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک: میرزای قمی که پس از او به ابوطالب حسینی قمی رسیده بوده؛ کاغذ: سپاهانی، 149گ، 18 سطر، قطع: بغلی [آستانه قم: - 135]
Š.-u mațāli -il-anwār
اباوردی، حسن بن على، - 816 قمری
abaverdī, hasan ebn-e ‘alī (- 1414)
وابسته به: مطالع الانوار؛ سراج الدین ارموی، محمود بن ابی بکر
(682-594)
رامسر؛ فرید تنکابنی، عبدالوهاب؛ شماره نسخه:38/5
آغاز: بسمله، الفياض الوهاب - هذه العبارة يحتمل معنيين احد هما أن الفياض؛ انجام: بقرينة و أما الموجهة الخ - و عن النائبة بقوله و حکم الناسخ.
كا: محمد بن حسين الجيلانی، تا: 1065ق؛ بدون نقطه؛ 65 گ، 34سطر [نشریه: 7- 786]
Š.-u mațālio-il-anwār
وابسته به: مطالع الانوار؛ سراج الدين ارموی، محمود بن ابی بکر (682-594)
ناشناخته
بی کا، تا: 1123ق؛ خریداری از محمد علی صفری دائم؛ اندازه: 12/3 × 24/7 سم [رایانه]
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام [دليل المخطوطات: 1- 239]
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان رایانه
آغاز: أن يكون معناه كل ما هو موصوف؛ انجام: و اخذ اللاحق مكان الملحوق كما يقال في عکس ...
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، در دو برگ اول یادداشت های پراکنده از جمله اشعاری به فارسی از ابوسعید ابوالخير و جامی و اشعاری به عربی از شیخ اکبر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 117ص (25-141)، 17-27 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 32 - 286]
S.-u matali-il-anwar
شرح توضیحی است بر کتاب «مطلع الأنوار» که در دو مطلع در قواعد هندسی نوشته شده و هر کدام دارای دوازده شكل می باشد، با عناوین «قوله، اقول» و ترسیم اشکالی برای مسائل آن. در هر شکل وجه آن شکل را بیان کرده است جز پنج شکل که وجه آنها را شارح نیافته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:9811
آغاز: اما بعد فهذه وجوه خطرت ببالي البالی بفیض فضل المهيمن المتعالی حین مطالعة الرسالة الشريفة؛ انجام: كما بطل كونهما قائمتين فهما حادتان و هو المطلوب
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف (گویا)، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 9گ، اندازه: 15/5×22/5سم [ف: 25 - 138]
S.-ul-mutawwal = hasiyat-ul-mutawwal
محمد هاشم، ق 11 قمری
mohammad hāšem (- 170)
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: 17 جمادی الاول 1061ق
شرح مزجی توضیحی مختصری است بر کتاب معروف «المطول» سعد الدين تفتازانی، با در نظر گرفتن آنچه در حواشی این کتاب از شارحان آمده است. نام میرزا محمد هاشم در چند جا آمده است.
آغاز: بسمله، الفن الثاني علم البيان أن اريد بالفن معنى الألفاظ فالمحمل ظاهر وان يريد الالفاظ و النقوش فالتقدير معاني الفن الثاني علم البيان ...
آغاز: برابر
حاشیه بر فن دوم یا علم بیان می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ تملک: سید عابد شاه سیلانی؛ 132گ، 26سطر (20×9)، اندازه: 28×17 سم [ف: 1- 37]
آغاز: برابر؛ انجام: و الجهابذة الكرام اصطلاح الخلل و الاغماض عن الزلل و صلی الله على خير خلقه محمد و آله الطيبين الطاهرين.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: مقوایی، 206گ، اندازه: 24×13/5سم [ف: 1- 196]
.-ul-mutawwal
تقوی بهبهانی، ضياء الدين، 1320 - 1388 قمری
taqavī behbahānī, zīyā?-od-dīn (1902 - 1968)
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
شرح بسیار مختصری است بر بعضی از مطالب کتاب «مطول» تفتازانی. این نسخه تا انتهای مبحث فصاحت در کلمه و کلام و متکلم است که در 1341/12/19 شمسی مطابق با سیزدهم شوال 1382 قمری به پایان رسیده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 16748
آغاز: بسمله، این جانب سید ضیاء الدین تقوی شیرازی در اوئل سن، خیلی اشتیاق داشتم به کتاب نهج البلاغه حضرت علی (علیه السلام)
که می خواستم او را مایه منبر خود قرار بدهم ... این خیال در من قوت گرفت که یک دوره برگردم و مطالعه از آن درسها بنمایم ... مخصوصا کتاب مطول که مایه منبر این جانب است لذا مشغول شدم به عنوان متن و شرح خلاصه ای کنم؛ انجام: فلذا قال بلفظ فصيح دون کلام فصيح انتهى قدتم الجزء الاول المشتمل على تعريف الفصاحة في الكلمه و الكلام و المتكلم سيد ضياء الدين ..... 1382 ق.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، واقف: تقوی بهبهانی، ضیاء الدین، دی 1367؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، رویه گالینگور سدری، 84گ، اندازه: 11/7 × 16/5سم [ف: 25 - 103]
S.-ul-mutawwal
وابسته به: المطول في شرح تلخیص المفتاح = مطول تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
ناشناخته
آغاز: بسمله الحمدلله الذي شرح صدورنا ارباب الاذهان لايضاح معاني الكلم؛ انجام: و اما حديث اتيان المعادل لام المتصله فقد سبق الكلام عليه فلا يفيده قوله او الايهام صونه عن لسانك قال الشارح اللهم .. شرحی است بر کتاب مطول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1241ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج مشکی، 79گ، اندازه: 23×17سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 126]
بی کا، بی تا [نشریه: 7- 770]
شرح مظهر كل- واضح البيان
Š.-u-ma'ārij-il-uşūl
طباطبائی، محمد بن علی، 1180؟ - 1242 قمری
tabātabā’ī, mohammad ebn-e ‘alī (1767 - 1827)
وابسته به: معارج الوصول الى علم الأصول = معارج الاصول = نهج الوصول إلى علم الاصول؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676-602)
یزد؛ سریزدی؛ شماره نسخه:179/3
انجام: و آن حکی عن العلامة في قواعده اختصاص ذلك بما بعد زمان نبینا و قد اولو الخلافة بما يرجع الى الاول و كيف كان ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (123-130 پ)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 1- 149]
Š.-u ma‘ārij-il-wuṣūl ilā ‘ilm-il-uşūl
بهبهانی، محمد کاظم بن كمال الدين بزاز، - 1255 قمری
behbahānī, mohammad kāzem ebn-e kamāl-od-dīn bazzaz (- 1839)
وابسته به: معارج الوصول الى علم الأصول = معارج الاصول = نهج الوصول الى علم الاصول؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676-602)
شرحی است بر معارج الأصول محقق حلی در اصول فقه. به جهت افتادگی طرفین نسخه شناخت دقیق مؤلف میسور نگشت. در فهرست مختصر مجلس، به عنوان فوق از محمد کاظم بهبهانی (از تلاميذ وحید بهبهانی) معرفی شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15837
آغاز: فان من مثلا وضع باعتبار ملاحظة معنى العام لكل ابتداء معين بخصوصه ولا شك أنه لو لم يذكر متعلق الحرف لا يحصل فرد من أفراد الابتداء؛ انجام: الصلوة لأنها أفضل من الصوم و ما رواه الكليني باسناد الى محمد ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با خط خوردگی، رکابه دار؛ جلد: تیماج فرنگی قهوه ای، 169گ، 24 سطر، اندازه: 15/5× 21/5سم [ف: 44 - 91]
š.-u ma'ārij-il-wuşūl ilā ‘ilm-il-uşūl
آقا میرزا بابا سبزواری، - 1293 قمری
āqā mīrzā bābā sabzevārī (- 1876)
وابسته به: معارج الوصول الى علم الأصول = معارج الاصول = نهج الوصول الى علم الاصول؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (676-602)
شرحی است مفصل بر معارج الأصول محقق حلی در عناوین «قوله» که بعضا به تعلیقه اشبه است تا شرح، چنان که مؤلف در پایان نسخه نگاشته: «تم المجلد الأول مما نوينا تعليقة على معارج الاصول» و نیز در معرفی کتاب در مقدمه آورده است: «و الفوا جملة من المختصرات و لما كان المختصر المسمى بمعارج ... احسن المختصرات المدونة لانه مع غاية مشتملا على اكثر المسائل و مع قلة حجمه مشيرا الى اقوال النادرة و رؤس الدلائل اردت ان اكتب شرحا لرفع نقابه و کشف حجابه و استخراج درره مجانبا عن التطويل الملل». (وفادار مرادی)
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي اظهر لنا نهاية معالم الاسلام و ارشدنا الى معارج قواعد الأحكام؛ انجام: فقد ظهر أن فيما كان اللفظ ظاهرا في تعلق الحكم بالكلی متعلق الحكم هو الطبيعة و لله الحمد از ابتدا تا آخر باب دوم (اوامر و نواهی)؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ مصحح، محشی به خط مؤلف؛ صورت وقف کتب خطی مؤلف به کتابخانه مدرسه علامه سبزواری به تاریخ رمضان 1293 توسط شیخ محمد رحیم؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 223گ، 23 سطر، اندازه: 21/3×14/7 سم [ف: 16 - 290]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: شارح، رمضان 1293ق؛ 21 سطر 1589 سطر [تراثنا: س ش 2 - 94]
آغاز: الباب الخامس في الأفعال وفيه فصلان الاول في افعال النبي و انما خص به آن محل البحث كما سيأتي ان لا يعلم الوجه او علم و لم يعلم الاختصاص؛ انجام: و اذا دار الامر بين القسمين فارتکاب اقلهما اولی و الله العاصم آخر كلام المصنف ... از باب پنجم تا پایان کتاب؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 2000گ، 22 سطر، اندازه: 36×22سم [ف: 2 - 401]
شرح المعالم- شرح معالم الأصول
شرح معالم الأصول- بحار العلوم في شرح معالم الأصول
شرح معالم الاصول- تسلية العالم في شرح المعالم
š.-u ma‘ālim-il-usūl
سلطان العلماء، حسین بن محمد، 1001 - 1064 قمری
soltān-ol-“olamā’, hoseyn ebn-e mohammad (1593 - 1654)
وابسته به: معالم الاصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه:119/2
خط: نسخ، كا: جعفر بن علی رضا کجوری، تا: 1239ق، جا: کربلا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 91گ (211ر-301پ)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 131]
š.-e ma‘ālemol-osūl = hāšīye-ye ma‘ālem-ol-osūl
شیروانی، محمد بن حسن، 1033 - 1098 قمری
šīvānī, mmad ebn-e hasan (1624 - 1687)
وابسته به: معالم الاصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011) شهید ثانی (- 1101ق)
کتابی در فقه نگاشته به نام معالم الدين و ملاذ المجتهدین و مقدمه ای بر آن نگاشته است در اصول فقه، و موفق به اتمام بخش فقه آن نشده و تا اول وضو و آداب خضاب از کتاب طهارت را بیشتر ننوشته است و مقدمه آن را که در اصول فقه است به صورت کتابی مستقل نگاشته و مجزا تدریس می شود و به نام «معالم الأصول» مشهور است و حواشی و شروح بسیاری بر آن نوشته شده است و از آن جمله حاشیه ملا میرزای شیروانی. اثر حاضر حاشیه ای است مفصل و شرح گونه در عناوین «قوله» با این توضیح که شارح نخست یک عبارت از ابتدا هر مبحث را نقل و سپس با عناوین «اول، دوم، سوم ...» توضیحات خویش را می نگارد.
آغاز: بسمله الفقه في اللغة الفهم و في اصطلاح یعنی فقه در لغت فهمیدن چیز است و در اصطلاح اهل شرع دانستن احکام شرعیه و فرعیه است از دلایلی که مفصلا دلالت بر آن احکام کند ...
چاپ: بر حاشیه برخی از نسخ چاپی معالم چاپ شده
[دنا 1065/6 -1066 (20 نسخه)؛ الذريعة 210/6 و 208/6 و 71/14؛ ريحانة الأدب 388/5 و 386/5؛ مكتبة امير المؤمنین 410/2]
آغاز: برابر؛ انجام: افتاده در اجماع و تحریم ظلم و هرج.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام یک (صفحه)؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ایی، 139 گ، 21 سطر (16/5×7/5)، اندازه: 22×14سم [ف: 15 - 4221]
آغاز: موضوع سؤال اول اینکه چرا تعریف فقه کرد، تعریف اصول فقه نکرد؛ انجام: می گوئیم چه فرق است میان این دو قول و میان قول کسیکه تجویز تأخر بیان تا وقت حاجت می کند ...... و این بعينه قول کسی است که تجویز تأخیر بیان تا وقت ..
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 208گ، 21 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 16 - 303]
آغاز: برابر؛ انجام: که صیغه عموم با تجرد مقتضی استغراق است
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 297 گ، 19 سطر، اندازه: 16×9سم [ف: 5 - 2670]
آغاز: پس این دلیل مفصل نباشد خلاصه آنچه منصف فرموده اند همین است و درین کلام چند جای موضع سؤال است اول اینکه چرا تعریف فقه کرد و تعریف اصول فقه نکرد جواب که اینست که وضع این کتاب در فقه است و چند مقدمه در اول کتاب به جهت تمهید و تسهیل مطلب از اصول فقه آورده؛ انجام: جمعی می گویند که اصالة البراءة و اصالة اباحة بعد از ورود خبری که
دال است بر ... و این معنی از جمله فرقها است که بین القولين از این جهت که احتیاج به قرینه در قول به اشتراک بواسطه.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ 225 گ، 19 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1-228]
آغاز: برابر؛ انجام: در طرف دخول مضایقه از دخول آن نکرده اند و در اجماع چند خلاف هست اول در تحقیق آن، دوم در امکان علم بأن سیم در حجت او
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن جلال الدین محمد حسینی، تا: 8 شوال 1122ق؛ تملک: نصر الله بن محمدحسن اصفهانی در 1327ق با مهر «نصر الله» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 358گ، 14 سطر، اندازه: 18×12سم [ف مخ - 2 - 753]
. مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:520
آغاز: برابر، انجام: و در اجماع چند خلاف هست اول در تحقق آن، دوم در امکان علم بآن، سیم ارجحیت آن و مصنف.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ تملك: «سلطان العلما جعفر بن محمد» (چهار گوش)، حاج سید سعید کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 202گ، 22 سطر (16×9/5)، اندازه: 15/5× 21/5سم [ف: 2-625]
آغاز: قوله في بناء العام على الخاص ... الخ هر گاه عامی و خاصی باشد که ظاهرهای آنها با هم منافات داشته باشد خالی از این نخواهد بود که تاریخ ورود آن عام و خاص معلوم بوده باشد؛ انجام: و ظاهر اینست که اصحاب با اجماع مشترک میان ما و خصم را تعریف کرده و اجماع عام و خاص، مطلق و مقید، مجمل و مبین و اجماع؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: شیخ محمد رضا قائمی، اردیبهشت 1341؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 33 گ، 24 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 16 - 193]
آغاز: اگر انزجار في الحال مطلب افتاده باشد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از سلطان العلماء و ملا صالح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوا، 12گ، 19 سطر، اندازه: 13/5× 21/8سم [ف: 16 - 465]
آغاز: برابر؛ انجام: و در اجماع چند خلاف است اول: در تحقق آن، دوم: در امكان علم به آن سیم: در حجة او و مصنف «رحمه الله ... » ناتمام.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 150گ، 24 سطر (15×9)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 30 - 567]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله الأقرب عندى أن تخصيص العام لايخرجه عن الحجية في غير محل التخصيص ان لم يكن المخصص مجملا مطلقا ولا اعرف في ذلك من الأصحاب مخالفا آه اقرب نزد مصنف اینست که تخصیص عام او را از حجیت بیرون نمی برد ... و مجازات متعدد باشند لفظ در او مجمل خواهد بود پس بر هیچ یک از آنها (ننوشته مانده) در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: تیماج حنایی، 212 گ، 16 سطر (12×6)، اندازه: 17×11سم [ف: 13 - 3130]
آغاز: برابر؛ انجام: و در اجماع چند اختلاف هست اول در تحقق آن دوم در امکان علم به آن سیم در حجیه آن و مصنف. (این پایان حاشیه ناتمام است و کاتب پس از آن چنین نوشته): خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از سلطان و حاشیه عربی میرزا قسمت مهم این حواشی (و با شروح) نادر نیز نوشته شده: 1. حاشیه دوم یا شرح مولی صالح مازندرانی. این حواشی (که خطبه آن نیز در این نسخه نقل شده از آغاز (مقدمه) معالم است و به جز حاشیه معروف مازندرانی.
آغاز: «بسمله بحمد اللهم يا من خلقنا و لم یک شيئا مذكورا ... و بعد فيقول الفقير ... محمد صالح بن احمد مازندرانی ... ان بعض اخلائی حین رای ما علقته على معالم الدين ...... سالني ان اقرر لهم فوائد ... و امرلهم مرورا فاجبت مسئولهم»، 2. حاشيه (با شرح) ترجمه فارسی مولی میرزا شیروانی به نوشته صاحب الذریعه قسمت بیشتر این شرح را مولی محمد تقی هروی در حاشیه خود بر حاشیه عربی شیروانی مندرج ساخته، اردبیلی در جامع الرواة نیز شرح فارسی را در شمار مؤلفات او یاد می کند. در کتابخانه آستانه عبدالعظیم (شهر ری) نیز نسخه ای از این حاشیه فارسی هست. در نسخه حاضر این حاشیه - یا شرح از آغاز مطلب و پس از مقدمه مبسوط معالم است و نخست اندکی از خطبه عربی و سپس فارسی آمده و تا اول مبحث اجماع ادامه دارد (صاحب ذریعه نیز از هروی هم چنین نقل کرده اند)، آغاز: یعنی فقه در لغت فهمیدن چیزی است و در اصطلاح اهل شرع دانستن احکام شرعیه است از دلائلی که مفصلا دلالت بر آن کند و هرگاه گفته باشیم که دانستن احکام است»، پایان: «و در اجماع چند اختلاف هست اول در تحقق آن دوم در امکان علم به آن سیم در حجیه آن و مصنف.»، (این پایان حاشیه ناتمام است و کاتب پس از آن چنین نوشته): نسخه ای که از روی آن استكتاب شد چنین نوشته بود «هذا ما وجدت من خط المصنف»؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 526ص، 7 سطر، اندازه: 15×20/5 سم [ف: 17 - 5]
آغاز: برابر
بی کا، تا: قرن 13 [ تراثنا، س 18ش 1 و 2 - 235]
آغاز: برابر؛ انجام: در اجماع چند خلاف هست، اول در تحقق آن. دوم در امكان علم به آن. سیم در حجت آن و مصنف ره. انتهى كلامه اعلى الله مقامه ...... میرزا محمد حسن شیروانی ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: علیمردان خان تیموری نصرت الملک؛ کاغذ: صیقلی، 18 سطر (14/5×9)، اندازه: 15×21/5سم [ف: - 524]
آغاز: اگر انزجار في الحال مطلب افتاده باشد تاخیر بیان از وقت حاجت لازم می آید ... می؛ انجام: در اجماع چند اختلاف هست اول در تحقق آن دوم در امکان علم به آن سیم در حجیه آن تمام شد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی اوراق؛ ضمیمه نسخه ش 17509 [رایانه]
آغاز: في بناء العالم على الخاص اذا ورد عام و خاص ... هر گاه عامی و خاصی باشد که ظاهرهای آن های با هم منافات داشته باشد بعد از آن شرح فارسی وی از «جواز تأخير خطاب» تا آخر اجماع آورده شده؛ خط: نسخ، كا: سید محمد بن حسین بن جلیل، تا: 13 محرم 1238ق؛ محشی از محمد على نوری بلفظ «دام ظله»؛ تملك: محمد حسن موسوی با مهر «الراجی محمد حسن موسوی» (بیضی)، سید صادق حسینی 18 ربیع الثانی 1268؛ جلد: تیماج مشکی، 25 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: - 162]
آغاز: برابر
تا بحث اجماع می باشد و ناتمام مانده. در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: آخر رجب 1241ق؛ وقف نامه کتاب به تاریخ جمادی الثانی 1307 با مهر «عبده محمد الحسینی» (بیضی)، مصطفى الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج سبز، 210گ (1پ - 210ر)، 23 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: - 60]
آغاز: برابر؛ انجام: و در اجماع چند خلاف هست اول در تحقیق آن دوم در امکان علم بأن سیم در حجت آن و مصنف رحمه الله. تمت.
خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن محمد، تا: قرن 12 و 13؛ کاغذ اصفهانی؛ جلد: تیماج سرخ، 187 گ، 27 سطر (19×7)، اندازه: 23×12سم [ف: 3 - 797]
آغاز: قوله في بناء العام على الخاص هر گاه عامی و خاصی باشد که ظاهرهای آنها؛ انجام: الاجماع لغة يطلق ... اجماع بر حسب لغت بر دو معنی اطلاق می شود شاید از ملا میرزا شیروانی؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 30گ، [ف: 3 - 36]
آغاز: و بتدریج حقيقة نشده باشد و لكن چون احتمال اول بعيد است چه این الفاظ را غير شارع و اهل لغة عرب کسی استعمال نکرده؛ انجام: و در اجماع چند خلاف هست اول در تحقق آن، دوم در امکان علم بان، سیم در نتیجه آن و مصنف
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 236 گ، 21 سطر، اندازه: 12×25/5سم [ف: - 37]
آغاز: برابر
تا بحث اجماع. در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 208گ، قطع: رقعی [چند نسخه ف: - 371]
آغاز: برابر؛ انجام: بأن يسم در حجة آورد حضرت الهی.
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 26 ذیقعده؛ کاغذ: فرنگی، 18 سطر (14/5×8/5)، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1791]
آغاز: برابر
در فهرست ناشناس آمده؛ بی کا، بی تاب 14گ [ف: - 285]
آغاز: برابر
انجام: پنجم آنکه مراد از اقتضاء در کلام مص ره، عدم ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوا با پارچه سبز، 108ص، 19 سطر (14×9)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 2-185]
š.-e ma‘ālem-ol-osūl
؟ مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح - 1120 قمری
māzandarānī, mohammad hādī ebn-e mohammad sāleh (- 1709)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
بخشی از شرح فارسی مفصلی است بر معالم الدين، گویا شرح ملاهادی مازندرانی است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 2606/4 - 14/56
آغاز: في بناء العام على الخاص اذا ورد عام و خاص متنافيا الظاهر فاما ان يعلم تاریخهما اولا الخ هرگاه عامی و خاصی باشد که ظاهر های آنها با هم منافات داشته باشد خالی از این نخواهد بود که تاریخ ورود؛ انجام: چرا که نزد حصم آن اتفاق اجماع و حجت نیست و ظاهر این است که اصحاب ما اجماع مشترک میان ما و خصم را تعریف کرده و اجماع. از عام و خاص تا آخر اجماع است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛
افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28گ، 25 سطر، اندازه: 33×17سم [ف: 5 - 2672]
š.-u ma‘ālim-il-usül
فاضل هندی، محمد بن حسن، 1062 - 1137 قمری
fāzel-e hendī, mohammad ebn-e hasan (1652 - 1725)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
این نام روی صفحه عنوان آمده: عنوان ها «المتن، الشرح» است.
تهران؛ الهیات؛ شماره نسخه: 199
آغاز احتمال لغيره و اذ لايمكن أن يجعلا مختلفين و لا يمكن التزايد ليمكن أن يقال يختلفان بالزيادة و النقصان؛ المتن: البحث الثاني في النواهی اصل اختلف الناس الخ؛ الشرح: لما فرغ من البحث الأول من بحثى المطلب الثاني شرع في البحث الثاني منهما و الغرض منه بيان ما يتعلق من المسايل بالنهى و فيه؛ انجام: المتن: اصل و الحق منع التقليد في اصول العقائد الخ؛ الشرح: لما فرغ من الاصل شرع في الخامس و الغرض منه بیان موضع جواز التقليد و بیان حال المقلد ... استدل عليه ... (ناخوانا است)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر (13×6/5) [ف: - 784]
š.-u ma‘ālim-il-usūl
مامقانی، عبدالله بن محمد باقر، - 1246 قمری
māmaqānī, abd-ol-lāh ebn-e mohammad bāqer ( 1831)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
شرحی است توضیحی با عناوین «قوله، أقول» تا آخر مبحث عام و خاص «معالم الاصول»؛ در مقدمه نگاشته است: «فهذه تعليقة لطيفة و فواید شريفة كتبتها لمعالم الدين لينتفع بها المبتدی و يستمد منها المتوسط و المنتهى تقربت بوضعها الى رب الارباب و اجبت بها ملتمس بعض فضلاء الاحباب ایدهم الله بمعونته و وفقهم لطاعته اقتصر فيها على بحث الفواید و كتبها اقل الخلائق قدر او جرما و اكثرهم خطا و جرما».
آغاز: الحمدلله الذي شرف العلماء بمعالم الدين و حباهم بارشاده ایامهم لمسالک نهج المسترشدین
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 14470
آغاز: برابر؛ انجام: و كان المراد المخاطب ابتداء و ليس كذلك اذا المخصص کاشف أن المخاطب لم يرده في حال تخاطبه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1407؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 132 گ، 19 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 16 - 293]
š.-u maʻālim-il-uşūl = ḥāšīyat-u maʻālim-il-uşūl
بهبهانی، شمس الدین بن جمال الدين، - 1248 قمری
behbahānī, šams-od-dīn ebn-e jamāl-od-dīn (- 1833)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
تاریخ تأليف: 8 جمادی الثانی 1233ق
شرح مزجی مفصلی است بر کتاب معروف (معالم الأصول) در پنج جلد شامل حدود یکصد و سی هزار بیت. مؤلف در آخر نسخه آورده است: «تم تحرير المنتج في الروضة الرضوية و في الزاوية الواقعة فوق رأس مشرفها». پنداشته می شود که نام آن (تحرير المنتج) باشد. جلد دوم آن در یازدهم محرم 1227 ق به اتمام رسیده است.
آغاز: بسمله سبحان من أفاض على الانام شئابیب الرحمة و الرضوان و ابلج في ساحة كلماته ... و بعد فيقول ... شمس الدين بن محمد بن شمس الدين بن جمال الدين ... ان اشرح ... بمعالم الدين البهبهانی و ملاذ المجتهدين ... قال المصنف قدس سره بسم الله راميا اقتفاء كلام البدى العلام
[الذريعة 71/13 و 71/14 و 207/6 رقم 1149؛ دنا 106616]
.. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:6928/3 - 35/108
آغاز: برابر، انجام: وقلوب الابرار وقبور الأسرار ... ای تصور المعنى من اللفظ او ملكة اقتدار تصور المعنى من اللفظ شرح مقدمه معالم الأصول در فضیلت علم و از انجام ناتمام؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با امضای «منه مدظله العالی»؛ جلد: مقوا، 71گ، 24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2672]
آغاز: الحمدلله الذي وفقنا لاتمام المجلد الأول من الشرح على کتاب المعالم في اصول الفقه ... شرع في شرح فصل آتی لبيان مرتبة علم الفقه تبعا لسائر الأصوليين و أداء لما وجب من بیان مرتبة العلم؛ انجام: وعليك بامعان النظر في هذه المباحث المتقدمة فانی إذا علم أحدة حام حولها تم المجلد الثاني.
جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن محمد مشهدی، تا: شنبه 19 محرم 1249ق؛ مجدول، مصحح، یادداشتی از همو در استكتاب در 8 جمادی الاول 1249 آمده؛ مهر: «المتوكل على الله الغني عبده نوروز علی» (بیضی)؛ تملك: احمد ملقب به هبة الله؛ جلد: تیماج قهوه ای، 271گ، اندازه: 21×14سم [محدث ارموی مخ: 2 - 922]
آغاز: و ما في القوانين من أن القيد المزاد لاخراج الموقت و المنفهم من الأمر المطلق على القول بعدم دلالته على التكرار و التسجيل آن مورد النسخ و الأحكام المطلقة القابلة للاستصحاب من الغفلة عن معنى الرفع؛ انجام: على يد مؤلفه الخمول المنقوش اسمه و الحمدلله وحده و الصلوة على من لانبي بعده. جلد آخر. موجودی از اوایل مبحث (نسخ) تا آخر مبحث (تعادل و تراجیح)؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: مرحوم حاج سید رضا قوچانی، مرداد 1324؛ 172گ، اندازه: 22×16سم [ف: 6- 35]
: شرح معالم الأصول / اصول فقه / عربی
š.-u ma‘ālim-il-uşūl = ḥāšīyat-u ma‘ālim-il-uşūl
برغانی، محمد علی بن محمد، - 1272 ؟ قمری
baraqānī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad (- 1856)
وابسته به: معالم الاصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
شرح نکات معالم الأصول است به صورت «قوله»، شارح برای هر حاشیه عنوانی ساخته است مانند: ابداع كلام لتحصیل مرام؛ تفصیل مقال لتوضيح حال و امثال اینها.
[دنا 1066/6؛ ریحانة الأدب 248/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12089
آغاز: ابداع كلام لتحصیل مرام في العنوان، الفقه في اللغة الفهم اعلم أن الشائع في العلوم خصوصا في كتب الفقهية المبسوطة؛ انجام: فعدم جوابهم دليل على عدم العقلية أيضا، و بالجملة عدم جوابهم دليل على عدم حاجتهم عند سؤالهم.
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: 1224ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»، با قلم خوردگی، با چند بیت شعر همراه تاریخ 1229ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 165گ، 19 سطر (14/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 30 - 507]
š.-u ma‘ālim-il usūl
زغيب عاملی، حسین بن محمد، - 1280 ؟ قمری
zoqayb ‘āmelī, hoseyn ebn-e mohammad (- 1864)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
کتاب شرحی است مفصل تشریحی در عناوین «قوله - اقول» که بعد از اندکی، توضیحات را به گونه مزجی ادامه داده است. وی در نگارش کتاب از نظرات استادش سود برده است چنان که ضمن شرح: «المطلب الثامن في القياس و (الاستصحاب) می نگارد: «ان هذا الشرح على مقدمة المعالم بعد اقتباس من جواهر انفاس سیدنا المحقق المدفق السيد علي دام ظله لا جرم كان كلامنا على وفق ما ذكره في المعالم». نام مؤلف در نسخه نیامده است. در برگ آخر به خط كاتب متن، ضمن نگارش سیاهه کتب کتابخانه شخصی همو در موضوع اصول فقه نگاشته است: «من الأصول قوانین و تهذيب لعلامه و شرح الزبده للجواد و هذا الشرح رابع كتبته في اوقات المباحثه يحتاج لى ترتيب اسئل الله سبحانه أن يوفقني الى ترتيبه و تهذيبه و انا الفقير حسین ابن محمد زغيب الشامى العاملي».
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18049
آغاز: بسمله، قال رحمة الله الفقه فق اللغة الفهم لما فرغ بیان فضيلة العلم على الجهل و بیان فضيلة العالم على الجاهل و بیان فضيلة هذا العلم على غيره بالدليل العقلي و النقلی؛ انجام: لايكون ثمة استصحاب اصلا و الجواب عنه قد مر انفا فليراجع جمع الثاني
خط: نسخ تحریری، کاتب = مؤلف، بی تاب افتادگی: انجام؛ مسوده اصلی، در مرحله اولیه تأليف باقی مانده؛ واقف: شیخ حسین اعلمی، مهر 1370؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 120گ، اندازه: 32/5×22سم [ف: 16 - 291]
š.-u maʻālim-il usül
کرمانی، محمد بن حیدر، ق13 قمری
kermānī, mohammad ebn-e heydar (- 19c)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
بخشی از شرح معالم است که مؤلف از درس استادش در کربلا تحریر نموده است.
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه:848/4
خط: نسخ، كا: محمد بن حاج حمید کرمانی، تا: 1202ق؛ 4گ (124ر - 128ر)، اندازه: 16×9سم [میراث اسلامی: دفتر نهم - 103]
š.-u maʻālim-il usül
خراسانی، علی اکبر، ق13 قمری
×orāsānī, 'alī akbar (- 19c)
وابسته به: معالم الاصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
شرح استدلالی مفصلی است با نقل اقوال بعضی از علماء قدیم اصول، و گاهی از استادش.
آغاز: الحمدلله الذي هدانا الى اصول الأحكام الشرعية ... و بعد فلما كان المقصود الاصلي من هذا الكتاب معرفة مسائل الفقه و كان جملة من مسائل الأصول مذكورة على سبيل المقدمة ...
آغاز: برابر؛ انجام: کلما يظهر وجهه مما مضت اليه الاشارة، قد تم شرح ما يتعلق بالمطالب الأربعة المتقدمة ...
تا مباحث مجمل و مبین را دارد؛ خط: نسخ، كا: محمد بن محمد زمان، تا: 11 رجب 1223ق؛ تملک: محمد سعيد بن محمد شریف الشريف به تاریخ اواسط ذیحجه 1230 در مشهد مقدس و مهر
عبده الراجی محمد سعيد بن محمد شریف» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 318گ، 20 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 10 - 319]
آغاز: برابر؛ انجام: حملها على اقل مراتب الخصوص في مقام الفقاهة لتيقنه على كل حال كما يظهر وجهه مما مضت اليه الاشارة، قد تم شرح ما تعليق بالمطالب الأربعة.
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن عبدالنعيم زهانی قاینی، تا: 28 رمضان 1238ق، جا: طبس کیلکی، حسب فرموده میر محمد تقی بیکا بن میر محمد حسین؛ مصحح، محشی با نشان «منه دام ظله»؛ مهر: «عبده الراجی غلام رضا» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 262 گ، 25 سطر (21×11/5)، اندازه: 21×5/ 30سم [ف: 33-125]
آغاز: برابر؛ انجام: على اقل مراتب الخصوص في مقام الفقاهة التيقنه على كل حال كما يظهر وجهه مما مضت اليه الاشارة قد تم شرح ما تعلق بالمطالب الأربعة المتقدمة .. ثم تم جزئي من كتابة هذا الشرح از آغاز تا آخر مجمل و مبين؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: حسین بن ملا عبدالنعیم نهانی قائنی، تا: رمضان 1239ق، به دستور ملا محمد تقی بن حاجی لطفعلی بیک؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 225 گ، 25 ×26 سطر، اندازه: 20/5 × 29/5سم [ف: 5 - 2671]
آغاز: برابر؛ انجام: لعدم امکان اجراء الاصل في مهيات الالفاظ بالضروره
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ كا: على نقی، تا: 1241ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 9گ (196-204)، اندازه: 20×15سم [ف: 4 - 1153]
.. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2797/1
آغاز: برابر؛ انجام: لما عرفت من دخول قيد العصرة في المفهوم على رأى المصنف فحينئذ لا أولوية لاحدهما ...
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 33گ (1پ -33ر)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 7- 365]
خراسانی، محمد تقی، ق13 قمری
š.-u ma‘ālim-il usül
×orāsānī, mohammad taqī (- 19c)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
در ضمن شرح متعرض كلام محشی شیروانی هم شده است و کلام مؤلف را با «قوله ره» آورده و کلام محشی را با «قال المحشی ره» مشخص نموده است.
آغاز: الحمد لله المفضل بانعام اصول النعم و فروعها على الخاص والعام؛
آغاز: برابر جلد اول از اول کتاب تا مبحث نهی؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ با حواشی «منه دام تاییداته»؛ مصحح؛ 258گ، اندازه: 16/5 × 21/5سم [نسخه پژوهی: 2 - 152]
جلد دوم، از مبحث نهی تا آخر بحث عام و خاص؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه دام تأییداته»، مصحح: 195گ، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 152]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: ممد رضا بن سید اسد الله کازرونی، تا: ربيع الثانی 1247ق؛ محشی با نشان «منه زيد عمره»؛ 474گ، اندازه: 15 ×21سم [ف: 1- 60]
š.-u ma‘ālim-il-uşūl = š.-u ma‘ālim-id-dīn
روح افزائی، محمد بن محمد صالح، ق13 قمری
rūh afzā'ī, mohammad ebn-e mohammad sāleh (- 19c)
وابسته به: معالم الاصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
تاریخ تأليف: 1216ق
حاشیه مفصلی است با عنوان های «قال، اقول»؛ مؤلف هفت رساله تأليف نموده که همه را «السبع المثانی» نامیده و رساله حاضر ششمین کتاب آن مجموعه است.
آغاز: الحمد لله الذي اسرى بعبده اليتيم من الاقاليم الخمسة المتقدمة الى هذا الاقاليم ... قال رحمه الله الفقه في اللغة الفهم. اقول فعلی هذا يجب حمل الفقه في الكتاب و السنة ...
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا السر جار في غير قليل من الأحكام التي خف سرها على كثير من العلماء الاعلام و علیه مبنی و اليه مبتنی بیان معالم الدين.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف (ظاهرة)، تا: 1216ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 183گ، 14 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 6 - 278]
آغاز: برابر
از اول تا مبحث اجتماع امر و نهی؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 41گ، 19 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 5- 2673]
š.-u ma‘ālim-il usūl
طبرسی، محمد بن جعفر، ق13 قمری
tabarsī, mohammad ebn-e jaʼfar (- 19c)
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
شرحي مزجی مبسوطی است با عناوین «قوله، قوله» بر «معالم الدين و ملاذ المجتهدين» که تأليف آن ناتمام مانده است.
[دنا 1067/6]
آغاز: بسمله قوله في الاصطلاح انما تصدى لتعريف الفقه دون الأصول الفقه كما في المختصر وغيره لان المقصود بالذات في هذا الكتاب علم الفقه ... قوله هو العلم بالاحكام الشرعية؛ انجام: ای الامر بالشيء امرا مطلقا غير مقيد وجوبه شیء يقتضی ایجاب مقدمة و حينئذ لا احتياج الى قوله
تذکر: نام مؤلف به قرینه نسخه مجلس تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، جلد: مقوای سفید، 24گ، 10 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 3- 1556]
آغاز: قوله الفقه في اللغة الفهم انما تصدى لتعريف الفقه دون اصول الفقه المقصود بالذات في هذا الكتاب؛ انجام: البحث الثالث في المشترك غرة قد عرفت وقوعه في العربية.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور مشکی، 48گ (48پ - 95ر)، 33 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 25 - 56]
Š.-u ma‘ālim-il uşūl = ḥāšīyat-u ma‘ālim-il-uşūl
لاهیجانی قزوینی، صفر علی، ق13 قمری
lāhījānī qazvīnī, safar ‘alī (- 190)
وابسته به: معالم الاصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011)
تاريخ تأليف: سلخ 1224؟ (جلد اول)؛ محل تأليف: کربلا
شرح مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» و با نقل گفته های بزرگان این فن و رد و ایراد در آنها، گویا در دو جلد که اول مشتمل بر مباحث الفاظ و دوم دارای مباحث عقلیه می باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8796
آغاز: قوله الفقه في اللغة الفهم، اعلم أنه قد جرت عادة الأصوليين في كتبهم الأصولية بتعريف اصول الفقه أولا كما هو الحق في كل علم؛ انجام: این جلد: و انفع بها لنا و الطالبين بحق محمد و اهل بيته الطاهرین و ایاک أعبد و ایاک استعین.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 259گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 22 - 327]
š.-u ma‘ālim-il usül
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:483/3
آغاز: في بيان أن مقتضى الايجاب على وجه التخيير ما هو ؟ المشهور بین اصحابنا آه، لا خلاف في ورود الأمر بواحد من امرين او امور على سبيل التخيير؛ انجام: ... بل انما تعرض بصيغة الأمر لكونه لهما و الحمدلله قوله صيغة افعل الخ. شرحی است تحقیقی و مستدل و مبسوط و مزجی بر کتاب معالم الاصول تألیف شیخ حسن سبط شهید ثانی، شارح به اظهار نظریه خویش و نقل اقوال قدماء از علامه حلی و متأخرین از شیخ بهائی و دیگران پرداخته است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1222ق؛ برخی صفحات وصالی شده و جمله ای اوراق آشفته وصالی شده است، معلق به حواشی و تصحیحاتی از مؤلف؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: سفید و فستقی، جلد: تیماج سرخ، 19-36 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 2 - 591]
Š.-u maʻālim-il usūl
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
ناشناخته و احتمالا غير همانند:
آغاز: بسمله قوله اذا اختلف أهل العصر على قولين الخ التحقيق أن الاجماع لا يكون الا بسيط لكنه تارة يكون دنباله شرح مذکور در شماره 3 این مجموعه می باشد که از مبحث اجماع شروع می شود؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1222ق؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: سفید و فستقی، جلد: تیماج سرخ، 19-26 سطر، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 2 - 591]
كاتب = مؤلف، بی تا، خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان
[رایانه]
بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام [اوراق عتيق: 1 - 247]
آغاز: قوله، إذ لا يتصور على هذا التقدير انفاك العلم ببعض، تحرير الجواب على وفق الكتاب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با رمز «المحرره ابوالحسن الحسینی الحسنی»؛ 94گ، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 1 - 60]
آغاز: ... فالعلم المذكور داخل فيه اي علم المقلد بالبعض لك داخل في حد الفقه و هو من افراده؛ انجام: وحده و وقوف الندم علة لعليته كما هو ظ الاية او الفسق مع الوقوع .....
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی به فارسی یا عربی؛ جلد: گالینگور مشکی، 410ص، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 45 - 215]
آغاز: قال الامر بالشی لیس نهيا عن ضده نطقا و خالف في ذلك قوم لنا ... اقول الضدان امران و جوديان لا يجتمعان؛ انجام: و قد عرفت ايضا في تقرير الجواب عن الدليل الرابع للقائلين بالاوجوب الشرعي فقط، اتفاق كلماتهم في تحقق العصيان بترک المقدمة
التحققه في تزک ذي المقدمه
تذکر: نام کتاب با توجه آغاز نسخه تصحیح شد، شرحی است بر برخی مباحث معالم الاصول با عناوین «قال - اقوال» که در نسخه حاضر مباحث ضد، مقدمة الواجب و انسداد باب العلم آمده و ظاهرا مطالب کتاب مستفاد از دروس استادش می باشد؛ مصحح؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1202ق؛ 22گ (102پ - 123ر)، اندازه: 16×9 سم [میراث اسلامی: دفتر نهم - 103]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1567/3
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 395]
آغاز: كما يقتضيه قولهم في دليل العلم من أن العلم بالعلة بالعلة يستدعي العلم بالمعلول فيحتاج في اخراجه الى قيد الحيثية ايضا؛ انجام: فلا بد حينئذ من ملاحظة ترجيحات المجاز من الطرفين من الشهرة و الشيوع و غير ذلك يختلف المواد فقد عرفت ما فيه و اما الاضمار فهو ايضا ... النسخ و غیره.
خط: نستعلیق، كا: ابن جلال مهرجردی یزدی، تا: جمعه 24 جمادی الثانی 1235ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 65گ (1ر- 65پ)، اندازه: 21×14سم [ف: 1- 190]
آغاز: بسمله اصل اعلم ان اصول الفقه علم لهذا العلم و له جهتان علمية و اضافيه الاولى لا كلام فيه شرح مفصلی است بر معالم الدین شیخ حسن عاملی، این شرح به صورت تقریرات از درسی نوشته شده است و در حقیقت تقریرات درس خارج یکی از عالمان است؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ 161گ (1-161)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2671]
آغاز: قوله ربما يطلق هذا اللفظ ای ربما يطلق لفظ الصحيح المضاف الى راو معين على خبر جميع سنده إلى هذا الراوی المعين شرحی با عنوان «قوله» بر معالم الأصول تأليف ابو منصور جمال الدین حسن بن شهید ثانی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 57گ (137-193)، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 1- 89]
قطعه ای از شرح مزجی در تعریف الفقه از کتاب «معالم الاصول»، و شارح در آن بسیار از استادش «دام ظله» نقل کرده است و ناقص الاول است؛ كا: محمد تقی اردکانی یزدی، بی تا [دلیل المخطوطات: 1- 258]
انجام: نزول الآية على أن مجموع المحرمات في علم الله تعالی
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 105ص (105-209)، اندازه: 17×22/5سم [ف: 5 - 1788]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... أما بعد قوله الفقه في اللغة الفهم، تعرض لتعريف الفقه دون اصول الفقه؛ انجام: و اذا عرفت معنی اصول الفقه فاعلم أن حده مضافا عليه ما يبنى عليه الفقه شرح مزجی مفصلی است بر کتاب «معالم الاصول» شیخ حسن عاملی، با رد و ایراد بسیار. در این نسخه فقط مقداری از آغاز کتاب شرح شده و ناتمام مانده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 16گ (1-16پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 8 - 332]
š.-u ma‘ālim-il usül
وابسته به: معالم الأصول = معالم الدين و ملاذ المجتهدين؛ عاملی، حسن بن زين الدين (959-1011)
ناشناخته:
آغاز کرده تعریف اصول فقه نکرد جواب این است که وضع این کتاب در فقه است و چند مقدمه در اول کتاب؛ انجام: و در اجماع چند خلاف هست اول در تحقق آن، دوم در امكان علم بان، سوم در حجت او، و مصنف رحمة الله انتهى كلامه. شرح مختصری است بر معالم الاصول با استدلال مختصر، و چنان که در پایان کتاب آمده آن را از میرزا محمد بن حسن
شیروانی دانسته ولی آن کتاب به عربی است؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن محمد یوسف کار دیگر اندوزی فیروز کوهی، تا: 26 ذیحجه 1205ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «منه دام ظله»؛ مهر: عبده رمضان بن مصطفی» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 178گ، 22 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 121]
بی کا، تا: 1220ق؛ خریداری از مریم شریفی [رایانه]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد چونکه پیش از شروع در هر علمي لابدیم از بیان سه چیز تعریف و موضوع و فائده آن علم؛ قطعه ای ناتمام، ترجمه و شرح با عناوین: «قوله: ... - قوله: ...»، در آن توضیحات خوبی برای مبتدئين در فهم متن وجود دارد، تا مباحث الامر در آن هست؛ بی کا، بی تا [تراثنا، س 18ش 1 و 2 - 222]
شرح معالم الدين- هداية المسترشدين في شرح معالم الدين
شرح معالم الدين- شرح معالم الأصول
š.-e mo‘āmelāt
تهران؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ شماره نسخه:17
شرح معاملات قریه آشنا خور بختیاری در 1277؛ خط: شکسته نستعلیق خوشابی کا، بی تا، مجدول و مذهب در 1278 [نشریه: 7- 2]
š.-u ma‘ānī asmā’-il-husnā
ناشناخته 1. مشهد؛ رضوی، شماره نسخه:26906
آغاز و اليقين يكون الوصف المعلوم من اوصاف الجلال و الكمال؛ انجام: هو الذي الامور موکولة اليه و هو ملی ء بها وفي با تمامها
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی اوراق [رایانه]
آغاز: بسمله، الحمد لله المتفرد بكبريائه و عظمته المتوحد بتعاليه و صمديته؛ انجام: التورية و الانجيل و الزبور و الفرقان و سائر الكتب ترجع الى هذه .. نویسنده می گوید یکی از برادران دینی از من خواست که در شرح اسماء حسنی مطالبی آورم با وجود اینکه در این زمینه قدرت خود را نمی دیدم که وارد شوم چه بشر خاکی را با علم پاک نسبتی نیست و بحث در نام الهی کردن از قدرت او خارج است ولی بار با همه نقصان مایه دست بکار شدم و این کتاب را در سه فن پرداختم: 1. سوابق و مقدمات، 2. مقاصد و غایات، 3. لواحق و تكملات، فصول فن اول بحث در بیان حقیقت اسم و مسمی و تسمیه و کشف اغلاط واقع درین زمینه می کند، فصول فن دوم: مشتمل بر بيان معاني اسماء، فصول فن ثالث: اسماء الهی 99 نام می باشد که همگی آنها توفیقی است؛ كا: شيخ حمزه، تان 1045ق، جا: فتح پور هندوستان؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 284 ص (79-362)، 17 سطر (16/5×8/5)، اندازه: 25/5×15 سم [ف: 7- 373]
š.-u ma‘ānī k.-il-himāsa
نمری، حسین بن على، - 385 قمری
namarī, hoseyn ebn-e ‘alī (- 996)
از روایت احمد بن ابي هاشم قیسی و املای او و قرائت شارح بر
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 273/2 ف
نسخه اصل: اسماعیل صائب ش 1431؛ خط: نسخ، بی کا، تا 426ق، 16 سطر [فیلم ها ف: 1- 448]
š.-u ma‘āyeb-in-nafs wa mudāwātihā
سلمی، محمد بن حسین، 325 - 412 قمری
sulamī, mohammad ebn-e hoseyn (938 - 1022)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 195/131ف
نسخه اصل: حمديه ش 1447؛ كا: ابواسحق بن یحیی بن ابراهیم زنجانی، تا: چهارشنبه 28 شوال 812ق؛ درهامش است. [فيلم ها ف: 1-430]
Š.-ul-m'taqadāt al-kāšif-i 'an-il-mu'dalāt
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:8586
آغاز: بسمله. حمدله. ص ... و بعد فان كتاب المعتقدات الكاشف عن المعضلات مشتمل على ما يجب به الاعتصام عن علم المنطق و الكلام فيه خلاصة افكار المتقدمين و زبدة آراء المتاخرين مع زیادات شريفة و ابحاث لطيفة فيها توجيهات المباحث و الأفكار التي خلت عنها كتب الحكماء و النظار و التمس بعض العلماء أن نشرح شرحا وافيا ... فقبلته ... قال النمت (؟) الاول في ماهية المنطق إلى قوله معنى اقول بيان ماهية المنطق و وجه الحاجة اليه يفتقر الى معرفة العلم و اقسامه؛ خط: نسخ، كا: على بن محمد بن احمد اصفهانی، تا: قرن 8 و 9 ص ع می نویسد که در 27 محرم سماع شد، عنوان «شرح کشاف
حنفیه» نیز در ص ع هست؛ انجام در شرح آفتاح شکل اول افتاده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 83گ، 19 سطر (11×7)، اندازه: 18×11سم [ف: 17 - 167]
š.el-moʻjam fī tārī×-e molūk-el-‘ajam
وابسته به: المعجم في تاريخ ملوک العجم = المعجم في آثار ملوك العجم = تاریخ معجم شرف الدین قزوینی، فضل الله بن عبدالله (660-740) تاریخ تأليف: شنبه 19 ذیقعده 1270ق
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 6412/6
آغاز: الحمدلله الذي جعل الشمس سراجا وهاجا و خلق الماء عذبا فراقا ...... اما بعد این چند ورقی است از معانی غامضه و لغات مفصله و کلمات مشكله تاریخ معجم که اطفال دبستان را درک آن لازم و متحتم است؛ انجام: طغرل: نوعی از مرغ شکاری باشد و بکسر اول بمعنی پادشاه است
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 99گ (29پ - 127پ)، اندازه: 17×11سم [ف: 9 - 373]
š.-e moʻaddel-ol ‘ayār
یزدی حائری، محمد باقر بن مرتضی، 1239 - 1298 قمری
yazdī hā’erī, mohammad bāqer ebn-e morteza (1824 - 1881)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:5890/1
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن علی اکبر محلاتی، تا: 1283ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 13 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 17-284]
شرح معرفت تقویم- شرح سی فصل
š.ol-muʻzā fit-tasrīf
قمی، عبدالله بن آقا محمد
qomī, 'abd-ol-lāh ebn-e āqā mohammad
وابسته به: المعزي في التصريف؛ معزی، محمد بن ابی القاسم شرحی است فارسی بر «المعزي في التصريف» شمس الدين محمد بن أبي القاسم معزی که آن را جهت سلطان قضاة الانام (؟) شرح نموده است.
یزد؛ کاظمینی؛ شماره نسخه: 374/1
آغاز: حمد بی حد و سپاس بی عدد مر ملکی را که بال ملکش از گرد تصریف و تغيير مبراست
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1268ق؛ جلد: تیماج سبز، 50گ (3پ - 52پ)، اندازه: 26×15سم [ف: 2 - 79]
3.-ul mu'allaqat-is-sab
بحرانی حسینی، احمد بن سليمان، ق8 قمری
bahrānī hoseynī, ahmad ebn-e soleymān (- 14c)
وابسته به: المعلقات السبع = سبعیات تاریخ تأليف: جمعه اوایل محرم 740ق
شرح است مختصر بر «المعلقات السبع» که در آن بیشتر به ذکر معانی لغات و ترکیبات اکتفا کرده و گاهی جهات ادبی را نیز متذکر می شود. معلقات سبع، هفت قصیده معروفی است که هنگام ظهور اسلام بر دیوار کعبه آویزان بوده است: قصیده اول: از امرو القيس، بدین مطلع: «قفا نبك من ذكرى حبيب و منزل»؛ قصیده دوم: از طرفة بن عبد، بدین مطلع: «لخولة اطلال ببرقة ثهمد»؛ قصیده سوم: از زهیر بن ابی سلمی، بدین مطلع: «امن ام او في دمنة لم تکلم»؛ قصیده چهارم: از لبيد بن ربیعه، بدین مطلع: عفت الديار محلها فمقامها»؛ قصیده پنجم: از عنترة بن شداد، بدین مطلع: «اعیاک رسم الدار لم يتكلم»؛ قصيده ششم: از حارث بن حلزة يشكری، بدین مطلع: «آذيتنا بينهما اسماء»؛ قصیده هفتم: از عمرو بن كلثوم، بدین مطلع: «الأهبی بصحنك فاصبحينا»..
[کشف الظنون 11740/2]
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه: 890/1
آغاز: قيل خاطب صاحبيه و قيل بل خاطب واحدة و خرج الكلام؛ انجام: و هو الملك و الشاهد على حسن بلائنا يوم قتالنا بهذا الموضع و العناء امي بلغ الغايه يريد عمرو بن هند فانه شهد عناهم بهذا اليوم تم شرح القصاید
خط: نسخ، كا: محمد صادق خوئی، تا: شنبه 27 رجب 1240ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80گ (1پ -80ر)، 20 سطر، اندازه: 23×16/5 سم [میراث اسلامی: دفتر دهم - 768]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1267/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 92]
š.-ul mu'allaqāt-is-sabo
وابسته به: المعلقات السبع = سبعیات
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:28674
آغاز: قفابنك من ذکری حبیب و مزل بسقط اللوى بين الدخول مخومل؛ انجام: عليها و اممرد المطول ایض و قدر ادل قوله تعم صرح ممرد.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ وقف حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) [رایانه]
Š.-u mu'allaqāt-il-fuṣūl
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 17362
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی؛ 72گ، اندازه: 17/5× 29/7 سم [رایانه]
š.-ul-mʻllaqa li-imra’-il-qays
داور شیرازی، مفید بن محمد نبی، 1251- 1325 قمری
dāvar-e šīrāzī, mofīd ebn-e mohammad nabī (1836 - 1907)
وابسته به: معلقة امرؤ القيس = القصيدة اللامية؛ امرؤ القيس، جندح بن حجر (130-80)
تاريخ تأليف: 23 رمضان 1292ق
در 81 بیت؛ شرح به عربی، در پایان هر بندی شعرهایی به فارسی آمده است، ترجمه ای است شیوا که در آن از زوزنی و صحاح و قاموس نقل شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 179/2
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1293ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج سرخ، 79 گ، 14 سطر (13×9)، اندازه: 21×16سم [سنا: ف: 1-88]
Š.-u muʻllaqat-i imri’-ul-qays
وابسته به: معلقة امرؤ القيس = القصيدة اللامية؛ امرؤالقيس، جندح بن حجر (130-80)
اصفهان؛ مدرسه صدر بازار؛ شماره نسخه:201/5
آغاز: شرح: فقانبك من ذكرى حبيب و منزل ... قيل انه خاطب صاحبيه و قيل بل خاطب واحدا و أخرج الخطاب مخرج الاثنين على الواحد؛ انجام: و الفعل يكثر مجيئه بمعنى الفاعل نحو قادر و قدیر و عالم و عليم ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 7گ (64ر - 70پ)، اندازه: 15/5×20/5 سم [ف: 1 - 141]
š.-e mo‘ammā
عبد الغني بن داود
‘abd-ol-qanī ebn-e dāvūd
اهدا به: ابوالمظفر خان شیرانشاه
شرحی بر رساله برهان الدين محمد که به درخواست شاگردان شارح که آن رساله را نزدش می خوانده اند نوشته شده است. دارای یک «مقدمه» و بیست و شش «قاعده» (دیباچه) و در زمان میر علی شیر نوایی ساخته شده است. نام شاعرانی که معمای آنها در این کتاب آمده و یا از آنها یاد شده است: 1. علاء الدين شاشی؛ 2. حافظ سعد؛ 3. محمد ابی سعید معمایی؛ 4. محمد معمایی؛ 5. مولانا خرد معرف؛ 6. مولانا زین الدین؛ 7. مخدوم؛ 8 امیر یحیی علوی؛ 9. حسن خاتمی؛ 10. خواجه عبدالله روشی؟ 11. مولانا میرعلی؛ 12. محمد مجلد، 13. میر مرتضی سرایی؛ 14. منوچهر بدیعی مؤلف رساله شانزده اصل؛ 15. برهان الدين محمد الكر؛ 16. شرف الدین علی یزدی؛ 17. مولانا کشی؛ 18. مولانا اشرف.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3830/1
آغاز: شرح: بسمله. رب اعني على اتمام ما قصدته سپاس بی حد و ستایش بی عدد قادری را که مصور اشیا و معلم اسما است ... چنین گوید ... عبدالغنی بن داود. متن: این مختصریست مشتمل بر مقدمه و قواعدی چند که معتبر است در معما و بر خاتمه اما مقدمه در بیان حقیقت معما و تقسیم آن و تعریف اقسامش؛ انجام: شرح: چنین گفتی که لفظی خواهند که میان او و لفظ اول تجنيس (در قاعده یازدهم).
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سبز، 89 ص (1-89)، 17 سطر (14×7)، اندازه: 20×12سم [ف: 12 - 2814]
š.-e mo‘ammā
سحابی، قوام الدين
sahābī, qavām-od-dīn
شرح معمایی که در سال 708ق از هند به خراسان آوردند و مولانا شمس الدین خلیفه نیشابوری آن را در هنگام بازگشت از حج در بغداد يافت.
[دنا 1069/6؛ نسخه های منزوی 2195/3]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: کبود، قطع: ربعی [نشریه: 5-642]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 3گ، 21 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: -12]
š.-e moʻammā
خوراسکانی اصفهانی، عبدالله بن محمد حسن، ق14 قمری
ebn-e mohammad
×orāskānī esfahānī, 'abd-ol-lāh hasan (- 20c)
مولف، معما و لغزها را از منابع مختلف جمع آوری نموده و آن را در چند قسمت تنظیم کرده است: 1. اشعار فارسی، 2. اشعار عربی، 3. سوال و جواب، 4. آیات و روایات
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: 898/7
آغاز: بسمله. ارادنی فالق الاصباح شمسا ** به انس البرايا حين الاحا؛ مراد به «شمس» بوح است که مرادف آنست و لفظ باء در «به» بمعنی مع است؛ انجام: هذا يشير كلام الشاعر: و عين الرضا عن كل عيب كليله ** و لكن عين السخط تبدى المساويا. اقل الطلاب عبد الله الأصفهانی.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 20 ذیحجه 1312ق، جا: مدرسه عبدالله خان؛ جلد: تیماج زیتونی مذهب، 24گ (80پ -103ر)، اندازه: 18×11سم [ف: 2 - 162]
S.-ul mu'amma
شرح معمایی است که به حضرت امیر علیه السلام نسبت داده اند. شارح در مقدمه می گوید اگر چه این مطلب را در جای قابل اعتمادی ندیده و نشينده ام اما چون برخی که غث را از ثمین باز نمی شناختند در آن سخن گفته بودند عجالتا به حل آن در فرصتی کوتاه همت کردم. مؤلف در این شرح از روایات استفاده برده است.
قم، مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 3908/2
آغاز: الحمدلله باعث الوسائل و معطى النوابل و الصلاة و السلام على نبيه المبعوث باظهر المعجزات و ابهر الدلایل و على آله المنتعبين من اطهر ابحر ... اما بعد فهذه اجابة لما اقتضاه بعض اذكياء الاكابر من اخواننا؛ انجام: امسك هذا يعني لاتفشه لغير اهله و كن به ضنينا الاعن اهله هذاما اقتضاه الحال الحاضر و مادر به الفكر الحاسر والنظر القاصر مع ضيق المجال
خط: تحریری، کا: محمد باقر بن محمد کاظم قاینی خراسانی، تان ذیحجه 1264ق؛ فائده در شرح خطبه آدم عليه السلام، ممکن الوجود، قمستی از کشکول شیخ بهایی، خواص آیه «والهكم اله واحد ..»؛ جلد: مقوا، 5گ، اندازه: 18×11 سم [ف مخ - 3 - 1262]
š.-e mo‘ammā
غیر همانند:
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:13568/5
آغاز: نیست حد خامه از نام آله ** دم زدن باید زبان دارد نگاه؛ انجام: موجود: همچنین عالم اگر آید بدست ** سر بنه بر پای وی هر جا که هست گزارش نود و نه بیت معماست در اسماء خداوند در حدود 6 بیت آن آورده شده است و احتمالا از میر حسین معمایی نیشابوری می باشد؛ خط: نستعلیق شکسته خوش، كا: محمد امین سیاح تبریزی، تا: 1078ق، کاغذ: حنایی، جلد: دو رویه مذهب، 5ص(291-295)، 11 سطر، اندازه: 19/6×12/5 سم [ف: 17 - 84]
در آن از منتخب شرف الدین علی یزدی و حلل او یاد شده است.
چنین است نمونه ای از آن: «اعمال تحصیلی سه است: تأليف، اسقاط، قلب، وجه عمل تکمیلی به این سه قسم آن است که تحصیل حروف اسم به اعمال تحصیلی گاهی بر وجه تفرق و انتشار حصول یابد و گاهی مختلط و ممتزج به غیر حروف اسم می باشد»، «دو قسم آخر از جمله اعالی است که بعضی از ارباب فضایل یعنی مولانا شریفی صاحب کتاب افکار چنانچه در صدر این موده شرف عرض یافت»، «قسم دوم کنایت قسم دوم ذکر لفظی است»، «عمل کنایت و آن بر دو قسم است قسم اول ایراد لفظی است چنانکه بعضی از شارحان گمان برده اند»، «از آنچه مصنف در شرح این معما ذکر فرموده»، «چنانکه مصنف گفته»، بعضی از شارحان»، «حضرت مخدومی در رساله كبير تعریف اسقاط برین وجه فرموده اند»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 72 گ، 14 سطر (6×11/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 16 - 584]
آغاز: ابتدای کلام هر سخنوری خردمند و شایسته و سزاوار آن است که بنام نامی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام کاغذ: رنگارنگ، قطع: بغلی [نشریه: 5 - 648]
آغاز: یابد به لفظ لا که نیست اشارت به او است ذوالجلال شود بر اموال اگر گفته و لفظ اموال را تحلیل کرده؛ انجام: تسمیه: و تواند بود که در معما اشارت به حصول مقصود چنان باشد که در اسمی ... بعد از تصرف به حصول پیوسته و این تصرف بهر عمل از رساله مفصلی است در معما، در آن معماهایی به نظم ذکر شده و پس از هر معما شرح آن به نثر بیان شده است؛ خط: تحریری بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 157گ، 14-15 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5 - 2673]
آغاز: بسمله. ای صنع تو مظهر هراسمی ** اسم تو کلد هر طلسمی / آدم زتو بافت گنج اسما ** آشف ملک از این معما پس از هفت سطر) اما بعد التوفير في التوقیر بر کون بو فقیر حقير؛ انجام: از نود و نه گهرت او بس است ** در دو جهان کار مرا هو بس است / یاد خدا کن (؟) ز دل بهوش ** مهر زن بر لب و بنشین خموش با یک مقدمه در معنای معما و گزارشی گسترده درباره آن و گزارش صد نام خدا با عنوان های: شرح معنی، نکته ایماء، حل معما، خاتمه، عرفانی است و بنام سلیمان خان؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن مشکی، 41گ (3پ -43پ)، 13 سطر، اندازه: 20/1×11/7 سم [ف: 5 - 157]
شرح معما در توحید- شرح كلمات التوحيد
شرح معمای مولانا نجم الدین شهاب- شهابیه
شرح معمای نود و نه نام خدا- شرح مثنوی اسماء الله
Š.-e mo‘ammā-ye neyšābūrī
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معما نامه = کتاب المعما؛ حسینی نیشابوری، حسین بن محمد (-904)
غیر همانند:
آغاز: چنانکه در اسم شیرم: در سینه دل ریش که بودی زین پیش ** دیریست که دور مانده از مسکن خویش؛ انجام: يابد تسکین نون ساکن شود که مقصود بالتمثيل است. شارح شناخته نمی شود، ولی آنچه مسلم است اینست که وی از شاگردان میر حسین معمایی نیشابورری بوده است، چنان که در تعريف تأليف از اعمال تکمیلی در ذیل اسم محمد مؤمن میرزا پس از شرح معما نوشته است که: «و حضرت مخدومی استادی میر حسین نیشابوری چون این معما را به میر علیشیر نمودند، میر گفت که ما را در ولایت شما اندک شکی بود، آن شک مازایل شد، و مولانا جامی یک نوبت گفته که کسی را ولایت تمام می باید که معمای میر حسین از پیش خود بیابد». از این رو احتمال می رود که شارح صادق رکنی عاشق باشد.
[کتابخانه ملک، شماره های 848 و 1089 و 2547، از صادق رکنی عاشق، و نیز شرح معمای میر حسین از میرزا ابوالقاسم خليفه (ش 2040 مورخ 972)] و در جای دیگر ذیل نام (سعدی) می گوید: «پوشیده نماند که مولانا جمشید معمایی یکی از شاگردان حضرت مخدومی استادی میر حسین نیشابوری است، و چند معما برنگ ایشان گفته و تاریخی هم از برای فوت حضرت میر گفته، در آخر این رساله مذکور خواهد شد»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شکری، جلد: گالینگور، 80 گ، 15 سطر (11/7×4/5)، اندازه: 16×11/7 سم [ف: 7- 613]
آغاز: ای خوش آن کشته که آید روزی ** بر سر مرقدوی دلسوزی؛ انجام: کی از دو زلف دلاویز خود بتان ای باد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوایی، 129 گ، 12 سطر (9/8×6)، اندازه: 18×12 سم [ف: 7 - 614]
š.-e mo‘ammīyāt
خواجگی شیرازی، محمد بن احمد، ق 10 قمری
ājagī-ye šīrāzī, mohammad ebn-e ahmad (- 160)
منظوم گویا از خواجگی.
تهران؛ دانشسرای عالی- کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گر کانی؛ شماره نسخه:10916
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: كبود، قطع: ربعی [نشریه: 5-642]
Š.-e moʻammīyāt = š.-e dastūr-e mo‘ammā-ye neyšābūrī = š.-e mo‘ammīyāt mīr hosayn
نونداکی، محمد بن علی، ق 10 قمری
nondākī, mohammad ebn-e ‘alī (- 16c)
وابسته به: معما = دستور معما = معميات = معمانامه = کتاب المعما؛ حسینی نیشابوری، حسین بن محمد (-904)
اهدا به: سلطان عبد العزيز بهادر
تاریخ تأليف: 930ق
شرح دستور معمای میر حسین نیشابوری است؛ عنوانها «مقدمه» و «فایده» است. در آغاز از استادش امیر حسین نیشابوری و امیر علی شیر یاد شده و نام حلل و منتخب آن و حلیه هم در آن دیده می شود. شارح می گوید سالها بود که مرا با کتاب معميات مولانا سید حسین نیشابوری سر و کار بود و چون این کتاب را مفید در معما یافتم بر آن شدم که شرحی بر آن بنگارم و نکات تاریک آن را روشن کنم خاصه که دوستان بیشماری از من این شرح را خواستند.
آغاز: بعد از تنصیص تسمیه و تخصیص اثنیه به مالک الملکی که ذات بی مثالش از شوائب تمثل و تشبیه معراست ...
انجام: بحصول پیوندد که منقح دو حرف اسم است و استخراج حرف اول از مصرع آخر ظاهر است. و الحمدلله اولا و آخرة
[دنا 1070/6 -1071 (10 نسخه)؛ نسخه های منزوی 2193؛ کشف الظنون:
1742/2]
شرح و حواشی:
1- حاشیه شرح دستور معمای نیشابوری؛ نظام بن ملك الاسلام (11)
خط: نستعلیق، کا: عبدالرحمان بن علی مویدی، تا: 855ق؛ مجدول؛ اندازه: 12/5 × 18/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ جلد: تیماج قهوه ای، 34گ (56پ -89ر)، 15 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 31 - 98]
آغاز: برابر بی کا، تا: 974ق؛ مجدول مذهب، محشی با عنوان: مدظله العالی یا سلمه الله تعالی، مصحح، مقابله با اصل شده با کاغذ: خانبالغ، جلد: تیماج، 117 گ، 21 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 3 - 117]
انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 986ق؛ افتادگی: آغاز (11 صفحه)؛ مصحح؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 91گ، 26 سطر (6/6×14/5)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 2 - 401]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، 122گ، 21سطر (12×8)، اندازه: 18×12سم [ف: 13- 3280]
آغاز: بدید بود که جمعی از اخوان صفا و خلان وفا که مطالعه این رساله مشعوف بودند مرة بعد أخرى مبالغه و الحاح می نمودند؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد شاه بن سیف الدین بخاری، تا: قرن 10 11؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قرمز، 157 گ، 19 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [نشریه: 13 - 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ: ترمه حنایی، جلد: رویه کاغذ کهن، 173گ، 15 سطر، اندازه: 21/4×12/3 سم [ف: 3 - 503]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: احمد معمائی، تا: 1008، جا: قسطنطنیه؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج زرد، 190گ، 17سطر (14×6/5)، اندازه: 20×12سم [ف: - 147]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد کریم بن نعمة الله، تا: 8 ذیقعده 1073ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سورمه ای، 186 گ، 16 سطر، اندازه: 14/7 × 20/9 سم [ف: 3 - 503]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد قاسم بن محمد معلم از دار، تا: 1080ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 110 گ، 23 سطر (7×16/5)، اندازه: 24×12/5 سم [ف: 6 - 153]
آغاز: برابر، انجام: معنی دیگر داشته باشد یا نی چنانکه در اسم خواجه خواهد فتاد پیش تو خورشید در سعود ...
خط نستعلیق ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 148گ (89پ -236)، 9 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 5 - 178]
š.-e mo‘ammīyāt
قزوینی، محمد نصیر بن حاجی خلف، ق 11 قمری
qazvīnī, mohammad nasīr ebn-e hājī ×alaf (- 170)
شرحی است بر رساله ملا علی اکبر و به شماره حرف های تهجی باب دارد.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:4387/4
آغاز: بسمله. این مختصریست از رساله معمای ملا علی اکبر که ... محمد نصیر ... اختصار ... و بعد از ذکر کلام مصنف و ختم آن بكلمه «انتهی» آنچه در توضیح مطلب بخاطر رسید ثبت افتاد؛ انجام: اله. در جهان همچو آفتاب بود ** تا رخ روز بی نقاب بود
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ذیحجه 1229ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 25گ (46-70)، سطور چلیپایی (23×10)، اندازه: 12×25سم [ف: 13 - 3350]
š.-e moʻammīyāt
معمائی، احمد
mo‘ammā’ī, ahmad
شرح بر رساله منظوم امری چلبی به نام اخی زاده عبد الحليم افندی قاضی عسکر روم ایلی به ترکی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 67/1
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1129ق؛ مجدول؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 134ص (1-134)، 23 سطر (17×7)، اندازه: 22×13سم [سنا: ف: 1 - 36]
š.-e mo‘ammīyāt
شرح بیت شرف الدین علی یزدی در تضعیف بيوت شطرنج و معميات.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:755616
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ مذهب، 35گ (156-190)، 15 سطر (7×3)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 16 - 627]
š.-e mo‘ammīyāt-e asmā’-e hosnā
تبریزی، فضل الله،
tabrīzī, fazl-ol-lāh
وابسته به: نود و نه نام خدای = معمای اسماء الحسنی؛ حسینی نیشابوری، حسین بن محمد (-904)
شرح معميات اسماء حسنای امیر حسین نیشابوری است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15665/4
آغاز: ای جهان بی سرو پا را مدام ** داده از اسماء حسینی انتظام / داده ذاتت بهر تکمیل جهان ** مایه ترکیب و تحلیل جهان؛ انجام: ... و از نشان نوربور طلبیده که اسم الصبور با تمام انجامید
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مذهب، 27 ص (309 - 335)، 13 سطر، اندازه: 10/8 × 17/5 سم [ف: 43 - 227]
š.-e mo‘ammīyāt-e mo‘ammā’ī
مجنون مشهدی، - 940؟ قمری
majnūn-e mašhadī (- 1534)
تبریز؛ ملی؛ شماره نسخه:2979
آغاز: آی واقف از اعمال معمای همه ** مخفی ز تو نیست رمز و ایمای همه؛ بعد از حمد و سپاس حضرت الهی جل جناب جلاله صانعی که ذات پاکش نهان در اسما چون اسماء مخفی در معماست؛ انجام: که آن حضرت باین علم توجه نموده اند و معميات فرموده چنانکه در خطبه گذشت ... اوقات گرامی بتشریح و تنقیح این نسخه نامی مصروف و معطوف گردانید تا بعنایت ازلی و هدایت لم يزل با تمام انجامید ولله الحمد و المنها
خط: نستعلیق، کا: ابراهيم بن میر درویش بخاری، تا: 141ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: قارنقور، 62گ، 21 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 2 - 915]
شرح معمیات میر حسین- شرح معميات
š.-u ma‘n-al imkān
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
سؤالی است توسط ملامحمد دامغانی با مضمون «ما المراد من الامكان الذي هو المكان للتمكين الأول أو الوعاء للمشية الكونية» و جواب احسائی و چند سؤال دیگر درباره آن.
آغاز: بسمله، حمدله، أما بعد فيقول العبد ... آن ملا محمد ارسل الی مسائل بريد الجواب؛ انجام: نعم ورد في الأخبار تسميته بالحادث و نحن سميناه بالامكان في الفائدة.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1268ق؛ 5 ص (64-68)، 19 و 23 سطر، اندازه: 21/3×14/8 سم [ف: 45 - 97]
آغاز: ما المراد من الامكان الذي هو المكان للمتمكن الأول و الوعاء لمشية الكونية اقول اني لضيق وقتی عدم توجه قلبى لا اتكلم على شيء من العبارة لا بتبطيل ولا تعديل ... قال سلمه الله فان كان عبارة عن امكانات الشين الموجود ... اقول ان الامكان المسول عن حقيقته و تعیینه؛ انجام: و اما الاثبات ففي الآثار و المصنوعات و هذا بحمد الله ظاهر و باقی کلامه اعلى الله مقامه ليس فيه ما يراد منه الجواب و الحمد لله ... و كتب العبد المسكين احمد بن زين الدين.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 17 ص (1-17)، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1435]
š.-e ma‘n-al-‘iša
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 4057/135
با اشعار فارسی مربوط به آن؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد زمان بن کلبعلی متطبب خراسانی، تا: قرن 13؛ 1گ (248ر) [ف: 7 -194]
Š.-u ma‘n-al-fīlsūf
قطب الدین رازی، محمد بن محمد، 694 - 766 قمری
qotb-od-dīn-e rāzī, mohammad ebn-e mohammad (1295 - 1365)
کلامی از قطب الدین رازی.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2842/78
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم وفا، تا: قرن 13؛ در هامش [ف: 6 - 136]
š.-e me'yār-ol-aš“ār
وابسته به: معيار الاشعار = رساله در عروض؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
متن از طوسی است و شرح آن در قرن 11 زمان شاه عباس ساخته شده است و جز «میزان الأفكار في شرح معيار الاشعار» مفتی محمد سعد الله مراد آبادی و شرح معيار الاشعار مولوی مهدی علی زکی می باشد.
[دنا 1071/6؛ الذريعة 73/14؛ نسخه های منزوی 2141]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2988
آغاز: نیز نام کرده و آن اینست فاعل فعولن و ... این کلمات را ارکان شعر ساخته و جميع بحور ازین کلمات استخراج نموده؛ انجام این است حاصل کلام خواجه عليه الرحمة و بحمدالله که آنچه در خاطر فاتر مخطور بود به ظهور آمد و شرح شد معیار اشعار را. امید که به نظر قبولی حضرتی که علت غائی این تأليف است در آید. و من الله التوفيق و عليه التكلان، بحمدالله ثم حمدالله.
خط: شکسته، نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 80گ، 14 سطر، اندازه: 15/7×21/5سم [ف: 3 - 517]
شرح معینیه- حل مشکلات المعينيه
S.-ul-mugalitat
بخاری، محمد عصمت الله بن محمود، ق 10 قمری
bo×ārī, mohammad ‘esmat-ol-lāh ebn-e mahmūd ( 16c)
وابسته به: المغالطات = دوازده مقاله؛ بخاری، محمود بن نعمة الله (10-)
مغالطه قیاسی است که مقدمات آن مرکب از وهميات و مشبهات باشد. وهمیات، قضایایی هستند که به واسطه قیاس با امور محسوسه و يقينی مسلم پنداشته می شوند و حال آن که صحت آن ها مورد تصديق عقل نیست. مشبهات، نیز به واسطه مشابهت با قضایای صادقانه، خود صادق انگاشته می شوند و در صورتی که کاذبه اند. رساله مغالطات، تأليف كمال الدين محمود بن نعمة الله البخاری است و موضوع آن بحث مغالطات منطق است که برای تشحيذ اذهان نوشته است. شرح مغالطات از فرزند مؤلف یعنی محمد عصمة الله است که از فضلای معروف متأخر است و بر اغلب متون معروفه مانند شرح جامی در نحو و شرح چغمینی در هیأت و غیر هما حواشی و شرح نوشته است. ترتیب این شرح چنین است که اول قسمتی از کلام ماتن را در ذیل «قال قول» نقل می کند و بعد از جزء جزء آن را به «قوله، قوله» توضیح می دهد. (اردلان) آغاز: الحمد لمن جلت صفات جلاله و جماله عن شبه النظائر و جلت دلایل آیات كماله عن أن تحوم حولها شبه الأوهام و الخواطر
[دنا 1071/6 (با نسبت به دو نفر)؛ الذريعة 292/21]
آغاز: برابر؛ انجام: لا يمكن أن يتحقق فيها ما صدق عليه الضروريه. فتامل.
خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: قرن 10؛ بدون اعراب و اعجام؛ کاغذ: نباتی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 34گ، 21 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 1 - 331]
آغاز: برابر؛ انجام: كما يقتضي موجبتها ذلك بل يكفي للحكم السلبي
خط: نستعلیق کهن، بی کا، تا: قرن 10 بدون نقطه «مهمله»، مصحح، محشی؛ کاغذ: خانبالغ، 26گ (11-36)، 25 سطر، اندازه: 15/5×9 سم [ف: 28 - 433]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو قولنا كما تحقق مجموع الامرين تحقق احدهما و كلما تحقق مجموع الأمرين تحقق الآخر ينتج قد يكون اذا تحقق احد الامرين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ واقف: سید جلال الدین تهرانی، مرداد 1361؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 14گ، 28 اسطر، اندازه: 18/7×12/6 سم [ف: 24 - 226]
آغاز: برابر؛ انجام: كما تقتضي موجبتها ذلك بل يكفي للحكم السلبي
خط: نستعلیق دو خط، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 33گ (4پ -37پ)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 13 - 114]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تكون اذا تحقق احد الامرين
خط: نستعلیق تحریری و شکسته، كا: اسماعيل بن حاجی محمد کریم شیرازی، تا: 1216ق، جا: سجاس؛ با اشکال نجومی؛ جلد: تیماج، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 10 - 223]
š.-e moqāletāt
ابراهیم
ebrāhīm
تاریخ تأليف: اوایل رجب 1131ق از اصل کتاب اطلاعی به دست نیامد.
تهران؛ نوربخش؛ شماره نسخه:455
آغاز: بعد الحمد و الصلوة ... بدان بدرستی که کتب اهل كاف دنیا؛ انجام: ایام تمليح افراد نمی کرد حکم او را ذکر از اخوات او. و الحمدلله ... باطنا ... مرقوم گردید.
خط: نستعلیق، كا: محمد حسینی فرزند سید ابوالقاسم حسینی، تا: 17 ربیع الاول 1277ق، حسب خواهش استاد دانیال نقاش؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرین، 174 گ، 17 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2 - 143]
š.-u mugmadāt-il-qur'ān
همدان؛ مدرسه زنگنه؛ شماره نسخه:7
كا: نصر الله بن على، تا: شعبان 1043ق؛ با دو رساله دیگر [نشریه: 5 - 350]
شرح مغني اللبيب- تحفة الغريب في الكلام على مغنی اللبيب
Š.-u muġn-il-labīb = š.-u radi
رضی الدین استر آبادی، محمد بن حسن، 686؟ قمری
razī-yod-dīn-e estarābādī, mohammad ebn-e hasan ( 1288)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:2733
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن عبد الغفور بن محمد، تا: شنبه 15 صفر 1248ق؛ مهر: «العبد المذنب محمد باقر»؛ اهدایی: حاج غلامحسین صالح زاده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 243گ، 31 سطر (12×20/5)، اندازه: 31×20سم [ف: 4 - 1407]
š.-e moqn-el-labīb
بهبهانی ارگانی، محمود بن احمد، ق 15 قمری
behbahānī argānī, mahmūd ebn-e ahmad (- 21c)
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبدالله بن يوسف (708-761)
شرح باب اول مغنی مشتمل بر حرف الف تا حرف فاء.
خط: سبک هندی و نستعلیق، كاتب = مؤلف، بی تا 10 سطر، اندازه: 23×19سم [ف: - 66]
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، کاغذ: کلاسوری، 10 سطر، اندازه: 23×19سم [ف: - 67]
Š.-u muġn-il-labīb
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبدالله بن یوسف (708-761)
غیر همانند:
آغاز: قال المصنف الباب الثاني من الكتاب في تفسير الجملة ... اقول الباب مبتدا و الثاني صفة شرحی است نسبتا مفصل بر باب دوم کتاب مغنی ابن هشام با عناوین «قال - اقول»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ 37گ (66ر - 102ر)، اندازه: 30×20سم [ف: - 112]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1776/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 230]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1225ق، جا: کربلا [الفبائی: - 362]
بی کا، بی تا، خریداری از علیرضا طاهری یزدی [رایانه]
š.-e moqnī-ye jārbardī
وابسته به: المغني في النحو؛ جاربردی، احمد بن حسن (-746)
قم؛ گلپایگانی، شماره نسخه:7610- 51/70
آغاز: الحمد لله الذي خلق كل شي بحكمه .. اشرح له شرح کاشفة لكنوز معانيه الصحيحة و واضحة لرموز الفاظة الفصيحة
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 22 رجب 1311ق؛ افتادگی: آغاز؛ 102گ، 13 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 5 - 2674]
S.-ul-mugni fi-n-nahw
میلانی، محمد بن عبد الرحيم، - 811 قمری
mīlānī, mohammad ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 1409)
وابسته به: المغني في النحو؛ جاربردی، احمد بن حسن (-746)
تاريخ تأليف: رجب 801ق
شرحی است با عنوان «قوله، قوله» (نه مزجی چنان که چلبی
گفته) بر المغنی احمد بن حسن جاربردی استاد شارح؛ این معنی غیر از مغنی ابن هشام است که تأليف آن بنا به نقل معروف در سال 749ق یعنی سه سال پس از درگذشت جاربردی انجام شده؛ نام کتاب مغنی در منابع معروف از جمله بغية الوعاة سیوطی و طبقات اسنوی نیامده و شاید علت آن دوری موطن جاربردی باشد. صاحب متن و شارح، هر دو در تبریز در گذشتند.
آغاز: بسمله الحمدلله الفاطر الحكيم القادر العليم منشیء العالم العظيم محیی البالی الرمیم ... اما بعد فيقول المولى المعظم المغفور السعيد بدر الملة و الدين محمد بن عبد الرحيم بن محمد العمري الميلاني رحمه الله عليه لما لم يكن الكتاب المسمی بالمغني في النحو شرح و هو من مصنفات استاذي العلامه فرید دهره و وحيد عصره العالم بالاصول و الفروع الجامع بين المعقول و المشروع ... فخر الملة و الدين احمد الجاربردی تغمده الله بغفرانه و اسکنه. بحبوحة جنانه قد خطر ببالي ان اشرح له شرح كاشفة ...
انجام: قال السيد في الشرح الكبير للكافية و هو قلیل ای و التنويز الغالي في كلام الفصحاء قليل، تمت
چاپ: ترکیا، دیار بکر، محقق: منلا احمد القوغی و محمد مهدی الديار بكری، مکتبة سيداء للطباعة و النشر و التوزيع، چاپ اول، 214ص، 1428ق.
[دنا 1072/6 -1073 (37 نسخه)؛ کشف الظنون 1751/2؛ معجم المؤلفين 158/10؛ الأوقاف العامة موصل 61/2 -62، 192/2، 145/3، 124/4]
شرح و حواشی:
1- شرح المغني في النحو (مختصر)؛ سهروردی، محمد امین بن عبدالرحمن (1252-1320)
آغاز: تختص بالاسم نحو: مسلمة و قائمة و أما الساكنة فلا تكون الا في الفعل، نحو: نصرت و نعمت
خط: نسخ، كا: حسام ابن محمد، تا: شنبه محرم 100ق، جا: دو بورجه في قصبة روس جق؛ افتادگی: آغاز؛ با حواشی؛ 130گ، 15 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5- 2492]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو متعلق الخبر نحو، أن زيدا لقائم و آن في الدار لزيادة و ان زيدأ لفي الدار جالس ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمد نصیر شریف درودی به تاریخ رمضان 1080؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی مشکی، 111گ، 13 سطر (11×6/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 28 - 151]
كا: احمد بن حسین، تا: 1003ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 139گ، اندازه: 20/5×15 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن شکر (؟)، تا: 1008ق؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 143 گ، 12 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: 12 - 237]
خط: نسخ، كا: عیسی بن يوسف بن محمد، تا: شنبه ربيع الثانی 1013ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 190گ، 13 سطر (6/5× 11/5 )، اندازه: 13/5× 19سم [ف: 17 - 388]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسن بن رسول، تا: چهارشنبه 3 صفر 1054ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و «سعد الله» و ...؛ جلد: مقوا، 137گ، 15 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 5 - 2491]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ادریس بن جامی بن نجم الدين بن پیرو، تا: ربيع الثانی 1058ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 138گ، 11 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2491]
08 مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:3887
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شهر لی بن اویس، تا: جمادی الثانی 1062ق، جا: عینتاب؛ واقف: تاج ماه بیگم، 1262؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه، 84گ، 17 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 12 - 237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن علی قلی، تا: شعبان 1063ق؛ با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 166گ، 13 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: - 96]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 5 شوال 1073ق؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقوا، 125گ، 16 سطر، اندازه: 11×18/5سم [ف: 12 - 238]
آغاز و انجام: برابر
از آغاز تا آخر قسم ششم از اقسام تنوین؛ خط: نسخ، كا: محمد على بن استاد عبدالله، تا: پنج شنبه 20 شوال 1081ق؛ مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 106گ، 17 سطر (14×7)، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 3 - 1385]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله و اذا نودي بها من عداهم، ای و اذا نودی.
تا حروف نداء را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ تملك: محمد علی کشمیری در اصفهان با مهر «الله محمد علی» (بادامی)؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج مشکی، 15 سطر 13×5/5 سطر [ف: 2 - 886]
آغاز: برابر؛ انجام: ای الباء و الهمزة و النون.
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام چند (ورق)؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 70گ، 17 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 12 - 238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو الحسن بن محمد حسین حسینی، تا: سه شنبه 15 رمضان 1100ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 227گ، 10 سطر (19×12)، اندازه: 23×22سم [ف: 5 - 235]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 71گ، 20 سطر (16×10/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 235]
انجام: او نقلت حركة الباء الاولى الى الحاء و ادغمت في الثانية
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 135 گ، 10 سطر، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 25 - 77]
انجام: و مکان قاتم الاعماق اي معير النواحي و الاعماق جمع ..
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملک: بابک بن اسماعیل؛ جلد: مقوایی، 118گ، 12 سطر، اندازه: 15/5 ×21سم [ف: 4 - 376]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا اضطرب و تحرک، قال الجوهري في الصحاح و اما قول ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: چرم مشکی مذهب، 198گ، 9 سطر، اندازه: 16 ×20/5 سم [ف: 41- 231]
خط: نسخ، كا: سید محمد هندی، تا: قرن 12؛ تملک: شیخ سلیمان عاملی، علی بن سید محمد علی موسوی عاملی در 1246؛ اندازه: 22×16سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: «محمد ابراهیم» (بیضی)؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 101گ، 15 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 206]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله و لزمت النون المؤكدة ... القسم ای لزمت النون المؤكدة في القسم المثبت
خط: نسخ و نستعلیق، کا: کرو کین ابن احمد، تا: 1108ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا آبی، 176گ (36پ -211پ)، 18 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 1- 511]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ مایل به رقعی، كا: عبد الله بن عمر بن کاکرش، تا: رجب 1141ق؛ محشی؛ جلد: تیماج شکلاتی، 149گ، 11 سطر، اندازه: 12/5×8/5 سم [ف: 28 - 632]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نوح بن يوسف، تا: 29 ربیع الثانی 1145ق؛ مهر: «مصطفى عاطف الدفتری»، «اوسط جزية الراس»؛ کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج، 130گ، 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 12-13]
آغاز: برابر
كا: محمد بن مصطفی، تا: 1187ق؛ محشی [تراثنا، س13ش 2 و 3 - 359]
انجام: فقلت انها لابل فظن أنها شاة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 136 گ، 12 سطر، اندازه: 17×21/5 سم [ف: 26- 119]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 13؛ 63گ (165پ -227ر) [ف: 3 -206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ویسی بن ... کلاشی، تا: جمعه 6 ذیحجه 1208ق، جا: قریه شاه ولد در مدرسه مولانا عثمان بن مولانا حسن عثمانی؛ مصحح، محشی با نشان های مختلفی مانند «عصام الدين» و «مولانا عثمان» و «ابن حسین» و «یسی» و «شرح مم» و «م» «انموذج» و «س س» و جز آنها؛ مهر: «المتوكل على الله عبده محمد علی 1214» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 173گ، 11 سطر، اندازه: 21×15سم [اهدائی رهبر: 10-276]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:263
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 236]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد مهدی هزار جریبی چهاردانگ های، تا: 1228ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 36گ، اندازه: 16×21/5سم [ف مخ - 122]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه غره رجب 1247ق؛ محشی از شرح عوامل و توضیح و شرح رضی و انموذج و ملا سعدالله و چلبی و جامی و ابن مالک و غیره؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، 153گ، 10 سطر، اندازه: 30×15سم [ف: 12 - 238]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1271ق، جا: رشت؛ از حواشی بر می آید که كاتب عبدالرحمن به سال 1271 ق در دارالاحسان رشت در خدمت ملااحمد پرانی؟ (برگ 127پ) بر کتاب حاشیه می نوشته، مصحح، محشی از عبدالرحمن و فرج الله با نشان های «نجم الدين، هندی، سعدالله، شرح كافیه، منه» و جز آن؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 152گ، ابعاد متن: 13/5×9 و 15×8، اندازه: 20/3×17/2 سم [رایانه]
خط: نسخ تحریری، كا: عبدالفتاح، تا: 1277ق؛ محشی؛ مهر: «یا هو الفتاح 1280» (بته جقه ای)؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 112، 14 سطر (15×9)، اندازه: 16×21/5سم [ف: 3 - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن قاسم هاشمی حسینی، تا: 1312ق؛ محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 123 گ، 13 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 2 - 35]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الصواب و فحواه اقلى اللوم يا عاذله اقلی العتاب و قوله و الله لقد اصابا ان اصبت ای اذ قلت.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1341ق؛ مصحح، محشی با امضای منه، هندی، قطب الدین، سعدالله، عبدالله بن جامی و ... کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 138گ، 13-16 سطر (7/5-8/5×14/5-16/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 18 - 116]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما الفتح فلخفه قاله السيد في الشرح الكبير للكافيه..
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با امضای م؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 185 گ، 10 سطر (12×7)، اندازه: 22×18سم [ف: 15 - 194]
آغاز: برابر ؛ انجام: و في قوله اصابن تنوين الترنم لان جعل مكان حرف المد ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم، مصحح؛ مهر: عبده الراجی محمد ابراهیم» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 74گ، 25 سطر، اندازه: 22×12/5 سم [ف: 14 - 200]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا [ف: - 68]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: حسن صدرزاده خویی، 1347؛ جلد: تیماج مشکی، 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: - 247]
آغاز: برابر
انجام: واسم الجنس ما علق على من هذا النوع على شیء وعلى كل ما اشبهه ای ما يتناول عند الاطلاق على شيء وعلى كل ما اشبهه على سبيل البدل بوضع واحد وهذا التناول خارج عن ... الحقيقة و ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوای قرمز، 123 گ، 14 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3 - 1262]
آغاز: برابر؛ انجام: و يجوز کسر ما قبل هذا التنوين و فتحه كما في قوله المختقرن بكسر القاف و فتحها اما الكسر فاما لالتقاء الساكنين و اما لان القاف فيه تستحق الكسر في الأصل واما الفتح فللخفه
خط: نسخ، كا: نبی بن محمد بن عز دین مشهور به سید کی، تا: جمعه محرم، جا: شیخان؛ محشی با امضای «رض»، «جامی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 127گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1262]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 153گ، 11 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 348]
š.-ul muġnī fi-n naḥw (m×.)
سهروردی، محمد امین بن عبدالرحمن، 1252 - 1320 قمری
bālīkdarī, mohammad amīn ebn-e 'abd-or-rahmān (1837 - 1902)
وابسته به: شرح المغني في النحو؛ میلانی، محمد بن عبد الرحيم (811-)
کتاب «المغني في النحو» تأليف فخر الدین احمد بن حسین جاربردی (-746ق) است که شاگردش بدر الدين محمد بن عبد الرحيم بن حسین عمری میلانی آن را شرح کرده است، بالیکدری بر آن شرح حاشیه زده و سپس آن را تلخیص کرده است.
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:528
آغاز: الحمدلله الذي لا تستفتح الكتب إلا بحمده و لا تستمنح النعم الا بواسطة کرمه و رفده؛ انجام: و يسمى هذا القسم من التنوين الفالي لتجاوز البيت بلحوق هذا التنوين عن حد الوزن و هو قليل: ای التنوين الفالي قليل في كلام الفصحاء
خط: نسخ، كا: احمد، تا: رمضان 1307 ق، برای رضا ابن حاجی على نوشته؛ جلد: مقوایی، 86گ، 13 سطر، اندازه: 17×22سم [ف: 1- 453]
شرح المفاتيح- عدم جواز تقليد الميت
شرح المفاتيح- شريعة الشيعة و دلائل الشريعة
شرح المفاتيح- مصابيح الظلام في شرح مفاتيح شرایع الاسلام
š.-e mafātīh-od-dorrīyya
عبدالله صلاح الدين
‘abd-ol-lāh salāh-od-dīn
وابسته به: المفاتيح الدرية في اثبات القوانين الدرية = مفاتیح الفرس؛ سیواسی، مصطفی بن ابی بکر (-1240)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:6412/3 - عکس
نسخه اصل: موزه سرای توپ قپو خزانه امانات 1908/3؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 37گ (1پ -37ر) [فیلم ها ف: 3 - 250]
شرح مفاتیح الشرایع- مصابيح الظلام في شرح مفاتیح شرایع الاسلام
شرح مفاتیح الشرایع- المصابيح في شرح المفاتيح
شرح مفاتیح الشرایع-عدم جواز تقليد الميت
Š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi
کاشانی، محمد بن مرتضی، - 1115 ؟ قمری
kāšānī, mohammad ebn-e morteza (- 1704)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی است بر مفاتیح الشرایع فیض کاشانی و نام او در نسخه سپهسالار به عنوان «محمد بن المرتضی» یاد شده است.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:6134
تا پایان حج؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، در پایان دارد «بلغت المقابلة و العرض على الوالد الماجد المصنف ادام الله ظله العالي في اواسط شهر جمادی الاولی مقابلة محض في سنة 1104»؛ محشی؛ نام شارح در هامش به نستعلیق به نام «محمد بن المرتضى المد ...) بریده شده)، با عبارت های «بلغ تحملا» و «بلغ»، مصحح، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 300گ، 25 سطر (11/5× 17/5)، اندازه: 24×19/5 سم [ف: 5 - 236]
š.-u mafātīḥ-iš šarāyi“
شیرازی، ابراهيم بن محمد (شرف الدین)
šīrāzī, ebrāhīm ebn-e mohammad (šaraf-od-dīn)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی بر مفاتیح الشرایع فیض است؛ و این نسخه از کتاب مفاتيح النذور و العهود شروع و به انتهای مفاتيح المناكح و المواليد ختم شده و کتب و ابواب آن عبارت است از: کتاب مفاتيح النذور و العهود، دارای «مقدمه» و چهار «باب»: مقدمه: في شرعية النذر و العهد و اليمين، باب 1) اصناف الطاعات و ضبطها، 2) اصناف المعاملات و المكروهات، 3) النذر، 4) اليمين؛ کتاب الحسبة و الحدود: قال الله عزوجل ولتكن منكم أمة .: باب 1) فيما يتعلق بالهداية و دفع الجناية، 2) الحدود و التعزیرات، 3) عقوبة الجنايات؛ کتاب مفاتیح المطاعم و المشارب: دارای دو باب: 1) الحيوان، 2) اللواحق القول في الاضطرار قال الله تعالی فمن اضطر في مخمصة ... كتاب مفاتيح النكاح و المواليد: دارای پنج «باب»: 1) النكاح باقسامه، 2) الفراق بانواعه، 3) العدد و الاستبراء، 4) احكام الأولاد، 5) اللواحق، القول فيمن يجوز النظر اليه و من لا يجوز.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 22662
آغاز: بسمله، قال كتاب مفاتیح النذور و العهود قال الله عزوجل و ما نذرتم من نذر، انجام: و في معناها اخبار آخر و العلم عند الله و عند اهله ... دائما سرمد.
خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالرضا بن احمد بن قاسم جزایری، تا: شوال 1134ق؛ واقف: آية اللهی شیرازی، 1374؛ جلد: تیماج، 273گ، 30 سطر، اندازه: 29×17سم [ف: 20 - 304]
Š.-u mafātīḥ-iš šarāyi“
استر آبادی، محمد صالح بن محمد مؤمن
ebn-e mohammad
estarābādī, mohammad sāleh mo'men
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض
کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
از مکاسب آغاز می شود و در پایان آمده است «هذا ما جمعته في شرح المفاتيح» با خط: نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا: 1184ق؛ تملک:ملا محمد علی پسر مؤلف؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 161گ، 40 سطر (17×13)، اندازه: 21×16سم [ف: 16 - 667]
آغاز: الحمدلله رب العالمين، وصلى الله على محمد و آله و ليس بالمصطلح عليه في الأصول الراجع الى كلام المعصوم؛ انجام: و في صحيفة أخرى كان رسول (صلی الله علیه و آله) بكر على قوم خمسا و على قوم آخرین اربعا.
خط: نسخ ریز، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوایی سرخ، 35 سطر (13/5 ×17) [ف: 16 - 222]
Š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi'
مؤمن کاشانی، محمد هادی بن مرتضی، ق 12 قمری
mo’men-e kāšānī, mohammad hādī ebn-e mortazā (18c)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی است استدلالی و مبسوط با عنوان «قال، اقول» و اهتمام بیشتر به نقل روایات و با نقل اقوال فقهای بزرگ با اسلوبی شیوا و استوار و به گفته او اسرار و رموزش را آشکار و پرده های ابهام را برطرف نموده و برخی از فواید را که بیانگر مبهمات است بر آن افزوده و به عنوان براعت استهلال اسامی بسیاری از کتب فقهی و اخباری معروف را در مقدمه آورده است.
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي من على عباده بما شرح لهم من شرایع الاسلام و افاض عليهم مدارک تک الشريعة بوسيلة نبيه و آله الكرام عليهم الصلاة و السلام ... اما بعد، فان اولی الامور بالرعاية و احقها و اهم الاوامر ... و كما فاق ... مروج الشريعة المطهرة على راس المائة الحادية عشرة ... عمي ... محمد بن مرتضى المشتهر بمحسن ادام الله فيضه في العالمين ... کذلک فاق مفاتيح شرائعه ... و امتاز ... الجمعه اصول المسائل الشرعية و امهات الأحكام الفرعية مع الاشارة الى دلائلها المتينة و مآخذها الوثيقة ... فخطر على خاطرى ... ان اشرحه شرحا يبين عباراته و يصرح اشاراته ... و ها أنا ... محمد بن المرتضى المدعو بهادی
[الذريعة 79/14؛ طبقات اعلام الشيعة، قرن 12، ص 804؛ دنا 1074/6 -1075 (43 نسخه)]
انجام: لصحيحة عمر بن يزيد عن الصادق عليه السلام و يتوكأ على قوس أو عصى أو للتأسي فانه صلى الله عليه و آله كان يفعله كما ورد ... مقداری از آغاز جلد اول؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: سید علی نجف آبادی؛ 25گ، 21 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1 - 152]
آغاز: برابر؛ انجام: نبه عليه الشهيد في الدروس و الله سبحانه اعلم جلد نخست و تا پایان مسائل روزه؛ خط: نسخ زیبا، كا: زین العابدین بن محمد على، تا: 1094ق، در حيات مؤلف کتابت شده؛ محشي با نشان «منه» و غیر آن، مصحح؛ مهر: «از جمله کتب موقوفه مرحوم ملاعلی محمد طهرانی می باشد» (مستطیل)؛ واقف: ملا علی محمد امام جماعت تهرانی، 1243؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی مشکی، 218گ، 25 سطر (20×13)، اندازه: 21×29سم [ف: 34 - 509]
جلد اول کتاب و از طهارت تا زیارات می باشد و نیمه ماه جمادی الأول 1913 به پایان رسیده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح به سال 1117؛ 379گ، 25 سطر، اندازه: 18× 25سم [ف: 1- 52]
آغاز: برابر؛ انجام: و هو محسوب من الثلث، کالوصية فيه خلاف و ياتي الكلام فيه و في سایر احکام الوصايا و متفرعاتها في الفن الآتي المتكفل لبيان العبادات و المعاملات ان شاء الله تعالی و لیکن هذا آخر ما نورده في الشرح المتعلق بفن العبادات و السياسات ... جلد اول؛ خط: نسخ عالی، كا: بديع الزمان بن محمد رضا کاشانی، تا: پنج شنبه 7 صفر 1118ق؛ مصحح، محشی با نشان «م ح، منه رحمه الله»، ترقيمه «و كان فراغ المؤلف من تأليفه في العشر الأول من شهر شعبان المعظم سنة تسعين و الف بقرية قمصر من قرى قاسان ..»؛ تملک: علامه سید مهدی بحرالعلوم طباطبائی با مهرهای تملک این خاندان: «العبد محمد مهدي الحسني الحسینی» (بحر العلوم) و «الواثق بالله الغني محمد رضا بن مهدي الحسنی الحسینی» و «الواثق بالله الغني محمد حسین الحسنی الحسینی 1247» و «عبد القائم محمد الحسنى الحسینی»، آیت الله سید محمد حسن طباطبائی تبریزی برادر علامه سید محمد حسین طباطبائی، به عنوان امانت در نزد مرحوم آیت الله حاج میرزا فتاح شهیدی تبریزی صاحب حاشیه معروف بر مکاسب؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 240 گ، 42 سطر (24×14/5)، اندازه: 23×22سم [ف: 37 - 415]
آغاز: بسمله، الحمدلله و السلام على رسول الله و اهل بيته، قال: کتاب مفاتیح المطاعم و المشارب قال الله تعالی و ما جعلناهم جسدا لا ياكلون الطعام و قال عزوجل کلوا؛ انجام: ثبت الجواز المطلق المستفاد من رواية الاطلاق، فلا تكليف الا بعد البيان ولا بیان الا من خلفاء الرحمن و خلفاء الإيمان صلوات الله و سلامه
عليهم ... هذا آخر ما يتعلق بشرح المفاتيح ... جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: بديع الزمان بن محمد رضی کاشانی، تا: ذیقعده 1118ق؛ مصحح، تملک: علامه سید محمد مهدی
بحر العلوم و خاندان ایشان، آیت الله سید محمد حسن طباطبائی الهی تبریزی؛ مهر: سید بحرالعلوم نجفی (مربع)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج، 210، 42 سطر (24×14/5)، اندازه: 23×22سم [ف: 37 - 417]
جلد دوم کتاب و از مفاتيح النذور و العهود تا مفاتيح المناكح و المواليد؛ خط: نسخ، كا: اسدالله بن ابوالمعالی حسینی، تا: 1123ق؛ تملک: فتحعلی موسوی با مهر «عبده فتحعلی الموسوی» (بیضی)، محمد باقر طباطبائی، نصر الله بن الحسین حسینی مدرس (حائری)؛ جلد: تیماج قرمز، 272 گ، 28 سطر، اندازه: 29×19سم [ف: 15 - 133]
آغاز: الحمد لله رب العالمين والصلوة والسلام على خير خلقه نبينا محمد و آله اجمين اما بعد فهذا الجزء الثاني من الاجزاء الثلاثة من
کتاب شرح المفاتيح ... قال المصنف رحمه الله کتاب مفاتیح النذور و العهود قال الله عز وجل و مانذرتم من نذر ... اقول قد اتفقت كلمة الأصحاب و استفاضت الايات؛ انجام: فكان رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم - يحبس الاب للابن و في معناه اخبار اخر و العلم عند الله و عند اهله اخر المجلد الثاني من شرح المفاتيح و يتلوه في المجلد الأخير كتاب المعاش و المكاسب و الحمد لله اول و آخرا و ظاهر و باطنا و الصلوة ... واهل بيته الزاهرة سرا وجهارا ابدا دائما سرمدا. جزء دوم و شامل کتاب نذر تا پایان کتاب نکاح؛ خط: نسخ، كا: عبدالرزاق بن ابوالفتح حسینی، تا: دهه دوم ربیع الثانی 1129ق؛ وقف نامه نسخه توسط مهدی بن ابی ذر نراقی با مهر «یا امام محمد مهدی ادرکنی» (بیضی)؛ مهر: «دارد امید از خدای ولی ** که ببخشد گناه کلبعلی» (مربع)، «عبده عبدالقهار بن عبدالغفار رضوی» (بیضی)؛ واقف: مهدی بن ابی ذر نراقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 241گ، 29 سطر، اندازه: 20/5 × 28 سم [ف مخ]
آغاز: قال أدام الله فيضه فن العادات و المعاملات ... اقول الاكل و الشرب من ضروريات هذه البينة (البينة) الضعيفة؛ انجام: اذالجاهل غير مخاطب بزلاته و العالم ليس باهل للاعتراض على أهله ثم الحمدلله الملك العلام و الصلوة على نبيه و آله سادة الكرام
جلد 2؛ خط: نسخ، كا: محمد صالح بن سليمان كاتب کاشانی، تا: دوشنبه 20 محرم 1129ق، در حیات شارح یا نزدیک به عصر وی؛ مصحح، محشی با نشان «منه، 12، متن» و غیر آن، صورت دستخط فرزند مؤلف به نام محمد مهدی که در سال 1107ق نسخه را مقابله کرده، همچنین صورت دستخط شارح که بیانگر انجام این شرح در سال 1093ق می باشد، این نسخه از روی نسخه اصل که به خط خليل بن رکن الدین مسعود حسینی کاشانی بوده استنساخ گردیده؛ مهر: عبدالغفور که ممکن است همان برادر فيض باشد «المتوكل على الله الغفور عبدالغفور» (بیضی)، «عرفانی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 387گ، 28-30 سطر (21×13)، اندازه: 21×29/5سم [ف: 34 - 483]
آغاز: قال ادام الله فيضه فن العادات و المعاملات من كتاب مفاتيح الشرایع ... اقول الاكل و الشرب من ضروريات هذه البينة (البنية) الضعيفة كما قال الله سبحانه؛ انجام: اذالجاهل غير مخاطب بزلاته و العالم ليس باهل للاعتراض على اهله ثم الحمدلله الملك العلام و الصلوة بنبيه و آله سادة لانام جلد دوم و بخش پایانی کتاب می باشد و از فن عادات و معاملات آغاز و تا پایان کتاب
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1135ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ تملک: محمود بن حاجی محمد رضا؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی، 434 گ، 27 سطر (19×12)، اندازه: 25×19سم [ف: 34 - 394]
آغاز: برابر شرح جلد اول یعنی عبادات و سیاسات؛ بی کا، تا: 1136ق؛ قطع: رحلی [ف: - 173]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا آخر الكلام في شرح العبادات الأصولية الطهارة و الصلوات و الزكاة و الصدقات و الصوم و الكفارات و الحج و العمرة والزيارات از آغاز طهارت تا پایان حج و زیارات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 28 ربیع الاول 1141ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 401 گ، 25 سطر (24×12/5)، اندازه: 20×32 سم [ف: 29 - 33]
آغاز: برابر؛ انجام: وليكن هذا آخر ما نورده في الشرح المتعلق بفن العبادات و السياسات من مفاتیح الشرائع ... و يسأل الله سبحانه أن يوفقه لاتمام شرح تمامه كما وفقه لاكمال بعضه و أن يجعله ذخرا له يوم الدين و ذريعة يقدم بها على نعيم دار المتقين بمحمد و اهل بيته الأطيبين. و كان فراغ المؤلف من تأليفه في العشر الاول من شهر شعبان المعظم سنة تسعين و الف بقرية قمصر من قرى قاسان صانها الله عن بوائق الحدثان (و اتفق اتمام الكتاب في يوم الاحد الثالث من عشر الأول من شهر السابع من سنة الثامن من المائة الثاني من الألف الثاني ... على يد ... ابن سید خلیل الله على اکبر الحسینی عفى عنهما بمحمد و آله الاطهار).
خط: نسخ خوش، بی کا، بی تاب عبارت «دخل في ملكي بالشراء الصحيح من ابی بصير في سنة 1145» با مهر «محمد زکی بن عبدالصمد» و «المذنب عبدالله الشريف»؛ تملک: محمد نصیر الشريف عبدالله؛ مهر: «یا ابا عبدالله اغثنی»، «محمد باقر بن محمد تقی الموسوی»، «یا از کی من كل زکی»؛ ؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 350 گ، 27 سطر (11×18/5)، اندازه: 25×17سم ف: 5 - 1940]
آغاز: بسمله، کتاب مفاتیح النذور و العهود الى آخره قد اتفقت كلمة الأصحاب و استفاضة الآيات و الاخبار على مشروعية النذر و العهد و اليمين و وجوب الوفاء بها؛ انجام: فهل هي محبوسة من اصل التركة او من الثلث فيه خلاف و یاتی الكلام فيه و في سایر احكام الوصايا في الفن الآتی ... و اهل بيته الطيبين. از کتاب «مفاتیح النذور» تا به انتهای الفن الأول في احكام الجنايز؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه اول جمادی الثانی 1187ق؛ نام مؤلف با توجه به آغاز معلوم گردید؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 168گ، 23 سطر، اندازه: 12/5× 20/5سم [ف: 5 - 367]
آغاز: برابر؛ انجام: اعني ما بين حريتها ... ويتلوه في الجزء الثاني ج 1، کتب طهارت، صلات، زکات، صدقات، صوم، کفارات، حج و عمره؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 14 رمضان 1199ق؛ واقف: محمد صالح حایری، 1351، جلد: تیماج، 260 گ، 29 سطر، اندازه: 31×20سم [ف: 20 - 299]
آغاز: ... (مثال) كانت للصلوة و للتقي و للصوم و التطهير و الحسنات ... فان اولی الامور بالرعاية و احقها و أهم الأوامر بالايتمار؛ انجام: لا يكون القارن قارنا الا بسياق الهدی و عليه طوافان بالبيت و سعی ... جلد نخست کتاب و تا بخشی از کتاب حج به انجام می رسد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 244گ، 20 سطر (21×11)، اندازه: 30×20سم [ف: 34 - 535]
مفاتيح المعايش و المكاسب تا پایان کتاب المواريث می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، از عصر مؤلف و نسبت به خط وی داده شده و باید دقت شود؛ 324گ، 24 سطر، اندازه: 18× 25سم [ف: 1- 162]
با فهرست کتاب از ابن ابو تراب صدر الدین محمد شیرازی بن ابی محمد شرف الدين ابراهیم که می گوید از نواده فيض هستم؛ بی کا، تا: قرن 12 [نشریه: 5 - 214]
از آغاز تا باب ولایت و تصرف به نیابت؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 252 گ، 30 سطر، اندازه: 20/8 × 30/5سم [ف: 1- 324]
آغاز: برابر؛ انجام: اقول لا خلاف بين أصحابنا في وجوب اخراج الحقوق الواجبة ... فهل محسوب من اصل التركة او من الثلث کالوصية فيه خلاف و يأتي الكلام فيه ... و المعاملات ان شاء الله ... و كان فراغ المؤلف من تأليفه في العشر الأول من شهر شعبان المعظم سنة تسعين و الف ... از ابتدای مقدمه تا انتهای فن عبادات و سیاسات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 12؛ مصحح، مقابله شده، محشی؛ تملك: محمد بن مرتضی وقفی اولاد مرحوم فیض کاشانی در دی ماه 1375؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 91گ، 45 سطر، اندازه: 21/5 × 34 سم [ف: 21 - 895]
از آغاز طهارت تا پایان حیل شرعیه که خاتمه مفاتیح است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، با دو سرلوح، مجدول؛ مکتوب حاج سید محمد فاضل به سید شاہ میر به شکسته نستعلیق در 1190؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج کبود، 640گ، 41 سطر (12×22/5)، اندازه: 29/5×17/5 سم [ف: - 591]
آغاز: بسمله. قال کتاب مفاتیح الحج قال الله عزوجل و لله على الناس ... الآية الأولى یعنی به الحج؛ انجام: لو فعل ذالك في حال صحة أو هو محسوب من الثلث کالوصية خلاف کتب حج و عمره، نذور و معاهدات تا احکام اموات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 340گ، 23 سطر، اندازه: 25×18سم [اهدائی رهبر: 3 - 397]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1356
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 162]
آغاز: بسمله. الحمدلله و الصلوة و السلام على رسوله و اهل بيته قال رحمه الله فن العادات و المعاملات من كتاب مفاتیح الشرایع؛ انجام: و يذهب بحق صاحبه فيستحق بذلك ... باب الثانی الشهادات القول از «کتاب المطاعم و المشارب» از «فن العادات و المعاملات» تا «باب الثانى الشهادات» از کتاب القضاء و الشهادات»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی، 324گ، 29 سطر، اندازه: 34×28/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 398]
آغاز: فيه المشتري و الحسنة لا تدل على وجوب المبادرة؛ انجام: هذا آخر ما يتعلق بشرح المفاتیح ... و العالم ليس باهل للاعتراض على اهله ... الحمدلله ... از اواسط «کتاب الشفعه» شروع می شود؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی، 246گ، 27 سطر، اندازه: 28×35سم [اهدائی رهبر: 3 - 398]
از زکات تا شفعه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، برای ملا بابا مازندرانی؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 278 گ، 22 سطر، اندازه:
23×17/5 سم [ف: 26 - 355]
آغاز: مفتاح، تكبيرة الإحرام نسبت اليه لان بها يحصل الدخول في الصلوة و يحرم، كان محلا لا قبلها من الكلام و غیره جزء في الصلوة عندنا؛ انجام: بالجواز في غاية السقوط و نهاية الضعف فلا يمكن الصبر اليه والحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا ... تم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 307گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 798]
جلد اول؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ اندازه: 20×29سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
آغاز: برابر؛ انجام: و ليكن هذا آخر احكام المتعلقة بابواب الصلاة و اسأل الله أن يسهل لي الى اتمام الشرع كما سهل الشروع فيه از آغاز کتاب تا پایان صلاة؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 مصحح، محشی با عناوین «محمد باقر حسینی»، یادداشتی از محمد اسماعيل بن محمد باقر حسینی واعظ اصفهانی امام جماعت مسجد جامع جدید عباسی که کتاب را توسط ملاطاهر استکتاب نموده و به کتابخانه پدرش اهدا کرده و بعد از فوتش دوباره به وی منتقل شده و به سال 1242 در استكتاب باقی آن کوشیده؛ جلد: تیماج مشکی، 244گ، 24 سطر، اندازه: 20/5 × 29/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 923]
جلد دوم؛ خط: نسخ، کا: محمد بن محمد کاظم تبریزی، تا: 1203ق، جا: شیراز؛ مصحح؛ اندازه: 20×29سم [نسخه پژوهی: 2- 186]
آغاز: برابر؛ انجام: كما نبه عليه الشهيد في الدروس. کتاب طهارت، صلوة و زکوة، صيام، نکاح و اعتکاف می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 22 جمادی الثانی 1205ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 680ص، 24 سطر، اندازه: 20 ×30سم [ف: 1- 170]
جلد اول؛ خط: نستعلیق، كا: محمد بن عبدالله اسماعیل موسوی شاهاندشتی لاریجانی، تا: چهارشنبه 20 ربیع الاول 1215ق، جا: اصفهان؛ 326گ، 24 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 2 - 605]
از مفاتيح النذور تا پایان مفاتیح الدين؛ خط: نسخ، كا: محمدرضا بن محمد علی مشهور به آقاجانی، تا: شوال 1223ق، محمد بن عبدالكریم یزدی اردکانی، سال 1226ق؛ اهدایی: آية الله صادقی؛ 356گ، 31 سطر، اندازه: 20 ×30سم [ف: 3 - 524]
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: محمد رضی، تا: پنج شنبه 27 محرم 1229ق، اهدایی: آية الله صادقی، 1303، 442گ، 21 سطر، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 3 - 701]
آغاز: برابر؛ انجام: فقد حان حين الشروع في المقصود مستعينا بالله و متو ک علیه رب اشرح لي صدري و يسر لي أمري و احلل عقدة من لسانی ... و عليك التكلان. همه مباحث مقدمه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1231ق؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 17 گ، 18 سطر، اندازه: 11×16/5 سم [ف: 21 – 897]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن يجعله ذخرا له يوم الدين و ذريعة يقدم بها على نعيم دار المتقين بمحمد و اهل بيته الأطيبين جلد اول و شامل بخش عبادات و سیاسات است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دهه اول ذیقعده 1234ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 630 گ، 25 سطر، اندازه: 31×23سم [ف: 14 - 280]
نیمه دوم کتاب است؛ خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن ملا عبدالله هرندی، تا: جمعه 3 ذیحجه 1239ق؛ مصحح، تملك: محمد ابراهیم قزوینی با مهر «تلك حجتنا آتيناها ابراهیم» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 371 گ، 25 سطر، اندازه: 20 ×30سم [ف: 25 - 44]
آغاز: برابر؛ انجام: و فطور فطنته عن التعريض ... سنه 1263
خط: نسخ، كا: محمد جواد، تا: 1263 ق [الفبائی: 4 - 366]
مفاتيح النذور و العهود تا نفقات می باشد؛ خط: نسخ مایل به نستعلیق، کا: محمد علم هدی فرزند فیض کاشانی، بی تا؛ مصحح؛ نشانی ابتیاع به تاریخ 1200؛ جلد: تیماج مشکی، 339 گ، 29 سطر، اندازه: 18×24/5سم [ف: 2 - 375]
آغاز: بسمله. و الحمدلله و السلام على رسول الله و اهل بیته. کتاب مفاتيح المطاعم و المشارب. الاكل و الشرب من ضروريات هذه البنية الضعيفة؛ انجام: هذا آخر ما يتعلق بشرح المفاتيح ... و العالم ليس باهل للاعتراض على اهله. ثم الحمدلله الملك العلام و الصلوة على نبيه و آله سادة الأنام (قد تم با تمام الكتابة ... في الضحى من يوم الخميس المنتصف من الشهر الرابع من العام التاسع من العشر الأول من المائة الثاني من الألف الثاني ... كتبه ... ابن سيد خليل الله بن سید رکن الدین مسعود على اكبر الحسینی الكاشانی ... و الحمدلله رب العالمين).
خط: نسخ خوش، بی کا، بی تا؛ مهر: «محمد باقر بن محمد تقی الموسوی»، «یا ابا عبدالله»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 323گ، 27 سطر (12×17/5)، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 5- 1942]
آغاز: بسمله، قال الله تعالی و لقد مكناكم في الارض و جعلنا لكم فيها معايش قليلا ما تشکرون و قال هو الذي جعل لكم الأرض
ذلولا فامشوا في مناكبها و كلوا من رزقه؛ انجام: انما وردت في الشهادة بالمال فلايتجاوز إلى غيره و اكثر العامة على ثبوتها بشهادتهما و العلم عند الله و عند اهله. از کتاب «مفاتیح المعايش و المكاسب» تا کتاب «الوصايا»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور سبز، 343 گ، 20 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 25 - 461]
آغاز: تستيقن أنه نجسه و ليس من هذا القبيل ما اذا علمنا بنجاسة ثوب مث لايلزم ان لايحكم بطهارته الا باليقين؛ انجام: ما دل على نفي الاضرار و على جواز الاحياء من غير تحديد لضعف تلك الاخبار و الصحيح في رجل كانت له قناة في قرية فاراد رجل آن يحفر كم. بخشی از کتاب طهارت؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قرمز، 229گ، 38 سطر، اندازه: 21×35سم [ف: 25 - 458]
جلد اول و شامل فن عبادات و سياسات است؛ خط: نسخ، بی کا بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، 538گ، 25 سطر، اندازه: 30×20/5 سم [ف: 20 - 69]
آغاز: برابر جلد اول و شامل بخش عبادات و سیاسات، از کتاب صلاة تا ارث می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «عبده الراجی جعفر بن محمد» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 447 گ، 42 سطر، اندازه: 25 ×37سم [ف: 5 - 323]
آغاز: ... بالحرث و الغرس ففي رواية سبابة عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال سأله رجل؛ انجام: ملتمسين من اخواننا في الدني ان لايخاطبونا بما صدر منا في هذا الشرح ... هم سادة الأنام. المكاسب و المعایش تا آخر مفاتیح؛ خط: نسخ، كا: عبدالرزاق بن میر ابوالفتح، بی تا، 280گ، 28 سطر، اندازه: 29×21 سم [ف: 1- 159]
آغاز: بسمله، حمدله ... قال المصنف رحمه الله کتاب مفاتيح المعايش والمكاسب؛ انجام: و العالم ليس باهل للاعتراض على اهله ... الذين هم سادة الأنام. ج3، این نسخه از ابتدای «مفاتيح المعايش و المکاسب» تا انتهای «مفاتيح الفرائض و المواريث»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج، 269گ، 29 سطر، اندازه: 20 × 28سم [ف: 20 - 301]
آغاز: عن أبي جعفر (علیه السلام) قال ان الله خلق ابن آدم اجوف؛ انجام: و العالم ليس باهل للاعتراض على اهله ... الذين هم سادة الأنام. ج3، از اطعمه و اشربه است تا پایان فرائض؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: محمد بن محمد تقی شوشتری، 1309؛ جلد: تیماج، 293 گ، 35 سطر، اندازه: 33×22سم [ف: 20 -302]
آغاز: عنه و الأذنة له ففي حسنة الحلبی؛ انجام: و التصدى لذلك و فطور فطينة عن التعرض عما هنالك از اواخر باب دوم کتاب حج «مواقيت»، تا آخر خاتمه فن اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ مصحح، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 159گ، 25 سطر، اندازه: 24×18سم [ف: 5- 557]
Š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi'
طباطبائی کربلائی، علی بن محمد علی، 1161-1231 قمری
tabātabā”ī karbalā”, “alī ebn-e mohammad “alī (1748 1816)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
تاریخ تأليف: 14 محرم 1185ق شرحی است مزجی بر مفاتیح الشرایع فیض کاشانی؛ و تا پایان مسائل قضاء فوائت به انجام می رسد.
[دنا 1075/6؛ الذريعة 77/14؛ ریحانة الادب 370/3]
آغاز: مفتاح تكبيرة الإحرام نسبت اليه لان بها يحصل الدخول في الصلوة؛ انجام: و ما اتفق لي فيه من الزلات ما ابریء نفسي ان النفس لأمارة بالسوء الا ما رحم ربي و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ باید نسخه اصل باشد و دارنده نسخه جعفر طباطبائی گواهی می دهد که به خط نیای من است و خط خوردگی دارد و به حاشیه رفته است نام شارح و تاریخ تأليف در پایان نسخه آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 124گ، 35 سطر (15×23/5)، اندازه: 22×23/5سم [ف: - 387]
آغاز: مفتاح، تكبيرة الإحرام نسبت اليه لان بها يحصل الدخول في الصلوة و يحرم ما كان محل قبلها من الكلام؛ انجام: و ما اتفق لي فيه من الزلات ما ابرئ نفسي أن النفس لأمارة بالسوء الا مارحم ربی و الحمدالله
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن زین العابدین نجف آبادی، تا: ذیقعده 1264ق؛ مصحح، محشی؛ یادداشت حاجی محمد صادق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 184 گ، 29 سطر (20×12)، اندازه: 31×21/5 سم [ف: 34 - 498]
جلد دوم از تكبيرة الإحرام است تا مبحث قضاء فوائت؛ خط: نسخ، كا: صفی بن عبدالنبی شوشتری، تا: شنبه 4 صفر 1305ق؛ با سرلوح؛ واقف: مشیرالسلطنه با کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج
حنایی، 296گ، 28سطر (27×13)، اندازه: 22×35سم [ف: 5 - 236]
š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi'
طباطبائی، محمد بن علی، 1180؟ - 1242 قمری
tabātabā'ī, mohammad ebn-e ‘alī (1767 - 1827)
وابسته به: مفاتیح الشرایع فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
از مبحث وقت نماز است تا مبحث تكبيرة الإحرام؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 181 گ، 26 سطر (16×10)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 15 - 4067]
از نمازهای روزانه تا آداب روز جمعه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 155گ، 30 سطر (17×7/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 15 - 4067]
آغاز: مفتاح وجوب الوضوء بمعنی استحقاق الذم على ترکه للصلاة الواجبة لا المندوبة لأن الوضوء لها مندوب كما سنذكره ان شاء الله تعالی؛ انجام: فلايجوز استعماله عند وجود غيره و جاز في حال الضرورة عند عدم غيره و ما اسلفناه حجة عليه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 104گ (19پ - 122پ)، اندازه: 15 × 20/5 سم [ف: 1 - 149]
š.-u mafātīḥ-iš-šarā'i'
بهبهانی، محمود بن محمد علی، 1200 - 1271 قمری
behbahānī, mahmūd ebn-e mohammad ‘alī (1786 - 1855)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی است استدلالی با عناوین «قوله، قوله».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4809
آغاز: عن اسحاق بن عمار عن الصادق عليه السلام عن أبيه أن رجلين من أصحاب رسول الله کتاب صلاة می باشد؛ خط: نسخ، كا: محسن بن محمد حسین بن على شراره عاملی، تا: دوشنبه 16 جمادی الاول 1228ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: احمد بن هادي بن محمود بن محمد علی کرمانشاهی بهبهانی نوه مؤلف به تاریخ 25 جمادی الثانی 1342؛ جلد: تیماج قرمز، 180گ، 22 سطر، اندازه: 15 ×21سم [ف: 13 - 11]
Š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi'
استر آبادی، محمد رضا بن محمد صادق، ق13 قمری
estarābādī, mohammad rezā ebn-e mohammad sādeq ( 19c)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرحی است استدلالی و مبسوط بر مفاتیح الشرایع فیض کاشانی. شارح همه مسائل را با استناد به آیات و روایات و اقوال فقهای بزرگ اثبات می نماید. این نسخه شامل باب طهارت، صلات و باب صوم تا آخر مبحث مکروهات صوم رمضان است به شرح ذیل: وجوب و فضیلت نماز و شرایط وجوب آن و غیره تا صلات جمعه، راجع به صلات جمعه که هم ماتن و هم شارح وجوب آن را از ضروریات دین بر شمرده و بیع و سفر را نیز در روز جمعه حرام دانسته اند چنین می نویسد: «قوله يجب صلاة الجمعة الخ وجوبها في الجملة من ضروريات الدين ... قوله يحرم يوم الجمعة البيع والسفر الحكم اجماعی عندنا بل عند العلماء كافة كما عن التذكرة و أن خالفه شاذ منهم في السفر ...»؛ نماز مسافر، صلاة العيدين و برخی دیگر از فرایض و نوافل، وضو، غسل، احکام دماء ثلاثه، احکام چاه ها و سایر مباحث مربوط به کتاب طهارت، کتاب صوم. هر چند نام مؤلف در هیچ جای نسخه مشاهده نمی شود ولی طبق قرائن، مؤلف همان نامبرده است چه او در مبحث کسر می نویسد: «اعلم ان الكر بوزن بلدنا الموسوم باستر آباد صين عن التفرقه ...» و نیز در ظهر ورق اول نسخه تحت شماره 1235 موجود در کتابخانه گوهرشاد با خط مغایر نوشته شده: «شرح مفاتيح مولانا محمدرضا استرآبادی»، از سوی دیگر شارحی به جز نامبرده که از استرآباد باشد، یافت نشد، با این سه قرینه می توان گفت شارح به احتمال قوی همین محمد رضای مزبور است. (براتعلی غلامی مقدم) آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام علی وارث علوم الأولين والآخرين ... قوله كتاب مفاتیح الصلوة الخ اعلم ان المحدثين من الاماميه (ره) لما رأوا بعد زمان الغيبة أن الاخبار المروية عن النبي و الائمه متشتته متفرقه غير ملائم صدرها بعجزها مثلا مثل كون الأول
آغاز: برابر؛ انجام: او يراعى فيه ترتیب كفارة الظهار تردد فتدبر.
خط: نسخ، كا: صادق بن حسین، تا: 1235ق؛ جلد: تیماج، 251گ، 27 سطر، اندازه: 32×20سم [ف: 20 - 303]
آغاز: برابر؛ انجام: قال بعض مشايخنا و لولا عدم دليل على
وجوب الاخفات فيهما عد الاجماع. از آغاز کتاب صلوة تا اواخر جهر و اخفات. در هیچ جای نسخه، نام مؤلف ذکر نشده است. در مبحث کر - چنین آمده: «اعلم ان الكر، بوزن بلدنا الموسوم باستر آباد صين عن التفرقة و الفساد نصف ما ذكره صاحب الحدائق ... ». از این عبارت معلوم می گردد که نویسنده از دانایان قرن 13، یعنی بعد از شیخ یوسف بحرینی متوفی 1188ق بوده و از مردم استرآباد. در پشت صفحه اول با خط مغایر آمده شرح مفاتيح «مولانا محمد رضا استرآبادی» دلیلی بر صحت این نوشته به دست نیامد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، جلد: تیماج مشکی، 31 سطر (12×21/5)، اندازه: 30×20سم [ف: 4 - 1866]
Š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi
کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
شرح مزجی و استدلالی است بر کتاب «مفاتیح الشرايع» فيض کاشانی. از همین مؤلف كتاب «منتقد المنافع» به چاپ رسیده است.
[دنا 1076/6؛ معجم مؤلفي الشيعة 206؛ الذريعة 74/14-80؛ فهرست خودنوشت فیض کاشانی 259-265 «شروح مفاتیح الشرایع»]
آغاز: بسمله القول في مقادير الدیات جمع الدية و اصلها الودية کالوعدة وزنا و علا؟ وهي بحسب الاصل اعطاء ما يجب للقتيل و نحوه و في المتداول عندنا نفس المال الواجب بالجناية؛ انجام: و تمام الكلام في الاتلاف ياتي في فن المعاملات انشاء الله و هو الانسب و اشارته الى بعض ما يتعلق به متابعة للاصحاب هذا آخرما علقناه على القصاص و الديات من كتاب المفاتيح ... ابن علی مدد حبيب الله دیات؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 7 رمضان 1270ق؛ این نسخه عکسی است، مصحح، خط خوردگی دارد؛ جلد: مقوای سفید، 16گ، 22 سطر، اندازه: 29×21سم [ف: 5 - 2676]
آغاز: بسمله و اصلی واسلم على عبده ومصطفاه و آله المهدين بهداه. الباب الثالث من الأبواب المذكورة في مفاتیح الحدود في عقوبة الجنايات على النفس و الطرف القول في موجباتها و اصنافها قال الله تعالى في سورة النساء و من قتل مؤمنا خطاء ... الآية من المحكمات الواضح تفسيرها ... مفتاح في اقسام الجنايات الجناية؛ انجام: يستحب فيها أيضا أن لايقتص الانجدیده غير مسمومة و كالة مما تقدم و هل يجوز بالسيف ام يجوز بالسكيت و نحوه و جهان. الحمدلله اولا وآخرة حدود و قصاص؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 20 شعبان 1308ق؛ این نسخه عکسی است؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 44گ، 22 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 5 - 2675]
Š.-u mafātīḥ-iš-šarāyi'
وابسته به: مفاتیح الشرایع؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1091-1006)
ناشناخته: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15027
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: مؤلف قرن 13 [مختصر ف: - 511]
آغاز: کتاب مفاتیح الصلاة، وهي في اللغة بمعنى الدعاء فصار حقيقة في العبادة المخصوصة أو شرعية ان ثبت؛ انجام: و اعلم ان ابن زهرة بعد ذهابه إلى ما حكينا عنه أورد على نفسه قوله تعالی و آن ليس للانسان ... شرح مزجی استدلالی مفصلی است بر کتاب «مفاتیح الشرائع» فیض کاشانی، و این جلد مشتمل بر کتاب صلاة می باشد. این شرح «مصابيح الظلامه سید عبدالله شبر نیست؛ خط: نستعلیق، كاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با خط خوردگی؛ جلد: مقوایی، 254گ، اندازه: 21×25سم [ف: 6 - 162]
آغاز: بسم الله الجار متعلق بمحذوف خاص مع جواز العام الاوفقيته بالمرام مؤخر لاهمية اسم الله في ذاته ولا فادة قصر ما هو المراد من الباء من التبرک؛ انجام: بل مشتمل على ذكر بعض افراده و افراد قسم آخر يلزم عليه الاتمام و بعضها مشتمل على افراد ثلثة اصناف و بعضها على ذكر. شرح مزجی استدلالی است از شارحی نامعلوم بر کتاب طهارت و صلات مفاتیح الشرایع فیض کاشانی. در ظهر ورق اول، شارح را آقا محمد باقر بهبهانی نوشته اند ولی این نسبت خطاست، چه این کتاب منطبق با شرح مفاتیح نامبرده نیست، علاوه بر این که شرح بهبهانی مزجی نیست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه ای، 167گ، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [اهدائی رهبر: 3 - 398]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1169
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 161]
از کتاب النذر تا الباب في اللواحق از نکاح؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [ف: 3 - 94]
آغاز: .. اي ما ينطق به من بیان انواعه المحللة و المحرمة و
تزکیتها و صيدها فان لها تأثيرأ فيهما. فصل الشيخ ره في ط المحلل الى الحيوان و غیره؛ انجام: الا انهم أن يكونو اضلالا لايرجعون عن الاسلام اجب اليه أن يدعوهم فیابون عليه فيصيرون كفارة كلهم و نحوه با عنوان های: «مفتاح، مفتاح»؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: مقوایی، 57گ، اندازه: 16×12/5 سم [ف: 16 - 372]
نسخه از فن العادات و المعاملات، در دو مجلد که اولی در شعبان 1090 و دومی در محرم 1115 به پایان رسیده است؛ کا: بديع الزمان بن محمد رضی کاشانی، تا: 3 ذیقعده 1118ق [تراثنا: س 2ش 3 - 155]
آغاز: شرح مفاتیح: بسمله، القول في القيام قدمه على النية و التكبيرة كما في ط. شرح قواعد: الفصل الخامس في الركوع و هو في اللغة الانحناء؛ انجام: و المعوذتين على التوحيد و غیره حمام و غيره. و محمل وجيه للاجماع المذكور بعون الملک الشکور الفصل السادس السجود و هو واجب. مؤلف از فضلای امامیه در نیمه اول قرن 13. در پشت صفحه اول آن مجموعه اسامی رسائل و مؤلفين آنها ضبط شده و راجع به این کتاب نوشته «شرح مفاتیح از بحث قیام تا آخر مباحث قرائت تأليف حقیر» این خط به خط رسائل دیگر شبیه است و به ظن قوی، کاتب آنها یکی است که در سال 1226 و 1227 نوشته. در آخر (رساله در عدم جواز اجتماع امر و نهی) تأليف سيد على صاحب ریاض که از جمله رساله های این مجموعه است، کاتب، نام خودش را چنین آورده «اقل السادات عم و اكثرهم زللا ابوالقاسم بن عباس»، بالجمله پنداشته می شود که نام شارح سید ابوالقاسم باشد که در کربلا می زیسته و تألیفی دیگر نیز بر شرح مبحث رکوع از کتاب (قواعد الاحکام) علامه حلی دارد. مشتمل است بر مباحث: 1. شرح مفاتیح الشرایع: از بحث قیام تا آخر مبحث قراءة، 2. شرح قواعد الاحکام: مبحث رکوع؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 116 گ، 25 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 20 - 298] و [ف: 5- 560]
خط: نستعلیق، كا: محمد بن عبدالله بن مولوی شاهان دشتی لاریجانی، تا: چهارشنبه 20 ربیع الاول 1215ق، جا: بید آباد اصفهان؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 905]
اصفهان، ادبیات، شماره نسخه:16
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 300]
آغاز: شرائط الاجتهاد لكونها فرعه بلا قالوا يكون بدعة وقواعد العامة ومن هذا نسبوا إلى القديمين؛ انجام: وهذه الرواية تناول بماذكرنا من فوقیته الشمال والله العالم. بجميع الأحوال. جزء اول (کتاب الطهارة ومقداری از کتاب الصلوة). شارح شناخته نشد. شرحی است استدلالی و مفصل با عنوان «قوله» که از اوایل قبله تا نماز قضاء میت شاید از حسین بن محمد صادق حسینی امامی عریضی اصفهانی، کاتب نسخه باشد؟؛ خط: نستعلیق، کا: حسین محلاتی، تا: سه شنبه 11 ربیع الاول 1227ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 348 گ، 23-24 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 5 - 2676]
آغاز: كون الحرم قبلة من جهة الكعبة لا المسجد بل كون المسجد قبلة ايضا من جهة الكعبة فضلا عن الحرم مع انه غير لازم؛ خط: نسخ، كا: حسین بن محمد صادق حسینی امامی عریضی اصفهانی، تا: پنج شنبه 28 ربیع الثانی 1228ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج عنابی، 25سطر (15/5×9/5)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 723]
آغاز: قوله الى ان يصير اه قد عرفت انه وقت الفضيلة في الجملة و يدل على ما ذكره سيجيء من الاخبار و امتداده الى ان يصير الفيء مثل الشاخص هو المشهور؛ انجام: و الام ابنها و لو كان من الزنا كما حقق في محله من دون فوق اصلا بين الأب والأم و طرفيها و الله يعلم.
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه از شوال 1233ق؛ مصحح؛ مهر: محمد بن قاسم الحسینی» (بیضی) با تاریخ 1233ق؛ مهر دایری وقف کتاب بر خزانه مجتهدیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 265 گ، اندازه: 30×20سم [اوراق عتیق: 1 - 150]
آغاز: کتاب طهارت پس از یک سطر خطبه: قوله كتاب مفاتیح الصلوة اعلم ان المحدثين من الاماميه ره لما رأوا بعد زمان الغيبه ان الاخبار المروية عن الأئمة عليهم السلم متشتته غير ملایم صدرها بعجزها مثلا مثل كون الأول في بيان مسئلة الصلوة و الاخر في الظهار؛ آغاز کتاب صوم: اعلم أن الصوم من افضل الطاعات و اشرف القربات و الأخبار الواردة في فضله مضافا إلى ما ذكره المصه ره؛ انجام: کتاب طهارت: و على اهل بيته المنزل فيهم اية التطهير فمن اخلد عليهم اخلد في الجنة و من سلاعنهم صلی بالسعير؛ انجام: يجب عليه الميسور او يراعى فيه ترتیب كفارة الظهار تردد فتدبر مؤلف شناخته نشد. آنچه از کتاب بر می آید، این است که شارح از مردم استرآباد در نیمه اول قرن 13 و از شاگردان وحید بهبهانی و صاحب ریاض است و دارای تألیف دیگری است به عنوان
حاشیه بر لمعه» یا «تعليق الرضوية على اللمعة الدمشقيه». به قرینه جمله «مدظله» در آخر حواشی نسخه پنداشته می شود که مؤلف در تاریخ تحریر نسخه زنده بوده است. کتاب، شرحی است مزجی و استدلالی به عنوان «قوله» و «مفاتیح» فیض کاشانی. شارح دیباچه را شرح نکرده، این نسخه شامل باب طهارت و باب صوم تا آخر مبحث مکروهات صوم رمضان است؛ خط: نسخ، كا:
صادق بن حسین، تا: 1235ق؛ محشی از مؤلف، مقابله شده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 251گ، 27 سطر، اندازه: 32×20سم [ف: 5 - 559]
آغاز: زراره وقال الله تعالی و اذا نودي للصلوه؛ انجام: في الرجل يموت و علیه صلوه او صيام قاله يقتضي عنه ...
خط: نستعلیق تحریری، کا: حسینی گلپایگانی، محمد شريف بن غياث، تا: 1253ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تيماج [رایانه]
آغاز: بسمله. فائدة اعلم ان الانسان اما ان يتكلم في الأشياء عن فهم و شعور، او يقلد انسانا؛ انجام: في سقوطها بليغ الشفيع حصته اقوالا فالعلامة نعم. شرح کننده ناشناس. دیباچه را ندارد، در ص 4 نسخه آمده: فايدة اعلم انا قررنا أن نشرح کلمات هذا الكتاب واحدة بعد واحد، لتكون على بصيرة ... و غرضنا شرح جميع ما في الكتاب من الآيات و الأخبار و غيرهما. فنقول ابتداء المصنف اعنی ملا محسن القاشاني في كتابه مفاتیح الشرایع؛ خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ انجام در کتاب الشفقه ناتمام؛ 202 ص (233-434)، سطور دو ستونه و چلیپا (30×15)، اندازه: 31×21سم [عکسی ف: 1- 237]
از کتاب الطهارة تا لباس المصلی جزو دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 241گ، 25 سطر (20×11)، اندازه: 30×19سم [ف: 16 - 337]
شرح مفاتيح الشرایع (مختصر)- مصابيح الظلام (منتخب)
Š.-u mafātīḥ-il-gayb
وابسته به: مفاتيح الغيب = مفتاح الغيب؛ صدرالدین قونيوی، محمد بن اسحاق (673-607)
تاريخ تأليف: 1090ق؛ محل تأليف: قمصر
کاشان؛ علامه فیض: شماره نسخه: بدون شماره
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 619]
شرح مفتاح العلوم- مفتاح المفتاح مفتاح العلوم-المصباح في اسرار علم المفتاح (ترجمه)
شرح مفتاح العلوم- المصباح في شرح المفتاح
شرح مفتاح العلوم- تنقیح المفتاح
NNNN
š.-u miftāḥ-il ‘ulūm
قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710 قمری
qotb-od-dīn šīrāzī, mahmūd ebn-e mas ūd (1237-1311)
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555 -626)
مفتاح العلوم کتابی است از یوسف بن محمد السکاکی که در سه علم صرف و نحو و معانی و بیان نوشته شده است. قسمت سوم که معانی و بیان آن است در میان دانشمندان از اقبال فراوانی برخوردار شده و شروح و حواشی بسیاری بر آن نوشته اند. کتاب حاضر بهترین شرح برای معانی و بیان مفتاح العلوم است.
[کشف الظنون 1763/2؛ دنا 1077/6]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:144
آغاز: الحمد للذي خصص نوع الانسان بالنطق و الفصاحة و شرفه باللس و البراعة ذلل لصنف العرب جموح البلاغة و شموسها فاطلعوا في سماء سنائها اقمارها و شموسها؛ انجام: و نحن نعود في المختتم الى ما بدانا به في المفتتح و نقول الله احمد حمد عبد واضع خد الخشوع على الثرى ... و اغفرلی خطیئی و لاتجعلني من الها لكين برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 12 ربیع الاول 1080ق؛ مصحح جلد: گالینگور سبز، 306گ، 27 سطر، اندازه: 28×18سم [ف مخ 3-1263]
š.-u miftāḥ-il-‘ulūm
کاشانی، عماد الدین یحیی بن احمد، - 766 قمری
kāšānī, “emād-od-dīn yahyā ben ahmad (- 1365)
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555 -626)
زنجان؛ امام جمعه؛ شماره نسخه: بدون شماره
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیمی، روی برگ اول آمده که آن در 764ق نگاشته شده است [دليل المخطوطات: 1 - 116]
Š.-u miftāḥ-il-‘ulūm
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 – 792؟ قمری
tastāzānī, mas‘ūd ebn-e 'omar (1323 - 1390)
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555 -626)
تاریخ تأليف: شوال 789ق؛ محل تأليف: سمرقند
شرح نسبتا مختصری است با عناوین «قال» و «قوله» بر قسم سوم کتاب «مفتاح العلوم» سکاکی؛ در این شرح مطالب پیچیده و
مشکل با بیانی سلیس و استوار توضیح داده شده و به گفته مؤلف: «فاخذت في شرح له يتضمن تفصيل مجملاته و تبیین معضلاته و کشف استاره عن اسراره و نصب المنار الى انواره و حل الفاظه و بسط معانيه و تشیید قواعده و تسبید مبانيه مع تهذيب للكلام و تنقیح و ترتيب للمرام ...... سالکا مسلک الايجاز و الاختصار تار کا مذهب الأطناب و الاكثار ......». حاجی خلیفه می گوید: بر قسم سوم «مفتاح العلوم» شروح بسیار نوشته شده که بهترین آنها سه شرح است: 1. شرح علامه قطب الدین محمود شیرازی، 2. شرح تفتازانی، 3. شرح میر سید شریف جرجانی.
آغاز: بسمله، خیر خبر يوشح به صدر الكلام و احسن حدیث ترشح المقضى المقام حمد لله الذي خلق الانسان و علمه البيان و اتم له الاحسان ...
انجام: و تعديته الى مفعولين لتضمين معنى الطلب و السؤال و الله المسئول لتيسير الآمال و المشكور على ما افاض من النوال و له الحمد على كل حال.
[کشف الظنون 1763/2؛ دنا 1077/6 -1078 (30 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 133/2]
شرح و حواشی:
1- کشف الرموز و فتح باب الكنوز = حاشية حاشية مفتاح العلوم؛ قوچ حصاری، علی بن موسی (750-841)
2- حاشية شرح مفتاح العلوم؛ مصنفک، علی بن محمد (803-875)
3- حاشية شرح مفتاح العلوم؛ حفید تفتازانی، احمد بن یحیی (916)
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8360
آغاز: مداورة الشؤن و قد آذن الكفيل بالرحيل؛ انجام: الى غير ذلك مما أورد في الكتب المؤلفة في هذا الباب
خط: نسخ تعليق، كا: نصر الله بن عبد المؤمن سمرقندی، تا: اواخر رجب 799ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 283گ، 23 سطر، اندازه: 14×23/5سم [ف: 27/2 - 79]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 [چند نسخه - ف: - 327]
آغاز: على الخواص و المزايا التحاهی منار الخطا فلا تقع فيها الخطا لمن له ادنی تمیز؛ انجام: در تاب بمن نظير منلر الى ... لک مما آورده في الكتب في هذا الباب و الله اعلم بالصواب. با عنوان های «قوله»، و گویا در 5 فصل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 7 رمضان 805ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «حاج سید نصرالله تقوی»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: چرمی، 173گ، 31 سطر، اندازه: 16/5 × 27/5 سم [ف: 13 - 73]
آغاز: التركيب و التأليف و التفريق لمدارج الترتيب و الترصيف؛ انجام: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: آخر ذیحجه 816ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 160 گ، 36 سطر، اندازه: 27/5×16سم [ف: 25-111]
آغاز: برابر
کا: احمد بن محمود اسفراینی، تا: 825ق؛ قطع: وزيري [ف: 173]
خط: نسخ، بی کا، تا: 827 ق کاغذ: دولت آبادی، جلد: رویه تیماج عنابی مذهب، 248گ، 27 سطر (10×17/5)، اندازه: 18×25/5سم [ف: 9 - 277]
آغاز: .. الإخبار بأمرين متنافضين و لكان مدلول خبر الصادق غير مدول خبر الكاذب و اللوازم منفية و ذلك لأن الملازمات ممنوعة أو لا ملزم من دلالة اللقظ على ثبوت الشيء؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: سید احمد بن شمس الدين، تا: 830ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی و با حاشیه «میر سید شریف» که ما به درستی ندانستیم که حاشیه او بر این کتاب است یا این که از حواشی او بر کتاب مطول؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم قهوه ای، 243گ، 23 سطر (10/5 ×17)، اندازه: 18/5× 27/5 سم [ف: 36-38]
آغاز: لا إلى حكم مفعول يشار اليه قال الشيخ عبدالقاهر الصدق و الكذب متوجهان إلى اسناد؛ انجام: خاصة في كلام جار الله من الكشاف و المقالات و المقامات و غير ذلك و الباقي لا يحتاج الى البيان فلنختم الكتاب.
خط: نسخ، كا: عبدالرحيم بن معروف رازی، تا: 839ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 292گ (3ر-294ر)، 29 سطر، اندازه: 29/5×22سم [ف: 38 - 53]
آغاز: برابر؛ انجام: الحمدلله على كل حال و على رسوله محمد قامع الخبال الصلوة و على آله و صحبه خير صحب و آل.
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 142ق؛ مقابله شده، محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 195 گ، ابعاد متن: 10- 32×17، اندازه: 24×15سم [ف: 8 - 490]
خط: نسخ، كا: شرف الدين بن قطب الدین حلبی، تا: 3 ربیع الاول 844ق؛ مصحح؛ تملك: محمد بن محمد بن محمد بن محمد تبادکانی رمضان 895 295گ، اندازه: 25×15سم [نسخه پژوهی: 2 -186]
آغاز: برابر؛ انجام: في وسعه شییء اكثر من أن سدرو ... فاخرج اللفظ مخرطه اذا كان الخطاف. من.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: انجام؛ قرائت عبد الوهاب ... نزد مولانا المحقق طوسی به تاریخ 878 محشی؛ یادداشت خرید از «مشهدی بابا بادکوبه ای»؛ مهر: «جعفر بن عبدالله»، «حاج
سید نصرالله تقوی»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 135 گ، 31 سطر (10/5 ×20)، اندازه: 17×27سم [ف: 13 - 65]
آغاز: معاقد علم المعاني و الكلام فيه قلنا الاقرب انه عطف على معاقد؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز (دو برگ)؛ محشی؛ واقف: احمد نوغانی مقدم، اسفند 1367؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، رویه گالینگور، 169 گ، 35 سطر، اندازه: 16/5 ×27سم [ف: 25 - 110]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 49 واقف: خان بابا مشار، اردیبهشت 1346؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 296گ، 19 سطر، اندازه: 13 × 18سم [ف: 25 - 109]
آغاز: برابر؛ انجام: مع ختلافهما عربيا و فارسیا ... زر یافته بیار فردا در باب عن بظن منکر تمت الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ تحریری، كا: على حصاری، تا: قرن 9؛ محشی؛ کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج عنابی، 118گ، 31 سطر، اندازه: 17×26/7سم [ف: 25 - 111]
آغاز: حيث قال أن فايدة الخبر هو الحكم او لازمه و لازم الحكم و هو انك تعلم حكم ايضا؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و وسط؛ واقف: فاضل خان، 1065 ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 283گ، 25 سطر، اندازه: 17×26سم [ف: 25 - 112]
آغاز: برابر؛ انجام: ای النبات الذي يلزم الغيث قوله هذا ما أمكن خص الكلام بأصلي المجاز و الكناية.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 209گ، 31 سطر، اندازه: 17×27سم [محدث ارموی مخ: 2 - 923]
آغاز: احوال مسند اليه: «قوله: احوال المسند اليه الى آخره اقول لما فرغ من الباب الاول شرع الباب الثاني في بيان احوال المسند اليه قدم احوال المسند اليه لان المسند في أغلب الأحوال معنی قائم بالمسند اليه» ... رویتک و كما في قول ابي نؤاس یزید ک وجهه حسنا اذا ما زدته نظرة إلى يزيد الله لك حسنة في وجهه اذا زدت النظر الى وجهه؛ انجام: کانی اعذبها على الدهر الزبونا فانه ضمن وصف الليل بالطول ... من الدهر الضمير في الليل ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 19 سطر، اندازه: 18/5×13/5 سم [ف: 28 - 236]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله و من جهات الحسن لم يات بالضمير العائد الى القسم الثانی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ واقف: فاضل خان، 1065ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 213 گ، 17 سطر، اندازه: 17/5 × 26/5 سم [ف: 25 - 111]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: بدر الدین فراز کندی، تا: 997ق، جاء سمرقند [الفبائی: 4- 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [الفبائی: 4- 363]
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: انجام؛ در پایان نسخه آمده که شرح مصباح سيد شریف جرجانی است؛ جلد: تیماج زرد، 298ص، اندازه: 16/8×13/8 سم [نشريه: 2 - 209]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مهر: «کلید گنج سعادت گشت محمود»، «محمد کاظم بن محمود»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 289گ، 23 سطر (15×8)، اندازه: 15/5× 25سم [ف: 13-10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 251گ، 25 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 22/5×13سم [ف: 9-954]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ دستخطی از محمد شفيع موسوی حسینی به سال 1263؛ 286گ، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 3 - 60]
آغاز: برابر؛ انجام: كيف تراها في ذلك ... و هذا معنى قوله و ليس.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، مذهب، 144 گ، 23 سطر (16×8)، اندازه: 20×14سم [ف: 7 - 116]
آغاز: يقصدوها و سميته تلخيص المفتاح ليطابق اسمه معناه و انا اسال الله تع و قدم المسند اليه؛ انجام: او الاجمال ثم ذكر ما لكل واحد من احاد هذا المقصود من غير تعیین ثقه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه، کنز، جمال الدین، مطول، چلبی» و جز آن با
امضای محمد؛ کاغذ: فرنگی نخودی و شکری، جلد: گالینگور مشکی، 202گ، 12 سطر (13×6/7 و 13/5×8)، اندازه: 20/7×15 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: لسولك الطرق الى باقي المباحث و صلی الله على النبي و آله و سلم كثيرا.
خط: نسخ متوسط، بی کا، بی تا، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 298ص، 21 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 4 - 345]
آغاز: برابر؛ انجام: و الكمال و الاستمداد في اللغه طلب المدد و يقال استمددت للامر و تعديته الى مفعولين يتضمن معنى الطلب و السؤال و الله المسئول لتيسير الامال و المشكور على ما أفاض من النوال
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشى؛ تملك: ریحان الله بن جعفر موسوی شعبان 1323؛ جلد: تیماج مشکی، 298گ، 21 سطر، اندازه: 22×13سم [ف مخ - 3- 1263]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر كلامنا شرح الفصل الأول و الله المسئول للتوفيق لشرح الثاني و ان يفيض علينا ما أفاض في المعانی انه المفيض للاولى و الاخرى و له الحمد في الأولى و الاخرى شرح فصل اول (معانی)؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 209گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2676]
š.-u miftāh-il-‘ulūm
مؤذنی خوارزمی، عمر بن محمد، ق8 قمری
mo’azenī ×ārazmī, 'omar ebn-e mohammad (- 14c)
وابسته به: مفتاح العلوم سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555-626)
تاریخ تأليف: اواسط محرم 742ق؛ محل تأليف: جرجانیه خوارزم
شرح مختصر تحقیقی است با عناوین «قوله، قوله» بر هر سه قسم کتاب «مفتاح العلوم» سکا کی. نویسنده در هر مبحث پس از توضیح گفتار سکاکی، با عناوین «فان قلت، قلنا» به اشکالات احتمالی که احیانا به نظر خواننده می رسید پاسخ داده است.
[دنا 1078/6 (5 نسخه)]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی از شرح «سعدالدین»؛ کاغذ: سفید سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 341گ، 29 سطر (21×12)، اندازه: 17×27سم [سنا: ف: 2 -277]
آغاز: قال الشيخ العلامة ... الحمدلله الذي وفق بعض عباده
المصطفين الأخيار للتوجه نحو الحصره الأزلية بالعشية و الابكار؛ انجام: هذا و اذ قد وفق الله تعالى لاتمام ما اردنا ایراده من اطناب و اختصار ... لازالت مناخه في كنف الامان ... عن شوائب الزمان.
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 19 واقف: فاضل خان، 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 284گ، 33 سطر، اندازه: 27/3×16/5 سم [ف: 25 - 109]
آغاز: اضل سبيلا او (ام) يحسدون الناس ... قال القسم الثالث من الكتاب اقول رتب كتابه على ثلاثة أقسام و اردفها بتكملة و فنين؛ انجام: كما صرح به فيما مر و حققه هيهنا و هذا.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی، مصحح؛ مهر: «وقف مدرسه فاضلخان» (چهارگوش)؛ جلد: تیماج مشکی، 220گ، 23 سطر (18×12)، اندازه: 18 ×27سم [ف: - 300]
Š.-u miftah-il-‘ulūm
نسفی، محمد بن دهقان على، ق 8 قمری
nasafi, mohammad ebn-e dehqān ‘alī (- 14c)
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555 -626)
شرح قسم نخستین مفتاح العلوم سکاکی است. آن را على بن محمد بن دهقان على بن ابی بکر ابن علی پسر او به درخواست گروهی در گرگانج خوارزم در بامداد روز جمعه رمضان 718ق املاء نموده چنان که در پایان همین نسخه به خط خود نوشته است، او در خوارزم در 718-719ق شرحی بر قسم سوم مفتاح العلوم به نام سلطان محمد اوزبک خان نگاشته و در آن گفته که من در 718ق به خوارزم رفته بودم و طالب علمان را شیفته خواندن مفتاح بدیدم و پدرم املاء الفرائد على متن الصرف و النحو را که شرحی بر این کتاب است آغاز کرده و می خواسته است قسم دوم را هم شرح کند ولی مرگ نگذارده بود، آنها از من در خواسته بودند و من بدین کار بپرداختم (چلبی). او در این اجازه شرح پدر را «غرر الفرايد و درر الفواید» خوانده است، گویا نام آن الفرائد باشد. (دانش پژوه)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6950
خط: نسخ، كا: حسام بن هلال الدين عرسی، تا: شنبه 22 جمادی الاول 731 ق، جا: مدرسه شهابیه؛ با اجازه مورخ روز یکشنبه شعبان 663؛ مهر: اسدالله؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آلبالویی، 102گ، 21 سطر (17×10)، اندازه: 24×19سم [ف: 16 - 408]
یزد؛ علومی، شیخ علی؛ شماره نسخه: 40
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 441]
š.-u miftāḥ-il-‘ulūm
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555 -626)
تاریخ تأليف: اواسط شوال 803ق
این کتاب شرح قسم سوم از کتاب «مفتاح العلوم» سکاکی است که در معانی بیان است. این شرح به طریق «قوله» برگزار شده است.
مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه:186
خط: نسخ، كا: عمر بن محمد الشادنی، تا اواسط شهر رمضان 119ق، جا: هراة المدرسة الغيائية؛ محشی به رمز «منه»؛ واقف: ملا عبدالسمیع؛ کاغذ:سمرقندی، 31سطر (18×9) [تراثنا: س ش 2 - 95]
š.-u miftāh-il-‘ulūm
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
وابسته به: مفتاح العلوم سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555-626)
شرح مختصری است با عناوین «قال، أقول» بر قسم سوم «مفتاح العلوم» سکاکی. در این نوشته به اقوال علما اشاره شده و گاهی رد و ایراد نیز دارد.
شرح و حواشی:
1- شرح شرح مفتاح العلوم؛ ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان (-940)
2- حاشية شرح شرح مفتاح العلوم؛ ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان (940-)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25453
آغاز: الحمدلله حق حمده و الصلاة على محمد و آله صحبه قال القسم الثالث اقول صنف المنصف كتابه في علم الادب؛ انجام: اللهم الا ان يقال أن كون المقام مقام اوعى للحضور من جملة قرائن الاحوال از ابتدای کتاب تا اواخر مبحث «الحاقة تقتضى كون المسند اليه مضمرا» است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ محشی به لفظ «منه»؛ واقف: جعفر زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 133گ، 21 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 25 - 107]
š.-u miftāḥ-il-‘ulūm
وابسته به: مفتاح العلوم؛ سکاکی، یوسف بن ابی بکر (555-626)
غیر همانند:
آغاز: و التصريح تراهم اذا خاضوا في مواضع منه ... قال القسم الثالث من الكتاب، اقول قد جرى عادة أهل العلم أن يتعرضوا في مفتتح الكلام؛ انجام: فوقني في الرأي و التدبير و استردني في الظن و التقدير و انت السيد فاغفرلی و ارحمني برحمتك يا ارحم الراحمين شرح مفصلی است با عناوین «قال، اقول» بر قسم سوم «مفتاح العلوم» سکاکی در معانی و بیان و بدیع، به درخواست شخصی نگاشته شده که از بلاد دور آمده بود، با استفاده از گفته های فضلا و آنچه شارح به قریحه خود دریافته است؛ خط: نستعلیق، كا: على بن عبدالله الكودی، تا: اواخر جمادی الاول 783ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 227گ، 27 سطر، اندازه: 21/5×13 سم [ف: 26 - 17]
انجام: قوله و ليكن هذا آخر كلامنا الان في علم المعاني انما قيد بقوله الان الأنه يستانف الكلام بعد علم البيان لما يتم به و هو جزئه الاخر المسمى بعلم الاستدلال كما سبقت الاشارة اليه في صدر الكتاب و الحمد لله الملک الوهاب و اليه المرجع و المآب. با عنوان های «قال، قلت، اقول» شرح از شریف گرگانی و سعد تفتازانی و قطب شیرازی و فتوحات المفتاح نیست، در آن از امام عبدالقاهر گرگانی و شمس الدین معزی و شهاب الدين قرافی یاد شده و آمده «قال الشارح العلامة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 69 کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 75گ، 29 سطر (20×14)، اندازه: 25×17سم [ف: 16 - 356]
آغاز: بسمله، الحمد لله الذي تبابعت عوارف کرمه؛ انجام: في الطين و التقدير و انت السيد فاغفرلی و ارحمني برحمتك يا ارحم الرحمن ... برحمتک یا ... از سلطان شاه؛ خط: نسخ، كا: منصور، تا: 873ق [الفبائی: 4- 363]
آغاز: الحمدلله الذي غلب كلامه بلاغة كل ناطق؛ انجام: غفرانک ربنا و اليك المصير به نام سلطان مرادخان و استادش قاضی عسکر آناطولی؛ خط: نستعلیق ترکی، كا: عمر البشرودی المنفضل، تا: قرن 10، جا: مدرسة بایزید پاشافی بروسه؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: رویه کاغذ کهن، 13 سطر [ف: 5 - 180]
آغاز: اسعى في تلافيه شديد الحيرة و الندم على ما ضيعته ... شاع في الفناء سفلا و علوا و اربی افوت عضوا فعضوا؛ انجام: و الا عشنا بها امنا رغدا هذا يعود ... انا به في المفتتح و نقول.. . شرح مزجی نسبتا مختصری است بر کتاب «مفتاح العلوم» ابی يعقوب سکاکی، که بیشتر جنبه توضیحی دارد و گاهی به رد و
ایراد می پردازد و به دستور شیرازی نگاشته شده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: کتابخانه شيخ ابوالفضل طهرانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 247گ، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 23 - 201]
. قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:429
آغاز: و هو الاستهجان اعنى الصفة التي يلحق الالفاظ فيصيرها ... قال و اعني بخاصة التراكيب الى قوله حسنا اقول اما تعریف مفرداته فظاهره المعاني لان المراد ... و اما معناه فهو اني اعني بخاصية التراكيب اي بخاصية التراكيب المأخوذة في حد علم المعانی؛ آغازبخش بیان: بسمله قال الفصل الثاني في علم البيان و الخوض فيه يستدعي تمهيد قاعدة اقول اما توضیح مفرداته؛ نسخه: و هو الاستهجان اعني الصفة التي يلحق الالفاظ فیصیرها مستهجنه؛ انجام: انجام بخش معاني: التي بهما يتم احوال النظم الذي هو بعض مقاصد العلمين و الله اعلم و اذقد وفقني الله بشرح معانی مقاصد علم المعاني من كتاب مفتاح العلوم فاوردت المشكلات ما حسبته کافية و بالغت في تقرير قواعده و تبیین فوایده فلينقل الى شرح احکام علم البيان منه بحمد الله تعالی و حسن هدايته و توفيقه؛ انجام: قال واصل الحسن في جميع ذلک اقول اما توضیح مفرداته و اسم قوله أن لا يكون ضمير راجع الى الألفاظ ... على المعانی التي ... الحال
انجام: و لا يحسن أن يكون تلك المعاني للالفاظ توابع الى لا يحسن أن يجعل ایراد المحسنات ... كما فعل بعض المتكلفين من انه يجتهد في رعاية انواع المحسنات من الترصيع و التجنيس ... يورد الفاظ ... على المعاني الق معطيا بخش معانی و بیان و بدیع را شامل است. شرح مفصلی است با عناوین «قال، اقول» و در آن خطيب قزوینی، قطب الدین شیرازی که از اول به افضل المتأخرين (تعبیر می کند) نظام الدین نیشابوری، ناصر الدین ترمذی و شارحین مفتاح العلوم یاد می کند. مؤلف ابتدا عبارتی از مفتاح را با عنوان «قال» می آورد، پس از آن شرح خود را با عنوان «اقول» در چند بخش «اما تعریف المفردات»، «اما معناه»، «اما الاعتراض» و «اما توجيهات» ذکر می کند و به اعتراضات پاسخ می دهد. این شرح گویا قبل از شرح مطول و مختصر تفتازانی و شرح سید شریف جرجانی که به «المصباح في شرح المفتاح» مشهور است، نگاشته شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 353گ، 33 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 1- 358]
Š.-u miftāḥ-il gayb
قطبی ازنیقی، محمد بن محمد، ق9 قمری
qotbī eznīdī, mohammad ebn-e mohammad (- 15c)
همدان؛ مدرسه غرب؛ شماره نسخه: 617/1
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی به عنوان «منه ره، منه»؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1416]
شرح مفتاح الفلاح و مصباح النجاة - شرح دعاء الصباح
شرح مفتاح الفلاح و مصباح النجاح- شرح دعاء الصباح
شرح مفتاح الفلاح و مصباح النجاح- مفتاح الفلاح و مصباح النجاح في شرح دعاء الصباح
š.-e mestāh-ol-konūz
najm-e esfahānī, mohammad (- 20c)
وابسته به: مفتاح الكنوز في الرموز؛ طبسی، حسن بن عمر (قرن 8)
رساله ای است در علم رمل که در آن مؤلف (حسین طبسی بر 12 خانه رمل احکامی نوشته و میرزا محمد الملقب به نجم اصفهانی بر آن شرح نوشته که کیفیت احكام از آن مستفاد می گردد.
آغاز: حاجی حسن طبسی بر دوازده خانه رمل احكام؛ انجام: 11 روز: 7 روز: 15 روز
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 13، در پایان نسخه در صحايف 121-119 مطالب مختلف بخطوط گوناگون نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی رگه دار، جلد: ابری قهوه ای، 114ص (1-114)، 18-20 سطر، اندازه: 13/5×21/5سم [ف: 9 - 226]
آغاز: بسمله شرح مفتاح الكنوز جناب اوستاد کامل حاجی حسن طبسی بر 12 خانه رمل احکام نوشته و جناب میرزا محمد الملقب به نجم اصفهانی بر آن شرح نوشته که کیفیت احکام از آن مستفاد می گردد؛ انجام: و علیهذا القياس و اگر حکم که بخانهای دیگر تعلق دارد باز نمایم عمرها تمام میشود و طالب را این قدر کفایت باشد الحمدلله على اتمامه 10 جمادی الاول خاتمه یافت سنه 1344
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ در انتهای نسخه جدول منسوبات بيوت اثنی عشر آمده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 38گ، 22 سطر (16×11)، اندازه: 19/8×15/5 سم [رایانه]
S.-u miftah-il-kunuz Wa hall-i askal-ir rumuz
تمیمی، محمد بن امیل، - 170 قمری
tamīmī, mohammad ebn-e omayl (- 787)
شرح ارجوزه ایست در صنعت از محمد بن امیل که با بیت زیر آغاز می گردد: «یا طالب علم الصناعة هايما ** فها اصول علم ان كنت عالم». پس از هر بیت با نشان (ش) آن را گزارش می کند.
ملک ج275/6 ش 3187/3 به نام «حل الرموز» که رساله دیگر از اوست؛
[سزگین 287/4؛ دنا 1079/6]
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 5346/14
آغاز: بسمله. ارجوزة منسوبة للامان محمد بن امیل تسمى مفتاح الكنوز و حل اشكال الرموز بشر و اشارة الصاد للنص و اشارة الشين للشرح رحمه الله و هو اولها. ص. یا طالب علم الصناعة هايما؛ انجام: س. و قد نجزنا ما وجدنا منها بحمد الله تعالى يوم الرابع من شهر ذي القعدة سنة الف و ثالث و ثمانین و صلی الله على سيد المرسلين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: میشن سرخ، 3گ (269-264 ر)، اندازه: 29/6×16/7 سم [ف: 8 - 306]
Š.-u mufradāt-il-qānün
کازرونی، محمد بن مسعود، - 758 قمری
kāzerūnī, mohammad ebn-e mas“ūd (- 1358)
وابسته به: القانون في الطب؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370 -428)
شرحی است بر مفردات کتاب قانون ابن سینا و متضمن چگونگی تهیه داروها، و ذخیره کردن، مزج و ترکیب آنها.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:3477
آغاز: بسمله، و بعد حمد الله ... و الصلاه على انبيائه خصوصا على محمد و اله و أصحابه؛ انجام: هو العود الهندي يمام الوطاير معروف و هو الشفنين و ذکریه ... الا نفحه بلغه أهل الأندلس
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1105ق؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 140گ، 31 سطر (14/5×8)، اندازه: 18×12سم [ف: 15 - 287]
شرح مفصل زیج سلطانی
شرح زیج جدید سلطانی
š.-ul mufassal fi Şan‘at-il iʻrāb
ابن صائغ، يعيش بن علی، 556 - 643 قمری
ebn-e sa'eq, ya'is ebn-e 'ali (1162 - 1246)
وابسته به: المفصل في صنعة الاعراب؛ زمخشری، محمود بن عمر (538-467)
بر مفصل شروح بسیاری نگاشته شده از جمله شرح حاضر که با عناوین «قال»، «قال الشارح»، «قال صاحب الكتاب» و «قوله» است.
چاپ: در مصر و قم در دو جلد و لیبسک 1876 الی 1886م به چاپ رسیده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12570/2
آغاز: الاستظهار الاستعانة و هو استفعال من الظهر و هو المعين و المآخذ جمع مأخذ و هو مكان؛ انجام: ادغم أحدهما في الآخر ارتفع اللسان من ذلك ارتفاعه واحده
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 7 مجدول؛ کاغذ: شرقی، جلد: مجدول، مذهب، 105گ (3-106)، 47 سطر مورب (5/5×24/5)، اندازه: 32×24سم [ف: 31 - 655]
شرح المفصل في صنعة الاعراب = الأقليد / نحو / عربی
š.-ul-mufassal fī Şan'at-il-i'rāb=al-iqlīd
خجندی، احمد بن محمود، - 700 قمری (1301)
×ojandī, ahmad ebn-e mahmūd (- 1301)
وابسته به: المفصل في صنعة الاعراب؛ زمخشری، محمود بن عمر (538-467)
محل تأليف: بخارا
شرحي مزجی است بر کتاب «المفصل في النحو) جار الله زمخشری. صاحب کشف الظنون بیست و پنج شرح برای مفصل معرفی نموده است.
آغاز: بسمله، ایاه احمد على نعم تهللت وجوهها الصباح و افترت مباسمها المنكشفه عن اقاح و لاافترار الصباح و الى نبيه المعجز بخلوص اللهجة لدهماء المصاقع ... و بعد فان اعلم الاعراب الى العلوم الاسلامية سلم و الفوز بالسعادة الأبدية لمن اتخذ مرقاة اليها مسلم
[کشف الظنون 1775/2؛ دنا 1079/6 (5 نسخه)؛ کتابخانه لالالی ترکیه شماره 3446 نسخه دیگری از این شرح تحریر شده در سال 756 ق موجود است]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله تنحي يصف وحشيته تنحى من قولهم الحين على خلقه السكين الى عرضت و الحرار.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 255گ، 24 سطر (16×11)، اندازه: 23×15سم [سنا: ف: 1 - 298]
آغاز: فصل: و نحو النخل و التمر الى اخره یعنی اسم الجمع الذي بین جمعه و واحده؛ انجام: من كتاب المفصل و الله المشكور ... يعني هو الذي نشكره على تمام هذا القسم در دو مجلد صحافی شده مجلد اول آن شرح قسمتی از اصناف اسما: (فصل و نحو النحل والتمر ... يذكر ويونث) تا پایان مبحث اصناف اسما را همراه تمامی شرح مباحث افعال در بردارد و مجلد دوم كل شرح اصناف حروف تا فصل اعلال اسم مفعول از قواعد
مشترک را در بر دارد و فاقد تتمه بحث اعلال و مجموع بحث ادغام که بخش پایانی مفصل است می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه دوم قرن 8؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 66گ، 27 سطر، اندازه: 26×19/5 سم [ف: 2 - 174]
آغاز: و من أصناف الحرف حروف الاضافه الى آخره ضاف يضيف اذا مال الی؛ انجام: منقلبة عن و او مفعول يعنی و یزعم الا خفش أن الياء في مخيط و اشباهه جلد دوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 49گ، 27 سطر، اندازه: 19/5 ×26سم [ف: 2 - 175]
آغاز: برابر؛ انجام: فحكم على نونه بالاصالة و هو الذي اختاره بانه
خماسی و آن زيادته واحدة هذا آخر القسم الأول قد اودعت فيه الابناء الأدب من غرر الاسرار التي هي محاسن كلام العرب و ما محاسن شئ كله حسن اسرار ليس لاحد من هولاء بدمنها ... و اذا قد وفينا الكلام في هذا القسم حقه و اتممنا ما اردنا لنشرع في القسم الثاني رافعين الحجاب و کاشفين النقاب لنفى بما کنا وعدنا. مشتمل است بر شرح قسم اسم یعنی قسم اول از اقسام اربعه کتاب مذكور فقط (سه قسم دیگر عبارت است از: قسم افعال و قسم حروف و قسم مشترک)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 9 ربیع الثانی 736ق، جا: كاظمين؛ واقف: نادرشاه، 1145ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 266 گ، 23 سطر (12×17/5)، اندازه: 24×16سم [ف: 12 - 239]
آغاز: تقع على المفرد و المركب اما اللغة فعلى الأول لاغير قوله و جبلني على الغضب للعرب؛ انجام: ای غیر رافع بالعقاب منی عن قبح فعله قوله ثقيلة ... و اذا اتيت بالثقيلة فانت اشد تاکیدا. تمام شرح دو قسم اول و دوم یعنی قسم اسم و قسم افعال (بجز صفحه اول از قسم اول که کسر دارد) و شرح 78 فصل از 89 فصل قسم سوم که قسم حروف باشد؛ خط: نسخ، كا: یحیی بن القسم علوی یمنی، تا: با تاریخ 1145ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: نادرشاه، 1145؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی [ف: 12 -240]
آغاز: برابر
انجام: و سموه بتقصير او افراط مع علمی بان رضا الناس عاته لاتدرک و ان لكل منعم فيما طريقة تسلك و للناس فيما يعشقون مذاهب.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مهر: «العبد مسعود بن سعد الدين» (دایره)؛ جلد: تیماج مشکی، 336 گ، 25 سطر، اندازه: 296×17سم [ف مخ 1-195]
آغاز: الفعل ما دل على اقتران حدث بزمان - اعلم ان الزمان ثلاثة ماضی و حاضر و مستقبل؛ انجام: هذا سيف صفته كذا و كذا فلما بلغ الى قوله هذا سيف نسي ما بعده فحرک التنوين بالكسر و قد صوته بكسر التنوين منتظرة بذكر مانسی
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 106گ (39پ -144 ر) [ف: 37 - 342]
Š.-ul-mufassal fī Şan‘at-il-i-rāb
کاشی، عبدالعزيز بن ابی الغنائم، ق8 قمری
kāšī, ‘abd-ol-‘azīz ebn-e ab-el-qanā’em (- 14c)
وابسته به: المفصل في صنعة الأعراب؛ زمخشری، محمود بن عمر (467-538)
محل تأليف: قمصر کاشان با عنوان های «قال رحمه اللغة، غيرها، تلخيصه، ما يتعلق بلفظ المتن، ما يتعلق بغيره» و در هر بندی در آن از ابن الحاجب و شارح اللباب یاد شده است. در کشف الظنون و ذیل آن و الذریعه و بروکلمان (291/1 و ذیل 509/1) از این شرح یادی نشده است.
آغاز: بسمله و به التوفيق و عليه التكلان قال الامام محمود بن عمر الزمخشری رحمة الله عليه الله احمد على أن جعلني من علماء العربية ... اللغة و غيرها الحمد نقيض الذم يقال حمدت الرجال حمدا و محمدة فهو حمید؛ انجام: ای امتناع الادغام كما في طلت و نحوه حذف تمت كتابة هذا الشرح على يدي مؤلفه عبدالعزيز بن ابی الغنائم ابن احمد ابي الفضائل الكاشی ... بقرية قمصر من قرى مدنية كاشان حماها الله تعالى عن حوادث الزمان و صوارف الحدثان.
خط: نسخ، كا: شارح، تا: قرن 9، جا: مصر؛ گویا خط شارح چون خط خورگی ها دارد و افزوده هایی در متن و هامش؛ تملک: محمد بن محمد حسینی؛ کاغذ: کاغذ ترمه، جلد: میشن سرخ، 288گ، 29 سطر، اندازه: 31/1×20/8 سم [ف: 1- 326]
خط: نسخ، كا: غلامرضای حیران یزدی، تا: جمعه 25 محرم 1261ق؛ از روی نسخه نوشته شده از روی نسخه مسوده شارح به فرمایش آقا سید حسن؛ 276 گ، قطع: رحلي [نشریه: 4 - 452]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2533- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1- 347]
Š.-ul-mufassal fi şan‘at-il-i'rāb
وابسته به: المفصل في صنعة الاعراب؛ زمخشری، محمود بن عمر (538-467)
غیر همانند:
آغاز: ... رزقا فسافر لعلك تجد رزقا، و معنی عسی کاد و المراد بالاستشهاد الاتيان يكاف الخطاب بعد عسی. (جمله زمخشری) و قال: ولی نفس اقول لها اذا ما / تنازعني لعلی او عسانی. [شرح: قائل هذا الشعر عمران بن حطان یعنی؛ انجام: فاذا قلت رایت عرباضا فيقول لك المستمع ما العرباض فيقول العرباض الأسد فالاسد مبين للعرباض. قوله ترجمت ای بینت الترجمة التبيين الضمير في بها يعود الى الكلمة .. شرحی است مزجی و کهن بر «المفصل في النحو» اثر جارالله زمخشری که چون از آغاز و انجام افتادگی دارد ناشناس ماند و باید با شروح کهن کتاب که تعدادشان زیاد است سنجیده شود. مطالب نسخه حاضر به دلیل جابه جایی صفحات قابل مشخص کردن نیست ولی قسم ثانی در تصنيف فعل (برگ 72پ) و قسم ثالث در تصنیف حروف (برگ 127پ) در نسخه دیده شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 17 افتادگی: آغاز و انجام؛ رکابه دار، مصحح، مقابله شده، با علامت بلاغ (بلغ، بلغت، بلغت المقابله)، محشی؛ کاغذ: كلفت نخودی، جلد: مقوایی با روکش تیماج، 160گ، 29 سطر، اندازه: 20×28/5سم [ف: 27/1 - 172]
آغاز: ... قال فالتي للاسم منها جواز الاسناد اليه الى قوله على انه مردود اقول الفرق بين الحد و العلامة عندهم أن الحد يجب ان يكون مطردا و منعكسا؛ انجام: قال و اما العامل المفعولی الخ اقول اعلم أنه لما فرغ من العوامل اللفظيه شرع في العوامل المعنوية قسم العامل المعنوي الى صنفين احدهما أن يكون العامل ... شرح مفصل و مبسوط که بصورت «قال، اقول» تنظیم شده؛ خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 258گ، 27 سطر، اندازه: 28×19سم [ف مخ - 99]
آغاز: ... المتكلم يكون ياء المتكلم مخففه لامحالة لادغلم الياء الأصلية في ياء المتكلم، انجام: في المضارع و الواو اذا انكسر ما قبلها تقلب ياء. از اواسط فصل 88 از قسم اول یعنی قسم اسم از اقسام اربعه متن و ختم می کند به 37 فصل مانده به آخر قسم رابع یعنی قسم مشترک.
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود 714ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: ابن خاتون؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 272گ، 26 سطر، اندازه: 24/5×14سم [ف: 12 - 241]
آغاز: و قال متى اعطيتني كذا دینارة فانت طالق، طلقت اذا سلمت الدينار؛ انجام: و يستغرالله لمصنف الكتاب و يسئل له تسهیل حسابه يوم المآب. العبد الفقير المذنب ... سعد الدين بن محمد بن عبد بن الصوفي الحافظ النخجوانی، في تاسع شهر شوال سنة تسع و ثلثين و سبعمائة ... الراحمين
این شرح در چهار قسم: الاسماء الأفعال، الحروف المشتركات است؛ خط: نسخ، كا: سعد الدين بن محمد صوفی حافظ نخجوانی، تا: 9 شوال 739ق؛ افتادگی: آغاز (آغاز در پیش از فصل معنی کلمه افتاده)؛ تملك: ملا عبدالله ملا محمود در شوال 1194، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 268گ، 29 سطر (18×12)، اندازه: 23×15/5 سم [ف: 11 - 300]
آغاز: بسمله، قال الشيخ الإمام العلامة ابوالقسم الزمخشري رحمه الله من أصناف الحروف النداء و هي يا وايا و هيا و الهمزه ووا. فا الثلاثة الأول نداء البعيد او من بمنزلة من نائم اوساه؛ انجام: و المراد على الماء فحذفوا فاعرفه تم الجزء الخامس من شرح كتاب المفصل للزمخشري و الحمدلله رب العالمين ... و صحبه اجمعين و حسبنا الله ... آمین (و هذا المجلد تمام الکتاب) با عنوان «قال صاحب الكتاب ... قال الشارح»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ تملك: ابوالحسن بن سید صالح آملی و جواد بن سید علی آملی؛ کاغذ: کاغذ دولت آبادی، جلد: میشن، 261گ، 19 سطر، اندازه: 17/1 × 24/5سم [ف: 1- 325]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و من أصناف الاسم اسماء العدد و هذه الاسما اصولها اثنتي عشرة كلمة؛ انجام: و ههنا ليس الادغام التافى الدال و لكونه اقل تغير اسماء جيدا و مثله عدان في عتدان و قال بعضهم. از ابتدای اسماء عدد شروع کرده به دو فصل مانده به آخر قسم رابع در مشترک ختم می نماید و به همین لحاظ یعنی به علت نقص نسخه نمی توان نام شارح را به دست آورد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1053ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: میرزا محمد علی رضوی، بهمن 1348؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 159گ، 26-27 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: 12 - 242]
آغاز: و قاما و قعدا - اخواک؛ انجام: و اذا كانوا ممن يحذفون مع امكان الإدغام في يتسع و يتقی فهم مع عدم امكانه احذف، الحمدلله رب العالمين ... مشتمل بر چهار قسم؛ خط: نسخ، كا: محمد على مازندرانی، تا: 1053ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی روکش کاغذ ابری، 177گ، اندازه: 12×20سم [ف: 5 - 1568]
خط: نسخ کهن، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ با دو قصیده عربی یکی از فاضل الدین در شوال 763 دیگری از سید کمال الدين؛ قطع: رحلي [نشریه: 2 - 158]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1993- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 346]
آغاز: و حبذا هند و حبذا الزيدان و حبذا الزيدون؛ انجام: و
أظهرنی یعنی جعلني ظاهرة عليهم قاهر ... شرحی است مختصر با عناوین «قال العلامة - قال المشرح» بر کتاب مشهور «المفصل زمخشری (538). چون این نسخه ناتمام و پراکنده است شارح را نشناختیم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ نسخه بسیار قدیمی مصحح: 39گ، 27 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [ف: 7 - 196]
آغاز: يعني الشيء الذي يتعجب منه او يعلم منه العجب؛ انجام: كمل القسم الثاني من كتاب المفصل ... و الله المشكور على كماله یعنی الله هو الذي يشكره على تمام هذا القسم ای علی توفیقه ایای حتى كمل هذا القسم جز شرح ابن حاجب است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملك: حاج محمد طاهر دهکردی در 1304، 341گ، 25 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 1 - 160]
آغاز: المحفوف المستدار حوله ... (و لاله الطليبين) على طريقة لله احمد و اصله الاهل ثم غلب على الاتباع (بالرضوان) الرضا؛ انجام: و يبقى باعتبار شد و دهما و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب و الحمد الله رب العالمین و صلوته على سيد المرسلين محمد النبي و آله الطيبين الطاهرين اجمعين و سلم كثيرا.
خط: نسخ، كا: عثمان بن على بن محمد عمر خرجردی، تا: چهارشنبه 1 ربیع الاول 1652؟، جا: شیراز؛ تملك: ابوالفضل حسن ما بیژن آبادی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 226گ، 26 سطر (22×13)، اندازه: 30×18سم [ف: 16 - 307]
S.-ul-mufadaliyat
انباری، قاسم بن محمد، - 304 قمری
anbārī, dāsem ebn-e mohammad (-917)
وابسته به: مفضليات؛ مفضل ضبی، مفضل بن محمد (-168 ق) مفضل بن محمد بن یعلی بن عامر ابن ضبی، مکنی به «ابوالعباس» و مشهور به «مفضل ضبی» (- 168 ق)، از روات شعر و عالم به ادب و ایام عرب و از مردم کوفه بود و منصور، خلیفه عباسی، از وی خواست که منتخبی از قصاید عرب در دوران جاهلیت و اسلام را برای پسرش مهدی گرد آورد. مفضل 126 قصیده را انتخاب کرد و آن را «الاختيارات» نامید و به «المفضليات» مشهور گشت. این کتاب بارها به چاپ رسیده و شروح متعددی بر آن نگاشته اند، از جمله: 1. شرح ابی محمد قاسم بن محمد بن بشار انباری (م 304ق) که قدیمی ترین شرح بر المفضليات است و به تحقیق احمد محمد شاكر و عبدالسلام هارون به سال 1942م در مصر به چاپ رسیده و نسخه ای خطی از آن در متحف عراقی» محفوظ است و نسخه دیگری نیز در «دار الكتب ظاهريه» دمشق دارد و نسخه هایی نیز در کتابخانه های ترکیه از جمله «لاله لی» و «ایاصوفیه» دارد؛ 2. شرح ابی علی احمد بن محمد بن حسن مرزوقی (م 421ق)؛ نسخه خطی آن در کتابخانه توبنگن آلمان موجود است و تصویر آن در «معهد المخطوطات العربية» در قاهره نگهداری می شود؛ 3. شرح ابی زکریا یحیی بن علی بن محمد شیبانی مشهور به «خطیب تبریزی» (م 502 ق)، نسخه ای به خط مؤلف در «جامع زیتونه» تونس، ش 531 محفوظ است و تصویر آن در «دار الكتب» مصر نگهداری می شود. این شرح با تحقیق على محمد بجاوی در دو جلد به اهتمام «دار نهضة» مصر به چاپ رسیده است؛ 4. شرح احمد بن محمد میدانی (518ق) که اکنون در دست نیست؛ 5. شرح ابو جعفر احمد بن محمد اسماعيل نحوی مصری معروف به «ابن نحاس».
[دنا 1080/6؛ آربری، قائمة المخطوطات العربية في مكتبة تشستربیتی، ج 2، ص 78، همو، فهرس المخطوطات العربية في مكتبة تشستربیتی، ترجمه محمود شاكر سعید، ج 1، ص 252]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1015 عکسی
آغاز: ای همهم في الحرب و اصلاح آدابها لا يهتمون بملبس و الامطعم ومنه قول الاعشی: ترى همه نظرة خضره ** و همك في الغز لا في السمن؛ انجام: فالعين بعدهم كأن حداقها ** سلمت بشوک فهي عور تدمع؛ قال الضبی اراد بالعين العينين جميعا لأنه اذا ... و قال امرؤ القيس: و عين لها جدرة ...
نسخه اصل: کتابخانه چستربیتی، ش 3426. بخشی از شرح قاسم بن محمد انباری است که در فهرست آربری، شارح شناخته نشده است. فؤاد سزگین وفات انباری را 328ق ثبت نموده، ولی در بیش تر منافع مورد مراجعه، 304ق درج شده؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: قرن 5؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ 374ص، 14 سطر [عکسی ف: 3 - 41]
aš-š.-ul-mufīd
استر آبادی، محمد بن حاج محمد، ق 12 قمری
estarābādī, mohammad ebn-e hāj mohammad (- 18c)
شرح آمیخته و مزجي العوامل المائة مولانا محمد حسن طالقانی.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 5371/2
آغاز: بسمله احمد اللهم على نعمائك المنادية لمن رفع يديه؛ انجام: يا ارحم الراحمين ... سنة 1120.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1120ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 107گ (95پ - 202ر)، 23سطر (17×6)، اندازه: 23×11سم [ف: 15 - 4223]
شرح المقاصد- شرح مقاصد الطالبين في اصول الدين
شرح مقاصد الطالبین فی اصول الدين = شرح المقاصد / کلام و اعتقادات / عربی
š.-u maqāşid-iț țālibīn fī usūl-id-dīn = š.-ul maqāșid
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 - 792؟ قمری
taftāzānī, mas‘ūd ebn-e ‘omar (1323 - 1390)
وابسته به: مقاصد الطالبين في أصول الدين = المقاصد في علم الكلام = مقاصد الكلام = مقاصد الكلام و عقاید الاسلام؛ تفتازانی، مسعود بن عمر (722-792)
تاریخ تأليف: 784ق؛ محل تأليف: سمرقند تفتازانی، کتاب «المقاصد» را در علم کلام در شش «مقصد» به رشته تحریر در آورد، بدین عناوین: 1. المبادی؛ 2. العقليات، و لايختص بواحد دون واحد؛ 3. العقليات، و تختص بالعرض؛ 4. العقليات، و تختص بالممكن و الجوهر؛ 5. العقليات، و تختص بالواجب؛ 6. السمعيات؛ سپس خود شرح جامعی بر همین کتاب به ترتیب «قال - اقول» نگاشت. تفتازانی در شرح خود، مغلط های را با نام «جذر اصم» مطرح نمود که مورد توجه و شرح و تفسیر دیگر علما قرار گرفت.
آغاز: 1: بسمله نحمدک یا من بيده ملكوت كل شيء و به اعضاده و من عنده ابتداء كل حي و اليه معاده 2: لك الحمد و المنه و على رسولک و اصحابه الصلاه و التحيه و بک الاستعانه و منک التوفيق و علیک التوكل و اليک التفويض قوله و رتبته على ستة مقاصد اقول اعلم ان الانسان قوة نظرية كمالها لمعرفة الحقایق كما هي. و كمالها بالأمور على ما ينبغي تحصيلا لسعادة الدارین
انجام: لا یدرک الهرم حتى يقوم عليكم ساعتكم و انها الكلام في القيامة الكبری ای من حسن الكلام و سوقهم الى المحشر على ان الحديث ليس على عمومه لبقاء الخضر بل و إلياس ايضا على ما ذهب اليه العظماء من العلماء أن اربعة من الأنبياء في زمرة الاحياء الخضر و الياس في الأرض، و عیسی و ادريس في السماء عليهم السلام
چاپ: استانه، 1277ق
[کشف الظنون 1780/2؛ دنا 1081/6 (30 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية حواشی شرح المقاصد
2- حاشية شرح المقاصد
3- حاشية شرح مقاصد الطالبين في علم اصول الدین (2 عنوان)
خط: نستعلیق، کا: محمد بن عمر بن محمد شیرازی، تا: 25 رمضان 803ق؛ 263گ، 32 سطر، اندازه: 16/5 × 27/5 سم [ف: 2 - 433]
آغاز: برابر 1؛ انجام: قوله في الأعراض از اول کتاب است تا مبحث اعراض؛ خط: نسخ شکسته، كا: هبة الله بن احمد بن محمد منطقی، تا: 846ق؛ واقف: سید محمد زمانی 1024؛ کاغذ: نباتی، جلد: میشن خرمایی، 170 گ، 17 سطر، اندازه: 14×18/5 سم [ف: 1 - 157]
آغاز: برابر 2
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: اواسط رجب 863ق؛ تملك: ملا محمد بن ملا عباس، محمود در بلده بدیس؛ واقف: ابوالفتح واعظ شهانقی، 23 رمضان 1372، جلد: مشکی، 381ص، 27 سطر، اندازه: 26×18 سم [ف: - 99]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 371
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1 - 430]
آغاز: برابر 1؛ انجام: و هذا خر ما اردناه من شرح المقاصد للعلامه الاستاد المحقق سعد الدين التفتازانی نفع الله (.....) تشرف بكتابته الفقير إلى عفو ربه ابراهیم بن عمر الدمیری المالکی لطف الله به و غفر ذنوبه و ستر عيوبه و ختم له بحر في عافية بلا مخته في ليلة بسفر صباحها عن يوم الأربعا عاشر شهر ربيع الأول عام خمس و ستین و ثمان ما احسن الله عاقبتها و حسبنا الله و نعم الوکیل و لا حول ولا قوة الا بالله العلى و العظيم و صلی الله على سيدنا محمد و اله و صحبه و سلم تسليما كثيرا و الحمد لله وحده.
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن عمر دمیری مالکی، تا: 865ق؛ مهر: ناصرالدین شاه قاجار؛ کاغذ: بغدادی، جلد: مقوای روکش چرم الاکی، 528ص، 31 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 7 - 506]
آغاز: حمدة لمن تفوح نفحات الامكان
خط: نستعلیق، كا: احمد بن محمود بن شکران، تا: 867ق؛ 205گ، 31 سطر، اندازه: 23×14سم [ف: 2 - 46]
. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 4099
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 873ق؛ مصحح، محشی با نشان های «سید» و «طوسی» و «فناری» و «سید علی»، «شرحخ الاشارات»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی تریاکی، 279گ، 29 سطر (20×11)، اندازه: 18/5 ×26/5سم [ف: 17 - 446]
آغاز: بسمله. قوله المقصد الخامس في الالهيات. ای المباحث المتعلقه بذات الله تعالی؛ انجام: برابر از الهيات (مقصد خامس)، تا آخر کتاب؛ خط: نسخ مخلوط به شکسته، كا: محمد افضل بن امین الدین بن رکن الدین، تا: شوال 881ق؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 25 سطر، اندازه: 17/5 × 27/5سم [ف: 1- 156]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: امام بن محمد بن امام الشعیبی، تا: محرم 892ق، جا: شیراز جامع عتيق؛ تملك: حاج حسن، محرم 934، محمد باقر بن عبدالله ناسخی نودی 1294 با مهر «یا محمد بن عبدالله) بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، مذهب، 299گ، 31 سطر (18×11)، اندازه: 23×14/5 سم [ف: 11 - 458]
آغاز: برابر 2؛ انجام: عليهم افضل الصلوه و السلام و الله ولی الافصار و الانعام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:365
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 162]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: گویا از قرن 19 یادداشت به خط میرداماد بر برگ نخست: «وصلت النوبة الى اقل الخلق و احوج المخلوقات الى الرب الغني محمد بن محمد الشهير بباقر بن داماد الحسيني في عام 1987»، نیز این یادداشت: «ثم بلغت النوبة الى المفتقر الى رحمة الله المهين محمد رضا ابن محمد مؤمن في عام 1166 و هكذا سجية الأيام»، این یادداشت بر کناره برگ 160 «ابتدأت بمطالعته ليلة الخميس اواخر شهر ربيع الاول سنة 899» ؛ 240گ، 21 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: 1 - 160]
از آغاز تا قسم 3 کیفیات مختص به کمیات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 96گ، 31 سطر (22×12)، اندازه: 17×27سم [ف: 9 - 920]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 10؛ واقف: میرزا محمد على رضوی، 1411ق، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 426گ، 27 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 11 - 208]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 [نشریه: 6 - 345]
آغاز: برابر 2؛ انجام: في اساتهم عليهم السلام و هذا آخر ما اوردناه و الحمدلله رب العالمین و الصلوة على النبي الأمين .. سنه 1311.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 تا اوایل قرن 11؛ برگ آخر آن نونویس و به خط عبدالمؤمن خطيب در 1311 نوشته شده؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج زرد، 53ص، 35 سطر، اندازه: 616 18 سم [ف: 10-954]
آغاز: برابر؛ انجام: خصوصا على نبينا محمد خير الأنام.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا اواخر قرن 10 و اوایل قرن 11؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج زیتونی، 243گ، 29 سطر، اندازه: 26×16 سم [ف: 11 - 208]
آغاز: برابر 1؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ بر پشت برگ پایان اجازه ای است ناقص الآخر از یکی از عالمان به صدرالدین احمد بن عبدالصمد که گویا این شرح مقاصد را نزد کسی خوانده و او نیز بر پشت برگ پایان نسخه برای شاگرد خود اجازه نوشته است. اجازه یاد شده از قرن 10 است؛ کاغذ:سمرقندی اصفهان، جلد: تیماج زرشکی، 441گ، 25 سطر، اندازه: 11×21/5سم [ف: 24/2 - 182]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 24 ذیحجه 978ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: علی نقی بن محمد علی حسینی؛ واقف: دختر میرزا محمد علی، رجب 1182ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 243گ، 33 سطر (18×12)، اندازه: 24×18سم [ف: 16 - 345]
آغاز: قال المقصد الخامس في الألهيات و فيه فصول الفصل الاول في الذات و فيه مباحث المبحث الأول في اثباته و فيه طريقان للحكماء و المتكلمين؛ انجام: برابر
از «المقصد الخامس في الالهيات» تا آخر شرح؛ خط: نسخ، كا: حسینی، تا: پنج شنبه 12 جمادی الثانی 984ق؛ تملك: علی اکبر شریف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 198 گ، 25 سطر، اندازه: 23×12/5 سم [ف: 26 - 421]
خط: نسخ، كا: میرزا محمد بن قاضی شیخ حسن، تا: پنج شنبه 18 محرم 989ق؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول؛ مهر: «خالصالله براهل بحار وقف کرد این نسخه قاضی اختیار 998»، «وقف کرد این نسخه بهر کردگار، خواجه محمود بن قاضی اختیار»، «وقف قاضی محمود رحمه الله»، «وقف اقضي القضاة قاضی خان باد مقبول حضرت رحمان»؛ واقف: قاضی اختیار، 1998 کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 354 گ، 25 سطر (17×10)، اندازه: 24×18سم [سنا: ف: 1- 293]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج قهوه ایی، 356گ، 25 سطر (17/5×8)، اندازه: 15/5 × 26/5سم [ف: - 592]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، 126گ، 27 سطر (15/5×7)، اندازه: 12×23/5سم [ف: 16-505]
آغاز: برابر 1؛ انجام: خصوصا على نبينا محمد خير الأنام.
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 13؛ ضمیمه رساله «تعريفات العلوم» قاضی بیضاوی و صورت فرمان نادرشاه در منع دشنام
صحابه؛ واقف: ابوالوفاء معتمدی کردستانی؛ کاغذ: فرنگی حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 232 گ، 23 سطر، اندازه: 17× 21/5 سم [ف: 11-209]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: غره ذیقعده 1233ق؛ مصحح، محشی؛ بأمر الشيخ محمد سعید؛ 204گ، 24 سطر، اندازه: 21×30/5 سم [مؤید: 1-104]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 536]
این نسخه درست برابر با چاپ دو جلدی 1305 آستانه است و تاریخ 873 دارد اگر ساختگی نباشد؛ خط: نستعلیق ترک، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج آبی، 330گ، 27 سطر (19×9/5)، اندازه: 25×17/5 سم [ف: - 388]
آغاز: اعم من نقيض الاعم مطلقا فيكون الثابت الذي هو نقيض المنفى اعم من الوجود، انجام: بحسب تعدد المعلومات اذكونه عالما بالسواد غير كونه عالما بالبياض و لهذا لايد احدهما مسد الآخر.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوایی، 95 گ، 21 سطر (16×9/5)، اندازه: 18/5×25/5سم [ف: 2 - 57]
آغاز: في السمعيات. قوله. المقصد الأول رتبه على ثلاثة فصول؛ انجام: انها لم تكن في القرون السالفه فيما بين العترة الطاهره بل ثناؤهم على عظماء الصحابه و علماء
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: حاج سید محمد شوشتری، رمضان 1309؛ جلد: تیماج قهوه ای، 317 گ، 25 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 1 - 155]
آغاز: اما بعسها وانه طاهر الاستحاله واما جزء منها وهو ايضا محال الاستلزامه كون ذلك اتحر عليه لنفسه ولعلله لانه لامعنى لايجاد الحمله ؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد يوسف، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 234گ، 27 سطر، اندازه: 25×16سم [ف مخ - 3 - 1264]
آغاز: بسمله ... البحث المتعلق بذات الله تعالی و تنزیهاته وصفاته وما يجوز عليه وما لا يجوز عليه وافعاله و ... واسمائه فلذا جعل المقصد سبعة فصول يشتمل الأول منها؛ انجام: برابر
المقصد الخامس في الالهيات را دارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 170 گ، 21 سطر، اندازه: 22×14سم [ف مخ - 3 - 1264]
آغاز: برابر 2؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-e maqālāt
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 18850
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 85گ، اندازه: 23/8×14/8 سم [رایانه]
Š.-u mq.-i ibn-i hiytam
حسینی لاهیجانی، محمد بن احمد، ق 12 قمری
hoseynī lāhījānī, mohammad ebn-e ahmad (- 180)
تاریخ تأليف: محرم 1105ق
رساله مختصری در شرح مقاله شیخ ابو على بن هیثم که در «معرفة الأشخاص القائمة واعمدة الجبال وارتفاع الغيوم» نگاشته شده است.
آغاز: الحمدلله الذي يعلم وزن الأرضین وارتفاع المرتفعات من غیر استعلام بالالات والعلامات
آغاز: برابر؛ انجام: اذا امكن أن يعلم منه موضع ينظر في الموقفين اليه بالخصوص ولا يكفي مجرد النظر اليها بالعموم. تم.
كاتب = مؤلف، تا: صفر 1110ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ [ف: 1-383]
آغاز: برابر؛ انجام: اولا وآخرا و السلام. قد فرغت من تحرير ها في يوم الحد خمسة عشرين من شهر ديقعدة سنه 1105 خمس مائه (كذا) بعد الالف «!»
خط: نسخ، بی کا، تا: 1106ق؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: میشن خرمایی، 17ص (1-17)، 17-19 سطر، اندازه: 20×11/5 سم [ف: 9 - 208]
š.-u mq.-il-iskandar fi-1-faraq-i bayn-al-jins-i wa-l mādda
یحیی بن عدی، 280 - 364 قمری
yahya ebn-e (adi (894 - 975)
وابسته به: الهيولى غير الجنس (مقالة في آن)؛ اسکندر افرودیسی (قرن 3 میلادی)
در این رساله یحیی بن عدی مقاله ای که اسکندر افرودیسی در فرق بین «جنس» و «ماده» نگاشته و هر یک را دقيقا تبیین کرده است شرح می دهد که جنس منطقی چه فرقی با ماده فلسفی دارد و نقاط افتراق آنها چیست.
آغاز: شرح معانی مقطة الاسكندر الأفردوسي في الفرق بين الجنس و المادة على ما فهمته منها انا يحيى بن عدی بن حميد بن زکریا بسمله قال الاسكندر ان المادة و الجنس يشتركان ... قال یحیی بن عدى أن غرضه في هذه المقالة أن ياتي بالفصول التي بين المادة و الجنس
انجام: ولا ذات للجنس من حيث هو مركب من الطبيعة و العموم الا في العقل فقط تمت بعون الله تعالی.
چاپ: تحقيق سحبان خليفات، در مقالات يحيى بن عدی الفلسفية (عمان، منشورات الجامعة الاردنية: 18)
ط خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11، ص (204-209) [ف: 99 - 24/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1072ق، کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج قرمز، 17ص (430-446)، 18 سطر (13×8)، اندازه: 19×12سم [ف: 9 - 383]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 17گ (112ر-128ر)، 15 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 14 - 3975]
شرح المقالة العاشرة من اصول اقلیدس- شرح تحریر اصول اقلیدس
š.-ul-maqālat-il-‘āšira men usül-i uqlīdis
نراقی، ابو تراب بن احمد، ق13 قمری
narādī, abū-torāb ebn-e ahmad (- 19c) (672-597)
وابسته به: تحریر اصول اقلیدس = تحریر اصول الهندسة و الحساب = تحریر اقلیدس؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد از ابوتراب بن احمد نراقی است. او می گوید پیش از من تنها ابو جعفر خازن و یکی از دانشمندان اهواز به شرح این کتاب پرداختند و نسخه این دو شرح در دفتری کهن و پر غلط به دست من افتاد و آنان نیز تنها به اقسام خطوط مرکب پرداخته و درباره منفصلات به کوتاهی سخن گفته اند. عنوان های این کتاب فصل، فصل» می باشد. در نسخه زیر لقب نراقی به مؤلف داده شده است. این شرح با روش و صورت شروح معمول نیست و خود دارای چندین فصل و مجموع کتاب چهار بخش است مؤلف خود به این تقسیم اشارت نکرده است: بخش 1. تحقیق در موضوع مقاله دهم اصول هندسه اقلیدس (مقادیر و خطوط و سطوح اجسام است و در فصل های این بخش از دیگر مقالات کتاب اصول نیز به مناسبت یاد می کند؛ بخش 2. تحقیق و شرح برخی از اشکال است تا شکل لح و به گفته خود او: «بمنزله حاشیه است بر آنها». این بخش یک فصل است و در آغاز آن می گوید: «نذكر فصلا نورد فيه ما يجري مجرى التعليق منا على متون اشكال المقاله لفاقة في جملة منها الى البيان و تابی معانی كثير منها عن المبادرة إلى الأذهان»؛ بخش 3. توضیح و شرح سخنان اقلیدس در مقدمه و شرح مقاصد او است در شکل های این مقاله به صورت خلاصه و اختصار. این بخش نیز خود یک فصل است و مؤلف در آغاز آن می گوید: «هنا نضع فصلا نذكر جملة ما يذكره اقلیدس في معاني هذه المقالة على سبيل القول الكلی»؛ بخش 4. در استدراكات مؤلف و نیز نکته هایی است که اقلیدس یا دیگر شارحان اصول اقلیدس از آن غفلت ورزیده و یاد نکرده اند. این بخش دارای چهار «فصل» است و او در آغاز فصل اول از این بخش می گوید: «اذ قد يسر الله بيان ما يذكره اقلیدس في هذه المقاله اتينا على جملة معانی مالم يذكره هو و شارحوا كلامه». مؤلف در دیباچه می گوید: «اقلیدس در این مقاله سخن به اختصار گفته و لذا جمعی از قدماء ارباب صناعت به توضیح مقاصد او پرداخته اند و از جمله شروح آن دو گفتار است از ابو جعفر خازن و اهوازی. و نسخهای کهن از این دو بدست من افتاده اما این دو گفتار علاوه بر اینکه تحریفات فراوان از نساخ دارد و جز در اقسام خطهای مرکب، در دیگر مباحث به غایت اجمال دارد و در اجمال و ابهام از اصل جدایی ندارد». از خواجه نصیر و تحریر او در این کتاب نام نمی برد جز در یکی از فصول بخش اول که چند سطر از سخن «محرر تحریر» را در ذیل شکل 82 نقلمی کند. (عبدالحسین حائری)
آغاز: الحمدلله حق تحمیده ... و بعد فان العبد الشائق الى اقتناء ذخائر الاسرار الخفيه ابوتراب بن احمد ... يقول ان المقالة العاشره من کتاب اصول اقلیدس الصوري قد اشتملت على معانی بديعه.
انجام: و اذيسر الله ... لنا بيان المشكل من امر الخطوط و السطوح على ما قصده اقلیدس في هذه المقاله و اوضحنا سبیل مقاصده الابيه و فككنا عقدة قلما تحلها أنامل الفكره و ابرزنا مقاصده المستوره في حجب الانغلاق عن تحت سترة الاعضال فلنختم الكلام هنا حامدين لولي الحمد و الفضل مصلين ... عليهم اجمعین.
[دنا 1082/6 (4 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مجدول؛ 42گ (124ر-165ر) [ف: 5-237]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: آقا بابا شهمیرزادی، تا: 1266ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 84ص (2-85)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 19 - 156]
آغاز و انجام: برابر؛ فرغ منه مؤلفه هاجرة الاثنين الثاني و العشرين من شهر الله الاصم العالم الف و مأتین واحدی و ستین (و فرغ من نقل هذه النسخة الشريفة من السواد الى البياض اقل العباد علما و عملا و اكثرهم خطأ و زل؟ المفتقر إلى عفور به الصمد محمد بن ابي تراب بن احمد سامحهم الله في يوم العرض الأكبر في الخمس الاول و السدس السادس من الربع الأول من الثلث الثاني من العشر الثالث من العشر التاسع من المائة الثالثة من الألف الثاني من الهجرة النبوية عليه الالف السلام و التحية - تم تم). (مورخ 1283/5/26).
خط: نسخ، كا: محمد بن ابا تراب ابن احمد، تا: 1283ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 56گ (1پ -56پ)، 17 و 23 سطر (1569-7/5)، اندازه: 14× 20/5 سم [ف: 8 - 273]
خط: نسخ، كا: محمد بن ابي تراب بن احمد (فرزند مؤلف)، تا: 1283ق؛ یادداشتی از حسن نراقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 50گ، 17 سطر، اندازه: 17/5× 25/5سم [ف: 23 - 220]
š.-ul-maqālat-il-‘āšira min k.-i uqlīdis fī usūl-ilmaqādīr
فرید غیلانی، عمر بن على، - 582 قمری
farīd-e qeylānī, ‘omar ebn-e ‘alī (- 1187)
وابسته به: الاصول = في أصول الهندسة و الحساب = کتاب الاصول؛ اقلیدس (306-283)
رساله ای در باب کتاب کبیری از قاضی ابی بکر محمد بن عبدالباقی قاضی مارستان بغداد در شرح مقاله دهم از کتاب اقلیدس در اصول مقادیر. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 599/6
آغاز: قال سیدنا و مولانا افصل الدولة و الدين أدام الله في العزة و الرفعة علوه قال عمر بن على بن غيلان تغمده الله بالغفران رایت كتابا كبيرا علمه القاضي ابوبكر محمد بن عبدالباقی قاضی مارستان بغداد رحمة الله عليه في شرح المقالة العاشرة من كتاب اقلیدس في اصول المقادير
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 570ق؛ اندازه: 11×19/5 سم [ف: 2 - 357]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1094/6 و 4760/2- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 564 و 3 - 103]
š.-ol-maqālat-el-'āšera men k.-el-ostoqos li-oqlīdis
نطنزی، احمد بن حسین
natanzī, ahmad ebn-e hoseyn
شرح و ترجمه است.
[دنا 1082/6؛ فهرستواره منزوی 185/6]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1432/3
نسخه اصل: نسخه آقای حسن نراقی؛ بی کا، تا: 27 رمضان 1279ق [فیلم ها ف: 1 - 600]
Š.-ul-maqāmāt
زمخشری، محمود بن عمر، 467 - 538 قمری
zamaךarī, mahmūd ebn-e ‘omar (1075 - 1144)
وابسته به: النصایح الكبرى = نصایح كبار = المقامات؛ زمخشری، محمود بن عمر (467-538)
شرح رساله نصایح كبار از خود زمخشری
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:4182/5
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 24 رجب 1288ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قرمز، اندازه: 21/6×14/3 سم [ف: 7- 230]
š.-u maqāmāt
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 14831
آغاز: اب على كل حال يريد انه كان يعاشر لبلاغته؛ انجام: و تكلم بما ستملح و الاقران جمع قرن
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: 4- 653]
S.-u maqamat-il-hariri
حلوی، محمد بن علی، 468 - 561 قمری
hellavī, mohammad ebn-e ‘alī (1076 - 1166)
وابسته به مقامات حریری = المقامات حریری، قاسم بن على (516-446)
این شرح را مؤلف خود، بر حریری صاحب المقامات خوانده
است. نسخه از مقاله 34 تا مقاله پنجاهمین که مقاله آخر است و در آخر یک مقاله از شارح اضافه شده است که در عنوان آن نوشته قال أبو القاسم محمد بن علی بن محمد الحريري البصري هذا آخر المقامات که این خود اشتباه است زیرا نام صاحب مقامات شیخ ابی محمد قاسم بن على الحریری است ولی نام شارح ابو سعید محمد بن على بن عبد الله است که البته ابو سعید را با ابو القاسم اشتباه نموده است.
[کشف الظنون 1788/1؛ دنا 1082/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5150
آغاز: و فاتی ای عرف من این تحلب ما يوفقني فلم يكن يخطا يجاوز مرامی؛ انجام: قال و الثانية قال أن يحلف الله على الدراهم، قال وایس الثالثة قال أن يتوب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 در ذیل صفحه یکم نوشته شده: «من عوارى الدهر لدى الاقل محمد علی بن على بن لطفعلی بن احمد السر وی 1299» با مهر «عبده محمد على بن علی»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قرمز، 274گ، 21 سطر (12×6)، اندازه: 20 ×30سم [ف: 15 - 220]
Š.-u maqāmāt-il-ḥarīrī
سگری، محمود بن طاهر، ق6 قمری
sagzī, mahmūd ebn-e tāher (- 12c)
وابسته به مقامات حریری = المقامات؛ حریری، قاسم بن على (516-446)
تهران؛ لغت نامه دهخدا، شماره نسخه:208
آغاز: سبحان من لا ينقطع لحظة عن عباده امداد نعمه و ایادیه و لا تنقشع عنهم لمحة سواری کرمه و غوادیه؛ انجام: در مقاله 50: (حتى استتب انه التحق بالافراد) هم المتخلون من الناس ... بمراعات الأمر و النهي.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، با یادداشت 1318؛ با سرلوح؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: رحلی [نشریه: 3 - 423]
š.-u maqāmāt-il-ḥarīrī
شیرازی زبرانی، مظهر الدین، قرن 7 قمری
šīrāzī zabrānī, mazhar-od-dīn (130)
وابسته به مقامات حریری = المقامات حریری، قاسم بن على (516-446)
تاریخ تأليف: 654ق این کتاب را مؤلف در تفسیر واژه های غریب مقامات حریری نوشته است.
[فهرست دارالکتب قاهره 223/3؛ اوقاف بغداد؛ دنا 1083/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:5931
آغاز: الحمدلله الذي تلالات شواهد قدرته على و جنات الموجودات ... خطبة الكتاب ... اللهم اصله عند البصريين يا الله فحذفت؛ انجام: أن الله يغفر الذنوب جميعا انه هو الغفور الرحیم. و اتفق الفراغ من تصنيف هذا الكتاب ... 16 شعبان سنه 654-ه
خط: نسخ شبیه به ثلث، كا: شهاب کرمیین، تا: 707ق؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 484ص، 31 سطر، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 17 - 319]
S.-u maqamat-il-hariri
عکبری، عبدالله بن حسين، 538 - 616 قمری
okbarī, 'abd-ol-lāh ebn-e hoseyn (1144 - 1220)
وابسته به مقامات حریری = المقامات؛ حریری، قاسم بن على (516-446)
شارح چون «مقامات حریری» را کتاب مورد اعتنای علمای ادب می بیند که در عین حال برای عوام دارای غوامضي است این شرح را که تفسير بعضی از الفاظ آن است می نگارد.
آغاز: الحمدلله على فضله العميم ...... اما بعد: فاني لما رأيت المقامات الحريرية مشحونة بالالفاظ اللغوية وهي احد الكتب التي عنى بها علماء العربية، دعانی ذلک إلى تفسير ما غمض من الفاظها على الايجاز
چاپ: بغداد، محقق: على صائب، چاپ اول، قسم ول، 499ص، 1394ق.
[کشف الظنون 1787/2؛ دنا 1083/6؛ بروکلمان /1(282) 335؛ مجمع علمی 166/1]
آغاز: برابر؛ انجام و خط الشيب رأسه خالط السواد، و البذی: المتكلم بالفحش يقال: رجل بذي وامرأة بذية. و الرقوب المرأة التي لا يعيش لها ولد. آخر الكتاب.
نسخه اصل: چستربیتی، ش 3388 (اربری، فهرست خطی عربی 60/2)؛ خط: نسخ معرب، كا: محمود بن احمد بن حامد الباهسی، تا: سلخ رجب 688ق؛ تملک: خليل بن موسی بن نصير حنفی؛ 76گ، 19 سطر [عکسی ف: 2 - 458]
آغاز: برابر؛ انجام: فاصابتها صاعقة فاحترقت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای، 48گ، 30 سطر (17/3×8/5)، اندازه: 22/8×13/3 سم [ف: 7 - 636]
آغاز: برابر؛ انجام: فاصابتها صاعقة فاحترقت.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1183ق؛ واقف: مرتضی قلیخان، خرداد 1327؛ کاغذ: سبز و سفید، جلد: چرمی، 90گ، 19 سطر (11× 21/5 )، اندازه: 18/8 × 30/5 سم [ف: 7/2- 377]
آغاز: برابر؛ انجام: المراه التي لايعيش اما ... بعون الله و حسن توفيقه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1244 ق [الفبائی: - 653]
آغاز: برابر؛ انجام: والاربع جمع ربع وهو المنزل جمع قله (غمطحت) احتفرت ووخط الشيب رأسه خالط السواد البذي المتكلم بالفحش يقال رجل بذی وامرأة بذيه والزقوب المرئة التي
خط: نستعلیق، كا: فرج الله کربلایی حسین هرزندی، تا: 8 ربیع الثاني 1253ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 46 گ، 21 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3 - 1264]
š.-u maqāmāt-il-ḥarīrī
شریشی، احمد بن عبد المؤمن، 557 - 619 قمری
šarīsī, ahmad ebn-e ‘abd-ol-mo’men (1163 - 1223)
وابسته به مقامات حریری = المقامات حریری، قاسم بن على (516-446)
سیوطی در «بغية الوعاة» نقل کرده که شریشی سه شرح بر مقامات» نوشته است و صاحب کشف الظنون می گوید که شرح متوسط این شارح بر مقامات مزجی و مشتمل بر شرح لغات غریبه آن است و آن را بر حسب درخواست اهالی سجلماسه با عباراتی سهل نگاشته، و آغاز آن این است: «بسمله الحمد لله الذي علمنا ما لم نكن نعلم الخ». و از شرح سوم نام و نشانی ذکر نکرده، معلوم می شود که از نظرش نگذشته بوده است. شرح کبیر او، مشتمل بر حکایات و اشعار خوب فصحای عرب و بیان معانی لغات مشکله و كلمات مستعمله در مقامات است و مطلبی را که محتاج به شرح و بسط بوده از آن نگذشته و چنان که خود اشاره نموده از شروح دیگر استفاده ها نموده و چاپ شده است. آنچه در ایران دیده شده همان شرح كبير و مطبوع اوست.
آغاز: الحمد لله الذي اختص هذه الأمة بأفصح الالسنة و افسح الاذهان وشرف علمائها بالاقسان في اساليب البلاغة و البيان.
چاپ: قاهره، المؤسسة العربية الحديثة، محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم، چاپ جدید، دو جزء، 1388ق.
[دنا 1083/6؛ کشف الظنون 1787/1؛ ریحانة الادب 316/2؛ الأوقاف العامة موصل 110/4]
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 773. جلد اول و تا شرح مقام 25 را داراست؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 5 ربیع الاول 757ق؛ از روی نسخه ای به خط ابی عبدالله بن صايغ اندلسی نحوى لغوى که کاتب عين حركات و الفاظ آن را آورده تا نسخه دومی از آن کتاب باقی بماند، مصحح؛ 467ص [عکسی ف: 5 - 270]
آغاز: شرح المقاة الثالثة عشرة، الزورائية، ندوت: خرجت، يقال ندت الابل تندواذا خرجت من المشرب ترعى فيما قرب منه وهو الذي قصد؛ انجام: وان وردا رف وروح وريحان وريق رشا ورفرف وریاض ناع وردا ولم يذكر ابیک تميم تم شرح المقامة الخامسة والعشرين و بتمامها تم الجزء الثاني من شرح المقامات. سفر ثانی و از مقامه 13 تا اول مقامه 26 را شامل است؛ خط: نسخ، بی کا، قرن 18 تملک: حاج يعقوب نجاشی 789، عبدالرحيم حبشی زاده، فیض الله المفتی 1115، نجم الدين بن احمد کتبی، حسن بن صالح حلبی از هری اشعری؛ مطالعه محمد بن عبد المؤمن 912؛ مهر: «الحمدلله لذي هدانا لوقف هذا الكتاب ...» (کروی)؛ از موقوفات رمضانيه؛ جلد: تیماج مشکی، 21 سطر، اندازه: 17 ×25/5سم [ف: - 126]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:427
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 23]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 205گ، 35 سطر (12×20/5)، اندازه: 28×18سم [ف: - 592]
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 997ق؛ تملک: عبدالجواد بن محمد مهدی، عبدالکریم بن عبدالله خليفتی عباسی حنفی در 1123 و پسرش عبدالله در 1143، خریداری محمد اسماعیل برزنجی از بازماندگان عبدالله در 1232؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 487گ، 28 سطر (21×13)، اندازه: 30×20سم [ف: 16 - 241]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا فكرت في ندمي عليها ** عضضت اناملی و قرعت سنی؛ و هذا آخر شعر قاله ابو العتاهية و آخر شعر ختمت به الشرح راجيا من ربی صفحه و عفوه و الحمدلله اولا و آخرة كما يجب بجلاله غفرانک اللهم تبارکت و تعاليت و الحمدلله رب العالمين و صلی الله على سيدنا محمد و آله و صحبه و سلم. کامل؛ خط: نسخ خوب، بی کا، تا: قرن 13؛ در سال 1281 داخل کتابخانه اعتضاد السلطنه شده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 426ص، 25 سطر، اندازه: 31×21سم [ف: 2 - 38]
آغاز: برابر؛ انجام: و قال مالك ابن نویره و کنا کند مانی جذيمة
حقبة من الدهر حتى اقيل لن يتصدعا فلما تفرقنا کانی و مالکا الطول اجتماع لم نبت ليلة معا و قد تمت المقامة بعون الله و حسن توفیق و لله الحمد والمنه وصلى الله على سيدنا محمد و على آله
الطيبين الطاهرين و الحمد لله رب العالمین آمین آمین تم.
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: با تاریخ 1015ق؛ مجدول؛ تملک: حسین منیری العشاقی به سال 1015ق، عبدالقادر قدری حسینی مدعو به لارنگی زاده؛ مهر: ناصر الدین شاه قاجار، میرزا محمود وزیر؛ کاغذ: بغدادی، جلد: تیماج مذهب، 992ص، 17 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 7- 480]
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم شرح المقامات الخامسة و العشرين شتوت اقمت في الشتاء و الكرج مدينة معروفة و بشده البرد موصوفة و هي بين اصبهان و همدان و قد تقدم برد همدان في الاولى و من همدان الى نهاوند مرحلتان و من نهاوند الى الكرج مرحلتان و من الكرج الى مدينة اصبهان ستون فرسخا و هي منازل عیسی بن ادریس بن معقل العجلي و لم يكن في ايام العجم المدينة مشهوره و انما كانت في عداد القرى العظام من رساتیق كورة اصبهان فنزلها العجليون فبنو بها الحصول و القصور و جعلها ابو دلف مدينة عظيمة قال ابودلف دخلت على الرشید، انجام و هذا آخر شعر قاله ابو العتاهية و آخر شعر ختمت به هذا الشرح راجيا من ربی صفحه و عفوه و الحمد لله اولا و آخرا و صلواته على نبي الرحمه و کاشف الغمه و هادى الامه و على الذى صحبه و سلم تسليما كثيرا و الحمد لله رب العالمين. كمل جميع شرح المقامات بحمد الله و عونه و صلواته على خير خلقه محمد و آله و صحبه و سلامه. (کفی بالموت و اعظا)
جلد دوم شرح شریشی بر مقامات حریری می باشد که از مقام بیست و پنجم إلى مقام پنجاهم را شرح کرده؛ خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: با تاریخ 1115ق؛ تملک: سید فیض الله المفتی در سال 1115؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج مذهب، 549 ص، 27 سطر، اندازه: 20×29سم [ف: 7- 475]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه بسیار کهن و نفیس؛ قطع: وزیری [میراث شهاب: س و ش 2 - 17]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 186 گ، 25 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 161]
Š.-u maqāmāt-il-ḥarīrī = kalām-u ibn-il-×išāb
ابن خشاب يمنی، محمد بن احمد، - 650 ؟ قمری
ebn-e ×aššāb-e yamanī, mohammad ebn-e ahmad ( 1253)
وابسته به مقامات حریری = المقامات حریری، قاسم بن على (516-446)
ابن خشاب می گوید چون کتاب مقامات ابو محمد القاسم بن حریری منتشر شد بعضی از عالمان زبان عرب بر آن خرده گرفتند و پاره ای از الفاظ آن را از مردم عرب ندانستند لذا بر آن شدم که این کتاب را در دفاع از حریری بنویسم و مواضع خرده گیری شده را نشان دهم. روش ابن خشاب آن است که لغات را معنی می کند و سپس مورد استعمال آن را در متن حریری ذکر می نماید.
[دنا 1083/6]
آغاز: بسمله رب اعن، الحمد لله مستحق الحمد و مستوجبه و صلوته؛ انجام: و هي الوا و الله اعلم. هذا آخر الكتاب و الحمد لله وحده و صلى الله على سيدنا محمد و آله الطاهرين و سلم مسلما
کثیرا. از خطبه شروع می شود و تا مقامه پنجاهم می آید؛ خط: نسخ، بی کا، تا قرن 10؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، رویه کاغذ فرنگی، 45گ، 15 سطر (19×13)، اندازه: 16×23/5 سم [ف: 10 - 379]
آغاز: بسمله، الحمد لله على فضله العظيم و صلوته على رسوله الهادي الى صراط المستقيم و على اله؛ انجام: و الرقوب المراه التي لا يعيش لها ولد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 89گ، 21 سطر (15×8)، اندازه: 14×20سم [ف: 7 - 126]
S.-u maqamat-il-hariri
زين الدين الرازی، محمد بن ابی بکر، - 666 ؟ قمری
zayn-od-dīn ar-rāzī, mohammad ebn-e abī-bakr ( 1268)
وابسته به مقامات حریری = المقامات حریری، قاسم بن على (516-446)
شرح بر کتاب مقامات حریری بصری است که حاوی رموز فن ادب و نکات دقیق الفاظ و معانی و بیان عرب است.
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه:1730
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم. الحمد لله الذي لاغاية لكماله ولا نهاية لجلاله و لا عد لنعمه؛ انجام: و هو قياس لا سماع فانه لم يسمع اعتكف عليه بل عكف عليه ... قد استراح القلم من نقل هذا الرقم عن اصل قريب من الصحه ... في ثمانين و مائهو الف من هجره ... انا عبده المحتاج إلى قفران ربه الأزلي. السيد فيض الله الحسيني المدعو بين اترابه ببزا في زاده كان موقتا بقضاء ...
خط: نسخ متوسط، كا: سید فیض الله حسینی بزافی زاده، تا: 1180ق؛ مجدول مذهب، با یک سرلوح مرصع؛ مهر: ناصر الدين شاه قاجار؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوای روکش تیماج، مذهب،
772ص، 27 سطر، اندازه: 15/5 × 25/5سم [ف: 7 - 478]
Š.-u maqāmāt-il-ḥarīrī
مولتانی، سليمان بن احمد، ق8 قمری
moltānī, soleymān ebn-e ahmad (- 14c)
وابسته به مقامات حریری = المقامات؛ حریری، قاسم بن على (516-446)
محل تأليف: ماردین شرح مقامات حریری است به اضافه ذیل در فن بدیع. وی این کتاب را به پاس لطف شاه یعنی «الملك المظفر» نگاشت که باید همان داود المظفر بن صالح (761ق) از سلسله بنی ارتق ماردین باشد. در منابع قابل دسترس و شایع، نامی از این شرح و شارح دیده نشد جز این که در نزهة الخواطر بدون اینکه نامی از این اثر وی ببرد، ترجمه ای کوتاه درباره وی دارد: «وی از علماء مبرز در فقه و اصول و حدیث و عربیت بود. در ملتان هند به دنیا آمده و در همانجا پرورش یافت. سفرهای بسیار به اطراف جهان همچون حجاز و قدس و عراق و شام داشت و در طول این سفرها بزرگان را درک کرده دانش های روزگار را بیاموخت و عاقبت به روزگار غیاث الدین تغلق شاه به هند برگشته در دهلی وارد شد. از جمله آثار وی می توان رسالة في السماع و رساله في فضل الاذکار را نام برد.»
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1079 ط
آغاز: آغاز دیباجه: بسمله. الحمدلله الذي ... و اعطاه لسانة صارمة کمرهف مسنون، فجعل يثور من معادن الفصاحه عقيانها ... آغاز شرح: بسمله رب يسر وسهل اللهم، كلمة تستعمل في الدعاء؛ انجام: ای المتولي لها فيهما و بیده خزاینها و في قبضته معادنها و الحمدلله على حسن التوفيق و الهداية الى امثل الطريق و الصلوة على رسوله الداعی الهدی و نذيره المنقذ من الردى و على آله مصابيح الدجىء ما جن الليل و سحا.
خط: نسخ تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 8؛ تملک: فتح الله بن فضل الله بن احمد بن عمر شافعی شهیر به تقسماتی، حسن بن حسین بن علی ... عسافی یافعی، یحیی باحی بعلی مورخ 1132ق، محمد بن يحيی باحی مورخ 1161ق، مصطفی ترکان مورخ 1233ق، فرهاد میرزا معتمد الدوله مورخ 1290ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عسلی، 293گ (با برگ های الحاقی)، 23 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 24/2 - 131]
S.-u maqamat-il-hariri
علوی، عبدالغفار بن ابراهيم
'alavī, 'abd-ol-qaffār ebn-e ebrāhīm
وابسته به مقامات حریری = المقامات حریری، قاسم بن على (516-446)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 4869
آغاز: بسمله، الحمدلله الذي رفع مقامات الادباء؛ انجام: و الجحود به کفر، انتهی.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: تیماج جگری، 337گ، 23 سطر (23×12/2)، اندازه: 31/7×22سم [ف: 7 - 636]
Š.-u maqāmāt-il-ḥarīrī
وابسته به مقامات حریری = المقامات؛ حریری، قاسم بن على (516-446)
غیر همانند:
آغاز: اصلها ثابت و فرعها في السماء تدرسه الرواة ... و اعتمدت على تبين مالم يكن من الألفاظ عقدته منحلة
بی کا، تا: قرن 6؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اندازه: 16/5 × 22/5سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
از المقامة السابعة است تا المقامة الخمسين. متن گویا از حریری است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام [ف: 3 -94]
آغاز: بسمله قال الشيخ الإمام ضیاء الاسلام ...... الحريري الطبری ... اللهم كلمة بمعني يا الله يستفتح بها الدعوات انا نحمدک الحمد والمدح اخوان وهو الثناء على الجميل من نعمة وغيرها؛ انجام: مثل فيمن يضرب لبس الثياب العديدة انما قيل ذلك لتضاعف قشرها في الالس و كساها شرح مزجی مختصری است بر کتاب «مقامات الحریری»؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 96گ، 20 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5- 2492]
آغاز: المطاع مفعول یعنی کلفت هذه الآداب في الاول لامر شديدة على نفس فصارت محبوبة لنفسي المطاع مفعول یعنی كانت هذه الآداب في الاول اسم الرجل و الثاني اسم رجل آخر احدهما سبط؛ انجام: فصارت كانها طبایع لى و التكلف هوى مطاعا التكلف حمل الكلفة على النفس و الكلفة المشقة له ای للادب هوی ای میل النفس. این شرح موجز و به صورت مزجی برگزار شده و در اغلب موارد به ترجمه و شرح لغات اکتفا شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛
افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج زیتونی، 143 گ اندازه: 24×15سم [ف: 26 - 227]
بخش کوتاه رساله ای است در شرح لغات مقامات حریری. شارح ابتدا قطعه ای از متن را ذکر کرده پس از آن به بیان معنی لغات آن به فارسی می پردازد؛ خط: نسخ زیبا، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 3گ (94ر-96پ)، 25 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 38 -614]
آغاز: فهى أخذ البيت بأسره غصبة من غير تغییر شیء منه ولا على سبيل رفوء أو المام او اشمام كما فعل عبدالله بن الزبير؛ انجام: و هي صنعة بديعة مليحه تدل على قدرة الطبيعة و قوة القريحة. شرح متوسطی است با عنوان «قوله - قوله» بر مقامات، که دارای پنجاه مقامه می باشد؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه قدیم؛ تملک: عبدالله بن علی حسینی موسوی؛ جلد: مقوایی، 207گ، 17 سطر، اندازه: 19×15سم [ف: 4 - 248]
Š.-u maqāmāt-iş-şūfīyya
وابسته به مقامات الصوفيه؛ سهروردی، یحیی بن حبش (549 -587)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:643/6 ف
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 15گ (47پ -61ر) [فیلم ها ف: 1- 517]
Š.-u maqāmāt-il-'ārifin
نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (428-370)
قطعه ای از شرح اشارات است .
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:747
آغاز: لما اشار في الخط المتقدم الى ابتهاج الموجودات؛ انجام: الى جوهر مناسب له بحسب الفطره ... على محمد و آله اجمعين
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: 4- 363]
š.-u maqāmāt-il-'ārifin
بحرینی، حبیب بن محمد، ق13 قمری
bahreynī, habīb ebn-e mohammad (- 19c)
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسين بن عبدالله (428-370)
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 1526/1
کا: سید حبیب بن محمد بحرینی بوشهری، تا: 1279ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 109گ، 20 سطر، اندازه: 31×20/5 سم [ف: 5 - 237]
š.-u maqāmāt-il-'ārifin
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (428-370)
غیر همانند:
شرح نمط نهم و دهم اشارات؛ بی کا، بیتا [د.ث. مجلس]
آغاز: لما اشار في النمط المتقدم الى ابتهاج الموجوداتو کمالاتهم المختصة؛ انجام: بل يحتاج مع ذلك إلى جوهر مناسب له بحسب الفطرة
ظاهرة بخشی از کتاب شرح اشارات خواجه نصیر است که شرح بالقول است، در ابتدای آن توضیحی برای قصه سلامان و آبسال آمده که جامی در هفت اورنگ به نظم کشیده است؛ خط: نستعلیق، کا: ابوالقاسم حسینی تفریشی، بی تا، جلد: چرم سبز، 9گ (88-80 پ)، 33 سطر، اندازه: 21/5 × 34/5سم [مؤيد: 3 - 632]
š.-e maqāmāt-ol-'ārefīn
وابسته به: الاشارات و التنبيهات ابن سینا، حسین بن عبدالله (428-370)
غیر همانند:
نسخه اصل: فرهنگستان علوم آذربایجان باکو، ش 8201 140 M؛ بی کا، تا: با تاریخ قرن 11، 5ص (183-187) [عکسی ف: 3 - 427]
آغاز: بسمله و به نستعين. الحمدلله الذي جل مقامات العارفين مناهج جنانه فكشف عن ابصارهم في مدارج ... لوامع حجابه ... و بعد این سطری چند است در شرح عبارات و معانی اصحاب عرفان و کشف اشارات و مبانی ارباب ذوق و وجدان که در آخر کتاب اشارات للشيخ .. ابى على الحسين بن عبدالله بن سینا
البخاری ... به اشارت بعضی کبرای دین ... که با ایشان معاصر بوده و بعد از تکمیل علوم و رسیدن به غایات و مواجيد اذواق ایشان با نصيب شده صفت الحاق یافته؛ انجام: و اذ امروا باللغو مروا کراما. وقع الفراغ عن تسويده يوم الاربعاء الثالث و العشرين من شهر رمضان ستة اربع و ثمانین و ثمانمائة ... الخاتمة. تنها شرح مقامات العارفین است و در آن از امام زین العابدین و غزالی و ابو يوسف همدانی نام رفته است با تاریخ روز چهارشنبه 23 رمضان 884؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملک: رضی الدین محمد بن جمال الدین احمد لنگرودی گیلانی؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن آلبالویی، 83گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 3 - 495]
آغاز: بسمله. رب تمم. دوستی عزیز کی بر ما مهربان بود از ماسوال کرد و گفت کی ما را در قصه ابسال و سلامان که از بعضی حکماء متقدم منقولست اشکال افتاده است و حکیم بزرگ الشيخ الرئيس ابو علی ابن سینا قدس الله سره در اشارات در نمط تاسع در مقامات العارفین گفته است کی: «آن سلامان مثل ضرب الکی ... آن اطقت» و هر کسی از حکماء متاخر آن را تاویلی گفته اند و ایشان را در اصل این قصه ترددی افتاده و قصه ای از آن یافته آمده که ظاهرش بافسانه می ماند بیان فرماید که این قصه را مناسبتی بان مقصود که در مقامات العارفین اشارت رفته است می توان یافت و حقیقتی دارد یا نه؟ ما آن دوست عزیز را گفتیم که آن نه علم و اصطلاح ماست چگونه در آن شروع کنیم کی سالکان از یکدیگر طریق خصوصیت پسندند و برون نگرش را از اصطلاح سیر خود روا ندارند. چون خاطر وی نگران بود و ما نظر کردیم که حقیقت سیر در طلب معبود بمعاد خود در جمله مكونات بطريق صحت از هر مذهب و ملت و مصطلحات خود یک اصل بود و صاحب اصلی بود کی در منتهاء كليات اصول ناظر جمله اصلها باشد پس بنور الهی هر چه بما نوده شد بتائید وی در آن شروع کردیم و گفتیم: بدان ای دوست عزیز ما که بعضی از حکما معنی ثبت کرده اند و مراد سیر و اتصال عالم علو بعالم سفل و عروج از عالم سفل بعالم علو و کیفیت مراتب آن در قصه وضعی و ضرب المثلی که مفهوم عامه خلائق باشد آورده چنانکه از زبان سباع حکایت کرده اند که ممکن نباشد و مراد از وضع آن حکایت حاصل شده و آن رموز بواسطه حکایات از زبان حیوانات کشف کرده تا صاحب لهو از راه لهو یاد گیرد و باصحاب حد حکمت شناسان رساند تا ایشان آن حکایت وضعی طرح کنند و لب آن فرا گیرند و بدان کار کنند. فاما آن حکیم که قصه سلامان و ابسال در حکایت وضعی کی بپادشاه رومی و حکیمی کی با وی صحبت داشت نسبت کرد و ساختن هر مین یکی از برای تفرقه اجزا و یکی از برای بقای مجردات و عقول و ارواح و بشر را بملکی اصلی رسانیدن و حکایت را بآخر آوردن تا حکایت وضعی محو شود و اصل رمز ثبت شود نزد حکمت دان (156ر) در این رساله داستان سلامان و ابسال تفسیر شده است. در کتابخانه ملک شرحی است بر دو نمط 9 و 10 (مقامات العارفین) به فارسی و در آن داستان سلامان و ابسال از طوسی آمده و تفسیر شده است و در پایان تفسیر سوره عصر طوسی دیده می شود (ش 6115) و این یکی جز کتاب ما است. نسخه دیگری هم در آنجا است (ش 4654) و تاریخ روز چهارشنبه 23 رمضان 884 دارد که گویا تاریخ تأليف باشد و آن گزارشی است از یک دانشمند سنی بر مقامات العارفين به فارسی و عربی و جز کتاب ما است. در مقدمه آن از نامه های ابن سینا و میهنی بجز آنچه می دانیم یاد شده است. در شرح داستان سلامان سخن امام رازی نه به نام آمده و این داستان (دو برادر و زن سلامان که شیفته ابسال شده است) از شرح فاضل محقق (گویا طوسی) از شیخ ابوعبید جوزجانی در فهرست تصانيف شيخ آورده شده و رموز آن شرح گردیده و دارد که شیخ در رساله قضا و قدر از داستان سلامان و ابسال و «لمعان البرق من الغيم المظلم الذي ظهر به وجه امراة سلامان لابسال حتى اعرض عنها» یاد گردید. در دیباچه آن بحثی است از کفر و ایمان شیخ و دارد که شیخ احمد بن الحسن النامقی از او بشنود و در فصل الخطاب هم ستایشی از او هست و او خرقانی و میهنی را دیدار کرده است. باری این دانشمند ابهری را که شارح مقامات العارفین است در نسخه ما من نشناخته ام. عنوان: رساله شرح مقامات العارفين من كلام المولى المعظم علامة العالم سلطان المحققين قطب الملة و الدین معین الاسلام و المسلمین حجة الحق على الخلق الابهری قدس الله سره» (155)؛ بی کا، بی تا؛ 10گ (155پ -164پ) [ف: 7- 2740]
š.-u maqāmāt-i badīʻ-oz-zamān-i hamidānī
وابسته به: المقامات؛ بدیع الزمان همدانی، احمد بن حسین (398-358)
شرحي مزجی است.
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه:1613
آغاز: المومن معضود بتوفيق الله بالاعانة على الابانة ای اظهار؛ انجام: هي مرة من الشتاء، يقال شتوة ... استراح اواسطی من تسويده في ثاني ثالث عشار الحادي عشر من شهور ثاني ثان اعشار عاشرة المات، و فقنا الله لاتمامه بنصرة منه و الكرامة
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اندازه: 11×17 سم [نسخه پژوهی: 2 - 185]
š.-ul-muqaddamāt
شرحی است بر رساله کوتاهی که خود مؤلف در اصول
اعتقادات نگاشته است. این شرح با عنوان های «ص، ش» برگزار شده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:2265- 12/155
آغاز: الحمدلله ... وصحبه اجمعين وبعد فهذه كلمات قصدت بها شرح ما وضعت من المقدمات على سبيل الاختصار ومن الله سبحانه اسئل التوفيق للحق والصواب؛ انجام: صلی الله عليه وسلم و على آله وصحبه اجمعين وآخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمين وصلى الله على سيدنا و مولانا و على آله و صحبه و سلم تسليما كثيرا الى يوم الدين.
خط: نسخ، كا: مصطفى بن عبد الكريم، تا: 1100ق، جا: نکدده مدرسه بیضاوی؛ جلد: گالینگور، 25گ، 19 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2492]
š.-ul-muqaddama
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15716/1
آغاز: ... للاسم ثلاث علامات، علامة من اوله و هي الألف واللام كالفرس و الغلام ... ص: و هو ضربان، مغرب و هو ... ش: لما فرغت من تعريف الاسم؛ انجام: و منها ما يكسر لا غير و هو الباقی و ذلک اصل الباب و هذا آخر ما اردنا املاؤه على هذه المقدمة و قد جاء بحمد الله مهذب المبانی ... و يجعل ذلک خالصا الوجهه الكريم مصروفا و على النفع به موقوفا بمنه و کرمه انه الجواد الكريم الرؤف الرحيم و الحمدالله رب العالمين شرحی است بر متنی در علم نحو به نام «المقدمة». متن و شرح، هر دو از یک مؤلف می باشند. متن، با علامت «ص» و شرح، با علامت «ش» مشخص گردیده است. در این شرح از سیبویه، کسائی، اخفش، مبرد، جرجانی، فارسی، سهیلی، زمخشری، ابن مالک (- 672ق) و اشخاص دیگر نقل شده است؛ خط: نسخ، كا: على محمد بن حاجی بابابک قلعه خانی طايمه، تا: 1238ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، 75گ (1-75)، 20 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 40 - 33]
آغاز: و الخبر جملة لها رابطة كزيد ابوه قائم و لباس التقوى ذلك خير و القارعة ما القارعة وزيد نعم الرجل الا في نحو قولك قل هو الله احد؛ انجام: فينبغي ان يفتحوا في مثل اذهب ليكولوا قد رعوا بحركة الهمزة مجالسة حركة الثالث و انما لم يفعلوا ذلك لئلا يلتبس بالمضارع المبدو بالهمزة في حالة الوقف و منها ما يكسر الاغير و هو الباقی و ذلک اصل الباب. شرحی مزجی بر کتابی با عنوان «المقدمة» است. در متن کتاب آن را به این نحاس نسبت داده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1272ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور سبز، 27گ (39ر-66پ)، 16 سطر، اندازه: 22×15سم [ف مخ - 3 - 1265]
شرح مقدمة الآجرومية- شرح الآجرومية
Š.-u muqaddamat-il-ājrūmīyya
منوفی، علی بن محمد، 857 - 939 قمری
manūfī, ‘alī ebn-e mohammad (1454 - 1533)
وابسته به: الآجرومية = مقدمة الآجرومية؛ ابن آجروم، محمد بن محمد (672-723)
شرح کبیر شیخ زین الدین ابی الحسن علی بن ناصر الدين محمد بن محمد بن محمد بن خلف بن جبريل منوفی مصری شاذلی مالکی است بر آجرومية. شرح دیگر او مسمی به «الجوهرة المعنويه» اختصار همين شرح می باشد.
آغاز: بسمله الحمدلله الذي هدانا لمعرفة الأدب و فهمنا اسرار لغة العرب .. و بعد فهذا شرح على الأجرومية لاسرار العربيه صنفه الشيخ ... زين الدين جبريل ...
[دنا 391/6]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 7- 263]
آغاز: برابر؛ انجام: لان المضاف اليه ليس ظرفا و لاجنسا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 93گ، 19 سطر، اندازه: 15/5 ×21/5سم [ف: 12 - 113]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 27 صفر 1055ق [نشریه: 7- 186]
آغاز: برابر
انجام: فتقول اذن اکرمک انا مبتدا مضمر مرفوع محلا از ورک ... از آغاز تا قسمتی از نواصب از باب افعال؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 27گ (64پ -90)، 15 سطر (15/5×8)، اندازه: 16/5×23/5سم [ف: 18 - 89]
آغاز: برابر
انجام: فالاضافه في هذين بمعنى اللام لان المضاف اليه ليس ظرفا و لا جنسا له و الله اعلم هذا اخر الكتاب على التمام و الكمال ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی، 54گ، 24-25 سطر (16×9/5)، اندازه: 15/3×21/5سم [ف: 18 - 55]
Š.-u muqaddamat-il ājrūmīyya
وابسته به: الآجرومية = مقدمة الآجرومية؛ ابن آجروم، محمد بن محمد (672-723)
شرح متوسطی بر مقدمه آجروميه است؛ از عبارت شارح در پایان کتاب این احتمال پدید می آید که شرح به صورت درس املاء بوده سپس تدوین گشته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12113/2
آغاز: الكلمة قول مفرد، ش: تطلق الكلمة في اللغة على الجمل المفيدة كقوله تعالی کلا انها كلمة هو قائلها؛ انجام: و هذا آخر ما أردت املئه على هذه المقدمة .. بمنه و کرمه، انه الجواد الكريم و الرؤوف الرحيم و الحمدلله رب العالمين ... قد تم
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: دوشنبه 6 رجب 1236ق، جا: تهران؛ مصحح، محشی، با قلم خوردگی، همراه اشعاری با امضای «غني بن محمد رفیع افشار» در روز جمعه 18 ربیع الاول 1261؛ کاغذ: فرنگی سبز، جلد: مشمعی، 63گ (25-87)، 21 سطر (9/5×15/5)، اندازه: 16/5×21/5سم [ف: 30 - 557]
š.-e moqaddame-ye ebn-e abe-l-hadīd
مشهد، رضوی، شماره نسخه: 17652
آغاز: بسمله ... و به نستعين و عليه التكلان و هو؛ انجام: على هذا ... من لم ينفعه لا ينفعه الكثير
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
شرح مقدمة ابي الليث- شرح مقدمة الصلاة سمرقندی
شرح مقدمة الادب- شرح التصرفات
š.-u muqaddamat-u iršād-il-adhān
وابسته به: ارشاد الاذهان الى احكام الايمان؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10262
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح [میراث شهاب: س ش 4 - 56]
Š.-ul-muqaddamat-il-azharīyya fī ‘ilm-il-'arabīyya
ازهری، خالد بن عبدالله، 838 - 905 قمری
azharī, ×āled ebn-e 'abd-ol-lāh (1435 - 1500)
تاریخ تأليف: 17 ذیحجه 902ق
شرح كتاب مقدمه ازهريه خود مؤلف است که بنا به درخواست جمعی، آن را به صورت مزجی شرح نموده و معضلات آن را گشوده است. آغاز: الحمدالله على جميل الأحوال واشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له المنزه كلامه عن الالفاظ بالحروف في المقال ... فيقول العبد الفقير الى مولاه الغني خالد بن عبدالله الازهرى ... قد سألني من اعتقد صلاحه ... أن أشرح مقدمتي الأزهرية في علم العربية ...
چاپ: بولاق، 1253ق؛ مصر، 1307 ق.
[کشف الظنون 1798/2؛ معجم المطبوعات 812/1؛ الاعلام زرکلی 297/2 الأوقاف العامة موصل 192/2 و 3/ 180]
شرح و حواشی: 1
2- شرح المقدمة الازهرية
آغاز: برابر؛ انجام: قال مؤلفه ... خالد بن عبدالله بن أبي بكر الأزهري: فرغت من هذه المشهورة يوم الأربعاء سابع عشرين حجة الحرام آخر شهر سنة اثنين و تسعمائة.
خط: نسخ، كا: احمد بن قاسم بن عبدالله بن على بانوبی، تا: پنج شنبه 20 رجب 137ق؛ 41گ (59-99)، اندازه: 14/5 ×19/5 سم [ف: 3 - 122]
آغاز: يقول العبد الفقير إلى مولاه الغني ..... الحمدلله رافع مقام المنتصبين ... و بعد، فهذا شرح لطيف لألفاظ الآجرومية في اصول علم العربية لينتفع به المبتدی انشاء الله تعالى و لا يحتاج اليه المنتهى عملته للصغار في الفن و الاطفال لا للممارسين في العلم من فحول الرجال حملني عليه الشيخ شیخ الوقت والطريقة و معدن السلوك والحقيقة سیدی و مولانا ..... الشيخ ابي العباس الأزهرى ... الكلام في اصطلاح النحويين هو اللفظ ای الصوت؛ انجام: فقد تقدم في المرفوعات فليراجع ذلك و هذا آخر ما اردنا ذكره على هذه المقدمة.
خط: نسخ، كا: عبد العظيم بن محمد بن محمد جبعی، تا: 939ق؛ مصحح، محشی با نشان «ح س»، مقابله شده، یادداشت مطالعه و مقابله از شیخ علی بن شیخ محمد نوح، فخر الدين ابن شیخ محمد ابن الجباعی حایری، عبدالله بن حسن جباعی حائری، نعمة الله ابن علی ابن احمد جباعی حائری؛ تملک: میر ابوالقاسم بن میر فخرالدین حسینی به سال 1280؛ کاغذ: فرنگی، 53گ (3-55)، 16-15 سطر، اندازه: 11×7 سم [ف: 38 - 205]
آغاز: برابر؛ انجام: و الناس معطوفة على الجنة و في هذا القدر
كفاية للمبتدی و الحمدالله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله. قال مؤلفه الشيخ خالد بن ابی بکر الازهري رحمة الله تعالی و کاتبها و ذریته و احبابه و كذا المحسنون اليه من كل جهة فرغت من انتهاء هذا الشرح المبارک ان شاء الله تعالی سابع عشر ذي الحجة الحرام ختام شهور سنة 902 من الهجرة النبوية على صاحبها افضل الصلوة والسلام مع شغل البال وضيق الصدر مع سوء الحال و الحمدالله و كفا و سلام على عباده الذين اصطفی کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 27 ذیقعده 1037ق؛ مصحح، با علامت بلاغ مقابله، رکابه دار؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 46گ (4ر -49ر)، 23 سطر، اندازه: 20×14سم [اهدائی رهبر: 10 - 276]
آغاز: برابر؛ انجام: متعلق ایضا به يوسوس و الناس اليه معطوف على الجنة و في هذا القدر كفاية للمبتدی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مؤلف این رساله را در چهارشنبه 17 ذیحجه 902 به پایان رسانده؛ تاریخ کتابت به نام ضياء الدين حسن بن ملاقاسم شیرازی در 1030؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قرمز [ف: 9 - 16]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1150ق [ف: - 68]
آغاز: برابر؛ انجام: والناس معطوف على الجنة و هذا القدر كفاية للمبتدی و صلى الله على سيدنا محمد و آله و أصحابه و ازواجه ...
خط: نستعلیق، كا: على محمد بن با بابک قلعه خانی طایمه، تا: قرن 13؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، 20گ (76-95)، 20 سطر، اندازه: 17×10سم [ف: 40 - 34]
آغاز: برابر نسخه اصل: کتابخانه کاشف الغطاء نجف اشرف؛ خط: نسخ، كا: سید عبدالرزاق بن رمضان بن محمد بن علی بن عثمان، تا: چهارشنبه 13 صفر 1240ق، جا: مدرسه عمریه؛ مصحح، محشی؛ تملك: سید محسن بن حسن بن باقر آل سید محمد عطار در 1259، سید عبدالرزاق، سید عبد الرحيم بن عبدالله بن مصطفی قادری، عبدالرزاق بن رمضان بن محمد بن على بن درویش بن عثمان؛ 134ص [عکسی ف: 5 - 420]
آغاز: برابر؛ انجام: و الناس معطوف على الجنة و في هذا التقدير الذي اوردنا كفاية للمبتدی و الحمد لله وحده
خط: نسخ، بی کا، تا: یک شنبه 21 ربیع الثانی 1283ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 48گ، 21 سطر، اندازه: 16×9/5 سم [ف: 28 - 42]
آغاز: برابر؛ انجام: الهجرة النبوية على صاحبها أفضل الصلاة و السلام مع شغل البال و ضيق الصدر مع سوء الحال و الحمدلله كفي و سلام على عباده الذين اصطفی.
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 20 ذیقعده 1307ق؛ 46ص (4-49)، 23 سطر، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [مؤید: 1 -51]
آغاز: برابر؛ انجام: و الحمدلله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله.
خط: نسخ، كا: محمد فخر الاسلام، تا: 1067 یا 1167ق؛ با قلم خوردگی، مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 58گ ( 81-24 )، 15 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 29 - 389]
آغاز: برابر؛ انجام: اعلم وقفك الله للعمل الصالح أن كان و اخواتها ترفع الاسم ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ متن شنگرف و در پایان یک برگ تجزیه و ترکیب سوره حمد و قسمتی از سوره قریش است؛ جلد: تیماج حنایی، 60ص (116-236)، 11 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 49]
آغاز: برابر
بخشی از ابتدای رساله؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (2ر -4پ)، 22 سطر، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: و 45 - 30]
Š.-u muqaddamat-il-azharīyya fī ‘ilm-il-'arabīyya
شیخ خالد ازهری صاحب کتاب «تمرين الطلاب» کتابی دارد به نام «مقدمة الازهرية في علم العربية» سپس خود آن را شرح نموده و پس از آن بر این شرح چند شرح و حاشیه نوشته شده است از جمله حاشیه ابی بکر بن اسماعيل شنوانی (- 1019 ق) بر شرح مقدمه از هری؛ دیگر، «العقود الجوهرية في حل الفاظ الازهرية» از زین الدین منصور سبط طبلاوی که آن را در شوال 999ق به پایان رسانده است. این نسخه گویا هیچیک از این دو شرح نمی باشد.
مشهد؛ الهيات؛ شماره نسخه: 311
آغاز: بسمله و صلى الله على محمد و سلم الحمدلله المنعوت بنعوت الكمال الموصوف بصفات الجلال، المتكلم بكلام ... و بعد فهذا اما تيسر جمعه على المقدمة الازهرية و شرحها من الفواید العزيزه؛ انجام: فهو ليس من بنات اليها و الحمدلله وصلى الله على سیدنا محمد و آله و صحبه و سلم تمت بحمدالله وعونه في يوم الثلاث المبارک ثالث جمادی الاول سنة 1058 ثمانية وخمسين و الف على يدافقر العباد الى الله لنفسه بنفسه سالم بن العارف بالله تعالی یوسف ابن ابی الخير الزيادی الشافعی ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملک: مصطفی امین سفر مورخ 1152؛ جلد: تیماج مشکی، 68گ، 21 سطر (12×15)، اندازه: 22×16سم [ف: 1- 177]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:311
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 41]
شرح (مقدمة الاستبصار) تحریر بیان الاخبار التي في اول الاستبصار
Š.-ul-muqaddamat-il-burhānīyya
وابسته به: الفصول النسفية = الفصول البرهانية؛ نسفی، محمد بن محمد (600-687)
شرحی با عنوان «قال» و «اقول» بر المقدمة برهان الدین نسفی که در زمان حیات وی نوشته شده است.
شیراز؛ بنیاد فارس شناسی؛ شماره نسخه:92/9
آغاز: بسمله، و به نستعين الحمدلله الذي أمرنا بالاعتبار لاهل الاختبار بقوله فاعتبروا یا اولی الابصار و اصلى على نبيه محمد المختار
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7؛ جلد: تیماج مشکی، 12گ (114پ - 126ر)، اندازه: 12×16/5 سم [ف: - 123]
وابسته به: تحرير القواعد المنطقية في شرح رسالة الشمسية = شرح شمسیه قطبی؛ قطب الدین رازی، محمد بن محمد (694 -766)
شرح مختصری است بر خطبه و مقدمه تحرير القواعد المنطقية قطب الدین رازی.
دامغان؛ قمر بنی هاشم؛ شماره نسخه: 207/1
آغاز: ببعض رأس أصابع البيان حمد الله و المعنى المقصد اما على تشبيه الحمد بأزين اللالى في المرغوبية؛ انجام: الصدق و الصواب مترادفان وكذلك ما يقالهما عن الحطل أي فساد الكلام و الانحراف من طريق السداد
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ، 17 سطر، اندازه: 15×8/5 سم [ف مخ - 122]
شرح المقدمة الجزرية- الحواشي المفهمة في شرح المقدمة
شرح المقدمة الجزرية- الفوائد في شرح القصيدة الجزرية
Š.-ul-muqaddamat-il-jazarīyya
طاش کبری زاده، احمد بن مصطفی، 901 - 968 قمری
tāš-e kobrā-zāde «ahmad ebn-e mostafā (1496 - 1561)
وابسته به: المقدمة الجزرية = مقدمه جزری = منظومة الجزرية = ارجوزة في التجوید؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
شرح مزجی است بر قصیده ابن جزری در تجوید که به مقدمه جزريه مشهور است. باید دانست که از جمله شروح متداول و مشهور این ارجوزه، شرح فرزند ناظم، ابوبکر احمد (- 827ق) با عنوان «الحواشي المفهمة لشرح المقدمة» است و طاشکوپری زاده، چنان که در دیباجه شرح خویش می نویسد: «قد اشتهر بین الناس شرح منسوب إلى ولد المصنف و لا ارتبات في عدم وفاية بالمقصود ... فالتمس منی بعض ... أن أشرح لها شرح حاليا ... شرعت ...». این شرح را به درخواست و تقاضای جمعی از خلان و دوستان نوشته است.
آغاز: بسمله، سبحان الله و بحمده منزل الكتاب على عبده ... فقد تطابقت ... أهل العلم و كافة أهل أرباب العرفان ... و من جملة ما لابد منه من تلاوته تجوید حروفه و تصحیح قرأته و كان آخر ما ألف في علم التجويد الأرجوزة ... للشيخ الوحيد ... شمس الدين ابوالخیر محمد بن محمد بن محمد ابن الجزری ... قد اشتهر بین الناس شرح منسوب إلى ولد المصنف و لا ارتباب في عدم وفاية بالمقصود ... فالتمس منی بعض ... أن أشرح لها شرح حاليا ... شرعت في ذلك رجاء ...
انجام: و الله يعفل ما يشاء ويحكم ما يريد رضيت بقضائه و اعترفت بآلائه و الحمدلله زائد على نواله و الصلوة على نبيه و آله. تم بعون الله وحسن توفيقه.
[كشاف الفهارس، حجتی 342/1؛ دنا 1086/6 (4 نسخه)]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1076ق؛ مصحح، محشی با نشانی های «على القاری، خطیبی، شرح جزري لعمر بن ابراهیم، مولانا، تعليقات عبدالله افندی، شرح جزری لحاجی امام، شرح و ...»، در آغاز ابیاتی به ترکی با لهجه ی عثمانی (گویا از عاشق پاشا) درباره لیلی و مجنون با مطلع: «مجنونه صورديلر ليلا نيجولدي ** ليلا گتدی آدی دللرده قالدى / بنم گوگلم شمدی بر لیلا بولدى ** يوزی لیلا که بن مولای ..»؛ تملک: سید مصطفی بن مصطفی در سال 1120ق، سيد حاج حافظ القراء حسن بن مصطفی خطيب جامع سلطان سلیم خان در تاریخ 29 ذیقعده 1299ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی، 82گ، 17 سطر (8/5× 14/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 2/ 40 - 211]
آغاز: فانها باب هذه المدينة ... يقول راجي عفو رب سامع محمد بن الجزري الشافع م القول يعم المفرد و المرکب مفيدا او غير
مفيد الرجا؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه گلپایگانی ش 300/2 -120/2
تعیین شد؛ خط: نسخ خوانا، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی از شیخ حمزه؛ واقف: مرتضی قلیخان طباطبایی، 1340ش؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 48گ، 19 سطر، اندازه: 2×12/5سم [ف: 23 - 115]
آغاز: يقول راجی عفو رب سامعی ** محمد بن الجزري الشافعی؛ القول يعم المفرد والمركب مفيدا أو غير مفيد. الرجاء الطمع فيما يمكن؛ انجام: برابر خطبه را ندارد.
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه گلپایگانی ش 120/2-300/2
تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1126ق؛ جلد: گالینگور سبز، 23گ (81-102پ)، اندازه: 21×15سم [ف مخ 3- 1266]
آغاز: بسمله قال الشيخ رضي الله عنه يقول راجی عفو رب سامع محمد بن الجزري الشافعي القول يعم المفرد والمركب مفيدة او غير مفيد الرجاء الطمع فيما يمكن يقابله التمنی؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه گلپایگانی ش 300/2 -120/2
تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: سید محمد بن على سافری، تا: جمادی الثانی 1199ق؛ جلد: مقوا، 59گ، 19 سطر، اندازه: 18/9×13 سم [ف: 5 - 2593]
آغاز: بسمله. قال الشيخ رحمه الله: يقول راجی عفو رب سامع ** محمد بن الجزري الشافعي القول يعم المفرد و المرکب مفيدا أو غير مفيد الرجاء الطمع فيما يمكن و يقابله التمنى العفو الصفح عن الذنب؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ محشى؛ 60گ، 19 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 5 - 2493]
š.-ul-muqaddamat-il-jazarīyya
قاری هروی، علی بن سلطان محمد، - 1014 قمری
qārī heravī, ‘alī ebn-e soltān mohammad (- 1606)
وابسته به: المقدمة الجزرية = مقدمه جزری = منظومة الجزرية = ارجوزة في التجوید؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
شرح مزجی است بر آن مقدمه.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 190/2
آغاز: الحمدلله الذي أودع جواهر المعاني الضيائية في قوالب زواهر المباني من الحروف الهجائية؛ انجام: و كنت أطالب الدنيا الحر ** فأنت الحر و انقطع الكلام
خط: نسخ زیبا، بی کا، بی تا؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین؛ جلد: مقوایی، 70گ (31پ-100ر)، 28 سطر، اندازه: 21/5×12سم [ف: 1 - 220]
Š.-ul-muqaddamat-il-jazarīyya
وابسته به: المقدمة الجزرية = مقدمه جزری = منظومة الجزرية = ارجوزة في التجوید؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
ناشناخته
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 888ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: رحلی کوچک [نشریه: 7 - 277]
آغاز: اصعب و اقل و كان عمر بن الخطاب يخرجها من الجانبين؛ انجام و اتضرع اليه سبحانه أن يرزقنا التوفيق في الأقوال و الأفعال للصواب انه الكريم الوهاب تم
خط: نسخ، كا: زین العابدین حسنی، تا: 1102ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا، 51گ، 16 سطر (19×14)، اندازه: 19/5×15 سم [ف: 1 -273]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 547/1
همان نسخه بالا [نشریه: - 83]
آغاز: ... الحروف و معرفة الوقوف فمن الله دام و صل المقصود بعون الله؛ انجام: و لا يخفى على المنصف انه كذلك. الحمدلله اولا و آخرا و ظاهر و باطن و الصلاة و السلام شرحی است بر «مقدمه» در تجوید تأليف محمد بن محمد جزری؟
خط: نسخ، بی کا، تا: 1240ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 35گ (1ر- 35ر)، اندازه: 21×10سم [مؤید: 3- 326]
آغاز: جلايل النعم و الرحيم على مفيض دقائقها يقول راجي عفو رب ای مؤمل صفح مالک سامعی لرجائه و غيره فيجيبه لما رجاه
انجام: ای تم بعد حمد الله و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله و صحبه و اعوذ بالله من الزيادة و النقصان. خطبه را ندارد. شرحي مزجی بر «مقدمة الجزرية» محمد جزری انصاری است. از قاریان بسیار نام برده و از تصنيف جداگانه ای که در احکام تنوین و مد و غیره نگاشته یاد کرده است احتمال دارد شارح همان باشد که در کشف الظنون به نام «زین الدین عبد الدائم حدیدی ازهری» اشاره شده؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور سبز، 17گ (55ر -71پ)، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3- 1266]
آغاز: في ذلك فحكى سيبويه و المبرد عن الخليل انه قال الله اسم خاص لله غير مشتق من شيء؛ انجام: في يسر منک و عافية
برحمتك يا ارحم الراحمین و صلی الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين الطيبين الطاهرين شرح مختصری است بر منظومه معروف به «المقدمة الجرزية» محمد بن محمد جزری، در اول یک یا چند بیت را می آورد پس از آن شرح می کند، و در آخر فصلی دارد در آداب قاری و قرائت. این شرح غیر از شرح ملا علی قاری است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ نسخه قدیم؛ مصحح؛ تملک: جعفر بن حسن علوی عاملی؛ جلد: مقوایی، 40گ (1ر-40ر)، اندازه: 17×12سم [ف: 2 - 207]
بی کا، بیتا [د.ث. مجلس]
: شرح المقدمة الجزرية / تجوید / فارسی
Š.-ol-moqaddamat-el-jazarīyya
وابسته به: المقدمة الجزرية = مقدمه جزری = منظومة الجزرية = ارجوزة في التجويد؛ ابن جزری، محمد بن محمد (751-833)
قم: فیضیه؛ شماره نسخه:1526
آغاز: بدانکه استعاذه اعوذ بالله گفتن است؛ انجام: پس ختم آن حاصل شد به بهترین کلام و مقال بعون الله الملك المتعال
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1246ق؛ 51گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 2 – 76]
Š.-ul-muqaddamat-il-jazūlīyya = š.-ul-qānūn
وابسته به: القانون = المقدمة الجزولية؛ جزولی، عیسی بن عبدالعزيز (-607)
شرح مفصلی است بر «المقدمة الجزولية» که به «القانون» مشهور است. «جزولی» این مقدمه را به صورت املا و تفسیرهای بر «امالی زجاجی» بیان نموده و شاگردانش تحریر و تقریر نموده اند، چون این تدریس و تقریر چندین بار صورت گرفته، نسخه های موجود از این کتاب اختلاف زیاد دارند. شارح یکی از اهداف خود را در شرح حاضر جمع بین نسخه های متعدد این کتاب ذکر کرده، در اثنای شرح می گوید: «فانا التزمنا في هذا الشرح ان نجمع بين النسخ الموجودة من هذا الكتاب فانه كثير الاختلاف فانه كان يؤخذ عنه املاء تارة يزيد و تارة ينقص» (برگ 16ر)، به همین دلیل در این شرح، شارح مكرر عبارات «قال رحمه الله في النسخة المتاخره» و «في نسخة اخرى» را به کار می برد. ترتیب مطالب کتاب مانند ترتیب «امالی زجاجی» است. این شرح مفصل بوده و با نقد و ایراداهای فراوان و ذکر اقوال نحويون بصری و کوفی همراه است.
[دنا 1087/6؛ کشف الظنون 1800/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:13599
آغاز: واما الرفعة فاسم لها اذا دلت على معنى يحدث بعامل فخصوا الحركة؛ انجام: و لنقتصر على هذا القدر اقتصر عليه المصنف لئلا يخرج عن مقتضى الشرح والله اعلم، جعل الله تعلی عملنا خالصا لوجهه ... وصل الله على محمد ...
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد بن احمد بن داود، تا: دوشنبه اواسط شعبان 676ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج زیتونی، 85گ، 35سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 37 - 113]
5.-u muqaddamat-il-hada'iq-in-nadira
اعرجی، محسن بن حسن، 1130 - 1227 قمری
a‘rajī, mohsen ebn-e hasan (1718 - 1812)
وابسته به: الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة؛ بحرانی، يوسف بن احمد (1107-1186)
حاشیه شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر دو مقدمه نخست از 12 مقدمه «حدائق الناضرة في الأحكام العترة الطاهرة» که علاوه بر شرح به رد و ایراد نیز پرداخته. این حاشیه تا اواخر مقدمه دوم (تا عبارت «تتميم: جمهور لأصوليين على حجية القياس بالاولوية») است. محمدرضا بن قاسم غروانی نجفی نیز در 1331ق مقدمه حدائق را با عنوان «الزهر الفائق في شرح مقدمة الحدائق» شرح کرده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول الفقير إلى الله الغني محسن ابن ... لم يزل العلماء منذ كان للعلم حملة يتعلقون بالكتاب المجيد ...
[دنا 1087/6؛ الذریعه 225/10]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا بخلاف ما نحن فيه فان سفر تارک الواجب لا يسمى في العرف سفر معصية و ان كان سببا في المعصية و اما عدم التناهي عن النوافل و الفرائض مع السعة فلبناء امور المسلمين. تم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: سید محمد عباس با مهر سید محمد عباس موسوی» (مربع)؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: نخودی هندی، جلد: تیماج عنابی، 128 گ، 15 سطر، اندازه: 19×26/5سم [اهدائی رهبر: 11 - 161]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله: في التميم جمهور الأصوليين من اصحابنا و غيرهم على حجية قياس الأولوية و منصوص العله الخ
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 132گ (2پ -133ر)، اندازه: 21×15سم [ف: 1 - 431]
آغاز: برابر؛ انجام: فهو مدرک صحة العمل و عدم اعمال هذا
المقتضى و الا لم ينهض له قد تم من فضل الله ... و لعمري انه قد بلغ الغاية و تجاوز النهاية في حل الشبهات الواهية الركيكة و هو آخر.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 76گ (49پ- 124پ)، 21 سطر، اندازه: 20/5×16سم [ف: 36 - 404]
شرح مقدمة الحسابية-جواب مفتی الحنفية ببغداد
š.-ul muqaddamat-il ḥadramīyya fi furū-iš šāfi'īyya = al-manhaj-ul qawīm bi-š.-i masā'il-it taʻlīm
ابن حجر هیثمی، احمد بن محمد، 909 - 973 ؟ قمری
ebn-e hajar-e haysamī «ahmad ebn-e mohammad (1504 - 1566)
وابسته به: المقدمة الحضرمية في فقه الشافعيه؛ بافضل، عبدالله بن عبد الرحمن (850-918)
شرح متوسط و استدلالی بر کتاب «المقدمة الحضرمية في فقه الشافعية» است که به صورت مزجی نگاشته شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين حمدا يوافي نعمه و يكافی مزیده ربنا لك الحمد كما ينبغي بجلال وجهك و تعظیم سلطانک و ... و بعد فقد سئلني بعض الصلحا آن اضح شرح لطيفة على مقدمه الامام ...
انجام: و اسئل الله من فضله ان اتیسرلی اتمام تکمیلا لما وجدت و شرحا للجميع انه جواد کریم الحمدلله الذي هدانا على اتمام هذا و ما كنا نهتدي لولا أن هدانا الله و الصلاة و السلام على [...] رسله هدی و رحمة للعالمين
چاپ: السعودية، دار المنهاج، عنى به قصي الحلاق، الطبعة الأولى، 1430ق
[ایضاح المكنون 543/2؛ دنا 10×7/6 (11 نسخه)؛ معجم المطبوعات 83/1 الأوقاف العامة موصل 259/2؛ الأوقاف العامة بغداد 614/1؛ زرکلی 96/4 «با فضل الحضرمی»؛ کحاله 152/3 «احمد بن حجر»]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با امضای «ابن حجر»؛ جلد: تیماج سیاه، 144گ، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ-3-1267]
آغاز: برابر؛ انجام: و لو ذكرا اني اعيذها ای تسمية بك و ذریتها من الشيطان الرجيم. اعاذنا الله منه. هذا آخر ما اردت تسویده على هذا المختصر از طهارت تا پایان اعتکاف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ اوراق بعضا معلق به حواشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 145 گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [اهدائی رهبر: 3 - 400]
مشهد، شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:565
همان نسخه بالا [مؤید: 2 - 71]
انجام: و لو ذكر اني اعيذها ای الممته بک و ذريتها من الشيطان الرجيم اعاذنا الله ... منها از مقدمه تا پایان کتاب الصوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: مقوا، 145گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [اهدائی رهبر: 3 - 400]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن يقرا في اذنه اليسرى و لو ذكرا انى اعيذها ا الميتة بك و ذریعتها من الشيطان الرجيم، اعاذنا الله ...
تذکر: نام کتاب در فهرست «المنهج القويم في شرح مسائل التعليم» ثبت شده که با توجه به آغاز آن نام تصحیح شد؛ خط: نسخ مغلوط، بی کا، تا: قرن 13؛ گویا ناتمام؛ جلد: مقوایی، 142گ، 19 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 4- 63]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی با نشانه مرادی، ملاحسن، يوسف و نورالدین؛ کاغذ: نخودی فرنگی، 66 گ، 17 سطر (10×15/5)، اندازه: 17×20/5سم [ف: 2 - 163]
آغاز: برابر؛ انجام: ولا لأجل شهادة تيقن عليه تحملها وادائها للعذر في جميع ذلک بخلاف اضداده باب الحج هو لغة القصد و شرعا قصد .. از طهارت تا حج؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن احمد ارمانی نوتشی، تا: 1240ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی از «محتاج» و «تحفة» و «کنز اللغة» و...؛ جلد: پارچه ای مشکی، 194گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2493]
آغاز: برابر، انجام: تحملها و اداوها للعذر في جميع ذلك بخلاف اضداده. الحمدلله الذي وفقنا لإتمام هذا الكتاب ... از «طهارت» آغاز و به «فصل» فيما يبطل الاعتكاف می انجامد؛ خط: نسخ پخته، كا: ابن بلد ویسی نوتشي الأصل، تا: 1242ق، جا: مدرسه دارالاحسان، برای ملامحمد شريف بن ملامحمود هجی الأصل؛ نام نگارنده متن در دیباچه عبدالله بن عبدالرحمان بن فضل آمده؛ جلد: تیماج تریاکی، 154گ، 15 سطر (10×17)، اندازه: 24×16/5 سم [ف: 2 - 162]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن يقرء في اذنه اليمني سورة للاتباع و آن يقرء في اذنه اليسرى و لوذكرا اني اعيذها الى التسمية بک و ذريتها من الشيطان الرجيم اعاذنا الله منه
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1293ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 186گ،
15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1267]
آغاز: برابر؛ انجام: بذكر موضعه و طوله و عرضه و ارتفاعه و ما ينسی به و قس عليه السلام و الله اعلم كتاب الفرایض انتهى الموجود من هذا الشرح المبارک و صلى الله على سيدنا محمد و على اله محمد از ابتدا تا آخر کتاب لقيط؛ كا: حسین بن حسن بن ملاقاسم، تا: 1295ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوا با روکش کاغذ شطرنجی 202گ، 16 و 20 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 3 - 1268]
آغاز: برابر؛ انجام: انه جواد کریم و رئوف رحیم ماشاء الله كان و ما لم يشأ لم يكن ولاحول ولاقوة الا بالله العلى العظيم از مقدمه تا پایان حج؛ خط: نسخ، كا: محمد بن اكبر، تا: سه شنبه 15 ربیع الثانی 1298ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور آبی، 183گ (180+3 برگ در مطالب متفرقه))، 17 سطر، اندازه: 21/4×16 سم [اهدائی رهبر: 3 - 400]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمدصادق بن لطف الله، تا: دوشنبه 29 صفر 1301ق؛ مهر: «یا محمد 1328» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 218گ، 15 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1267]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن فاضل محمد سعید، تا: جمادی الثانی 1301ق، جاء نايس؛ محشی با امضای «ابن حجر»؛ جلد: تیماج سیاه، 135 گ، 16 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1267]
آغاز: برابر؛ انجام: حسبنا الله و نعم الوكيل و هذا آخر ما اوردنا تسويده على هذا المختصر ... برحمه سيد المرسلين و روح الامین از احکام طهارت تا احکام اعتكاف؛ خط: نسخ کهن، كا: سلیمان بن صوفی صیدی، بی تاب محشی با نشان های: تحفه المنهاج، مغنی المحتاج، مفاتیح، شرح محرر، حاشیه مصابيح، فتاوی، عجاله، شرح ایجاز، شرح مهذب، میزان الشریعه عبدالوهاب شعرانی، روضه، وسيط، حاشية الانوار، انوار، قونوی، ابن حجر، عصام الدين، بدری، دمیری، هروی، محلی و سلیمان؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 236 گ، 13 سطر (15×9/5)، اندازه: 22×16سم [ف: 17 - 368]
آغاز: برابر؛ انجام: باب الحجر بفتح الحاء و هو الغة المنع و شرعا المنع في التصرفات ... کتاب الطهارة تا اول حجر؛ خط: نسخ، كا: خضر، بی تا، جا: السرا؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج دار چینی، 116 گ، 23 سطر، اندازه: 27/8×18 سم [اهدائی رهبر: 3- 399]
š.-u muqaddamat-i dubays al-antākī
تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: 315/17
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 2 - 111]
Š.-e moqaddama-ye daftar-i šešom-e masnavī-ye ma'navī (t.)
عنوان نگار، تقی بن محمد، ق 14 قمری
‘onvān-negār, taqī ebn-e mohammad (- 20c)
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدین محمد بن محمد (604-672)
اهداء به: امین السلطان اتابک وزیر اعظم
این رساله مختصر و ناتمام ترجمه شرح مقدمه و چند بیت از دفتر ششم مثنوی معنوی مولانا جلال الدين عليه الرحمه می باشد که مترجم آن را از زبان ترکی به فارسی برگردانده و به نام امین السلطان اتابک وزیر اعظم به ترجمه اتابکیه اقدسیه موسوم ساخته است
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه:517
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم وبه نستعين. الحمدلله الذي جعل القسم السادس من كتاب المثنوى المعنوى الالهى الربانی مظهر العجائب ... اما بعد حمدالله العزيز الغفار و الصلوة و السلام على نبيه محمد المختار این مجلد ششم را نیز بر آن اعتبارات سابقه قیاسی کن زیرا این مجلد نیز بدان اعتبارات مذکوره بر سایر اخوات خود فضیلتی و درجاتی دارد که این نیز من حيث المرتبه چون جهت فوقانیست بنجوم علوم و عرفان مزین گشته و بمصابيح معارف و ایقان منور شده لازم آمد که تحریر شرح این مجلد را نیز رغبتی و همتی نمائی و سعی و جهدی کنی تا طالبان علم مثنوی و شاربان رحيق معنوی هر بار که ازین شرح شریف استفاده کنند ترا بدعای خیر یاد دارند وحب حب تو اندر زمین سینه بکارند بدانکه آن زبده اولیای عالی صفات و آن خلاصه اصفیای رفيع الدرجات مفتاح معالق ابواب مثنوی و مصباح ظلمات شکوک و شهاب معنوی بدیباچه این دفتر چنین ابتدا کند و بفرماید مجلد ششم از دفترهای مثنوی و مبینات معنوی. مبینات جمع مبينه و بنیه برهان و حجت را گویند یعنی از مبینات جمع مبينه و بنیه برهان و حجت را گویند یعنی از مبینات معنویه و دفاتر مثنویه ششم جلد است که مصباح ظلام و هم و شبهت و خیالات شک و ریب باشد که برای تاریکی و ظلام و هم و شبهت و شک و ریبت مصاحبت مصباح بچراغ منیر گویند ...
خط: نستعليق خفي، كاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: انجام؛ كا:
مترجم؛ مهر: کتابخانه دولت علیه ایران 1329؛ این کتاب تحویلی از آقا سید رضا خان بوده است؛ مجدول، مذهب؛ کاغذ: فرنگی، 15ص، 29 سطر، اندازه: 33/3×21/5 سم [ف: 7 - 286]
شرح مقدمة الصلاة التوضيح
š.-e moqaddemat-os-salāt = š.-e nām-e haqq
حسینی هروی، حسین بن غیاث الدین، - 928 قمری
hoseynī-ye heravī, hoseyn ebn-e qīyās-od-dīn (- 1522)
وابسته به: مقدمة الصلاة = فقه منظوم = آداب نماز = نام حق؛ شرف بخارایی خراسانی (7)
تاریخ تأليف: 892ق
شرحی است بر منظومه فقهی فارسی در آداب نماز موسوم به «مقدمة الصلاة» يا «نام حق» از شرف بخارایی خراسانی است که در 703ق در ده «باب» و فصل هایی، در 170 بیت مطابق با فقه حنفی سروده است. ابواب ده گانه نام حق از این قرار است: 1. بیان وضو؛ 2. شکننده های وضو؛ 3. غسل، سه فصل؛ 4. آنچه غسل را واجب می کند؛ 5. تیمم؛ 6. نماز، چهارده فصل؛ 7. نمازهای فریضه؛ 18 سنت های مو كده؛ 9. روزه ماه رمضان، 10. کفاره روزه ماه رمضان. آغاز منظومه: «نام حق بر زبان همی رانیم ** که بجان و دلش می خوانیم / مالک و صانع و قدیم و حکیم ** خالق و رزاق و رئوق و رحیم». این منظومه مورد استقبال قرار گرفته و در شبه قاره ترجمه ها و شروح بسیاری یافته است. نسخه های خطی آن فراوان است و بارها به چاپ رسیده است. دست کم چهار ترجمه به اردو دارد و چند شرح فارسی از جمله از عبدالواصع هانسوی (قرن 11)، قاضی اختیار الدين بن غیاث الدین تربتی هروی (928ق)، شیر محمد فاروقی، غلام محمد شفیع، محمد فاضل، ابوالنصر مولوی و عبدالواحد و .... قاضی اختیار از شارحین منظومه مذکور است که شرح خود را در 892 ق به پایان رسانده، چنانکه در مثنوی آخر شرح آورده است: به ذیحجه این ماه یافت اكمال ** بجو تاریخ او از «آخر سال».
آغاز: بسمله. سپاس بیقیاس پرورنده را که رحمت بی نهایتش طفل جان را بشیر دلپذیر خطاب از پستان ام الکتاب پرورش داده و نسیم لطف عمیمش صبا آئین ... اما بعد چنین گوید فقیر محتاج برحمت ربه الغني اختیار بن غیاث الدین حسینی که دانستن مسایل عبادات از اهم واجبات ... نام حق بر زبان همی رانم و اگر چه لفظ حمد نیاوره فاما این ابیات او مستلزم حمد هست انجام: تا اگر وقتی که کفارت واجب شده باشد توانگر بود.. جایز است که روزه دارد و تمام شد بتوفیق خدا عز و جل.
[مشترک پاکستان 361/7 -362 و 775/14]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13 جلد: گالینگور، 62ص (272- 333)، 18 سطر، اندازه: 15/5 × 25/5سم [ف: 50 - 53]
آغاز و انجام: برابر؛ از برای تو این قدر گفتم ** یادگیرش که مختصر گفتم ... / بتوفیق تو ای فتاح علام ** ز آغازش رسانیدم با تمام / کنون وردی که با جانم قرین است ** مدالله رب العالمين است
نسخه اصل: کتابخانه ندوة العلماء، لكهنو، هند، شماره 72 (ردیف 32)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: غلام محمد خان ولدناصر خان 1220» (مربع)؛ 94، 13 سطر [عکسی ف: 5 - 198]
نسخه اصل: کتابخانه ندوة العلماء، لكهنو، هند، شماره 70 (ردیف 64)؛ خط: نستعلیق، كا: غلام محيي الدين ابن محمد هارون، بی تا؛ 42ص، 17 سطر [عکسی ف: 5 - 199]
Š.-u muqaddamat-iş-Şalāt
خراسانی قهستانی، شمس الدين محمد، - 962 ؟ قمری
×orāsānī-ye qohestānī, sams-od-dīn mohammad ( 1555)
وابسته به: خلاصة الفقه الكيدانی - مطالب المصلی؛ نسفی کیدانی، لطف الله (-900)
تاریخ تأليف: 947ق
شرح رسالة مقدمة الصلاة لطف الله کیدانی است که در هشت «باب» نگاشته شده است: 1. بيان الفرائض؛ 2. الواجبات؛ 3. السنة؛ 4. المستحبات؛ 5. المحرمات؛ 6. المكروهات؛ 7. الطباح؛ 8 المفسدات.
آغاز: الحمد لله الذي رفع قاعدة الفقه حتى وفقنا على مراد خیر التابعين ... اما بعد، فلما ارتحل من هذه الدار خیار هذه الأمة الابرار ...
[دنا 1088/6؛ کشف الظنون: 1802/2؛ معجم المؤلفين: 156/8]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13154/14
آغاز: برابر؛ انجام: بلا امتثال للمخاطبين الراغبين من فحول الرجال لعله يتولد منهن اولاد من صوالح الأعمال.
خط: نسخ، كا: عمر بن حسین، تا: 1088ق؛ محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 40گ (187پ - 226)، 22 سطر چلیپایی (15×6)، اندازه: 14×20سم [ف: 33 - 302]
Š.-u muqaddamat-iş-şalāt
طاش کبری زاده، احمد بن مصطفی، 901 – 968 قمری
tāš-e kobrā-zāde, ahmad ebn-e mostafā (1496 - 1561)
شرحی است مزجی بر کتاب «مقدمة الصلوة» شمس الدين محمد الفناری که در هشت باب تألیف نموده است.
آغاز: آغاز مقدمة الصلاة: الحمدلله رب العالمين ... اعلم أن العبد مبتلى أن يطيع الله فيثاب و بين أن يعصيه فيعاقب؛ آغاز شرح: الحمدلله الذي جعل الصلوة تالية للايمان و جعلها عماد ... و على آله و أصحابه اهل الرحمة و الرضوان اما بعد فهذه شرح لمقدمة الصلوة التي جمعها العالم انجام: شرح: فلو كان يصلي تحت جدار المسجد فانهدم فانحذر من ذلك الجدار على رأسه و ادماه و هو من قبيل سبق الحدث فلا يفسد الصلوة به و على هذين الفصلين مسائل كثيرة تفسيرها في الفتاوی.
[دنا 1088/6؛ کشف الظنون 1802/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن میر محمد خواجه دوردی، تا: 1295ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 52گ، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [اهدائی رهبر: 401-3]
مشهد، شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 651/1
همان نسخه بالا [مؤید: 2 – 155] 2. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1411016
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 22گ (120پ-141پ)، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 38 - 144]
š.-e moqaddemat-os-salāt = š.-e nām-e haqq
وابسته به: مقدمة الصلاة = فقه منظوم = آداب نماز = نام حق؛ شرف بخارایی خراسانی (-7)
کتاب حاضر شرح مزجی مفصلی است بر منظومه مذکور، فاقد خطبه و مقدمه ای که نام شارح را به دست دهد ولی خاتمه ای به نظم دارد که تاریخ اتمام شرح را «نسخه دلکش = 1149ق» گفته است: «لله الحمد کین گرامی شرح ** با پسندیده طرز و نیکو طرح / یافت زیب تمام و زین کمال ** نه بحول من کسیر البال ... / نسخه دلکشی مرتب شد 78 بهره حاسدان از وب شد ... / نسخه دلکشی که شد مرقوم ** گفت تاریخ از آن شود معلوم ...»
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1740
آغاز: بسمله. یعنی ابتدا می کنم در حالیکه متمين و متبرکم بنام ذات واجب الوجود مستجمع جميع صفات کمال که رحمتش شامل خلایق است ... بیت: نام حق بر زبان همی رانیم ** که بجان و دلش همی می خوانیم. حق در اصل موافقت است و گاهی اطلاق کرده می شود براعتقاد ... شيخ ناظم رحمة الله عليه بعد از تیمن به تسمیه ابتدا کرد بکلامی که دال بر کمال ثناء است؛ انجام: محل صوم نیست كما ذكر في الحيط و غیره و هو الصحيح. هذا آخر ما اوردته بحمدالله و توفيقه في شرح هذا الرسالة و اليه يرجع الأمور كلها بالاصالة ... کار خود با خدا سپارم به ** داوری را با و گذارم به / نشوم چاره جو زمهر کسان ** لی على الله لى التكلان
نسخه اصل: کتابخانه ندوة العلماء، لكهنو، هند، شماره 73 (ردیف 51)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ تملک: عبدالرحيم بن حاجی اسماعیل؛ 422ص، 16 سطر [عکسی ف: 5 - 183]
Š.-u muqaddamat-is-salāt
وابسته به: خلاصة الفقه الكيداني = مطالب المصلی؛ نسفی کیدانی، لطف الله (9000)
شرح انموذج فريد در اصول و فروع مذهب؛ متن از مولی لطف الله نسفی است و در شرح از تفتازانی و جاربردی یاد شده است.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1562/4
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي رفع قاعدة الفقه حتى وفقنا على مراد خير التابعين ابی حنیفه؛ انجام: يتولد منهن اولاد من صوالح الاعمال.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 38 (57پ -94پ)، 19 سطر (10/5× 15/5)، اندازه: 20/5×16 سم [ف: 8- 182]
Š.-u muqaddamat-is-şalāt
شرحي مزجی از مصرح الدين (؟) بر «مقدمة الصلاة» شمس الدین محمد بن حمزه فناری، که شارح آن را شرح کرده و به لطف الله نسفی نسبت داده است.
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 651/2
آغاز: الحمدلله، افتتح كتابه بالتسمية ثم التحميد عملا بحديث الابتداء اقتفاء؛ انجام: والا عجب بلفظ الحدث و لو فيه نكتة، اللهم اجعلنا من المنصفين لا من المتعسفين
خط: نستعلیق، کا: محمد دوردی، تا: 4 رجب 1295ق، جا: مرو الشاهجان؛ 46گ (57پ -102ر)، 13 سطر، اندازه: 19/5×12/5 سم [مؤید: 2 - 156]
š.-u muqaddamat-is-salāt-i samarqandī
وابسته به: مقدمة في الصلاة = الصلاة؛ سمرقندی، نصر بن محمد (375-)
غیر همانند: 1. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:8203
آغاز: بسمله، حمد له ... قال الفقيه ابواللیث سمرقندی رحمة الله عليه ثم اعلم بان الصلاة فريضة قائمة؛ انجام: فلما رفع راسه نودی بالقبول فعاد ثانية شكر للقبول. مشتمل است بر طهارت وصلاة. شرح بسیار مختصر مزجی است بر مقدمه ابي الليث نصر بن محمد سمرقندی که در احکام نماز پرداخته است. در این شرح استدلالی دیده نمی شود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1265ق؛ واقف: سید اصغر اصغرزاده، بهمن 1330؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 62گ، 13 سطر، اندازه: 10 × 16سم [ف: 21 - 898]
آغاز: فصل قوله بان الصلوة فريضة يعني الصلوة في اللغة عبارة عن الدعاء في الشريعة عبارة عن اسم الافعال المخصوصة قوله قائمة یعنی دائمة مادامت السموات انجام و المسح على الخفين و صلوة العیدین یعنی من خالف هذين الشيئين فهو مبتدع شرحی است بر مقدمه ابوليث؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: مقوایی، 8گ (1پ-8ر)، 21 سطر [ف: 37 - 310]
آغاز: الحمدلله الذي شرح صدور ائمة الفقه بنور الاجتهاد و الصلاة و السلام على افضل الرسل الهادي إلى سبيل الرشاد؛ انجام: لو أدى الفريضة لا يقبل الله تعالی و لو تركها ای ترک ذلك الشخص تلک الفريضة يثاب این نسخه فقط تا پایان احکام وضو را نوشته و بقیه را ندارد. شرح بسیار مختصر مزجی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول، مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 25گ (32-56ر)، 19 سطر، اندازه: 23/5×16سم [ف: 4 - 354]
S.-u muqaddamat-i tawali-il anwar_min_matali-il anzār
وابسته به: طوالع الانوار من مطالع الانظار؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه:1871/5
آغاز: قال المصنف روح الله روحه الحمد لمن يحب وجوده و بقائه
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: جيبي [ف: 3 - 142]
š.-u muqaddamat-il fawā’id-id diyā'īyya
وابسته به: الفوائد الضيائية في شرح الكافية؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898ق)
شرح مفصلی است بر عبارات مقدمه کتاب فوائد الضيائية که شرح كافيه ابن حاجب می باشد. شارح کلمات مقدمه را تجزیه و ترکیب نموده و تمامی وجوه را یاد آور شده است.
غیر همانند:
آغاز: بسمله، إقتداء بكتاب الله العزيز و عملا بقول النبي الكريم كل أمر ذي بال لم يبدء فيه بسم الله الرحمن الرحیم فهو أبتر أي مقطوع البركة و الاجذع بمعنى واحد؛ انجام: فالمدح عام و المخصوص بالمدح دال عليه المتقدم و ما على القول بانها تكون مبتدأ بمعنى الممدوح و الوكيل خبره و الإستدلال على فعليتها و نقض قول كل من قال بإسميتها حذفناه خوف التطويل و الله العالم
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ تملك: احمد بن خلف بن عبدعلی بحرانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع زرشکی، 15گ (1ر-15پ)، 17 سطر (11×6)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 39- 597]
آغاز: بسمله. الرحمن. معناه الوسع الرحمة على عباده بالرزق و الانعام عليهم؛ انجام: و هو نعم الوكيل. و معناه على ما هو المشهور و سیاتیک. شرحی است عرفانی - ادبی بر دیباچه کتاب الفوائد الضيائيه نورالدین عبدالرحمان جامی که برگ آخر آن کسر است و بدون خطبه می باشد؛ بی کا، بی تا، کاغذ: فستقی، 26گ، [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 124]
شرح المقدمة في الصلاة- التوضيح
š.-u muqaddamat-in fī ma'rifat-i isti×rāj-i a‘māl-il layl wa-n nahār min-ar rub“-il mujīb
وابسته به: مختصر في معرفة استخراج أعمال الليل و النهار؛ خطاب، یحیی بن محمد (-995ق)
شرح است بر مقدمه ای در معرفت استخراج اوقات از ربع مجيب. مؤلف مقدمه در آغاز می گوید: این رساله گزیده ای است از رساله های شیخ ابی عبدالله محمد ماردینی و دیگران و مشتمل است بر یک مقدمه و هفده «باب» و یک «خاتمه»: مقدمه در تعریف ربع مجيب و نامها و نشانه های آن پس از خاتمه فائدهی در شناسایی طول اشیاء بلندی و پستی نهرها و گودی
چاهها و بعد ابرها از زمین و آنگاه قاعده ای در شاخص نصب شده. فهرست مطالب: مقدمه تعریف ربع مجيب (مفصل است)؛ باب 1. معرفة اخذ الارتفاع؛ 2. معرفت درجه شمس؛ 3. معرفت میل شمس در روز مفروض؛ 4. معرف عرض بلد؛ 5. استخراج غايه ارتفاع شمس از میل؛ 6. معرفت جيب از قوس و قوس از جیب؛ 7. بعد قطر؛ 8 اصل حقیقی یا مطلق؛ ... 10. اصل معدل؛ ... 12. ظل؛ 13. ارتفاع مجهول از ظل؛ 14. ارتفاع عرض؛ ... 17. عمل کواکب ثابته در شب؛ خاتمه امتحان رسوم ربع مجيب قاعده معرفت طول البعد اشیاء. شارح در باب 14 به مناسبت بحث از وقت ظهر و عصر از مذهب از ابوحنیفه و شافعی چنان یاد می کند که به نظر می رسد او خود حنفی مذهب است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:813/4 - طباطبائی
آغاز: آیا الف او الاسم مشتق من السمو وهو العلو و الله علم الذات الواجب الوجود و الرحمان الرحیم صفتان بنیتا اللمبالغة الحمدلله هو لغة ثناء باللسان على الجميل الاختياري ... و بعد ... فهذه ... مقدمه مختصره ... في معرفة استخراج اعمال الليل ... من ربع الدائره ... المسمى بالربع المجيب ... جعلتها أي تلك المقدسه واسطه ... للمبتدي في علم الميقات؛ انجام: قاعدة عامه اذ نصبت شاخصا قائما على الأفق ... وجدت ظلا فان نسبة ظله الى قامته ... و ضربنا الحاصل في ظل الحساب خرج بعدها عن الأرض ... و الله اعلم بالصواب ... و المآب ... 1122 بی کا، تا: 1122ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با رمز «منه» و از «محمد سلمه الله»؛ کاغذ: فرنگی و ترکی، جلد: تیماج مشکی، 44ص (80× 123)، 19 گ، 22 و 25 سطر، اندازه: 15/5 × 20/5سم [ف: 23 - 103]
š.-ul-muqaddama fi-l-manțiq
بندی، علی بن محمد
bandī, ‘alī ebn-e mohammad
وابسته به: الموجز في المنطق؛ زین الدین کیشی، محمد بن شمس الدين (-8) شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر مقدمه ای که آقا زين الدين کشی در منطق نگاشته، و چون شارح آن را مختصر و مفید و رایج در حوزه های درسی زمان خود دیده تصمیم به شرح آن گرفته است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:777/3
آغاز: نسألك اللهم أن تطهر نفوسنا من الرذائل الجسمانية و تجلی قلوبنا بالمعارف الربانية و أن تصلي على سيد اوليائک و خاتم أنبيائك
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 290؛ خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 14 ذیقعده 744ق؛ محشى؛ 121گ (437-558) [عکسی ف: 2 - 459]
Š.-ul-muqaddama fi-n-naħw
رساله ای است در تعریف موضوع علم نحو گویا شرحی است فارسی و یک رساله یا بخشی از یک رساله در نحو. نسخه ای با همین آغاز در فهرست مخطوطات خزانه ابن يوسف مراکش در کشور مغرب تأليف يحیی بن موسی گزارش گردیده است در انجام نسخه موجود نیز کلمه شرح گزارش شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13892/2
آغاز: النحو في اللغة القصد نحو نحوت نحو کی ای قصدت قصد ک و في الاصطلاح آلة قانونية يعتصم مراعاتها الذهن عن الخطا في اللفظ؛ انجام: و رابعها أن يكون جزء و للجزء معنی و معنی مقصود .. و لكن ليس بمقصود لان المراد ههنا الذات لا المفهومات المذكورة.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: شرقی، 7گ (80پ - 86ر) [ف: 35 - 278]
Š.-u muqaddamat-il-qāmūs
سلیمان، ق 12 قمری
soleymān (- 180)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:1104/4
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله و سلام على عباده الذين اصطفی و بذكرهم تنزل الرحمة و يحصل الشفاء
انجام: هذا آخر ما جمع ... سليمان ... تصحيح الفاط دیباجة القاموس المحیط و القابوس الوسيط.
خط: نسخ، كا: سید تقی بن محمد علی حسینی اصفهانی، تا: رمضان 1260ق؛ جلد: تیماج ماشی، 7گ (45-51)، 15 سطر (7/5×14/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 856]
š.-u muqaddamat-il-kāfiya
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:1182/3
آغاز: بسمله، اعلم ان الباء نی بسم الله؛ انجام: فلا يجوز الاكتفاء بواحد منهما تمت المقدمة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1079ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، ابعاد متن: 13×6، اندازه: 19×10سم [ف: 3 - 886]
S.-u muqaddamat-i kasf-il gita'
آل کاشف الغطاء، حسن بن جعفر، 1201-1262 قمری
āl-e kāšef-ol-qatā’, hasan ebn-e ja‘far (1787 - 1846)
وابسته به: کشف الغطاء عن خفيات مبهمات الشريعة الغراء؛ کاشف الغطاء، جعفر بن خضر (1154-1228)
کتاب شرحی است بر مقدمه اصولی کتاب معروف «کشف الغطاء عن خفيات مبهمات الشريعة الغرا» که در 2 جزء و پنجاه و یک مبحث از مباحث اصول نگاشته است. مبحث نخست در مساله حسن و قبح، بحث دوم در حقیقت شرعيه، بحث العموم، بحث سی و پنجم در اصل برائت، رد اخباریان، بحث پنجاه و یکم در اجتهاد و تقلید و تجزی در اجتهاد.
آغاز: بسمله. حمدله ... فيقول ... حسن بن الشيخ جعفرانه قد التمسني بعض الاصحاب ان اشرح مقدمة كشف الغطاء المشتمل على المطالب الأصولية
انجام: و من ملاحظة الاخبار و كلام العلماء الأبرار و صلی الله على محمد ... العالمين.
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ تملک: سردار کابلی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 177 گ، 21 سطر (10×15/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 8- 640]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: نعمة آل سید محسن آل سید نعمه جزائری، تا: پنج شنبه 23 محرم 1258ق؛ مهر: كاتب «نعمة من محسن» (دایره)، میرزا ابوالفضل طهرانی (مقرنص)؛ جلد: تیماج قرمز، 240 گ، اندازه: 21×15سم [ف: 14 - 26]
آغاز: المقصد الأول في ما يتعلق بیان بعض المطالب الأصولية و الفرعية و فيه ابحاث؛ انجام: برابر
تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق؛ چند برگی پیش از پایان، متن فوائد و شرح آن به پایان می رسد با این عبارت: «هذا آخر الفوائد الأصولية للوالد قدس سره و يتلوها ابحاث» (در برگ 24ر) هم آمده است: (هذا ما ذكره الوالد قدس الله روحه)، سپس بحث هایی است در مسأله عدول مجتهد از فتوای خود و مساله تقلید در اصول دین و مبحث تعارض دو خبر ظنی و تراجیح منصوصه و پنجمین که آخرین است در تعارض ادله و وجوب جمع بر مجتهد؛ 153گ (1ر- 153ر)، قطع: خشتی [چند نسخه ف: - 51]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن میرزا مسیح خراسانی، تا: 4 رمضان 1270ق؛ تملک: ريحان الله بن جعفر موسوی 8 صفر 1324 با مهر العبد ریحان الله موسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج سرخ، 218گ، 21 سطر ( 15/5×9/5)، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 176]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا كله لتنبيه الغافلين عن الاصول الكليه و الا فلفقيه في المسائل الجزئيه و المقامات الفقهيه تراجيح لا تحصى و انکار لا تستقصي يعرفها من موارد الفقه ... و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ، كا: حسن بن شیخ علی قفطانی، تا: جمعه 10 صفر 1289ق؛ توسط محمد خماسی با نسخه اصل مقابله شده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 218گ، 21 سطر، اندازه: 29×18سم [ف: - 170]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تاریخ مرقوم در آخر نسخه: جمعه 10 شوال 1246؛ نسخه در کتابخانه سید ابو تراب خوانساری بوده؛ 165گ، 25 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 6 - 56]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا؛ برخی حواشی با امضای «محمد علی»؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 235گ (74پ-308ر)، 21 سطر (16×8/5)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 39 - 178]
Š.-u muqaddamat-il-matnawīy-il-ma'nawī
وابسته به: مثنوی معنوی = مثنوی مولوی؛ مولوی، جلال الدين محمد بن محمد (604-672)
شرح ابيات آغازین «مثنوی معنوی» جلال الدین محمد رومی مشهور به مولوی است از «بشنو از نی» تا «پس سخن کوتاه باید والسلام»..
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15910/14
آغاز: الحمدالله بلسان العشق و المحبة ... بدأت من اول بیت الى قوله پس سخن کوتاه باید و السلام؛ انجام: و به يتخلص السالک من الوقوع في الورطات الناسوتية ... اصحاب السراير الجامعين الأنوار الحقایق نوشته نیست. تنها شامل شرح بخشی از بیت نخست می باشد که به صورت ناقص رها شده؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ محمود بن علی چاوش قرمانی غسانی، تا: اواسط قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، 1گ (207 پ)، 36 سطر، اندازه: 18×8سم [ف: 40 - 377]
Š.-u muqaddama-i miškāt-il-mașābīh
شوشتری، نورالله بن شرف الدین، 956 - 1019 قمری
šūštarī, nūr-ol-lāh ebn-e šaraf-od-dīn (1550 - 1611)
وابسته به: مشكاة المصابیح، خطیب عمری، محمد بن عبدالله ( 749ق)
رساله کوتاهی با عناوین «قال، اقول»، در شرح مقدمه مشكاة المصابيح محمد بن عبد الله خطیب تبریزی است که آن هم ذیلی است بر مصابیح السنة بغوی (-516ق). از این رساله در کشف الحجب و الاستار و الذریعه با نام «شرح مقدمة المصابيح للبغوی» یاد شده ولی شارح تصریح می کند که بر مشكاة المصابيح شرح می نویسد. این شرح با عناوین «قال، اقول» گزارش شده و در آن از شرح طیبی (-743ق) هم استفاده شده است.
آغاز: بسمله. نحمد لقديم جعلنا مظاهر رواية الحديث و أظهر ناكل راوية حديث و نجدد له في كل آن شکر ... قال: الحمد لله نحمده و نستعينه الخ. أقول: قد اقتبس هذه الخطبة إلى قوله شهادة من جملة حديث رواه أصاحب السنن الأربعة و قال الترمذي انه حسن انتهی ...
[کشف الحجب و الاستار، ص 355، الذريعة، ج 14، ص 86]
آغاز: برابر؛ انجام: و كيف يعتمد على نقل البخاری سمع ما سمعت سابق من قصور فهمه و كيف يقال أن كتابه اصح الكتب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشانه «منه ره»، نقل قولی از قاضی نورالله؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 8 گ، 25 سطر، اندازه: 16× 27/5 سم [اهدائی رهبر: 8- 27]
آغاز: برابر؛ انجام: قال و اني اذا نسبت الحديث اليهم كأنی أسندت إلى النبي، لأنهم فرغوا منه و أغنونا عنه. أقول: لا يظهر وجه هذا التشکیک و وجه فراغهم عن الاسناد ... و كيف يعتمد على نقل البخاری مع ما سمعت سابقة من قصور فهمه و كيف يقال أن كتابه أصح الكتب ؟
نسخه اصل: در کتابخانه ناصریه در لكنهو هند. تصویر حاظ ناتمام است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، با خط خوردگی، محشی با امضای «منه»؛ یادداشتی حدیثی با امضای «نوراه نور الله مرقده»؛ مهر مربعی مربوط به کتابخانه ناصریه ؟؛ 16ص، 25 سطر [عکسی ف: 4 - 468]
شرح مقدمة الوافية- شرح الفاظ خطبة الوافية في شرح الكافية
š.-ul-maqşūd fi-ş-Şarf = mawdūd fī š.-il-maqşūd
محمد بن خليل بن دانیال، - 710؟ قمری
mohammad ebn-e ×alīl ebn-e dānīyāl (- 1311)
وابسته به: المقصود في الصرف؛ ابو حنیفه، نعمان بن ثابت (80)
رساله «المقصود في التصريف» منسوب به ابوحنیفه نعمان بن ثابت است؛ بر این رساله شروح بسیاری نگاشته شده، از جمله شرح مزجی حاضر که نام آن در کشف الظنون نیز آمده و نسخه ای از آن در کتابخانه دانشگاه الأزهر مصر به شماره «4/8» آمده است.
آغاز: الحمد لله الذي صرف قلوبنا في وجوه المعارف للعلم اليقين ... و بعد يقول و او و یاء هذا آخر ما اردنا ایراده ... بعض ما كان مراده
[دنا 1089/6؛ کشف الظنون: 1806/2]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12660
آغاز: برابر؛ انجام: و بعضها اى بعض المواضع المتغیره ... علة اخرى و قال الدلالة على ان الاصل و او و یاء هذا آخر ما اردنا ایراده ... بعض ماكان مراده ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 856ق؛ مصحح، محشی، رکابه دار؛ یادداشت محمود اوغلی ملا حسین به سال 1244ق؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 40گ، 17 سطر (13×9)، اندازه: 17×13 سم [ف: 32 - 167]
Š.-ul-maqşūd fi-Ş-șarf
دنقوز، احمد بن على جمعه، ق9 قمری
danqūz, ahmad ebn-e ‘alī jom“e (- 15c)
وابسته به: المقصود في الصرف؛ ابو حنیفه، نعمان بن ثابت (80
شرح مختصری است بر کتاب المقصود، به صورت «قوله قوله و ان قلت، قلت». این شرح با آغاز خطبه موجود، در فهرست المكتبة الازهريه به نقل از عنوان کتاب، به «دنقوز» که همان شمس الدین احمد بن عبدالله رومی» معروف به «دیکقور» است نسبت داده شده است؛ ولی ما مستند دیگری بر این مدعا به دست نیاوردیم، جز اینکه شارح نام برده، از شارحان کتاب المقصود است. اصل کتاب، یعنی کتاب المقصود را به ابو حنيفه، نعمان بن ثابت (-150ق) نسبت داده اند؛ لکن درست نیست زیرا علما و متخصصین فن از پیشینیان، همگی بر این عقیده هستند که تا پایان (دست کم) قرن دوم هجری، علم صرف از علم نحو، جدا نشده و نخستین کسی که رساله ای مستقل در علم صرف تأليف نمود، ابو عثمان بكر بن حبيب مازنی است که در سال 249ق در گذشته است. طاش کبری زاده می گوید: «و مما اشتهر في ديارنا مختصر مسمى (بالمقصود) لم نقف على مصنفه».
[دنا 1089/6؛ فهرست المكتبه الازهريه 88/4؛ کشف الظنون 1806/2؛ مفتاح
السعادة 132/1 و 142/1؛ هدية العارفین 131/1]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 11538/3
آغاز: الحمدلله الذي جعلنا ما صدق عليه الإنسان و وهب لنا عطايا الكلية و الأذهان و حفظنا من الكفر و الفجر؛ انجام: و لأنه يلزم الإجحاف بهذين الإعلالين يحذف أحد الساكنين و هو غير جائز، تمت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 7گ (39-45)، 16-17 سطر، اندازه: 13×8/5 سم [ف: 29 - 207]
Š.-ul maqşūd fi-ş Şarf
حنبلی
ebn-e hanbali
وابسته به: المقصود في الصرف؛ ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (80)
روی برگ اول آمده: «حاشية ابن الحنبلي على شرح المقصود».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18845
آغاز: بسمله، الحمدلله هو الثناء على الجميل الاختیاری من نعمة و غيرها؛ انجام: نحو قول فانه لو اعل لزال الادغام اولا ثم قلبت الواوان الفا فاجتمع الفان فحذفت احديهما فصار قال فغير بناء فقل التبس الى ماضى الثلاثي و هو قال.
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 960ق؛ جلد: مقوایی، 39گ، 19 سطر (10/5× 14/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 51 - 175]
S.-ul-maqsud fi-S-Sarf
بر کلی، محمد بن پیر علی، 929 – 981 قمری
berkelī, mohammad ebn-e pīr--alī (1523 - 1574)
وابسته به: المقصود في الصرف؛ ابو حنیفه، نعمان بن ثابت (80 -150)
تاریخ تأليف: 952ق شرح مزجی است بر رساله «المقصود» سراج الدين ابی حنیفه کوفی. این شرح با عنوان های «قوله، قوله» برگزار شده است. در این شرح تاریخ پایان کتاب مقصود سال 652 ذکر شده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:2039/4 - 11/139
آغاز: الحمدلله الواهب کل موهوب و من المرصود و المقصود و المطلوب ... قوله الحمدلله الوهاب للمؤمنين سبيل الصواب للحمد معنی نعوت هو الوصف بالجميل؛ انجام: و کون حركة ما قبلها السكون و غير ذلك مما بين في المطولات هذا آخر ما كتبه ... و مطلعه باطنی غیر انتحال کانتحال غیری و ليس الخبر كالمعانية ... و استغفر الله لي و لوالدي و لجميع المؤمنين.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1132ق، 25گ، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 2494]
š.-ul maqşūd fi-ş Şarf
وابسته به: المقصود في الصرف؛ ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (80 -150)
المقصود في الصرف» رساله کوتاهی است در علم صرف که مؤلف آن مجهول است و عده ای آن را از تألیفات ابو حنیفه می دانند. شروح متعددی بر این رساله نوشته شده که رساله حاضر نیز یکی از این شروح است.
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:7753/4 - 52/93
آغاز: بسمله؛ الحمد لله الوهاب للمؤمنين سبيل الصواب و الصلوة و السلام على رسوله محمد الزاجر عن الأذناب
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 8گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 -2494]
شرح المقصود لابی حنیفة- روح الشروح على المقصود
Š.-u maqşūrat-i ibn-i durayd = š.-u maqşūrat-i duraydīyya
ابن خالویه، حسین بن احمد، - 370 قمری
ebn-e ×ālavayh, hoseyn ebn-e ahmad (- 981)
وابسته به مقصورة ابن دريد = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
قصيده يائيه ابو بكر محمد بن حسن بن درید یکی از قصاید معروف عرب است، شامل 229 بیت در مدح ابن میکال. این قصيده همواره مورد نظر طالبان علم و ادب بوده و بر آن شرح و حاشیه ها نوشته اند. شرح حاضر یکی از آن شروح است. در این شرح یکایک ابيات قصیده می آید و کلمات آن کلمه به کلمه از جنبه صرفی و نحوی بحث و سپس خود بیت تفسیر می گردد. این قصیده چنین آغاز می شود: «يا ظبية اشبه شیء بالمها ** راتعة بين العتيق و الحمی»؛ ولی در کشف الظنون این بیت به عنوان آغاز قصیده آورده شده: «اما ترى رأسی حاکی لونه ** طرة صبح تحت أذيال الدجی» که در برخی نسخه های موجود بیت دوم آن است.
آغاز: قال أبو عبد الله الحسين بن خالويه اللغوي النحوي، انشد ابو بكر محمد بن الحسن بن دريد ... بحمد الله جل ثناءه ابتدا في تفسير غريب قصيدة شيخ الازدی ابی
چاپ: چاپ شده
[دنا 1090 (8 نسخه)؛ الذريعة 86/14 ؛ معجم المطبوعات 102/1؛ کشف الظنون 1808/2 و 509/2 ؛ بروکلمان، ذیل 190/1؛ فهرست کتابخانه اوقاف بغداد از اسعد طلس 163 و 169؛ دار الكتب قاهره 224/3؛ مجمع العلمی العراقی 384/2]
آغاز: برابر؛ انجام: و قوله راع ... يقال: رعا يرعي فهو راع و الجمع رعاة ... تم بحمد الله و حسن عونه الجزء الثالث و صلى الله على سیدنا محمد وعلى اله ...
نسخه اصل: چستربیتی، ش 4295 (اربری، فهرست خطی عربی 93/5)؛ خط: نسخ معرب، كا: حسين بن يوسف، تا: شوال 586ق؛ مصحح؛ 81گ، 17سطر [عکسی ف: 2 - 375]
آغاز: برابر، انجام: و قطع دابر القوم اللذين طلموا. تم تفسيرها و اخبارها و عدد أبياتها ماء تا بيت واحد و ثلثون بیتا.
خط: نسخ، كا: ابو اليمن بن ابی غانم بن ابی اليمن عجلی، تا: 654ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 153گ، 17 سطر (17×11)، اندازه: 22×14/7 سم [ف: 7 - 255]
آغاز: يكبوا يسقط لوجهه ای سقط و كبدالله ... على خلاف العربيه و هو نادر لأن الواجب ان يقول فعل الشي؛ انجام: و الله لا يحب كل مختال فخور و المزدهی مفتعل من الزهو و هو الكبر
خط: نسخ کهن، كا: حسن بن ابی طالب بن ابی محمد حمصی، تان 714ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 98گ، 15سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 24 - 209]
خط: نسخ، كا: حسن بن ابی طالب بن ابی محمد حمصی، تا: 714ق [مختصر ف: - 512]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1099ق؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج مشکی، 99ص (2-100)، 21 سطر، اندازه: 13×12/5 سم [ف: 10 - 1821]
. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:29-طباطبائی
آغاز: برابر؛ انجام: و غرق قومه و نجی اهله و قطع دابر القوم الذين ظلموا
خط: نسخ عالی، بی کا، تا: قرن 13؛ از نسخه ابو اليمن بن ابی غانم بن اليمن عجلی مورخ رجب 654 رونویس شده، که آن نسخه خود منقول از نسخه مصحح ابن خالویه است. بعد از صفحات 219 و 225 چند برگ افتادگی دارد و بعد از پایان نسخه، یک صفحه به خط كاتب متن افزوده شده که شاید از همان برگ های افتاده باشد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج يشمی، 117گ، 21 سطر، قطع: نیم خشتی [ف: 24 - 47]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن ملا ابراهیم تبریزی، تا: قرن 13؛ در خاتمه متذکر شده: این نسخه از روی نسخه ای استناخ شده که در تاریخ 654 از روی نسخه ای نوشته از نسخه اصل نقل گردیده و به وسیله ابو عبدالله الحسين بن احمد ابن خالويه نحوی مؤلف تصحیح شده و جماعتی آن را قرائت کردند از جمله علی بن ابی بكر محمد بن درید (فرزند مؤلف قصیده مقصوره) که چند بار آن را خوانده و مقابله نموده؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 214 گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 22/5سم [ف: 17 - 347]
آغاز: برابر؛ انجام: تم تفسيرها و اخبار خا و عدد ابياتها مائتا بیت و احد و ثلثون بیتا. انجامه: و كان الفراغ من نسخها يوم التروية جمعة الثامن من شهر ذي الحجة من شهور سنة خمس و ثلثمائة بعد الالف من الهجرة النبوية على مهاجرها آلاف السلام و التحية بيد الاقل الضعيف محمد الشهير بهاء الدين الشريف نجل المرحوم نظام الدولة قدس سره الشريف و استنسختها من نسخة مغلوطة جدا فمن عثر على غلطاته فليعدد بي في ذلك فما لي و الله تقصير فيما هنالك.
خط: نسخ، کا: محمد شهير به بهاء الدين شريف نجل نظام الدوله، تا: 18 ذیحجه 1305ق؛ مالك قبلی نسخه، کاتب را نواده صدر اصفهانی دانسته است که احتمالا همان است که در نقباء البشر (ج 1، ص 234) آمده: صدر الشریعه میرزا بهاء الدين بن میرزا على محمد نظام الدوله ابن عبدالله خان امین الدوله ابن میرزا محمد حسین خان اصفهانی، صدر اعظم فتحعلی شاه قاجار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 190گ، اندازه: 17×10/5 سم [ف: 51 - 19]
Š.-ul-maqşūra
خطیب تبریزی، یحیی بن على، 421 - 502 قمری
atīb-e tabrīzī «yahyā ben ‘alī (1031 - 1109)
وابسته به: مقصورة ابن دريد = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:419/2- ف
نسخه اصل: ایاصوفيا ش 4095؛ خط: نسخ، كا: احمد بن عمر بن محمد بن سيدة الأزجی، تا: سه شنبه 12 شعبان 545 ق [فیلم ها ف: 1 -466]
š.-u maqŞūrat-i ibn-i durayd
حضرمی، عبیدالله بن عمر، 489 - 550 قمری
hazramī, 'obeyd-ol-lāh ebn-e ‘omar (1097 - 1156)
وابسته به: مقصورة ابن دريد = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد
بن حسن (223-321) معجم المؤلفين 242/6؛ بروکلمان 111/1]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 8961
آغاز: بسمله. صلاة. قال الاستاد الجليل الجبر النبيل ابو مروان عبیدالله بن عمر بن هشام الخضرمی ثم الاشبیلی رحمه الله عليه: الحمدلله الدائم الصمد القائم الرؤف الرحیم ... فاقول بعد حمدالله و الثناء عليه ... أن الواجب على ذي العقل تفصیل اصل کلامه؛ انجام: فلا معنى لاعادتهما و الحمدلله حق حمده. كمل الجزء ... و نعم الوکیل.
خط: نسخ معرب، بی کا، تا: یکشنبه 7 ذیقعده 649ق، در پایان شعر عربی احمد بن مبارک بن نوفل نصیبی است در هفت بند با تاریخ مرگ شیخ ابو الجواد در روز پنج شنبه 5 ربیع الثانی 951 و تاریخ مرگ سلیمان بن حسين بن ابی ابی الرجال بن مسعود در روز سه شنبه 23 صفر 959، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 105گ، 18 سطر (18×12)، اندازه: 23×15/5 سم [ف: 17 - 263]
š.-u maqşūrat-i ibn-i durayd
الخمی، محمد بن احمد، - 570 قمری
la×mī, mohammad ebn-e ahmad (- 1175)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:8644/3
آغاز: اما ترى راسی حاکی لونه طرة صبح تحت اذیل الدجی طره كل شي خافية و الدجى الظلم من قولهم ليل راح ای به ظلم؛ انجام: هيهات مهما يستعر مسترجع و في خطوب الناس للناس أسی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 6-7؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25گ (69پ- 93پ)، 13 سطر، اندازه: 12/5 × 16/5سم [ف: 28 - 179]
š.-u maqşūrat-i ibn-i durayd
مهلبی، مهلب بن حسن
mohallabī, mohallab ebn-e hasan
وابسته به: مقصورة ابن درید = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 2888/2
آغاز: بسمله. حمدله. اقول و انا مهلب؛ انجام: لانه اسم مفعول من فعل معتل اللام زائد على الثلاثة.
بی کا، بی تا؛ 50گ (128-177ر)، 18 سطر [ف: 5 - 237]
Š.-u maqşūrat-i ibn-i durayd
وابسته به: مقصورة ابن دريد = قصيدة دريدية؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
غیر همانند:
آغاز نسخه: يا طيبة اشبه شی بالمها ** راتعة بين القريص و اللوي؛ انجام: و قوله: او مزدهی معطوف على فرح. كمل الكتاب ...
نسخه اصل: چستربیتی، ش 3872 (اربری، فهرست خطی عربی 43/4). شرح دیگری است بر مقصوره ابن درید که مؤلف آن در این نسخه شناخته نشده است؛ خط: نسخ معرب، كا: ابو الحسن ابن محمود، تا: 673ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ 135 گ، 15سطر [عکسی ف: 2 - 376]
آغاز: بسمله. یا ظبية ... شیئی بالمها - راتعة بين المعقيق و اللوی. ياء حرف النداء ظبية منادا نكوة اشبه افعل التفضيل من الشبه كقولك زيد افضل القوم و اعرابه نصب لكونه تابعا لظبية؛ انجام: في السرور وقت الفرح بل انا محتمل للكل و قد جربت الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعین.
خط: نستعلیق کهن، بی کا، تا: 26 شعبان 704ق؛ محشی، در دو برگ انجام واژه نامه ای است که معانی برخی لغات عربی را به فارسی نوشته از جمله: «کیت و کیت. ایذون، حيثما: هر کجا، قبله: نزد او، نحوه: برابر او، لبیک: پاسخ باذ، در ک: خیرت باد ... مثقال ذرة: همسنگی موچه، تتری: دمادم، الرجل بعينه: مرد خود»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مشگی، 74گ، 15 سطر (11×8)، اندازه: 12/5 ×17 سم [ف: 13 - 168]
آغاز: یا ظبية أشبه شي بالمها ** راتعة بين العقيق و اللوي؛ یا حرف النداء، أشبه: أفعل التفضيل من الشبه، المها: جمع المهاة و هي البقر الوحشية، رابعة: اسم فاعل من الرتع و هو الرعی و پروی رتاعة على بناء المبالغة؛ انجام: و اعرابها الحجی مرفوع تقديرا لانه فاعلا ... و الجملة صلة ماء الموصول مع صلته في محل الجر باللام مختضع منصوب على الحال اذا جعلت أرى من رؤية البصر فإن جعلته من رؤية القلب فهو مفعول لأرى فرحا منصوب على الحال
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی، با نشان «بلغ» مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمع مشکی، 52گ (57پ -108ر)، 19 سطر (15×9)، اندازه: 22×16سم [ف: 39 - 465]
شرح قصيده يائيه (الف مقصوره) ابوبکر محمد بن درید در ستایش امیر عبدالله بن میکال؛ خط: نسخ، كا: عباس بن حاجی
محمد شیرازی، تا: چهارشنبه 3 ربيع الثانی 1249ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 643]
آغاز: الحمدلله رب العالمین و صلوته و سلامه على محمد و آله الطاهرين و بعد قال أبو بكر محمد بن الحسن بن دريد يمدح الامیر عبدالله بن میکال و اخاه: يا ظبية اشبه شیء بالمها ** را تعة بين العقيق و اللوي؛ یا حرف النداء و اشبه افعل التفضيل من الشبه و المها جمع مهاة و هي البقرة الوحشية و راتعة اسم فاعل من الرتع ... اعرابه قوله يا ظبية منادى نكرة و الباء تتعلق بقوله اشبه و ابه منصوب؛ انجام: و نصبه تقدیری و هذان البيتان و اللذان قبلهما في وصف نفسه بمكارم الاخلاق و الصبر على مقاساة الشداید و اطلاعه على الزمان و اهله بالتجارب و ممارسة الخطوب و النوايب و هذا آخر ما قصدنا ایراده في شرح ابيات هذه القصيدة الطنانة الغراء و الحمدلله اولا وآخرا و ظاهرا و باطنا و الصلوة على سید الابرار و خير الأخيار محمد العربي الهاشمي و اله المعصومین الاطهار
کامل؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا علیرضای رشتی مستوفی، تا: شنبه 26 صفر 1250ق، جا؛ تهران؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن قهوه ای، 22گ (85پ - 106ر)، 27 سطر (10/5 × 20/5)، اندازه: 28/6×17/9 سم [ف: 29/1 - 455]
آغاز: بسمله، ترجمه ابوبکر محمد بن حسن؛ انجام: و بعدها دال و هو شاعر مشهور و كان في الولادة من اقران عبدالمطلب بن هاشم جد رسول الله ...... رب العالمين.
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1279ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 71گ، 12 سطر (10/5×6)، اندازه: 15×10سم [ف: 10-81]
شرح مقصورة دريدية- شرح مقصورة ابن دريد
š.-ul- maqşūr-i wa-l-mamdūd
وابسته به: المقصور و الممدود = قصيدة ابن درید؛ ابن درید، محمد بن حسن (223-321)
تهران؛ فرهاد معتمد؛ شماره نسخه:123
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: وسط و انجام؛ تملک: نادر بن بديع الزمان قاجار در 1290؛ کاغذ: فرنگی زرد و کبود، جلد: تیماج حنایی، 15 سطر (5/5 ×12)، اندازه: 11×17 سم [نشریه: 3-189]
Š.-ul-muqin‘a
وابسته به: المقنعة في الأصول و الفروع؛ مفید، محمد بن محمد (413-336)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17118
بی کا، تا: 1044ق؛ خریداری از امرالله صفری؛ اندازه: 25/2×18/9 سم [رایانه]
Š.-ul-muqin‘a fi awwal-il-wājibāt
کرمانی، محمد مؤمن بن محمد طاهر، ق 12
kermānī, mohammad mo’men ebn-e mohammad tāher (- 12c)
وابسته به: المقنعة في اول الواجبات = المقنعة في العقائد = مقنعه در اصول دین؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تاریخ تأليف: ذیحجه 1142ق
«المقنعة» رساله بسیار مختصری است در اصول پنج گانه دین و این شرح مزجی مسجع بیشتر مشتمل بر ادله عقلی است با استفاده از آیات کریمه و احادیث شریفه است. اشکوری در فهرست مرعشی متن مقنعه را از شیخ مفید دانسته و این را شرح بر آن. مدرس رضوی از نسخه ای که در کتابخانه ابن يوسف شیرازی بوده یاد می کند که شارح متن آن را از تألیفات خواجه نصیر دانسته است و مقدمه شرح آن را این گونه آورده: «سبحان من حارت في لمعة بحار سبحات جماله سوابح دقایق الانظار ... فيقول الراجي الى فضل ربه المهيمن ابن طاهر الدين محمد الكرماني محمد مؤمن عفی عن جرائمها اني ظفرت في بعض اسفاري بالرسالة الأنيقة الموسومة بالمقنعة المنسوب الى المولى الاعظم و الحبر الأفخم و البحر القمقام و النحرير الضنين بمثله الايام، العلامة المشتهر في الآفاق الفائز من رحيق التحقيق بكاس دهاق، حلال مغالق العاضل بایدی الأيد القدسی، خواجه نصیر الدین محمد بن الحسن الطوسی بؤه الله بحبوحة الجنان». این عبارت می رساند که متن از خواجه است نه مقنعه شیخ مفید جز این که این رساله در علم کلام است و عمده کتاب مقنعه نسبتا مفصل مفید در فقه است. آغاز و انجام رساله های موجود از متن این رساله کاملا متفاوت با مقنعه مفید است. لذا مسلم این که این شرح، شرح مقنعه شیخ مفید نیست گرچه در ضمن مؤلفات خواجه نصیر نیز نامی از رساله مقنعه نیامده است.
آغاز: سبحان من حارت في باحة بحار سبحات جماله سوابح دقائق الانظار و بادت في مبادیء بوادى عظمة جلاله سوابق روائق الافكار ... فيقول الراجي الى فضل ربه المهيمن ابن طاهر الدين محمد الكرمانی محمد مؤمن عفی عن جرائمها اني ظفرت في بعض اسفاری بالرسالة الأنيقة الموسومة بالمقنعة المنسوب الى المولى الاعظم و الحبر الأفخم و البحر القمقام و النحرير الضنين بمثله الايام العلامة المشتهر في الآفاق الفائز من رحيق التحقيق بكاس دهاق حلال مغالق العاضل بایدی القدسي خواجه نصیر الدین محمد بن الحسن الطوسی ...
انجام: وفقني الله و اهل التحصيل للزوم سواء السبيل و هو حسبنا
و نعم الوکیل، و قد وقع الفراغ من نقله الى البياض ...
[دنا 1091/6 (3 نسخه)؛ الذریعه 125/22]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح المقنعة؛ کرمانی، محمد مؤمن بن محمد طاهر (12)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: ذیحجه 1142ق؛ تملك: علی بن محمد حسینی؛ جلد: چرم مشکی، 45گ (28پ - 72پ)، اندازه: 24×18سم [مؤید: 1- 311]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ محشی از مؤلف؛ تملك: نصرالله بن ابوالقاسم به تاریخ رجب 1231؛ مهر: «نصر الله الشريف بن ابوالقاسم» (مربع)؛ جلد: مقوایی، 124گ، 15 سطر، اندازه: 24×17/5 سم [ف: 4- 399]
انجام: و لایر مها القول بان المحتاج الى المرجح القدرة الحادثة لا القديمة ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی از مؤلف؛ جلد: تیماج قهوه ای، 28گ (102 - 130ر)، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 27 - 147]
Š.-ul-maqūlāt-il-'ašar
تاج السعیدی، محمد بن ابی سعید، - 950 قمری
tāj-os-sa‘īdī, mohammad ebn-e abī sa'id (- 1544)
شرحی است مزجی بر کتاب «مقولات عشر» میرزا مخدوم عربشاهی
[دنا 1091/6؛ الذریعه 301/15]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 3491
آغاز: الفصل الخامس الاعراض و تنحصر اجناسها العاليه في تسعه اختلفوا في أن الأجناس العاليه للاعراض؛ انجام: و انما المقوله ما كان توجها الى غايه من وضع او كيف او غير ذلك غير مستقر من حيث هو كذلك و لفظه أن ينفعل و ان يفعل مخصوص لذلك
خط: نستعلیق، كا: معین الدین بن عبدالغنی جیلانی کسکری نودهی، تا: 1113ق، جا: رشت؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای م. ن؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی کاغذی، 88گ، 19 سطر (17/5×7/5)، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 15 - 301]
š.-u makātīb
قونوی، بایزید بن عبد الغفار، ق 10 قمری
qūnavī, bāyazīd ebn-e ‘abd-ol-qaffār (- 16c)
اهداء به: احمد پاشا نویسنده می گوید از طرف احمد پاشا به من امر شد تا به شرح اقوال مشایخ شام و حلب درباره القهوة البينه پردازم که آیا حرام است یا حلال، و من هم به این کار دست یازیدم. پس او برای این کار یک یک نامه های بزرگان دین مقیم در شام و حلب را در این باره می آورد و سپس به شرح آنها می پردازد. نسخه ناتمام است و در وسط افتادگی دارد و نام شارح این نامه ها از حاشیه صفحه 257 به دست می آید زیرا در 257 آمده: «للحقير المحرر و الشارح المقصر في بيان ...» و در تحت این عنوان چون مطلب پایان می رود آمده: «حرره الفقير إلى الله الغني القوي .. بن عبد الغفار القونوي». (عبدالله انوار)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1696/2
آغاز: بسمله، تعالی، الحمد لواهب عقل به میز؛ انجام: من مطالع البيان و على الله التكلان.
خط: نسخ، كا: جابر بن حسین، تا: 1077ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، مذهب، 41ص (217-257)، 7 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 10 - 282]
š.-ul-makāsib
اصفهانی، عبدالله، ق13 قمری
esfahānī, 'abd-ol-lāh (- 19c)
وابسته به: المكاسب = المتاجر؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1281-1214)
شرح مفصلی است با رد و ایراد بسیار بر کتاب معروف «المكاسب» شیخ مرتضی انصاری. از تقریرات درس های میرزا حبیب الله رشتی و گاهی دارای حواشی شامل نظرات نگارنده نیز می باشد. در 5 جلد که این دوره سه جلد از آن است.
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ نسخه پاکیزه و مصحح ؛ جلد: تیماج قرمز، 803گ، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 4 -173]
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تاب نسخه پاکیزه و مصحح ؛ جلد: تیماج قرمز، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [ف: 4 - 173]
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ نسخه پاکیزه و مصحح؛ جلد: تیماج قرمز، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 4 - 173]
š.-ul makāsib
اشکوری، ابوالقاسم بن معصوم، - 1325 قمری
eškavarī, ab-ol-qāsem ebn-e ma‘sūm (- 1907)
شرح استدلالی است با تفصيل و نقل گفته های فقها و رد و ایراد در آنها.
قم: مؤسسة آية الله بروجردی؛ شماره نسخه: 360
آغاز: قال المصنف الفصل الثاني في عقد البيع و شروطه و آدابه، هذا اول باب المعاملات قدمه على غيره لكونه انفع علما
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 190گ، 20 سطر، اندازه: 23×18/5 سم [ف: 1- 217]
š.-ul-makāsib = at-taqrīrāt
تربتی، محمد تقی بن علی نقی، - 1330 قمری
torbatī, mohammad taqī ebn-e ‘alī naqī (- 1912)
وابسته به: المكاسب = المتاجر؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1281-1214)
کتابی است در بحث بیع که مؤلف در آن متعرض اقوال شیخ انصاری در مکاسب شده است و از شیخ انصاری با عنوان «شیخنا العلامة اعلى الله مقامه» یاد می کند. در آن اقوال بسیاری از فقهای امامیه موجود است. مؤلف از شاگردان میرزای بزرگ شیرازی در سامراء و از اجله علماء است و در نقباء البشر (1: 239) از وی یاد شده است.
آغاز: بسمله حمدله صلاة .. و مما يتفرع على اشتراط الطلقيه في المبيع ان لا يكون مرهونا لان الظاهر بل المقطوع به الاتفاق على عدم استقلال المالك في بيع ملکه المرهون؛ انجام: القول في خيار المجلس و المراد به مطلق مكان المتبايعين ... و يكفي حينئذ الانشاء اصالة من احدهما والاجازة من الاخر اذا جمعهما مجلس عرفا اقول قوله قده مع حضورهما في مجلس العقد کتاب البيع (از «شروط المبيع» تا «خیار مجلس»)؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ بسیاری از عبارات توسط مؤلف کم و زیاد و اصلاح شده؛ جلد: تیماج سرخ، 105گ، 22-28 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2494]
آغاز: بسمله لواختلف المتعاقدان اجتهادا وتقليدا في شرط من شروط الصيغه كما اذا قال احدهما باشتراط العربية و الاخر بعدم اشتراطها؛ انجام: لانه ايضا مفروض العلية فلا وجه لانتفاء المنع بارتفاع الأرفاق هذا تمام الكلام في بيع ام الولد كتاب البيع (از «اختلاف المتعاقدان في شروط العقد» تا آخر «بيع ام الولد»)؛ خط نستعلیق، کاتب =مؤلف، تا:14 صفر 1307ق؛ بسیاری از عبارات توسط مؤلف کم و زیاد و اصلاح شده؛ جلد: تیماج سرخ، 221، 23-25 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 – 2495]
آغاز: پس از یک سطر خطبه: رشحه في معنى الوضع و هو بمقتضى آثاره المذكورة له لصحة استعمال اللفظ في المعنى الموضوع له؛ انجام: لما كانت من الظواهر او مثل الظواهر مما يحتاج في فهم المراد من الاجتهاد و الحدس صار لذلك من الاخبار الحدسيه فتدبر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ واقف: آقای جواد شجیعی، فروردین 1385، کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، 349گ، 19 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 426]
Š.-ul-makāsib = at-taqrīrāt
موسوی خسروشاهی، محمد باقر بن هاشم، ق 14 قمری
mūsavī ×osrošāhī, mohammad bāqer ebn-e hāšem ( 20c)
وابسته به: المكاسب = المتاجر؛ انصاری، مرتضی بن محمد امین (1281-1214)
تعليقه و شرحی است بر مبحث خيارات مکاسب با عناوین «قوله قده». در پایان آن آمده: «تم ما اردنا كتابته من تعليقة الاستاد دام ظله و نحرر نحن ما استفدناه من در سه مترتبا عليه بترتیب المكاسب في (11 شهر ربع الثاني 1353ه).
آغاز: في الخيارات - خيار التأخير، بسمله قوله ره الصبر أبدا مظنة الضرر الخ تحقيق المقام انه ان كان مفاد قاعدة؛ انجام: و لعله اشار في آخر كلامه الى الامر بالتامل بذلك تمت.
خط: تحریری، کا: سید هادی خسرو شاهی تبریزی، تا: قرن 14؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 44ص (1-44)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 111 - 47/2]
آغاز: بسمله الحمدلله رب الذي جعل العلم سراجا للمجتهدین و اضاء قلوبهم بتوفيقاته و قررهم عليه بتأییداته؛ انجام: و اما ضمان هذا العيب على البايع و عدمه فلم يتعرض له. تقریرات درس آیت الله شیخ محمد حسین اصفهانی (ظاهرة) محمد حسین بن محمد حسن معروف به کمپانی (د: 1362ق) است در مبحث خيارات مكاسب؛ خط: تحریری، كا: سید هادی خسرو شاهی تبریزی، تا: قرن 14؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 45ص (44 ×88)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 47/2 - 112]
š.-ul-makāsib
غیر همانند:
آغاز: قوله لايجوز بيع الآبق اقول: اطلاق كلامهم کاطلاق الاخبار وان كان يقتضي عدم جواز بيعه حتى مع قدرة البايع على استرداده أو اذا كان في يد المشتری؛ انجام: لكن الظاهر ان مراده الأول لما سيأتي منه قده من جواز الاعتماد على اصالة عدم التغيير في المسألة الآتية فتدبر قوله .. شرح کتاب مکاسب در بیع آبق؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ جلد: گالینگور آبی، 13 (57پ -69پ)، اندازه: 18×24/5سم [ف: 28 - 39]
آغاز: قوله عين شخصية بئمن مؤجل أقول تخصيص العنوان بما اذا كان المبيع شخصية و الثمن مؤجلا لا فائدة فيه بل الأولى تعميم العنوان من الجهتين؛ انجام: ولا يبعد بناء على هذا كون المشتري مدعية مطلقة و كذا أن جعلنا المناط فيه الصدق العرفي فانه في العرف يعد مدعيا مطلقا. شرح کتاب مکاسب در جواز بيع عين شخصيه؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ با چند بیت شعر فارسی با تخلص هادی؛ جلد: گالینگور آبی، 2گ (77پ -87ر)، اندازه: 18×24/5سم [ف: 28 - 39]
آغاز: قال شيخنا العلامة الانصاری؛ انجام: وجوه اقويها الاخير و الله العالم قدتم ..... سنه ثلاث و ثلیثن و ثلاثمائه بعد الالف من الهجره
خط: نسخ، بی کا، تا: 1333ق، جا: نجف اشرف [الفبائی: - 364]
از تقریرات درس یکی از مشایخ ثلاث: میرزا محمد حسین نائینی، آقا ضیاء عراقی و یا مرحوم محمد حسین کمپانی (رهما) است، ولی مرحوم سید حسن حجت احتمال قوی داده که از تقریرات
مرحوم کمپانی می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا [ف: - 31]
آغاز: بسمله، و الحمدلله رب العالمین و صلی الله تعالى على محمد (صلی الله علیه و آله) القسم الثاني في العقود؛ انجام: جويا على سنة الله سبحانه في اسلاف الانذار لقطع الاعذار و لقد اعذر من انذر.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام [رایانه]
š.-u mukāšifat-un ‘irfānīyya
جیلانی، عبدالکریم بن ابراهیم، 767 - 832 قمری
jīlānī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ebrāhīm (1366 - 1429)
شرح مزجی مختصری است به روش اهل عرفان و تصوف بر مکاشفه ای برای یکی از اقطاب که مدعی است انسان کامل حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را در صورت شیخ خود شیخ اسماعیل دیده و با وی گفتگوهایی داشته است. احتمالا این رساله مقدمه ای بر انسان کامل جیلی است که در برخی نسخه ها در ابتدای آن آمده است.
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم، سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اكبر ولا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم، قال النبي الاكرم صلى الله عليه و آله و سلم فانما كنز من كنوز الجنة و هو
حسبی و نعم الوكيل ...
انجام: عليك من الامضاء الذاتبية و الصفاتية التي لا يختص عنها كائنا ما كان من الالهيات و الكونيات.
[دنا 1091/6]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد کاظم خراسانی قائنی، تا: 1253ق، جا؛ تهران؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 9 ص (9-17)، اندازه: 21/5×13سم [ف: 24/3 - 94]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1305ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (59پ -63پ)، 20 سطر، اندازه: 21/5×14 سم [ف: 20 - 243]
شرح المكتسب (ترجمه)- اکسیر
š.ol-moktaseb fi zerā‘t-ez-zahab
شربتدار اصفهانی، ابراهیم بن محمد، ق 12 قمری
šarbatdār-e esfahānī, ebrāhīm ebn-e mohammad (- 18c)
وابسته به: المكتسب في ذراعة الذهب؛ عراقی، محمد بن احمد (580-)
تاریخ تأليف: جمعه 6 ذیحجه 1131ق
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3986/1
آغاز: بسمله. بعد حمدالله ... هذا شرح لمغالطات المكتسب كتبته في اوایل شهر رجب في سنة 1131 بدان بدرستی که کتب اهل کافت دنیا موضوع است برموز؛ انجام: ظاهرا و باطنا و صلى الله على سيدنا محمد ... الطاهرين تمت الرسالة ... سنة الف واحدی و ثلثين و مائة بيد احمد، از علی مدد، نوشته شد.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 2ص (84-85)، 24 سطر (15×10)، اندازه: 20×15سم [ف: 12 - 2980]
š.ol-moktaseb fī zerāʻt-ez-zahab
وابسته به: المكتسب في زراعة الذهب؛ عراقی، محمد بن احمد شرح فارسی بر کتاب المكتسب در صفت کیمیا و تولید طلا (580-) است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 15464
آغاز: بدان که اکسیر چیزی است گدازنده صبر کننده و قرار گیرنده و تمام سازنده کمال دهنده؛ انجام: و بر ده جزو از فضه و بعد از آن بر نواقص و بر این قیاس اکسیر حمرة فقط شش برگ است و بنظر می رسد بخشی از کتاب باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 11؛ پس از رساله مطالبی در کیمیا ثبت شده از جمله ابیاتی در ساختن نحاس از خراطین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ، 32 سطر، اندازه: 15/6 × 21/5سم [ف: 43 - 107]
š.-ul-muktasab
مؤلف به تحقیق شناخته نشد. این رساله در تدبیر زرنیخ و کبریت و گداختن احجار صلبه چون طلق و زجاج و مرقشیثا و آهن و زر و لولو و سرب و زيبق و تكلیس اجساد ذاثیه و احجار صلبه و باب الميان و از ماء الرصاص و غیره از کتب استادان این فن چون عزاقیری و جابر بن حیان صوفی و محمد بن زکریا رازی و غیره نقل کرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11019/3
آغاز: بسمله. حمداله ... اما بعد هذه الرسالة من ملحقات شرح المكتسب شرح المكتسب قال اني وجدت في تدبير الزرنیختین و الكبريت و تبيضاتهما؛ انجام: فهذا يحل الأجساد كلها اذا سحق بهذا لا شك فيه و السلام في 19 شهر ذیقعده سنه 1265 محمد
جواد بن محمد طاهر
خط: نستعلیق، کا: محمد جواد بن محمد ظاهر، تا: 1265ق؛ واقف: محمد ایرانی مجرد، بهمن 1350؛ 10گ، 21 سطر، اندازه: 22×14سم [رایانه]
شرح مکتوبات علامی- مرآت الضمایر
شرح المكودي على ألفية ابن مالک- شرح ألفية ابن مالک
شرح ملاجامی- الفوائد الضيائية في شرح الكافية
š.ol-multaqit men ma‘ānī herz-ol-amānī
سمرقندی، محمد بن محمود، - 780 قمری
samarqandī, mohammad ebn-e mahmūd (- 1379)
وابسته به: الملتقط من معانی حرز الامانی؛ سمرقندی، محمد بن محمود (-780ق)
رساله ای است در شرح قصیده فارسی خودش موسوم به «الملتقط من معانی حرز الأمانی» که در 44 بیت در احکام مختلف تجویدی سروده است، و این شرح به نثر و در حدود 400 بیت است. [الذريعة 22؛ 194]
آغاز: بسمله. شرحها ناظمها و هو الضعيف ... یعنی در بیان نون ساکن و احکام آن
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 865ق [ف: 3- 38]
آغاز: [بسمله). في بيان النون الساكنة و التنوين و احكامهما یعنی در بیان نون ساکن و احکام آن؛ انجام: اگر خللی یا زللی در یابد بکرم اغماض فرماید ...
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1240ق، فاقد خطبه است؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 14 گ، 19 سطر، اندازه: 21×10سم [اهدائی رهبر: (علوم قرآن) - 342]
شرح ملتقى الأبحر- المعادل
Š.-u multaq-al-abhar
موقوفاتی، محمد
mowqūfātī, mohammad
وابسته به: ملتقى الأبحر في الفروع الحنفية؛ حلبی، ابراهیم بن محمد (-956)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16699
بی کا، تا: قرن 11 و 12 [د.ث. مجلس]
š.-u multaq-al-abhar
وابسته به: ملتقى الأبحر في الفروع الحنفية؛ حلبی، ابراهیم بن محمد (956)
«ملتقى الأبحر»، از کتاب های فقه حنفی بسیار معروف است که شروح و حواشی فراوان بر آن نوشته شده. این شرح مزجی مختصر توضیحی است با اشاره به بعضی از ادله مسائل.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 5740
آغاز: کتاب البيوع، لما فرغ من ذكر أنواع حقوق الله تعالی و ذکر بعض حقوق العباد؛ انجام: اشتبه عليه صحة شيء مما ليس في الكتب الأربعة، و الله حسبي و نعم الوكيل و الحمدلله على التمام و
على حضرة احمده افضل الصلاة و السلام. از کتاب البيوع تا پایان شرح؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملک: مصطفی شهیر به معرف السلطان؛ جلد: تیماج مشکی، 473 گ، 29 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 15 - 133]
S.-u mulhat-il-i'rab
ابن صائغ دمشقی، محمد بن حسن، 645 - 720؟ قمری
ebn-e sā’eq-e damešqī, mohammad ebn-e hasan (1248 - 1321)
وابسته به: ملحة الإعراب و مودعة بدایع الآداب؛ حریری، قاسم بن على (446-516)
شرحی بر ارجوزه ملحة الاعراب ابی قاسم بن على حریری. شارح ابیاتی از ارجوزه را ذکر کرده سپس به شرح آن می پردازد که اکثر آن توضیحی است.
قم: مهدوی (کتابخانه)، شماره نسخه: بدون شماره
آغاز: أقول من بعد افتتاح القول .. الحد: ما يمنع المحدود من الخروج عما حد به، و يمنع غيره من الدخول فيه؛ كاتب: عطاء الله بن المسيح بن ابراهيم بن الحسن الآملی، تا: غره ذیحجه 144ق، جا: جزائر بصره [تراثنا: س 18 ش 1 و 2 - 222]
š.-u mulħat-il-i'rāb
وابسته به: ملحة الإعراب و مودعة بدایع الآداب؛ حریری، قاسم بن علی (446-516)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 8442
آغاز: لاستغناء الاسم و الفعل عنه اذا ائتلفا فكأنه صار بمنزلة الأخير و الأخير من كل شيء حرفه؛ انجام: ثم على الأئمة الأطهار ** ما انسلخ الليل من النهار شرح مختصر توضیحی است بر ارجوزه «ملحة الأعراب» حریری. در این شرح یک با چند بیت آورده پس از آن شرح می کند؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: 15 رمضان 698ق؛ افتادگی: آغاز؛ يعقوب بن علیه شافعی جبلی حمصی، با نسخه اصل مقابله شده و این کار هشتم شوال همان سال به پایان رسیده، در پایان نسخه مقداری از شرح حال و اشعار شافعی افزوده شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 97گ، 16 سطر، اندازه: 18/5 ×26سم [ف: 22 - 34]
آغاز: معروف و النفس تمیز ... و آله التعريف الف من يرد تعریف کبد مبهم قال الكبد ... یعنی ان النحاة اختلفوا في الارادة المذكور على ثلاثة مذاهب؛ انجام: و قد تقضت ملحته الاعراب ** مودعة بدايع الاعراب / فانظر اليها نظر المستحسن 87 واحسن الظن بها واحسن؛ يعني أن هذه المنظومة المسماة بملحة الاعراب قد انقضت شيئا فشيئا ... تحمل و تحقیق و تدبیر و اتقان التقبل.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا 11؛ افتادگی: آغاز کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 202گ، 11 سطر (16×10)، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 238]
آغاز: حد الكلام ما أفاد المستمع ** نحو سعی زید و عمر و متبع؛ الكلام عبارة عما يحسن السكوت عليه و تتم الفائدة به؛ انجام: فأما من قرأ د بلين الدال فانه أراد به الأمر من المصاداة و هی.. شرح توضیحی مختصری است با عناوین «ص-ش» بر «ارجوزه ملحة الأعراب» حریری. گروهی بر این ارجوزه شرح نوشته اند که از آنها خود ناظم می باشد و چون از آغاز و انجام نسخه افتاده است معلوم نشد که شرح حاضر از کیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 61گ (1ر- 61پ)، اندازه: 13×17/5 سم [ف: 11 - 135]
š.-u mulḥaqāt-iş-ṣaḥīfat-is-sajjādīyya
جزایری، نعمة الله بن عبد الله، 1050 - 1112 قمری
jazayeri, nemat-ol-lah ebn-e abd-ol-lah (1641 - 1701)
از آن در کتاب «نور الانوار» خود یاد کرده و این کتاب را سال 1078ق تألیف کرده است.
چاپ: طهران، سنگی، 1317ق، وزیری، 34ص (صص 206-239)
[دنا 1092/6؛ الذريعة 87/14]
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 7168/2 - 36/168
آغاز: بسمله الحمدلله وصلى الله على عباده الذين اصطفى محمد و اهل بيته ... شرح ملحقاتها ما اردنا تأليفه ... قد عرفت اوائل الصحيفة؛ انجام: خالصة لوجهك الكريم موجبة لثوابك الجسيم بمحمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج سرخ، 39گ، 18 سطر، اندازه: 13× 18 سم [ف: 5 - 2677]
شرح الملخص- غیاثیه
شرح الملخص چغمینی- اعتدال در حساب
شرح الملخص چغمینی- شرح الملخص في الهيئة
.-umula**as-il-hikma
کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600 – 675 قمری
kātebī qazvīnī, ‘alī ebn-e ‘omar (1204 - 1277)
وابسته به: الملخص = ملخص أبحاث الأقدمين و محصل آراء الأولين؛ فخر رازی، محمد بن عمر (544-606)
کتاب «الملخص» فخر رازی، غیر از منطقيات حاوی کتب دیگر فلسفه است بدین شرح: کتاب 1. امور عامه، کتاب 2. جواهر و اعراض؛ کتاب 3. الهيات خاصه. کاتبی قزوینی، ابتداء منطقيات آن را شرح کرده و سپس در جلد اول کتاب خود امور عامه و جواهر و اعراض را شرح می کند. کتاب به صورت «شرح» و «متن» است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:497
آغاز: بسمله آن اسبغ يا قيوم و اقدس لک و اصلى على محمد نبیک؛ انجام: او لفظيه قليله الفايده ... في سایر کتبنا و بالله التوفيق.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج پشمی مذهب، 405گ، 21 سطر (17×9/5)، اندازه: 24/5×15/5 سم [ف: 7 - 412]
š.-ul-mula**as fi-1-hay'a
ذهبی، محمد بن احمد، 673 - 748 قمری
zahabī, mohammad ebn-e ahmad (1275 - 1348)
في الهيئة؛ چغمینی، محمود بن محمد
وابسته به: الملخص (745ق)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14576/7
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين فاطر السموات و الأرضين ... الذي جعلنا في خلقهما من المتفکرین فهدانا التفكر الى أحكم الحاکمین و بعد، فان الأنتظار الصابئة متوافقه؛ انجام: فعلى هذا يكفي السنة القمرية الإصطلاحية ناقصة عن السنة الشمسية الحقيقة بعشرة ايام و عشرين ساعة و إثني عشرة دقيقه بالتقريب و هذا آخر ما تيسر من شرح هذا الكتاب على الإستعجال لضيق الحال ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی با نشان «12»؛ کاغذ: شرقی، 76گ (57پ -132ر)، 22 سطر، اندازه: 12/5×6/5 سم [ف: 36 - 615]
: شرح الملخص في الهيئة / هیئت / عربی
š.-ul-mula**as fi-l-hay'a
ترکمانی، محمد بن احمد، 714 – 750 قمری
torkamānī «mohammad ebn-e ahmad (1315 - 1350)
وابسته به: الملخص في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهدا به: کمال الدین امیر محمود صاحب
تاريخ تأليف: 750 قی؛ محل تأليف: گلستان
محمود بن محمد چغمینی خوارزمی ملخص را در هیئت پرداخته و این کتاب مورد اقبال بسیار واقع شده است و بر آن شروحی بسیار نوشته اند از آن جمله است شرح کمال الدین ترکمانی با عناوین «قوله، قوله». شارح می گوید این شرح را برای خزانه امیر رمضان تألیف کرده ام.
آغاز: بسمله. و الاعتصام بكرمه العميم الحمدلله رب العالمين فاطر السموات و الارضين الذي جعلنا في خلقها من المتفکرین؛ و بعد فان الأنظار الصائمه متوالفه ... على ان اشرف انواع الحكمة الوسطى اعنى الرياضي هو العلم الموسوم بالهيئه ...
انجام: فعلى هذا يكون السنة القمرية الاصطلاحيه ناقصة عن الشمسية الطبيعية بعشر ايام و عشرين ساعة و اثنتی عشر دقیقه بالتقريب و هذا آخر ما يسر من شرح هذا الكتاب ..
چاپ: طهران، 1311 ق، سنگی
[دنا 1092/6 (8 نسخه)؛ بروکلمان ذیل 865/1؛ کشف الظنون 1819]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمود هلالی، تا: 791ق [الفبائی: 4 - 364]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سعيد بن سيف الله جندی نعمانی، تا: 28 محرم 800ق؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: ربعی [نشریه: 3 - 424]
آغاز: برابر؛ انجام: و باجابة جدير و الحمدلله اولا و آخرا و الصلوة على نبيه باطن و ظاهرة در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، كا: بابی بن شمس الدین شروانی، تا: پنج شنبه نزدیک به پایان رمضان 809ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 18 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 6- 300]
آغاز: برابر؛ انجام: الحمدلله على آلائه و الصلوة على محمد خير انبيائه و اله و قد حصل الفراغ ...
خط: نسخ کهن، كا: سیدی احمد بن عبدالرحیم مشهور بیکی بن مصلح الدین، تا: 115ق، جا: تبریز؛ با اشکال هندسی، محشی؛ کاغذ: اصفهانی، نخودی، جلد: مقوایی، 47گ، 25 سطر (8/5×14/5)، اندازه: 13× 21/5 سم [ف: 9-11]
آغاز: برابر؛ انجام: و بالاجابة جدير
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 816ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای، 88ص (135-48)، اندازه: 22/4×13/6 سم [ف: 8 - 413]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 817ق [الفبائی: 4 - 364]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قاسم بن احمد شهير بن ابن جمالی، تا: 876ق؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج سبز، 108ص، 19 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 19 - 143]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن مصطفی سیو ادی، تا پایان شعبان 1137ق، جا: مدرسه حیدر آغا؛ کاغذ: استانبولی و فرنگی [نشریه: 11-924]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن عمر بن باهلی، تا: قرن 10؛ دارای سرلوح مرصع زیبای تیموری،مذهب، مجدول، محشی؛ مهر: «عبده الراجي على رضا» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: پارچه ای قرمز، 80گ، 23 سطر (16/5×13)، اندازه: 18×11سم [ف: 31 - 731]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالصغيق اسماعيل بن عمر باهلی، تا: رمضان؛ افتادگی: وسط؛ «اثني سبع مائة و ثمانمائة ثمان مائة» (در نسخه چنین آمده و بی نقطه هم هست)، با سرلوح زرین و لاجورد، مجدول [ف: 3 - 94]
Š.-ul-mula**as fi-1-hay'a
عتايقی، عبدالرحمن بن محمد، 699 - 790 ؟ قمری
‘atāyeqī, 'abd-or-rahmān ebn-e mohammad (1300 - 1389)
وابسته به: الملخص
في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اصفهان، مكتبة الزهراء؛ شماره نسخه:144
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 51گ، 25 سطر، اندازه: [ف: - 90]
12/5 × 20سم
š.-ul-mulaas fi-1-hay’a = ḥāšīyat-ul mulaas
عبیدی، فضل الله بن عبدالرحیم، ق8 قمری
‘obaydī, fazl-ol-lāh ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 14c)
وابسته به: الملخص في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
شرح کوتاهی است، با «قال و اقول» بر کتاب الملخص في الهيئة که بنا به گفته شارح در دیباچه کتاب، در سه شب بدون مراجعه به کتابی، نگاشته شده است. وی می گوید: «از اقامه براهین بر قواعد مسلم - چنان که شیوه کوتاه همتان است - صرف نظر
شرح ملخص 775 کردم و نوشته دیگران را به نام خود نکردم و پس از پایان شرح، آن را از نظر مولانا صاحب اعظم و دستور اکرم ... ابوبکر که با این علم آشنایی خاص دارد گذراندم تا آن را اصلاح کند.»
آغاز: الحمدلله كفاء إفضاله و الصلوة على حبيبه محمد و آله قال المولى الأعظم جلال الحق و الملة و الدين فضل الله العبيدي مد الله ظلال جلاله إلى يوم الدين و بعد قد سألني جمع من المشاركين لي في الإفادة و الاستفادة، كتابة حاشية على الملخص في علم الهيئة للحكيم الفاضل محمود الچغمینی و كنت أدفعهم عن هذا السؤال و أمنعهم عن ...
انجام: فإذا انقضت الثانية من الأولى، بقي فضل الأولى على الثانية عشرة أيام و عشرون ساعة و ثمانية و خمسين دقيقة، و هذا آخر ما كتبناه في حاشية هذا الكتاب و الله أعلم بالصواب
[دنا 1093/6؛ کشف الظنون 1819/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 773ق؛ دارای اشکال دقیق اخترشناسی، مصحح، کاغذ: شرقی، 37گ (158-122)، 27 سطر، اندازه: 16×8سم [ف: 31 - 464]
خط: نسخ، كا: حسین بن حسن رومی قیصری، تا: یکشنبه 27 ربيع الثانی 775ق؛ تملک: محمد حسین فاضل تونی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 48گ، 25 سطر (15×7/5)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: - 592]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: محرم 827 ق کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای، 56گ، 17 سطر (9/2×12)، اندازه: 19/3×14/2 سم [ف: 8 - 136]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: كمال بن عوض بخش رومی قیصری (در نسخه عنقری و ظاهرا همان قیصری است)، تا: 146ق، جا: نیشابور؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: مقوایی، 124ص (40-163)، 19 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 10 - 514]
š.-ul-mulaxxas fi-l-hay’a
قاضی زاده رومی، موسی بن محمود، - 815 قمری
qāzī-zāde rūmī, mūsā ebn-e mahmūd (- 1413)
وابسته به: الملخص في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهدا به: الغ بیگ پسر شاهرخ پسر تیمور گورکان (807-850ق)
تاریخ تأليف: 815ق
گزارشی مزجی در یک «مقدمه» و دو مقاله: مقدمه در بیان اقسام اجسام به طور اجمال؛ مقاله 1. بيان هیئت افلاک و آنچه به آن متعلق است در پنج «باب»؛ مقاله 2. بیان هیئت زمین و آنچه بدان مربوط است در سه «باب». این گزارش تا چندی پیش در مدارس خوانده می شده است. این کتاب به فارسی و آلمانی ترجمه شده و در مجله خاورشناسی آلمان چاپ شده است.
آغاز: الحمدلله الذي جعل الشمس ضياء و القمر نور و بسط على بساط البسيط ظ و حرورة و رفع خضراء ذات البروج ... و بعد فلا اقسم بمواقع النجوم و انه لقسم لو تعلمون عظيم ان في زماننا هذا قد اندرس مدارس العلوم العتيقة و معالم لا سيما الرياضي.
انجام: ... و عشرة ايام واحدی و عشرون ساعة الا دقيقة و ثلاثة اخماس دقيقة من دقايق الساعات على ... كما لا يخفى على من له دراية في الحساب.
چاپ: مشار عربی، ص 566؛ این شرح مكرر چاپ شده؛ تهران، 1286، با سلم السماء؛ تهران، سنگی، 1311ق، وزیری، 173ص (صص 1-173)، با حواشی میرزا حسن جلوه
[دنا 1093/6 -1099 (213 نسخه)؛ ریحانة الأدب 449/1، الذريعة 211/22 و الذریعه 176:3 ؛ بروکلمان (ترجمه عربی) 178/5]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ کوبنانی، ابواسحاق (886)
2- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ خوجه پاشا، يوسف بن خضر (891-844)
3- حاشية شرح الملخص؛ نظامی بسطامی، فصیح بن عبدالكریم (9)
4- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ دوانی، محمد بن اسعد (830 -908)
5- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ میبدی، حسین بن معين الدين (911)
6- حاشية شرح الملخص
چغمینی؛ بیرجندی، عبدالعلی بن محمد (934)
7- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ دشتکی شیرازی، منصور بن صدرالدین محمد (-948)
8- نسبة ارتفاع اعظم الجبال الى قطر الأرض = حاشية شرح الملخص = شرح شرح ملخص چغمینی = تضاريس الأرض؛ شیخ بهائی، محمد بن حسين (953-1030)
9- حاشية حاشية شرح الملخص؛ افندی، ملاعبدالرحمن (11)
10- حاشية شرح الملخص في المسئلة الشعيرية ؛ مولا احمد بن حیدر (11)
11- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ نطاقی، فصیح الدین بن عبدالكريم
12- حاشية شرح الملخص چغمینی؛ مولی عرب سنیان
13- حاشية حاشية البيرجندى على شرح الملخص؛ دیار بکری
14- حاشية حاشية البيرجندي على شرح الملخص؛ چلبی، احمد
15- تعليقات على شرح الملخص 16- حاشية شرح الملخص چغمینی (4 عنوان)
17- شرح خطبة شرح الملخص
آغاز: برابر؛ انجام: و عشرين ساعه بالتقريب اذ التفاوت بین السنتين على التحقيق عشر ايام واحدی و عشرین.
خط: نسخ کهن، كاتب = مؤلف، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی با امضای «منه»، ح، ع، م، سیدی، فتح الله، عبدالعلی رحمه الله، ترکانی، ابن حجر، سید قدس سره، مرتضی و با استفاده از کتبی همچون شرح مطالع و شرح تذکره حاشیه نویسی؛ تملک: عبدالله بن خان زنوزی با مهر «عبده عبدالله»؛ مهر: «بنفسی و امی ... یا ابا عبد الله» (بیضی)؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: میشن سرمه ای، 79گ، 16 سطر (17×11) اندازه: 27× 18سم [ف: 16 - 57]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: حميد بن محمد بن مسعود حسینی دواری، تا: ربيع الثانی 821ق، جا: شیراز مدرسه طوطی بیگم؛ محشی با نشان «منه»، این نسخه را امام وردی بیکا سال 1091 بر مدرسه امامیه شیراز وقف و شيخ جابر را متولی قرار داده، در آخر 13 برگ حواشی بر کتاب با رمز «مولانا على قوشجی» و دو صفحه نامه علامه دوانی به سلیمان بن نبهان صاحب عمان - حين از عج عن ملکه - در رمضان 905 و جواب وی به صورت شعر و در آخر آمده: «نمق هذا كله ابنه و عبده و تلميذه الفقير الى الله الحقيقي السبحانی اسعد بن محمد الصدیقی الدواني في محروسة لار لازالت مصونة من شر الشرار حين انتقل اليها من وطنه المالوف شیراز عمرها الله تعالی بواسطة الحوادث الزمانية و الاعسف القرانية في شعبان المعظم لسنة سبع و تسعمائة، واقف: امام وردی بیکا، 1091؛ 92گ، اندازه: 18×12/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 186]
نسخه اصل: نسخه آقای حسن نراقی، بی کا، تا: پنج شنبه 14 جمادی الثانی 836ق؛ در پایان رمزهای آن حل شده بدین گونه: م: مولانا نظام الدین، س: سيد، ل: مولانا کمال الدین ترکمانی، ف: تحفه، ع وفي بعض المواضع ضه: مولانا فضل الله عبیدی؛ 50گ (1پ -51پ) [فیلم ها ف: 2 - 185]
آغاز: سمی مدارات ذلك البلد الذي هذا المدار مدار رأس أهلة أي مدار تمر به
خط: نستعلیق، کا: خير الدين بن رسون، تا اواسط ذیقعده 843ق، جا: ادرنه؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی از مؤلف؛ مهر: «عبده محمد تقی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 47گ، 15 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 6 - 230]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره ذیقعده 861ق؛ محشی با نشان «ه» و عبده» و غیره؛ اهدایی: غضنفر حاج غلامی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج ماشی، 86گ، 17 سطر (12×6)، اندازه: 17×11سم [ف: 4 - 1330]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره جمادی الاول 864 ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: مصطفى بن علی اکبر طباطبایی، حسین بن محمد بجستانی، عبدالرزاق بن حسین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 101گ، 15 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 9-108]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 14 جمادی الثانی 872ق؛ محشی با نشان «منه سلمه الله، ن، صحاح، موجز بلبل، نهاية الادراك، شرح تذکره نظام الدین»؛ تملک: حسین بن علی کاشفی و پسرش صفوی علی، همان بهاء الدين بن محمد بن على بن ابراهيم عيثان جامی و پسرش محمد با تاریخ 1168، محمد شفیع بن محمد مقیم؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سبز نو، 130 گ، 15 سطر، اندازه: 17/3×10/6 سم [ف: 1- 326]
خط: نسخ به شیوه ترکی عثمانی، کا: سعد الله بن فضلالله بن محمد بن لطف الله سروی مفلح، تا: 172ق، جا: بدلیس مدرسه حاج بیک؛ تملك: محمد بن يوسف بن حسن استر آبادی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 155ص (164-319)، قطع: خشتی [ف: 19 - 389]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 880ق؛ محشی با رمز قاضی، منه، عبدالعلی، در صفحه عنوان دارد: «قد اتفق الشروع في القرأة خامس عشر شهر شعبان المعظم 1052 عند الاستاد المحقق و الكامل المدقق الماهر في العلوم الربانيه سيما الهيئة و الهندسيه محمد تقی الاستر آبادی ادام الله افاداته و انا الفقير الحقير المذنب العاصی محمد امین بن محمد مؤمن الاسترابادی عفى عنهما»، در آخر نسخه دارد: «قد اتفق الفراغ منه قرائته و مقابلته من اوله إلى آخر في يوم السبت 17 عن شهر ربيع الثاني من شهور سنه 1053 ه»؛ مهر: كاتب «دارد امید شفاعت محمد امین»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ، 21 سطر (14×8/5)، اندازه: 19×14 سم [ف: 2 - 20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله عزیز الله بن حسن حسنی، تا: 14 شوال 890ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه رحمه الله، ج ک»، با اشکال گوناگون هندسی، از روی نسخه ای به خط غیاث الدین جمشید کاشانی دانشمند برجسته ایرانی کتابت شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 74گ، 25 سطر (11×4/5)، اندازه: 10×17/5سم [ف: 33 - 211]
آغاز: برابر؛ انجام: كما سبق في منال مبنى المنع ... فلندکرو الحمدلله على الاتمام و للرسول أفضل السلام. در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، كا: عبدالغفار بن عبدالكریم طبیب، تا: 195ق؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج يشمی، 120گ، 25 سطر (13×4/5)، اندازه: 17×8 سم [ف: 10-365]
انجام: برابر
كا: محمود بن احمد بن محمود رومی (شاگرد قاضی زاده)، تا: 896ق؛ محشی با نشان «كذا سمع منه» و نیز با نشان «منه رحمه الله»، پشت برگ اول قطعات و رباعیات چند است از قاضی زاده رومی، ابن یمین، خیام و یک رباعی با خط شبیه به نسخه که بالای آن چنین نوشته «لكاتبه الفقير»؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 48گ (1پ -49پ)، 19 سطر، اندازه: 12/5×17/5 سم [ف: 22 - 181]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، بی کا، تا: پنج شنبه 3 ذیحجه 899ق؛ محشی از خود رومی و گزارش ملا عبدالعلی بیرجندی در آن هست؛ تملک: محمد جعفر بن محمد محسن حسینی، محمد صادق بن میرزا محمد باقر؛ خط فرهاد میرزا بتاريخ 19 ربيع الثانی سال 1304؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 114گ (1پ -114ر)، 17 سطر (10×5)، اندازه: 17×9 سم [ف: 4 - 917]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ محشی با نشان «منه ره، عب، تفسیر الشهاب میبدی، سروری، شرح الگلستان الفارسی، کشاف ع سعدی، شرح الصحائف، فتح الله، شیخ زاد، شرح طوالع، البيرجندی، شرح مواقف، فصیح الدين، تقریب خلخالی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، 121گ، 14 سطر (7×11/5)، اندازه: 18×12سم [ف: - 593]
آغاز: برابر؛ انجام: هو ما اصطلحوا (ناقص)
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 19 واقف: حاج سید محمد 1309 ق، کاغذ: سمرقندی حنایی، جلد: پارچه ای، 63گ، 21 سطر، اندازه: 18×12/6 سم [ف: 8 - 228]
انجام: من السنة الناقصة الشمسية الحقيقته بعشره ايام و عشرين ... بالتقريب أو بالتفاوت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ محشی از مؤلف و از عبدالعلی بیرجندی؛ کاغذ: اصفهانی، نخودی، جلد: تیماج
قرمز، 158ص (1-158)، 11 و 14 و 16 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 23 - 28]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی با نشانه «صحاح، داماد، قاضی، منه، جوامع الجامع، حسن اردبیلی، شمس سلمه الله، تقریر، فصیح الدین، میر جان، ع، تذکره، تاج المصادر، الباکی»؛ پنج برگ پایان نستعلیق نو نویس مالک نسخه مرتضی بن میرزا محمد حسینی نزدیک به پایان ذیحجه 1033، درهامش 166پ اشعاری از ابی الطیب دیده می شود؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج کرمی، 167گ، 20 سطر (12×6/5)، اندازه: 19×12سم [ف: - 593]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سلخ رمضان 919ق، جا: اصفهان؛ 110 (85پ -194پ)، اندازه: 18×10سم [ف: 2 - 395]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کا: مجدالدین (ظاهرا)، تا: 15 صفر 149ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی قهوه ای، 170 گ، 17 سطر، اندازه: 11/5×19 سم [ف: 47/2- 27]
آغاز: بسمله، سبحانك اللهم يا مدبر اطباق السموات بلاعمد و او تاد على القطب و المحمور؛ انجام: بعشرة ايام و عشرين ساعة و نصف ساعة بالتقريب خط نستعلیق تحریری، بی کا، تا: شوال 956ق؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 105گ، 13 سطر، اندازه: 12/5× 19/5 سم [ف: 10 - 75]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد ذکریا بن سلیمان، تا: 11 ربيع الاول 957ق؛ محشی؛ تملک: محمد رضا بن محمد صفی حسینی کاشانی در 1179؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 128گ، 19 سطر، اندازه: 18/4×12/5 سم [ف: 1 - 326]
خط: نستعلیق، کا: پیر علی بن جمال رازی طهرانی، تا: 163ق، جا: سبزوار؛ جلد: تیماج مشکی، 61گ (1پ-61ر)، 19 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 9 - 137]
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل ربيع الثانی 968ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «المتوكل على الله محمد مهدی» (بیضی (این شخص کاتب کتاب می باشد)؛ تملک: مهدی بن ریحان الله موسوی مورخ 1333؛ جلد: تیماج قهوه ای، 103گ، 16 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 204]
خط: شکسته نستعلیق، کا: خضر بن شیخ خان همدانی، تا: 11 ذیقعده 968ق؛ کاغذ: کاغذ ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 75گ، 20 سطر، اندازه: 18/4812/4 سم [ف: 1- 326]
آغاز: افتاده: انواعه و فصوله اثرت منها ماهو اشرف و اعلی و اهم و اولی اعني الهيئه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن محمد بن عبدالواحد بن سليمان، تا: 982ق؛ افتادگی: آغاز (حدود چند سطر)؛ مصحح، محشی با نشانه های «عل، ل م، ف رحمه الله، سید، مرتضی، ع، عبدالرحیم، حاشیه عبدالرحیم، حاشیه عبدالعلی، خوارزمی»؛ مهر: «فرج الله الحسینی» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 65گ (2-66پ)، 17 سطر (12/5×7)، اندازه: 14/5 ×5/ 20سم [ف: 16 - 414]
آغاز: برابر؛ انجام: و الله اسرع الحاسبین، سئلت عن تايخه، قلت لهم: وار خوا
خط: نستعلیق، كا: سید علی بن نعمة الله حسینی، تا: 23 رمضان 987ق؛ با اشکال و دوایر، محشی از خود رومی؛ واقف: نایینی، مرداد 1311؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای، 110گ، 17 سطر (10/5×6/5)، اندازه: 11/5 × 18/2 سم [ف: 8 - 226]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نسخ، بی کا، تا: 18 ذیقعده 988ق؛ محشی با نشانه «م، ن، منه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، ربعی [نشریه: 3 - 55]
خط: نستعلیق، کا: ملک حسین بن محمد طبسی، تا: 23 شوال 992ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 126 پ، 14 سطر (5/5×10/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 9 - 973]
نسخه اصل: از همان کتابخانه توبینگن 249 MaVI؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، بی تا، با یادداشت 900 و اندی؛ تملك: متقی زاده عبدالرحيم بن محمد مدرس ایوب انصاری، سید مفتی مسعود مدرس عريف افندی زاده. [فیلم ها ف: 3 - 155]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمود طبسی، تا: قرن 11؛ در ذیقعده 1051 توسط محمد بن محمود طبسی مطالعه و تصحیح شده، محشی؛ 91گ، اندازه: 20×13سم [ف: 3 - 60]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، کاغذ: استانبول، جلد: تیماج قهوه ای، 85گ (1پ-86ر)، 15 سطر (14×6)، اندازه: 20×13سم [ف: 16 - 268]
خط: نسخ، كا: محمود بن عاشور، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 21 سطر (14×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 414]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ منقولاتی از بیرجندی بر حواشی؛ جلد: تیماج، 200ص، قطع: رقعي [ف: 19 - 165]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 946]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ قطع: وزیری [نشریه: 7- 186]
بی کا، تا: قرن 11؛ ناقص [نشریه: 5 - 385]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 23 ربیع الثانی 1000ق، جا: شیراز مدرسه رضویه؛ با اشکال و دوایر، محشی از رومی و خفری؛ کاغذ: حنایی، جلد: چرمی، 78گ، 15 سطر (11×8/6)، اندازه: 18/8×12/7 سم [ف: 8 - 226]
آغاز: برابر؛ انجام: و ينبغي أن يعلم أن المنع له معنيان احدهما اعم.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ با دوائر نجومی، مصحح؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 21 سطر (12×8/5)، اندازه: 13/5 ×18 سم [ف: 3 - 1371]
آغاز: برابر؛ انجام: يزيد على ما يحويه في رأس المنارة بما يقتضيه هلالی ... و كذا القول
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ 10گ (105-115ر)، 15 سطر، اندازه: 12×19 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 867]
انجام: كاف ليحصل ما ارت واف بما جرت الاشارة اليه و الاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 112گ، 13 سطر، اندازه: 16×10سم [محدث ارموی مخ: 2 - 868]
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، کمند آبی، محشی؛ تملک: هاشم منجم باشی مورخ 1291ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج عنابی، 89گ (24 -112)، 21 سطر (17×4/5) [ف: 1- 324]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «منه» و جز آن؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 127گ، 14 سطر (13×6)، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 239]
آغاز: الحمد هو الثناء باللسان على الجميل، الله علم للواجب الوجود كفاء افضاله الكفاء الكفو اي المثل او مصدر كافاه ای جازاه فعلى الأول نصبه على الحال او المصدر اذ الاصل احمد الله حمدا؛ انجام: أن يجعل الجميع اي جميع الملائمات قرينة ولذا قال صاحب التلخيص: القرينة قد تكون واحدة وقد تكون متعددة الحمد لوليه والصلاة على سيدنا محمد وآله وصحبه. بدون خطبه است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: شریف، تا: قرن 11 محشی، با اشکال و جداول نجومی، در پایان نسخه کاتب محشی را «مولانا حسن الزيیاری» معرفی کرده؛ 77 گ، 17 سطر، اندازه: 20×16سم [ف مخ - 3 - 1269]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه، س»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 96گ، 18 سطر (13×6/5)، اندازه: 14/5 × 19/5 سم [ف: - 592]
انجام: فالطريق أن يضرب الأول في الرابع و يقسم الحاصل على الثاني ليخرج الثالث المطلوب لكن الأول لكونه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی؛ اهدایی: ورثه سلطان العلماء؛ جلد: تیماج قهوه ای، 64گ، 23 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 1- 69]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن تریاکی مذهب، 178گ، 13 سطر (14×9)، اندازه: 21×16سم [ف: 10 - 242]
آغاز: [الحمد] هو الثناء باللسان على الجميل [الله] علم لواجب الوجود [كفاء افضاله] الكفاء؛ انجام: ای تسعة و عشرون يوما واحدی و ثلاثون دقيقه و خمسون ثانیه و ذلك لأن نسبة اليوم الى السنه کنسه الأيام المطه ... مقدمه را ندارد؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ با جدول های ریاضی و دائره های فلک نما، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 53گ، 21 سطر (14/8×7/7)، اندازه: 12× 20/7 سم [ف: 17 - 86]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی با نشانی «ملا على»؛ جلد: تیماج زرشکی، 93گ، 15 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 326]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 11؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 69 گ، 17 سطر، اندازه: 19×22/5سم [اهدائی رهبر: 9 - 79]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسین بن ولى البولو، تا: قرن 11؛ مجدول؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 97گ، 19 سطر، اندازه: 13 × 20/5 سم [اهدائی رهبر: 9- 80]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ریز، کا: ملک احمد بن حاجی، تا: قرن 11؛ با اشکال هندسی، از ص 106 تا 117 کتابی است آغاز و انجام و انجام افتاده در ریاضیات که از باب الخامس في استخراج المجهولات بالعمل بالعكس تا بخشی از الباب الثامن في استخراج المجهولات بطريق الجبر و المقابله را شامل می شود؛ مهر: «1078 ابن موسی علی رضا»؛ جلد: ترمه، 117ص 18 سطر، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: 24/3 - 32]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول مذهب؛ تملک: جعفر بن محمد بن احمد بن حسن [الدمستانی] همراه مهر «جعفر بن محمد الصادق» (بیضی) و «خلیفه محمد جعفر» (مربع)، ابوالقاسم نائینی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 114گ، 14 سطر (6/5×16/5)، اندازه: 1285× 22/5سم [ف: 38 - 383]
انجام: المثبت في الزيجات بحسب كل وقت و ذلك في النصف الذي يصعد فيه الشمس من الحضيض الى الأوج او نقصانه.
خط: نستعلیق، كا: على بن خليل الله حسینی نطنزی، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال هندسی، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 30گ (79پ-109پ)، اندازه: 18×12 سم [ف: 20 - 76]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نستعلیق تحریری، كا: هدایت الله بن عنایت الله حسینی اصفهانی، تا: 24 رمضان 1003ق؛ محشی از رومی و بیرجندی و خفری؛ واقف: عباسقلی واعظ چرندابی، اسفند 1346؛ کاغذ: حنایی، جلد: چرمی، 61گ، 19 سطر (12/3×6/2)، اندازه: 12/8×18/7 سم [ف: 8- 225]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: حسن بن شاهمیر حسینی استر آبادی، تا: 17 شعبان 1004ق، جا: تهران مدرسه خواجه مقصود بیک؛ محشی؛ جلد: تیماج سرخ، 74گ، 17 سطر، اندازه: 18×10سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: هاشم بن مقیم بیگ، تا: محرم 1007ق؛ جلد: مقوا، 62گ، 19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: احمد بن زین العابدین علوی عاملی، تا: 1012ق؛ دارای دایره های هندسی، محشی با نشان منه، 5، حاشیه، عبد العلی، خوارزمی، ع ل، على قوشچی، ح د، ع ر، صحاح، صاحب التحفه؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا، 124گ (3پ -126ر)، 15-18 سطر (10/3×5)، اندازه: 17/9/5 سم [ف: 17-297]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1013ق؛ با دوائر نجومی، مصحح مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 63گ، 22 سطر (12/5×8)، اندازه: 18×13سم [ف: 3 - 1412]
خط شکسته نستعلیق، کا: هارون بن شیخ خميس بن مدكور جزائری، تا: 1015ق؛ محشی از بیرجندی و دیگران کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قرمز، 150ص، 76 گ، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 19 - 350]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1015ق؛ ضمیمه نسخه ش 28223 [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1016ق؛ محشی از «علی» و دیگران؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 139 گ، 17 سطر (13×7)، اندازه: 24×15سم [ف: 8- 163]
آغاز: برابر؛ انجام: كاف لتحصيل ما اردت واف بما جرت الاشارة اليه فالاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب
خط: نستعلیق، كا: محمد امین بن رحمة الله، تا: 17 10ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 63، 21 سطر، اندازه: 25×11سم [ف: 24/2 - 12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد قلی، تا: دوشنبه 24 محرم 1019ق، جا: قراباغ گنجه؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده محمد حسن» (بیضی)؛ تملک: محمد حسن مورخ 1215ق؛ جلد: مقوا، با روکش کاغذ ابری، 10 سطر (7×11/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 4 - 2119]
خط: نستعلیق، كا: غیاث الدین محمود بن فصیح الدین محمد، تا: 1022ق، جا: اصفهان مدرسه جعفریه؛ افتادگی: انجام؛ محشی با علامت «بیرجندی»؛ تملك: محمد باقر، حسین بن ابی القاسم موسوی؛ جلد: تیماج مشکی، 62گ، 19-20 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 24/2 - 23]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن يوسف الله ال ... فهاوی، تا: 14 رجب 1022ق، جا: کربلا؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ مصحح؛ تملك: محمد بن على الملقب به بصری با مهر «المتوكل على الله الغني محمد بن الشيخ على» (بیضی)؛ مهر: «محمد رسول الله 122) (بیضی)؛ اهدایی: حسینعلی محفوظ، مهر 1370؛ جلد: مقوایی، 79گ، 19 سطر (5/5×12)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 20 - 96]
خط: نستعلیق مایل به نسخ، كا: رجب علی بن حافظ اسفراینی، تا: 7 ربيع الاول 1030ق؛ 114گ، اندازه: 19/5×13/5 سم [ف: 2- 344]
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی حسني النقيب، تا: 1031ق؛ صفحات به شیوه چلیپا، بر پشت اولین برگ اضافی، نسخه سوال و جوابی است منظوم تحت عنوان «مسأله سياله»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 106گ، 19 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 24/2 - 20]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1032ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: سمرقندی شکری، جلد: تیماج يشمی، 118ص، 17 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 19 - 191]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی مشهدی حسینی، تا: پنج شنبه 8 ذیحجه 1039ق، جا: احمد بكر؛ محشی؛ جلد: تیماج، 210گ، 17 سطر [ف: 1 - 154]
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن حسين ورقانی الاصل گلپایگانی، تا: 1040ق، جا: شیر از مدرسه صالحیه؛ محشی؛ کاغذ: کاهی شکری، جلد: تیماج مشکی، 278ص، 23 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 19 - 275]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین بن شمس الدين محمد استر آبادی، تا: شنبه غره شوال 1043ق؛ با اشکال و خط کشی، مصحح، محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 163گ، 12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: - 176]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالأولى أن اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن، تا: 1046ق؛ محشی از رومی و کمال الدين ترکانی و فصیح الدین و فضل الله عبیدی و عبدالرحمن و سنان پاشا و چلبی و سید شریف جرجانی و میبدی و قاسم بیزلی ؟؟ کاغذ: حنایی و شکری، جلد: مقوایی، 80گ، 15 سطر (14/3×7)، اندازه: 21×15سم [ف: 8- 227]
5 باب مقاله اول؛ خط: نستعلیق، كا: عيواظ [كذ] بن محمد، تا: اواخر رمضان 1048ق، جا: کوبری؛ کاغذ: شکری و نخودی، 17 سطر، اندازه: 14/2× 20/3 سم [ف: 16 - 286]
انجام: بين السنتين على التحقيق.
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: 7 شوال 1049ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی، رکاب زیر رویه ها [ف: 3 - 206]
خط: نستعلیق، كا: مصطفى بن خواجه نبی سلمانی، تا: 1054ق؛ جلد: مقوایی، 80گ (1پ -80ر)، 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 26 - 382]
خط: نسخ، كا: حسین بن ولی بولوی، تا: ذیحجه 1054ق؛ مجدول، محشی؛ 196ص [عکسی ف: 5 - 110]
خط: نستعلیق، کا: محمد رحيم بن محمد قاسم خورانی اصفهانی، تا: جمادی الاول 1055ق؛ تملک: محمد شفيع موسوی؛ جلد: تیماج مشکی، 14 سطر (12×6)، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 1- 178]
خط: نستعلیق، کا: محمد امین بن میر عزیز، تا: شعبان 1056ق؛ کاغذ سفید سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 188 ص (1-188)، 13 سطر (13×8)، اندازه: 18×13 سم [سنا: ف: 1- 392]
آغاز: فوق عطارد و ايضا مشكوك فيه الى هذا الأوان ... نونوشته: الحمد هو الثناء ... ؛ انجام: برابر
خط: نسخ خوب، كا: عبدالرزاق بن ملا پیر الجيلانی، تا: 1056ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «منه»، «عب رہ»، «ع س»؛ کاغذ: نخودی، اصفهانی، جلد: تیماج، قهوه ای، 15 سطر (12×4/5)، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 11 - 88]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 27 ذیحجه 1056ق؛ 108گ (1پ-108پ)، اندازه: 23×13سم [ف: 3- 659]
خط: نستعلیق، کا: حسین بن ولي البولوی، تا: 1066ق؛ محشی؛ 98گ، 19 سطر، اندازه: 20×12سم [مؤید: 2 - 242]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 18 رمضان 1070ق، جا: اصفهان مدرسه میرزا رضی؛ محشی از شرح شیخ بهائی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 190ص، 12 سطر (10×6)، اندازه: 10×17 سم [ف: 1- 335]
آغاز: الناظرين فيها الكتاب واطرأ في جلالة قدرها ذوو البصائر و الالباب و لقد صنفت فيها كتب لطيفة و زبر شريفة
خط: نستعلیق، کا: محمد مقیم بن محمد تقی قزوینی مکنی به ابن التاجر، تا: جمعه 26 صفر 1072ق؛ افتادگی: آغاز؛ 81گ (1ر -82پ)، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 1- 176]
آغاز: برابر؛ انجام: يزيد على ما يحويه في رأس المنارة بما يقتضيه هلالی ... و كذا القول
خط: نسخ، كا: میر محمد باقر بن میرابوالقاسم حسن تبریزی، تا: جمادی الاول 1073ق؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی؛ تملک: محمد تقی بن محمد علی مراغی به سال 1249، جعفر قلی بن عباسقلی خان به سال 1300؛ جلد: تیماج قهوه ای، 157گ، 11 سطر، اندازه: 14×18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 868]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر بن ایمانی، تا: دوشنبه 11 ربيع الثانی 1074ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و «بیرجندی» و دیگر حواشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 138گ، 14 سطر، اندازه: 17×9سم [ف: 5 - 2496]
خط: نستعلیق، کا: محمد رضی بن محمد هاشم موسوی، تا: یک شنبه ربيع الأول 1075ق، جلد: تیماج قهوه ای، 89 (10پ - 98ر)، 17 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 24 - 31]
خط: نستعلیق، كا: ابن میرزا باقر قیجی اصفهانی، تا: 28 رجب 1078ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، 15 سطر، اندازه: 15/5×11 سم [ف: 5 - 28]
قم: مهدوی (کتابخانه)؛ شماره نسخه: بدون شماره
همان نسخه بالا [تراثنا: س 18ش 1 و 2 - 223]
انجام: تمت هذه الرساله على يد تراب اقدام المومنین ... عبدالله اب مسلم ... في يوم الثلثا من شهر رمضان المبارک سنة ثمان و سبعين بعد الف 1078
خط: نسخ بدخط، كا: عبدالله بن مسلم، تا: 1078ق؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 79گ، 17 سطر (13×8)، اندازه: 20×13سم [ف: 1- 101]
خط: نستعلیق، كا: جمال الدين بن ابی طالب طالبی، تا: ربيع الثانی 1078ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1339]
خط: نسخ، بی کا، تا: 25 رجب 1079ق، جا: مشهد رضوی؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 18×12/5 سم [نشریه: 3 - 189]
خط: نستعلیق، كا: على بن حسن بن میر محمد، تا: 1080ق؛ محشي از عبدالعلی بیرجندی و گاه از نور الدين و یا با نشان «ف»، با اشکال هندسی و ریاضی؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج قهوه ای، 309ص، 11سطر، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 19 - 251]
آغاز و انجام: برابر
خط نستعلیق، كا: محمد کاظم بن محمد حسینی طبسی، تا: 1085ق؛ با اشکال هندسی، محشی؛ کاغذ: بخارائی، جلد: تیماج عنابی، 166گ، 14 سطر (11×6)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 8 - 396]
خط: نستعلیق، کا: محمد زمان بن کلیم عنایت الله لاریجانی، تا: شنبه نیمه ذیحجه 1086ق [نشريه: 5 - 386]
خط: نستعلیق، کا: باقر بن ملا محمود بن شیخ سلیمان قریشی، تا: 1088ق، جا: ملا سرای رشت؛ 90گ، 15 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 1- 162]
خط: نسخ، كا: بهاء الدين بن اسماعیل طارمی، تا: دوشنبه آخر ذیحجه 1088ق، جا: دارمه؛ با دوائر نجومی شنگرف، محشی از بیرجندی، فصیح الدين، فضل الله؛ كاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 99گ، 17-19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 263]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 509/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 75]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد صالح بن علینقی بن محمد تقی بن ثانی، تا: پنج شنبه ربيع الثانی 1090ق؛ مصحح، محشی، از روی نسخه ای که از نسخه مؤلف نوشته شده استنساخ شده؛ جلد: تیماج مشکی، 52گ (10پ -62پ)، 17 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 3 - 53]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 13 صفر 1091ق؛ محشی از ملا عبدالعلی بیرجندی و رومی و ملافصیح الدین؛ کاغذ: حنایی، جلد: چرمی، 74گ، 17 سطر، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 10 - 73]
خط: نسخ، كا: محمد بن صالح، تا: 17 رجب 1092ق؛ محشی با نشانه «منه، کشف، بیرجندی، ج د»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 93گ، 17 سطر (6/5×11/5)، اندازه: 14/5 × 16/5سم [ف: - 593]
خط: شکسته نستعلیق، کا: حسین بن حاج میر عبدالمحمد موسوی
دزفولی، تا: 1092ق؛ کاغذ:فرنگی شکری،جلد: تیماج قرمز، 188ص ( 224-36 )، 15 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 19 - 396]
خط: نستعلیق، کا: ملا حسن بن فتاح تبریزی، تا: 1093ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 64 گ، 15 سطر (10×6/5)، اندازه: 16×10سم [ف: 1- 342]
آغاز: برابر؛ انجام: فيقال يترك المعين الى غير المعين او الخطاب و الله اعلم بالصواب.
خط: نستعلیق، کا: محمد رحيم بن محمد يوسف، تا: 1093ق، جا: اصفهان؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن تریاکی، 121گ، 17 سطر (13×6/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 9 - 243]
خط: نستعلیق، کا: رضی الدین بن میرزا جا: طونط، تا: شنبه 14 رجب 1094ق؛ در حاشیه این عبارت آمده: «قال الشارح رحمه الله سئلت عن تاريخه، قلت لهم و ار خوا (858)»؛ کاغذ: سپاهانی سفید، جلد: تیماج سبز، 112گ، 15 سطر (5/5 ×12)، اندازه: 19×13سم [ف: 5 - 238]
آغاز: برابر؛ انجام: و أن تغير الدليل المذكور بالعكس المشار اليه فاذا عكسنا الأمر في الاستدلال ... تمت
کا: ابراهیم بن حاجی بن عبدالکریم، تا: ربيع الأول 1095ق، جلد: میشن آلبالویی، 17 سطر، اندازه: 20/8×15/2 سم [ف: 8 - 481]
خط: نستعلیق، كا: محمد على بن شیخ حسین، تا: 9 رجب 1096ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن آلبالویی، 12 سطر، اندازه: 21/9×14/2 سم [ف: 6 - 347]
خط: نسخ ترکستانی، كا: عبدالوهاب بن ملا آقا جان شروانی، تا: 5 صفر 1096ق، در خدمت ملا محمد بن ملا نا لاله المسكوری در روستای چرخی؛ کاغذ: پسته ای، جلد: رویه کاغذی، 9 سطر، اندازه: 20/1×15/7 سم [ف: 6 - 339]
خط: نسخ، كا: عبدالله، تا: غره شوال 1096ق، جا: سهار انوری؛ با اشکال نجومی، کاغذ هندی؛ جلد: تیماج سبز، 23 سطر (16×9)، اندازه: 21×15سم [ف: - 164]
كا: مصطفى بن عمر بن حضر، تا: ذیقعده 1098ق، جا: سیواس مدرسه دارالشفا؛ اندازه: 14/5 × 19/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 105]
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن حاجی مراد تنکابنی، تا: 1099ق؛ محشی، دارای دوائر و اشکال هندسی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج سرخ، 86گ، 19 سطر (13/5×6)، اندازه: 12×18/5سم [ف: 2 - 232]
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن قطب الاسلام ماهانی، تا: 1100ق؛ با دوائر نجومی، محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج خرمایی، 136گ، 14 سطر (11×4)، اندازه: 18×10سم [ف: 1- 179]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 315
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 41]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ با اشکال هندسی، محشى؛ جلد: تیماج زرشکی، 125گ (30پ -154ر)، 14 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 1- 119]
آغاز و انجام: برابر؛ پس از آن [این] عبارت افزوده شده: قلت لهم: فرغ من تأليفه الفقير إلى الله الغنی موسی بن محمد بن محمود المعروف به قاضی زاده الرومي في اواخر جمادی الاخر سنة عشرين و ثمانماية في محروسة سمرقند حرصه الله عن الافات ...
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 12؛ 92ص (137-228) [عکسی ف: 1- 237]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سیاه، 112ص (168-279)، 19 سطر (12×5)، اندازه: 21×12سم [ف: 1- 345]
خط: نستعلیق، كا: عبد الله، تا: نیمه اول از قرن 12 و نیمه ربیع الاول 1245 توسط عبدالله نوشته شده؛ 75گ (1-75)، اندازه: 12×19 سم [ف: 3 - 118]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: شمس الدين جزایری، شهریور 1348؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 116گ، 16 سطر (13×8/4)، اندازه: 20/2×10/2 سم [ف: 8 - 228]
آغاز: برابر؛ انجام: أن يكونا منصوبين
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال هندسی، محشی؛ کاغذ: اصفهانی، شکری، جلد: تیماج زرد، 125گ، 19 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 22×13سم [ف: 8- 402]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ دارای فواید مختلف و فهرست رجال ثقات در سه صفحه که حسین حسینی به تاریخ شب دوشنبه 29 شوال 1255 نوشته؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ، 17 سطر، اندازه: 19×15 سم [ف: 3 - 364]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج مشکی، 87گ (1پ- 87ر)، 17 سطر، اندازه: 12/5 × 21/5سم [ف: 21 - 292]
آغاز: ... و الانصاف و قمع بنيان الميل و الاعساف و نضر ریاضی العقل بحسن تربيته .. و الحمد هو الثناء بللسان على الجميل لله علم اللذات الواجب الوجود، انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی از مرحوم حاج ملا احمد نراقی، و با نشان «منه»، «12»، «ها»، «من» و «احمد بن محمد مهدی النراقی»، با نشان «بلغ» مقابله گردیده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 138گ، 14 سطر (5/5×12)، اندازه: 19×10/5 سم [ف: 35 - 279]
آغاز: برابر در فهرست بدون مؤلف؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1101ق؛ اندازه: 12/5 × 18/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 150]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 18 ذیقعده 1106ق؛ با حواشی نویسنده نسخه در روز پنج شنبه 5 رجب 1107 [نشریه: 2 - 116]
آغاز: برابر؛ انجام: كاف ليحصل ما اردت واف بما جرت الاشارة اليه فالأولى أن اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب والله الموفق الكل باب
خط: نسخ، كا: عبد الله بن احمد مازندرانی، تا: محرم 1107ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 81گ، 15 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2496]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، تملك: على بن احمد بحرانی؛ یادداشت اتمام قرائت آن توسط ملک محمد ابن نصر الله در دوشنبه 27 ذیقعده 1111؛ 107گ، 17سطر، اندازه: 19×9 سم [ف: 1-162]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالأولى أن اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نستعلیق خوش، کا: حاجی محمد بن محمد بوانی شولستانی، تا: چهارشنبه 9 ذیقعده 1114ق، جا: شیراز در مدرسة رفيعة جديدة أمامية؛ محشی؛ واقف: شمس الدین جزایری، شهریور 1348؛ کاغذ: سمرقندی حنایی، جلد: تیماج، 111گ، 15 سطر (11×8/4)، اندازه: 18/3×10/2 سم [ف: 8- 227]
خط: نسخ، كا: محمد بن ملا عمر، تا: 1115ق، جا: کفری؛ نیمی از این شماره را عمر بدلیسی فرزند شیخ محمد خویی و نیم دوم آن را فرزندش محمد بن ملا عمر در شهر کی کفری در 1115 نوشته؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 102گ (51پ - 152ر)، 17 سطر، اندازه: 22/1×16 سم [ف: 6 - 414]
خط: نسخ، كا: محمد اکبر بن حاجی محمد صالح کاشی، تا: 1118ق، جا: حجره نوابیه؛ محشی از عبدالعلی بیرجندی و خفری و قاسم و فصیح و عبد الوهاب موسوی مورخ 1199؛ مهر: محمد بن عبدالنبي؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 58گ، 24 سطر (17×7)، اندازه: 24×12سم [سنا: ف: 1 - 81]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد اشرف بن محمد جعفر شریف اصفهانی، تا: سلخ شعبان 1125ق؛ محشی؛ واقف: علی اصغر احمدئی، آبان 1365؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا با روکش مشمع دار چینی، 106گ، 18 سطر، اندازه: 18/3×12 سم [ف: 18 - 89]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: حسن بن عبدالغفور بن جامی حسینی پیر خضرمی مهربانی مکری، تا: 1125ق؛ مهر: «العبد المذنب حسن» (چهارگوش)؛ 72گ (1ر -72ر) [ف: 2 - 163]
آغاز و انجام: برابر
خط نستعلیق، كا: عبد الوکیل بن محمد باقر، تا: 1127ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 85گ (1-85)، 16 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 13 - 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، كا: علینقی بن ملا ولی گنجه ای، تا: 1129ق؛ محشی؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 142گ، 12 سطر (6×13/5)، اندازه: 22/5×15/5 سم [ف: 1- 156]
خط: نستعليق ترک، کا: ابراهیم بن حمزة بن ابراهیم، تا: 28 جمادی الثانی 1165ق، کاغذ: استانبولی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 58گ (1پ -58پ)، 17 سطر (12/5×9) [ف: 17 - 275]
بی کا، تا: 1171ق؛ قطع: خشتی [ف: - 156]
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 27 جمادی الاول 1193ق؛ محشی از بیرجندی با نشانه «بیرجندی»، نسخه را مرتضی بن مسلم در 1193 نویسانده و در 1225 در کتابخانه ابوالفتح سلطان محمد میرزای صفوی بوده؛ مهر: «مشرف 1193»، «حسین خان خادم 1219»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 145گ، 16 سطر (12×6)، اندازه: 20×11سم [ف: 8- 102]
خط: نسخ، بی کا، تا: 25 محرم 1193ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 78گ (74پ -151ر)، 15 سطر (7×14/5)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: - 312]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1196ق؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی بیشتر با نشان «عب»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 115گ، 13 سطر (5×11/5)، اندازه: 17×10 سم [ف: 16 - 403]
آغاز: برابر؛ انجام: ای ثلثمائة و خمسة و خمسون يوما و خمس
بی کا، تا: محتم قرن 13؛ با اشکال هندسی؛ کاغذ: ترمه فستقی جلد: تیماج مشکی، 130ص (69-199)، 18 سطر (5/5×16/5)، اندازه: 12/5 × 23/5 سم [ف: 8- 301]
آغاز: برابر؛ انجام: ان كل دائرة عظيمة على بسيط كرة يقطع دائرة أخرى على زوايا قائمة فهي تمر بقطبيها و تماس مدارين متساويين اذ كل دائرة ... در فهرست با عنوان «المخلص» چغمینی آمده که خطاست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، دارای اشکال و دوائر نجومی؛ کاغذ: فرنگی، 32گ (53-74)، 15 سطر، اندازه: 13×6/5 سم [ف: 30 - 349]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 56ص (1-56)، اندازه: 21×15سم [ف: 3- 1086]
آغاز: برابر؛ انجام: قد فرغ الاستاد الحكيم الباهر و الفيلسوف الماهر صاحب التحریر و التقریر مکمل التفكر و التدبير من تحرير هذا الشرح في اربع و عشر و ثمانمائة و الحمدلله اولا و آخرا و صلی الله على محمد و آله الطيبين الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از بیرجندی؛ کاغذ: فستقی فرنگی، جلد: پارچه ای، 247ص (2-248)، 18 سطر (4/5×12/5)، اندازه: 11×20/5سم [ف: 8 - 341]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سبز، 13-14 سطر (15/5×7)، اندازه: 12×20/5سم [ف: 4 - 2107]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا با روکش پارچه آبی، 87گ، 17 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: عبدالحسین بن علی مرندی، تا: قرن 13، جا: نجف اشرف
جلد: تیماج سرخ، 80گ،14-19 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2496]
آغاز: برابر؛ انجام: فيكون طرفا ذلك الخط المار بالمنتصف بحيث يستوي الخطان الخارجان من المركزين
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا، 17گ، 21 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 – 2497]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 27گ (48پ -74ر)، 18 سطر (11×5)، اندازه: 17×11سم [ف: 12 - 2793]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 98گ (21-1118)، 19 سطر (10×5)، اندازه: 11×15/5سم [ف: 9 - 942]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 107گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [اهدائی رهبر: 9 - 81]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 یا 13؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 91، 14 سطر (13×6)، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 238]
آغاز: او عما يتعلق بها الأول هو الثاني و الثاني أما أن يكون بحثا عما يلزم منها او عما بنضبط به الأول هو الخامس و الثانی اما آن يكون بحثا عن السطوح؛ انجام: ولم يقل قوسي يطلع معها لهذا المعنى و قس الغارب على المطالع في جميع ما ذكرنا مطالع الجزء من فلك البروج
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه 15 ربیع الثانی 1201ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 56گ (13 - 59گ) [ف: - 283]
خط: نسخ تحریری، کا: حسن بن احمد طائی، تا: ذیقعده 1202ق؛ محشی؛ تملک: عبد الله 1234ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 257گ، ابعاد متن: 14×7، اندازه: 20×16سم [ف: 3 - 206]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 9 جمادی الاول 1203ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 51 گ، 19 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 14/5 × 18/5 سم [ف: 17 - 208]
آغاز و انجام: برابر
كاتب: محمد باقر بن زین العابدين الوانشانی جرفاد قانی، تا شنبه 29 جمادی الثانی 1205ق؛ 172ص (362-533) [ف: 10 - 313]
آغاز: برابر؛ انجام: فالأولى أن اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب ... قد فرغ من تسویده ...
کا: پسر ملا بنیاد على مراغی، تا: 27 شعبان 1205ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 187 گ (26-213)، اندازه: 15×21سم [ف: 9- 483]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الثانی 1205ق؛ 105گ، سطور چلیپا، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 2 - 89]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: على بن عبدالكریم خوئی، تا: جمعه 12 جمادی الاول 1207ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، محشی، با اشکال هندسی کاغذ: فرنگی، 46گ (163-208پ)، 22 سطر، اندازه: 9×15/5 سم [ف: 37 - 703]
نیمه نخستین؛ خط: نسخ، كا: مصطفى بن محمد علی حسینی، تا: 1208ق، جا: اصفهان [نشریه: 2 - 103]
مکرر نسخه بالا؛ كا: مصطفى بن محمد علی حسینی، تا: 1208ق، جا: اصفهان؛ افتادگی: انجام [نشریه: 2 - 103]
خط: نسخ، كا: محمد بن ملا محمد تقی هزار جریبی زار مرودی، تا: 1210ق؛ جلد: تیماج مشکی، 149 گ، 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 2 - 339]
آغاز: بسمله، الحمد هو الثناء باللسان على الجميل؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن محمد یحیی، تا: 1211ق، جا: هرات؛ با اشکال نجومی؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج، اندازه: 16/2 × 21/5سم [ف: 10 - 115]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 23 جمادی الاول 1215ق؛ تملك: محمد ابراهيم بن محمد حسین حسینی؛ جلد: تیماج مشکی، گ114، 14 سطر، اندازه: 10/5 × 16/5 سم [ف: 24 - 240]
خط: نسخ، كا: نجم الدين بن ملا گل محمد بن لعل محمد، تا: 24 صفر 1222ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 6 - 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد خان ساکن اصفهان، تا: ربيع الأول 1223ق؛ با اشکال هندسی؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ کاهی، جلد: مقوای چرمی، 248ص، 14 سطر (6×13/5)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: - 74]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 23 رجب 1226ق؛ 93گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 1- 48]
آغاز: فلا اقسم بمواقع النجوم و انه لقسم لو تعلمون عظيم، انه في زماننا هذا قد اندرس مدارس العلوم الحقيقة و معالم التعليم؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 29 محرم 1226ق؛ مصحح، محشی و در یک مورد با نشان «احمد النراقی»، دارای اشکال هندسی؛ کاغذ: فرنگی، 31گ (86-116)، 19-25 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 38- 558]
خط: نسخ، كا: حسن، تا: 1228ق؛ 62گ (1پ -62ر)، اندازه: 21/5 × 15/5 سم (خاندان میبدی ف: - 20]
خط: نسخ، كا: محمد بن مراد تنکابنی، تا: 9 محرم 1229ق، جا: مدرسه نواب؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج حنایی، 120گ، 21 سطر 6/5× 13/5، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 239]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 24 ربیع الثانی 1230ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 84گ، 16 سطر (13×8/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 5 - 238]
خط: نسخ، كا: الله ويرودی بن حاجی بابا، تا: نوروز 1230ق؛ 52گ (1پ - 52پ)، اندازه: 21×14سم [ف: - 73]
آغاز: برابر؛ انجام: كما لا يخفى من له دربة في الحساب و هو اسرع الحاسبين سئلت عن تاريخه لقت لهم و ار خوا
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1233ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی بوم سبز، 207گ، 19 سطر (13/5×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 3 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الأول 1235ق؛ محشی با نشان: «منصور»، «12/55»، «منه»، «بیرجندی»؛ جلد: چرم سیاه، 114گ، 17 سطر، اندازه: 12×20/5 سم [مؤيد: 1- 335]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد نبی بن ملا مرتضی نوری یوشی، تا: 1235ق؛ مصحح؛ 85گ، 16سطر، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 1- 353]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: ربيع الأول 1235ق؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 114 گ، 17 سطر، اندازه: 12×5/ 20سم [اهدائی رهبر: 9 - 80]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، کا: محمد هاشم بن محمد حسن تبریزی، تا: 12 ربیع الاول 1243ق، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 18 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 10 - 183]
خط: نسخ، كا: ابو تراب بن ابوالقاسم رضوی همدانی، تا: 10 صفر 1246ق، جا: اصفهان مدرسه کاسه گران؛ مصحح، محشی؛ 51گ (13پ -63پ)، 19 سطر، اندازه: 15×21/5سم [محدث ارموی مخ: 2- 868]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1247ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 56گ، 23 سطر، اندازه: 15×22سم [ف: 5 - 2496]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1247ق، جا: اصفهان [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: 1248ق؛ رکابه دار؛ تملک: محمدطاهر شیخ محمد طاهر معزی دزفولی ظ) در 7 رجب 1293؛ جلد: تیماج قهوه ای، 93گ (1پ-93ر)، 15 سطر (12×6)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 39 - 23]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1248ق، جا: مشهد رضوی؛ محشى؛ جلد: مقوایی، 78گ (1پ-79ر)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 27 - 88]
آغاز: برابر؛ انجام: واف بما جرت الاشارة اليه فالاولى ان اقتصر عليه فليكن هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق في كل باب
خط: نسخ، كا: محمد حسین طباطبائی، تا: 1253ق؛ محشی از بیرجندی؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: آبی فرنگی، جلد: چرمی، 110گ، 12 سطر (14×9)، اندازه: 17/2 × 21/5سم [ف: 8- 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد یوسف نائینی، تا: ربيع الاول 1256ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 55 گ، 21 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ - 3 -1269]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1256ق؛ جلد: تیماج مشکی، 231گ، 9 سطر (5×11/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 3 - 1124]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1257ق؛ 83، 17 سطر، اندازه: 27×17سم [ف: 5 - 2495]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: سید اسماعيل بنابی، تا: 1260ق؛ جلد: تیماج مشکی، 103گ (24پ -126پ)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 21 - 329]
خط: نسخ، كا: محمد مسیح بن میر عبد الحمید موسوی درب امامی، تا: رمضان 1260ق؛ محشی از عبد العلی بیرجندی توسط کاتب نوشته شده، مجدول؛ تملك: محمد مهدی ابن ابراهیم گیلانی به تاریخ 21 شوال 1263 با مهر «محمد مهدی» (بیضی)، شیخ محمد على واعظ تلواسکانی به تاریخ 1240؛ مهر: «الله محمد على» (بیضی)، کاتب «عبده محمد مسیح الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 81گ، 19 سطر، اندازه: 13×21/5سم [ف: 20 - 171]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شیخ حسین بن ملا علی مازندرانی، تا: 20 شعبان 1261ق؛ مصحح، محشی به لفظ «منه»؛ 98گ، 12 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 1- 354]
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 3 رجب 1262ق؛ محشی با نشان شرح «مواقف، منه، حسین، بیرجندی، فصیح الدین، صحاح»؛ کاغذ: فرنگی سبز، جلد: تیماج مشکی، 256گ (63پ-1318)، 12 سطر (11×5)، اندازه: 13/5 ×21/5سم [ف: - 350]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید محمد علی بن سید محمد مهدی موسوی خراسانی، تا: دوشنبه 28 رمضان 1262ق، جا: بندر هوکلی؛ محشی به امضاء «منه»، «بیرجندی» و به نقل از کتاب «محاكمات» و حواشی دیگر؛ جلد: مقوایی، 116گ (1پ -116ر)، 12 سطر، اندازه: 26×20سم [ف: 1- 139]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: ذیقعده 1263ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 159گ، 13 سطر (10×6)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 2 -163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق متوسط، كا: میرزا محمد حسین استر آبادی، تا: غره جمادی الاول 1264ق؛ با اشکال نجومی؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج مذهب، 102گ، 16 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 10 - 74]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 61گ، 21 سطر، اندازه: 19×13 سم [اهدائی رهبر: 9- 80]
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه: 785/2
همان نسخه بالا، 61گ (21ر -82پ) [مؤيد: 2 - 243]
آغاز: برابر؛ انجام: قالوا هذا لا يوافق التوراة و وقع الاشكال على الصحابة فحله على النهج المذكور الأمام بالحق امیر المؤمنين على بن ابی طالب صلوات الله علیه و سلامه و وقع الاتمام باسم على عليه السلام بعون الله تعالی و حسن توفيقه في سلخ ذي القعدة ...
خط: نستعلیق تحریری، کا: حسن بن رفيع حسینی خبوشانی، تا: پنج شنبه 27 جمادی الاول 1266ق، جا: قوچان مدرسه عوضیه؛ حواشی صفحات غزليات «اشعار الحكم» ملا هادی سبزواری؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 17 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 5 - 585]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ملاهادي ولد ملا عبدالرحیم رشتی، تا: جمعه ذیعقده 1266ق، جا: قزوین؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و حواشی دیگر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 65گ، 16 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ: 1 -303]
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر نوایی، تا: شوال 1266ق؛ محشی با نشانه «لمحرره محمد جعفر، خفری، منه رحمه الله، فصيح، صحاح، ع، طم» (4م)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 130گ، 13 سطر (12×7)، اندازه: 15×20/5سم [ف: - 592]
خط: نستعلیق، كا: على بن احمد شیرازی، تا: رمضان 1267ق؛ محشي با رمزع عبدالعلی، صح؛ مهر: «بنده مرتضی علی اکبر 1275»، کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج تریاکی، 149گ، 14 سطر (5×10/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 1- 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن کربلائی علی ایزی سبزواری، تا: 1268ق؛ کاغذ: شکری، جلد: یشمی، 53گ (100-152)، 20 ×21 سطر، اندازه: 22×16سم [اوراق عتیق: 2 - 379]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1270ق؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی و سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، ابعاد متن: 14/5×7، اندازه: 20×15سم [ف: 15 - 4094]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1272ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 72گ (2پ -73پ)، 19 سطر (14×8)، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 5-239]
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن قاسم خراسانی، تا: یک شنبه 7 شعبان 1275ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 98گ (17ر-114ر)، 15 سطر (12×6)، اندازه: 14×21/5سم [ف: - 228]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 22 رمضان 1277ق، حسب فرمایش پدرش ملا محمد ابراهیم؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج مشکی، 60گ (78-137)، 15-18 سطر (16×10/5)، اندازه: 16/5 ×22سم [ف: 3 - 761]
خط: نسخ، كا: شكر الله بن حسن مرندی، تا: 7 محرم 1278ق؛ جلد: تیماج مشکی، 57گ (1پ -57پ)، 19 سطر، اندازه: 17/5×21/5سم [ف: 21 - 286]
خط: نستعلیق، كا: محمود موسوی تونی، تا: 1282ق، جا: مشهد رضوی مدرسه فاضلية؛ كاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 101ص (2-102)، 21 سطر، اندازه: 15×22سم [ف: 19 - 226]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رشيد بن نصر الله دزفولی، تا: 1296ق؛ رکابه دار؛ جلد: مقوا، 57گ (2پ -58پ)، 27 سطر (16×8)، اندازه: 22×16سم [ف: 39 - 130]
آغاز: برابر؛ انجام: لا يطلع شيء منه كل ذلك عند من له قلب سلیم و هذه المواضع التي لم تبلغ عرضها تسعين جزء ..
بی کا، تا: با تاریخ 1308ق؛ 51گ (1پ -51پ)، اندازه: 19/5×13 سم [ف: - 79]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1534/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 4 - 350]
آغاز: تلك الدوار تفعل بدورانها في الوهم سطوحا کریه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1331ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 14 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 34 - 54]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، با اشکال هندسی، مصحح، محشی؛ تملك: عبده الراجی شاهرخ، جلد: تیماج عنابی، 70گ (17پ -
87پ)، اندازه: 20×14سم [ف: 20 - 121]
آغاز: ولايخفى وجه الحصر فيها المقدمة لما ذکر ان کتابه مشتمل على مقدمة و مقالتين اراد ان يشير الى كل منها على سبيل الاجمال
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ با اشکال هندسی، مصحح، محشی به نقل از مؤلف و برخی با رمز «ع سلمه الله»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 55گ (2ر -57ر)، اندازه: 17×10سم [ف: 20 -311]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج عنابی، 14 و 18 سطر (13×5/5)، اندازه: 21×11سم [ف: 20 - 196]
آغاز: بسمله، بذكر الله يفتتح الامور و بحمده؛ انجام: خطاليه فهو خطسمت للقبله و الله اعلم بالصواب
خط: نستعلیق، بی کا، بیتا [رایانه]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ 99گ، 19 سطر، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 2 - 107]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مهر: «اولاد واقف»؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 127گ، 17 سطر (5/5×12)، اندازه: 19×8/5 سم [ف: 15 - 102]
آغاز: فوق عطارد و ايضا مشكوك فيه الى هذا الأوان ... ؛ انجام برابر
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «حاشیه»، «منه رحمد الله»، «محقق شریف قدس سره»، «عبد على رحمه الله» [ف: 11-87]
آغاز: برابر؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ در حاشیه برگ های 2 و 16 علامت هایی را تفسیر کرده و چنین آورده: ل = علامه کمال الدين ترکمانی، س = سید شریف، م = نظام الدين الاعرج الشارح للتذكرة، ف = صاحب الفقه، ض = مولانا فضل الله العبیدی، قض = قاضی میر حسین، محشی با نشان: شرح تذکره، تبصره، صحاح، تاج المصادر، ع، س، سید، منصور، فصیح الدين دارد؛ 113گ (113-1) [ف: 11 - 59]
آغاز: برابر؛ انجام: ناقصة عن السنة الشمسية الحقيقه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 89گ، 16 سطر (14×8)، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: 4 - 1381]
آغاز: العزائم عن ربط فروعه الى اصوله و تقاصر الطبائع عن ضبط انواعه و فصوله
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 98گ، 19 سطر، اندازه: 16×9 سم [ف: 23 - 137]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: گالینگور سبز، 157گ، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 1- 498]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 18ص (19-37)، 41 سطر (18×10)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 5 - 1782]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، 114، 15 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف: 1-162]
خط: نستعلیق، کا: حیدر علی جیلانی، بی تا؛ 70گ، 21 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 1 - 161]
خط: نسخ، بی کا، تا: محمد بن حاجی محمد استر آبادی، جا: اصفهان؛ یادداشت و مهری از کاتب که این کتاب را از اول تا آخر نزد استاد ماهری خوانده، محشی، در آخر کتاب سه صفحه در هر صفحه ای زایچه ای است به ترتیب مورخ 1140 و 1141 و دوشنبه هشتم ربیع الاول 1179ق؛ تملك: ابوالقاسم بن محمد حسین امامی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 142گ، 14 سطر (12×6)، اندازه:13×19 سم [ف: 1- 179]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:314
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 41]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، دارای یک پیشانی و سرلوح، مجدول با دوائر و اشکال؛ مهر: معتمدالدوله؛ جلد: تیماج مشکی، 17 سطر (15×7)، اندازه: 25×15سم [ف: 1- 324]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 82گ، 18 سطر (13×7)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 1- 90]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ واقف: سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی، اسفندماه 1374؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 76گ، 18 سطر، اندازه: 19×9/8 سم [ف: 18 - 90]
انجام: لحركة المركز من الأوج الحامل البعد المضاعف لانه اذا ضو عف البعد ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم؛ مصحح، محشى؛ تملك: علی بن محمد بن الحسن بن زین الدین عاملی و مهر «الحسن الظن بربه العلي عبده محمد ... على» (بیضی)؛ مهر: محمد بن شاه محمد حسین»؛ جلد: مقوایی، 36گ، 19 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 7 – 100]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، در 17پ -24پ مسائل روز و احکام دیگر است به فارسی، به نسخ؛ 8گ (9ر -16پ)، 19 سطر [ف: 5 - 239]
آغاز: واشتغل بدرسه الاماجد و الاماثل فاعتمد المخلصون في حله على ما في الشروح و اعتقدوا انه بری من الجروح فحذانی ذلک الى ان اكتب له شرحا يذلل الصعاب؛ انجام: و هذه هي السنة الشمسية الحقيقيه واما الاصطلاحية فمنهم من اعتبرها ثلاثمأة و خمسة وستين يوما و ربع يوم و اخذ الكسر ربعانا فاكالروم و الافدمین من انوس الا أن الروم يجعلون
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج زرشکی، 184 گ، 10 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ: 3- 1269]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با علائم و اشکال هندسی، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 100گ، 23 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ: -100]
آغاز: على قوله بمركز اللوكب وقد عرفت فيما تقدم أن فلک البروج اعني منطقته ما هو مفروض في سطح الفلک
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 37 گ، 20 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 5- 2497]
آغاز: برابر؛ انجام: من يوم ای ثلثمائة و خمس خمسون يوما و خمس ساعات
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ با اشکال و دوائر؛ 68گ، اندازه: 12×4/5 سم [ف: 1 - 55]
خط: شکسته نستعلیق، تحریری، کا: مهدی بن ابی الحسن محمد علی، بی تا؛ محشی از شرح آقسرائی بر موجز قانون، شرح فارسی هیئت، شرح نفیسی بر موجز و گوهر مراد؛ کاغذ: فرنگی، 623ص (900-278)، 17 سطر، قطع: خشتی [ف: 19 - 363]
انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، دارای چند دایره هندسی، محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 66گ، 19 سطر (15×9)، اندازه: 15/5 ×22سم [ف: 2 - 95]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی از سنان پاشا بر شرح قاضی زاده؛ جلد: چرمی، 98گ، 17 سطر، اندازه: 15 ×20سم [ف: 2 - 917]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم الكتاب على يد ... ولد الاكبر من اولاد شیخ المشايخ العظام و الشيخ شهره ابوتراب وفقه الله بحسن توفيقه بحرمة حبيبه
خط: نستعلیق شکسته، كا: ولد الأكبر من اولاد شیخ المشایخ العظام و الشيخ شهره ابو تراب، بی تا؛ کاغذ: سفید، 15-17 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [فهرست عراقی: 1- 428]
بی کا، بی تا؛ خط کتاب بد و مغشوش است. [ف: - 223]
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد مهدی شریف خاتون آبادی، بی تاب 80گ (7-87)، 12 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: - 31]
بی کا، بی تا، خریداری از مهردخت همایی [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب مهر: «منصور بن حسن الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 55گ، 17 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: - 110]
š.-ul-mula**as fi-l-hay'a
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: الملخص في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود بن محمد (-745)
شرحی است مزجی تحت عنوان «قال، اقول» از میر سید شریف گرگانی بر «الملخص في الهيأة» که شامل یک «مقدمه» و دو مقاله» است. آغاز: بسمله. و به نستعین. رب يسر ولا تعسر. سبحانك اللهم يا مدبر اطباق السموات بلاعمد و او تاد على القطب و المحور. و یا مزین اجرام العلويات بالثوابت و السيارات و النير الاعظم و الاصغر ... و بعد فقد دلت ابراهين العقلية و الشواهد النقلية على آن اقصى ما يترجى للانسان من معارج الكمالات و اعلى ما يتسنی له من مدارج السعادات معرفة الصانع بتقديس ذاته و تنزیه صفاته و ان ذلك بالتفكر في المبدعات و اسرارها و التدبر في المصنوعات و اطوارها و علم الهيئة الباحث عن الافلاک و
اشكالها و الكاشف عن العناصر و احوالهانم العون على ذلك ... ثم ان المختصر الموسوم بالملخص قد احتوى من اصوله على قواعدها و من فروعه على نكتها و فوائدها يجمع الی و جازة الألفاظ غزارة المعانی و يضم الى رشاقة العبارة و ثاقة المباني فشرحته شرحا يتضح به سرائره و ينكشف عن وجوه خرائده ستائره و اشرت في بعض المواضع الى ما يتوجه علیه و اجتهدت في دفعه حسبما وصل ذهني اليه مراعية في ذلك شريطة الانصاف متفادية عن طريق الاعتساف وها انا افيض في المقصود متوکلا على الصمد المعبود. قال: و جعلته يشتمل على مقدمة و مقالتين اقول: و ذلك لأن ما يذكر في ذلك الكتاب اما ان يكون مقصود بالذات في هذا الفن او يتوقف عليه المقصود ...
انجام: عن السنة الشمسية الحقيقية بعشرة ايام و عشرين ساعة و نصف ساعة بالتقريب والله اعلم بالصواب
چاپ: تهران، سنگی، 1311ق، وزیری، 173ص (صص 1-173) در هامش
[دنا 1099/6 -1100 (21 نسخه)؛ کشف الظنون 517:2]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الملخص؛ خفری، محمد بن احمد (-957)
2- حاشية شرح الملخص چغمینی
آغاز: برابر؛ انجام پایان نسخه: ایام سموها بالمسترقه و الحقوها بآخر السنه و حيث كان ...
خط: نسخ، كا: احمد بن اسماعیل بن محمد رومی، تا: 804ق، جا: سمرقند؛ افتادگی: انجام؛ از 50 تا 70 حاشیه ای است در منطق از ابتدا تا مبحث دلالت؛ کاغذ: فرنگی، جلد: چرمی مشکی، 19 سطر (12×9/5)، اندازه: 17×13سم [ف: 10 - 599]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ریز، بی کا، تا: 822ق؛ تملک: عبد المطلب با مهر الدائم الباقي عبده المطلب» (هشت ضلعی)؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج قهوه ای، 46گ، 18 سطر (11×10)، اندازه: 19×16سم [ف: 3 - 1163]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره رجب 137ق، جا: سمرقند؛ مصحح، محشی؛ تملك: محمد علی موسوی جویباری، محمد قاسم بن مولانا عبدالهادی مازندرانی با مهر «یا قاسم الارزاق» (بیضی)؛ مهر: عبده محمد علی الحسینی»، «سعيد الدوله بهادر» (مربع)؛ جلد:تیماج قهوه ای، 53گ، 25 سطر، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 22 - 89]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا پایان ذیقعده 142ق؛ محشى؛ تملک: محمد ابراهیم حسینی یزدی، محمد علی غیاث آبادی که از شیخ ولی قاینی در شوال 868 خریده، سید حسین که از خاندان میرزا على رضا خریده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 63گ، 19 سطر (6×10/5)، اندازه: 13×7/5 سم [ف: 16 - 464]
آغاز: ... نكتها و فوائدها إلى وجازة الالفاظ غزارة المعانی و يضم إلى رشافة العبارة وثاقة المباني فشرحت شرحا يتضح به سرایره ... قال و جعلته مشملاً على مقدمه و مقالتين أقول و ذلك لان ما يذكر في هذا الكتاب؛ انجام: قال في معرفة خط نصف النهار أقول إذا أريد استخراج خط نصف النهار مسمی بخط الزوال و استخراج خط الاعتدال المسمی بخط المشرق و المغرب ... حرف المكان المستوى بمقدار اصبع ليظهر ...
خط: نسخ، كا: ابو اسحاق بن على بن نصر الله سنجانی سلطانی، تان 843ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان های «2» من شرح مولی نورالدين الشيرازي، للمولی الاعظم مولانا محمود الهيوی سلمه الله، ق، قاضی منه رحمه الله میر سید شریف، 3 و ... کاغذ: شرقی، 109گ (81ر- 190پ)، 15 سطر، اندازه: 7/5×10/5 سم [ف: 35 - 179]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مسعود بن سلمان بن محمود، تا: دوشنبه 26 جمادی الثانی 850ق؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 81گ (55پ -136پ) [ف: 10 - 1646]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 24 جمادی الثانی 862ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: چرمی، 98گ، 19 سطر (6/2× 14/5)، اندازه: 21×11/6 سم [ف: 8- 224]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: بایزید بن شبلی، تا: 867ق؛ مصحح، محشی از شبلی زاده و محمد خوارزمی، مقابله شده؛ مهر: محمد امین بن محمد مؤمن استر آبادی، «امید شفاعت دارد محمد امین؛ کاغذ ترمه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 57گ، 21 سطر (14×8/5)، اندازه: 18×14 سم [ف: 2 - 19]
انجام: برابر
اوراق آغاز کتاب را تا مقاله 2 از مقصد اول ندارد؛ خط: نسخ به شیوه ترکی عثمانی، کا: سعدالله بن فضل الله بن محمد بن لطف الله سروی مفلح، تا: 172ق، جا: بدلیس مدرسه حاج بیک؛ افتادگی: آغاز؛ محشی به نقل از شرح قاضی زاده رومی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 159ص (2-160)، قطع: خشتی [ف: 19 - 1389]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شیخ یوسف بن حسن صوفی، تا: 880ق؛ کاغذ: سمرقندی، 101ص (2-102)، 17 و 19 سطر، اندازه: 18×14سم [ف: 2 - 255]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 21 صفر 191ق، جا: قزوین؛ مصحح؛ تملك: محمود بن شیخ جنت محمد عباسی ایمانی؛ جلد: مقوایی، 82گ، 19 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 23 - 143]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 894ق؛ مصحح؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (14×8/5)، اندازه: 18×14سم [ف: 3 - 1358]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، تا: قرن 9 (گویا)؛ تملك: على بن محمد بن زین الدین عاملی، محمد صالح بن حاجی مؤمن استرابادی؛ جلد: مقوایی، 49گ، 21 سطر، اندازه: 13/5 ×17سم [ف: 6 - 221]
آغاز و جمعه و ما يتبعها و مقادير الأبعاد والاجرام و عن احوال كرة الارض ... و قسم المقالة الأولى إلى خمسة أبواب الأول في هيئات الافلاک و اشکالها؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ با دوائر نجومی؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: مقوا، 52گ، 23 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 19×13سم [ف: 3 - 1133]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ با اشکال نجومی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 118ص (2-119)، 17 سطر، اندازه: 15×19 سم [ف: 19 - 195]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه قدس سره»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 32گ، 25 سطر (15×7)، اندازه: 22/5×13/5 سم [ف: 15 - 4192]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن حاجی حسین، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 34گ، 25 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [اهدائی رهبر: 9 - 78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد حسن حر عاملی، تا: دهه دوم ربیع الاول 1055ق، جا: جبع؛ كاغذ: کاغذ ترمه، جلد: رویه کاغذ فرنگی، 74گ، 17 سطر، اندازه: 17/9×11/8 سم [ف: 1- 327]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شیخ محمد سعيد بن عبدالباقی نوربخشی، تا: 26 رجب 1085ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه مشکی، 16 سطر [ف: 18 - 118]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد شفیع بن عبدالرسول، تا: 1156ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386 کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 109گ، 15 سطر، اندازه: 17×13 سم [اهدائی رهبر: 9 - 79]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، تملك: محمد نصیر رضوی گلپایگانی در رجب 1234؛ مهر: «یا محسن قد اتاک المسيىء»، «حسبي الله و نعم الوكيل عبده محمدرضا»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 90گ، 17 سطر (13×8)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 6- 2305]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ ریز، بی کا، بی تا، کاغذ:سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 44گ (1پ -44ر)، 28 سطر (18×7)، اندازه: 22×11سم [ف: 14 - 3917]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مصحح؛ در آخر نسخه صفحه ای از افادات الشيخ نقی الدین (مدظله)؛ جلد: عادی، 109گ، 15 سطر، اندازه: 17×13 سم (مؤید: 2 - 25]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن الحاج حسین، بیتا؛ جلد: چرم مشکی، 35گ (45ر -79ر)، 25 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [مؤید: 1- 259]
آغاز: بسمله سبحانك اللهم يا مدير اطباق السموات بلاعمد در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 18ص (1-18)، 41 سطر (18×10)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 5 -1782]
š.-ul-mulaxxas fi-l-hay’a
عبدالواحد بن محمد
‘abd-ol-vāhed ebn-e mohammad
وابسته به: الملخص في الهيئة = شرح چغمینی چغمینی، محمود بن محمد (-745)
اهداء به: غیاث الدین جانی بیگ خان بن سلطان محمود
شرحی است بر کتاب «الملخص في الهيئة» چغمینی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6524/1
آغاز: الحمدلله رب العالمين فاطر السموات و الارضين الذي جعلنا في خلقهما من المتفکرین فهدانا التفكر الى وجود احکم الحاکمین ... و بعد فان الأنظار الصائبة متوافقة و افكار الثاقبة متطابقة على ان اشرف انواع الحكمة الوسطى؛ انجام: بعشرة ايام و عشرين ساعة و اثنی عشر دقيقه بالتقريب و هذا آخر ما تيسر من شرح هذا الكتاب على سبيل الاستعجال لضيق المجال.
خط: نستعلیق، كا: عبدالقادر بن عبدالرزاق طبیب، تا: عید قربان 867ق؛ با اشکال هندسی، مصحح، تصحیح کتاب با یک واسطه از نسخه اصل و سپس قرائت کتاب با یک واسطه از نسخه اصل و سپس قرائت کتاب نزد شرف الدين ابوبكر ؟ آمده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 130گ، 15 سطر، اندازه: 12/5×8/5 سم [ف: 20 - 99]
š.-ul-mula**as fi-l-hay'a
همام، محمد بن محمد، ق 9 قمری
homām, mohammad ebn-e mohammad (- 15c)
وابسته به: الملخص في الهيئة = شرح چغمینی چغمینی، محمود بن محمد (-745)
تاریخ تأليف: 808ق
شرح دیگرست از محمد بن محمد مشتهر به همام طبیب که به خط خود برای قاضي القضاة (؟) نوشته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:194
آغاز: الحمدلله الذي خلق السموات و الارضين
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 824ق؛ 78گ، 20 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 2 - 106]
Š.-ul-mula**as fi-l-hay'a
وابسته به: الملخص بن محمد (-745)
في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود
غیر همانند:
آغاز: والازمان والكره شكل مجسم يحيط به سطح مستدیر ای يمكن أن يفرض في داخله نقطه كل الخطوط المستقیمه؛ انجام: وهكذا ازاد بعضهم في كل اربع سنين أو خمس سنين يوما في السنة فيصير تلك السنة عنده ثلثمائة و ستين يوما و يتوافق ابتداء السنه ونزول الشمس أول الحمل ابدا مطالب تحت عنوان «قال - اقول» ذکر شده، اولین بحث: «قال واعني بالمتوازيين اقول لما ذكر في بيان هيئة فلک الشمس المتوازین اورد تفسير هما ولما كان المتوازی قد يطلق في الخطوط»، آخرین جمله ای که از متن ملخص در این شرح آمده: (... و هذه هي السنة الشمسية الحقيقية»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 08 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (10×14/5) [ف: 1 - 263]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:509/2
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 75]
آغاز: عن ضبط انواعه و فصوله آثرت منها ما هو اشرف و اعلى؛ انجام: يتوهم من أن الظلمة اصل و النور طارد من طلوعها الى مثلي عند آخرين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 38گ، 18 سطر، اندازه: 5/5×11 سم [عمومی ساری و تنکابن: ف: - 153]
آغاز: الحمد ای جنسه او جميع افراده او الفرد الأكمل منها؛ انجام: و ربما يوجد في هذا المقام حاشية منسوبة إلى الشارح و لم يثبت نسبتها اليه شرح دیباچه شرح ملخص چغمینی است؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد مهدی شریف خاتون آبادی، بی تا؛ 1گ (1-7)، 12 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: - 30]
Š.-ol-mola**as fe-l-hay'a
وابسته به: الملخص بن محمد (-745)
في الهيئة = شرح چغمینی؛ چغمینی، محمود
غیر همانند:
بی کا، بی تا؛ خریداری از مهردخت همایی آرایانه
آغاز: چون شخص فقیه در تعین اوقات و تعین قبله بلاد محتاج است بمعرفت علم هیئت؛ انجام: که قوس النهایه است و نصفش خفی است که قوس الليل است شرحی است بر کتاب «الملخص» تألیف چغمینی که در علم هیئت است و مقصود شارح معرفة جهة قبله بوده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 30گ (39پ -68پ)، اندازه: 21×17سم [مؤيد: 3 - 53]
بی کا، بی تاب خریداری از علی اکبر سلطانی [رایانه]
شرح الملخص في الهيئة للچغمینی- محصل الملخص
ملک افضلی، ایرج، ق14 قمری
š.-e molama‘āt-e sa'dī
malek afzalī vīraj (- 20c)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11674
به راهنمائی حسین خطیبی، حروفچینی؛ بی کا، تا: 1335ق [مختصر ف: - 512]
به شرح الملوکی في التصريف » شرح التصريف الملوکی
š.-e molhemāt-e qavsīyya
بتالوی، محمد فاضل الدين، - 1151 قمری
botālavī, mohammad fāzel-od-dīn (- 1739)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15389/6
آغاز: بتوفيقش چو روشن دیدم آواز ** سخن را هم بنامش کردم آغاز / بگو ای مرغ زیرک حمد مولی 78 که هست او را سپاس و منت اولی؛ انجام: بخوانم بسملة حمدی نویسم ** که جز فضلش چه باشد اسم و رسمم / به شاهی عالی اندر شرح گویم 88 به شرح و قصه ها صد نامه گویم
خط: نستعلیق، کا: کریم بخش، تا: رجب 1305ق، جا: رامکی؛ مصحح، محشی با نشان «منه قدس سره العزيز»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 122گ (136پ -257ر)، 19 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 39 - 140]
Š.-ul-munājāt
شرحی است بر مناجات «يا سامع الدعاء» از حضرت على (علیه السلام).
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 3246/2
آغاز: بسمله. الحمدلله و سلام على عباده ... اما بعد فهذه شمة من شرح العبارة العطيرة العلوية؛ انجام: در شرح بند: الى منزل تعالی ... من باربی النسم ... و حمل القوانين الأربع
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 15گ (148پ -162پ) [ف: 5 - 239]
š.-u munājāt-il-injīlīyya
وابسته به: المناجاة الانجيلية؛ علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (94-38 ق)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12359/21
بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 352ص، 21 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 35 - 320]
š.-e monājāte hazrat-e ‘alī
امینی، ابراهیم بن قاسم، - 941 قمری
amīnī, ebrāhīm ebn-e qāsem (- 1535)
تاريخ تأليف: (كتاب مناجات =) 918ق
در گزارش و ترجمه قصیده «لك الحمد يا ذالجود و العلي»..
آغاز: للمذنبين باحسن السنن و كان ذلك في الكتاب مسطورا و انتثر بایادی مکرمة على مفارق المطيعين جواهر السنن ... و بعد ... طالب علم یقینی ابراهیم امینی را بصورت ترجمه ابیات مناجاتی که منسوب است به مطلع نور ولایت ... راهنمون گشته و ترجمه هر بیت رباعی مشتمل بر چهار قافیه بر زبان ترجمان قلم گذشته ... لك الحمد يا ذالجود و المجد و العلى
انجام: چو غواص كلكم درین بحر راز ** نهاد از سر ترجمانی قدم اپی نام و تاریخ این ترجمه ** کتاب مناجات کردم رقم والحمد لله على الاتمام والصلاة والسلام على ترجمان لسان الوحي باحسن الكلام خير من نطق بدعوة الخواص والعوام و عترته الكرام الى قيام الساعة وساعة القيام
[دنا 1101/6؛ فهرستواره منزوی 977/8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اوایل صفر 952ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 20 ص (1-20)، 27 سطر (16/5×8)، اندازه: 14/5 ×25/5سم [ف: 9 - 1192]
آغاز: باسمه سبحانه ای نام سر دفتر دیوان كمال ** بی نام توره نیست بمقصود و مال؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11، 3گ (222-224) [ف: 15 - 163]
Š.-e monājāte hazrat-e ‘alī
یزدی، میر حسین
yazdī, mīr hoseyn
گزارشی است بر مناجات معروف حضرت على (علیه السلام).
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 632/1
آغاز: لك الحمد يا ذي الجود و المجد و العلى ** تبار کت تعطی
من تشاء و تمنع ..... تبارک بزرگوار بودن و موئل پناه گاه و تقدیم لک بر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ، 24 سطر (18×11) اف: 2 - 746]
š.-e monājāte hazrat-e ‘alī
از شاعری با تخلص «حقیری». پس از دیباچه منشور که نام مترجم در آن آمده هر بیت یک رباعی ترجمه و گزارش شده است.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:6276/5
آغاز: بسمله. الحمد لوليه و الصلاة لنبيه، و السلام لعليه و وصی رسول صفیه ... اما بعد این مناجاتی است منظومه، و دعوتی است معلومه، بزیور ظهور آراسته ... لك الحمد يا ذي الجود و العلى ... ای صاحب جود مر ترا حمد و ثنا ** هستی تو بزرگوار هر مجد و علاء
انجام: «یا رب مرا چو دست گیری بكرم ** رحمت فرمای بر حقیری» بكرم ابر نقد سخن سکه زن و او را بخش ** تشریف قبول و دلپذیری بكرم
خط: نستعلیق، كا: رکن الدین بن سید علی مشهدیان حسینی، تا: 974ق؛ کاغذ: ترمه ختائی، جلد: میشن قهوه ای، 5گ (52پ - 56پ)، 18 سطر [ف: 9 - 303]
š.ol-monājāt-el-×amsat-e ‘ašar
عبدالعلی، ق13 قمری
abd-ol-all (- 19c)
وابسته به: المناجات الخمسة عشر = مناجات خمس عشر؛ على بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرح و ترجمه فارسی پانزده مناجاتی است که به امام زین العابدین نسبت می دهند برای بزرگی
آغاز: بسمله. حمد له ... اما بعد امیدوار بفضل خداوند غفار عبدالعلی نام بی مقدار گوید.
[دنا 1101/6؛ فهرستواره منزوی 610/7]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 4091/1
آغاز: برابر؛ انجام: و کرم دارنده تر از همه کرم داران و الحمد الله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 41گ (2پ -43پ)، 15 سطر (11×6)، اندازه: 17×10 سم [ف: 13 -3070]
š.ul-munājāt-il-×amsat-i “ašar
کاشانی، حبیب الله بن على مدد، 1262 - 1340 قمری
kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922)
وابسته به: المناجات الخمسة عشر = مناجات خمس عشر؛ علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
شرحی است بر مناجات خمسة عشر امام زین العابدین (علیه السلام) که مؤلف سعی بر اختصار و آوردن عباراتی زیبا نموده و آن را مشتمل بر حقایقی دانسته که کسی بر آن مطلع نشده مگر صاحبدلان.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 881/2
آغاز: لهجا لسانی بثناء حضرته و متيما جنانی بعلاء طلعته لا اله الا هو القديم الديموم فصل اللهم يا حبيبي على من شرفته بمقام جذبک
نسخه اصلی: کتابخانه مؤلف - کاشان. تا اواسط دعای ششم (دعاء الشاکرین) را داراست؛ کاتب = مؤلف، تا: با تاریخ قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، 23ص [عکسی ف: 3 - 73]
š.ul-munājāt-il-×amsat-i 'ašar
وابسته به: المناجات الخمسة عشر = مناجات خمس عشر؛ علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم (38-94)
تاریخ تأليف: دوشنبه 3 جمادی الثانی 1322ق
شرح مهمی است بر «مناجات خمسة عشر» منسوب به امیر المؤمنين عليه السلام. هر یک از مناجات ها را می آورد پس از آن شرح می کند با عناوین «اللغة، الاعراب، البلاغة، المعنی».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1788
آغاز: الأولى مناجاة التائبين، الهى ألبستنی الخطايا ثوب مذلتی ... اللغة الاله اسم من الله من الباب الرابع: انجام: و أرجو من كرمهم روحی لهم الفداء و من فضل ربی أن يقبلوا مني تلك الهدية النملة و يجعلوها ذريعة لاجتماع الشملة ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 3 جمادی الثانی 1322ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 95گ، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 169]
شرح المناجات العلوية- المشكاة البهية في شرح المناجات العلوية
شرح المنار- شرح مختصر منار الانوار
شرح منار- شرایع الاسلام و اساس علم الحلال
š.-ul-minār
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:بدون شماره
در فقه عامه؛ بی کا، تا: قرن 9 [میراث شهاب: س 5ش 1 - 202]
Š.-ul-minār
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:27345
بی کا، بی تا، خریداری از رضا غیبی [رایانه]
شرح منار الانوار- مشكاة الأنوار فی اصول المنار
شرح منار الانوار- تحرير الدائر
Š.-u manār-il-anwār
ابن فرشته، عبداللطيف
بن عبدالعزيز، - 801؟ قمری
ebn-e ferešte, “abd-ol-latīf ebn-e ‘abd-ol-‘azīz (- 1399)
وابسته به: منار الانوار؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710)
شرح مشهوری بر «منار الأنوار» عبدالله بن احمد نسفی است. نام معروف شارح «ابن فرشته» بوده و در مصادر عربی به «ابن ملك» تعریب گردیده و مشهور شده است. نمونه عنوانها: القرآن، وجه النظم، الأمر، النهى ... السنة، الاجماع، القياس، الاجتهاد، العلل، الأحكام، الامور المعترضة.
آغاز: الحمدلله الحي الاحد حمد لايحتويه الحد ... الحمدلله الذي هدانا أي دلنا و قيل معناه خلق الهداية و هي الدلالة
انجام: و لهذا اذا صبر في هذين القسمين و هما الثالث و الرابع، حتى قبل صار شهيدا لأنه يكون باذلاً نفسه لأعزاز دين الله و الاقامة حق الشرع؛ تم بمعونة الله و حسن توفيقه.
چاپ: استانه، 374ص، 1314 ق.
[معجم المطبوعات 1819 و 1853؛ معجم المؤلفين 11/6؛ دنا 1101/6؛ کشف الظنون 1825/2؛ هدية العارفین 617/1]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح منار الانوار؛ فاضل رهاوی، یحیی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على فرزند محمد فرزند حسن عبادی ازهری صحراوی شافعی، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی، یادداشتی از «عبدالرحيم حسینی» که در شهر حلب مقابل قبر حضرت زکریا در سال 1173ق نگاشته شده، در برگ انجام یک قصيد كافيه با مطلع: «یا غادية نحو الحبيب عساكا ** أقرى السلام اذا وصلت هناکا» در مدح حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) آمده؛ نسخه در محرم سال 1253 توسط محمد حسین فرزند باقر بروجردی خریداری شده؛ تملک: محمد امین سویدی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 116گ، 29 سطر (12/5 × 19/5)، اندازه: 17/5 ×26/5سم [ف: 30 - 696]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن شیخ علی امیجونی مالکی، تا: 29 ذیحجه 1073ق؛ به جهت سید یحیی ناظر المقام البرهانی؛ افتادگی: وسط؛ مصحح، رکابه دار، برگ آغاز نونویس است؛ مهر: کتابخانه باقر ترقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 153گ، 19 سطر، اندازه: 28×20سم [ف: 30 - 215]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1121ق؛ محشی؛ کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن، 184 گ، 22 سطر، اندازه: 19/5 ×22سم [ف: 1- 327]
š.-u manār-il-anwār
وابسته به: منار الانوار؛ نسفی، عبدالله بن احمد (-710)
شرح مزجی است بر «منار الاصول» شیخ ابوالبرکات نسفی شارح در این شرح از قوام الدین کاکی، استادش حسام الدين الاسفیجانی که کتاب منار الاصول را نزد وی درس گرفته، عضدی، صدر الشهيد في الجامع، قاضی ابی زید دبوسی و صاحب التقويم مطالبی را نقل می کند.
[کشف الظنون 1823/2؛ دنا 1102/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14260
آغاز: لا يخلو عن اشتباه لأن المراد من الطلب و التأمل ان كان هو الطلب و التأمل في اللفظ ... (و حکم اعتماد الحقيقة فيما هو المراد و التوقف فيه الى ان يتبين ببيان المجمل) بیانا شافيا (كالصلوة) فانها في اللغة الدعاء؛ انجام: (و لهذا اذا اجبر) في هذين القسمين و هما الثلث و الرابع (حتى قتل صار شهیدا) لانه يكون باذلا نفسه لاعزاز دین الله عزوجل ولا قامة حق الشرع فيه الحمدلله على التمام و للرسول اكمل التحية و افضل السلام و على آله الكرام و اصحابه العظام.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 177گ، 19 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 38 - 372]
š.-u manāzil-is-sā'irīn
تلمسانی، سلیمان بن علی، 610 - 690 قمری
telemsānī, soleymān ebn-e ‘alī (1214 - 1292)
وابسته به منازل السائرین؛ انصاری، عبدالله بن محمد (396 -481)
«منازل السائرین» اثر خواجه عبدالله بن محمد انصاری هروی، متنی بسیار مهم و ماندگار در تصوف کلاسیک شمرده می شود. شروح متعددی بدان نگاشته شده که از مهمترین آنها شرح حاضر است. شرح به صورت «قوله، قوله» تنظیم شده و در آن مقامات و منازلی که در متن به صورت مختصر آمده با دقت و ظرافت بسیاری شرح داده شده است.
آغاز: الحمدلله الذي أوجب الحمد لنفسه من الازال الابد واتصف بالواحد لنفى الشریک و لنفي العددية بالاحد ... بعد فانی استخرت الله تعالی و سارعت إلى امتثال من ... في شرح بعض مقاصد الشيخ ... ابو اسماعيل عبد الله بن محمد الانصاری ...
چاپ: با تحقیق «عبدالحفیظ منصور» (تونس، دار الترکی: 1989م)؛ افست (قم، انتشارات بیدار: 1413ق)
[فهرس المخطوطات المصورة 170/1؛ بور کوی 63؛ معجم المؤلفين 270/4؛ دنا 1102/6 (5 نسخه)؛ کشف الظنون 1828/2؛ در الکتب الوطنية تونس ش 7650؛ چستربیتی ایرلند به تاریخ 673ق]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 7 و 8 افتادگی: آغاز و انجام؛ تملک: ابو محمد مرتضی بن محمد بن محمد حسینی در محرم 788، شهاب بن عبد القادر بن اسماعیل سعد؛ واقف: قطب الدین محمد بن ابن طالب حسینی تبریزی، رجب 1139؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 188 گ، 21 سطر (19×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 16 - 216]
آغاز: برابر؛ انجام: باب المراقبة، قال الله تعالی فارتقب انهم مرتقبون و قال تعالى لايرقبون ... و هي على ثلاث درجات الدرجة الاولی، مراقبة الحق اليه على الدوام بین تعظیم مذیل و موافاة ... از ابتدا تا باب المراقبه؛ خط: نسخ، كا: بایزید بن حاج على جیلانی مجغلی، تا: اواخر ذیحجه 853ق؛ جلد: مقوا، 27 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: - 219]
آغاز: برابر
انجام: و هو هذا باب التوحيد قال الله عزوجل شهد الله انه لا اله .. ولم يذكر الملائكة و اولى العلم ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 126گ، 27 سطر، اندازه: 13/5 × 22/5سم [ف: 32 -29]
آغاز: برابر؛ انجام: من ورائهم محيط. تم شرح بعض مقاصد الشيخ ابي اسماعيل عبدالله ... و الحمدلله رب العالمين (تم الكتاب و الحمدلله ...)
خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 10 شوال 1082ق؛ کاغذ: فستقی جلد: میشن مشکی، 165گ، 23 سطر، اندازه: 15/5× 20/5سم [ف: 1-328]
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1260ق؛ افتادگی: انجام؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 202 ص (7-208)، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 44 - 241]
آغاز: برابر؛ انجام: و في مثل هذا فليتنافس المتنافسون ...... اجمعین.
خط: نسخ، كا: عبدالعلی احتشام الدوله متخلص به عبدی النعمة اللهی، تا: قرن 14؛ با یادداشت احتشام الدوله مبنی بر ورود نسخه به کتابخانه با مهر «احتشام الدوله 1306» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 182ص (1-182)، 21 سطر، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 32-298]
š.-u manāzil-is-sā’irīn
ابن دقیق عید، محمد بن على، 625 - 702؟ قمری
ebn-e daqīq ‘eyd, mohammad ebn-e ‘alī (1229 - 1303)
وابسته به آغاز و انجام = منازل السائرين = تذکره = مبدء و معاد؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (597-672)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:447- ف
نسخه اصل: فاتح س 2707؛ خط: نسخ، كا: عبدالواحد حموی، تا: پایان ربيع الاول 779ق، جا: اسفراین؛ 148گ، 27 سطر [فیلم ها ف: 1-347]
Š.-u manāzil-is-sā'irīn
عبدالرزاق کاشی، عبدالرزاق بن احمد، - 736 ؟ قمری
“abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad ( 1336)
وابسته به منازل السائرین؛ انصاری، عبدالله بن محمد (396-481) به خواهش: غیاث الدین محمد رشيد الدين فضل الله بن ابی الخير
تاریخ تأليف: دوشنبه 20 رجب 731ق؛ محل تأليف: تبریز (خانقاه ربع رشیدی)
شرح روانی است بر متن موجز «منازل السائرین» خواجه عبدالله انصاری. نمونه: «باب الوقت قال الله تعالى ثم جئت على قدریا موسی ای في زمان قدر محبک فيه فالقدر هو الوقت الخاص». نمونه دیگر: «و اما قسم الحقائق فهو عشرة أبواب و هي المكاشفة و المشاهدة ... و الانفصال فاول ما يبدو للتمكن و يدعوه الى فناء العلم في الحال».
آغاز: الحمدلله الذي خص العارفين بمعرفة إلا هو و سلب عقولهم بنور وجهه تحيروا في سبحانه ... و بعد، فان بعض العرفاء و الأحباب
انجام: في حل معانيه معتني بما مهدوبين من التحقيق فإنه کتاب فاق كل ما صنف في هذا الطرق و الله التوفيق.
چاپ: ایران، 1315ق؛ مصر، 1327ق، همراه با متن.
[دنا 1102/6 (40 نسخه)؛ الذريعة 88/14 رقم 1848؛ فهرس المخطوطات المصورة 170/1؛ معجم المطبوعات 1486؛ فهرستواره منزوی 610/7 و 986/8]
شرح و حواشی:
1- تعليقة علی دیباچة منازل السائرین
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمعه اوایل شوال 747ق؛ مصحح؛ تملک: محمد حسین بن محمد صالح حسینی، نعمت الله احقاقی جهرمی زرگر در جمادى الأول 1351ق؛ محمد کریم اشراق جهرم 1355، میرزا محمد جمال، صادق با مهر «یا صادق الوعد 1048» (بیضی)، محمد علی با مهر «لا اله الله محمد نبي الله علی ولی الله 1026 (دایره)؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده على اشرف 1219» (مستطیل)؛ اهدایی: آقای محمد کریم اشراق برادران احقاقی؛ جلد: تیماج سرخ، 235 گ، 17سطر (12/5×8)، اندازه: 17×11سم [ف: 20 - 203]
جهرم؛ کریم اشراق، شماره نسخه: بدون شماره
همان نسخه بالا [میراث اسلامی: 5 - 610]
خط: نسخ، كا: ابو الحسن منصور بن محمد على حسنی، تا: جمعه 7 ذیقعده 751ق؛ از روی نسخه اصل شارح؛ نشانی به کتاب از صدر الدین حسینی جوزری به فرزندش محمد جواد با مهر «عبده صدر الدین حسینی» (مربع)؛ وقف نامه کتاب به خط ملا محمد مهدی نراقی به تاریخ 1201 و مهر «یا امام محمد مهدی ادرکنی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، گ110، 23 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 25 - 103]
آغاز: باب التوحید ... انما خص بعضي الاية بالذكر لان هذا محض التوحيد ... أن لا يشهد في التوحيد دليلا فيكون التوحيد عندک اجلی من كل دليل فان نور الحق ربما». برابر با س 11س 267 چاپی دو باب دهم (توحید) از بخش دهم در نهایات و باندازه هفت صفحه و نیم چاپی کم دارد
خط: تعلیق، بی کا، تا:813ق؛ 123گ (81پ -203پ) [ف: 3 - 470]
آغاز: مع خصاصيه و يسخو بموجوده لتساوی الغنى؛ انجام: فانه کتاب فاق كل ما صنف في هذا الطريق و الله ولي التوفيق .. بحق النبی و اله اجمعین.
خط: نستعلیق، کا: مظفر بن زین الطرازی، تا: 814ق [الفبائی: 364]
آغاز: م: و الثاني انفصال من روية الانفصال الذي ذكرنا و هو ان الابتزنا عنك في شهود الحقيق شيئا يوصل بالانفصال منهما الى شیء ش: الاتصال عن روية الاتصال المذكور و؛ انجام: برابر از باب المعرفة تا باب التوحيد؛ خط: نسخ، كا: بایزید بن حاج على جیلانی مجغلی، تا: اواخر ذیحجه 853ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 27 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: - 220]
خط: نستعلیق، كا: كمال بن شهاب الدین نیشابوری، تا: دوشنبه 12 شعبان 866ق، جا: جناباد؛ 107گ (3پ-109پ)، اندازه: 17/5 × 25/5 سم [ف: 2 - 87]
خط: نستعلیق، کا: محمد بغدادی، تا: شنبه 3 شوال 868ق؛ محشی؛ شعرهای شیخ عبدالحسین گروسی و وحشی و اهلی شیرازی با یادداشت همین گروسی مورخ 1240، شعر «محمد لاهیجیا» به خط خود او در میانه (باب النصير) به گواهی محمد بغدادی در هنگامی که او نزدش این کتاب را می خوانده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 121گ، 23 سطر (15×7)، اندازه: 22×13سم [ف: 11 - 2444]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 872ق؛ مقابله کرده شجاع بن كمال کرمانی در آغاز ربيع الأول 872 در زاویه مظفریه تبریز؛ 15 سطر، اندازه: 13/5 × 22/5سم [ف: 2 - 420]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:5602 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3 - 170]
آغاز: من تفرق العلل الى غير الازل ای من تفرق الوساط التي هي التعينات المترتبة الى عين الذات الاحدية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: رضي بن محمد بن حیدر ابی الرضا حسینی، تا: محرم 886ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 118گ، 19-21 سطر (10×17)، اندازه: 17×24/5 سم [ف: 33 - 475]
نسخه اصل: ملت فیض الله ش 1259؛ خط: نسخ، کا: محمد بن محمد بن احمد انصاری، تا: جمعه 14 ذیحجه 892ق؛ 176گ (176-1)، 19 سطر [فیلم ها ف: 1- 489]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 19 مجدول؛ صفحه آخر نونویس 12 جمادی الثانی 1266؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 106گ، 24 سطر، اندازه: 21/8×16سم [ف: 1- 328]
آغاز: ای أعم من أن يكون للاستحقاق الذاتي بالكمال التام أو في مقابلة الاحسان و الأنعام
خط: نستعلیق، کا: محمد بن عبدالحی بن علی عبدالحی بن عطاء الله کورسرخی حسینی استر آبادی طبسی، تا: 900ق؛ افتادگی: آغاز؛ 166گ (1ر-166ر)، اندازه: 18×13 سم [ف: 2 - 487]
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 158گ، 29 سطر (7×17/5)، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 5- 239]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4708- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3 - 90]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمود بن محمد کشمیری بانكوری زاده، تا: اواسط ذیحجه 1021ق؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 336ص، 19 سطر، اندازه: 20/5× 14/5 سم [ف: 1- 118]
خط: نسخ، كا: رحیم بن محمد شفیع خوانساری، تا: جمادی الثانی 1081ق، جلد: تیماج خرمایی، 19 سطر (16×8)، اندازه: 25×15سم [ف: 1- 270]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 488/1
همان نسخه بالا [نشريه: 5 - 70]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، 105گ (72ر-176ر)، 19سطر (14×7) [ف: 5 - 240]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رفيع بن محمد حسین عبدالعظیمی، تا: پنج شنبه 26 صفر 1102ق؛ 174 گ، 18 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 6 - 440]
خط: نستعلیق، کا: محمد تقی، تا: 1119ق؛ اندازه: 12/5 × 18/5سم [رشت و همدان: ف: - 1141]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن ملا اسد الله، تا: 1127ق؛ از روی نسخه تصحیح شده با نسخه اصل به خط مؤلف کتابت شده و عبارت ختاميه مؤلف در آن آمده که حکایت از اتمام این شرح در سال 731 هجری در خانقاهی در ربع رشیدی تبریز دارد و بر این اساس، در گذشت شارح در سال 730 هجری محل تردید می باشد، فهرست فصل های این کتاب به خط میر حسین قزوینی که از دانشمندان و سادات بزرگوار بوده کتابت شده؛ کاغذ: شرقی، جلد: چرم آجری، 165گ، 18 سطر (15×8/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 36 - 333]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1136ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (18×8)، اندازه: 13/5× 22/5 سم [ف: 2 - 463]
آغاز: لهايفهم ذلک من بیانه؛ انجام: انه هو الولي الحميد ... سنه 1191.
این نسخه در فهرست الفبائی به نام سلیمان بن على تلمسانی ثبت
شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1191ق [رایانه]
آغاز: العزيز فلم اعسف بحاجتهم و كنت استعفی؛ انجام: و خلصت من رق الكون بأسر ... سنه 1266.
خط: نسخ، كا: قمشه، يعقوب بن محمد حسن، تا: 1266ق؛ افتادگی: آغاز؛ ضمیمه نسخه ش 26039 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: احمد بن على مرندی، تا: 12 محرم 1270ق، جا: قزوین؛ از روی نسخه ای که از نسخه اصل استنساخ شده بود؛ جلد: تیماج قهوه ای، 114گ (29-142)، 21 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [اوراق عتیق: 1- 135]
آغاز: برابر؛ انجام: و ختم بالخير خاتمته في الخانقاه المبارک من جملة ابواب الخير و المبنية بالربع الرشیدی انارالله برهان بانیه و رفع في اعالي الفردوس درجات معانيه.
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن حاجی مقیم سرخئی سمنانی، تا: 12 شعبان 1282ق؛ از روی نسخه ای که آن نسخه در سال 1127ق از روی نسخه اصل شارح کتابت شده؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 109گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 33/1 - 57]
خط: نسخ، كا: آقا بابا بن ملا محمد مهدی شهمیرزادی، تا: 1283ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 18 سطر (15×8/5)، قطع: ربعی [ف: 17 - 103]
آغاز: متن: في الذكر قال الله تعالی و اذكر ربك اذا نسيت ... و هو على ثلاث درجات الدرجة الأولى الذكر الظاهر ... شرح: شرع في شرح الاية بلسان الاشارة؛ انجام: متن و أخذ برأس أخيه لم يعتب عليه .. شرح: اذ رأى نار هي روح القدس الذي ينقدح منه النور في النفوس الانسانية و هو الذي .. در این نسخه چند برگ از بخش های میانی این شرح موجود است؛ خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم خوانساری، تا: رمضان 1287ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 7گ (2ر -8پ)، 14 سطر [ف: 36 - 100]
آغاز: في البدايات شرح منازل السائرين للمعارف الكامل؛ انجام: و الرجوع طاعته الكبير المتعال انتهى خلاصة الكلام.
خط: نستعلیق، کا: تقوی شیرازی، ضیاء الدین، تا: قرن 14 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1305 ق [الفبائی: - 364]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن علی حسینی، تا: 1319ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 100گ (15پ -114ر)، 20 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 924]
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهيم بن نجف علی بن محمد ابراهیم قزوینی، بی تا؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 162گ (5پ -166پ)، 18 سطر (15×8)، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 239]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: مقوا، 19 سطر (7/5× 16/5)، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 2 - 640]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی؛ 201گ، اندازه: 22×18سم [ف: 6 - 441]
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد صادق جرفاد قانی، بی تا؛ جلد: تیماج کرمی، 148گ (1پ-148ر)، 17 سطر، اندازه: 14× 22/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 147]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی، 161گ (22-182ر)، 17 سطر، اندازه: 13/5× 17سم [ف: 11 - 93]
آغاز: قال الامام المقتدى الهمام؛ انجام: و الله ولي التوفيق و الاعانه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 364]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج قهوه ای، 120گ (1پ- 120ر)، 21 سطر، اندازه: 18×24/5 سم [ف: 26 - 123]
نسخه اصل: داماد ابراهیم پاشا س 747؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن حاجی محمد بن فخر الدين بن اسفندیار، بی تا؛ 157 گ، 20 سطر [فيلم ها ف: 1 - 347]
خط: نسخ، كا: محمد بن الحسن بن محمد، بی تا، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 123گ (45ر -167ر)، 22 سطر (14/5×8/5 )، اندازه: 22×13سم [ف: 8 - 486]
آغاز: بسمله الحمدلله الذي خص العارفين بمعرفة مالا يعرفه الا هو؛ انجام: باب الغيبة ... و التجريد عنها بتلخيص القصد.
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، بیتا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: کتابخانه باقر ترقی؛ جلد: تیماج، 83گ، اندازه: 18×13سم [ف: 32 - 265]
š.-u manāzil-is-sā'irīn
وابسته به منازل السائرین؛ انصاری، عبدالله بن محمد (396-481)
شرح باب المحبه از منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 172/25- طباطبائی
آغاز: من منازل السائرین باب المحبه ... قوله المحبه تعلق القلب ... یعنی تعلق القلب بالمحبوب تعلقا مقترنا بمة المحب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (74-78 حاشیه)، اندازه: 24×14/5 سم [ف: 22 - 63]
š.-e manāzel-os-sā’erīn
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:525-ف
آغاز: بسمله. و صلی الله على محمد و آله و سلم الحمدلله الواحد في ذاته و صفات الكمال القدوس المنزه عن النقص و الزوال؛ انجام: يجبك المنعم عن سره نسخه اصل: اسعد افندی س 1553؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب 147گ، 18 سطر [فیلم ها ف: 1- 347]
š.-u manāzil-il qamar wa nisbatihā bi-l þurūf
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:3621/5- ف
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 6ص، قطع: خشتی (فیلم ها ف: 2 - 200]
š.-e monāzera-ye emām rezā
ترجمه ای است برای روایتی که طبرسی در «احتجاج» نقل کرده و در آن مناظره مذهبی اعتقادی حضرت امام رضا عليه السلام با گروهی از دانشمندان ادیان و مذاهب در حضور مأمون عباسی، نقل شده است. این ترجمه نیکو و در آن اندکی به توضیح لغات
یا شرح عبارات پرداخته است.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1157
آغاز: الحمدلله المتفرد بالأزلية و الدوام المتوحد بالجلال و الاكرام ... بدان ایدک الله تعالی که چون شیخ الملة و الدين؛ انجام: و متولی کرد حضرت عليه السلام او را موقوفات بلخ پس رسید او را مال بسیاری.
خط: نسخ، بی کا، تا: 17 ذیحجه 1119ق؛ مجدول؛ مهر: عبدالوهاب بن محمد مهدی موسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 44گ، 14 سطر، اندازه: 12 × 18سم [ف: 3 - 399]
š.-e monāzera bā yek sonnī
تاريخ تأليف: 25 شوال 1309ق؛ محل تألیف: سر من رای
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه:38/3
کا: عیسی بن ممد حسن بن محمد جعفر شریعت مدار تهرانی (پدر آقای مینوی)، تا: چهارشنبه 12 ذیحجه 1319ق [نشریه: 6- 675]
Š.-ul-manāqeb = š.-os-salavāt
موسوی خلخالی، صالح بن محمد صالح، ق 14 قمری
mūsavī ×al×ālī «sāleh ebn-e mohammad sāleh (- 20c)
وابسته به: دوازده امام = مناقب = صلواتیه = التحية الاثني عشرية = درود = الصلوات و التحیات؛ ابن عربی، محمد بن على (560 -638)
اهدا به: ناصر الدین شاه قاجار (1264-1313ق)
نویسنده می گوید: یکی از دوستان مرا بر آن داشت تا شرح حال و مناقب ائمه اثنی عشر را که محی الدین به عربی پرداخته است به فارسی برگردانم. من هم بر اثر تشويق او دست به کار این ترجمه شدم و این رساله حاضر را فراهم آوردم و قبل از ورود به کتاب محى الدين لازم دیدم شرح حال خود او را نیز در مقدمه بیاورم. مترجم پس از آنکه شرح حال محی الدین را می آورد به بحثی در حکمت و عرفان می پردازد و در پایان اصل کتاب محی الدین را ترجمه و شرح می کند. (عبدالله انوار)
صالح موسوی خلخالی که ساکن طهران بوده، یک مجلد از این کتاب را توسط مجد السلطنة به ناصرالدین شاه قاجار اهداء نموده و شاه نیز پس از آن سه دانگ قریه مشکول خلخال را که خالصه دیوانی بوده به عنوان مالکیت ابدی به وی بخشیده است که خلخالی در طی یادداشتی آن را بازگو می کند و تاریخ آن اول رمضان 1306 ق می باشد.
آغاز: شرح: بسمله، سبحانک یا من اظهر من غيبه المكنون المخزون المنعوت ... و بعد مدت زمانی قبل بر این یکی از اعاظم ادباء و اجله فضلای دار الخلافه تهران آغاز متن: الحمد الله رب العالمين حمدا ازليا بابدیته و ابديا بازلیته سرمدا باطلاقه متجليا مرايا آفاقه.
چاپ: دارالخلافه طهران، سنگی، 1322، جیبی، 382ص و 1+382صص
[دنا 1104/6]
آغاز: برابر؛ انجام: یا آنکه فلان ترجمه، با عین عبارت انطباقی ندارد بالجملة مقصود من از حکایت.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ اهدایی: دکتر مهدی آذر، 1369ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 59گ، ابعاد متن: 9×16/5، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 19 - 635]
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: پنج شنبه 22 ربیع الثانی 1306ق، گویا از مؤلف؛ تملک: فاضل تونی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 110گ، 17 سطر (7×13/5)، اندازه: 22×14سم [ف: - 86]
آغاز: برابر؛ انجام آن را مورد دیگری باید که صحیحش را از سقیم بازشناسند و موافقش را از مخالف امتیاز دهند.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: پنج شنبه 21 ربيع الثانی 1306ق، جا: تهران؛ کاغذ: فرنگی، سفید، جلد: تیماج قرمز، 77گ، 16 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 2 - 413]
آغاز: برابر نسخه اصل: کتابخانه خانوادگی محمد باقر سنگلجی - تبریز. فقط تا مقداری از فصل سوم در شرح فضائل انسیه حورا فاطمه زهرا سلام عليها را دارا می باشد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد باقر شریعت سنگلجی، بی تا؛ 84ص [عکسی ف: 4- 309]
Š.-u manām-iš-šay× = al-munāžarat-il-manāmīyya
مفید، محمد بن محمد، 336 - 413 قمری
mofīd, mohammad ebn-e mohammad (948 - 1023)
خوابی است که شیخ مفید دیده و با عمر راجع به آیه «ثانی اثنين اذ هما في الغار» بحث می کند، این خواب را شیخ ابو الحسن علی بن محمد بن بنان از شیخ مفید نقل می نماید.
آغاز: روى الشيخ ابو الحسن ... قال رأيت في النوم كأني قد اجتزت في بعض الطرق فرأيت حلقة دائرة. انجام: فدل باخراجه من السكينة على خروجه من الإيمان فلم يحر جوابو تفرق الناس و استيقظت.
خط: نسخ، كا: عبد الحميد بن محمد مقیم خطیب عبدالعظیمی، تا: 17 ربیع الثانی 1056ق؛ جلد: مقوایی، 3گ (87-89ر)، 23 سطر، اندازه: 25/5×13سم [ف: 1- 285]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج سرخ، 3گ (76پ - 78ر)، 17 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 1- 91]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 2گ (77-78پ)، اندازه: 17×24/5سم [ف: 1- 267]
š.-e manāmīya
مجدالاشراف، محمد بن ابوالقاسم، 1246؟ - 1331 ؟ قمری
majd-ol-ašrāf, mohammad ebn-e ab-ol-qāsem (1831 - 1913)
وابسته به: مناميه (رساله)؛ میرزا بابا شیرازی، ابوالقاسم بن عبدالنبی (1212- 1286)
شرحی است به فارسی از میرزا جلال الدین محمد حسینی شریفی ذهبی مجد الأشراف متولی شاه چراغ بر همین رساله پدرش که بسیار چاپلوسانه نوشته شده است.
آغاز: بسمله - الحمدلله رب العالمين ... اما بعد چون حسب الخواهش برادر ایمانی ...
انجام: وفقني الله تعالی بحق محمد و على و الحجة عليهم السلام و التحيه
[دنا1104/6؛ فهرستواره منزوی 611/7 و 992/8]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاج سید محسن موسوی سپاهانی، تا: 1303 1305ق، جا: تبریز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 23گ (25پ -47ر)، 14 سطر (13×8)، اندازه: 21713سم [ف: 12- 2593]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1305ق؛ محشی؛ کاغذ: خاکستری، جلد: تیماج سرخ، 39، 14 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 13/5×20/5سم [ف: 2 - 348]
š.-u manāhij-it-tartīl
یزدی حائری، محمدباقر بن مرتضی، 1239-1298 قمری
yazdī hā'erī, mohammad bāqer ebn-e morteza (1824 - 1881)
تاریخ تأليف: 25 جمادی الثانی 1283ق
شرحی مزجی است بر ارجوزه خود مؤلف «مناهج الترتيل» با خاتمه مفصلی در دو فائده: 1. در بيان رسم قرآن؛ 2. در قرائت عاصم به ترتیب سوره ها.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2128/1
آغاز: الحمدلله الذي نزل الفرقان على عبده ليكون للعالمين نذيرة و أمرهم بتلاوته و وعدهم عليها بالجنة؛ انجام: فعليك بالاحتياط في قراءتهما اخوک دینک فاحتط لدينك و الله الموفق و المعين.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، با خط خوردگی و افزودگی از مؤلف؛ جلد: تیماج قرمز، 23گ (2ر -24پ)، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 6- 138]
Š.-u manāhij-il-yaqīn fī uṣūl-id-dīn
ابن ابی جمهور، محمد بن علی، 838؟ - 906؟ قمری
ebn-e abī-jomhūr, mohammad ebn-e ‘alī (1435 - 1501)
وابسته به: مناهج اليقين في أصول الدين = منهاج اليقين؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرحی است مفصل با عناوین «قال، اقول» بر کتاب «مناهج اليقين» علامه حلی. نام کتاب به دست نیامد چون نسخه بخشی از کتاب می باشد. روی برگ اول و در پایان نسخه نام «جمع الجمع» به کتاب داده شده با نسبت آن به ابن ابی جمهور و باید دقت بیشتر شود.
[دنا 1104/6؛ مكتبة العلامة الحلى ص 191]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 2682
آغاز: قال الشيخ العلامة جمال الملة والدين في كتاب مناهج اليقين البحث الخامس في اختلاف الناس في الائمة؛ انجام: ومثل هذا احاديث كثيرة في هذا المعنى عن الأئمة عليهم السلام ولبعض علماء الامامية في هذا المعنی کتاب مفرد سماه کتاب الرجعة مبحث امامت کتاب؛ خط: نسخ، كا: حسین فاطمی علوى طالبی هاشمی قرشی (نام کتابت پاک شده)، تا: پنج شنبه 1 ربیع الثانی 958ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: عبدالرحيم بن محمد موسوی حسینی، محمد بن ملا ابوالهادی با مهر «وما محمد الارسول»
(مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 172گ، 15 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 924]
š.-ul-munta×ab-i husāmī
يوبانی، محمد یعقوب
yūbānī, mohammad ya qūb
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18722
آغاز: بسمله، الحمدلله المبدی و المعبد الحكيم الفعال لما يشاء و ما يريد و الصلوة و السلام على سيد الأنبياء و المرسلين؛ انجام: (و فيما سبق) خلاف بمنزلته الخبر الصحيح من الآحاد و (اذا انتقل الينا اجماع السلف باجماع كل عنصر على نقله كان)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: گالینگور مشکی، 103گ، 21 سطر (19×10)، اندازه: 17×23/5 سم [ف: 51 - 119]
شرح منتخب الصحيح البخاری- شرح ثلاثيات الصحيح البخاری
شرح المنتخب في اصول المذهب- التحقيق
8.-ul-munta×ab fi usul-il-madhab = .-u hafiziyya
نسفی، عبدالله بن احمد، - 710 قمری
nasafi, ‘abd-ol-lāh ebn-e ahmad (- 1311)
وابسته به: المنتخب في اصول المذهب = مختصر حسامی = المنتخب مجمع النخب؛ اخسیکتی، حسام الدين محمد بن محمد (644-)
شرح مختصر توضیحی است با عنوان «قوله» بر رساله «المنتخب في اصول المذهب» تأليف حسام الدين محمد بن محمد بن عمر اخسیکتی حنفی، رساله از متون جامع این فن است به مسلک ابو حنفیه و مورد توجه انظار علما و متعلمین بوده و دارای شروح است. از آن جمله این کتاب است. در هیچ یک از مدارک موجود نام این کتاب ذکر نشده است. کشف الظنون (ج 2: ص 535) آورده است که حافظ الدين عبد الله بن احمد نسفی را بر رساله متن دو شرح است. به مناسبت نام کتاب گمان می رود که این کتاب یکی از دو شرح حافظ نسفی باشد. (مهدی ولائی)
خط: نسخ، كا: زکریا بن الدكل الرومی از کنکر، تا: صفر 717ق؛ مقابله شده نزد مصلح الله بن عمر آقشهر در روز سه شنبه 14 صفر 752ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 84گ (57پ -141ر)، 15 سطر (18×12)، اندازه: 24×17سم [ف: 16 - 355] و [فیلم ها ف: 1 -701]
آغاز: سبحانه و تعالى عما يشركون الحمدلله الذي الهمنا الى طريق الرشاد و اضاء بحكمته معالم الأحكام صلواته اليه (كذ) وملائكته و انبيائه و رسوله و حملته (كذ) عرشه و جميع خلقه على من تجلی اخطار الدنيا بطهره؛ انجام: لانه مبني له ايضا.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، 91گ، اندازه: 23×17سم [ف: 6- 54]
شرح منتهى السئول و الامل- مرصاد الافهام الى مبادی الأحكام
š.-u munajazāt-il-marīd
مازندرانی، نصرالله بن ابو تراب، ق14 قمری
māzandarānī, nasr-ol-lāh ebn-e abū-torāb (- 20c)
کتاب منجزات مریض را از یکی از کتب فقهی با عنوان «قال، قال» شرح و تفسير نموده است.
آغاز: قال قدس الله اما منجزات المريض الواقعه في مرضه الدين لم يتخلل.
بابل؛ خاتم الانبیاء؛ شماره نسخه: 225/2
آغاز: برابر؛ انجام: هو الغالب بخلاف ... لكونها سخاء بالمال بعد الموت فتأمل جيدا.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1305ق، جا: نجف اشرف؛ به خط مؤلف در حواشی تصحیح شده؛ مهر: «الراجی محسن بن حبيب الله» (بیضی)؛ واقف: حسن بن حبيب الله، 1316؛ جلد: تیماج مشکی، 46ص (52-97) ، 18 سطر، اندازه: 20/5×15سم [ف: 155]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1694/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 150]
Š.-e «men hosn-e eslām-el-mar’-e tark-u mā lā yu‘nīh»
جمالی اردستانی، جمال الدین محمد، 814-883؟ قمری
jamālī ardestānī, jamāl-od-dīn mohammad (1412-1479)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9326/23
خط: نستعلیق، کا: محمد کریم بن میرزا زمان، تا: قرن 13 جلد: تیماج سبز مذهب، 21 سطر [ف: 30 - 74]
š.-u manezlat-in bayn-al-manzilatayn
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 - 1241 ؟ قمری
ahsā’ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18316
آغاز: بسمله. فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين؛ انجام: و صلی الله على سيدنا محمد و آله الطاهرين و لعنه الله على اعدائهم اجمعین.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264 ق [رایانه]
Š.-u munšaāt
تعداد هشت برگی از کتابی است که نام اصلی آن معلوم نشد لكن از محتوای کتاب چنین پیداست که مؤلف متن از اعلام قرن پنجم هجری بوده است و شارح از ادبای قرن دهم هجری. در آن از شرح نجاتی که گویا همان حمید الدین ابی عبدالله محمود بن عمر نجاتی نیشابوری (زنده به سال 709ق) و قاموس فیروز آبادی (- 816ق) و مصباح المنير و راغب و تقویم البلدان یاد شده است. چنین می نماید که ما تن از ادبای محمود غزنوی (-421ق) و یا معاصر بوده است و شارح هم مردی بلیغ بوده است. این شرح، شرحی است مزجی مشتمل بر توضیح و بیان معانی لغات مشکله و كلمات مستعمله و استشهاد به اشعار فصحای عرب و آرای آنها نموده است و از دیگر شرحها نیز استفاده کرده از قبیل شرح کرمانی و نجاتی و شارحين معلقات.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 1195/2
آغاز: يبدله آياه في مهمات الجهاد و ارزاق الجند - ورهطه - ای جماعته والرهط الجماعه من ثلاثه الى عشره والمراد هنا مطلق الجماعه - و رجاله اشرح للصدور واشقی - اشرح منصوب بالعطف على خبر كان و هو قوله اوفر؛ انجام: و جمالا - قال سيبويه الجمال دقة الحسن والاصل جماله مثل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 8گ [ف: 3 - 1656]
š.-u manša’-in-nazar
دیباجی سمرقندی، ق 5 قمری
dībājī samarqandī (- 11c)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 28369
آغاز: بسمله، حمدله، و بعد فان تدفيق الدلائل و تحقيق المسائل لا قيصور لا بتوجيه المباحث و تقدير المقدمات
انجام: آن كتابة الامی مفتضيه لعدم اميته مع عدم دلالته على ثبوته في الوامع تمت.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، متن از محمد نسفی [رایانه]
S.-u_mans-in-nazar = tadqiq-ud-dala'il wa tahqiq-ul masā'il
سمرقندی، محمد بن اشرف، ق 7 قمری
samarqandī, mohammad ebn-e ašraf (- 13c)
شرحی است کوتاه با عناوین «قال، اقول» بر برخی از مواضع رساله «منشأ النظر» برهان الدين محمد بن محمد نسفی حنفی ( 684 یا 687ق) که به درخواست برخی از دوستان خود نگاشته است. نام شارح در مقدمه این نسخه و نسخه 1203/5 مکتبه رئيس الكتاب ترکیه مورخ 722ق ذکر نشده، ولی در صفحه عنوان نسخه حاضر از «سمرقندی» دانسته شده که با توجه به قدمت این نسخه و نسخه ترکیه به احتمال قوی همان «شمس الدین محمد بن اشرف سمرقندی» است و شرح سمرقندی بر «مقدمه برهانیه» نسفی - که به ضبط رمضان ششن در «مختارات من المخطوطات ... » آن را در رجب 690ق نگاشته است - نیز تا حدی مؤید آن است. عنوان «تدقيق الدلائل و تحقیق المسائل» در صفحه عنوان این نسخه، از جملات اول مقدمه گرفته شده و احتمالا «مفتاح النظر» سمرقندی - مذكور در کشف الظنون (1803/2) و هدية العارفين (29/6) - به رغم مغایرت در آغاز، نام دیگر همین شرح است. اصل منشا النظر شامل سه مقاله (1. ابحاث التلازم، 2. دفع الاعتراضات، 3. دفع القياس) و چند فصل است و توسط خود مؤلف (نسفی) و اکمل الدین محمد بابر تی (-786ق) نیز شرح شده است.
مشهد، رضوی، شماره نسخه:28369
آغاز: آغاز متن: بسمله. حمدله ... و بعد فالدلائل في المسائل المختلف فيها اما التقليد کالكتاب و السنة. آغاز شرح: بسمله. حمدله. صلاة. و بعد فان تدقيق الدلايل و تحقیق المسائل لا يتصور الا بتوجيه المباحثات و تقرير المقدمات ... قال الدلائل في المسائل المختلف فيها اقول الدليل هو الذي يلزم العلم أو الظن به انجام: فكيف يلزم ثبوته في الواقع او على ذلك التقدير كما أن كتابة الامی مقتضية لعدم اميته مع عدم دلالته على ثبوته في الواقع تمت
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن محمد حلبی، تا: سلخ صفر 734ق، جا: مدرسه شاكاغيه (؟) در حلب؛ ضمیمه: مذيل است به دو صفحه در شرح حال و آثار بدرالدین محمود بن احمد عینی؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1381؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 8گ، 17 سطر، اندازه: 12/7 ×17 سم [ اهدائی رهبر: 11 - 310]
شرح منطق- شرح كتاب في المنطق
شرح المنطق- شرح منطق
š.-ul-manțiq
غیر همانند: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16689
بی کا، تا: قرن 8 [د.ث. مجلس]
آغاز: بسمله، أما بعد الحمد لوليه و الصلوة على نبيه و آله و صحبه قال المصنف رحمه الله اعلم أن للنفس الناطقه الانسانیه؛ انجام: ليست بموجود فالحرارة ليست موجودة لامر این شرح که نه واجد نام مؤلف و نه حاوی نام کتاب است ظاهرة شرح و متنی است در منطق که متن آن با مركب قرمز آمده و شرح آن با مرکب مشکی. مطالب از شناخت نفس ناطقه و قوای آن آغاز می شود و مطالعه آن شباهت بسیار بین این مطالب و مطالب کبری را به دست می دهد و بر اثر این شباهت به ظاهر این شبهه پیش می آید که شاید این متن ترجمه عربی کتاب کبری باشد، شارح به نحو ایجاز مسائل دقیق منطقی را بیان می کند و انتهای بحث او باب قیاس استثنایی است. توضیح: در حاشیه صفحه آخر (129) آمده: «قوبل باصله الذي بخط مصنفه السيد الأجل الأمجد قطب الدین (یک کلمه لا يقرء) متع الله به في شهر جمادی الاول سنه 951». از این حاشیه بر می آید که اولا نویسنده در سال 951ق حیات داشته و ثانيا معلوم نیست این قطب الدین چه کس می باشد. از مهرهایی که در اول نسخه موجود است بر می آید که این نسخه در خاندان شیخ بهائی مدت ها بوده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مهر: شیخ بهایی، بهاء الدين بن حسين حارثی، مهر وقف از طرف شیخ بهایی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ مذهب، 65گ، 21 سطر (13/2×7/2)، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 8- 372]
آغاز: هوان السائل انما يسئل عن المهيئة و هي انما يتحق بجميع ذاتیاتها المشتركة؛ انجام: اقول الشعر الذي تكلم فيه المعلم الأول هو الكلام القياسي المؤلف من المقدمات المخيله وهي التي توثر في النفس تأثيرا اما قبضا او بسطا
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مقابله شده؛ کاغذ: زرد، 153گ، 18 سطر (15×6/5)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: - 80]
بی کا، بی تا؛ خریداری از پوراندخت اربابی [رایانه]
آغاز: الكلمات ولدلالية على هذا الاستجماع صار الكلام في قوة ان يقال الحمد مطلقا
انجام: لذات الموضوع نحو كل كانت نتحرک الأصابع بالضرورة مادام. شرحی است بر یک رساله منطقی که آغاز و انجام آن افتاده و برخی عناوین آن «قوله قوله» است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جا: قلعه بادکوبه؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر کتابخانه مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 47گ (189-135 پ)، 11-16 سطر (14×7)، اندازه: 16×10 سم [ف: 19 - 689]
S.-e manteq
غیر همانند:
بی کا، تا: 1222ق؛ خریداری از عبدالله ناصری [رایانه]
آغاز: دو قسم در علم منطق است و قبل از این معلوم شد که کتابی که مشاراليه هذا است یا عبارت است از الفاظ یا از معانی پس قسم اول نیز با عبارت است از طایفه از آن الفاظ؛ انجام: اما حمل اوسط بر اکبر هست به واسطه آن که کبری موجبه است و اگر در هر دو موضوع واقع شده است پس در دو ضرب شكل رابع عموم موضوعیت اوسط باشد با حمل اوسط بر اکبر مقصد اول را دارد. شرحی است بر یکی از متون منطقی. با تهذیب المنطق» و «شمسيه» و «ایساغوجی» مطابقت شده که متن هیچکدام نبود. متن کتاب، عربی است و در دو مقصد می باشد، المقصد الأول في بعض النسخ التصورات؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 118گ، 15 سطر، اندازه: 15×10سم [ف مخ - 3 - 1270]
بی کا، بی تا، خریداری از غلامرضا یزدی محمدی [رایانه]
Š.-u manțiq-il išārāt
نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد، 597 – 672 قمری
nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274)
وابسته به: الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (428-370)
اشارات شامل منطق و فلسفه است و این شرح بخش منطق آن است دارای ده «نهج»: 1. غرض از منطق؛ 2. الفاظ خمسه مفرده و حد و رسم؛ 3. ترکیب خبری؛ 4. مواد قضایا؛ 5. تناقض قضايا و عکس آن؛ 6. بیان احوال مادیه قضایا؛ 7. ترکیب دوم برای حجج؛ 8 قیاسات شرطيه و توابع قياس؛ 9. علوم برهانی و مقدمات علوم؛ 10. قياس مغالطيه. آغاز: الحمدلله الذي وفقنا لافتتاح المقال بتحمیده هدانا الى تصدير الكلام بتحميده و الهمنا الاقرار بكلمة توحيده و بعثنا على طلب الحق و تهمیده
انجام: و اذا راعی شرائط القياس امن من الغلط المتعلق بصورته ... لادراك العلوم النظرية و لعلمها و الله اعلم لاصواب و اليه المرجع و المآب
خط: نستعلیق، کا: محمد بديع بن حیدر علی، تا: قرن 11؛ تملك: فرهاد میرزا در 1305، عبدالعلی احتشام الدوله. [ف: - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی؛ 86 گ، اندازه: 26×14سم [ف: 4 - 387]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: مهدی قدوسی، اسفند 1314؛ 77گ، 23 سطر، اندازه: 13× 25سم [ف: 4 - 387]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ 91گ، 27 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 4 - 387]
.. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 6139
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 93 گ، 23 و 25 سطر، اندازه:24×14سم [ف: 4 - 387]
Š.-u manțiq-it-tajrīd
وابسته به تجريد المنطق؛ نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد (672-597)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:25555
بی کا، بی تا، خریداری از سید مرتضی علی حسینی [رایانه]
شرح منظومه- شرح غرر الفرائد
S.-u manzuma
طباطبائی، مهدی
tabataba'il, mahdi
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17214
بی کا، تا: 1237ق؛ خریداری از علیرضا طاهری یزدی [رایانه]
S.-u manzuma
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10102/3
خط: نسخ، كا: شیخ علی بن عباس بحرانی، تا: 1273ق؛ مصحح کاغذ: فرنگی نخودی، قطع: وزیری [میراث شهاب: س ش 2 - 21]
š.-ul-manzūma
تاريخ تأليف: جمعه 15 ذیحجه 1198ق
این منظومه به نام استاد ناظم احمد بن عبدالله بن محمد انصاری خزرجی احسایی سروده شده و خود ناظم آن را شرح کرده است. در آن از «احرف معانی» بحث شده است در آن پنج باب است نخست در 14 کلمه یک حرفی دوم دو حرفی سوم سه حرفی چهارم چهار حرفی پنجم پنج حرفی.
تهران؛ حقوق؛ شماره نسخه:17 - د
آغاز: احمد ربي حالة الضراء ** حمدي له في حالة السراء؛ حالة ظرف لمستقر المقدر بتقدير في أي حالة الضراء ... لاحمد من يعبد ربه على ** حرف فان و ان كما قد انزلا؛ انجام: ممن لهم حسنی الاله عمت ** و فيهم كل المزايا تمت. ممن بيان لمن غدا ... من براعة الختام و قال مؤلفه قد انتهى الكلام ... من توضيح هذه المنظومة ... و ذلك ضحوة يوم الجمعة خامس عشر ذي الحجة الحرام سنة ثمان و تسعين بعد مائة والف ... انك سميع الدعوات آمین
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ در صفحه عنوان نام ناصر الدين و ناصر زاده شوقی آلوسی دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 51گ (1پ -44پ)، 43 سطر (5/1×16/5)، اندازه: 11×18/5سم [ف: - 388]
و شرح منظومه / معانی بیان / فارسی
š.-e manzūma
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 36170
آغاز: قوله و قارن الكتاب و الميزان الخ الفاظ موضوع است در نزد حکماء از برای معانی؛ انجام: خمس سبع عرض شعیر است به سوی زارع
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 14؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه، 24گ، 22 سطر، اندازه: 21×17سم [اهدائی رهبر: 5 – 377]
Š.-u manžūmat-i ādāb-ul baht
وابسته به آداب البحث و المناظرة؛ عضدالدین ایجی،
عبدالرحمن بن احمد (700-756)
شرح مزجی بر منظومه ای یازده بیتی است که در نظم رساله «آداب البحث» عضدالدین عبدالرحمن ایجی (756ق) سروده شده است. نام ناظم و شارح به دست نیامد. در پایان نسخه کاظمینی آمده است که اشعار از ملامحمود شاعر می باشد. آغاز: بسمله، حمد له، اذا ما قلت قوة انت ناقل ** فصحح نقل ذلك للمقابل يعنی کلما ذكرت مركبا مشتملا على النسبة التامة الخبرية حال كونک ناقلا له
آغاز: برابر؛ انجام: أن الكلام لفي الفؤاد و انما ** جعل الكلام على الفؤاد دليلا تذکر: این نسخه در فهرست با عنوان «شرح ابيات حرفیه» معرفی شده و با همین عنوان نیز پیش تر در فنخا (ج18: ص 929) آمده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از مؤلف؛ جلد: مقوایی، 3گ (4ر -6پ)، 21 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 7- 353]
آغاز: برابر
تذکر: این نسخه با عنوان «شرح آداب البحث» پیش تر در فنخا (ج18: ص 912) معرفی شده است؛ کا: محمد امین بن عبدالحمید دولابی، تا: محرم 1325ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 4گ (10پ- 13ر)، 10 سطر، اندازه: 22617سم [ف: 2 - 191]
آغاز: برابر، انجام: من العدم الى الوجود. انتهى. سبحان ربک العزة عما يصفون ...
تذکر: این نسخه با عنوان «شرح آداب البحث» پیش تر در فنخا (ج 18، ص 912) معرفی شده است؛ خط: نسخ تحریری، کا: اسماعیل ذبیح الله، تا: 18 رمضان 1328ق؛ به دنبال «آداب البحث» قزلجی؛ 4گ (2ر-5ر) [ف: 3 - 181]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:37563
آغاز: برابر؛ انجام: لقوله أن الكلام لفي فواد و انما جعل الكلام على الفواد دليلا
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن عیسی خالد بن عباس کوله ساری، تا: یک شنبه 23 جمادی الاول 1372ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: گالینگور، 5گ، 9 سطر، اندازه: 22×17/5 سم [اهدائی رهبر: 5 - 377]
š.-u manžūmat-i ibn-iš-šahna
بحر العلوم، محمد مهدی بن مرتضی، 1155-1212 قمری
bahr-ol-‘olūm, mohammad mahdī ebn-e morteza (1742 - 1798)
وابسته به: المعانی و البيان (ارجوزة) = منظومه ابن شحنه؛ ابن
شحنه، محمد بن محمد (749-815) شرحی است متوسط بر رساله «منظومة في علم البلاغه» ابن شحنه.
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه:690/3
آغاز: آغاز منظومه: الحمدلله وصلى الله ** على رسوله الذي اصطفاه / محمد و آله و سلما ** و بعد قد احببت ان انظما / في علمي البيان و المعانی ** ارجوزة لطيفة المعانی؛ آغاز شرح: بسمله حمدله ... اما بعد فهذا شرح لطيف كتبت على منظومة ابن الشحنة الحنفي في المعانی و البيان و البديع؛ انجام: شرح: هذا ما جمعتها من الفوائد و كتبتها على المنظومة و اسئل الله أن ينفعني و جميع الطلاب بها
خط: نسخ تحریری، كا: محمد تقی موسوی کازرونی، تا: 1323ق؛ جلد: مقوا، 18 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 589]
š.-e manzūma-ye e×tīyārāt
شرح بر مثنوی است در اختیارات مسیر قمر که در الذریعه (65/23) و دانشگاه (42×3/4) نام آن آمده با این سر آغاز: «چون بود در بروج ثابته ماه ** جامه ببریدن اختیار مخواه».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1/ 6820
آغاز: اختيارات اختیار در لغت برگزیدن است و در اصطلاح عبارت است از گزیدن وقتی که بهترین وقتها باشد که یافت نشود آن وقت از آن وقتها موافق مقصود؛ انجام: و مواضع كواكب سیاره و راس و ذیل نیز در این بروج به درجات و دقایق در خانه که اسم برج مفرح نوشته است ثبت نمایند
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 16گ (1پ -16پ)، اندازه: 21×12سم [ف: 20 - 284]
š.-e manzūma ī dar moʻammā
امری چلبی منظومه ای به ترکی در معما در اسماء اشخاص به ترتیب حروف معجم افراد ترتیب داده است، این رساله شرح ترکی منظومه چلبی می باشد که بیت بیت آن را شرح کرده و کیفیت حل معما و به دست آوردن مقصود را از هر بیتی توضیح داده است.
خوی؛ نمازی؛ شماره نسخه:548/3
آغاز: آغاز منظومه چلبی و آغاز شرح (معما باسم آدم): گلچدی سنبل کلدی كل آنكله خوش ایلدوم ** روین آکدوم دلبرک زلفن فراموش ایلدوم خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج روغنی، 13 سطر، اندازه:
20×14سم [ف: - 286]
š.-e manzūma ī dar mavā'ez va nasāyeh
توضیحات ابيات تحت عناوین: تعلم، نصیحت، مخاطبه، معاتبته، مدح، وعظ، زجر، تنویر، تبتیب، تنبیه، تذکیر.
مشهد، گوهرشاد؛ شماره نسخه:447/8
آغاز: بخلوا بما جمعوا و ما بدلوا ** سيطوقون عذاب ما بخلوا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 20 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 2 - 553]
š.-e manzūme-ī ‘erfānī
ظاهرة شرح گلشن راز باشد. اولین سؤال موجود: چرا مخلوق را گویند واصل ** سلوک و سیر او چون گشت حاصل؟
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:4022
آغاز: جسم تعلیمی که مصنف آنرا جزء اجسام داشته البته از طول و عرض و عمق متحصل است و عرض و عمق همه اعراض اند ... بیت: جز از حق نیست دیگر هستی الحق ** هو الحق گوی خواهی خواه انا الحق؛ انجام: بیت: چو عارف با یقین خویش پیوست ×8 رسیده گشت مغز و پوست بشکست / وجودش اندرین عالم نپاید ** برون رفت و دگر هرگز نیاید، یعنی چون مطابق واقع دانست
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 یا 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: کاغذ لفاف، 78گ، 15 سطر (11×6)، اندازه: 10×16/5سم [ف: 11 - 27]
š.-u manZūmat-i bā'īyya
شیراز، خانقاه احمدیه؛ شماره نسخه: 90/1
شرح منظومه بائیه با چند بند دیگر؛ بی کا، بی تا [نشریه: 5 - 221]
شرح المنظومة البطيخية- شرح الأرجوزة البطيخية
شرح منظومة بغية الباحث- شرح ارجوزة بغية الباحث
شرح منظومه تحفة الأطفال- فتح الاقفال
شرح منظومة الجزرية - الحواشي المفهمة في شرح المقدمة
Š.-ul manzūmat-il þarbā'īya = š.-ul abyāt-il þarbā'īya
خرفي، احمد بن مبارک، - 664 قمری
arfī, ahmad ebn-e mobārak (- 1266)
گزارشی است بر منظومه حربائية.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 4559/13
آغاز: بسمله. قال الشيخ الامام العالم الفاضل سيد البلغاء و الفصحاء ابو العباس احمد بن المبارک بن نوفل المعروف بالنصیبی، الحمد الله مقلب القلوب علام الغيوب ... و بعد فانك سالتني أن أملی عليک شرح الأبيات التي تعرف بالحربائية؛ انجام: قال الشيخ احمد بن المبارک، هذا تمام ما حضرني من هذه الابيات المعروفة بالحربائية حال الاملاء و قد ابين لك وجوهها على الوجه الذي وضعت عليه فأوضحته لم بعون الله و حسن تاییده ... و قد فرغ من تنميقها اضعف العباد ... عبد الحی، فرحم الله من ترحم عليه.
خط: نستعلیق، كا: عبد الحی، تا: با تاریخ 822ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (294-298ر)، 25 سطر (21×14)، اندازه: 16/5 × 25/5سم [ف: 12 - 250]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1612/97 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1 - 622]
š.-ul-manzūmat-il-ḥalabīyya fi-s-sīrat-in-nabawīyya
ابن شحنه، عبدالبر بن محمد، 851 - 921 قمری
ebn-e šehna, ‘abd-ol-berr ebn-e mohammad (1448 1516)
تاريخ تأليف: سه شنبه 11 جمادی الاول 920ق
شرحی است بر «المنظومة الحلبية في السيرة النبوية» أبو وليد محب الدین محمد بن كمال الدین ابوالفضل محمد بن شحنه حلبی ( 815ق).
[معجم ما كتب عن الرسول و الآل، رفاعی 289/2؛ کحاله 45/2]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 7761
آغاز: قال سیدنا و مولانا الشيخ سرى الدين ابو البرکات عبد البر بن الشحنة الحنفي ... الحمدلله الذي خص باحسن السير اشرف البشر ... و بعد فان سیدی وجدی شیخ الاسلام ... فاحببت ان اشرحها شرحا يفصل بحلتها؛ انجام: و الحمدلله اولا وآخرا و ظاهرا و باطنا و الصلوة و السلام على افضل الخلايق و اشرف الحقایق سیدنا محمد و آله و صحبه صلاة و سلاما دائمين إلى يوم القيمة و رضي الله عن التابعين لهم باحسان الى يوم الدين هذا آخر ما وقع عليه الاختيار من هذه الأخبار و به تم الكتاب ... قال مؤلفه رضی الله عنه فرغت عن تسویده ...
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن مبلطان شافعی، تا: 2 شوال 984ق؛ از روی نسخه مؤلف نوشته شده، با کتیبه مذهب مرصع؛ تملك:
فرهاد میرزا 14 جمادی الاول 1290؛ جلد: تیماج قهوه ای، 226گ، 31 سطر، اندازه: 17×26/5سم [ف: 26 - 247]
š.-u manžūmat-il-×ulāşa
جرموزی، قاسم بن حسن، - 1146 قمری
hermūdī hasanī, qāsem ebn-e hasan (- 1734)
متن سروده هادی بن ابراهیم بن وزیر (758-822ق)
و در اصول دین است و به نام «درة الغواص في نظم خلاصة الرصاص».
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:1288/3
آغاز: بسمله ... الحمدلله الكبير المتعال المنتزه عن الأنداد و الأمثال، انجام: امن تذكر جيران بذى سلم
خط: نسخ، بی کا، تا: شوال 1141ق، برای عبدالرحمن بن امیر المومنین؛ کاغذ: پسته ای استانبولی، جلد: میشن قهوه ای، 21 سطر [ف: 5 - 258]
شرح منظومه در علم فرائض- تقسیم ارث
شرح المنظومة الرحبية- شرح الرحبية
شرح منظومه سبزواری
شرح غرر الفرائد
š.-e manzūma-ye sabzevārī
تقوی بهبهانی، ضياء الدين، 1320 – 1388 قمری
taqavī behbahānī, zīyā’-od-dīn (1902 - 1968)
وابسته به: غرر الفرائد = منظومه سبزواری، سبزواری، هادی بن مهدی (1212-1289)
شرح نسبتا مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» بر بخش منطق و حکمت شرح منظومه ملاهادی سبزواری.
آغاز: قوله لما قال بعضهم نقيض كل شيئ رفعه الى قوله بدل بعضهم اگر چنان که بگوئی ظاهر این عبارت این است که چون این تعریف را کردند و شامل عین نمی شد این تعریف را که گفتند رفع كل شيء نقيضه تا این که شامل عين بشود، انجام: و دیگر حاجتی نداریم بسوی از سر گرفتن نظر برای تعقل ذاتیات آن جزئیات و عرضیات آن جزئیات چون این جا جا نبود ... در اوائل این کتابچه آنجا نوشته فمعلومك التصوری همانجا مربوط و دنباله کلام است.
جلد 1؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: اوایل نیمه دوم قرن 14، بخشی از منطق شرح منظومه سبزواری است؛ واقف: تقوی بهبهانی، ضیاء الدین، دی 1367؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه گالینگور [ف: 24 - 228]
آغاز: غیره و اما ر غالب و كثير بالاضافه الى انجام: في الجواهر و لعرض كلاهما فافهم. جلد 2؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14؛ 624 [رایانه]
آغاز: بسمله، قوله عزيز في تعينين (كذا) موضوع هذه محرکه؛ انجام: بلکه حرف آله است فافهم.
جلد 3؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14 [رایانه]
آغاز: قوله و مبدء التحریک ایضا؛ انجام: لازم سیایه ... نداشته باشیم فهم.
جلد 4، خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14 [رایانه]
آغاز: بخش عن الوسيط الأمالي غاده لها في تحصيل؛ انجام: ليس الوجود مركبا من الجنس و الفصل.
جلد 5؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 14 [رایانه]
آغاز: در بیان فهرست مطالب صناعات خمس و مواد؛ انجام: که مربوط است بقیاس از جهه ... بتاریخ 1346 شمسی.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1346ش [رایانه]
آغاز: قوله نقيض كل رفع او مرفوع تقسیم رفع لهما مرفوع اعلم أن بعضهم قال في مقام تعریف نقیض شیء رفعه فالمعرف هو النقيض و المعرف هو الرفع؛ انجام: انجام منطق: و چونکه کل او وجوب است و تمام او فعليه است آنچنان کلی که بعض از برای رویت و ترکیب ندارد فافهم و اغتنم جلد 1؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: حدودا 1351ق؛ واقف: تقوی بهبهانی، ضياء الدين، دی 1367؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 126گ، اندازه: 20/8×16/5 سم [ف: 24 - 227]
آغاز: شرح منظومه منطق صفحه 35 باب مشاركة الحد و البرهان قوله كما يقال الثبوت الاضافی ... بدان که یک معنای آسان برای این عبارت این است که می گوییم ... منظومة منطق قوله نعم الوجود الحقيقي واسطة في العروض الى اخر اعلم انه قد يقال واسطة في الثبوت ويراد بها هي التي مقابل للواسطة في الإثبات؛ انجام: فظهر معنى قوله حتى يكون محمول العلم جلد 1. از «في مشاركة الحد و البرهان» به فارسی و مابقی پس از مبحث کلی و جزی به عربی است که شامل مباحث کلی، ایساغوجی، نوع حقیقی و اضافی است؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ واقف: تقوی بهبهانی، ضیاء الدین، دی 1367؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 59گ، 19 سطر، اندازه:
17×10 سم آف: 24 - 228]
.-u manzumat-is-sahabiyya fi-l-a'mal-il-jaybiyya
مشتاق، علی بن رجب، ق 11 قمری
moštāq, ‘alī ebn-e rajab (- 17c)
آغاز: بسمله الحمدلله الذي اطلع من سماء الوجود نیری فلکها ......... و بعد فيقول العبد الفقير ذو اللحظات على بن رجب اشهر شهید
مشهد، الهیات، شماره نسخه: 566/1
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: سید حسن بن محمد بن عبدالله حمامی - حدامی تا: جمعه 3 جمادی الثانی 1115ق؛ مجدول، محشی، مقابله شده؛ جلد: تیماج سبز، 25گ، 24-32 سطر، اندازه: 22616سم (ف: 1 -524]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه: 566/1
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 88]
و شرح منظومة شیخ سلیمان آل عبد الجبار / اصول فقه / عربی
š.-u manžūmat-i šay× sulaymānāl-i 'abd-ul-jabbār
بحرانی، شبر بن على، - 1288 قمری
bahrānī, šobbar ebn-e ‘alī (- 1871)
به درخواست: علی بن عباس بحرانی شیخ سليمان بن احمد آل عبد الجبار قطیفی از عالمان مسقط و از شاگردان علامه سید مهدی بحرالعلوم نجفی است. وی منظومه ای در اصول فقه دارد که شارح به صورت مختصر به شرح آن پرداخته است.
آغاز: بسمله، أحمد کی یا من قبض العلماء الأعلام الى حفظ شريعة سادة الأنام صلی الله و سلم عليهم على الدوام، و بعد، فان الأخ المبراء ... أبا احمد الشيخ علي بن المرحوم الشيخ عباس قد سئلني أن أقلد جید عذراء هذه المنظومة عقدة ...
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15421/3
آغاز: برابر؛ انجام: ثم نقول: اذا حصل مناط الاستدلال فما المبيح التقليد الرجال فليتأمل في هذا المجال وهذا آخر جرى القلم في هذه الوجيزة و النميقة العزيزة و الحمدلله ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 27 محرم 1273ق؛ مصحح؛ تملک: حسین بن على البحرانی؛ کاغذ: فرنگی، 7گ (59پ - 65پ)، 19 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 39 - 199]
š.-u manžūmat-i ‘ilm-il-badī“
وابسته به: المعانی و البيان (ارجوزة)؛ قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا (-1107ق)
رساله ای در شرح و تفسير ابیاتی است که در مورد علم بدیع در منظومه «المعانی و البيان» از محمد بن محمد رضا قمی مشهدی سروده شده است و احتمال دارد که شرح نیز از ناظم باشد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12054/2
آغاز: علم البديع و هو تحسين الكلام ** بعد رعاية الوضوح و المقام؛ یعنی يلاحظ أولا مطابقة الكلام لمقتضى الحال و المقام و المطابق له بوضوح الدلالة؛ انجام: انه أعم ندئ فيكم و أيسر مطلبة و انما يحسن الاقتضاب اذا فصل بمثل، أما بعد كقولهم بعد الحمدلله و الصلوة على نبيه أما ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با قلم خوردگی، محشی؛ کاغذ: شرقی، 17گ (8-24)، 14 سطر، اندازه: 13/5× سم [ف: 30 - 438]
S.-u manzumat-in fiqhiyya
غیر همانند: 1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:167/5
معزی آغاز: ولو سرق مرارا كفى قطعها و يجب على السارق؛ انجام: ففطره من صوم نقل افضل .. مما قدم له بلالفظ من المضيف اکتفا « بقرينة.
بی کا، تا: با تاریخ 1213ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 33گ (106-138)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 39 - 100]
آغاز: له و الله اعلم و يكون التغريب إلى مرحلتين من أي جهة اقتضی رأى الإمام؛ انجام: و اعلم أن المراد بالإقرار الحقيقي دون التقديرى و هو اليمين المردودة بعد نكول الخصم فا. این کتاب از تألیفات عامه است و نام کتاب معلوم نیست؛ بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ 260 گ، 27 سطر، اندازه: 17/5×26/5سم [ف: - 106]
Š.-u manzūmat-in fi-1-uşūl
کرمانشاهی، محمد محسن بن محمد سمیع، - 1223 قمری
kermānšāhī, mohammad mohsen ebn-e mohammad sami (- 1808)
وابسته به: الدرر البهية في النظائر الفقهية؛ کرمانشاهی، محمد محسن بن محمد سمیع (-1223ق)
مؤلف تصمیم گرفته منظومه ای را که در فقه سروده و در مقدمه
آن اشاره به بعضی مسائل اصولی نموده را شرح نماید.
دامغان؛ صادقیه؛ شماره نسخه: 90/1
آغاز: ابدأ بالحمد و بالصلاة ** على النبي و آله الهداة؛ شرح: يقول المحتاج الى رحمة الله المهيمن ... هذه جمل متناسبة من الأحكام الفقهية أضفت إليها برهة من؛ انجام: بان الأصل في الاستعمال و عدم كونه مجازة فاجاب عنه استاد ناره بانه هذا انما ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشى؛ تملک کاتب به سال 1218؛ جلد: پارچه ای، 6گ، اندازه: 26/5×15 سم [ف مخ - 123]
الحقيقة / عرفان و تصوف / عربی و فارسی
š.-ul-manzūma fī bayān-iš-šarī at-i wa-t-țarīqat-i wa-l ḥaqīqa
سمنانی، محمد ابراهيم بن محمد علی، ق13 قمری
semnānī, mohammad ebrāhīm ebn-e mohammad ‘alī ( 19c)
شرح مزجی است بر منظومه ای که سابقا شارح در بیان شریعت و طریقت و حقیقت سروده بود با سر آغاز: «وطرق السلوك للخليقة ** شريعة طريقة حقيقة / اقوال سید الورى شريعة ** طريقة افعاله المنيعة» است.
سمنان؛ عمومی؛ شماره نسخه: 22/4
آغاز: بسمله الحمدلله الذي انعم على الخليقة بالشريعة والطريقة والحقيقة واصلي على الحقيقة المحمدية المصطفوية مع الرقيقة ... اما بعد فيقول العبد ... محمد ابراهيم ابن الحاج محمد على السمنانی؛ انجام: چاره اکنون آب و روغن گردنیست
خط: نسخ، بی کا، تا: 2 صفر 1298ق؛ مصحح: پس از اتمام رساله تاریخ فوت صدر العلماء مجتهد مسجد سلطانی سمنان در لیله 18 ماہ صیام 1348 ثبت شده؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 9 گ (24پ - 32پ)، 21 سطر [ف مخ]
š.-ul manzūma fī bayān-il marātib-il arba‘-id darrīyya
سمنانی، محمد ابراهيم بن محمد علی، ق13 قمری
semnānī, mohammad ebrāhīm ebn-e mohammad ‘alī ( 19c)
مؤلف سابقا منظومه ای به عربی در بیان مراتب اربعه ذریه سروده، و در این کتاب آن منظومه را به صورت مزجی شرح می کند. در این شرح از اشعار فارسی نیز بهره می برد.
سمنان؛ عمومی؛ شماره نسخه:22/3
آغاز: بسمله الحمدلله الذي ابدا من فيضه الاقدس الاولی الاعيان الثابتات و اعطی من فيضه المقدس الثانوي انيات القابليات والصلوة على اتم الكلمات وان كانت كلها تامات ... من فيضه الاقدس علت بدا ای ظهر وهو متعلق بقولنا بدا؛ انجام: الحمدلله الذي انعم علينا بادار کن هذه المطالب الشريعة وهدانا الى سبل الحق واكتفنا مؤنة لهذه المطالب تشكره لهذه المواهب، ناتمام است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 5گ (19ر-123)، 4 گ، 21 سطر [ف مخ]
š.-u manžūmat-in fi-1-badī“
یزدی حائری، محمد باقر بن مرتضی، 1239 - 1298 قمری
yazdī hā'erī, mohammad bāqer ebn-e morteza (1824 - 1881)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2/ 5890
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن علی اکبر محلاتی، تا: 1283ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 13 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 17-285]
S.-u manzimat-in fi-1-hisab
رساله ای است در حساب؛ شاعری، اشعاری در علم حساب سروده و دیگری آن را شرح کرده و در پایان دو تكمله و یک خاتمه به آن اضافه کرده است. نام شاعر و شارح ذکر نشده است.
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه: 7-ب/651/1
آغاز: آب و والد مترادفان فيطلعان على الجذر المعلوم و المجهول کجذر تسعه و جذر عشرة. اول بیت شعر - فبعضها يعد کی بعضا عددا ** مركبا مع غيره و مفردا؛ انجام: و في هذا القدر الذي اوردته كفاية للمبتدی ان شاء الله تعالی ... وقع الفراغ من تسوید بیاضها الثاني عشر شهر الله المعظم شهر رمضان ... سنة خمس و ستين و الف هجريه على يد ... علی بن ناصر بن علی بن عبدالله بن ناصر بن رومی علی عنهم اجمعین.
خط: نسخ ریز، كا: على بن ناصر بن علی بن عبدالله بن ناصر بن رومی، تا: رمضان 1065ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی و شکری، جلد: مقوا با تیماج مشکی، 20گ، 19 سطر (11×6/5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 2 - 234]
شرح منظومة في الرجال- شرح الأجوزة في الرجال
š.-ul-manzūma fi-$-salāt
سمنانی، محمد ابراهيم بن محمد علی، ق13 قمری
semnānī, mohammad ebrāhīm ebn-e mohammad ‘alī ( 19c)
مؤلف سابقا منظومه ای در اسرار و احکام نماز سروده مطابق با فقه امامیه به طريق اخباریه، و در این کتاب آن منظومه را به صورت مزجی شرح نموده است. در این مجموعه چند رساله از تألیفات محمد ابراهيم بن محمد على سمنانی موجود است و از آنها معلوم می شود که وی اخباری مسلک بوده و در عین حال به مباحث عرفان نیز تمایل داشته است. ترجمه و شرح حال وی در کتب تراجم مشاهده نشد.
سمنان؛ عمومی؛ شماره نسخه: 22/1
آغاز: بسمله الحمدلله الذی نور قلوبنا بانوار الثقلين و امرنا بالتمسك بالحبلين الممدودين الذين هما اشارتان الى كتاب الله و العترة المصطفين و الصلوة على اول القواهر الاعلين محمد المحمود؛ انجام: لان كل سالك لما وصل ** الى مقام الوصل سالما حصل؛ ای حصوله إلى مقام الوصل حالكونه سالمة عن جميع الإفات.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 14گ (1پ -14ر)، 21 سطر [ف مخ]
S.-u manzumat-in fi-t-tibb
تهران؛ الهیات، شماره نسخه:229/3
آغاز: بسمله. في السعال و اما السعال الرطب بالشهد دواه مع المصطکی ثم اللبان فان غلا السعال الرطب هو ان يتصل صاحب البلغم؛ انجام: و هو في القر التي تكون في الجبال و ضمد السمن آن اصابك لو غد در سعال؛ بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ 16گ (100-115پ) [ف: - 262]
š.-u manzūmat-in fī ‘ilm-it-taysīr
یزد؛ سریزدی؛ شماره نسخه:116/3
آغاز: نحمد اللهم يا من هدانا الى دقائق طرق الصواب و نزه نفوسنا عن الشك و الارتياب؛ انجام: حمدت على اتمامه الله حمد مقابلاً لافاضة نعمه على فان حمده واجب على حيث انه کریم يضاعف لمن شاء العطا و مجزلا و ليكن آخر ما أفدناه ..
كاتب: محمد ناصر ... شامی دمشقی، تا: 966ق؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 6گ (74پ -79ر)، اندازه: 12/5 × 17/5 سم [ف: 1 - 95]
Š.-u manzūmat-in fi-l-'ulūm-il-ġarība
شرحی است بر منظومه ای در علوم غریبه شامل مباحثی مربوط به علم وفق که مطالب آن به رمز و با اعداد و ارقام بیان شده است، ناظم از ابوالعباس سبتی و امام دوری و ابومدین تلمسانی و ابن سبعين و ابن هانی و عبدالهادی ثوری نقل می کند و شارح می گوید: عبدالهادی ثوری ساکن ثغز در يمن جد این فقیر بوده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:7794/3 - 39/174
آغاز: فيمحق ظلمته الحادثة فيه من الاثار البشرية فافهم تر شد ثم قال: واستقبل الفرا على الطهارة ** واتلو دعاء الختم في الاثارة ... ؛ قوله واستقبل الفرا على الطهارة يريد ليلة الجمعة فانها غراء مباركة والطهارة المشار اليها هنا هي طهارة القلب لانها بوجودها؛ انجام: یعنی وشدد الثوري عبدالهادی ساکن مدينة ثغر بارض اليمن وهو جد الفقير الاقصى فانه شدد في كتم اعداد الايام و في عدم ايضاح العدد في الاسماء وذلك لغيرة هذه الموهوبة وكذلك جملة الأشياخ الكمل جرت عادتهم في الكتم.
خط نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 11 گ، 15 سطر، اندازه: 15×20سم [ف: 5- 2678]
š.-u manzūmat-in fī mā waşal-a min-al-hamazāt wa ma qat-a minhā
بکاری، محمد علی بن فرج الله، ق 11 قمری
bakkārī, mohammad ‘alī ebn-e faraj-ol-lāh (- 17c)
وابسته به: المفيدة؛ بکاری، محمد على بن فرج الله (-11)
تاريخ تأليف: 1006ق؛ محل تأليف: کربلا
مؤلف برای معرفت همزه وصل وهمزه قطع ابیاتی را سروده است و خود نیز آن را شرح کرده، وی پس از بیان دو یا سه بیت از منظومه خود به شرح ابیات پرداخته و سپس بقیه ابیات را می آورد. این منظومه دارای 18 بیت است و مؤلف نظم و شرح آن را در 1006 و یا 1060 ق در کربلا به اتمام رسانده است.
آغاز: بسمله. مما قاله كاتبه. الحمد لوليه و الصلوة على نبيه محمد و آله و بعد فان معرفة ما وصل من الهمزات و ما قطع منها فائده جليلة لا يستغني عنها و قد نظمت في ذلك هذه الابيات ... وقد علقت عليه ما لعله ينفع ... فانه احسن معط و معین؛ الحمدلله تعالي و الصلوة ** على الذي فضل ربی و اصطفاه / محمد و آله خير الورى ** و بعد فاعلم فرق همزات تری / فوصلها و قطعها
قد سمعا ** في الاسم و الافعال و الحرف معا انجام: يرجو جزاء ربه القدير ** محمد ذوالذنب و التقصير او جمعت في كربلا المشرفة ** و کربلا التقوى بها و المعرفة / و الحمدالله كثيرا و الصلوة ** على النبي احمد و مصطفاه
آغاز و انجام: برابر؛ و تمت بيد جامعها نظما و شرحا الفقير إلى الله الباری عبده محمد على بن فرج الله البكاري سنة الف و ست ... الحمدلله رب العالمين و سلامه على المرسلین
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 1006ق، جا: کربلا؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 4گ (257-260ر)، 21 سطر (9×15/5)، اندازه: 24×16سم [ف: 15 - 4170]
آغاز و انجام: برابر؛ وتمت بيد جامعها نظما وشرحا الفقير إلى الله الباری عبده محمد علی بن فرج الله البكاری سنة الف و ستين من الهجرة از اول تا آخر؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن احمد بیدگلی کاشانی، تا: 27 جمادی الاول 1258ق؛ محشی به امضاء «م ح» که ظاهرة خود مؤلف است؛ جلد: مقوا، 4 گ، 16 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2679]
شرح المنظومة في المواريث- شرح أرجوزة في الإرث
Š.-u manzūmat-in fi-n-naħw
تاریخ تأليف: شنبه 15 ذیحجه 1259ق
تهران؛ عبدالعظیم؛ شماره نسخه:609/5
آغاز: آغاز موجود از نظم: والنصب مثل الجمع في جمع بر ** الف وتا و التاء في الرفع اضمم / و بفتحة جر الذي لم ينصرف ** مهما الاضافة فيه اوال تعدم شارح در اواخر شرح می گوید: فنقول ما قال المصنف: كملت بحمد الله بكرة ينجلي ** في حلیتی تعفف و تكرم / عمرية لمحاتها و روية ** نفحاتها درية المتبسم. افتاده: لأنهما لما كانا فرعا المفرد و كان معربا بالحركات التي هي الأصل فناسب ان يجعل اعرابها بالحروف؛ انجام: درية المتبسم و أنا التمس منكم أيها الطلبة أن تعفونی بكثرة ما سطرت ... و الله يحب المحسنين قد فرغ مؤلفه الفقير من تسوده في يوم السبت خامس عشر ذي الحجة من شهور سنة 1259. شرح مزجی است بر منظومه ای در نحو، نظم از خود شارح نیست؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: شنبه 15 ذیحجه 1259ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، متن خط خوردگی دارد؛ 36گ، 15 سطر، اندازه: 15×22 سم [ف: 1- 354]
S.-ul manzuma fi-n nahw
شرحی است با عناوین «ص، ش» که بر منظومه ای در نحو نگاشته شده است. این منظومه قافيه تمام ابیاتش به «کا» ختم می شود و چند بیت آغاز موجود در نسخه چنین است: «و فيما زاد للمحدود تاء وفي ** وصف لذي تاء غنا کا او ان اسم لذي فعل على فاعل ** من ذي الثلاثة نحو حا کا بمفعال و فعال و فعول ** لتكثير كمطعان قناکا».
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:8302/3 - 56/152
آغاز: ص و فيما زاد للمحدود تاء و في ** وصف لذي تاء غنا کا، فاما زاد حروفه على ثلاثة احرف فالمصدر فيه يونث بالتاء ان لم يكن مونثابها اذا اريد به المرة
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 15گ (58-63)، 15 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5 - 2497]
S.-ul-manzuma fi-l-wasaya
نیر بروجردی، علی اصغر بن علی اکبر، 1231 - 1300 قمری
nayyer-e borūjerdī, ‘alī asqar ebn-e `alī akbar (1816 - 1883)
وابسته به: وصیت (منظومه)؛ نیر بروجردی، علی اصغر بن على اکبر (1231-1300)
متن و شرح از ملاعلی اصغر بروجردی صاحب نور الانوار.
تهران؛ مروی؛ شماره نسخه:735
آغاز: قال على هو ابن اكبر ** نودي في ارض غرى باصغر کا: = مؤلف، بی تا؛ قطع: خشتی [ف: - 174]
š.-e manzūme-ye qāfiya
خوانساری، محمد علی بن احمد، ق13 قمری
×ānsārī, mohammad ‘alī ebn-e ahmad (- 19c)
تاریخ تأليف: جمادی الثانی 1262ق ناظم ابتدا منظومه ای در قواعد قافيه اشعار فارسی جهت مبتدیان نگاشته و سپس به درخواست بعضی از دوستان صفا و خلان وفا آن را شرح کرده است.
[الذريعه 129/23 شماره 8338]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1831/9
آغاز: الحمدلله المؤسس لمبانى الوجود و المكرر لقوافي الكرم و الجود الذي ابدع نظام العالم بمقتضى حكمته؛
نسخه اصل: کتابخانه فاضل خوانساری - خوانسار 242؛ خط: نسخ، کا: محمد علی بن محمد حسن خوانساری امامی، تا: 1277ق؛ مصحح، محشی؛ 35ص (268-302) [عکسی ف: 5 - 295]
S.-u manzumat-in kafiya fi-1-qafiya
یزدی حائری، محمد باقر بن مرتضی، 1239-1298 قمری
yazdī hā'erī, mohammad bāqer ebn-e morteza (1824 - 1881)
شرح منظومه ای از خود اوست به نام «منظومة كافية في القافية»، که به مباحث عروض و قافیه پرداخته و به نقل آراء علماء عرب و فارس استناد کرده است بالاخص در تعریف معنای اصطلاحی قافیه که مورد اختلاف است به اشعار فارسی و عربی استشهاد نموده است.
آغاز: الحمد لله الذي علا بعلو ذاته عن موازنة میزان الأوهام و تعالی بجلال صفاته عن معايرة معيار الأفهام الذي لا يحيط به عقل عاقل ولا بصيرة بصیر و لا يدركه الأبصار وهو يدرک الابصار و هو اللطيف الخبير ...
انجام: و للشعراء اقسام أخر لا مدخل للقافية فيها قد ذكرناها على التفصيل في كتابنا الموضوع في علم البديع فارجع اليه.
چاپ: گنجینه بهارستان، الادب العربی 1، مسلسل 4، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1381 ش، با تصحیح د. صادق خورشا و د. علی گنجیان
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:5890/3
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن علی اکبر محلاتی، تا: 1283ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 13 سطر، اندازه: 20×16سم [ف: 17-285]
S.-u manzumat-i madhab-il-hamza fi tahqiq-i hamza
طیبی دمشقی، احمد بن احمد، 910 - 979 ؟ قمری
tībī damešąī, ahmad ebn-e ahmad (1505 - 1572)
شرحی است بر منظومه خود سراینده که «مذهب حمزة في تحقيق الهمزة» نام دارد. نسخه ای از منظومه وی در فهرس مخطوطات دار الكتب الظاهرية (علوم قرآن 459/1) آمده است. در موارد گوناگون از عبارات شارح به نظر می رسد که شرح این منظومه نیز از اوست. وی در پایان این شرح چنین آمده است: هذا ختام نظم رسم الهمز ** مرتبة ترتیب نظم الحرز / فالحمدلله على الكمال ** ثم على محمد و آل / و صحبه الصلوة و السلم ** و هب لنا السلم یا سلام؛ أي هذا آخر نظم كيفية رسم الهمز با قسامه مرتبا اقسامه ترتیب نظم حرز الأمالي و هي الشاطبية لها في التخفيف القياسي من باب وقف حمزة و هشام على الهمز لتسهيل على القاري لحمزة من طريقها استحضاء التخفيف الرسمي لكل قسم اراده مع التخفيف القياسي فيه ثم كما حمدت الله اولا على تيسير الشروع في هذا النظم حمد ته آخر على تيسير کماله ....
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15042/1
آغاز: ... في المتطرف منه دون المتوسط لانه اما مخل بالمعنی او متعذر او ممتنع كسكون ما قبل هاء التأنيث؛ انجام: و هو سؤال جامع لخيري الدنيا و الآخرة ولا حول قوة الا بالله العلى العظيم
خط: نسخ، كا: محمد کاظم کاشانی فیجانی، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز کاغذ: شرقی، 20گ (1-20)، 12 سطر، اندازه: 11×6سم [ف: 38 - 102]
Š.-u manzūmat-il-muršid-il-muśīn 'al-ad-darūrī min ‘ulūm-id-dīn
ابن عیرار، محمد بن عبد المجيد
ebn ‘īrār, mohammad ebn-e 'abd-ol-majīd
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25928
آغاز: بسمله، حمدا لمن غمرتنا اياه؛ انجام: قراءة الفاتحة المعين و حضور المختصر ... و الحمدلله رب العالمين
خط: نسخ مغربی، بی کا، بی تا؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 114گ، 24 سطر، اندازه: 23/8×17/8 سم [رایانه]
Š.-e manzūma-ye nūnīyya
شرح منظومه نونيه عربی در اصول به ترکی
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 9118/1
آغاز: جميع محامد شول ذات واجب الوجود او لان الله عظيم الشان ایجوند؛ انجام: و على آله و أصحابه الكرام.
خط: نستعلیق، كا: عبدالله على، تا: 1161ق، اسلامی بول؛ کاغذ: استانبولی، جلد: مقوا، 8گ (1پ-8پ)، 15 سطر (11×6)، اندازه: 15×10سم [ف: 17 - 298]
شرح منقح الصرف- شرح امثله
Š.-e manqūl-e rezāyī
مرکب نیاکی، محمد على بن مهدي، - 1332 قمری
morakkeb-e nīyākī, mohammad ‘alī ebn-e mahdī ( 1914)
وابسته به: منقول رضائی؛ یزدی جدیدالاسلام، محمد رضا (قرن 13)
انتخاب و ترجمه ای است از کتاب «منقول رضائی» میرزا محمد رضا یزدی جديد الاسلام که به عبری نوشته بود و فارسی زبانان از استفاد از آن محروم بودند. این کتاب دارای یک «مقدمه» و پنج «باب» است. او می گوید در سال 1237 ردی نوشتم بر آقا بابای یهودی که بعد اسلام آورده و محمد رضا نام او شده و در سال 1266 کتابی به عربی در حقانیت دین اسلام نوشته بود به نام منقول رضائی
آغاز: الحمدلله رب العالمین و الصلاة على أشرف الأنبياء و المرسلین ... أما بعد چنین گوید این عبدجانی؛ انجام: ناتمام: که بعد از این بان فقرات توراة از این مفصل تر بیان نمایم انشاء الله تعالی فقره بیست و چهارم.. . در فهرست با عنوان «شرح مرکب» آمده؛ خط: نستعلیق زیبا، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور سبز، 36گ، 11 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 6 - 231]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 536]
به شرح من لا يحضره الفقيه » روضة المتقين في شرح اخبار الائمة الطاهرين به شرح من لا يحضره الفقیه » لوامع صاحبقرانی به شرح منهاج الاصول > نهاية السول في شرح منهاج الاصول الى علم الاصول به شرح (منهاج الطالبين) عجالة المحتاج الى توجيه المنهاج
Š.-u minhāj-it-tālibīn wa ‘umdat-il-muftīn
وابسته به: منهاج الطالبين و عمدة المفتين = منهاج الطالبين في مختصر المحرر؛ نووی، یحیی بن شرف (631-676)
متن از محيي الدين ابو زكرياء يحيى بن شرف نوى حورانی دمشقی شافعی است و در آن آمده «خلافا للغزالی، و استدل في المهذب، صححه للمصنف في الروضة، قال في زوايد الروضة، الشيخ نجم الدين البالشی، شیخنا الشريف عماد الدين». متن با عنوان «قال است و شرح پیوسته به آن». نووی صاحب «روضة الطالبين و عمدة المفتين» نیز هست.
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:5494
آغاز: كانت مدخولا بها و اذا دخل الذي اسلم منها دار السلام ... (پس از سه برگ) قال فصل [وان ] اسلم و تحته اكثر من اربع و اسلمن معه أو في العدة او کن کتابیات، لزمه اختیار اربع (در نکاح ص 85 چاپ 1319 مصر از متن)؛ انجام: و قيل يرتفع جميع الاثم بانتصاره. تم الجزء الرابع من تجزئة خمسه اجزاء و يتلوه ... الجزء الخامس من کتاب قطع السرقة (ص 17 متن) إلى آخره بتاريخ نهار السبت حادي عشر شهر ذي القعدة الحرام سنة سبع و ستین و ثمانمائة و الحمدلله وحده ... الى يوم الدين.
جزو چهارم است، از نکاح است و کتاب الخلع و الرضاع از اجزاء آن است و می رسد در پایان به کتاب الزنا و کتاب حد القذف؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 21 ذیقعده 867ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: فرهاد میرزا در 17شوال 1286؛ کاغذ: کاغذ دولت آبادی،جلد: میشن آبی، 298گ، 27 سطر، اندازه: 17/7× 26/5سم [ف: 1- 329]
شرح منهاج الوصول- مناهج العقول في شرح منهاج الوصول
š.-u minhāj-il wuṣūl ilā ‘ilm-i uşūl
حسنی سمرقندی، حسن بن ... بن محمد، ق 7 قمری
hasanī samarqandī, hasan ebn-e ... mohammad (- 13c)
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
تاريخ تأليف: 665ق
کتاب منهاج الوصول الى علم الأصول کتابی است در مباحث الفاظ و اصول فقه که به وسیله ناصر الدين عبدالله بن عمر بیضاوی تألیف شده است. این کتاب مرتب بر یک «مقدمه» و هفت «کتاب» است و بیضاوی آن را از حاصل ارموی اخذ و ارموی نیز مطالب خود را از محصول فخر رازی گرفته و محصول از دو کتاب مستصفی غزالی و معتمد ابو الحسن بصری فراهم آمده است. شرح کنونی به وسیله شارح در زمان قاضی بیضاوی به عمل آمده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:1022
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 665ق؛ افتادگی: آغاز و وسط؛ کاغذ: بخارایی شکری، جلد: تیماج مشکی، 202گ، 19 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 9 - 23]
š.-u minhāj-il wuşūl ilā ‘ilm-i uşūl
عبری، عبیدالله بن محمد، - 743 قمری
‘ebrī, ‘obeyd-ol-lāh ebn-e mohammad (- 1343)
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
اهدا به: شمس الدين محمد بن بهاء الدين محمد جوینی
تاريخ تألیف: 23 ربيع الأول 733ق
شرحی است با عنوان «قال، اقول» بر «منهاج الوصول» قاضی بیضاوی. وی درباره علت نگارش کتاب بعد از خطبه می نگارد: فان الطلبة لما راوا ما كتبناه في شرح بعض المختصرات من مصنفات الحبر المدقق ... البيضاوي ... وافيا كل ذلك الكتاب منزها عن الاخلال و الاطناب مفرغا في قالب الحسن و الكمال موجها غايه التوجيه الذي هو السحر الحلال في علم القيل والقال التمسوا منی شرح سایر مختصراته مرة بعد اخرى فاستعفيت من ذلك لاشتغالی بما صوامم و اجرى فلما تواتر الاستدعاء و السوال ... و ابتدت بشرح المختصر المسمى بمنهاج الوصول الى علم الاصول ناویا ان اخرنا الله تع في الاجل و ساعد القدر الاشتغال الشرح المختصر الباقي المسمى بالغاية لقصوى في دراية الفتوى اذ تقديم اصول الفقه على الفقه اوجب و اولی ... ثم اني لما فرغت من اتمامه بعد أن تفرغت لتفتيق اكمامه رایت ان اهديه الى جناب من استنارت نجوم ارباب الفصل بافضاله في اوانه و ارتفعت اقدار العلماء لمكانه في زمانه و هو مولینا و سیدنا المولى الصاحب الاعظم و المرتضى الأعدل الاعلم علامة علماء الأمم سلطان قضاء العالم ملک الوزراء العرب و العجم شمس الدنيا و الدين کهف الاسلام و المسلمین محمد الحسینی الیزدی».
آغاز: الحمدلله الذي اعلا معالم الاسلام و بين الطرق المعاش و المعاد قوانین الشرع و الاحكام و الصلوة على نبيه خير الأنام ... قال اصول الفقه معرفة دلائل الفقه اجمالا ... اقول لما وجب على الحائض في كل علم انجام: و اذا لم يجب عليه جاز له الاستفتاء في اصول الدين و اذا جاز له جاز لغيره اجماعة فجاز الاستفتاء في أصول الدين لكل واحد سواء كان مجتهدا او لا. والله اعلم بالصواب.
[دنا 1109/6 -1110 (27 نسخه)؛ کشف الظنون 554/2 و 1879/2؛ معجم المؤلفين 136/6]
آغاز: إجماليه فلا تخرج من تعریف اصول الفقه بقوله اجمالا وان كانت تفصيلية فلا يخرج من تعريف الفقه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن على بن ابی المجد ساوی، تا: 21 رمضان 733ق، جا: ربع رشیدی تبریز؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ مهر: «محمد باقر علم النبيين» (بیضی)؛ تملک: محمد بن عبدالحسین آل حسینی نجفی، مسیح بن محمد سعید استر آبادی به سال 1227 در قم؛ جلد: تیماج قهوه ای، 74گ، 36 سطر، اندازه: 21×15سم [محدث ارموی مخ: 2 - 925]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 28 شعبان 736 ق، جا: تبریز مدرسه شافعیه؛ مصحح، با نشانی بلاغ، محشی با نشان های «ص» و «ه» و «5» و «صف» و «نور»؛ تملك: محمد علی بن علی با مهر «عبده محمد علی بن علی» (بیضی)، عبدالحميد بن محمد علی بن علی بن لطفعلی بن رحمة تبریزی مجتهدی؛ مهر: کتابخانه جعفر سلطان القرایی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 128گ، 27 سطر (18×11/5)، اندازه: 23×15/6 سم [ف: 29/2 - 696]
خط: نسخ، كا: عبد السلام بن اسحق ابن عبد المنعم و بری، تا: پنج شنبه ربيع الثانی 140ق، جا: يزد مدرسه بدریه؛ تملک: ابو محمد بن مختار و خلیل ابن محمد بن خلیل نقطائی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 200گ، 23 سطر (16×10)، اندازه: 25×17سم [ف: 16 - 224]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: (ظ) 770ق؛ ركابه دار، مصحح؛ تملك: محمد کاظم، محمدطاهر بن محسن؛ جلد: تیماج مشکی، 185 گ، 24 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 39 - 128]
آغاز: برابر، انجام: على الولاة و الحكام فوجب طاعتهم على كل واحد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: انجام؛ محشی با نشان ایکی، فاضل مراغی و ...، ظهر برگ اول آمده: «طالع في ذلك العبد الفقير ... محمد بن على بن عماد العجمي افتتح في اواسط ربيع الاول سنه 782؛ واقف: ابن خاتون عاملی، 1067 ق، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 221گ، 21 سطر، اندازه: 14×16/5 سم [ف: 16-296]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق مخلوط بنسخ، كا: علا بن محمود کرمانی، تا: دهه اول ذیحجه 782ق؛ محشی از عبدالحی و دیگران و على الاحتمال توسط کاتب مقابله و تصحیح شده؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 198 گ، 23 سطر، اندازه: 11/7 × 20/5سم [ف: 16 - 294]
مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه:190
همان نسخه بالا [ تراثنا: س
ش 2 – 97]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابو تراب عبد الحي بن حیدر، تا: 793ق، جا: سلطانیه و قزوین و یزد؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1381؛ کاغذ: نخودی و حنایی، جلد: تیماج عنابی، 190گ، 29 سطر، اندازه: 26/8×10/8 سم [اهدائی رهبر: 11 - 312]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما في الأصول فهل يجوز فيه الاستفتاء ام لافيه خلاف و الأكثر على عدم جواز الاستغناء فيها لاالعامي ولا للمجتهد لان الرسول صلى عليه واله وجب عليه تحصیل اصول الدين لقوله مع خطابة ... لم يكن تحصیل اصول الدين واجبا على المجتهد ... فجاز الاستفتاء في أصول الدين لكل احد
خط: نسخ، كا: خطيب بن سيف الدين جرجانی، تا: جمادی الاول 797ق؛ مهر: «توجه حيث شئت فانک منصور» (بیضی)؛ جلد: تیماج زرشکی، 253گ، اندازه: 13×17 سم [ف مخ - 3 - 1271]
آغاز: ... لد لالتين بدون الأخرى لكنه امكن ... قال: السادسة، اقول: المسألة السادسة في أنه هل يجوز التمسك بالعام قبل طلب مخصصه ام لا؟ فنقول ذهب ابو بكر الصير في الى انه يجوز؛ انجام: البحث عن العام و الخاص لان النظر فيها بحث عن متعلقات الأمر و النهي و النظر في المجمل و المبين.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 افتادگی: آغاز؛ مصحح، با علامت بلغ» مقابله شده، محشی با نشان «ه س» دارد؛ کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 66 گ، 20 سطر (10×13/5)، اندازه: 13/5× 18/5 سم [ف: 32-677]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 239گ، 19 سطر، اندازه: 17/2×13/7 سم [ف: 1- 329]
آغاز: و إلى الله المصير و الرجعي قال: أصول الفقه معرفة دلايل الفقه؛ انجام: فنعمل بالمحکی عن الميت ضرورة لكان أحسن سلمنا تصور ...
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 9، افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ تملك: اسمعيل بن محمد مسیح حسینی؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: تیماج قهوه ای، 140گ، 25 سطر (19×12)، اندازه: 17×26/5سم [ف: 29 - 468]
آغاز: و الحرمة و امثاله قال قال المعتزلة خطاب الله عندكم قدیم و الحكم حادث لانه يوصف به ... قال الفصل الثاني في تقسيماته الأول الخطاب؛ انجام: قال الكتاب الثاني في السنة وهي قول الرسول أو فعله اقول الكتاب الثاني من الكتب السبعة التي كسر هذا المختصر عليها في السنة و السنة لغة السيرة
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «ه مصری»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سرخ، 120گ، 25 سطر (8-16/9)، اندازه: 23×14سم [ف: - 593]
تا نیمه مبحث اجتهاد می رسد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: انجام؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 126گ، 23 سطر (12/5 × 19/5)، اندازه: 19×26سم [ف: - 389]
آغاز: تصور امور بها يترجح بعضها على بعض ... اما المقدمة ففي الاحكام و فيها بابان الباب الأول في الحكم و فيه فصول الفصل الأول في تعريفه، 2 الحكم خطاب الله تعالى المتعلق بافعال المكلفين بالاقتضاء او التخيير، أما المقدمة ففي الأحكام الشرعية ای بیان حقایقها و اقسامها و احكامها و مالا بدلها منه و هو الحاكم و المحكوم عليه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 9، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 210گ، 26 سطر (16×8)، اندازه: 20×12سم [ف: 16 - 260]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علاء الدين بن محمد، تا: شنبه 4 شعبان 137ق، جا: سمرقند؛ مصحح، محشی؛ واقف: ابن خاتون عاملی، 1067ق؛ جلد: تیماج خرمایی، 183 گ، 21 و 22 سطر، اندازه: 13/5×17 سم [ف: 16 - 295]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو محمد یوسف بن يعقوب بن یحیی، تا: چهارشنبه 3 ذیحجه 146ق؛ محشی؛ واقف: ملا موسی؛ جلد: تیماج مشکی، 163گ، 27 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 16 - 296]
آغاز: الحمدلله الذي لا يبلی إسلام الإسلام و من الطرق المعاش و المعاد (كذا)؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 848ق؛ برگ آغازین نسخه بازنگاری و بسیار تحریف شده؛ مهر: «محمد رضا بن محمد حسین» (بیضی)؛ تملك: حيدر بن سید ابراهیم با مهر «اسدالله حیدر» (بیضی) و سید حیدر» (مربع)، حسین بن شیخ عباس؛ کاغذ: شرقی، جلد: مشمع آبی، 254گ، 21 سطر (15×11)، اندازه: 23×16/5سم [ف: 31- 440]
كا: احمد بن عثمان بن سلیمان دیاریکری مشهور به کردی، تا: یک شنبه 3 رمضان 848ق؛ در کتابخانه شخصی مرحوم فخرالدین
نصیری امینی قرار داشته ؛ قطع:وزیری [میراث شهاب:س 7ش 3-4-18]
خط: نسخ، كا: احمد بن منصور عمری میلانی، تا: سه شنبه 15 جمادی الاول 860ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 82گ (22پ -103ر)، اندازه: 19×27/5سم [ف: 2 - 480]
آغاز: ... احتمال التخصيص قلنا الأصل يدفعه ... المسألة السادسة في انه هل يجوز التمسك بالعام قبل طلب مخصصه ام لا فنقول؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عبد الله ادمینی حسینی، تا: 12 رجب
869ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «منه»، «12»، 113»، «حلوائی» و «محمد شروانی»؛ تملک: درویش حسین بن میر محمد قزوینی به سال 1075ق، محمد بن عبد الله؛ مهر: «محمد و آله هم شفعاء الخلائق محمد اسحق» (بیضی)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 142، 25 سطر (11/5× 19/5)، اندازه: 19×28سم [ف: 35 - 472]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: احمد بن محمد بن على قیسی مالكی از هری، تا: 877ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ تملک: فرهاد میرزا، محمد طاهر تنکابنی، ریحان الله بن جعفر موسوی، اسدالله بن محمد مهدی خادم حسینی؛ کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 278 گ، 29 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 10 - 1863]
خط: نسخ، كا: عمر بن احمد بن على بن حسين الدبری، تا: یک شنبه 25 صفر 879ق؛ چند برگ از اصل نسخه نیست؛ تملك: جعفر بن عبد على قرشی، عبدالله بن محمد رضا بن محمد باقر مازندرانی، محمد الحاجی مهدی به تاریخ 1339، سید محمد على روضاتی اصفهان به تاریخ ذیقعده 1395، جلد: تیماج قرمز، 120گ، 31 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 12 - 108]
آغاز: الاتيان النسخ فتلزم للاتیان؛ انجام: و السلام على وليه و حبیب حبیبه و آلهما المعصومین علیهم السلام.
خط: نسخ، كا: محمد بن فتح الله، تا: 964ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
خط: نسخ، كا: احمد بن بقاء الله، تا: 966ق؛ 258گ (85-342)، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 68]
آغاز: قال قيل من باب الظنون قلنا المجتهد اذا ظن الحكم وجب عليه الفتوى والعمل به للدليل القاطع على وجوب ... اقول اعترض على تعريف الفقه وقيل أن الفقه من باب الظنون لانه؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على بن امیر ... تبریزی، تا: جمادی الثانی 988ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور سبز، 154گ، اندازه: 20×13سم [ف مخ - 3 - 1271]
آغاز: لان الاستعمال جزء لمفهوم كل منهما؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: على پسر زاهد، تا: 990ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشانه «اردبیلی» و «مصری» و «هروی»، «شیرازی»، «شمس الدین» و سیف الدین»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 218گ، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 1653]
آغاز: كان المراد ذلك لم يكن حادث و الا يلزم حدوث قدرة الله تعالی و علمه إذ من شأنهما التعلق بالمقدور الحادث؛ انجام: الباب الأول في بيان الاجتهاد و احكامه و المجتهد فنقول الاجتهاد لغة استفراغ الجهد في أمر من الأمور
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، با یادداشت های متفرقه ای به خط ملا زین العابدین گلپایگانی، 297 گ، 17 سطر، اندازه: 17/5×13سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: - 103]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ نسخه قدیم، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 185 گ، 21 سطر، اندازه: 18×15 سم [ف: 7 - 94]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: نائینی؛ 222گ، 21 و 22 سطر، اندازه: 11×18 سم [ف: 6 - 57]
آغاز: المخجل البحر الخضم ببضله و العاديات ببره و سخائه فلنخضع السادات دون سريره كخضوع وجه الأرض دون سمائه؛ انجام: و قيل لو كان حكم الله في الواقعة قبل الاجتهاد معينة لم يكن جميع المجتهدين فيها مصيبة اذا الحاكم بما عدا ذلك الحكم لايكون مصيبة.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 206گ، 27 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 25-106]
: شرح منهاج الوصول الى علم الأصول / اصول فقه / عربی
Š.-u minhāj-il wuṣūl ilā ‘ilm-i uşūl
اصفهانی، محمود بن عبد الرحمن، 674 - 749 قمری
esfahānī, mahmūd ebn-e ‘abd-or-rahmān (1276 - 1349)
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
منهاج الاصول قاضی بیضاوی شرح هایی متعددی دارد از جمله شرحی است از شمس الدين محمود اصفهانی نگارنده شرح طوالع و شرح قدیم بر تجرید، و شاید نسخه ما همین شرح باشد زیرا شارح در بحث اجماع - مسأله پنجم - به شرح طوالع خود ارجاع داده است.
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه:954
آغاز: قال و الفقه العلم بالا الخ اقول هذا البحث يستدعي توطئه مقدمة؛ انجام: قال: الباب الثاني. اقول: الباب الثاني في الأحكام الكلية التي لا تختص ترجیح دلیل دون آخر ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: گویا قرن 19، 172 گ، 22 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 1 - 162]
š.-u minhāj-il wuṣūl ilā ‘ilm-i uşūl
اسنوی، محمد بن حسن، 695 - 764 قمری
esnavī, mohammad ebn-e hasan (1296 - 1363)
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الأصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
کتاب شرح مفصلی است با عنوان «قال، اقول» بر منهاج الوصول قاضی بیضاوی. برای معرفی بیشتر، قسمت انتهای مقدمه و آغاز کتاب اول به عینه نقل می گردد: «قال الكتاب الأول في الكتاب و الاستدلال به يتوقف على معرفة اللغه و معرفة اقسامها ... و الباب الأول في اللغات و فيه فصول اقول لما فرغ من المقدمه شرع في الكتب و قدم الكتب السنة التي في الادله و الترجيح على الكتاب الذي في الاجتهاد لان الاجتهاد يتوقف على الأدلة و ترجیح بعضها على بعض و قدم الكتب الخمسة التي في الأدلة على الكتب الذي في الترجيح لان الترجيح من صفات الأدلة». (وفادار مرادی)
آغاز: عليها ایها خطاب الله تعالى المتعلق بافعال المكلفين بالاقتضاء؛ انجام: لكن ثبت جواز التقليد في الفروع فوجب انصراف الذم على التقليد في الأصول وليكن هذا آخر الكلام في الشرح و لنختم بحمد الله تعالی
خط: نسخ، كا: شیخ علی بن على بن ... البلدي ..، تا: جمعه 28 شعبان 784ق؛ افتادگی: آغاز؛ نسخه در رمضان 794 توسط عبدالغفار سبط صاحب الحاوی و برادرش حجة الاسلام (؟) مباحثه، قراءت و تصحیح شده، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 107گ، 25 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 16 - 298]
آغاز: الأول ثم يقبل صاحبه و يويد صحة الكفالة ايضا بذلك كما قاله الرافعی جلد دوم کتاب از احکام بیوع تا قراض؛ خط: نسخ، كا: محمد بن على بن هلال شافعی، تا: یک شنبه 14 محرم 861ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملک: ريحان الله بن جعفر موسوی به تاریخ 4 ربيع الثانی 1322؛ جلد: تیماج مشکی، 151گ، 33 سطر، اندازه: 1875×26/5سم [ف: 1- 61]
Š.-u minhāj-il wuṣūl ilā ‘ilm-i ușūl
اردبیلی، عبدالرحمن بن عطاء الله
ardabīlī, ‘abd-or-rahmān ebn-e ‘atā’-ol-lāh
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن شرح عمر (-685)
شرحی است با عنوان «قال، اقول» بر منهاج الوصول. کشف الظنون 18×8/2 -1880]
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 358- 2/178
آغاز: بسمله علیه نتوكل وبه نستعين الحمدلله الذي أضاء الماهيات بضوء الوجود وجعلها مرائي لمشاهدة الصفات العينية و فضل على نوع الانسان بانزال کتاب کافل؛ انجام: تأمل وتوقف في هذا المقام فالنظر بمعنى التوقف ولو قال ولنا فيه توقف لكان فيه ابهام في غاية اللطف. والله اعلم وليكن هذا آخر ما يسرنا الله تعالی بمنه وفضله من تنقيح دلايل هذا العلم و توضیح مطالبه ..
خط: نستعلیق، كا: امان الله بن عبدالله انصاری، تا: 28 رمضان 844ق؛ مصحح؛ تملک: محمود بن مسعود بن محمود طبيب؛ جلد: تیماج قهوه ای، 260 گ، 21 سطر، اندازه: 10/5 × 17/5سم [ف: 5 - 2679]
š.-u minhāj-il wuṣūl ilā ‘ilm-i uşūl
امام الكاملية، محمد بن محمد، 808 - 864؟ قمری
emām-ol-kāmelīyye, mohammad ebn-e mohammad (1406 - 1460)
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
منهاج الوصول الى علم الاصول» کتابی است مختصر در اصول فقه اهل سنت است و به دلیل اهمیت بسزایی که نزد علمای اهل سنت داشته، بسیاری بر آن شرح نگاشته اند که حاجی خلیفه، تعدادی از آنها را در کشف الظنون بر شمرده است. از جمله آن شروح، «تيسير الوصول الى منهاج الاصول» است که کمال الدین محمد به صورت مزجی آن را نگاشته، سپس به علت گستردگی آن شرح، آن را گزیده ساخته و مختصر تیسیر نام نهاده که در مقدمه بدان اشاره نموده است. آغاز: بسمله، الحمد لله الذي فتح تيسير الوصول الى اصول الشريعة الغرا، و شرح الصدور ... و بعد، فقد يسر الله الكريم الرووف الرحیم، با تمام تيسير الوصول الى منهاج الاصول، فجاء بحمد الله و قوته کنزا قويا ... لكنه مبسوط كثرة تحقيقاته و ایضاح منهاجه و حل مشکلاته، فاردت اختصاره على طريقة متوسطة ...
[دنا 1190/6 -1111؛ کشف الظنون 1878/2]
آغاز: برابر، انجام: و ما ذكره هنا ليس مخالفا لامر في اول القياس من قوله و التلازم و الاقتراني لا يسميها قياسا لانه ...
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه نخست قرن 9، افتادگی: انجام کاغذ:
شرقی، جلد: تیماج قرمز مذهب، 127گ، 29 سطر (12/5× 20/5)، اندازه: 26×18سم [ف: 37 - 332]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: على بن محمد شامی تنوخی وفائی، تا: شعبان 885ق، جا: بغداد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 271گ، 19 سطر (11× 16)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 1- 61]
مشهد؛ مولوی؛ شماره نسخه:105
همان نسخه بالا [نشریه: 5 - 19]
š.-u minhāj-il wuşūl ilā ‘ilm-i ușūl
بالاخانه ای، سیف الدین
bālā×āneī, sayf-od-dīn
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
تاریخ تأليف: 787ق
شرح مختصر مزجی است بر «منهاج الوصول الى علم الاصول» قاضی عبدالله بن عمر بیضاوی، مشتمل بر حل مشکلات متن و ادله مذهب و پاره ای از سؤال و جواب های مربوط به مباحث آن. این شرح، به گفته مؤلف در مقدمه، مختصری از شرح منهاج الوصول معروف به «الحنفية». مؤلف در این شرح از شرح منهاج فرغانی (743ق) و فخرالدین جاربردی (-746ق) و زین الدین خنجی نقل مطلب کرده است. تأليف كتاب (به ضبط نسخه کامل 570 در مؤسسه آية الله بروجردی و نسخه 25/2 گلپایگانی و نسخه ناقص مرعشی) در اوایل رجب 787ق به پایان رسیده است. شارح آن را به خواست فردی که نامش را نمی برد با مختصر کردن شرح دیگری (گویا از خودش) موسوم به «حنفیه» نگاشته که همین امر، یعنی صاحب دو شرح بودن بر منهاج، مرحوم مشکات را به اشتباه انداخته و باعث شده تنها شارح معرفی شده در کشف الظنون را که دو شرح بر منهاج دارد شارح مورد نظر ما بداند و آن را اثری از کمال الدین محمد بن محمد بن عبدالرحمن شافعی (874ق) معرفی کند. حال آن که تاریخ تألیف شرح حاضر با عصر حیات فرد مذکور سازگاری ندارد.
آغاز: بسمله - الحمدلله رب العالمين و الصلوة و السلام على شفيع المذنبين محمد و ... [وصالی] به الطيبين. و بعد فقد ندبنی بعض من لم يظن بي قوله الا محض [الخير ] الى اختصار الشرح المسمی بالحنفية لي للمنهاج على حل المتن و نصرة المذهب ... من الاسؤلة و لاجوبة لما شاهد من ...
انجام: و الحمد الله على التوفيق و التيسير و الشكر له على التحقيق و التفسير و الصلاة على الرسول البشير النذير و على آله الهادین و اصحابه اجمعين.
[دنا 1111/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن تجمعوا بين الاختين فانه تحرم الجمع بينهما نكاحا و ملك يمينه و قوله ایمانکم تحلل ما ملكته الايمان سواء كانتا اختين اولا فرجحنا الحرمة في الاختين المملوكين ... از آغاز کامل است تا اواسط «الكتاب السابع في الاجتهاد و الافتاء» را دارد؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ بی نقطه، دارای رکابه، مصحح، محشی؛ روی برگ بدرقه به خط مرحوم مشكاة با خودنویس آبی پس از نقل مطالبی درباره منهاج الوصول و شروح آن از کشف الظنون آمده: «اقول لم یولف احد من الشراح على المنهاج شرحين الا هذا الرجل [= كمال الدين محمد بن محمد بن عبدالرحمن شافعی م 874] و هو امام الكاملية و قد صرح شارح هذا الكتاب في مقدمته بشرحه المبسوط وان هذا مختصر منه فلابد وان يكون هو المؤلف لهذا الشرح، در کنار آن به خط جدیدتری با خودکار این نظر رد شده با این استدلال که در شرح کمال الدين مزبور از شیوخش موسوم به ابن همام و قایاتی نقل مطلب شده حال آنکه در شرح حاضر مطلبی از آنان نیست. روی برگ عنوان به خط کهنه همان عصر کتابت، مطلبی درباره مؤلف هست که تنها سرنخ ما در شناسایی اوست. این مطلب که فرسوده و محو است با «مصنف هذا الكتاب مولانا سيف الدين بالاخانه» آغاز شده و سپس توضیحی درباره بالاخانه» به عربی داده و آن را معنی کرده است. سپس توضیحی درباره شرح مطول او موسوم به حنفیه می دهد؛ مبایعه نامه نسخه نیز در این برگ هست: «قد انتقل الى بالبيع الصحيح الشرعي و انا الغريق في لجج المحن «محمد علی بن محمد حسن» با تاریخ احتمالی 1114؛ جلد: تیماج قرمز، 135 گ، 21 سطر، اندازه: 12/7 ×17 سم [ف: 27/1 - 128]
آغاز و انجام: برابر
چنان که در نسخه حاضر آمده - در اوایل رجب 787 به پایان رسیده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110گ، 29 سطر، اندازه: 14/5 × 23سم [ف: 2 - 358]
آغاز: و بعد فان اولی ما يهم اي يقصد به اللهمم العوالی جمع العالية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373 کاغذ: نخودی، جلد: مقوا لبه دار، 169گ، 19 سطر، اندازه: 18×13 سم [اهدائی رهبر: 11 - 313]
آغاز: ای بعید من اللوم حسن عطف الجلا على العظمة للمناسبة و الا ترادف بينهما كما ظنه شارح الخطبة؛ انجام: برابر
اوایل ماه رجب 787 به پایان رسیده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 140ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 340 گ، 15 سطر، اندازه: 15×9/5 سم [ف: 26 - 290]
آغاز: برابر؛ انجام: عام و تخصیصه بغير العلم بالاصول خلاف الاصول فلا يثبت الا بالدليل
کا: زین العابدین جرفاد قانی، تا: 1237ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 50گ (80پ -129)، 29 سطر، اندازه: 20 ×30سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 26]
š.-u minhāj-il wuşūl ilā ‘ilm-i ușūl
وابسته به: منهاج الوصول الى علم الاصول؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر (-685)
ناشناخته .. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:8229
آغاز: و وجه تسمیه هذالبحث بالتدنيب طقوله الثانية هذا انقسام آخر باعتبار؛ انجام: و المختار عندنا ما حررناه في موضع آخر من امتناع التقليد هذا آخر ما ارادنا (كذ) تحریره و قصدنا تقريره و الملتمس من الناظرين فيه أن ينظر و ابعين الانصاف و يعدلوا عن البغي و الاعتساف ثم ان وحدو اخلالا اصلحوه مواضعا لااحر اما ممتسلا لقوله تعالى فادامر و (كذ) باللغومر و اکراما فاني للخطا المعترف و بالقصور و العجر لمعترف. شرحی است روان با عنوان «قوله» بر متن جامع وجيز «منهاج الوصول» قاضی بیضاوی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل ذیقعده 710ق؛ افتادگی: آغاز؛ تاریخ تحریر نسخه می رساند که مؤلف این شرح از متقدمین و از اهل سنت در آغاز قرن هشتم است؛ این نسخه از کتب کتابخانه شاهرخ کورکانی بوده با مهر کتابخانه سلطنتی؛ تملک: شهاب الدین ابوسعید الاوشی، محمد صالح بن على طالقانی، مهدی بن علینقی الحسینی (در 1263)، محمد حسين .... مجدول؛ 125گ، اندازه: 16×12 سم [ف: 6- 58]
آغاز: في شرح منهاج الاصول و شرطت في نفسي أن لا أتجاوز فيه عن حل الفاظه اد قد استوفيت جميع ما يمكن اولا؛ انجام: کونه تعالی مختارا ام موجبا ولكين هذا آخرما اردنا ایراده في شرح هذا الكتاب شرح با عنوان «قوله، قوله»؛ كا: احمد بن ابی القاسم بن على حسینی، تا: چهارشنبه 28 رمضان 809ق؛ افتادگی: آغاز [دليل المخطوطات: 1- 116]
آغاز: فان الآية الأولى دلت على انه يسمى عاصيا ... قال الباب الثاني في الأوامر والنواهی ... اقول الامر و النهي و زنهما فعل و القياس في جمعه افعل لا فواعل؛ انجام: بخلاف مذهب غيرهم فرضی الله و ارضاهم و حشرنا في زمرتهم انه رحيم ودود تم الكتاب و الله الموفق للصواب و اليه المرجع و المآب و الله الحمد ظاهر او باطنا و هو حسبنا و نعم الوكيل و غفر الله لمؤلفه و کاتبه و القاريه ... و رضي الله عن اصحاب رسول الله اجمعين چلبی در کشف الظنون (553/2) از دو شرح به قول برای منهاج الوصول الى علم الاصول بیضاوی یاد کرده است: یکی از شیخ امام فخر الدين ابو المكارم احمد بن حسن تبریزی جاربردی ( 746) به نام «السراج الوهاج» که همه متن در آن آمده است و دیگری از شمس الدين ابو الثناء محمود اصفهانی (- 749). این شرح نسخه ما گویا یکی از این دو باشد و شارح گویا همان باشد که زوائد الاصول على منهاج الاصول (104/2ب ص 362) را پس از شرح بر منهاج در 742 نوشته است، چون هر دو در یک مجلد گذارده شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 125گ (2ر -126ر)، 25 سطر (20×13)، اندازه: 19×27سم [ف: - 389]
آغاز: بزيادة ضم الخاء و نقصان الهمزة فهذه أمثلة القسم الثاني ... (و شاکی) من الشكوى ... (وصل) من الوصول ... (في مسائل) المسئلة (الأولى شرط المشتق صدق اصله) و هو المشتق منه ... خلافا لابي على الجبائی (و ابنه) آبی هاشم (فانهما قالا بعالمية الله دون علمه» یعنی قالا انه عالم بدون أن يقوم به علم و كذا في القدرة و غيرهما من الصفات (پیش از) «الفصل الرابع في الترادف و هو توالى الألفاظ»؛ انجام: در «المسئلة الأولى انه يستدل بوجود العلة على وجود الحكم ... المسئلة الثانية التعليل» در «الطرف الثالث في اقسام العلة»: (و اذا اثر) في عدم الحكم (معه) ای المقتضی ... مع اثر ... (پاک شده) شرح آمیخته با متن؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 99 افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه»، در برگ ار آمده: «من کتب شيخنا العلامة الشيخ مرتضى اعلى الله مقامه و هو من شروح المنهاج لليضاوی و قد ساقة القضاء مع جملة اخرى من كتبه الى نوبة الأقل موسی بن جعفر غفر الله عنهما»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 161گ، 21 سطر (12×8)، اندازه: 17×13 سم [ف: 11-2478]
آغاز: الأحوال في تفسير نصوصه و تقریر فصوصه و اظهار مشكلاته و آبانة معضلاته؛ انجام: لكن ثبت جواز التقليد في الفروع فوجب انصراف الذم الى التقليد في الأصول. شرح متوسطی است با عناوین «قال، اقول» که به (سعد الحق و الدين غياث الاسلام و المسلمين) تقدیم شده و چون برگ اول نسخه افتاده معلوم نشد از کیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ نسخه قدیم؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76گ،
19 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: 7- 335]
آغاز: و هو المنافي للتحديد بأن يشكك بأن الحد اما هذا أوذاك و قيل أن الضابط انه اذا ذكر في الحد؛ انجام: و التزم عثمان ذلک بمحضر من الصحابة رضي الله عنهم ولم ينكر عليهما احد و لم يقل شرح مزجی متوسطی است بر کتاب «منهاج الوصول إلى علم الاصول»؛ خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه قدیم و نفیس؛ مصحح، محشی؛ تملک: مهدی بن حسن حسینی اعرجي، على قمی؛ جلد: تیماج مشکی، 161گ، 19 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 2 - 259]
آغاز: قال المصنف تقدس من تمجد ... قد سلك في اقتضاب مطلع هذه الخطبة طريقة اللف و النشر؛ انجام: قال المجتهد يرجع قياس العنب على الرطب على قياس العنب على سائر ... في الرطب مقطوع به ... شرح مختصری است با عناوین «قوله، قوله»؛ بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 28گ (104ر-131پ)، اندازه: 19×27/5سم [ف: 2 - 480]
š.-u minhāj-il-hidāya
موسوی اصفهانی، حسن بن محمد تقی، 1207-1263 قمری
mūsavī esfahānī, hasan ebn-e mohammad taqī (1793 - 1847)
وابسته به: منهاج الهداية الى احكام الشريعة؛ كرباسی، محمد ابراهيم بن محمد حسن (1180-1262)
تاريخ تأليف: دوشنبه 2 ربیع الثانی 1254ق
شرحی است بر مباحث ارث از کتاب منهاج الهدایه حاج محمد ابراهیم کلباسی، استاد مؤلف که در مدت 45 روز تألیف شده است.
اصفهان؛ مهدوی، مصلح الدین؛ شماره نسخه: 4
آغاز: النقص يختص بالرد فانه يرد عن الأبوين و البنت ... قال المصنفک و يمنع الاخوة من يتقرب بهم من اولادهم و اولاد الاب من العمومة و العمات؛ انجام: و ذلك مجموع عشرين دينار افتبين ان القسمة صحيحة والله الموفق و قد انتهى الكلام هنا في عصر يوم الاثنين ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: 2 ربیع الثانی 1254ق؛ 234 گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 16]
Š.-u minhāj-il-hidāya
حسینی، حسن بن ابی الحسن
hoseynī, hasan ebn-e ab-el-hasan
وابسته به: منهاج الهداية الى احكام الشريعة؛ کرباسی، محمد ابراهيم بن محمد حسن (1180-1262)
تهران؛ چهل ستون؛ شماره نسخه:125
آغاز: الحمدلله الذي نور قلوبنا من لوامع دروس احکام طهارت تا وضوء؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 200گ، قطع: خشتی [چند نسخه ف: - 328]
š.-u minhāj-il-hidāya ilā ahkām-iš-šarī‘a
وابسته به: منهاج الهداية الى احكام الشريعة؛ کرباسی، محمد ابراهيم بن محمد حسن (1180-1262)
شرحي مزجی است بر «منهاج الهداية» حاج محمد ابراهيم کرباسی.
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:464
آغاز: كتاب الخمس و هو بسكون الميم و ضمها لغة اسم الحق يجب في المال يستحقه بنو هاشم على ما صرح الطریحی مشتمل بر کتاب الخمس، کتاب القضاء و الشهادات و صلاة الجمعه از کتاب صلاة می باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح، با خط خوردگی و اضافات در حاشیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 120 گ، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 2 - 369]
š.-ul-manhaj
انصاری، زکریا بن محمد، 826؟ - 2926 قمری
ansārī, zakarīyā ebn-e mohammad (1423 - 1520)
وابسته به: منهج الطلاب؛ انصاری، زکریا بن محمد (826-926)
در فقه شافعی است. [معجم المطبوعات 483]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح منهج الوصول الى تخريج الفصول؛ عبادی، احمد بن قاسم (-994)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 982
خط: نسخ، كا: عبدالله بن عبدالله جيع، تا: 15 رجب 1076ق؛ تملک: مصطفی در 1176؛ کاغذ: استانبولی، جلد: میشن قهوه ای، 318 گ، 21 سطر، اندازه: 21/3×15/8 سم [ف: 1- 329]
š.-ul mawādi -il muğlaqa min wiqāyat-ir riwāya
صدرالشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود، - 750؟ قمری
sadr-oš-šarī‘e as-sānī, ‘obeyd-ol-lāh ebn-e mas‘ūd ( 1350)
وابسته به: وقاية الرواية في مسائل الهداية؛ برهان الشریعه، محمود بن عبیدالله (-673)
چاپ: هند، 1915م.
مشهد؛ الهیات، شماره نسخه:17308
خط: نسخ، كا: سید مصطفی بن حاجی اسماعیل، تا: 1113ق؛ مجدول، کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج مشکی، 21 سطر (14/5×8)، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 50]
š.-u mawāqʻ-in-nujūm wa mațāli'-i ahlat-il asrār wa-l 'ulūm
واعظ، شمس الدین احمد
vā‘ez, šams-od-dīn ahmad
وابسته به: مواقع النجوم و مطالع اهلة الاسرار و العلوم؛ ابن عربی، محمد بن علی (560-638)
شرحی است با عنوان «قوله» بر عبارات «مواقع النجوم» محیی الدین ابن عربی.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2742/2
آغاز: بسمله، قال شيخنا و سیدنا و مقتدانا ... قوله: مسترق الحضرة الالهية، كناية عن تحققه قدس سره بالعلوم المجهولة و اطلاعه بالرموز الخفية و اشارة الى ما يظهر في هذا الكتاب؛ انجام: ولكن لا تفقهون تسبيحهم و قد جاء في الخبر الصحيح ما يؤيد بخش کوتاهی از ابتدای شرح را در بر دارد، ناتمام؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 11گ (64پ - 74)، اندازه: 19×15سم [ف: 13 - 209]
شرح مواقف- شرح المواقف السلطانية
شرح مواقف- شرح موجز القانون
S.-ul-mawaqif
؟ ابهری، سیف الدین احمد، ق8 قمری
abharī, seyf-od-dīn ahmad (- 14c)
وابسته به: المواقف؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (756-700)
تاریخ تأليف: دوشنبه نیمه ربيع الأول 767ق
شرحی است به طور «قوله، أقول» بر مواقف قاضی عضدالدین ایجی. در نسخه نامی از شارح نیست. در پشت نسخه مذکور نوشته شده: «شرح مواقف لمولانا شمس الدين». در پشت این نسخه به خط مغایر با خط نسخه نوشته شده: «شرح مواقف ابهری». کشف الظنون از شارحين مواقف شمس الدين محمد بن یوسف کرمانی و هم سیف الدین ابهری را یاد کرده ليک اندک مشخصی از این دو شرح نیاورده است. شارح در دیباچه از صاحب متن تعبير به «استاد» نموده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 752
آغاز: سبحانك اللهم و نحمدک یا رب العزة و العلاء انت كما اثنيت على نفسك لا احصى عليك شيئا من الثناء، انجام: و يعقو عن طغيان القلم و الخلل و ما لا تخلو البشر من السهو و الزلل وان يعاملنا بفضله ورحمته انه هو الغفور الرحيم
خط: نسخ، كا: ابو محمد عابد بن محمد بن على بن ابی بکر شافعی، تا: 10 صفر 776ق؛ از دعای کاتب در آخر نسخه استفاده می شود که شارح در تاریخ کتابت این نسخه زنده بوده، رونویس شده از نسخه که از نظر شارح گذشته؛ واقف: فاضلخان؛ 263گ، 35 سطر، اندازه: 27×18سم [ف: 4 - 194]
Š.-ul-mawāqif-is-sultānīyya
کرمانی، محمد بن يوسف، 717 - 786 قمری
kermānī, mohammad ebn-e yūsof (1318 - 1385)
وابسته به: المواقف؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (756-700)
تاريخ تأليف: ربيع الأول 767ق شرحی است به طور «قوله، اقول» بر المواقف عضدالدین ایجی؛ شارح شاگرد صاحب مواقف است. بخش ذیل این شرح که مربوط به فرق اسلامی است به سال 1393 ق از سوی دانشگاه بغداد به چاپ رسیده است.
[دنا 1112/6 (7 نسخه)]
آغاز: بسمله. قوله الحمدلله العلى شانه. صدرالمصنف رحمه الله خطبة الكتاب؛ انجام: قال المصنف متع الله بطول بقائه تم تأليف يوم الاثنين منتصف ربيع الاول سنه سبع و ستین و سبعمائه ... و الحمدلله على اتمامه. این نسخه ناقص می باشد و چند مورد از وسط کسر دارد ولی چون در زمان مؤلف نوشته شده است حائز اهمیت می باشد؛ خط: نسخ شکسته و نستعلیق، کا: صدرالملک بن حاجی بن على الصبا، تا: رمضان 771ق؛ افتادگی: وسط؛ كم نقطه؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 383گ، 29 سطر، اندازه: 21×29سم [ف: 1- 157]
آغاز: ... يرفع الله الذين آمنوا منکم و الذين أوتوا العلم درجات، و لم يعادل بالعالمین احدا من العالمين، و قال هل يستوي الذين يعلمون و الذين لا يعلمون ... قوله: الحمدلله العلى شانه، اقول: صدر المصنف رحمه الله خطبة الكتاب بما يتضمن اكثر مقاصد؛ انجام: قد اتيناه على شرح الكتاب بتوفيق الله و فضله، فلنشرع في بيان الفرق الاسلامية التي ذكرها في ذيل الكتاب ... (برگ 26پ) الثانية: التانيس، و هو استمالة كل احد من المدعوين بتقدير ما يميل اليه هواه، حتى ان كان المدعو ممن يميل الى الزهد زين له ذلك، و قبح نقيضه و ان كان ممن يميل الى الخلاعة زين له ذلک و قبح خلافه حتى يحصل التانيس ...
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 68 افتادگی: انجام؛ مصحح؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 264گ (2ر-265پ)، 31 سطر (11/5× 18/5)، اندازه: 26×18سم [ف: 37 - 346]
خط: تعليق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز؛ کاغذ: کاغذ دولت آبادی، جلد: میشن سرخ، 211گ، 27 سطر، اندازه: 24/8×16/8 سم [ف: 1 - 330]
آغاز: بسمله. ضمن المصنف تغمده الله بغفرانه خطبة كتابه للاشارة الى مقاصد علم الكلام؛ انجام: و تعاونها على الشر و الفساد و هی الشياطين و الله تعالی اعلم حقا.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: محمد حسنی؛ مهر: محمد باقر بن محمد تقی موسوی [چهار کتابخانه مشهد- ف: - 337]
آغاز: الموقف ... بامور العامه ای ما لا يختص بقسم من اقسام الموجود التي هي الواجب و الجوهر و العرض؛ انجام: لان المقتضی ح هو المجموع لاكل و اصله فلا يلزم خروج شیئی منهما عن مقتضاه بحسب ذاته.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: نخودی دولت آبادی، جلد: مقوا با کاغذ ابری، 116گ، 21 سطر (16×7)، اندازه: 24×16سم [ف: 2 - 196]
آغاز: الى المط صلی الله عليه صلوه تكافی ای تماثل سابق بلائه؛ انجام: هو التصديق ولا يريد و لا ينقض لمرید ... و العمل و الاجتهاد فيه البوتاتيه اصحاب توبان
خط: نسخ ریز، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 259گ، 41 سطر (19×8/5)، اندازه: 14/5 × 26/5سم [ف: 1- 179]
خط: شکسته نستعلیق، كا: ادیب پیشاوری، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 404گ، 20 سطر (20×11)، اندازه: 33×20سم [ف: 17 - 177]
š.-ul-mawāqif-is-sultānīyya
جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, 'alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: المواقف؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (756-700)
اهدا به: سلطان غیاث الدین پیر محمد اسكندر
تاريخ تألیف: آغاز شوال 807ق؛ محل تأليف: سمرقند
شرح مزجی مشهوری است بر کتاب «المواقف» قاضی عضدالدین ایجی. مواقف شش گانه مورد شرح کتاب چنین است: 1. المقدمات؛ 2. الامور العامه؛ 3. الأعراض؛ 4. الجواهر؛ 5. الالهيات؛ 6. السمعيات.
آغاز: بسمله، رب انعمت فزد سبحان من تقدست سبحات جماله عن سمت الحدوث و الزوال ...... و بعد فان أنفع المطالب حالا و مالا ... و اقول ضمن المصنف خطبة كتابة اشارة الى مقاصد علم الكلام رعاية لبراعة الاستهلال ...
انجام: و انا اقول هذا ما تيسر لنا بعون الله و حسن توفيقه من کشف مشكلاته و تحریر مسایله و تقریر دلایله معرضين عن الاطناب الممل و الايجاز المخل و مشيرين في بعض المواضع الى ما يتوجه على كلامه من الاسوله (الاسئله) و ما يمكن يتمسك به في دفعها من الاجوبه نفع الله الطالبين و جعله ذخرا لنا يوم الدين ...
چاپ: بارها در لكنهو و دهلی و مصر چاپ شده؛ قاهرة، تصحیح محمد قطعة العدوى، 647ص؛ قاهرة، تصحیح محمد بدر الدين النعسانی، مطبعة السعادة، 1325ق، در 8 مجلد
[دنا 1112/6 - 1115 (81 نسخه)؛ کشف الظنون 1891/2 و 561/2؛ معجم المطبوعات 679؛ الأوقاف العامة موصل 52/4]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح المواقف؛ طوسی، علی بن محمد (-877)
2- حاشية شرح المواقف؛ ابن فناری، حسن بن محمد شاه (840-886)
3- حاشية حاشية الجرجاني على شرح المواقف؛ شیروانی، فتح الله بن یزید (820-891)
4- حاشية شرح المواقف؛ خواجه زاده، مصطفی بن يوسف (-893)
5- حاشية حاشية الجرجاني على شرح المواقف؛ خطیب رومی، محمد بن تاج الدين (-901)
6- حاشية شرح المواقف شیروانی، کمال الدین مسعود (-905)
7- تعریف علم الكلام = حاشية شرح المواقف؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908)
8- تخریج احادیث شرح المواقف؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (911-849)
9- حاشية شرح المواقف للمير سید شریف = رسالة في الالهيات؛ ابن کمال پاشا، احمد بن سلیمان (-940)
10- حاشية شرح المواقف؛ الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (870
-950)
11- حاشية شرح المواقف؛ ابن حنایی، علی بن امرالله (916-979)
12- اثبات المعاد الجسمانی = المعاد الجسمانی؛ لاری انصاری، محمد بن صلاح (-979)
13- حاشية شرح المواقف؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994)
14- حاشية شرح المواقف؛ گجراتی، وجيه الدين (911-998)
15- حاشية المواقف (الهيات)؛ بخاری، محمود بن نعمة الله (-10)
16- حاشية شرح المواقف؛ سیالکوتی، عبدالحكيم بن شمس الدين (1067)
17- حاشية شرح المواقف؛ هروی، محمد زاهد بن محمد اسلم (1101)
18- حاشية حاشية مير زاهد على شرح المواقف؛ بحر العلوم، محمد بن محمد (1144-1225)
19 - حاشية حاشية المواقف؛ سهالی، احمد عبد الحق (13)
20- حاشية شرح المواقف؛ حسینی، احمد بن صدرالدین محمد
21- حاشية شرح المواقف؛ علوی، علی
22- حاشية شرح المواقف؛ قرشی، عبدالعزيز بن ولی محمد
23- حاشية حاشية شرح المواقف
24- حاشية شرح المواقف (12 عنوان)
انجام: بل كل ملكف اما من اهل الجنة أو النار و لابد له من الخلود في احداهما ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9، افتادگی: آغاز؛ مجدول، مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 427گ، 27 سطر، اندازه: 26/5×15/5 سم [ف: 1- 29]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: سمرقندی، جلد: روغنی تریاکی مذهب، 516 گ، 25 سطر (16×9)، اندازه: 24×15سم [ف: 14 - 3918]
آغاز: ... الموقف الثاني: في الأمور العامة، ای ما لا يختص بقسم من اقسام الموجود التي هي الواجب و الجوهر و العرض فاما ان يشمل الاقسام الثلاثة كالوجود، انجام: قال: الفصل التاسع في عکس النقيض، أقول: عرفه الشيخ بان جعل ما يناقض المحمول موضوعا و ما يناقض الموضوع محمولا ... و بالجملة هذا العكس لا يكاد يحتاج المنطق اليه ولا يستعمل ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، با عبارت «بلغ بمنه تعالی» مقابله شده، محشی؛ واقف: حاج ملا محمد جعفر بن محمد صفی فارسی، 1278ق، کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 132گ (266پ -397)، 21 سطر (16/5×9)، اندازه: 26×18سم [ف: 37 - 347]
بی کا، تا: قرن 19 مصحح؛ واقف: محمد جعفر بن محمد صفی فارسی آبادهای [میراث شهاب: س 10ش 1-2 - 19]
آغاز: في مسالک الافكار و منازل الاعمال و على جميع اصحابه ممن هاجر اليه من او طائه أو نصر و آوى في مكانه و سلم عليه و على آله و أصحابه انجام و ابن عباس رئيس المفسرين تلميذه و كان في الفقه و الفصاحة في الدرجة القصوى و علم النحو انما ظهر منه و هو الذي تكلم فيه أو
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نسخه قدیمی است ظاهرا از قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ دارای علامت بلاغ، مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 396گ، 25 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 5 - 2498]
آغاز: برابر؛ انجام: بفضله و کرمه.
خط: نسخ ریز، بی کا، تا: حدود قرن 9؛ مصحح، محشی؛ واقف: خان بابا مشار؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 205گ، اندازه: 26×18سم [ف: 11 - 210]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 19 مصحح، محشی با امضاهای: «منه، مولانا، صحاح، سیف، حسن چلبی، فناری، محرره، موسی پاشا، طوالعلى، حاشیه تجرید، سم، ح، حسن»؛ واقف: حسین آغا بن عبدالحی مشهور به آغا؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 318گ، 19-20 سطر (20×11)، اندازه: 27/3×17سم [ف: 14 - 147]
آغاز: برابر؛ انجام: قال المصنف وليكن هذا آخر الكلام في المواقف و نسال الله ... و لا يزيغ هذا الهداية و لعصمنا ... صلى الله على محمد سيد الأنام والى الكلام ... و سلم تسليما.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی به امضای مسعود شیروانی؛ تملک: محمدقلی اردبیلی، محمد باقر تبریزی؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی نخودی، 289گ، 31 سطر (11/5 × 21/5)، اندازه: 28×16/5 سم [ف: 39 - 229]
خط: نسخ، كا: محمد بن شمس الدين درشتی، تا: جمادی الاول 810ق؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: میر مخدوم حسینی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 159گ، 33 سطر (10/5× 20/5)، اندازه: 26/5×15/5 سم [ف: 9 - 966]
خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه میانه های شوال 817ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 77ص (740-816)، 31 سطر، اندازه: 26×17سم [ف: 6 - 24]
آغاز: برابر؛ انجام: اللهم اغفرلی و لصاحبه و کاتبه و قارئه و ناظره
و ممن قال آمین
خط: نستعلیق، كان: محمود بن عبدالله، تا: 817ق؛ تملک: ابواسحق بن محمد بولاقی در 888 محمد طاهر بن ملا محمود الكاشغری در 941، عبیدالله الاخسیکتی در 996، سید ابو القاسم بن سید حسین موسوی جد صاحب روضات در 1140، محمد بن سید ابی القاسم الموسوی [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:433
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 163]
آغاز و انجام: برابر
مقدمه کتاب را ندارد؛ خط: نسخ، كا: احمد ... محمد، تا: 828ق، جا: سمرقند؛ مصحح، محشی با امضای «منه» و «سید»؛ تملك: محمد بن حسین کلفاری؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 318گ، 29 و 35 سطر (20×11)، اندازه: 26×16سم [ف: 13 - 124]
خط: نسخ، بی کا، تا: 836ق [مختصر ف: - 514]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: استر آبادی، حسین بن محمد، تا: 841ق [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 462
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 163]
خط: رقعی، بی کا، تا: 842ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمد بن على رکوی؛ جلد: مقوایی، 295گ، 31 سطر، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 5-17]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حمزة بن محمد گیلانی، تا: شعبان 851ق؛ تملك: محمد حسن بن ملا رضا در 1170؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن قهوه ای، 222گ، 35 سطر، اندازه: 17/8 × 22/7سم [ف: 1 - 330]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1 ربيع الاول 851ق، جا: ادرنه؛ مصطفی چلبی مدرس مدرسه سلطان محمد خان در مدرسه و خانه در 28 ماه هر هفته ای پنج روز آن را درس داده و در ربيع الثانی 1085 درس را به انجام رسانده؛ کاغذ: بغدادی، 260گ [نشریه: 2- 158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: يوسف بن علي بن يوسف بن ابی القاسم عمادی، تا: 873ق، استنساخ شده از نسخه ای که بر مؤلف قرائت شده و خط مؤلف را در بر داشته، محشی با استفاده از کتبی همچون مصابيح طیبی و کشاف و شرح مختصر و با امضای «منه رحمه الله» و «منه بخطه رحمه الله» و «ه» و «هص» و «هم و «م» و «مولانا قاسم سلمه الله» و «حسین حلی»، مصحح، نیمی از کتاب با نسخه مقابله شده با نسخه اصل و نیم دیگر با نسخه ای دیگر مقابله شده؛ مهر: «حسین بن عبدالغني»؛ صورت وقف نامه ای به سال 908 در شهر آماسیه توسط حسین آقا بن عبدالحی همراه با یادداشت ابن عبدالله یزدی؛ واقف: حسین آقا بن عبدالحی، 908، کاغذ: سمرقندی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 258گ، 29 سطر (14×20/5)، اندازه: 20×29سم [ف: 13 - 84]
آغاز و انجام: برابر
خط: تعليق، كا: اسماعيل بن مولانا یوسف العمری بن عماد الدين، تا: 880ق، جا: تبریز مدرسه شیخیه؛ محشی با علامت «ع، ق»؛ تملک: حسین بن ابی القاسم حسینی حسنی موسوی لاهیجی از قرن 13، محمد صالح بن علی طالقانی رازی مورخ 1023ق و مهر بنده آل محمد صالح»؛ مهر: «سلام علی ابراهیم»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 324گ، 28 سطر، اندازه: 17/7 ×25/7سم [ف: 24/2 - 175]
خط: نسخ، كا: حسام بن حاجی احمد المدرس، تا: با تاریخ 881ق؛ محشی از «حسن چلبی»؛ دیباچه ندارد؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج حنایی، 300گ، 27 سطر (19×12)، اندازه: 16/5 × 26/5 سم [ف: 17 - 94]
خطبه میر را ندارد و از شرح آغاز می شود؛ خط: نسخ، كا: احمد بن محمد، تا: سه شنبه 1 شوال 885ق؛ محشی برخی به «منه»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 424گ، 24 سطر (16×11)، اندازه: 26×18 سم [ف: 3- 594]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 28 شعبان 892ق؛ مصحح؛ تملک: عبد الخالق اصفهانی، محمد بن حبيب الله؛ جلد: تیماج قهوه ای، 465گ، 29 سطر، اندازه: 17×10سم [ف: 11 - 391]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی؛ تملک: فضل الله بن محمدبن فضل الله الحسنى الحسینی، حسین الحسینی؛ مهر: عبده محمد حسین الحسینی» (بیضی)؛ تملك: قاسم بن محمد حسنی حسینی و مهر «عبده قاسم» (دایره)، محمد سعيد ابن قاسم حسنی حسینی به تاریخ ربيع الأول 1077، ابوالحسن ابن محمد سعید طباطبائی، احمد بن ابوالحسن طباطبائی به تاریخ ربيع الأول 1118؛ جلد: مقوایی، 319گ، 27 سطر، اندازه: 25×18سم [ف: 3 -355]
از موقف دوم در امور عامه؛ خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: قرن 10؛
افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، سه بیت شعر فارسی که روز شنبه 8 ربیع الاول 889 نوشته شده و از این نسخه نیست؛ جلد: مقوایی، 87گ، 21 سطر، اندازه: 19×25/5 سم [ف: 3 - 123]
خط: نستعلیق، کا: محمود بن محمد الزاهد بن سید احمد ابن رستم، تا: 900ق؛ تملك: محمد بن صفی الدین حسینی در 1104، محمد مؤمن بن جلال الدين محمد قاسانی در 1042، 335گ، 25 سطر، اندازه: 24×17سم [ف: 1- 163]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: آغاز قرن 10؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن سیاه، 488گ، 20 سطر، اندازه: 21/2×15/7 سم [ف: 1 - 330]
آغاز: الموقف الثاني في الأمور العامة أي ما لا يختص بقسم من اقسام الموجود ... فاما ان يشمل الاقسام الثلاثه كالوجود و العدم امور عامه است تا اول الموقف الثالث في الاعراض؛ خط: نستعلیق، کا: دولت حاجی اللهیاری، تا: قرن 10؛ محشی؛ مهر: حاج سید سعید؛ تاریخ وقف: 1129ق؛ جلد: تیماج مشکی، 132 گ، 19سطر (14×7)، اندازه: 24×15/5 سم [ف: 1- 294]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی؛ تملک: محمدباقر بن محمد تقی حسنی حسینی، شیخ اصلح الدين مصلح؛ جلد: مقوایی، 318 گ، 25 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 5 - 2498]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ظاهرة قرن 9 و 10 ق؛ واقف: مهدی بن ابی ذر نراقی، 1201 [نشریه: 7 - 737]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9 یا 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی؛ مهر: «وقف بر کافه طلبه علوم دارالعلم شیراز نمود این کتابرا محمد على الحسيني الطبيب 1129» (بیضی)، وقف محمد على الحسینی 1131»؛ واقف: محمد علی حسینی طبيب، 1131؛ اندازه: 25×17/5 سم [ف: 3 - 61]
آغاز: يختص فاما بالممكن الذي لا يقوم بنفسه بل بغيره و هو الموقف الثالث في الاعراض او بالممكن الذي يقوم؛ انجام: فيما سبق أن العبارات الدالة على المعاني المقصودة خلق الله تعالى في اللوح المحفوظ او جبرئیل علیه السلام او النبي عليه التحية و الاكرام غير الاحتمالات الثلاثه المذكوره ههنا و لجعله راجعا اليها وجه و الحمدلله على الاتمام کاتب در پایان رقم خود این بیت را آورده است: هر که خواند دعا طمع دارم ** زانکه من بنده گنه
خط: نستعلیق متوسط، بی کا، تا: حدود قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 597 ص، 26 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 10 - 878]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ اندازه: 18× 25/5 سم [نسخه پژوهی: 1 - 46]
آغاز: العلوم مما لا نسبة فيه أصلا كالانسان أو فيه نسبة يقيد به كالحيوان الناطق أو انسانية كقولك اضرب نیمه دوم است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشى؛ مهر: «المذنب سید محمد الطباطبائی» (مربع)؛ واقف: سید محمد بن محمد حسین طباطبائی، 1225؛ جلد: مقوایی، 261گ، 29 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 2 - 271]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ تملك نظام الدین محمد بن حسن قرشی در بغداد در 1033؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 906]
بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز و انجام [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: انه خیر موفق و معین وقع الفراغ من تحرير هذه النسخه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابا الهدی بن احمد بن محمد، تا: سلخ ربيع الأول 906ق؛ محشی با نشان «منه»، «منه قدس سره»، «ع ق»، «کرمانی»، «ص»، «ه»، «کاتبی» و «حسن چلبی»، در برگ نخست 20 سطر در مورد نفس و قوای آن از کتاب «التلويح في حاشية التوضيح» آمده؛ کاغذ: شرقی، 410گ (1پ - 410پ)، 24 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 35 - 457]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 974ق؛ مصحح، محشی، چند یادداشت به خط بهمن بن علی به تاریخ چهارشنبه 12 جمادی الثانی 974؛ جلد: مقوایی، 383 گ، 29 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 23 - 244]
آغاز: برابر؛ انجام: قد وقع الفراغ من تأليفه يوم السبت قریب العصر من اوائل شوال سنه سبع و ثمانمايه بمحروسه سمرقند صان الله تعالى عن الآفات و حسبنا الله و نعم الوكيل، نعم المولی و نعم النصير و صلى الله على سيد الأنام و آله الكرام و صحه الفطام و سلم تسليما كثيرا ال يوم الدين ... کامل؛ خط: تحریری، بی کا، تا: 967ق؛ محشى؛ جلد: چرم قهوه ای مذهب، 542ص، 25 سطر (19×11)، اندازه: 26×17سم [ف: 47/1 - 174]
آغاز: فاسعفتهم الى ذلك مستمسكا بحبل التوفيق و مستهديا الى سواء الطريق و شرحته بحمدالله سبحانه شرحا يذلل من شوارده صعابها
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ 570گ، 21 سطر، اندازه: 22×34/5سم [ف: 1 - 115]
شرح مزجی است و تا امور عامه؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی [نشریه: 2 - 158]
بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ قطع: وزيري [ف: - 175]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج سبز، 294گ، 28سطر، اندازه: 30×19سم [ف: 33/1 - 58]
آغاز: برابر؛ انجام: و تعاونها على الشر و الفساد وهي الشياطين و الله تعالی اعلم بحقایق الامور. دیباچه شارح نیامده و از اول تا خاتمه مباحث عقول از موقف چهارم (في الجواهر) را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی با امضاء شارح ابهری، دام سعدا، سعدا رحمه الله، منه رحمه الله، ح س. سمع من سعد، مقابله شده؛ تملك: محمد حسنی؛ مهر: «محمد باقر بن محمد تقی الموسوی»، حاج سید سعید؛ جلد: تیماج عنابی، 311گ، 29 سطر (11/5× 20/5)، اندازه: 27×16/5 سم [ف: 1- 134]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول، با یک سرلوح؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 396 گ، 27 سطر (18×11)، اندازه: 24×17سم [ف: 5 - 240]
آغاز: الثالث من الموقف الثاني حيث قال الممكن لاحتياجه الى العلة وكون الأولوية غير كافية فما لم يجب لم يوجد وقد ذكر ههنا شبهات كثيرة؛ انجام: واختلف اصحابه فمنهم من وافقه وعذر بالجمالات واليهم بقوله منهم العاذرية عذروا بالجهالات في ...
تذکر: در فهرست بدون نام مؤلف است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: غلامحسین تولیت نجفی قائنی و سلطان محمد قائنی، 1390؛ جلد: تیماج قرمز، 164گ، 27 سطر، اندازه: 24×15سم [كتابخانه های قائن: ف: - 107]
آغاز: اتفقوا عليه و أما غيره أي غير القاضي من الذين وافقوا على نفى الشكل عن الجوهر الفرد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوایی، 277گ، 25 سطر، اندازه: 13/5 × 23/5سم [ف: 15 - 109]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ محشی از محمد بن عبدالرحيم بن داود استر آبادی و وقف او به خط و مهر او با اقرار نامه احمد بن حاجی خسرو مورخ 874؛ واقف: محمد بن عبدالرحيم بن داود استر آبادی، 1874 کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای گرد، 471گ، 27 سطر (19×10)، اندازه: 29×17سم [ف: 16 - 330]
آغاز: ... و الجواب عنه أن الضروری حصول علم جزئی متعلق بوجوده؛ انجام: و اجتماع الممكن و من الفعل بالنسبه ای الاستقبال مع عدم الوقوع في الحال ممکن و في الحال ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 346گ، 27 سطر (10/5 × 19/5)، اندازه: 26×16سم [ف: 7- 399]
آغاز: الذاتية بتوقفها عليه لم يستحسنوا أن يجعل معها في قرن فيطلب اثباته مع اثباتها في علم؛ انجام: فحال الراعی بین الذئب و الشده واسترجعا فالقى الذئب على ... و قال للراعي اما يتقي الله يحول بيني و بين رزق ساقه الله الى فقال الراعي العجب
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشى؛ 396گ، 23 سطر، اندازه: 23×13/5 سم [ف: 2 - 81]
از آغاز تا خاتمه مقصد رابع از مرصد سادس؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «شرح مقاصد منه رحمه الله، ابهری، معنی، صدر اصفهانی ...»؛ مهر: على اكبر؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 405گ، 22-37 سطر (18×11)، اندازه: 16/5 × 26/5سم [ف: - 594]
آغاز: برابر؛ انجام: الوجود المطلق فلا يجب حينئذ اشتراکها أي اشتراكة الوجدات في الحكم فيجوز ان مبني على از آغاز کتاب تا اواسط مقصد سادس؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی به لفظ «منه»؛ واقف: هادی اسکویی حائری، شوال 1372؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 124 گ، 19 و 28 سطر، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 1- 355]
آغاز: بسمله تذييل الكتاب في ذكر الفرق التي اشار اليها الرسول (صلی الله علیه و آله) بقوله ستفرق امتی ... قال الآمدي كان المسلمون عند وفاة النبي؛ انجام: و للفقهاء في معاملتهم خلاف هو خارج عن فننا هذا. قال المصنف وليكن هذا آخر الكلام .. بمحروسة سمرقند. تمت
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 5 ذیحجه 1004ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: زرد و آبی، جلد: تیماج قهوه ای، 21گ (1-21)، 17 سطر (13×7/5)، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 3 - 1102]
آغاز: و اولاها و من شعبه و فوايده على الطفها و اسناها و من
دلايل العقلية على اعمدها و اجديها؛ انجام: اقول هذا ما تيسر لنا بعون الله و حسن توفيقه من کشف مشكلاته و توضیح معضلاته ...
خط: نسخ و نستعلیق، کا: سلطان محمد بن عبد الجليل، تا: 1026ق؛ افتادگی: آغاز (یک برگ)؛ مصحح، محشی با امضای «مولوی عبدالحكيم، منه رحمه الله، م، م.ن، م. س، س، ملا مسعود، ملا میرزا جان، ع.ح ره، ع، ع.م»؛ جلد: میشن عنابی، 554 گ، 21-23 سطر (17×8/5)، اندازه: 17/5 × 25/5سم [ف: 13 - 236]
الموقف الثاني الامور العامه» است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسین (آس)، تا: رمضان 1031ق؛ از آستانه شیخ صفی است؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 227ص، اندازه: 25/3×12/9 سم [نشریه: 2 - 209]
آغاز: الموقف الثاني في الأمور العامة اي ما لا يختص بقسم من اقسام الموجودة؛ انجام: و لما كانت هذه المباحث من ركاكها في نفسها مبنية على اصل فاسد اعرضنا عن تفاصيلها و الله الموفق تمت «الموقف الثاني الامور العامه» را شامل است؛ خط: تحریری، کا: سهمی بن دوست محمد، تا: شوال 1043ق، جا: بخارا؛ مصحح، محشی به امضای «مسعود»، «میرزا جان» و «ابراهیم»؛ در آخر نسخه اشعاری از حاذق، سلیم، نوعی بخاری، فصیحی، محمد امین بیک و روزبه که در سال 1044 تحریر شده؛ اهدایی: حاج شیخ حسین مصباح قوچانی، 1355/10/7 ش؛ جلد: روغنی، قهوه ای، 144گ، 19 سطر، اندازه: 25×13سم [ف: 1 - 208]
از آغاز موقف ثانی تا پایان همین موقف؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن ملاشریف چهار ترکی، تا: ذیحجه 1048ق؛ محشی با نشان «مسعود، مرصد، مس، میرزا جان، منه ره، حم حم ره»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 161 گ، 17 سطر (16×7)، اندازه: 13/5 × 25/5 سم [ف: - 594]
آغاز: تذييل للكتاب في ذكر الفرق التي اشار اليها الرسول عليه السلام بقوله ستفرق امتی ... قال الآمدي كان المسلمون عند وفاة النبي عليه السلام على عقيدة واحدة؛ انجام: برابر فقط شرح بر حدیث «ستفرق امتی» و بیان فرقه های مختلف و بخش پایانی کتاب «المواقف» را داراست؛ خط: نستعلیق، كا: محمد صفی بن اسکندر متطبب، تا: 1063ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18گ (102-120ر)، 19 سطر، اندازه: 23×13 سم [ف: 20- 78]
خط: نسخ، كا: احمد بن عبد الله، تا: شنبه 22 شعبان 1076ق، جا: تنكل لالو پر سرور؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 587گ، 23 سطر، اندازه: 19×27سم [ف: 4 - 377]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رفیع گلپایگانی، تا: شعبان 1098ق، کاغذ: کاغذ فستقی، جلد: میشن سیاه، 337گ، 26 سطر، اندازه: 17/4 × 28/2 سم [ف: 1 - 330]
از امور عامه است تا مقصد 10 در علت و معلول و ناقص؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: سردار کابلی در 1311؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 151 گ، 16 سطر (17×8/5)، اندازه: 25×15سم [ف: 8- 194]
آغاز: کلام في ذكر الفرق التي اشار اليها الرسول (صلی الله علیه و آله) ستفرق امتی ثلثا و سبعين فرقه كلها في النار ... قال الآمدي كان المسلمون عند وفاة النبي (صلی الله علیه و آله) على عقيدة واحدة؛ انجام: و للفقهاء في معاملتهم خلاف هو خارج عن فننا. تنها شامل خاتمه کتاب است در ذکر فرقه ها؛ خط: نستعلیق، كا: مرتضی بن میر محمد صفی حسینی تبریزی، تا: 1101ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 23 سطر (15×9/5)، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 847]
بی کا، تا: 1148ق؛ محشی به نشان قطب الدین [د.ث. مجلس]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1191ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 327گ، 26 سطر (18×27)، اندازه: 27×18سم [ف: 5 - 240]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ترک، کا: حافظ مصطفی بن احمد الجوزقی، تا: 1193ق، جا: آماسیه؛ مجدول، طغرای سلطان سلیم خان عثمانی، دارای سرلوح رنگین نفیس؛ تملك: سید احمد فوزی؛ جلد: تیماج قرمز، 284گ، 29 سطر، اندازه: 19×22 سم [ف: 1- 423]
آغاز: بسمله، الموقف الرابع في الجواهر و فيه مقدمه و مراصد اربعه المقدمه؛ انجام: و جعله ذخر النا يوم الدين ... سلم تسليما کثیرا کثیرا امین. از موقوف چهارم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و للفقهاء في معاملتهم خلاف هو خارج عن فننا هذا قال المصنف و ليكن هذا آخر الكلام من كتاب المواقف.
خط: نسخ، كا: احمد بن ابراهیم، تا: 1236ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج آلبالویی، 359 گ، 29 سطر (23×14)، اندازه: 31×22سم [ف: 1- 182]
بخشی از موقف دوم است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، نسخه قدیم، مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 51گ، 31 سطر، اندازه:
29×17/5 سم [ف: 14 - 61]
آغاز: برابر مشتمل بر شش موقف و مراصد و مقاصد و فصول و انواع؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا، تاریخ تجدید پنج صفحه اول و آخر: 1293؛ 396گ، 26 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 2 - 47]
آغاز: مثل السموات في العدد کما روي في اكثر من أن الأرض ايضا سبع طبقات و في كل طبقه منها مخلوقات؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز (حدود یک برگ)؛ مجدول، مصحح، محشی با نشان های «عبدالباقی، عبدبق، میر صدرالدین، میرزا جان، چلبی و م س ره»؛ تملك: مصطفی حسینی صفائی خوانساری به سال 1356ق با مهر «مصطفی الحسینی 1323» (بیضی)، اسماعیل با مهر «عبده اسماعيل»، آقا نورالدین، آقا محمد باقر به تاریخ 1294، احمد بن شیخ اسماعیل به سال 1255 با مهر «احمد بن اسماعیل، 1255» (بیضی)، محمد بن محمد حسین به سال 1362 با مهر «یا محمد» (بیضی)؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوا، 689 گ، 17-25 سطر (1167-13)، اندازه: 15/5 × 23/5 سم [ف: 16 - 177]
آغاز: الموقف الثالث في الأعراض و فيه مقدمه ومراصه خمسه المقدمة في تقسيم الصفات؛ انجام: و اصحابی فهم الأشاعرة و السلف من المحدثین و اهل السنة و الجماعة و مذهبهم از الموقف الثالث تا آخر الموقف الخامس؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 271گ، 27-29 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 5 - 2498]
آغاز: تذييل كتاب المواقف في ذكر الفرق التي اشار اليها الرسول صلی الله علیه و آله بقوله ستفترق أمتي ثلاثا و سبعين فرقة؛ انجام: فالقائل به مبتدع غير كافر و للفقهاء خلاف في معاملتهم. هو خارج عن فتنا هذا والحمدلله كمل و الحمدلله حق حمده وصلى الله على محمد و آله. در آخر کتاب درباره حدیث معروف «ستفترق أمتي ثلاثا وسبعين فرقة ...» شرح مختصر و مفیدی داده که نسخه حاضر آن قسمت را دربردارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ از موقوفات حاج محمد رمضانی است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 29گ، 12 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ -1 - 391]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، مقابله شده؛ مهر: «عبده الراجی حسینعلی» (بیضی)؛ واقف: شهید، جلد: تیماج قهوه ای، 19 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: - 289]
آغاز: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ مهر: «ماشاالله لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم»؛ جلد: تیماج مشکی، 40 سطر (11×18/5)، اندازه: 17×27/5سم [ف: 2 - 608]
آغاز: برابر؛ انجام: و لاشك أن ذلك الشئ ماخوذ مع احد الوقتين مغاير له مأخوذة مع الآخر و اذا تعدد المعلومان. از اول کتاب تا اواسط موقف سوم و اعراض و از مبحث الوان نیز حدود ده برگ کسر دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و وسط؛ واقف: فاطمه خانم بنت ابوالبقارشتی، جمادی الثانی 1128؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: میشن قهوه ای، 131 گ، 32-33 سطر، اندازه: 15×27سم [ف: 1- 158]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول به لاجورد و شنجرف؛ واقف: نائینی؛ 427گ، 23 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 4 - 193]
بی کا، بی تا؛ مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام خمینی؛ خریداری از منصوره تالهی معین الدین [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ تاریخ وقف: محرم 1272ق؛ 21 سطر (17×12/5)، قطع: وزیری [تراثنا: س ش 2 - 97]
آغاز: برابر؛ انجام: في حياته (علیه السلام) ولا علي لأنه لم يتفق له في ايام خلافته ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی به رسوم «طوسی»، «منه»، «حاشية»؛ جلد: چرم زرد، 413گ، 25 سطر، اندازه: 18×29سم [مؤيد: 1- 226]
آغاز: اعلم أن كبار الفرق الاسلامية ثمانية المعتزلة و الشيعة ... و الناجية الفرقة الأولى المعتزلة؛ انجام: و للفقهاء في معاملتهم خلاف هو خارج عن فننا هذا خط: نسخ، بی کا، بی تا، 14گ (87ر100ر) [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 105]
آغاز: برابر؛ انجام: لوصدر منهم الذنب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 366]
آغاز: ذاته متصف بصفات الجلال، انجام: و تقدم العلل الناقصة سوی اجزاء جلد اول شرح مواقف. چند جمله از آغاز خطبه آن افتاده است و تا پایان مبحث تقدم و تأخر را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشي از حسن چلبی، عبدالحکیم؛ کاغذ: ایرانی، جلد: مقوایی،
356ص، 29 سطر، اندازه: 16/5 × 27/5سم [ف: 2 - 98]
آغاز: الموقف الرابع في الجواهر. و فيه مقدمة ... ای تعریف الجوهر؛ انجام: قد وقع الفراغ .. محمود بن اسرافیل بن ابراهيم ... من نمانم این بماند یادگار. جلد دوم است و از موقف چهارم شروع می شود؛ خط: نستعلیق، كا: محمود بن اسرافیل بن ابراهیم، بی تا، کاغذ: ایرانی، جلد: مقوایی، 690ص، 27 سطر، اندازه: 27/5×17 سم [ف: 2 - 99]
بی کا، بی تا [نشریه: 5 - 300]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: وزيري قطور [نشریه: 7-186]
آغاز: المقصد الثالث في توحيده تعالی افرده عن سائر التنزيهات اهتمام بشانه و هو مقصد واحد و هو انه يمتنع وجود الهين اما الحكماء فقالوا: انجام: و لا يكون بين امرين آخرين او بين احدهما و امر آخر بينا منقول من شرح المواقف للسيد الشريف الجرجانی ... بغفرانه و اسكنه بحبوحة جنانه پاره ای از مباحث مقصد سوم و نهم آمده؛ بی کا، بی تا، 3 ص (7 ×9) [ف: 9 - 459]
آغاز: ایجاد شیء شيئا مقدم على مرتبة وجوده عن نفسه؛ انجام: غير الاحتمالات الثلاثة المذكورة ههنا و لجعله راجعا اليها وجه.
خط: تحریری، كا: عبدالجليل بن عبد الغفار بن نذير المعانی، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 27-29 سطر، اندازه: 112/5 × 21/5 سم [ف: 32 - 264]
آغاز: نفر من اجله الاحباب متطلعين على سراير الكتاب؛ انجام: وقع الفراق من تأليفه يوم سبت ... و سلم تسليما كثيرا تمت تم تم
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
Š.-ul-mawāqif
وابسته به: المواقف؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (756-700)
غیر همانند: 1. تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 1265
آغاز: بسمله، قوله الحمد الله العلى شأنه، اقول صدر المصنف رحمه الله الكتاب بما يتضمن قاضی عضد الدین ایجی کتابی در کلام به نام «المواقف في علم الكلام و تحقيق المقاصد و تبيين المرام» برای غیاث الدین وزیر خدابنده نوشته است. خود ایجی از همین مواقف گزین نموده «جواهر الكلام» نوشته است و آن را به نام وزیر غیاث الدین محمد بن رشید ساخته است. شیخ ابراهیم حلبی (م 1190) آن را به نام سلك النظام في شرح جواهر الكلام» در 22 رمضان 1152ق گزارش نوشته است. علاء نبیهی علی بن محمد بخاری نیز بر آن گزارش دارد و در سپاهان در رجب 770ق آن را به انجام برساند. شمس الدين فناری نیز بر آن گزارش نوشته است (چلبی 410/1 و 563/2). حافظ شیرازی درباره مواقف چنین گفته است: «به عهد سلطنت شاه شیخ شیخ ابو اسحق ** به پنج شخص عجب ملک فارس بود آباد / دگر شهنشه دانش عضد که در تصنيف ** بنای کار مواقف به نام شاه نهاد» (تاریخ عصر حافظ دکتر غنی ص 119 و 125 - فهرست سپهسالار 585/1). شوشتری در سرگذشت شمس الدین محمد آملی از این ایجی بد می گوید و از نکته ای یاد می کند که اسفرائینی در شرح آداب عضدی آورده است و آن کمک دوازده تن از شاگردان ایجی به اوست در نگارش هایش به نام «الزمرة الاثني عشرية» که از آنها بوده اند تاج الدین عربشاه اندقانی و سیف الدین ابهری. شمس الدین یا شمس الائمه محمد بن بهاء الدين يوسف بن على محمد بن سعيد قرشی کرمانی بغدادی که در 26 ربيع الثانی 717ق زاده و در 69 سالگی در 16 محرم 786 در گذشته است و سيف الدين احمد ابهری شاگرد ایجی و محشی شرح مختصر عضدی نیز بر آن گزارش نوشته اند (روضات ص 715؛ ریحانة الادب 244/2؛ بروکلمان پیوست 211/2). همین شمس الائمه در کرمان شاگرد ایجی بوده و به حدیث و کلام و ادب آشنایی داشته است. اوست نویسنده گزارشی بر فوائد غیاثیه ایجی (گزیده ای از مفتاح سکاکی) در معانی و بیان به نام تحقيق الفوائد (چلبی 209/2) و گزارشی بر مؤلف او به نام الكواشف البرهانية في شرح المواقف السلطانية چلبی 337/2 (که نمی گوید از کیست) و نگارنده النقوض النقود) و الردود که گزارشی است بر شرح ایجی در 734ق بر مختصر منتهی ابن حاجب که پس از کواشف نوشته است (چلبی 538/2). چلبی در اینکه نگارنده النقود و الردود را اکمل الدین محمد بن محمود حنفی (م 786) می داند سخنی درست نیاورده است (ص 1705 و 1707 همین فهرست). آقای ابن یوسف نیز (586/1) از او پیروی نموده است. در الدرر الكامنة (320/4) آمده که کرمانی نگارنده السبعة السيارة است در گزارش بر مختصر ابن حاجب و شامل هفت گزارش و او شاگرد پدر خود بوده است نیز بغية الوعاة سيوطی (ص 120). این السبعة السيارة گویا همان النقود و الردود است در اجازه ای که همین شمس الائمة سنی به شهید یکم دانشمند شیعی در آغاز جمادی الاول 758 در خانه خود در درب مسعود بغداد داده است (ص 77 اجازت بحار؛ روضات 414). از این سه شرح بویژه همين كواشف ياد شده است. او به شهید اجازه روایت این سه کتاب را داده است و از آن بر می آید که او كواشف و دو گزارش دیگر را پیش از جمادی
الاول 758 آغاز نموده است و نسخه ما که در روز دوشنبه نیمه ربیع الاول 767 به انجام رسیده اگر همان كواشف باشد در تاریخ اجازه در دست او بوده و به نگارش آن می پرداخته است. او در این اجازه از خود به «شمس الائمه) و از ایجی به «استاد الكل في الكل» تعبیر نموده است. از این گزارش که نسخه ای از آن را ما داریم و اکنون گفتگو می کنیم نسخه ای از آن در کتابخانه آستان قدس هست (ش 151 مورخ - 771 فهرست آنجا 57/1) و به نام کرمانی دانسته شده و درست مانند نسخه ما است در آغاز. و نسخه دیگری هم (مورخ 10 صفر 776) در آنجا هست (ش 752 فهرست 194/4) که به نام ابهری خوانده شده و آن هم پس از خطبه که در نسخه ما نیست درست مانند همین نسخه ماست و در پایان هم همان تاريخ تأليف نسخه ما را دارد و در 10 صفر 776 در زمان شارح و شش سال پس از نسخه ما نوشته شده است. در فهرست آستان قدس (194/4) آمده که شارح ایجی را استاد می خواند. در نسخه ما هم از «مصنف و استاد» یاد شده است و در مبحث اعجاز قرآن از مقصد 4 موقف 6 دارد «كما قاله الأستاذ منا» و می دانیم که سيف الدين ابهری نیز شاگرد ایجی بوده است. پس چنین تعبیری نمی رساند که این کتاب از کرمانی باشد. نسخه ما هیچ یک از سه نسخه گمنام فهرست طلس (ص 118) نباید باشد. در فهرست بروکلمان (209/2) از نسخه 748 یعنی جامع که گزارش سيف الدين ابهری است و نسخه موزه بریتانیا (پیوست 188) که گزارش علی بن محمد النبیهی است و گزارش بی نام دیگر یاد گردید و باید آنها را دید و با نسخه ما سنجيد. در کتابخانه ملک گزارشی دیگری است بر مواقف (ش 1046) که آمیخته با متن و از آغاز کم دارد و چنین است: «[الثامن] سبب الصبح كرة البحار ... كما تقدم قال الفاضل الطوسي اذا قربت الشمس من الأفق الشرقی» و بدین گونه انجام می یابد: «[في] معاملتهم خلاف و الاطناب فيه [هو] خارج عن فننا هذا و ليكن هذا آخر الكلام ... وان عاملها بفضله و رحمته انه هو الغفور الرحیم»، این گزارش پس از مقاصد تفتازانی (712-791) و طوالع بیضاوی (م 685) نوشته شده است و در آن دارد: «قال شيخنا الطیبی» و «استاذنا الطیبی» (م743). نیز در آن و از فاضل قشیری آمده که شیعی و سنی هر دو به خبر تمسک می کنند و آن را متواتر می دانند پس داوری میان آنها دشوار خواهد بود باز در آن از «شيخ تور پشتی» یاد شده است. شارح در نسخه ما از مقالات اسلامیین شیخ اشعری و از غزالی و امام رازی و از صاحب الاشراق و صاحب تجريد و مولانا الفاضل اثير الدین ابهری و صاحب طوالع و آمدی و از مصنف و مختصر حكمة العين او و استاذ و صاحب التلخيص یا تلخيص المحصل و الحاكم صاحب المختصر و المنتفی و شرف الدین مراغی یاد می کند و از رشید وطواط برهانی برای تناهی ابعاد می آورد. در آن دارد: «قد بنهنا على مثل هذا في بحث الدلالات في شرح المطالح» (ور)، نسخه ای دیگر از این شرح نیز در فهرست مرعشی 346/37 تاریخ کتابت اواخر قرن 8 معرفی شده که آن هم به کرمانی نسبت داده شده است؛ خط: نسخ ریز، بی کا، تا: چهارشنبه 15 شوال 770ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 339گ، 31 سطر (20/5× 13)، اندازه: 25×17سم [ف: 7 - 2744]
آغاز: الموقف الاول في المقدمات و فيه مراصد ستة، المرصد الأول فيما يجب تقديمه في كل علم و اما المراصد الباقية ففيما يجب تقديمه في هذا العلم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 8 و 9، افتادگی: آغاز [ف: - 68]
آغاز: نحمدک یا من فضل مداد العلماء على دماء الشهداء ... فهذه فوائد سنحت في خاطري الفاطر اثناء مطالعة ما قال علماء الكلام روح الله ارواحهم في تعريف العلم شرح مبحث تعریف علم است. در شهر بلخ تأليف و به قلبابا کو التاش تقدیم نموده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ 6گ (10 ×15)، اندازه: 12× 18/5 سم [نسخه پژوهی: 3 - 152]
آغاز: قوله و اقوى ادلة اثبات الجزء انه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ 4گ (16-19)، اندازه: 12×18/5 سم [نسخه پژوهی: 3- 152]
آغاز: الموقف الثاني في الأمور العامة، ای فيما لايختص به قسم من اقسام الموجود. «التي هي الواجب و الجواهر و العرض» فاما این يشتمل الاقسام الثلاث كالوجود و الوحدة فان كل موجود و آن كان كثيرا، انجام: على اصل فاسدة عرضنا عن تفاصلها، و الله الموفق.
گزارش ناشناخته؛ خط: تحریری، بی کا، تا: 1027ق؛ سرودهای فارسی از مولانا قطب الدین شیرازی در 14 بیت: موجود منقسم به دو قسم است نزد عقل ** یا واجب الوجود و یا ممکن الوجود؛ تملك: میرزا اسدالله بن سید حسن؛ 234 ص، 21 سطر (10/5 ×20)، اندازه: 21×30سم [عکسی ف: 1- 238]
آغاز: بسمله - قوله ضمن خطبة كتابه - اعلم انه فات الشارح الشريف الامتثال بخير المرسلین ... هذا الشرح للمواقف بمنزلة حاشية له؛ انجام: اذا كان المراد به ما هو بمعنى العلم بالمعنى الاعم على ما عليه الحكماء فلا توله. شرحی است بر کتاب مواقف قاضی عضدالدین ایجی که نام شارح آن ذکر نشده و به نظر می رسد که ناقص باشد و شامل یک مقدمه و شش مقصد است؛ خط: نستعلیق بد، بی کا، بی تا، کاغذ: سفید، جلد: مقوا با پارچه سبز، 4 گ، 23 سطر (12/5×8)، اندازه: 18/5×13 سم [ف: 2 - 204]
اکرم (صلی الله علیه و آله) / عربی
š.-ul mawāhib-il ladunnīyya bi-l minaḥ-ilmuḥammadīyya
زرقانی، محمد بن عبدالباقی، 1055 - 1122 قمری
zorqānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-bāqi (1646 - 1710)
وابسته به: المواهب اللدنية بالمنح المحمدية في السيرة النبوية؛ قسطلانی، احمد بن محمد (851-923)
تاریخ تألیف: شنبه 12 ربیع الثانی 1112ق
شرح مزجی مهمی است بر کتاب «المواهب اللدنية بالمنح المحمدية» که در شرح زندگانی حضرت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نوشته است.
چاپ: بولاق، جزء 8 1278ق.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1544
آغاز: المقصد السادس في بيان ما ورد في آي التنزيل من عظيم قدره بيان لما ای مقداره و شرف رتبته؛ انجام: اللهم لك الحمد كما ينبغي لجلال وجهك و لعظيم سلطانك و صلی الله و سلم علی سید المرسلین ... بخش دوم کتاب و از مقصد ششم تا مقصد دهم را دارد؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ با نسخه مؤلف مقابله شده؛ مهر: «وقف ولی الدین پاشا» (مربع)؛ واقف: ولي الدين پاشا؛ جلد: مقوایی، 469گ، 23 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 4 - 346]
š.-ul mu'attirāt fī usūl-id dīn
رصاص، حسن بن محمد، - 584 قمری
rassās, hasan ebn-e mohammad (- 1189)
وابسته به: المؤثرات و مفتاح المشكلات؛ رصاص، حسن بن محمد (-584ق)
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله «المؤثرات» خود شارح [اعلام المؤلفين الزيدية 343؛ مؤلفات الزيدية 2/ 180]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 2094/2
آغاز: بسمله. قال الشيخ الإمام العلامة ابو محمد الحسن بن محمد بن الحسن بن ابی بکر الرصاص رضي الله عنه الحمدالله خالق الأرضين و السموات الحمد هو الثناء الحسن و يقال له أيضا مدحاء انجام: الحسن انه سائله لا يخيب و هو قريب مجيب.
خط: نسخ، كا: عزالدين بن حسن بن امیرالمؤمنین، تا: جمعه دهه اول جمادی الاول 863ق؛ 17 سطر [میراث شهاب: س 17ش 3و 4 -330]
شرح الموجز- شرح موجز القانون
š.-ul-mūjaz
شیروانی، محمد بن محمود، - 912 قمری
šīrvānī, mohammad ebn-e mahmūd (- 1507)
وابسته به: موجز القانون = الموجز في الطب؛ ابن نفیس، علی بن ابي الحزم (607-687ق)
شرحی مزجی است بر کتاب «الموجز» ابن نفیس با اشاره به آراء متقدمین و متأخرین از پزشکان نامی.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6624
آغاز: الحمدلله الذي ابدع بقدرته الاجرام العلوية و انشأ برأفته الأجسام السفلية و احدث برحمته المواليد بحسب الاستعداد و القابلية و خص منها الانسان بالنطق و الفهم و العقول الكافية؛ انجام: و الصلحاء المستضعفين و من ينقاد کک و يعتقد فيك ولا يخالف امرک و اذا وصفت دواء فهم السامع و كرر عليه لئلا يقع الغلط فيما يسمع و يكتب. فن اول را داراست؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 12 ربیع الاول 856ق، (شاید تاريخ تأليف باشد)؛ مصحح، محشى؛ تملک محمد بن ... میدانی، نصرالله به سال 1216ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 137 گ، 25 سطر، اندازه: 17/5 × 24/5سم [ف: 20 - 160]
Š.-ul-mūjaz-il-ḥāwī li-thrīyr-il-fatāwā
وابسته به: الموجز الحاوي لتحرير الفتاوی؛ ابن فهد حلی، احمد بن محمد (757-841)
شرحی است مختصر از مؤلفی نامعلوم بر «الموجز الحاوى» احمد بن محمد فهد حلی. این شرح فقط جنبه توضیحی دارد و استدلالی جز موارد بسیار نادر دیده نمی شود.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 8029
آغاز: بسمله، انما قدم التراب لان جميع التراب تحصل به الطهارة بخلاف جميع الماء الطاهر، انجام: بخلاف الواجبة فان ذلک معتبر فيها و يضمه ايضا السخال.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام کاغذ: نخودی، جلد: مقوا رویه پارچه طوسی، 88 گ، 15 سطر، اندازه: 19×13سم [ف: 21 - 899]
S.-ul-muWassiah fi S.-il-kafiya
وابسته به: الموشح في شرح الكافية = شرح الكافية؛ خبیصی، محمد بن ابی بکر (-731)
غیر همانند:
آغاز: الحمدلله الحمد هو الثناء باللسان على قصد التبجيل و الشكر فعل ينبیء عن حسن تعظيم المنعم من حيث كونه منعما مطلقا انجام و المفتوح ما قبلها تقلب ألفا لقولك في اضربن اضربا تشبيها لها بالتنوين و يمتاز عن التثنية بالقرينة.
خط: نسخ، كا: حسن بن حسين بن على بن قاضی ابی بکر خیارقی ملقب به قوام الملة، تا: سلخ ذیقعده 763ق؛ 275گ، 22 سطر، اندازه: 13/5 × 20/5سم [ف: 1- 165]
آغاز: الحمدلله الذي خلق سبع سماوات و من الارض مثلهن بکمال قدرته و جعل الأمر ينزل بينهن ببالغ حكمته
نسخه اصل: کتابخانه شخصی -قم. شرحی است مزجی و متوسط بر کتاب «الموشح في شرح الكافية» خبیصی. در این شرح بیشتر به توضیح عبارات پرداخته است؛ خط: نسخ، كا: ... بن محمد شوشتری کر کری، تا: دوشنبه 27 محرم 1121ق؛ مصحح، محشی؛ 424ص [عکسی ف: 2 - 82]
شرح الموجز في الطب-شرح موجز القانون
š.-ul-mūjaz fī-l-manṭiq
بندی، علی بن محمد
bandī, “alī ebn-e mohammad
وابسته به: الموجز في المنطق؛ خونجی، محمد بن ناماور (590 -646)
شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر مقدمه مشهور منطقی به نام «الموجز» افضل الدین محمد بن ناماور خونچی که شارح به درخواست بعضی آن را شرح نموده است. شارح از ابن سینا و امام رازی و ابهری به نام «الشيخ، الأمام، الفاضل» یاد می کند. مؤلف 11 فصل از کتاب مذکور را به ترتیب شرح کرده: العلم اما تصور؛ الدلالة اللفظية؛ في الكليات الخمس؛ في التعريفات؛ في معرفة القضايا؛ في التناقض؛ في العكس؛ في القياس، في المختلطات؛ في الشرطيات و في القياسات الشرطيه.
[دنا 1116/6]
آغاز: و بعد فقد التمس منی جمع من المترددين إلى أن اجمع لهم شرحا للمقدمة الموسومة بالموجز للامام افضل الدین
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 290؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 14 رمضان 744ق؛ محشی؛ 61گ (375-435) [عکسی ف: 2- 459]
آغاز: يتجه على التوجيه الاشكال ... و الذى الموضوعين كلواحد من الازمنة؛ انجام: و الثالث بان يقال كلما صدق هذا الضرب صدق صغراء مع كبراه و صدقت النتيجة لكونها شک؟ اولا منتهی
از اواسط فصل دوم تا اواسط فصل هشتم است؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1231ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی، 53گ، 16 سطر، اندازه: 14×21/5سم [اهدائی رهبر: 5 - 269]
شرح موجز القانون- المغنی فی شرح الموجز
5.-u mijaz-il-qanun = .-ul-mujaz fi-t-tibb
فضل الله، أبو عبد الله بن ابی نصر، ق8 قمری
fazl-ol-lāh, abū-abd-ol-lāh ebn-e abī nasr (- 14c)
وابسته به: موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
اهداء به: امیرزاده محمد سطان
محل تأليف: سمرقند
شرحی است با عنوان «قال، اقول» و تألیف ابوعبدالله بن ابی نصر بن عبدالله مشتهر به فضل الله است که آن را چنان که خود در دیباچه کتاب مسطور داشته به نام امیرزاده محمد سطان در شهر سمرقند تأليف نموده. [این شخص را على العجاله بدون هیچ تتبع و تحقیقی فقط به واسطه اشتراک اسمى احتمالا همان محمد سلطان یا به احتمال ضعیف تر برادر او امیرزاده پیر محمد نوه پسری امیر تیمور معروف باشد که تشریح منصوری را منصور بن محمد بن يوسف بن الیاس شیرازی به نام این اخير تأليف نموده و اگر این مطلب صحيح باشد معلوم می شود که مؤلف از علمای قرن هشتم بوده است، والله العالم. (عرفانیان)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:5106
آغاز: بسمله الحمدلله مشرف الاشعة من الأجسام العلوية ذوات الأضواء و الأنوار الى جرم كرة الأرض؛ انجام: والفرق بينه و بين عير الكلب و معالجاته ظاهر و لنختم الكتاب ههنا.
خط: نسخ، كا: محمود بن شیخ محمد المالیغی، تا: یکشنبه 8 ربيع الثانی 813ق؛ مهر: «یا اسدالله غلام توام این شرفم بس که بنام توام»؛ واقف: ابن خاتون، 1067ق، کاغذ: نخودی، 172گ، 31 سطر (21/3×11)، اندازه: 17×26/5سم [ف: 19 - 327]
Š.-u mūjaz-il-qānūn = š.-u nafīsī = d.-ul-mūjaz
نفیس کرمانی، نفیس بن عوض، - 842؟ قمری
nafīs-e kermānī, nafīs ebn-e 'avaz (- 1439)
وابسته به: موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
اهدا به: شاهرخ بهادر خان
تاریخ تأليف: 841ق؛ محل تأليف: سمرقند
ابن سينا ( - 427ق) کتاب جامع و مفیدی در پزشکی دارد به نام «القانون في الطب» که بر آن شروح متعددی نگاشته شده است، از جمله ابن نفیس آن را گزین کرده و به نام الموجز یا موجز القانون موسوم داشته است و نفیس بن عوض بن حکیم کرمانی آن را در سمرقند شرح مزجی نموده است و بیشتر یادداشت های آن را در شهر کرمان نگاشته است که همین کتاب موجود می باشد. در چهار فن تنظیم شده: 1. قواعد جزیی طب؛ 2. ادوية و اغذيه مفرده و مركبه؛ 3. امراض مختصه بعضوی از اعضا؛ 4. امراضی که اختصاص به عضوی ندارد. مشتمل است بر تنقیح مبانی متن و کشف معانی و رفع مشکلات آن. بنا به گفته کشف الظنون این شرح از بهترین شروح کتاب موجز می باشد.
آغاز: توجهنا الى جنابك الاقدس قال علاء الدين ... قد رتبت هذا الكتاب على اربعة فنون ... آغاز شرح: قال الشيخ الإمام الحبر الكامل علاء الدین علی بن ابی الحزم القرشي المتطبب صيغة تفعل ههنا للمبالغة مثل تقدس و تمجد قدر تبت هذا الكتاب على اربعة فنون ...
انجام: قال و بلغني أن قوما اقتصروا عليها وحدها فماتوا في آخر الأمر، تم التأليف.
چاپ: این اثر بارها در ایران و خارج از ایران به چاپ رسیده
[کشف الظنون 1899/2؛ الذريعة 95/14؛ دنا 1116/6 -1118 (80 نسخه)؛ فهرس المخطوطات الطبية المصورة بقسم التراث العربی 117-120؛ مخطوطات الطب في المتحف العراقي 196، کتابشناسی نسخ خطی پزشکی ایران 176؛ مجله معهد المخطوطات 345/4]
آغاز: الفن الثالث في الأمراض المختصة بعضو عضو و اسبابها؛ انجام: و ما يطهر منه في البدن. قال الشيخ فاذا تركبت ... شامل فن سوم تا اوایل فن چهارم؛ خط: نسخ، كا: محمود بن محمد القاضي الكوهان براان؟، تا: 7 رمضان 778ق، جا: كورة اصفهان؛ افتادگی: وسط و انجام؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: چرم سبز، 150گ، 29 سطر، اندازه: 26×16 سم [مؤید: 3 - 602]
آغاز: بسمله، قال صاحب الموجز: البحران في لغة اليونان هو الفصل في الخطاب و قال الفاضل الكرماني المعروف با النفيس ثم يستعمل مجازا على الفصل في الحكم و قال جالینوس؛ انجام: و هذه البحارين الرملية فيكون كل سنة بمنزلة من الحارة. هذا ما ذهب اليه ... ببحران لان حركتها بعد ... جدا. تم الكتاب بعون الله و حسن توفيقه بخش کوتاهی از فن چهارم شرح نفیسی است؛ خط: نسخ، كا: محمود اصفهانی، تا: 856ق؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: میشن عنابی مذهب، 9گ (402-410)، 23 سطر (16×8)، اندازه: 21×12سم [ف: 13 - 204]
آغاز: و قنطوريون من كل واحد ستة دراهم ... الفن الثالث الأمراض المختصة بعضو عضو؛ انجام: برابر
مطالب شرح فن سوم و چهارم کتاب را دارد؛ كا: احمد بن محمد، تا: 866ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، ضربی، 278گ (1-278)، 21 سطر (14×9)، اندازه: 12/5 ×20/5سم [ف: 12 - 171]
آغاز: برابر؛ انجام: ان تمدده تمدیدا شديدا و لان مقدارها ايضا اقل و لذعه اقوى لحدة الصفراء و اقرب الى الجلد لأن الصفراء دو صفحه و نیم از باب ثالث از فن رابع را دارد و بقیه را فاقد است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 890ق؛ افتادگی: آغاز؛ عرض شده در روز چهارشنبه ربيع الثانی 934 گ، 666ص، 25 سطر، اندازه: 25×17/5 سم [نشریه: 3 - 378]
آغاز: تقسيم الطب عليهما تقسيم الكل ال الأجزاء؛ انجام: الصنف الثالث متوسطة السم فمنه ما يقتل من سبعة ايام و منه.
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام (یکی دو ورق از ابتدا و چندین ورق از انتهای این نسخه)؛ محشی؛ واقف: سید علی اصغر اصغرزاده موسوی، اردیبهشت 1338؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 283گ، 27 سطر، اندازه: 17×23سم [ف: 19 - 325]
آغاز: فايدته و عموم عاید ته و غموض مدرکه ورقة مسلکه لجدير ان يسحب ذیل الافتخار على مفارق الحكم، انجام: حقنة للقولنج خصوصا الريحی یزاد في الحقنة اللينة الأولى.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 9؛ واقف: دکتر جواد فیلسوفی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 371گ، 16 سطر (13×6)، اندازه: 12×17/5سم [ف: 3- 1119]
آغاز: برابر؛ انجام و اکملهم علما و اقواهم دينال، صلوة يكون اداء لفضله و كفاء لعلمه و على آله و أصحابه سلم تسليما كثيرا و الحمد لله رب العالمين
خط: نسخ، كا: ظهير الدين بن حسين بن عبد القادر طبیب، تا: چهاشنبه 18 ربیع الاول 100ق، جا: بون (ظاهرا در یمن)؛ مصحح، مقابله شده، محشی؛ تملك: على بن عز الدين بن احمد بن رجب نجفی اسلمی مخاطب = اعتماد خان، محمد بن ظهير الدين بن حسین طبيب؛ کاغذ: خانبالغ، 246گ (1-246)، 27 سطر، اندازه: 11/5×17/5 سم [ف: 28 - 254]
آغاز: لان الروح ينكشف بلون الدم عند غلبته و روية المياه و البرد و الرعد لان الرعد في الاكثر انما يكون مع الامطار؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 900ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 228 گ، 25 سطر، اندازه: 18×25/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 926]
آغاز: من القواعد الكلية المذكورة في الفن الأول، انجام: و لايرد على هذ الوجه من الايرادات بالرد على الوجه الأول والله اعلم واحكم و الله اعلم بالصواب
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ افتادگی: آغاز (حدود 11 سطر)؛ 254ص، 22 سطر (19×8/5)، اندازه: 23×15 سم [نشریه: 3 - 378]
آغاز و انجام: برابر؛ تم التأليف في غرة ذيحجة 841 ببلدة سمرقند ... و قد كنت امليت الحواشي على كثير من مواضع الكتاب بکرمان صنيت عن الحدثان، و كانت بالعراق لنالیال، شرفا هن من ريب الزمان.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی:انجام؛ مجدول، محشی با نشانه «منه رحمه الله»؛ مهر: «الواثق بالله الغني محمد حسن»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 292گ، 23 سطر (16×10/5)، اندازه: 25×18سم [ف: 13 - 253]
بی کا، تا: قرن 10؛ قطع: وزيري [ف: - 175]
بی کا، تا: آخر قرن 9 یا 10 [د.ث. مجلس]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ تملک: کاظم بن قاسم رشتی، محمد بن اسماعیل موسوی. [نشریه: 7- 187]
بی کا، تا: قرن 10 [نشریه: 5 - 275]
آغاز و انجام: برابر
خطبه و دیباچه را فاقد است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط قرن 10؛ واقف: رضا نائینی، مرداد 1311؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 354گ، 25 سطر (15/3×8/5)، اندازه: 25×17سم [ف: 19 - 325]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن تریاکی، 283گ، 21 سطر، اندازه: 17/9×11/7 سم [ف: 1 - 330]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ تملک: محمد صالح طبيب شیرازی در 1276 در تهران؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن یشمی، 365گ، 29 سطر، اندازه: 15/3× 23/7 سم [ف: 1 - 331]
خط: نسخ، كا: جمال بن شمس الدين بن بنی اسرائیل یعقوبی، تا: قرن 10؛ مجدول؛ تملك: غلام على طبيب صدر الأطباء خراسانی در 1299؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 376 گ، 25 سطر، اندازه: 26/9×17/8 سم [ف: 1 - 331]
آغاز و انجام: برابر؛ ثم التأليف في غرة ذي حجة سنة احدی و اربعین و ثمانمائة بحمد الله تعالی و فضله ببلدة السمرقند حماها الله تعالی مع سائر بلاد المسلمين عن الآفات و البليات و قد كنت املیت الحواشي عن كثير من مواضع الكتاب بكرمان صينت عن الحدثان و كانت بالعراق لنا ليال شرفنا هن من ريب الزمان و جعلنا هن تاريخ المقال و عنوان المقاصد و الآمال. بیت: عراق دلفروز باد ارجمند ** که آوازه فضل از و شد بلند خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی با نشانه های «منه رحمه الله» و «قطب الدین» و «12» و «شرح قطبی» و «من الاستاد المحقق میرزا حسینعلی دام عمره» (ور) و «شرح حكمة العين» و «آق» و «آقسرایی»؛ تملك: نعمت الله احقاقی جهرمی در 15 رجب 1351ق، محمد کریم اشراق جهرم 1355، ابوالقاسم بن مرحوم حاج محمد زمان ...، ابن محمد على المسكنانی (؟)؛ مهر: «العبد ابن محمد علی ... 1213» (مستطیل)، «محمد على الموسوي 1093» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 294گ، 22-27 سطر (16×8)، اندازه: 23×14سم [ف: 20 - 168]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الشارح الفاضل شكر الله سعيه تم التأليف في غرة ذي الحجة سنة احدی و اربعین و ثمانمائة بحمدالله و فضله ببلدة سمرقند حماها الله تعالى مع سائر بلاد المسلمين و قد كنت املیت الحواشي على كثير من مواضع الكتاب بكرمان صينت عن الحدثان حرره الحقير الفقير الى الله تعالی نفیس الطبيب في الله عنه
خط: نستعلیق، كا: عبدالعزيز استر آبادی، تا: 911ق؛ 236 گ، 27 سطر، اندازه: 17×25/5سم [ف: 2 - 300]
درمان بیماری ها را دارد؛ خط: نستعلیق، کا: برهان هروی، تا: سه شنبه 5 ذیحجه 930ق؛ مجدول، محشی با نشان «منه رحمه، و المحرره»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 443گ، 25 سطر (16×9/5)، اندازه: 25×17سم [ف: 9 - 1292]
خط: نستعلیق، كا: نورالدين محمد، تا: چهارشنبه 26 ذیحجه 140ق، جا: کاشان؛ محشی با نشان «منه رحمه الله»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 144 گ، 19- 22 سطر (5/5×11/5)، اندازه: 8/5×17 سم [ف: 16 - 468]
شرح فن نخستین و کلیات موجز است؛ خط: نستعلیق، کا: عبدالسلام بن جلال الدین طبيب، تا: ذیحجه 951ق؛ کاغذ:
سپاهانی، جلد: ساغری سبز، 124گ، 27 سطر (16×7)، اندازه: 24×13سم [ف: 5 - 240]
آغاز و انجام: برابر
خط نسخ، كا: ولی بن شهاب الدین شیر علی، تا: سه شنبه 17 جمادی الثانی 957ق؛ محشی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 229گ، 34 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 4 - 2096]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن جعفر اولی خطی، تا: 19 جمادى الأول 972ق؛ دارای چهار سرلوح مذهب، مجدول، مصحح، کاغذ: دولت آبادی، جلد: ساغری مشکی مذهب، 393ص، 27 سطر، اندازه: 14×23/5سم [ف: 24/2 - 145]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: شمس الدين بن كما الدين، تا: 974ق؛ تملک: محمد جعفر حسینی طبیب پسر میرزا محمد علی حسینی طبیب؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 732، 25 سطر، اندازه: 13/5× 18 سم [ف: 10 - 1683]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم عالج السده الواقعه في الأمعاء قد فرغت من کتابت فن الاول.
تذکر: در فهرست مؤلف ناشناخته مانده است که با توجه به آغاز نسخه شناسایی شد؛ کا: احمد بن سیدی حسینی کجحی، تا: 976ق؛ محشی با امضای «منه»؛ کاغذ: کاهی، جلد: مقوای ساغری، 200ص، 23 سطر (8/5×16/5)، اندازه: 24×15سم [ف: - 73]
خط: نسخ، كا: اسدالله بن عباد الله بن محمد حسینی مفازهای بیابانکی طوری، تا: چهارشنبه 11 محرم 981ق، جا: یزد؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 502گ، 21 سطر (11×7/5)، اندازه: 18×12سم [ف: 17 - 132]
آغاز و انجام: برابر؛ تم التأليف في غرة ذي الحجه سنه احدی و اربعین و ثمانمایه ... ببلدة السمرقند و قد كنت امليت الحواشی على كثير من مواضع الكتاب بکرمان ... و كانت بالعراق لنا ليال ** شرقنا هن من ريب الزمان / جعلناهن تاريخ المعانی ** و عنوان المقاصد و الامانی عراق دل افروز باد ارجمند ** که آوازه فضل او شد بلند / از آن گل کز و تازه گردد نفس ** عرق ریزه در عراقست و بس
خط: نستعلیق، كا: آغامیر بن شیخ جعفر توبلي الأصل، تا: 989ق، جا: رشت، برای استاد خود جلال بن نظام الدین نوشته؛ محشی از شروح مختلف موجز و قانون و نیز از ترويج الأرواح و مائه مسیحی، کامل (الصناعه) و شرح ایلاقی و شرح اسباب و از مولانا نعمة الله؛ كاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 28 سطر، اندازه: 25×14سم [ف: 19 - 227]
آغاز: برابر؛ انجام: رازيانج مکد ثلثة دراهم تم الفن الثانی بحمدلله و حسن توفيقه فاقد مقدمه و مشتمل بر شرح فن اول و دوم از چهار فن کتاب است؛ خط: نستعلیق، کا: جلال الدين محمد بن احمد دادایی، تا: سه شنبه 22 رمضان 993ق؛ محشی با رمز «عنه -12-صح منه»؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 168گ، 21 سطر، اندازه: 12/5 × 22/5 سم [اهدائی رهبر: 9 - 312]
آغاز: و قد رأينا أن نبتدأ اولا في امراض كل عضو بذكر العلامات الدالة على امزجته؛ انجام: و برابر
آغاز خطبه افتادگی دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ از گ 30 -41پ منتخبی در خواص الأشياء در حاشیه برگ ها کتابت شده؛ جلد: تیماج زرشکی، 111گ، 21 سطر، اندازه: 24×17/5 سم [ف: 20 - 336]
آغاز: برابر؛ انجام: تمام شد فن ثانی فن اول و دوم؛ خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ 462 گ، 19 سطر (9×8/5)، اندازه: 21×15سم [نشریه: 3 - 378]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی با نشان «منه رحمه الله»؛ 441گ، اندازه: 23×13 سم [نسخه پژوهی: 2 - 187]
پایان فن یکم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: لطف على بن محمد کاظم در 1295؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 129گ، 15 سطر (10×4)، اندازه: 16×9سم [ف: 16 -272]
بی کا، تا: قرن 11 و 12 [نشریه: 5 - 283]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ مجدول؛ قطع: ربعی [نشریه: 7- 187]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: اسمعیل مصنع رضوی، آبان 1362؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 454گ، 21 سطر، اندازه: 27/3×14/5 سم [ف: 19 - 324]
انجام: «دواء جالینوس و غيره من العلاج» در «عض الكلاب» در باب سادس در سموم از فن چهارم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 323گ، 25 سطر (14/5×6/5)، اندازه: 12/5 × 22/5سم
[ف: 5 - 1241]
آغاز: برابر از آغاز تا دردهای مفاصل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: تیماج مشکی، 331گ، 25 سطر (16×9)، اندازه: 14×23/5 سم [ف: 1- 293]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: ابوالقاسم حکیم باشی؛ 387گ، 25 سطر، اندازه: 26×15/5 سم [ف: 1- 164]
خط: نسخ، كا: حسین بن عیسی خوزی، تا: دوشنبه 5 جمادی الاول 1006ق؛ مقابله کرده در 26 ذیحجه 1006 از همان خوزی با همکاری محمود بن حسین طبسی در حیدر آبادی تلنگ؛ تملك: ملک الاطباء فيلسوف الدوله؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن پرتقالی، 479گ، 21 سطر، اندازه: 24/1×15/5 سم [ف: 1 - 331]
آغاز: الفن الثاني يشتمل على جملتين: الجملة الاولى في احكام الأدوية و الأغذية المفردة و يشتمل الى الجملة الأولى؛ انجام: و مكافاة لعلومه و حكمه و على آله ... من اول الفن الثانی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1020ق؛ مصحح؛ صورت وقف کتاب از مال حاج محمد حسن بن حاج محمد على روغنی در قزوین 1245؛ جلد: چرم زرد، 395گ، 23 سطر، اندازه: 12/5× 26/5 سم [مؤید: 2 - 214]
آغاز: بسمله و به نستعين. قال الامام الفاضل و الطبيب؛ انجام: شنجرف رمانی ... با کبریت بسائیده بدستور بعمل آورند.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1022ق [رایانه]
آغاز: كانت هذه الرطوبة من رطوبات البدن لم يقبل الهضم بعد ذلك و لا النصج ولم ينتفع بها لبدن؛ انجام: و تلزم ذلك زياده المرض من ذلك العضو و حصوله في الاعضاء القرينه ثم عالج السده الواقعه في الأمعاء تمت الكليات. فن اول این کتاب؛ بی کا، تا: 1028ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 146 گ، 17 سطر (13×6)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 18 - 271]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام الاتمان على من يداوي الأرواح بطب الحقيقة و ببری الابدان بعلم الشريعة ويعالج القلوب بحكمته محمد المبعوث الى كافة الخلائق بما هو هدی و نور و شفاء لما في الصدور و على اله؛ انجام: وعلاجه ان يدق هذا الحيوان و يشد عل عضه میعطر من الزر ابوند الطويل و ... سواء بالشراب او بماء العسل و زهرة الحي من ...... فائه و ربما کفی استعمال الملح و الحل على موضع العضة
خط: نسخ، بی کا، تا: 20 ربیع الثانی 1033ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 273 گ، 25 سطر، اندازه: 32×21 سم [ف مخ - 3 - 1272]
آغاز و انجام: برابر؛ تم التأليف في غرة ذي الحجة ... الف التحية بدار السلطنة صفاهان حرست عن الحدثان ...
خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، کا: حسین بن اسماعيل لاهیجانی، تا: پنج شنبه 22 جمادی الثانی 1059ق، جا: اصفهان مدرسه محبتية؛ محشي با علامت سدیدی و منه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 379گ، 23 سطر (6/5×17/5)، اندازه: 12/5 ×24سم [ف: 12-96]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن محمد مومن تونی، تا: دوشنبه 12 جمادی الثانی 1091ق؛ افتادگی: وسط؛ 217گ، 23 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: 5 - 2681]
آغاز: برابر؛ انجام: في الاعضاء القريبة منه ثم عالج السده الواقعة في الأمعاد ثم الفن الأول من كتاب النفیسی فن اول؛ كا: اسماعيل بن محمد مهدی جرفادقانی، تا: قرن 12؛ جلد: مقوایی، 119گ، 22-21 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 5 - 2680]
بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: انجام؛ قطع: وزيري [ف: - 175]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1100ق؛ تملك: احمد بن محمد رضا فاضل خراسانی در 11 صفر 1263 (نسخه را همین محمد رضا در شوشتر نويسانده است)، سید علی طباطبایی خادم طبيب؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 324گ، 26 سطر، اندازه: 29×9/5 سم [ف: 1 - 331]
آغاز: (م) الفن الرابع في الامراض التي لا تختص بعضودون عضو (ش) بل اما ان يعم البدن لكنه بمعنى انه اذا اعرض له كان شاملا لجميع الاعضاء؛ انجام: برابر تنها فن چهارم: بدین گونه در شش باب: 1. حمیات، 2. بحران، 3. اورام، 4. کسرووکی، 5. زینت، 6. سموم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، با یک سرلوح؛ 68گ، 19 سطر (17/5×9)، اندازه: 14/5 × 24/5سم [ف: 5 - 240]
آغاز و انجام: برابر
کامل؛ خط: نسخ هندوستان، بی کا، تا: اواخر قرن 12؛ مجدول دارای یک سرلوح؛ واقف: سید علی اصغر اصغرزاده موسوی، اردیبهشت 1328؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 338گ، 25 سطر، اندازه: 19×29سم [ف: 19 - 325]
انجام: على التصريف في الغذا و جعله جزء العضو.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام (تا اواخر مبحث فصد و حجامت را بیشتر ندارد)؛ مصدر است به شرح حسين بن محمد استرابادی بر قانونچه چغمینی ایضا ناقص الاخر (12 ورق بیشتر نیست)؛ محشی؛ واقف: سید محمد باقر مولوی عربشاهی، محرم 1405؛ جلد: مقوا، 133گ (121+12)، 24 سطر، اندازه: 13/5 × 22/5 سم [ف: 19 - 326]
آغاز: برابر؛ انجام: هي الملابسة الحقيقية و ذلک اما.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: حنایی، 149گ، 23 سطر، اندازه: 24/3×15سم [ف: 19 - 327]
آغاز: برابر نیمه اول کتاب و دارای فن اول و دوم می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 258 گ، 15 سطر، اندازه: 23×16/5 سم [ف: 3- 138]
بی کا، تا: قرن 11 و 12 [نشریه: 3 - 378]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 100گ، 29سطر (22×12/5)، اندازه: 21×30سم [ف: 8 - 240]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 141گ، 28 سطر (18×7/5)، اندازه: 12/5×25سم [ف: 8- 257]
آغاز: برابر؛ انجام: احق باسم الترياق و المعدنیات و ما يستخرج من اجزاء الحيوانات باسم الفادزهر تم از مقدمه تا پایان فن ثانی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 132 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [اهدائی رهبر: 9- 313]
آغاز: و اسباب وجوده و علامات زواله هذا ما اشتمل عليه الفن الاول و يعلم مما ذكر وجه؛ انجام: برابر
شامل تمام فنون اربعه است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز (یک برگ)؛ مجدول، محشی؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج يشمی، 477گ، 23 سطر، اندازه: 28×14/5 سم [اهدائی رهبر: 9 - 314]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد صالح بن ملا عبدالرشید، تا: چهارشنبه 18 رمضان 1102ق؛ اهدایی: دکتر جواد فیلسوفی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج آلبالویی، 311گ، 26 سطر (21612)، اندازه: 27×18سم [ف: 1- 314]
خط: نستعلیق هندی، كا: حکیم کریم الله، تا: 1186ق، جا: شاه جهان آباد؛ کاغذ: هندی شکری، جلد: تیماج عنابی، 953ص، 22 سطر، اندازه: 17×25/5 سم [ف: 19 - 4]
آغاز: برابر
شامل فن اول و سوم است؛ خط: نسخ و نستعلیق خوش و استادانه، بی کا، تا: جمادی الثانی 1187ق، به خاطر آقا محمد نصیر؛ مصحح، محشی؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: روغنی، 240 گ، 23 سطر (16/5×7/5)، اندازه: 24×14سم [ف: 1 - 281]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1199ق، جا: لاهور هند؛ دارای یک سر لوح، مجدول، مذهب؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 608ص، 23 سطر، اندازه: 17/5 × 28/5سم [ف: 19 - 91]
آغاز: برابر؛ انجام: الباب الثاني من الجملة الاولى من الفن الثانی في احكام الأدوية والأغذية المفردة و قدر تبناه على حروف ابجد حرف الهمزة ابريسم حار يابس. فن اول؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 189 گ، 14 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 -2681]
آغاز: بسمله، أنا لانوثر على الدواء المفرد دواء مركبا؛ انجام: و بهذا الطريق يحصل اليقين في جميع الأصناف من غير كلفة. قسمتی از شرح نفیسی در طب است که در آن از ادویه مفرده و رجحان آنها بر ادویه مرکبه سخن رفته؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 7ص (306- 313)، 18 سطر (15×8)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 3 - 62]
آغاز: برابر؛ انجام: و كان تدبیر هم واحدا و استعملو دواء جالينوس و غيره من العلاج المذكور و الله اعلم ... تمامی مباحث فنون چهارگانه «موجز القانون» را بدون خطبه آغازین دربر دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 13؛ مجدول، دارای کمند اندازی؛ مهر: «عبده الراجي فتح الله» بیضی)؛ تملک: میرزا ابوالقاسم شريف الحكماء به سال 1303ق؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 580گ، 15 سطر (8 × 13/5)، اندازه: 19×12 سم [ف: 16 - 144]
آغاز: بسمله حمد بیحد و ثنا بیعدد مرحکیمی را سزد؛ انجام: که ساخته شود از بابونه و اکلیل الملک
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و رازیانج مند ثلثة دراهم. شرح فن اول و ثانی از فنون اربعه کتاب؛ کا: حسین بن علی محمد رشتی، تا: 1226ق، جا: تهران؛ تاریخ وقف: شهریور 1367؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج، 146گ، 20 سطر، اندازه: 24/2×15/9 سم [ف: 19 - 326]
آغاز: بسمله. الصراع و هو الم و هو خروج من حال طبيعية إلى حال غير طبيعية على ما عرفه جالینوس ومن تبعه كالرازی؛ انجام: و نحو ذلك من القرابض مثل شئ من الخرسان و القسط و الاشنة .. و سایر ما ينفع في ضماد الفتق فانها شد العضو و نشف الرطوبات و الله الموفق بعمل هذا الكتاب جلد دوم؛ خط: نسخ، كا: مهدی، تا: 1232ق، جلد: تیماج مشکی مذهب، 321گ، 29 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 2681]
آغاز: بسمله، قال الفن الثاني يشتمل على جملتين الجملة الاولى في احكام الادويه و الأغذية المفردة؛ انجام: و تنميقه و وفقنا الدرایه ما فيه من اللطائف و تصحيحه و الصلوة على رسوله محمد و آله الطيبين الطاهرين اجمعین. از فن ثانی کتاب قانون؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1235ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 231، 15 سطر (18×11)، اندازه: 18×26/5سم [ف: 9 - 510]
آغاز: برابر؛ انجام: من أجزاء الحيوان باسم الفاد زهر ... من السهو و النسيان 1238 خط: نستعلیق، کا: حسن بن ابوذر طبيب مازندرانی، تا: 1238ق؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حائری مازندرانی، مرداد 1351؛ جلد: تیماج مشکی، 179گ، 23 سطر، اندازه: 21×11سم [ف: 19 -327]
آغاز: برابر، انجام: ان المفردات من النباتیات احق باسم الترياق و المعدنیات و ما يستخرج من اجزاء الحيوانات بالفادزهر. تم الباب الأول من الجملة الاولى من الفن الثاني. شرح فن اول و بخشی از فن دوم - تا آخر باب اول از جمله اول از فن دوم؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1241ق؛ مصحح، محشی با امضای «منه»؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج تریاکی، 238گ، 14 و 15 (13×8)، اندازه: 13/5× 20/5 سم [ف: 16 - 160]
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: جمادی الثانی 1250ق؛ مصحح، محشی با رمز «منه رحمه اله»؛ 243گ، اندازه: 21×30/5 سم [ف: 1 -61]
بی کا، تا: 1260ق؛ افتادگی: وسط و انجام کاغذ: فرنگی شکری و آبی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 19 - 18]
آغاز: برابر؛ انجام: مکد ثلثة دراهم تم الفن الثاني بعون الله تعالی وحسن توفيقه. آغاز کتاب تا آخر فن ثانی؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد على سمنانی، تا: 1262ق؛ مصحح، محشی با نشان «هع ق سلمه الله تعالی» و «منه» و «شرح ایلاقی»؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 121گ، 24 سطر، اندازه: 18×28/5سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، كا: ابوالفضل بن عبدالوهاب بن ابوالفضل طبيب، تا: جمادی الاول 1266ق؛ در دو صفحه آخر نسخه اشعاری از سنائی و مثنوی مولوی تحریر شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 225 گ، 23-27 سطر، اندازه: 21×35سم [ف: 5 - 2681]
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: على محمد بن میرزا محمد کاظم موسوی، تا: جمادی الاول 1267ق؛ جلد: تیماج مشکی، 116گ، 21 سطر (1879)، اندازه: 26×16/5 سم [ف: 1 - 181]
آغاز: برابر؛ انجام: و كثيرا ما يموت السكران بالسكتة دفعة و ذلك لامتلاء لابطون تا پایان باب نخست از جمله اول از فن دوم را دارا می باشد. بخش هایی از فن چهارم و جمله دوم در آخر نسخه ناتمام می باشد؛ خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كا: ابوالقاسم بن محمد مهدی جراح، طبیب اصفهانی، مشهور به میرزا جان، تا: صفر 1276ق؛ مصحح، محشی، مقابله شده؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قرمز، 155گ (381- 535)، 18 سطر (18×12)، اندازه: 24×18سم [ف: 28 - 601]
آغاز: تتمه حاشیه از شرح اسباب نفس در ذات الجنب وجع ناخن الان العضو حساس ثتی او علیه غشاء؛ انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: 1306 یا 1307ق؛ افتادگی: آغاز؛ از روی نسخه خطی به تاریخ کتابت 843 استنساخ گردیده، محشی؛ جلد: چرم قهوه ای، 564ص (184-747)، اندازه: 18×11 سم (ف: [115 - 47/1]
آغاز: برابر؛ انجام: و عنوان المقاصد و الأماني ... الملک الوهاب.
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: فيقوى على تحریک الاعضاء؛ انجام: بسبب تكثيف الأمعاء و تغليظ المواد.
خط نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: جعفری
معمار؛ کاغذ: اصفهانی، 75گ، 25 سطر (15×8) [ف: 5 - 1559]
آغاز: العلم الأمور الطبيعية والعلم بأحوال بدن الإنسان والعلم بالاسباب والعلم ... والامور الطبيعية سبعة احده الاركان وهي اربعة .. ثم البلغم ... ثم الصفراء ... ثم السوداء؛ انجام: فاكل بعضهم فاستنكف الباقين من اكلها فمن اكلهم يمت من عاف من اكلها مات وكان تدبيرهم واحدة واستعملوا دواء جالینوس وغيره من العلاج المذكور تم
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 178 گ، 17 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 5- 2681]
آغاز و انجام: برابر
كا: احمد حسنی متطبب جیلانی، بی تا؛ مهر: «عبده محمد على الحسینی» (مربع)، «ابواب الغني محمد حسین الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج زرشکی، 305گ، 23 سطر، اندازه: 26×17سم [ف مخ 3-1272]
آغاز: ... و ذكرها في حده ليكون الحد کاملا كما يقال في حد السيف أنه آلة صناعية متخذة من حديد متطاول معرض محدد الأطراف لجزا ضاء الحيوان في القتال. الفن الأول يشتمل على جملتين الجملة الأولى في قواعد؛ انجام: ويترك اللحوم ما امكن و يجتنب الشراب اصلا و ذلك ليلا ثبور الأخلاط و ينصب شیء منها الى المحل الضعيف فان حصل مع ذلک ای مع. از اوایل فن اول تا اواسط فن رابع؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: «عبده عطاء الله» (بیضی)؛ واقف: شمس الدین محمد آرانی، 1141ق؛ جلد: مشما قرمز، 350 گ، 17 سطر، اندازه: 19×28/5سم [ف مخ - 100]
خط: نستعلیق، كا: حسین بن حسن متطبب لنگرودی، تا: دوشنبه
17 جمادی الثانی، جا: لاهیجان؛ محشی [نشریه: 7- 186]
انجام: و يغطى الترياق العسكري او الترياق المتخذ من اسطر خشوق اليابس و ورق ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ محشى؛ جلد: چرم زرد، 363گ، 23 سطر، اندازه: 5/ 30×20سم [مؤید: 2 - 230]
دو جلد؛ بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 610]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام الاتمان على من يداوي الأرواح بطب الحقيقة و ببرى الأبدان بعلم الشريعة و يعالج القلوب بحكمته محمد المبعوث الى كافة الخلائق بما هو هدی و نور و شفاء لما في الصدور و على اله؛ انجام: و علاجه ان يدق هذا الحيوان و يشد عل عضه میعطر من الزر ابوند الطويل و ... سواء بالشراب او بماء العسل و زهرة الحي من ... فائه و ربما كفى استعمال الملح و الحل على موضع العضة دو فن نخستین را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، دارای سرلوح؛ 54گ (1ر-54ر)، 24 سطر (18×7/5) [ف: 4 - 785]
š.-u mūjaz-il-qānūn = š.-ul-mūjaz fi-t-ţibb
ایجی، شهاب الدین بن محمد
ījī, šahāb-od-dīn ebn-e mohammad
وابسته به: موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
اهداء به: سلطان محمود مظفری
شرح مزجی مختصری است بر رساله «الموجز في الطب» ابن نفیس. این شرح دارای نکاتی است که باید پزشک از آنها اطلاع کامل داشته باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... و بعد يقول العبد الراجي شهاب بن محمد الايجي أسعد الله جده و جعل خير يومه غده؛ انجام: تم الفن الاول المشتمل على قواعد جزئي الطب اعني علمية و عملية بتوفيق الملك العلام حافظ الصحة و مزيل الأسقام فن اول است؛ خط: نسخ، كا: تقي الدين كمال بن قطب الدین اصفهانی ماشاذه عباسی، تا: شنبه 14 رمضان 142ق، جا: کرمان؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، تملک: جلال الدین محمد طبیب؛ جلد: تیماج قرمز، 126 گ، 21 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 9- 112]
شرح فن اول؛ خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 1261ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 215گ، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 20 - 207]
š.-e mūjaz-ol-qānūn = š.-ol-mūjaz fe-t-tebb
فضل بن ابی نصر، ق9 قمری
fazl ebn-e abī nasr (- 15c)
وابسته به: موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
اهداء به: امیرزاده محمد سلطان
تاریخ تأليف: 113ق؛ محل تأليف: سمرقند
گویا از ابوعبدالله فضل بن ابی نصر بن عبدالله؛ که شرح آمیخته و مزجی است.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:8743
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 10 صفر 1235ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 247گ، 18 سطر (13/5×8/5)، اندازه: 20×16سم [ف: 17 - 209]
: شرح موجز القانون = شرح الموجز في الطب /طب / عربی
š.-u mūjaz-il-qānūn = š.-ul-mūjaz fi-t-ţibb
طبیب کرمانی، محمد محسن بن محمد حسین، ق13 / قمری
tabīb-e kermānī, mohammad mohsen mohammad hoseyn (- 19c)
وابسته به موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
شرح مزجی مختصری است بر «الموجز في الطب» ابن نفیس با افزودن مطالبی طبی از قانون و ایلاقی و آقسرائی و یک «مقدمه» و سه «قانون». مؤلف این کتاب را به نام فرزندش نگاشته و برای آن نام خاصی انتخاب نموده که در نسخه حاضر هر دو نام پاک شده اند.
یزد؛ کاظمینی؛ شماره نسخه:426
آغاز: الحمدلله الذي دلنا على علم الابدان و هدانا على علم الادیان كما قال الشارع المقدس العلم علمان علم الابدان و علم الأديان؛ انجام: يدغم بدال المهملة و بعين المعجمة و ميم معناه أي محافظة يحيل ...
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: انجام؛ 468 گ، 19 سطر، اندازه: 36×21/5 سم [ف: 2 - 114]
: شرح موجز القانون = شرح الموجز في الطب /طب / عربی
š.-u mūjaz-il-qānūn =š.-ul-mūjaz fi-t-tibb
وابسته به: موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
آغاز: المسابقة بالخيل وركوب السفن محرک الاخلاط (پس از هشت سطر) تدبير النوم و اليقظه افضل النوم هو الغرق المتصل المعتدل الخ؛ انجام: البهق و البرص ... کنسبة البرص الابيض الى البهق الابيض فان. شروعش از فن سوم است و ختمش به اواسط فن چهارم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 نسخه ناقص؛ واقف: سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی، اسفند 1374، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 93گ، 20 سطر، اندازه: 12×20/5سم [ف: 19 - 329]
آغاز: البحر ان في اللغة اليونان هو الفصل في الخطاب ثم استعمل مجازا على الفصل و في الحكم و قال الفاضل جالینوس في ايام البحران؛ انجام: فانه لم يذكر ان الامراض التي ينقض بعد الاربعين هجران لان حركتها بعده يكون بطئة جدا تمت. شرحی است مزجی فاقد عنوان خاص بر کتاب موجز القانون ابن نفیس. نسخه موجود شرح باب دوم از فن رابع یعنی بحران و ایام آن می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 141ق، جا: قزوین؛ مصحح، برگ در پایان نسخه شرح فصل مربوط به بیماری وبا از کتاب موجز القانون می باشد که احتمالا ادامه همان شرح قبلی است؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 19گ (278پ - 296ر)، 25 سطر (16×8)، اندازه: 23×13سم [ف: 35 - 325]
آغاز: الشيخوخة و اما المادية فالحار اليابس كالغب و الحار الرطب کالمطبقة و البارد الرطب كالفاح و البارد اليابس كالسرطان و اما سوء المزاج المادي ... و اعدل الأمزجة مزاج الإنسان لما علمت في الاعتدال الإنساني من انه؛ انجام: و ربما عرض حمى شديدة ای عند الانفجار بسبب لذع المادة عند المرور و اذا عرفت اي في ذات الجنب و اوارم الصدر الحمدلله الذي نصرني بتحرير هذالكتاب وظفرنی بتستطير هذا الخطاب و الصلوة و السلام على رسوله ... شرح مزجی است، با عناوین ابواب و اجزاء شامل مباحثی در طب نظری و عملی و شرح ادویه و اغذیه، گویا شرح «موجز القانون» است؛ خط: نستعلیق، کا: نورالدين محمدبن صدراء طبيب جیلانی، تا: 15 صفر 981ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ تملک: میرزا محمد تقی شیرازی؛ جلد: مقوای زرد، 269گ، 19 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف مخ - 1 - 304]
آغاز: قال الشيخ الامام ... علاء الدين على بن حزم القرشی المتطبب صیغه تفعل؛ انجام: بخش یکم: بحث صداع که اختصاص به یک عضو ندارد: و الصداع الذي عن دود متولد في مقدم الدماغ شرح جای گفتگو در دو جلد است: 1. جلد اول شامل باقی فن سوم شماره 3813، جلد دوم شامل باقی فن سوم تا پایان فن چهارم پایان کتاب؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ خط جلد اول با خط جلد دوم متفاوت است؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: چرم قهوه ای مذهب، 245گ، 22 سطر (14×7)، اندازه: 12×20/5سم [ف: 17 - 44]
آغاز: بخش دوم: دنبال مطلب جلد اول است: نتن في رائحه الانف لانه انما بتولد الدود من رطوبه (برگ 2ر)؛ انجام: در فصل بیماری هاری به سبب گاز گرفتن سگ: و من عاف عن اكلها مات و كان تدبیر و هم جميعا واحدا و استعملوا دواء جالينوس ...
ادویه اخرى مما جربناه (برگ 317پ) شرح موجز القانون جلد دوم از مؤلفی ناشناس در دو مجلد. جلد دوم این شرح از میان فن سوم تا پایان کتاب در فن چهارم است؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه اصفهانی نخودی، جلد: تیماج سرخ مذهب، 318گ، 23-21سطر (15×7/5)، اندازه: 19/5 ×29سم [ف: 17 - 45]
آغاز: النظري في احوال بدن الإنسان؛ انجام: على ورق الحطمی موميا.
خط شکسته نستعلیق، کا: محمد تقی بن رفیع الدین غفاری کاشانی، تا: 1012ق، جا: کاشان؛ افتادگی: آغاز و انجام [الفبائی: - 366]
آغاز: بسمله. الباب الأول في الحميات، الحمى الحارة غريبة، و هي الحرارة الأسطقسية اذا اشتدت سورتها واجبت ضرر في الأفعال؛ انجام: على هذالوجه من الأمراض ما برد على الوجه الأول. تم الكتاب الحميات النفس (النفيس؟) بعون الله الملك الوهاب. على يد ... بخش حمیات آن است، گویا از سدیدی یا نفیس کرمانی یا آقسرائی؛ خط: نستعلیق، كا: حسین بن علی محمد رشتی، تان 1226ق، جا: تهران؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 53گ (1پ-53پ)، اندازه: 14/6 × 21/7 سم [ف: 7 - 406]
خط: نسخ، بی کا، تا: غره رجب 1230ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، 23 سطر، اندازه: 14/4× 22/7سم [ف: 7 - 408]
آغاز: القسم الاول مما لا يمكن أن يوجد اصلا بل الذي يوجد من الأمزجة انما هو الخارج عن الاعتدال الحقيقي و ينقسم الى ما تسمية الأطباء معتدلا بالقسمه؛ انجام: والخليات مخففة والمركبة منها مثل الزيرباج ... فالعسلی معين على الهضم والعجينی غلیظ مولد للسدد والله اعلم بخش کوتاهی مزجی از یکی از شرح «موجز القانون» ابن نفیس، است؛ خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 10 رمضان 1258ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 21گ، 13 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2682]
بخشی از شرح موجز القانون علاء الدین علی بن ابی الحزم قرشی متطبب است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا 27گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5- 2682]
آغاز: قال الشيخ الامام الحبر الكامل علاء الدین علی ابن ابی الخرم القرشي المتطبب صيغة تفعل ههنا للمبالغة مثل تقدس و تمجد ... قد رتبت هذ الكتاب على اربعة فنون الترتيب وضع كل شي في مرتبته از اول تا شرح عبارت «فسكن اولا الوجع بالمخدرات وان كانت تضر نفس اضغاف الروح». شرحی مختصری است بر کتاب «الموجز في الطب» علاء الدین علی بن ابی الخرم قرشی معروف به ابن نفیس؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 101گ، 25 سطر، اندازه: 25×14سم [ف: 5 - 2499]
آغاز: الأمل دامس الاسم و دارس الرسم و اسأله العزيز الوهاب ان فیض علينا الهام الصواب ... قال الشيخ ... على بن ابی الخرم القرشی المتطبب ... صیغه تفعل ههنا للمبالغة مثل تقدس و تمجد، قد رتبته؛ انجام: فيه اقوى من الاخر شرط أن يكوت الموثرو القرب منه متساويين فظهر ذلک الاثرانتهى كلام فلا يحققه الأدوية المفرده و المركبة تمت.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز، 213گ، 14 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2498]
آغاز: قال الامام الفاضل الفيلسوف ... الفن الثالث في الامراض المختصة؛ انجام: كان انفع الاشيا من ذلك و من المركبات دواء از فن سوم تا اواسط فن چهارم؛ خط: نستعلیق، كا: علی بن حسین الطبيب العاملی، بی تا، واقف: سید عبدالباقی آیت اللهی شیرازی، اسفند 1374؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 247گ، 19 سطر، اندازه: 20×9/5 سم [ف: 19 - 328]
آغاز: قال الشيخ الامام ... المتطبب، صيغة تفعل هنا للمبالغة مثل تقدس و تمجد؛ انجام: و ما يستخرج من اجزاء الحيوانات باسم الفاد زهرا از آخر باب اول از الجملة الاولى از الفن الثاني. شرح بر کتاب «موجز القانون» از علی بن ابی الحزم قرشی متطبب، این شرح مزجی و مبسوط است و غیر از شرح نفیسی است؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملکی در تبریز در 1288؛ جلد: چرم مشکی، 132 گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [مؤید: 2 - 187]
آغاز: الاثر لان تاثیره له لو كان المجرد؛ انجام: و الحراره العزيزيه الانصراف ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
Š.-e mūjaz-ol-qānūn = š.-ol-mūjaz fe-t-tebb
وابسته به موجز القانون = الموجز في الطب = الموجز؛ ابن نفیس، علی بن ابی الحزم (607-687)
غیر همانند:
آغاز: نحمدک و الحمد قانون يتضمن الاكمال في كل أمر ذي بال ... و بعد بر ارباب الباب من اول الحكمة و فصل الخطاب پوشیده نیست که طبیب حاذق معمار بيت الحيوة انسانی است؛ انجام: و نرجو من الله سبحانه و تعالى أن يوفقنا لتوضيح ما بقي من الكتاب و يهدينا لتحقيق الحق و فصل الخطاب. مؤلف به دستور سلطان بایزید خان بن سلطان محمد خان شرح حاضر را بر رساله موجز القانون ابن نفیس نگاشته است و در آن نظر به شرح سدید الدین کازرونی بر این کتاب دارد، نسخه حاضر از آغاز کتاب تا پایان بحث حجامت را داراست و ظاهرة شرح نیمه اول کتاب است؛ خط: نسخ ترکی، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 393گ، 19 سطر، اندازه: 13/5 × 21/5 سم [ف: 20 - 320]
آغاز: الحمد على نعمائه. و الصلاة و السلام على رسوله محمد و آله و أصحابه. اما بعد، قال أمام الأطباء علاء الدين ابی الحزم القرشی، بعد حمدالله تعالی ... رتبت هذا الكتاب على اربعة فنون. یعنی ترتیب کردم این کتاب «موجز» را بر چهار فن. «ترتیب» در لغت نهادن هر شيئ است به مرتبه آن. و «موجز» یعنی سخن کوتاه، چون این کتاب سخن کوتاه است، در علم طب، لهذا به موجز موسوم گشت. الفن الأول؛ انجام: و قوت ضعیف بود، دلیل هلاکت است. چنان که در احتراق (؟) می شود. تمام شد نظری موجز ... شرح فارسی از ناشناس، که نام خود را در دیباچه و پایان نسخه نیاورده است. شرحی است همراه با متن. برای نشانی: «الفن الأول في قواعد جزئي الطب» فن اول در بیان قاعده های دو جزر طب است. «قاعده» امر کلی است که منطبق بر جزئیات باشد. «اعني علمية و عملية» قصد می کنم از هر دو، طب جزء علمی طب را و جزء عملی طب را. و جزو علمی را جزو نری نیز گویند «بقول کلی» یعنی به قواعد کلیه. حاصل آنکه در فن اول هر دو جزو طب مذکور است، ليکن به طور کلی، چنانکه گویند ... در مشترک (512/1) از «تاج العلاج» و (751/1) از «ترجمة موجز القانون» نام و نشان آمده است که جز این است؛ نسخه تنها فتن یکم از چهار «فن» را دارد؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: محمد على خلف حاجی علی اصغر، تا: 26 جمادی الثانی 1271ق؛ نستعلیق شکسته آمیز پخته؛ 81گ (1پ -81پ) [ف: 2 - 163]
š.-e mūnes-ol-abrār
وابسته به: مونس الابرار؛ قمی، محمد طاهر بن محمد حسین (1098)
شرحی است بر قصیده مونس الابرار ملاطاهر محمد قمی بر بخش رد صوفيه آن. این شرح غیر از شرح خو ملاطاهر است که تحفة الأبرار نام دارد.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:5703/4 - 29/43
آغاز: بسمله الحمدلله ... اما بعد بدانکه یکی از علمای شیعه قصيده در مدح حضرت امیر المؤمنين عليه السلام گفته و آن را مونس الابرار نام کرده؛ انجام: تو را پریدن با قدسیان بود ممكن ** بيا و رشته غفلت زبال خود بردار / تو را مشاهده حق اگر بود مطلب ** بیا و پرده پندار از میان بردار تمت خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره جمادی الثانی 1070ق؛ جلد: تیماج مشکی، 12گ، 19 سطر، اندازه: 20×26سم [ف: 5 - 2642]
Š.-e mūnes-ol-'oššāq
وابسته به: مونس العشاق = حقیقت العشق؛ سهروردی، یحیی بن حبش (549-587)
شارح که نامش مشخص نیست، به احتمال قوی در قرن هفتم و شاید آغاز قرن هشتم می زیسته و به زمان سهروردی نزدیک بوده است و او را آگاهی کامل از الهيات و طبیعیات و مخصوصا علم النفس مشائی و اشراقی بوده و به کمک این دانش ها، رموز و استعارات سهروردی را توجیه کرده است. شارح تمام متن را به صورت منظم شرح نکرده است، بلکه جملات و یا قطعات خاصی از آن را برگزیده و به شرح آن پرداخته است. روی هم رفته شرح به اندازه اصل متن، عرفانی نیست، لکن آن را دقت و توجه خاصی به ریزه کاری ها و جزئیات متن است که به آن ارزش فراوان بخشیده است و آن را به صورت کلیدی در می آورد جهت فهم اصل متن سهروردی. (سید حسن نصر)
آغاز: بسمله، بدانکه روزی اتفاق مطالعه رساله ای افتاد که موسوم است به مونس العشاق و منسوبست به شیخ محقق شهاب الدين مقتول رحمة الله عليه، و در میانه آن رساله سخنی چند بر طریق رمز و اشارت گفته و در فهم کردن آن دقتی بود.
انجام: گفت ای پدر تعبیر این خواست که با تو گفتم، یا ابت اني رأيت أحد عشر كوكبا و الشمس و القمر رأيتهم لي ساجدين
چاپ: مجله دانشکده ادبیات، شماره 18، 1350ش، به تصحیح حسین نصر و مظفر بختیار، 271-288 (باز چاپ شده در: خرد جاودان: مجموعه مقالات دکتر سید حسین نصر، به اهتمام دکتر سید حسن حسینی، جلد 1، تهران، سروش، 1382ش)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 623/12- ف
آغاز و انجام: برابر
نسخه اصل: شهید علی پاشا ش 2703؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ از روی همین نسخه تصحیح و چاپ شده؛ 8گ (192پ - 199پ)، 25 سطر [فيلم ها ف: 1- 516]
شرح میبدی بر هداية الحكمة- شرح هداية الحكمة
š.-e mīr sams-od-dīn
فیض، محمد بن محمد، ق13 قمری
feyz, mohammad ebn-e mohammad (- 19c)
اهداء به: مولوی ولی محمد تاریخ تأليف: 1253ق مؤلف، در سال 1235 متن مختصری در عروض و قافیه و صنایع شعری نوشته بود به نام «متن شمس الدين». به سال 1253 بنا به درخواست بعضی احبا کتاب حاضر را با تفصیل بیشتر نگاشته است. این کتاب دارای سه «ضیاء» و یک «فيض» است بدین تفصیل: 1. تعريف شعر؛ 2. ذكر قافیه؛ 3. صنایع شعری (انواع بدیع)؛ فیض: در ذکر جدول تاریخ و دایره لولبی.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3467
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد این در ذره مسکین حافظ محمد شمس الدين ... قبل از این رساله مختصر؛ انجام: بلکه آنها را بازی طفلانه بشمارد لهذا بتحرير آنها نپرداخت و بهمین قدر اکتفا ساخت
خط: نستعلیق، کا: غلام محمود، تا: چهارشنبه 14 ذیقعده 1270ق، به دستور حضرت استاد غلام محی الدین صاحب قبله؛ جلد: تیماج روغنی، 66گ، 13 سطر، اندازه: 23815سم [ف: 9 - 267]
شرح الميزان- شرح كتاب السبعين الموازينية
š.-u mīzān-il-adab = ‘ojālat-ul-bayān
فاضل تاشکندی، محمد
fāzel-e tāškandī, mohammad
وابسته به میزان الأدب في قواعد الفاظ العرب؛ عصام الدين اسفراینی، ابراهيم بن محمد (873-951)
شرح مزجی «میزان الأدب» از تألیفات عصام الدين ابراهيم بن عربشاه اسفراینی در صرف و نحو و بیان است.
آغاز: نحمدلله بجميل اسمائه و نصلی علی سید انبيائه و على آله و اوليائه أما بعد فهذه عجالة البيان في شرح الميزان للاستاذ الاديب الأريب اللبيب عصام الدين عامله الله المعين بفضله المبين ... فشرعت في شرحه على طريق الارتجال و الله مولي التوفيق في كل حال الحمدلله المنان على ماء علم البيان ای ... و الصلوة و السلام على سيد الأنام ای ... و بعد فهذه ميزان الأدب في لسان العرب يحتمل أن ...
انجام: الموازنة موافقة الآخر مع الآخر بلا تسجيع نحو نمارق مصفوفة و زرابی مبثوثة الترصيع توازن الالفاظ مع توافق الاعجاز او تقاربها مثال التوافق نحو أن الأبرار لفي نعيم و ان الفجار لفي جحيم و مثال التقارب نحو و آتيناهم الكتاب المبين و هدینا هم الصراط المستقيم وحسن الكلام ان يتبع اللفظ المعنى لا العكس فلابد من ترك التكليف لئلا يبلغ حد التعقيد فيخرج عن نهج البلاغة فان الحسن الزائد بعد تمام الاصل.
[کشف الظنون 1916/2 و ج 2 ص 578؛ دنا 1120/6؛ فهرست دارالکتب قاهره (1926) ج 21102]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ تملك: اسعد بن ملکی محمد امین بعد از انفصالش از قضا به تاریخ 1019؛ 26 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [ف: 5 – 2682]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، کا: سید حسن پسر سید عمر، تا: جمعه 28 ربيع الثانی 1151ق؛ با دیباچه مذهب، محشی، مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: ترکی، جلد: تیماج قهوه ای، 272 ص، 21 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 10 - 408]
Š.-u mīzān-il kalām
یزدی حائری، محمدباقر بن مرتضی، 1239-1298 قمری
yazdī hā'erī, mohammad bāqer ebn-e morteza (1824 - 1881)
شرح مزجی مفصلی است بر ارجوزه میزان الکلام شارح که در علم قافیه شعری نظم کرده است در یک «مقدمه» و چند «مقام».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 1663/2
آغاز: الحمدلله الذي علا بعلو ذاته عن موازنة میزان الاوهام و تعالی بجلال صفاته عن معايرة معيار الأفهام؛ انجام: و للشعر اقسام اخر لا مدخل للقافية فيها قد ذكرنا ها على التفصيل في كتابنا الموضوع في علم البديع فارجع اليه.
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن مرتضی طباطبائی حائری، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قرمز، 24گ (121-44)، اندازه: 11× 18سم [ف: 5-59]
شرح میزان المنطق- بديع الميزان
š.-u mīzān-il-mantiq
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:21194
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
š.-e nāda ‘alī-an
غیر همانند:
بی کا، تا: با تاریخ 1058ق [د.ث. مجلس]
آغاز: روایت کرده اند از حضرت پیغمبر صلی الله عليه و آله و سلم که امیر المؤمنین علی علیه الصلوة و السلام را فرموده اند که یا على هر کس که نادعلی را بعد از نماز جمعه در مقامی خالی شصت نوبه بخواند؛ انجام: و جميع خلائق از جن و انس نویسنده
گردند عشری از خواص نادعلی شرح نتوانند کرد و بدین قدر
اختصار کردیم تا خواننده را ملال نگیرد. والله اعلم بالصواب رساله مختصری است در بیان فضیلت و آداب خواندن دعای «ناد علی»؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 3گ، 12 سطر [ف: 5- 2683]
آغاز: الحمدلله ... اما بعد این رساله ای است مشتمل بر بعضی از خواص این کلمات که از مطاع مکين جبرئیل امین صادر شده ناد عليا مظهر العجائب؛ انجام: حاضران تعجب نمودند و سبب آن از آن محبوس استفسار کردند صورت حال به عرض پادشاه و حضار مجلس رسانیدند. ان شاء الله تعالی که جميع مؤمنان را تلاوت این كلمات محصل و میسر شود. رساله ای است مشتمل بر بعضی از خواص این کلمات که از مطاع مکین جبرئیل امین صادر شده است، رساله با تفسیر و تاویلاتی به شیوه حروفيان؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: گالینگور سبز، 3گ ( 198-196 پ)، 21 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 3- 1272]
š.-e nāda ‘alī-an mazhar-al-'ajā’eb = tafsīr-e nāda ‘alī an = ×avass-e nāda ‘alī-an
رساله ای کوتاه در خاصیت و آثار جمله «ناد علي مظهر العجائب ** تجده عونا لك في الغرائب» با تفسیر و تاویلاتی به شیوه حروفيان؛ که به التماس یکی از حکام به فارسی ترجمه شده است. آغاز: الحمدلله الذي أفاض الأرواح من القدم واخرج الوجود من العدم والصلوة على السيد المؤيد المحترم و آله وعترته مصابيح الظلم اما بعد این رساله ای است مشتمل بر بعضی خواص واسرار این کلمات تامات از جبرئیل صادر شده است ناد علیا مظهر العجائب ... و سبب نزول این کلمات معظمه آن است
آغاز: برابر، انجام: بدین عدد بخواند 2 هزار و ششصد هی بیست و پنج نوبت ف شش هزار و چهارصد حروف رطبه ازبرای
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سرخ، 4گ، 15 سطر، اندازه: 28×17سم [ف: 1- 353]
آغاز: بسمله، حمد و ثنای متوالی مرحبات حضرت احدیت را تقدست اسماء و صلوات زاكيات نثار مرقد طيبه محمد مصطفی و بر آل و اهل بیت اطهار او باد، انجام: هر صباح چهل بار بخواند تهمت از وی برخیزد وخلایق بنیکویی او مشغول شوند و آنچه مجرب و مشهور است ذکر کردیم والله اعلم تمت. ده خاصیت و اثر بدان شمرده شده؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ در ادامه ترجمه حدیث نسبتا طولانی درباره خلقت نوری رسول اکرم و على (علیهما السلام) قبل از خلایق با تمام تفاصيل آورده شده؛ 1گ، 20 سطر، اندازه: 16×13سم [ف مخ - 2 - 858]
آغاز: برابر؛ انجام: البته میسر گردد ان شاء الله تعالی.
خط: نستعلیق، کا: میر جلال الدين مازندرانی، تا: جمعه نزدیک به پایان جمادی الاول 993ق، جا: مکه مکرمه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (42-46)، 15 سطر (13×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 13 - 3128]
آغاز: برابر؛ انجام: و هر شغلی که شروع کند على حسب المراد بر آید، انشاء الله تعالی و تقدس و نقل من رسالة سقيمة مسخ بعضها و نسخ بعض خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه کاغذ زرد، 7گ (5 ر -11پ)، اندازه: 13/6× 20/3 سم [ف: 6- 311]
حاشیه آغاز: برابر؛ انجام: و بدلایل مذکوره محقق میشود که این حضرت امام خواهد بود، و الله أعلم و أحكم و هو خير الحاکمین. در این شرح بعلوم غریبه و علم اعداد و امثال اینها گرویده و در پایان آن تاریخ ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه را بنا بگفته خودش تعیین مینماید؛ خط: نستعلیق، كا: حسین بن محمد حسینی قمصری مشهور به آفتاب، تا: 1077ق، جا: قمصر کاشان؛ 9گ (68ر -73ر)، اندازه: 24×19سم [ف: 3- 199]
آغاز: برابر؛ انجام: و رقیه محفوظ و محروز باشد و در هر شغل که شروع کند على حسب المراد بر آید ان شاء الله و هو الموفق و المعين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره ذیحجه 1088ق، جا: اصفهان؛ جلد: مقوا، 7 گ، 18 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: -]
آغاز: برابر؛ انجام: از برای دفع مکر و طغيان دشمن ده روز هر روز هزار بار بخواند که ایمن گردد
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 5گ (24-28)، 15 سطر (10×6)، اندازه: 11×14/5سم
[ف: 34 - 90]
آغاز: برابر؛ انجام: خاصیت از برای محرر مقهور شدن پنج روز هر روز صد مرتبه بخواند مقصود برآید خاصیت از برای شجاعت ودفع خوف شب و روز ... خاصیت از برای اعدا شش روز هر روز صد و پنجاه نوبت بخواند از شر دشمنان ایمن و محفوظ گردد تمت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 3 گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: 5 - 2563]
آغاز: برابر؛ انجام: چهلم از برای دفع و مکر و طغيان دشمن ده روز هر روز هزار بار بخواند که ایمن گردد در چهل خاصیت از خواص و اسرار کلماتی که گویند در غزوه
جنگ تبوک بر حضرت پیامبر اکرم صلی الله عليه و آله القا شد «ناد علي مظهر العجائب» با ذکر کیفیت خواندن این ذکر ضمن گزارش هر یک از خواص؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، جلد: گالینگور قهوه ای، 5گ (12-16ر)، 17 سطر، اندازه: 22/5×13/5 سم [ف: - 91]
آغاز: برابر؛ انجام: از شر دشمن ایمن گردد ان شاء الله تعالی سی و هشت خاصیت برای آن برشمرده شده؛ خط: نسخ، كا: محمد حسن بن محمد على، تا: جمعه 14 محرم 1221ق، جا: خبوشان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 3گ (105پ -107ر) [ف: 10 - 1682]
آغاز: برابر؛ انجام: و در هر روز 100 نوبت بخواند. چهلم از برای شجاعت 10 دوازده روز 100 نوبت بخواند. تمام شد. در گزارش آن و پیامدهای جادویی به کار بستن آن که به شمارش زبر و بینات هر حرف آن را به یکی از امامان تطبيق می دهد؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 1242ق؛ در مجموعه رساله های شیخ احسایی؛ 9 ص (289-297) [عکسی ف: 1- 165]
آغاز: برابر؛ انجام: و در هر روز 100 نوبت بخواند. چهلم از برای شجاعت 10 دوازده روز 100 نوبت بخواند. تمام شد.
خط: نسخ ثلث، بی کا، تا: 1243-1316ق؛ در کشکول؛ 15ص (122-108) [عکسی ف: 1- 165]
آغاز: برابر؛ انجام: ده روز هر روز هزار نوبت بخواند از شر دشمنان انشاء الله ایمن گردد
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج زیتونی، لاگ (حاشیه 13پ - 19پ) [ف: 37 - 299]
آغاز: حمد و ثنای جناب متعالی حضرت احدیت و مالک الملوک ... اما بعد این رساله ایست مشتمل بر حقایق اسرار این کلمات که از ملک مقرب؛ انجام: پادشاه از سر خون او درگذشت ببرکت این عمل بزرگوار و الله اعلم ... در مقدمه رساله ذکر گردیده که این رساله در عصر یکی از حکام بنی امیه توسط امام صادق عليه السلام به عربی نوشته شده و در زمان امام حسن عسکری علیه السلام به پارسی ترجمه شده است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوایی قهوه ای، 5گ (22ر - 26ر)، 17 سطر، اندازه: 17×12سم [ف: 38 - 502]
آغاز: برابر؛ انجام: از شر دشمن ایمن گردد ان شاء الله تعالی و تقدس الحمدلله رب العالمين على كل حال. تم بالخير سنة 1102. بی کا، بی تا [ف: 5 - 241]
آغاز: برابر، انجام: سی و نهم از برای دفع مکر و طغيان دشمن ده روز هر روز هزار نوبت بخواند از شر دشمنان ایمن گردد نسخه از آخر تمام نیست و فائده چهلم را ندارد. جمله «ناد علية مظهر العجائب تجده عون لك في النوائب كل هم و غم سینجلی بولايتک یا علی یا علی» را شرح می دهد و هر حرف از آن را به شمارش زبر و بینات با ائمه طاهرین علیهم السلام تطبیق می نماید و در آخر چهل فائده برای این جمله می آورد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سبز، 12گ (1217-228ر)، اندازه: 9× 15سم [ف: 2 - 221]
آغاز: برابر؛ انجام: از شر آن جماعت در امان باشد.
بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 4گ (66پ - 69پ)، 14 سطر (14×5)، قطع: بغلی [ف: 17 - 104]
š.-e nāse×-e k.-e jadīd
محمد یوسف بن عبدالحمید، ق13 قمری
mohammad yūsof ebn-e ‘abd-ol-hamīd (- 19c)
تاریخ تأليف: 1263ق مؤلف گمنام که از مخالفين و دشمنان سرسخت بابیه بود رساله ای موجز و عربی به نام «ناسخ کتاب جدید» در رد کتاب ها و عقاید سید علی محمد باب شیرازی نوشت ولی بعد به جهت بهره بیشتر مردم آن را ترجمه و شرح نموده که رساله حاضر است و در آن بسیاری عقاید شیعه و مفاسد و انحرافات بابيه را مطرح و پاسخ گفته است. این کتاب پس از سال 1263 ق که سال شهادت «محمد تقی برغانی» موسوم به شهید سوم است نگاشته شده است. مؤلف نام برخی بزرگان بابيه را که با آنها مناظره و محکوم نموده در برگ 49ر آورده و لعنت کرده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه: 1/ 3500
آغاز: بسمله، از اینکه غرض اصلی از نگارش ناسخ کتاب جدید فهمیدن عوام بود نظر باستغناء خواص و این بدون شرح و تفسیر کلماتش غیر ممکن بود و موجب نقض غرض و مقصود بود؛ انجام: مانند کسی است که شیر را می دوشد پس از دوشیدن می ریزد او را بالای زمین و یا مثل زنی است که ولد او بمیرد و حال آنکه هنوز او از نفاس بیرون نیامده ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوا قهوه ای، 64 گ، 17 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ - 3 - 1273]
š.-un nāsi× wa-l mansū×
حسینی قاری، عبدالجلیل بن احمد، - 2976 قمری
hoseynī qārī, 'abd-ol-jalīl ebn-e ahmad (- 1569)
وابسته به: الناسخ والمنسوخ؛ ابن متوج، احمد بن عبدالله (-820)
اهداء به: خان احمد حاكم لاهیجان
تاريخ تأليف: 976ق
گفتگو درباره نسخ کردن آیه ای از قرآن آیه دیگر را، از مسائل مهم علم کلام بوده، ليكن امروزه به صورت فصلی در پایان کتاب های اصول فقه در آمده است. مؤلف این رساله، ابوناصر جمال الدین احمد بحرینی معروف به «ابن المتوج» از فقهای امامیه در آغاز قرن 9 است. وی این رساله را از کتابی که در تفسیر نگاشته بود استخراج و افراد در تدوین داشته است. این کتاب را «عبد الجليل حسینی قاری» شرح کرده و آن را محمد جعفر اسلامی تصحیح و ترجمه نموده و در سال 1344ش در تهران به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي وفقنا لدين صارناسخا للملل و الاديان و علمنا مناسک ... و بعد فيقول الفقير الى الله الغني عبد الجليل الحسینی القاری مازال کنت في سالف الزمان الخوان مصمما على تحصيل المعالم ... حتى او معت بنادینادی ... ای مجلس الفاضل سمی من خصه الله بقوله لم نجعل له من قبل سميا و استفدت منه ... اشتغلت بقرائة الناسخ و المنسوخ تصنيف الشيخ الأجل ... شهاب الدین احمد البحرانی تعمده الله بغفرانه الجلى و اردت ان افيد ما يليق بتنقيح المرام و الخص ما يناسب لتحقيق المقام ... و جعلت ذلك تحفة للحضرة العليا .. مالک سریر الخلافة بالاستحقاق حارس بلاد اهل الايمان ... عنى السلطان بن السلطان و الخاقان بن الخاقان الموفق بتوفيقات الصمد خان احمد
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:66
آغاز: برابر؛ انجام: المعوذتين الأولى خمس آيات ... قيل مدنية و قيل مكية. الحمد لله اولا و آخر ظاهرا ... در این جا بخط همین نسخه دو بیت فارسی بعنوان تاریخ نوشته شده: این نامه هست به ز گنجینه زر ** هم گنج هنر باشد و هم بحر درر / تاریخ کمال این مه اوج کمال ** باشد [درر فواید و بحر هنر] [در فواید و بحر هنر 976 =]
خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: 1099ق؛ مجدول مذهب، با یک سرلوح، در برگ 22 و 23 فهرست بیست و پنج سوره که آیه های نسخ کننده یا نسخ شده در آنها است یاد شده. نسخه دیگر از این کتاب در کتابخانه سید علی بن محمد شبر در نجف هست؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: ساغری مشکی، 129گ، 17 سطر ( 16/7×7/5)، اندازه: 14/5 ×25سم [ف: 1- 149]
š.-u «an-nās-u maʻādin-un ka-ma‘ādin-id-dahab-i wa-l fidda»
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، 979 - 1050 قمری
sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641)
گفتاری است از ملاصدرا (گویا ملتقط از یکی از تفاسیر او) در توحید و شرح حديث الناس معادن كمعادن الذهب و الفضة. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:1842/7
آغاز: و اعلم أن الأعيان و المهيات متنوعه و الصفات ..... و الأرواح بحسب الفطرة مختلفة في الصفاء و الكدورة و الضعف و القوة مرتبة في درجات القرب و البعد
کا: جعفر میر بابا تبریزی، تا: قرن 13؛ 1گ (76-76) [ف: 9- 513]
š.-on-nāfe'-e yawm-al hašr fī š.-e bāb-el-hād-il-'ašr
قمی، محمد طاهر بن محمد حسین، - 1098 قمری
qomī, mohammad tāher ebn-e mohammad hoseyn ( 1687)
وابسته به: النافع يوم الحشر في شرح الباب الحادي عشر = شرح باب حادی عشر؛ فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (-826)
تاریخ تأليف: 2 جمادی 1064ق
گویا از محمد طاهر قمی شیرازی که بنا بر نذری که کرده آن را ساخته است. او در ص 16 از فصول الحق محتشم بن عميد بن محمد بن شهنشاه نقل کرده است. متن از علامه حلی و شرح نخستین از مقداد سیوری است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:116/1
كا: صالح بن سید علی حسینی گرمرودی، تا: یک شنبه 2 رمضان 1069ق، جا: ابهر؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 142ص (1- 142)، 12 سطر (13×7)، اندازه: 19×12 سم [سنا: ف: 1- 60]
شرح نام حق- شرح مقدمة الصلاة
š.-e nāme-ye emām-e 'askarī
ترجمه و شرح مختصری است بر نامه امام حسن عسکری علیه السلام که به اهل اهواز نوشته و در آن درباره مسائل اعتقادی گفتگو کرده است تا شیعیان اعتقادات صحیح را دریابند و از اعتقادات غير صحيح بپرهیزند. مترجم و شارح یکی از شاگردان ملا محمد باقر مجلسی است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8528
آغاز: که امام حسن عسکری صلوات الله و سلامه عليه در جواب کتابت اهل اهواز که بخدمت آن حضرت نوشته بودند؛ انجام: و رحمت خدا بر محمد و آل او باد که پاکانند از گناهان و کافی است ما را الله تعالی و نیکو وکیلی است.
خط: نستعلیق، کا: محمد طاهر حسینی طالقانی، تا: 120؟؟ افتادگی: آغاز کتاب های «مجمع المعارف» و «جامع الحکایات» چاپ سنگی با این نسخه جلد شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 41گ، 19 سطر، اندازه: 19/5×14 سم [ف: 22 - 108]
š.-e nāme-ye qazzālī
احمد غزالی نامه ای به نظام الدین فخرالملک وزیر در تحذیر و تذکیر و بیان اسرار و حقايق شرع و عقل نوشته است و مؤلف آن را شرح کرده است.
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:1558/4
آغاز: امیر و حسام و نظام و هر چه بدین ماند همه خطاب و القاب و از جمله رسميات تكلف است و في الحديث «أنا واتقیاء امتی برآء من التكلف». معنی امیر دانستن و حقیقت وی طلب کردن انجام و این هر دو در غیب الغيب پوشیده است و این هر دو را دو کلید است کلید خزاین سعادت، اطاعت است و کلید خزاین شقاوت معصیت است پس سعی کن و کلید خزاین سعادت را به دست بیار تا مستغنی شوی.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ فوائدی در روایات و اشعاری از مثنوی، بهاء الدين، ملاعلی نوری و حکایت و حدیث «هل رأيت رجلا ...»، دو طایفه منجمان و .... جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، 3گ، اندازه: 20×9سم [ف مخ - 3 - 1273]
š.-e nāme-ye nāmī
حافظ یزدی، جعفر علي بن مهدیقلی
hāfez-e yazdī, ja'far 'alī ebn-e mahdīqolī
وابسته به: نامه نامی = هوسنامه دانش تبریزی، لطفعلی بن محمد کاظم (1268-1350)
از شرح شرف الدين حسن بن عبدالكریم قمی برای حاج جامی گزین کرده است.
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 4734/11
بی کا، تا: 1292ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی مذهب، 40ص (404-365)، 11 سطر (11×6)، اندازه: 17×11سم [ف: 14 - 3689]
Š.-e nāma-ye nāmī
یزدان بخش، افضل الدین
yazdān baך afzal-od-dīn
وابسته به: نامه نامی = هوسنامه؛ دانش تبریزی، لطفعلی بن محمد کاظم (1268-1350)
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 4734/10
تا بخش دوم با ستایشی از محمدعلی از همین نامه نامی در دو صفحه آغاز؛ بی کا، تا: 1292ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی مذهب، 29ص (337-365)، 11 سطر (11×6)، اندازه: 17×11سم [ف: 14 - 3689]
Š.-e nān-e halvā
وابسته به: نان و حلوا = سوانح سفر حجاز = السوانح الحجازية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030)
شرح شش بیت از نان و حلوای شیخ بهائی است، از شارحی نامعلوم. ابیات سته این است: از درم ناگه در آمد بی حجاب ** لب گزان از رخ برافگنده نقاب / کاکل مشکین بدوش انداخته ** وز نگاهی کار عالم ساخته / گفت ای شیدادل محزون من ** وی بلاکش عاشق مفتون من / كيف حال القلب في نار الفراق ** گفتمش والله حالي لايطاق / یکدمک بنشست بر بالین من ** رفت و با خود برد عقل و دین من گفتمش کی بینمت ای خوشخرام ** گفت نصف الليل لكن في المنام.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:6323
آغاز: شرح ابیاتی که شیخ الاسلام و المسلمین بهاء الملة و الدين خاتم المجتهدین شیخ بهائی علیه الرحمه در نان و حلوا بيان فرموده انجام و در بعضی اوراق مولوی جبر را صریح می گوید، و بعد از آن غرض خود را بیان می نماید.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: حاج عماد فهرستی؛ کاغذ: سفید فرنگی، جلد: پارچه ای، 9گ، 19 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 16/7× 22/5سم [ف: 7 - 616]
š.-u nibrās-il-hudā
سبزواری، هادي بن مهدی، 1212 - 1289 قمری
sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872)
وابسته به: نبراس الهدی؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1212 -1289)
نبراس» یک دوره منظوم مباحث فقه است با ذکر اسرار و رموز و حکمت و فلسفه آنها، بالغ بر هزار بیت از طهارت تا نکاح. در این منظومه احکام شرعی با عنوان «نبراس» و اسرار احكام با عنوان «اسرار» گزارش شده است. خود سبزواری این منظومه را به صورت عرفانی شرح کرده است.
آغاز: الحمدلله الذي كلت عن احصاء ثنائه ألسنة كل العباد واعيت عن اقامة عبادته ارکان اعيان العباد و وفق العالمين بأوامره و نواهيه لإحكام قواعد الأحكام
چاپ: شرح النبراس في اسرار الاساس، تهران، 1371ق، سنگی
[مشار 568؛ دنا 1122/6 (8 نسخه)؛ الذريعه 38/24، 98/14]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 146گ، 17 سطر (5/5×12)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 9 - 939]
خط: نسخ و نستعلیق مخلوط به شکسته، کا: محمد بن حاج رجبعلی یزدی اردکانی، تا: 1271ق، جا: اصفهان؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 48ص (78-125)، 15 و 16 سطر، اندازه: 10/5× 17/2 سم [ف: 17 - 452]
آغاز: برابر؛ انجام: فكما أن لبدنك قوت يتغذى به كذلك لنفسك قوت تتقوى به من المعارف و غيرها فانفق من الكل.
خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، كا: ابوالحسن بن محمد حسینی بشروانی، تا: ذیقعده 1281ق؛ جلد: مقوایی، 62گ، 22 سطر، اندازه: 16/5 × 20/5 سم [ف: 3 - 257]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحیم موسوی خراسانی قائنی نوربخشی، تا: ذیحجه 1296ق، جا: سبزوار؛ جلد: تیماج مشکی، 90گ (45پ - 134پ)، اندازه: 22/5×17 سم [مدرسه جعفریه زهان: ف: - 143]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14 [نشریه: 7- 187]
آغاز: برابر؛ انجام: و هياتها الى نور قائم.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 366]
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي نزهنا ای رفعنا رفعا معنوية بنور نبراس الهدی فقها؛ انجام: و ذلك اذا كانت على نهج الاخلاص و کنهها ای کنه العبودية الربوبية هذا اشارة الى قول الصادق (علیه السلام) العبودية جوهرة كنهها الربوبية أن ينسخ
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، متن کتاب نبراس به مقدار شرح آن در بالای صفحات به خط نسخ نوشته شده؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج عنابی، 26ص (186-211)، 20 سطر (16×9)، اندازه: 24×17سم [ف: 11 - 279]
آغاز: الحمدلله الذي نوهنا ** بنور نبراس الهدی فقهنا / علمنا م شرعه احكامه ** عرفنا حلاله حرامه؛ انجام: بان تقول في مقام توحيد الأفعال: ولا حول و لا قوه الا بالله، و في مقام توحید الصفات التي هي عين الذات: لا اله الا الله، وفي مقام توحید الذات: لا هو الاهو که؛ یکی هست و هیچ نیست جز او ** وحده لا اله الا هو
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: احتمالا اواخر قرن 13 یا اوایل قرن 14؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج سرخ، 91گ، 12 سطر (12×6)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 16 - 71]
š.-un-natāyej
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه:1735
آغاز: بسمله ... و بعد هذا المجلد الثاني من كتاب شرح النتایج الاصول جلد دوم، خط: نسخ، بی کا، تا: پنج شنبه 21 رمضان 1250ق؛ اهدایی: ورثه محمد خان عسکری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 215گ، 20 سطر (15×9)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 3 - 1040]
شرح نتایج الافكار- مناهج الأسرار في شرح نتایج الافكار
شرح نتایج الأفكار / اصول فقه / عربی
Š.-u natāyij-il-afkār
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
وابسته به نتایج الأفكار؛ قزوینی، ابراهیم بن محمد باقر (1214 -1262)
کتاب نتایج الأفكار گزیده ای است از «ضوابط الاصول» سید ابراهيم بن محمد باقر موسوی قزوینی، از خود او که در هامش همین ضوابط چاپ شده است. رشتی در این شرح مؤلف را رد کرده است.
آغاز: حمد له و الصلاة على محمد و آله الطاهرين ... قال المقدمة في تعريف العلم وفائدته و موضوعه.
[اقول الذریعه 99/14؛ فهرست کتب شیخ احسائی 211/2؛ دنا 1122/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و يشمله اطلاق الاخبار كما عرفت.تم المجلد الأول من شرح النتایج.
کامل؛ خط: نسخ، كا: حسین بن علی رضا یزدی، تا: 1303ق؛ اهدایی: ورثه مرحوم محمد خان عسکری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آلبالویی، 17 سطر (10/5×15)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 2 - 687]
خط: نسخ، كا: على محمد شاهرودی، تا: 1303ق، جا: تهران، به خواهش آقا میرزا آقای ناظم الشريعة همدانی؛ قطع: رحلي [رشت و همدان: ف: - 1499]
š.-u natāyij-il-afkār
کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم، 1225 - 1288 قمری
kermānī, mohammad karām ebn-e ebrāhīm (1810 - 1871)
وابسته به نتایج الأفكار؛ قزوینی، ابراهيم بن محمد باقر (1214 -1262)
تاریخ تأليف: 1288ق
شرحی بر نتایج الافکار سید ابراهیم قزوینی در اصول که مشتمل بر بسیاری از مسائل اصول است که به طور تفصیل در ضمن دو جلد مرقوم فرموده اند و ظاهرا آخرین تصنیفات ایشان است.
آغاز: الحمدلله ... و بعد هذا المجلد الثاني من كتاب شرح النتائج في الأصول. قال: أصل الإجماع يطلق على العزم مجازة؛ انجام: و يشهد ذلك الأخبار ولا حاجة الى ذكرها. و لما بلغ الشرح الى هنا قرب وقت الرحال ولا يسع الوقت التفصيل ازيد من ذلك و الله المستعان على كل حال. جلد دوم.
تذکر: نام مؤلف به قرینه انجام نسخه وزیری ش 24271 تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 5 ربیع الثانی 1292ق؛ مصحح؛ 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 9]
آغاز: (بسمله، حمدله، صلوات)، قال في تعريف العلم وفايدته و موضوعه الخ؛ انجام: و لما بلغ الشرح الى هنا قرب وقت الرحال و يسع الوقت ازيد من ذلك و الله المستعان على كل حال وقد فرغ.. جلد اول؛ بی کا، بی تا، 195ص (195-1) [ف: 1 - 240]
š.-u natāyij-il-afkār
حسینی سبزواری، محمد جعفر، ق13 قمری
hoseynī sabzevārī, mohammad ja'far (- 19c)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 17531
آغاز: بسمله و به ثقتی. و عليه توکلی، الحمد لله المتفضل بجوده؛ انجام: الطلب الحتمی معلوم و غیر مشکوک ... في سابقة السادس من المطالب.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام [رایانه]
Š.-u natāyij-il-afkār
آقا میرزا بابا سبزواری، – 1293 قمری
āqā mīrzā bābā sabzevārī (- 1876)
وابسته به نتایج الافكار؛ قزوینی، ابراهیم بن محمد باقر (1214-1262)
اصل از سید ابراهیم موسوی.
مشهد؛ مدرسه باقریه؛ شماره نسخه:315/5
كاتب = مؤلف، تا: 7 رمضان 1261ق؛ کاغذ: فرنگی [تراثنا: س ش 4/ - 96]
Š.-u natāyij-il-afkār
وابسته به نتایج الأفكار؛ قزوینی، ابراهیم بن محمد باقر (1214 -1262)
تاريخ تأليف: شنبه 19 شوال 1289ق
شرحی است توضیحی بر «نتایج الأفكار» صاحب ضوابط الاصول در عناوین «قال، اقول».
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين ... المقدمة في تعريف العلم و فائدته و موضوعه آن دیدن القدما كان ذکر امور ثمانية في اول كل كتاب ليكون ناظر افيه ... قال فاعلم ان اصول الفقه علم لهذا العلم و معرفته ... اقول اراد ان يذكر سمة علمه هذا فقال لفظ اصول الفقه مرکبا.
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: غره ذیحجه 1288ق؛ مصحح، محشی با نشانی «محمد جعفر»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 174 گ، 21 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 18 - 289]
آغاز: برابر؛ انجام: يجوز بطریق اولی و يشمله اطلاق الاخبار كما عرفت تم المجلد الأول من شرح النتایج في الأصول على يد مصنفه حامد مصلية مستغفرة و السلم على من التبع الهدی و لعنة الله على من اتبع الراي و الهوى تمام شد يوم شنبه 19 شوال 1289 مطابق با غره جدی جلد اول و از ابتدا تا مبحث مجمل و مبین را داراست. نام مؤلف
در نسخه نیامده؛ خط: نسخ، كا: محمد بن محمد باقر طباطبایی جندقی، تا: پنج شنبه 13 جمادی الثانی 1290ق؛ واقف: سید محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا، 264گ، 17 سطر، اندازه: 16×21/5 سم [ف: 16 - 299]
š.-u natāyij-il-afkār
وابسته به نتایج الأفكار؛ قزوینی، ابراهیم بن محمد باقر (1214 -1262)
غیر همانند:
آغاز: بسمله ... قال السيد الجليل، الفاضل النبيه، عمدة العلماء المجتهدین، زبدهة ... و رتبته عل يمقدمة و خاتمه؛ انجام: في التكليفية و الوصفية إذا عرفت إن رد صاحب القوانين - أعلى الله مقامه - على الأشاعرة مردود، فاعلم أن الحق في الرد عليهم ... شرح بسیار مبتنی است بر کتاب نتائج الأفكار «شیخ ابراهیم قزوینی» که متأسفانه ناتمام مانده و تنها، بخش اندکی از مقدمه می باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ ناتمام؛ با قلم خوردگی و تصحیح مکرر، کاغذ: فرنگی، جلد: چرم زرد، 1گ (204)، ابعاد متن: 32×19، اندازه: 22×36/5سم [ف: 36 - 127]
آغاز: مساويا و لا تسلط علينا من لايرحمنا من شياطين الإنس و الجن لايجعلنا و الغافلين بسم الله و صلی الله على محمد و اله الطاهرين الهی تو کلا علیک و استعانة منك و توسلا بسادة الدين و سیدی اركان الدين المبين ص شرعت في ذلك فما التوفيق و ما الاستعانة و التوفيق الامنک و ما الترسیل الا الأئمة فارفع یا رب موانع ذلک و قومنا عليه و وفقنا لاتمامه و كان ذلك في بیست هفتم ذیحجه الحرام سنه 1256 قال الاستاد ادام الله غره و رتبته ای کتاب النتائج على مقدمة مشتملة على تحقيق تعریف علم الاصول و موضوعه و غايته؛ انجام: جلد اول: فيكون اللواحق مؤكدة للسابق أن تعاقبت و يمكن كونه قابلا للتعدد لكن الشارع اكتفى برافع واحد من جميعها فيكون من القسم الثاني من قسم ماقام عليه الدليل الخارج و اما الكلام في الأول فيظهر بالتامل فيما سبق هنا تمت هذه الكتاب بعون الله الملک الوهاب بتاریخ پنج شنبه سلخ شهر ذي القعده الحرام جلد اول کتاب است. نام شارح به تحقیق به دست نیامد. وی از شاگردان مؤلف و از علمای نیمه قرن 13 است. کتاب شرحی است مفصل مزجی که ظاهرا فقط جلد اول آن - تا آخر مبحث تبادر (الفاظ) - نگاشته شده. تاریخ شروع شرح: 27 ذیحجه 1256ق؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: روح الايمان، آذر 1368؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 127گ (30-156)، 31 سطر، اندازه: 21× 30/5 سم [ف: 16-300]
آغاز: [بسمله]. أما المقدمة ففي تعريف هذا العلم و موضوعه و فائدته اعلم ان علماء الميزان صرحوا بان قبل الشروع في كل علم لا بد من معرفة ثلثة امور الاول تعريفه بأحد الحدين؛ انجام: فهی دالة على عدم جواز تخصيص الكتاب بخبر الواحد المخالف له بل هو جدير بان ... و الجواب عنه شرح مزجی متوسطی است بر «نتایج الافكار» استادش سید ابراهیم قزوینی صاحب ضوابط. این شرح در نسخه حاضر فاقد خطبه و مقدمه است، بنابراین نام شارح به دست نیامد اما در برخی مواضع کتاب از جمله در صفحه 23 نسخه، استعمال عبارت «اصل لما فرغ المصنف الاستاد و من عليه العباد دام ظله من تعريف الوضع ..»، بیانگر آن است که شارح از شاگردان صاحب ضوابط (مخصوصا عبدالسمیع یزدی) بوده و این شرح را در حیات وی نگاشته است، عبارات شرح با مناهج الاسرار عبد السميع حاکی از آن است که این شرح خلاصه ای از مناهج بوده و احتمالا پس از آن نوشته شده است، موجودی آن از اول مقدمة ماتن تا «اصل حکم تخصيص الكتاب بالاجماع و الخبر المتواتر الواحد» است. مؤلف شناخته نشد. طبق شواهد شاگرد سید ابراهیم قزوینی حائری ( 1262ق.) و به احتمال زیاد «عبدالسمیع یزدی» است. با توجه به استعمال عبارت «المصنف الاستاد و من عليه اعتماد العباد دام ظله) به نظر می رسد شارح همان «عبدالسميع بن محمدعلی یزدی حائری» (قرن 13ق) است که همین عبارت در شرح فصل وی بر نتائج الافكار موسوم به «مناهج الاسرار» به کرات استعمال شده است؛ خط: نستعلیق تحریری مخلوط به شکسته، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13، در حیات ماتن؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: رهبری، شهریور 1387، کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 270 گ، اندازه: 15/3× 21سم [اهدائی رهبر: 11 - 314]
آغاز: قال الاستاد ادام عزه: و رتبته - ای کتاب النتائج - على مقدمة مشتملة على تحقيق تعريف الاصول؛ انجام: فتدبر جيدة في المقام ان كنت طالبا شائقا الى وصول المرام ... این شرح شاید از شاگرد او شیخ مهدی کجوری در گذشته 1293 باشد؛ خط: نسخ، كا: عبدالجواد بن ملا عبدالوهاب خراسانی، تا: 1260ق؛ 274گ، 23 سطر، اندازه: 21×25سم [ف: 1- 164]
شرح است استدلالی با عناوین «قال - اقول» و رد و ایراد بسیار و گفتگو در مطالب مؤلف. نسخه جلد اول کتاب و تا بحث مجمل و مبین را دارد؛ خط: نسخ، كا: محمد کریم بن محمد کوهبنانی کرمانی، تا: دوشنبه 19 جمادی الثانی 1307ق؛ جلد: تیماج قرمز، 155گ (1پ-155پ)، اندازه: 15× 20/5 سم [ف: 22 - 301]
شرح نثر اللالی- نظم المعالی
š.-u natr-il-laʻālī
اولاد، غلامحسین
owlād, qolām-hoseyn
وابسته به: نثر اللآلی = الدر المكنون؛ طبرسی، فضل بن حسن (548-468)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:17648
بی کا، بی تا؛ اندازه: 1848112سم [رایانه]
Š.-un-najāt-i ibn-i sīnā
فخر رازی، محمد بن عمر، 544؟ - 606 قمری
fa×r-e rāzī, mohammad ebn-e ‘omar (1150 - 1210)
وابسته به: النجاة؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428)
š.-un-najāt-i ibn-i sīnā
اسفراینی، محمد بن على، ق8 قمری
esfarāyenī, mohammad ebn-e ‘alī (- 14c)
وابسته به: النجاة؛ ابن سینا، حسین بن عبد الله (370-428)
شرحی است لطیف بر کتاب «النجاة» ابن سینا با عناوین «قال الشيخ، التفسير» یا «قال الشيخ، الشرح»؛ مؤلف در آن از شرح عيون الحكمه فخر رازی مطالبی را نقل می کند.
آغاز: سبحان من لا يعرف حق معرفته الا بالعجز عن معرفته ... اما بعد فقد التمس منی واحد من خلص اخوانی آن املي عليه شرح کتاب النجاة للشيخ الرئیس قدس الله روحه فأحجمت عن مطلوبه لمعرفتي بقصور نفسي عن بلوغه فلم يزد آبائی عنده الا الحاحا فاجبت ملتمسه ... و رتبته على ثلاثة أقسام كما رتبه صاحب الكتاب ... الالهي على ابين وجه و اوجزه و اذكر فيه حال المعاد ... فبدأت بایراد الكفاية من المنطق. آغاز طبیعی: المقالة الأولى في الطبيعيات من كتاب النجاة الفصل الأول في بيان موضوع هذا العلم قال الشيخ المقاله ... إلى قوله و السكونات، التفسير ههنا ابحاث البحث الأول في تعريف العلم الطبيعي العلم اما ان يكون علما بما يكون لقدرتنا و اختيارنا فيه ... و اما ان لا يكون. آغاز الهي: قال الشيخ المقالة الأولى من الالهيات ... التفسير المقصود من اثبات موضوع العلم الالهي قد عرفت انقسام العلوم الى الثلث ... و قد عرفت ان كل واحد من العلوم الطبيعي و الرياضي يبحث عن حال بعض الموجودات فالعلم الالهى يبحث عن احوال عن حال بعض الموجودات فالعلم الالهى يبحث عن احوال الموجود من حيث هو موجود و يدل عليه و جهان ...
انجام: و ان جميع ما سنه و شرعه فهو من عند الله او حاه الله على لسان الملك قوله و يكون الفائدة في العبادات ... معناه ان الفائدة في العبادات بقاء الشریعه فيما بين الناس و فائدة بقاء الشریعه و بلوغ الانسان و قربهم في المعاد الى الله تعالی بتزكية النفوس فهذا آخر شرح الكتاب.
[الذريعه 10014 و 100/13 و 100/14، دکتر مهدوی ص 240؛ قنواتی 98 199 ذیل کشف الظنون چاپ فلوگل ص 68 و 125 و 251؛ دنا 1123/6 (12 نسخه)]
آغاز: برابر طبیعی؛ انجام: طبیعی (ص ... ): و قد تمت الطبیعیات بعون الله و حسن توفيقه از آغاز طبیعیات است تا پایان الهیات؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ برگ ما قبل آخر نسخه افتاده؛ کاتب این نسخه از نقل تمام عبارت نجاة خودداری کرده و تنها کلمه صدر و ذیل فقره منقول از آن را آورده و این موضوع موجب اشتباه آقای مشکوة گردیده، زیرا در پشت برگ اول نوشته اند: «به نوشته ذریعه شرح نیشابوری حامل متن است و چون این شرح حامل متن نیست و از آن فخر رازی نیز نیست، به نظر می رسد که همان شرح سرخسی حارثانی است که در کشف الظنون یاد شده». همان گونه که در ضمن معرفی این کتاب گفته شد، این شرح حامل است اما در نسخه ای که آقای مشکوة، تمام متن نقل نشده؛ جلد: تیماج قرمز، 345ص، 21 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 359]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 2685- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 347]
آغاز: برابر خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 315 گ، 21 سطر، اندازه: 18×23/5 سم [اوراق عتیق: 2 - 326]
نسخه اصل: راغب پاشا 715 (861)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 2 ربیع الثانی 1012ق؛ 277گ [فیلم ها ف: 3 - 271]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه:26بخش 2
همان نسخه بالا [ف: - 67]
آغاز: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: محمد قاسم بن بهزاد رازی، تا: قرن 12؛ مصحح، مجدول، دارای سر لوح؛ تملک: ابوالحسن بن حاج حسین خان کلهر در سال 1269؛ مهر: «افوض امرى الى الله عبده محمد مصطفی» (بیضی)، «الواثق بالله الغني محمد مهدی الحسنی الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج قرمز، 146 گ، 30 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 1- 94]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:237
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی: 1- 269]
آغاز: برابر طبیعی؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج سرخ، 143گ، 19 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 5 - 2684]
نسخه اصل: کتابخانه ایاصوفيا - تركيه 2431؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول، دارای سرلوح؛ درون دو ترنج نام کتاب و مؤلف و نام «سلطان محمد خان بن مرادخان» که کتاب برای خزانه وی نوشته شده و علامت وقف کتاب از سلطان محمود خان غازی توسط «احمد شیخ زاده المقتبس باوقاف الحرمین الشریفین» و مهر الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله» (دایره) که طغرای محمود خان غازی در آن مشهود است؛ واقف: سلطان محمود خان؛ 905ص [عکسی ف: 5- 272]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6992- عکس
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 3 - 270]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه:43 بخش 2
نسخه اصل: همان نسخه بالا. این نسخه در فهرست به فخر رازی نسبت داده شده اما به استناد معرفی آن در دو فهرست بالا نام مؤلف تصحیح شد [ف: - 71]
آغاز: الفصل الحاديعشر في الزمان و فيه مسائل ... في ان الزمان مقدار الحركة؛ انجام: فهكذا ينبغي أن يفهم قولنا الأشخاص الماضيه غير متناهيه تنها مقاله دوم الهيات و شرح 3 فصل از طبیعی است، اما دیباچه کتاب در آغاز آن نهاده شده؛ بی کا، بی تا، در این نسخه همه جا بجای «التفسير» «الشرح» دیده می شود؛ 176 ص (1-176) [ف: 5 - 357]
نسخه اصل: کوپرولو 890؛ خط: نسخ، بی کا، بیتا [فيلم ها ف: 3 - 271]
تهران؛ مینوی؛ شماره نسخه: 25 بخش 2
همان نسخه بالا [ف: - 67]
Š.-u najāt-il-‘ibād
کزازی، ابوطالب بن غفور، - 1329 قمری
kazzāzī, abo-tāleb ebn-e qafür (- 1911)
وابسته به: نجاة العباد في يوم المعاد؛ صاحب جواهر، محمد حسن بن باقر (1200- 1366)
شرح استدلالی مفصلی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله عمليه معروف به «نجاة العباد» شیخ محمد حسن نجفی صاحب جواهر الكلام، که شارح به جهت استنباط شخصی و فهمیدن تکلیف شرعی خود نوشته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 5062
آغاز: الحمد لله الواهب من غير منن و مکمل النفوس بالعقول بعد ركوبها بالبدن و هادی عباده بانهاج الشرائع لهم و بتاديبهم بالسنن؛ انجام: نعم هما ناهضان لتصحيح العمل و اخراجه عن التشريع و البدعة و الحمد لله اولا و آخرا و ظاهر و باطنا جلد اول کتاب و تا احکام اوانی را دارد؛ خط: نسخ، كا: رحمت الله بن محمد رفیع حسینی گرهرودی، تا: 29 شعبان 1325ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 234 گ، 29 سطر، اندازه: 36×22سم [ف: 13 - 258]
š.-u najāt-il-'ibād
موسی بن حسن، ق14 قمری
mūsā ebn-e hasan (- 20c)
وابسته به: نجاة العباد في يوم المعاد؛ صاحب جواهر، محمد حسن بن باقر (1200-1266)
تاریخ تأليف: 17 محرم 1334ق؛ محل تألیف: ساری
شرح كتاب نجاة العباد، شیخ محمد حسن نجفی است و شامل کتاب طهارت و احکام اموات می باشد، که به خواهش دوستان خود نگاشته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:13226
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... الطهارة: و هي لغة النظافة و النزاهة من الادناس و شرع نظافة خاصة و هل هي المبيح فقط فيخرج مثل وضوء الحائض أو أعم منه؛ انجام: و لم يجز المبادرة إلى قتل الولد و اخراجه أو الأم، لعدم الترجيح شرعا و الوجوه الاعتبارية لا تصلح له و الحمد لله و آخرا و ظاهر و باطنة.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی، با نشان «بلغ» مقابله شده؛ تملك: سید مهدی بن محسن عراقی در تهران به تاریخ شعبان 1337ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 311گ، 20 سطر (15×9)، اندازه: 18×21/5سم [ف: 33 - 431]
š.-u najāt-il-‘ibād
کتاب شرحی است مزجی بر متن موجز کلامی به مسلک امامیه. مضامین کتاب اشعار دارد که شارح از مردمان قرن 10 بوده است. رساله ضمن شش فصل صورت گرفته و مصدر است به حدیث مأثور «ستفرق امتي على ثلث و سبعين فرقه»: فصل 1. اثبات و توحید واجب؛ 2. صفات ثبوتیه؛ 3. تنزیهات (صفات سلبيه)؛ 4. نبوت؛ 5. امامت؛ 6. معاد جسمانی. محتملا همان کار حسین بن حیدر حسینی کرکی (-1041) باشد گرچه نسخه ای از متن آن معرفی نشده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:754
آغاز: متن: الحمدلله الذي رفع السموات بغير عمد و القي في الارض رواسی آن تميد بلا مدد و الصلوة على حبيبه سید المرسلین محمد و على عترته الاکرمین صلوة لا تحصى ولا تحد؛ نسخه: الحمد هو الثناء القول على الجميل الاختياري على جهة التعظيم و البتجيل؛ انجام: فلو غلب على ظنه حصول ضرر عليه او على احد من اخوانه المؤمنین سقطا خط: نسخ، كا: محمد بن علی مرتضی حسینی استرابادی، تا: 24 جمادی الثانی 977ق، جا: قزوین مدرسه رزم سارية؛ نسخه دیباچه شرح را ندارد؛ واقف: فهرستی؛ 62گ، 19 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 4 - 194]
Š.-u najāt-il-“ibād fi ma'rifat-il-mabda’-i wa-l-maʻād
حسینی کرکی، حسین بن حیدر، - 1041 قمری
hoseynī karakī, hoseyn ben heydar (- 1632)
تاریخ تألیف: شنبه 20 صفر 992ق؛ محل تأليف: قزوین
شرح است مزجی متوسط بر کتاب «نجاة العباد في معرفة المبدأ و المعاد» ملا محمد بن ابی طالب استرابادی (ق 10).
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1382/2
آغاز: الحمد هو الثناء القولى على الجميل الاختياري على جهة التعظيم و التبجيل و تقييد الثناء بالقول هنا أولی من تقييده باللسان؛ انجام: فويل للذین کفروا من النار و صلی الله على سيدنا محمد النبی و آله الطاهرین و ذريته الاکرمین و الحمدلله رب العالمين.
خط: نسخ، كا: حسین بن حيدر بن حیدر قمر حسینی کر کی عاملی، تا: شنبه 20 صفر 992ق، جا: قزوین؛ جلد: تیماج مشکی، 125گ (38پ -162پ)، 15 سطر، اندازه: 17613 سم [ف: 4 - 155]
š.-un-najdīyyat
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:4035
آغاز: بسمله. الحمد الله على جزيل نواله و الصلوة على محمد و اله الهمم جمع همة و هي مصدرهم بالامر قصده ثم جعلت عبارة عن داعية النفس الى العلاء. قوله انجدان يقول لسعد و هذیم ... كما يذهب فوادى الى نجد ان يذهب جسدی در ص ع آمده: «شرح النجديات للحریری رحمه الله»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9 و 10؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوا، 69گ، 17 سطر (13×9)، اندازه: 16×12سم [ف: 13 - 3024]
Š.-un-najdīyyat
وابسته به: النجديات؛ ابیوردی، محمد بن احمد (-557)
تاريخ تأليف: یکشنبه 26 جمادی الاول 670ق
کمی از شرح دیباچه را ندارد. النجديات في النسيب در هزار بیت است و از ابی المظفر محمد بن احمد ابیوردی. این شرح در روزگار اباقاخان مغول ساخته شده است. چلبی (2: 586) از شرح شرف الدین احمد بن عمر بن عثمان الجندی یاد نمود و نسخه ما شاید همان باشد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1485
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: محمد ناصر؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی، 151گ، 19 سطر (12×17)، اندازه: 25×17سم [ف: 8- 133]
š.-e nahv-e mobarrad
فیاضی، محمد تقی
fayyāzī, mohammad taqī
شرح دلپذير على متن نحو مبرد؛ متن و شرح هر دو از میر محمد تقی فیاضی نگارنده سلم النحو (نسخه های منزوی 3: 2056) گردآوری برادر زاده اش سید شاه رضا فیاضی.
قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: 437/1
آغاز: حمدله، أما بعد خادم الطلبا سید شاه رضا بی کا، تا: 1253ق، اندازه: 24×16سم [ف: 3 - 11]
š.-un-nu×ba
مازندرانی، محمد صالح بن احمد، - 1081؟ قمری
māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e ahmad (- 1671)
وابسته به: النخبة الوجيزة = النخبة في الحكمة العملية و الأحكام الشرعية = النخبة الكبرى = النخبة المحسنية؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 16925/2
آغاز: قوله: ما دامت الصلوة و التسليم و هي ابد الآبدين كما في بعض الادعية المأثورة نسخه کاملی است و امتیاراتی دارد؛ خط: تحریری، کاتب = مؤلف، بی تا، جلد: چرم قهوه ای، 15 سطر (12×8)، اندازه: 20×13سم [ف: 47/1 - 36]
شرح نخبة الفكر في مصطلح أهل الأثر- نزهة النظر في توضیح نخبة الفكر
S.-u nu×bat-il-fikar fi mustalah-i ahl-il-atar
اشمونی، احمد بن محمد، 801 - 872 قمری
ešmūnī ahmad ebn-e mohammad (1399 - 1468)
وابسته به: نخبة الفكر في مصطلح أهل الأثر؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن على (733-852)
تاریخ تأليف: 817ق
کتاب «نخبة الفكر في مصطلح أهل الأثر»، متن مختصي در علم الحديث است که شروح متعددی از جمله شرح خود مؤلف به نام «نزهة النظر» بر آن نگاشته شده است. از دیگر شروح آن، شرح حاضر است که در آن به شرح خود مؤلف اقتدا کرده و در توضیح معانی و حل ترکیب مبانی متن، به گفته خود، نزدیکترین راه ها را پیموده است.
[کشف الظنون 1936/2؛ دنا 1124/6 ؛ الاوقاف العامة بغداد 264/1]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح نخبة الفكر في مصطلح اهل الأثر
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:2683
آغاز: الحمدلله الذي شرح حرج الصدور لنخبة الفكر في علوم الخبر و فتح مرتجع الأمور من مسالک العبر لتصحيح النظر ... اما بعد فان الكتاب المسمى بنخبة الكفر في مصطلح اهل النظر من مصنفات الشيخ الامام مفتى الانام؛ انجام: ان علماء الحديث صنفوا في غالب الأنواع المذكورة في الخاتمة و هي من قبيل النقل المحض. و هذا خاتمة الكتاب و الله الموفق و الهادى للصواب ... و هو فيهم كالقمر
خط: نسخ، كا: ابراهيم بن يوسف، بی تا، در برگ 2 ابیاتی از قصيده فرزدق در مدح امام زین العابدین (علیه السلام) با خط عبدالقادر؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوا با روکش کاغذی، 94 گ، 25 سطر (15×9)، اندازه: 14×20سم [ف: 13 - 114]
S.-u nu×bat-il-fikar fi mustalah-i ahl-il-atar
وابسته به: نخبة الفكر في مصطلح أهل الأثر؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (733-852)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:1713
آغاز: بسمله. رب يسر. الحمد لله الذي لم يزل؛ انجام: و قيده كثير من التفات بالخيرات و الهادي لا اله الا هو ... و المأب. متن از ابن حجر عسقلانی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 366]
شرح نخبه فیض کاشانی- التحفة السنية في شرح النخبة المحسنية
شرح النخبة الفيضية- اهداء الاهبة في شرح النخبة
Š.-un-nu×ba fi-l-hikmat-il--amalīyya
عریضی خراسانی، حسن بن محمد على، - 1306 قمری
‘arīzī ×orāsānī, hasan ebn-e mohammad ‘alī (- 1889)
وابسته به: النخبة الوجيزة = النخبة في الحكمة العملية و الأحكام الشرعية = النخبة الكبرى = النخبة المحسنية؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091) شرحی مزجی بر کتاب «النخبة في الحكمة العملية، ملا محسن فیض کاشانی.
بشرویه؛ امیر المؤمنین؛ شماره نسخه: 84/1
آغاز: بسمله الحمد الكامل الخالص والثناء التام الخاص حقيقة ثابتة بنحو الاختصاص؛ انجام: فقال له أن شربت بعدها اقمنا عليک الحد و ظاهر هذا الخبر كما ترى عدم قبول
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قرمز، 65گ (1پ- 65ر)، 28 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ]
š.-e nozhat-ol-arvāh
چشتی بلگرامی، عبدالواحد ابراهیم، 916-1017 قمری
čaštī-ye belegrāmī, “abd-ol-vāhed ebrāhīm (1511 - 1609)
وابسته به: نزهة الارواح حسینی هروی، امیر حسین بن امیر عالم (8-671)
تاريخ تأليف: 985ق
شرحی است در 28 فصل با عناوین «متن، شرح» بر «نزهة الأرواح» امیر حسین بن عالم غوری هروی حسینی؛ شارح در لابه لای شرح به اشعاری از خود نیز استناد کرده است. آغاز: رب اشرح لي صدري و يسر لي ... می گوید از ازل مفلس عبدالرحيم ابراهيم ... مدتی حریص بودم به مطالعه نزهن الأرواح
[دنا 1124/6؛ فهرستواره منزوی 1028/8]
آغاز: بیرون آمد یعنی از علائق و علائق غير مجرد شد خود را بتمام تسلیم کرد؛ انجام: و می نمایند مردمان را و ذکر خدای نمی گویند مگر آنکه اندکی، حق تعالی از سخن چینی مردم محفوظ دار بمنه و كمال کرمه موجودی آن از اوایل مقدمه تا آخر کتاب است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 21 محرم 1005ق؛ افتادگی: آغاز؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی روشن، جلد: تیماج مشکی، 89گ، 17 سطر، اندازه: 21×14سم [اهدائی رهبر: 5- 123]
بی کا، بی تا [ د.ث. مجلس]
شرح نزهت الارواح / عرفان و تصوف / عربی، فارسی
š.-e nozhat-ol-arvāh
عیسی بن عبدالرحيم
'īsā ebn-e 'abd-or-rahīm
وابسته به: نزهة الأرواح؛ حسینی هروی، امیر حسین بن امیر عالم (8-671)
از عیسی بن عبدالرحيم بن عیسی بن محمد که نام خود را در پایان آورده است. به خواهش برخی از برادران، در گزارش چند فقره از «نزهت الارواح». میر حسینی غوری است. گزارشی است به عربی آمیخته به فارسی
تهران؛ دائرة المعارف، شماره نسخه:490/9 - عکسی
آغاز: بسمله. عونک یا کریم. و بعد، فقد سألني بعض الاخوان عن معنی بعض فقرات کتاب نزهة الأرواح فكتبت في بيانها ... قوله، هیچ چیز به سایه نزدیکتر از نور نیست. محتمل أن يكون معناه «هیچ چیز به مخلوق نزدیک تر از خالق نیست» كما يشهد به قوله تعالی و نحن اقرب اليه من حبل الورید؛ انجام: قاله و کتبه ... عیسی بن عبدالرحیم ... مصلية و مسلما على من لا نبي بعده.
اصل نسخه: گنج بخش، ش 753 (تسبیحی 3/504)؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 12، 4گ (27-30) [عکسی ف: 2 - 177]
š.-e nozhat-ol-arvāh
وابسته به: نزهة الأرواح؛ حسینی هروی، امیر حسین بن امیر عالم (8-671)
شرح مفصل مزجی است بر نزهة الأرواح حسینی هروی، در نسخه حاضر مقدمه شارح افتاده و از انجام نیز ناقص است، بنابراین تشخیص نام شارح ممکن نشد.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:5685- 29/25
آغاز: وچیز کی بنویسم تا در مطالعه کردنش وسیلتی بود نه بنظر آنکه مرا فضیلتی باشد نظم: نزهة الارواح را شرحی نمی گویم دلیر ** کی بود خفاش بر وصف رخ خورشید چیر؛ انجام: مصنف قدس سره را در آغاز کتاب نظر بر توفيق بود آنجا که گفت؛ به توفیقش چو روشن دیدم آواز ** سخن را هم بنامش کردم آغاز
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ 163گ، 11 سطر، اندازه: 29×16سم [ف: 5 - 2684]
Š.-e nozhat-ol-hesāb
علامه بیروتی
‘allāme beyrūtī
وابسته به: نزهة الحساب = النزهة؛ ابن هائم، احمد بن محمد (815-753)
متن النزهة در حساب از ابن هائم. شرح، آن چنان که در صفحه عنوان آمده است، از «علامه بيروتی» است.
تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه:109/3
آغاز: بسمله. و صلى اللهم على سيدنا محمد و آله و صحبه ... هذا حل لطيف لمقدمة النزهة في الحساب يكشف عن وجهها الحجاب؛ انجام: هذا الفن قاطبة. و لله الحمد اولا و آخرا و ظاهر و باطنة، سبحانه لا ... ولا حول ولا قوة الا بالله العلى العظيم ...
خط: نسخ مغربی، كا: عبدالله بن مبارك بن محمد بن کثیر، تا: 25 شعبان 1046ق؛ 74گ (72پ -145پ) [ف: 1- 156]
Š.-e nasab-e payāmbar-e eslām (s)
از پدر ایشان عبدالله تا ابراهیم نبی (علیه السلام) با شرح و تفصيل. پس از ابراهیم (علیه السلام) تنها به ذكر نامه بقیه افراد اکتفاء شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8904/87
آغاز: اسماء عظام آبای حضرت رسول صلی الله علیه و آله. محمد بن عبدالله علم منقول من مرکب اضافی و معناه الخاضع الله من قولهم طريق سعيد اذا و طيها الناس؛ انجام: الا الوزغ فانها كانت تنفخ عليه فامر المصطفى صلى الله واله بقتلها.
خط: نسخ و نستعلیق و تحریری، كا: مقیم کاشانی، تا: اواخر رجب 1072ق، جا: برهانپور؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 گ (69ر-72پ متن و حاشیه)، اندازه: 25/3×14/9 سم [ف: 29/1 - 286]
به شرح نصاب ، ریاض الفتيان به شرح نصاب - الدرة الثمينة
Š.-e nesāb-e ahmadī
وابسته به: نصاب احمدی؛ ژانی، ملا احمد تمام کلمات معنی شده در نصاب یک بار دیگر در حاشیه به فارسی شرح شده است و معمولا به کتاب قاموس مستند گردیده است. در آغاز نسخه تاریخ 27 رمضان 1329ق حکایت از آن دارد که احتمالا فردای کتابت متن نصاب، شرح آن توسط شارح که شاید خود کاتب باشد آغاز شده است. این شرح در برخی مواضع به ویژه در نیمه نخست مفصل و در نیمه دیگر به اختصار صورت گرفته است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 17035/2
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن عبدالرحیم، تا: 1329ق، جا: ژان درود لرستان، به سفارش ملا احمد؛ جلد: مقوایی، اندازه:
18×11سم [ف: 47/1 - 172]
شرح نصاب الصبیان- نصاب المعلم
شرح نصاب الصبیان- کشف نقاب
š.-e nesāb-os-sebyān
ابن حسام خوافی، جمال الدين، - 737 قمری
ebn-e hosām-e ×āfī, jamāl-od-dīn (- 1337)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (- 640)
شرحی است بر کتاب «نصاب صبيان» در لغت عربی. نام این شرح رياض الفتيان» است.
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه: 1350
آغاز: سپاس بیقياس مر قادری را که اساس حیات انسان را بر علم و معرفت نهاد؛ انجام: علق یعنی آویختن و عليقه توبره را گویند چون می آویزند او را گردن اسب و خر و غيرهما
خط: نسخ، كا: تقی بن ابی الحسن، تا: سلخ محرم 1103ق؛ مصحح؛ مهر: «حسین 1196» (بیضی)، «یا علی بن ابی طالب» (بیضی)، «الواثق بالله محمد علی بن حبیب الله» (مربع)؛ 91 گ، 12 سطر، اندازه: 13×18/5 سم [مؤید: 3- 287]
Š.-e nesāb-os-sebyān
؟ جرجانی، علی بن محمد، 740 - 816 قمری
jorjānī, ‘alī ebn-e mohammad (1340 - 1414)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (640)
گویا از سید شریف جرجانی
آغاز: بسمله. حمدله ... اما بعد اول باید دانستن که چرا این کتاب را نصاب صبيان نام کرد و چرا نصاب الأطفال یا نصاب الشباب نام نکرد
آغاز: برابر؛ انجام: و دیگر آنکه تا عدد ابیات کتاب اوطاق باشد بنابر آنکه ان الله تعالی و «تريحب الوتر» گفته شده است.
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: شنبه 23 جمادی 1024ق؛ در ص ع و پایان نسخه به «سید شریف» نسبت داده شده؛ تملك: میرزا عبدالوهاب پسر حاجی حسین یزدی در رجب 1311، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 28گ، 14 سطر (7/5× 13/5)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 16 - 101]
آغاز: برابر؛ انجام: بنا بر آن معنی که ان الله تعالی و تريحب الوتر. در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: ساغری، اندازه: 14×20سم [ف: 12 - 373]
š.-e nesāb-os-sebyān
چرخی، یعقوب بن عثمان، 762؟ - 851 قمری
tar×i, yaqib ebn-e osman (1361 - 1448)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
در شرح لغات مشکل نصاب.
آغاز: الحمدلله الذي علمنا الأسماء و رفع اقدارنا على من يشاء ... و بعد ... يعقوب بن محمد الچرخی معانی لغاتی که مشکل بود در نصاب از فواید علماء ... جمع کرد
انجام: جنابه نماز کان مرد كان آدم و حوا دو اسم انه اعجمی و الله اعلم
[فرهنگنامه های عربی به فارسی ص 206؛ دنا 1125/6]
آغاز و انجام: برابر؛ واعف عنا في هذا الكتاب زلة القدم و زینا بالعلوم و الحكم برحمتك يا ارحم الراحمين في سنة 945.
بی کا، تا: 945ق؛ 14گ (62پ -75ر) [ف: 5- 242]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: چرم قهوه ای، 14ص (12-25)، 24 سطر، اندازه: 19/3×12/5 سم [ف: 43 - 110]
š.-e nesāb-os-sebyān
نجار هراتی، علی بن عمر، ق9 قمری
najjār-e harātī, ‘alī ebn-e ‘omar (- 150)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
تاریخ تأليف: غره ذیقعده 809ق؛ محل تأليف: هرات
شرح توضیحی مختصری است بر «نصاب الصبيان» ابونصر فراهی مشتمل بر توضیح لغات و ضبط و ترجمه آنها.
آغاز: الحمد لله الذي خلق الانسان علمه البيان ... لما كثر اشتغال الطالبين و اعتبار المسترشدين بكتاب نصاب الصبيان
[دنا 1125/6؛ الذریعه 106/14؛ فرهنگ نامه ها 156]
آغاز: برابر؛ انجام: العليقة فعليه من العلوق یعنی آویختن و عليقه توبره است ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 رمضان 901ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 105گ، 12 سطر، اندازه: 9× 16سم [ف: 20 – 55]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن ابراهیم، تا: 1264ق؛ با این یادداشت در پایان: «خط مرحوم اخوی آخوند ملا محمد پیشنماز در مسجد امامزاده یحیی و کوچه چاپخانه محله چاله میدان طهران. حرره اقل العباد و الحاج علی اکبر لواسانی ...»؛ 19گ، 19 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 3 - 104]
نسخه اصل: بادلیان 683 Marsh (1741)؛ بی کا، بی تا [فيلمها ف: 1 -554]
š.-e nesāb-os-sebyān
دشت بیاضی، محمد کریم بن فصیح الدین، ق10 قمری
dašt bayāzī, mohammad karīm ebn-e fasīh-od-dīn ( 16c)
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
پدر شارح، بندهایی بر «نصاب الصبيان» فراهی افزوده بود، چون شرح آنها مجزا مناسب نبود، این شرح را بر اصل کتاب و الحاقی پدرش نگاشت تا شامل تصحيح لغات سابقه و لاحقه باشد. شارح برای هر یک از لغات و واژگان توضیح و معنی آورده و در مجموع مشتمل بر چهل و سه قطعه است. «القطعة الأول في بحر متقارب» شروع آن است و آخرین آن «القطعة الاخر في بحر الخفيف المسدس المجنون المقطوع» می باشد.
آغاز: بسمله حمد و ثنای نامحدود و شکر و سپاس نامعدود حضرت علیم معبود و کریم واجب الوجود را که نصاب صبيان انسان را تاج علم الاسماء بر سر نهاده ...
انجام: عليقه بفتح عين مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر ستور کنند و اشتری که بفرستند تا خار بیارند جمع علایق فعيل بمعنی مفعول از باب علم یعنی در آویختن. الحمدلله اكرم على بالاتمام
چاپ: مشار فارسی، ج3، صص 3256-3257؛ لكهنو، 1275ق؛ هند، سنگی، 1881/1298 م، وزیری، 112ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1266، جیبی؛ ایران، سنگی، 1275، جیبی، 149ص؛ ایران، سنگی، 1314، جیبی، 303ص (صص 1-303)؛ طهران، سنگی، 1314، جیبی، 309؛ ایران، تهران، کتابخانه علمیه اسلاميه، 1352ق، سنگی، وزیری، 35+1ص، به سعی و اهتمام و درخواست آقا حاجی سید احمد و سید محمود فرزندان آقا سید محمد على تاجر کتابفروش شیرازی؛ ایران، تهران، گراورسازی بصير الصنایع، 1368ق، با تصحیح و مقابله کاظم کاشفی خراسانی، سنگی، وزیری بزرگ، 32 ص، به درخواست حاج سید محمود کتابچی (مدیر کتابفروشی علمیه اسلامیه)، (در هامش و بين سطور).
[دنا 1125/6 -1127 (61 نسخه)؛ نسخه های منزوی 1994/3؛ الذريعة 131/13 و 106/14؛ مستدركات أعيان الشيعة 3/ 250]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت تاريخ يوم الثلاثاء عشرین شهر ربيع الثانی سنه 986.
خط: نسخ، بی کا، تا: 986ق [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 118گ، 15 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 2 - 14]
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین کاتب، تا: 1010ق، جا: کاریز باخرز؛ تملك: محمد جعفر در 1 ذیقعده 1104، علی اکبر بن محمد در جمادی الثانی 149 (1049) با مهر مورخ 1030 او؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 122گ، 16 سطر (14×5)، اندازه: 22×12سم [ف: 12 - 2965]
آغاز و انجام: برابر
چهل و سه قطعه در این شرح در نسخه ما دیده می شود؛ خط: نستعلیق، کا: محمد مقیم، تا: 22 رجب 1023ق؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: تیماج حنایی، 143 گ، 13 سطر (10/586/5)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: - 154]
آغاز: حسد مجهول ماضی از حسود و حساد از باب نصر و ضرب؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالرزاق بن میرزا نصر الله معلم سلطان آبادی، تا: 1041ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج ماشی، 212 گ، 10 سطر (7×4)، اندازه: 9/5×6سم [ف: 5 - 568]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1049ق؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 102گ، 14 سطر (6/5× 13/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 15 - 4096]
خط: نستعلیق خوش، كا: عبد الهادي بن وجيه الدين شهرستانی، تا: غره محرم 1049ق؛ مهر: «محمد بن صادق» (مربع)؛ کاغذ: ایرانی جلد: چرمی قهوه ای، اندازه: 10 ×19 سم [نشریه: 7 - 738]
آغاز: واهر را چون بازدارنده دشمن است حدید گویند وهم حد را گویند؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 7 ربيع الأول 1057ق؛ افتادگی: آغاز؛
105گ، 17 سطر، اندازه: 12×19 سم [اوراق عتیق: 1- 91]
آغاز: برابر؛ انجام: رجب است از پی شعبان رمضان و شوال ** پس بذوالقعدہ، ذوالحجه بکن نیک نظر
كا: قربانعلی، تا: 25 رجب 1076ق، حسب خواهش ملا نصر الله؛ جلد: تیماج مشکی، 96گ (53-148ر)، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 26 - 199]
بی کا، تا: سه شنبه 3 جمادی الثانی 1083ق؛ 82گ (1پ-82ر)، 21 سطر، اندازه: 13× 24/5 سم [ف: 1- 178]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ برگ آخر توسط علی بن محمد مقیم سال 1225 ترمیم شده؛ اندازه: 18×11/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
آغاز: برابر؛ انجام: شبه یعنی مانند همتا و برنج جمع اشباه اند یعنی همتا جمع اند اوناس و انس و اناس آدمیان ...
خط: نسخ زیبا و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج آجری، 102گ، 13 سطر (10×5)، اندازه: 15×10 سم [ف: 30 - 371]
آغاز: الحمدالله رب العالمين و الصلوة (كذا) على النبي و الائمة اجمعین. این اجزاء مختصر شرح نصاب الصبيان لغات معرب نوشته معنی نوشته شد. بدان که ابونصر فراهی منسوب به قراء که شهری است؛ انجام: برابر
مقدمه مؤلف را ندارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 71گ (33پ -103ر)، 17 سطر، اندازه: 22×9/8 سم [اهدائی رهبر: 10-43]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: وسط؛ محشی؛ تملك: سید حسن صاحب ولد سید حسین؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 26گ (2پ -27پ)، 15 سطر، اندازه: 18/5×12 سم [اهدائی رهبر: 10 - 42]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: رحیم بن اسدالله کرمانی، تا: 17 شوال 1103ق؛ مهر: «.. الجواد» (چهارگوش)؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج قهوه ای، 92گ، 17 سطر (15×10)، اندازه: 14/5 ×5/ 20سم [ف: 1- 156]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ، بی کا، تا:رمضان 1109ق؛ مهری به تاریخ 1120؛ جلد: تیماج سرخ، 91گ، 15 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5 – 2685]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1110ق؛ تملک: تقی بن محمد موسوی مورخ 1282ق با مهر «محمد تقی بن محمد الموسوی» (بیضی)؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر (15×9/5)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 2 - 604]
آغاز: .. و ستون آس و گاو میان خرمن که باقی گاوان؛ انجام: از باب علم یعنی توبره بر ستور زدن و بار بر بستن. تمت ...
خط: نستعلیق پخته، کا: محمد نصیر ابن محمد نصیر، تا: 1114ق؛ مجدول؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 167گ، 13 سطر (5× 14/5)، اندازه: 8/5 × 18 سم [ف: 1 - 156]
آغاز: برابر
انجام: وچهار چیز تنگ باشد دهان وفرج وبخش گاه و «تمت الكتاب)
خط: نسخ، بی کا، تا: شوال 1115ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 116گ، 19 سطر، اندازه: 20×15سم [ف مخ - 1 - 304]
آغاز: برابر؛ انجام: عليقه بفتح عين مهمله و كسر لام و قاف توبره
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 3 جمادی الاول 1130ق؛ محشی؛ مهر: کتابخانه مجد الدين (نصیری)؛ تملک: عبدالله بن عبد العظيم خوانساری در سال 1186؛ جلد: تیماج سورمه ای، 100گ، 16 سطر، اندازه: 10/7 × 19/5 سم [ف: 43 - 237]
آغاز: برابر
خط نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی:انجام؛ تملك: محمد مؤمن سبزواری در روز شنبه 14 محرم 1175؛ مهر: «یا ابوالحسن ادرکنی 1138» (مربع)، «نورعلی نوری 1138» (مربع)، «فالله خير حافظا عبده محمد 1138» (مربع)؛ با نوشته ای از ابو طالب بن مرحوم اسماعیل بزرگبادی ساکن قمشه در جمادی الاول 1236؛ جلد: تیماج، مشکی، 166گ، 12 سطر، اندازه: 14/5×9 سم [ف: 38 - 447]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 19×12سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
انجام: همچنین همزه ها که در اول مصدرهای این ابواب است الا همزه باب افعال که آن همزهت همزه قطع است ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «علی بن محمد علی الحسینی» (بیضی)، «یا حسین» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 176گ، 14 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 1- 94]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 21/1
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 923]
اصفهان، ادبیات، شماره نسخه:17
همان نسخه بالا [نشریه: 4 - 477]
آغاز: برابر؛ انجام: مرامی اسم آلت از رویت از باب فتح دیدن و دانستن و سجنجل به فتحات سین و هر دو جیمین و سکون نون آینه روئین و زعفران جمع سجاجل عیسی بكسر عين و سكون ... ناتمام.
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 13؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عسلی مذهب، 61گ (83پ -143پ)، 21 سطر (15×8/5)، اندازه: 14/5× 21/5سم [ف: 37 - 530]
آغاز: از باب نص یعنی روا شدن و بگذشتن و جواز آب دادن را و آب ... و کور نامه را نیز گویند نصف؛ انجام: رجب است از پی شعبان. رمضان و شوال ** پس به ذوالقعده و ذوالحجه بكن نیک نظر؛ القطعة الخامس عشر این قطعه در بحر رباعيت در ذکر اسامی ازواج طاهرات نبی است صل الله عليه و آله و سلم: نه جفت نبی که پاک بودند ** بد عایشه و خديجه مهتر همه؛ عایشه بعين مهمله و شین معجمه خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ بخش اول نسخه در 39 برگ چاپ سنگی است و تنها پنج برگ آخر آن خطی می باشد؛ جلد: گالینگور، 45گ، 19 سطر، اندازه: 22×17سم [ف: - 158]
آغاز: برابر؛ انجام: رجل بقلة الحمقاء مرکب است از بقلة بفتح باء به نقطه وسکون قاف
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 84گ، 16 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 5 - 2686]
آغاز: بسمله و به نستعین یعنی ابتدا می کنم به نام خداوند جهان که مستجمع جميع صفات و کمال است و منزه است؛ انجام: مادر آدم و حوا ناس و انس و اناس عربی است؛ به معنی آدمیان و مادر اصل ما آدم و ... نبينا عليه السلام
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 46گ، 13 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 5 - 2685]
آغاز: برابر؛ انجام: جوعان از جوع مجموع به فتح اول و سکون ثانی شخص گرسنه و آنکه در بعضی از شروع گفته اند جوعان یافت نشده بلکه جيعان است غیر واقع است چون در مهذب است. از اول تا بحر الهزج؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18گ، اندازه: 22×34سم [ف: 5 - 2686]
آغاز: برابر؛ انجام: الردف بالفتح مصدر من باب علم یعنی از پس در آمدن و از پی فرا رفتن و فرا.
خط: نستعلیق، كا: عبد الحميد بن ملا محمد تقی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 171 گ، اندازه: 16× 20/5 سم [ف: 1- 339]
آغاز: برابر؛ انجام: جمع علایق فعليه مفعوله مفعوله از علق از باب علم یعنی در آویختن توبره.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 103گ، 16 سطر (14/5×8)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 2 - 220]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: حسن بن محمد؛ کاغذ: کبود، جلد: تیماج سبز، 87 گ، 19 سطر (12×7)، اندازه: 18×10سم [سنا: ف: 1- 69]
آغاز: برابر؛ انجام: يم به فتح ياء تحتانيه و تشدید میم مطلق در یاء جمع ایمام ويموم. بحر به فتح باء به نقطه.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 8گ، 21 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 1- 355]
آغاز و تا در اوان صبر بتحصیل این معرفت عظمی سعی ننماید ترقی بر مدارج آن غایت قصوری حاصل نگردد؛ انجام: از علق از باب علم یعنی در آویختن و عليقه نیز شریست که خوردنی بر او بار کنند.
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1206ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 98گ (4-101)، 14-19 سطر (13×8)، اندازه: 11×17 سم [ف: 40 - 98]
آغاز: پنجم علم قرآن ششم طب هفتم نجوم هشتم حساب نهم نحو دهم ادات و غیره ونصاب را اضافه کرد به صبيان و گفت نصاب الصبيان نام کردیم زیرا که آدمی؛ انجام: باب الياء يمن خجستگی يمين دست راست ... يقين دانستن درست يديم الله نعمائه همیشه دارد خدا نعمت او را.
خط: نستعلیق شکسته، كا: محمد یوسف اوحدی بن علی اکبر امینی حسینی برای ابوالحسن محمد تقی کازونی، تا: 26 ربیع الاول 1218ق؛ بعد از پایان رساله در 8 برگ به فارسی لغات کتاب به ترتیب حروف معجم ترتیب و معنی آنها ذکر شده؛ جلد: ساغری قهوه ای، 108گ، 12 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5 - 2685]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1220 ق با تملك: احمد على قهستانی؛ 68گ، 12 سطر، اندازه: 16× 20/5 سم [مدرسه جعفریه زهان: ف: 140]
آغاز: الحمدالله رب العالمین و الصلوة و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعین. اما بعد بیت: چنین گوید ابونصر فراهی ** کتاب من بخوان گر علم خواهی. ابو نصر خود را کنیت کرده به اسم محمد نکرده از برای آن که درین کار محتاج به یاری کردن بود محمد نگفته ابونصر گفته؛ انجام: واشتر که بفرستند تا خار آورد و جمع علایق فعيل به معنی مفعول از علق از باب نصر یعنی در آویختن. القطعة الثالث و الأربعون في اسامى البروجات الاثنا عشرية من كلام الشيخ ... از محرم چه گذشتی چه بود ماه صفر ** دو ربيع و دو جمادی ز پی یکدیگر / رجب است از پی شعبان رمضان و شوال ** پس به ذوالقعده ذوالحجه بکن نیک نظر. خطبه مؤلف را ندارد و در کلمات و عبارات و بندها تفاوت هایی جزیی با سایر نسخه ها دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 26 رمضان 1220ق؛ تملك: محمد باقر بن حاجی محمد امین با مهر محمد باقر العلوم 1224» (مربع)، محمد حسین بن حاجی محمد صادق در صفر 1239ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی و نیلی، جلد: مقوا، 122گ (26پ -147ر)، 15 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 43]
آغاز: برابر؛ انجام: نام مادر آدمیان تأنيث احوا افعل صفت اندو حوه از باب علم یعنی زنگارگون شدن.
خط: نسخ، بی کا، تا: رجب 1227ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: تیماج مشکی، 14 سطر (16×10)، اندازه: 22×17سم [ف: 4 - 2027]
آغاز: چنین گوید ابو نصر فراهی ** کتاب من بخوان گر علم خواهی کنیه ناظم ابونصر واسم او محمد ولقبش بدر الدين. حسد. حافده. وحفد. ماحركت الشمال النخل الدقيق؛ انجام: وماخلق الذكر والانثى والسماء وما بينهما سبحان ربک رب العزة عما يصفون وسلام على المرسلين والحمدلله رب العالمين
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1 رمضان 1239ق، جلد: تیماج قهوه ای، 32گ، 14 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 5 - 2685]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: صفر 1245ق؛ کاغذ: کبود، قطع: ربعی [نشریه: 5- 632]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد حسین بن محمد جعفر شیرازی، تا: 14 جمادی الاول 1248ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 31گ (95پ -125ر)، 19 سطر، اندازه: 34×21سم [ف: 8 - 101]
آغاز: حمد و ثناء نا محمود و شکر و سپاس نامعدود حضرت علیم معبود؛ انجام: الردف بالفتح مصدر من باب علم یعنی از پس در آمدن و از پی فرا رفتن
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن محمد حسین، تا: سه شنبه 11 جمادی الثانی 1250ق؛ جلد: تیماج زرد، 155گ (2پ -156پ)، اندازه: 21×15سم [مؤيد: 3 - 49]
آغاز: برابر؛ انجام: الردف و الرديف الذي يركب خلف آخر. الردف بالفتح مصدر من باب علم یعنی از پس در آمدن و از پی فرار رفتن. در این نسخه مقدمه اندکی مختصر شده: «چنین گوید بنده قاصر عاصی محمد المدعو بكریم الدین و شاخی (كذا) که وسیله وصول به ادراک معانی قرآنی که سعادت دو جهانی و دولت جاودانی است معرفت اوضاع كلمات لغت تازی است»؛ خط: نستعلیق، كا: محمد جعفر، تا: سه شنبه 11 جمادی الثانی 1250ق، مهر: «فخر الأطباء 1278» (بیضی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 155گ (2پ - 156پ)، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [اهدائی رهبر: 10 - 44]
خط: نسخ، كا: بهرام بن محمد تقی خانا، تا: پنج شنبه 14 ربیع الثانی 1255ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 109گ (64پ -173پ)، ابعاد متن: 11/5 ×15، اندازه: 22×17/5 سم [ف: 15-4109]
آغاز: بسمله، حمدله، و صلى الله على محمد و آله اجمعين و بعد این شرحی است بر رساله نصاب الصبیان از تضيف مولانا؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر ابن کربلائی حسین آشتیانی قمی، تا: ربيع الثانی 1259ق، جا: تبریز؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: «يا يعقوب» (بیضی)؛ کاغذ: لیمویی، جلد: چرم مشکی، 99گ، 15 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: - 87]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 23 رمضان 1259ق، کاغذ: سفید، جلد: تیماج مشکی، 209ص (173-381)، 17 سطر (14-7)، اندازه: 21×13سم [سنا: ف: 1 - 62]
آغاز: برابر؛ انجام: از مکه نخست ابن کثیر است امام ** نافع ز مدینه ابن عامر از شام / از بصره ابوعمرو علا دارد نام ** هم عاصم و حمزه و علی کوفه تمام
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 1260ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 85 گ، 20 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: - 111]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالله بن ملا سلیمان خانقاهي الأصل، تا: 13 صفر 1261ق؛ جلد: مقوایی، 95گ (1پ-95پ)، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 463]
آغاز: برابر؛ انجام: و ظوظاء مصدر فعله یعنی بانک کردن
خط: نستعلیق، کا: محمد علی حسینی تقریشی قمی، تا: ذیقعده 1261ق؛ مهر: «عبدالحمید» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 82گ، 14 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 8- 352]
خط: نستعلیق، كا: محمد علی در گزینی، تا: با تاریخ 1264ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سبز، 15 سطر [ف: 5- 373]
آغاز: حصور به فتح حا و ضم صاد مهملتين وراء مهمله آنکه حاجت ندارد به زنان پس پارسا باشد واشتر که سوراخ پستانش بسته باشد؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: جواد بن اسماعيل حسینی تفرشی، تا: جمادی الثانی 1266ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: کاغذی با نقش، 107گ، 14 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2686]
خط: نسخ، بی کا، تا: شنبه 25 شوال 1267ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 48گ، 20 سطر (25×13)، اندازه: 30×20سم [ف: 16 - 39]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1272ق؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 587]
آغاز: کنیت اسمی است که مصدر باشد، باب یا ام چون ابوالقاسم وام حبیبه و لقب اسمی است که انجام: مساوی باشد در مقدار با چیزی و عدل به فتح عین مساویست در حکم 1287 قلمی شد
خط: نستعلیق شکسته، کا: میرزا آقا فرزند میرزا حسن، تا: 21 جمادی الاول 1287ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوایی گلی، 115گ، اندازه: 15×22سم [ف: - 115]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، تملک: میر محمد به تاریخ 1294؛ جلد: تیماج مشکی، 132 گ، 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 26 - 338]
آغاز: برابر؛ انجام: باریک و تنگ و سرخ و سفید و سیاه نیز.
خط: نستعلیق تحریری، كا: آقا على، تا: جمادی الثانی 1311ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: پارچه ای، 96گ، 16 سطر (6/9× 11/8)، اندازه: 18×11/3 سم [ف: 13 - 37]
آغاز: بیاضی که چون وسیله وصول بادراک معانی قرآن و طریقه حصول مقاصد حدیث نبی عربی
خط: نستعلیق خوش، كا: ابو طالب بن محمد حسنی حسینی اصفهانی، تا: پنج شنبه 18 ذیقعده 1324ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 76گ، 21 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 13 - 197]
آغاز: برابر؛ انجام: و انس و اناس که بمعنی آدمیزاد است از نسخه دیگر انتخاب شد؛ صد هزاران هزار رحمت حق ** هر زمان باد بر معلم ما خط: نستعلیق، کا: میرزا عبدالکریم بن حاجی میرزا عبدالحسین خان بن آمیرزا علی رضا مستوفی، تا: جمعه 3 ذیحجه 1332ق، حسب فرمایش پدرش که با او هم این نسخه را مقابله کرده و کاتب گوید که از حیث صحت و نوشتن بهتر از نسخه های چاپی است؛ تملك: حاج میرزا عبدالحسين ابن میرزا علی رضا مستوفی با مهر «افوض امرى الى الله عبدالحسین» (بیضی)؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: کاهی، جلد: تیماج عنابی، 188 گ، 10 سطر (13×7)، اندازه: 18×11 سم [ف: 3 - 1355]
آغاز: برابر؛ انجام: انه الكتاب المسمى بشرح النصاب بعون الملک الوهاب في يوم الاثنين في شهر ذیقعده الحرام ..
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: 1372ق [الفبائی: - 367]
آغاز: برابر؛ انجام: حواء ... تأنيث احوا فعل و صفت «حوه» از باب علم یعنی زنگار گون شدن.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: ایرانی سبز، جلد: تیماج تریاکی، 330 ص، 12 سطر، اندازه: 14×10سم [ف: 2 - 17]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: طلح بفتح طاء مهمله وسكون لام وحاء مهمله شکوفه خرما و درخت خار آورد و موز واحد طلحه و گذشت این سه بیت از محلقا تست مرطى اشتر وکنز کوهان ثعلبان روبه
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 157گ، 14 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف مخ - 1 - 304]
آغاز: میدان اضلال و طغیان بیرون تاخت اما بعد ... که چون وسیله وصول به ادراک معانی قرآن وطريقه حصول مقاصد حدیث نبی عربی کتابی که سرمایه سعادت؛ انجام: ناس وانس واناس آدمیان پدر و مادر آدم و حوا ناس به نون وسین مهمله آدمی و پریرو نیز گویند و نان خشک
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ اهدایی: سید حسین مدرسی طباطبائی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95گ، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3 - 1274]
آغاز: بسمله بدان ارشهد الله سبحانه في الدارین که پیش از شروع ... چون فارغ شدیم از مبادی و مقدمات ... شروع کردیم در شرح كتاب نصاب صبيان؛ انجام: و بفتح قاف کرد سیاه ... سم ستوران مره توان یعنی قوه و زور مشدة
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 9گ (170پ -175 پ)،
13 سطر، اندازه: 19×12سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: عجز؛ بفتح عين مهملة، و ضم و سکون جیم و زاء معجمه سرین و طرف ... و بضم جيم كونه درخت و تنه درخت جمع اعجاز
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، 20 سطر، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 1- 171]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: عنابی، 57گ، 21 سطر (18/5×15)، اندازه: 22×15سم [ف: 4- 1374]
آغاز: بفتح میم جای بودن و جای پابندانی کردن؛ انجام: معنی این چهار ... است منحات دنده باشد.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š.-e nesāb-os-sebyān
قائینی، محمد بن علی، ق 10 قمری
qā'īnī, mohammad ebn-e ‘alī (- 16c)
وابسته به: نصاب الصبيان ابونصر؛ فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
تاريخ تأليف: دوشنبه 9 رجب 942ق
شرح مزجی مفصلی است بر نصاب الصبيان ابو نصر فراهی.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه: 8683/2 - 58/133
آغاز: بسمله، بدان ارشد ک الله سبحانه في الدارین که پیش از شروع در هر علمی واجب و لازم است از دانستن سه چیز
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین نوبه درواری، تا: 7 رجب 1232ق؛ 62گ (16-77)، 14 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 5 - 2689]
š.-e nesāb-os-sebyān
قهستانی، محمد بن جلال، ق 10 قمری
qohastānī, mohammad ebn-e jalāl (- 16c)
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
شرح نیکویی است بر «نصاب الصبیان» ابو نصر فراهی، و در آن به ضبط دقیق کلمات پرداخته و اقوال لغویین را چنانچه اختلافی باشد مخصوصا از «کنز اللغات» و «صحاح اللغه» نقل می کند.
آغاز: بعد از شرح نصاب زواهر حمد مجمل و سبح صحاح جواهر صلواة می گوید بنده محتاج به غفران سبحانی محمد بن جلال بن سلیمان قهستانی ... بر صفحات ضمایر ارباب استقراء مختصرات لغت و الواح خواطر اصحاب تبعت موجزات او ظاهر است که در این فن شریف و علم لطيف ... مثل نصاب صبيان ... مختصری صفحه روزگار را مزین نگردانیده ...
انجام: در شرح الفاظ متداوله درین مقام کفایت باشد اکید که این جمع و تألیف و این ترتیب و تصنیف سبب مجاز و وصول به حقیقت و وسیله استخلاص و تفرقه به جمعیت گردد فانه اکرم الاكرمين و ارحم الراحمين.
[دنا 1127/6؛ فرهنگنامه های عربی به فارسی 204؛ نسخه های منزوی 1994]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: 1191ق؛ دارای سر لوح زرین، مجدول مصحح؛ تملك: ابوالقاسم بن حسن الموسوی؛ مهر: «حسین بن ابي القاسم الموسوی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 80گ، 17 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 2 - 20]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:512
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 104]
خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 83گ، 16 سطر (14×7)، اندازه: 21×16سم [ف: 16-31]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 18 جمادی الاول 1227ق؛ مهر: «سید محمد» (مستطیل)؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383، کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 113 گ، 15 سطر، اندازه: 19×14/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 41]
آغاز: برابر؛ انجام: اما احق آنست که بر تقدیر یکه عربی باشد مشتق بود از حو و حو سرخی است که مایل بسیاهی باشد و حضرت حوا رضي الله عنها باين لون بوده اند و اشتقاق حي مقتضی آنست که حیا گویند نه حوا تم
خط: نسخ، بی کا، تا: اواسط ربيع الثانی 1244ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ (175پ -245پ)، 12 سطر، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 38 - 572]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: شاہ میر بن میرزا محمد باخرزی، تا: پنج شنبه 4 جمادی الثانی 1304ق، جا: اسیر؛ مهر: کتابخانه مجدالدین نصیری؛ جلد: تیماج قهوه ای، 54گ، 16 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: 44 - 23]
خط: نسخ بدخط، بی کا، بی تا، قطع: رقعی [رشت و همدان: ف:- 1678]
Š.-e nesāb-os-sebyān
؟ ولی دشت بیاضی، - 1001 ؟ قمری
valī-ye dašt-bayāzī (- 1593)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
گویا از ولی دشت بیاضی، شعر «خدایا بر ولی رحمی بفرما» در ص 103 هست، با یادی از مولانا سعد الدين كاتب. باید جز شرح محمد کریم دشت بیاضی باشد.
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 7597
آغاز: بسمله توكل على الله الحمد الله رب العالمين .. احمد اما بعد چنین گوید ابو نصر فراهی کتاب من بخوان گر علم خواهی ... بدانکه حسد اول بمعنی نیک خواهی است و حافده بمعنی ذریات؛ انجام: پس نعم ... چارپای باشد.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 9 صفر 1227ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مقوایی، 129ص، 9 سطر (5/5× 10/5)، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 16 - 646]
š.-e nesāb-os-sebyān
واعظ استر آبادی، سلطان حسین بن سلطان محمد، 987؟ - 1082 قمری
estarābādī, soltān hoseyn vā‘ez-e mohammad (1580 - 1672)
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
اهدا به: ضياء الدين محمد شرحی است به «قول».
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:3623
آغاز: و هم ارباب باطن را مراد روشنایی افزوده گردد و هر لفظی را بعد از تصحیح و تنقیح کردن از کتب معتبره متداوله در لغت شرح کرده؛ انجام: و بالالف نام ما در آدمیان.
خط: نستعلیق، کا: بديع بن محب، تا: جمعه 19 محرم 1050ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 54گ، 20 سطر (14×8)، اندازه: 20×13سم [ف: 12 - 2628]
š.-e nesāb-os-sebyān
جعفری، محمد مقیم، ق 11 قمری
ja'farī, mohammad moqīm (- 17c)
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
تاریخ تأليف: 1049ق
شرحی بر کتاب نصاب الصبيان است و همان گونه که مرحوم آقابزرگ تهرانی این شرح را در الذريعة توصیف می کند، بنا به خواهش شخصی آغاز به تألیف شده؛ سپس آن شخص وفات نموده و شارح کار خود را به خاطر اولاد و احفاد خود ادامه داده است. این شرح یکی از بهترین شروح نصاب است. او درباره روش کارش در مقدمه نوشته است: «در این باب مناسب این اصحاب صبيان] از کتاب نصاب الصبيان که مشتمل است بر انواع فواید و اصناف عواید نسخه ای خوب تر و مرغوب تر نبود و جناب حضرت مخدومی اتادی و والدي و من عليه اعتمادی بیتی چند مشتمل بر مهمله که در این کتاب نبود، به قطعه های آن الصاق کرده بود و شرح آن على حده مناسب نمود شرحی نوشتم محتوی بر تصحیح لغات سابقه و لاحقه به زبان فارسی گویا تا فایده اش اتم و عایده اش اعم باشد.»
آغاز: وسیله بهادراک معانی قرآنی و طريقه حصول مقاصد نبی عربی کنانی که سرمایه سعادت دو جهانی و دولت جاودانی است معرفت اوضاع كلمات لغات تازی است؛ انجام: عليقه به فتح عين مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر ستور کنند و استر که بفرستند تا خوار بر وی بیاورند. جمع علايق عقیله به معنی مفعوله از علق از باب علم یعنی در آویختن. في الحروف التي لا تدخل في كلام الفرس: هیچ دانی در نیاید ** فارسی را چند حرف ... هشت حرفست آن که ... فارسی صاد و ضاد و طا و ظا و ثاء و حا و غین و قاف
خط: نستعلیق، بی کا، تا: یک شنبه 20 شوال 1091ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی قهوه ای، 93گ، 17 سطر، اندازه: 22/5×18سم [اهدائی رهبر: 10 - 45]
آغاز: .. تعلل و باعث تقصیر نگشت و در ایام هدایت انجام آن معدن لطف و اکرام صرف زمام اهتمام به تألیف شرح مذکور نموده؛ انجام: و الحمدلله على براعة الافتتاح و حسن الاختتام و الصلوة و السلم على سيد الأنبياء محمد و آله العظام؛ تمت.
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح کاغذ: شرقی، جلد: تیماج زرشکی، 180 گ، 14 سطر (6×13/5)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 30 - 347]
Š.-e nesāb-os-sebyān
عبد الصمد بن كمال الدین، ق 11 قمری
‘abd-os-samad ebn-e kamāl-od-dīn (- 17c)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
اهدا به: ضياء الدين محمد بن سلطان محمد استرابادی
شرح مفصلی است به «قال، اقول» بر نصاب الصبيان ابو نصر فراهی که مؤلف برای فرزند استادش سلطان محمد استرآبادی که ضياء الدين محمد نام داشت تأليف نموده است.
آغاز: حمد بی غایت و ثنای بی نهایت سخن آفرین را است که لغت عرب را به حليه تفضیل آراست ... انجام: پدر و مادر آدم و حوا. ناس بالنون و السين المهملة آدمی و پری را نیز گویند و نان خشک و الأنس بكسر الهمزة و سکون النون الواحد من البشر و الاناس بضم آدمی و الآدم بفتح الهمزة الممدودة و فتح الدال المهملة نام پدر آدمیان و الحوا بفتح الحاء المهملة و تشديد الواو و بالالف نام مادر آدمیان.
انجام: ناس و اناس و انس آدمیان ** و پدر و مادر آدم و حوا / باد اندر جوار رحمت حق ** پدر و مادر و معلم ما / فرا یزد شمر غنمت دان نام ** چون ختم شد به نام خدا
[الذريعة 105/14؛ فرهنگنامه های عربی به فارسی 205؛ نسخه های منزوی 1993؛ دنا 1127/6 -1128 (18 نسخه)؛ لغت نامه دهخدا 32/3]
آغاز: بنور المعرفه با کلمه چون لغات آن بر بعضی اخوان مشکل می نمود و هر معلم صبيان قادر بر تفهیم و تعلیم آن نبود التزام نمود که شرح کند؛ انجام: الهتاک بالتاء الفوقانیه صيغة المبالغه یعنی پرده درقال المص.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: رحیم انصاری، 1366، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 65 گ، 20 سطر (12×5)، اندازه: 16/3×8/5 سم [ف: 13 - 157]
آغاز: مخفی نماند عالیجناب مولانا ... سلطان محمد الاسترآبادی؛ انجام: ید و جارحه دست و حلقوم نای ** شفه بفتح الشين المعجمة و الفاء ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: ترمه ختایی، جلد: میشن لیمویی، 6گ (1 ر و پ)، 16 سطر، اندازه: 18×9/9 سم [ف: 8 - 228]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: مقوا، 95گ (48پ -142ر)، 15 سطر (14×6)، اندازه: 20×12سم [ف: 16-434]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ جلد: گالینگور، قطع: ربعی [نشریه: 3 - 32]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1044 ق [تراثنا: س 13ش 2 و 3 - 360]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1110ق؛ افتادگی: آغاز، اندازه: 14/5 ×20سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
انجام: و يوم الصحو روزی را گویند که در آن روز ابر نباشد و مصدر ایضا من باب نصر یعنی از مستی به هوش آمدن ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ واقف: ملا محمد جعفر خوانساری، 1270؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80 گ، 14 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 1- 185]
آغاز: برابر؛ انجام: و المرء بكسر الميم و تشديد الراء المهملة قوة و بفتح الميم كرة و ابو مرة کنیت ابلیس لعین است.
بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ 1 گ (19پ-25پ) [ف: - 56]
. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 12682
آغاز: تا بی تکلف یادگیرند، اقول این جمله مقول قول مصنف است؛ انجام: حوت ماهی طیر مرغ ریش پر الذئب.
خط: نسخ، بی کا، تا: اوایل قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، 79گ، 21 سطر، اندازه: 10×18/5 سم [ف: 13 - 158]
آغاز: و آن مشتمل است بر علم لغت شهر کیمیا معرفت انساب علم قران طب نجوم علم حساب نحو ادوات بناء على هذا چنین گوید ... که چون لغات آن بر بعضی اخوان؛ انجام: الزمهر بفتح الزاء المعجمه سرمای سخت البرد بفتح الباء بنقطة و سكون الراء و بالدال المهلتین سرما البروده بالضم ضد الحراره و بالفتح مصدر من باب کرم یعنی سردشدن فهو بارد
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 213گ، 12 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: 5- 2689]
آغاز: برابر؛ انجام: باد اندر جوار رحمت حق پدر و مادر و معلم ما فر ایزد شمر غنیمت دان نامه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 15 ذیقعده 1239ق؛ 37گ (1ر- 37ر)، 13 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [مؤید: 3- 172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 15 ذیقعده 1239ق؛ مهر: سلطانعلی صابری» (لاستیکی)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386 کاغذ: فرنگی نباتی، جلد: تیماج مشکی، 39گ (1ر- 39ر)، 13 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 40]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ برگی الصاقی به طبله دوم نام کاتب
محمد علی ابن حاج ملا ابوالقاسم شمرانی در تهران مدرسه مادر شاه در شعبان 1245 تحریر شده؛ اهدایی: جواد کمالیان؛ جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 15 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 88]
خط: نستعلیق، کا: اسدالله، تا: پنج شنبه 18 ذیقعده 1250ق، به دستور محمد کاظم خان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 117گ، 15 سطر (19×10)، اندازه: 25×15سم [ف: 10 - 1591]
آغاز: بسمله الحمدلله رب العالمین و صلی الله على محمد و آله الطاهرين اما بعد چنین گوید فقیر حقیر محتاج عبدالصمد بن كمال بن میر حاج اصلح الله حالهم که چون لغات آن بر بعضی اخوان مشکل می نمود ... قال المصنف همی گوید؛ انجام: ادمه یعنی گندمگون و حوا نام مادر آدمیان باب عله یعنی بکار شدن. تمت.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1260ق، جا: مشهد رضوی؛ مهر: حاج سید؛ کاغذ: فستقی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 16 سطر (13×6/5)، اندازه: 17×11سم [ف: 3 - 1503]
آغاز: که حاصل نباشد و او را حاسدان مخدوم بودند چون متصف به کمالات بوده و به خلاف نواسه او و اگر گویند که چون دعای نواسه کرد؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: به دو خط، تا: قرن 12 و بقیه در پنج شنبه شوال 1261ق؛ افتادگی: آغاز؛ تملك: مصطفی صفایی خوانساری در شعبان 1401ق با مهر «مصطفى الحسینی 1342»؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 76گ، 18 سطر، اندازه: 26×17سم [اهدائی رهبر: 10 - 41]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 2 ربيع الثانی 1262ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 92 گ (366-457)، 19 و 16 و 15 و 14 سطر، اندازه: 16×20/5 سم [ف: 10 - 399]
آغاز: حمدله و العاقبة للمتقين و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين اما بعد چون نصاب ابونصر که مبتدیین علوم بأن شروع می نمایند؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم بن محمد قاسم کربلایی مصرقانی ساوجی، تا: دوشنبه غره شوال 1268ق؛ 158گ، 17 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 1- 356]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: میرزا فتح الله بن میرزا ابوالقاسم شیروانی، تا: ذیقعده 1284ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ جلد: مقوا، 62گ، 15 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 2 - 623]
آغاز: برابر؛ انجام: بضم الحاء المهمله و فتح الميزم ز هر کژدم و الابره بكسر الهمزه و سکون ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی، 115گ (1-115پ)، 12 سطر (18/2×7)، اندازه: 18×12سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: لان الطرفين ان كانا حسینین فالجامع
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: حنایی [رایانه]
قاری گیلانی، ملامیر، ق 11 قمری
š.-e nesāb-os-sebyān
qārī gīlānī, mollā-mīr (- 17c)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
شرح مفصلی است بر نصاب الصبيان ابونصر فراهی، شارح ابتدا لغات هر بیت را توضیح داده، پس از آن وزن ابیات را شرح نموده است.
آغاز: که شیخ ابو نصر گفته است اما ملحقات زیاده از وقایع روزگار و موانع لیل و نهار است ... اریکه تخت و آنا پاردان چو ظرف و وعا ... شرح ابيات مذكور: اریکه بفتح همزه و کسره رای مهمله و سکون یای تحتانیه تخت آراسته ارائک جمع؛ انجام: نظم: همه وقت کم گفتن از روی کار ** گزیده است خاصه درین روزگار / پشیمان ز گفتار دیدم بسی ** پشیمان نگشت از خموشی کسی؛ از بلیات و آفات زمان محفوظ باد و از عطیات و راحات دوران محظوظ سعادتمندی که شارح این رساله را در ایام بقا بذکر خیر و ثنا یاد کند و روحش را در هنگام فنا بفاتحه و دعا از روی اخلاص و صفا شاد. شعر: نامه چون ختم شد بنام خدا ** در رضا و اطاعتش بفزا / باد اندر جوار رحمت حق ** پدر و مادر و معلم ما والسلام علی من اتبع الهدى.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 16 جمادی الاول 1016ق؛ افتادگی: آغاز؛ دست خورده خط کشیده و اصلاح شده، محشی به خط خود او است و در برخی جاها با نشانه «لمؤلفه الحقير ملا میر، ملا میر» در آن آمده «این را مشروحا و مفصلا در اسرار القرآن در فصل سوم نوشته ام بتاریخ خمس و سبعین و تسعمائة ... و اکنون هجرت رسول ...... بهزار سال و پانزده سال رسیده است ... ملا میر قاری گیلانی که شارح این رساله است»، نیز «مقیم مقام خاکساری ملا میر قاری که شارح نصاب است در شرح صغير کتاب نصاب که آن را بعربی نوشته است» (114)، نیز: «مانند دقایق الحقائق و رسوم العلاج و جلد اول اسرار الحكم لمؤلفه
الحقير ملا میر» (هامش 271)، در ص 563 آمده: «و شارح این اشعار ... ملا میر گیلانی قاری ... در روز یک شنبه شانزدهم شهر جمادى الأول ... في سنة ست عشر و الف ... با تمام ... شرح كتاب نصاب موفق گردیده است»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: ترمه مقوایی، 286گ، 20 سطر (16×7)، اندازه: 24×14سم [ف: 13 - 3116]
آغاز: حرمان سالک مسالک پریشانی ملامیر قاری گیلانی رحمتی فزون از تقریر ... بسمله. به عون ونصرت و فضل الهی ** همی گوید ابو نصر فراهی؛ انجام یازدهم ... و آن مخرج ل است دوازدهم خیشوم و آن مخرج ن ساکن
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج سرخ، 53گ، 21 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 5 - 2688]
اصفهانی، محمد جمال
š.-e nesāb-os-sebyān
esfahānī, mohammad jamāl
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
حاوی شرح لغات کتاب نصاب ابونصر فراهی است و طريق شرح در آن بدین نحو است: هر لغت ابتداء می آید و سپس شرح مفصلی در ذیل آن درج می گردد.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و لاعدوان على كذا الظالمين و الصلواة و السلام الايمان الأكملان على سيدنا محمد و آله اجمعين. أما بعد: چنین گوید ابونصر فراهی ** کتاب من بخوان گر علم خواهی؛ حسد حافده و حفد حاسده ما حرکت الشمال النخل الدقيق و تحركت الشمال النخل الدقيق. حسد اول یعنی نیک خواهی است و حافده به معنی ذریات و فرزندان است و حفد حافده به معنی بدخواهی است بر حاسدان
[دنا 1128/6]
آغاز: برابر؛ انجام: مصدر و جحد و صله تفخیم و استفهام
خط: نستعلیق، کا: گل احمد بن محمد، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 35ص (41-75)، 21 سطر (19×11)، اندازه: 18/5 × 26/5سم [ف: 9 - 1198]
آغاز: برابر؛ انجام: جهت رعایت نظم و قافیه و مراد از پدر و مادر آنکسی است که پدر و مادر هم است.
خط: نسخ، بی کا، تا: محتم قرن 12؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 236 ص، 15 سطر (6/5× 13/5)، اندازه: 20×18سم [ف: 2 - 268]
آغاز: برابر؛ انجام: ناس و انس و اناس آدمیان ** پدر و مادر آدم و حوا / فرد ایزد شمر غنیمت دان ** نامه چون ختم شد بنام خدا
تذکر: نام مؤلف به استناد فهرست دانشگاه تهران 407/20 ذکر شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12، 25گ (201پ- 225ر) [ف: - 154]
آغاز: برابر؛ انجام: ناس و انس اناس آدمیان ** پدر و مادر آدم و حوا / باد اندر جوار رحمت حق ** پدر مادر معلم ما کامل؛ خط: نستعلیق، کا: حسین بن محمد کرایلی ملقب به فقيره، تا: 1244ق؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 45گ (26-70ر)، 14 سطر (15×8)، اندازه: 14×21/5 سم [ف: 20 - 408]
š.-e nesāb-os-sebyān
سیفکی شیرازی، مرشد بن على
seyfakī šīrāzī, moršed ebn-e 'alī
وابسته به: نصاب الصبيان ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
از مرشد بن علی سیفکی شیرازی که روزگارش به دست نیامد. شرح نصاب الصبيان فراهی است. شارح این شرح را به دستور امیری آغاز کرده که پیش از انجام یافتن آن در گذشته است. آنگاه به خواهش فرزندان و نزدیکان آن امیر کتاب را به انجام رسانده است. (احمد منزوی)
آغاز: حمد نامعدود خداوندی را که منصب شرع نصاب علم و ادب بی شوایب اسباب رنج و نصب نصیب طالبان جمال خواهد گردانید ...
انجام: موجب مناسبتی است میان آغاز و انجام. كما لا يخفی على اولى الافهام. و الحمدلله على براعة افتتاح و حسن الاختتام. و الصلوة على ..
[دنا 1129/6 (4 نسخه)؛ الذريعة 107/14؛ نسخه های منزوی 1995/3]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 137گ، 12 سطر (5×10/5)، اندازه: 17×10سم [ف: 11 - 2376]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری مخلوط به شکسته، کا: محمد زمان بن ملا محمد، تا: اواخر دهه رجب 1187ق، هنگامی که نزد مصطفی سرابی درس می خوانده است؛ 108گ، 15 سطر، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 1- 157]
خط نستعلیق، کا: محمد حسین بن محمد مقیم، تا: یک شنبه 18 محرم 1195ق؛ 65گ (114-178)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 3 - 110]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسين شاهی (؟)، تا: شوال 1245ق؛ از روی نسخه ای مغلوط، پس از انجام کتاب در سه برگ قطعه 43 نصاب که نظم ابو نصر فراهی نیست اما بعضی از شارحان آن را نقل کرده اند شرح شده است (217پ -219ر)؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 219گ (1پ - 219ر)، 11 سطر، اندازه: 21814سم [اهدائی رهبر: 10 - 45]
آغاز: برابر؛ انجام: جمع علائق، فعليه بمعنى مفعوله از علق یعنی در آویختن ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 224گ (2پ -225ر)، 11 سطر، اندازه: 21×14سم [مؤید: 3 - 44]
š.-e nesāb-os-sebyān
طبیب، میرزا هادی
tabīb, mīrzā hādī
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
این شرح از میرزا هادی طبیب است و پسر او در نسخه ما به این گواهی داده است.
تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:7042
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1239ق؛ کاغذ: فرنگی کبود، جلد: کاغذی، 92 گ، 16 سطر (16×9/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 5-241]
Š.-e nesāb-os-sebyān
اشکوری، محمد بن شمس على
eškavarī, mohammad ebn-e šams ‘alī
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: 1643/1
آغاز: الحمدلله حق حمده و الصلاة و السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعين اما بعد همی گوید ابو نصير فراهی ... که چون صبيان را پیش از تعلم لغت عرب
خط: نستعلیق شکسته، كا: عبدالرحيم بن رجبعلی اشکوری، تا: ذیحجه 1257ق؛ اندازه: 10/5 ×17 سم [نسخه پژوهی: 3- 159]
š.-e nesāb-os-sebyān
کلارستاقی آملی، علیرضا بن معصومعلی
kalārostāqī āmolī, ‘alī-rezā ben ma‘sūm-'alī
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
تاریخ تأليف: 8 ربیع الاول 1264ق
شرح نسبتا مفصل «نصاب الصبيان» ابونصر فراهی که به صورت قوله - اقول» نگاشته شده است.
آغاز: الحمدلله الذي علم بالقلم علم الانسان ما لم يعلم و ... اما بعد پس گوید گرفتار تعلقات این دار فانی ... که چون شیخ فاضل ابونصر فراهی خراسانی پاره ای از ..
انجام: و مع الوسائط از انبیاء و علما که دو خزینه علم خداوند از معلم کل که مخترع و منسی علوم پیغمبر آخرالزمان و على عمران باشد صلوات الله و سلامه عليهم.
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: يوسف بن علی اکبر، تا: رجب 1267ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ، 17 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: - 110]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن قربانعلی پنجگی، تا: 1305ق؛ جلد: مقوا، 67گ، 23 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 3 - 1274]
آغاز: برابر؛ انجام: پس مراد از پدر و مادر ابوین مخصوص ابوین تمام بشر و ابوین تمام عالم ختم النبيين (صلی الله علیه و آله) ... من يومنا هذا إلى يوم الدين
بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 95گ، اندازه: 17×11 سم [ف: - 299]
š.-e nesāb-os-sebyān
طالقانی، محمد حسین بن محمد رضا، ق 12 قمری
tāleqānī, mohammad hoseyn ben mohammad rezā ( 18c)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
پس از دیباچه دوازده فائده در علم عروض آورده و سپس به شرح بندها می پردازد، با عنوان «اصل، شرح». وی این شرح را برای محمد شاه نوشته و در دیباچه از او یاد کرده است.
آغاز: بسمله. و به نستعين ... لالی متلالی محامد کامل نصاب و جواهر زواهر آئینه افزون از حيطه حصر و حساب که در قصر
بحر خواطر سخن پروران پرورش یافته زینت افزای تارک افتخار و زیب بخشای فرق اعتبار رجز خواهان معرکه ثنا گستری و عروض دانان دبستان دانشوری گردد
چاپ: مشار فارسی، ج 3 ص 3256؛ تهران، سنگی، 1306ق، وزیری، 302؛ ایران، چاپخانه آقا سید حسین، 1302ق، سنگی، وزیری، 304 ص، به سعی و اهتمام محمد بن حاجی مولی اسدالله کاشانی و آقا سید حسین
[نسخه های منزوی 1994/3؛ دنا 1128/6 (8 نسخه)؛ فرهنگنامه ها از منزوی 90، 100، 118، 253؛ مكتبة امير المؤمنین 460/2]
آغاز: برابر؛ انجام: عجز است دورک چو ردف سهرین ** مثل و کفو است و شبه و ند همتا؛ شرح عجز به فتح عين سعفص و ضم جیم و زای و بر وزن بغل و مثل و قفل ...
خط: نستعلیق زیبا، بی کا، تا: قرن 12، 135 گ، 19 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: - 60]
آغاز: برابر خط: نستعلیق، کا: محمد حسین
حسینی، تا: 8 جمادی الثانی 1240ق، جا: اصفهان مدرسه بابا قاسم؛ اندازه: 21×14سم [نسخه پژوهی: 3 - 133]
آغاز: برابر؛ انجام و سکون لامش از جهت وزن شعر است.
خط: نسخ، كا: محمد حسین قزانچایی، تا: 1245ق؛ کاغذ: آبی، جلد: تیماج تریاکی، 237 گ، 22 سطر (14×9)، اندازه: 20×15سم سنا: ف: 1- 285]
آغاز: برابر، انجام: ناس وانس واناس آدمیان ** پدر و مادر آدم وحوا ...
خط: نسخ، كا: سید جعفر بن سید حسین بن میررضی عقدایی، تا: 1253ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 51گ، 10-11 سطر، اندازه: 15×23/5سم [ف: 5 - 2686]
آغاز: بسمله. حمد له ... اما بعد اقل عباد الله ... ابن محمد رضا الشريف محمد حسين الطالقانی ... چنین چهره نما می گرداند؛ انجام: پاسبا مستعلن (در فائده 12 مقدمه).
خط: نسخ، كا: عبدالحمید حسینی، تا: 1281ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 15گ (44پ -58ر)، 14 سطر (16×11)، اندازه: 23×18سم [ف: 12 - 2742]
آغاز: ... بحر زخار عمان در جنب عطا بخش دریای هستی همتش بحر خفيف و لف و نشر مرتب قصيده جمال و جلالش مستغنی از تقطيع و تزیین قافیه و ردیف ... اما بعد اقل عباد الله و احوجهم ... ابن محمد رضا الشريف محمد حسين الطالقانی صورت این مدعا را بر مزایای ضمایر چهره نما می گرداند. عقد لغات مشكله اش را بناخن فكرت گشاده و قدری از علم عروض را نیز بمناسبت ذکر بحور در آن دخل داده انجام و سکون لامش از جهت وزن شعر است
خط: نستعلیق، كا: شیخ احمد بن حاجی اسماعیل قزوینی، تا: 1292ق؛ افتادگی: آغاز (اندکی از خطبه و دیباچه کتاب را ندارد)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 239 ص، قطع: خشتی [ف: 10 - 1228]
خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، کا: میرزا محمود غیاث آبادی، تا: قرن 14؛ مصحح؛ یادداشتی از ... فریدنی به سال 1335؛ جلد: گالینگور پارچه ای سورمه ای، 161گ، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1- 32]
اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:316
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 906]
08 مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:15963
آغاز: بسمله. الحمدلله على نعمه و الصلوه و السلام على محمد و اله؛ انجام: نسخه در اشاره به زحل و مریخ اشاره بمشتری و قمر، یخ اشاره به مشتری و مریخ.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1310ق [رایانه]
Š.-e nesāb-os-sebyān
قائنی، محمد جعفر بن محمد کاظم، ق13 قمری
qā'enī, mohammad ja'far ebn-e mohammad kāzem ( 19c)
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
گویا از محمد جعفر قاینی
تهران؛ ادبیات، شماره نسخه: 61/2
خط: نسخ، كا: غلامرضا بن محمد هاشم یزدی، تا: قرن 13 [ف: 3 -25]
š.-e nesāb-os-sebyān
کازرونی، ابراهیم بن درویش محمد، 21274 - 1334 قمری
kāzerūnī, ebrāhīm ebn-e darvīš mohammad (1858 -
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
شرح نیکویی است بر «نصاب الصبیان» ابونصر فراهی مشتمل بر ضبط کلمات و ترجمه و تفسیر لغات آن با ذکر شواهدی به عربی و فارسی. این نسخه تا پایان قطعه هفتم را دارد و ناتمام است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10635
آغاز: الحمد لله على كلماته التامات و الصلاة و السلام على اشرف الموجودات ... مخفی نماند که عادت مصنفین و مؤلفين جاری شده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: اوایل قرن 14؛ جلد: مقوایی، 45گ، 14 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 27 - 98]
š.-e nesāb-os-sebyān
محمد ابراهیم بن زین العابدین، ق14 قمری
mohammad ebrāhīm ebn-e zayn-ol-'ābedīn (- 20c)
وابسته به: نصاب الصبيان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
شرح مزجی فاضلانه ای است با اهتمام بیشتر به توضیح لغات، و در پایان هر قطعه فائده ای اضافه می شود در بیان عدد بیت های آن قطعه و شماره لغات و واژه هایی که در آن قطعه آمده است.
کاشان، فرهنگ و ارشاد؛ شماره نسخه: 84/1
آغاز: بدانکه کلام مصنف که فرموده حفد حاسده دو احتمال دارد که نفرین باشد از برای حاسد خود
کاتب = مؤلف، تا: گویا اوایل قرن 14؛ این نسخه پیش نویس شارح می باشد؛ جلد: تیماج مشکی، 116گ (1پ -116ر)، اندازه: 18× 22/5سم [ف: - 84]
š.-e nesāb-os-sebyān
قربانعلی بن محمد صادق
qorbān-'alī ebn-e mohammad sādeq
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 16178
آغاز: بسمه، الحمدلله على نعمه و الائه و الصلوه و السلام على سیدنا محمد و آله الطاهرين اما بعد همی گوید ابونصرف؛ انجام: تا بماند در جهان از وی بسی نام و لشنان
خط: نسخ مخلوط به شکسته، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن [رایانه]
š.-e nesāb-os-sebyān
وابسته به: نصاب الصبیان؛ ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر (-640)
آغاز: حمدله، و العاقبة للمتقين ولاعدوان الاعلى الظالمين، أما بعد چنین گوید ابونصر؛ انجام: بر صاحب این کتاب یارب ** درهای بهشت جمله بگشای ..
خط: نستعلیق ترک، کا: ایوب بن صائلمش، تا: قرن 9، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 35گ (68-102)، ابعاد متن: 14×8/5، اندازه: 19×13 سم [ف: 3 - 890]
آغاز: کتاب نصاب. حمدله. عاقبة. صلاة. اما بعد، چنین گوید ابونصر فراهی ** که بر وی باد و رحمت حق [چنین] رضوان / لغت را چون کلید علم دیدم ** نموداری به نظم آوردم، زان / که میل طبع چون عزیز است ** به سوی نظم بر خوانند آسان / دو صد بیت آمد و چون اند کیت بود ** نصابش نام کردم بهر صبيان؛ انجام: شامخاه. جمع شامخ، شامخات باشد و معارج جمع معراج باشد. جسم جسد شخص و ظل حو با چشمان و بدن و ذات هستی کون تن، هستی کون بودن، روح نفس و مهجه جان و اجسام ... گزارش از ناشناسی از قرن 9ق به آن سو. برای نشانی: «القطعة الخامسة في بحر الماصية (چنین). قریب و رکن حمیم است.
چنین خویش و ابن پسر، وليد طفل و بچه ام و والد مادر قريب ركن حمیم، هر سه اسم خویشان است، و این پسر است و عیسی بن مریم، یعنی عیسی پسر مریم است. محمد ابن عبدالله یعنی محمد (صلی الله علیه و آله) پسر عبدالله. «نکته» بدانکه همزه این در قرآن ثابت است. و در غیر قرآن محذوف: آن الكريم بن الكريم يوسف ابن [چنین] يعقوب بن اسحاق ابن [چنین] ابراهیم. جمع ابن بنين باشد و تصغيرش بنی باشد: یا بنی ارکت معنا، يا بني لاتشر بالله. ای پسرک من مگیر انبازی بخدا. و در قرآن بنی بفتح با و کسر یا آمد. «وليد» یعنی بچه: الم ... وليدا. و طفل نیز بچه است» (گ 60ر)؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: قرن 9؛ با روش فارسی نویسی کهن را به صورت کامل ندارد (کی = گی؛ ج=چ)؛ اهدایی: دکتر صادق کیا؛ 43گ (45پ -187) [ف: 3 - 331]
آغاز: بدانکه اصحاب تألیف و ارباب تصنيف را رسمی است که چون کتاب تصنیف کنند ابتدا از سخنی کنند که آن سخن دلالت کند بر آنکه آن در چه نوع است و چون استقرار و تجربه کنی اکثر کتب بزرگان چنین یابی و این صنعت را اصحاب معانی و بیان براعت مطلع خوانند چون این کتاب منظومست لاجرم اول یک مصرع نظم آورد تا معلوم گردد که این کتاب نظم خواهد
بود ... سؤال دوم چرا نگفت چنین گوید ابونصر فراهی چه این عبارت هم شعر بود و چه فرقست میان همی گوید و چنین گوید؛ انجام: و او آنست که در اول کتاب گفته است و هو همی گوید ابو نصر فراهی کم کرده است که تا دلالت کند بر آنکه از بیست دینار زرنیم دینار زر ركوة بيش واجب نیست او در مقابل دينار زر گرفته بودیم دیگر آنکه تا عدد ابیات اوطاق باشد بنابر آنکه ان الله تعالی و تريحب الوتر گفته است. و الله اعلم ... قد وقع الفراغ في حادي عشر من الشعبان سنة ثمان سبعین و تسعمایه. محرره العبد يوسف بن محمد. بخشی از آغاز آن را فاقد است. شرحی است به فارسی بر نصاب ابو نصر عمر فراهی. شارح شناخته نشد. در آغاز مطالب تحت عنوان پاسخ و پرسش بیان شده و پس از آن برخی از واژه های تازی را شرح کرده است. گاهی نیز به قرآن و حدیث استشهاد کرده؛ بی کا، تا: با تاریخ 978ق، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 23ص (135-157)، اندازه: 22×16سم [ف: 10 - 392]
آغاز: اصول و ارکان شعر است و اصول مذکور را عروضیان افاعیل و تفاعیل گویند
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اندازه: 16×11سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
شرح نصاب ابونصر فراهی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قهوه ای، قطع: رقعی [نشریه: 13 - 446]
آغاز: بلد کوره را شرح دان شرح ماه؛ انجام: وازاینجاست که در قرآن و احادیث از این نوع بسیار واقع است چنان که علامه زمخشری در کشاف مکررا باین معنی.
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ شارح شناخته نمی شود و بعضی ابیات را که شارح از قلم انداخته بوده، دیگر به اوایل نسخه افزوده است؛ واقف: نایینی، 1311؛ کاغذ: حنایی سمرقندی، جلد: پارچه ای، 81گ، 15 سطر (14×6/5)، اندازه: 18/8×10/7 سم [ف: 13 - 37]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ جلد: گالینگور، قطع: ربعی [نشریه: 3 - 32]
آغاز: و حقد حاسده بمعنی بد خواه است بر حسودان ما حرکت الشمال بمعنی باد صباست ... هر چیزیرا از علوم بمیان قطعها در آوردیم و این دویست و بیست بیت آمد او را نصاب الصبيان نام کردیم و بالله التوفيق. القطعة الأولى في بحر المتقارب: چو اندر تقارب نهی پا درون ** بتقطيع وزنش چنین کن برون / فعولن فعولن فعولن فعول ** زهی دولتت را فلک ره نمون؛ تقارب وزنی است از چندین که در شعر است وزن آن سر که سنگین باشد موزون آن سرکه برابر است. ايضا: به بحر تقارب تقرب نمای ** بدین وزن میزان طبع آزمای / اله است و الله و رحمان خدای ** دلیل است و هادی تو گو رهنمای؛ اله معبود سرای آنکه وی را پرستند الله یعنی نام خداست و تمامی اسامی الله در و درج است؛ انجام: القطعة تاسع وعشرين في بحر الخفيف: ای قدت سرو رخت گل رعنا ** گل ز روی تو در عرق ز حيا ... سه لفظ مصرع دوم بمعنی تمناست و جمع مثل امثال است و جمع كفو اكفاست. ايضا ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول محرر، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 85گ، 11سطر، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 44 - 100]
آغاز: دو گانه بود مؤنث است و جمع او اذان لقوله تع و في آذانهم ... و مد سخن نشنو را نیز انجام: و سكون الذال او ضمها گوش و نیز مؤنثه چون تصغير او اذينه بود و هر عضوی که آدمی را.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ وقف به کتابخانه علامه شیخ شوشتری؛ تاریخ وقف: اردیبهشت 1390 [رایانه]
آغاز: سپاس و شکر بی قیاس مرخدایر است که اساس شریعت ... بلسان عربی نهاد و صلوات و سلام و تحیات مالاکلام؛ انجام: و او را حوا گفتند از برای حسن او و لطافت او وحوه گندم گونی لب را نیز گویند الحي من باب ضرب کرد کردن. شرحی است بر نصاب الصبيان ابونصر فراهی که در آن به ضبط لغات اهمیت داده است و در ابتدا بحث نسبتا مفصلی درباره عروض آورده و اشعار را در 28 قطعه آورده است؛ خط: نسخ، کا: تراب، تا: جمعه سلخ ربيع الثانی 1062ق؛ جلد: تیماج مشکی، 97گ، 15 سطر، اندازه: 14×20سم [محدث ارموی مخ: 2 - 926]
آغاز: از باب ضرب یعنی در خدمت شتافتن و نواسه و خادم و دما را نیز حافد گویند، و ضمیر حاسده راجع بهر یک ... و حافد می تواند بود؛ انجام: مخلاة گویند و خلا گیاه تر را گویند، عليقه بفتح عين مهملة و كسر لام و یاء تحتانيه و قاف توبره. تمت هذه الكتاب ... با عنوان های: القطعة الأولى، القطعة الثانية تا القطعة الثالثة و الأربعون؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1098ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 210گ (1ر-210)، 15 سطر، اندازه: 11/2× 17/5سم [ف: 9 - 355]
آغاز: قال الشيطان لما قضى الأمر. قال الله گفت خدای قال گفت
خدای قال گفت آن مرد. قالا گفتند آن مرد .. بیت: لون رنگ، و ریح بوی، باد غيم، وغین میغ نوم خواب؛ انجام: و استفهام ما اغنی
عنه ماله و ما کسب یعنی ماله به معنی من باشد و ما خلق الذکر و الانثى و السماء و ما بينهما. قد تمت ... شرحی مفصلی است بر نصاب الصبيان ابونصر فراهی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: گالینگور، 23گ، 17 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 5 - 2687]
آغاز: السرج بفتح السين و سكون الراء المهملة و بالجيم زين واسم موضع ؛ انجام: نعم و وحش چارپای ... دد و جبانه دشت و دار سرا النعم بفتح النون و العين المهملة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 87گ، 17 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 1- 105]
آغاز: تعریف مذکور بر بعضی اسما که بين الجمهور بعنوان لقب؛ انجام: نسبت بذات ملک علام این معني في الجمله مناسبتی است تمام میان آغاز و انجام كما لا يخفى على اولى الافهام و الحمدلله على ... شارح شناخته نشد، نخست بیتی را می آورد آنگاه به شرح لغات آن می پردازد و ناظر با قوال شارحین گذشته و متون قدیمه هست؛ خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 20 سطر (5/5× 15/5)، اندازه: 20×10سم [ف: 2 - 907]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال المص همی گوید ابو نصر فراهى، أقول بدانکه شیخ کتاب خود را مفتتح بنظم ساخت؛ انجام: و الحواء بفتح الحاء المهملة و تشديد الواو و بالالف الممدوة نام مادر آدمیان شرحی است متوسط با عناوین «قال، أقول» بر منظومه «نصاب الصبيان» ابونصر فراهی، در این شرح درباره لغات کاملا بحث شده و گاهی از شروح دیگر نیز استفاده کرده است. احتمال می رود که مؤلف این شرح، همان ملا على اكبر یزدی مؤلف کتاب دوم همین مجموعه می باشد؛ كا: محمد امین بن احمد، تا: 1103ق؛ جلد: تیماج قرمز، 47گ (38پ -84پ)، اندازه: 18×9سم [ف: 18 - 36]
آغاز: (در اواسط شرح دیباچه نصاب): اداء معنى اول میدهد زیرا که محسود دائما عزیز است و اما حفد چون مجهول بود ادای معنی ثانی بر عکس می دهد زیرا که محفود بمعنی مخدوم است و خواری از آن مستفاد نمی شود ... بسط، مردم اهل هنر و فضل دائما محسود باشند و مردم جاهل فرومایه را حاسد نباشد؛ انجام: و بهم رسیدن آدم و حواء در كوه عرفات در تفاسیر مشهور و مسطور است و الحمدلله وحده على يد الفقير ... عبدالجليل بن منلا عبدالجميل الشامی اصلا و البغدادی منشأ و مولد و الحنفی مذهبا و الرفاعي طريقة ... سنه 1130
شرح است بر نصاب ابو نصر فراهی و در آغاز قرن 9 (در حدود 819) تألیف شده و در فرهنگ نامه ها (از آقای علی نقی منزوی) نیامده. شيوه ابن شرح چنین است که پس از نقل هر یک بیت از نصاب (با یک واژه یا جمله از دیباچه) نخست با عنوان «شرح» به ترجمه تمام بیت و آنگاه تجزیه و ترکیب و اشتقاق اجزاء بیت و سپس ذیل چند «بسط» به شرح و تفصیل نکات ادبی و تاریخی متناسب با مضمون بیت پرداخته است. این کتاب با شرح بیت زیر که از زوائد بر نصاب فراهی است پایان یافته است شعر این است: ناس و انس و اناس آدمیان ** پدر و مادر آدم و حوا. مؤلف در ذیل بسط (اول) شرح این بیت (از قطعه 4): عقار و قهوه و راح و مداح و قرقف می ** کمی دلاور و فارس سوار و صید شکار. بمناسبت تشابه لفظی با فارس بمعنی سوار که در بیت آمده از اقلیم فارس و تاریخ تألیف یاد کند و گوید «اکنون شهر بزرگ او شیراز است و در این ایام که سنه تسع عشر و ثمانمایه است از اختلاف فرزند امیر تیمور خرابی تمام بدو دست داده امید است که بخیر خواهد انجامید». از مؤلف این شرح تا این زمان جز همین اطلاع اندک ندارم که در 818 می زیسته و از اهل سنت بوده (به گواهی قرائن موجود)؛ خط: نسخ، كا: عبدالجليل بن ملا عبدا جمیل شافعی رفاعی، تا: 1130ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 18 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 10 - 1515]
آغاز: بسم الله یعنی ابتدا میکنم بنام خدای که مستجمع جميع صفات و کمالست و منزه است از اوصاف و نقایص یعنی پاکست از صفتهای نقصان؛ انجام: چون ختم شد بنام خدای یعنی ایزد را فرد شمر یعنی یکی بدان ختم شد بنام خدای نام شارح در نسخه نیامده و به تحقیق به دست نیامد کتاب شرحی است توضیحی و برخی مواضع متذکر توضیح واضحات شده است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن حافظ، تا: 22 شوال 1155ق؛ 42ص (78-119)، 11 سطر [ف: - 267]
آغاز: بدان که جناب استادی و من عليه اعتمادی بیتی چند مشتمل بر لغات مهمه که درین کتاب نبود به قطعه های آن الحاق کردند؛ انجام و حواء مادر انسان را گویند. دارای چهل و سه بند است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 111گ، 15 سطر، اندازه: 30/9×139سم [ف: 3 - 517]
خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 95گ، اندازه: 11×15/5 سم [ف: 2 - 316]
بی دیباچه؛ خط: نستعلیق، کا: محمد ولی بن حاجی رضاخان، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 53گ (79-131)، سطر (14/5×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 583]
آغاز: این قطعه در بحر متقارب مثمن مقصور است این نسخه تا این شعر را دارد: تاجر آن سالار و بازرگان و فاجر نابکار؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [چند نسخه - ف: - 381]
خط: نسخ ریز و درشت، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 82گ (2-83 هامش)، 17 سطر (19×11/5)، اندازه: 29×22/5 سم [ف: 10 - 1897]
آغاز: ای من فوقه اسم و خير اسم التفضيل و إن اردت التفضیل به قلت فلانه خير الناس ولم يقل خيرة و فلان خير الناس و لم تقل اخير لا يثنى ولا يجمع لانه بمعنی افعل؛ انجام: و الوضع الولد الذي يخرج رأسه قبل رجليه. شرح مزجی مفصلی است بر نصاب الصبيان ابونصر فراهی، در این شرح مطالب نصاب به عربی شرح شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 103گ، 16 سطر، اندازه: 13×19/5 سم [ف: 5 - 2688]
آغاز: بسمله همی گوید ابونصر فراهی ... که چون صبیان را یعنی کودکان را پیش از تعلم لغت عرب ... مالدار است و اغنيا جمع غنی است قوله تعالی و نحن اغنياء و مسكين؛ انجام: و ضيق تنگی است و حنک نیز همین معنی را دارد. شارح شناخته نشد. بهنگام توضیح از آیات قرآن کریم شاهد آورده؛ خط: نستعلیق پست، بی کا، تا: قرن 13؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فستقی و شکری، جلد: تیماج مشکی، 12 سطر (13×7/5)، اندازه: 11×17سم [ف: 3 - 1503]
آغاز: ... و ان كان فذاك شرف الدنی؛ انجام: و پوست اندام و بياض العين و الله اعلم بالصواب. در سی و نه بند با یک بند دیگر که شارح می گوید که آن از فراهی نیست و یک بند دیگر که به فارسی شرح شده است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج تریاکی، 73گ، 14 سطر (1177)، اندازه: 21×15سم [سنا: ف: 1- 148]
آغاز: باشد که بهتر باشد نه خادمان چون ایام الناس محمود نباشند كمال قال الشاعر: ان الغرانين تلقاه مجسدة ** و أن ترى الليام الناس حساد؛ انجام: سيكون الثاني مصادر في هذا الباب یعنی بنا کردن الأساس بفتح همزه.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 103گ (1ر-103ر)، 16-13 سطر (14×10)، اندازه: 20×15سم [ف: 19 - 265]
آغاز: یا یار یا خادم، یا داماد ابي نصر و خدمت کرده باد بدخواه نواسه یا یار؛ انجام: حوا، بفتح حاء مهملة و تشدید واو و مد: نام مادر بشر ... و حوا مار انسانی را نیز گویند. شرح مختصری است بر «نصاب الصبیان، با عناوین «بیت بیت» یا «قطعة أخرى - قطعة أخرى»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 18 ذیحجه 1208ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 71گ، 17 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 1- 253]
آغاز: بسمله. چون مطلب مصنف تصریح لغات است به نظم پس انسب آنست که در اول کتاب خود شروع نماید به مصرعی تا موافق اول کتاب با مطلب؛ انجام: فاعلاتن فاعل باید گفت و باین جا ختم شد این شرح نصاب.
خط: نستعلیق، كا: قربان علی پسر کربلایی لطف علی نوری، تا: ربيع الثانی 1211ق؛ کاغذ: كبود فرنگی [نشریه: 6 - 653]
آغاز: بسم الله یعنی ابتدا می کنم بنام خداوندی که مستجمع جميع صفات و کمال است؛ انجام: فرد عربیست بمعنی ایزد، صد هزاران هزار رحمت حق هر زمان باد بر معلم ما شرح متوسطی است با عنایت بیشتری در تعیین لغات عربی و فارسی و بیان معنی آنها و رد و ایراد برای توضیح مطالب؛ خط: نستعلیق، کا: محمد کریم ابن عبد الحي بن محمد کریم انصاری، تا: 1217ق؛ جلد: مقوایی، 63گ (139-101ر)، اندازه: 21×17سم [ف: 8- 330]
بی کا، تا: 1219ق؛ خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
آغاز: بسمله، چنین گوید ابونصر فراهی ** کتاب من بخوان گر علم خواهی؛ آغاز شرح: حسد حافده و حفده حاسده ** محسود با نیره او مخدوم با حاسد ... الشمال النخل الدقيق يحرکت الشمال النخل الدقيق، مادام که بجنباند باد شمال درخت خرما را باریک ... و مادام که بجنبد دست چپ را برای بختن او؛ انجام: ناس و انس و اناس پدر و مادر آدم حوا تمه الكتاب بعون الملک الوهاب 1219
خط: نسخ و نستعلیق زیبا، بی کا، تا: 1219ق؛ افتادگی: وسط؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوای سربی، 46گ، 9 سطر، اندازه: 20/5×13 سم [دو کتابخانه اراک: - 221]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة السلام على خير خلقه محمد و آله اجمعين؛ انجام: رجب است از پی شعبان رمضان و شوال - پس بذو القعدة ذو الحجة بكن نیک نظر شرحی است بر کتاب «نصاب صبيان» ابونصر فراهی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 26 رمضان 1220ق؛ 124گ (27پ - 150پ)،
اندازه: 14× 19/5 سم [مؤید: 3 - 288]
آغاز: بسمله و اعلم أن علم النحو و علم الصرف و كان بعض مواضعه مشکلاة محتاجة الى البيان؛ انجام: و پوست و بياض العين هر آدمی که درو این مجموع صفات یافت شود تا درین نظر بود. تمت در نسخه مقدمه شارح حذف شده است. شرح مزجی متوسطی است بر «نصاب الصبیان» ابونصر فراهی؛ خط: نسخ، كا: محمد قاسم بن لطف على طالقانی ساکن کر کبودی، تا: پنج شنبه 5 جمادی الاول 1220ق؛ جلد: تیماج مشکی، 45گ، 15 سطر، اندازه: 20×14سم [ف: 1- 394]
آغاز: چنین گوید ابونصر فراهی کتاب من بخوان گر علم خواهی حسد حافد و حفد حاسد یعنی حسد برده باد حافد ابو نصر و بخدمت شتافته باد حسودان او؛ انجام: فرد ایزد شمر غنیمت دان ** نامه چون ختم شد بنام خدا کتاب «نصاب الصبان» را شرح مختصری نموده است؛ خط: نستعلیق، کا: محمدصادق، تا: دهه اول صفر 1228ق، جا: کربلا؛ محشی؛ جلد: گالینگور مشکی، 12گ، 30 سطر، اندازه: 18×27/5سم [ف مخ - 123]
پراکنده هایی از شرح نصاب و ...؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 10 ذیقعده 1233ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 21گ (1- 21)، اندازه: 10×21/5 سم [ف: 3 - 967]
آغاز: بسمله یعنی ابتدا می کنم به نام خدا که مستجمع جميع صفات و کمال است و منزه از اوصاف نقایص یعنی پاک است از صفتهای نقصان دار؛ انجام: کوهان شتر را گویند ثعلبان عربیت به معنی رویه یعنی سررشته کار. تعال عربیت به معنی بیا
خط ثلث معرب، بی کا، تا: 13 ذیقعده 1243ق؛ مصحح؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 42گ (105پ -146پ)، 10-15 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [اهدائی رهبر: 10 - 46]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 328/2
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 261]
آغاز: مثقال و پنج درم سیم از دو بیست درم و مثقال سنگی بود که در بدان وزن کنند؛ انجام: که در حجم و جثه برابر باشد در وزن مختلف خواهند بود گویند تعلق به علم کیمیا دارد چون فرق میان زر اصلی. برگ اول این شرح کسر است و شارح آن شناخته نشد، گمان نمی رود که شرح قهستانی و ابن حسام هروی و دشت بیاضی و عبدالصمد باشد. این شرح شامل 57 قطعه است، قطعه اولی در بحر تقارب ... قطعه 57: «ايضا في هذا الباب بطريق آخر لمحقق الطوسی: آنچه از ماه می رود به شمار ** هر یکی را دوازده انگار ...»؛ خط: نستعلیق، كا: رضا حسینی فرزند حیدر حسینی طالقانی فشندکی مسكن، تا: جمعه 17 شوال 1246ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 119گ، 14 سطر (14×8)، اندازه: 15 ×21سم [ف: - 543]
آغاز: بدانکه آدمی از اول عمر تا آخر عمر هر روز حالی دارد مادام که در شکم است او را جنین گویند و چون تولد شود؛ انجام و حوا بفتح حاء مهمله و تشدید واو و مد نام مادر نوع بشر است. شرحی است در حواشی و میان سطور و ابيات متن که بر نصاب الصبيان فراهی نگاشته شده است؛ خط: نسخ درشت، بی کا، تان 1246ق، جلد: گالینگور مشکی، 167ص (1-167)، 6 و 11 سطر، اندازه: 11/2 × 16/5 سم [ف: 45 - 148]
آغاز: اوزان اثنان مثمن و اثنان مسدس الأول فعولن أربعا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1251ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 17×21/5سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1255ق [رشت و همدان: ف: - 1696]
بی دیباچه در شرح و متن هر دو؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 24 ذیقعده 1258ق؛ کاغذ: هندی، جلد: مقوا، 9 سطر (11×9)، اندازه: 30×21سم [ف: 17 - 18]
آغاز: بهیچ یک نباشد و دلالت کند بمدح یا ذم چون بدرالدین و اسم آنستکه دلالت بر ذات شخصی کند؛ انجام: جمع علایق فعيله بمعنی مفعول از علق از باب علم یعنی در آویختن. در این شرح مختصر دنبال هر بیت لغات آن را توضیح داده و بعضی از ابیات شرح نشده است؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن محمد باقر آشتیانی قمی نخعی (شاید مؤلف باشد)، تا: صفر 1260ق، جا: آشتیان؛ افتادگی: آغاز؛ مهر: كاتب عبده الراجی محمد حسین» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 102گ، 16 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 15 - 69]
آغاز: تازی است و تا در اوان صبی به تحصیل این معرفت عظمی سعی ننماید ترقی بر مدارج ... همی گوید ابونصر فراهی حمد نگفت به جهت تضمین تسميه حمد را یا به جهت هضم نفس؛ انجام: اخیرو وسط جای وهم است رحفظ بنابر ... زتجويف آخر بدر الحمدلله الكريم على الاتمام ... والصلوة والسلام على نبينا محمد و آله الطيبين الطاهرين و سلم تسليما كثيرا كثيرا شارح ابتدا بیتی را می آورد و شرح می کند و پس از آن به بیت
دیگری می پردازد؛ خط: نسخ، كا: نصر الله بن موسی انصاری، تا: پنج شنبه 22 جمادی الاول 1262ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوای صورتی، 92گ، 17 سطر، اندازه: 11×17سم [ف: 5 - 2687]
آغاز: ابو نصر ابتدا کرد کتاب خود را بمصراع تا دلالت کند بر اینکه این کتاب منظوم خواهد بود و این را اهل معنی براعت مطلع گویند. ابونصر كنیه مصنف است و محمد اسم اوست
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن ملا محمد طاهر بلدئی، تا جمادی الاول 1263ق؛ رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 64 گ، 8 سطر، اندازه: 23×16سم [ف: 44 - 227]
آغاز: بسمله. چنین گوید ابو نصر فراهی ** کتاب من بخوان گر علم خواهی؛ فراهی در اصل فره است الف بجهت ضرورت شعر است که زیاد شده وفره شهریست در میان سیستان و هرات مرقد ابو نصر آنجا است ... اگر پرسند که چرا اسم خود را بنظم گفت ؟ جواب می گوئیم که تا معلوم ما گردد که این کتاب منظوم خواهد بود و این کتاب مشتمل است بر 10 علم 1- لغت 2 عروض 3- کیمیا 4- قیافه 5- علم قرآن 6- نسب 7- نجوم 8 معرفت 9- نحو 10- آداب؛ انجام: الحوا بفتح الحاء و تشدید الواو و بالالف نام مادر آدمیان تمت ...
شارح ناشناخته؛ خط: نسخ، كا: على نقی بن کربلائی رضا على الارجانی اسکی، تا: 24 ربیع الثانی 1266ق، به فرموده سرکار غلامحسین خان بن طهماسب قلیخان لاریجانی؛ مجدول؛ جلد: گالینگور سرمه ای، 93گ، 15 سطر (16×7/5)، اندازه: 12/5 ×21سم [ف: 2 - 686]
آغاز: الحمدلله رب العالمين و العاقبة للمتقين و الصلوة و السلام على سيد الأنام محمد و آله اجمعین چنین گوید ابونصر فراهی؛ کتاب من بخوان گر علم خواهی ** بدان که حد اول به معنی نیکو خواهی است؛ انجام: جمله ما آت در یک بیت منظوم آمده: بشنو از من یاد گیر باش جویای سخن ** شرط تغيير تعجب مدت نفل خبر مصدر جحده صله تفخیم استفهام من شرح مفصلی است بر «نصاب الصبیان»؛ خط: تحریری، بی کا، تا: چهارشنبه 17 ذیقعده 1271ق؛ جلد: مقوای سبز، 40گ، 12 سطر، اندازه: 14×11 سم [ف: 5 - 2687]
آغاز: بسمله. یعنی ابتدا می کنم بنام خدای که مستجمع جميع صفات کمال است و منزه است از اوصاف نقایص؛ انجام: ناس ناس آدمیان پدر مادر ما آدم، حوا فردایزد شمر غنیمت دان نامه چون ختم شد بنام خدا صد هزاران هزار رحمت حق باد بر معلم تمة الكتاب بعون الملک العلام ...
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 1276ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: پارچه آبی، 38 گ (1-38)، 15 و 16 سطر (16×10)، اندازه: 22×18سم [رایانه]
آغاز: بسمله اما بدانکه حسد و حافده و حفده و حاسده فعل ماضی مجهول است از حسد به حسدين (كذا) باب نصر ينصر؛ انجام: صعب پاره (كذا) یم دریا طبخ پختن کفت (كذا) ننگی. شارح آن معلوم نشد که کیست ولی این شرح قطعی است که با شرح عبد الصمد بن كمال و سایر شروح مذکور در کتاب فهرست مربوط به لغت از فهارس کتابخانه آستان قدس فرق دارد؛ خط: نستعلیق زشت، بی کا، تا: 1298ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: مقوا، اندازه: 17/3×10/5 سم [ف: 12 - 360]
آغاز: قاضی محمد بن فصيح بن محمد المدعو بکریم الدشت بیاضی - دشت بیاضی شهری است در ایالت خراسان - شارح کتاب نصاب صبيان است اگر چه در آن کتاب را شرح نکرده برگرفته از چندین شرح بر نصاب الصبیان نظیر شرح دشت بیاضی و محمد حسین طالقانی که چون هر یک دارای اشکالاتی بوده است مؤلف به تنظیم شرح حاضر پرداخته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ ظاهرا نسخه به خط محمد حسین بن فخرالدین شیرازی است؛ تملک: عبدالحسین سپنتا؛ 94گ، اندازه: 18×11سم [ف: 1 - 81]
اصفهان، دانشگاه؛ شماره نسخه: 500
همان نسخه بالا [نشریه: 11 - 906]
آغاز: مشهور به کنیت بود و غرض از نام امتیاز است پس به چیزی که سخت امتیاز حاصل شود اولی بود بذکر و دیگر آنکه نصر دلالت بر نصرت می کوند (كذا) پس چنان است که مصنف می گوید اللهم اجعلني نصيرة للصبيان الخ؛ انجام: و الخياض من باب نصر یعنی در آب شدن و در کاری شروع کردن و الغيل بفتح الغين المعجمة و سكون الياء التحتانيه. این شرح یکی از شروح خوب نصاب است ولی بدبختانه صفحه اول و قسمتی از آخر آن افتاده و نسخه دیگری از آن را هم سراغ نداریم، لذا نام مؤلف را نمی توان به دست داد، از مطالعه نسخه هم مؤلف شناخته نشده، اما از قرائن معلوم می شود که هندی و حنفی مذهب بوده است. این کتاب طرز خاصی دارد و آن این است که مطالب مندرجه در دیباچه نصاب را یک یک به نام سئوال ذکر نموده و در تحت عنوان جواب به شرح آن پرداخته پس از آن معانی حروف را در تحت سه باب و هر بابی را مشتمل بر فصولی چند بدین گونه ذکر نموده: باب 1. مفردات، باب 2. مرکبات، باب 3. حروف عوامل. پس از این شروع به شرح قطعات کتاب یک بیت یک بیت نموده و پس از نخستین بیت هر قطعه بدو آن را تقطیع می کند و آن وقت به شرح یک به یک لغات مندرجه در آن می پردازد و گاهی معادل هندی آن را هم ذکر می کند. به مناسبت شرح بیت نخستین که مشتمل بر نام خدای تعالی می باشد
یا
منظومه ای در 102 بیت در بیان اسماء الله الحسني از صدر الممالک نام نقل نموده و در ذیل بیت دوم 50 بیت راجع به معنی آسمان و زمین و خلقت آنها از پدر خویش آورده است. برای نشان دادن طرز کتاب قسمتی از آن را در اینجا می آوریم: بیت: عرش» سقف و «بیت» خانه «کحل» سرمه «رمل» ریک «حسن» خوبی «قبح» زشتی «جاف» خشک و «رطب» تر. این شرح تقريبا دوازده برابر متن نصاب می باشد و چون اول و آخر آن افتاده و نسخه دیگری از این شرح به دست نیاوردم آغاز و انجام آن نقل نگردید؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ نویسنده ای قسمتی از ابتداء شرح نصاب محمد بن فصیح دشت بیاضی را استنساخ و به آن ملحق نموده ولی با مطابقه با نسخه چاپ شده شرح دشت بیاضی دانسته شد که نویسنده تقلب نموده و این شرح غیر از آن است، آخرین بیت که در ورق آخر نسخه شرح شده هفت بیت به آخر قطعه 38 می باشد؛ به سال 1261 به نام شرح نصاب دشت بیاضی داخل کتابخانه اعتضاد السلطنه گردیده و به همین نام در دفاتر مدرسه ثبت شده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج، 119ص، 21 سطر، اندازه: 13 ×22سم [ف: 2 - 188]
آغاز: مقضی را گویند و طبع بطاء مهمله و باء ساكنه و عين مهمله خوی؛ انجام: یعنی زنگار گون شدن تمت الشرح النصاب شارح آن شناخته نشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ فرنگی؛ جلد: مقوا، 144 گ، 13 سطر (12×6)، اندازه: 18×11سم [ف: -116]
آغاز: بسمله. من البداية و النهاية ... و نعم الوکیل و نجوم و حساب و نحو و ادوات قول المقرر ره (سفید) افتتح کتابه بالمصراع من اول الامر الى انه منظوم و هذا النوع عند علماء المعانط براعة الاستهلال؛ انجام: الهشاشة بضم الهاء و الشيء .. و الخسار الخسارة بمعنى قوله. شرحی است بر نصاب فراهانی متن به فارسی و شرح به عربی است مانند شرح ابن الفقيه ليكن جز آن است؛ بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی سفید، جلد: مقوا، 8گ (1پ- 8 پ)، 11 سطر (12×6/5)، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 242]
آغاز: همی گوید ابو نصر فراهی ** کتاب من بخوان گر علم خواهی ... فرق میانه ی اسم ولقب و کنیت آن است که اگر نام مصدر به آب یا ام باشد؛ انجام: نامهای چهارده در یک بیت من ** گفته خواهم تا بماند یادگار از من / مصطفى باسه محمد مرتضی باسه على ** جعفر و موسی و زهرا یک حسین و دو حسن نخست یک بیت را آورده ابتدا به ترجمه و شرح آن پرداخته آنگاه تجزیه و ترکیب و اشتقاق آن را بیان می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مهر: «وقف مدرسه حسینیه مرحوم حاجی سید حسین لاريجاني في شهر رجب 1030» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 74گ، 12 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف مخ - 3- 1274]
انجام: و الحمد لله على براعة الافتتاح و حسن الاختتام و الصلوة على سيد الأنبياء و آله العظام صلوة مقرونة بالسلام.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 108گ، 17 سطر (15×7/5)، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 4 -1446]
آغاز: می گوید مفاعيل ابو نصری مفاعیل فراهی فعولن اما شیخ خود را به کنیه ذکر کرده؛ انجام: الأناس شیخ آدمیان گفته و الله اعلم بالصواب.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی، 42گ، 22 سطر (15×9)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 4 - 1446]
آغاز: ... فتح میم و سکون و او مرکی و مصدر از باب نصر ... القطعة الثالث در بحر رمل مثمق محذوفست و آن دو بار فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن باشد؛ انجام: القطعة التاسعة و الثلاثون بحر این قطعه و قطعه قریب ورکن یکیست و تمام این از ملحقاتست ... مراح جای شتر مریض است جای غنم کناس ... شرح مزجی است بر «نصاب الصبیان»، مشتمل بر توضیح و ضبط و ترجمه لغات؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی، با علامات بلاغ؛ جلد: تیماج مشکی، 70گ، 19 سطر، اندازه: 17×13 سم [ف: 2 - 191]
آغاز: آمدن فربه يكسرفا و سکون راء مهمله؛ انجام: نام پیغمبریست عليه السلام ... را نیز گویند جمع.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 367]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 367]
آغاز: الحمدلله رب العالمين؛ انجام: ما در بشر یعنی سیاہ لب تمت الكتاب.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 653]
آغاز: ... القطعه الاولى في بحر التقارب ... قوله اله است و الله و رحمن خدای ... اله بکسر همزه و مده لام معبود را گویند چه بحق چه باطل اسم جنس است معبود است و ...
انجام: البرودة بالضم ضد الحرارة و بالفتح مصدر من باب کرم و سرد شدن البرد ايضا مصدر ... برد علیه ای ثبت و وجب و رد امرنا ای سهل و في الحديث برد النبيذ ... تمت شرح متوسطی است بر منطق «نصاب الصبيان» که به جهت
افتادگی ابتدای متن شناختن شارح ممکن نشد؛ خط: نستعلیق نازیبا، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 145 گ، 17 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: - 112]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا؛ خریداری از آزیتا نامجو [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از امرالله صفری [رایانه]
آغاز: چنین گوید ابو نصر فراهی، بدانکه شیخ کتاب خود را مفتح به نظم ساخت زیرا که اصحاب تصنیف و تألیف را آداب این شرح در الذریعه و برخی فهارس با این مشخصات پیدا نشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 151گ، 13 سطر [ف: 1- 167]
آغاز: چون مطلب مصنف بتصريح لغات است بنظم پس انسب آن است
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 15گ، اندازه: 21×15سم [ف: 3 - 50]
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... قال المص همی گوید ابونصر فراهی، أقول بدانکه شیخ کتاب خود را مفتتح بنظم ساخت؛ انجام: و الحواء بفتح الحاء المهملة و تشديد الواو و بالالف الممدوة نام مادر آدمیان شرحی است متوسط با عناوین «قال، اقول» بر منظومه «نصاب الصبيان» ابونصر فراهی، در این شرح درباره لغات کاملا بحث شده و گاهی از شروح دیگر نیز استفاده کرده است. احتمال می رود که مؤلف این شرح، همان ملا علی اکبر یزدی مؤلف کتاب دوم همین مجموعه می باشد؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد تقی ترکابدی یزدی، بی تا؛ مصحح؛ تملک: محمد بن حاج محمد حسین اردکانی با مهر «محمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 30گ (1پ - 30ر)، 27 سطر، اندازه: 15×20/5سم [ف: 14-188]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امرالله صفری [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از میر داد خان [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5- 573]
آغاز: بسمله، فراهی منسوبست بفره و آن اسم قصبه ای است
خط: نسخ، كا: محمد سعيد بفروئی، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 34گ (1-34)، 17 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 4 -1235 -
آغاز: ... چنان باد که فاضلان و کاملان که مخدر مانند برو حسد برند مادامیکه دنیا معمور باشد ... به بحر تقارب تقرب نمای؛ انجام: عليقه بفتح عين مهمله و کسر لام و قاف توبره که بر سر ستور کنند و شتر که بفرستند تا خار بر وی بار کنند جمع علایق فعله بمعنى مفعول از علق از باب علم یعنی در آویختن تمت الكتاب ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: چرمی، 126گ، 12 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 2 - 919]
آغاز: اغنياء و لا يحض على طعام المسكين و مسکین گداست کران عود و بربط و ترشرعه رود؛ انجام: شرط و تغییر و تعجب مدة و نفی و خبر مصدر و حجد و صله تفخيم..
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: چرمی، 45گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: 2 - 919]
آغاز: يكباره آتشدان او کانونست، آتشدان؛ انجام: گفته اند رب پرورش دهنده اسب را گویند نسخه ایست در معانی اسامی و لغات و کلمات مترادف و متشابه، متضمن چندین قطعه، هر قطعه به نام: اشیاء، حیوانات، کواکب و ... (مانند قطعه سیم در نام های شتران) که بین سطور و یا ذیل هر بیت به شیوه راسته و یا چلیپایی شرح شده؛ خط: نسخ و تحریری بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: «فرج الله» (بیضی)؛ رکابه دار، کاغذ: آبی، جلد: گالینگور آبی، 23گ، اندازه: 15×21/5سم [دو کتابخانه اراک: 200]
š.-un-naṣāyiḥ
زمخشری، محمود بن عمر، 467 - 538 قمری
zamaךarī, mahmūd ebn-e ‘omar (1075 - 1144)
به روایت ابوالحسن علی بن محمد ادیبی عمرانی
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:1622/5
خط: نسخ، کا: محمد بن ابی یوسف عمر، تا: پنج شنبه پایان رجب و شعبان 589ق؛ کاغذ: دولت آبادی، 15 سطر [ف: 5 - 311]
S.-u nasihat-il mujahidat
محمد بن حسین
mohammad ebn-e hoseyn
از ابوبکر محمد بن الحسين.
شیراز؛ خانقاه احمدیه؛ شماره نسخه: 78/10
بی کا، تا: قرن 18 کاغذ: نخودی، 20ص (145-164)، قطع: وزیری [نشریه: 5 - 220]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2919/10 - ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 742]
شرح نظام- شرح الشافية
š.-un-nizām
اصفهان، مكتبة الزهراء؛ شماره نسخه: 177/1
بی کا، بی تا؛ اندازه: 20/5×15سم [ف: - 114]
S.-un-nazm-il-awjaz fima yuhmaz wa la yuhmaz
ابن مالک، محمد بن عبد الله، 600 - 672 قمری
ebn-e mālek, mohammad ebn-e ‘abd-ol-lāh (1204 - 1274)
منظومه ای است در بیان کلماتی که استعمال آنها با همزه و بی همزه موجب اختلاف معنی می گردد. سراینده و شارح محمد بن عبدالله بن مالک طائی جیانی نحوی معروف به ابن مالك است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:6256
آغاز: لكل کلامی حمد ربی مبتدا **× وخير صلاة بعد اهدی الأحمدا؛ انجام: و اسأل رب العالمين تفص ** بمغفرة تجدی فلاحة مؤبدا
خط: نسخ مشکول، بی کا، تا: قرن 9، کاغذ: حنایی ضخیم، جلد: چرمی مذهب، 50گ، 12 سطر (12/3×8/9)، اندازه: 13/5× 18سم [ف: 13 - 38]
Š.-u nazm-il-īsāqūjī
خليل، عبد الله بن عمر، 1105 - 1196 قمری
×alil, abd-ol-lah ebn-e omar (1694 - 1782)
وابسته به: نظم الايساغوجی؛ خليل، عبدالله بن عمر (1105 -1196)
شرحی است بر منظومه «نظم الايساغوجی» مؤلف که در آن به بیان و توضیح مطالب آن منظومه پرداخته است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 722/1
آغاز: احمدک یا من قطع الدليل عن عرق الشركة في وجوب وجوده و أصلى و أسلم على نبيك محمد و آله و صحبه عدد مفید العلم و مستفیده
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 1113؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، 93گ (11-103) [عکسی ف: 2 - 394]
Š.-u nazm-il-burhān
قزوینی، حسین بن محمد ابراهیم، 21126-1208 قمری
qazvīnī, hoseyn ebn-e mohammad ebrāhīm (1714 - 1794)
وابسته به: نظم البرهان و نسمط الأيمان؛ قزوینی، حسین بن محمد ابراهیم (1126-1208)
شرحی است برای منظومه «نظم البرهان في سمط الأيمان» خود مؤلف که در سه جلد به رشته تحریر در آمده است.
[دنا 1133/6؛ الذريعة 200/24)
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:125
آغاز: الحمدلله الذي تفرد بالقدم و قد خاض ماسواه في ظلمات العدم ... لما كان تحصيل المعارف اليقينية و تشييد الاصول الدينية و العوارف الحقيقية من الواجبات العقلية؛ انجام: او المراد انهم مظاهر الاسماء و المحيطون بمعرفتها و تعريفها و التلبس بها و التخلق لمافی حوصلة الامكان منها و بالجملة لايعلم سرقدرهم و الا منتهى فضلهم احدا الا الذي خلقهم
جلد اول؛ خط: نسخ، كا: محمد ابراهيم بن محمد، بی تا؛ مهر: «سید جواد بن سید حسین الحسینی» (مربع)؛ جلد: گالینگور سبز، 252گ، 20 سطر، اندازه: 29×18سم [ف مخ - 3 - 1275]
Š.-u naşm-id-durar = š.-u qaşīdat-i tā'īyyat-i ibn-i fārid
ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - 836؟ قمری
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
وابسته به: القصيده التائية = نظم السلوک = نظم الدرر = التائية في التصوف؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
شرح عربی قصیده تائیه است که در این نسخه به صورت تعليقاتی در حاشیه شرح فارسی آن و به تاریخ 814ق تحریر شده است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10196/5
آغاز: بسمله الحمدلله الذي نظم عقود اجمال في منثورات؛ انجام: و الحمدلله الذي بنعمته تتم الصالحات نجز تعليق هذه الإشارات الرموزة .... الطيبين الطاهرين.
خط: نسخ، بی کا، تا: 814ق؛ تملك: محمد حسین حسینی در تبریز سنه 1016ق؛ مهر: «عبده علی نوری 1196 ه (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 51ص (1-51 حاشیه)، 23 سطر، اندازه: 23815سم [ف: 32 - 236]
š.-u naẓm-id-durar = š.-u qaṣīdat-i tā’īyyat-i ibn-i fāriḍ
ترکه اصفهانی، علی بن محمد، - 836؟ قمری
torke esfahānī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1433)
وابسته به: القصيده التائية = نظم السلوك = نظم الدرر = التائية في التصوف؛ ابن فارض، عمر بن علی (576-632)
تاريخ تأليف: 14 ذیحجه 806ق
متن از ابن فارض مصری است و شرح به فارسی گویا از صائن الدين على ترکه خجندی. پس از دیباچه مقدمه ای است عرفانی در یک «اصل» و دوازده «وصل» و در پایان وصل نهم آمده: «و قصه معارضه ایشان را کلامي طويل الذيل هست در کتاب مناظرات می طلبند».
آغاز: حمد بی حد خدای را که نهال بود و نابود از ریاض اراضي كان الله مقطوع کرده در عین آن قطع حضرتی را که کشته زار حبوب تحبهم بود شاهد وصل گردانید
چاپ: تهران، مرکز نشر میراث مکتوب، 1384ش، تصحيح اکرم جودی نعمتی
[دنا 1133/6 (13 نسخه)؛ سبک شناسی 237/3؛ حاجی خلیفه 365/1؛ الذریعه 4-3/14 و 109؛ نسخه های منزوی 1243/2: چند شرح از آن میان همین شرح؛ فهرستواره منزوی 570/7]
عشر ذی حجه ست و ثمانمائه شد
خط: نسخ، بی کا، تا: 828ق؛ محشی برخی از خود مؤلف و برخی با امضای نوری (شاید ملا علی نوری) در انتهای رساله مهر وی «عبده على نوری 1196»؛ مصحح؛ تملك: محمد حسین حسینی در تبریز در 1016ق؛ جلد: تیماج مشکی، 50ص (2-51)، 23 سطر، اندازه: 23×15سم [ف: 32 - 235]
در آن از مفاحص و شرح فصوص خود یاد می کند؛ بی کا، تا: 20 ربيع الثانی 845 ق، جا: ابرقوه؛ 106گ (281پ-386ر) [ادبیات تهران: ف: 3 - 48]
آغاز: برابر؛ انجام: موضح و مبین این عقد نامدارست. تذکر: نام مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 [نشریه: 6 - 594]
آغاز: و مخالفتس مجرد توهم بود و هیچ دشمنی و عداوة نبود؛ انجام: اتمام تعلیق این حرف بی مقدار ... عترته الطاهرين
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 23 ذیقعده 103ق، جا: مسعودیه تبریز؛ یادداشتی از سید محمد جزائری به تاریخ 42/9/15 در معرفی این مجموعه؛ جلد: مقوایی رنگارنگ، 19 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 9- 32]
آغاز: پاكا خداوندی که صفحات کاینات نامه سپاس و ستایش اوست. و صفحه مكونات ... اما بعد، نموده می آید که چون در این فرصت این کمینه بی بضاعت
انجام: هم آرزوی خاطر افکار تویی ** هم غایت مقصود دل زار تویی / هر خسته دل اختیار یاری کرد است ** ما را ز میان همه مختار تویی
اصل نسخه: گنج بخش، ش 393 (تسبیحی 467/2)؛ خط: نسخ پخته، بی کا، تا: 900-910ق؛ 19گ (162-180 متن) [عکسی ف: 2- 177]
آغاز: برابر؛ انجام: احاطت است بر سائر مقامات و مواطن هر آینه بحكم هو الاول و الاخر برین حرف ختم سخن کرد
خط: نسخ، بی کا، تا: 5 جمادی الثانی 1119ق؛ جلد: تیماج مشکی، 166گ، 16 سطر، اندازه: 25×17سم [ف: 5 - 2634]
آغاز: برابر؛ انجام: ختم سخن کرد و الله اعلم بالصواب.
خط: تحریری، بی کا، تا: 1266ق، کاغذ: فرنگی، جلد: میشن سیاه، 323ص، 15 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 6 - 93]
آغاز: برابر، انجام: اتمام تعلیق این حرف بی مقدار ... در رابع عشر ذي حجة حجة ست و ثمان مائة شد الحمدلله الذي بنعمته يتم الصالحات و بمشيته تكملة السعادات و الصلاة ... الطاهرات
خط: نسخ، بی کا، تا: 1278ق؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، مقابله شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 216گ، 15 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 11/5×18/5 سم [ف: - 87]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2584- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 133]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ در حاشیه آن مقدمه شرح عبد الرزاق کاشانی بر این قصیده تحریر شده و بعد از آن مطالبی از شرح
کاشانی به صورت پراکنده آمده، آغاز شرح کاشانی: «بسمله، الحمد لله الذي نظم عقود اجمال جماله في منشورات درر تفاصيل جلاله تبصرة للمستبصرین»؛ 79گ، 22 سطر، اندازه: 19×14سم [ف: 5 - 2634]
آغاز: برابر؛ انجام: به كل قلب فيه كل غرام ... که هستی را نمی بینم بقایی ... بخشی از کتاب است و از روی نسخه ای آشفته رونویسی شده و نام شرح کننده بر نسخه نویس ناشناخته بوده؛ خط: نستعلیق پخته، کا: زین العابدین کلینی شیرازی، تا: 1380ق/1339ش، برای صدرالدین محلاتی؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ با یادداشت همان صدرالدین محلاتی که نسخه را به سلطانی اهدا کرده؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: گالینگور قهوه ای، 33 گ، 18 سطر (10×15/5)، اندازه: 14× 22/5سم [ف: 1 - 153]
آغاز: برابر؛ انجام: تنزهت في آثار صنعی منزها ** عن الشرك، بالاغيار جمعی و الفتی؛ پس اگر درین بزم جمعیت آئین که منهم بلبلی بر شاخساران بهزار دستان سراید و دیگر مرغان خوش الحان بجواب او نغمات ذوق انگیز پردازند استادان نائی نوای قانون طربرا بر آهنگ چنگ شادی که بر دست کنیزان زهره سان راست شده باشد نوازند و اشعار رقیق را در مقام عشاق بصورت رهاوی و حسینی در جلوه ... دارای یک مقدمه فارسی حاوی چهارده فصل و شامل متن و شرح اشعار؛ در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام این قصیده هفتصد و شصت و یک بیت می باشد و این به علت افتادگی خاتمه شرح (سی و یک بیت را فاقد است)؛ کاغذ: هندی، جلد: چرمی نرم، 108گ، 20-19 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 2 - 901]
تهران؛ دانشگاه، شماره نسخه:3109 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 2 - 78]
آغاز: برابر؛ انجام: فبضدها يتبين الاشياء موضح و مبین این عقد نامدار است در رابع عشر ذیحجه ست و ثمان مائة شد الحمدلله الذي بنعمته ... و عترته الطاهرات.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ تملک: دکتر علی اصغر انصاری 1334/7/3 ؛ جلد: تیماج مشکی، 17گ، اندازه: 16/5×10 سم (ف: 32-254]
š.-e nazm-od dorar = š.-e qasīde-ye tā'īye-ye ebn-e fărez
جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 - 898 قمری
jāmī, 'abd-or-rahmān ebn-e ahmad (1415 - 1493)
وابسته به: القصيده التائية = نظم السلوک = نظم الدرر = التائية في التصوف؛ ابن فارض، عمر بن علی (576-632)
شرحی است بر قصيده تائيه ابن الفارض که در اولش می گوید: سقتني حميا الحب راحة مقلتی ** و کاسی محیا من عن الحسن حلت»؛ وی نخست به بیان لغات و ترجمه مفردات پرداخته سپس خلاصه معنی هر بیتی را در رباعی فارسی آورده است.
آغاز: پاكا خداوندی که صفحات کاینات نامه سپاس و ستایش اوست ... اما بعد نموده می اید که چون در فرصت این کمینه
[دنا 1133/6 -1134 (16 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 571/7]
نسخه اصل: دهلی نو ش 504 (181). شرح تائیه (نظم الدرر)؛ بی کا، تا: با تاریخ 867ق [فیلم ها ف: 1- 164]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 1159/13 ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا. شرح قصیده تائیه [فیلم ها ف: 1- 164]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 22 شعبان 877ق، جا: بغداد؛ 5گ (323-327)، 30 سطر [فیلم ها ف: 1- 161]
آغاز: برابر؛ انجام: و بر همه محبوبان ترا برگزید. رباعية: هم آرزوی خاطر افکار تویی ** هم غایت مقصود دل زار تویی / هم خسته دل اختیار یاری کردست ** ما را ز میان همه مختار تویی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 895ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 7گ (321ر-1327)، 31 سطر، اندازه: 25/2 ×34سم [ف: 8- 92]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: بخارایی شکری، جلد: تیماج زیتونی، 25 سطر، اندازه: 24×36/5سم [ف: 3 - 244]
خط: نستعلیق، کا: ظهوری، تا: 902ق، کاغذ: بخارایی شکری، جلد: تیماج لاکی، مذهب، اندازه: 36×26سم [ف: 3- 249]
آغاز: برابر؛ انجام: ماهر خسته دل اختیار یاری کردست ** ما را از میان همه مختار توئی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: گالینگور سبز، 8گ (456پ -463ر)، 25 سطر، اندازه: 18× 26سم [ف: 17 - 295]
آغاز: برابر، انجام: مار از میان همه مختار تویی.
خط: نستعلیق خوش، كا: محمد عارف بن محمد صالح غزنوی، تا: 1072ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، اندازه: 17/5×9سم [ف: 11 - 316]
آغاز: برابر؛ انجام: هم آرزوی خاطر افکار توئی ** هم غایت
مقصود دل زار توئی / هر خسته دل اختیار یاری کرده است ** ما را ز میان همه ... توئی
خط: نستعلیق زیبا، كا: محسن حسینی تفریشی، تا: 1264ق؛ 15گ (56پ - 70پ)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 367]
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن ابی الحسن، تا: 1297ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 11گ (1ر-11پ)، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 16 - 48]
آغاز: بسمله، سبحانه من جميل ليس لوجهه نقاب الاالنور ... ای گشته نهان زغایت پیدایی ** عین همه عالمی و بس یکتایی ... الهی بحرمت آنان که بگام همت؛ انجام: خواهم که شود صحیفه عمر مرا ** بر یاد تو هتم و شد بر این ختم سخن تمت الكتاب ... في عشر الاول شهر ربيع الثانی ...
خط: نستعلیق خوش، كا: جعفر قلی فریدونی اینالو، تا: ربيع الثانی 1316ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی، 56گ، 12 سطر (12×7) [ف: 15 - 34]
نسخه اصل: ایاصوفيا 4209؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، 1گ (842)، 27 سطر [فیلم ها ف: 1 - 162]
آغاز: برابر؛ انجام: هم آرزوی خاطر افکار توئی ** هم غایت مقصود دل زار توئی / هر خسته دل اختیار یاری کردست ** ما ز میان همه مختار توئی تم - «سپس این شعر نوشته شده است» عجب ندارم ازین گوهر کرانمایه ** که کفه حسنات مرا دهد رجحان / عیار نقد سخن را محک توئی امروز ** اگر کسی به ازین گفت گو بیا و بخوان.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 15گ، 21 سطر (12/5×4/5)، اندازه: 18/5×9/5 سم [ف: 2 - 176]
بی کا، بیتا [نشریه: 2 - 85]
آغاز: برابر؛ انجام: ما را زمیان همه مختار توئی.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج قرمز، 34ص (242-209)، 14 سطر، اندازه: 13/5× 20/5 سم [ف: 1 - 146]
š.-u nazm-id-durar = š.-u qaşīdat-i tā'īyyat-i ibn-i fārid
وابسته به: القصيده التائية = نظم السلوک = نظم الدرر = التائية في التصوف؛ ابن فارض، عمر بن على (576-632)
ناشناخته
آغاز: الا الله على لسان حامد أوشاکر و على آله المغترفين من علومه المعترفين بمنائحه و مدایحه و تعظيمه؛ انجام: و الكأس الاناء بما فيه من الشراب و اذا خلا سمي قدحا و قد يطلق لفظة الكأس على القدح وحده ... فقط مقدمه کتاب و ابواب دوازده گانه و برگ اول از شرح را داراست. شرحی است بر قصیده تائيه ابن فارض که به نام نظم السلوک معروف است شارح در آغاز دوازده باب در شرح برخی از اصطلاحات متصوفه آورده تا فهم مطلب بهتر شود، عناوین ابواب چنین است: 1. معرفة الذات و الأسماء و الصفات و الافعال، 2. العوام، 3. معرفة الروح و النفس و ماه ها واسطة في صدوره، 4. معرفة الانسان و خلافته، 5. معرفة النبوة و الولاية، 6. المحبة، 7. السكر، 8 الوجد و الوجود، 9. الجمع، 10. بيان الفاظ تدور بین هذه الطائفة، 11. النفس و الروح على مصطلح القوم، 12. التوحيد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 26گ (90-115پ)، 15 سطر، اندازه: 11×20/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 927]
آغاز: بسمله و به ثقتي و هو حسبی و نعم الوكيل - الحمدلله رب العالمين ... اما بعد اعلم ان الطايفة الباذلين جهدهم في بيان علم التوحيد بالبراهين العقليه و الدلائل النقليه؛ انجام: و هذا الكلام محمول على حكايته بلسان الجمع من المقام المحمدي كما سبق مراد و هذا آخر القصيده و الحمدلله رب العالمين - تم الكتاب ... سنة تسعه و تسعين بعد الالف 1099. این کتاب یکی از شروحی است که بر این قصیده نوشته شده ولی نام شارح آن به دست نیامد؛ خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 1099ق؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 284ص، 21 سطر (16×7/5)، اندازه: 20×14/5 سم [ف: 2 - 280]
آغاز: یا دار مية بالعلياء فالسند ... يخاطب دار هذه المرئة بالمكان المرتفع من الأرض؛ انجام: فان صاحبها قد تاه في البلد. يقول هذا الذي ذكرت عذرى فان لم ينفعني تحيرت و لم اهتد لوجه يخرجنى عن غضبک و وعید کی ایای ..
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: چرمی، 5گ، 40-17سطر (متن و حاشیه)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 2 - 902]
آغاز: الحمدلله الذي فلق بقدرته صبح الوجود عن غسق العدم ... و ... سقتنى حميا الحب راحة مقلتی و کاستی محيا من عن الحسن حلت؛ انجام: و من كان قبل بالفضائل فضلتی ... و هذا الكلام محمول على حكايته بلسان الجمع عن المقام المحمدي كما سبق مرارة و هذا آخر ما اردنا ایراده في هذا المختصر من شرح القصيدة دارای یک مقدمه و دو قسم و ده فصل و متن و شرح قصیده که پس از سه برگ مقدمه در محسنات قصيده بحثی در دو قسم به
شرح آتی نگاشته: 1. المعارف، در پنج فصل، 2. المواجيد، در پنج فصل. وی سپس به شرح قصیده آغاز نموده است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 168گ، 24 سطر، اندازه: 10/5 ×19 سم [ف: 2 - 893]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 173گ، اندازه: 24×14/5 سم [رایانه]
بی کا، بی تا [نشریه: 7 - 538]
š.-e nazm-ol-dorar = š.-e qasīda-ye tā'īya-ye ebn-e farez
وابسته به: القصيده التائية = نظم السلوک = نظم الدرر = التائية في التصوف؛ ابن فارض، عمر بن علی (576-632)
ناشناخته
آغاز: بسمله الحمدلله له الثناء الاعلى و الاسماء الحسنی ... اما بعد باز نموده می آید که شیخ بزرگوار عالم عارف محقق مدقق شرف المللة و الدين ... ناظم قصيده تائیه است که قد اشتهرت بین الصوفيه و غیر هم؛ انجام: معناها ظاهر العلم قصدا للحزم و الاحتياط و تحمله على ذلك السخاوة العزيزية لأن النفوس الطاهرة مجبولة على قوتين به نام مؤلف دست نیافتیم. وی این کتاب را از شروح معروف تائیه چون مشارق الدراری سعید الدین فرغانی و شروح عزالدين کاشانی و رکن الدین شیرازی گرد آورده و بیشتر بر مشارق الدراری تکیه دارد. نثر کتاب فارسی آمیخته به عربی است؛ خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 9-10؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 397گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 24- 127]
نسخه اصل: ابا ایوب 177 (الهيات 114/2 ع 28)؛ بی کا، بی تا؛ 397گ [فیلم ها ف: 3 - 263]
آغاز: و اسماء الوهیت چون حی و عالم و مرید و قادر صور و مظاهر آن مفاتیح غیب مذکورند؛ انجام: و وجود و ثبوت جز او را اثبات نکنی، و لست ملوما ان ابث مواهبی 87 و امنح اتباعی جزيل عطيتی در این شرح بیت ها به فارسی ترجمه شده و از جنبه ادبی بحث می شود پس از آن معنی عرفانی آنها را بازگو می کند، با مقدمه ای در چند اصل و فصل مشتمل بر قواعد کلی و تحقیق مبدأ و معاد و ذکر مراتب محبت و وداد. چون آغاز و انجام شرح افتاده معلوم نشد که از کیست؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ نسخه قدیم، مصحح: تملکی به تاریخ پنج شنبه 20 ذیقعده 1296؛ جلد: تیماج قهوه ای، 195 گ، 23 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 9 -46]
š.-u nazm-il-farā'id
ابو محمد عبدالله
abū-mohammad abd-ol-lāh
شرح مختصر و مفیدی بر «نظم الفرايض» شهاب الدين عبدالله غزنوی (-590ق) است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 33032
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي قدر المواريث الانصباء و میز اصحابها كما اراد و شاء و الصلوة على سيد الأنبياء؛ انجام: بطریق ارقام المهندسه اذ لم يكن جدات ... اب ام الميت هذا الجواب رواية ابی سليمان عن محمد رحمة الله عليه تمت
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1384؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی، 28گ، 19 سطر، اندازه: 21/2×13/5 سم [اهدائی رهبر: 3 - 401]
š.-u nazm-il-kāfī fī bayān-i 'ilmay-il-'arūd wa-l-qawāfi
بیتوشی کردی، عبدالله بن محمد، 1161 - 1221 قمری
beytūšī kordī, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1748 - 1806)
وابسته به: الكافي في علمى العروض و القوافي؛ قنائی، احمد بن عباد (-859ق)
نظم و شرح هر دو از مؤلف است، او نخست رساله «الكافي في علمي العروض و القوافي» ابي العباس احمد بن عباد بن شعیب قاهري قنائي مشهور به خواص را نظم و سپس شرح کرده است.
آغاز: نحمد اللهم على تأسيس الدين و وصلنا منه بالسبب المتين و نشکرک ... انجام: و الحمد لله على التتميم و الصلاة و السلام على خليله الكريم و على من حذا حذوه
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1235ق، جلد: تیماج مشکی، 41گ (47پ - 187)، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 62]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: چرم زرد، 44گ (64ر - 107ر)، 19 سطر، اندازه: 15/5 ×21سم [مؤید: 2 - 134]
S.-u nazm-il-la'all
سبط ماردینی، محمد بن محمد، 826 - 907 قمری
sebt-e mārdīnī, mohammad ebn-e mohammad (1423 - 1502)
شرح قصیده ای است در احکام ارث معروف به «القصيده الجعبرية» تاج الدين ابو محمد صالح بن ثامر بن حامد بن على جعبرى شافعی که به روش قصيده شاطبیه سروده شده است: الرب العلی حمد تضوع مندلا ** و شكر لما ولا ثم على الولى». این شرح که برای مبتدئين نگاشته شده مشتمل بر توضیح مقاصد ناظم می باشد و از استدلال های مفصل اجتناب کرده و نقل خلاف های اجتهادی را به کتاب های مفصل حوالت داده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:9814
آغاز: الحمدلله حمد الشاكرين حمدا كثيرة دائما ابدا الى يوم الدين ... أما بعد فهذا تعليق مختصر على القصيدة المنظومة في علم الفرائض انجام: و عنا وعن و الدنيا و مشايخنا و جميع المسلمين اختم لنا و للمسلمين بخير يا رب العالمين
خط: نسخ، كا: ملا محمد جبوری، تا: دوشنبه آخر شعبان 1096ق؛ تملک: سید محمد مفتی بغداد؛ جلد: تیماج مشکی، 60گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 25 - 142]
š.-e nazm-ol-la’ālī
خبوشانی، محمد باقر بن محمد، ق 11 قمری
×abūšānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad (- 17c)
وابسته به: نظم اللآلي في تجوید کلام الله المتعالی د اللؤلؤئية = تجوید منظوم = منظومه در تجوید؛ قاری، ابوالقاسم (-11)
تاريخ تأليف: 1061ق
شرحی است بر منظومه مشهور سید ابوالقاسم حسینی قاری که در 89 بیت سروده شده است.
آغاز: الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين چنین گوید اضعف عبادالله محمد باقر بن محمد خبوشانی عفی الله تعالی عنهما که چون از بسیاری صدقات و عروض حوادث و اشتغال به امور دنیا بی رغبت شده بودم به تحصیل علوم دینیه خصوصا علم اداء که علم قرائت باشد نزدیک بود از میان برداشته شود ...
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... چون ابناء این جزء زمان از بسیاری صدمات و عروض حوادث و اشتغال به امور دنیا بی رغبت شده بودند به تحصیل علوم دينيه
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ نیمه اول کتاب رساله ای چاپ سنگی ضمیمه شده؛ جلد: تیماج مشکی، 30 گ، 14 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5 سم [محمد علی دیانی: ف: - 147]
آغاز: برابر
خط: نسخ، کا: محمد بن ملاعلی اسفیدانی از توابع بزنجرد، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 33گ (1-33)، ابعاد متن: 9×15، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 34 - 100]
š.-e nazm-ol-la'ālī
بیرجندی، محمد باقر بن محمد حسن، 1276 - 1352 قمری
bīrjandī, mohammad bāqer ebn-e mohammad hasan (1860 - 1934)
وابسته به: نظم اللآلي في تجوید کلام الله المتعالی د اللؤلؤئية = تجوید منظوم = منظومه در تجوید؛ قاری، ابوالقاسم (110)
تاريخ تأليف: نوروز ربيع الثاني 1296ق؛ محل تأليف: مشهد مقدس
شرح مختصری است با عناوین «قال الناظم» بر مجموعه «نظم اللالی» سید ابوالقاسم قاری. بعضی از فرازهای این شرح به عربی است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3410/3
آغاز: الحمدلله الذي جعل تجوید مراتب الكمال سببة لرفعة الدرجات في المال و صير قراءة القرآن وسيلة لنبوة درجات الجنان؛ انجام: و الحمدلله الذي وفقني لثبت هذه اللالی الغوالي في هذه الأوراق التي بمنزلة الخيوط في المشهد المبارک الرضوی
خط: نسخ، كا: محمد تقی فرزند مؤلف، تا: شوال 1335ق؛ مصحح به خط مؤلف؛ جلد: تیماج قرمز، 14گ (23پ - 36ر)، اندازه: 17×11/5 سم [ف: 9 - 194]
Š.-e nazm-ol-la’ālī = š.-e lu’lu'īyya
وابسته به: نظم اللآلي في تجوید کلام الله المتعالی = اللؤلؤئية = تجوید منظوم = منظومه در تجوید؛ قاری، ابوالقاسم (11)
سید ابوالقاسم قاری زنده به سال 1083ق زاده شده در مشهد رضوی و ساکن شیراز، منظومه ای در 87 بیت به فارسی سروده است در تجوید که آن را به نام شاه عباس ثانی ساخته است. شارح شناخته نشد.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه:1086
آغاز: بسمله ای کلام از انتظام نام ذاتت در نظام. یعنی ای آنچنان کسی که سخن گفتن از رشته کشیده بودن اسم ذات در رشته کشیدن است؛ انجام: مولدش مشهد امام رضا ** برضا نیست در دکن برضا تمت ...
خط: شکسته نستعلیق، کا: سید هاشم بن سید عبدالله حسینی، تا: سه شنبه 19 ربیع الثانی 1262ق؛ مهر: حاج سید سعید
کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 11 سطر (6/5×13/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 3 - 1500]
Š.-u nazm-il-mutallat li-l-quţrub
قادری انصاری، محمد بن ابی بکر، - 903 قمری
qāderī ansārī, mohammad ebn-e abī bakr (- 1498)
وابسته به: المثلث = منظومة في مثلثات قطرب؛ وراق، عبدالوهاب بن حسين (-685ق)
تشطير منظومه عبدالوهاب (عبد الرحمن) وراق بن حسن (حسین) مهلبی بهنسی است در نظم مثلث قطرب نحوی (- 206ق).
نسخه هایی از آن به عنوان شرح و تخمیس مثلث قطرب از محمد بن ابی بکر قادری انصاری در فهرس مخطوطات دار الكتب الظاهرية (لغت 175-177) و نسخه ای با همان عنوان و مؤلف در فهرس مخطوطات جامعة أم القرى 246/2 در عربستان سعودی و نسخه ای نیز به عنوان «توضیح المهلبية» از قادری شاعر در مخطوطات الأدب في المتحف العراقي (ص 127) گزارش شده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 15120/16
آغاز: یا مولعة بالغضب ** اراك عنى معرضا / والهجر والتجنب ** بعد الوصال و الرضى / في جده و اللعب ** يا من غدا يلعب بی ** فالحب قد برح بی؛ انجام: لما رأيت بخله ** بطيق طيف زایر / و هجره و مطله ** للقادري الشاعر / شرحت من حبي له ** مبينة من ارب / مثلثا للقطرب ** صحبته و هو رشا / كصحبة الدلو الرشا ** حاشا من اجل الرشا / يورث ضعفا في القرى ** کثرت امعان الكرى ** و ذاك عيب في القرى نسخه موجود با نام «نظم مثلث ابن قطب و شرحها للشيخ القادری» آمده است. انجام این نسخه نسبت به نسخه های یاد شده، چند بیت افزوده دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، 4 گ (79-82)، 15 سطر، اندازه: 10 × 15سم [ف: 38 - 352]
Š.-u naZm-il-mutallat li-l-quțrub = š.-u mutallat-il quțrub
محمد بن زريق
mohammad ebn-e zorayq
وابسته به: المثلث = منظومة في مثلثات قطرب؛ وراق، عبدالوهاب بن حسين (-685ق)
آغاز: یا مولعا بالغضب ** و الصد و التجنب / في جده و الكعب ** فالحب قد برح بی ... / بالفتح ماء كثرا ** والكسر حقد سترا / والضم شخص مادرا ** شيئا ولم يجر بی؛ انجام: ثم الصلاة والسلام ** على النبي بدر التمام و آله الغر الكرام ** الأماجد الاطايب
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ برخی از الفاظ آن در این نسخه به عنوان «قوله» و علامت «5» شرح شده، قصیده ای 12 بیتی از صفی الدین حلی در پایان نسخه آمده؛ کاغذ: فرنگی، 3گ (87-89)، 15 سطر، اندازه: 16×10سم [ف: 38 - 354]
آغاز: نظمت مثلثه قطرب في قصيده قلتها في الصبا ابیاتا على حروف المعجم و هي ثلثون بيتا في كل بيت مها نوع من انواع اللغة ينقسم على ثلاثة أقسام؛ انجام: بالفتح اولاد الطبى ** و الكسر خمر شربا / و الضم جيد ضربا ** يحسنه جيد الظبي
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ 1ص (197) [ف: 15 - 160]
شرح نعمة الفقر- منهاج السالكين و معراج الطالبين
š.-e nafs-e rahmānī
همدانی شیخی، محمد باقر بن محمد جعفر، 1239 - 1319 قمری
hamadānī šay×ī, mohammad bāqer ebn-e mohammad ja'far (1824 - 1902)
تاريخ تأليف: 6 جمادی الاول 1287ق
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:566
آغاز: پس از دیباچه: اما ما امرتنی به من بيان مراد الشيخ؛ انجام: و هي كافية لمثل جنابک
خط: شکسته نستعلیق، كا: فضل الله بن محمد ابراهیم همدانی، تا: 29 جمادی الثانی 1287ق؛ پس از این مقاله مختصری است از مؤلف در توضیح عبارتی از فصول شیخ احسائی: «اول الوجودات هو العرى من التعينات الخ»، آغاز: «لما وصلت الى بلد الكاظمين»، انجام: «و ليس لي مجال ازيد من هذه الحال»، تاريخ تأليف 18 ربيع الثانی 1287 است، پس از این قطعه عبارتی است راجع بحقيقت ملائکه؛ واقف: نائینی، 8، 12 و 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 4 - 131]
شرح النفلية- الفوائد العملية في شرح الرسالة النفلية
S.-un-nafliyya fi mustahabbat-is-salat
وابسته به: النفلية في مستحبات الصلاة؛ شهید اول، محمد بن مکی (786-734)
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2328
آغاز: قال المصنف الشيخ الامام؛ انجام: و كلماتك التامه التي تمت صدقا
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 178 گ، 15 سطر (12×6)، اندازه: 19×11سم [ف: 4 - 1252]
شرح نفیسی- شرح موجز القانون
شرح نفیسی- شرح الاسباب و العلامات
شرح النقاية- شرح مختصر الوقاية
شرح نقایه مختصر الوقایه- شرح النقاية مختصر الوقاية
Š.-un-niqāya mu×taşar-ul-wiqāya
بخاری، علی بن محمد، - 666 قمری
bo×ārī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1268)
وابسته به: النقاية في مختصر الوقاية = مختصر وقاية الرواية في مسائل الهداية (النقاية)؛ صدرالشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود (750)
شرحی است مزجی بر کتاب «النقایه، مختصر الوقایه» صدر الشریعه عبيد الله بن مسعود حنفی در فقه حنفی که شارح به گفته خود: با یاری جستن از کتب معتبر مشکلات آن را حل کرده است. از کتاب طهارت تا پایان وصیت می باشد.
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه: 101
آغاز: الحمدلله الذي اذهب عنا الحزن و وهب لنا التوفيق على الوجه الحسن؛ انجام: و لو كانت الميتة مساوية مع المذبوحة لم يوكل و اما في حالة الاضطرار تحری و اکل سواء كان المذبوحة (كذا) اکثر او اقل
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1298ق؛ محشی؛ بعد از کتاب سه صفحه از ابن عباس راجع به رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله) مطالبی است؛ جلد: تیماج قهوه ای، 385 گ، 11 سطر، اندازه: 21×26/5 سم [ف: 1- 128]
S.-un-nigaya mu×tasar-ul-wigaya
رومی، محمود بن الياس، ق 9 قمری
rūmī, mahmūd ebn-e elīyās (- 15c)
وابسته به: النقاية في مختصر الوقاية = مختصر وقاية الرواية في مسائل الهداية (النقاية)؛ صدرالشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود (750)
تاریخ تأليف: جمعه 18 ذیحجه 851ق
شرحی است مزجی بر کتاب «النقاية مختصر الوقاية» صدر الشریعه؛ بیشتر مسائل هدایه و کافی و کفایه در آن هست.
آغاز: بسمله؛ الحمد لله الذي انار برأفته منار الاسلام هداية الى طريق الرشاد اضاء بحكمته معالم الأحكام وقاية لنظام المعاش و كفاية لنجاة المعاد ... كتاب الطهارة هي مصدر طهر الشىء ...
[کشف الظنون 1971/2؛ معجم المؤلفين 153/12؛ دنا 1135/6 (4 نسخه)؛ الأوقاف العامة بغداد 544/1]
خط: نسخ، كا: عدی بن امان بن عوض بای بن حان قوجه بای یک جورجانی، تا: 1134ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 292 گ، 21 سطر، اندازه: 34×23سم [ف: 1- 274]
آغاز: برابر؛ انجام: و يقول الفقير الى رب الناس محمود بن الياس قد اتفق ... فالحمد لله الذي وفقنی با تمامه مشتملا على اكثر مسایل الهدایه و الكافي و الكفايه ... و أفته من الطبع السقيم. طهارت تا وصایا، از کتاب الطهارة آغاز و به كتاب الخنثی پایان می یابد و در آغاز فهرست کتاب تحریر شده. طبق نقل کشف الظنون این شرح در 851ق به پایان رسیده، اما در پایان نسخه ما تاریخ 960ق ثبت شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 24 شوال 1185ق؛ مصحح، محشی از جمله ترجمه تعدادی از واژه ها به فارسی، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 670ص، 15 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 50 - 11]
از طهارت است تا دیات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ در پایان درباره آن آمده «مشتمل على اكثر مسائل الهداية و الكافي»، نام مؤلف و تاریخ تأليف آن که شب جمعه 18 ذیحجه 851 است در پایان دیده می شود؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 134گ، 16 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 136]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 473گ، 18-19 سطر، اندازه: 25×14سم [ف: 5 - 2499]
Š.-un niqāya mu×tașar-ul wiqāya = š.-u mu×tașar-il
iqāya
بیرجندی، عبدالعلی بن محمد، - 934 قمری
bīrjandī, 'abd-ol-“alī ebn-e mohammad (- 1528)
وابسته به: النقاية في مختصر الوقاية = مختصر وقاية الرواية في مسائل الهداية (النقاية) صدر الشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود (750)
تاريخ تأليف: 149ق؛ محل تأليف: بخارا
شرح استدلالی مزجی متوسطی است بر «النقایه» عبیدالله بن مسعود محبوبی حنفی؛ با اضافه کردن روایات مختلف و مباحث مهم مناسب.
آغاز: الحمدلله العزيز الكافي المحيط علمه الوافی بالاسرار و المضمرات، المستغني عن العدة و الذخيرة في الوقاية عن النوازل و كفاية المهمات
[دنا 1135/6]
آغاز: كتاب البيع اورد عقيب كتاب الإيمان لمناسبة بينهما من حيث أن كلا منهما اذا انعقد لا يتخير العاقد، انجام: انما هو بثلث ربع السبع كما لا يخفى على المحاسب. مسایل شتی ...... فانه ضرورة في ذلك حتى يصير سببا و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع از ابتدای بيع تا انتهای کتاب الخنثی و مسائل شتی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: آقای حاذقی، آبان 1349؛ جلد: تیماج قهوه ای، 258گ، 27 سطر، اندازه: 14×22 سم [ف: 21 - 901]
آغاز: برابر؛ انجام: کیلا بالدراهم يجوزه و في الملتقى آن شراء البر وزنا لا يجوز خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: احتمالا قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مذهب؛ 228گ (3پ - 229ر)، 17 و 25 سطر، اندازه: 29×17/5 سم [ف: 43 - 138]
آغاز: برابر؛ انجام: و انما شرط أن يكون اقل لان الغلبة بضد الاباحة ... لو لم يكن كذلك لدفع (كذا)، الظاهر لوقع الناس في الحرج و لهذا حل التناول.
تذکر: نام مؤلف به استناد نسخه نشریه دانشگاه ج 66/9 تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج يشمی، 410گ، 24 سطر، اندازه: 26×20سم [ف: 1- 128]
Š.-un-niqāya mu×taşar-ul-widāya = š.-u mu×tașar-il iqāya
ابو المكارم بن عبدالله بن محمد، ق 10 قمری
abo-1-makārem ebn-e 'abd-ol-lāh ebn-e mohammad ( 16c)
وابسته به: النقاية في مختصر الوقاية = مختصر وقاية الرواية في مسائل الهداية (النقاية)؛ صدرالشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود (750)
تاريخ تأليف: رجب 107ق
در شرح مزجی حاضر مسائل مورد نیاز با اعتماد به کتب معتمده و فتاوای مؤلف افزوده شده و در عین حال طریق ایجاز را رها نکرده است.
آغاز: نحمدک یا من شرع لنا احكام الدين القويم و هدانا بفضله العميم الى الصراط المستقیم ..
چاپ: لكنو، به تصحيح مولوی محمد احسان الله، جزء 4، چاپ سنگی، 1885م.
[دنا 1135/6 (2 نسخه)؛ کشف الظنون 1972/2]
آغاز: برابر؛ انجام: كذا في الكافي و الهداية و الله تعالی اعلم. از کتاب الطهارة تا كتاب الخنثی و مسائل شتی؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد یار بن ملا مفید، تا: ربيع الثانی 980ق؛ مجدول، صفحات زیادی بدون نقطه شاید به خط کاتب دیگر، محشی؛ جلد: تیماج زرشکی مذهب، 470گ، 23 سطر، اندازه: 15/3 ×26سم [ف: 43 - 135]
آغاز: برابر؛ انجام: عندنا خلافا للشافعي ... الماء فلا ضرورة في الجري كذا في الكافي و الهداية و الله سبحانه و تعالی اعلم
خط: نستعلیق، كا: سید طاهر، تا: 8 رمضان 1020ق؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج فرنگی، 375گ، 25 سطر، اندازه: 15×23/5سم [اهدائی رهبر: 3 - 402]
آغاز: برابر؛ انجام: كذا في الكافي ... الملك العلام.
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
Š.-un-niqāya mu×taşar-ul-widāya = š.-u mu×taşar-il iqāya
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:17353
آغاز: وجوه و السواكن جمع ساکنه کهوالك جمع هالکه؛ انجام: ای یواحد مثل ... مع زياده عليه من ماله
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
Š.-u naqd-iš-šiér
عبداللطيف بغدادی، عبداللطيف بن يوسف، 557 - 629 قمری
‘abd-ol-latīf-e baqdādī, ‘abd-ol-latīf ebn-e yūsof (1163 - 1232)
کتابی است در باب ادبیات عرب که مؤلف آن قدامه ابوالفرج بن جعفر شاعر معاصر المعتز خلیفه عباسی و شارح آن عبد اللطيف بن يوسف است.
شیراز؛ ملی؛ شماره نسخه:146
آغاز: من جمله قصيده - و يغيرني جذب الزمام تقلبها ** فمها الیک لطالب تقید؛ انجام: برهان هذه الدعوى ان ابا على الفارسی بندار و ابا حاتم و الزمخشری و غیر هولاء لما اشتغلوا
بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 80گ، 15 سطر (13×7)، اندازه: 18×12سم [ف: 1- 124]
شرح نقره کار- العباب في شرح لب اللباب في علم الاعراب
š.-e noqte
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25857
آغاز: بسمله، الحمد لله الذي تجلى لنود مصباح عظمته؛ انجام فافهم و تدبر ولا تغفل و الحمد لله ... و في بلده سامره
خط: نستعلیق، كا: محمد رحیم، تا: قرن 13 [رایانه]
Š.-u naql-i ḥāw-iš-šāfi'īya ilā fatāw-al-imāmīyya
حسینی، محمد بن عبد المطلب، ق9 قمری
hoseynī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-motalleb (- 15c)
تاریخ تأليف: صفر 800ق
شرح متن فقهی است با عناوین «قوله، أقول» در ابواب از خود شارح با نام «نقل حاوی الشافعية الى فتاوى الأمامية»، جهت فرزندش ابوعبدالله عبدالمطلب. بیشتر توضیحی با استدلال مختصر و گویا نظر به تصحیح نقل هایی است که بعضی از شافعیان در مسائلی فقهی به شیعه امامیه نسبت داده اند. فرازی از متن نقل شده و با عناوین «قوله، قوله» جمله ها شرح می شود.
قم، مؤسسه آية الله بروجردی؛ شماره نسخه:47
آغاز: قوله احسن الله تعالى عواقبه باب معقب تلف معصوم لدى التلف و الاصابة بايمان لا امان؛ انجام: فرغ من تبيضه مصنفه اضعف عباد الله تعالی و احوجهم الى مغفرته ورضوانه ... از احکام دیات تا احکام اولاد؛ خط: نسخ مایل به رقعی، کا: محمد بن حسن بن محمد بن على استر آبادی، تا: 24 جمادی الثانی 800ق؛ 141گ، اندازه: 21×15سم [ف: 1- 35]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1902
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 359]
š.-u nukat-il-'ibādāt wa jumal-iz-zīyādāt
بهلولی یمانی، جعفر بن احمد، - 573 قمری
bohlūlī yamānī, ja'far ebn-e ahmad (- 1178)
شرح مفصل بر «نكت العبادات و جمل الزيادات» ظاهرا نگاشته خود شارح که به صورت مزجی ترتیب یافته و در آن با استفاده از کتاب و سنت و اجتهادات ائمه زیدیه به استنباط احکام پرداخته شده است. در آن مسائل فقهی را موافق مذهب امام هادی یحیی بن حسين - از ائمه زیدیان - به ترتیب از طهارت تا فرائض جمع آوری کرده تا راهگشایی باشد جهت تفصیلات در اصول مذهب و فروع آن.
آغاز: بسمله، الحمدلله على سوابغ نعمه و توأم منحه وقسمه وصلی الله على خير خلقه عترته وعحجه ... اما بعد فان نعم الله سبحانه وان فاتت التعداد و طبقت الأعوار والنجاد ممن اعظمها نعمه چاپ: 1408ق، توسط مکتبة اليمن الكبرى با نام «العروضة البهية في مسائل المرضية»
[مؤلفات الزيدية 198/2، 126/3؛ دنا 1136/6؛ اعلام المؤلفين الزيديه ص 177]
آغاز: برابر؛ انجام: مسالة: فان عاد من دار الحرب و قد [...] من ماله قائم العين لم يستهلك فهو اولى وذلك مما لاخلاف فيه بين علماء المسلمين تم الكتاب کامل، از طهارت تا احکام مرتدین؛ خط: نسخ تحریری، كا: محمد بن على بن سلیمان، تا: شعبان 1025ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 146 گ، 25 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1276]
آغاز: برابر نسخه اصل: کتابخانه واتیکان - رم 1135؛ خط: نسخ کم نقطه، بی کا، تا: قرن 12؛ صفحات آغازین و پایانی نسخه بعدا اضافه شده و به تاریخ جمعه 28 شعبان 1331 پایان یافته؛ 349ص [عکسی ف: 4- 67]
š.-e negīn-e hazrat-e amīr
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه:3029/8
خط: نسخ، بی کا، بی تا [ف: 6 - 192]
š.-e navad va noh esm-e bārī taʻālā
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 3736/2
آغاز: بسمله، حمدله، أما بعد منقولست از ... ابوالقباس البونی
بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی با گالینگور، 5ص (50 -54)، 17 سطر (14/5×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 5 -1772]
š.-e navad va noh nām
علی بن موسی (ع)، امام هشتم، 153 - 203 قمری
‘alī ebn-e mūsā, emām-e haštom (771 - 819)
بیان نود و نه نام از اسماء مبارک حسنی است که به دنبال هر کدام آثار و محل تلاوت و قرائت آن با تعداد خاص بیان شده است.
قم: مسجد اعظم، شماره نسخه:3456/3
آغاز: نقل است: هو الله الذي لا اله الا هو: هر که هر روز هزار بار گوید حق تعالی او را از اصحاب یقین گرداند و هر حاجت که از خدای تعالی طلب کند بیابد؛ انجام: الصبور: هر که در بلایی یا در مشقتی یا مرضی و مصیبتی افتد ورد خود سازد آرمیده و آن بلا و مشقت بروی آسان گردد ان شاء الله تعالی
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ در صفحات پیشین و پسین ادعيه و اذکار و ختومات از مشایخ صوفيه نقل شده؛ 10گ، 12 سطر، اندازه: 19×10 سم آف مخ - 3 - 1276]
š.-e navad va noh nām
ناشناخته
آغاز: آغاز پس از تسميه: «معنی مؤمن مصدقست (كذ) و حق جهلاله مصدقست (كذ) خود را او هو علم بانه صادق و معنی این کلمه تصدیق باشد مؤمن را و آن علم او باشد تصدق ایشان و روا باشد که معنی مؤمن مصدق امان دهنده بوده مؤمنان را دروا باشد که معنی مؤمن مصدق وعده باشد؛ انجام: قال الله تعالى فالحكم الله العلى الكبير علو باری عز اسمه نه از روی جهت و کبریاء جل جلاله نه از جهت جثه است که هر دو صفت مخلوق است و اولو الالباب از آن منزه است. الا كل شیئی ما خلا الله باطل و كل نعیم لا محالة زائل چه خوش. مؤلف شناخته نشد. رساله در شرح اسماء الحسنی است به مشرب ذوقی و عرفانی، رساله در صدر نسخه به این نام ضبط شده و کاتب آن را تمام نکرده و پنداشته می شود که بخش اول آن را ننوشته است. نسخه خالی از غلط نیست؛ خط: نستعلیق متوسط، بی کا، بی تا، واقف: نائینی؛ 3 ص، سطور چلیپایی سه ستونی [ف: 6 -240]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
š.-e navad va noh nām-e ×odā
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:35/ 8880
آغاز: شرح نود و نه نام که از عدة الداعينوشته شده. الله اشهر اسماء الله تعالی و اعلاها محلا في الذكر و الدعا و تسمیتبه سایر الاسماء؛ انجام: و لا يوجب له تعددا و تكثرا في ذاته تع [تعالی ] عن ذلك علوا كبيرا والله اعلم
خط: نسخ و نستعلیق و شکسته، كا: محمد مهدی ابن محمد الصالح رضوی، تا: با تاریخ 1096ق؛ جلد: میشن تریاکی مذهب، 10ص (188-197 حاشیه)، اندازه: 23/7×1319 سم [ف: 29/1- 219]
š.-e nūr-ol-'ayn
شرح مفصلی است بر متن رساله نور العين. این کتاب و مؤلف آن، شناخته نشدند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 14212/2
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم الذي ثبت في اول السورة و هذا انما يستقيم على قول من جعل التسمية اول كل سورة و الباء في قوله بسم الله الإستعانة؛ انجام: نسأل الله عالي على طريق الذل و التضرع أن ينتفع بهذا الشرح المسلمون كما سنتفع بأثله فانه، أكرو مجیب
بی کا، تا: قرن 18 کاغذ: شرقی، جلد: مقوایی، 81گ (16-96)، 19 سطر (10/5× 19/5)، اندازه: 16×24/5سم [ف: 36 - 23]
Š.-e nūr-ol-hedāya
سلطان محمد میرزا قاجار، 21227 - 1292 ؟ قمری
soltān mohammad mīrzā qājār (1812 - 1875)
وابسته به: نور الهداية؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908)
شرح نور الهداية منسوب به ملا جلال دوانی؛ او هم این کتاب را از دوانی می پندارد و نمی داند که رساله خلق افعال دوانی خاتمه ای ندارد. (دانش پژوه)
[دنا 1146/6؛ فهرستواره منزوی 250/6]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه: 2739/11
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن زین العابدين بن حسين بن على یزدی حایری، تا: 1282ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی [ف: 10- 1608]
: شرح النونية في التجويد السخاوی / قرائت / عربی
Š.-un nūnīyya fi-t tajwīd-is sa×āwi
خوارزمی، احمد بن محمد، ق7 قمری
×ārazmī, ahmad ebn-e mohammad (- 13c)
متن منظومه نونیه از علم الهدی علی بن سخاوی است.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:11947/4
آغاز: بسمله. الحمدلله ذي الكلام القديم و القرآن العظيم .. اما بعد فهذه مقدمة في شرح النونية في تجويد القراءة للشيخ الإمام العلامة او حد زمانه عليم الهدی؛ انجام: قلت اعتبروا في مثل هذه المواضع قدر المعزج في الادغام وضديت الصفات على بن السخاوي في التفظ رعاية للجانبين ... قد فرغ من تأليفه و جمعه ... احمد بن محمد بن ابراهيم الخوارزمی
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 19گ (201ر - 218پ)، ابعاد متن: 15×10، اندازه: 15/5 ×20سم [ف: 34 - 93]
š.-u nihāyat-il ījāz
حسینی خراسانی، محمد بن حسن، - 1322 قمری
hoseynī ×orāsānī, mohammad ebn-e hasan (- 1904)
وابسته به: نهاية الايجاز؛ حسینی خراسانی، محمد بن حسن ( 1322ق)
شرح مزجی مختصری بر «نهاية الايجاز» خود او می باشد. نهاية الايجاز ارجوزة صد بیتی است که در 1278 سروده و به احتمالی که مرحوم آقا بزرگ داده خود ناظم آن را به طور اختصار شرح نموده و شاگردش علی بن محمد حسن گنابادی نیز مقدمه ای بر آن نوشته است.
مشهد؛ گوهرشاد؛ شماره نسخه: 1968/1
آغاز: قال الناظم ره بسم الله الرحمن الرحيم اقتداء بالقرآن العظيم و عملا بقول النبي الكريم (صلی الله علیه و آله) كل أمر ذي بال لم يبدأ ببسم الله فه ابترای ذهب البركة؛ انجام: و قولهم للمعرس بالرخاء و البنين باضمار اعرست.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 66گ، 20 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5 - 353]
شرح نهج البلاغة- مصباح السالكين
شرح نهج البلاغة- حدائق الحقائق في تفسير دقائق احسن الخلائق
شرح نهج البلاغة- تنبيه الغافلین و تذكرة العارفین
شرح نهج البلاغه-نهج البلاغة (ترجمه)
شرح نهج البلاغه- جاذب العقول
شرح نهج البلاغه- روضة الأبرار
Š.-u nahj-il-balāga
ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله، 586-655 قمری
ebn-e abe-l-hadīd, “abd-ol-hamīd ebn-e hebat-ol-lāh (1191 - 1258)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359 -406)
اهداء به: وزیر مؤید الدین محمد بن علقمی
تاریخ تأليف: سلخ صفر 649ق
این شرح نهج البلاغه یکی از شروح مفصله است و شارح در آن داد اطلاع و فضیلت و تحقیق را داده و چون طريقه انصاف را پیش گرفته و چنان که شایسته است خطب و کلمات را شرح و تفسیر نموده، اهل سنت وی را شیعه دانسته ولی از خود کتاب بر می آید که سنی و معتزلی است، بسیاری از اخبار و معتقدات شیعه را هم نقل و به رد آنها پرداخته و بسیاری از مطالب بر خلاف عقائد امامیه دارد که آنها را صاحب حدائق جمع نموده است، ولی در دوستی حضرت علی و اولاد آن بزرگوار عليهم السلام بی اختیار بوده و ما ترجمه پاره ای از دیباچه این شرح را که شارح از روی راستی بی کم و کاست کتاب و اسلوب آن را معرفی نموده در اینجا می آوریم: «چون امر حضرت وزیر بزرگوار محمد بن احمد بن محمد علقمی که خدایش مشمول عنایات کامله خویش دارد و او را از این مقام ارجمند بالاتر برد به نام این بنده درگاه بر شرح کتاب نهج البلاغه که بر صاحب آن بهترین صلوات و پاکیزه ترین تحیات باد صادر گردیده، مانند کسی که خود پیش پیش بنا بر کاری داشته و فرمانی جازم او را از جا برانگیزاند شروع در انجام خدمت نموده و به شرحی پرداخت که در آن به ذکر غرائب لغات و اسالیب عبارات و بیان مراد قناعت نموده بود اما چون چندی بدین منوال گذشت اندیشیدم دانستم که این مختصر تشنه حقائق را سیراب نمی کند و سرگردان را جز سرگردانی نمی افزاید بنابراین آن روش را گذاشتم و به شرحی مفصل پرداختم که مشتمل بود بر غریب لغات و اساليب و قواعد معانی و بیانی و چون کلمه ای ممکن باشد از لحاظ اعراب و تصريف اشکالی پیدا کند به بیانش پرداخته و در موارد بسیار به نقل نظم و نثرهایی نظایر عبارات کتاب همت گماشتم، حکایات و مطالب تاریخی را که در الفاظ اشارتی بدانها رفته بود آورده، دقایق توحید و عدل که اشاره بدانها نموده تشریح کرده، آنچه از انساب و امثال نكتها و مواعظ
و زواجر دینی و حکم و آداب اخلاقی و مسائل فقهی بود شرح و بسط داده، مقامات عارفین را که آن حضرت در کلمات خویش به طریق رمز یاد فرموده بیان نمودم، در صورتی که همه کس توانایی بر آن ندارد و این کار را کسی نتواند جز دانشمندان و روحانیان مقرب، پرده ساتر مقاصد را از روی عباراتی که حضرت عليه السلام به طریق کنایه و اختصار و اشاره و شکایت بیان فرموده برداشته و برهان اقامه کرده که بسیاری از فصول این کتاب داخل در معجزات محمديه (صلی الله علیه و آله) است چرا که مشتمل بر اخبار به غیب می باشد و از قوه بشر خارج است که این گونه حقایق را در قوالب الفاظ در آورد. (به همین جهت است که در میان خاصه این کتاب اخ القرآن نامیده شده و چنان که امید بود کتابی در فن خود کامل و یگانه در میان امثال گردید و هیچ شگفت نخواهد بود که به وسیله این کتاب که بهترین کتاب ها است کسی به سر پادشاهان تقرب جوید و به واسطه یگانه زمان به یگانه روز گار نزدیک شود چرا که همه چیز به مانند خویش بایستی متصل شود و هر چیزی نظیر خود را به خود می کشاند و تا آنجا که می دانم پیش از من کسی به شرح این کتاب نپرداخته جز سعید بن هبة الله بن حسن فقیه معروف به قطب راوندی که یکی از فقهای امامیه بوده لیک وی مرد این میدان نبوده چرا که همه عمر خویش را صرف فقه کرده و کجا فقیهی که بس عالم این یک رشته است تواند به حقایق این کتاب که دارای فنون متعدده و علوم متشعبه می باشد پی برد، بنابراین حال شرح او بر دانا مخفی نیست و من در چند جا مطالب متناقضه آن را در این کتاب نقل نموده و از بسیاری از آنها که چندان فائدهای در ذکر آن ندیده در گذشته ام، و پیش از آن که شروع به شرح کتاب نمایم اقوال اصحاب خودمان معتزله رحمهم الله را در باب امامت و تفصیل بغاة و خوارج و ذکر نسب و مختصری از فضایل حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام و شرح مختصری از نسب و حالات رضی ابی الحسن محمد بن حسین موسوی رحمه الله نقل پس از آن شروع به شرح خطبه کتاب که از منشات سید رضی ره است می نمایم. انتهى». . ابن ابی الحدید این شرح را در بیست جزء و چنان که خود در آخر تصریح کرده در مدت چهار سال و هشت ماه از غره رجب 644 تا سلخ صفر 649ق به اتمام رسانیده و در آخر هر قسمت خاتمه هر جزء را تصریح نموده و تمام اجزاء در ایران و مصر مکرر چاپ شده و پس از شرح آخرین عبارت نهج البلاغه هزار کلمه از کلمات قصار که بسیاری از آنها مسلما از حضرت امیر المؤمنين علي عليه السلام می باشد و برخی به احتمال چه مشابهت به کلمات آن حضرت داشته و سید رضی ذکر نکرده بدون شرح و بسط آورده است. شارح، این کتاب را به نام وزیر مؤید الدین محمد بن علقمی تأليف نموده است. در تجارب السلف، داستان جوایز را که وزیر در باب این کتاب به شارح داده و هم نجات دادن شارح را چنین شرح النونية - شرح نهج البلاغة 891 آورده: «و عزالدين عبدالحمید بن ابی الحدید نهج البلاغه را به نام او شرح کرد و چون به عرض رسانید به غایت بپسندید و از مجلس برخاست و در خزانه کتب رفت و هزار و ده تخت جامه که لایق مردان و زنان باشد و کنیز کی ترک و خوب صورت و خادمی حبشی کوچک و فرش و زیلو و اوانی نقره کوفت حاضر گردانید و بفرمود تا بر در سرای استری زینی با آلات نیکو حاضر کردند و غلامی دیگر حبشی جامه های نو پوشیده جهت رکابداری بداشتند و چون این مجموع تمام شد عزالدين عبد الحمید را بخواند و خلعت بپوشانید و تفصيل اجناس نقد و غلام تسلیم کرد عزالدین چون این مکرمت و مروت بدید ران وزیر را بوسه داد و گفت ای خداوند بنده را این همه توقع نبود و بر گمانی که بنده داشت مبرات وزیر به اضعاف زائد است. وزیر گفت این سخن بگذار که منتی بر گردن من نهاده که به شکرانه آن قيام نتوانم کرد و به خدای که تا زنده باشم این حق را رعایت کنم» تا آنجا که می گوید: «و در واقعه بغداد عزالدين مذکور و برادرش موفق الدين را بیرون آوردند تا بکشند و ابن علقمی را پادشاه نواخته بود و مهمات عراق و بغداد به او تفویض کرد و در دل پادشاه مقام تمامی داشت. چون حال عزالدين بن ابی الحدید بشنید دود به سر او در آمد. در حال به خدمت خواجه افضل العالم نصیرالدین طوسی قدس الله روحه و دامن او بگرفت و گفت دو کس را از افاضل بغداد که بر بنده حق عظیم دارند گرفته اند و خواهند کشت و التماس دارم که خواجه به بندگی پادشاه شتابد و بنده در خدمت باشد و در باب این دو بزرگ شفاعتی کند. خواجه بی توقف روان شد و وزیر هزار دینار به موکلان مغول داد و مهلت خواست و به درگاه رفت چون پادشاه ایشان را بدید دانست که به کاری آمده اند وزیر به رسم مغول زانو زد و گفت دو کس را از شهر بیرون آورده اند و پرليغ پادشاه نافذ شده است که ایشان را به یاسا رسانند، بنده کمترین را آرزو آن است که پادشاه مرا عوض ایشان بکشد و ایشان را آزاد کند خواجه این معنی را در بندگی پادشاه به عرض رسانید و گفت اگر من خواستمی ترا بکشم تا این غایت نگذاشتمی و در حال عاطفت بفرمود و هر دو را به او بخشید. وزیر به تعجیل بیرون آمد و ایشان را خلاص داد و با عزالدين بن ابی الحدید گفت به خدای که اگر در قبول شفاعت توقفی می رفت، نفس خود را فدای تو خواستم کرد تا مکافات آن لطف تو باشد که با من کردی و نام مرا به سبب شرح نهج البلاغه مخلد گردانیدی» سید هاشم بحرانی (- 1107ق) آنچه از فضایل حضرت امیر المؤمنين علي عليه السلام و سائر ائمه هدی در شرح ابن ابی الحديد بوده جمع آوری نموده و آن را «سلاسل الحديد» نامیده است. صاحب حدائق (- 1188 ق) ردی بر شرح مذکور نگاشته و نام آن را «سلاسل الحديد في تقیید ابن ابی الحدید» گذاشته و در آخر «لؤلؤتي البحرین» ذیل مؤلفات خود در معرفی این
کتاب می گوید: «این کتاب رد بر شارح نهج البلاغه است که به خیال خویش آن را بر رأي معتزله و اصول مذهب ایشان نگاشته و در ابتدای آن مقدمه مفصلی در معنی امامت نوشته ام که او خود شایسته است کتابی مستقل باشد پس از آن آنچه راجع به امامت و احوال خلفاء و مطالب مناسب به این مبحث بود از شرح مذکور نقل و خلل و مفاسد هر یک را کاملا تشریح نموده ام و مجلد اول آن خاتمه یافته و در حدود یک ثلث از مجلد دوم را نیز تأليف نموده ولی اشتغال به تأليف كتاب حدائق مرا از به پایان رسانیدن آن بازداشته است. انتهى». این کتاب توسط دکتر محمود مهدوی دامغانی به فارسی ترجمه شده است. آغاز: بسمله، الحمدلله الذي تفرد بالكمال فكل كامل سواه منقوص ... چاپ: مکرر چاپ شده؛ بیروت، مكتبة الحياة، منقولة عن طبعة ابي الفضل ابراهيم القاهرية، مع تعليقات، نشره حسن تميم، في خمس مجلدات كبار، 1965م، ج 1-2، جزء 1-20)، دارالخلافه طهران، سنگی، 1270-1271ق، رحلی
[الذريعة 158/14؛ کشف الظنون 1991/2، معجم المؤلفين 106/5؛ هدية العارفین 507/5؛ ریحانة الادب 333/7؛ لغت نامه دهخدا 56/3؛ دنا 1136/6 - 1141 (151 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- شرح نهج البلاغة (ترجمه)؛ شمس بن محمد بن مراد (11)
2- سلاسل الحديد لتقييد ابن ابی الحدید؛ بحرانی، یوسف بن احمد (1186-1107)
3- تعليقة على شرح خطبة الشقشقية؛ لابن ابی الحدید عاملی، زین العابدین (-12)
4- شرح نهج البلاغة = منتخب شرح نهج البلاغة؛ حدیدی طبسی، محمود بن غلام علی (-12)
5- شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید؛ استر آبادی، محمد جعفر بن سيف الدين (1198-1263)
6- شرح نهج البلاغة (منتخب)؛ کرهرودی، محمدعلی بن محمدابراهیم (13-)
7- مظهر البنات و مظهر الدلالات؛ شاکر دزفولی، نصر الله بن ملا لطفعلی (-1311)
8- العقد النضيد المستخرج من شرح ابن ابی الحدید؛ فخرالدین عبد الله بن هادي بن يحيی
9- شرح نهج البلاغة (ترجمه)
10- کيفية شرح نهج البلاغة من ابن ابی الحدید
11- شرح نهج البلاغة (مختصر)
آغاز: الأصل و من كلام له عليه السلام ایها الناس انما الدنيا دار مجاز؛ انجام: و سمی سعید بن العاص ابن عنبسه حاوی جزء 11، 12، 13، 14 و 15 است؛ خط: نسخ و ریحان، بی کا، تا: قرن 7؛ نقطه گذاری آن هم بسیار کم است، شاید در عصر شارح نوشته شده باشد، محشی از محمد هاشم حسینی و عبدالرحيم ازغذی؛ واقف: فاضل خان، 1065؛ کاغذ: نخودی، جلد:
تیماج تریاک، 330گ، 25 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 5 - 191]
آغاز: ... مراسم المولى الوزير الاعظم الصاحب الصدر الكبير المعظم، انجام: و لم يطلقوا لفظ الصلوات على احد من المسلمين على احد من المسلمين الا على امير المؤمنین صلوات الله عليه وحده از آغاز کتاب تا نیمه جلد 5 که با جلد 6 نسخه چاپ مصر (با تحقيق) محمد ابو الفضل ابراهيم مطابقت دارد و تا سطر 13 از صفحه 134 از جلد ششم مصر ادامه می یابد، سپس اوراق کهنی که مطابق است از سطر 9 صفحه 267 همان جلد تا سطر 9 صفحه 292 و بالاخره اوراق کهنه دیگری که از سطر 4 ص 117 تا سطر 11 صفحه 145 ادامه می یابد و عبارات آخر نسخه این است: «و لم يطلقوا لفظ الصلوات على احد من المسلمين الا على امير المؤمنین صلوات الله عليه، وحده تم الجزء الخامس و الحمدلله رب العالمین» در برگ آغاز بخشی از خطبه را ندارد و کتابت بخش نخست صفوی و بخش های کهن معاصر مؤلف یعنی قرن 7ق است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: بخشی در قرن 7 و بخشی دیگر در قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، مقابله شده، نسخه حاضر با نسخ چاپی موجود در جزء اجزاء و نیز در متن (اندکی) اختلاف دارد؛ تملک: ابن يوسف شیرازی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 297گ، 30 سطر (21×13)، اندازه: 21/5 ×5/ 30سم [ف: 28- 301]
آغاز: بسمله، و اعلم ان الذي أورده المرتضی علی قاضی القضاه رحمهما الله تعالی جید؛ انجام: تنبه للمنية يا نؤوم الى ديان يوم الدين نمضي و عندالله تجمع الخصوم. جلد3؛ خط: نسخ مشکول، بی کا، تا: قرن 18 مصحح؛ واقف: فاضل خان، 1065ق، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 121گ، 25 سطر، اندازه: 25×16/5 سم [ف: 14 - 308]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2136- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 347]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل و اعلم أن هذا الكلام يستدعی منا أن نذكر اطرافة؛ انجام: فكيف اذا انضاف إلى عدم اللذة غير المتناهية حصول مضار و عقوبات غير متناهية اعاذنا الله منها. جلد 9؛ خط: نسخ مشکول، بی کا، تا: قرن 8؛ مصحح، مقابله شده؛ واقف: فاضل خان، 1065ق، کاغذ: حنایی، جلد: میشن عنابی، 112گ، 25 سطر، اندازه: 24/3×16/5 سم [ف: 14 - 309]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2131- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1- 347]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له عليه السلم في معنى طلحة بن عبيد الله؛ انجام: و الناس يروونه و آن افتقادی فاطما بعد احمدی. جلد 10؛ خط: نسخ مشکول، بی کا، تا: قرن 18 مصحح، مقابله شده؛ واقف: فاضلخان، 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 202گ، 24 سطر، اندازه: 18×27سم [ف: 14 - 310]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2121- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلم ها ف: 1 – 347]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلامه عليه السلام لله بلاد فلان؛ انجام: و لو كان قد ثبت أن عمر رحمه الله سمع هذا الخبر من واحدا و اثنين من الصحابه ثم لم يعمل به كان الاعتراض لازم و لكن ذلك ممالم يثبت. جلد 12؛ خط: نسخ مشکول، بی کا، تا: قرن 18 مقابله شده؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 101گ، 26 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 14 - 310]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:2137- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 347]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له عليه السلم في وصف بيعته بالخلافة؛ انجام: و من يحفظ العلم حفظ فهم و ادراک اصالة لا تقليد قليل. جلد13؛ خط: نسخ مشكول، بی کا، تا: قرن 68 واقف: فاضلخان؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 115گ، 24 سطر، اندازه: 31/8×19 سم [ف: 14 - 310]
قسمتی از آن؛ بی کا، تا: قرن 9 [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر؛ انجام: وقتل المغیره بن الا خنس مع عثمن يوم الدار و قد ذكرنا مقتله فيما تقدم اخر الجزء الثامن من شرح نهج البلاغه و حسبنا الله وحده و صلوته على خيرته من خلقه سيدنا محمد النبي
از اول تا اواخر کلمات قصار حضرت به عبارت دیگر از اول تا آخر جزء 7 و 98 خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ نسخه توسط حسین بن ابی الحسن حسینی خادم با نسخه مخطوط به خط شیخ مزیدی در سوم ربیع الثانی 1050 مقابله و تصحیح شده؛ تملك: زین العابدین خادم بن سید محمد حسینی خادم در 1118؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 492گ، 23 سطر، اندازه: 37×24/5 سم [ف: - 176]
آغاز: الأولى عن الثانية و قد قلت و سمعت فاسمع اقل قال قل فجعل يبسط من قول الخوارج و يزين له من مذهبهم بلسان طلق؛ انجام: و جعل لها ريطا من قماش الزهر و سموطا تحلى بها فياالله العجب من قوم زعموا أن الكلام انما از اواسط جزء اول تا اواخر جزء ششم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 409گ، اندازه: 29×20سم [ف: 1- 34]
آغاز: ... ولم يكن اخراجه مر الجنة لانه كافر بل لانه عاص مخالف للامر؛ انجام: و سمی سعید بن العاص ابنه عنبه تم الجزء الخامس عشر.
خط: نسخ خوش، كا: احمد بن حسن صالح، تا: ذیقعده 965 ق و محمد بن ناصر بن سلیمان بن يحيی در جمادی الاول 967ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 13گ، 23 سطر (14×9/5)، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 3 - 1097]
مجلد پنجم؛ خط: نسخ عربی زیبا، كا: محمد بن ناصر بن سليمان بن يحيى بن علی نجفی، تا: پنج شنبه 14 رجب 967ق؛ تملک: رضی الدین محمد موسوی حسینی خطیب، سید احمد حسینی موسوی، سید محمد بن عمادالدین محمد حسینی حسنی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج، 84گ، 23 سطر، اندازه: 20/5×15سم [ف: 11-1]
جزء پنجم تا دهم؛ خط: نسخ، كا: جزء 5 تا هشتم: على بن صالح بن عطاء الله صیمری بصری (جزء 5 تا 8)، تا: شنبه 18 جمادی الاول 1092ق، و حسن بن جعفر بن يوسف اوالی سیفی در چهارشنبه 13 محرم 983ق؛ مصحح، محشی که بعضی آنها از حسن اوالي و محمد شفیع موسوی حسینی می باشد؛ تملك: عبدالرضا حائری به تاریخ 1353، محمد بن علی به تاریخ جمادی الثانی 1043؛ جلد: تیماج قهوه ای، 418گ، اندازه: 20× 29/5 سم [ف: 4 - 422]
جزو 5 تا 10؛ كا: حسن بن جعفر بن يوسف اوالی نیفی، تا: چهارشنبه 13 محرم 983ق [نشریه: 5 - 286]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له عليه السلم في وصف بیعته بالخلافة؛ انجام: و لهذا المعنی سمی ابوسفیان بن حرب ابنه عنبسه و سمی سعید بن العاص ابنه عنبسه. جلد 13-15؛ خط: نسخ، كا: داود بن شمس بن داود بن احمد بن حسن بن ابی احمد فقیه شیبانی بحرانی، تا: چهارشنبه 17 محرم 989ق؛ مصحح، مقابله شده، صورت خط و اجازه مصنف به ابن علقمی وزیر مزبور و برادرش علی در 16 ذیحجه 654؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 240گ، 27 سطر، اندازه: 32×19 سم [ف: 14 - 311]
آغاز: بسمله، الأصل باب المختار من کتب امير المؤمنین علیه
السلام و رسائله الى اعدائه و امراء بلاده؛ انجام: و خرج إلى حنين مع النبي صلى الله عليه و هو على شركه حتى اسلم بالجعفرانه جلد 14-17؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ واقف: فاضلخان؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 243گ، 25 سطر، اندازه: 34/8×24/3 سم [ف: 14 - 311]
آغاز: برابر، انجام: فان قلت فما تقول في الصلوة على الصحابه و الصالحين من المسلمين. جلد 1-5؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حائری، مرداد 1351؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 381گ، 29 سطر، اندازه: 20/5 ×30سم [ف: 14 - 308]
از آغاز تا پایان جزو دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: عبدالله منشی طبری در مشهد علی بن موسی الرضا در 1281؛ کاغذ: ترمه، جلد: رویه ابری فرنگی، 315 گ، 33 سطر، اندازه: 36×25سم [ف: 1 - 331]
جزو دهم تا سیزدهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، با بلاغ مقابله؛ واقف: جمال بن شاہ محمد فسوى، شنبه 6 شوال 1066؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 317گ، اندازه: 30×19سم [ف: 5 - 244]
جزء شانزدهم تا آخر کتاب می باشد (ربع چهارم)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ در آخر اولین جزء نسخه (جزء شانزدهم) عبارات: «تم تصحيحه على يد مالکه لطف الله بن محمد بن عبد المهدي البحراني ولكن على نسخة غير ظاهرة الصحة و ذلک بخامس عشر من شهر شعبان المعظم سنه 1164» آمده، مجدول مذهب؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: خان بالغ، جلد: میشن، 400ص، 25 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 2 - 48]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل، الحمدلله الذي تفرد بالكمال فكل كمال سواه منقوص جزء چهاردهم تا آخر کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ واقف: سپهسالار، کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 253ص، 35 سطر، اندازه: 25×37/5سم [ف: 2 - 49]
آغاز: برابر؛ انجام: ئم الجزء العاشر من شرح نهج البلاغه و هو آخر المجلد الثاني و يتلوه الجزء الحادي عشر انشاء الله جلد اول و جلد دوم که مجموعا ده جزء اند و با ختم جزء دهم جلد دوم که پایان نسخه است به پایان می رود؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: محتملا قرن 11؛ با ده سرلوح مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی فستقی، جلد: چرم عنابی مذهب، 297گ، 41 سطر (26×13/5)، اندازه: 32×19/5 سم [ف: 8- 144]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل و من كلام له عليه السلام ایها الناس انما الدنيا؛ انجام: دنیا آخر الجزء الخامس عشر و لله الحمد وحده و صلى الله على سيدنا محمد النبي ... سلم جلد سوم از نهج البلاغه و از جزء یازدهم تا جزء پانزدهم آن را حاوی است و ابتداء آن از مجازی بودن دنیا و حقیقت آخرت است و آخر آن تا علت تسميه سعد بن عاص؛ خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالرضا، تا: محتملا قرن 11؛ دارای سه کتیبه زر، مجدول؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سرخ، 358 گ، 25 سطر (10/5 ×20/5)، اندازه: 17/5×29/5سم [ف: 8 - 76]
جزء هجده و نوزده و بیستم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح؛ تملک: محمد بن اسماعيل مدعو به ابی علی، محمد جواد شیخ الاسلامي بتاريخ غره جمادی الثانی 1371؛ مهر: محمود الطباطبائی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 305گ، 23 سطر، اندازه: 16×25/5سم [ف: 11 - 284]
جلدهای 9-12؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، مجدول؛ اندازه: 18/5×30/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
آغاز: برابر؛ انجام: انجام بخش 10 (موجود در نسخه): لكل اجتماع من خلیلین فرقه ** و كل الذي دون الفراق قليل؛ و الناس پروونه و أن افتقادی فاطما بعد احمد. آخر الجزء العاشر من شرح نهج البلاغه صحه و سلامه. از آغاز تا بخش دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: امیر محمد صالح بن عبدالواسع خاتون آبادی اصفهانی صاحب ذريعه النجاح؛ واقف: محمد صالح بن عبدالواسع حسینی خاتون آبادی، 1122ق؛ کاغذ: اصفهانی زرد، جلد: تیماج عنابی مذهب، 1029ص، 29 سطر، اندازه: 31×21/5 سم [ف: 10 - 474]
جزء شانزدهم تا بیستم؛ خط: نسخ خوب، بی کا، تا: قرن 11، 220گ، 30 سطر، اندازه: 29×16سم [ف: 2 - 387]
آغاز: و حق ذي النصيحه و لو عاقبت البرى بالسقيم و لا اخذت الوفيء بالناكث؛ انجام: و استغفرك للنعم التي أنعمت بها على فتقولت بها على معصيتك ظصة (كذا)
جزء 16 تا 20 و در حاشیه تعلیقاتی است در دفاع از عقاید اهل سنت و رد شیعه با امضای «م ح م د»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، به دستور شیخ حسین مشغری از نسخه خط على بن منصور المزيدی رونویس شده؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 368گ، 23 سطر، اندازه: 26/5×16/5 سم [ف: 24/2 - 12]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له عليه
فق
السلام ایها الناس انما الدنيا ... ذکر ابوالعباس محمد بن يزيد المبرد في الكامل؛ انجام: أن يصون وجهي عن المخلوقين و يكف عن عادية الظالمين و حسبنا الله وحده ... و لله الحمد كما هو اهله حمدا دائما لاانقضاء له ولانفاد از جزء یازدهم تا بیستم؛ خط: نسخ روشن، بی کا، تا: قرن 11؛ به دست مولی مسیح فسائی فیسلوف ق 11 تصحیح شده و گواهی تصحيح به خط وی ذیل هر یک از اجزاء نسخه دیده می شود. اولین گواهی مورخ 1088 و آخرین آنها مورخ 1096 است، مصحح، محشی با علامات «م س، ق، م س ط» و برخی نیز امضای «حسین عل زنگنه فرزند شیخ علی خان»، مجدول؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 454 گ، 29 سطر، اندازه: 30×18/5 سم [ف: 24/2 - 40]
انجام: يسوغ لعلي عليه السلام في الدين اذا طلبه ... هؤلاء فلذلك فتح بابه على انه ... ام لا قد برای منهم التصيم ... بوجود الناصر لا از جزء اول تا آخر جزء سوم و سپس جزء هفتم تا اواخر جزء دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، مصحح، با امضای بلاغ، محشی با عناوین «هی عفی عنه» و «ق» و «مسیحا دام ظله»؛ جلد: تیماج، 338 گ، 29 سطر، اندازه: 30/5×17سم [ف: 28 - 223]
جزء 19 و 20؛ بی کا، تا: قرن 11؛ قطع: رحلي [ف: - 176]
جزء اول تا چهارم؛ بی کا، تا: قرن 11؛ با چهار لوح زرین؛ قطع: رحلی [ف: - 176]
از جزء چهاردهم تا پایان جزء بیستم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: آية الله صادقی؛ 394گ، 31 سطر، اندازه: 30×20/5 سم [ف: 2 - 491]
آغاز: بسمله. الاصل فلما عهد ارضه و انفدا من اختار آدم (علیه السلام) عزه خلقه؛ انجام: و الناس يروونه و ان افتقادی فاطما بعد احمد جلد 10-8؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن زرشکی، 264گ، 31 سطر، اندازه: 28×16/5 سم [ اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 399]
میانه کتاب است تا جزو دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ جلد: تیماج سرخ، قطع: وزيري [نشریه: 3 - 56]
انجام: قال و مکث اصحاب على عليه السلام بغير ماء واغتم على بما فيه اهل العراق قال و حدثنا محمد بن عبدالله عن الجرجانی قال لما اغتم على عليه السلام از آغاز جزء اول تا اواخر جزء سوم؛ خط: نسخ، کا: محمد بن شرح نهج البلاغة 895 حاجی معلم، تا: یک شنبه 20 صفر 1033ق (پایان جزء اول) و سه شنبه از ربيع الاول 1048ق (پایان جزء دوم)؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با امضای بلاغ؛ جلد: تیماج قرمز، 289گ، اندازه: 19/5 × 25/5 سم [ف: 1- 184]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل، الحمدلله الذي تفرد بالكمال فكل كمال سواه منقوص الخ مشتمل بر ده جزء اولیه کتاب است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1033ق؛ افتادگی: وسط؛ در آخر جزء اول شیخ صنعان نام در سال 1033 چنین نگاشته: با نسخه ای که به خط مرندی بوده مقابله گردیده. و در آخر بعضی از اجزاء آن نیز نوشته اند: در مکه معظمه استكتاب شده و این مطلب اخیر را شیخ مذکور به فارسی تحریر نموده است؛ قسمتی از جزء ششم این نسخه افتاده و محمد تقی نام استر آبادی در سال 1294 پشت ورق اول و بر موضعی که از آنجا افتاده است یادداشت کرده اند؛ تملک: (خليفة السلطان سلطان العلماء) در 1043ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: میشن، 697ص، 25 سطر، اندازه: 23×37سم [ف: 2 - 48]
آغاز: بسمله، رب سهل - الاصل: و قال عليه السلام في الخوارج «لا تقتلوا الخوارج بعدی فلیس من طلب الحق فاخطاء كمن طلب الباطل فادر که». قال الرضی رحمه الله یعنی معويه و اصحابه. الشرح مراده عليه السلام أن الخوارج؛ انجام: و قتل مغيرة بن الأخنس مع عثمن يوم الدار و قد ذكرنا مقتله فيما تقدم. آخر الجزء الثامن من شرح نهج البلاغة و الحمد لله وحده و صلواته على خيرته من خلقه سيدنا محمد النبي الأمي و آله الطيبين الطاهرين و سلامه. [رقم:] تم تم تم از ابتدای جلد پنجم (لاتقتلوا الخوارج ...) تا پایان جلد هشتم؛ خط: نسخ هندوستان، بی کا، تا: 1034ق، جا: هاندو كوجر از مضافات لاهور؛ دارای رکابه، مصحح، با علامات «بلغ» مقابله، اتمام مقابله آن در 1037ق به دست عبدالسميع عبيد الله، یادداشت هایی به دست «الحسنی بن راشد لطف الله» (217ر) و محمد حسین الیزدی عفی عنه» (393پ و 394پ) در حواشی دیده می شود؛ مهر: «احتشام الدوله» (بیضی)؛ تملک: زین العابدین بن محمد تقی با مهر «عبده زين العابدین»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 415گ، 25 سطر، اندازه:14× 24/8 سم [ف: 27/1 - 88]
از اواخر جزء ششم تا آخر جزء دهم، آخر کتاب؛ خط: نسخ شکسته، كا: عبدالعلی بن محمد على بن حماد، تا: غره ذیقعده 1044ق؛ گ480، 31 سطر (23×13/5)، اندازه: 21×30سم [ف: 1 -267]
آغاز: بسمله. و به نستعین. و الحمدلله الواحد العدل الاصل و من کلام له عليه السلام في وصف بیعته بالخلافة؛ انجام: آخر الجزء
السادس عشر من الشرح و الحمدلله وحده و الصلاة على محمد و آله اجمعین.
تا جزو شانزدهم را حاوی است؛ خط: نسخ، كا: عبدالسميع، تا: با تاریخ 1046ق؛ دارای بلاغ روز سه شنبه 12 شوال 1046 به امضای عبدالسميع عتيق الله؛ تملک: احتشام الملک؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج ماشی، 412گ، 25 سطر (19×18/1)، اندازه: 28/3×15 سم [ف: 13 - 32]
جلدهای 1-7؛ خط: نسخ، كا: حاجی صفر هراتی، تا: 1047ق؛ مصحح؛ اندازه: 15/5 × 25/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
از جزو 11 تا 20؛ خط: نستعلیق، كا: عبد الحليم بن ابی الخیر احمد بن شیخ عبدالرحمن قاری، تا: محرم 1054ق، جا: لاهور؛ مجدول مقابله شده، با ده سرلوح زرین آراسته؛ تملک: محمد قرمیسنی در 1210، شیخ حسین بلاغی در سپاهان، محمد علی بن شیخ عباس بلاغی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 375گ، 31 سطر (23×13)، اندازه: 22×33/5سم [ف: 8 - 678]
جزء 16 و 17؛ خط: نسخ، كا: محمد بن درویش محمد، تا: سه شنبه 8 ربیع الاول 1057ق؛ دارای سرلوح مذهب، مجدول؛ جلد: تیماج مذهب، 221گ، 20 سطر، اندازه: 31×18سم [ف: 28 -221]
آغاز: منه فلم احتج اليكما فيما قد فرغ الله من قسمه و امضى فيه حكمه فليس لكما و الله عندي ولا لغير كما في هذا؛ انجام: و آن يصون وجهي عن المخلوقين و يكف عني عادية الظالمين انه سميع مجیب انشاء الله و هو حسبنا الله وحده و صلواته على سيدنا محمد النبي و آله و سلامه. نیمه دوم کتاب؛ خط: نسخ، كا: ابراهیم اصفهانی، تا: ربيع الثانی 1057ق؛ مجدول مذهب، با علامت بلاغ (بلغ طلاعا سنه 1119 با مهر «افوض امرى الى الله محمد مقیم» (مربع))؛ تملك: لطفعلی بن مؤيد الدوله قاجار به تاریخ 1288، محمد صادق بن محمد باقر مروزی وقایع نگار قاجار؛ جلد: تیماج مشکی، 408گ، 35 سطر، اندازه: 21×37سم [ف: 26 - 269]
آغاز: برابر؛ انجام: قوله المرتضى قوياظ اهرة الا انه لم ينقل هذه الصيغة بعينها و المعروف المنقول انه قال .. رفع الظلم عن ثلاث فرجع عن رجمها ... ثم قال أن المجنون لا يصح عليه لاستخفاف ... على مذهبهم و قواعدهم. تا اواخر جزء 12 از شرح است. از پایان جزء 12 افتاده؛ خط: نسخ، كا: محمد پیر محمد مقیم پسر نورالدین، تا: 1063-1062ق، جا: مفشویه قهاب؛ کاتب در همه جا (جز در ذیل جزء 10) خود را از نسل شیخ شهاب الدین سهروردی و در ذیل جزء 10 از نسل شیخ زنده پیر ... (؟) احمد جام خوانده؛ مهر: فرهاد میرزا؛ جلد: تیماج قرمز، 856ص، 32 سطر، اندازه: 37×22/5 سم [ف: 7- 169]
جزء اول تا پنجم؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: عبدالله بن عبادی بن حمادی، تا: چهارشنبه 26 ربیع الثانی 1063 ق (پایان جزء سوم)؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تملك: محمد حسین بن زین العابدین بن محمد علی نجفی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 270 گ، 25 سطر، اندازه: 20×29/5سم [ف: 5 - 302]
شامل جزءهای 7 و 8 و 9، خط: نسخ، كا: قوام الدین محمد کازرونی، تا: سه شنبه 8 ذیحجه 1064ق، جا: شیراز؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ تاریخ فراغت از مقابله این جزء روز چهارشنبه 5 ذیحجه 1066 توسط جمال بن شاہ محمد فسوی می باشد؛ تملک: محمد فاضل بن علی زنجانی؛ واقف: جمال بن شاہ محمد فسوى، چهارشنبه 5 ذیحجه 1066ق؛ 300گ، 24 سطر (20/5×8)، اندازه: 28×15سم [ف: 1 - 61]
جزء اول تا ششم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1065ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، با نشان های بلاغ، مقابله شده در دو نوبت با تاریخ 1070 برای نوبت دوم توسط جمال الدين بن شاہ محمد فسائی انجام گرفته؛ جلد: تیماج مشکی، 398 گ، 25 سطر، اندازه: 30×19سم [ف: 27 - 195]
آغاز: الأصل و من كلام له عليه السلام ایها الناس انما الدنيا دار مجاز؛ انجام: و آله الطاهرین و صحبه و سلامه جزء «11»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1065ق؛ مقابله شده؛ واقف: فاضل خان، 1065؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج تریاکی، 240گ، 27 سطر، اندازه: 26×17/5 سم [ف: 5 - 193]
آغاز: حتی نحوض اليه الباطل خوض ..... الاصل ومن كتاب له (علیه السلام) الى معاوية فاتق الله فيما لديك وانظر في حقه عليك ... الشرح قوله وغاية مطلبه ای؛ انجام: وان يصون وجهي عن المخلوقين ويكف عني عاديه الظالمين انه سميع مجيب انشاء الله وحسبنا الله وحده وصلواته على سيدنا محمد النبي وآله وسلامه. بخشی از نامه ها تا آخر کلمات قصاء «تا آخر جزء بیستم»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 10 ربیع الاول 1066ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، دارای علامات بلاغ، محشی از «حسن عفي عنه»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 337گ، 22 سطر، اندازه: 19×24سم [ف: 4 - 2292]
بی کا، تا: 1069ق [نشریه: 7 - 516]
جزو 14 و 15؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 20 ربیع الاول 1072ق؛ مهر: لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد جعفر الحسینی»؛ کاغذ:
نخودی؛ جلد: تیماج عنابی، 147گ، 26 سطر (20×9)، اندازه: 17×29/5سم [ف: 1 - 313]
پنج جزء نخستین است؛ کا: ابدال بن درویش خادم، تا: 1076/2/4 ق؛ تملک: محمد حسین بن محمد بن اسماعيل افطسي در 1090، سید علی حسین خوارزمی، محمد اسماعيل حسینی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 284گ، 30 سطر (12/5× 21/5)، اندازه: 30×20سم [ف: 5 - 244]
جزء چهارم تا هشتم؛ کا: جزء چهارم و پنج به خط حسن بن
جمعه و بقیه به خط ملا منصور بن على، تا: 8 شوال 1077ق [ف: 6]
بخشی کوچک از آن است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1078ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 2گ (19-20ر)، 25 سطر (15×29)، اندازه: 23×35سم [ف: 14 - 57]
آغاز: برابر؛ انجام: و يكف عني عادية الظالمين انه سميع مجيب و حسبنا الله وحده و صلواته على سيدنا محمد النبی و آله و سلامه
خط: نسخ زیبا، كا: محمد کاظم بن سلطان محمد (از جزء اول تا آخر جزء یازدهم) و محمد زمان بن محمد مقیم شیرازی، تا: سه شنبه 20 ذیقعده 1079ق و پنج شنبه 12 رمضان 1100ق؛ مجدول، مصحح؛ مهر: «عبده الراجی محمد ابراهيم بن ... الموسوی» (مربع)؛ وقف عام شده؛ جلد: تیماج مشکی، 655گ، 41 سطر، اندازه: 30×18سم [ف: 1 - 80]
آغاز تا نزدیک به پایان جزو 14؛ خط: نسخ، كا: كلب على بن نعمت الله کفرانی، تا: 1080ق، کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 520 گ، 35 سطر (28×16)، اندازه: 24×37سم [ف: - 595]
جلد اول و دوم؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد امین بن محمد علی یزدی، تا: 7 محرم 1081ق، جا: اردکان؛ مصحح؛ تاریخ وقف: دوشنبه غره شعبان 1279؛ جلد: تیماج مشکی، 167گ، 23 سطر، اندازه: 19×25/5سم [ف: 17 - 95]
خط: ثلث، كا: شیخ محمد طاهر بن شیخ حسن علی، تا: 15 شوال 1083ق؛ مجدول، با سرلوح، محشی؛ کاغذ: ایرانی، جلد: مقوایی، اندازه: 33×20سم [نشریه: 7 - 738]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يطلقوا لفظ الصلاة على احد من المسلمين الا على امير المؤمنین (علیه السلام) صلوات الله عليه وحده و صلى الله على سیدنا محمد و آله و صحبه جلد 1-5، موجودی نسخه تا اواسط خطبه 71 (الصلاة على النبي (صلی الله علیه و آله)) می باشد؛ خط: نسخ خوش، کا: یحیی علی حدید حسینی، تا: 18 رمضان 1083ق؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386، کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 297 گ، 29 سطر، اندازه: 21× 30/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار1 - 397]
مشهد؛ شیخ علی حیدر؛ شماره نسخه:234
همان نسخه بالا [مؤيد: 1- 217]
از اول تا جلد ششم؛ خط: نسخ جلی، بی کا، تا: 1087ق؛ تملك: رضی الدین بن محمد بن حیدر حسینی؛ از موقوفات رمضانيه 1230؛ جلد: تیماج مشکی، 21 سطر، اندازه: 18×24/5 سم [ف: 70]
آغاز: باب المختار من کتب امیر المؤمنين عليه السلام ورسائله إلى اعدائه وامراء بلاده ويدخل في ذلك؛ انجام: و يكف عني عادية الظالمنين انه سميع مجيب ان شاء الله حسبنا الله و صلى الله على سیدنا محمد النبي و آله و سلامه.
خط: نسخ، كا: علی حسینی، تا: دوشنبه 27 رجب 1087ق؛ مصحح؛ تملك: مرتضی بن احمد حسینی رشتی با مهر «المتوكل على الله عبده مرتضى الحسینی» (مربع)؛ جلد: تیماج مشکی، 372گ، 31 سطر، اندازه: 19×29سم [محدث ارموی مخ: 2 - 928]
آغاز: سبحان من حسرت ابصار البصائر عن كنه معرفته و قصرت السن البلغاء عن اداء مدحته و كيفية صفة
تذکر: آغاز نسخه منطبق با اختیار مصباح السالكين ابن میثم است!؛ خط: نسخ، كا: محمد نقی بن میر حاج سمنانی، تا: یک شنبه 6 ذیقعده 1087ق، مصحح، با علامت بلاغ؛ تملک: محمد باقر بن خدابخش تبریزی، حسن مصطفوی به تاریخ 1370 یادداشت هایی از حاجی سید بزرگ حسینی به تاریخ جمعه نیمه ذیقعده 1329 و اینکه کتاب را به فرزندش میرزا علی محمد بخشیده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 253گ، 20 سطر، اندازه: 25×19سم [ف: 5 - 231]
آغاز: الأصل و من خطبته عليه السلام و أشهد أن لا اله الا الله
وحده لا شریک له؛ انجام: دليل على أنه لايدوم خليل و الناس پرونه و أن افتقل دی فاطم بعد أحمد. جزء ششم تا دهم؛ خط: نسخ، كا: عطيه بن شیخ عبدالرحمن بن ناصر بن على جزائری، تا: 24 صفر 1089ق؛ مصحح؛ تملک: شیخ جعفر بن خضر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 355 گ، 21 سطر، اندازه: 28×20سم [محدث ارموی مخ: 2 - 928]
آغاز: برابر؛ انجام: انه سميع مجيب، انشاء الله و حسبنا الله وحده و صلواته على سيده محمد النبي و آله و سلامه. آخر الجزء العشرين رقم به الكتاب، و لله الحمد كما هو اهله حمدا دائما لا انقضاء له و الانفاذ. آمین در دو جلد است؛ كا: على صدر الدين بن احمد نظام الدین
حسینی حسنی، تا: 1090-1091ق؛ با سرلوح نگارین، مجدول؛ مهر: «على بن ابراهیم»، «حاج سید نصرالله تقوی»؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج مشکی، 720گ، 35 سطر (24×12)، اندازه: 20/5× 33/5سم [ف: 14 - 165]
از آغاز تا شرح خطبه «ايها الناس المتجمعة ابدانكم المختلفة اهوائكم»؛ خط: نسخ، كا: محمد مؤمن بن حاجی درویش محمد شهمیرزادی، تا: 1091ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 132گ (238-369ر)، 25 سطر (11×22)، اندازه: 30×20/5 سم [ف: 9 - 917]
آغاز: بسمله. الحمدلله الواحد الاصل و من كلام له عليه السلام قال المروان؛ انجام: فاطما بعد احمد الجزؤ العاشر ... على رسوله و آله آمین.
خط: نسخ، كا: عباس بن خضر نجفی، تا: 1091ق [الفبائی: - 367]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كتاب له (علیه السلام) الى أهل البصرة وقد كان من انتشار حبلكم و شقاقكم؛ انجام: و آن يصون وجهي عن المخلوقين يكف عني عادية الظالمين انه سمعيع مجيب ان شاء الله حسبنا الله و صل الله على سيدنا محمد النبي و آله و سلامه. جلد چهارم (شامل پنج جزء آخر) = نامه ها و کلمات قصار؛ خط: نسخ، كا: درويش حسن، تا: دوشنبه 12 رجب 1092ق؛ جلد: روغنی، 216گ، 31 سطر، اندازه: 20/5× 30 سم [ف: 5 - 2691]
آغاز: برابر؛ انجام: ولم يطلقوا لفظ الصلوات على احد من المسلمين الأعلى امير المؤمنین صلوات الله عليه وحده وصلى الله على محمد النبي و على آله و صحبه تم الجزء الخامس از آغاز تا «ومن خطبه له عليه السلام علم فيها الناس الصلوة على النبي (صلی الله علیه و آله) (پایان جزء 5)؛ خط: نسخ، كا: درویش على بن شیخ شمس الدین کاظمی، تا: سه شنبه 21 جمادی الاول 1093ق؛ دستخط محمد بن محمد مدعو به باقر نواب مبنی بر وقف کتاب در 15 ربیع الاول 1249؛ تملک: ملا محمد جعفر شیخ الاسلام؛ جلد: تیماج مشکی، 322گ، 29 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 5 - 2692]
آغاز: الأصل ومن كلام له عليه السلام في وصف بیعته بالخلافة وقد تقدم مثله بالفاظ مختلفة؛ انجام: ولهذا المعنی سمی ابوسفیان بن حرب بن غبسة وسمی سعید بن العاص ابنه عنبسه.
جزء سیزدهم تا پانزدهم؛ خط: نسخ، كا: درویش على بن شمس الدين، تا: سلخ ذيحجه 1093ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قرمز، 180گ، 29 سطر، اندازه: 30×20/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 -928]
آغاز: الأصل ومن كلام له عليه السلام ایها الناس انما الدنيا دار مجاز والإخرة دار قرار؛ انجام: من افواه الناس كثير ومن يحفظ العلم حفظ فهم و ادراک اصالة لا تقليد قليل. جزء یازدهم تا سیزدهم؛ خط: نسخ، كا: ملا منصور بن علی بن صالح بن عطاء الله، تا: پنج شنبه 1 ذیحجه 1095ق؛ مصحح، جلد: تیماج قهوه ای، 238 گ، 25 سطر، اندازه: 20×29سم [محدث ارموی مخ: 2 - 928]
آغاز: بسمله، و من كلام له عليه السلام قاله لمروان بن الحكم بالبصرة قيل اخذ مروان بن الحكم اسيرة يوم الجمل؛ انجام: والناس يروونه و ان افتقادی فاطما بعد احمد. جلد 6-10؛ خط: نسخ، كا: محمود بن احمد ولی جدیدی، تا: جمادی الثانی 1095ق؛ واقف: خان بابا مشار، خرداد 1345؛ جلد: تیماج قهوه ای، 306گ، 29 سطر، اندازه: 31/3×19/2 سم [ف: 14 -309]
آغاز: بسمله، الحمد لله الواحد العدل الاصل و من كلامه عليه السلام ایها الناس؛ انجام: لا انقلیدا قليل تم الجزء الثالث عشر ...
خط: نسخ، كا: غطاوي، عبدالائمه بن قاسم، تا: 1095 ق [الفبائی: - 368]
آغاز: الأصل و من كلام له عليه السلام ایها الناس انما الدنيا دار المجاز و الاخره دار قرار ... من يعلم اسرار و ارجو من الدنيا ... ذکر ابو العباس محمد بن يزيد المبرد في الكامل عن الأصمعی؛ انجام: و لهذا المعنی سمی ابوسفیان بن حرب بن عنبسه و سمی سعید بن العاص بن عنبسه از جزء 11 تا 15 شرح ابن ابی الحدید؛ خط: نسخ، كا: عبدالعزيز بن سراج، تا: 1098ق؛ تملك: احتشام الدوله؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 294گ، 27 سطر، اندازه: 20 ×30سم [ف: 24- 174]
خط: نسخ، كا: عبدالعزيز بن سراج، تا: 1098 ق [مختصر ف: 515]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن افتقادی واحدا بعد واحد ** دليل على أن لا يدوم خلیل؛ و الناس يروونه: «و آن افتقادی فاطما بعد احمد» ده جلد اول، از بیست جزء شرح نهج البلاغه، خط: نسخ، كا: محمد بن نعمت الله، طبسی گیلکی، تا: 1098 تا رمضان 1100ق؛ مصحح، مقابله شده، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: ساغری مشکی، 486گ، 32 سطر (11/5× 19/5)، اندازه: 20 ×30 سم [ف: 28-288]
پنج جزء نخستین است و تا شرح «اللهم داحي المدحوات» یک ربع کتاب است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قهوه ای، 332گ، 27 سطر (13×22/5)،
اندازه: 22× 30/5 سم [ف: 5 - 244]
جزء 11 و 12؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مهر: «ماشاء الله لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظیم»؛ جلد: تیماج مشکی، 26 سطر (21×10/5)، اندازه: 30×13/5 سم [ف: 2 - 563]
آغاز: القول في اسماء الذين تعاقدوا من قريش على قتل رسول الله صلی الله عليه و آله؛ انجام: والتاء ههنا للامر عوض الياء و هي لغة الابأس بها وقد قيل أن رسول الله فترا فبذلك فليفرحوا بالتاء جزء پانزدهم و شانزدهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: مرتضی بن سید احمد کاظمی به سال 1234؛ مهر: «الواثق بالله عبده على بن لطفعلی» (مربع)، «اسدالله بن زین العابدین» (بیضی)، «علینقی خان بهادر» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 169گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 24/5سم [محدث ارموی مخ: 2 - 928]
جزء اول تا چهارم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 266گ، 28 سطر، اندازه: 31×21 سم [ف: 2 - 26]
جزء اول تا دهم؛ خط: نسخ خوب، بی کا، تا: قرن 12؛ 529گ، 30 سطر، اندازه: 28×16/5 سم [ف: 1- 46]
انجام: و هذه الخطبة خطب بها امیر المؤمنين عليه السلام بعد فراغه من صفين و انقضاء امر الحكمين و الخوارج و هي اواخر الخطبة جلد 1؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور، 75گ، 26 سطر، اندازه: 18× 27/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 397]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العادل الاصل و من كلام له عليه السلام؛ انجام: حسبنا وحده و صلواته على سيدنا محمد النبي و اله وسلامه. از ابتداء تا آخر جزء بیستم؛ خط: نسخ، كا: محمد بن نعمة طبسی گیلکی، تا: 1101ق؛ کاغذ: فرنگی فستقی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 440گ، 31سطر (12×20)، اندازه: 20×29سم [ف: 9 - 117]
آغاز: بسمله. الاصل کتاب و من ...... عليه السلام الى اهل البصره؛ انجام: ليس هذا موضع ذکرها تم الجزؤ الثامن عشر ...
خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالكريم، تا: شعبان 1103ق [الفبائی: - 368]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل. و اعلم أن هذا الكلام يستدعي منا أن نذكر اطراف مما شجر بین؛ انجام: و الناس يروونه و آن افتقادی فاطما بعد احمد. آخر الجزء العاشر من ... جزء نهم و دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1103ق؛ مصحح؛ مهر: «یا سلطان علی بن موسی الرضا» (چهارگوش)، «عبد الحي الرضوی» (چهار گوش)؛ واقف: والی خراسان، 1145ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 180گ، 22 سطر (17×10/5)، اندازه: 25×19سم [ف: - 327]
جزء 14 و 15 و 16؛ کا: حسن بن يحيى اعرجی حسینی، تا: 1104ق؛ مصحح؛ قطع: رحلي [ف: - 176]
آغاز: نسخه: الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له عليه السلام ایها الناس انما الدنيا دار مجاز ... الشرح ذکر ابوالعباس محمد بن يزيد المبرد في الكامل عن الأصمعي قال خطبنا اعرابی بالبادية فحمد الله و استغفره و وحده و صلى على نبيه؛ انجام: الاصل و من خطبة له عليه السلام يذكر فيها آل محمد عليه و عليهم السلام هم عيش العلم ... و من يحفظ العلم حفظ فهم و ادراک اصالة لا تقليدا قليل تم الجزء الثالث عشر. از شرح خطبه «من كلام له عليه السلام: ایها الناس انما الدنيا دار مجاز و الآخرة دار قرار» تا آخر شرح خطبه «و من خطبة له عليه السلام يذكر فيها آل محمد عليه و عليهم السلام»؛ خط: نسخ خوانا، بی کا، تا: با تاریخ 1104ق؛ جزء اول و دوم توسط زین العابدین عاملی در سال 1104 در اصفهان و جزء آخر توسط حسن اعراجی حسینی مقابله شده، مجدول زرین، دارای سه سرلوح مزدوج مذهب مرصع، محشی از زین العابدین عاملی و حسن اعرجی حسینی و علی نقی حیرت و «ح س ن» و «ق»؛ تملک: نواب حسین علی خان؛ جلد: تیماج مشکی، 569گ، 15 سطر، اندازه: 29×17/5 سم [ف: 38 - 218]
بخش سوم در شرح باب المختار من حکم امیر المؤمنین و مواعظ با ملحقات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1104ق؛ با سرلوح زیبا؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن سیاه، 310 گ، 15 سطر، اندازه: 17/2×10 سم [ف: 1 - 332]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1107ق؛ مصحح، تملك: حاج علیخان مورخ 1107ق، کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج عنابی، 188 گ، 23 سطر (18×10)، اندازه: 25×19سم [ف: 1 - 181]
آغاز: برابر از آغاز تا آخر جزء پنجم؛ خط: نسخ، كا: درویش على بن شمس الدين، تا: شنبه 29 جمادی الثانی 1112ق؛ مهر: «لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظیم»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 33 سطر (13/5×22/5)، اندازه: 28×20سم [ف: 2 - 542]
بی کا، تا: 1120ق [نشریه: 13 - 369]
آغاز: بسمله، الحمد لله الواحد العدل؛ انجام: و الناس يرونه و آن افتقادی فاطما بعد احمده. تم و کمل جلد دوم و از جزء ششم تا پایان جزء دهم؛ خط: نسخ تحریری، کا: درویش على بن شمس الدين، تا: 1122ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی مذهب، 311 گ، 29 سطر (25×15)، اندازه: 22×32/5 سم [ف: 15 - 111]
آغاز: برابر؛ انجام: من تسويده في يوم الخمسين رابع شهر محرم الحرام سنه 000112 صلعم تمت
خط: نسخ، بی کا، تا: 1122ق [رایانه ]
آغاز: برابر؛ انجام: و من خطبة له عليه السلام كل شيء خاشع له و كل شيء قائم به ... و نحن نذكر في هذا الموضع فصولا من خطب الخطيب عبدالرحيم بن نباتة وهو الفائز بقصبات السبق. از آغاز تا اواسط جزء هفتم؛ خط: نسخ، كا: محمدباقر بن سلطان محمود، تا: 6 رمضان 1126ق؛ مجدول؛ مهر: «علی نقی بن محمد شفيع» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 266 گ، 35 سطر، اندازه: 37×25سم [ف مخ]
جزء اول؛ خط: نسخ خفی، کا: نورالدين محمد سمنانی، تا: 1129ق؛ تملك: عباس بن محمد تقی، محمد صالح بن ابراهیم شوال 1261، حسن بن ابی طالب طباطبایی با مهر «عبد تحسن الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 25 سطر، اندازه: 24×16سم [ف: - 71]
آغاز: و اعلم أن الذي أورده المرتضی رحمه الله على قاضی القضاة جيد و لازم متي ادعى قاضي القضاة أن العدالة إذا ثبتت ظنا أو قطعة لم يجز العدول عنها ... در ده جزء؛ خط: نسخ خوب، بی کا، تا: با تاریخ 1129ق؛ مذهب و قسمتی از شرح نهج البلاغه می باشد و در سال 1129 نوشته شده؛ 204گ، 15 سطر، اندازه: 28×17سم [ف: - 117]
جزء اول و دوم و سوم؛ خط: نسخ، كا: على بن حاج محمد، تا: جمعه 15 شوال 1160ق، جا: بغداد؛ 185 گ، 29 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 1- 164]
آغاز: برابر؛ انجام: حسبنا الله وحده و صلواته على سيدنا محمد و اله الطاهرين از جزء اول تا جزء سیم آمده به علاوه شرحی در مقدمه درباره
حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام دارد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج پشمی، 341گ، 23 سطر (10/5×20/5)، اندازه: 18/5 ×5/ 30سم [ف: 8- 75]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلامه (علیه السلام) في وصف بيعة بالخلافة، انجام: فان من يروي العلم ويسنده الى الرجال ويأخذه من افواه الناس كثير ومن يحفظ العلم حفظ فهم وادراک اصالة لاتقلید قليل.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی با نشان «مه عفي عنه»؛ تملک: حسنعلی واعظ در 1272ق؛ مهر: «سید حسن البهية 1226» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 64 گ، 22-27 سطر، اندازه: 17/5 × 23/5 سم [ف: 5 - 2691]
آغاز: و من کتاب له عليه السلام الى اهل البصرة و قد كان من انتشار حيلكم و شقاقكم؛ انجام: و أن يصون وجهى عن المخلوقين و يكف عني عادية الظالمين اني سميع مجيب. جزء 16 تا 20؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ از موقوفات سید یحیی در 1319ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 197 گ، 23 سطر [ف: 27]
آغاز: بسمله. فاما خبر بشر بن ارطاة العامری؛ انجام: فهذه جملة ما اعترض به المرتضى على الفصل الأول من كلام قاضي القضاة آخر الجزء الثاني من شرح نهج البلاغه و الحمدلله ...
جلد 2؛ خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی فرنگی، جلد: گالینگور، 77گ، 26 سطر، اندازه: 27/8×18/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 399]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له (علیه السلام) ایها الناس انما الدنيا دار مجاز؛ انجام: و ذلک فضل الله يوتيه من يشاء و الله ذو الفضل العظيم جلد 20-11. این نسخه ادامه نسخه 20393 می باشد؛ خط: نسخ، کا: محمد علی بن ابراهیم، تا: سه شنبه 23 ذیقعده 1215 تا دوشنبه 28 شوال 1217؛ محشی از مرتضی شریف معروف به فرهنگ؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ جلد: تیماج عنابی مذهب، 474گ، 31 سطر، اندازه: 21×30/5سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1-398]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يطلقوا لفظ الصلوات على احد من المسلمين الا على امیر المومنین صلوات الله عليه وحده و صلی الله على سيدنا محمد النبي و على آله و صحبه ج 5-1. موجودی تا اواسط خطبه 71 (الصلاة على النبي (صلی الله علیه و آله)) است و ادامه آن در نسخه 20393 مستق؟ صحافی شده؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن ابراهیم، تا: جمادی الثانی 1218ق 1219ق؛ محشی از مرتضی شریف معروف به فرهنگی؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 286گ، 32 سطر، اندازه: 21× 31/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 398]
آغاز: بسمله، الحمدلله الواحد العدل الاصل و من كلام له رض
قال المروان ابن الحكم بالبصرة قبل اخذ مروان بن الحكم اسيرا يوم الجمل؛ انجام: و الناس يروونه و أن افتقاری فاطما بعد احمد ج 10-6. از اواسط خطبه 71 تا آخر خطبه 195 (رسالة ابي بكر لعلي في شأن الخلافة و دفن السيدة فاطمه (س)) است. این نسخه ادامه نسخه 20238 می باشد و ادامه آن در نسخه 20100 صحافی شده؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن ابراهیم، تا: 1219 تا یکشنبه سیزدهم محرم 1220؛ اهدایی: رهبری، خرداد 1373؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 264گ، 31 سطر، اندازه: 21× 31/5 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 398]
جزء 17؛ بی کا، تا: 1220ق؛ قطع: رحلي [ف: - 176]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن افتقادی واحدا بعد واحد ** دليل على ان الايدوم خليل مجلد اول و شامل جزء اول تا آخر جزء دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا با تاریخ 1221ق؛ مجدول مذهب؛ با علامت بلاغ (بلغ قبالا و طلاعا)؛ تملک: محمود بن الحاج محمد بن حاج عبدالهادی درویش 1221 با مهر «یا محمود الفعال» (مربع)، محمد صادق بن محد باقر مروزی وقایع نگار در 22 رجب 1246 در نجف؛ جلد: تیماج مشکی، 431گ، 35 سطر، اندازه: 36×21سم [ف: 26- 268]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل الاصل ومن كتاب له (علیه السلام) في وصف بيعة بالخلافة وقد تقدم مثله بألفاظ مختلفة؛ انجام: وان يصون وجهي عن المخلوقين يكف عني عادية الظالمين انه سمعيع مجيب ان شاء الله تعالی و حسبنا الله وحده وصلواته على سيدنا محمد النبی و آله و سلامه. از اول جزء 13 تا آخر جز 20 (آخر کتاب)؛ خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن ملازین العابدین، تا: 1230ق؛ دارای علامات بلاغ، مصحح؛ تاریخ وقف: محرم 1231؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 311 گ، 36-35 سطر، اندازه: 21×32سم [ف: 5 - 2691]
آغاز: بسمله، الجزء الرابع. الأصل و منها في ذكر يوم النحر و صفة الأضحيه و من تمام الأضحية؛ انجام: الصلاة على احد من المسلمين الأعلى امير المومنین صلوات الله عليه وحده و صلی الله على سيدنا محمد النبي و على اله وصحبه جزء چهارم و پنجم و آغاز آن از اضحيه يوم النحر است تا وجوب صلوة بر آل محمد در نماز؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1231ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرد، 250گ، 23 سطر (10/5× 20/5)، اندازه: 18/5 × 30/5سم [ف: 8 - 76]
آغاز: بسمله الاصل و من كلام له (علیه السلام) ایها الناس این دنیا ..... الشرح ذكر ابو العباس محمد بن يزيد المبرد؛ انجام: و آن يصون وجهی عن المخلوقين و يكف عني عاديظ الظالمين انه سميع مجيب و حسبنا الله وحده هذا آخر الجزء العشرين تم هذا الكتاب از جزء 11 تا آخر (جزء 20) شامل شرح نامه های حضرت است؛ خط: نسخ خوب، بی کا، تا: 1 ذیقعده 1233ق؛ مقابله شده؛ نسخه در شهر بصره به سال 1286 توسط سید علی نامی خریداری شده؛ کاغذ: شکری فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 430گ، 31 سطر، اندازه: 20×29/5سم [ف: - 177]
آغاز: برابر؛ انجام: على احد من المسلمين الا على امیر المومنین صلوات الله عليه و حده و صلى الله على سيدنا محمد النبي و على آله و صحبه و سلم تسليما.
خط: نسخ خوش، كا: على اكبر بن عبدالكريم بن ابوالحسن اصفهانی، تا: 1238ق؛ مصحح، با نسخه ای که در اصفهان بوده مقابله شده، مجدول، دارای کمنداندازی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: لاکی مذهب، 280گ، 30 سطر (23×12)، اندازه: 19×29/5سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: ان يكون لهم مثل.
خط: نسخ، كا: محمد اشرف بن محمد على، تا: 1243ق؛ افتادگی: انجام [الفبائی: - 368]
آغاز: ... و قال خذوها عن خاتم النبيين ثم نعود الى التفسير فنقول انه لما قال لهم ذلک؛ انجام: و محبط الورز و يضع الارض و يجمع الألفه و يرفع الكلفة انشاء الله فانصرت عنه. شامل جزوات: 1. قسمتی از جزء ششم، 2. جزء هفتم و هشتم و نهم، 3. قسمتی از جزء دهم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1243ق؛ کاغذ: سفید کلفت، جلد: مقوا با کاغذ آبی، 506ص، 27 سطر (22×13)، اندازه: 21×31/5سم [ف: 1- 211]
آغاز: بسمله و من اباة الضيم يزيد بن المهلب كان يزيد بن عبد الملك جزء 3-5؛ خط: نسخ ریز، کا: محمد قاسم بن علی اصغر طالقانی، تا: 21 شوال 1244ق؛ مصحح، محشی به امضای محمد باقر؛ جلد: تیماج مشکی، 115گ، 28 سطر، اندازه: 15×5/ 20سم [ف: 27/2 - 15]
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد العدل، الحمدلله الذي تفرد بالكمال فكل كمال سواه منقوص الخ شامل از ابتداء کتاب تا آخر شرح کلام حضرت علي عليه السلام در جنگ صفین و هنگام بازداشتن اصحاب معاویه اصحاب آن حضرت را از آب فرات می باشد؛ خط: نسخ، كا: عبدالکریم بن معصوم، تا: 1255ق؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن، 292ص، 21 سطر، اندازه: 17×26/5 سم [ف: 2 - 49]
جزء اول و دوم سوم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق، 200گ، 27
سطر، اندازه: 25×14سم [ف: 1- 164]
جزء چهارم و پنجم و ششم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1262ق؛ 140گ، 27 سطر، اندازه: 25×14سم [ف: 1- 164]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يجوزوا الصلوات على احد من المسلمين و الصالحين الاالرسول صلوات الله عليه وحده و صلى الله على سیدنا محمد و آله از اول کتاب تا انجام جلد چهارم؛ خط: نسخ، كا: كاظم حسینی مازندرانی، تا: 1263ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 300گ، 29 سطر (14×27)، اندازه: 22×36سم [ف: 2 - 359]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1266ق، مجدول، یوسف خان نامی نسخه را در سپاهانی نویسانده؛ تملک: مالک فرهاد میرزا در 1304، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 205گ، 27 سطر (14×26) سطر، اندازه: 33×20سم [ف: 5 245]
شش جزو نخستین؛ خط: نسخ، كا: محمد باقر اصطهباناتی، تا: شنبه 14 محرم 1269ق؛ مجدول؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: مقوا، 241گ، 31 سطر (22×13)، اندازه: 31×21سم [ف: 5- 245]
آغاز: سبحان من حسرت ابصار البصائر عن كنه معرفته و قصرت السن البلغاء عن اداء مدحته و كيفية صفته جزء هفتم تا دهم.
تذکر: آغاز نسخه منطبق با اختیار مصباح السالكين ابن میثم است!؛ خط: نسخ، كا: محمد بن باقر اصطهباناتی، تا: سه شنبه 9 رمضان 1270ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج، 163گ، 33 سطر، اندازه: 29×18/5 سم [ف: 2 - 253]
جزو 18-20؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1271ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 236 گ، 23 سطر (19×11)، اندازه: 31×20سم [ف: 12-2686]
جزء - تا 10؛ خط: نسخ، كا: حاج محمد بن باقر اصطهباناتی، تا: شنبه 10 ربیع الثانی 1272ق؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: رحلی [ف: 2-80]
جزء 11 تا پایان؛ خط: نسخ، كا: حاج محمد بن باقر اصطهباناتی، تا: دوشنبه 27 ربیع الاول 1274ق؛ جلد: تیماج مشکی، قطع: رحلی [ف: 2 - 80]
از جزء 11 تا 15، نسخه پاکیزه؛ بی کا، تا: 1276ق [د.ث. مجلس]
از خطب «الحمدلله الذي لاتدركه الشواهد و لاتحويه»؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن عبدالحسین اصفهانی، تا: 1276ق؛ ترجمه فارسی نستعلیق در زیر متن؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 471گ، 16 سطر (1579/5)، اندازه: 36×23/5 سم [ف: - 595]
آغاز: بسمله، الاصل و من كلام له عليه السلام قال لمروان ابن الحكم: انجام: و لهذا المعنی سمی ابوسفیان بن جدی ابن عتيبة. از جزء ششم تا پانزدهم؛ خط: نسخ، كا: محمد جعفر بن محمد باقر جیلانی، تا: 1288ق، جا: نجف اشرف؛ تملك: احمد بن على بن عباس کزو کانی؛ جلد: تیماج زرشکی مذهب، 534ص، 20 ×27 سطر، اندازه: 21×30سم [ف: 45 - 220]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد ذكرنا مقتله فيما تقدم آخر الجز الثامن من شرح نهج البلاغه جزء اول تا آخر جزء هشتم؛ خط: نسخ، كا: حاج محمد بن باقر، تا: 1270-1290ق؛ مجدول، با کمند، با سر لوح مذهب و مرصع تملک: فرهاد بن ولیعهد در 15 جمادی الثانی 1282ق و مهر معتمد الدوله»؛ جلد: تیماج قرمز، 687ص، 33 سطر، اندازه: 19/5 × 29/5 سم [ف: 24/3 - 28]
جلد اول و نیمه اول کتاب است؛ بی کا، تا: با تاریخ 1295ق؛ افتادگی: آغاز؛ چاپ سنگی است که در دارالطباعه طهران چاپ شده، محشی به فارسی و عربی از محمد قاسم و به خط وی بعضی به تاریخ 1295 - 1296، و همچنین حواشی به عربی از فیض الله دربندی و به خط وی؛ تملک: جعفر حسینی دربندی به تاریخ 12 ربيع الثانی 1339؛ جلد: تیماج قهوه ای، 297گ، 41 سطر، اندازه: 22×34/5سم [ف: 5 - 336]
از آغاز تا جزو دهم (ج 1)؛ خط: نسخ، بی کا، تا: چهارشنبه 2 ذیقعده 1300ق، نسخه را میرزا محمد حسین بن محمد تقی تبریزی در 1276 از جزو 1 تا 5 و بقیه را زین العابدين محلاتی برای میرزا علی اصغر خان اتابک نوشته اند؛ مجدول زرین، با دو سرلوح زرین؛ کاغذ: ترمه اصفهانی، جلد: میشن سرخ، 290گ، 43 سطر، اندازه: 35/9×21/9 سم [ف: 1 - 332]
از جزو 11 تا پایان شرح (ج 2)؛ خط: نسخ، كا: زین العابدین بن محمد على محلاتی، تا: 1311ق، برای میرزا محمود مستوفی فرزند میرزا محمد شفیع در تهران به نام میرزا علی اصغر خان اتابک؛ با دو سرلوح زرین، مجدول؛ کاغذ ترمه اصفهانی، جلد: روغنی مذهب، 309گ، 43 سطر، اندازه: 21/8 × 35/5 سم [ف: 1 - 332]
آغاز: بسمله باب المختار من کتب امیر المؤمنين علي عليه السلام و رسائله ... الشرح لما فرغ من ایراد المختار من خطب امیر المؤمنین عليه السلام و کلامه الجاري مجرى الخطب؛ انجام: و كان سهیل
يقبل و يدبر غير خائف و خرج الى حنين مع النبي صلى الله عليه و آله و هو على شركة حتى اسلم بالجعرانة تمت شرح نامه های نهج البلاغة؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تاب مصحح، با علامت بلاغ، محشی؛ مهر: «عبده محمد رحیم الطباطبائی 1214» (مربع)؛ 314 گ، 25 سطر، اندازه: 18×32/5سم [ف: 5 - 2692]
آغاز: برابر؛ انجام: و جعلوا اللفظة الثانية مشتركين فيما بينهما عليهما السلام ولم يطلقوا لفظ الصلوات على احد من المسلمين الا على امیر المؤمنين (ع)، تمت مجلد اول؛ خط: نسخ، كا: خلف بن يوسف مشهدی نجفی، تا: 27 ذیقعده 1095ق؛ مجدول، مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 352 گ، 25 سطر، اندازه: 21×30سم [ف مخ - 3 - 1277]
شامل اجزاء 16 تا 20؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج عنابی، 238، 30 سطر (19/5×9)، اندازه: 16×28/5سم [ف: 2 - 82]
آغاز: الأصل و من كلام له عليه السلام في وصف بیعته بالخلافة .. الشرح الشباك الازدحام الشديد؛ انجام: و این انتم عن علي بن الحسين بن الحسن بن علی بن ابی طالب الذي كان يقال له على الخير و على الأغر .. جزء سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ نسخه قدیم؛ مصحح، روی برگ اول در یادداشتی آمده که نسخه به خط مؤلف می باشد ولی ما در این گفتار شک داریم؛ تملك: محمد موسوی جزائری؛ جلد: تیماج قهوه ای، 228گ، 31 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 7- 123]
آغاز تا شرح خطبه «الحمدلله الذي لاتدرکه شواهد»؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با دو سرلوح، ترجمه زیر متن نستعلیق شنگرف، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 405گ، 16 سطر (15×9/5)، اندازه: 36×23/5 سم [ف: - 594]
جلد دوم و نیمه کتاب است؛ بی کا، بی تا، باقی نسخه چاپ سنگی سابق است، در ربيع الاول 1270 به چاپ شروع شده و ربیع 1271 در کارخانه آقا میر طهرانی در طهران پایان یافته؛ 255 گ، 41 سطر، اندازه: 22×34/5 سم [ف: 5 - 336]
آغاز: برابر؛ انجام: بعد فراغه من صفين و انقضاء أمر الحكمين و الخوارج و هي من أواخر خطبه
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 75گ، 26 سطر، اندازه: 28×19سم [مؤيد: 97-1]
جزء دوم، از قصه بسر بن ارطاة در مدينه شروع می شود؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 177گ، 26 سطر، اندازه: 19×28سم [مؤيد: 1- 98]
آغاز: بسمله و به نستعین. الاصل و من كلام له عليه السلام في وصف بيعته؛ انجام: و سمی سعید بن العاص ابنه عنبسه هذا آخر الجزؤ الخامس عشر ... تهية الف الف الف
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 368]
آغاز: بسمله. الحمدلله الواحد العدل؛ انجام: مقتله فيما تقدم آخر الجزء الثامن ... الطيبين الطاهرين و سلام الله عليه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: - 368]
آغاز: بسمله، الاصل و من خطبة له عليه السلام و اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له؛ انجام: و الناس يردونه و ان افتقاری فاطما بعد احمد اخر الجزء العاشر من شرح نهجة البلاغة ... و صلواته على خير خلقه محمد النبي و اله الطاهرین و صحبه و سلامه. جزء ششم تا دهم؛ خط: نسخ خوش، بی کا، بی تا؛ مجداول؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مذهب، 223گ، 30 سطر (23×12)، اندازه: 19/5×29سم [رایانه]
بندی از آن که درباره بیست و چهار حدیث در برتری علی (علیه السلام)؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: سپاهانی، 22 سطر (1389/5)، اندازه: 18×13 سم [ف: 16 - 510]
معزی آغاز: [لست] على دين محمد إن لم أدفعك إليهم، فضرب زيد فرسه فلحق معاویه، فأكرمه و حمله و أدنى مجلسه؛ انجام: أن يطلب الملمون رجلا بنصب لاامامة و ان يكون ظهور ذلك عن عثمان کموته فانه لاخلاف انه منی ظهر من الامام ما يوجب خلعه بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز و انجام؛ یک برگ یادداشت از محرری به نام محمد باقر؛ تملك: ... ابن احمد بن کرمعلی بن محسن بن ...؛ جلد: مقوایی، 16گ (26ر -41پ)، اندازه: 30×19سم [ف: 39 - 235]
آغاز: فقد علمنا أن الأمام اذا ثبت بالاجماع لم يجز ابطالها بالخلاف لان الخطاء جائز ... الجزء الثالث من شرح نهج البلاغه؛ انجام: و بلغ ذلك المهلب فقال الحزين بن عدی ... فتعرف الخبر فمضى حزين في اثنی عشر فارسا قلم ير في العسكر الاعبدا و علجا مریضین. جلد 3: بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ رکابه دار؛ جلد: مقوایی، 114گ، 27 سطر (11/5 ×22)، اندازه: 31×18سم [ف: 39 - 234]
Š.-e nahj-ol-elāqa (t.)
شمس بن محمد بن مراد، ق 11 قمری
šams ebn-e mohammad ebn-e morād (- 17c)
وابسته به شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله (586-655)
تاریخ ترجمه: 1013ق
ابتدای این کتاب از شرح نهج البلاغه عزالدين عبد الحميد بن محمد مکنی به ابن ابی الحدید شروع می شود و تا صفحه 67 که اواسطه خطبه شقشقيه است می آید. از صفحه 67 شرح فارسی آغاز می گردد و به سبک ابن ابی الحدید و به ترجمه از کار او به فارسی ادامه می یابد تا صفحه 116 که در آنجا آمده: «تمام شد ترجمه جزء اول از شرح نهج البلاغه که مترجم آن الفقير الى رحمة ربه الجواد شمس بن محمد بن مراد في يوم الاحد من شهر ربيع المولود سنه 1013». اما چون نسخه افتادگی دارد معلوم نیست که مترجم آیا همه شرح را ترجمه کرده یا بعض آن را ولی آنچه این نسخه فعلا دارد ترجمه شرح نهج البلاغه است تا اواسط جزء چهارم آن.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:1909
آغاز: بسمله و به نستعين، الحمدلله الذي تفرد بالكمال فكل كامل سواه منقوص؛ انجام: که بردست چون تو سگی بیدین کشته
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 11؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج، مشکی، 257گ، 27 سطر (21×9/5)، اندازه: 29×16سم [ف: 4 - 360]
Š.-u nahj-il-balāga (mn.)
کرهرودی، محمد علی بن محمد ابراهيم، 13
karahrūdī, mohammad-alī ebn-e mohammad-ebrāhīm (13c -)
وابسته به شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبد الحميد بن هبة الله (655-586)
منتخبی است از جزء اول شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید معتزلی در افضليت على عليه السلام بر صحابه و تمام مردم. ابن ابی الحدید ابتدا به طرح مسئله بیعت و امامت و تفضیل از دیدگاه معتزله پرداخته و سپس عقیده خود خود مبنی بر افضلیت على عليه السلام على الاطلاق را در هر دو معنی افضل، یعنی اکثر ثواب و اجمع مزایا، برشمرده است. سپس ذیل عنوان «ما اقول» به ذکر فضایل حضرت در علوم متعددی همچون فقه، تفسیر، عرفان، نحو و نیز به ذكر فضایل حضرت در علوم متعددی همچون فقه، تفسیر، عرفان، نحو و نیز به ذکر فضایل شخصیتی حضرت همچون شجاعت و قدرت و سخاوت و حلم و جهاد و فصاحت و زهد و عبادت و قرائت قرآن و سیاست ... با استناد به اخبار پرداخته است. در برگ 154پ انتخاب کننده به رساله مستقل خود در اثبات افضلیت علی امیر المؤمنين عليه السلام اشاره کرده است. همچنین ظاهر وی در نسخه ش 5 6213 (6213ع) برگ (190-194پ) نیز اخباری از شرح ابن ابی الحدید در همین موضوع ذکر کرده است.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:6236
آغاز: فيما يدل على افضلية على امير المؤمنين (علیه السلام) من غيره من الصحابه بل جميع الامة من شرح نهج البلاغه قال ابن ابی الحدید في الجزء الأول من كتابه؛ انجام: ناتمام: فلو أردنا شرح مناقبه و خصائصه لاجتجنا إلى كتاب مفرد يماثل حجم ذلك الكتاب بل يزيد عليه و بالله التوفيق اقول و لقد قال ذكر الفضائل التي سمعت
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 15ص (153-167)، 13 ×16سطر (13×7/5)، اندازه: 18/3× 11 سم [رایانه]
Š.-u nahj-il-balāġa
؟ علامه حلی، حسن بن یوسف، 648 - 726 قمری
‘allāme-ye hellī, hasan ebn-e yūsof (1251 - 1326)
وابسته به: نهج البلاغة شريف الرضی، محمد بن حسين (359 -406)
گویا از علامه حلی؛ شارح شیعی است ولی طعن بر صحابه را روا نمی دارد. در آن از تاریخ شب یک شنبه 21 جمادی الثانی 712 نزدیک میدان و یک شنبه 13 جمادی الثانی 712 نزدیک دینور یاد شده است و این کتاب پس از این تاریخ ساخته شده است. شارح از دانشمندی که باید وزیر باشد مطالبی در حل دشواری های این کتاب می پرسیده و او بدو پاسخ می داده است
[علامه حلی کتابی دارد به نام «رسالة في الجمع بين كلام النبي و الوصی بین آيتين من الكتاب العزيز جوابا لرشيد الملة و الحق و الدين» (ش 1795/3 دانشگاه، فهرست 8: 368)] و از سخنان او به نام «اللطائف الرشيدية» و از خود او با عنوان «الحضرة العلية» و «الحضرة الرفيعة» ياد نموده است. تاریخ این گفتگوها همین دو تاریخ است که یاد گردید. در آن از ابن ابی الحدید، ابن میثم، سید مرتضی، جنید عارف، احیاء غزالی، عثمان و احداث او یاد شده است. عنوان های این شرح پس از آمدن متن با عنوان قال اللغة، الاعراب، المعانی، البيان، البديع، الفحوى» است و ادبی و کلامی است. (دانش پژوه)
چاپ: این مقدار از این شرح نهج البلاغه که یافت شده، در 1404ق در دهلی تحت عنوان «شرح نهج البلاغة، لشارح مجهول» چاپ شده
تهران؛ مهدوی؛ شماره نسخه: 795
آغاز: اما و الله تقمصها فلان و انه ليعلم أن محلي منها محل القطب
من الرحی؛ انجام: و لما كان الاطلاع على حقيقة ما أعده الله للمتقين المقربين اليه من الثواب نسخه از شرح خطبه شقشقیه است تا خطبه «الأوان الدنيا قد تصرمت و آذنت بانقضاء ...»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 و 19 مجدول، با سرلوح زرین؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تیماج سرخ، 271گ، 19 سطر [نشریه: 2 - 158]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:1545ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1- 348]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:96 عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عكسي ف: 1- 99]
تهران، مرکز فرهنگی خراسان شماره نسخه:44عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا. نسخه، شرح خطبه 3 تا 51 را دربر دارد [جنگ: 1 - 461]
S.-u nahj-il-balaga
عتايقی، عبدالرحمن بن محمد، 699 – 790؟ قمری
‘atāyeqī, ‘abd-or-rahmān ebn-e mohammad (1300 - 1389)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359 -406)
تاریخ تأليف: شعبان 780ق
شرحی است مفصل در چندین جلد، مؤلف با استفاده از شرح ابن ابی الحدید معتزلی و شرح ابن میثم بحرانی و شرح قطب الدين الكيدری و شرح قاضی عبد الجبار با اضافاتی و تحقیقاتی از خودش اقدام به شرح حاضر کرده است. ابتدا الفاظ و معانی آنها را گزارش کرده بعد مورد و شأن نزول خطبه یا کتاب را بیان کرده و در آخر مطالب مربوط به آن را آورده است. خلاصه ای از افادات علامه فقید، مرحوم آیت الله ضیاء الدین ابن يوسف حدائقی شیرازی را که خود دارنده و مالک نسخه 11721 مرعشی، پیش از این بوده، چنین است: «آخرین تاریخ ذکر شده هنگام تأليف، سال 786ق است» و درباره این که گفته شده است این شرح، خلاصه ای از شروح موجود آن زمان مانند ابن میثم، ابن ابی الحدید، قطب الدین کیدری و عبدالجابر شیعی و غيرهم است می گوید: «این مطالب مقرون به صحت نیست چرا که: اولا: مطالب منقوله از شروح یاد شده کمتر از عشر کتاب می باشد و اقوال آنها را به عنوان استشهاد و تأیید آورده است؛ و ثانيا: در این نسخه با دقت و مطالعه (مکرر) نام قاضی عبدالجبار وجود ندارد و ثالثا اگر کسی این کتاب را مطالعه می نمود، از کتب دیگر منقول عنه، در متن کتاب نیز خبر می داد و بالاخره در این کتاب ابن عتائقی به کتاب تفسیر خود الوجيزة احاله نموده است ... انتهى ملخصة». نام قاضی عبدالجبار معتزلی معروف، در شرح ابن ابی الحدید مكررة ذكر شده و شاید در جلدهای دیگر این کتاب که به دست مرحوم استاد مذکور نرسیده است.
چاپ: بخش باقی مانده این شرح به اهتمام بنیاد نهج البلاغه به چاپ رسیده است
[دنا 1141/6؛ ریاض العلماء 106/3؛ ريحانة الأدب 106/8؛ نهج البلاغه چیست، ابن يوسف شیرازی، ص 29؛ الذريعة 131/14 -133]
آغاز: ومن كلام له عليه السلام و قد شاوره عمر في الخروج الى غزوة الروم و قد توکل الله لاهل هذا الدين با عمار الحوزة و ستر العورة ... اقول توکل ... صار وكيلا و يروى و قد تكفل ای صار كفيلا و الحوزة الناحية و حوزة الملك بيضته و هذا الكلام قاله (علیه السلام) له حين خرج قيصر الروم من جماهير اهلها الى حرب المسلمين جلد سوم؛ خط: نسخ، كا: على بن محمد بن محمد بن علی بن رشید الدین، تا: جمادی الاول 786ق؛ پیش مؤلف قرائة مقابله و تصحیح شده، در اول نسخه ترجمه احوال شارح به قلم حضرت آیت الله سید شهات الدين نجفی مرعشی که در ذیحجه 1370 در قم هنگام ملاحظه نسخه در دو صفحه مرقوم فرمودند، دستخط محمد بن رمضان الدجیلی و محمد بن احمد بن مصنفو ک الحائری و حسام الدین عزیز الدین بن غذاقه الغروی با مهر «عبد حسام الدين بن غذاقه» (کروی) و عبدالحسین سلطان حسین الموسوی؛ مهر: «لااله الا الله الملك الحق المبين، بن محمد» (مربع)، «الله حسبي و انا افقر عفوا .. عضد الشريعة المضی مسعود حسینی حسنی سنه ...» (کروی)، «محمد و على خير البشر 1021) مکعبی)؛ تملك: كمال الدين عبدالله جرجانی، شیخ محمد بن ابراهیم شهیر به صوافی در 888 عبدالله بن عبد الغفار طبسی با مهر قال انی عبدالله» (بیضی)؛ از موقوفات رمضانيه 1230؛ جلد: تیماج سرخ، 364ص، 28 سطر، اندازه: 14× 23سم [ف: - 194]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 475 عکسی
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 421)
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 640
نسخه اصل: همان نسخه بالا، [عکسی ف: 2 - 268]
آغاز: بسمله. قال السيد رضي الله عنه خطبة الكتاب اما بعد حمدالله الذي جعل الحمد ثمنا لنعمایه و معاذا من بلايه و وسيلا الى جنابه؛ انجام: مع تمكنهم ذلك و قوله و ایم اللهه الافرطنا شرح مفصلی است بر نهج البلاغه در چهار جلد که ج 3 آن در سال 786 به پایان رسیده، از شرح ابن عتايقی تنها ج 1 و 3 باقی مانده و از ج 2 و 4 تاکنون نسخه ای شناخته نشده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8 افتادگی: انجام؛ مصحح، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 89گ، 29 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 30 - 127]
آغاز: ... و الأشرار و الجهال لعدم معرفتهم بوضع الأشياء في مواضعها التي هي مقتضى العقل؛ انجام: بالحاء المهملة أيضا و لم يذكر الذل و الخزي و معناه أباح دمه، تم بعون الله.
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، كا: عبدالله فرزند عبدالغفار، تا: 27 ذیحجه قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ تملك: ابن يوسف حدائقی شیرازی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج زرشکی، 123گ، 35 سطر (11/5× 21/5)، اندازه: 16×31/5سم [ف: 29 - 502]
š.-e nahj-ol-balāqa
āmolī, “ezz-ed-dīn ebn-e ja‘far (- 1499)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359 -4069
اهدا به: آقا حسن وکیل السلطنه مازندران
تاريخ تأليف: مجلد اول در 944ق
ترجمه و شرح فارسی نهج البلاغه است که به شرح ابن میثم بحرانی نظر داشته و بعضی موارد هم تصریح به نام ابن میثم کرده است، بعضی ها این شرح را همان ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم دانسته اند. این شرح از عزالدین آملی رحمة الله علیه است عزالدين بن جعفر بن شمس الدین (آملی) که از علما و دانشمندان قرن دهم هجری و معاصر و همدرس محقق کرکی (-940) بوده اند، نام ایشان جز در تذکره هفت اقلیم ذیل شهر آمل و مستدرک الوسائل (514/2) به نقل از ریاض العلماء یافت نشد، در امل الأمل و روضات و رجال ممقانی و لؤلؤتي البحرين تفحص كامل شد نام و نشانی از عزالدین نبود در مستدرک این شرح و رساله حسنیه را از مؤلفات ایشان نام برده و در هفت اقلیم فقط رساله حسنیه را یاد آور شده و این کتاب را ریاض العلماء در اصول دین و فروع عبادات معرفی کرده و هر دو مؤلفه را برای آقا حسن که نماینده و وکیل آقا محمد سلطان و وزیر مازندران بوده تألیف کرده اند. این شرح را شارح در مقدمه «ترجمه نهج البلاغه» معرفی نموده ولی چون بدان مراجعه و مطالب آن مطالعه شود دانسته خواهد شد که از حد ترجمه تجاوز نموده و به شرح و بسط کلمات و عبارات پرداخته است و شاید به همین مناسبت صاحب ریاض و مستدرک به تبع ایشان سید هبة الدين شهرستانی در «ما هو نهج البلاغه و صاحب فهرست معارف این کتاب را شرح نهج البلاغه معرفی نموده اند. عزالدين به ترجمه شرح ابن میثم با کمی اختصار پرداخته و در بسیاری از موارد هم گفته اند که در شرح ابن میثم بحرانی چنین آورده شده و در بیشتر از مطالب دیگر هم که نام برده نشده عينة ترجمه آن شرح است ولی در مقدمه و خاتمه مجلد اول و مطاوی کتاب تا حدی که مراجعه شد اشاره به این که تمام مطالب را از شرح ابن میثم ترجمه کرده ام نیافتم و شاید تسميه کتاب به ترجمه به همین لحاظ بوده است. عزالدین قبل از شروع در شرح و ترجمه خطب نهج البلاغه مقدمه ای در معنی فصاحت و بلاغت و فروع و اجزاء آن و محسنات لفظيه و معنویه و تعریف خطابه و شروط آن و شرحی در فضائل حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام و معرفی از سید رضی جامع نهج البلاغه و شرح خطبه کتاب نگاشته که البته این مطالب نیز کلمه به کلمه ترجمه مقدمات شرح ابن میثم ولی با اندک تصرف واضحی در بعضی از مطالب آن می باشد. ظاهر آن را به پایان نبرده است. آغاز: بسمله راجية منک الاعانة یا کریم عز من علم الانسان نهج البلاغه وانعم ... اما بعد این کتابی است مشتمل بر لطائف فوائد محتوی بر ظرائف فرائد در ترجمه کتاب نهج البلاغه که در دریای الخ. انجام: جلد اول: یعنی بدرستی که حق سبحانه و تعالی از فضل خود اجر صابران را مستوفی خواهد داد بی حساب تم بالخير، تمت الكتاب بعون الملک الوهاب ... هذا آخر المجلد الأول من ترجمة كتاب نهج البلاغه ... وقد اتفق الفراغ من كتبه ظهيرة يوم الاثنين تاسع العشر الثالث من الشهر الحادي عشر في شهور السنة الرابعة الكائنة في العشر الخامس الواقع في المائة العاشره الداخله في السنوات الهجريه صلوات الله على مشرفها على يد مترجمه العبد الفقير الحقير الراجی عبد الموالي عزالدين بن جعفر بن شمس الدين الأملی بدل الله سياتهم حسنات وغفر لهم ولسایر المؤمنين والمؤمنات انه مجيب الدعوات و واهب العطيات. چاپ: مشهد، انتشارات آستان قدس، 1355، تحقیق تقی بینش
[الذريعة 135/14؛ دنا 1142/6 (8 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 390/6 و 509/6]
آغاز: برابر؛ انجام: بين الأنام إلى يوم القيام و قد اتفق الفراغ من كتبه ... انه مجيب الدعوات واهب العطيات
خط: نستعلیق، كا: ابراهیم زرگر، تا: 972ق [الفبائی: - 594]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مغشوش صحافی شده و شش برگ آغاز نسخه از میان کتاب است، بند سی و ششم از فضايل على از دیباچه کتاب در نسخه پس از این شش برگ هست تا نیمی از شرح خطبه غراء برابر با س 10گ 19پ تا س12 گ237ر ش 175 دانشگاه؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 171 گ، 18 سطر (11×15)، اندازه: 25×19سم [ف: - 155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: حسین بن اسماعیل مازندرانی، تا: رمضان 1035ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 322گ، 20 سطر (18/2×9/8)، اندازه: 26×16 سم [ف: 2 - 151]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، در سال 1046 مقابله و تصحیح شده، ولی بدبختانه با مراجعه به آن دانسته شد که دقت کامل در تصحيح نشده؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: چرمی، 347ص، 17 سطر، اندازه: 30×19 سم [ف: 2 - 59]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 6089ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلمها ف: 3 – 197]
آغاز: [...] خواهند بواسطه آنکه دست به منزله علة فاعليه از برای نعمت است چرا که نعمت از او صادر می شود و مقصود اصلی نظر به علم بیان مجاز است؛ انجام: چنانکه حق سبحانه و تعالی می فرماید که انما يوفى الصابرون أجرهم بغير حساب یعنی به درستی که حق سبحانه و تعالی از فضل خود اجر صبر صابرون را مستوفی خواهد داد با ایشان بی حساب
خط: نستعلیق، کا: ابو علی محمد هادی دامغانی، تا: 1051ق؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 352گ، 19 سطر، اندازه: 25×17سم [ف مخ - 3 - 1277]
آغاز: نوع انسانی را ممکن باشد ... شانزدهم از فضایل آن حضرت آن است که جمیع علوم مسند به آن حضرت است ... بسم الله الرحمن الرحیم اما بعد حمدالله الذي جعل الحمد ثمنا النعمائه ... حمد ثنا ثمن عوض نعماء جمع نعمت معاذ پناه ... الحمدلله الذي لا يبلغ، مدحته القائلون ج مدح و مديح ثناء جميل مدحت آن صفتی را گویند؛ انجام: و من كلام له عليه السلام و لئن امهل الله الظالم فلن يفوت اخذه این کلام مشتمل است بر تهدید ظالمان ... قد باتوا سجدا و قياما صفت دوم آنکه صحابه شب را به روز می آوردند به سجود و رکوع و قیام و قعود و نماز و طاعت و احیای شب. از آغاز تا ترجمه نیمه خطبه «و من كلام له عليه السلام و لئن امهل الله الظالم فلن يفوت اخذه»؛ خط: نسخ معرب و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ مصحح، یادداشت از جعفر بن شیخ رضا شارح قرآن ساکن شیراز در مسایل فقهی ضمیمه شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 222گ، 21 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: - 67]
بی کا، بیتا [د.ث. مجلس]
S.-e nahj-ol-balaga
حکیم علی اصفهانی وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسين (359)
hakīm ‘alī-ye esfahānī
در دو بخش: شرح خطب و كتب.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:756
آغاز: بسمله بعد از حمد خداوند جهان و درود بر پیغمبر آخر الرمان بنده علی موسوم به حکیم صوفی را به جهت ذلت روز معاد این سعادت دست داد که خطب و مکتوبات ... امیرالمؤمنین على بن ابی طالب را که به امیران شهرهای خود و شریران اعدای خود نوشته و سید رضی الدین در کتاب نهج البلاغة جمع کرده بفارسی زبان مترجم گردد ... افتتاح به خطبه اول کتاب کرده شد ... رباعی: یا رب چو ازاین گروه بالا برسم ** از خود رسته به حق تعالی برسم / سیل دریا مرا ازین جو ببرد ** تا من ز علی به رب اعلى برسم؛ انجام: اینست آنچه توفیق توضیح در او یافت و بالله التوفيق خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 11 ربيع الثاني 1004ق؛ تملك: عباس بن حاجی محمد در 12 رجب 1212؛ مهر: محمد ابراهیم موسوی؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج سبز، 567گ، 17 سطر (14×6)، اندازه: 24×14سم [سنا: ف: 2 - 53]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه:120
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 187]
Š.-e nahj-ol-balāqa
مجلسی، محمد تقی بن مقصود على، 1003؟ - 1070 قمری
majlesī, mohammad taqī ebn-e maqsūd 'alī (1595 1660)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359)
شرحی است مختصر به فارسی بر بخشی از مطالب نهج البلاغه.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 3257/2
آغاز: و نفعی نمی دهد به کسی که آن را می داند پس حضرت فرمودند که نیست علم مگر آنکه واضح الدلاله؛ انجام: و ملتمس از مؤمنان آن است که این نکته را در مظان اجابت دعوات فراموش نفرمایند
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1069ق؛ افتادگی: آغاز، کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: مقوایی، 36گ (18-53)، 10 سطر (12×7)، اندازه: 16×10سم [ف: 15 - 65]
Š.-u nahj-il-balāġa = mn.-u š.-i nahj-il-balāgat-i ḥadīdī
طبسی، محمود بن غلام علی، ق 12 قمری
tabasī, mahmūd ebn-e qolām ‘alī (- 18c)
وابسته به شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله (586-655)
تاريخ تأليف: 20 شعبان تا 7 ذیقعده 1080ق
تأليف سلطان محمود پسر غلام علی طبسی قاضی مشهدی و شاگرد مجلسی که از شرح ابن ابی الحدید برگزیده است. کتاب همان گونه که از نامش پیداست خلاصه و گزیده ای از شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید است. مؤلف از مباحث مفصل و مشروح آن صرف نظر نموده و پس از اختصار، عبارت آن را بدون هیچ گونه تصرفی ذکر نموده است. (براتعلی غلامی مقدم)
آغاز: الحمدلله الذي ألهمنا طريق الرشد و الايمان و نهج لنا سبيلا قاصدأ يسلک به الى الرضوان ...
انجام: و نحن قد انتهى بنا ما أردنا من انتخاب هذا الشرح مما يتعلق بايضاح کلام امیر المؤمنين عليه السلام ...
[دنا 1142/6 (5 نسخه)؛ امل الأمل 316/2؛ الذريعة 126/14؛ مكتبة امیر المؤمنین 242/4]
در فهرست ناشناس. جزء آخر؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمود طبسی، تا: 15 شعبان 1074ق؛ 211گ، اندازه: 20×11سم [نسخه پژوهی: 2 - 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن منصور سبزواری، تا: 19 رمضان 1081ق، جا: مشهد رضوی؛ بمدت 33 روز استنساخ شده؛ تملک: فرزند مؤلف محمد امین بن سلطان محمود طبسی، محمد جعفر بن احمد حسینی شولستانی؛ تاریخ وقف: 1192؛ جلد: تیماج قرمز، 306گ، 22 سطر، اندازه: 25×16سم [ف: 13 - 22]
آغاز: بسمله، القول فيما يذهب اليه اصحابنا المعتزله في الأمامه و التفضيل؛ انجام: و لاتهنو فانکم متی فعلتم ذلک نجوتم و متی تلومتم و ثبطم و احجمتم هلكتم. از جلد 1 تا 7؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: فاضل خان، 1065ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 262گ، 21 سطر، اندازه: 24/5×17 سم [ف: 14 - 539]
آغاز: برابر؛ انجام: و الصلاة و السلام على محمد و آله الطيبين.
خط: نسخ، كا: باقر بن سلطان محمود طبسی، تا: ذیحجه 1124ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سبز، 384گ، 20 سطر، اندازه: 24/6×18/4 سم [ف: 1 - 333]
S.-u nahj-il-balaga
کرمانی سیرجانی، محمد بن عبدالباقی، ق 12 قمری
kermānī sīrjānī, mohammad ebn-e ‘abd-ol-bāqi (- 18c)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسين (359)
شرحی است مزجی، بر کتاب نهج البلاغه که مؤلف به شرح بخشی از عبارت های آن کتاب شریف پرداخته است. در منابع موجود، نامی از شارح یافت نشد، ليكن در این نسخه، بدان تصریح گردیده است، نسخه موجود در خطبه 92 به پایان می رسد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14644
آغاز: بسمله، الحمد لله الذي حمده في نهج البلاغة احسن کلام تحلى بجواهر حقائقه السنة البلغاء و شكره في طريق الفصاحة اشرف حدیث تجلی بزواهر حدائقه اثنية الفصحاء؛ انجام: اقبحها عقلا و شرعا بجامع كونها منفورا عنها، كما أن قبيحة المنظر كذلك مخشية، لغاية قبحها ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نیمه قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 92گ، 26 سطر (15/5×8/5)، اندازه: 21×12سم [ف: 37 - 97]
š.-e nahj-ol-balāqa
محمد
mohammad
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359)
اهداء به: فتحعلی شاه قاجار تاريخ تأليف: غره رمضان 1225ق ترجمه تحت اللفظی و شرح بسیار مختصر توضیحی است بر کتاب «نهج البلاغة».
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:4966
آغاز: ... مخصوص پروردگاری است که مستور است از غایت ظهور ... توحد در ذات بیرون است
خط: نسخ معرب و نستعلیق، کا: محمد تقی بن ...، تا: 1245ق؛ جلد: تیماج مشکی، 258گ، 20 سطر، اندازه: 12/5 × 20/5سم [ف: 13 - 164]
Š.-e nahj-ol-balāqa
حسینی خاتون آبادی، محمد مهدی بن مرتضی، 1185 - 1263 قمری
hoseynī ×ātūn-ābādī, mohammad mahdī ebn-e morteza
(1772 - 1847)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شريف الرضی، محمد بن حسين (359)
از مطالعه این شرح به دست می آید که میر محترم در تاریخ دستی قوی داشته و بدبختانه چنان که تحت خصوصیات نسخه ها خواهیم نگاشت این شرح ناقص و فقط بر سه چهار خطبه از اول و اواسط نهج البلاغه بیش نیست و شارح در موقع نوشتن این شرح بیشتر به شرح ابن میثم و ابن ابی الحدید مراجعه می نموده و در صفحات آن ترجمه عین عبارات آن دو کتاب مذکور دیده می شود و در قسمت های تاریخی از کتب تواریخ مخصوصا تاریخ طبری بسیار نقل نموده و در بین شرح و بسط به اشعار فارسی و عربی و آیات و اخبار تمثل جسته اند. انشای فارسی این کتاب نادرست و مانند انشاء دانشمندان روحانی بعد از صفویه و به شیوه نگارش عربی می باشد. در جلد یکم این کتاب از جد مادری خود مجلسی نقل کرده و چون نوادگان دختری مجلسی بسیار هستند نگارنده به درستی شناخته نشد - آقا محمود پسر آقا باقر بهبهانی در مهيج الاشواق از جد امی خویش مجلسی یاد کند. و امام جمعه تهران مهدی پسر مرتضی (1185-1263ق) صاحب شرح نهج البلاغه فارسی که نسخه ناقص آن در سپهسالار هست نیز نواده دختری مجلسی بوده، و ابن يوسف در فهرست آن کتابخانه (ج 2 ص 134) گمان می برد که نگارنده امام جمعه باشد و می گوید: شاید آن را از روی شرح ابن عتايقى ترجمه کرده باشد. آغاز: بر ضمایر صافيه اخوان الصفای خلان ایمانی وخواطر زاکیه نکته سرایان رموز بیان و معانی الخ.
[دنا 1143/6؛ فهرستواره منزوی 510/6]
شرح بندهای 16 تا 50 بخش یکم و بندهای 167 تا 169 نهج البلاغة؛ خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، بی تا؛ بندهای 120 تا 239 از بخش یکم نهج البلاغة و همچنین بخش های دوم و سوم نهج در نسخه دانشگاه نیست، از برگ 299 تا پایان نسخه بندهای 167 تا 169 به غلط صحافی شده و بایستی در پایان نسخه 1052 قرار گیرد؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج سبز، 346گ، 14 و 15 سطر، اندازه: 23×17سم [ف: 2 - 725]
بندهای 78 تا 103 نهج البلاغة؛ خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 300گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 2 - 726]
بندهای 104 تا 125 و دنباله شماره 1049 می باشد و با همان خط و کاغذ است؛ خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 300گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 23×17/5 سم [ف: 2 - 726]
بندهای 127 تا صفحه يكم از بند 148-الف نهج البلاغة؛ خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، بی تاب کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 300گ، 61 و 15 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 2 - 726]
بندهای 148 تا 166 نهج و دنباله شماره 1051 است؛ خط: نستعلیق درشت خط، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 300گ، 15 و 16 سطر، اندازه: 23×18سم [ف: 2 - 727]
. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه:3070
آغاز: برابر خط شکسته نستعلیق خوب، بی کا، بی تا، شرحی مبنی بر این که این شرح تأليف مرحوم آقا میر محمد مهدی امام جمعه سابق طهران می باشد نوشته شده و پس از دیباچه و شرح خطبه كتاب شروع به شرح نخستین خطبه نهج البلاغه گردیده و پس از شرح جمله: «و السنة الى رسله» که از جمل همان خطبه است (در ص 75 نسخه) كاتب از نوشتن بقیه شرح باز مانده و در ص 76 شروع به شرح کلامی که در احتجاج بر خوارج انشا فرموده و اول آن این است: «فان ابيتم ان تزعموا الا اني اخطات» کرده ولی قسمتی از شرح اوائل این کلام نیز در این نسخه نوشته نشده و چنین تصور می رود که بیش از این از مسودات به دست نیامده و پس از شرح بقیه این کلام شروع به شرح خطبه ای فرموده که در آن از وقایع جنگ های آتیه بصره اشاراتی است و ابتداء آن این است: «یا احنف کانی به» و میان آن قسمت اولی و این خطبه در حدود شرح ثلث خطب افتاده و شرح هفت بیت از این خطبه اخیر هم نوشته نشده و در شرح این جمله: «ان الله عنده علم الساعة» که تقریبا شش بیت به آخر خطبه مانده است خامه کاتب ایستاده و در شرح این خطبه كليه وقایع تاریخی و مطالب راجعه به صاحب الزنج که حضرت در خطبه خویش از آن نام برده، از این طرف و آن طرف جمع آوری نموده و در حدود 4800 بیت شده و مدعی گردیده اند که در هیچ جا جز تاریخ طبری و شرح ابن ابی الحدید آن هم به اختصار این قضایا مرتبا نوشته نشده و مقصود من از این اطناب «کشف نقاب از عذار عذرای مخطوبه فصل فضل خطيب منبر فصل الخطاب والی ملک ولایت دین بو تراب نه شرح حال زنک ضلالت مآب است» و آخر نسخه این است: «وشارح ابن ابی الحديد با قلمی چون حدید این امر تبديد (كذا) براین صفحه چنین تسوید می کند ... و ما به چشم خود دیدیم وبديده تعجب بر آن امور غرابت آثار وظهور چنان حکایات عجائب دثار که وعده آن را از کلام»؛ واقف: سپهسالار؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 97ص، 21 سطر، اندازه: 22×35سم [ف: 2 - 56]
Š.-u nahj-il-balāga
خوئی، محمد بن باقر، ق13 قمری
×ū’ī, mohammad ebn-e bāqer (- 19c)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359 -406)
شرحی است بر تعدادی از خطب نهج البلاغه استخراج شده از شروح مختلف و از آن جمله شرح ابن ابی الحدید که مؤلف از آن استفاده بسیار برده و درباره اسامی اماکن و اشخاصی که در متن یا در یکی از شروح یاد شده است توضیح کافی می دهد. اواخر نسخه (موجود که ناتمام است)، در ذیل شرح کلام حضرت مولی «لما قلد محمد بن ابی بکر مصر فملكه عليه و قتل .. » درباره نامه های حضرت علی (علیه السلام) به محمد بن ابی بکر و به مردم مصر و نیز درباره عهدنامه آن حضرت به مالک، متن آن عهدنامه ها را آورده است. متن چند خطبه نیز آورده شده و در جای شرح، چند برگ سفید گذارده شده و روی بر هم به نظر می رسد نسخه حاضر نسخت اول و پیش نویس تألیفی است که ناتمام مانده. یادداشتی که بر پشت نخستین برگ و به خط مؤلف است این نکته را تایید می کند. متن یادداشت چنین است:
کمترین محمد بن باقر خویی در حوالی 1224 این چند کلمات را از شروح نهج البلاغه يكبار نوشته. جناب باری قدرت اتمام کرامت نماید انه لما يشاء قدير». یادداشت فوق تنها مأخذ نام مؤلف نیز هست. مؤلف در ذیل کلام حضرت علي عليه السلام درباره محمد ابن ابی بکر روایات صفين و نکات مهم تاریخی پیش و پس از آن به تفصیل می پردازد و نوشته بسیار مفصل او ناتمام مانده است. محمد بن حیدر کاظمینی شرحی برگزیده از شرح ابن ابی الحدید نگاشته به نام التقاط الدرر المنتخبه که جز نسخه حاضر است.
[الذریعه 287/2؛ دنا 1143/6]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 491/1 - طباطبائی
آغاز: و من كلام له ع فيما رده للمسلمين من قطائع عثمان ... قد كان اقطع عثمان كثيرا من بنی امیه و غيرهم من اوليائه و اصحابه؛ انجام: روى انه لما فتح عمروبن العاص مصر اصيب محمد بن حذيفة بن عتبه ... فبعث به الى معاويه ... فجاء حتى استخرجه و کره ان يصير الى معاويه فيخلى سبيله فضرب عنقه.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 117گ (1پ -117پ)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 22-184]
š.-e nahj-ol-balāqa
طواری یزدی، عباس بن محمد، ق15 قمری
tavārī yazdī, “abbās ebn-e mohammad (- 21c)
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسین (359)
جلد اول؛ کاتب = مؤلف، تا: 1408-1410ق [نشریه: 13 - 376]
جلد دوم؛ كاتب = مؤلف، تا: 1408-1410ق [نشریه: 13 - 376]
جلد سوم؛ کاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد چهارم؛ کاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد پنجم؛ کاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد ششم؛ كاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد هفتم؛ كاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد هشتم؛ کاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد نهم؛ کاتب = مؤلف، تا: قرن 15 [نشریه: 13 - 376]
جلد اول؛ بی کا، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد دوم؛ کاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد سوم؛ کاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد چهارم؛ کاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد پنجم؛ کاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد ششم؛ كاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد هفتم؛ كاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد هشتم؛ كاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
جلد نهم؛ كاتب = مؤلف، تا: 1408-1407ق [نشریه: 13 - 400]
š.-u nahj-il-balāga
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسين (359)
ناشناخته
آغاز: بسمله، الحمدلله على آلائه و نعمائه ... قبل اكثر من الف عام عند ما قدم الشريف الرضي هذه الكلمات الى الرأي العام كتابا بين دفتین اختلف حولها ناس كثيرون و لا يزالون يختلفون؛ انجام: تنعكس على مؤلفها لا سمح الله فتنهشه انکی من نهش الافعی الذكر ولا حول ولا قوة الا بالله العلى العظيم مشهد المقدسة الثلاثاء 1410/6/25 ه.ق. مذيل است به یک تقدیر و مناجات. کتاب که تصویر دستخط مؤلف می باشد پس از تمجید و تجلیل از کتاب شریف نهج البلاغه به توضیح و تبیین فقرات خطبه اول امام على عليه السلام پرداخته و در باب فلسفه وجود، صفات حضرت باری، بعثت انبیاء و دیگر فرازهای آن مفصل بحث کرده آنگاه در مقاله جداگانه ای به بحث راجع به شورای فقها در اداره کشور و جامعه پرداخته که آیا امکان وقوعی دارد یا خیر و با توجه به جایگاه فقیه و حجت نظر وی برای خودش اثبات می کند اداره کشور بر اساس شورای فقها امکان پذیر نیست. مؤلف خود را معرفی نکرده و آن را به فردی سوم موسوم به سید ابو على اهدا نموده و در سه شنبه 1410/6/25 ق به پایان رسانده است؛ خط: نسخ، كاتب = مؤلف، بی تا؛ واقف: مصطفی حسینی، آبان 1369؛ 41گ، اندازه: 22×17سم [ف: 5 - 714]
آغاز: قال علي رضي الله عنه الحمدلله الذي لا يبلغ مدحته القائلون و لا يحصى نعماءه العادون و لايودی حقه المجتهدون. اعلم أن شكر المنعم واجب و المنعم الحقيقي هو الله تعالی؛ انجام: تلك شقشقة هدرت ثم قرت الشقشقة شيء كالرية يخرجه البعير من فيه إذا هاج و هدر البعير إذا ردد صوته في حنجرته و الله أعلم بالصواب و إليه المرجع و الصواب شرحی است کوتاه بر بخشی از نهج البلاغه و نسخه حاضر تنها شرح سه خطبه آغاز یعنی از توحید تا شقشقیه می باشد، و مشخص نیست که شارح بقیه خطبه ها را نیز شرح نموده یا تنها همین سه خطبه را شرح کرده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 18 کاغذ: شرقی، 24گ (34پ -57پ)، اندازه: 15×7 سم [ف: 31 - 764]
شرحی است با عناوین «قال - اقول»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، 25گ (32-56)، اندازه: 12× 18سم [نسخه پژوهی: 3 - 70]
آغاز: قططت الشيء أقطه أي قطعته عرضا، قال النبي ضربتان ؟ على أبكارة اذا اعتلا قد و اذا اعترض قط؛ انجام: المستكمل أي المستوفی، الاکنفثة يعنی خیو، ما تغلبون عليه أي ... شرح مختصر زیبایی است بر کتاب «نهج البلاغه»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: شاید قرن 9 یا 10؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 234 گ، 21 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 2 - 226]
آغاز: بسمله، الباب في الكتب و الوصايا و العهود روی نوف البكائی؛ انجام: فاذن صدق عليها انها غير متناهيه اما قوله ... در این قسمت ابتدا به مباحث عهود» و «وصايا» توجه می شود و بعد پاره ای از پندها و موعظه ها و نصایح آن حضرت که در مکاتیب و منابر یا در جواب به سؤال دیگران داده شده می آید و در آخر نیز آراء آن حضرت در مسائل الهی نقل می گردد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12 کاغذ: هندی، جلد: میشن مشکی، 255گ، 17 سطر (12/5×7/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 9 - 397]
نقلی از شرح نهج البلاغه علاء الدين محمد؛ خط: نسخ، كا: محمد رضا بن میر عبدالله حسینی دریاباری، تا: 1126ق، جلد: تیماج قهوه ای، 3گ (226ر -228ر)، 23 سطر، اندازه: 14×19/5 سم [ف: 30- 189]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ اهدایی: محمد خان عسگری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 25 گ (137-161)، 25 سطر، اندازه: 34×21سم [ف: 1- 126]
خط: نسخ، كا: محسن موسوی، تا: 1272 ق [الفبائی: - 368]
آغاز: و كنت قد خرجت مما هم فيه من الجرأة على الله؛ انجام: فقال اعتبره ذهب و فضة فابي فقال اعتبره جواهر لآلی شرح بعض اخبار و بعض خطبه های نهج البلاغه، خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: دولت آبادی و فرنگی، جلد: مقوایی، 200گ، 25 سطر (12×22)، اندازه: 30×20سم [ف: 5-1785]
شرح مختصری از نهج البلاغه، خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: - 1415]
شرح نهج البلاغة با عنوان های «رمز، قس، خص» بیشتر آن شرح کلمات قصار است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 28گ (81ر- 108پ)، 18 سطر (14×10)، اندازه: 15×10سم [ف: 17 - 392]
انجام: فقال سقيفة بني ساعده. بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ اهدایی: اخوان مصلایی؛ جلد: مقوایی، 21گ (113-133)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 4 - 1254]
در نسخه حاضر فقط نخستین خطبه نهج البلاغه شرح شده و فاقد شرح بقیه نهج البلاغه است و معلوم نیست از این بیش تألیف شده باشد. بخشی است از شرحی مبسوط بر نهج البلاغة و بیان
مشکلات لغوی و تفسیر معانی. مؤلف این شرح نسخه نام برده نشده لکن از مطالعه کتاب به دست می آید که یکی از شاگردان میز محمد باقر داماد (- 1041 ق) بوده است و در این شرح به اقتضاء مقام همه جا از مطالب دقیق فلسفی و افادات استاد خویش سخن به میان آورده است و در دیباچه راجع به روش خویش در این شرح توضیحاتی داده است اینک عین گفتار وی درباره روش خویش: «لا يطلع عليها الأمن له حظ عظيم من العلوم العقليه من الحكمة الطبيعة و الالهيه و نذكر بعضها بتويق الله بقدر الاستطاعة بعد بيان اللغات و حل الكلمات منقولا من القرآن و الحديث و من الكتب المتداوله من ائمه العربيه ان كان محوجا ثم نذكر خلاصة المعانی و نلتزم هذه الطريقه في كل الخطب»؛ خط: گوناگون، بی کا، بی تا؛ در نسخه ما دیباچه و خطبه ای ندارد و دیباچه شریف رضی را در شرح نیاورده و از شرح نخستین خطبه آغاز می شود؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 22ص (1-22، 30-28)سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 9 - 167]
کتاب الاعتقاد. نسخه ای در شرح (نهج البلاغه)؛ بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 14× 31/5 سم [رایانه]
š.-e nahj-ol-elāqa
وابسته به: نهج البلاغة؛ شریف الرضی، محمد بن حسين (359)
ناشناخته
به عربی است با عبارات فارسی در آن؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 و 13؛ افتادگی: آغاز و انجام [نشریه: 2 - 159]
آغاز: مدحته لم يقل حمده لان الحمد يستعمل؛ انجام: من رای ضمیر امر و شان است فقد سلم و برء شاید از شروح کهن نهج البلاغه باشد. عربی و فارسی؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ 212 گ، 23 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 2 - 77]
ترجمه ای است با شرح به فارسی گویا از نویسنده نسخه و شاید هم نام آن الغرر و الدرر باشد. در پایان شرح خطبه ها آمده: قلوبهم في الجنان دلهای ایشان در بهشت برین است ... و اجسادهم في العمل و جسدهای ایشان درین جهان در عمل کردن است و مشغول به عبادت «حضرت منان»؛ خط: نسخ و نستعلیق، كا: محمد حسین بن مظفر سمنانی مشهدی ابهری، تا: جمادی الاول و ربيع الثانی 1057ق، جا: ابهر؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ او نهج البلاغه را درس می گفته است (پایان خطب و کتب)؛ قطع: رحلی [نشریه: 5 - 632]
كا: مصطفی ولد، تا: 1073ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ 451 گ، اندازه: 15/8 × 30/7 سم [رایانه]
آغاز: بعد فراغه من حرب الجمل في ذم النساء معاشر الناس أن النساء نواقص الايمان ... از کلام امیر مومنان است بعد از فارغ شدن از جنگ جمل در مذمت زنان و در مقام اشارت به ذم عایشه زمان چه آن ننگ زنان در حرب جمل چنگ زد به جنگ امام زمان امیر مومنان؛ انجام: از انوار غیب بر سبيل الهام بر نفس قدسی قدوسی نظام وی ابتدا بندی از متن را ذکر می کند و سپس به ترجمه و شرح آن می پردازد و به حوادث تاریخی نیز اشاره و اشکالات زیادی به ابی الحديد وارد نموده و گفته های او را در برخی موارد مردود دانسته است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج عنابی، 309 گ، 25 سطر، اندازه: 21/5 × 35/5 سم [ف: 26 - 331]
آغاز: إذ لا منظور اليه من خلقه ... و کسی که بسوی او اشارت کرد پس هر آینه از برای او حد ونهایت پدید آورد؛ انجام: ومن کلام له عليه السلام وقد سأله ذعلب اليماني فقال هل رأيت ربك ... و ادوات مهربانی است که وصف کرده نمی شود به تنگ دلی و رقت خوارند و ذلیل رخسارها ترجمه و شرح بسیار مختصری است بدین ترتیب که قطعه ای از اصل را ذکر می کند و ضمن ترجمه بعضی از جمله ها را توضیح مختصری می دهد؛ خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 207گ، 21 سطر، اندازه: 25/5×19 سم [ف: 5 - 2690]
آغاز: پس اگر شما از برای من در این کار استقامت بکنید و اطاعت امر نمایید؛ انجام: و قال عليه السلام في كلام غير هذا مجزی مجزى فمنهم المنكر للمنكر ... و نیز آن حضرت در کلامی دیگر هم در معنی امر به معروف و نهی منکر فرموده اند که بعضی از مردم ... انکار بدست خود و اینها اند.
خط: متن نسخ، ترجمه نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: میشن سیاه، 120گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 3 - 518]
آغاز: من خطبة له - ع - بعضی از خطبی که مرآن حضرت راست يذكر فيها یاد می کند در او ابتداء خلق السماء و الارض آغاز آفریدن آسمان و زمین
گویا شرح ملافتح الله باشد؛ بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام [چند نسخه ف: - 360]
S.-u nahj-il-balagat-i ibn-i abi-1-hadid
استر آبادی، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198 - 1263 قمری
estarābādī, mohammad ja'far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847)
وابسته به شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله (586-655)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 10584/14
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا [میراث شهاب: س ش 2 - 33]
š.-e nahj-ol-balāqa (t.)
وابسته به: شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله (586-655)
ترجمه بندی از شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید است شامل مطلبی تاریخی
قم؛ طبسی؛ شماره نسخه:659/3
آغاز: بسمله شیخ ناقد و النحرير عبد الحميد بن ابی الحدید مداینی در اواخر مجلد ثانی از شرح نهج البلاغه روایت نموده که حاضر شدم نزد نقیب ابو جعفر يحيى بن محمد بصری که از اعاظم مشایخ اوست در سال شش صد و یازده به بغداد و نزد او جماعتی از اهل علم بودند و یکی از طلبه کتاب اغانی ابوالفرج را بر شیخ قرائت می نمود و در آنجا ذکر مغيرة بن شعبه در میان آمد؛ انجام: بر اباطیل دارند انتهى و شیخ مدایتی گفته که این خلاصه آن چیزی است که نقيب ابوجفر ره به خط در آن جزو نوشته بود خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 8گ (66پ -73پ)، 14 سطر، اندازه: 16×11سم [ف مخ - 1 - 112]
Š.-u nahj-il-balāga (m×.)
وابسته به: شرح نهج البلاغة؛ ابن ابی الحدید، عبدالحميد بن هبة الله (586-655)
شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه:913
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمود طبسی، تا: قرن 11؛ 140گ، اندازه: 20×10/5 سم [نسخه پژوهی: 2 - 218]
شرح نهج البلاغه الوسيط- مختصر مصباح السالكين
Š.-u nahj-il-ḥaqq
فضل الله بن روزبهان، 860؟ - 925 قمری
fazl-ol-lāh ebn-e rūzbehān (1456 - 1519)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10488
آغاز: قوله: العاشر في مسند احمد بن عدة طرق و صحیحی مسلم و البخاري من طرق متعددة؛ انجام: و نرجوا الاجابة و الخلاص و هو محقق رجاء الراحمین و مبلغ سؤال السائلين.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح؛ جلد: تیماج سبز، 228گ، 19 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 33/1 - 54]
Š.-u nahj-il-mustaršidīn
خوئینی، محمد حسن بن مصطفی، ق13 قمری
×ū’īnī, mohammad hasan ebn-e mostafā (- 19c)
وابسته به: نهج المسترشدين في اصول الدين؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
شرح نهج المسترشدین علامه حلی.
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح نهج المسترشدين؛ خوئینی، محمد حسن بن مصطفی (13)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:10596/3
آغاز: بسمله، قال العلامة آية الله المستغنی عن الألقاب ره في كتابه نهج المسترشدین بسم الله الرحمن الرحیم ابتدأ بالتسمية؛ انجام: الفصل الخامس في اثبات واجب الوجود تعالی و صفاته ... و يجوز آن نظير الى تقسيم کلى الوجود.
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد حسین بن ملا احمد خوئینی، تا: 28 ذیقعده 1277ق، جا: خوئین؛ جلد: مقوا با روکش اسلیمی، 40گ (32پ -71پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 33/1 - 122]
Š.-u nahj-il-mustaršidīn
وابسته به: نهج المسترشدين في أصول الدين؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
ناشناخته
آغاز : قال السابع عشر الشهوة و النفيء الى آخره اقول هما ايضا من الوجدانيات فلا يفتقران الى التعريف
شرحی است ناقص الطرفين بر نهج المسترشدين تأليف علامه حلی؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن يوسف بن علم بحرینی بلدة من سماهيج منشاء، تا: 984ق؛ اگ (1-7)، اندازه: 20×15سم [ف: 1 -99]
آغاز: قوله الحمد المنقذ من الحيرة الخ اعلم ان الحمد هو الثناء بالجميل الاختیاری من نعمة و غيرها يقال حمدت الرجل على احسانه و انعامه؛ انجام: الثالث قوله عليه السلام ادخرت شفاعتی الاهل الكبار من امتی و قد ثبت له الشفاعة.
كتاب تعليقی است توضیحی با عنوان «قوله»، کاتب دیباچه شرح را ننوشته و می نماید که نسخه را تمام نکرده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا اواخر قرن 10 تا اوایل قرن 11؛ ضمیمه: پنج برگ نامه ابوبکر خوارزمی به ابو حسن بدیهی است؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج ماشی، 86گ، 25 سطر، اندازه: 15×27سم [ف: 11 - 211]
آغاز: بسمله، قوله الحمد لله ... من الضلال؛ انجام: اخفاء الكفر و ضهار الايمان متن از علامه حلی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: 4- 368]
š.-e ny nāma-ye masnavī
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 9467/26
خط: نستعلیق، کا: محمد بن جمشید مراغی، تا: قرن 13؛ 2گ (45ر -46پ) [مختصر ف: -516]
Š.-u wājib-il-i'tiqād
وابسته به: واجب الاعتقاد على جميع العباد؛ علامه حلی، حسن بن یوسف (648-726)
حاشیه و شرحی توضیحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله علامه حلی مشتمل بر توضیح گفته های وی و گاهی به انتقاد می پردازد.
آغاز: قوله الحمد لله على نعمائه - إلى آخره الحمد هو الوصف بالجميل على جهة التعظيم و التبجيل فقولنا بالجميل ليخرج الوصف بالقبيح.
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا آخر ما ذكرناه في شرح المسائل الأصولية على الوفاء و التمام
کا: صالح بن عبد بن احمد السعدی، تا: قرن 10؛ جلد: تیماج سبز، 9 گ (44ر -52پ)، اندازه: 24×17سم [ف: 27 - 121]
آغاز: برابر؛ انجام: لما تقدم وكل موجود اما واجب او ممكن الاجایز ان يكون
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 8گ، 11 سطر، اندازه: 13×9 سم [ف: 5 - 2697]
Š.-u wājib-il-i'tiqād
وابسته به: واجب الاعتقاد على جميع العباد؛ علامه حلی، حسن بن يوسف (648-726)
غیر همانند:
آغاز: من الأزلي من هذه الحيثية ... قال قدس الله سره و يجب ان يعتقد أنه تعالى قادر لانه لو كان موجبا لزم قدم العالم ... اقول القادر هو الذي يفعل مع امكان أن لا يفعل؛ انجام: بفضله و کرمه آمین یا رب العالمين. تمت الشرح شرح جز الاعتماد في شرح واجب الاعتقاد سيوری است که در كلمات المحققين (ص 44-86) در 1315 ق به چاپ سنگی رسیده است؛ خط: نسخ، كا: محمد بن حاج علی بن محمود الگیلانی اصلاً و الهرموزی مولد و الجزائري موطنا، تا: چهارشنبه 25 رجب 934ق؛ افتادگی: آغاز؛ از صفات باری تا پایان امامت؛ محشی با نشان «شرح مواقف»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 30گ (1ر-30ر)، 13 سطر (15×7/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 250]
آغاز: من شرح واجب الاعتقاد للشهيد ره فايدة للميقه يحسن الاشارة اليها و التنبيه عليها، و اعلم يابني ان الحكمة الالهيه اقتضت التكليق بهذه الأعمال عند حصول هذه السباب؛ انجام: فانک كما تدين تو چاهی میکنی درره که خلقی را در اندازی نمیترسی از آنروزیکه خود را در میان بینی واجب الاعتقاد تألیف علامه حلی است و شروح چندی دارد و نسخه حاضر بخشی است از یکی از شرحهای آن کتاب. كاتب بالای آن نوشته «من شرح واجب الاعتقاد للشهيد» ولی به نظر می رسد نسخه بخش آخر از شرح واجب الاعتقاد شیخ ابراهيم بن على بن عبد العالی میسی است زیرا شیخ میسی واجب الاعتقاد را برای فرزند خود شرح کرده و در پایان آن برای فرزند خود وصیتی با عنوان های «یا بنی» نوشته است و ما همین عنوان را در این نسخه می بینیم؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1083ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 2 ص (588-589)، 25 سطر، اندازه: 34×21سم [ف: 9 - 385]
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين؛ انجام: فيما يجب عليه من المعرفة و الحمدلله.
بی کا، تا: 1094ق، جا: اصفهان [رایانه]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 930]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 11 - 930]
š.-e alvāh-e šey× šahāb-od-dīn-e sohravardī
نیریزی، محمود بن محمد، ق 10 قمری
neyrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 16c)
وابسته به: الالواح العمادية؛ سهروردی، یحیی بن حبش (549- 587ق)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10935
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 5 ربیع الثانی 930ق؛ اندازه: 20×12سم [میراث شهاب: س وش 2 - 16]
S.-e vaze-ye qamdan va nowbahar
اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی، 21234-1298 قمری
eʻtezād-os-saltane, ‘alī-qolī ebn-e fath-alī (1819-1881)
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 6151/11
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 9 - 195]
š.ol-vāselīn
جمالی اردستانی، جمال الدين محمد، 814 - 883 ؟ قمری
jamālī ardestānī, jamāl-od-dīn mohammad (1412-1479)
تاریخ تأليف: 876ق
مؤلف مثنوی بلندی در میلاد حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) به نظم و نثر انشاء کرده و نام آن را «بیان حقایق احوال المصطفى» نهاده است. این مثنوی دارای نه بخش است هر کدام با نام خاصی، یکی از بخش های آن همین رساله شرح الواصلين است. مطابق بیت ذیل این رساله در سال 876 ق پایان یافته است: «هجرت آن درد نوش صاف کش ** بود اندر هشتصد و هفتاد و شش».
آغاز: این شجر با آن ثمر پیوسته است ** بی ثمر باشد که زین بگسسته است انجام: مرآت دلبران و مليحان است این کتاب 7 گنج غریب و رنج جمالی مرتضاست / گر گوش و چشم و دل بزبان یاوری کنند ** صندوق و جسم و جان تو نگویی زحق جداست.
[نسخه های منزوی 2965/4؛ دنا 1146/6 -1147 (15 نسخه)]
آغاز: برابر؛ انجام: گر گوش و چشم و دل بزبان یاوری کند ** صندوق جسم و جان تو نگویی ز حق جداست
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مهر: «یا محمود»؛ تملک:به تاریخ 1281؛ کاغذ: فرنگی، جلد: روغنی مذهب، 312ص، 16 سطر (14×7)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 8 - 226]
آغاز: ... در میان آن دو گفتی با یکی ** که مهل کاید بجانم درشکی / باز می گفتی بزاری آن صبور » که مرا مگذار با من ای غیور؛ انجام: برابر.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ 122گ، 18 سطر، اندازه: 14×20سم [ف مخ - 3 - 1278]
خط: نسخ، کا: محمد حمزوی موسوی، تا: یکشنبه 24 شوال 1229ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: رویه کاغذ سیاه، 31 سطر [ف: 3 - 635]
خط: نسخ، كا: سید محمد حمزوی، تا: 12 شعبان 1238 ق [نشریه: 5-273]
.. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 5110/7
آغاز: بسمله. ای عزیز اشارتی چند از تأويل و الذاريات ... شادباش ای دل که فخر مصطفی ** شاد از فقر است و سودای فنا / شاد باش ای دل که قدرتهای دوست ** می نگردد هیچ گرد قشر و پوست؛ انجام: ای جمالی نعمت خوش پایدار ** لذت ذوق است و خوشنودی یار / ای جمالی جان خوشنود حبيب ** دوست دارد دائما ناله غریب. تم رسالة شرح الواصلين بتاريخ دهم شهر شوال 1239
خط: شکسته نستعلیق، کا: محمد کریم بن محمد زمان، تا: 10 شوال 1239ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن پشمی، 53گ (297پ - 350)، 21 سطر، اندازه: 14/5 × 21/4سم [ف: 3- 638]
آغاز: خود بمیرد و در فقر وفنا استقامت یابد به محبت کلی مشرف شود و چون فقرای آخر زمان ... مصطفی فرمود با یاران خویش ** که مرا جانی است خوش مجروح و ریش؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن ملا کاظم رانکوئی لاهیجانی، تا: چهارشنبه 2 ذیحجه 1242ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 120 گ، 19-20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2505]
آغاز: قال الله سبحانه و تعالی ان الذين آمنوا و عملوا الصالحين بدرستیکه آنان؛ انجام: زآنکه جز جان جمالی غریب ** کس ندیده ذوق جز حسن حبیب
خط: نسخ، كا: محمد کاظم محلاتی، تا: 1254ق، جا: تهران؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج ماشی، 177گ، 15 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 5 - 180]
آغاز و انجام: برابر
فاقد دیباچه؛ خط: نستعلیق، کا: حاج زین العابدین عاملی اصفهانی، تا: 1259ق، برای میرزا محمد رحیم پیشخدمت؛ مجدول، مصحح، مقابله شده، تصحیح متن در سال 1263 ق به خط داود همدانی گواهی شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی مذهب، 150گ، 16 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 24 - 113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: ابو القاسم بن ملاحاجی محمد بن مؤمن عطار، تا: یکشنبه 17 شوال 1271ق، جا: مدرسه پنج على [نشریه: 7- 187]
دیوان اردستانی؛ كا: ابو القاسم، تا: 1271ق؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 12/5× 20/5 سم [رایانه]
انجام: برابر دفتر دوم؛ خط: نستعلیق، كا: حاج محمد قزوینی، تا: 10 شعبان 1275ق؛ نسخه ما فقط یکی از تصانیف پیر جمال الدین است، و چنین آغاز می شود: «دیباچه: بسمله، حمدله، شروع میرود در دفتر دویم مسمی به شرح الواصلین در بیان معنی شجرة المنهية و تفسیر یا آدم اسكن انت و زوجك الجنة و كلا من حيث شئتما ولا تقر با هذه الشجرة، و تفاسیر آیات دیگر و احادیث وارده در بیان معنی آیات مذکوره و بیان سلوک سالکین و طريق وصول واصلين بر مذاق عارفين عاشقين الواصلین و صلی الله على ...»؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 168گ، 15 سطر (14/5×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 7 - 637]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 2050 و 2098- ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فيلم ها ف: 1 - 133]
نسخه اصل: پاریس 813 . S. P (بلوشه 1757)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 21 سطر [فیلم ها ف: 1- 594]
آغاز: نام بسم الله الرحمن الرحيم ** می سرایم بر صراط مستقيم / تا نمایم حسن شرح الواصلين ** در صفای اولین و آخرین؛ انجام: ای جمالی شرح این مهر قلوب ** رو نهان کن خوش در آن پرده غيوب / تا که معنی غالب آید بر کلام ** پیش چشم حرف بینان و السلام
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ با یک شمسه مذهب مرصع، با چهار ترنج مذهب مرصع، با سرلوح مذهب مرصع عالی، با نوشته: استصحبه العبد الاثم چلبی زاده اسمعیل عاصم»؛ تملک: امیر شمشیر عرب العاقری با مهر: «بفرق دشمن شاه نجف زند شمشیر»؛ مهر: حسین بن هدایت الله محمد رضا الحسینی، مشير السلطنه 1322؛ کاغذ: کشمیری نباتی، جلد: چرم ساغری مذهب، 25 سطر، اندازه: 18/5 × 31/5 سم [ف: 3 - 147]
آغاز: برابر
در فهرست بدون نام مؤلف؛ آغاز نشر با کلمه «ای عزیز» است؛ خط: نستعلیق، کا: حاجی محمد، تا: پنج شنبه 16 شعبان 1270ق؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ اندازه: 21×12سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
S.-ul-wadiha fi tajwid-il-fatiha
شیخ بدر الدين حسن بن قاسم
šay× badr-od-dīn hasan ebn-e qāsem
وابسته به: الواضحة في تجوید؛ الفاتحة جعبری، ابراهیم بن عمر (732-640)
شرحی است بر «القصيدة الواضحة في تجوید الفاتحة» شیخ برهان الدين ابراهیم بن عمر جعبری که مشتمل بر بیست و دو بیت می باشد.
آغاز: آغاز قصیده: بحمدک ربی اول النظم ابتدی ** و اهدى صلاتي للنبي محمد؛ آغاز: الحمدلله حق حمده و الصلوة و السلام على نبيه و عبده سيدنا محمد خاتم انبيائه و علی اصحابه و اوليائه و بعد فهذه اوراق تشتمل على شرح القصيدة ..
انجام: ولا رب الا الله فاعبده مخلصا ** و صل على خير النبيين احمد، فهذا ما يسر الله تعالى من الكلام على هذه القصيدة و الحمدلله حمدا يوافي النعم و يكافى المزيد ...
[دنا 1147/6؛ کشاف الفهارس 444/1؛ کشف الظنون 1996/2]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شمس الله بن شیخ عبدالغفار بن مولا گشایش اورامانی، بی تا؛ جلد: تیماج، مشکی مذهب، 9ص (104-112)، 19 سطر، اندازه: 14×20/5 سم [ف: 35 - 226]
آغاز و انجام: برابر در فهرست ناشناس؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1300ق؛ 13گ (1پ -13پ) [ف: 2 - 163]
S.-ul-wafi
قزوینی، محمد رضی بن محمد نبی، - 1137؟ قمری
qazvīnī, mohammad razī ebn-e mohammad nabī ( 1725)
وابسته به: الوافی؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006 -1091ق)
شرح وافی فیض کاشانی است که شرح جزء چهارم (کتاب
الطهارة و التزين) را در اول صفر 1134 ق به پایان رسانده است. قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: 1674
آغاز: شرح جزء چهارم: ... اقول لابد ههنا من تحقيق مسألة أصولية هي أنه هل يجوز الاستدلال بظاهر آية من آيات القرآن المحتملة للنسخ؛ انجام: قد تم كتاب الطهارة و التزين ... و يتلوه في الجزء الخامس كتاب الصلوة ... قد تم بيدي الداثرة و قد شرحت کتاب الطهارة منه و انا العبد الجانی محمد رضی بن محمد نبي في اول شهر صفر سنة 1134 من الهجرة.
كاتب = مؤلف، بی تا؛ با خط خوردگی و حواشی و اصلاحات از مؤلف، همراه با فهرست کتاب که «علی» فرزند مؤلف آن را تنظیم کرده؛ با یادداشت از مؤلف در صفحه 256: «قد وقع الفراغ من شرح هذا القدر من كتاب الطهارة ... في اواخر شعبان 1133؛ 204گ، 16 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 1- 164]
š.-ul-wāfī
عاملی غروی، جواد بن محمد، 1152؟ - 1226 قمری
‘āmelī qaravī sjavād ebn-e mohammad (1740 - 1811)
وابسته به: الوافی؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091ق)
شرح مفیدی است بر کتاب «الوافی» کاشانی، با استفاده از دروس استادش «سید محمد مهدی بحرالعلوم نجفی» با فوائدی از خودش برای تکمیل مطالبی که نتوانسته است از استادش ضبط کند. درباره هر حديث با عنوان «السند» در رجال آن و با عنوان المتن» مشکلات لفظی و ادبی آن و با عنوان «الدلالة» برداشت های فقهی از آن، بحث شده و این روشی است که خود بحر العلوم در تدریس داشته؛ گویا از این کتاب نفیس فقط کتاب الطهارة تدوین شده است.
آغاز: الحمدلله كما هو اهله رب العالمين ... اما بعد فلما من الله سبحانه علينا بالعلامة التحرير الماهر و المحقق المقدس الطيب الطاهر.
[دنا 1147/6؛ الذريعة 165/14]
آغاز: برابر؛ انجام: محمولة على التقية والتقية ظاهرة فيها من العدول عن السؤال الى حكاية شرع آخر.
خط: نسخ، كا: عبدالمجيد بن محمد جواد، تا: جمعه 9 ربیع الاول 1305ق؛ مصحح؛ در برگ اول یادداشتی از «عبدالله مامقانی» آمده که کتاب را از «شیخ ضیاء الدین نوری» عاریت گرفته و مهر کتابخانه «ضیاء الدین نوری» (بیضی)؛ جلد: تیماج قرمز، 223گ، 20 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 869]
آغاز: برابر؛ انجام: و التقية ظاهرة منها من العدول عن السؤال الى حكاية شرع آخر.
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ گویا به خط مؤلف تنقیح شده باشد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 195گ (1پ-195پ)، اندازه: 21×15سم [ف: 19 - 373]
شرح الوافية- حاشية الوافية
شرح الوافية-حاشية وافية الأصول
شرح الوافية-شرح وافية الاصول
شرح الوافية-حاشية الأصول
شرح الوافية- الوافي في شرح الوافية
S.-ul-wafiya
ثالث خطیب، محمد بن عبد المؤمن، ق14 قمری
sāles-e ×atīb, mohammad ebn-e ‘abd-ol-mo’men ( 20c)
وابسته به: الوافية؛ ابن حاجب، عثمان بن عمر (570-646)
شرح است بر الوافية که تلخیصی است از کافيه ابن حاجب. شرح با عنوان «قوله، قوله».
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:15382
آغاز: الحمد لله الذي عرفنا بالعلم الراسخ و شرفنا بالادین الناسخ و عمنا دقایق العلوم ...... اما بعد فقد التمس من الحقير الفقير محمد بن شیخ عبد المؤمن من لا يسعنی مخالفته؛ انجام: و لقائل أن يورد عليه النقض بمثل قائميه ... الخ
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ با تعديلات و خط خوردگی و اضافات و حواشی فراوان؛ جلد: چرم قهوه ای، 16گ، 12 سطر، اندازه: 11/7 × 18/5 سم [ف: 43 - 62]
شرح وافية الاصول- حاشية الوافية
شرح وافية الأصول- حاشية وافية الأصول
شرح وافية الأصول-حاشية الأصول
شرح وافية الأصول = شرح الوافية / اصول فقه / عربی
Š.-u wāfīyat-il-uşūl = Š.-ul-wāfīya
اشرفی مازندرانی، خضر بن اسماعیل، - 1336 قمری
ašrafī māzandarānī, ×ezr ebn-e esmāʻīl (- 1918)
وابسته به: وافية الأصول = مختصر الاصول = الوافية في الاصول؛ تونی، عبدالله بن محمد (-1071)
شرح مختصر بر کتاب «وافية الاصول» ملا عبدالله تونی است. مأثور خامه اش شامل شرح مقدمه کتاب (بحث الفاظ) است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 16950
آغاز: بسمله، قوله قلت انكار التبادر اه اقول معنی کون التبادر من امارات الحقيقة؛ انجام: تحقيق الموضوع له للامر هل هو الوجوب
خط: نسخ تحریری، کاتب = مؤلف، تا: نیمه اول قرن 14؛ ضمیمه: ضمن 167 برگ آخر نسخه «تقریرات درسی در فقه و اصول» به صورت پراکنده و ناقص جمع آوری و صحافی شده است؛ انجام نسخه: «و لازم باطل لما تقدم فالزوم مثله»؛ واقف: حسن اشرفی فرزند مؤلف»، 25 شعبان 1392، به مدرسه میرزا جعفر؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 209گ، اندازه: 13/3 × 21/5سم [ف: 16- 309]
Š.-ul-wāfīya
وابسته به: وافية الأصول = مختصر الاصول = الوافية في الاصول؛ تونی، عبدالله بن محمد (-1071)
غیر همانند:
آغاز: هذا الأصل مما انفقت عليه الفقهاء و استقرت عليه مدار الفضلاء بل ثبوته من قبيل الضروريات اذ لوآره لزم تكلف ما لا بطاق؛ انجام: مبالغة في دعوني الشجاعة كما في قولة رأیت اسدا و انما الفرق بينهما. شرحی است با عناوین «قوله قوله» بر الوافية في اصول الفقه تأليف ملا عبدالله تونی که شارح شناخته نشد؛ خط: نسخ عربی، بی کا، تا: قرن 12 یا اوایل قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، مقابله شده؛ در پایان ابیاتی به عربی با این آغاز: «و كم لله من لطف خفی ** يدق خفاه عن فهم الذکی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 45 گ، 25 سطر، اندازه: 17×22/5سم [ف: 24/2- 193]
بی کا، بی تا، خریداری از عبدالله ناصری [رایانه]
آغاز: يكون مجازا ويدخل فيه التخصيص والاضمار وقد يكون حقيقة من غير هجر الأول ... وجميع هذه يكون من عوارض الوضع ... الرابع اطلاق المشتق اسم الفاعل والمفعول ونحوهما على المتصف بمبدئه؛ انجام: الأول في الكتاب و وجوب اتباعه والعمل به اجماعی اقول لقد طال التشاجر بين المجتهدین والاخباريين في العمل بظواهر الكتاب ... قال السيد الفاضل السيد نعمة الله في رسالته منبع ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 81گ، 18-23 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2697]
آغاز: بسمله، الحمد لله على جزيل آلائه و الشكر على جمیل نعمائه ... و بعد فهذه رسالة وافية و جمله شافية محتوية على تحقيق المهم من المسائل الأصوليه؛ انجام: او كثيرة على وجه الأعراض او غير وجه الاعراض و قد عرفت التحقيق.
كا: على نقی، تا: 1241ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 6 گ (185-190)، اندازه: 20×15سم [ف: 4 – 1153]
آغاز: قرينة تدل على تعيين احدهما ... قوله الرابع اطلاق المشتق کاسم الفاعل والمفعول ونحوهما على المتصف بمبدئه بالفعل حقيقة اتفاقا كالضارب لمباشر الضرب، اقول شرح مفصلی است بر وافية الأصول ملاعبدالله بشروی تونی، این شرح با عناوین «قوله، أقول» برگزار شده و شارح در آن از شرح دروس آقا حسین خوانساری و رساله شهاب الدین عاملی مطالبی را نقل می کند؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 159گ، 24 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف: 5 - 2394]
S.-u ...
یزد: وزیری؛ شماره نسخه: 2081/10
آغاز: و منها الاجمال بسبب العطف و الابتداء نحو و الراسخون في العلم؛ انجام: فجاز فيه دخول النسخ عليه و لو جاز ذلك مع التقييد بالتابید لم يكن كا: على نقی، تا: 1241ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج تریاکی، 7گ (190-196)، اندازه: 20×15سم [ف: 4 – 1153]
Š.-ul-wāfiya fi nazm-iš-šāfiya
وابسته به: الوافية في نظم الشافية؛ حسینی سیفی، محمد بن محمد مهدی (-1150)
شرح مختصر توضیحی است بر ارجوزه «الوافيه» که در آن «الشافية» ابن الحاجب را قوام الدین سیفی قزوینی به نظم کشیده است.
یزد؛ مدرسه خان؛ شماره نسخه:76
آغاز: الحمدلله الذي يصرف، هذا مرصع رعى فيه صنعة براعة الاستهلال، بلطفه الرياح حين تعصف
خط: نسخ، كا: علی اصغر بن محمد یزدی رفسنجانی (احتمالا شارح باشد)، تا: جمادی الثانی 1341ق، علی اصغر بن محمد یزدی رفسنجانی؛ جلد: مقوایی، 95گ، 20 سطر، اندازه: 16/5×21/5سم [ف: - 53]
شرح الوافية في نظم الكافية- الوافية في شرح الكافية
شرح و تخميس قصيده برده- شرح قصيدة البردة
شرح و تخميس قصيده برده- فوائد نظاميه
شرح و تخميس مثلث قطرب- شرح نظم المثلث للقطرب
شرح و ترتیب مشيخه تهذیب و استبصار / رجال / عربی
š. va tartīb-e mašī×a-ye tahzīb va estebsār
استر آبادی، محمد جعفر بن سيف الدين، 1198 - 1263 قمری
estarābādī, mohammad ja'far ebn-e sayf-od-dīn (1784 - 1847)
وابسته به تهذیب الاحکام في معرفة الحلال و الحرام؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460)؛ الاستبصار فيما اختلف من الاخبار شیخ طوسی، محمد بن حسن (385-460)
تبریز؛ قاضی طباطبائی؛ شماره نسخه: بدون شماره/9
بی کا، بی تا [نشریه: 7- 517]
š. wa t.-ul-balail-amīn
حکیم مؤمن، محمد مؤمن بن محمد زمان، ق 11 قمری
hakīm mo’men, mohammad mo’men ebn-emohammad zamān (- 17c)
وابسته به: البلد الأمين و الدرع الحصين؛ کفعمی، ابراهیم بن على (905-840 ق)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 25721
آغاز: بسمله، الحمد لله المحمود في كل فعاله؛ انجام: في اللوح المحفوظ متعلق بمضاعفة و متعلق برفعت می تواند بود
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا [رایانه]
š. va t.-ye eʻteqādāt-e sadūq
وابسته به: الاعتقادات = العقائد؛ شیخ صدوق، محمد بن على (381-311)
شرح و ترجمه اعتقادات شیخ صدوق است با استفاده از نظرات شیخ مفید و خواجه نصیر الدین طوسی و با دیدگاهی فلسفی. شارح در ابتدا مقدمه ای مشتمل بر دوازده اشاره آورده و در آن مباحث فلسفی مطرح کرده است از جمله: 1. وجود مستغنی از توصیف است؛ 2. وجود بسیط است؛ 3. کیفیت نسبت محمول به موضوع و .... شارح از دانشمندان امامیه در قرن یازدهم هجری است، چنان که در جایی از این شرح می گوید: «آنچه حقير شارح در سال هزار و شصت و چهار هجری بعد از نیل شرف زیارت عتبات عالیات سدره مرتبات و تقبيل تراب عتبه روضه منوره سید الشهداء عليه و على آبائه و اولاده سلام رب الأرض و السماء در آن مقام ....
آغاز: بسمله. باب اول در ذکر اعتقاد فرقه اثنا عشریه در توحيد، مخفی نماند که در توحيد اثبات ذات مقدم بر وصف آن بصفات و نفی منافیات است ... حقیر مستهام در این مقام اقتدا با الأعلام و توصي للمرام و تيمنا بابتداء الكلام بذکر ذاته الأقدس الأعلى في الايراد و الأفهام مقدمه محتوی بر دوازده اشاره مذکور می سازد و غرض عمده در ایراد آن تسهیل فهم مطالب غامضه عاليه و اشارات دقیقه آتیه و ارجاع کلیات توحید تاليه بآنست ... (پس از مقدمه ...) قال الشيخ قدس سرہ: اعتقادنا في التوحيد أن الله تعالی واحد أحد الى قوله فتبارک الله رب العالمین. مخفی نماند که شیخ صدوق ره درین فقرات.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:1829
آغاز: برابر؛ انجام: و یاری می دهم از آنکه تقرب و طاعت بنده را دوست می دارم و اگر اراده نافرمانی کنی بر این تقدیر هم این عنایت می فرمایم.
نسخه اصل: کتابخانه جامع گوهرشاد، مشهد، شماره 602 [اصل نسخه] تحت عنوان «اعتقادات (ترجمه و شرح)» معرفی شده . رساله اول مجموعه. متأسفانه نسخه حاضر ناقص است و تا شرح باب هشتم در فطرات و هداست فطرت را در بردارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ متن خط خوردگی دارد؛ 110ص، 19-17 سطر [عکسی ف: 5 - 249]
شرح و ترجمه رساله ذهبيه- هدیه سلیمانی
š. va t.-ye ‘aqāyed
مشهد، رضوی؛ شماره نسخه:18776
آغاز: اقتضا سمع و بصری کند ناچار است و آن مبنی بر انجام: و من حجد ک فقد حجد و من والاک فقد والانی
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام [رایانه]
š.va tarkīb-e ašʻār va āyāt-e moqn-el-labīb
وابسته به: مغني اللبيب عن كتب الأعاريب؛ ابن هشام، عبد الله بن يوسف (708-761ق)
شارح سعی نموده تا غوامض و مشکلات اشعار و آیات و ترکیبات «مغني اللبيب» ابو محمد بن هشام انصاری را شرح و توضیح دهد. آغاز: الحمدلله الذي انزل الفرقان هدى للناس وبينات ... فيقول احقر خلق الله الملک المنان اني لما رأيت مغني اللبيب
آغاز: برابر؛ انجام: متعلق است به يرجع و جمله خبر است از برای آن و قد ... يرجع
خط: شکسته نستعلیق، کا: خليل الله بن حبيب الله میرزای، تا: با تاریخ 1277ق؛ جلد: مقوایی، 29ص (334-362)، 15-16 سطر، اندازه: 22/3×18سم [ف: 45 - 70]
آغاز: برابر؛ انجام: شاهد در وقوع لا يعقل است منادا که در مقام اندوه و حسرت است.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ کاهی، جلد: چرم قهوه ای، 104ص (180-283)، 16 و 23 سطر، اندازه: 18×22/5سم [ف: 45 - 73]
š. va tarkīb-e ‘avāmel-e mollā mohsen
وابسته به: العوامل في النحو = عوامل ملامحسن؛ قزوینی، محسن بن محمد طاهر (-1150)
شرح و ترکیب نحوی عبارات کتاب «عوامل ملامحسن» است.
مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:1156
آغاز: احمد کی یا من يرفع صالح العمل و أصلی علی نبیک محمد و آله المبنى لهم كرامة المحل؛ انجام: جار و مجرور متعلق بمجرد و نحو خبر مبتدای محذوف است که آن ذلك است
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد ابراهيم بن عبدالمطلب دانغانی، تا: شنبه 6 جمادی الاول 1381ق؛ نوشته ای به خط لطفعلی در 1327ش؛ جلد: تیماج زرد، 223گ، 15 سطر، اندازه: 17×21/5سم [مؤید: 3 - 135]
š. va tafsīr-e baʻz-e āyāt-e qor'ān-e karīm
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 9941
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 20 رمضان 995ق؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: رقعی [میراث شهاب: س 7ش 3-4 - 22]
š. va tafsīr-e ‘erfānī-ye pāra ī az āyāt va revāyāt
مجدالاشراف، محمد بن ابوالقاسم، 1246؟ - 1331 ؟ قمری
majd-ol-ašrāf, mohammad ebn-e ab-ol-qasem (1831 - 1913)
این رساله بیان آیات قرآن و احادیث و اخبار و روایات از حضرت ختمی مرتبت و ائمه هدی و مشایخ متصوفه و تحلیل و تفسیر آنها به روش اهل تصوف به زبان فارسی و عربی است و مؤلف به مناسبت، قصیده ای از خود و قصیده ای از «وفایی» در آن ذکر کرده است.
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:9572
آغاز: بسمله. سالها بود که فقیر در حیرت بودم بسبب حدیثی که از حضرت سیدی قدس سرہ العزیز شنیدم؛ انجام: بعدها میباید پس از فحص بليغ که کثرت اقوال مختلفه اهل مشورت منتهی بیک گردید و لباس سلطنت وحدت.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ واقف: حاج شمس الدین پرویزی، شهریور 1345؛ کاغذ: نباتی، جلد: مشمع مشکی، 34گ، سطور چلیپایی دوستونی، اندازه: 31×22م [ف: 9 - 177]
š. va tafsīr-e lā elāh-a ellā-l-lāh
ابن عبد الوهاب، محمد بن عبدالوهاب، 1115 - 1206 قمری
ebn-e “abd-ol-vahhāb, mohammad ebn-e 'abd-ol vahhab (1704 - 1792)
تهران؛ مروی؛ شماره نسخه: 947/1
بی کا، بی تا، قطع: رقعي [ف: - 330]
š. va tal×īs-e bayān
وابسته به: بیان؛ باب، على محمد بن محمد رضا (1236-1266ق)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:5169
آغاز: بسم الله الأمنع الاقدس. تسبیح و تقدیس بساط قدس عز مجد سلطانی را لایق؛ انجام: عليه متقدرون 1297. از باب 1 است تا باب 10 واحد 9؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 338گ، 19 سطر (23×17/5)، اندازه: 17×10سم [ف: 15 - 4134]
شرح الوجود و الماهية- شرح الرسالة الوجودية
شرح وجيزه در اصول دین- معنى الوجود الموجود و الامكان
Š.-e vajīza-ye šey× bahā’-od-dīn
تبریزی، محمد زمان بن کلبعلی، ق 12 قمری
tabrīzī, mohammad zamān ebn-e kalbʻalī (- 18c)
وابسته به: الوجيزة في الدراية؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953- 1030ق)
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:11000
خط: نسخ، كا: محمد بن آقا محمد میرزا موسوی، تا: سه شنبه 28 رجب 1130ق، جا: تبریز؛ اندازه: 20×11سم [میراث شهاب: سوش 2 - 17]
š.-ul-wajīza fi-1-'aqā'id
قم: مرعشی؛ شماره نسخه: 10098/8
خط: نسخ، كا: احمد بن على بن عباس کرزکانی بحرانی، تا: 1282ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی، قطع: وزیری [میراث شهاب: س 8ش 2 - 22]
š.-ul-wajīz fi-1-fiqh
کتاب «الوجيز في الفقه» یکی از کتب مشهور در فقه شافعی است و شروح بسیاری بر آن نگاشته شده است. شرح حاضر به علت افتادگی آغاز و انجام نسخه، مشخص نشد که کدام یکی از شروح آن می باشد و مشتمل به شرح كتب ذیل است: آداب القضاء، النفقات، الظهار، الكفارات، اللعان، العدة، الضحايا، السبق و الرماية و الايمان.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:4675
آغاز: ... فان الناس اعتادوا مما على مر الاعسار و لم يبد من احد نکیر؛ انجام: و عن صاحب التلخیص انه اذا عین الحرم اختص به تخرجا من الصلوة و الصدقة الثانية سر الكعبه و نظنها من القربات.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 253گ، 37 سطر (24×14/5)، اندازه: 33×23/5 سم [ف: 19 - 344]
š. va ×avass-e hezb-ol-bahr
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 25101
آغاز: بسمله، با اعتصام بدانکه این رساله ای است؛ انجام: به قرائت این آیات مداومت نماید.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1167ق؛ ضمیمه نسخه ش 25099 [رایانه]
š. va ×avass-e nāda 'alī
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25102
آغاز: بسمله. الحمدلله افاض الأرواح من القدم؛ انجام: محفوظ و محروس باشد ... سنه 1168.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1168ق؛ ضمیمه نسخه ش 25099 [رایانه]
شرح و خواص نادعلية مظهر العجایب- شرح ناد علي مظهر العجائب
شرح الوداع - شرح سلم العلوم
شرح الوداع- شرح وداع جامعة الكبيرة
Š.-u widā*-i jāmi-at-ul-kabīra = š.-ul-widā* = š.-u zīyārat-il-widā
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166 – 1241 ؟ قمری
ahsā'ī, ahmad ebn-e zayn-od-dīn (1753 - 1826)
تاريخ تأليف: شب 19 ربیع الاول 1230ق
در دیباچه می گوید چون «شرح زیارت جامعة الكبيرة» را به انجام رساندم، خواستم شرح بخشی از آن زيارة را که در روایت به آن ملحق است و ویژه بدرود است را انجام دهم. آغاز: بسمله. حمدله. وصلى الله على محمد و آله الطاهرین. فيقول العبد المسكين احمد بن زين الدين الاحسائي اني لما فرغت من هذا الشرح للزيارة الجامعة الكبيرة احببت ان الحقه بشرح الوداع الملحق بها في الرواية ...
[دنا 1149/6؛ الذریعه 305/13 «شرح الزيارة ... »]
آغاز: برابر، انجام: و باقي الكلام قد تقدم عليه في شرح الزيارة. و التقبض عنان القلم على ما اراد الله سبحانه ... و فرغ من تسویده مؤلفه المسكين احمد بن زين الدين بن ... الاحسائي في ليلة التاسعة عشرة من شهر ربيع المولود (1230) ...
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد قلی بن عوض، تا: چهارشنبه ذیقعده 1236ق، جا: کرمانشاه؛ 33 گ (224-256) [عکسی ف: 1 -231]
آغاز: آغاز ج 4: حمدله. صلاة. اما بعد، فيقول العبد المسكين ... الاحسائي هذا الجزء الرابع من شرح الزيارة الجامعة الكبيرة. قال بابی انتم و امی و نفسی ... در پایان این مجلد تاریخ انجام 19 ربیع الاول 1230ق یاد شده است؛ آغاز ج3: قال العبد المسكين ... الاحسائي. قال (علیه السلام) بابي انتم و امی و اهلی و مالی و اسرني. اقول بابی لصلة ... در پایان این مجلد تاریخ انجام اوایل شوال 1229ق آمده؛ جلد 3 و 4 خط: نسخ پخته، كا: عبدالمجيد بن محمد مهدی علی
آبادی یزدی و اسماعيل بن علی حسینی ابرند آبادی، تا: 15 ربیع الثانی 1241ق؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 215گ، 25 سطر (14×8/5)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 3 -195]
آغاز: برابر؛ انجام: الحمدلله رب العالمين جعله زاد اليوم الدين و نفع به طالبي العيان و اليقين من عارفی المومنین و فرغ من تسویده مؤلفه العبد المسلمین احمد بن زين الدين ابراهيم بن صغر بن ابراهيم بن داغر المطير في الاحساء في اللية التاسعة عشر من شهر ربيع المولود صلی الله عليه و آله سنة ثلاثين و ماتين و الف من الهجرة النبوية على مهاجرها و آله أفضل الصلوة از کی السلام حامدا مصليا مستغفرا سنة 1230
خط: نستعلیق، كا: معصوم بن جعفر حسینی اشکوری، تا: پنج شنبه جمادی الاول 1246ق؛ واقف: اشکوری؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زیتونی، 15گ (1-15) [ف: 34 - 14]
خوئی آغاز: برابر؛ انجام: من اثبات ما حصل من شرح الزيارة و شرح وداعها ... سنه ثلثين و مأتین و الف ... و از کی السلام و التحية.
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1247ق؛ 15ص (523-537) [ف: 7 -159]
آغاز: برابر؛ انجام: على مهاجرها و آله افضل الصلوة و از کی السلام حامدا مصليا مستغفرا.
خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج يشمی، 35ص، 21 سطر (14/5×9)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: 10 - 15]
š.-e verd-e šey× ahmad-e qeysarī
مولانا محمد علی، ق 11 قمری
mowlānā mohammad 'alī (- 17c)
تهران، دانشگاه، شماره نسخه:2166/4
آغاز: بسمله. و به نستعین، ایاک نعبد عقدا و عملا و كلاما ... فيقول محمد بن على؛ انجام: علقوا بيوم الدين
بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 17گ (113پ - 129ر)، اندازه: 15×20/5سم [ف: 9- 863]
š.-ul-waraqāt
امام الكاملية، محمد بن محمد، 808 - 864؟ قمری
emām-ol-kāmelīyye, mohammad ebn-e mohammad (1406 - 1460)
وابسته به: الورقات = الوريقات؛ أمام الحرمین، عبدالملک بن عبدالله (419-478)
[الأوقاف العامة 114/3؛ دنا 1149/6؛ بروکلمان ذیل 85 :2]
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:9854
خط: نسخ، كا: خضر بن عباس بن ابی بکر بن عباس بن حسن، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشي با نشان «ع ن» یا عبدالرحمن؛ نسخه باید پس و پیش شده باشد؛ کاغذ: سپاهانی، 74 گ، 18 سطر (16×10)، اندازه: 23×14سم [ف: 17 - 495]
š.-ul-waraqāt
محلی، محمد بن احمد، 791 - 864 قمری
mahallī, mohammad ebn-e ahmad (1390 - 1460)
وابسته به: الورقات = الوريقات؛ أمام الحرمین، عبدالملک بن عبدالله (419-478)
شرح مزجی مختصری است بر رساله «الورقات» أمام الحرمین عبدالملک جوینی شافعی در اصول فقه اهل سنت.
آغاز: بسمله هذه ورقات قليلة تشتمل على معرفة فصول من علم اصول الفقه ينتفع بها المبتدی و غیره و ذلک ای لفظ اصول الفقه مؤلف من جزئين مفردين من الأفراد مقابل التركيب لا الجمع
انجام: خطاء المجتهد تارة و صوبه اخرى و الحديث رواه الشيخان و لفظ البخاري اذا اجتهد الحاكم بحکم فاصاب فله اجران و اذا حكم فاخطاء فله أجر واحد تم تمت المقدمة بحمد الله ...
چاپ: مصر، 1304 ق، در حاشیه جمع الجوامع؛ دار احياء الكتب العربية، 1344ق، 24ص
[کشف الظنون 2005/2 و 2006؛ دنا 1149/6 (7 نسخه)؛ الأوقاف العامة 133/3]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الورقات؛ قلیوبی، احمد بن احمد (-1069)
2- شرح شرح الورقات
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: اواخر قرن 10؛ مصحح، محشی؛ مهر: «نور محمد بن جهان شاه شد 1266» (مربع)؛ تملک: شیخ سعد بصری به سال 980ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 10گ (31 -40)، 21 سطر (16×9)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 40 - 220]
آغاز: في الفروع فاصاب فله اجران على اجتهاده و اصابته؛ انجام: برابر
خط: نسخ درشت، كا: كمال الدين حسن الزوارئی بن سیدی احمد، تا: سه شنبه 23 رجب 974ق؛ افتادگی: آغاز کاغذ: شکری ترکی، جلد: کاغذ لفاف، 2ص (301-302)، 13 سطر، اندازه:
17×23/5سم [ف: 10 - 1100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 977ق؛ جلد: تیماج، مشکی، 7گ (118ر- 125پ)، 17-23 سطر، اندازه: 16×21/5سم [ف: 38 - 374]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: بدر بن عاقل محمد بن نصر الله بن مبرد، تا: 999ق؛ محشي از ابن صلاح و دیگران؛ جلد: تیماج سرخ، 23گ، 12 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 5 - 2506]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوبکر بن رجب الطولوين، تا: چهارشنبه 24 رمضان 1081ق، کاغذ: شکری، جلد: تیماج خرمایی، 9گ (98- 106)، اندازه: 14/3 × 19/7سم [ف: 11 - 498] و [ف: 12-409]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست «وريقات في أصول الفقه» آمده و از شیخ الاسلام امام الحرمین دانسته شده، ولی آغاز و بالاخص انجام می رساند که شرح «الورقات» است؛ خط: نسخ مایل به نستعلیق، بی کا، تا: 1086ق، جلد: چرم قهوه ای شکلاتی، 13گ (1پ -13ر)، اندازه: 21/3×14/5 سم [ف: 41 - 217]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1200ق، کاغذ: نخودی، 15 گ، ابعاد متن: 14/5×8 ، اندازه: 20×15سم [ف: 3- 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شكر الله الفانی، تا: غره رجب 1300ق؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 17گ، 13 سطر، اندازه: 17×21/5سم [ف: 2 - 62]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ جلد: چرم قهوه ای، 9ص (190 -198)، 25 سطر (10×17)، اندازه: 21×15سم [ف: 47/1 - 48]
شرح وسائل الشيعة- تحرير وسائل الشيعة و تحبیر مسائل الشريعة
Š.-u wasā'il-il-wuṣūl ilā masā'il-il-fuṣūl
طبیب، عبدالرحيم بن عبدالله، ق8 قمری
tabīb, “abd-or-rahīm ebn-e ‘abd-ol-lāh (- 14c)
وابسته به: وسائل الوصول الى مسائل الفصول؛ کشی، ابراهیم حاشیه ای است، با عناوین «قال، اقول»، بر وسائل الوصول إلى مسائل الفصول ابراهیم کشی (کیسی) که در آن به شرح كتاب فصول بقراط پرداخته است. کشف الظنون 2-1267؛ طبقات الأطباء 16]
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:687616
آغاز: نحمدک یا من بیده تدبير الامور و تصريف المفصول ... یا کافي المعلومات و العلل و شافي الامراض و العلل صل على من اصطفيت من عبادك المونقین؛ انجام: فاذا انقطع مادة الرطوبة جف برأمن الأمراض و عاش سلیما و على لفظ السلامة نختم الكلام
خط: نستعلیق هندی ، بی کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج قهوه ای، 83گ (118پ -200پ)، 16 سطر، اندازه: 13/5×23/5 سم [ف: 20 - 315]
š.-ul-wasīt
وابسته به: الوسيط؛ غزالی، محمد بن محمد ( 450-505) اصل کتاب، الوسيط، از «امام محمد غزالی» است که بر آن، شروح چندی نگاشته شده است و شرح موجود، یکی از آنها است؛ لكن به علت فقدان آغاز و انجام نسخه شارح آن ناشناخته ماند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:14236
آغاز: ... وعن نص الشافعي - رضي الله عنه - اطلاق العلف لا يقتضي السعر منها؛ انجام: هل بحكم له بحكم أهل الكتاب و الأصح المنع و يجوز أن يعلم من لفظ الكتاب قوله ...
خط: نسخ قدیم خوش، بی کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ بخش اندکی از کتاب است؛ جلد: چرم خردلی، 30گ، 21 سطر (19×12)، اندازه: 26×18سم [ف: 36 - 44]
š.-u wasīlat-il-işāba fi ţarīq-i Şan‘at-il-kitaba
ابن خطیب الدهشة، محمود بن احمد، 750- 834 قمری
ebn-e ×atīb-od-dahšat, mahmūd ebn-e ahmad (1350 - 1431)
شرحی متوسط بر منظومه «وسیله الاصابه في صنعه الكتابه» سروده خود شارح است که در چهار «باب» و یک «خاتمه» تنظیم شده: 1. الفصل و الوصل؛ 2. الحذف؛ 3. الزياده؛ 4. البدل؛ خاتمه في النقط و الضبط.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 11572
آغاز: الحمدلله على من سوم توحيده بمرقوم افئده عبيده و صلی
الله على محمد نبیه و رسوله و صیفیه و خلیله الذي كبت كتابه كتائب القياصره ... آغاز منظومه: الحمدلله على ان علما ** بالقلم الانسان فضلا منعما؛ انجام: قال الفراء اعلم ان الزاي ليس من هذا و ليس فيه مد و لا قصر.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول زر؛ جلد: تیماج قهوه ای، 55گ، 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 33/2 - 182]
š.-ul-waṣāy-al-imām ‘alī
شرح وصیت و سفارش علی به کمیل، محمد بن ابی بکر، خطبه همام، وصیت به امام حسن را آورده است.
قم؛ مسجد اعظم، شماره نسخه:516/5
آغاز: وصية على عليه السلام لكميل بن زیاد یا کمیل سم كل يوم باسم الله و قل لاحول ولاقوة الا بالله و توكلت على الله و اذکرنا وسم باسمائنا وصل علينا وادر بذلك على نفسك و ما تحوطه عنایتک تكف شر ذلك اليوم، انجام: الويل لمن يلی بحرمان و خذلان و عصیان فاستحسن لنفسه ما يكرهه في غيره وزري على الناس بمثل ما یأتی و اعلم ای بنی انه من لانت كلمته وجبت محبته وفقك الله لرشده و جعلك من اهل طاعته بقدرته انه جواد کریم
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، مذهب، 11گ، 18 سطر، اندازه: 22×17سم [ف مخ - 3- 1279]
شرح وصایای پیامبر (صلی الله علیه و آله) به ابوذر- عين الحيات
š.-ul waṣāyā min k.-il farā'id
شهابی، محمد ولی بن میر محمد
šahābī, mohammad valī ebn-e mīr mohammad
وابسته به: فرائض العثمانی؛ مرغینانی، علی بن ابی بکر (530 -593)
به درخواست: شاه ولی مرغینانی
مؤلف در مقدمه می گوید زمانی که کتاب الفرایض را نزد شاه ولی مرغینانی در سمرقند خوانده به درخواست او این اثر را در شرح رساله وی در وصایا نگاشته است.
آغاز: بسمله الحمد لله على ما أنعم و علم من المسائل ما لم نعلم ... و بعد فنقول عبد الضعيف محمد ولی ابن ...... لما قرأت كتاب الفرائض ...
آغاز: برابر؛ انجام: فاعط له الى قوله و ان لم يستقم.
خط: نستعلیق هندی، بی کا، تا: 1193ق؛ جلد: تیماج سوخت در داخل ترنجها نام ملا رحیم بن محمد حکيم حک شده، 15ص (27-41)، اندازه: 22×14سم [ف: 50 - 107]
آغاز: برابر؛ انجام: و هلم جرا اذا كانت المتوافقين كلهم في جزء مکرر كما في نصفين و الثلثين و الربعين.
خط: نستعلیق، کا: حمید الله، تا: قرن 13؛ بسیار مغلوط؛ جلد: تیماج مشکی، 7گ (50ر -56پ)، اندازه: 29×18سم [ف: 20 - 26]
Š.-u wașiyyat-i 'abī þanīfa
بابرتی، محمد بن محمد، 714 - 786 قمری
bābartī, mohammad ebn-e mohammad (1315 - 1385)
وابسته به: وصية أبي حنيفة = کتاب الوصية؛ ابو حنیفه، نعمان بن ثابت (80-150)
به نام: امیر سیف الدین قرابغا خاصگی شرح مفصلی است با عناوین «قال، اقول» بر رساله «الوصية» ابی حنيفة در عقاید.
آغاز: بسمله الحمدلله المتوحد بوجوب الوجود و البقاء المتفرد بالقدرة الكاملة و العز و الكبرياء مبدع نظام الموجودات ... محمد بن محمود بن احمد المدعو بالاكمل الحنفي ... لمارأيت کتاب الوصية المنسوب الامام ...... ابي حنيفة قدس الله روحه ... قال الامام رحمة الله عليه الايمان اقرار باللسان و تصدیق بالجنان اقول الكلام ههنا في ماهية الايمان ...
انجام: سایر المأثم فصاحبها يعرف المنعم و العفو فيحوز العفو عنه في الحكمة و هذا آخر ما اردنا ایراده في شرح هذه الوصية المباركة جعله الله تعالی نافعة لطالبيه و شافعاً لمؤلفه و ناظریه و الحمدالله وحده و صلى الله على محمد و آله
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ معرب، كا: داود بن ابراهیم، تا: دوشنبه ذیحجه 851ق؛ مصحح، محشی؛ 13گ (1پ -13ر)، 31 سطر، اندازه: 26×18سم [ف: 3- 225]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1255ق؛ جلد: گالینگور، 138 گ، اندازه: 26×15سم [ف: 51 - 155]
خط: نسخ معرب، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 31 گ، 15 سطر، اندازه: 14×18 سم [ف: 5 - 55]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا، مجدول محرر شنگرف، محشی از «على قاری» و «عصام الدين» و «شرح المواقف» و «خیالی» و «شرح
عقاید» و «محرر»؛ جلد: مقوای مشکی، 25گ، 19 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 1 - 305]
Š.-u wașiyyat-il imām-ir riļā
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
به درخواست: ملا هاشم طالقانی
توضیح و توجیهی است مربوط به وصیت حضرت امام رضا عليه السلام که هنگام مرگ به ابوالصلت هروی فرموده و در آن نشانی قبر خود را بیان کرده است. این رساله به درخواست آخوند ملا هاشم طالقانی پس از تأليف كتاب «اسرار المصائب» نوشته شده و بدو حوالت می دهد.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3840/5
آغاز: الحمدلله على نواله ... آن كتابي الفارسي المسمى بأسرار المصائب قد حاز من المطالب و المآرب مالا عين رأت؛ انجام: و قد فصلت ذلك في كتاب اسرار المصائب فلاحظ، هذا ما تیسرلی من ارقامه
خط: نستعلیق، كا: ابوالحسن گیلانی، تا: قرن 14؛ جلد: تیماج قهوه ای، 5گ (72پ -76پ)، اندازه: 11× 17/5 سم [ف: 10- 223]
š.-e vasīyyat-e amīr-al-mo’menīn be farzandaš hasan ebn-e ‘alī
شرح مختصری است بر وصیت امام علی به فرزندش امام حسن عليهما السلام که شارح پس از آوردن مقداری از متن به ترجمه و شرح آن پرداخته است. این شرح ظاهرا از ملا محمد صالح روغنی قزوینی است که به نام «منشور ادب الهی و دستورالعمل کارگاهی» مشهور و در الذریعه (129/14) معرفی شده است.
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:4223
آغاز: قول حضرت به اعتبار این دو حبوه باشد و قوی گردان دل را به يقين قوت ایمان شخص به قدر یقین شخص باشد و ضعف ایمان به قدر ضعف يقين؛ انجام: و هر دوست که دوستی اونه در راه خدا باشد دل از دوستی او بردار و اورا بر سر چارسوی هل من مزید در معرض بيع در آر.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1244ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 97گ، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 932]
š.-e vasīyyat-e berkavī
صدری قونوی، علی، ق 12 قمری
sadrī qūnavī, 'alī (- 18c)
وابسته به: وصیت = رساله بیر کلی؛ بر کلی، محمد بن پیر علی (981-929)
تاریخ تأليف: 1118ق شرح مزجی مختصری است بر وصیت محمد بن پیرعلی برکوی که در آن اصول اعتقادی و بعضی از امور اخلاقی و پاره ای از مسائل فقهی را طبق مذهب حنفی بیان کرده و نزد علماء ترک اهمیت بسزایی دارد. آغاز: بسمله. حمد و ثنای بی نهایت و مدح و شکری بی غایت اول خداوند كامل الاحسان و شامل الانعام حلاق جهان و بارئ الانسان، اولان رب العالمينه مخصوصدن ...
[دنا 1150/6؛ فهرس المخطوطات التركية العثمانيه 85/3؛ کوت گون آی 61/1]
آغاز: برابر، انجام: تم تصنيفه بعون الله تعالی و لطفه الله تعالینک اعانتی و لطف و احسانیله بو كتابك تصنیفی تمام اولدی تقریبا سنه 970 تخمینا طقوز وزيتمش سنه سي، اللهم وفقني لما تحب و ترضى من القول و العمل و النيه و الهدى انك على كل شئ قدير.
خط: نسخ خوش، كا: حسن شکری، تا: 7 محرم 1232ق؛ جلد: تیماج زرشکی مذهب، 220گ (1پ-220)، 15 سطر در متن (14×6) و 32 سطر در حاشیه (6 سانتی)، اندازه: 24×17سم [ف: 64 - 47/1]
آغاز: برابر؛ انجام: اقیانک فصيح اولسون لسانی ** بزانک روحينه سبع المثانی
خط نسخ، بی کا، بی تا؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین؛ جلد: تیماج مشکی، 127گ (3پ -129پ)، اندازه: 18×13 سم [ف: 8 - 255]
شرح وصية الحر العاملی- سلاح اهل الإيمان في محاربة النفس و الشيطان
Š.-e vazāyef-e ×oddām-e āstāna-ye hazrat-e amīr
ارباب، ابراهیم
arbāb, ebrāhīm
تاریخ تأليف: ذیقعده 1272ق
دستوراتی است اخلاقی که سلطان حیدر هندی نوشته و به فراشان حرم مقدس حضرت امیر المومنین علیه السلام می داده، بنا به درخواست بعضی از برادران که توفیق فراشی آن آستانه
یافته بود. در آن منظومه اخلاقی «سعادت نامه» هندی نیز آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:8949
آغاز: الحمدلله الذي اقر بوحدانيته آحاد المحدودات ... اما بعد حقير كثير التقصير اقل مجاورین بازمانده از تراب اقدام زائرین؛ انجام دانسته باجرای خدمت مذکوره پرداخته که در عهده شناسد.
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: دوشنبه 4 ذیقعده 1272ق، جا: نجف اشرف؛ به جهت کربلائی مهدی اصفهانی نایب فراشخانه تعیین شده و به سمت عجم (ایران) می رفت داده؛ جلد: تیماج قرمز، 15گ، 11 سطر، اندازه: 14×9 سم [ف: 23 - 121]
š. va fazīlat-e hadīs-e kesā va do qasīda dar manqabat ‘alī va a'emma
امیر شقاقی، عبدالصمد
amīr šaqāqī, 'abd-os-samad
شرح و فضیلت حدیث کساست به بحر طویل، متأسفانه نام سراینده آن به دست نیامد. علاوه بر آن شرح دو قصیده در آن است یکی در منقبت ائمه معصوم و دیگر در منقبت حضرت على که گوینده در آن تخلص به ناطق کرده آن می رساند سراینده باید ناطق باشد.
آغاز: بسمله حمد بیحد بخدای ملک الملک حقیقی که بس داده؛ انجام: شیوه مرضيه ناطق همه گاه ** مدح اظهار تو لا بامیر عربست
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13، جا: تهران؛ مذهب، مجدول؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مخمل زرد مذهب، 8 گ، 12 سطر (13/5×8)، اندازه: 13× 20/5 سم [ف: 5 - 271]
خط: نستعلیق چلیپا، بی کا، تا: قرن 14؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مخمل آبی، 14 سطر (16×7)، اندازه: 13×21/5سم [ف: 16 - 617]
شرح الوقاية- تقویم
شرح الوقاية- شرح وقاية الرواية في مسائل الهداية
شرح الوقاية- فقه الهدایه
š.-ul-wiqāya
غیر همانند:
آغاز: باب الجنايز. م. سن للمحتضر أن يوجه الى القبلة على يمينه واختير الاستسقاء ... ش. خلافا للشافعی؛ انجام: خلافا لمحمد رح وان قتل لبغی او قطع طريق غسل و لا يصلي عليه. شرح وقایه من عينه بخش کوتاهی از کتاب است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: جمال الدین محمد حسنی، تا: دوشنبه جمادی الثانی 1118ق، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: شرقی نخودی، جلد: میشین مشکی، 2گ (121- 122)، اندازه: 34/9×22/3 سم [ف: 29/1 - 87]
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسنی [رایانه]
شرح الوقاية (مختصر)- شرح وقاية الرواية في مسائل الهداية
شرح وقاية الرواية- شرح مختصر الوقاية
شرح وقاية الرواية- التطبيق
شرح وقاية الرواية- وقاية الرواية في مسائل الهداية (ترجمه)
Š.-u wiqāyat-ir-riwāya fi masā'il-il-hidāya = d.-ul wiqāya
صدر الشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود، - 750 ؟ قمری
sadr-oš-šarī'e as-sānī, ‘obeyd-ol-lāh ebn-e mas‘ūd ( 1350)
وابسته به: وقاية الرواية في مسائل الهداية؛ برهان الشریعه، محمود بن عبيد الله (-673)
تاريخ تأليف: اواخر صفر 743ق
شرحی است بر کتاب «وقاية الرواية في مسائل الهداية» برهان الشريعة محمود بن عبیدالله محبوبی حنفی که مؤلف متن، جد شارح است و کتاب را برای وی نوشته است. بر این کتاب شروح متعددی نوشته اند که مشهورترین آن، همین شرح است که با عنوان «م، ش» (متن، شرح) می باشد و مغلقات متن را به طور مختصر حل می کند. آغاز: بسمله حمدلله و الصلوة يقول العبد المتوسل إلى الله تعالی باقوى الذريعة عبیدالله بن مسعود بن تاج الشريعة من وقاية الرواية في مسائل الهداية التي الفها جدی و استانی مولانا الأعظم ... برهان الشريعة ... محمود بن صدر الشريعة ... فكتبت في هذا الشرح العبارة التي تقرر عليها المتن انجام: و المغصوب و المحرم و مع ذلك يباح التناول اعتماد على الغالب
چاپ: طبع في مطبعة الامبراطورية القازانية سنة 1318ق؛ المعجم المطبوعات [العربية 1199/2 کشف الظنون 2/ 2020-2024؛ دنا 1150/6 - 1152 (41 نسخه)؛ الأوقاف
العامة موصل 169/2 و 78/4؛ الأوقاف العامة بغداد 472/1 و 714/1]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح الوقاية؛ ابن فناری، حسن بن محمد شاه (840-886)
2- ذخيرة العقبی = حاشية شرح الوقاية لصدر الشريعة العظمی؛ اخی چلبی، يوسف بن جنید (-905)
3- معرفة القبلة؛ خلخالی، حسین بن حسن (-1014)
4- شرح وقاية (ترجمه)؛ سجاول سرهندی، عبدالحق (11)
5- حاشية شرح الوقاية؛ محمد بن غلام بن میر عبدالله 6- حاشية شرح الوقاية (2 عنوان)
جلد اول کتاب و تا پایان کتاب الخنثی؛ خط: نسخ، كا: محمد بن زین العرب بن عبیدالله بن احمد، تا: 14 صفر 790ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 182 گ، 27 سطر، اندازه: 18× 29سم [ف: 4 - 100]
آغاز: برابر؛ انجام: كتاب الوقف و هو حبس العين على ملك الواقف ... فالوقف لازم و عليه الفتوى ... (ناخوانا)
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 8؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «چلبی»، «شیخ الاسلام»، «12»، «کافی»؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 105 گ، 25 سطر (20-10)، اندازه: 16×25/5 سم [ف: 35 - 421]
بی کا، تا: قرن 8 یا 9 [اوراق عتیق: 1- 247]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: احمد بن خير الدين، تا: اواخر ذیقعده 854ق؛ مصحح، محشی؛ علامت وقف کتاب به نام عبدالرحمن القاضی؛ جلد: تیماج مشکی، 115 گ، 25 سطر، اندازه: 17×27سم [ف: 3 - 349]
خط: نستعلیق، كا: علی بن محمد، تا: دوشنبه 1 شعبان 868ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی، 291گ، 17 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 6 - 244]
خط: نسخ، كا: محمد بن قاسم بن مولانا سعدی بن عزالدين الشتری، تا: جمعه 21 شعبان 878ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: مقوایی، 199 گ، 23 سطر، اندازه: 16×25/5 سم [ف: 5 - 106]
خط: نسخ، كا: محمد بن خليل بن على، تا: سه شنبه 13 صفر 880ق؛ مجدول، مصحح، محشی؛ مهر: «بندی خدای الفقير على بن محیی» (بادامی)، مظهر لطف حق عبده عثمان» (بیضی)؛ تملك: اخی چلبی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 162گ، 25 سطر، اندازه: 26×18 سم [ف: 7 - 264]
آغاز و انجام: برابر
از طهارت تا انتهای «کتاب الخنثی»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی؛ واقف: زین الدین زاهدی، دی 1377؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوای، 202گ، 23 سطر، اندازه: 26×16سم [ف: 21-900]
خط: نسخ، بی کا، تا: نیمه نخست قرن 10؛ قطع: رقعي کوچک [میراث شهاب: س ش 4 - 50]
خط: نسخ، كا: محمد بن احمد، تا: نیمه های جمادی الثانی 923ق؛ مجدول؛ واقف: خير النساء خاتون دختر حاجی فخر الدين؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 195 گ، 23 سطر (18×9)، اندازه: 26×18سم [ف: 16 - 334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 986ق [الفبائی: - 369]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم رد الى مصرفه و نقضيه يصرف الى عمارته اویدخر لقوت الحاجة اليها و أن تعذر صرفه اليها بيع و صرف ثمنه اليها و لا يقسم بين مصارفه (وقف)
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الثانی 997ق؛ با یک سرلوح، مجدول، محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سیاه، 268گ، 15 سطر، اندازه: 14/5×8/7 سم [ف: 1- 334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح؛ با یادداشت سید محمد طباطبایی اصفهانی؛ 765ص، 19 سطر (23×10/5)، اندازه: 30×21سم [عکسی ف: 1- 239]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 219گ، 21سطر (16×8)، اندازه: 25×18سم [ف: 16 - 373]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح مذهب، مجدول؛ اندازه: 33- 22سم [نسخه پژوهی: 1- 53]
آغاز: بكرا او اشتراها من امرءة كذا في الهداية؛ انجام: فصار کصرف مال بیت المال لمن يعمل لعمامة المسلمين كالقاضيو المفتي و المدرس و المقائله وا... اعلم بالصواب.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا علیبن محمود مغانی، تا: شعبان 1001ق، جا: شماخی مدرسه جلالیه؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 325گ، 15 سطر (15×9/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 33 - 624]
آغاز و انجام: برابر
از کتاب الطهارة تا کتاب الخنثى؛ خط: نسخ، كا: معین الدین بن میر محمد برآبادی خوافی، تا: اواسط رجب 1027ق؛ مصحح، محشی، در غره محرم 1028ق توسط سعدالملک بن معین الدین بر آبادی تصحیح و مقابله شده؛ مهر: «حسن 1113» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 260 گ، 19 سطر، اندازه: 19×25سم [ف مخ]
آغاز: أن قوله الى ما يطهر يجب أن يكون متعلقا بقوله ما خرج لا بقوله سال فانه اذا قصد و خرج دم كثير و سال بحیث؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: احمد بن ولی، تا: 1062ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای «قاضی خان»، «مسکین»، «ابن ملک» و «محيي الدين» و با استفاده از کتاب های هدایه، خلاصه، مبسوط، مفاتیح، کافی، مستصفی؛ مهر: «رهبر هدایت ازلی محمد باد» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، مذهب، 144گ، 27 و 29 سطر (9-10×21/5-22/5)، اندازه: 20×29سم [ف: 16 - 62]
خط: نسخ، كا: حبيب مشهور به طالب، تا: ذیحجه 1091ق؛ 338گ، 23 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 1- 76]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصح، محشی با عناوین «چلبی»، عصام»، «شیخ الاسلام»، «بحر الرائق»، «عبدالعزیز» و ...، با علامت بلاغ؛ تملک: عبد العزيز مهمند با مهر «عبدالعزيز» (مربع)؛ مهر: «رضی الدین» (مربع)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 265گ، 17 سطر، اندازه: 17/5 × 26/5 سم [ف: 2 - 13]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی؛ اندازه: 24×34سم [نسخه پژوهی: 2 - 188]
آغاز: برابر؛ انجام: و هذا الحلاف في الكفالة با لنفس و المال م لا از کتاب «الطهارة» تا اواسط کتاب «الكفالة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، افتادگی: انجام؛ اهدایی: رهبری، دی 1380، کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور مشکی، 239گ، 21 سطر، اندازه: 24×15سم [اهدائی رهبر: 3 - 404]
آغاز و انجام: برابر
از کتاب الطهارة تا کتاب الخنثی است؛ خط: نستعلیق تحریری، کا: حفيظ الله بیاری، تا: 24 رجب 1116ق؛ مجدول کشی، مصحح، مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، دی 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور مشکی، 220گ، 21 سطر، اندازه: 15/8×27سم [اهدائی رهبر: 3 - 403]
خط: نستعلیق، کا: جا: محمد بن قاضی، تا: 22 شعبان 1160 یا 1106ق؛ اهدایی: رهبری، اردیبهشت 1386؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن مشکی، 156گ، 17 سطر، اندازه: 17×8 سم [اهدائی رهبر: 3 -404]
آغاز: بسمله، كتاب البيع هو امر حادث لابد له من مثبت و مسقط، اما الأول فهو ادله الاربعه الشرعيه؛ انجام: كذا استفيد من الهدایه و العنايه فافهم.
خط: نسخ نازیبا، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشى؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 45گ، 13 سطر، اندازه: 21×16سم [ف: 33/2 -86]
آغاز: ... و تنحل بعد الشرط مطلقة و شرط للطلاق الملک؛ انجام: في ديوانه لان ما يكون تحت ختمه يؤمن عليه ...
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 13، جا: قاهره؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: مقوایی، 168گ، اندازه: 15×24/5سم [ف: 41 - 146]
آغاز: كتاب البيع، هو مبادلة المال بالمال و ينعقد بایجاب و قبول بلفظی ماض و بتعاط في النفيس و الخسيس؛ انجام: يصح الصلح على ما مر في باب الحقوق و الاستحقاق و لاشك أن دعوی حق المجهول دعوى غير صحيحة و في الذخيره مسايل يؤيد ما قلنا از کتاب البيع؛ خط: نسخ، بی کا، تا: احتمالا قرن 13، 144گ، 11 سطر، اندازه: 22×35سم [ف: - 99]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ 453گ، 15- 17 سطر، اندازه: 26×15/5 سم [ف: 5 - 2701]
خط: نستعلیق، بی کا، تا قرن 13؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: گالینگور قهوه ای، 57گ، 11 سطر، اندازه: 22×18سم [ف: 33/2 - 87]
از طهارت تا کتاب الخنثی به عربی؛ خط: نستعلیق، کا: بیجار عبدالملک خواجه خاکسار برادر باقی خواجه پسر تاج خواجه پسر حاجی خواجه پسر نور باب خواجه، تا: 1207ق؛ مجدول، محشي از چلبی، کافی، فخرالدین»؛ کاغذ: بخارایی، جلد: تریاکی، 326گ، ابعاد متن: 11/5 × 17/5، اندازه: 20×27/5سم [ف: 16 - 654]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1212ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالرحمان بن محمد، تا اواسط صفر؛ مجدول مصحح، محشی؛ تملک به تاریخ 1220؛ اهدایی: بولي على خویی، 1260ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 197گ، 25 سطر، اندازه: 20× 30سم [ف: 5 - 2701]
گویا شرح وقاية الرواية في مسائل الهداية از برهان الشریعه محمود خمولی حنفی، در فهرست ناشناس آمده؛ خط: نسخ، كا: محمد على، تا: 1224ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 19 سطر (21×13)، اندازه: 31×21سم [نشریه: 3 - 189]
آغاز: برابر؛ انجام: و آن تعذر صرفه اليها بيع و صرف ثمنه اليها و لا يقسم بين مصارفه و الله تعالی اعلم بالصواب.
خط: نسخ، كا: علی پشاوری، تا: 1244ق؛ با سرلوح، مجدول زر، مصحح، محشی از چلبی، تلویج، شیخ الاسلام، غيايه الحواشی عصام و هدایه ؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 31×17/5 سم [ف: 14 - 190]
آغاز: برابر، انجام: لانه لما كرر اعطني صار بيعين و الله اعلم بالصواب تمت الدفتر الأول و اقل من الثاني من كتاب شرح الوقاية.
خط: نسخ، کا: محمد کریم بن ملاخان بن دوردی، تا: 1297ق؛ مصحح، محشی؛ ص 1-17 یادداشتهای متفرقه فقهی؛ جلد: تیماج سرخ، 668ص، 15 سطر، اندازه: 15×26/5سم [ف: 47/2 - 67]
بيع تا وصیت؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
بی کا، بی تا، خریداری از رضا غیبی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا شیخان [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 225 ص، 25 سطر (17×8/5)، اندازه: 24×15سم [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از علی اکبر سلطانی [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: - 369]
بی کا، بی تا، جلد: تیماج صورتی، 263گ، اندازه: 20×25سم [ف: 16]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مجدول محرر، محشی از «چلبی»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 441گ، 15 سطر، اندازه: 14/5 × 22/5سم [ف: 26 - 224]
آغاز: برابر
خط: نسخ کهن، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ تملک: شیخ محمد در آخانقاه ابو تراب؛ واقف: حاجی میرزا ابوالقاسم مغانجوقی، 1374؛ جلد: روعنی مذهب، 212 گ، 19 سطر، اندازه: 18/5×26/5سم [ف: - 121]
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:466
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 61]
انجام: و عند أصحابنا أن امتد ذلك و علم اشاراته كان حكمه حكم الاخرس و الافلا. جلد اول؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، دارای سرلوح رنگین زیبا؛ تملک: محمد عمر معرفت بتاريخ 3 ذیحجه 1308، حکیم محمد تفضل حسین خان رامپوری؛ 552 گ، 15 سطر، اندازه: 18/5 × 26/5سم [ف: 5 - 257]
š.-e veqāya (t.)
سجاول سرهندی، عبدالحق، ق 11 قمری
sajāvol sarhandī, 'abd-ol-haqq (- 17c)
وابسته به شرح وقاية الرواية في مسائل الهداية = شرح الوقاية؛ صدرالشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود (-750)
اهداء به: محمد اورنگ زیب
تاریخ تأليف: 1086ق
ترجمه ای است که مترجم به درخواست تعدادی از شاگردان از کتاب شرح وقایه صدرالشريعة ثانی نموده است. این ترجمه بیشتر تحت اللفظی برگزار شده و مترجم کمتر به شرح و توضیح پرداخته است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد می گوید احقر عباد الله ... از ایام عنفوان جوانی زمام اختیار این فقیر را قائد توفیق الهی عز شانه به صحبت كثير البركة
[مشترک پاکستان 796/14؛ فهرستواره فقه هزار و چهارصد ساله اسلامی در زبان فارسی 50؛ فهرست نسخه های خطی فارسی موزه ملی پاکستان - کراچی 860-861]
آغاز: برابر
نسخه اصل: کتابخانه دانشگاه کراچی - پاکستان 21476 (مسائل شرح وقایه)؛ خط: نستعلیق، کا: محمد بن يوسف بن ملا شرف الدين، تا: قرن 12 و 13؛ مصحح، محشى؛ 872ص [عکسی ف: 6 - 84]
آغاز: نیز جایز بود و بروایت مبسوط جایز نباشد زیرا که طلب آب از رفیق واجب بود بنا بر آنکه ... باب المسح على الخفين، مسئله مسح بر خفين ثابت شده است بحديث مشهوره و از کتاب ثابت نمی شود مگر شستن پای
انجام: زیرا که در حالت اضطرار خوردن مردار متقین جایز است پس مشتبه بطریق اولی جایز باشد.
نسخه اصل: کتابخانه ندوة العلماء، لكهنو، هند، شماره 75 (ردیف 23)؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 2 ربیع الثانی 1126ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ در آخر نسخه آمده: «بفضل او سبحانه در ساعت سعيد وقت اشراق روز شنبه هفتم شعبان المعظم سنه 1206 مقابله این نسخه با دو نسخه دوبار باتمام رسید الحمد الله ...»؛ 460 گ، 25 سطر [عکسی ف: 5 - 185]
از طهارت تا وصیت (شیرانی ص 276)؛ خط: نسخ، كا: اسحاق، تا: 1143ق؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج، 278 گ، 19 سطر (19×10)، اندازه: 25×15سم [ف: 17 - 442]
آغاز: برابر؛ انجام: زیرا که در حالت اضطرار خوردن مردار متیقن جایز است پس مشتبه به طریق اولی جایز باشد.
خط: نستعلیق، كا: عبدالرحمن معروف به محمد عيد روس بن محمد صبغة الله بن قاضی احمد بن قاضی محمود بن قاضی احمد بن فاضل خان وزیر بیجارپور، تا: پنج شنبه 22 ذیحجه 1172ق؛ جلد: گالینگور، 221 گ، 22 سطر (22×14)، اندازه: 31×21/5 سم [ف: 2 - 352]
S.-u wiqayat-ir-riwaya fi masa'il-il-hidaya
ابن فرشته، عبد اللطيف بن عبدالعزيز، - 801؟ قمری
ebn-e ferešte, ‘abd-ol-latīf ebn-e ‘abd-ol-'azīz (- 1399)
وابسته به: وقاية الرواية في مسائل الهداية؛ برهان الشریعه، محمود بن عبیدالله (-673)
شرح مزجی است بر کتاب «وقاية الرواية في مسائل الهداية» برهان الشریعه. این نسخه را فرزند مؤلف محمد بن ملک تنظیم نموده و در مقدمه خود می گوید: پدرم این کتاب را شرح نمود و نسخه ای که داشت پس از مرگش دزدیده شد، و چون بعضی از من خواستند که این کتاب را دوباره تنظیم کنم، به خواهش آنان جواب مثبت دادم و از روی خط پدرم رونویس کرده و فواید و شروح بسیاری بر وی افزودم.
آغاز: الحمدلله الذي جعل العلم أربح المتاجر و المكاسب و أرجح المفاخر و المغالب و نور بأنواره منابر المشارق و المغارب ... و بعد يقول العبد الضعيف محمد بن عبد اللطيف المشهور بابن الملك و المنصور ... (بسم الله الرحمن الرحيم حمد من جعل) ای صیر (العل اجل) ای اعظم (المواهب) جمع الموهبة و هي مصدر و المراد منه الموهوب ...
[دنا 1152/6؛ کشف الظنون 2021/2؛ الأوقاف العامة بغداد 474/1؛ الأوقاف العامة موصل 39/5]
آغاز: برابر؛ انجام: في حالة الاختيار، لان يجد ذكر أخرى و أما في حالة الضرورة يجري في الكل سواء كانت المذبوحة اكثر أو أقل.
خط: رقعی، کا: حمزة بن يوسف، تا: یکشنبه آخر جمادى الأول 869ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: مصطفی بن شیخ عبدالباقی مدرس، محمد بن صالح بن محمد مدرس؛ 216 گ، 31 سطر، اندازه: 26×18 سم [ف: 3 - 220]
آغاز: برابر؛ انجام: و قید بقوله و الاقل طاهر لان المختلط لو كان اناثين يريقهما و يتمم اتفاقا و لو كان اقلهما يخسا يتحرس اتفاقا و پریق ما غلب على ظنه هذا آخر الكلام.
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 889ق؛ در برگ آخر مطلبی از عبدالله بن محمود نسفی به نقل از شمس الائمة الكردری در مورد حشیش ای ورق القنب در نه سطر؛ واقف: حسین آغا بن عبدالحی، ربیع الاول 908؛ جلد: مقوایی قهوه ای، 251 گ، 27 سطر، اندازه: 18×25/5سم [ف: 38 - 47]
š.-u widāyat-ir-riwāya
عصام الدين اسفراینی، ابراهیم بن محمد، 873 - 951 ؟ قمری
‘esām-od-dīn-e esfarāyenī, ebrāhīm ebn-e mohammad (1469 - 1545)
وابسته به: وقاية الرواية في مسائل الهداية؛ برهان الشریعه، محمود بن عبيد الله (-673)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:26963
آغاز: نحمدک یا من موجز من هدایتک؛ انجام: و هو فيما نحن فيه سنتان وا... اعلم بالصواب و البيه المرجع و الماب تمت
حواشی این رساله در رایانه آستان قدس به نام تعلیقات بر شرح وقاية الرواية آمده؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
معرفة وقت الزوال و القبلة / هیأت، فقه / عربی
Š.-ul-wiqāya = dā’irat-ul-hindīyya = ma'rifat-uz-zawāl = ma'rifat-u waqt-iz-zawāl-i wa-l-qibla
خلخالی، حسین بن حسن، - 1014 قمری
×al×ālī, hoseyn ebn-e hasan (- 1606)
وابسته به شرح وقاية الرواية في مسائل الهداية؛ صدر الشريعة الثانی، عبیدالله بن مسعود (-750ق)
شرح بخشی از شرح الوقاية صدر الشریعه ثانی، عبیدالله بن مسعود بن تاج الدين الشريعة محبوبی بخاری در خصوص فرعی فقهی در مسأله معرفت زوال و وقت «دلوك الشمس» مستفاد از آیه شریفه «أقم الصلوة لدلوك الشمس إلى غسق الليل» است که برای تبیین آن از طریق دائره هندی توضیح داده می شود که منظور و مراد از دلوک، زوال شمس می باشد و نه غروب. این اثر با عنوان «شرح الدائرة الهندية في معرفة سمت القبلة» و با تحقیق درید عبدالقادر نوری در سال 1981ه در بغداد منتشر گردیده است با این توضیح که موضوع اصلی رساله معرفت قبله نیست؛ هر چند بی ارتباط با موضوع بحث نیز نیست! (حسین متقی)
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين ... و بعد فيقول الفقير إلى الله تعالی حسین الحسینی الخلخالی لما كان أشرف الطاعات بعد الإيمان هو الصلوة أمر الله بها و عین وقتها فقال عز من قائل (أقم الصلوة لدلوك الشمس إلى غسق الليل) و اختلف المفسرون في معنی دلوك الشمس إلى غسق الليل) و اختلف المفسرون في معنی دلوك الشمس فقال بعضهم إن دلو کها غروبها فقال الأكثرون إن دلو کها زوالها عن كبد السماء و هذا هو المختار.
انجام: من الطرق المذكورة في الموضع الذي عرضه تسعون درجة و يكون السنة الش مسية هناك يوما و ليلة لأنه لا في شيء من المشرق و المغرب و الجنوب و الشمال؛ تمت الرسالة بعون الله الملک الوهاب.
چاپ: با عنوان «شرح الدائرة الهندية في معرفة سمت القبلة» و با تحقیق درید عبدالقادر نوری در سال 1981 ق در بغداد
[دنا 1150/6 (10 نسخه)؛ الفلك و التنجيم 114-116؛ معجم المؤلفين 221/3، 319؛ تاریخ علم الفلك 296]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، با اشکال دایری و مثلثی مربوط به وضعیت آفتاب و نصف النهار و جهات اربع در 9 تصویر دقیق مجدول، فایده ای در فرق میان مصدر و اسم مصدر از حسن چلبی، فایده ای بسیار مهم درباره تفتازانی و آثار وی که نقل آن در این فهرست خالی از لطف نیست: «تواريخ التفتازانی، رحمه الله، مكتوب حول صندوق الفاضل الكامل التفتازانی روح الله روحه، الا یا ایها الزوراء زوروا [و] سلموا على روضة المحقق و الحبر المدقق سلطان العلماء و المصنفین، وارث علوم الأنبياء و المرسلین، معدل ميزان المعقول و المنقول، منقح اغصان الفروع و الأصول، ختم المجتهدين ابی سعید سعد الملة و الدین مسعود ابن القاضي الامام مقتدى الأنام عمر بن المولى المعظم اقضي القضاة العالم برهان الملة و الدين ابن الامام الرباني العالم الصمدانی، مفتی الفريقين، معيد الجامعين، سلطان العارفین قطب الواصلین، شمس الحق و الدين، القاضي التفتازانی قدس الله اسرارهم و انزل فرادیس الجنان اشباحهم؛ و كتب في جانب قدمه المبارک هذه التواریخ؛ ولد المرحوم في صفر سنة 722 و فرغ من تأليف شرح التصريف الزنجاني حين بلغ سنة ستة عشر في شعبان سنة 738 و من شرح تلخیص المفتاح في صفر سنة 748 في بلد هراة و من اختصاره في سنة 756 بغجدوان و من شرح الرسالة الشمسية في جمادی الآخر سنة 752 في مزار جام و من شرح التنقيح في ذي القعدة في سنة 758 بكلستا بترکستان و من شرح العقائد في شعبان سنة 768 و من شرح المختصر في الأصول في ذي الحجة سنة 776 و من الرسالة الكريمة الارشاد سنة 778 كلها بخوارزم و من مقاصد الكلام و من شرحه في ذي القعدة سنة 784 بسمرقند و من تهذیب الكلام في رجب و من شرح القسم الثالث من مفتاح العلوم في شوال کلیهما سنة 789 بسمرقند و شرع في تأليف الفتاوی الحنفية في ذي القعدة سنة 759 بهراة و في تأليف مفتاح الفقه سنة 782 و في شرح تلخیص الجامع كليهما بسرخس [و] شرح الكشاف في ربيع الآخر سنة 782 بسمرقند و توفي في يوم الاثنين و العشرين من محرم سنة 792 بسمرقند و نقل إلى سرخس و دفن فيها يوم الأربعاء التاسع من جمادى الأولى بهذه السنة و تمت الروضة يوم الاثنين الثاني و العشرين من ذي الحجة سنه 793 رحمه الله»؛ مهر: شیخ محمد آغا زاده احمد سعید افندی وقفدر 1310» (گرد)؛ تاریخ وقف: 1310؛ کاغذ: شرقی نخودی، 6 گ (188پ-193پ)، 20 سطر، اندازه: 6/5× 13/5 سم [ف: 40/2 - 23]
كا: على رضا بن زین الدین سلیمی، تا: 1050ق؛ مهر: «عباسعلی» (بیضی)؛ جلد: پارچه، 13گ (27ر-40ر)، 15 سطر، اندازه: 11×19/5 سم [ف: 22 - 262]
خط: نستعلیق، کا: حمزة بن ابی بکر، تا: 1071ق؛ 25 سطر، قطع: اربعی [چهار کتابخانه مشهد-ف: - 339]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: احمد، تا: 1078ق؛ جلد: مقوا، اگ، 22 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 2 - 755]
آغاز: برابر؛ انجام: فلابد من معرفة ما يبين عليه العمل بهذا الطريق فنقول تم الدائرة الهندية
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 1081ق؛ کاغذ: اصفهانی نخودی،
جلد: تیماج مشکی، 7گ (1پ و 10-16)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 13 - 343]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حافظ عثمان بن حاج عمر) آمدی، تا: 1163ق؛ جلد: مقوایی، 5گ (56پ - 60ر) [ف: 21 - 93]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، كا: على بن ابراهيم بن علی چلبی بن حاج سید احمد، تا: 1203-1207ق، در خدمت ملا عبد الله افندی مدرس؛ محشی؛ مهر: حاج سید سعید کاغذ: فستقی و شکری، جلد: مقوا، 10گ (67-76)، 10-14 سطر (7/5× 15/5)، اندازه: 17/5 × 21/5 سم [ف: 2 - 714]
خط: نسخ، كا: احمد البانی، تا: 1237ق؛ جلد: تیماج مشکی، 6گ (319پ -324پ)، 24 سطر، اندازه: 16 × 23/5 سم [ف: 26 - 396]
آغاز: حمدله أما بعد فقال الكامل المحقق اعني الاستاد مولانا حسین
بی کا، تا: 1254ق؛ اندازه: 20×13سم [ف: 3 - 93]
آغاز و انجام: برابر
خط نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 30ص (105-134)، 12 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 9 - 651]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، تملک: هاشم منجم باشی در ربیع الثانی 1321ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر (15/5×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 2 - 792]
Š.-u wiqāyat-ir-riwāya
وابسته به: وقاية الرواية في مسائل الهداية؛ برهان الشریعه، محمود بن عبیدالله (-673)
ناشناخته 1. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:19826
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از کیومرث محمودی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
š.-e vaqāye
ناشناخته
جلد یک؛ بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
بی کا، تا: 1242ق، خریداری از رضا غیبی [رایانه]
بی کا، بی تا؛ خریداری از رضا غیبی [رایانه]
š.-e vaqāyeó-e qahtī va kamyābī sālhāye 1320-1321 š
بجنوردی، غلامحسین بن رجبعلی، ق 14 قمری
bojnordī, qolām-hoseyn ebn-e rajab-“alī (- 20c)
شرح وقایع قحطی سال های 1320 و 1321ش/ 1361-1362ق است که به واسطه کم بارندگی بعضی از غلات به عمل نیامد و گرانی آن چنان فراگیر شد که: «مظنه جات در نهایت گرانی و قحطیی که غنی و فقیر یکسان در کمال ذلت و سختی زندگی می کنند» نوشته شده در 5 و 23 اسفند 1321ش.
تهران؛ دانشگاه شماره نسخه:10699/2
آغاز: پس از حمد خداوند متعال روزی دهنده بی منت درود بر احمد محمود و آل الطيبين الطاهرين صلوات الله عليه (كذا) اجمعین. اما بعد این بنده اقل الحاج غلامحسین خراسانی خلف مرحوم حاجی رجبعلی بجنوردی طاب ثراه برای یادداشت این دو کلمه را مختصر قلمی نمودم که در آتیه به درد خواهد خورد از وضعیات یکی دو سال قبل و فعلا که يوم دوشنبه 18 شهر محرم الحرام 1362 می باشد کمی و فشار و قحطی و تنگی زندگانی را برای عبرت آیندگان مرقوم میدارم اولا در ماه رمضان 1360 ارزاق در حدود متوسط بود گندم چهارده تومان الی پانزده تومان، جو ده الی 12 ریال و ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 6گ (54ر - 59ر)، اندازه: 17/5×11 سم [ف: 20 - 213]
Š.-e vaqāye‘-e qom
فيض قمی، علی اکبر بن محمد، ق13 قمری
feyz-e qomī, ‘alī akbar ebn-e mohammad (- 19c)
مؤلف در این رساله به ماجرای رودخانه انار بار قم و نیز بالا آمدن آب و طغیان رودخانه در قم و حکایاتی که هنگام ورود نایب السلطنه به قم روی داده، پرداخته است. این ماجراها در برگ «پ و 28پ» نسخه ش 162 فهرست مرعشی نیز آمده است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 13179/2
آغاز: رودخانه قم را رودخانه انار بار و رودخانه بار گویند، آبش از جنوب به شمال جاری است، سرچشمه او کوه زرد بختیاری است؛ انجام: صلوات و تحيات فزون تر ز شمارش ** بر ذات و آبای تو کان یکسره امجاد
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد حسین صحفي قمی، تا: 1366ق، کاغذ: فرنگی، 7گ (10پ -16ر)، 14 سطر، اندازه: 16×12 سم [ف: 33 - 342]
Š.-e vaqāye'-e ne'mat ×ãn ‘ālī
مشهدی موسوی، حسن علی، ق13 قمری
mašhadī mūsavī, hoseyn ‘alī (- 19c)
توضیح بسیار مختصری است بر بعضی لغات و عبارت های مشکل کتاب: «وقایع نعمت خان عالی (1120) یا «روزنامه محاصره حیدر آباد».
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه: 165/1
آغاز: حمد قادر بی چون که از یک کن خلایق را از عدم بوجود آورده، و نعمت خاتم النبيين سيد المرسلین صلی الله علیه و آله که از نور هدایت خویش؛ انجام: الله که شرح مختصر نعمت خان عالی بفرصت قلیل صورت اختتام یافت.
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: سه شنبه 28 ذیحجه 1263ق؛ 18گ (1ر-18ر)، اندازه: 14/5 × 21/5سم [ف: 1- 182]
š.-ul waqt wa-l qiblat-il madkūrayn fī š.-il lum'a
موسوی تنکابنی، محمد مهدي بن محمد جعفر، ق13 قمری
mūsavī tonekābonī «mohammad mahdī ebn-e mohammad ja'far (- 19c)
وابسته به: الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية؛ شهید ثانی، زين الدين بن على (911-965)
مؤلف می گوید: چون در شرح شهید ثانی بر لمعه، دو مبحث وقت و قبله در غایت اشکال بود تصمیم گرفتم شرحی بر این دو مبحث با عبارتی روان و نزدیک به فهم بنویسم این رساله در یک مقدمه در بیان معانی اشیاء اربعه (عرض بلد، طول بلد، میل اعظم، آخر معمور الأرض) و دو «باب» تنظیم شده است: باب اول در بیان وقت با ترسیم دوایر مربوطه ...
قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه:256/7 - 2/76
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي عرفنا الاوقات الشريفة ... وبعد فيقول العبد المذنب الغريق في بحر المعاصر السيد محمد مهدي بن السيد محمد جعفر الموسوي غفر الله لهما يوم ينادي المنادي أن هذه وريقات لطيفة وصحيفات ضيفة في شرح شرح المنظومة الرفيعة وهي اللمعة الدمشقية فان ذلك الشرح الفاتح لمغلقها الصادر من الشهيد الثاني لما كان معضلا ... في هذين المبحثين؛ انجام: وعدم الأحتاج إلى الهيئة والنظر إلى الكرة فاستغفر الله لراقمها ليغفرلک ولنا ما تقدم من ذنوبنا
خط نسخ، بی کا، تا قرن 13؛ محشی؛ 5گ، 19 سطر [ف:5 - 2506]
Š.-u waqf-in-nuqūd
وابسته به: وقف النقود = اثبات جواز وقف النقود (رسالة في)؛ ابو السعود عمادی، محمد بن محمد (893-982ق)
شرحی است با عناوین «قوله، قوله» بر رساله وقف النقود ابو السعود مفتی و شارح سعی می کنند که مطالب ابو السعود را رد کند و کار او را نا مشروع می داند.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 6409/15
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد فهذه رسالة معلولة لابطال وقف النقود بدون الوصية او الاضافة الى الموت المحدود؛ انجام: خصوصا الدماغ و البصر للتهذيب و التنقيح و العذر عند كرام الناس مقبول و الصلاة و السلام على محمد و آله اجمعين
خط: نسخ، كا: عبد الباقي بن فضل الله، تا: 1104ق؛ محشى؛ جلد: مقوایی، 22گ (222پ -243پ)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 17-17]
Š.-e «va kam le-1-lāh-e men lotf-en ×afi»
شریف، زین العابدين بن محمد على
šarīf, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e mohammad 'alī
مشتمل بر چند «تدقيق».
یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: 2/ 2450
بی کا، بی تا؛ اهدایی: شیخ محمد جواد علميه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، اندازه: 14×8/5 سم [ف: 4 - 1298]
شرح و کیفیت معراج- معراجیه
Š.-e «al-walad-o serr-o abīh»
خواجگی کاسانی، احمد بن جلال الدین، - 949 قمری
×ājegī kāsānī, ahmad ebn-e jalāl-od-dīn (- 1543)
اثری کوتاه در شرح حدیث نبوی (صلی الله علیه و آله) با مضمون: «الولد سر ابيه» که با رویکرد عرفانی تفسیر شده است، با سربندهای «ای طالب صادق».
آغاز: الحمدلله الذي خلق آدم على صورته و نفخ فيه من روحه ... اما بعد فقال النبي عليه السلام الولد سرابیه ... به حکم این آیت که يخرج الحي من الميت و يخرج الميت من الحی است ..
انجام: بی عنایات حق و خاصان حق ** گر ملک باشد سیا هستش ورق
[دنا 1152/6؛ فهرستواره منزوی 1084/8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعليق هندی، كا: بابا گلکار، تا: قرن 10؛ مجدول؛ جلد: تیماج سرخ، 5گ (54-58)، 15 سطر، اندازه: 22×16سم [ف: 98 - 33/1]
آغاز: چه بسیط و مركبه این حقیقه؛ انجام: برابر
اصل نسخه: دانشکده ادبیات تهران ش 331 گ (75×36). در فهرست آنجا ناشناخته مانده؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: سلخ ربيع الثانی 918ق؛ افتادگی: آغاز؛ 2گ (109-110پ) [عکسی ف: 2 -297]
-فیروز آغاز: برابر؛ انجام: پس می باید که به این مقدار از سرابوات بیرون نیایند که به برکت همت و صحبت دوستان حق سبحانه و تعالی و به عنایت.
خط: نستعلیق هندی، كا: محمد جميل بن عبدالرحمن، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مجدول؛ جلد: تیماج زرشکی، 4گ (124پ- 127پ)، 19 سطر، اندازه: 26×15/5 سم [ف: 21-310]
اصل نسخه: گنج بخش، ش 1401 (گنج، 667/2، 855)؛ خط: نستعلیق تحریری، كا: محمد امین، تا: 1280ق؛ 5گ (141-145) (عکسی ف: 2 - 297]
š.-u walīy-il-lāh = r.-ul-jafrīyya
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212 - 1259 قمری
raštī, kāzem ebn-e qāsem (1798 - 1843)
رساله ای است در شرح کلام کسی که نام امیر المؤمنین علیه السلام و کنیه و لقب ایشان و بعض اسماء حسنی را از لفظ «ولی الله» بر طبق قواعد جفر استخراج نموده است که به درخواست کسی آن را نگاشته است.
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول العبد الجانی ... ان بعض من تجب على طاعته و اوجبت على نفسي اجابته ... قد امرنی ان امليء كلمات في شرح کلام من استخرج اسم مولینا
[دنا 1152/6 -1153 (5 نسخه)]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: على بن احمد، تا: 1256ق؛ 15گ، اندازه: 17×11سم [ف: 3 - 147]
آغاز: برابر؛ انجام: و اما بطون الاخر فمما لا ينطق لها فمي ولا يجرى لذكرها قلمی مع اني احطت با كثرها علما.
خط: نستعلیق، کا: محمد طاهر بن نجفعلی همدانی یا محمد على، تا: 1259ق؛ جلد: تیماج مشکی، اگ (190ر-190پ)، اندازه: 20×14 سم [ف: 23 - 200]
آغاز: برابر؛ انجام: عالم الدنيا و الرجعه او عالم الدنيا و الاخره فليكن هذا آخر ما اوردنا ایراده في هذه العجاله مع توفر الملال و اختلال الاحوال ... و صلى الله على محمد و آله الطاهرين.
خط: نسخ، كا: عبدالعلی بن محمد صالح مراغی، تا: 1262ق؛ مصحح ؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج حنایی مذهب، 9گ (23پ - 31)، 25 سطر (19×10)، اندازه: 30×19سم [ف: 16 - 419]
آغاز: برابر؛ انجام: او عالم الدنيا و الاخره محمد حسن الطبسی الکلیلکی
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن طبسی، تا: 1279 ق [الفبائی: - 166]
آغاز: برابر؛ انجام: و تأكید لبشريته في العالمين عالم الدنيا و الرجعة او عالم الدنيا و الآخرة فليكن هذا آخرما اردناه ایراده ... و على الله التوكل في المبدأ و المال و صلی الله على محمد و آله الطاهرين
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج زیتونی، 14 گ، 15 سطر، اندازه: 17×11/5 سم [ف: 5 - 2395]
š. va moʻāleja-ye amrāz-e tab nvba
پولاک، یاکوب ادوارد، 1818 - 1891 میلادی
polāk, yākūb edvārd (1818 - 1891)
به دستور ناصر الدین شاه برای افواج قاهره ناصری نوشته شده است.
ساری؛ طاهری شهاب؛ شماره نسخه:218/3
کا: عبدالله قزوینی، تا: 1281ق؛ جلد: چرمی قهوه ای، 40ص، 15 سطر (21×6) [نشریه: 6 - 627]
š.-ul-hārūnīyya
شرح متن مختصر «الهارونية» است در علم صرف که نجم الدين عمر بن الهروی برای بهاء الدوله محمد و برادرش ولى الدين هارون فرزندان شمس الدين محمد صاحب دیوان در شش فصل تألیف کرده بود. این شرح توضیحی با عناوین «قوله، قوله» می باشد و در بعضی مسائل به گفتگو پرداخته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 9539
آغاز: الحمد لله الذي دل على وجود الحق مشاهدة الفعل والانفعال نطق له سبحانه بالقدم حدوث الأسماء و الافعال انجام: و المزيد فيه ثلاثة أبنية تفعلل کتد حرج وافعنلل کاحر نجم و افعلل کاقشعر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: المعتمد بفضل الصمد كثير الجرم احمد» (بادامی)؛ جلد: تیماج عنایی، 57گ، 15 سطر، اندازه: 18×14/5 سم [ف: 24 - 286]
Š.-e 18 beyt-e masnavī mowlavī
شهرزوری، عبدالرحمن بن احمد، - 1275 قمری
šahrazūrī, 'abd-or-rahmān ebn-e ahmad (- 1859)
تاریخ تأليف: 1250ق
با دیباچه ای به نثر و شرح با یک مقدمه به نظم در 271 بیت و به درخواست درویشان ساخته است. (محمد تقی دانش پژوه)
آغاز: آغاز مقدمه: الحمدلله الذي له عقول الفحول في ادراک جلاله ... بهترین صدائی که بلبل زبان عارفان از سر شوق و اشتیاق ... آغاز شرح منظوم: یار با خود در ازل بي ما و من ** عشق را میساختی با خویشتن
چاپ: استانبول، 1284، سنگی
[دنا 390/6؛ فهرستواره منزوی 595/7]
آغاز: برابر؛ انجام: بیریا خواند همیشه این دعا ** استجب یا ذالغناء و العطا
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1275ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قهوه ای مذهب، 24گ (216-239)، 16 سطر (14×7)، اندازه: 21/5×13/5 سم [ف: 8 - 26]
آغاز: برابر، انجام: می کند خالص دعا هر صبح و شام ** از خدا خواهد بقایش را بکام / بی ریا خواهد همیشه این دعا ** استجب يا ذا الغناء و العطاء.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 32گ (1-32)، 10 سطر (15/5×8)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 11-2042]
شرح الهداية- کنز الفوائد
شرح الهداية- شرح هداية الحكمة
š.-ul-hidāya
ابن کمال پاشا، احمد بن سليمان، - 940 قمری
ebn-e kamāl pāšā, ahmad ebn-e soleymān (- 1534)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:17889
کتاب الطهارة؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
Š.-ul-hidāya
وابسته به: الهداية في شرح البداية = هداية الفروع = شرح بداية المبتدی؛ مرغینانی، علی بن ابی بکر (593-530)
شیراز؛ امام عصر؛ شماره نسخه:18
آغاز: کتاب البيوع قال: البيع ينعقد بالايجاب و القبول اذا كانا بلفظ الماضي مثل این يقول احد هما بعت و الاخر يقول اشتريت؛ انجام: بخلاف ما اذا كانت نصفين او كانت الميتة اغلب لانه لا ضرورة والله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب. از ابتداء کتاب بيع تا انتهاء كتاب وصايا. این کتاب شرحی است با عنوان «قال»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با رمز کفایه، نهایه، کرمانی و على، در 6 صفحه اول فهرست کتاب توسط سید کریم بخش گیلانی نوشته شده؛ 531گ، اندازه: 17×27/5 سم [ف: 1 - 62]
S.-ul-hidaya
ناشناخته
جلد اول؛ بی کا، تا: 1130ق [میراث اسلامی: 5- 610]
آغاز: علام معاليه مشرفة على الانعكاس و آثار مبانیه موذنة بالاندراس ... غياث الاسلام و مغيث المسلمين الأمير بن الأمير محمد شاه کرت ... فهو با تحاف هذا الكتاب اولی ... قال نحمد الله على توفيقه و نساله هداية طريقه و نصلی علی محمد؛ انجام: و ما عداه توابع و لو احق به و لكن هذا آخر ما اوردنا في شرح هذا
الكتاب. به نام محمد شاه کرت. مطالب با عنوان «قال اقول» آمده است مانند: «قال اما بعد اه اقول المنطق علم يعرف به تمييز الفكر الصحيح عن الفاسد»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 21 رجب 1233ق؛ کاغذ: فستقی، جلد: پارچه ای، 43گ، 12 سطر (16×10/5)، اندازه: 22×17/5 سم [رشت و همدان: ف: - 1748]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 19/2×14 سم [رایانه]
š.-e hedāya
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:10697/4
آغاز: بسمله و به نستعين باء حرف جر اسم مجرور به باء جار و مجرور متعلق به ابتداء یا به استعین اضافه شده به سوی الله؛ انجام: به اعتبار مؤخر واقع شدن آن صفت از موصوف و عمل کرده است مصدر در محل بک نصب را
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ جلد: مقوا، 55گ (45پ - 99پ)، ابعاد متن: 14×8، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 20 - 207]
شرح الهداية الاثيرية- ثواب و خواص سوره یس
شرح الهداية الاثيرية- شرح الهداية الاثيرية
شرح الهداية الاثيرية- شرح هداية الحكمة
Š.-ul-hidāyat-il-atīrīyya
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
ناشناخته 1. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1761/1
آغاز: بسمله و به نستعين، سبحانه اقام برهانه على قيام مقام الوجود بذاته لذاته؛ انجام: الذي هدانا لها ما كنا لنهتدی ... و يهدي بنوره من يشاء إلى صراط مستقیم بلا اشتباه و الصلوة على رسوله محمد و آله اجمعین. اثير الدين ابهری کتابی بر سبک مشائیان در فلسفه در سه بحث منطق و طبیعی و الهی به قرن هفتم پرداخته است که با وجود اختصار مورد توجه اکثر اهل تحقیق واقع شده و بر آن شروحی نوشته اند که از آن جمله است این شرح که فقط دو بحث فلسفه طبیعی و الهی آن را به شرح کشیده این شرح به سلطان ابوالفتح میرزا محمد سلطان بهادر خان عرضه شده است و از تاریخ انتساخ بر می آید که بایست قبل از سال های هشتصد و نود و چهار و پنج قمری نوشته شده باشد. نویسنده می گوید چون هدایه مختصر می بود لازم آمد که آن را بیشتر شرح کنم. شرح به صورت متن و شرح و با «قال اقول» مطلب می آید و نویسنده با دقت مطالب را آورده است؛ خط: نسخ، كا: جمال الدین حسین استر آبادی، تا: 895ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 82ص (1-82)، 17 سطر (9×12/5)، اندازه: 12×17 سم [ف: 10 - 339]
بی منطق؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: دوشنبه 20 ذیحجه 1072ق [نشریه: 7 - 229]
گویا شرح الهداية میبدی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: فرنگی، 47گ [ف: 17 - 100]
به «قال اقول»؛ خط: نستعلیق، كا: ابن محمد بن حكيم شيخ كبير، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 53گ ( 77-25 پ)، 21 سطر (14×7) [ف: 17 - 164]
š.-u hidāyat-il-afkār
جحافی، عزالدين
johafi, ezz-od-din
وابسته به: هداية الافكار الى مذاهب الأئمة الأطهار؛ صنعانی، ابراهيم بن محمد (-914ق)
شرح مزجی «هداية الافكار» از ابراهیم بن محمد بن عبدالله بن هادی وزیر است. مؤلف در مقدمه کتاب از خود یاد نکرده و نامش هم در یادداشت صفحه عنوان نسخه ناقص شده و صورت کامل اسم او را در منابع نیافتیم. این شرح هیچ یک از شروحی که در مؤلفات الزيدية (ج 1، ص 336، و ج 2، ص 202-203 و 403) و بروکلمان (ج 12، ص 142) و پیوست ریو (ص 237) و مصادر التراث اليمني في المكتبة البريطانية معرفی شده نیست. در دیباچه می نویسد: «و بعد فلما كانت هداية الأفكار من انفس مقرو في كتب الآل و اشرف محمود لما حوته من التنبيهات الفايقة و الزيادات الرايقة الموصلة إلى غاية السؤل خطر ببالي ان اجعل عليها شرحا يزيدها ان شاء الله تعالی بیان و لعله ينفع احبة (؟) لنا من المؤمنين و اخوانا».
تهران، دانشگاه؛ شماره نسخه:10659
آغاز: الحمدلله الذي شرح صدور اوليائه بانوار حكمته و ارشد قلوبهم بافكار هدايته و الصلوة و السلام على نبيه محمد مبلغ رسالته ... فصل ذکر فيه علائم ما يجوز فيه التقليد و ما لا يجوز و من يجوز له التقليد و من لا يجوز؛ انجام: تخالف و ترادا كقول ع وان کافی في المقدار فقولان الأول مع الهادي و الثاني التحالف و التراد جزء اول؛ خط: نسخ کم نقطه، بی کا، تا: شوال 1130ق؛ مجدول،
مصحح، محشی، یادداشت های صفحه عنوان: نام کتاب و مؤلف به خط کهن که بعدها برگه ای روی آن چسبانده اند و قسمت هایی از آن را نمی توان خواند: «... کاشف المعاني هداية الافكار تصنيف السيد العلامة علم العلماء الاخ ... صاحب الذهن الصافی موضح الدقائق ... مض بالايضاح الشافی عزالدين ... بن على بن الحسين الجحافي رحمه الله رحمة الأبرار و ادخله جنات تجرى تحتها الأنهار بحق محمد المختار و آله الأطهار و صلی الله على سيدنا محمد و آله و سلم»؛ تملك: نعمت الله احقاقی جهرمی زرگر بن محمد باقر در 20 رمضان 1351ق؛ اهدایی: آقای محمد کریم اشراق برادران احقاق؛ جلد: تیماج عنابی، 201گ، 27 سطر (15×24/5)، اندازه: 21×31/5سم [ف: 20 - 143]
š.-e hedāyat-il-omma
نوری مازندرانی، مرتضی قلی بن میرزا بابا، ق13 قمری
nūrī māzandarānī, morteza qolī ebn-e mīrzā bābā ( 19c)
وابسته به: هداية الامة الى احكام الائمة؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1033-1104ق)
ترجمه و شرح مختصری است با عناوین «ص، ش» بر کتاب هداية الامة شیخ حر عاملی، در کتاب حاضر فقط احكام رضاع تا بحث یازدهم في استحباب القناعة را داراست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:6690/6
آغاز: الحمدلله رب العالمين ... و بعد چنین گوید بنده عاصی ... که چون همیشه از منه و اوقات این خیال را در خاطر فاتر می گذرانیم که کتابی از مسائل شرعیه را بدست بیاورم، انجام: پس فرمود امام این ارحام خوبان مردمان است که به درستی و تحقیق خدا امر کرد به صله کردن به ایشان و بزرگوار داشتن ایشان.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1270ق، جلد: تیماج قهوه ای مذهبی 39گ (69ر -107ر)، اندازه: 10/5×16/5 سم [ف: 20 - 204]
شرح هداية الحكمة- الجوهر الفرد
š.-u hidāyat-il-hikma = š.-ul-hidāyat-il-ațīrīyya
حلبي، عبدالکریم بن عبد النور، 664 - 735 قمری
halabī, ‘abd-ol-karīm ebn-e ‘abd-on-nūr (1266 - 1335)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
رساله ای متوسط در شرح «هداية الحكمة » اثير الدین ابهری که به صورت «قوله، قوله» تنظیم شده است.
[دنا 1153/6؛ کشف الظنون 2029/2]
قم؛ مسجد اعظم؛ شماره نسخه:2638
آغاز: ... مشتملا على حل الفاظه و تحلیل ترکيباته مع زيادة شريفة لاتوجد في المطولات ... اما بعد فهذه هداية في المنطق الخ استكمال النفس واجب على كل عاقل؛ انجام: مما سبق فلايحتاج الى ذكره منفردا هذا آخرما اردنا في شرح هذ المختصر والحمدلله بلاغاية ولانهاية تنها بخش منطق است؛ خط: نسخ، كا: مجدالدین بن شهاب شیرازی، تا: چهارشنبه 16 ذیقعده 823ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج سیاه، 107گ، 19 سطر، اندازه: 18×7 سم [ف مخ: 3-1283]
š.-u hidāyat-il-hikma = š.-ul-hidāyat-il-atīrīyya
میر ک بخاری، محمد بن مبارکشاه، - 740 قمری
mīrak-e bo×ārī, mohammad ebn-e mobārak-šāh ( 1340)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
شرحی است با عنوان «قال، اقول» بر مبحث طبیعیات و الهيات «هداية الحكمة» ابهری؛ آغاز نسخه های کتاب چنانکه از کشف الظنون (2029/2) و الذریعه (175/14) برمی آید اختلاف دارد و ظاهرة علت اختلاف آن است که در ابتدای برخی از نسخه ها خطبه کتاب موجود بوده و بعضی خطبه ندارد.
آغاز: بسمله حمدله و صلاة و بعد فقد سألني بعض أحبائي أن أكتب لقسمي الطبيعي و الالهى من كتاب الهدايا للمولى العلامة افضل المتأخرين أثير الملة و الدين مفضل بن عمر الأبهري
انجام: و ضعفها و سرعة الزوال و بطؤه و تختلف ما يكون منها من التعذيب بحسب الاختلافين و ليكن آخر ما أردنا أن نكتب على سبيل الاجمال من غير ايجاز مخل و تطويل ممل في شرح هذا المختصر
[الذريعة 175/14؛ دنا 1155/6 -1156 (27 نسخه)؛ ریحانة الادب 77/6؛ دانشنامه جهان اسلام 384/2؛ کشف الظنون 2028/2 تا 2030؛ فهرست نسخه های خطی موزه برلین: ش 5081؛ قاموس الاعلام 2871/4]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح هداية الحكمة؛ جرجانی، علی بن محمد ( 740-816)
2- حاشية شرح الهداية الاثيرية؛ الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (950-870)
3- حاشية حاشية الجرجاني على شرح هداية الحكمة؛ حسینی، ابوالبقاء بن عبدالباقی (11)
4- حاشية شرح هداية الحكمة
5- حاشية شرح الهداية الاثيرية (2 عنوان)
آغاز: .. قال فصل في ابطال الجزء الذي لا يتجزی اقول و اعلم ان اهل العلم اختلفوا؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: غره شوال 786ق؛ 60گ، 15 سطر، اندازه: 19×16 سم [ف: 1 - 168]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: عبد الوهاب، تا: 835ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 44گ (46-89)، 27 سطر، اندازه: 18×5 سم [ف: 31- 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: اسفندیار، تا: 850ق؛ 54گ، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 4 - 195]
آغاز و انجام: برابر
در صفحه عنوان نسخه ما از میرک دانسته شده؛ خط: نسخ، بی کا تا: پنج شنبه 5 جمادی الاول 885ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوای 67گ، 15 سطر (6/5× 12/5)، اندازه: 20×12سم [ف: - 392]
آغاز: مع تقديم الطبيعي على الالهى لان الطبيعيات اقدم الأشياء بالقياس؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: يعقوب بن عوض، تا: جمادی الاول 888ق؛ افتادگی: آغاز (صفحه اول)؛ واقف: فهرستی؛ 33گ، 19 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 4 - 195]
آغاز: لصغرها اذا الكسر هو فصل الجسم بدفع دافع قوي من غير نفوذ جسم فيه
خط: نستعلیق، كا: احمد بن محمد بن كمال شریف نیریزی، تا: سلخ شعبان 894ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 62گ (1ر -62پ)، 19 سطر، اندازه: 18×16 سم [ف: 25 - 58]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی با نشان «خرزبانی»، «معین»، «12» و غیر آنها، رکابه دار؛ تملک: محمد ملا تفیش (تنیش)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 44گ (108-151)، 23 سطر (14×9)، اندازه: 19×13سم [ف: 32 - 189]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 40گ (75پ -114پ)، اندازه: 23×13/5 سم [ف: 14-19]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: میشن سرخ، 11 سطر، اندازه: 11/5 × 15/7 سم [ف: 5 - 446]
آغاز: فيكون جسما و كل واحد منها؛ انجام: و العارض الميز هو السنن فيلزم کون التفئن عارضا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: يلزم أن يكون قبل ذلك الزمان زمان وانما يكون كذلك ... قال الفن الثاني في الفلكيات وفيه فصول فصل في اثبات كون الفلك مستديرا؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عزیز الله بن بابا حسینی، تا: 3 ذیقعده 901ق، جا: اردبیل؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 60گ، 14 سطر، اندازه: 22×12سم [ف: 5 - 2695]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا:محمد بن حسین شریف، تا:904ق؛ جلد: تیماج قرمز، 179ص (90-268)، 12 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 5 - 373]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق بدخط، بی کا، تا: 914ق؛ واقف: عز الدين محمد؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 52گ، 17 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 1- 161]
خط: نستعلیق، كا: مسعود حسینی، تا: شنبه 4 ذیقعده 925ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج نیلی، 47گ، 19 سطر، اندازه: 20×12/5 سم [ف: 26 - 385]
خط: نستعلیق، كا: قریش بن هاشم حسینی، تا: 955ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 25گ (7پ-31ر)، اندازه: 20×15 سم [ف: 8 -353]
آغاز: اقول الحكمة و هي صناعة يستفيد منها الانسان تحصیل ما عليه الوجود في نفسه و ما عليه الواجب مما ينبغي أن يكتسبه بعلمه تستشرق بذلك نفسه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 10-11؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج سیاه، 15 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: - 205]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1108 یا 1018ق؛ جلد: تیماج تریاکی مذهب، 89گ (1-89)، ابعاد متن: 11×5، اندازه: 10×19 سم [ف: 12 - 97]
آغاز: برابر؛ انجام: و كذا العلم و سائر الصناعات و الكيفيات الاستعدادية تسمى قوة ان كانت استعدادا.
خط: نستعلیق، کا: محمد فضل الله بن محمد صالح، تا: 1042ق؛
افتادگی: انجام؛ نسخه ما خطبه ندارد؛ جلد: تیماج قهوه ای، 50گ (93پ -142ر)، اندازه: 21×11سم [ف: 1- 169]
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن محمد شریف کاشانی، تا: 26 جمادی الثانی 1043ق؛ مقابله شده؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 105گ، 15 سطر، اندازه: 11/75×9/7 سم [ف: 1- 334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 1072ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 59گ (171-229 پ)، 19-11 سطر (13×6/5)، اندازه: 19×13 سم [ف: 16 - 26]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: چهارشنبه شعبان 1088ق؛ واقف: محمد ولی میرزا، 1243؛ قطع: ربعی [نشریه: 4 - 386]
آغاز: ... قال فصل في ابطال الجزء الذي لاتيجزى اقول اعلم ان اهل العلم اختلفوا في تحقيق ذات الجسم على مذاهب انحصرت في ستة لان الجسم اما ان يكون ذات مفاصل؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: جعفر بن جمشید، تا: 21 جمادی الثانی 1093ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 59گ، 14 سطر، اندازه: 13/5× 19/5 سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشي از «س» و «ملازاده»؛ 65گ، 26 سطر [ف: 5 - 2694]
آغاز: لصلابته اذا القطع هو فصل الجسم بنفوذ جسم آخر فيه و لا و هما العجز المتوهم؛ انجام: برابر از ماقبل «قال فصل في اثبات الهيولى اقول كل جسم طبیعی وهو الجوهر القابل للابعاد الثلاثه ...» تا آخر کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز، 65گ (28-92)، 18 سطر، اندازه: 17×8سم [ف: 5 - 2695]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 76گ، 17 سطر، اندازه: 10×17 سم [ف: 4 - 195]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج لیمویی، 12ص (210-221)، 23 سطر، اندازه: 12/5 × 18/5 سم [ف: 5 - 371]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان صلاح الدين، میرحسین»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 39گ (92پ - 130 پ)، 17سطر (15/5×7/5)، اندازه: 13/5 × 22/5 سم [ف: 10 - 1956]
S.-u hidayat-il-hikma = .-ul-hidayat-il-atiriyya
قطب الدین رازی، محمد بن محمد، 694 - 766 قمری
qotb-od-dīn-e rāzī, mohammad ebn-e mohammad (1295 - 1365)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
گزارشی بر بخش منطق «هداية الحكمة» اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری است.
کاشان مدرسه سلطانی؛ شماره نسخه: 216/2
آغاز: الحمدلله مشرق الانجم الزهرة ومبدع العلل القاهرة والصلوة على ذوات النفوس الظاهرة فيقول استادی ... و بعد فقد الشمس منی بعض اخواني في الدين أدام الله ... اما بعد فهذه هداية في المنطق الخ اقول استكمال النفس واجب؛ انجام: واعلم أن السفسطة مأخوذة من سوفسطا فان سوفا في لغة اليونانيين اسم للعلم واسطان اسم للمغلط فاشتقت العرب منه سفسطة وتفرقوا ... تنها بخش منطق؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 59گ (59پ -117پ)، 14 سطر، اندازه: 13/5 ×19/5 سم آف مخ
.-u hidayat-il-hikma
عبیدی، فضل الله بن عبدالرحیم، ق 8 قمری
‘obaydī, fazl-ol-lāh ebn-e ‘abd-or-rahīm (- 14c)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
تاريخ تأليف: 752ق
شرحی است بر هداية الحكمة، توأم با ذکر اقوال و مناقشات حکمای سده های پیشین. مؤلف، این کتاب را در قلعه «آنی» در «کرج» که گویا «گرجستان» فعلی باشد، به پایان برده و چنان که در انجام نسخه ملاحظه می شود، برای فرمانروایان آن منطقه، آرزوی اسلام نموده است.
آغاز: و أما من الصفات مثل الألوهية و الوحدة و الكثرة و العلية و المعلولية و ما أشبهها مثل الوجوب و الإمكان و هو العلة الثالث و أقسامه الحكمة العملية حكمة خلقية و حكمة منزلية و حكمة مدنية؛ انجام: و لما بطل القول بأن النفوس واحدظ قبل البدن و كثيرة، بطل القول بوجود النفس قبل البدن فيكون النفس حادثة
بحدوث البدن و هو المطلوب، وبه ختمنا الكلام في القسم الطبيعي منتقلين إلى القسم الثاني الإلهی، حامدين الله بلاحصر ونهاية و مصلين على رسوله بلاحد و غاية بخش طبیعیات
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 774ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 30گ (30-1)، 27 سطر، اندازه: 16×7سم [ف: 31 - 459]
آغاز: رب اختم بالخير - لله الحمد و الشكر على التوفيق لاتمام ما سلف و الشروع فيما خلف و على افضل الشر، محمد و آله الصلوه و السلام ما بر الحالف و حث فيما حلف قال المصنف - رحمه الله - القول في الالهيات قد اشرنا من في الكتاب الى تقسيم يعرف منه هذالعلم فلا معنى لاعادته؛ انجام: قوله و من اراد الاستقصاء في الحكمة ... فليرجع الى كتابناء زبدة الأسرار ... زبدة الاسرار کتاب شریف کثیر العلم لكنه خال عن تحقیقات نقلناها من مصنفات الحكماء و المحققين و علاوة عن نكات التقطناها من مؤلفات الفضلاء المدققين ... و الحمدلله حمدا كثيرة كما أمر والصلوة و السلام على اشرف البشر محمد و آله و صحبه ما شرق بارق و امطرو برق شارق و اصفر ... و قد فرغ مؤلفه «فضل الله العبیدی»
انجح الله آماله و ختم بالخير و الحسنی اعماله - من تأليفه، اول العشر الاخر من جمادى الآخرة سنة اثنين و خمسین و سبعمایه بمدينة «آني» من بلاد «کرج» في القلعة المبنية فيها - اللهم ارزق و الاتها الاسلام بحق افضل الانام بخش الهيات؛ خط: نستعلیق، كا: يعقوب بن محمد برغلوی، تا: 774ق؛ کاغذ: شرقی، 29گ (30-58)، 27 سطر، اندازه: 16×8سم [ف: 31 - 460]
š.-u hidāyat-il-ħikma = š.-ul hidāyat-il-atīrīyya
ملازاده هروی، احمد بن محمود، ق8 قمری
mollā-zāde heravī, ahmad ebn-e mahmūd (- 14c)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
شرحی است با عناوین «قال، اقول» بر قسمت الهیات و طبیعیات کتاب «هداية الحكمة» اثير الدين ابهری. این شرح نسبتا مفصل و به درخواست شاگردان نوشته شده و بخش منطق را شرح نکرده است.
آغاز: باسمك اللهم يا اهل الحمد و الثناء و يا ذا العظمة و الكبرياء ... و بعد فهذه مجلة مشتملة على شرح ما سوى المنطق من المختصر الموسوم بالهداية ... قال المولى المصنف ... القسم الثاني في الطبيعيات اقول لما كانت الحكمة علما باحثا عن احوال الموجودات الخارجية على ما هي عليه في نفس الامر بقدر الطاقة البشرية و الموجود ينقسم إلى ما هو عليه موجود لا بقدرتنا و اختيارنا كالسماء و الأرض ... انقسم لا محاله بانقسام متعلقه اعني الموجود الى قسمين قسم يبحث فيه عن احوال القسم الأول من الموجود
انجام: بل يكون زائلا كما ذكرنا في الحالة الأولى هذا اخر ما قصدنا جمعه في هذا الشرح من الفوائد و اردنا نظمه في هذا السلك من الفرائد ... هذا مع اعترافی بالعجز و القصور و انتساب معظم النقصان و الفتور لكن الله يمن على من يشاء من عباده بالفضل و الأنعام و يدخل من يشاء في رحمته بمزايا الطول و الاكرام انه هو البر الرحيم و الجواد الكريم.
الذریعه 173/14 ؛ دنا 1153/6 -1155 (43 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 123/2 و 260/2 و 186/3]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح ملازاده على هداية الحكمة؛ قاضی زاده رومی، موسی بن محمود (815)
2- حاشية شرح هداية الحكمة؛ سمنانی خراسانی، حسین (-9)
3- حاشية شرح هداية الحكمة؛ خلیل بن فاضل بن اسحاق
4- حاشية شرح هداية الحكمة = حاشیه بر شرح هداية اثیریه
5- حاشية شرح ملازاده على هداية الحكمة (3 عنوان)
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 15 ذیحجه 786ق؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: شرقی، 81گ (90-170)، 27 سطر، اندازه: 17×5 سم [ف: 31 - 284]
خط: نستعلیق، کا: زين الدين بن احمد بن محمد بن احمد بن مسعود، تا: قرن 9، جا: هرات؛ مصحح، محشی؛ مهر: «عبده فتح الله الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 80گ، 19 سطر، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 21 - 8]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: گویا قرن 9، 100گ، 17 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 1- 168]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 9؛ مصحح، محشی؛ 135 گ (1 -135)، اندازه: 18×13سم [نسخه پژوهی: 3 - 121]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسن بن أبي الخير ابن حسن اقلیدی، تا: 20 شوال 848ق؛ مصحح، محشی با نشان «2»؛ مهر: «افوض أمري إلى الله عبده کریم» (مربع)، «الواثق بالحى القائم اقل عباد الله ابوالقاسم» (دایره)؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز، 48گ (43پ -90پ)، 25 سطر (15×8)، اندازه: 22×14/5 سم [ف: 33 - 426]
آغاز: له شرح يكشف لهم عن وجوه فرائده نقابها و يذلل في مسالك التحقيق من مطايا البيان صعابها ... قال المولى المصنف روح الله روحه ... القسم الثاني في الطبيعيات لما كانت الحكمة علما باحثا عن أحوال الموجودات الخارجية؛ انجام: برابر
تذکر: در فهرست ناشناس آمده، انجام با شرح ملازاده هماهنگی است؛ خط: نستعلیق، کا: سعد الله، تا: سه شنبه 1 شوال 853ق؛ افتادگی: آغاز (از دیباچه افتاده)؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه ای، 89گ، 21 سطر (11×5)، اندازه: 16×8سم [ف: 13- 3494]
خط: میان نسخ و تعليق، بی کا، تا: پایان جمادی الثانی 156ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 77 گ، 20 سطر، اندازه: 11/2 × 18/4 سم [ف: 1 - 336]
آغاز: برابر؛ انجام: انه الرحمن الرحیم.
خط: نسخ، بی کا، تا: دوشنبه 24 ربيع الثانی 861ق؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 109گ، 17 سطر، اندازه: 14 ×21سم [ف: 11 - 218]
آغاز: ورجلى في مضمار هذه الصناعة بالتماس طائفة من الخلان بل شرذمة من اعزة الاخوان ... قال المصنف القسم الثاني في الطبيعيات اقول لما كانت الحكمة علما؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: بابا شیخ بن زین العابدین بن شیخ سعید النكر کنانی، تا: دوشنبه 11 رمضان 862ق؛ افتادگی: آغاز (مقداری از مقدمه افتادگی دارد)؛ 110 گ، 17 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 5 - 2694]
آغاز: برابر؛ انجام: على حسب الإمكان في تحقيق مقاصده و التزام شرایط الانصاف في ...
خط: نسخ کهن، بی کا، تا: 862ق؛ مصحح، محشی با نشان های «مح، قاضی، صح و ..»؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی مذهب، 89گ، اندازه: 18×13سم [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد بن احمد خیری انصاری، تا: 15 شعبان 864ق؛ محشی با نشان م م م گویا از قاضی زاده با اجازه قرائت سید ابوالفتح محمد الهادي بن ابی بصير محمد بن على العراقي الحسینی راوی این شرح از استاد خود موسی بن محمد بن محمود قاضی زاده رومی از خود شارح به ابوالمحامد عماد الدين محمد بن مطهر بن ابی المعالی مظفر الدین منصور؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، جلد: میشن سیاه، 65گ، 23 سطر، اندازه: 13/2×18/4 سم [ف: 1- 336]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، کا: محمد بن فقيه داود بازلبی عمادی، تا: 867ق، جا: تبریز؛ محشی با عبارت «ابن الشريف»، «شرح تجرید» شرح اشارات» و ...؛ تملک: محمد رضی بن اسحاق بن ...، محمد بن الشيخ داود البازلی؛ مهر: «بدوح» (دایره)؛ جلد: مقوایی، 67 گ، 20 سطر، اندازه: 14×22/5سم [ف: 1- 28]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه:110
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 131]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن خضر کردی دیار بکری، تا: 868ق [نشریه: 7 - 698]
خط: نستعلیق، كا: احمد بن سيف الدين بن محمد بن محمود بن عمار خفری، تا: اواخر جمادی الثانی 869ق؛ مصحح، محشی، با نسخه مولانا ابو شامه مقابله شده و این کار روز جمعه از ماه ذیحجه همان سال کتابت پایان یافته؛ تملک: علی بن احمد قره حصاری؛ جلد: تیماج مشکی، 81گ (13پ -93ر)، اندازه: 13/5 ×22 سم [ف: 22 - 10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: فضل بن محمد، تا: 872ق؛ مهر: ناصر الدین شاه؛ کاغذ: ترمه، جلد: مقوایی، 99گ، 21 سطر (6/5× 15/5)، اندازه: 12/5 ×20سم [ف: 7- 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 875ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: ابراهیم بن ملا احمد بن ملا محمد مشهور به این ملا لطف الله در 1036، کمال الدین بن سید محمد کبیسی، محمد بن رضا ارشد بردی در 1243؛ 142گ، 17 سطر، اندازه: 13/5 × 18/5 سم [ف مخ - 123]
آغاز: التي ليس لها صور حافظه للتركيب و هو يات الآثار العلوية أو التي لها صور من شأنها الحفظ فقط؛ انجام: برابر
در فهرست ناشناس آمده ولی انجام با شرح ملازاده هماهنگ است؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد بن محمود خراسانی، تا: 888ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ (1ر-72ر)، اندازه: 17/5×13 سم [ف: 21 - 224]
آغاز: برابر؛ انجام: اذا أضاف الصانع الى الشمعة مقدار آخر من الشمعة حصلت الزيادة في الأقطار كلها.
خط: نستعلیق، كا: محمد بن خلیل بنی بخشی، تا: آخر محرم 891ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 96گ، 21 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 6 - 244]
خط: نسخ، کا: یحیی بن احمد بن محمد بن منصور حنفی، تا:
895ق، جا: رسری؛ محشی؛ تملك: محمد بن جمال الدین ویس بن مصطفی صادقی حسنی، صالح بن ناصر بن عبدالله بن على بن محمد بن على الشماسی بحرانی خطی به تاریخ 1229؛ مهر: «العبد المذنب محمود الطباطبائی» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 119گ، 13 سطر، اندازه: 13/5× 17/5 سم [ف: 21 - 53]
انجام:.
خط: میان تعليق و نستعلیق، کا: بهرام بن شمس الدين بهرام استرابادی، تا: جمعه 17 ربیع الثانی 897 ق، جا: هرات؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قرمز، 156گ، 19 سطر، اندازه: 17/7×13سم [ف: 1 - 336]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 85گ (116پ - 200پ)، اندازه: 13/5×23سم [ف: 14 -19]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام انجام در شرح «هداية النفس الناطقة الكاملة بالاعتقادات» (افتاده)؛ محشی از صلاح الدين، غیاث الدین، احمد بيوردی، س و عبدالرحیم»؛ تملک: محمد مهدی پسر جان باز خان حسنی در ربيع الأول 1070؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 93گ، 17 سطر (11/5×8)، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 16 - 472]
آغاز: و المعلول صاحبه و اما في التقسيم الثاني فلان كل واحد من المعلولين يستلزم العلة و العلة لايجابها يستلزم المعلول؛ انجام: لكن هذا الألم لا يكون لازما بل زائ؟ حكما ذكرنا في الحالة الأولى و الكين هذا آخر ما قصدنا جمعه في هذا الشرح من الفوائد و اردنا نظمه في هذا المسلک من الفوائد ... هذا مع اعترافی بالعجز و القصور ... و الحمدلله على الاتمام و الصلوة على رسوله خير الانام و علی اصحابه التابعين له فيما جاء به و ابان
خط: نسخ و تعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با علامت «س ه -و» و حسن چلپی و برخی به نقل از کتاب نهایه، بر پشت برگ گفتاری است از مولانا حسام الدین در باب قوس و قزح؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج نیلی، 74گ، 17 سطر، اندازه: 13/5× 18 سم [ف: 24 - 432]
آغاز و و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح، محشی با نشان «12»، با یک سرلوح مرصع، مجدول، مذهب؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قرمز، 18 سطر، اندازه: 13×5 سم [ف: 35 - 557]
آغاز: برابر؛ انجام: موجب الفيفان صورة حادثة من العقل الفعال على الهولی و كل حادث حركة كانت أو وصفة ...
خط: نستعلیق، کا: شاه حسین بن الياس بن محمد الخير بیتی، تا: 907ق؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 109گ، 13 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 33/1 - 90]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، اسدالله بن محمد ساوجی، تا: 929ق؛ افتادگی: وسط پس از برگ 195 یک یا چند برگ از نسخه (افتاده)؛ عبداللطيف نامی در 929 (سال کتابت) آن را تصحیح و مقابله کرده، محشی از میرک و خواجه زاده و جز اینان، با نوشته هایی از علیمحمد بن قربانعلی به تاریخ 1197 و از عبدالباقی بن محمد؛ 129ص (382 -510)، 382 سطر، اندازه: 21×13/5 سم [ف: 5 - 368]
خط: نستعلیق، كا: مصطفی بن عبدالقدیر حنفی، تا: 961ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 182گ، 11 سطر، اندازه: 16/9×12/3 سم [ف: 1- 336]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 999ق؛ مجدول مذهب، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 67گ، 19 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 5 - 2694]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 98گ، 15 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 2694]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ، بی کا، تا:قرن 11؛ کاغذ: فستقی استانبولی، جلد: رویه کاغذ قهوه ای، 90 گ، 23 سطر، اندازه: 25/1×15سم [ف: 1 - 336]
انجام: لأن البدن انما يكون محلا الفساد النفس اذا كان محلا للنفس و تكون النفس صورة حالة فيه ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملک: غیاث الدین محمد بن على؛ جلد: مقوایی، 64 گ، 21 سطر، اندازه:11×17 سم [ف: 1 - 180]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: شاید شمسایی گیلانی، تا: قرن 11؛ در پایان آمده: «بلغت قراءة الولد الاعز جمال الدين ابن القاضي الحنفي ... هذا الكتاب يوم الاحد الثامن و العشر من ربيع الثانی سنة خمسین و الف على الفقير إلى الله محمد بن محمد المدعو بشمسا»، محشی با نشان «شمس الدين محمد میرک رحمه الله»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج زرد، 63 گ، 25 سطر (15×8)، اندازه: 20×13سم [ف: 12-213]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری مخلوط به شکسته، بی کا، تا: قرن 10 11ق؛ محشی؛ 78گ (5پ -82پ) [ف: 1- 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود 10-11ق؛ جلد: تیماج سیاه، 15 سطر، اندازه: 14×19 سم [ف: - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: گویا قرن 11؛ محشی از: ملازاده خطایی، شرح هدایه؛ تملک: زین العابدین بن حاجی ملک مورخ 1228؛ مهر: «سلام علی ابراهیم» (بیضی)، «وقف کتابخانه مدرسه حاج محمد ابراهیم»؛ کاغذ: لیمویی، جلد: تیماج عنایی، 96 گ، 15 سطر، اندازه: 18×13/5 سم [دو کتابخانه اراک: - 141]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 77گ، 17 سطر (12×12)، اندازه: 18×14سم [ف: 8-63]
آغاز: برابر؛ انجام: ثم تصدر عنه هیولي العناصر و صورها المختلفه المتعاقبه عليها
خط: نستعلیق بدخط، بی کا، تا: با تاریخ 1067ق؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 93گ، 19 سطر، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 1 - 162]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی، رکابه دار، مجدول، این نسخه از روی نسخه ای که به خط عبدالله بن محمد مورخ سال 894 ق بوده کتابت شده؛ تملک: مصطفی مدرس زاده آنگاه به فرزندش سید محمد سعید مدرس زاده در سال 1172ق اهداء گردیده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 101گ (38-138)، 17 سطر (12×6)، اندازه: 11×17 سم [ف: 32 - 56]
آغاز: ... الطبيعي و الالهى لتقدمه بالآلية و الطبيعي على الالهي التقدمه بالنسبة الينا؛ انجام: فلان المؤثر في الفلك لو كان نفسا لكان تأثيرها فيه بواسطة الجسم الذي هو آلة لها في صدور افعالها عنها و اذا كان كذلك لزم.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی به ندرت نشانی «بلغ»؛ جلد: چرم مشکی، 158ص، 20 سطر، اندازه: 23×13/5 سم [ف: 45 - 33]
آغاز: برابر؛ انجام: الرؤية متمكن فيها تألمت بفقدان ... الهيئة الواضحة فيها کهيئة
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی، دو برگ اول فوایدی در فلسفه و حکمت به نقل از شرح مقاصد، مصابیح، شرح حكمة العين، مولانا عبدالرحیم، ایضاح و ابوالعلاء البهشتی؛ مهر: «عبدالرحیم 1168(؟)» (بیضی)؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج سرخ مذهب، 92 گ، 15 سطر (13×7/5)، اندازه: 18×13سم [ف: 87-20]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [ف: - 104]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، نسخه قدیم، مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 91گ، 19 سطر، اندازه: 12/5 × 17/5سم [ف: 13 - 89]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، واقف: فهرستی؛ 108گ، 15 سطر، اندازه: 18×13 سم [ف: 4 - 196]
تذکر: در فهرست ناشناس، نام کتاب با توجه به توضیحات کتاب شناسی نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی، در ص آمده که از قاضی زاده یا ملازاده است؛ قطع: بغلی [نشریه: 5 - 655]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست از میبدی دانسته آغاز و انجام با شرح ملازاده هماهنگ است؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 200 ص، 17 سطر، اندازه: 19×11سم [فهرست عراقی: 1- 364]
š.-u hidāyat-il-hikma = š.-ul-hidāyat-il-atīrīyya
قاضی زاده رومی، موسی بن محمود، - 815 قمری
qāzī-zāde rūmī, mūsā ebn-e mahmūd (- 1413)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (- 660)
گزارشی بر بخش طبیعیات و الهيات، کتاب هداية الحمة اثير الدین ابهری.
مشهد، ادبیات، شماره نسخه:14 فیاض
خط: شکسته نستعلیق، كا: عبدالله بن شیخ خضر کردی دیاربکری، تا: 868ق؛ کاغذ دولت آبادی؛ جلد: مقوا، 15 سطر
(11×7/5)، قطع: ربعی [ف: - 118]
S.-u hidayat-il-hikma = hall-ul-hidaya
جرجانی، محمد بن على، - 838 قمری
jorjānī, mohammad ebn-e ‘alī (- 1435)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
تاریخ تأليف: رجب 829ق
شرح مختصر مزجی است بر بخش الهیات و طبیعیات «هداية الحكمة» اثیرالدین ابهری. این شرح توضیحی را شارح پس از این که کتاب را نزد پدرش خواند و آن را بر گروهی از طلبه تدریس نمود، نگاشته است. در کشف الظنون و الذریعه این کتاب با نام «حل الهدایه» یاد شده و در نهایت برخی نسخه ها نام «تحرير القواعد و تقرير الفوائد» دیده می شود. آغاز: هدایتک ربنا في الرواية و الدراية و كفايتك في البداية و النهاية يا ذا الحكمة البالغة و النعمة السابغة نحمدک على وجوب وجود ک ... اما بعد ... فيقول الفقير إلى الله الغني محمد بن شريف الحسینی ... فیقول اعلم أن هذا المختصر مرتب على ثلاثة اقسام الاول في المنطق، الثاني في الطبيعي الثالث في الالهی و توجيهه ان الحكمه و هو العلم باعيان الموجودات على ما هي عليه بقدر الطاقة ... فقال القسم الثاني في الطبيعيات اى في مباحث الاجسام الطبيعية و هي الجواهر القابلة للانقسام في الجهات الثلاث و هي اي القسم الثانی مرتب على ثلاثة فنون ...
[روضات: 497؛ الذريعه 77/7 و 89/8 و 175/14؛ فهرست مخطوطات مكتبة الأوقاف العامة في الموصل: 230/6؛ کشف الظنون: 2028/2؛ هدية العارفين: 189/2؛ دنا 1156/6]
آغاز: برابر؛ انجام: و أنا أقول: من أراد الارتقاء الى ذروة التحقيق في العلم و الشرف فعليه بتصانیف حضرة الاستاد قدس الله سره العزيز، لقد تم تحرير القواعد و تقریر الفوائد من كتاب الهداية الاثيرية.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 19 کاغذ: شرقی، 42گ (1پ-42ر)، 21 سطر، اندازه: 16×9سم [ف: 33 - 425]
آغاز: برابر؛ انجام: فعليه بتصانیف حضرة الاستاد قدس الله روحه العزیز السيد الشريف نورالله تعالى قبره و برد مضجعه
خط: نسخ تحریری، كا: جلال بن محمد، تا: 881ق؛ واقف: ملا موسی گیلانی؛ کاغذ: نخودی، جلد: پارچه ای زرد اخری، 33گ، 24 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 1 - 161]
آغاز: برابر؛ انجام: و اللذة الادراكية التي تكون بعد الموت شيء الأن بينه و بين اللذات الجسدانية.
خط: نستعلیق، كا: عبدالمجيد بن مولی بیکی، تا: 889ق، جا: تبریز؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 38گ (98پ - 135 پ)، اندازه: 17×11سم [ف: 22 - 68]
آغاز: برابر؛ انجام: والا لحان فيها شيء يقبل الفساد و شیء. کا: حبیب الله، تا: قرن 12؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج سبز، مذهب، 87ص (137-223)، اندازه: 21×11سم [ف: 7- 160]
آغاز: برابر، انجام: و انا اقول من اراد الارتقاء إلى ذروة التحقيق في العلم و الشرف فعليه بتصانیف حضرة الاستاد ... لقد تم تحرير القواعد و تقرير الفوائد من كتاب الهدایه الاثيريه في اواخر رجب المرجب سنه تسع عشره و ثمانمأة عام هرج و مرج بهراة
خط: نسخ، بی کا، تا: 1111ق؛ محشی با نشان «منه قدس سره» و زاده» (گویا ملازاده هروی در حاشیه شرح هدایه) و نیز با نشان «ه» یا «م» دارد، با یادداشتی از آقای مشکوة درباره نام این شرح و ترجیح اینکه نام آن تحرير القواعد است نه حل الهدایه، کاغذ: شکری، جلد: مقوایی، 172 گ، 19 سطر، اندازه: 7/5×12/5سم [ف: 5 - 374]
. مشهد؛ شیخ علی حیدر، شماره نسخه:509
آغاز: من يؤت الحكمة فقد اوتي خيرا كثيرا، فشمرت عن ساق الجد لتحصيلها؛ انجام: عز قدره کالكبريت الاحمر و توفيق الوصول اليه من الله الاكبر.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ با علامات بلاغ؛ مقابله نسخه در 4 ربیع الاول 1133 ق به پایان رسیده با قرائت غلام معین الدين نزد سید سیف الله رضوی؛ 152ص، 13 سطر، اندازه: 18×11سم [مؤید: 2 - 13]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 5 - 211]
08 مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:10453
آغاز: برابر؛ انجام: حضرت الاستاد قدس الله سره العزيز تم الكتاب بعون الملک الوهاب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا [الفبائی: 4 - 370]
Š.-u hidāyat-il-ħikma = š.-ul-hidāyat-il-atīrīyya
محمود آبادی، بایزید بن شبلی، ق9 قمری
mahmūd-ābādī, bāyazīd ebn-e šeblī (- 150)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
تاریخ تأليف: 869ق
شرح مهمی است بر بخش طبیعی و الهی «هداية الحكمة»
اثير الدين ابهری، نگاشته شده به درخواست بعضی از عزیزان با زیادت هایی که شارح آوردن آنها را برای تکمیل بحث های کتاب لازم می دانسته است. بیشتر این شرح توضیحی می باشد با اشاره به براهین بعضی مسائل و گفتگو در آنها.
آغاز: بسمله و به ثقتی و بعد سألني بعض احبائي ان اكتب لقسمی الطبيعي و الالهی ..
انجام: أن نكتب على سبيل الارتجال من غير ايجاز مخل و تطويل ممل في شرح هذا المختصر و الحمدلله على الاتمام.
[دنا 1156/6]
خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن عبدالله بن عبدالسلام بن حسن علی، تا: 122ق، جا: تفت؛ افتادگی: آغاز؛ 122گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 1 - 251]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق کهنه، بی کا، تا: محتملا قرن 10؛ مجدول؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج قرمز، 73 گ، 15 سطر (13×6)، اندازه: 17×10سم [ف: 9 - 264]
آغاز: برابر؛ انجام: لأن آلة ذلك قد بطلت و خلو التعلق بالبدن
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: انجام؛ 85 گ، 15 سطر، اندازه: 10×18/5 سم [ف: - 65]
š.-u hidāyat-il-ħikma = š.-ul-hidāyat-il-atīrīyya
میبدی، حسین بن معین الدین، - 911؟ قمری
meybodī, hoseyn ebn-e moʻīn-od-dīn (- 1506)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
تاريخ تأليف: 880ق
متن هداية الحكمة از اثير الدین ابهری در سه بخش است: 1. منطق، 2. طبیعیات، 3. الهيات. این رساله شرحها و حاشیه های متعددی دارد که در کشف الظنون (ج 2، ص 2028) و الذریعه (ج 14: ص 173-176 و ج6: ص 138-140) یاد شده و بیشتر شرحها و حاشیه ها بر بخش های 2 و 3 کتاب است. شرح جای گفتگو از قاضی میر حسین میبدی شرح کننده دیوان امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) است. میبدی نیز پس از بیان مقدمه کوتاهی در حکمت نظری و عملی، تنها به شرح مزجی قسم دوم و سوم کتاب پرداخته است.
آغاز: بسمله. الهداية أمر من لديه و كل شيء يعود اليه له الحمد على ما أنعم .. و بعد فيقول المعتصم بلطفه الأبدی حسین بن معين الميبدی اصلح الله حاله لما رایت کمال و عين الاعيان و هو نوع الانسان ... فالتمس مني بعض المترددين ... انجام: و من اراد الاستقصاء في الحكمة و الوقوف على مذاهب الحكماء فليرجع إلى كتابنا المسمى بزبدة الأسرار ظنى أن الواجب على طالب الحق مطالعة كتب الشيخين ابی علی و شهاب الدين المقتول ... کالكبريت الاحمر وتوفيق الوصول من الله الأكبر.
چاپ: مشار عربی، صص503-504؛ استانبول، 1263ق؛ هند، 1278ق، با رساله قوس و قزح؛ تهران، به سال های 1297، 1312 و 1313ق؛ تبریز، 1305ق، با رساله قوس و قزح، دارالخلافه طهران، سنگی، 1331ق، وزیری، 203ص
[الذريعة 174/14 و 266/13 -267 و 138/6 –139؛ کشف الظنون 646/2 و 2029/2 و (چاپ استانبول) 2: 950؛ هدية العارفین 316/1؛ ریحانة الادب 111/4؛ معجم المطبوعات 1487/2 و 1486؛ روضات الجنات ص 258؛ اعیان الشيعه 282/27 ؛ الکنی و الالقاب قمی 186/3 -187؛ معجم المؤلفين 63/4 فهرست دارالکتب چاپ 1924 ج 1 ص 253 و چاپ 1962 ص 86؛ الأوقاف العامة موصل 74/2 و 206/2 و 142/3 و 154/3؛ دنا 1156/6 - 1167 (379 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح هداية الحكمة؛ خلخالی، نصرالله بن محمد (946)
2- حاشية شرح الميبدى على هداية الحكمة = حاشیه شرح میبدی؛ اشرفی جرجانی، عبدالحی بن عبدالوهاب (959)
3- حاشية شرح الميبدي على هداية الحكمة = حاشیه شرح میبدی؛ الاری انصاری، محمد بن صلاح (-979)
4- حاشية شرح الميبدى على هداية الحكمة = حاشية شرح هداية الحكمة؛ فخرالدین حسینی، محمد بن حسين (-984)
5- حاشية شرح الميبدي على هداية الحكمة؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994)
6- غاية الهداية؛ علمی، محمد بن حسن (-10)
7- حاشية شرح هداية الحكمة؛ خلخالی، حسین بن حسن (1014)
8- حاشية شرح الميبدى على هداية الحكمة؛ ملا شمسا، شمس الدين محمد (1016-1098)
9- حاشية شرح هداية الحكمة للميبدی = حاشية شرح الميبدي على هداية الحكمة؛ کوبنانی، اسدالله (110)
10- حاشية شرح الميبدى على هداية الحكمة؛ مجذوبعلی شاه، محمد جعفر بن صفر (1175-1238)
11- مرشد الطالبين؛ استر آبادی، محمد جعفر بن سيف الدين (1198-1263)
12- حاشية شرح هداية الحكمة؛ گیلانی، عبدالوحید
13- حاشية شرح الميبدي على هداية الحكمة (5 عنوان)
14- حاشية شرح الهداية الاثيرية (5 عنوان)
15- حاشية شرح هداية الحكمة (ترجمه)
16- حواشی شرح الهداية الاثيرية
خط: نسخ، بی کا، تا: 808ق [تاريخ] غلط است، به نظر می رسد که تاریخ نسخه بایستی به قرن 12 باز گردد و نه 808؛ تملک: صقازاده واعظ؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی مذهب، 139 گ، 14سطر (5/5×11/5)، اندازه: 18×11سم (ف: 15 -222]
خط: نسخ، كا: شاهمير بن شاه حسین بن ممد طباطبا، تا: شنبه 3 ذیقعده 905ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج سرخ، 126گ، سطر 17 (5/5×10)، اندازه: 18/5×10 سم [ف: 3 - 284]
تا بحث هیولی و صورت است؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 117ق، افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ جلد: تیماج سرخ، 89گ (37-125 پ) [ف: 5 - 248]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: 928ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «شرح میرک، خواجه، شرح جدید تجرید، نصرالله، معین الدين، شرح اشارات، مصلح الدین، جمال الدين، فخر الدين، س (قدس سره)»؛ مهر: علی اکبر محمد تقی؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج سرخ، 113گ، 15 سطر (5×10/5)، اندازه: 10×17 سم [ف: - 596]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمدبن مرتضی حسنی، تا: رجب 133ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و ملا حسین خلخالی و میرفخرالدین و شیخ علی و شمس الدین گیلانی و ملازاده و صدر الدين و ابراهیم تنکابنی و کمال الدین حسین لاری و ...؛ جلد: تیماج قهوه ای، 137 گ، 16-22 سطر، اندازه: 14/5×9/5 سم [ف: 5-2500]
خط: نستعلیق، کا: ملک احمد بن حاجی محمد اردستانی، تا: شعبان 141ق؛ جلد: تیماج تریاکی [ف: 2 - 59]
بی کا، تا: 958ق [نشریه: 5 - 111]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری ریز، کا: محمد بن فاضل الدين بافقی، تا: جمادی الاول 959ق؛ محشی؛ واقف: نادرشاه افشار، 1145؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 84گ، 19 سطر، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: 1- 162]
آغاز: ... وجه و أتم تفصيل و فيه بحث لأنه إن أراد بالأمور الموهومة مالا يكون موجود، انجام: برابر
از بخش طبیعیات آغاز شده؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 20 صفر 963ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ مهر: «العبد المذنب محمود» (بیضی)، «یا محمود 1357» (بیضی)؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: روغنی، 84گ، 17 سطر (12/5×8)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 29 - 155]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 971ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عثمان بن عبدالرحمان، تا: با تاریخ 972ق؛ مقابله شده با اصل در رمضان 972ق، مصحح، محشی با نشان «منه» و شاه علی»؛ جلد: چرم زرد، 84گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [مؤيد: 1- 174]
آغاز: و اعتبار معتبر مثل الملازمة طلوع الشمس و وجود النهار متحققة في حد ذاتها سواء وجد فارض أو لم يوجد
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر رجب 975ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 111 گ، 16 سطر، اندازه: 12×17 سم [ف: 2 - 319]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: 975ق، جا: ارز روم؛ مصحح، مطالبی در توضیح یا رد عبارات متن با استفاده از کتبی همچون تلویح، شرح اشارات، شرح مقاصد و با امضای «منه» و «تقرير استاد» و «عمر ترجانی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، مذهب، 60گ، 23 سطر (14/5×7)، اندازه: 13×20/5 سم [ف: 12 - 280]
تهران: مفتاح: شماره نسخه:1006
همان نسخه بالا نشریه: 7 - 188]
آغاز: ... ليس من اعيان الموجودات المأخوذة في تعريفها و قد يقال فعلی هذا لا يكون العلم
خط: نستعلیق، کا: احمد الشيكا، تا: جمادی الاول 978ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، مجدول؛ مهر: «یا شعبان المعظم» (بیضی)، جلد: تیماج زرشکی، 92 گ، 16 سطر، اندازه: 17/5×12 سم [ف: - 34]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 983ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، 21 سطر، اندازه: 17/5×10 سم [ف:25-201]
خط: نستعلیق، کا: ملک حسین بن محمد طبسی، تا: 183ق، جا: مشهد رضوی؛ مصحح، محشی، مجدول، دارای سرلوح؛ جلد: مقوایی، 141گ (1پ-141ر)، 16 سطر، اندازه: 18×9/5 سم [ف: 18-35]
خط: نستعلیق، كا: رضي الدين بن مولانا سدید بن قاضی رومی بن
قاضی صدرالدین، تا: 993ق، جا: نرکس من ولاية شروان [ف: 1 -167]
خط: نسخ، بی کا، تا: ربيع الثانی 993ق؛ مجدول، محشی از میبدی و دیگران؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج، 132گ، سطر 15 (13×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 3 - 284]
خط: نسخ، كا: حافظ جمال بن ابو محمد، تا: 997ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج مشکی، 186 گ، 11 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 2 - 583]
خط: نستعلیق، كا: قائم بن شمس الدين محمد طباطبائی، تا: پنج شنبه 5 صفر 998ق؛ مصحح، محشی؛ مهر: «المذنب ابوطالب الطباطبائی» (بیضی)، «المؤمن حي في الدارين» (بیضی)، «محمود بن ابی القاسم الطباطبائی» (بیضی)؛ جلد: مقوایی، 73گ، 19 سطر، اندازه: 11×19 سم [ف: 3- 216]
خط: نستعلیق، كا: محمد بن سليمان، تا: 999ق؛ مصحح، محشى؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ (15-139 پ)، اندازه: 20×11سم [ف: 4 - 235]
خط: نستعلیق، کا: پیر علی بن حسین بارجانی، تا: قرن 10، در حيات مؤلف؛ تملک: عبدالحی حسینی عریضی تفرشی؛ 100گ، 17 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 1- 167]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت هذه الكتاب من تصنيف مفخر العلماء في الزمان خواجه غياث الدولة و الدین امیر حسین الميبدی اصلح الله شأنه و غفر ذنوبه العبد الضعيف پیر علی بن حسين البارحانی
خط: نستعلیق ریز، کا: پیر علی بن حسین بار حانی، تا: قرن 10ق؛ نویسنده این نسخه اگر چه تاریخ کتابت را درج نکرده ولی می توان گفت که در حیات شارح (اوایل قرن دهم هجری) نوشته شده زیرا از شارح تعبیر به جمله «اصلح الله شأنه» نموده؛ کاغذ: زرد، جلد: میشن قهوه ای، 200 ص، 17 سطر، اندازه: 11×17/5سم [فهرست عراقی: 1- 362]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کا: محمد بن شهر دیلمی، تا: قرن 10ق؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 149ص، 19 سطر (5×9/5)، اندازه: 9/5×15 [ف: 2 - 400]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ محشی با رمز «12 غیاث، ح م منه»؛ مهر: «اسمعیل قربانی کعبه وفا»؛ جلد: تیماج عنابی، 112گ، 15 سطر (5/5×9/5)، اندازه: 16×11سم [ف: 1- 182]
آغاز: برابر؛ انجام: وقد صرحوا بذلك وان ارادوا القابل في الجمله يصدق هذا التعريف
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی مذهب، 106گ، 17 سطر، اندازه: 16×9 سم [ف: 5 - 2504]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ با حواشی از قرن 10؛ تملک: هادی در 14 ذیحجه 1266؛ واقف: مهد علیا، ربیع الاول 1272؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، 69گ، 21 سطر (13×7)، اندازه: 22×15سم [ف: - 391]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ 142گ، 17 سطر، اندازه: 17×9/5 سم [ف: - 144]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد وقع الفراغ في يوم الجمعة وقت الظهر العشرين و ثمانية من شهر الحجه ... على يد ... رضي الدين بن مولا سدید بن قاضی روح الله بن قاضی صدر الدين في تاريخ 663
خط: نستعلیق، كا: رضي الدين بن مولا سدید بن قاضی روح الله بن قاضی صدرالدین، تا: قرن 10؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوا، 178ص، 16 سطر، اندازه: 20×14/5 سم [فهرست عراقی: 1- 360]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، 80گ، 18 سطر (12×6)، اندازه: 18×12 سم [ف: 16-227]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 76گ، 18 سطر، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 2 - 104]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج قهوه ای، 117گ، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 27 - 299]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ 123 گ، اندازه: 21×12سم [ف: 1- 63]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ 184 گ، اندازه: 19×10 سم [ف: 1- 63]
کامل؛ خط: نستعلیق، كا: علیرضا حسینی، تا: قرن 11، جا: مشهد رضوی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 135 گ، 16 سطر، اندازه: 8/5×16/5 سم [ف: - 180]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 11؛ مصحح، محشی؛ تملك:
محمد حسین بن محمد تقی ساروئی مازندرانی مورخ 1181ق، فضل الله حسینی بهبهانی، محمد قاسم بن ضياء الدين مجتبی حسینی سمنانی؛ مهر: «توكلت على الله محمد قاسم الحسینی» (بیضی)، حاج سید سعید؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج مشکی، 16 سطر (4/5× 10/5)، اندازه: 16×9سم [ف: 3- 1638]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح مزدوج مذهب، مجدول مذهب، مصحح، محشی با نشان «منه»؛ تملک به تاریخ 1076؛ مهر: «محمد باقر حسینی 1020»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، 17 سطر، اندازه: 21/5×13 سم [ف: 5 - 2500]
آغاز: مفتقر اليه في الاجسام و فيه بحث لانه موقوف على تماثل الأبعاد المادية و المجردة مع أن المادية اعراض و المجرده جواهر؛ انجام: عالم بالجزئيات على وجه کلی انها لا يعلمها من حيث أن بعضها واقع في الإن و بعضها في الماضي و بعضها في المستقبل بل يعلمها
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی با امضای ف د»؛ جلد: مقوا، 57گ، 19 سطر، اندازه: 18×13سم [ف: 5 - 2504]
آغاز: برابر؛ انجام: واستعمالها بتحصيل ما كانت صارفة لها عن الاكتساب من اللذات الجسمية و الوهمية
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج زرشکی، 106گ، 14 سطر، اندازه: 18×12سم [ف مخ 3-1281]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ واقف: سید جلال، 28 ذیقعده 1348؛ کاغذ: سپاهانی نخودی، جلد: مقوا، 158گ، 14 سطر (1165)، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 5 - 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ 65گ، 16 سطر، اندازه: 12×19 سم [ف: - 112]
آغاز: جسم ابيض و يرجع الى هذا ما قيل من أن الحلول اختصاص احد الشيئين بالآخر بحيث يكون؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: هندی، جلد: مشکی، 15 سطر (13/5×6/5)، اندازه: 12/5×19 سم [ف: 3 - 1168]
آغاز: برابر؛ انجام: عن ايتوسط به شیء، وليكن ح وعن تب وحدة شيء ولكین و فيكون في ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ مهر: کتابخانه «فضل الله نوری» (مربع)؛ جلد: تیماج زرشکی، 76گ، 17 سطر، اندازه: 18/5×10 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 868]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی از محمد سعید، صلاح الدین سعدلو و شرح مواقف از اصفهانی؛ کاغذ: اصفهانی شکری، جلد: تیماج قرمز، 82ص (1-82)، 13 و 25 سطر، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 23 - 141]
آغاز: برابر؛ انجام: أن الواجب على طالب الحن مطالعه کتب الشيخين ... و فوق طورها طورة عن قدرة كالكر من الأمم
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11، بخشی از اوایل و اواسط و اواخر نسخه نونویس و مورخ شوال 1255 است؛ محشی با علامات في دم د، فخرالدین لاری و جز آن؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 94گ، 13 سطر، اندازه: 12/5×18/5 سم [ف: 24 - 145]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 170 گ، 12 سطر، اندازه: 10/5 × 19/5سم [ف: 1- 149]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «ب د، مد ظله العالی، ابو الحسن»؛ کاغذ: سپاهانی زرد، جلد: تیماج تریاکی، 100گ، 14 سطر (10×6)، اندازه: 19×12 سم [ف: 16-223]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه، ع، 12»؛ کاغذ: سپاهانی، 62 گ، 15 سطر (13×6)، اندازه: 20×12سم [ف: 17 - 226]
خط: نستعلیق ترک، بی کا، تا: قرن 11 [نشریه: 2 - 114]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج حنایی، 80گ، 16سطر (15×7)، اندازه: 2/5×15 سم [ف: 17 - 531]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ جلد: تیماج، 16ص [نشریه: 2 - 209]
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11 [مختصر ف: - 518]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی با نشان «منه ره، قاضی زاده، نعمه»؛ جلد: تیماج حنایی، 66گ، 19 سطر (12×5)، اندازه: 10×17 سم [ف: 14 - 3826]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام [نشریه: 7 -188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابوالقاسم بن عناية الله، تا: قرن 11؛ مهر: «محمد شفیع»، «علی نقی بن محمد شفیع»، «نورث من عبادنا من كان تقيا»؛ واقف: سید سعید طباطبایی، 1332، کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 127گ، 17 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 5 - 114]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10 و 11؛ محشی، با یک سرلوح کوچک، یادداشت عبدالجليل بن عبدالوهاب همدانی مورخه 1221؛ جلد: تیماج عنابی، 145گ، 12 سطر (5×11/5)، اندازه: 20×12سم [ف: 1- 182]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: محمد اسماعیل دهاقانی (بخش نونویس)، تا: قرن 11 و یکشنبه از دهه اول محرم 1245 ق (بخش نونویس)؛ تملک: عبدالمطلب بن میر محمد تقی حسینی و تاریخی در 1099؛ جلد: تیماج مشکی، 92گ، 17 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 5 - 2501]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج مشکی، 114گ، 19 سطر (4/5× 11/5)، اندازه: 18×8/5 سم [ف: - 26]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: انجام؛ 187ص، 14 سطر (11×7)، اندازه: 14×20سم [ف: 1- 268]
آغاز: في حقايق الاشياء بصيرة و من يوتي الحكمة فقد أوتي خيرة كثيرا فشمرت عن ساق الجد لتحصيلها؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، محشی از خود شارح با علامت «منه ره» و به نقل از شرح الشمسية، شرح تجرید شرح مواقف و نیز تعلیقاتی به امضای «فيض الله، علی الفرالله، م ج»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: ساغری مشکی، 177گ، 14سطر، قطع: رقعی [ف: 24/2 - 202]
آغاز : القوة الجسمانية من الحركات فهو متناه. فصل في أن المحرك القریب ای بلا واسطة يحرک؛ انجام: على سبيل التناسخ تعلق بالبدن الواحد نفسان. از قوای جسمانی از بخش طبیعیات تا مقداری از خاتمه کتاب در احوال نشاه آخرت را دارد. از بخش الهيات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 56گ، 17 سطر (13/5×7)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 425]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، برگ آخر در دوم رمضان 1299ق نونویسی شده؛ واقف: هاشم قزوینی، 1380؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 114 گ، 16 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 416]
آغاز: برابر؛ انجام: الواجب على طالب الحق ... تم الكتاب بعون الملک الوهاب.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ تملك: محمد حسین بن محمدرضا طالقانی؛ واقف: شیخ فاضل جلوخانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 71گ، 15 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 2 - 125]
آغاز: القسم الثاني في الطبيعيات و هو مرتب على ثلاثة فنون؛ انجام: برابر
شرح طبیعات و الهیات؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11 مصحح، محشی؛ مهر: «یا تی من بعدي اسمه احد» (مربع)؛ 177گ، 13 سطر، اندازه: 16×12سم [ف: 2 - 125]
خط: نستعلیق، كا: عبدالحمید (؟)، تا: 1001ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 89گ، اندازه: 20/4×13/9 سم [ف: 1- 335]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1001ق؛ اندازه: 9×15 سم [ف: 3 - 22]
خط: نستعلیق، کا: حبیب الله بن كمال الدين محمدزاده، تا: 8 ربیع الثانی 1004ق؛ محشی؛ 66گ، اندازه: 18×12 سم [نسخه پژوهی: 2 -188]
خط: نسخ، كا: محمد امین، تا: 1012ق؛ مهر: «عبد الراجی محمد»؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 102گ، 16 سطر (14×7)، اندازه: 18×11 سم [ف: 3 - 897]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابوالفضل بن مهدي بن حاجی، تا: رجب 1014ق؛ واقف: نائینی، 149گ، 14 سطر، اندازه: 17×8 سم [ف: 4 -196]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1014ق؛ محشی با علامات: حسن عفى عنه، آقا محمد الحسنی، غیاث، میر فخر، 21 و نیز تعلیقاتی
به نقل از حاشیه حكمة العين و شرح مواقف مولانا زاده، گواهی مقابله به امضای محمد باقی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج يشمی مذهب، 112 گ، 17 سطر، اندازه: 13×22/5 سم [ف: 24/2- 76]
آغاز: برابر بی کا، تا: ربيع الثانی 1016ق؛ مصحح، محشی؛ 223ص (4-226) [دليل المخطوطات: 1- 265]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1657/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 105]
خط: نستعلیق، كا: محمد باقر بن شرف الدين هادی حسینی، تا: شنبه 10 جمادی الاول 1019ق، مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 57گ، 17 سطر، اندازه: 12×22 سم [ف: 2 - 570]
آغاز: کالا له و العقول و مايقادمنا لكن لاعلى وجه الافتقار کالوحدة و الكثرة؛ انجام: برابر
خط: تحریری، كا: على بن محمود (فقيه على بن فقيه محمود)، تا: 1021ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان های «شرح حكمة العين، شرح خواجه زاده، شرح ملازاده، شرح صواعق، شرح طوالع، خلخالی، شرح تجرید، بحر آبادی» و جز آن دارد؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: مقوایی، 114گ، ابعاد متن: 5/5×10/5 و 12×7/5، اندازه: 12/8 × 18/5 سم [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: اسدالله بن شهسوار بن پاشا عطار، تا: دهه اول صفر 1022ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ کاغذ: سپاهانی، 118گ، 17 سطر (13/5×4/5)، اندازه: 20×11سم [ف: 17 - 281]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1022ق؛ تملک: محمد هاشم بن محمد کاشانی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی سبز، 92گ، 16 سطر (6×11/5)، اندازه: 11/5 ×17سم [ف: - 596]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: جمال الدین حسین بن صدر الدین علی حسینی شیرازی، تا: 1022ق؛ مصحح، محشی از میرک، ملا زاده، صلاح الدين، خواجه فاضل، صحاح، ح م ن، شرح تجرید و غیره؛ تملک: محمد باقر بن حاجی محمد مؤمن، ابو جعفر قاری، محمد مسیح حبیب الله حسنی حسینی، محمد جعفر اهری، حسین بن صدر الدین علی حسینی با مهر «العبد جمال الدین حسین حسینی» کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 137 گ، 15 سطر (12×6/5)، اندازه: 19×12سم [ف: 3 - 908]
خط: نسخ، كا: ابوالبقاء پسر علی کاشانی، تا: محرم 1024ق؛ روزگاری در دست مرحوم ملا علی نوری بوده و او نسخه را تصحیح و مقابله کرده و حاشیه هایی بر آن نوشته، با نشان «فقیر نوری» با «202 نوری»، محشی نیز با نشان منه، لاری، حسین لاری، کمال الدین حسین لاری، نصرالله، فرخ، شمس جیلانی، مصادر، شرح مواقف امیر صدرالدین محمد رحمه الله، مصطفی، خواجه زاده، ملا زاده، شاه على خراط، خواجه ج م س قدس سره، ح م میرک، سید احمد، علاوه بر اینکه فیلسوف ملا علی نوری این نسخه را دیده و تصحیح کرده کاتب نسخه خود نیز از اهل فضل بوده نسخه را صحیح نوشته، کاتب بالای عبارات متن (هدایه) خط قرمز کشیده و روی نام «زبدة الاسرار» که در پایان کتاب آمده خط قرمز نکشیده و با توجه به صحت نسخه، این نکته که زبدة الاسرار تألیف میبدی است نه ابهری تأیید می گردد؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج قهوه ای، 104ص، 18 سطر، اندازه: 18×9/5 سم [ف: 5 - 363]
آغاز: الملايم المسمى شهوة و أن حملت الباعثة الفاعليه، انجام برابر
خط: نستعلیق، كا: ادهم بن قاضی بیک خلخالی، تا: غره محرم 1025ق، جا: اردبیل؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: حنایی، 67 گ، 16 سطر (4× 10/5)، اندازه: 14/5×7/5 سم [زرشت و همدان: ف: - 1749]
خط: نستعلیق، کا: عبدالوحید بن نعمة الله جيلانی، تا: 10 ذیحجه 1027ق [مختصر ف: - 518]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالوحید بن نعمت الله جیلانی، تا: 1027ق؛ محشی با امضای «منه، ملازاده، خطایی»؛ تملک: محمدعلی بن محمد محسن سواد کوهی ملقب بکران در سال 1275ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 105ص، 15 سطر، اندازه: 17×9 سم [ف: 33/1 - 10]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 5 ربیع الاول 1033ق، جا: قم مدرسه معصومیه؛ مصحح، محشی به امضای «عبدالحی» و «ص رحمه الله» و «منه»، در اول و آخر نسخه فواید متفرقه ای درج شده از جمله با امضای «ص دام ظله العالی»؛ در اول نسخه شروع مطالعه کتاب در روز شنبه 10 ربیع الاول 1182 ثبت شده؛ واقف: علی حمیدی، 5/ 3/ 1338؛ جلد: تیماج قهوه ای، 103گ، 15 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 1- 357]
خط: نستعلیق، کا: مظفر حسین بن شهاب الدین کوبنانی، تا: شنبه 24 جمادی الثانی 1036ق [ف: 3 - 43]
آغاز: الى المادة لذاتها و هو لجواز أن يكون الاحتياج اليها تشخصها فان الطبيعة النوعية مختلفة
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1036ق؛ افتادگی: آغاز؛ در برگ آخر بیتی از عرفی و ظهيرا و چند بیت از میر محمد مومن و شیدا و قدسی آمده؛ 132 گ، 17 سطر، اندازه: 19×11 سم [ف: 5 - 2503]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1036ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج زرشکی، 99گ، 16 سطر، اندازه: 19×13 سم [ف مخ - 3 - 1281]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1037ق، [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1039ق؛ مصحح، محشی از شرح تجرید و مطالبی با امضای منه؛ بین برگ های 4 و 6 افتادگی دارد؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج زرشکی مذهب، 115گ (1-115)، 15 سطر (12×6)، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 15 - 19]
خط: نسخ، بی کا، تا: غره رجب 1041ق؛ اهدایی: حاج آقا رضا علوی عراقی؛ 141گ، 17 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: - 91]
آغاز: برابر از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، کا: ملک، تا: 1043ق؛ 110گ، 16 سطر، اندازه: 18×9 سم [ف: 5 - 2502]
خط: نسخ، كا: قاسم بن محمد جمعه، تا: 1044ق، جا: دیار بکر در مدرسه خسرویه؛ محشی با نشان «منه، ملا زاده، نصرالله، شرح مواقف، شرح حكمة العين، طالشی، عبدالله حیدر في بلدة بدلیس في المدرسة الخلاصية، تهافت، شرح جدید، م م، قاسم، شیلانی، جمال الدین شیرازی، نصرالله»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، 149گ (1پ-149ر)، 13 سطر (12×6/5)، اندازه: 21×15سم [ف: - 227]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 1046ق؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج خرمایی، 187گ، 11 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 11 - 211]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1047ق؛ 135گ، اندازه: 20×13سم [نشریه: 13-394]
آغاز: برابر؛ انجام: فرغت من تأليفها في شوال ثمانین و مائه قد وقع الفراغ من تسوید ... في سنه 1047
خط: نسخ، كا: قاضی بن میر محمد رضا محمد قاسم حسینی مازندرانی، تا: 1047ق؛ محشی؛ کاغذ: زرد، جلد: تیماج قهوه ای، 152گ، 15 سطر (11×15/5)، اندازه: 20×11/5 سم [ف: - 44]
خط: نستعلیق خوش، بی کا، تا: رمضان 1050ق؛ محشی با نشان «منه ره»، «ی ف»، «12»، «ي في مدظله»، «فخر الدين»، «شرح»، صراح»، «جمال الدین»، «میرزا جان»، «طالشی» دارد؛ کاغذ: نخودی اصفهانی، جلد: مقوایی، 25 سطر (15/5×7/5)، اندازه: 23×14سم [ف: 11 - 129]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 8 صفر 1052ق؛ جلد: تیماج مشکی، 132گ، 13 سطر (9×5) ، اندازه: 9 ×17 سم [ف: 2 - 294]
خط: نستعلیق، کا: شریف بن جعفر حسینی مازندرانی، تا پایان شعبان 1052ق؛ محشی با نشان «فخرالدین، ع، ک، منه»؛ کاغذ: سمرقندی زرد، جلد: تیماج قهوه ای، 120گ، 14 سطر (11×14/5)، اندازه: 20×10سم [ف: 5 - 248]
خط: نستعلیق، كا: غیاث الدین محمد بن نظام الدین احمد گیلانی، تا: جمادی الثانی 1054ق، جا: حیدر آباد؛ 131گ (37ر - 167ر) [ف: 5 - 249]
خط: نستعلیق، کا: محمد امین بن عبداللطيف هلالی، تا: چهارشنبه 8 رمضان 1054ق؛194گ، 11 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 2- 275]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1055ق؛ 297، 13 سطر (10×5)، اندازه: 17×10سم [ف: 1- 268]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1056ق، جا: مدرسه جعفریه؛ مصحح، محشی با امضای «منه، عب، في خ، 5 و ... ؛ مهر: «فخر الأطبا 1278» (بیضی)؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 98گ، 19 سطر (5×13/5)، اندازه: 10/5 ×19 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: حسین بن مراد، تا: رمضان 1056ق، جا: مدرسه سلطان احمد خان؛ محشی با نشان «نصرالله»، «ملازاده»، «قاضی زاده»، «لاری»، «میرک»، «محمد شریف»، «صلاح الدين»، «م ق»، «میرک»، «میر فخرالدین»، «اصفهانی» و «خلخالی»؛ تملك: محمد رشید مدرس با مهر «السيد محمد رشید 1302» (دایره)، مصطفی بن عبدالقادر با مهر «از کرم یارب مراد مصطفی عطا فرما» (بیضی)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی سبز، 166گ، 15 سطر (5/5×10)، اندازه: 12×17 سم [ف: 35 - 540]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: زاهد بن حسن، تا: غره شوال 1057ق؛ مصحح، محشي با نشان «س ح ن سلمه الله»؛ کاغذ: نباتی، جلد: تیماج خرمایی، 106گ، 21 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: - 179]
آغاز: البصر وما وقع بين اطراف تلك الخطوط لم يدركه ولذلك يخفى على البصر المشام التي في غاية الرقة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیقعده 1058ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوای سفید، 42گ، 17 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 5 - 2503]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: علی نقی مازندرانی، تا: شنبه 26 محرم 1058ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 15 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: - 244]
خط: نستعلیق، كا: ابن محمد مؤمن شهر کی، تا: 18 جمادی الاول 1058ق [ف: 1- 167]
انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبدالجمال عثمان ابن مولوی، تا: رجب 1058ق؛ کاغذ: نخودی دولت آبادی، جلد: تیماج قهوه ای، 80گ، 17 سطر (5/5×13/5)، اندازه: 21×11 سم [ف: 2 - 195]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: ربيع الاول 1060ق؛ 148 گ، 11 سطر، اندازه: 14×20/5سم [ف: 2 - 47]
خط: نستعلیق، کا: شیخ زین الدین بن ملا رحمت طبالوابدالی، تا: پایان جمادی الثانی 1060ق؛ مجدول؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 170گ، 15 سطر (5×12/5)، اندازه: 20×10سم [ف: 5- 248]
آغاز و انجام: برابر
كا: على بن احمد نحوی کربلایی، تا: 1060ق؛ مصحح، کاغذ: اصفهانی نخودی، 116 گ، 18 و 19 سطر (12×5)، اندازه: 19×12/5 سم [ف: 19 - 254]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1062ق؛ مهر: محمد صالح؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 97گ، 15 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 136]
خط: نسخ، كا: محمد حکیم بن محمد رضا تونی، تا: غره شعبان 1063ق؛ 100گ، 18 سطر، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: - 112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد قاسم بن ملا ابراهیم ملکندی، تان 1063 ق، مجدول مذهب، مصحح، محشی به رمز «عبدالغفار»؛ واقف: احمد طاهری، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 115گ، 14 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: 1- 357]
خط: نستعلیق، کا: محمد جعفر بن ملا على ستنشاهی نودهی، تا: 12 صفر 1064ق؛ مصحح، محشی به امضای «منه ره» و «ملا زاده رحمه الله» و «هف رحمه الله» و «ملا علی قوشچی»؛ جلد: تیماج مشکی، 134 گ، 14 سطر، اندازه: 11×18/5 سم [ف: 2 - 101]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسین حسینی مازندرانی، تا: 1065ق، جا: شیراز مدرسه امام قلی خان؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ 86گ، 19 سطر، اندازه: 10/5 ×20سم [ف: 5 - 2500]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حسینی مازندرانی، محمد محسن بن محمد، تا: 1065ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد مهدی خویی، تا: 26 ربیع الاول 1066ق، جلد: تیماج سرخ مذهب، 122گ، 14-15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2501]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن محمد، تا: 1066ق؛ محشی؛ تملك: محسن بن محمد على؛ مهر: محمد ابراهیم؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج عنابی، 141گ، 18 سطر (12×5)، اندازه: 18×10 سم [ف: 16-270]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: لطف الله بن محمد مؤمن، تا: پنج شنبه 16 ربیع الثانی 1067ق، جا: مدرسه صالحیه؛ کاغذ: ایرانی، جلد: تیماج تریاکی، 222 ص، 15 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 2 - 197]
انجام: قال الشارح فرغت من تأليفه في شهر شوال سنة ثمانین و ثمانمأة من الهجرة فرغت يميني الداثرة ... في ثلث مضين من شهر رمضان ... سبع وستين بعد الف ... و انا العبد محسن بن محمد حسین
خط: نسخ، كا: محسن پسر محمد حسین، تا: 1067ق؛ محشی با نشان: منه، ف د س على شرح، في خ، الشارح، ف د، 37 رحمه الله و نیز با نشان «ملا زاده، مولانا محمد شریف علیه عليه، نصرالله عليه ما عليه، میر صدرالدین، سعدالدین، صدرالدین شیرازی،
صدر شیرازی، جمال الدین محمد ترکی، مولانا صلاح الدين عليه ما عليه، فخر الدين و نیز از کتاب های: مفتاح الفلاح، اشارات، شرح مواقف، حاشیه خطائی، شرح تجرید، مصادر، صحاح، کنز اللغه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 244ص، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 5-364]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد شريف بن محمد زمان، تا: شوال 1068ق؛ محشی؛ واقف: سید کاظم عصار؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، 93گ، 14 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 11 - 212]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد فاضل بن محمد باقر اصفهانی، تا: 19 ذیحجه 1069ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110گ، 19 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 2 - 125]
خط: نستعلیق، كا: عبدالله بن محمد رضا بن عنایت الله الكخی، تا: محرم 1073ق [ف: 1- 167]
آغاز: برابر؛ انجام: كتبه .. شیخ عبدالله بن محمد رضا بن عنایت الله الكخی ... في شهر محرم الحرام سنه ثلثه سبعين بعد الف
خط: نستعلیق، كا: محمد رضا بن عنایت الله کخی، تا: محرم 1073ق؛ محشی؛ کاغذ: سفید، جلد: میشن مشکی، 322ص، 15 سطر، اندازه: 19/5×13 سم [فهرست عراقی: 1 - 362]
کا: عبد القویم، تا: 1074ق؛ افتادگی: انجام [دليل المخطوطات: 1]
خط: نسخ، كا: حسن بن میرزای تنکابنی، تا: 1074ق؛ مصحح؛ تملك: محمد رضا؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 131 گ، 13 سطر (5/5×11)، اندازه: 19×11سم [ف: 16 - 129]
خط: نستعلیق ترک، کا: عیسی بن ملا مصطفی بن عیسی، تا: شنبه 1 رمضان 1075ق؛ محشی با نشان «فخرالدین، ملا حسن، عب»؛ جلد: تیماج قهوه ای، 169گ (1پ -169پ)، 13 سطر (16×12) [ف: 5 - 249]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: اواخر جمادی الاول 1079ق؛ 103گ، 19-20 سطر، اندازه: 10×19 سم [ف: 5- 2502]
آغاز و انجام: برابر
خط نستعلیق، کا:رحیم گلپایگانی، تا: 19 رمضان 1079ق؛ مصحح، محشى؛ مهر: «بسم الله الرحمن الرحیم» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 75گ، 19 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف مخ - 3 - 1281]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن حاجی جمال شولستانی، تا: 21 شعبان 1080ق، جا: مدرسه رفيعيه حسینیه؛ جلد: تیماج قهوه ای، 119گ، 16 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف مخ - 3 - 1281]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا بن ملا عطاء الله سختری (كذ)، تا: ذیقعده 1080ق، جا: مدرسه مولانا شمسا سختری (کذ)؛ محشی؛ واقف: خان بابا مشار؛ 142 گ، اندازه: 18×10سم [ف: 11 - 212]
انجام: برابر
کامل؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1080ق؛ مصحح، محشی؛ تملك: محمد علی در 1184ق و مهر «المتوكل على الله الغني عبده محمد على» (مستطیل)؛ مهر: «الفقير الحقير عبدالکریم» (بیضی)، «على اکبر ... محمد» (بیضی)، «عبده محمد حسن» (بیضی)، «عبده محمد «[الموسوی» (بیضی)؛ در پشت طبله دوم جلد چنین نوشته اند: «ملا ابو طالب طبسی صحافی نموده في دار السلطنه اصفهان» (ظاهرا به خط کاتب و دارنده نسخه)، ظاهرة شرح هدایه بعدا در این مجموعه صحافی شده است؛ اهدایی: آقای عبدالحسینی، خرداد 1370؛ جلد: تیماج مشکی، 89گ (61پ- 149پ)، 15 سطر (15×8)، اندازه: 12×20سم [ف: 20 - 79]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: نعمت الله بن حاجی محمد، تا: دوشنبه 24 ذیحجه 1081ق؛ مصحح، محشی؛ در پایان اشعاری از جامی و نوری که پس از ذکر نام نوری «مدظله العالی» آمده؛ جلد: تیماج تریاکی، 143گ، 20 سطر، اندازه: 18/×8/5 سم [ف: 43 - 108]
خط: نستعلیق، بی کا، تا پایان محرم 1082ق؛ محشی، ناقص؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج تریاکی، 115 گ، 17 سطر (5×12/5)، اندازه: 19×11سم [ف: 16 - 659]
آغاز: ألا فمن فسرها بخروج النفس الي كمالها الممكن في جانبی العلم و العمل جعله من الحكمة بل جعل العمل ايضا منهما
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1083ق؛ افتادگی: آغاز؛ 123گ، اندازه: 19/5×13 سم [ف: 1 - 136]
خط: نسخ، كا: محمد صادق بن محمد زمان بن حاجی محمد بن غلامعلی ممبومی، تا: چهارشنبه 12 ذیقعده 1083ق؛ مصحح، محشى؛ تملک: حسنعلی بن حاجی عبدالغفار؛ جلد: چرم قرمز،
114گ، 12 سطر، اندازه: 20/5×13 سم [مؤید: 1- 229]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن شمس الدين، تا: 1083ق [رایانه]
آغاز: ... فيقول المعتصم بلطفه الابدی حسین بن معین الدین الميبدی اصلح الله حالهما و نور بالهما لما رایت كمال عين الاعيان و هو نوع الإنسان بالارتقاء الى اعلام الفطنة و الاستداء الى اقسام الحكمة؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد مهدی، تا: ذیحجه 1084ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 162گ، 11 سطر، اندازه: 21×14سم [ف مخ - 3 - 1282]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1084ق؛ اندازه: 12×18/5سم [نسخه پژوهی: 3 - 135]
آغاز و انجام: برابر
شامل طبیعی و الهی؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1084ق؛ محشی از عبدالولی، فخرالدین فاضل، خواجه زاده، مسعود، نصير و ...؟ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج عنابی، 260ص، 14 سطر، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 10 - 763]
انجام: قد وقع الفراغ من تسوید هذه النسخة المسمى بشرح الهداية في قرية چرخی من محال سكور في مدرسة مولانا ... ملا محمد ... جمادی الثاني في تاريخ الف و ثمان و خمس.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1085ق، جا: چرخی من محال سکور؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج خرمایی، 196گ، 12 سطر (13×4/5)، اندازه: 13/5× 22/5سم [ف: 2 - 357]
کا: محمد معصومی، تا: دهه آخر ربيع الثانی 1086ق؛ قطع: جيبي [نشریه: 7 - 767]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1086ق؛ واقف: صدرالدین ظهیر الاسلام زاده، مهر 1308؛ 1286 گ، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 4 - 196]
آغاز: برابر؛ انجام: فأن قلت: النوم حالة غفلة فهو ينافي التخيل، أجاب بان النائم يتخيل لاسيما فيما بين النوم و اليقظة أو في الشيء الضروری کالنفس ... هذا آخر الكلام في الطبيعيات و الحمدلله على الحالات ...
خط: نسخ، كا: صالح بن محمد مهدی نجفی، تا: جمادى الأول 1087ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه، م و 12» دارد؛ کاغذ: شرقی، 316 گ (1پ -316ر)، 21 سطر، اندازه: 14/5×7 سم [ف: 639 - 139]
خط: نسخ، بی کا، تا: غره جمادی الثانی 1088ق؛ 84گ (21پ- 104ر)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: - 20]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: 1089ق [الفبائی: 4- 369]
آغاز: الثاني و لما كان نفي هذه الاحتمالات
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1091ق؛ افتادگی: آغاز؛ 64 گ، 21 سطر (15×8) ، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: جعفر بن علی اکبر بن محمد مقیم طهرانی، تا: سه شنبه 4 شعبان 1092ق؛ مصحح؛ تملك: محمد حسین؛ جلد: تیماج قهوه ای، 121گ، 15 سطر، اندازه: 15×9سم [ف: 2 - 308]
آغاز: فشمرت عن ساق الجد لتحصيلها باحث عن اجمالها وتفصيلها اخذ لها عن جمع كثير من العلماء وجم غفير من الحكماء؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل بن محمد امین خاتون آبادی، تا: 1093ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ، 15 سطر، اندازه: 19×11سم [ف: 5 - 2503]
آغاز: بخلاف ما اذا كان عديم الشعور اذ لايتصور هناك اختلاف الجهات و الأعراض فها هنا بحث ... ان ترک الوضع هو التوجه
خط: نسخ، كا: عبد الرزاق بن وقاص بن خواجه عبيد الله شهاب، تا: 11 جمادی الاول 1094ق، جا: مدرسه ملا عبدالكريم اقسوی؛ افتادگی: آغاز؛ 90گ (1ر-90پ) [ف: - 244]
آغاز: الملائم من حيث هو ملائم فائدة الحيثية أن الشيء قد يلائم من وجه دون كالدور المراد اعلم ان فيه نجاة من الهلاك
خط: تعليق، كا: محمد شفیع بن ملا شمسا رودکی، تا: یک شنبه 8 رمضان 1095ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 174گ، اندازه: 16×10سم [ف: - 244]
خط: نسخ، كا: نقی بن حاج محمد تقی، تا: سه شنبه 4 ربیع الثانی 1095ق؛ مهر: «ملک افضل» (بیضی)، «محمد علی» (بیضی)؛ 48 گ، 15 سطر، اندازه: 18×12سم [اوراق عتیق: 2 - 326]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: شنبه 10 رمضان 1096ق، جا: کاشان (قریه ای از قرای)؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای،
124گ، 12 سطر (10×4/5)، اندازه: 17/5×9/5 سم [ف: 2 - 164]
خط: نستعلیق، کا: محمد مسیح بن عسکری جامقی، تا: شعبان 1096ق، جا: اصفهان؛ اهدایی: حسن بن ابو الحسن نصیری اصفهانی، 1324ش؛ 108گ، 17 سطر، اندازه: 12×19/5 سم [ف: 1- 163]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: بهاء الدين محمد بن محمد باقر حسینی نایینی، تا: 1096ق؛ غالبا محشی؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: سمرقندی، 142گ، 17 سطر (11×5)، اندازه: 17×9سم [ف: 3 - 941]
خط: نسخ، كا: ابن مولانا محمد کبیر حسینی سلیمان جیلانی، تا: 19 ربیع الاول 1096ق؛ محشی با نشان «خواجه داود، شرح ملازاده، ملاجلال، شرح مطالع، منه، ش م س، جمال الدين، سح ن ره، میر فخرالدین السماکی، میرک، عبد الغفار، س م ن، شرح اشارات، شرح طوالع میر حسین یزدی، ملاعلی یغمانی، محاكمات، ف»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 126گ، 15 سطر (6/5× 11/5)، اندازه: 23×13سم [ف: - 596]
خط: نسخ، كا: محمد جعفر حسینی، تا: 1097ق، جا: بهرام آباد دارالمرض رودبار [نشریه: 11 - 928]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو صالح حسینی، تا: 1098ق؛ محشی با امضای منه رحمه الله، ملا حسن، ملا شمسا، صدرالدین شیرازی، ملازاده، فخرالدین و ...» کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرشکی، 127گ، 17-16 سطر (1366-14)، اندازه: 15×19 سم [ف: 18 - 63]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد شفیع حاجی خلیفه محمد تونی، تا: شنبه 9 محرم 1099ق، جا: مشهد رضوی مدرسه فاضلیه؛ محشی؛ 122گ ( 192-70 )، اندازه: 12/5 × 19 سم [کتابخانه های قائن: ف: 94]
تا فن 2 اثبات واجب را دارد و افتاده است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، 134 گ، 11 سطر (12×7)، اندازه: 21×16سم [ف: 5 - 249]
خط: نستعلیق، کا: سید محمد بن جعفر بن ابی القاسم، تا: قرن 12، 138گ، 15 سطر (12×5)، اندازه: 18×11سم [ف: 5 - 249]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 کاغذ: فستقی آبی، جلد: میشن سیاه، 105گ، 18 سطر، اندازه: 21/6×13سم [ف: 1 – 335]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن قهوه ای، 93گ، 17 سطر، اندازه: 20/6×14/8 سم [ف: 1- 335]
آغاز: برابر
انجام: و ميلها إلى الشهوات تصير بسبب تلك الهيات و لمثل محجوبة عن الاتصال بالعادات و يبقى مشتاقه الى مشتهيا تها التي الفت اشتياق العاشق المهجور.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 129گ، 15 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5 - 2502]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ 87گ، 18 سطر، اندازه: 11×15سم [ف: 5 - 2501]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131گ، 13 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف مخ - 124]
آغاز: آخذا لها عن جمع كثيرا من العلماء وجم غفرا من الحكماء ابدا الله جلالهم وخلد ظلالهم از اول تا شرح «اما اقسام العرض فتسعة»؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 98 گ، 18 و 17 سطر، اندازه: 20×8سم [ف: 5 - 2504]
آغاز: كان جوهرا او او عرضا فانهم قائلون بوجود النقطة و ما مرفی نفی ...
خط: نسخ، كا: زاهد بن عطاء الله حسن علی ابهری، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ مهر: «دارد امید شفاعت محمد مهدی» (مربع)؛ جلد: تیماج قرمز، 116گ، اندازه: 13/5×19/5 سم [ف: 2 - 117]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 12؛ اندازه: 14/5×9/5 سم [ف: 11 -344]
آغاز و انجام: برابر
خط: متن نسخ و شرح نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مجدول، محشي با نشان «نص، ص، جلال، حاشیه، س ره، فخر الدين، مرک کنز، صحاح»؛ کاغذ: اصفهانی، 121گ، 18-19 سطر (12×4/5 - 6/5×13/5)، اندازه: 10/5 × 18/5 سم [ف: 17 - 301]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد پسر دولت محمد کابلی، تا: حدود قرن 12، جا: شیراز؛ 173ص، 17 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5- 360]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12، جا: اصفهان؛ محشی؛ کاغذ: اصفهانی، 96گ، 15 سطر (15×5)، اندازه: 20×13سم [ف: 7-102]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با رمز «منه» با 100گ، اندازه: 12/5 ×19 سم [ف: 1- 63]
آغاز: ... اعلم أن الحكمة علم باحوال اعیان الموجودات على ماهي عليه في نفس الامر بقدر الطاقة البشرية؛ انجام: و اعلم ان المعلول اذا كان مرکبا مجتمع اجزائه ... مشتمل بر قسم ثانی، طبیعیات می باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی بیشتر از میر فخرالدین و سعد الدين و میر شریف گرگانی مواقف؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج شکلاتی، 85گ (121- 205)، 15 سطر (5/5×12)، اندازه: 11/5 ×17 سم [ف: 28 - 356]
بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ قطع: رقعي [ف: - 178]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، دو برگ اول و چهار برگ آخر به تاریخ ششم شوال 1258 نوشته شده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 139 گ، 12 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 26 - 318]
آغاز: برابر؛ انجام: في العرض و اقول لا حاجة لنا الى الاثبات.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: وسط و انجام؛ صفحه آخر نونویس به خط ملاعبدالكریم در پنج شنبه 1249 ق در دارالسلطنه طهران در مدرسه شاه؛ واقف: سید یحیی، 22 جمادی الثانی 1319ق؛ 79گ، 19 سطر [ف: - 78]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، 25 سطر، قطع: ربعی [چهار کتابخانه مشهد- ف: - 340]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: حسین بن محمد قاسم، تا: قرن 12؛ محشی به امضای «من فخرالدین»، «میر احمد»، «من المحققين»، «من الافاضل»، «منه»، «س»، بعد از پایان کتاب اشعاری به فارسی از «ملا جلال»، «خلاق المعانی»، «سلیم جامی» و «منصور حلاج»؛ 190گ، 10 سطر، اندازه: 15×8 سم [ف: 244]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: سپاهانی، 107گ، 12 سطر، قطع: ربعی [آستانه قم: - 136]
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ محشي از ابوالحسن و بحر ابادی و دیگران؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: 2 - 159]
ناقص؛ بی کا، تا: قرن 11 و 12؛ افتادگی: انجام؛ قطع: خشتی [ف: 290]
انجام: قدوقع الفراغ من تسوید هذه النسخه المسميه بشرح الهدایه اید ... ابن حسین عاملی جمال الدین حسینی في شهر جمادی الثانی سله 1100
خط: نستعلیق، كا: جمال الدین حسینی فرزند حسین عاملی، تان جمادی الثانی 1100ق؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، 173گ، 14 سطر (4/5×11/5)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [ف: 1 - 326]
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 12، در خدمت مولانا جامی در «بوداق سلطان»؛ 94گ (5پ -98ر) [ف: 3 - 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 [رایانه]
انجام: و قيل إلى الجمادية كالمعادن و البسايط و يسمى فسخا و قد يقال هي متعلق الأجرام السماوية
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ اهدایی: فرحناز زراعت پیشه، آبان 1371؛ جلد: تیماج عنابی، 133گ، 15 سطر (13×5/5)، اندازه: 13×21/5سم [ف: 20 - 357]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابوطالب حسینی إبن عبدالغالب دست غیب، تا: 14 صفر 1101ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: شیخ محمد مکی بن محمد بن شمس الدين مطلبی حارثی خزرجی عاملی از نوادگان شهید اول، محمد حسن، سید ابراهیم حسینی، محمد حسن با مهر المذنب طالب بن غالب» (بیضی)، محمد حسین با مهر «محمد حسین» (بیضی)؛ مهر: «محمد صالح» (بیضی)، «محمد مکی ...» (مربع)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج زرشکی، 75گ، 19 سطر (13×7)، اندازه: 13/5× 19 سم [ف: 40 - 103]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1104ق، جا: عباس آباد گنجه؛ جلد: تیماج سرخ، 147گ، 10-15 سطر، اندازه: 20×15سم [ف: 5 - 2501]
خط: نستعلیق، كا: محمد زکی بن محمد مفید، تا: شنبه 3 شعبان 1106ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی با نشان «منه»؛ کاغذ: سپاهانی، 24گ، 17 سطر (16×8)، اندازه: 25×15سم [ف: 13- 3218]
آغاز: بسمله. اما بعد حمد الله غير الأسلوب؛ انجام: یزلیز
خط: نسخ، كا: عنایت الله، تا: 1108ق [الفبائی: 4- 369]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد امین بن محمد باقر گیلانی، تا: دهه آخر جمادی الثانی 1114ق، جا: اصفهان مدرسه ملاعبدالله ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 125گ، 13-16 سطر، اندازه: 12×20سم [ف: 5 - 2501]
خط: نسخ، كا:فرج الله، تا:1114ق؛ محشی از حکیم نورالدین؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سبز، اندازه: 18×12/5 سم [ف: 5 - 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1114ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد بن سلمان، تا: 1115ق؛ جلد: مقوا، قطع: خشتی [نشریه: 3 - 56]
آغاز: برابر؛ انجام: والأمور القائمة بها اذليس فيه ارتسام وانطباع بل هناک حضور
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1121ق؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملکی به تاریخ 1121؛ مهر: محمد تقی موسوی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 116گ، 21 سطر، اندازه: 17×9 سم [ف: 5 - 2503]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1123ق؛ محشی؛ اهدایی: وزیری؛ 119گ، 18 سطر (12×5)، اندازه: 18/5×10 سم [ف: 4 - 1198]
خط: نستعلیق، کا: محمد حسین بن محمد جعفر، تا: شنبه 23 ذیحجه 1124ق؛ محشی با نشان «شیروانی، فخر الدين، منه، الحاشية، داود، خواجه زاده، بردعی، ملا حامد، شرح شاه على خواجه فاضل، حاشیه تجرید، شرح صفدی، احمد، شرح ف ح، مواقف، خلخالی، جلال الدين الدوانی، حكمة العين، شرح حكمة الاشراق، میر سید شریف، شارح مواقف»؛ 182گ، 15 و 16 سطر (4/5 و 5/5×12/5)، اندازه: 20×10سم [ف: - 596]
آغاز: الحكماء اید الله جلالهم و خلد ظلالهم؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: پابازی براقی، علی بن محمد صالح، تا: 1127ق؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد على نواب نوری، تا: 1131ق، جا: اصفهان مدرسه جده بزرگ؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14 سطر، اندازه: 11×17/5 سم [ف: - 206]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: میرنجاة بن میر علیرضا حسینی، تا: ذیحجه 1134ق؛ جلد: تیماج سیاه، 164 گ، 17 سطر، اندازه: 18×12سم [ف مخ - 3 - 1281]
خط: نستعلیق، کا: ابراهيم بن موسی، تا: 1135ق، جا: حصار شرقی؛ مجدول، محشی با نشانه های «منه رحمه الله»، سید قدس سره، فخر الدين، محمد شریف، خواجه زاده رحمه الله، ملا زاده، فیض الله، شاه علی، عبدالرحیم، عبدالرحمن، حسین خلخالی، نصر الله، محيي الدين، جمال الدین، قطب الدین، سراج الدين، صلاح الدين، ابن جامی، محمد امین؛ تملك: سید علی بن عبدالاحد افندی؛ جلد: مقوا، 110گ (2پ -111پ)، 17 سطر (5×15)، اندازه: 14/5 ×21/5سم [ف: 16 - 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1142ق [الفبائی: 4- 653]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابن محمد شفیع محمد جعفر حسینی، تا: صفر 1154ق؛ محشی از میر فخرالدین با رمز «ح ک» و شرح مولازاده با رمز «زاد، ده» و شرح مولانا شاہ علی با رمز «سل» و «میر ک م ک» و حواشی منقول از غیاث الدین بحرانی با رمز «عا؛ مهر: حاج سید سعید؛ 17 سطر (13×6/5) [ف: 3 - 1260]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت على يد ... ابن محمد مؤمن شهر کی ... في 18 جمادی الثانی 1158
خط: نستعلیق، كا: ابن محمد مؤمن شهر کی، تا: 18 جمادی الثانی 1158ق؛ محشی؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن قهوه ای، 224ص، 15 سطر، اندازه: 11/5 ×19 سم [فهرست عراقی: 1 - 361]
آغاز: برابر؛ انجام: و لم يلبثوا ایمانهم بظلم كا: شريف بن حاجب الفومنی، تا: رمضان 1160ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی، مقابله شده؛ 101ص (1-101)، اندازه: 21×13سم [ف: 5 - 1634]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1177ق [رایانه]
انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد کاظم پسر محمد اکبر، تا: 1190ق؛ محشی نیز از «رفیع گیلانی» و با نشان «نصرالله» و «چلبی»؛ تملك: مرتضی قلی نوری ملقب به اعتماد الأطباء بوده، وی حاشیه هایی نیز به فارسی بر کناره های ص اول و بر کنار برخی از صفحات نسخه نوشته و پاره ای از جملات و کلمات را تفسیر کرده؛ جلد:
تیماج قرمز، 9 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [ف: 5 - 362]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد يطلق النفوس الفلكية و غيرها ايضا.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 97گ، 15 سطر (14/5×7)، اندازه: 11/5 ×20سم [ف: 10 - 610]
بی کا، تا: 11 تا قرن 13؛ محشی از جلال دوانی و شمسای گیلانی؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قهوه ای، 6 و 18 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 419]
خط: نستعلیق خوب، بی کا، تا: 15 جمادی الثانی 1200ق، جا: استر آباد؛ محشی؛ 86گ، 13 سطر، اندازه: 16×20/5سم [ف: 85]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسین بن محمد، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی به نقل از «خواجه» و «منه»؛ مهر: «عبده حسین بن محمد 1245» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 198گ، 10 سطر، اندازه: 15×9سم [ف مخ]
29/30 آغاز: برابر؛ انجام: وان الشيخ قال الغاوية اربع وعد هذه الأربع منها و كذا اكثر الاطبار کابی سهل المسيحي و صاحب الكامل.
خط: نسخ و نستعلیق شکسته، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوای آبی، 46گ، 17 سطر، اندازه: 27×18سم [ف: 5- 2502]
آغاز: للماهيات لان مقتضى الطبيعة النوعية لا يختلف و هو مح لانا تعقل المسبع مع الشك في وجوده الخارجي
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ 94گ، 11 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 5- 2504]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: حدود قرن 13؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن عنابی، 9 و 19 سطر، اندازه: 15/2 × 24/52سم [ف: 11 - 354]
آغاز: برابر؛ انجام: عن ايتوسط به شیء، وليكن ح وعن تب وحدة شيء ولكين و فيكون في ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 131 گ، 14 سطر، اندازه: 22×17سم [محدث ارموی مخ: 2 - 869]
آغاز: برابر؛ انجام: عن ايتوسط به شیء، وليكن ح وعن تب وحدة شيء ولكين و فيكون في ...
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ مهر المتوكل على الملک المنان «عبدالرحمن» (بیضی)؛ جلد: تیماج مشکی، 211گ (41-251)، اندازه: 21×16/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 869]
خط: نستعلیق، كا: محمد خان بن محمد علی گیلانی، تا پایان شعبان 1200ق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 166گ، 15 سطر (12×6)، اندازه: 10×17 سم [ف: 16 - 271]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ 96گ، 16سطر [ف: - 127]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 81گ، 12 سطر، اندازه: 12× 12/5 سم [ف: 1 - 161]
آغاز: برابر؛ انجام: انفعاليات و غیر راسخة لحمرة ... تا بخشی از فصل جوهر و عرض را دارد؛ خط: شکسته نستعلیق، كا: ابوالحسن، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و غیر آن؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مشمعی آبی، 35گ (105 -139)، 19 سطر (16×11)، اندازه: 17×21/5سم [ف: 34 - 673]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 6گ (1پ-6 ر) [مختصر ف: 518]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ واقف: محمد اسماعيل بن شمس الدین محمد حسینی، 1234؛ جلد: تیماج قهوه ای، 124، 16 سطر، اندازه: 19×10/5 سم [ف: 1 - 57]
خط: نستعلیق، کا: میرزا محمد حسین بن حاجی میرزا زین العابدین، تا: نیمه های رمضان (قرن 13 سال 1209 یا 1290)؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، 111 گ، 16 سطر (11×4)، اندازه: 17×9 سم [ف: 13 - 3433]
آغاز: برابر؛ انجام: رواه البيهقي في شعب الايمان من المشكات و في هذا الحديث دلالة على تفضيل البشر على الملائكة تمت الحاشية المسمات بقلم احد الواقعة (؟) على الخيالي على [...]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوایی، 171گ، مختلف السطر (19×13)، اندازه: 14×20سم [ف: - 78]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی از جمله با امضای «عبد الحكيم»؛ مهر: «سید مرتضی 1251» (مربع)؛ 120گ، 13 سطر، اندازه: 29×17سم [حوزه و موزه عبدالعظیم: ف: - 45]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 13؛ 78گ (51پ -128ر) [ف: 2 - 164]
خط نستعلیق ، بی کا، تا: قرن 13؛ 399ص، قطع: ربعی [نشریه: 7- 36]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: حصل لها النجاة من العذاب و الخلاص من الالم بسلامتها عن الالم
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی با رمز «12»؛ مهر: «عبده احمد الحسینی»؛ جلد: تیماج مشکی، 115گ، 14 سطر، اندازه: 19×12سم [اوراق عتیق: 2 - 372]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج مشکی، 103گ، 13 سطر (14/5×10)، اندازه: 16×21/5 سم [ف: - 118]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1203ق؛ مصحح، محشی با امضای منه، شرح مواقف، خضری و ... کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 153گ، 15 سطر (12×4/5)، اندازه: 20×10/5 سم [ف: 18 - 342]
خط: نستعلیق، كا: ابوالقاسم بن میر بزرگ، تا: ذیحجه 1206ق؛ 38گ (12پ -49پ)، 16 سطر (13×7/5) [ف: 5 - 248]
خط: نسخ، كا: ابراهیم بن حیدر موسوی عاملی، تا: 1208ق، جا: یزد؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج نیلی، 20 سطر (5×10/5)، اندازه: 10/5×15 سم [ف: 1- 265]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر بن محمد علی اردبیلی، تا: 1208ق؛ جلد: تیماج اناری، 213گ (59پ -271پ)، اندازه: 10/5 × 17/3 سم [ف: 14 - 264]
تهران؛ مفتاح؛ شماره نسخه: 54/2
همان نسخه بالا [نشریه: 7- 223]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1209ق [رایانه]
کامل؛ خط: ثلث، بی کا، تا: ذیقعده 1212ق، جلد: تیماج قهوه ای، 118گ، 20 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: - 97]
خط: نسخ، كا: ابوالحسن بن محمد باقر، تا: جمعه 15 رمضان 1214ق؛ محشی با نشان «لاستادی عبدالرحیم، مصلح الدين، خواجه زاده، حاشیه مطالع، فيض، نصرالله، عب ره، منه، میر فخر، الاری، خلخالی، محمدشریف، سراج الدين کردی، ملازاده، صلاح الدين، تجريد للسيد، شرح طوالع جلد: تیماج مشکی، 146گ، 15 سطر (15×9)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: - 597]
خط: نسخ، كا: الله ویردی بن محمد صالح، تا: پنج شنبه 8 رجب 1215ق، برای آخوند ملا نصر الله بن جعفر گرمرودی اشلقی؛ مصحح، محشی از کاتب و ملا نصر الله و دیگران؛ جلد: مقوایی، 78گ، 17 سطر، اندازه: 12/5 × 20/5 سم [ف: 21 - 256]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم هذا في الكتاب الهدایه ..... میر سید علی ابن میر محمد على الموسوی جلالی سنه 1215
خط: نسخ، كا: سید علی بن محمد علی موسوی، تا: 1215ق [الفبائی: 4- 653]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1216 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: استر آبادی، محمد ابراهيم بن احمد علی، تا: 1218ق، جا: بارفروش [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: في سنه عشر ذی حجه الحرام ... من الهجره النبویه.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1218ق [رایانه]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رجب 1224ق، حين قرائة الكتاب في خدمت استادنا المعظم و مولانا الاعظم ملا محمد الشهير بعرب في المازندران»؛ محشی از ملا صدرا، شیخ محمد تقی و شیخ محمد استر آبادی؛ تملك: محمد مهدی استر آبادی با مهر «محمد مهدی بن محمد شفیع 1223» (بیضی)، محمد بن محمد على استرآبادی؛ 15 سطر، اندازه: 21×12سم [ف: - 127]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1226ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: با تاریخ 1126ق؛ مصحح، محشي با نشان «منه»؛ مهر: «ان الله يحب المحسنين 1126» (مربع)؛ واقف: حاجی ملاباقر سربندی، جلد: مقوایی، 82گ، 19 سطر، اندازه: 19×10سم [ف: 5 - 2500]
خط: نسخ، كا: اسمعیل بن عمر بن احمد، تا: با تاریخ 1127ق، جا: ارز روم؛ این کتاب را نزد فاضل ابی بکر اسیری خوانده در 29 ربيع الثانی 1127، محشی از فخرالدین و ملازاده و شرح حكمة
العين؛ جلد: تیماج مشکی، 130گ، 15 سطر (5/5× 13/5)، اندازه: 16×12سم [ف: 8- 194]
آغاز: يقول المعتصم بلطفه الا بدی حسین بن معين الدين الميبدی اصلح الله حالهما
خط: نسخ، بی کا، تا: 1227ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ 164گ، 14 سطر، اندازه: 10× 15/5 سم [کتابخانه های قائن: ف: - 173]
خط: نسخ جلی، کا: اسدالله حسینی، تا: با تاریخ 1229ق؛ بیتی از حسین هاشمی با تاریخ 1238 ق و دیگری در 1229 ق؛ واقف: شهر بانو و شرف نساء دختران اسماعیل ناطري، 1265ق، 185 گ، 11 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: - 113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمدباقر بن عبد الجواد هزار جریبی تلمادره ای، تا: دهه اول رجب 1231ق؛ مصحح، محشی؛ تملک: مفید عنایتی مازندرانی؛ جلد: تیماج مشکی، 127 گ، 16 سطر، اندازه: 20/5×13سم [ف مخ - 124]
آغاز: برابر، انجام: اقدام المومنین اقل خلق الله عبدالله بن عیسی بن نظام الجیلانی
خط: نستعلیق شکسته، كا: جیلانی، عبدالله بن عیسی، تا: 1231ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1232ق، جا: تهران؛ محشی با نشان های منه، 113 شرح مواقف، یا علی ادرکنی، میرک؛ جلد: تیماج مشکی، 84گ، 18 سطر (16/8×7/2)، اندازه: 26/5×15 سم [ف: 17 - 160]
خط: نستعلیق، كا: جعفر بن کربلائی محمد خشکجاری، تا: 15 رمضان 1233ق [ف: 1 - 166]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم شرح الهداية بعون الملک البداية و النهاية ...
خط: نستعلیق، كا: جعفر بن کربلائی محمد، تا: 15 رمضان 1233ق؛ محشی از سید فخرالدین و غیره؛ جلد: میشن قهوه ای، 228 گ، 15 سطر، اندازه: 21×14/5 سم [فهرست عراقی: 1 - 360]
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد حسن گیلانی تنکابنی، تا: دوشنبه 30 رمضان 1233ق؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: ربعی [نشریه: 3 - 56]
انجام: فاذا فارقت البدن و ظهر شوقها ظهور تا ما و ليس معها سبب الكمال ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ مصحح؛ مهر: «سلام على ابراهیم 1234» (بیضی)، «فخرالاطبا 1278»؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 87گ، 19 سطر (5×14/5)، اندازه: 19×9/2 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1234ق؛ محشی؛ جلد: تیماج قرمز، 70گ، 18 سطر، اندازه: 22/5×15سم [ف: 2 - 35]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1235ق؛ افتادگی: وسط؛ تملک: محمود بن ابوالفضل رضوی؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 112گ، 14 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 15 - 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: 1236ق؛ 115ص، 23 سطر (21×10)، اندازه: 21 ×30سم [عکسی ف: 1- 239]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد تقی بن محمد صالح تنکابنی، تا: دوشنبه 1 ذیحجه 1237ق، جا: قزوین مدرسه سردار؛ واقف: غیاثی، بهمن 1337، 15 گ، 16 سطر، اندازه: 21×12/5 سم [ف: 5 - 339]
آغاز: و اختلفوا في أن المنطق من الحكمة ام لا فمن فسرها بخروج النفس؛ انجام: اضداد الكمال فيها و اعتقدت انها كمال و رجت الوصول.
خط: نستعلیق، کا: ابراهيم بن محمد حسینی، تا: 1237ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ مصحح، محشی با امضای «منه» و «میر فخر» و ابوالحسن»، «میرک» و «قاضی زاده»؛ مهر: كاتب عبده الراجی ابراهيم بن محمد الحسینی» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 137گ، 15 سطر (5×12/5)، اندازه: 11/5 × 19/5 سم [ف: 13-418]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شنبه 8 رجب 1237ق؛ محشی از شارح و میر فخرالدین و شیخ بهائی؛ تملک محمد مهدی بن استاد آقاجان بن مرحوم آقا شفیع؛ جلد: تیماج مشکی، 318ص (3-320)، 13 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: - 126]
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1732/1
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 5 - 188]
خط: نسخ، بی کا، تا: ذیحجه 1237ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 170گ، 14 سطر (14×6/5)، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 248]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسن بن مولانا محمد علی قوچانی، تان 1239ق، جا: قوچان مدرسه بالاسر؛ کاتب بر بیشتر صفحات حواشی توضیحی نگاشته، تاریخ فراغت از تصحیح و تعلیق و تدریس: سه شنبه 16 ذیحجه 1229، وی فوائد و عباراتی پراکنده از کتب مختلف برگزیده و ضمیمه نموده: از شرح این بیت: «و حسن ظنك بالايام معجزة ** فظن سرا و كن منها على وجل» از قاضی سلطان محمود، شرح لغزى از (زبده) شیخ بهائی از محمد هاشم الحسینی، دائره در نسب فقری و سلسله مشایخ سید عبدالقادر گیلانی معروف؛ واقف: حسن فريد محسنی؛ کاغذ: فستقی، جلد: مقوا، 132گ، اندازه: 16/5 × 21/5 سم [ف: 11- 213]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: زین العابدین بن کربلائی میر تقی موسوی هزارجریبی بنافتی، تا: 1239ق؛ مصحح، محشی با امضای «له»؛ مهر: «عبده زین العابدین الموسوی 1233» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 138گ، 15 سطر، اندازه: 21×11سم [ف مخ - 3 - 1280]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: مرتضی بن هادي بن محمدرضا حسینی، تا: 1239ق؛ 180 گ، 12 سطر (15×4)، اندازه: 18×10 سم [ف: 10- 231]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن علی اکبر برای آقا علی اکبر، تا 14 شوال 1241 ق [ف: 3 - 95]
بی کا، تا: 1242ق [نشریه: 7- 767]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1244ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج تریاکی، 107گ (2پ -108پ)، 15 سطر (6/5×12/5)، اندازه: 17/5×11 سم [ف: 11 - 2362]
آغاز: برابر؛ انجام: سنة ثلثين و ثمانمائة.
خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، تا: با تاریخ 1246ق؛ واقف: ملا محمد حسین بن ملا شاه محمد، 25 رجب 1246؛ کاغذ: نیلی، جلد: تیماج تریاکی، 139 گ، 14 سطر، اندازه: 11×21/5 سم [ف: 11-214]
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن محمد هاشم یزدی، تا: ذیحجه 1252ق [ف: 3 - 95]
خط: نسخ و نستعلیق، كا: حسینعلی بن حاجی محمد، تا: 1254ق؛ 86گ (53پ - 138 )، اندازه: 11×17/5 سم [ف: 27 - 256]
انجام: تم بالخير و السعاده - بيد على اكبر ابن حاجی مهدی ریخته گر - في 27 شعبان معظم است و خمسون و مائتان بعد الف من الهجره النبويه
خط: نسخ، كا: على اكبر بن حاجی مهدی ریخته گر، تا: 27 شعبان 1256ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 14گ، 14 سطر (11×6)، اندازه: 10/5 × 15/5 سم [ف: 1 - 319]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد رضا بن شیخ محمد تقی، تا: 23 جمادی الثانی 1259ق؛ مجدول، محشی؛ واقف: دکتر شمس الدين جزایری؛ 149گ، 15 سطر، اندازه: 31×14سم [ف: 11 - 214]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: فضل الله بن نصر الله بن حسن، متوئی (؟)، تا: 1260ق؛ محشی؛ کاغذ: شرقی، جلد: تیماج قهوه ای، 158گ، 13 سطر (15×6)، اندازه: 11×22سم [ف: 28 - 200]
آغاز: برابر؛ انجام: قال الشارح فرغت من تسويده في شهر شوال سنة ثمانین و ثمانمائة من الهجره خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 124گ، 13 سطر (11/2×7/5)، اندازه: 14/7 × 20/5 سم [ف: 8-330]
آغاز و انجام: برابر خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1260ق؛ محشی؛ 113گ، 13 سطر (13×7/5)، اندازه: 14×20 سم [ف: 1-60]
خط: نسخ، كا: محمد خراسانی، تا: ربيع الاول 1261ق؛ افتادگی: آغاز؛ 25 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: - 175]
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1261ق؛ افتادگی: آغاز (برگ اول)؛ یادداشت مورخ رجب 1261 ق آمده؛ جلد: تیماج مشکی، 234 گ، 11 سطر (6/5×14/5)، اندازه: 29×17سم [ف: 2 - 299]
كا: على بن احمد موسوی رشتی الاصل همدانی المولد، تا: سه شنبه 6 رمضان في توى (كذا) 1261ق [ف: 1- 166]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد علی بن حاج سید محمد حسینی شیرازی، تا: 1263ق؛ محشی؛ واقف: خان بابا مشار؛ کاغذ: شکری، جلد: تیماج عنابی، 111 گ، 16 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 11 - 215]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد اسماعیل بن محمد علی طبسی خراسانی، تا:
1263ق، جا: اصفهان؛ مصحح؛ جلد: گالینگور سبز، 99گ، 17 سطر، اندازه: 22×15سم [ف مخ - 3- 1280]
آغاز: الأول بحيث يكون نسبته إلى الميل الأول مثل نسبة الزمان الاقصر الى الزمان الأطول فيكون نصفه فيتحرک ذوالميل الثاني بتلك القوة القسرية؛ انجام: برابر
خط: نسخ، كا: موسی بن ملاجعفر قلی پیشنماز، تا: ربيع الثانی 1263ق؛ افتادگی: آغاز؛ 84گ، 19 سطر، اندازه: 21×11سم [ف مخ -1 - 306]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: صفر 1263ق؛ جلد: تیماج مشکی، 205 ص (207-3)، 19 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 10 - 310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1264ق؛ 87گ، 17 سطر، اندازه: 22×13سم [ف: 4 - 196]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1264ق؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج عنابی مذهب، 115گ (39پ -153)، 14 سطر (17×7/5 )، اندازه: 22×14سم [ف: 16 - 338]
آغاز: ... هذا التعريف على شيء لأن القائل بالذات للانقسام في الجهات الثلاث منحصر في الجسم التعليمي
خط: نستعلیق، کا: محمدرضا بن میر محمد علی حسینی، تا: چهارشنبه 14 صفر 1265ق؛ افتادگی: آغاز؛ 161گ، 12 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 39]
آغاز و انجام: برابر خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: شعبان 1267ق، جلد: تیماج مشکی، 142گ، 12 سطر، اندازه: 11×15سم [ف: 5 - 2501]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: نصرالله، تا: شوال 1268ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 27 سطر، اندازه: 33×21سم [ف: 33/2 - 188]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: موسوی، تا: 1270ق؛ مصحح، محشی با امضای « منه»، «محی الدین» و غیره؛ جلد: تیماج قهوه ای، 76گ، 17 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5 - 2501]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1271 ق [ف: - 69]
آغاز: ... غرضنا فتعلیمی و هو مشتمل على عشرة فصول. فصل في ابطال الجزء الذي لا يتجزی. و يقال له الجوهر الفرد ایضا؛ انجام: برابر
خط: نسخ پخته، كا: ابن سید میرزا علی اکبر، تا: شعبان 1271ق؛ محشی به امضای داوود، میر فخرالدین، حاجی محمد و محمود؛ 122گ، 16 سطر (6×12/5)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 1- 157]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1271ق، جا: اصفهان؛ محشی؛ 150ص، 17 سطر (15/5×9/5)، اندازه: 15×22/5 سم [ف: - 190]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد اصطهباناتی، تا: 1272ق؛ واقف: فهرستی؛ 112گ، 15 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 4 - 197]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: اسماعيل، تا: چهارشنبه 22 رجب 1273ق؛ جلد: تیماج مشکی، 115گ، 15 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 5- 2501]
آغاز: بسمله - قال المصنف اثير الدين الأبهري - القسم الثانی؛ انجام: برابر
قسمتی از آن است؛ خط: نستعلیق، كا: احمد، ادیب، تا: 1273ق؛ جلد: مقوا، 21ص، اندازه: 11×22 سم [ف: 2 - 289]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمدرضا بن ملا عبدالحی، تا: 1275ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 101گ، 17 سطر، اندازه: 19×12 سم [ف: 5- 2500]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الثانی 1275ق؛ مهر: کتابخانه مجدالدین؛ جلد: تیماج مشکی، 23 سطر (14×8)، اندازه: 14/5×21/5سم [ف: 2 - 602]
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1275ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 78گ، 22 سطر (16/5×8)ر، اندازه: 22×13/5 سم [ف: 1- 183]
انجام: قد فرغ من تحرير هذا الكتاب ... في شهر محرم الحرام سنه 1062 ... قد تمت كتابته في يوم الخميس الثاني و العشرون من شهر ربيع الاول 1276 على يد. علی بن ملا رجبعلی غفر لها. کا: ملا رجبعلی، تا: ربيع الاول 1276ق؛ محشی با نشان «منه»، از نسخه ای که در 1062ق نوشته شده؟ 167ص (1-167) [ف: 5-364]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 22 رمضان 1277ق، حسب فرمایش
پدرش ملا محمد ابراهیم؛ جلد: تیماج مشکی، 72گ (1-72)، 18-15 سطر (16×10/5)، اندازه: 22×16/5 سم [ف: 3 - 761]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1278ق [رایانه]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: غیاث ابن میرزا محمد علی قاسانی، تا: پنج شنبه 4 جمادی الثانی 1279ق؛ جلد: تیماج زرد، 14 سطر (12×5)، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: - 176]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: شوال 1279ق؛ 118 گ، 19 سطر، اندازه: 11×2سم [ف: - 39]
خط: نسخ، كا: محمد کاظم بن حاجی قاسم، تا: 1279ق، جلد: مقوایی، 36گ (1پ-136)، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 14- 187]
خط: نسخ، كا: عبدالباقی بن محمد تقی طباطبائی بیدگلی، تا: 1279 ق (نشریه: 7 - 698]
خط: نستعلیق، کا: محمد رضا بن حاج بیگلر قزوینی، تا: جمعه 24 ذیقعده 1281ق؛ جلد: چرم قرمز، 184گ، 12 سطر، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [مؤيد: 2 - 253]
انجام: والظاهر من عبارة اكثرهم أنه علم باحوال اشياء لا تفتقر تلك الأشياء في الوجود ...
خط: نستعلیق، کا: لطفعلی بن جان، تا: رمضان 1281ق؛ افتادگی: انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 136گ، 13 سطر، اندازه: 11/5 ×18 سم [ف: 4 - 134]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1281ق؛ جلد: تیماج سرخ، 68گ، 19 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2501]
آغاز: برابر؛ انجام: الوقوف على مذاهب الحكماء ... سنه 1281
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1281 ق [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: محرم 1282ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 106گ، 15 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3 - 1280]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: پنج شنبه 21 رمضان 1282ق؛ واقف: شیخ محمد صالح علامه حایری؛ 68گ، 15 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 11 - 214]
قسمتی از بخش طبیعیات است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1282ق؛ 27گ (1پ -27ر)، 11 سطر، اندازه: 17×11 سم [ف: - 44]
کا: محمد شريف بن محمد يوسف، تا: 1282ق [ف: 1- 166]
آغاز: ... و من يؤتي الحكمة فقد اوتی خیر کثیر، انجام: برابر
خط: نسخ درشت، كا: عبدالله متخلص به «محجوب فسائی»، تان 1282ق، جان شیراز؛ افتادگی: آغاز؛ محشی؛ جلد: مقوا، 338ص، 14 سطر (1266)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 2- 376]
خط: نسخ، كا: احمد بن عبد الوهاب اصفهانی، تا: 1283ق، برای میرزا محمد علی خان معاون الملک پسر میرزا عباس خان؛ 199گ، 10 سطر، اندازه: 10/8 × 17/7 سم [ف: 1 - 335]
خط: نسخ، كا: زین العابدين بن محمد باقر کربالی، تا: چهارشنبه 7 ربیع الاول 1284 ق [ف: 1 - 166]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تمت في يوم الأربعاء سابع من شهر ربيع الأول على يد ... ابن محمد باقر زین العابدين الشريف الكرمانی في سنة أربع و ثمانین مأتین بعد الالف سنه 1284
خط: نسخ متوسط، كا: ابن محمد باقر زین العابدین شریف کرمانی، تا: 7 ربيع الاول 1284ق؛ محشی؛ واقف: محمد تقی خونساری، 4 محرم 1372ق؛ کاغذ: سفید، 320ص، 11 سطر، اندازه: 15/5 ×22 سم [فهرست عراقی: 1- 359]
خط: نستعلیق، كا: احمد بن مهدي بن علی بن حسن بن حسين موسوی رضوی، تا: 1287ق [ف: - 114]
آغاز: برابر؛ انجام: ليس له البدایه و النهایه ... الحقير الفقيرا ض عف السادات و الطلاب ... من الهجره 01287
خط: نسخ، كا: طباطبائی، محمود، تا: 1287ق [رایانه]
خط: نسخ، كا: محمد البهائی، تا: سه شنبه 18 محرم 1291ق؛ جلد: چرم زرد، 106گ (43پ -148 ر)، 17 سطر، اندازه: 11×22سم [مؤید: 1- 287]
خط: نسخ، كا: محمد نبي سلطان آبادی، تا: 29 جمادی الثانی 1295ق؛ 124گ، اندازه: 11×17 سم [ف: 1- 39]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ زیبا، بی کا، تا: 11 شعبان 1296ق؛ محشی با امضای
جمال الدین، فخر الدین، صدرالدین شیرازی؛ جلد: تیماج، 109گ، 14 سطر، اندازه: 20×11سم [ف: - 96]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1296ق؛ افتادگی: آغاز؛ اندازه: 22×17سم [رشت و همدان: ف: - 1142]
خط: نسخ، كا: عبدالصمد بن حسين محلاتی، تا: 5 جمادی الاول 1296ق؛ 45گ (126ر - 170پ)، 28 سطر، اندازه: 33×21سم [ف: 64 - 33/1]
آغاز: برابر؛ انجام: فیسنة السابع و تسعين و ماتين بعد الألف من الهجره النبويه
خط: نسخ، بی کا، تا: 1297 ق [رایانه]
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 1310
همان نسخه بالا [اهدائی ف: - 166]
آغاز: عن اجمالها و تفصيلها؛ انجام: من الله اكبر.
خط: نستعلیق و شکسته، كا: على بن مهدي بن على بن ابراهيم بن ابیطالب شیرازی، تا: چهارشنبه 5 شعبان 1297ق؛ افتادگی: آغاز؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 170 گ، 10 سطر، اندازه: 10/5 × 17/5 سم [ف: 11 - 216]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: رمضان 1298ق؛ مجدول؛ با شعر فارسی درباره مقولات به خط میرزا احمد جبه دار صفای شیرازی در 1298 و شعر خواجه طوسی به فارسی درباره مقولات؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج گلی، 151گ، 14 سطر (15×8)، اندازه: 21×14سم [ف: 16 - 264]
کا: خط هاشم بن ابی القاسم حسینی تنکابنی، تا: 1299ق، جا: اصفهان [ف: 1 - 166]
قطعه ای از آغاز کتاب است که در آخر آن موضوعی به فارسی افزوده شده؛ خط: نستعلیق، کا: جمال الدین حسینی، تا: قرن 14؛ جلد: مقوایی، 22گ، 14 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 15 - 232]
بخشی از انتهای کتاب؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ 14ص (367-380)، اندازه: 18×11 سم [ف: 44 - 174]
آغاز: برابر؛ انجام: فانها لا محالة تعقدت بعد الموت ما رجت الوصول اليه لا بزوال الجزم عنها.
خط: نستعلیق، كا: ابوطالب بن ابی هادی بن ابی طالب بن ابی مرتضی، تا: 1307ق؛ افتادگی: انجام؛ محشى؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 73گ، 14 و 15 سطر (1589 -1689)، اندازه: 16×20/5 سم [ف: 14 - 265]
خط: نستعلیق، كا: فتحعلی بن آخوند ملاغلامرضا، تا: 1308ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج قهوه ای، 134 گ، 17 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 33/1 - 149]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد صادق بن ملا محمد تبریزی، تا: چهارشنبه 27 ربيع الثانی 1315ق، جا: مدرسه طالبیه؛ جلد: تیماج سرخ، 98گ (49پ-146پ)، اندازه: 22×17سم [ف: 1- 373]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1321ق؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: 11 - 942]
آغاز: قاله في محالها و لیست سارية فيها اذ لايمكن أن يقال في كل جزء؛ انجام: فصارت طاهرة عن جميع العلاية الجسمانية و تخلصت. بخشی از مبحث هیولی و صورت تا مبحث نفوس ناطقه را دارد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول، مصحح، محشی با نشان: منه رحمه الله، پر فخر، ف، د. مدظله. خ. ط، ملازاده، خواجه ره، ع.ب، ابوالحسن الحسینی و شرح هياكل دوانی و غیره
کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 202 ص، 15 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 2 - 31]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ قطع: ربعی [نشریه: 5 - 638]
بی کا، بی تا [نشریه: 5 - 289]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد يجاب بان النفس الناطقه و ان كانت مجردة في ذاتها لكنها متعلقة بالبدن مدبرة له متصرفة فيه.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی به امضای «منه ره»؛ 62گ، 23 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 2 - 100]
خط: نستعلیق، كا: حسین بن محمد قاسم نحوی تنکابنی، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: چرمی مقوایی، 5 سطر (9×4/3)، اندازه: 15/3×9/2 سم [نشریه: 7- 789]
آغاز: برابر؛ انجام: الى تلک و قابلالها
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: 4- 369]
آغاز: اید الله جلالهم و خلد خلالهم؛ انجام: بعد الزمان زمان هف
خط: نسخ، بی کا، بی تا [الفبائی: 4- 369]
آغاز: برابر؛ انجام: على طالب الحق
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: 4- 369]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ اهدایی: محمد و حسینعلی الهی؛ جلد: چرم مشکی، 204ص، 17 سطر (11×4/5)، اندازه: 16×9 سم ف: - 27]
بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز [ف: - 20]
بی کا، بی تا، شماره پیوست 7پ، شماره ضميمه 7ض [ف: - 139]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، لم يتمها الكاتب؛ کاغذ: فرنگی، 17 سطر (5/5× 14/5)، قطع: رقعی مستطیل [تراثنا: س ش 2 - 99]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا؛ محشی با نشان های «منه، کنزه، 12»؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 126گ (125+1)، 17-14 سطر (11×4/5)، اندازه: 15×9/2 سم [رایانه]
كا: محمد محسن موسوی، بی تا، خریداری از محمد حسین علوی [رایانه]
با حواشی ناشناس با نشان ملا مطهر شيخ حسين؛ بی کا، بی تا [د.ث. مجلس]
آغاز: ... كثيرا فشمرت عن ساق الجد لتحصيلها؛ انجام: برابر
خط: نسخ خوش، کا: محمد حسین، بی تا، افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، مجدول؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج، 138گ، 15 سطر (7/5×13/5)، اندازه: 13/5 × 19/5 سم [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از رضا غیبی [رایانه]
ناقص می باشد؛ بی کا، بی تا؛ خریداری از الهام حمیدی [رایانه]
از آغاز شرح تا آغاز فن دوم قسم سوم که در الهیات است؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، قطع: خشتی [رشت و همدان: ف: 1509]
بی کا، بی تا، افتادگی: انجام [دليل المخطوطات: 1- 280]
آغاز: آغاز فهرست (ص 108) رسالة المحقق اثير الدين الابهری في الحكمة الطبيعيه.
آغاز نسخه شرح: اعلم ان الحكمه علم باحوال اعیان الموجودات؛ انجام: فصل في أن الصورة الجسمية لايتجرد عن الهيولي ... و كلما كانا اعظم كان البعد بينهما از يد فلوا متدا. بخشی از اول بخش دوم (طبیعیات) است و دیباچه و خطبه کتاب را ندارد؛ بی کا، بی تا؛ محشی از میر هاشم قوشجی، عصمت؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 4 ص (112-115)، اندازه: 21×12سم [ف: 10 - 969]
صفحه اول این شرح؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج، قهوه ای، 1گ (34 پ)، 15 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: 38-431]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، جلد: تیماج مشکی، 50گ (2ر -51ر)، 15 سطر (15×10)، اندازه: 19×16سم [ف: 13 - 3109]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، محشی از مرحوم سید فخرالدین حسینی و غیره؛ واقف: محمد تقی خونساری، 4 محرم 1372ق؛ 310ص، 17 سطر، اندازه: 11/5 × 21/5سم [فهرست عراقی: 1- 359]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ واقف: محمد حسین طباطبائی بروجردی، 1326/12/19؛ جلد: میشن قهوه ای، 158ص، 18-20 سطر، اندازه: 22×15سم [فهرست عراقی: 1- 361]
آغاز: برابر؛ انجام: فلا يوجد بين اجزاء الكم المنفصل
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ واقف: على ثقة الاسلام مازندرانی بابلی، 22 ذیحجه 1369ق؛ کاغذ: سفید، جلد: میشن مشکی، 84ص، 16 سطر، اندازه: 10/5 ×17 سم [فهرست عراقی: 1 - 363]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ 117گ، 12 سطر [ف: - 126]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 186ص، 19 سطر (5/5×12)، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 2 - 375]
بی کا، بی تا؛ قطع: رقعي [ف: - 178]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «رومی، بردعی، عبدالرحیم، محيي الدين»؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 90گ (2پ -1وپ)، 17 سطر (15/5×7/5)، اندازه: 13/5× 22/56سم [ف: 10 - 1956]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی، 79گ (174 پ 252)، 19 سطر (15×8)، اندازه: 25×15سم [ف: 14 - 3853]
آغاز: آغاز: و اختلفوا في أن المنطق من الحكمة ام لا فمن فسرها بخروج النفس؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز (حدود دو سه برگ)، مصحح، محشی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، جلد: تیماج قهوه ای، 183 گ، 14 سطر (11×4/5)، اندازه: 17×9/5 سم [ف: 12 - 249]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 63گ (188-250)، اندازه: 20×15سم [ف: 3 - 56]
انجام: على الاثنين و الثالث (كذا ... ؟) المتقدم بالشرف كتقدم
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، ناقص است؛ جلد: تیماج قرمز، 112ص، 19 سطر، قطع: نیم خشتی [ف: 5 - 365]
خط: نسخ، بی کا، بی تاب افتادگی: آغاز؛ تملک: محمد نعیم بن محمد صفی بن حاج مسیح بیک اردبیلی [چند نسخه ف: - 328]
نسخه اصل: حمديه ش 1447. بند آخر؛ بی کا، بی تا، در هامش [فیلم ها ف: 1 - 431]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای «مصلح الدین لاری محمد، نصرالله و ...» کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی مذهب، 65گ، 16 سطر (15×9)، اندازه: 21×15سم [ف: 18-306]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی با امضای منه، عبدالوحید، ملا جلال دوانی و ... کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 152گ، 13 سطر (12×6)، اندازه: 19×12 سم [ف: 18 - 281]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ 157گ، 11 سطر، اندازه: 18×12 سم [ف: 2 - 70]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق ریز، كا: عبدالعلی شیعی بن عبدالله، بی تا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 19 سطر (11×7/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: 10 - 637]
آغاز: حركة في الكم كالنمو و هو ازدياد حجم الأجزاء الأصلية للجم بما ينضم اليه و يداخله في جميع الأقطار
خط: نستعلیق، بی کا، تا: در عصر مؤلف؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قرمز، 44گ (1ر-44پ)، اندازه: 8/5 × 18 سم [ف: 24-269]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ مصحح، محشی؛ مهر: «محمد حسین» (بیضی)، کتابخانه میرزا ابو الفضل طهرانی؛ 146 گ، 15 سطر، اندازه: 10 × 17 سم [ف: 25 - 73]
آغاز: ارقاما كثيرة يفيد الناظرين فيه بصيرة و منه الهداية للمحقق الكامل و المدقق الفاضل
خط: نستعلیق، كا: على اكبر، تا: نزدیک عصر مؤلف؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج مشکی، 170 گ، 15 سطر، اندازه: 14/5×9سم ف: 22 - 234]
بی کا، بی تا [ف: 1- 167]
بی کا، بی تا [ف: 1- 167]
بی کا، بی تا [ف: 1- 167]
بی کا، بی تا [ف: 1- 167]
آغاز: ... كلما في ذلك، فتعين الثاني و هو المطلوب «هذا اعلم ان الهيولی لیست علة للصورة لانها لا تكون موجودة»؛ انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: میشن آلبالویی 53گ (1پ -53ر)، اندازه: 14/9×10/6 سم [ف: 7 - 123]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی با نشانه «ن» و «12»؛ اهدایی: رسولیان؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 112 گ، 16 سطر (5/5×11)، اندازه: 11×17 سم [ف: 5- 1560]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 123 گ، 16 سطر [ف: 1 - 168]
آغاز: برابر، انجام: فيلزم تعطیل.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ واقف: قطب المحدثين؛ کاغذ: نخودی، جلد: مقوا، 145گ، 13 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 11 - 216]
آغاز: برابر؛ انجام: لا يمكن انفکاک احدهما عن الاخر.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ واقف: سید مصطفی و سید محمد شال فروش، 1307ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج، 88گ، اندازه: 21×15سم [ف: 11 - 217]
آغاز: و منه الهداية للمحقق الكامل؛ انجام: تنقل من بدن الى.
خط: نستعلیق مخلوط به شکسته، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: شکری، جلد: تیماج مشکی، 96گ، 15 سطر، اندازه: 11 ×15 سم [ف: 11 - 217]
آغاز: برابر، انجام: من الله اکبر (كذ).
خط: نستعلیق خوش، بی کا، بی تا؛ محشی، در آخر ضمن سه صفحه گفتاری عربی در علم حق تعالی از میرداماد؛ واقف: حسین کی استوان؛ کاغذ: حنایی، جلد: میشن، 140گ، 15 سطر، اندازه: 10/5×18/5 سم [ف: 11 - 215]
آغاز: برابر؛ انجام: عن ظهور خواصها فيكون
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ واقف: نائینی؛ 95گ، 19 سطر، اندازه: 18×10 سم [ف: 4 - 197]
آغاز: في الحاجة الى المادة و انما يكون كذلك لو كانت محتاجة الى المادة لذاتها ... فصل في أن الصور الجسمية لايتجرد عن الهيولی از ما قبل فصل سوم از فن اول (فصل في أن الصورة الجسمية لا يتجرد عن الهيولى) تا فصل دوم از فن سیوم (فصل في کاینات الجو)؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ 80گ، 15 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2504]
آغاز: برابر؛ انجام: و لو كان وجوده نفس حقیقته او جزءها لكان الشي الواحد.
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: حنایی، جلد: پارچه زرد اخری، 108گ، 17 سطر، اندازه: 9/5×20سم [ف: 1- 163]
آغاز: محمولات يثبت فلاعيان فان قولنا الوجود زايد في الممكن في قوة قولنا الممكن موجود بوجود زاید از ما قبل «فصل في ابطال الجزء الذي لا يتجزی ...» تا آخر کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز؛ 85گ، 17 سطر، اندازه: 18×11سم [ف: 5 - 2503]
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر، اندازه: 20×10سم [ف: - 189]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 13 سطر، اندازه: 11/5 ×19 سم [ف: - 190]
آغاز: اعلم ان الحكمة علم اعيان الموجودات على ما هي عليه و نفس الامر بقدر الطاقة البشرية
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز و انجام؛ مجدول مذهب؛ جلد: تیماج مشکی، 16 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 331]
آغاز: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فستقی و نخودی، جلد: تیماج نیلی، 18 سطر (14×9/5)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 781]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ مهر: «یا امام حسین» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 90گ (3پ -92ر)، 17 سطر، اندازه: 12×17/5 سم [ف: 6 - 224]
آغاز: برابر؛ انجام: وان كان الدخان غليظا لاسطع النار اياما او شهورا بقدر غلظة و يكون على صورة ذوابه او ذنب او رمح او حيوان له قرون و حتی آن بعد المسيح على نبينا و عليه السلام بزمان كثير.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای مذهب، 56گ (1پ-56پ)، 20 سطر، اندازه: 16×9سم [ف مخ - 3 - 1282]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد باقر بن زین العابدين محلاتی، بی تا؛ مصحح؛ جلد: مقوا، 119 گ، 17 سطر، اندازه: 23×13سم [ف مخ: 1280]
آغاز: برابر ؛ انجام: في كيفية توسط العقول بين الباری تعالی وبین العالم الجسمانی قد مر أن الواجب واحد و معلومه الأول هو العقل المحض و الافلاک معلولات المعقول لكن الأفلاك فيها كثرة فيكون مباديها كثيره لما بينا أن الواحد لا يصدر عنه الا الواحد و العقل الذي يصدر عنه الفلك الأعظم فيه كثرة لكن لا باعتبار صدوره عن صدوره عن واجب
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مجدول، دارای کتیبه؛ جلد: قهوه ای، 102گ، 17سطر، اندازه: 21×11سم [ف مخ: 3-1281]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 96گ، اندازه: 21×13سم [ف مخ: - 3 - 1281]
آغاز: برابر؛ انجام: هذا هو المشهور بين الجمهور وقال اهل
التناسخ انما يبقى مجردة عن الابدان النفوس الكاملة التي خرجت قوتها الى الفعل ولم يبق شيء.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 228 گ، 25 سطر، اندازه: 12/5 × 23/5سم [ف مخ - 3 - 1281]
آغاز: على انه لايسع المجال لتحقيق الصواب في كل باب وهذا اول ما صنعته في عنفوان الشباب ومنه الاستعانة لفتح الأبواب الهداية وعليه التوكل؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبد الله بهادر خان، بی تا، جا: بخارا مدرسه خاقان؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: مقوا، 74گ، 19 سطر، اندازه: 19×13سم [ف مخ - 3 - 1282]
آغاز: فصل في اثبات الصورة النوعية وهي التي يختلف بها الاجسام كلها انواع اعلم ان لكل واحد من الأجسام الطبيعية صورة اخرى غير الصورة الجسمية؛ انجام: الكلام في هيولى الأجسام هل كانت مقترنة بالصورة في اصل الفطرة غير منفكة عنها كما هي الان او كانت في اصل الفطرة
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج سیاه، 126گ، اندازه: 13×10 سم [ف مخ - 3 - 1282]
آغاز: برابر؛ انجام: وتداخل الجواهر ای دخول بعضها في حيز بعض بحيث يتحدان في الوضع والحجم محال بالبديهة وايضا فلا يكون وسطا ولا طرفا وقد فرضنا مختصری از آغاز کتاب؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ 4گ، 13 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 5- 2502]
آغاز: الى اقسام الحكمة أذبها يصير الناظر في حقایق الاشياء بصيرا ومن يؤتى الحكمة فقد اوتي خيرا كثيرة ... اعلم ان الحكمه علم باحوال اعیان الموجودات؛ انجام: واما الثانی فلو جهين احدهما أن الادراك العقلی واصل الى كنه الشيء حتى يتميز بين
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 15 سطر، اندازه: 11×17 سم [ف: 5 - 2503]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ در پایان فایده مختصری است در بیان چند شبهه فلسفی از ابناء محمد حسین مشهور به فخر الدین حسینی که محمد معصوم بن حاجی میرزا جان در مدرسه اصفهان کتابت نموده؛ تملک: محمداسماعیل بن محمد باقر حسینی اصفهانی که از ملاصادق مازندرانی خریده؛ جلد: تیماج قهوه ای، 82گ، 18 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: 5- 2502]
آغاز: برابر؛ انجام: و ذهب الجمهور الى أنها قوة واحدة و قال كثير من المحققين و منهم الشيخ أنها اربعة الحاكمة بين الحرارة
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه» و «لاری» و «خواجه زاده» و «مصلح الدین»؛ جلد: مقوا، 49گ، 18×19 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 5- 2502]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 27گ، اندازه: 21×16سم [ف مخ]
آغاز: برابر؛ انجام: الفعل و الانفعال ... مع انه ...
خط: تحریری، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ 117ص (25 -141)، 27-17 سطر، اندازه: 20×12سم [ف: 32 - 286]
آغاز: برابر؛ انجام: و جنس الفصل و فصل الجنس و فصل الفصل بالغة ما بلغت و يميز بين الخارج
بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی، بالای تمامی صفحات عبارت «یا علی مدد» نوشته شده؛ انتقالی از مدرسه آیت الله بروجردی شهر ری در اردیبهشت 1370؛ جلد: تیماج تریاکی، 42گ (3پ - 44پ)، 15 سطر (10/5× 15/5)، اندازه: 17×22 سم [ف: 20 - 50]
آغاز: برابر؛ انجام: و اجود الاجودين تمت في سنه الف و ثلث من الهجره النبويه
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: غلامعلی، بی تا، به نام محمد رضا [رایانه]
آغاز: برابر ؛ انجام: فاعلا قبل وجود الجسم و مريح اذ النفس هي التي
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: الى الاخرى فيلزم تلاقي الطرفين و ان كانتا حالتين في محلين؛ انجام: على مذاهب الحكماء فليرجع الى ...... و الحمد لله رب العالمين. تمت
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: يسمى حكمه نظریه و كل مهما ثلثه اقسام؛ انجام: الا امقابل و هو القطر/ه و النقطة فاذا ...
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: آغاز، واقف: زین الدین جعفر زاهدی [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و هكذا لا يقف على حد ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: عليها في غيرها فتأمل الفن الثالث في.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ اهدایی: واعظ تهرانی؛ 83گ (79پ -161پ)، اندازه: 11/5 × 18/5 سم [اوراق عتیق: 2-487]
š.-u hidāyat-il-hikma = š.-ul-hidāyat-il-ațīrīyya
لاری انصاری، محمد بن صلاح، - 979؟ قمری
lārī ansārī, mohammad ebn-e salāh (- 1572)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660) نویسنده (= شارح) در مقدمه می گوید در گذشته تعليقهای بر هدایه نوشتم و در آن کشف حجاب از پوشیدگی های آن کردم ولی بعد حوادث زمان مرا از مکانی به مکانی و از جایی به جایی انداخت تا آن که وقتی دست داد و توانستم در مباحث آن تعليقه تجدید نظر کنم و بر آن مطالبی بیفزایم و سرانجام این کتاب شد. این نسخه از تعریف حكمه تا آخر مباحث هدایه را حاویست و روش شرح او این است که لاری ابتدا قول هدایه را تحت عنوان «قوله» می آورد و سپس آن را شرح می کند.
چاپ: استانه، چاپ سنگی، 96ص، 1270ق.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 310
آغاز: الحمد لله الذي تخلص بهدايته ... غواشي الذنوب؛ انجام: هذا الاعتبار مبني على الأمور العرفيه لا تحقيق فيه لان كثره الأرض ليست لها من ...
خط: نسخ، بی کا، تا: 1114ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: ابره کاغذی 147گ، 13 سطر (5/5×12/5)، اندازه: 22×15/5 سم [ف: 7 - 281]
Š.-u hidāyat-il-ħikma = hāšīyat-u hidāyat-il-hikma
بحر آبادی، محمد بن يوسف، ق 10 قمری
bahrābādī, mohammad ebn-e yūsof (- 16c)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
گزارش مختصری است با عنوان «قوله، قوله»، بر بخش طبیعیات و الهيات «هداية الحكمة» اثير الدين ابهری.
آغاز: القسم الثاني في الطبيعيات اى في احوال الأجسام الطبيعية او في المسائل الطبيعيه و هذا هو المناسب لما سياتي من قوله القسم الثالث في الالهيات
انجام: و هي النفوس التي عرفت بالاكتساب النظري ان كان لها کمالات تا ما ولم يكتسبه
بی کا، تا: 999ق؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: رقعی [ف: - 333]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: مؤلف در فهرست ناشناس، نام مؤلف به استناد آغاز و انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد فضل الله بن محمد صالح، تا: 13 رمضان 1042ق، جلد: تیماج قهوه ای، 63گ (92-30 ر)، اندازه: 21×11سم [ف: 1- 169]
آغاز و انجام: برابر
بخش طبیعیات و الهیات است؛ خط: نستعلیق شکسته، کا: نظر محمد بن شير على بخارائی، بی تا، جا: بخارا مدرسه غازيان؛ واقف: فهرستی؛ 36گ، 23 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 4 - 197]
انجام: برابر تذکر: مؤلف در فهرست ناشناس و نام کتاب «حاشیه کتابی در علم کلام» ثبت شده، نام کتاب و مؤلف به استناد انجام نسخه تعیین شد؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز؛ شمار بازیابی اصلاح شد؛ قطع: خشتی [اهدائی ف: - 325]
آغاز: يوجب الانقسام في ... أن يكون بينهما امتداد يصير بسبه؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [رایانه]
آغاز: حلول الأعراض في الأجسام او تقديرا كما في حلول العلوم في المجردات فيرد عليه انه صادق؛ انجام: برابر
تذکر: مؤلف در فهرست ناشناس، به قرینه انجام نسخه مؤلف تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 33گ (60ر- 92پ)، 20 سطر، اندازه: 12×17سم [ف: 30 - 149]
š.-u hidāyat-il-ħikma = ḥāšīyat-u š.-i hidāyat-il-ħikma
حنفی تبریزی، شمس الدین محمد، ق 10 قمری
hanafi tabrizi, sams-od-din mohammad (- 16c)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
تاریخ تأليف: 14 شعبان 928ق؛ محل تأليف: چهل سهند دارالسلطنه تبریز
مرحوم آية الله مرعشی نجفی در یادداشت آغاز نسخه چنین
نگاشته اند: «این کتاب حاشیه ملا محمد تبریزی است بر شرح علامه سعد الدين بر «هداية» ولى ظاهرة سعد الدين اگر تفتازانی (792ق) باشد شرحی بر هداية الحكمة ننوشته است. این نسخه با عناوین «قوله» یا «قال» و «اقول» است. مؤلف از قطب الدین رازی (- 766ق) و کتاب محاكمات او، و از میرسید شریف جرجانی ( 816ق) و حاشیه اش بر شرح حكمة العين و بر شرح مطالع، و از کتاب ها و دیگر افراد نیز یاد کرده است.
[الذريعة: 173/14 -176؛ کشف الظنون: 2028/2 -2030]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12673/1
آغاز: ... ایراد قسمة يشمل على تلك المذاهب كما صرح به في شرح حكمة العين لا أن الاحتمالات منحصرظ فيها الن المؤلف و المركب؛ انجام: و ايضا يجوز أن يكون سبب تعذيبهم شيئا آخر کالا شتياق الى الابدان.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 10؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با نشان «منه» و «منه سلمه الله» و «منه مد ظله»، مقابله شده با نشان (بلغ)؛ کاغذ: شرقی، 107گ (1-107)، 23 سطر، اندازه: 13×8 سم [ف: 32 - 188]
S.-u hidayat-il-hikma = .-ul-hidayat-il-atiriyya
نیریزی، محمود بن محمد، ق10 قمری
neyrīzī, mahmūd ebn-e mohammad (- 160)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
شرحی است مزجی بر هداية الحكمة اثير الدين ابهری از «حاجی محمود بن محمد نیریزی» گویا همان جمال الدین محمود شیرازی است که صاحب روضات الجنات او را در عداد شاگردان علامه دوانی و میر صدر شیرازی نام برده است. مؤيد مطلب آن که در پشت نسخه، این عبارت نوشته شده است: تأليف المولی حاجی محمود بن محمد النيریزی الشیرازی و كان من معاصرى العلامة الدواني وله مؤلفات آخر ايضا منها شرح على التجرید».
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:175
آغاز: بسمله. الحمد لمحمود من الآية كشف زبدة اسرار البدایه و النهايه و من معظم نعمائه شرح حكمة هذه الهدایه؛ انجام: ای ذاته الموجودة من حيث هو مفتقر الى الغير اذ ما هو عرض لشيئ لا يمكن أن يوجد بدونه فيكون ممكنا لذاته لاحتياجه.
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 1067ق؛ افتادگی: انجام؛ واقف: ابن خاتون، 1067؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج مشکی، 186 گ، 21 سطر، اندازه: 12/5× 23/5سم [ف: 1 - 160]
š.-u hidāyat-il-ħikma = d.-ul-hidāyat-il-atīrīyya
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، 979 - 1050 قمری
sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641)
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدين ابهری، مفضل بن عمر (-660)
شرح مزجی است بر کتاب «هداية الحكمة» اثير الدين ابهری. شارح، با بیان اشارات و تنبیهات و تلویحات پراکنده دیگر فلاسفه همراه با استنباطات و الهامات خود در شرح حاضر، سعی نموده تا مطالب و معانی «هداية الحكمة» را کشف و مقاصد و مبانی آن را توضیح دهد، در دو قسم طبیعیات و الهیات آن. شگفت آن است که ملاصدرا در این کتاب که پس از اسفار پرداخته، حرکت جوهریه را منکر است و بر استحاله آن اقامت دلیل می کند و هیچ گونه اشارتی به اینکه در اسفار با اصرار فراوان آن را اثبات و ادله استحالت را ابطال کرده، ندارد.
آغاز: الحمد لله مخترع العقل الفعال و مبدع النفس الكمال معلق الصور بالمواد و مؤلف النسب بين الاعداد و الابعاد ...
انجام: ومعارف الحق لا يتقيد بما علمت فان الحق اوسع من أن يحيط به عقل وحدة واعظم من أن يحصره عقد دون عقد والله اعلم بالصواب
چاپ: هند، 1291ق؛ طهران، 398ص، 1313 ق.
[دنا 1167/6 - 1171 (145 نسخه)؛ الذريعة 173/14 -176 و 175/14؛ ریحانة الأدب 419/3؛ کتابشناسی جامع ملاصدرا ص 178-191 «صد و دوازده نسخه از کتاب را معرفی کرده»؛ کشف الحجب و الاستار 359]
شرح و حواشی:
1- حاشية شرح هداية الحكمة؛ ساقی، مستعد خان محمد (-1136)
2- حاشية شرح هداية الحكمة؛ بحر العلوم، محمد بن محمد (1144 -1225)
3- حاشية شرح هداية الحكمة؛ دهلوی، عبدالعزيز بن احمد (1159 -1239)
4- حاشية شرح الهداية الاثيرية؛ صاحب هندی، محمد حسن
5- حاشية شرح هداية الحكمة؛ خوئی، مهدی
6- حاشية شرح هداية الحكمة؛ مولوی، محمد حسن
خط: شکسته تعليق، كاتب = مؤلف، بی تا؛ در انجام نسخه چنين نوشته شده: «در بسیاری از آنچه که نوشت برگشت و آن را نادرست دانست و روی آن خط کشید و خیلی جاها در کنار برگها عبارتهائی بیافزود و همه اینها بخوبی می رساند که نسخه ما به خط فیلسوف شیرازی و اصل است و در پایان دارد: «و کتب بیده ... مؤلفه محمد المشتهر بالصدر الشيرازی»؛ کاغذ: ترمه
سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 292 گ، 15 سطر (5/5×14)، اندازه: 14/5 ×22 سم [ف: 3 - 284] و [فیلم ها ف: 3 - 74]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:2418
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 7- 20]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ در آخر نسخه این عبارت آمده: «و كتب المنتسخ بيده الجانية الفانية مؤلفه محمد المشتهر بالصدر الشيرازی حامد مستغفرة ممجدة لله تائبا ائبة اليه و مصلية على نبيه المبعوث من لديه و آله المنعوت من مصطفيه»؛ جلد: چرم قرمز، 235 گ، 19 سطر، اندازه: 23/5×13/5 سم [مؤید: 1- 276]
بی کا، تا: قرن 10 [د.ث. مجلس]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ جلد: تیماج مشکی، 243گ، 25 سطر (27×8)، اندازه: 14×28سم [ف: - 33]
آغاز: عن اجمالها و تفصيلها، و كنت شديد الاشتغال من سالف الاوان؛ انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز (14 سطر)؛ کاغذ: نخودی، جلد: گالینگور سرخ، 225گ، 26 سطر (8 ×17/5)، اندازه: 25/5×13 سم [ف: 2 - 164]
. تهران، ملک؛ شماره نسخه: 2422
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ کاغذ: ترمه سمرقندی، 338گ، 17 سطر، اندازه: 22/8×15 سم [ف: 1- 334]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 318گ، 18 سطر (13×7)، اندازه: 20×13سم [ف: 5 - 249]
آغاز: .. نوعية و حفظها بتوارد الأشخاص لا ينافي في جوهرية تلك الأشخاص؛ انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: اوایل قرن 11؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی، بر پشت برگ آغاز مطلبی به تاریخ 9 صفر 1371 در خصوص نسخه آمده و کتابت نسخه را به مؤلف نسبت داده که این مطلب در ذیل آن نقض گردیده؛ کاغذ: سمرقندی، 240گ، 21 سطر (14×6/5)، اندازه: 19×10 سم [ف: 29 - 581]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی با نشان «شرح تجرید»؛ تملک: صفدر علی نقوی در بندر بوشهر با تاریخ 1245، فاضل تونی؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 292گ، 18 سطر (7×12/5)، اندازه: 12×17/5 سم [ف: - 538]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق نازیبا، كا: محمد مؤمن بن عبدالعلی (شاگرد مؤلف)، تا: دهه اول شعبان 1035ق، جا: قم حرم مطهر؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، 259گ، 19 سطر، اندازه: 12×19/5سم [ف: 4- 166]
خط: تعليق، كا: عبدالرزاق بن محمد یوسف رضوی، تا: 1046ق، جا: قم؛ کاتب شاگرد سلطان العلماء در شهر قم گاهی که حاشیه قدیم تجرید و شرح مختصر عضدی راغ نزد او می خواهد آن را نوشت؛ کاغذ: ترمه سپاهانی، جلد: تیماج سرخ، 262 گ، 19 سطر (13×8)، اندازه: 12/5 × 19/5 سم [ف: 3 - 287]
خط: نستعلیق، کا: عبد الرشيد بن عوض
شوشتری، تا: 23 جمادی الاول 1051ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن سرخ، 185گ، 23 سطر، اندازه: 22/8×11/9 سم [ف: 1 - 334]
خط: نستعلیق، كا: على بن عبد الغالب، تا: 1059ق؛ محشی با رمز «حسنعلی عفی عنه»؛ تملک: حسین بن حياة الدين در شعبان سال 1162، ملا علی نقی بن محمد، عبد الحسين بن عارف نوربخشی در سال 1175؛ 165گ، 28 سطر (11×20/5)، اندازه: 28×17سم [ف: 1- 62]
بی کا، بی تا؛ 1060؛ مصحح، با بلاغ، محشی با نشان «منه، لطف دام ظله، استادی دام ظله» و جز اینها؛ بربرگ اول نوشته است: «شرح الهداية لجدى العلامة صدر المتألهين ... » [نشریه: 7 - 516]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: ذیقعده 1070ق؛ مقابله شده با نشان «بلغ»، محشی با نشان «5»، «منه رحمه الله» و غیر آن، مصحح واقف: ابو تراب بن نصیر الدین سلیمان بن علم الهدی بن فیض کاشانی، 1122؛ کاغذ: شرقی، 238گ (2-239)، 22 سطر، اندازه: 7×17 سم [ف: 34 - 390]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمد مومن جر بادقانی، تا: 1071ق؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی، 265 گ، 21 سطر (7×15/5)، اندازه: 26×14سم [ف: 9 - 283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: هادي بن عبدالواحد شاه محمود فيروزآبادی، تا: رمضان 1071ق؛ واقف: مرتضی قلیخان نائینی، 1340، کاغذ: حنایی، جلد: تیماج گلی، 243گ، 23 سطر، اندازه: 24×13سم [ف: 1- 159]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد ابراهیم رضوانی، تا: شعبان 1077ق، جا: قم؛ با این بیان: «كتبت هذه النسخة الشريفة منقولا بعضها من مسودته الأصلية و بعضها من مسودة مسودته الأصلية»، حاشیه ای از نعیم طالقانی به خط خودش و ایضا حاشیه ای از ملک محمود کوری متخلص به فاطمی به خط خودش؛ مهر: فرزند کاتب «لااله الا الله الحق عبده حسین رضوانی» (مربع)؛ «عبده على محمد شریف» (مربع)؛ از موقوفات شهید؛ 386ص، 22 سطر (13×24/5) [ف: - 85]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه:1002
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 3 - 248]
خط: نستعلیق شکسته، كا: صدر الدين محمد حسینی، تا: صفر 1078ق؛ مصحح، مقابله شده، محشی از مصنف و محمد؛ مهر: «رب نجنی بمحمد و علی» (مربع)؛ واقف: حسن صدرزاده خویی، 1347ش؛ جلد: تیماج قهوه ای، 23 سطر، اندازه: 12 ×22سم [ف: - 247]
خط: نسخ، کا: محمد حسنی بن محمد قاسم جهرمی، تا: شنبه 10 ربیع الاول 1084ق؛ قطع: ربعی [رشت و همدان: ف: - 1339]
خط: نسخ، كا: محمد معصوم بن محمد حکیم رضوی، تا: صفر 1092ق (فن اول) و اواخر صفر 1098ق (بقیه کتاب)، جا: قم؛ مصحح، محشی، بین دو کتاب یادداشتی فلسفی از ابراهیم حسینی همدانی؛ تملک: فتاح بن حاجی عبدالرزاق مداح کاشانی به تاریخ جمعه سوم ذیقعده 1217؛ جلد: تیماج قهوه ای، 240گ، 21 سطر، اندازه: 24×14سم [ف: - 24]
آغاز: النقض و الابرام ارقاما متشتته اوراقا متفرقه انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 237 گ، 21 سطر (13×6/5)، اندازه: 17/5×10سم [ف: 8 - 395]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ محشی با نشان «میر ابوالقاسم، ص، منه، شرح عل، شرح خلاصة الحساب، ح ل، حكمة العين»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 193گ (1پ -193ر)، 21 سطر (15×9/5)، اندازه: 20/5×14سم [ف: - 357]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت هذه النسخه الشريفه في اثنی عشر شهر محرم الحرام
خط: نسخ، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی، فستقی، جلد: تیماج مشکی، 201گ، 20 سطر (14×9/5)، اندازه: 15×21/5سم [ف: 9 - 10]
آغاز: كما في العناصر لتكون حالا و الجواهر يكون صورة و هو الخط؛ انجام: طرفین بخلاف الزائد و الناقص فانه لا يحضر التفاوت فيما بين طرفين. بظاهر شرح هدایه ملا صدرا می باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: مقوایی، 184گ، 18 سطر (6/5× 13/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 9 - 24]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: حاجی محمد بهاء الدین استر آبادی، تا: قرن 12، به دستور گرگین یوزباشی؛ محشی با نشان: «عفى عنه - اسفار - لمحرره - میر فخر - میبدی و ... ، دارای بلاغ، کاغذ: سپاهانی، جلد: گالینگور سرخ، 236 گ، 21 سطر (17/5×8)، اندازه: 25×16سم [ف: 4 - 1953]
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 135 گ، 22 سطر (7/5× 14/5)، اندازه: 13/5 × 20/5سم [ف: 3 - 767]
خط: نستعلیق، کا: هداية الله، تا: قرن 12؛ جلد: میشن قهوه ای، 207گ، 23 سطر، اندازه: 21/4×13/2 سم [ف: 1- 334]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: عبدالرسول
حسینی زنوزی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن آلبالویی، 285گ، 17 سطر، اندازه: 25/2×13 سم [ف: 1- 334]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ «محشی از محمد علی مرندی»؛ کاغذ: فرنگی زرد، جلد: تیماج مشکی، 189 گ، 18 سطر، اندازه: 22×15سم [ف: 5 - 250]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ بندی افزوده شده که صدرا در آن از روزگار می نالد؛ جلد: تیماج سبز، 174گ، 24 سطر (18×9)، اندازه: 24×16سم [ف: 5 - 249]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ واقف: سپهسالار، 1297؛ 216گ، 27 سطر (20×9/5)، اندازه: 24×14سم [ف: 5 - 249]
آغاز: بسمله القسم الثالث في الالهيات بالمعنی الاعم التي موضوعها المطلق الموجود و توضیح ذلك أن الشيء كالانسان مثلا قد يوصف بانه واحد او کثیر؛ انجام: برابر
شرح بخش الهیات؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح؛ مهر: «علم الهدا 1131» (بیضی)؛ جلد: تیماج مذهب، 162گ، 15 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: 5 - 2695]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ تملک: نظر على بن على محمد تر که در 1164؛ اندازه: 23×14سم [نسخه پژوهی: 2 - 189]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ اهدایی: حسن بن ابوالحسن نصیری اصفهانی، 1324ش؛ 240گ، اندازه: 20×11/5 سم [ف: 2 -293]
تا آغاز قسم سوم در الهیات است؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12 و 13 قرن 12 [نشریه: 2 - 159]
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ [نشریه: 2 - 159]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوا، 242گ، 21 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 44 - 60]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ قطع: ربعی [نشریه: 7 - 188]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12، 261ص، 28 سطر (17×9)، اندازه: 11/5 ×26سم [ف: 1- 267]
آغاز: برابر؛ انجام: لأنفسه لانه فعل المشير لكنه ... يطلق على السبيل المسامحة اويجب الاصطلاح على الامتداد.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ مهر وقف ملا محمد جعفر طهرانی (چهار گوش)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 94گ، 19 سطر (17×9/5)، اندازه: 23/5×17سم [ف: 19 - 279]
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 64 گ، 18 سطر (15/5×7/5)، اندازه: 15×1/5 2سم [ف: 3 - 207]
آغاز: ان كون الامكان؛ انجام: اذا حصل لها التنزه عن العلايق.
خط: نسخ پخته، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام کاغذ: نخودی، 28گ، 18 سطر ( 15/5×8)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 3- 207]
انجام: فذهب اكثر المتكلمين الى جوازها و ذهب الحكماء و بعض الكرامية و ابو الحسين البصری
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: وسط و انجام؛ مصحح، با علامت بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 154گ، 24 سطر (17/5×6)، اندازه: 24×13سم [ف: 20 - 412]
خط: نسخ، بی کا، تا: 1102ق؛ اندازه: 13/5 ×25/5سم [رشت و همدان: ف: - 1141]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: شاه قلی فرزند محمد یوسف افشار، تا: 1103ق؛ از نسخه محمد مؤمن بن جلال الدین کاشانی مورخ 1025ق رونویس شده؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 270 گ، 24 سطر، اندازه: 11/5 × 21/5سم [ف: 24/2 - 71]
آغاز: بسمله القسم الثالث في الالهيات بالمعنى الاعم التي موضوعها الموجود المطلق ... و هو مرتب على ثلاث فنون. لما عملت أن العلم الالهي؛ انجام: برابر بخش الهیات؛ خط: نسخ، كا: علیقلی بن اسماعیل بک، تا: دوشنبه 16 شعبان 1124ق، جا: مدرسه شیخ لطف الله؛ مهر: حاج سید سعید؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قهوه ای، 15 سطر (13×7/5)، اندازه: 18×12 سم [ف: 3 - 1381]
خط: تحریری، كا: عثمان بن ابراهیم، تا: 25 جمادی الثانی 1130ق؛ 104گ (77پ - 180ر) [ف: 3 - 207]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمدبن سلطان محمد هزار جریبی، تا: ربيع الثانی 1136ق، جان شیراز مدرسه منصوریه؛ مهر: «عبده محمد 1137» (مربع)؛ مصحح، محشی با امضای «لمحرره» «میرفخر»؛ جلد: تیماج سیاه، 179 گ، 23 سطر، اندازه: 21×16سم [ف مخ - 3 - 1284]
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: 1140ق؛ محشی که ذیل بعضی از آنها آمده: «للاستاد دام فضله» و در چند مورد آمده: از مولانا رجب على الحكيم الكامل لمحرره صالح» و در چند جای دیگر آمده: «مولانا حمزه دام ظله العالی». به نظر می رسد که «محشی محمد صالح» از شاگردان مولی حمزه گیلانی است؛ 255ص، اندازه: 21×15سم (مجله ادبیات اصفهان: ش 16 و 17 - 136]
بی کا، تا: با تاریخ 1141ق؛ این نسخه نزد خاندان فیض کاشانی بوده و دستخط جمال الدین اسحاق بن مولی محمد علم الهدی ابن فیض کاشانی به سال 1141 ق. [میراث شهاب: س 5ش 1 - 202]
خط: نسخ، بی کا، تا: سه شنبه 17 ذیقعده 1144ق؛ محشی با نشانه مرتضی»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج تریاکی، 283گ، 16 سطر (14×7/5)، اندازه: 20/5×15سم [ف: 8- 145]
آغاز: برابر؛ انجام: ما نقل عن افلاطون الالهى في باب قوم الانفس
اليه بوجه لطيف و ليكن هذا آخر شرحنا للقسم الطبيعي.
خط: نستعلیق، کا: محمد باقر، تا: دهه آخر محرم 1176ق؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 98 گ، اندازه: 19×12/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 929]
آغاز: برابر؛ انجام: و يمكن تأويل ما نقل عن افلاطن الالهی باب قدم النفس اليه بوجه لطيف وليكن هذا آخر شرحنا للقسم الطبيعي فلنشرح بعده القسم الالهی ... قسم طبیعیات؛ خط: نستعلیق، کا: شیخ محمد اکبر، تا: 2 جمادی الاول 1194ق؛ محشی با نشان «ص» و «بخط رحمه الله» و «محمد مهدی حسنی قدس سره»؛ جلد: تیماج مشکی، 182 گ، 17 سطر، اندازه: 18×10/5 سم [ف: 5 - 2696]
آغاز: برابر؛ انجام: فلايخلو إما أن يكون الوسط مانع من تلاقی الطرفين او لايكون لاسبيل الى الثاني بخشی از اوایل کتاب؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ جلد: مقوا، 4 گ، 32 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 - 2696]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 201گ، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 1 - 305]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: محمد حسین فاضل تونی، 23/9/19؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج حنایی، 264 گ، 22 سطر (20×10)، اندازه: 17×28/5سم [ف: 5 - 250]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 3 - 95]
آغاز: الفن الثاني في العلم بالصانع و صفاته لما فرغ من تقاسيم الوجود المسمى بالامور العامه اراد ... و هو مشتمل على عشرة فصول؛ انجام: فصل في أن الواجب لذاته لا يشارك الممکنات في وجوده، اختلف كلمة ارباب الانظار و اصحاب الأفكار في آن موجودية الأشياء بماذا ... اتحاد آذاتيا كما في الواجب او عرضيا
کلمه اخیر در گوشه پائین صفحه و بجای را ده صفحه بعد نوشته
شده) فن دوم الهيات است تا مبحث نفى مشاركة ذاتی واجب و ممکن و گویا قسمتی از یک نسخه کامل بوده؛ خط: نسخ تحریری، بی کا، تا: حدود اواخر قرن 13؛ مقابله شده، محشی؛ جلد: پارچه ای مشکی، 87ص، 24 سطر، اندازه: 20/5×15 سم [ف: 5 - 368]
آغاز: متشتة في الأوراق متفرقة، لم يتيسر النظم و الرصيف و الجمع و التأليف لتشتت الحال و تفرق البال؛ انجام: اذا راى الضياء و ما يوجد في هذا الزمان کالمشائين و الاشراقيين حتى حل لهم الغموض و الاشكالات ولايخرجون ذيل العدل و الإنصاف. شرح القسم الثاني: ص 3، شرح القسم الثالث: ص 143؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: احتمالا نیمه اول قرن 13؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی با امضای شرح ن، شرح ن رحمه الله، لمحررها عفى عنه و منه؛ تملک: ریحان الله بن جعفر فاطمی با مهر «ریحان بن جعفر 1272» (خشتی)؛ جلد: میشن خردلی مذهب، 258گ، 20 سطر (17×8)، اندازه: 25×15سم [ف: 13 - 367]
آغاز و انجام: برابر
نسخه کامل؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 262گ، 20 سطر (14/5×8/5)، اندازه: 14/5 × 20/5 سم [ف: 3 - 1068]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، بی کا، تا: قرن 12-13؛ 383ص، 23 سطر (21×15)، اندازه: 21×30سم [عکسی : 1- 239]
آغاز: برابر؛ انجام: و غاية الطبيعة التي في البدن حفظ المادة
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ محشی از محمد على مرندی؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 144گ، 19 سطر، اندازه: 21×16/5 سم [ف: - 179]
آغاز: برابر؛ انجام: الفن الثالث في العنصريات اي العناصر و ما يحدث منها من المواليد الثلاثه از اول کتاب تا اول «الفن الثالث في العنصريات»؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی از اسفار، قبسات، محمد هادی حسینی و دیگران؛ جلد: تیماج قهوه ای، 88 گ، 16 سطر (14×9/5)، اندازه: 20×14سم [ف: 2 - 14]
خط: نستعلیق و متن کتاب نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 133گ، 17 سطر، اندازه: 17× 22/5سم [ف: 2 - 364]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [نشریه: 2 - 159]
خط شکسته نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، برای حاج سید علی [نشریه: 2 - 159]
بی کا، تا: قرن 13، قطع: خشتی [ف: - 178]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ 226گ، اندازه: 15×20سم [نسخه پژوهی: 2 - 189]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ اندازه: 14/5 × 20/5سم [نسخه پژوهی: 2 - 189]
تا پایان بخش طبیعی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 103گ (1پ -103ر)، اندازه: 20×14سم [ف: 8- 97]
آغاز: القول في كيفية الابصار من شرح مولانا صدرالدين على «الهداية)؛ انجام: بل كان الابصار يختلف على نسبة المسافة الوصول الجسم الشعاعي الى القريب في زمان اسرع من وصوله الى البعيد
تذکر: نام مؤلف از «کتابشناسی ملاصدرا» آورده شد. قسمتی در باره: كيفية الابصار؛ خط: نسخ، كا: علیمحمد اصفهانی، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 6گ (178 ر-183 ر) [ف: 16 -398]
آغاز: برابر؛ انجام: و قد ابتلينا بجماعة يرون التعمق في الأمور الالهية بدعة و مخالفة اوضاع جماهير الخلق ضلالة هذا
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، با بلاغ، محشی، ابتدای نسخه یک رباعی به خط میرزا ... اشتهاردي الاصل اصفهان المسكن از خودش در 22 ربیع الاول 1240ق؛ جلد: تیماج زیتونی، 201گ، 20 سطر (15×8)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 20 - 230]
انجام: برابر هر 3 فن؛ خط: نستعلیق شکسته، كا: صدر الدین محمد بن شیخ ابوالقاسم، تا: قرن 13؛ محشی با نشان «منه»؛ مهر: «من قنع عز و من طمع ذل» (بیضی)؛ جلد: تیماج زیتونی، 165گ، 23 سطر (8/2×20)، اندازه: 26/5×16سم [ف: 3 - 207]
آغاز: برابر؛ انجام: اللثاني في الفلكيات و فيه ثمانيه فصول فصل في اثبات
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: قرن 13 [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: و لابد من جوهر یابس ليحفظ منه الصور و رطب ليقبل وليكن هذا آخرما
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج سیاه، 125 گ، 24 سطر، اندازه: 21×17سم [ف: 2 - 126]
انجام: و كتب بيده الجانيه ... الشهير بالصدر الشيرازی حامدا مستغفرا ... قد وقع الفراغ من تحريره و تسویده على يد اقل الطلبه عبدالله الزنوزی الاصل من توابع التبريز الساكن في الاصفهان ... يوم الجمعه من العشر الثالث من الشهر التاسع من المأة الثالثه منالألف الثاني من الهجرة
خط: شکسته نستعلیق، كا: عبدالله زنوزی پدر آقا على مدرس زنوزی، تا: 1201ق، جا: اصفهان؛ مرحوم آقا على مدرس فرزند زنوزی کاتب نسخه نیز حاشیه هایی بر کنار برخی از صفحات دارد با نشان 110 عفى عنه و از این نظر، نسخه نفیسی است حاشیه هایی نیز از شارح با نشان «منه» و نیز حاشیه هایی با نشان ها ش ح ن ه س ح ن، از اسفار، شرح قاموس، صحاح، صراح، شرح مقاصد، ح س، ح س ن در نسخه هست؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج قرمز، 286ص، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5 -365]
خط: نسخ، بی کا، تا: رمضان 1206ق، برای میرزا ابو الحسن؛ جلد: تیماج قرمز، 254 گ، 22 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 25 - 257]
آغاز: برابر
کامل؛ خط: نسخ خوش، كا: ابن حاج میر ابوالهادی بیرجندی قاینی حسینی، تا: 1210ق، برای میرزا محمد علی قاضی به واسطه حاج اسماعیل بن آقا محمد زمان اصفهانی؛ تملك: محمد على حکیم مورخ 1272ق؛ مهر: «لا اله الا الله الملک الحق المبين عبده محمد علی» (چهارگوش)؛ 20 سطر (14/5×8/5) [ف: 2 - 852]
كا: محمد علی بن عبدالله منشی، تا: 1210ق، برای ملامحمد حسن؛ با سرلوح زرین؛ جلد: روغنی، قطع: خشتی [ف: - 178]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، تا: ربیع الثانی 1211ق؛ واقف: عضدالملک؛ کاغذ: نباتی، جلد: پارچه ای زرد اخرى، 196گ، 20 سطر، اندازه: 14×21/5سم [ف: 1- 159]
خط: نسخ، كا: عبدالله كاتب فسائی، تا: 1218ق، 166گ، اندازه: 32×20سم [ف: 1- 63]
آغاز: برابر؛ انجام: مادارت الخضراء حول الغبراء ... و الف و ماتين و ثمانية عشر من هجره النبويه
خط: نستعلیق شکسته، كا: على رضا حسینی، تا: 1218ق [الفبائی: 4-370]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 20 ذیقعده 1220ق؛ محشی با نشان «منه»؛ 167گ، 25 سطر (14×9/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 250]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمعه 27 جمادی الاول 1223ق؛ مهر: حاج سید سعید؛ 17 سطر (14×7) [ف: 2 - 800]
آغاز: برابر؛ انجام: اليه بوجه لطيف. و ليكن هذا آخر شرحنا للقسم الطبيعي، فلنشرح بعده القسم الالهی، مستعين بواهب الخير
خط: نستعلیق تحریری، کا: محمد حسین شیرازی، تا: 22 جمادی الثانی 1227ق، جا: اصفهان مدرسه نیماورد؛ کاغذ: نباتی فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 144گ، 21 سطر (14×7)، اندازه: 21×13سم [ف: 1- 157]
از مبحث زمان (از طبیعیات)؛ خط: نسخ، كا: محمد علی بن محمد طاهر، تا: 1229ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از محمد على (گویا کاتب نسخه) و محمد حسن عفی عنه (که گاه تاریخ 1229 دارد) و نیز منقول از الهیات نجاة، برهان شفاء، مبداء و معاد شیخ و حاشیه آقا حسین بر شرح اشارات، در ذیل نسخه و چهار صفحه پس از آن نوشتهایی پراکنده به فارسی و عربی و از آن جمله مشایخ طریقت است که به میر سید محمد نور بخش می رسد؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 309ص (1-309)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 21 - 228]
نیمه دوم؛ خط: نسخ، کا: محمد حسن بن محمد علی، تا: دوشنبه 16 رمضان 1230ق؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 66گ، 20 سطر (14×9)، اندازه: 23×16سم [ف: 5 - 250]
آغاز و انجام: برابر خط: شکسته نستعلیق، کا: پسر میرزا عبدالله شریفی شیرازی، تا محرم 1234ق، جان شیراز مدرسه میرزا علی اکبر؛ دارای سرلوح، مجدول مذهب؛ واقف: نائینی؛ 258گ، 19 سطر، اندازه: 23×13سم [ف: 4 - 197]
آغاز و انجام: برابر
شامل طبیعیات و الهيات؛ خط: نسخ، كا: محمد مهدی بن ملا محمد کربلائی، تا: 1234ق، جا: مدرسه ملا محمد باقر مشهد مقدس؛ مهر: حاج ملا هادی سبزواری «یا هادي المضلین»؛ 358گ، 18 سطر، اندازه: 20/5×13 سم [اوراق عتیق: 2 - 372]
آغاز: برابر
كا: محسن بن عبدالكريم تنکابنی، تا: 1238ق [تراثنا: س 13 ش 2 و3 -361]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: محمدباقر بن محمد جواد هزار جریبی تلمادرهای، تا: 1240ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 145گ، 18 سطر، اندازه: 22×16/5 سم [ف مخ - 124]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن محمد موسوی حسینی، تا: دوشنبه 6 شوال 1240ق؛ 184، 20 و 22 سطر، اندازه: 26×16 سم [ف: 5 - 2696]
خط: نستعلیق، کا: محمد على ان محمد حسن سپاهانی، تا: پنج شنبه 16 شوال 1243ق؛ افتادگی: انجام [نشریه: 2 - 159]
آغاز: الحمدلله مخترع العقل الفعال
خط: نسخ، بی کا، تا: 1244ق؛ محشی به تعلیقات مرحوم میرزای جلوه؛ 317گ، 23 سطر، اندازه: 17×11سم [ف: 2 - 69]
آغاز: برابر؛ انجام: و يفيد الذهن اطلاعا على المباحث المشكلة على اني لاازعم انی قد بلغت الغاية فيما اوردته كلا فان وجوه الفهم لا ينحصر فيما فهمت و معارف الحق لا يتقيد بما عملت فان الحق اوسع من أن يحيط ...
خط: نستعلیق، كا: صادق، تا: 1245ق؛ با فایده ای از ابراهیم همدانی حسینی درباره واحد حقیقی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 203گ، 21 سطر، اندازه: 14/5 ×26سم [ف مخ - 3 - 1284]
آغاز: برابر؛ انجام: فان الحق اوسع من أن يحيط به عقل وحد واعظم من أن يحصره عقل والله اعلم بالصواب
خط: نسخ، كا: محمد رحيم بن محمد خلیل نسخه هریجی، تا: 2 ذیحجه 1250ق؛ مصحح، رکابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 218گ، 24 سطر، اندازه: 15/5 × 25/5سم [ف: 30 - 34]
آغاز: برابر؛ انجام: قد تم يوم السبت سادس شهر شوال سنه ... (تاریخ ختم تألیف کتاب است) قد تم في يوم الاربعا من شهر رجب سنه 1250
خط: نستعلیق، کا: محمد طاهر شولستانی، تا: رجب 1250ق؛ محشی؛ جلد: میشن کرم، 270 گ، 17 سطر (15×8/5)، اندازه: 20/5×15 سم [مطالعات اسلامی: ف: - 101]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمدباقر بن مسعود حسینی، تا: 9 ذیحجه 1255ق، جان کاشان مدرسه سلطانیه؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 253گ، 19 سطر، اندازه: 16×26/5سم [ف مخ]
آغاز: القسم الثاني في الالهيات بالمعنى الاعم التي موضوعها الموجود المطلق؛ انجام: برابر
بخش الهيات؛ خط: نستعلیق و شکسته ریز، كا: محمد رضا تبریزی، تا: جمادی الاول 1256ق، جا: اصفهان؛ واقف: خان بابا مشار؛ کاغذ: شکری و نخودی، جلد: تیماج خرمایی، 177گ، 23 سطر، اندازه: 25×15سم [ف: 11 - 218]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1260ق؛ مجدول، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عسلی مذهب، 208گ، 24 سطر، اندازه: 26/5×15سم [ف: 24/2 - 58]
خط: نسخ، كا: محمود، تا: 1264ق؛ تملك: اعتضاد السلطنه در 1297؛ واقف: سپهسالار، 1270؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج زرد، 263 گ، 21 سطر (17×8/5)، اندازه: 25×14/5 سم [ف: 5 -249]
خط: نسخ، كا: عبدالمطلب بن محمد کاشانی، تا: پنج شنبه 1 محرم 1265ق، جا: مشهد «باری کرسف»؛ جلد: تیماج زرد، 160گ، 27 سطر (18/5×15)، اندازه: 23×15سم [ف: 5 - 250]
بی کا، تا: 1267ق، قطع: خشتی [ف: - 178]
انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا علی اکبر ابن میرزا اسماعیل شیرازی، تا: جمعه 7 رمضان 1268ق، جا: شیر از مدرسه خان؛ محشی؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج مشکی، 301گ، 19 سطر (16/5×7/5)، اندازه: 25×15/5 سم [ف: 2 - 222]
خط: نسخ، كا: حسن بن محمد شفیع برغانی، تا: 8 ذیقعده 1269ق، جان قزوین؛ بخشش شیخ عبدالغني به حاجی رحیم حسینی ناظر دار الشفاء آستان قدس در محرم 1299؛ کاغذ: فستقی، جلد: میشن آلبالویی، 243گ، 20 سطر، اندازه: 30/1×20/8 سم [ف: 1- 334]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: میرزا عباس، تا: 1274ق؛ مصحح، اشعار از محمد صادق بن علی بن محمد بن على خراسانی متخلص به «اطوار» در آخر کتاب، محشی با امضای «محمد خراسانی» که احتمالا همین شاعر است؛ جلد: تیماج مشکی، 251گ، 17 سطر، اندازه: 21×17سم [ف مخ - 3 - 1284]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: تاجر کاشانی، محمد تقی بن محمد حسین، تا: 1274ق؛ برگ اول نو نویس می باشد [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: وليكن تأویل مانقل عن افلاطون الالهى في باب قدم النفس اليه بوجه لطيف وليكن هذا اخر شرحنا للقسم الطبیعی بخش طبیعیات؛ خط: نسخ، كا: عبدالله بن ملا محمد بن آخوند ملاولى الله مازندرانی (ساکن اصفهان)، تا: 18 ربیع الاول 1275ق؛ تملك: عبدالله بن محمد (كاتب)؛ مهر: «عبده الراجي عبدالله بن محمد» (بیضی)؛ جلد: تیماج قهوه ای، 232 گ، 16 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ - 3- 1283]
خط: نسخ، كا: حاج محمد تقی، تا: جمعه 7 صفر 1275ق، جان شیراز؛ محشی با نشان «ملاعلی نوری طاب ثراه»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 269گ، 14 سطر (14/5×9)، اندازه: 20×15/5 سم [ف: - 595]
انجام: صورة خط المؤلف و کتب بيده الجانيه الفانيه مؤلفه ... قد تم في يوم السبت العشرين من رمضان 129 (این رقم بدون تردید نشان: 1029 است زیرا صورت دیگری معقول نیست.)
خط: نستعلیق زیبا، كا: محمد علی پسر حاج زین العابدین جبل عاملی، تا: 8 جمادی الثانی 1281ق؛ با یک سرلوح بزرگ مذهب، مجدول، مذهب؛ جلد: تیماج، در گوشه بالا و پائین نام «ابراهیم بن محمد باقر 1282» کنده شده، 320 ص (1-320)، 23 سطر، اندازه: 16×26/5سم [ف: 5 - 367]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش و نستعلیق کتابتی، كا: احمد بن محمد ابراهیم حسینی، تا: 1281ق؛ 190گ، 23 سطر (14×8)، اندازه: 21×14/5 سم [ف: 10 - 42]
خط: نسخ، كا: محمد نعیم، تا: 1281ق [ف: - 69]
بی کا، تا: 1288ق؛ محشی از مولوی عظیم و مولوی احمد الله [د.ث. مجلس]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: 25 رمضان 1291ق؛ 256گ (1پ- 256پ)، قطع: ربعی [چند نسخه في: - 49]
خط: نسخ، كا: عبدالصمد بن حسين محلاتی، تا: 21 ذیحجه 1294ق، جان اصفهان؛ افتادگی: آغاز؛ قطع: رحلی [رشت و همدان: ف: - 1339]
آغاز: برابر؛ انجام: وليكن هذا اخر شرحنا للقسم الطبيعي فلنشرح بعده القسم الالهی مستعينين بواهب الخير و العدل و مفيض النفس و العقل مصلين على النبي و الاهل مستغفرين من النقائص الانسانيه و المعاصى الهيولانيه طبیعیات را دارد؛ خط: نستعلیق، کا: محمد مهدی سلطان آبادی، تا: ربيع الثانی 1295ق؛ جلد: تیماج سبز، 145 گ، 19 سطر، اندازه:
21×14سم [ف مخ - 3 - 1283]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: عبد الحسين بن عبدالرحیم مراغی، تا: جمعه 22 صفر 1296ق، جا: نجف اشرف؛ محشی از کاتب به امضای «عبدالحسین»؛ جلد: تیماج مشکی، 264گ، 18 سطر، اندازه: 14×20سم [ف: - 239]
آغاز: بسمله. القسم الثاني في الالهيات بالمعنى الاعم؛ انجام: قد تم بالخير و السعادة في دار الخلافة طهران في يوم الاثنين الخامس من شهر رمضان المبارک من شهورسنه 1298 ... على يد اقل المحصلين محمد بن محمد باقر الخط يبقى زمانا بعد كاتبه و كاتب الخط في الأرض مدفون
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد باقر، تا: 5 رمضان 1298ق، جا: تهران؛ کاغذ: شکری، جلد: میشن زرد، 18 سطر، اندازه: 22×17سم [فهرست عراقی: 1- 358]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن محمد باقر خراسانی شاگرد نگارنده حاشیه فصول، تا: 1298ق، جا: تهران؛ 125گ (1-125)، 19سطر، اندازه: 22×17سم [ف: 3 - 56]
انجام: و منها عدم وجود ما هو المطلوب الطبيعي للاجسام الى غير ذلك و لها وجوده من الأجوبة المشهورة.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ افتادگی: انجام؛ مصحح، محشی؛ تملك: محمد الواعظ به سال 1328؛ 46گ (1پ -46پ)، 20 سطر، اندازه: 28×17/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 929]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: سید علی حسنی، تا: 10 رجب 1303ق؛ محشی؛ 21 سطر (19×10/5)، اندازه: 17×25/5سم [ف: 2 - 519]
آغاز: برابر، انجام: قد فرغ من تسویده و استنساخه العبد ... الى عفور به الغفور الودود محمود بن محمدي في آخر عشر الأول من العاشر و الثالثه بعد و الالف 1303
بی کا، تا: 1303ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سرخ، 344گ، 17 سطر (15×8)، اندازه: 22×16سم [ف: 1 - 236]
بخش هایی از آن؛ خط: نسخ، كا: محمد در جزینی، تا: رمضان 1310ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، 10گ (368-377)، 22 سطر (13×10)، اندازه: 18×12سم [ف: 16 - 232]
بندی از آن؛ خط: نسخ، كا: محمد درجزینی، تا: 1310ق؛ 17گ (410-394)، 22 سطر (13×10)، اندازه: 18×12 سم [ف: 16- 232]
خط: نسخ، كا: حسن شريف بن تاج الدین ملکی، تا: 8 ذیحجه 1311ق؛ تملک: جعفر بن علی در 1283؛ جلد: تیماج مشکی، 326گ، 17 سطر (20×14)، اندازه: 15×8سم [ف: 5 - 250]
آغاز: الجنة السافلة و لذلك يدوم الأولى بداو مها بخلاف الثانية فانها قد تزول عنها بالكلية و الكلام الالهى ناطق بحصر الكمالات الانسانية؛ انجام: مستعين بواهب الخير و العدل و مقتضى النفس و العقل مصلين على النبي و الاهل مستغفرين .. الانسانية و المعاصي الهيولائية طبیعیات، خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 173گ، 15 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف مخ - 3 -1284]
آغاز: برابر؛ انجام: فهيولى الجسمين الذين احدهما في المشرق و الآخر في المغرب لها نحو وحدة زائدة يجامع ... اصولهما في الجهات المتخالفة و الاحيان المتباعدة.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج مشکی، 32گ، 17-20 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 2696]
آغاز: برابر؛ انجام: ولابد من جوهر یابس لتحفظ فيه الصور و رطب ليقبل ولكن هذا آخر ما تيسر لنا في شرح هذا الكتاب مستغنی بملهم الخير والصواب والحمدلله ... قال الامام الرازی ولا شبهة أن هذه الحالة هي الغاية القصوى في مراتب السعادة كذا لعله شارح المواقف هر دو قسم را دربردارد؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج مشکی، 194 گ، 25 سطر، اندازه: 18/5 × 26/5سم [ف مخ]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، 83گ، 31 سطر، اندازه: 20 × 26سم [ف: 5 - 2696]
از آغاز تا اواخر فصل في أن الفلك يتحرك على الاستدارة دائما؛ خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا، 99ص، 20 سطر (26×13)، اندازه: 21/5 × 33/5سم [ف: 2 - 70]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح، جلد: تیماج قهوه ای، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 222]
از آغاز تا قسمتی از الفن الثالث في العنصريات؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ در پشت صفحه اول آمده: «مما استكتبته النفسي محمد حسین علیابادی و قرائة على الاستاد المحقق و التحرير المدقق افضل الحكماء على الاطلاق مولانا محمد مهدی
الكرمانشاهی دام فضله و ظله في شهر رمضان المبارک 1225 ه ق»؛ یادداشتی به خط سید جلال الدین تهرانی مورخ 1347ش آمده که این کتاب را آقای نصر الله فتحی به ایشان هدیه نموده؛ جلد: تیماج قهوه ای، گ111، 20 سطر (14×8/5)، اندازه: 20/5×15/5 سم [ف: 3 - 786]
تمام بخش الهيات بمعنى الاعم؛ خط: نستعلیق، كا: محمد حسین مهرودی، بی تا، حسب فرموده سید امیر محمد لطیف رضوی؛ تملك: عباس الاطباء جلد: تیماج قهوه ای، 115 گ، 18 سطر (6×13/5)، اندازه: 14×20/5سم [ف: 1- 183]
آغاز: على احدهما متقدمة على الآخر أيضا لاشتراكهما في كونهما معلو لها، متأخرا عنها
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ 162گ، 23 سطر، اندازه: 19×10 سم [ف: 5 - 2696]
آغاز: الحمدلله مخترع العقل الفعال و مبدع النفس الكمال معلق الصور بالمواد و مؤلف النسب بين الاعداد و الابعاد؛ انجام: وليكن تأويل ما نقل عن افلاطن الالهى في باب قدم النفس اليه بوجه لطيف وليكن هذا آخر شرحنا للقسم الطبيعي ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ تملك: حاج آقا احمد کرمانشاهی طهرانی؛ جلد: تیماج مشکی، 232 گ، 15 سطر، اندازه: 18×10سم [ف: 3- 325]
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج تریاکی، 280گ، 19 سطر (13×8/5)، اندازه: 14/5 × 20/5سم [ف: 30 - 15]
آغاز: برابر؛ انجام: و يمكن تاویل ما نقل عن افلاطون الالهى في باب قدم النفس اليه بوجه لطيف و ليكن هذا آخر شرحنا للقسم الطبيعي شرح بخش طبیعی؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ کاغذ: فرنگی شکری، جلد: تیماج تریاکی، 168گ، 16-18 سطر (15×9/5)، اندازه: 21×15/5 سم [ف: 15 - 3]
آغاز: برابر، انجام: و عجز عن الخصوص في لجج علومه الثاقبه افکار نحارير العلماء الاسال صدر الاعاظم الحكماء و قطبا لافاحم العرفاء وارث الخضراء حول الغبراء و كتب هذه النسخه الشريفه منقولا عن مسوته الاصليه.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج تریاکی ص 5، 213 سطر (13/5×7/5)، اندازه: 21×11/5 سم [ف: 14 - 171]
آغاز: برابر
بی کا، بی تا، کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج زرد، 183 ص (1-183)، 25 سطر (10×14/5)، اندازه: 21×14سم [ف: 5 - 1736]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، ناتمام، محشی با نشانه «شرح الجديد التجريد، شرح ملا عبدالرزاق لاهیجی، من الأسفار الأربعة، من تعليقاته قدس سره على شرح حكمة الاشراق»؛ کاغذ: پستهای فرنگی، جلد: میشن قهوه ای، 123گ (2پ -124ر)، 17 سطر، اندازه: 21×13سم [ف: 6 - 142]
بخش طبیعیات و دو برگ از الهيات؛ خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ مصحح؛ جلد: تیماج قهوه ای، 202گ، 18 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 22 - 149]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، در پایان آمده: «و کتب بیده الجانية الفانية مؤلفه محمد المشتهر بالصدر الشيرازی حامدا مستغفرا»، با «بلغ مقابلة» [رشت و همدان: ف: - 1339]
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ قطع: بياض رقعی [رشت و همدان: ف: - 1339]
كا: محمد مهدي بن محمد کاظم الخوانساری، بی تا [دلیل المخطوطات: 1 - 140]
انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشی؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: تیماج خرمایی، 260گ، 20 سطر (18×8)، اندازه: 12×24/5 سم [ف: 2 - 257]
آغاز: في البحث عن اجمالها و تفصيلها و كنت شديد الاشتغال من سالف الأوان؛ انجام: لما أنها لا تدرک الايات بالاجسام و لم ينقطع علاقتهم عن الاجسام وح اما ان يصير مبادی صور لها.
خط: شکسته نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ محشی؛ جلد: تیماج قهوه ای، 336گ، 17 سطر (15/5×7/5)، اندازه: 22/5×13 سم [ف: 2 - 161]
بی کا، بی تا [میراث اسلامی: 5 - 599]
آغاز: برابر؛ انجام: و كذا منها و بين قوله الجوهر في صدقها بالذات على شيء مفهوم العرض انما يعرض لجميع المقولات في الذهن و ... منها في الخارج ...
خط: نستعلیق تحریری، بی کا، بی تا، جلد: تیماج يشمی، غص (47پ -52)، 18 سطر (12×6)، اندازه: 10/6 × 16/5 سم [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از امرالله صفری [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: فثبت أن الجهة موجودة ذات وضع غير منقسمة في مأخذ الحركة و اذا ثبت .. شامل بخشی از قسم طبیعیات (اواسط فصل اول از فن ثانی)؛ خط: نستعلیق خفی، بی کا، بی تا؛ مصحح، مجدول؛ جلد: تیماج، 89گ، 15سطر (14×7/5)، اندازه: 20×13سم [رایانه]
بی کا، بی تا؛ انتقالی از کتابخانه پهلوی - مجموعه نوازی؛ اندازه: 15×22/5 سم [رایانه]
آغاز: برابر؛ انجام: لاستخراج المسائل المفصله
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: 4- 370]
آغاز: برابر؛ انجام: يصلي على النبي و الاهل تم بعون الوهاب.
خط: شکسته نستعلیق خوش، بی کا، بی تا؛ محشی؛ واقف: محمد و حسینعلی الهی؛ کاغذ: کاهی، جلد: ساغری مشکی، 288ص، 18 سطر (15/5×7/5)، اندازه: 24×15سم [ف: - 28]
كا: محمد بن شولستانی، بی تا؛ با مهر 1282 [نشریه: 5 - 214]
S.-u hidayat-il-hikma = S.-ul-hidayat-il-atiriyya
وابسته به: هداية الحكمة = الهداية الأثيرية؛ اثير الدین ابهری، مفضل بن عمر (-660)
غیر همانند: 1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:9693
آغاز: نسخه: من يوم و الأخرى من يوم آخر قبل ذلك اليوم او بعده؛ انجام: و اما الكيف فهو هيئة ای عرض و العرض و الهيئة متقاربا المفهوم لا تفاوت بينهما الا باعتبار العروض في مفهومه این شرح که با عناوین «قال، قال» می باشد، متوسط و مشتمل بر توضیح مشکلات متن و پاسخ از اشکالات بر آن می باشد و نسخه حاضر برگهایی از بخش طبیعیات کتاب است؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 716ق؛ مجدول، مصحح، محشى؛ جلد: گالینگور خاکستری، 47گ، 17 سطر، اندازه: 9×16/5 سم [ف: 25 - 57]
سه رساله دیگر؛ بی کا، تا: 960ق [میراث اسلامی: 5- 602]
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: بخارایی، جلد: مقوا، 69گ (1ر -69پ)، 17 سطر (13×4 و 18×9)، اندازه: 19×13 سم [ف: 17 - 441]
آغاز: و نور قبرهم و حان اوان الشروع؛ انجام: بعيد عن الافهام و ایاک آن نزل الاقدام.
خط: نستعلیق، كا: بهمنیار، تا: قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: وزیری؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی نارنجی، 84گ، 17 سطر (16×8)، اندازه: 21×12سم [ف: 3 - 820]
بی کا، بی تا؛ خریداری از امرالله صفری [رایانه]
بی کا، بی تا، خریداری از حوزه علمیه ولی عصر کرمان [رایانه]
مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام خمینی؛ بی کا، بی تا؛ خریداری از منصوره تالهی معین الدین [رایانه]
آغاز: ذوالميل الثاني مثل مسافة عديم الميل في زمان عديم لأن السرعة يزداد؛ انجام: اذ لاحقایق لها ثابتة حتى يتصور حضورها.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ ركابه دار؛ جلد: تیماج قهوه ای، 14 سطر، اندازه: 12×18/5 سم [ف: 44 - 49]
š.-u hidāyat-iț țālibīn fī ma'rifat-i āsār-il muhtadīn
وابسته به: غاية المرام = هداية الطالبين في معرفة آثار المهتدين؛ موسوی عاملی، محمد بن على (946-1009ق)
خوانسار؛ فاضل؛ شماره نسخه: 148/1
آغاز: بسمله ... يا من دل على ذاته و تنزه عن مجانسة مخلوقاته و یا من جوده وسيلة كل سایل و کرمه شفيع كل آمل وجوب وجوده ... مشتمل بر ابتداء کتاب تا انتهای بحث انفال می باشد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ مصحح؛ جلد: مقوایی، اندازه: 25×18/5 سم [ف: 1- 108]
Š.-ul-hidāya fi-n-naħw
طبرسی، محمد بن جعفر، ق13 قمری
tabarsī, mohammad ebn-e ja'far (- 19c)
وابسته به: الهداية في النحو؛ ابوحیان، محمد بن يوسف (654- 745)
شرح مختصر مزجی بر «الهداية في النحو» می باشد.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:7049/6
آغاز: الحمدلله افتتحت بحمد الله ولا يخفى عليك انها ابتدأت
بخير الكلام بحديث خير الانام؛ انجام: لان المسند قدم عليه قلنا هو مؤخر تقدیر و تقديمه كلا تقديمه و ان كان.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: گالینگور مشکی، 16گ (105-120)، 23 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 25 - 57]
Š.-ul-hidāya fi-n-naħw
وابسته به: الهداية في النحو؛ ابوحیان، محمد بن يوسف (654 -745)
غیر همانند:
آغاز: بسمله، سبحان الذي اسرى بعبده ليلا من المسجد الحرام و الصلوة على النبي الذي قامت شريعته على سبيل الاستمرار؛ انجام: فعرض له احوال اجوبة الخلفاء الأربعة فقال النبي صلى الله عليه و سلم اصحابی کالنجوم بايهم اقتدیت.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ افتادگی: انجام؛ مهر: «الراجی عبدالخالق» (هشت گوش)؛ جلد: گالینگور مشکی، 158گ، 15 سطر (16×11)، اندازه: 21×16/5 سم [ف: 51 - 117]
آغاز: جعلت التسمية مبدء له كما ان المسافر ... الحمد هو الثناء الجميل آي الذكر بالخير باللسان على قصد التعظيم والتجيل ... اما بعد هو من الظروف الغايات ... فهذا اشارة الى المرتب ... مختصر قليل اللفظ ... في علم النحو ... جمعت فيه على صيغة ... وسميته ای هذا المختصر بالهداية؛ انجام: اما الفاعل فلكونه عمدة و كذا نائبه واما المبتداء فلكون الضمير خبر له اقل قليل فلايكون شرح مزجی است بر «الهداية في النحو»؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب افتادگی: انجام؛ محشی با نشان «منه»؛ تملکی به تاریخ 1251؛ جلد: تیماج مشکی، 118گ، 14 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 5- 2505]
: شرح الهداية في النحو / نحو / فارسی
š.-ol-hidāya fe-n-nahw
وابسته به: الهداية في النحو؛ ابوحیان، محمد بن يوسف (654 -745)
«الهداية في النحو» منسوب به «ابو حيان محمد بن يوسف اندلسی»؛ اثری معروف در نحو است، رساله حاضر در شرح و ترجمه آن نوشته شده است.
چالوس؛ امام صادق؛ شماره نسخه:166
آغاز: بسمله الكلمة لفظ الف لام در الكلمة از برای جنس است یعنی جنس و ماهیته کلمه نزد نحویان لفظیست که وضع کرده شده باشد از برای معنی مفرد؛ انجام: و الا هو مرفوع مبتدأ أن لم يكن ظرفا و خبر ان كان ضرفا اگر بعد از او فعل یا شبه فعل موصوف نباشد و قبل از و حروف جریا مضاف نباشد و ...
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 170 گ، 20 سطر، اندازه: 18×12سم [ف: - 112]
Š.-e hezār va yek nām-e ×odā
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 842/4
خط: نسخ، بی کا، تا: با تاریخ 960ق [ف: 5 - 206]
شرح هفت بند کاشی- معادن الرضا
š.-e haft hesār
قم: مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: 642/2
آغاز: روى الثقات رحمهم الله أن السلطان ملکشاه الخوارزمی عزم ملی محاربة السلطان ابراهيم الغزنوی
خط: نسخ زیبا و نستعلیق، بی کا، بی تا؛ جلد: مقوا زرد، 17 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 1- 549]
š.-e haft qāmūs-e aʻzam
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 12359/19
بی کا، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 1 ص (312)، 21 سطر، اندازه: 20×13/5 سم [ف: 35 - 32]
و شرح هفده اسم مؤثر باریتعالی / علوم غریبه / فارسی
š.-e hefdah esm-e mo’asser-e bārī taʻālā
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:18423
آغاز: بسمله و به نستعين، يسر ... چنین گویداقل عباد الله حسین الخلخالی؛ انجام: طلب کن ماه را در سرخ قوس در غروب ... في 17 شهر جمادی الاخر 01311
خط: نستعلیق، کا: تبریزی، محمد علی، تا: 1311ق [رایانه]
و شرح الهمزية في مدح خير البرية / فضائل و مناقب / عربی
š.-ul hamzīyya fi madh-i ×ayr-il barīyya
مالکی، ابوالفضل، ق 10 قمری
mālekī, ab-ol-fazl (- 160)
وابسته به: القصيدة الهمزية في المدائح النبوية = ام القرى في مدح خير الورى؛ بوصیری، محمد بن سعيد (608-696)
شرحی است بر قصیده همزيه شمس الدين محمد بوصیری.
تهران، ادبیات، شماره نسخه: 321 حکمت
خط: نسخ، كا: احمد بن عبد الجواد مقری شافعی عناوی، تا: جمعه 14 جمادی الثانی 1093ق؛ نسخه را حسین بن ناصر موسی ابی شهری در بندر جده در 17 محرم 57 [12] و حسن بیک منستر لی در 1264 و اسماعیل معراج در صفر 1271 خریده اند؛ جلد: مقوا، قطع: ربعی [ف: 2 - 81]
شرح هندی- شرح الكافية
Š.-u hayākil-n-nūr
دشتکی شیرازی، منصور بن صدر الدین محمد، - 948 قمری
daštakī šīrāzī, mansür ebn-e sadr-od-dīn mohammad ( 1542)
وابسته به: هياكل النور؛ سهروردی، یحیی بن حبش (549-587)
شرحی است مزجی و تمام نظر شارح در رد شرح ملا جلال دوانی است. گویا همان «اشراق هياكل النور لكشف ظلمات شواكل الغرور» اوست (بنگرید به فنخا ج 3: 638).
آغاز: افتتح فاقول يا غياث المستغيثين نجنا باشراق هياكل النور عن ظلمات شواكل الغرور، انجام: سیما نبينا الذي نجانا بانوار الهداية عن ظلمات الضلالة و آله الكرام الأبرار و صحبه العظام الأخيار ما تعاقب الليل و النهار
خط: نستعلیق، كا: فتح الله بن شكر الله بن لطف الله کاشانی صاحب تفسیر منهج الصادقین)، تا: 16 ذیقعده 149ق؛ واقف: نائینی، 104گ، 20 سطر، اندازه: 19×12سم [ف: 4- 199]
آغاز: حرف الاشاره الحسنه عن معناه؛ انجام: و النفوس ليس لك ... يوم الاحد سنه 01023
خط: نستعلیق تحریری، كا: عبد الحليم قاری، تا: 1050ق، جا: الاهور؛ افتادگی: آغاز [الفبائی: 4 - 370]
آغاز: من شرح الهياكل للامير غیاث الدین منصور، خروج جميع الانتسابات يجوز خروجها الى الفعل لزم أن يكون مقدار الجسم غیر؛ انجام: وبالعكس فكيف يكون مقدار المتزايده غير متناهيه و المتناقعه متناحیه بخشی از؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1083ق؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج قرمز، 2ص (457-458)، 25 سطر، اندازه: 34×21سم [ف: 9 - 378]
š.-u hayākil-n-nūr
وابسته به: هياكل النور؛ سهروردی، یحیی بن حبش (549-587)
نامعلوم
بی کا، بی تا؛ مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام
خمینی؛ خریداری از منصوره تالهی معین الدین [رایانه]
بی کا، بی تاب مجموعه آقا رفيع قزوینی استاد اخلاق و فلسفه امام خمینی؛ خریداری از منصوره تالهی معین الدین [رایانه]
شرح هیأت قوشچی- تنقیح مقاله در توضیح رساله
شرح هیئت- شرح فارسی هیئت
Š.-u hay'at-i tajrīd
خفری، محمد بن احمد، - 957 ؟ قمری
afrī, mohammad ebn-e ahmad (- 1550)
رامسر: فرید تنکابنی، عبدالوهاب؛ شماره نسخه: 59
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، بی تا، افتادگی: انجام؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، 21 سطر (13×7)، اندازه: 12×19/5 سم [نشریه: 7 - 791]
شرح هیئت فارسی- شرح فارسی هیئت
شرح هیئت قوشچی- شرح فارسی هیأت
Š.-u «hyhāt mā dālik-az-Zann-u bik»
تنکابنی، محمد بن سليمان، 1234 - 1302 قمری
tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885)
وابسته به: دعاء کمیل؛ منسوب به علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40ق)
تاريخ تأليف: 3 ربيع الثانی 1283ق؛ محل تأليف: تهران
شرح و توضیح جمله «هیهات ما ذلك الظن بک» از دعای کمیل بن زیاد نخعی است که در شب های جمعه خوانده می شود و بیان ربط این جمله با جمله های پیش از این، نگاشته شده به درخواست شخصی که در این جمله اشکال می کرد. مؤلف در این رساله ضمن بیان چند امر اشکال می کند.
قم، مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1013/1 و 2536/1
آغاز: الحمدلله الذي جعل العبادة وسيلة للنجاة و الزهادة و التقاوة و النقاوة بضاعة لتحميل النفوس و خلاصهم عن دركات الهلكات؛ انجام: لأن قوله ام كيف تترك يكون حينئذ بمعنى النفي، فتدبر جيدا ...
خط: نسخ، كاتب = مؤلف، تا: قرن 13، جلد: تیماج قهوه ای، 4گ (1پ -4پ)، اندازه: 13/5× 21/5سم [ف: 3 - 236] و [عکسی ف: 7 -127]
به شرح «یا آدم اسكن انت و زوجك الجنة» بابا آدم
š.-e «yā man dall-a ‘alā zāteh>>
طالقانی، علی بن میرزا جان، ق13 قمری
tāleqānī, ‘alī ebn-e mīrzā jān (- 19c)
وابسته به: دعاء الصباح = دعای صباح؛ منسوب به على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول (-40)
شرح بر جمله دعای صباح «یا من دل على ذاته بذاته» منسوب به حضرت علی بن ابیطالب عليه السلام است که شارح آن به فارسی شرح و خود کتابت نموده است.
تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 1810
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم - الحمدلله الذي دل على ذاته بذاتها انجام: قد فرغ من تسوید هذا الرساله ثانيا منشيها على ابن میرزا جان ابن الآقا شمس الدين الطالقانی بنمياه الداثره في دار الخلافه الباهره في ليلة الأربعاء اربعة و عشرون شهر ربيع المولود من شهور سنه سته و تسعين بعد المأتین و الالف من الهجرة النبويه على هاجرها الألف الثناء التحيه حامدا مصليا مسلما مستغفرا اولا و آخرا ظاهرا و باطنا
خط: نستعلیق ممتاز، كا: على ابن میرزا جان ابن الآقا شمس الدين الطالقانی، تا: ربيع الاول 1296ق، مجدول، با سر لوح و کتیبه؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: چرم، 48ص، 9 سطر، اندازه: 22×14سم [ف: 1- 682]
šarhī dar bāra-ye tasallot-e šeytān bar ensān
تهران؛ ملک، شماره نسخه: 2697/8
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 و 14 [ف: 6 - 94]
šarhī dar bāra-ye jabr va tafvīz
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2842/54
خط شکسته نستعلیق، كا: ابوالقاسم وفا، تا: قرن 13 [ف: 6- 135]
šarhī dar bāra-ye čāp-e dasātīr
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 1077/2
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13 [ف: 5 - 230]
šarhī darbāre-ye ×olafā' va jānšīnān-e payāmbar-e eslām az nazar-e šī'e
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2842/55
خط: شکسته نستعلیق، کا: ابوالقاسم وفا، تا: قرن 13 [ف: 6- 135]
šarhī darbāre-ye de bel va ‘emād-od-dovla
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2842/99
شرحی در باره دعبل و عماد الدوله ابي الحسن علی بن بابویه دیلمی؛ خط: نسخ، كا: ابوالقاسم وفا، بی تا؛ در هامش [ف: 6- 137]
šarhī darbāre-ye soqrā va kobrā
تهران، ملک، شماره نسخه: 2842/64
خط شکسته نستعلیق، كا: ابوالقاسم وفا، تا: قرن 13؛ در هامش [ف: 6- 135]
šarhī dar bāre-ye farazdaq-e šā‘er
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 2842/100
کا: ابو القاسم وفا، تا: قرن 13؛ در هامش [ف: 6 - 137]
š.-e yāsīn-e maqrebī
حسینی خراسانی، محمد بن حسن، - 1322 قمری
hoseynī ×orāsānī, mohammad ebn-e hasan (- 1904)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:25774
آغاز: بسمله، هذا شرح یس مغربی روایت می کند امام جعفر صادق (علیه السلام)؛ انجام: و يدخلون في دين الله أفواجا
خط: نستعلیق تحریری، كا: سرابی، محمد بن موسی، تا: 1239ق؛ مذيل به منتخباتی از اشعار ادباء و سروده هایی از مصنف می باشد. [رایانه]
Š.-e yāsīn-e maqrebī
منقول از امام جعفر صادق (علیه السلام).
مشهد، الهیات؛ شماره نسخه: 533/9
آغاز: شرح یس مغربی بروایت از امام ... که هر که سوره مبارکه پس مغربی؛ انجام: برحمتك يا ارحم الراحمين
خط: نستعلیق، كا: عبد الحمید منجم، تا: 1304ق؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج عنابی، 15 سطر (7×14/5)، قطع: ربعی [ف: 1- 476]
š.-e yek beyt-e jāmī
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 11722/2
آغاز: بیت متن: از صراحی دوبار قل قل می ** نزد جامی به از چهار قل است از مولوی عبد المؤمن مزاری؛ خط: نستعلیق خوش، كا: محمد عارف بن محمد صالح غزنوی، تا: 1072ق؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج عنابی، اندازه: 17/5×9 سم [ف: 11 - 314]
Š.-e yek beyt-e hāfez
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908؟ قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:23023
آغاز: شرح بیت مشهور خواجه حافظ من كلام مولوى الدوانی؛ انجام: و ارنا الباطل باطلا
خط: نسخ، كا: نوربخش، عبدالله بن محمد امین، تا: 1098ق؛ ضميمه نسخه ش 23015 [رایانه]
شرح یک رباعی- علم الحقائق
š.-e yek robāʻī
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 936/9
آغاز: ما حصل این ابیات آن استکه بگیر فرار و طلق را و چیزی را که مشابه برق است پس چون پاکیزه کنی سحق اور ابیابی پادشاهی شرق و غرب را
نسخه اصلی: کتابخانه نمازی - خوی 546. رباعی (خذ الفرار و الطلقا بشئ يشبه البرقا اذمزجته سحقا، ملكت الغرب و الشرقا) در یک برگ شرح کرده و مراد از آن را در این مختصر بیان نموده است؛ خط: نستعلیق، كا: محمد رحيم بن حاجی رضی خوئی، بی تا؛ 2ص (156-157) [عکسی ف: 3 - 149]
šarhī ke dar hāšīya-ye maktūb nevešta šoda
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:16315/4 و
آغاز: حال تحرير مفاوضه بوستان افروز که مرقوم کلک شیرین بیان شده بود
خط: نستعلیق، كا: عبدالمجيد بن يوسف بن مجيد آهي، تا: با تاریخ 1260ق؛ جلد: تیماج كرم قهوه ای، 4 ص (138-141)، 14 سطر، اندازه: 21/8×17/5 سم [ف: 45 - 151]
Š.-e yanābī*-ol-hekma
ادیب کرمانی، قاسم بن زین العابدین، 1275 - 1347 قمری
adīb-e kermānī, dāsem ebn-e zayn-ol-'ābedīn (1859 - 1929)
شرحی است مفصل بر کتاب «ینابيع الحكمة» محمد خان کرمانی این شرح به وسیله شارح بر شاگردان تدریس شده و آنها آن را تحریر و تقریر نموده اند. به همین جهت شرح به صورت «درس، درس» برگزار شده است. این شرح در چند جلد می باشد.
[دنا 1174/6 ؛ فهرستواره منزوی 385/9]
قم؛ معصومیه؛ شماره نسخه:706
آغاز: قال روحنا فداه ... فصل ولهم صلوات الله عليهم صفات من حيث الربوبية لابد من فعليتها فيهم؛ انجام: که بطور ظل در فلک رابع بروز دارد پس آن هشت اشرف است از اینها و همچنین آن دو هم که حضرت عیسی دارد اشرف از کل اینهاست. این نسخه 24 درس از جلد ششم شرح را شامل است و مطالب آن درباره صفات الهی، اسم اعظم و سبب فرستادن پیامبران می باشد؛ خط: تحریری، كا: محمد باقر بن محمد حسینی زنوزی، بی تاب کاتب نسخه را با نسخه اصل مقابله و در 22 شعبان 1307 از مقابله آن فارغ شده، درس اول در روز شنبه 8 جمادی الثانی سال 1306 در شهر کرمان در مدرسه خان، و درس آخر در چهارشنبه دوم شعبان همان سال در همان محل، القا و تحریر شده اند؛ 165گ،
19 سطر (9 ×15)، اندازه: 21×16سم [ف: 2 - 348]
š.-e yūsof va zolay×ā
سوپنجی، محمد باقی بن سلطان احمد، ق 11 قمری
sūpanjī, mohammad bāqī ebn-e soltān ahmad (- 17c)
وابسته به: يوسف و زلیخا = عاشق و معشوق؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
تاریخ تأليف: 1008ق
شرح منظومه يوسف و زلیخای عبدالرحمن جامی است که شارح آن را به درخواست تنی چند، جهت حل مشکلات لفظی و معنوی آن منظومه ترتیب داده است.
آغاز: سر آغاز نامه امیدواری اکرام عزیزی شاید که اشک نیاز زلیخا را بر حسن قبول یوسفی ... بعده مرفوع خدام ذى الاحترام آنکه در سنه هجری هزار و هشت ...
[دنا 1174/6؛ نسخه های منزوی 3052؛ فهرست نسخه های خطی فارسی موسسه خاورشناسی فرهنگستان علوم روسیه 276]
آغاز: برابر؛ انجام: و معنی آنکه حلوای لوز که لذيذترین حلواهاست هر گاه از آن دهانهای چون تنگ شكر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 11، 16ص (1-16)، 16 سطر (27×29)، اندازه: 24/5×15/5 سم [نشریه: 3- 333]
آغاز: برابر انجام: بعد از اتمام این کتاب، یازده سال زيسته باشند ... و مرتبه ثالثه از درجات دو درجه را قطع نموده و نهم دقیقه از درجه سیم رسیده بود که این رساله شریفه اتمام یافت ...
خط: نستعلیق، بی کا، تا: حدود قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: شرقی، 1گ (119-125ر)، سطور چلیپایی، اندازه: 10×21/5سم [ف: 37-224]
آغاز: برابر؛ انجام: نهم سال از نهم عشر از نهم صد. مخفی نماند که اتمام این تألیف گرامی سال (885) بوده ... دلفریب راست نیابد. تم.
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: میشن پشمی، 7گ (109پ- 115)، سطور چلیپایی، اندازه: 25/9×15/9 سم [ف: 7- 217]
š.-e yūsof va zolay×ā
هانسوی، عبد الواسع وابسته به: يوسف و زلیخا = عاشق و معشوق؛ جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
hānsavī, “abd-ol-vāse“
شرح يس - شرح اليوسفية 985 شرح کوتاهی است بر منظومه «یوسف و زلیخا» عبدالرحمن جامی
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14163/1
آغاز: محبوبترین مقالات شرح قصه ستایش جمال یوسفی است که خاتون ... قوله: الهی غنچه امید بگشای ** گلی از روضه جاوید بنمای؛ تمهید این فضل و استدعای حصول علم و عرفان که مقصود از خلقت بنی آدم؛ انجام: در آ گریان براه عذر خواهی ** به آب برف شو از دل سیاهی؛ در آب زیادت لفظ درآ صیغه امر است از آمدن و گریان حال است از فاعل در آ؛ سیاهی گر ندانی شستن از دل ** ندانم ناسيه ...
بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 56گ (1پ-56پ)، اندازه: 21×14سم [ف: 38 - 203]
Š.-e yūsof va zolay×ā
وابسته به: يوسف و زلیخا = عاشق و معشوق جامی، عبدالرحمن بن احمد (817-898)
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:18739
آغاز: قوله الهی غنچه الخ غنچه امید مرکب درینجا عبارت از دل است و مراد از گشادن غنچه انبساط قلب و تزکیه اوست؛ انجام: قوله ز جان و دل ... یعنی قضا و قدر سرشت مردم را از خاک کرده اند و سرشت ترا گویا ... خلط ساختند و در آن شاخ سدرة المنتهی کاشتند.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: گالینگور مشکی، 59گ، 19 سطر (16/5×9/5)، اندازه: 13/5× 23/5 سم [ف: 51 - 126]
š.-ul yūsufīyya
حسینی طباطبائی، محمد اشرف بن حبيب الله، ق 11 قمری
hoseynī tabātabā'ī, mohammad ašraf ebn-e habīb-ol lāh (- 17c)
وابسته به: اليوسفية؛ بحرانی، ماجد بن هاشم (-1028)
تاریخ تأليف: جمعه 14 ربیع الثانی 1031ق
شرح مفصلی است بر مقدمه رساله يوسفيه سيد ماجد بن هاشم بحرانی حسینی عریضی. اصل رساله در یک مقدمه و هفت باب مقدمه در اعتقادات و ابواب در مسائل (نماز) تنظیم شده است. این شرح به صورت مزجی بر مقدمه کتاب نوشته شده است.
قم، گلپایگانی؛ شماره نسخه:5418- 27/88
آغاز: و جلاط العلوم اليقينية و الأحكام الدينية و المسائل الفقهية و
لما كان الكتاب الموسوم باليوسفية المنسوب إلى السيد السند الاستاد العلامة افضل المتأخرين اكمل المتبحرین؛ انجام: و قال بعض المفسرين و بعض السلف انه تصديق بالجنان و اقرار باللسان و عمل بالاركان كما نقلناه في اول الكتاب و الحق ما ذهب اليه السيد قدس سره و الكفر عدم الايمان عما من شانه اما مع الضد او بدونه هذا آخر ما ما تیسرلی
خط: نسخ، كا: ابو ابراهيم محمد جعفر بن محمد اشرف بن محب الدین حبیب الله بن عماد الدين لطف الله بن شمس الدین شاه محمد حسنی حسینی طباطبائی، تا: 1031ق؛ افتادگی: آغاز؛ محشی از مؤلف به خط خودش؛ جلد: مقوای، 192گ، 11 سطر، اندازه: 20×13سم [ف: 5- 2702]
Sart-ul imam sahib-il kasf
هادی المستجيبين، حمزة بن على، - 433 قمری
hādī-yol-mostajībīn, hamzat-ebn-e ‘alī (- 1042)
احکام مختصر زن و شوهری که از هم جدا می شوند از دیدگاه درزی ها، در این گزیده بیان شده است. این رساله نیز گویا از حمزة بن علی است در بیان شروط رضی و تسلیم.
[دنا 1174/6 (8 نسخه)]
آغاز: رساله شرط الامام توكلت على مولانا جل ذكر الحمد المولانا الحاكم من العبد المختار الى كافة الخوانه الدعاة؛ انجام: پایان: فليتحققوا الساده هذه المكاتبه و يعملوما بها و بهذا الشرط فهكذا يجري الحال بالعدل و الانصاف و السلام عليكم و الحمد المولانا وحده لا شریک له.
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 10؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج، كص (81-80)، 15 سطر، اندازه: 21×50 سم [ف: 10 - 2205]
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 1348؛ خط: نسخ درشت، بی کا، تا: قرن 11، 5گ (147-151) [عکسی ف: 2 - 457]
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان رم 1332؛ خط: نسخ معرب،
بی کا، تا: قرن 11؛ مجدول؛ 3ص (106-108) [عکسی ف: 3- 375]
965/11 نسخه اصل: کتابخانه واتیکان رم 933؛ خط: نسخ معرب، بی کا تا: قرن 12، 3گ (90-92) [عکسی ف: 3 - 210]
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان -رم 910؛ خط: نسخ معرب، بی کا تا: شنبه دهه پایانی ربیع الثانی 1109ق؛ 3گ (104-106) [عکسی ف: 2 - 471]
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان رم 1337؛ خط: نسخ معرب، بی کا، تا: با تاریخ قرن 13، 4ص (107-110) [عکسی ف: 3 - 297]
آغاز: الحمد لمولانا الحاكم منشی الحق و مؤیده ... من العبد المختار الى كافة اخوانه الدعاة ... قد وصلني ... أن الأحكام في فرائض الرضا و التسليم
نسخه اصل: کتابخانه واتیکان-رم 721؛ خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13 یا 14؛ 2گ (63-64) [عکسی ف: 2 - 424]
نسخه اصل: کتابخانه اباعبدالله زنجانی؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: جمادی الاول 1352ق؛ از روی نسخه انستاس کرملی؛ 19 سطر [فیلم ها ف: 1- 597]
و شرط ایمان / عرفان و تصوف / فارسی
šart-e īmān
رساله ای کوتاه در بیان شرط ایمان از منظر اهل عرفان و طریقت با استناد به کلمات مشایخ و اشعار مناسب است و آن شرط ایمان آوردن به خدایی است که جز وی در عالم ملک موجودی نیست.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 10721/1
آغاز: بسمله، آمنت بالله یعنی ایمان آوردم بخدای که جز وی معبود نیست، اهل طريقه گویند شرط ایمان آنست که چون وی را پرستیم؛ انجام: از برای او همی کردم کنار از ما و من باز دیدم آخر الأمرش که او ما و منست
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ با لوح مختصر، مجدول؛ جلد: گالینگور، 12ص (132)، 13 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 33/1 -197]
aš-šart-u dimn-al-'aqd
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151 - 1231 قمری
mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739 - 1816)
این رساله در مقام توضیح این مسأله است: که اگر کسی ضمن انجام عقدی شرطی بگذارد آیا این عقد و شرط صحیح است یا خیر. رساله را مؤلف در ضمن شش «مطلب» تنظیم نموده: 1. بیان منافات الشرط المقتضى العقد و عدمه؛ 2. من اقسام الشرط الغير الجايز .. 3. اذا شرط ما خالف الشرع؛ 4.... الشرط؛ 5. المعتبر بین الايجاب و القبول .... 6. في ذكر نبذة من الأخبار.
آغاز كتاب: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فلما كان مسألة الشرط في ضمن العقد المتداول في السنة العلماء في جميع
الاعصار و الامصار من مشكلات الفن و عويصاته و كثيرا ما تأملت فيه و راجعت العلماء
انجام: مع مقاومتها لنا بحسب السند و الدلالة و الاعتضاد و الله ولي العصمة و الرشاد
چاپ: این رساله در آخر کتاب «الغنائم» به چاپ رسیده است؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1319ق، رحلی، 11ص (جوامع الرسائل: صص 730-740)
[الذريعة 201/11؛ معجم مؤلفي الشيعة ص 322؛ دنا 1174/6 -1175 (45 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- شرح الرسالة الشرطية = رسالة جديه
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 13؛ 18گ (33- 50)، 16 سطر، اندازه: 15×10سم [ف: 28 - 634]
عکسی آغاز: سؤال مراد از شرط ضمن العقدی که فقها می گویند چه چیز است ... جواب اعلم أن لفظ الشرط في هذا المقام؛ انجام: برابر
نسخه اصل: گویا در نزد ورثه میرزا ابوطالب قمی است؛ خط: نستعلیق شکسته، كاتب = مؤلف، بی تا، نوع رساله ها به وسیله مؤلف در متن و حاشیه تصحیح شده و خط خوردگی دارد، محشي از مؤلف؛ واقف: مرحوم میرزا ابوطالب قمی؛ لاص (18 ×24) [عکسی ف: 4 - 221]
آغاز: برابر، انجام: من شهر محرم الحرام في بلده دارالمؤمنین کاشان.
خط: نستعلیق، کا: مهدی، تا: 1025ق [الفبائی - 371]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: حسین بن ابراهیم، تا: قرن 13؛ محشی به لفظ «منه دام ظله العالی»؛ واقف: محمد باقر سبزواری، محرم 1405؛ کاغذ: شکری، جلد: گالینگور، 11 گ، 25 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 21 - 902]
خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد علی رضوی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج ماشی، 21ص، اندازه: 21×14سم [ف: 21/1 - 663]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح، محشی؛ کاغذ: فرنگی آبی، 16گ (65-80)، 17 سطر، اندازه: 15×7/5 سم [ف: 36- 201]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ مصحح؛ مهر: «الله حسبی، عبدع محمدرضا بن ذبیح الله» (مربع)؛ کاغذ: فرنگی، 19گ (1-19)، 20 سطر، اندازه: 15×7 سم [ف: 40 - 154]
بی کا، تا: قرن 13؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قهوه ای، 21 سطر (15×10/5)، اندازه: 14× 20/5 سم [ف: 16 - 680]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خفی، بی کا، تا: 1200ق؛ محشی؛ مهر: کتابخانه دادسرای عمومی تهران؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: تیماج مذهب، 8گ (1-8ر)، 26 سطر (15/2×9/5)، اندازه: 21×14/5 سم [رایانه]
آغاز و انجام: برابر
خط: تحریری، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: مقوا مشکی، 25گ، 17 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 4 - 2112]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13، 13گ (71پ -83)، 22 سطر، اندازه: 20/5×15سم [محدث ارموی مخ: 2 - 739]
خط: نسخ، كا: محمد حسین بن محمد باقر آرانی کاشانی، تا: قرن 13، 11گ (157پ -167ر)، 23 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [محدث ارموی مخ: 2 - 739]
آغاز: برابر؛ انجام: و تتمیم المرام يقتضی بسطا في الكلام لا يسعه الوقت و الحال و المقام
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج قهوه ای، 36 ص (242- 277)، 24 سطر، اندازه: 21×14سم [ف: 2 - 150]
کا: ملا زین العابدین گلپایگانی، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج روغنی مذهب، وگ (1380-388پ)، 24 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [کتابخانه های گلپایگان: ف: - 85]
خط: نستعلیق، كا: محمد معصوم خراسانی، تا: 1213ق؛ 16گ (1پ -16ر)، اندازه: 14/5 × 21/5 سم [ف: - 100]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته، نستعلیق، كا: عبدالله بن عبدالرحیم آرانی، تا: 23 صفر 1215ق؛ جلد: تیماج مشکی، 10گ، 23 سطر، اندازه: 22×15/5 سم [ف مخ: - 101]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 262/6
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 1- 303]
آغاز و انجام: برابر
کا: اسدالله حسینی رضوی، تا: 1226ق؛ 10گ (165پ -174پ) [ف: 5 - 1805]
آغاز و انجام: برابر
از اول تا آخر؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: 1230ق؛ مجدول؛ جلد: تیماج روغنی، 18گ، 18 سطر، اندازه: 30×20سم [ف: 5 - 2703]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق شکسته، كا: میرزا کوچک بن محمد مسلم مازندرانی، تا: 10 شعبان 1237ق؛ واقف: شكر الله فقیه نیا، آذر 1375؛ کاغذ: شکری، جلد: مقوا، 11ص، 29 و 33 سطر، اندازه: 15/8×21/5سم [ف: 20 - 310]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن محمد صادق نوری، تا: 1238ق، جا: کربلا جلد: تیماج زرشکی، 1گ، اندازه: 21×15سم [ف مخ: 3 - 1285]
خط: نستعلیق، کا: محمد بن میرزا ابوالقاسم بن ملا احمد بن ملا على بن ملا دولتعلی بن على انجوئی قراچه داغی، تا: 1245ق، جا: اصفهان؛ جلد: تیماج مشکی، 14گ (135-148پ)، اندازه: 21×17سم [ف: 19 - 113]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1249ق؛ جلد: تیماج قهوه ای، 9گ، 25 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ]
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته نستعلیق، كا: عبدالکریم حسینی لاهیجی، تان 1250ق، کاغذ: پسته ای، جلد: میشن قرمز، 15گ (179ر- 193)، 24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 6- 68]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا:شعبان 1250ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوا، 18گ (48ر -65ر)، 25-26 سطر (16×8) [ف: 19 - 413]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: 1253ق؛ مصحح، محشی با نشان «منه»؛ 12گ (29-40ر)، 25 سطر، اندازه: 15×10 سم [ف: 37 - 125]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد خوانساری، تا: 1255ق؛ 8گ (117ر - 124پ)، 23 سطر، اندازه: 15×21/5سم [ف: 44 - 237]
آغاز: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن آخوند ملا محمد محسن هزار جریبی اصفهانی، تا: 24 ذیقعده 1256ق؛ 11گ (93پ -103)، 23 سطر [سه کتابخانه اصفهان: ف: - 22]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کا: محمد بن حاجی میرزا محمد حسن نائینی، تا: دوشنبه غره ذیحجه 1256ق، جان اصفهان؛ محشی از «محمد عفی عنه»؛ 16گ، 19 سطر، اندازه: 16×22 سم [ف مخ: 1- 306]
آغاز: برابر؛ انجام: تمت في يوم الجمعه في شهر صفر المظفر 1260.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، تا: 1260 ق [رایانه]
خط: نستعلیق، کا: محمد جواد بن محمد حسن دهنوی، تا: 1267ق، ص (356-364)، 37 سطر (26×14)، اندازه: 32×22سم [ف: 1 - 332]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محد تقی پسر کو کدی، تا: چهارشنبه 16 شعبان 1269ق؛ محشی از کوکدی (محمدرضا عنه) یا با نشان «منه قدس سره»؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 12گ (59پ - 70پ)، 321 سطر (16×11)، اندازه: 22×15سم [ف: 8 - 568]
آغاز: برابر
خط: نسخ، كا: محمد بن عبدالله بن عبدالغفور موسوی، تا: 1286ق؛ 25گ (19پ -43)، اندازه: 11×17 سم [ف: 3 - 104]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، كا: ابراهيم بن عبدالله، تا: 21 ذیقعده 1288ق؛ جلد: چرم زرد، 12گ (1پ -12پ)، 19 سطر، اندازه: 16/5 × 22/5سم [مؤيد: 2 - 202]
خط: نسخ، كا: على بن شیخ غلامعلی حائری بهبهانی (عموی والد مؤلف)، تا: جمادی الثانی 1297ق؛ جلد: گالینگور، 16گ (49ر - 64ر)، 16 سطر، اندازه: 14/5 ×20سم [ف: - 55]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 14؛ اهدایی: رهبری، بهمن 1383؛ کاغذ: حنایی، جلد: تیماج قهوه ای، 14گ، 20 سطر، اندازه: 21×14سم [اهدائی رهبر: 3 - 404]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ محشی با نشان «منه»؛ جلد: تیماج سرخ، 13، 21 سطر، اندازه: 21×15سم [ف مخ: 1 - 306]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: ابو طالب بن محمد حسن آرانی کاشانی، بی تا؛ محشي با نشان «منه مد ظله العالی»؛ جلد: گالینگور قرمز، 11گ، 22 سطر، اندازه: 22×16سم [ف مخ: - 101]
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 627/2
نسخه اصل: همان نسخه بالا [عکسی ف: 2 - 251]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج مشکی، 5گ، اندازه: 17/5 × 21/5سم [ف مخ: - 125]
آغاز: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 24 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: - 412]
آغاز و انجام: برابر
در فهرست ناشناس؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تاب جلد: میشن لاجوردی، 13گ (1پ -13پ)، 19 سطر، اندازه: 21/3×17سم [ف: 11 - 309]
آغاز: برابر انجام: لان هذا شرط في مال نفسها لابيها بعد أن يصير مالها و الناس نسلطون على أموالهم و هو حسن و يظهر وجهه مما مر هذا ما اقتضاه الحال في بيان هذه المسئلة
بی کا، بی تا، جلد: تیماج سیاه، 31گ [ف: 1- 397]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 10گ، 31 سطر، اندازه: 20×14سم [ف مخ: 3 - 1285]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ جلد: تیماج مشکی، 13 گ، 20 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 5-2703]
بی کا، بی تا، قطع: رحلي [ف: - 277]
آغاز: برابر بی کا، بی تا، 14گ [چند نسخه ف: - 385]
بی کا، بی تا [دليل المخطوطات: 1- 147]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 7گ (47ر -53پ)، 22 سطر، اندازه: 21×15سم [ف: 30 - 196]
خط: نستعلیق، کا: محمد علی بن محمد زکی، بی تا، کاغذ: فرنگی، 15گ (6-20)، 21 سطر (12×8) [ف: 4 - 1275]
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ مصحح؛ وگ (26پ -34پ)، 23 سطر (10×14/5)، اندازه: 21×15سم [ف: 16 - 212]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: در عصر مؤلف؛ جلد: مقوایی، 8گ (186-193پ)، اندازه: 18×13/5 سم [ف: 13 - 101]
aš-šart-u dimn-al-'aqd
محلاتی، عبدالحسين بن على، 1270 - 1323 قمری
mahallātī, ‘abd-ol-hoseyn ebn-e ‘alī (1854 - 1905)
ضمن شش «مقام» استدلالی شرط هایی که در ضمن عقد گفته می شود و این که کدام یک از آنها صحیح یا ناصحیح است، به تفصیل گزارش شده با رد و ایراد در گفته های بعضی از فقها: 1. بیان موضوعه لغة و عرفا؛ 2. تعيين المراد منه شرعا؛ 3. بیان الفارق بينه و بين التعليق؛ 4. اعتبار كونه في ضمن العقد في صحته و عدمها؛ 5. بعض أحكامه؛ 6. فيما استثنی منه.
آغاز: الحمدلله ... فيما عنونه بعض المتاخرین بالشروط الواقعة في ضمن العقد و الاولى اطلاق العنوان
قم: مرکز احیاء؛ شماره نسخه: 1474/2
آغاز: برابر؛ انجام: توضيحه أن ذكر وجه الاستعمال فيه يكون البيان أنه مشتق لا جامد
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، افتادگی: انجام؛ جلد: مقوایی، 17گ (26ر -42پ)، اندازه: 18×11/5 سم [ف: 4 - 311]
as-sart-u dimn-al-aqd
خوانساری، محمد حسن بن عبد الكريم، ق 14 قمری
×ānsārī, mohammad hasan ebn-e 'abd-ol-karīm (- 20c)
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه:3726/4
خط: نسخ، كا: خوانساری، تا: 1303ق؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج عنابی، 17گ (62ر -78ر)، اندازه: 22×18سم [ف: 12 - 2723]
aš-šart-u dimn-al-'aqd
غیر همانند:
آغاز: بسمله، حمدله و بعد لما كان الشرط في ضمن العقد من مهمات المسائل الفقهية؛ انجام: فالضابط في الشروط التي لم تحرم الحلال باصل الشرع و بالعكس هو الجواز الا أن يمنع مانع من نص او اجماع انتهی. رساله ای است استدلالی مشتمل بر مباحث: مبحث 1. تحقیق لفظ الشرط، مبحث 2. الأخبار المتعلقة بالباب، مبحث 3. جواز الشرط في الجملة اجماعي في العقود؛ خط: نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ واقف: میرزا اسد الله فاضلی، تیر 1362؛ کاغذ: شکری، جلد: گالینگور، 1گ، 22 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 21 - 903]
آغاز: بسمله؛ الحمد لله رب العالمين في بيان الشرط المتحقق في ضمن العقد من المتعاقدين؛ انجام: و اما القصد فمنع الملازمه قولان ... شرط متحقق في ضمن العقد یکی از مسائل دقيق قواعد فقه است و در این مبحث شروط باطل و شروط باطل و مبطل و شروط صحیح می آید، در این رساله ابتداء معانی شرط بحث می شود و سپس اقسام فوق بیان می گردد، متأسفانه نام نویسنده به دست نیامد و نیز رساله در حال ناتمامی نسخه به پایان می رود؛ خط: نسخ، بی کا، تا: 1334ق، کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی، تیماج تریاکی، 1گ (135پ -141)، 21 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 10 - 590]
به تعبیر مرحوم حجت رساله ای نفیس است در مورد بحث که آن را مفصل بررسی می کند؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ محشي [ف:- 43]
بی کا، بی تا، 10گ، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 77]
آغاز: اعلم انه يجوز في عقد البيع ان يشترط مالا يؤدى الى جهالة احدى العوضين ولا يمنع منه الكتاب والسنة وهو تحت قدرة المشترط عليه؛ انجام: وانه ليس تفصيلا للقولين على ظاهر هما وظاهره بل يجامع الثاني بل الأول ايضا فلا ينافي فتواه في اللعمة ايضا وانه حق حقیق بالقبول فليتأمل
خط: نسخ، بی کا، بی تا، جلد: تیماج مشکی، 9گ، 30 سطر، اندازه: 20×16سم [ف مخ: 3 - 1285]
آغاز: بسمله، الحمد لله، فلما كان مسئلة الشرط في ضمن عقد المتداولة في السنة العلماء في جميع الاعصار؛ انجام: بحسب السند و الدلالة و الاعتضاد و الله ولي العصمة و الرشاد.
خط: نسخ، بی کا، بی تا، کاغذ: سفید فرنگی، جلد: تیماج مشکی، 24 سطر (15/5×9)، اندازه: 21×15سم [رشت و همدان: ف: 1782]
بی کا، بی تا، 12گ (85پ-96ر)، اندازه: 15× 21/5 سم [ف: 119]
آغاز: بسمله. حمدله ... فلما كان الشرط في ضمن العقد متداولة في السنة العلماء في جميع؛ انجام: و هو حسن وجه يظهر مما مر. تمت 1234. این رساله شاید از طباطبائی مؤلف
كتاب شماره 1 این مجموعه باشد؛ خط: نستعلیق، بی کا، بی تا؛ در 1234 مقابله شده؛ (175ر -182ر)، 28 سطر (21×11)، اندازه: 21×31/5سم [ف: 5 - 138]
خط: نسخ، بی کا، بی تا؛ 8گ (78ر-85پ)، اندازه: 15×21/5 سم [ف: - 119]
بی کا، بی تا؛ 14گ، اندازه: 21×14سم [ف: 3 - 76]
آغاز: بسمله حمدله فلما كان مسالة الشرط في ضمن العقد المتداولة في السنة العلماء؛ انجام: فاجعلها مخصصا للقاعدة مع مقاومتها لهل بحسب السند و الدلالة و الاعتضاد، و الله ولي العصمة و الرشاد.
خط: نسخ، كا: محمد کاتب، بی تا؛ واقف: علی مردان خان تیموری (نصرت الملک)، 1303ق؛ جلد: تیماج مشکی، اندازه: 21×15سم [ف: - 435]
انجام: و لو اتفقا على شرط قبل العقد ثم نسياه ... و استقرب بعضهم الصحة لتعلق القصد في حال العقد الى ايقاع العقد الخالی من الشرط و ان كان المطلوب اولا خلاف ذلك. رساله در حکم شرطی است که در قرارداد نهاده می شود، در یک مقدمه و چند مطلب. مؤلف از صاحب مسالك شهيد (911- 966ق) و رياض المسائل (1161-1231ق) نقل دارد. یک مقدمه در معنی لغوی شرط و سپس شش مطلب دارد: 1. فرق شرط و تعليق، 2. نمونه ای از تعلیق و شرط، 3. شرط در شریعت، 4. فساد عقد به فساد شرط، 5. آیا انجام داده شرط واجب است؟، 6. شرط پیش یا پس از عقد چگونه است؟؛ بی کا، بی تا؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی، 26گ (160پ- 185 پ)، 23 سطر [ف: 11 - 716]
aš-šart-u dimn-a ‘aqd-is-sulḥ
موسوی خوانساری، محمد حسین بن محمد، - 1328 قمری
mūsavī ×ānsārī, mohammad hoseyn ebn-e mohammad (- 1910)
تاریخ تأليف: صفر 1317ق
رساله ای استدلالی در دو «مقام» در این که اگر شخصی اموال خود را به یکی از فرزندانش مصالحه کند به شرط اینکه پس از مرگش مقداری از آن اموال را به هر یک از ورثه بپردازد، آیا چنین شرطی صحیح است و صلح واقع می شود یا نه.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:3041/5
آغاز: الحمدلله ... و بعد مسألة لو صالح رجل جميع امواله ببعض أولاده و شرط في صحته رد مبلغ معين الى كل واحد من الورثة؛ انجام: تأمل يظهر وجهه بعد ملاحظة ما أسلفناه من الناقلات الشرعية قهرية و اختيارية. و الله العالم
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا؛ جلد: تیماج قهوه ای، 8گ (78پ-85ر)، 23 سطر، اندازه: 18×11 سم [ف: 8 - 243]
aš-šart-ul fāsid dimn-al ‘aqd
زواره ای اصفهانی، حسین بن مرتضی، ق13 قمری
zavvāre’ī esfahānī, hoseyn ebn-e morteza (- 19c)
تاریخ تأليف: ذیقعده 1279ق؛ محل تأليف: تهران
شرطی که صحیح نباشد اگر ضمن عقد شرط شد آیا سبب فساد شرط یا فساد عقد خواهد بود. در این رساله استدلالی درباره این مسئله ضمن دو مقصد دارای مطالب بحث شده است (اول در فساد شرط، دوم در حکم این عقد).
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:10855/5
آغاز: الحمد لله الذي احل البيع و حرم الربا ... و بعد هل الشرط الفاسد الكائن في ضمن العقد البيع موجب لفساد الشرط؛ انجام: و غير ذلك كما هو غير مخفى على المتتبع و هو عاشرها ..
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بی تا، جلد: مقوایی، 6گ (22ر -27پ)، اندازه: 19×11/5 سم [ف: 27 - 271]
šarṭ-ul muta’axxir
رساله کوتاهی است در بیان شرط متأخر که در برخی عبادات و معاملات وجود دارد، از جمله اجازه در بیع فضولی و اشتراط وصیت به مازاد ثلث به اجازه ورثه. مؤلف ضمن بیان نظریات دیگران با عبارت «عن شيخنا الأستاد على ما في التقريرات» یا «ما أفاده سیدنا الأستاد» به بیان موضوع پرداخته است.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:15444/6
آغاز: بسملة، الحمدلله رب العالمين ... و بعد، فهذا مختصر في تحقیق حال الشرط المتأخر، لا يخفى أن فضية الإشتراط تقدیم الشرط على المشروط ذات و مقارنته معه زمانة بحيث يستحيل وجوده حال عدمه؛ انجام: و لعمري إن هذا تحقیق رشيق و مطلب شامخ عمیق، لا يناله إلا ذوالنظر الدقيق بالتامل فيما ذكرناه بالتدقيق فعليك بالتأمل التام لعلك تعرف حقيقة المرام و على الله التوكل و به الإعتصام ...
خط: نسخ، كا: محمد باقر رضوی، تا: دوشنبه 15 ربیع الثانی 1307ق، جا: نجف اشرف؛ مصحح، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، 2گ (229ر - 230پ)، 23 سطر (16×10)، اندازه: 15/5×21/5سم [ف: 39 - 247]
šart-nāme mīyān-e dowlat-e īrān va belžīk
با تاریخ 15 ذیحجه 1257ق و ملحق به عهدنامه (عهدنامه ایران و بلژیک (1257).
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 3962/16
خط شکسته نستعلیق، کا: داود بن محمد بن علی مازندرانی، تا: 16 جمادی الاول 1321ق؛ 1ص (48) [ف: 7- 115]
šarțīyyāt
رساله مختصر و ناقصی است در شرطيات. در هامش صفحه ای نوشته شده: «المسمى بالمنطوق» و جای دیگر مطلبی از حر عاملی در ذكر في فواید 320 آیه من الشرطيات ... في القران» درج است.
اراکی؛ دهگان؛ شماره نسخه:223/5
آغاز: بسمله، اصل في المفاهيم اعلم أن المنطوق و المفهوم ...
بی کا، بی تا، 2گ (78ر -79پ)، اندازه: 22×15سم [ف: 2 - 301]
aš-šarțīyya
فیجانی، محمد حسین بن عبدالحامد، - 1314 قمری
fījānī, mohammad hoseyn ben ‘abd-ol-hāmed (- 1897)
رساله ناقصی است در احکام شرط.
اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه: 252/7
آغاز: يجب على المديون السعي في قضاء الدين و لو بالتكسب ... با يليق بحاله او بتعليل قوت عياله؛ انجام: فضل کل و عناد كما ليس في وجوده ... و هو محیی الخلايق و مميتها ... أهل الصلاح و النجاح لان بالعلم ... عنفوان الشباب قد بذلت جهدي لتحصیل ... الفاضل الصمدانی آقا میر محمد هاشم ... صنفت الرسالة الشرطية و مسألة في أحكام الخلل ... و انا المفتاق الى رحمة ... حسین بن الحاج عبدالحامد فیجانی قد وقع الاتمام في التأليف في شهر جمادی الاولى من شهور سنة 1286
کا: حسین بن حاج عبدالحامد فيجانی، تا: جمادی الاول 1286ق؛ 90گ (173ر-262پ)، اندازه: 18×11سم [ف: 2 - 348]
širʻat-ul-islām ilā dār-is-salām
امام زاده، محمد بن ابی بکر، - 573 قمری
emāmzāde, mohammad ebn-e abī bakr (- 1178)
کتابی است مفید و سودمند مشتمل بر شصت و یک «فصل» (و برخی کمتر) در آداب و سنن و اخلاق: 1. في التحريض على اتباع سنة النبي (صلی الله علیه و آله)؛ 2. فيما يثبت بالسنة؛ 3. فضل العلم؛ 4. فضائل القرآن؛ 5. سنة القرائة؛ 6. آداب كتابة المصحف .. 20. في الحج؛ 21. سنن يوم عاشورا؛ 22. سنن الاضحیه؛ 23. طلب الحلال، سنن الأكل؛ 30. سنن الكلام و آدابه؛ 40. في حقوق الوالدين؛ 41. حقوق ذوی الارحام ...
آغاز: بسمله. الحمدلله الذي دلنا على معرفته بالشواهد و الاعلام تعبدنا لكرامتنا باقسام العبودية و الاحكام ... اما بعد فهذه عقود منظومة من سنن سيد المرسلین و امام المتقین منتقدة من كتب الأئمة المهتدین و علماء الدين. انجام: قال لاتسبو الاموات فتئوذ به الاحياء الحمدلله الذي هدانا و ما كنا لنهتد لولا أن هدانا الله تعالى و الصلوة و السلام على محمد و آله و صحبه اجمعين و على جميع الأنبياء و المرسلين و التابعين لهم باحسان الى يوم الدين.
[دنا 1177/6 (10 نسخه)؛ الأوقاف العامة موصل 57/4؛ خزانة مفتی 18/5 و 19/5]
شرح و حواشی:
1- شرح شرعة الاسلام؛ رومی، یحیی بن بخشی (9000)
2- مفاتیح الجنان و مصابیح الجنان = شرح شرعة الاسلام؛ بلخی، يعقوب بن علی (-931)
3- شرعة الاسلام (ترجمه)؛ اجه اواسی، محمد بن ابراهيم (-10)
4- روضة الاسلام؛ مرادی، عابدین افندی (-10)
5- مرشد الأنام الى دار السلام في شرح شرعة الاسلام؛ افندی، محمد بن عمر (-11)
6- شرعة الاسلام (ترجمه)
خط: نسخ، كا: حسین بن علی بن حسن بن محمد هروی، تا: شوال 762ق؛ محشی، با ترجمه لغات به فارسی؛ کاغذ: سفید، جلد: مقوایی، 141ص (164-304)، 21 سطر [سنا: ف: 2 - 212]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ ریز، کا: محمد بن مخدوم قلی ترکمان (از خاندان کو کس دیهستان)، تا قرن 9؛ رمزهای لوامع الافادات و کنوز جوامع السعادات یا شرح همین شرعة الاسلام از 120 کتاب که در پایان نسخه نوشته؛ واقف: ملا محمد اسماعیل استرابادی؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 70گ، 23 سطر (19×11)، اندازه: 23×15سم [ف: 15 - 4224]
آغاز: لايؤمن أحدكم حتى يكون هواه تبعا لما جئت به انجام برابر تذکر: نام مؤلف به قرینه انجام نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، كا: عبدالرحمن بن محمد، تا: صفر 838ق؛ افتادگی: آغاز؛ مصحح، محشی؛ 170گ، 14 سطر، اندازه: 12×15/5 سم [ف: 7- 305]
آغاز و انجام: برابر
تذکر: نام کتاب و مؤلف به قرینه آغاز نسخه تعیین شد؛ خط: نسخ، بی کا، تا: شعبان 856ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی، 149گ، 11 سطر، اندازه: 17/5×13سم [ف: 6 - 223]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: قاسم بن خلیل، تا: اواسط شعبان 896ق؛ 94گ (5پ -98ر)، اندازه: 17×12/5 سم [ف: 13 - 298]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بی کا، تا: جمادی الاول 132ق، جا: تبریز؛ مصحح تملك: ریحان الله بن جعفر موسوی در محرم 1326ق، داود بن محمد نخشبي (؟) نجفی، محمد باقر بن محمد لاهجانی، محمد حسین و امیر شیرازی، فرهاد بن ولیعهد در غره جمادی الاول 1283ق؛ مهر: «محمد محسن بن محمد زکی 1133»؛ جلد: پارچه ای، 200 ص، 15 سطر، اندازه: 19×14 سم [ف: 50 - 215]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: محمد حسین، تا: 975ق؛ محشی غالبا از ابن سید علی؛ واقف: عباسعلی واعظ چرندابی، اسفند 1346؛ کاغذ: نخودی، 124گ، 14 سطر، اندازه: 15/5 × 21/5سم [ف: 14 - 312]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ بر پشت برگ پایان [مختصر ف: 518]
خط: نسخ، كا: عبد الله بن ابوبکر آغا کونکليان يسار، تا: پنج شنبه 1 رجب 1166ق، جا: ارز روم؛ مصحح، محشی؛ جلد: تیماج زرد، 112گ، 19 سطر، اندازه: 16/5 × 21/5سم [ف: 20 - 12]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: سید جنید، تا: 1268 و 1270ق؛ محشی به فارسی و عربی؛ 223ص (4-226)، اندازه: 27×16سم [ف: 50 - 79]
šer‘at-ul eslām (t.)
این رساله، که به اختصار، یک دوره فقه اسلامی بحث شده است، از شناسایی سنت رسول خدا آغاز سخن می شود و سپس سنت های متعدد اعمال مكلف شرح می گردد تا به مستحبات نماز می رسد و با آن کتاب به پایان می رود.
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:606
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين و الصلوة على سيد المرسلین و آله الطيبين الطاهرين فصل اول در بیان؛ انجام: و الحمدلله رب العالمين و الصلوة على اشرف البشر محمد و آله اجمعین.
خط: نستعلیق، بی کا، تا: محتملا قرن 12؛ کاغذ: بخارایی، 90گ، 18 سطر (14/5×7)، اندازه: 22×13سم [ف: 2 - 116]
شرعة التسمية في النهي عن التسمية- شرعة التسمية في زمان الغيبة
širʻat-ut tasmīya fi zamān-il ġayba
میرداماد، محمد باقر بن محمد، - 1041؟ قمری
mīrdāmād, mohammad bāqer ebn-e mohammad ( 1632)
تاریخ تأليف: 1020ق
رساله معروفی شامل بیست روایت در حرمت یاد کردن اسم و کنیه اصلی حضرت صاحب الزمان (علیه السلام) در زمان غیبت می باشد. وی در ادامه کلام صاحب «کشف الغمة» و اعتراض او بر شیخ مفید و شیخ طوسی را آورده و کلام کشف الغمة را رد کرده است. این رساله پر از فوائد رجالی، ادبی و غیره است.
آغاز: بسمله الحمد لله رب العالمين حمدا لايبلغه حمد الحامدين و بعد فهذا كتاب شرعة التسميه في زمان الغيبه التسمية في زمان الغيبه استفتانا رهط من الاصحاب فافتيناهم. مسئله ماقول سیدنا
انجام: اللهم احملني على عفوك ولا تحملني على عدلك برحمتك يا ارحم الراحمین و صلی الله على سيدنا و نبینا محمد وآله الطاهرین.
چاپ: چاپ شده توسط انتشارات مهدیه اصفهان
[دنا 1177/6 (13 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- کشف التعمية في حكم التسمية؛ حر عاملی، محمد بن حسن (1104-1033)
2- شرعة التسمية في النهي عن التسمية (منتخب)
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: عبدالمطلب طالقانی، تا: 1020ق، جا: اصفهان؛ مصحح، محشی از مؤلف، در پایان آنهاء و اجازه ای است که مؤلف به جهت کاتب به تاریخ 1020 نوشته؛ جلد: تیماج قهوه ای، 199گ (2پ -200ر)، 12 سطر، اندازه: 10×17/5 سم [ف: 7-104]
خط: نستعلیق، كا: على دوست بن محمد شاگرد میرداماد، تا دوشنبه 14 صفر 1021ق؛ محشی با نشان «منه مدظله العالی»، مؤلف همین نسخه را بر کاتب که از شاگردانش بوده خوانده، با بلاغ قرائت به خط میر؛ کاغذ: سپاهانی، 81گ (2پ -82ر)، 16 سطر (12×4/5)، اندازه: 20×13سم [ف: 8 - 435]
کا: محمد مومن بن محمد امین، تا: 1099 ق [دليل المخطوطات: 1 -272]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11؛ محشی؛ کاغذ: ترمه، جلد: میشن قهوه ای، 63 گ، 18 سطر، اندازه: 18/8×12/7 سم [ف: 1- 337]
آغاز و انجام: برابر
بی کا، تا: قرن 11، در حيات مؤلف؛ مصحح، با علامت بلاغ، محشی با عناوین «منه دام ظله»؛ تملك: محمد بن حاج عبدالرحیم قزوینی غروی در 23 جمادی الاول 1268 در اصفهان، عبدالله بن عبد العظيم خوانساری در 1183، نظام الدين الجيلانی؛ 64گ (2پ -65)، 22 سطر، اندازه: 18×11 سم [محدث ارموی مخ: 2- 933]
خط: نسخ، بی کا، تا: قرن 11، در عصر مؤلف؛ روی برگ اول به خط مؤلف دانسته شده؛ مصحح، با نشانی های بلاغ؛ جلد: تیماج قهوه ای، 110گ، اندازه: 20×13سم [ف: 19 - 403]
خط: نسخ، كا: میرزا سید محمد ابراهيم حسینی، تا: قرن 12، برای محمد محسن حسینی موسوی بهادر میرزا در شوال 1251؛ تاریخ تأليف در این نسخه 1025 است ولی در الذریعه (178:14) پایان ذیحجه 1020؛ کاغذ: هندی، جلد: گالینگور، 13سطر (6/5× 13/5)، قطع: بغلی [ف: 17 - 236]
كا: حسین جریادقانی، تا: قرن 12، جلد: روغنی مذهب، 28گ (160ر-187ر)، اندازه: 15×20/5سم [كتابخانه های گلپایگان: ف: 81]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، كا: کربلایی حسین بن حاجی افراسیاب مشهدی، تا: 1116ق؛ محشی با نشان «منه، ص، 5» و غیر آن، مصحح؛ تملك: مرحوم میرزا علی بن موسی، ثقة الاسلام تبریزی شهید در 1321؛ 71گ (1-71)، 18 سطر، اندازه: 13×7 سم [ف: 38 - 249]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ تحریری، كا: میر فدا علی کاظمی، تا: شنبه 6 ربيع الثانی 1230ق، جا: لكهنو؛ مقابله شده؛ اهدایی: رهبری، اسفند 1376؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج فرنگی، 15گ، اندازه: 22/8×17 سم [اهدائی رهبر: 2 اخبار 1 - 400]
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 14؛ قطع: ربعی [فیلم ها ف: 2- 172]
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ خوش، کا: محمد حسن بن محمد حسین سردرودی، تا: 1 جمادی الثانی 1337ق؛ محشی با نشانه «منه ره»؛ 94ص (235-142) [عكسي ف: 1 - 240]
آغاز: برابر؛ انجام: و آله الطاهرین و کتب بیمینا ... عما يصفون .. اقصی مراتب الجنان.
خط: نسخ، كا: بهاء الدين، بی تا [الفبائی - 371]
آغاز: برابر؛ انجام: و آله الطاهرین و کتب بیمیناه الجانيه ... و تعالى عما يصفون.
خط: نسخ، كا: محمد یوسف امامی، بی تا [الفبائی - 371]
آغاز: برابر؛ انجام: فمنها مارواه شیخنا الاقدم الافخم تنها اوائل رساله نقل شده؛ بی کا، بی تا؛ 1 ص (242) [ف: 23 - 600]
šir‘at-ut-tasmīya fi-n-nahy-i 'an-it-tasmīya (mn.)
وابسته به شرعة التسمية في زمان الغيبة؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041)
گزیده ای است از کتاب شرعة التسمية، تأليف میر داماد، حديث خضر که پرسش هایی از حضرت امیر المؤمنین علی شده و آن حضرت پاسخ لازم به آنها داده اند. [شرعة التسمية: چاپ اصفهان، سال 1409ق]
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 5/ 12680
آغاز: في تحقيق حديث الخضر ... قال اقبل امیر المؤمنين ذات يوم و معه الحسن بن علی؛ انجام: وان كان صریح ظاهره ظهر في الانطباق على قول ارسطاطالیس و الأنبياء عليه و الله سبحانه أعلم.
خط: نسخ و نستعلیق، بی کا، تا: قرن 13؛ محشی، رکابه دار؛ 3گ (44-42)، 30 سطر، اندازه: 16×11سم [ف: 32 - 232]
šar'īyyāt
میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن، 1151 - 1231 قمری
mīrzā-ye qomī, ab-ol-qāsem ebn-e mohammad hasan (1739 - 1816)
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه:21208
بی کا، تا: 1229ق، خریداری از مصطفی حسینی [رایانه]
šar'īyyāt-e nabavī
طهرانی، جلال الدين، 1310 قمری
tehrānī, jalāl-od-dīn (1893 -)
یک دوره مختصر آموزش فروع دین به صورت سؤال و جواب می باشد که جهت تدریس در مدارس ابتدایی نوشته شده است. این اثر بارها به چاپ رسیده است.
آغاز: بسمله، س - مسلمان کیست ج - مسلمان کسی است که اعتقاد به اصول دین اسلام داشته و عمل به فروع دین اسلام بکند. س- اصول دین یعنی چه، ج ؛ انجام: پس ما باید اعتقاد به اینها داشته باشیم و بدانیم که اعتقاد به اینها از ضروریات مذهب ما می باشد کتاب اول؛ خط: نستعلیق متوسط، كا: حسین بن حاجی میرزا ابوالقاسم تاجر کاشانی، تا: 1341ق؛ با عبارت تملیکی: «از مال آقاتقى ولد صدق آقا محمد رضای کاشانی»؛ خریداری از عاطفی 1383/10/22، کاغذ: فرنگی نخودی، 8گ (1پ-8پ)، 25سطر (16×9)، اندازه: 11×17/5 سم [رایانه]
آغاز: بسمله، س - فروع دین اسلام عبارت از چیست و چند است ج - فروع دین عبارت از آنچه باید بآنها عمل کرد؛ انجام: خونبهای خنثی سه ربع خونبهای مرد است و خونبهای غلام و کنیز قیمت اوست
کتاب دوم؛ خط: نستعلیق متوسط، كا: حسین بن حاجی میرزا ابوالقاسم تاجر کاشانی، تا: 1341ق؛ مجدول؛ تملک: تقی بن محمد رضا کاشانی؛ خریداری از عاطفی؛ کاغذ: فرنگی نخودی، 23گ (9-31)، 25سطر (16×9)، اندازه: 11×17/5سم [رایانه]
šar'īyyt-e este×āra
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 25858
آغاز: بسم الله. اختلف الآراء في اصل شرعية الاستخارة؛ انجام: و آن جداله غیر مربوط بمحل النزاع ... محمد رحیم.
خط: نستعلیق تحریری، كا: محمد رحیم، تا: قرن 13 [رایانه]
šar'īyya-u talqīn-il-ațfāl
حویزاوي، محمد ابراهيم بن غیاث الدین محمد، - 1160 قمری
hovayzāvī, mohammad ebrāhīm ebn-e qīyās-od-dīn mohammad (- 1747)
رساله کوتاهی در شرعیت تلقین برای میت از اطفال مسلمان.
آغاز: بسمله. الحمدلله قد اتفق الشرف بمطالعه؛ انجام: فلا يسقط بهذا القدر من الكلام و السلام على اهل اسلام.
خط: نستعلیق شکسته، بی کا، بی تا [رایانه]
آغاز: پس از خطبه و نام مؤلف: قد اتفق لي التشريف بمطالعة فايدة قد كتبها بعض اجلة الصدور العظام؛ انجام: فلايسقط بهذا القدر من الكلام و السلام على اهل السلم
خط: نستعلیق و شکسته، بی کا، بی تا؛ ضمیمه نسخه ش 5712؛ واقف: فهرستی، تیر 1310؛ اندازه: 18×11 سم [ف: 5- 495]
Union Catalogue of Iran
Manuscripts
Volume 20
šarḥ-uš-šawāhid - šar‘īyya
By
Mostafa Derayati
derayatimostafa@yahoo.com
Phone: ++ 98-511-2211106 Fax: ++ 98-511-2211108
Address: no.24/Nazer 7/Shahid Hasheminezad St. / Mashhad. Iran
Email: info@aljavad.co