متن و ترجمه فروع کتاب نفیس کافی

مشخصات کتاب

سرشناسه: کلینی، محمدبن یعقوب، - 329ق.

عنوان قراردادی: الکافی. فروع. فارسی - عربی

عنوان و نام پديدآور: متن و ترجمه کتاب نفیس فروع کافی [کتاب]/تالیف محمدبن یعقوب‌بن اسحاق کلینی‌رازی؛ ترجمه گروه مترجمان ؛ اشراف و ویرایش محمدحسین رحیمیان.

مشخصات نشر: قم: قدس،1391.

مشخصات ظاهری: 10ج.

شابک: 600000ریال: دوره:978-964-2549-79-5 ؛ 800000 ریال ( دوره ده جلدی، چاپ چهارم) ؛ ج.1، چاپ چهارم:978-964-2549-69-6 ؛ ج.2، چاپ چهارم: 978-964-2549-70-2 ؛ ج.3، چاپ چهارم: 978-964-2549-71-9 ؛ ج.4، چاپ چهارم:978-964-2549-72-6 ؛ ج.5، چاپ چهارم: 978-964-2549-73-3 ؛ ج.6، چاپ چهارم: 978-964-2549-74-0 ؛ ج.7، چاپ چهارم: 978-964-2549-75-7 ؛ ج.8، چاپ چهارم: 978-964-2549-76-4 ؛ ج.9، چاپ چهارم: 978-964-2549-77-1 ؛ ج.10، چاپ چهارم: 978-964-2549-78-8

يادداشت: فارسی-عربی.

يادداشت:ج.1( چاپ سوم).

يادداشت:ج.2و3( چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.6-10(چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.1-10 ( چاپ چهارم: 1393).

يادداشت:ج.6-10(چاپ پنجم:1394).

موضوع: احادیث شیعه -- قرن 4ق.

شناسه افزوده: رحیمیان،محمدحسین، 1345 -، ویراستار

رده بندی کنگره: BP129/ک8ک26041 1391

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 3166368

متن و ترجمه

کتاب نفیس

فروع کافی

جلد ششم

تأليف: محدّث عالی مقام ثقة الاسلام محمّد یعقوب کلینی رازی رحمة اللهُ

ترجمه: گروه مترجمان

اشراف و ویرایش: محمد حسین رحیمیان

خیر اندیش دیجیتالی: موسسه مددکاری و خیریه ایتام امام زمان (عجل اللهُ تعالی فرجه و الشریف)

ویراستار دیجیتالی: زینب رمضانی

اشاره

سرشناسه: کلینی، محمدبن یعقوب، - 329ق.

عنوان قراردادی: الکافی. فروع. فارسی - عربی

عنوان و نام پديدآور: متن و ترجمه کتاب نفیس فروع کافی [کتاب]/تالیف محمدبن یعقوب‌بن اسحاق کلینی‌رازی؛ ترجمه گروه مترجمان ؛ اشراف و ویرایش محمدحسین رحیمیان.

مشخصات نشر: قم: قدس،1391.

مشخصات ظاهری: 10ج.

شابک: 600000ریال: دوره:978-964-2549-79-5 ؛ 800000 ریال ( دوره ده جلدی، چاپ چهارم) ؛ ج.1، چاپ چهارم:978-964-2549-69-6 ؛ ج.2، چاپ چهارم: 978-964-2549-70-2 ؛ ج.3، چاپ چهارم: 978-964-2549-71-9 ؛ ج.4، چاپ چهارم:978-964-2549-72-6 ؛ ج.5، چاپ چهارم: 978-964-2549-73-3 ؛ ج.6، چاپ چهارم: 978-964-2549-74-0 ؛ ج.7، چاپ چهارم: 978-964-2549-75-7 ؛ ج.8، چاپ چهارم: 978-964-2549-76-4 ؛ ج.9، چاپ چهارم: 978-964-2549-77-1 ؛ ج.10، چاپ چهارم: 978-964-2549-78-8

يادداشت: فارسی-عربی.

يادداشت:ج.1( چاپ سوم).

يادداشت:ج.2و3( چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.6-10(چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.1-10 ( چاپ چهارم: 1393).

يادداشت:ج.6-10(چاپ پنجم:1394).

موضوع: احادیث شیعه -- قرن 4ق.

شناسه افزوده: رحیمیان،محمدحسین، 1345 -، ویراستار

رده بندی کنگره: BP129/ک8ک26041 1391

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 3166368

فهرست موضوعات

بقیه کتاب معیشت و آداب زندگی (5_ 87)

بخش صد و چهل و نهم

حکم زیان رسانیدن ... 21

بخش صد و پنجاهم

گفتاری جامع در بارۀ مرز حقوق .... 27

بخش صد و پنجاه و یکم

کسی که در غیر زمین خود کشت یا درختکاری کند... 31

بخش صد و پنجاه و دوم

چند روایت نکته دار ... 33

بخش صد و پنجاه و سوم

کسی که بدون بیّنه (شاهد گرفتن یا نوشتن) مالی را قرض بدهد... 34

بخش صد و پنجاه و چهارم

چند روایت نکته دار ... 35

بخش صد و پنجاه و پنجم

حفظ مال و کراهت عدم نگهداری از آن ... 37

بخش صد و پنجاه و ششم

ضمانت کشت و زرعی که توسّط چهارپایان از بین می رود ... 41

بخش صد و پنجاه و هفتم

[دو روایت در ضمانت ] ... 44

بخش صد و پنجاه و هشتم

غلامی تجارت می کند و بدهکار می شود ... 45

بخش صد و پنجاه و نهم چند روایت نکته دار ... 47

بخش یکم

مهرورزی به زنان ... 87

بخش دوم

غلبۀ زنان ... 90

بخش سوم

صنف های مختلف زنان ... 91

بخش چهارم

بهترین زنان ... 98

بخش پنجم

بدترین زنان ... 98

بخش ششم

فضیلت زنان قریشی ... 99

بخش هفتم

کسی که موفّق به ازدواج با زن صالح و شایسته شود... 101

بخش هشنم

تشویق به ازدواج کردن ... 103

بخش نهم

کراهت ازدواج نکردن ... 104

بخش دهم

ازدواج کردن باعث فزونی روزی می شود ... 107

بخش یازدهم

کسی که برای ازدواج زن و مرد کوشش کند ... 111

بخش دوازدهم

انتخاب زن ... 112

بخش سیزدهم

فضیلت ازدواج با زن دین دار و کراهت ازدواج به جهت ثروت ... 113

بخش چهاردهم

کراهت ازدواج با زن نازا ... 115

بخش پانزدهم

فضیلت زنان باکره ... 117

V

بخش شانزدهم

نشانه ی زنان خوب ... 118

بخش هفدهم

دو روایت نکته دار ... 121

بخش هیجدهم

خداوند برای مردم، هم شکل آنان را آفریده است ... 122

بخش نوزدهم

استحباب شوهر دادن دختران بالغ و پاکدامن نه داشتن آنان به وسیله شوهران ... 123

بخش بیستم

فزونی شهوت زنان نسبت به مردان ... 127

بخش بیست و یکم

مرد مؤمن، كفو و هم شأن زن مؤمن است ... 129

بخش بیست و دوم

همانند بخش پیشین ... 141

بخش بیست و سوم

ازدواج امّ کلثوم 3 ... 149

بخش بیست و چهارم

بخش دیگری در مورد ازدواج ... 150

بخش بیست و پنجم

همسر هم شان ... 151

بخش بیست و ششم

کراهت شوهر دادن دختر به شرابخوار ... 152

بخش بیست و هفتم

حکم ازدواج با ناصبیان و اهل شّک ... 153

بخش بیست و هشتم ...

کردها، سیاهان و افرادی که ازدواج با ایشان کراهت دارد ... 164

بخش بیست و نهم

ازدواج با ولد زنا ... 165

بخش سی ام

ازدواح با زن احمق و دیوانه ... 167

بخش سی و یکم

حکم مرد زناکار و زن زناکار ... 169

بخش سی و دوم

حکم ازدواج بعد از زنا ... 172

بخش سی و سوم

حکم ازدواج با زن ذمّی ... 174

بخش سی و چهارم

حکم ازدواج با کنیزان ... 180

بخش سی و پنجم

ازدواج شغار ... 185

بخش سی و ششم

حکم مردی که با زنی ازدواج می کند سپس با کنیز پدر او ازدواج می کند ... 186

بخش سی و هفتم

زنانی که خداوند ازدواج با آنها را حلال کرده است ... 189

بخش سی و هشتم

وجوه ازدواج ... 194

بخش سی و نهم

حکم نگاه به قصد ازدواج ... 195

بخش چهلم

اوقاتی که ازدواج کراهت دارد ... 197

بخش چهل و یکم

استباب تزویج در شب ... 199

بخش چهل و دوم

اطعام به هنگام ازدواج ... 200

بخش چهل و سوم

ازدواج بدون خواستگاری ... 202

بخش چهل و چهارم

خطبه های عقد ازدواج ... 203

بخش چهل و پنجم

سنّت مهریّه ... 2118

بخش چهل و ششم

آن چخ حضرت علی علیه السَّلام به هنگام ازدواج با فاطمه زهرا علیها السَّلام پرداخت... 222

بخش چهل و هفتم

امروزه مهریّه با رضایت طرفین است، خواه کمتر، یا بیشتر ... 224

بخش چهل و هشتم

چند روایت نکته دار ... 226

بخش چهل و نهم

رفاف مهریّه را منتفی می کند ... 236

بخش پنجاهم

نیّت عدم پرداخت مهرِیّه ... 237

بخش پنجاه و یکم

حکم ازدواج با مهریّه و شیربها ... 238

بخش پنجاه و دوم

حکم زنی که خود را به مرد می بخشد ... 239

بخش پنجاه و سوم

اختلاف زن و مرد در مهریّه ... 241

بخش پنجاه و چهارم

حكم ازدواج بدون شاهد ... 244

بخش پنجاه و پنجم

زنانی که برای پیامبر اکرم صلَّی اللهُ علیه وآله حلال شده اند ... 246

بخش پنجاه و ششم

حکم ازدواج بدون اذن ولی ... 252

بخش پنجاه و هفتم

حکم ازدواج دوشیزگان و دختران .. 256

بخش پنجاه و هشتم

اختلاف پدر بزرگ و و پدر در ازدواج دختر ... 259

بخش پنجاه و نهم

ازدواج با دو ولی غیر پدر و پدر بزرگ ... 263

بخش شصتم

حکم زنی که امر ازدواجش را به کسی

می سپارد تا او را به عقد شخص مورد نظرش درآورد اما او فرد دیگری را به ازدواج او در می آورد ... 265

بخش شصت و یکم

کودکانی که در هنگام کودکی ازدواج کنند با هم انس نمی گیرند ... 266

بخش شصت و دوم

حد همبستر شدن ... 267

بخش شصت و سوم

حکم کسی که با زنی ازدواج می کند و پسرش با دختر او ازدواج می کند ... 268

بخش شصت و چهارم

حکم تزویج کودکان ... 270

بخش شصت و پنجم

اختلاف پدر و پسر در گزینش همسر برای فرزند ... 274

بخش شصت و ششم

شرایط ازدواج و باید و نبایدهای آن ... 275

بخش شصت و هفتم

تدلیس در امر ازدواج و فریبکاری زنان ... 282

بخش شصت و هشتم

مردی که در ازدواج فریبکاری و تدلیس می نماید و حکم مرد عنّين ... 294

بخش شصت و نهم

یک روایت نکته دار ... 299

بخش هفتادم

حکم دختر دوشیزه ای که ندوشیزه در می آید... 301

بخش هفتاد و یکم

زفاف پیش از پرداخت مهریّه ... 302

بخش شصت و پنجم

بخش هفتاد و دوم

ازدواج در ازای کارگری ... 304

بخش هفتاد و سوم

حکم کسی که در غیابش ازدواج کرده آن گاه خبر مرگ او فرا رسد ... 305

بخش هفتاد و چهارم

حکم مردی که با زنی زنا می کند، آن گاه با مادر یا دخترش ازدواج می کند یا با مادرزنش یا دختر زنش زنا می کند ... 306

بخش هفتاد و پنجم

حکم کسی که با پسری به گناه مرتکب می شود، آن گاه با دختر یا خواهر او ازدواج می کند... 311

بخش هفتاد و ششم

حرمت و جواز ازدواج با همسر سابق پسر و پدر ... 313

بخش هفتاد هفتم

یاد آوری دیگر از زنان پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله ... 317

بخش هفتاد و هشتم

حکم کسی که با زنی ازدواج می کند آن گاه او را او را طلاق می دهد یا پیش از آمیزش با او یا بعد از آن می میرد، پس با مادر یا دختر

او ازدواج می کند ... 321

بخش هفتاد و نهم

حکم ازدواج با زنی که طلاق غیر شرعی داده شده است .. 324

بخش هشتادم

حکم زنی که هووی عمّه یا خالۀ خود می شود... 326

بخش هشتاد و یکم

حکم محلّل سه طلاقه ... 327

بخش هشتاد دوم

زنی که به مردی حرام ابدی می شود ... 331

بخش هشتاد و سوم

حکم مردی که می خواهد همسر پنجم اختیار کند ... 339

بخش هشتاد و چهارم

حکم ازدواج با دو خواهر ... 342

بخش هشتاد و پنجم

درباره فرمایش خداوند: « با آنان زنان بیوه در عدّه) در پنهانی وعده ازدواج

نگذارید» ... 350

بخش هشتاد و ششم

حکم ازدواج با یهود، نصارا، مشرکان ... 353

بخش هشتاد و هفتم

حکم شیر دادن ... 357

بخش هشتاد و هشتم

شرایط تحریم رضاعی ... 359

بخش هشتاد و نهم

ویژگی شیر شوهر ... 365

بخش نودم

بعد از باز گرفتن از شیر رضاعی نیست ... 372

بخش نود و یکم

چند روایت نکته دار دربارۀ رضاع ... 374

بخش نود و دوم

حدیثی مربوط به بخش رضاع ... 383

بخش نود و سوم

ازدواج با قابله ... 384

بخش های مربوط ازدواج موقّت ... 385

بخش نود و چهارم

زنان موقّت به منزله کنیز هستند و جزو زنان دائم محسوب نمی شوند ... 390

بخش نود و پنجم

ازدواج موقّت فقط در حال ضرورت ... 394

بخش نود و ششم

ازدواج موقّت فقط با زن با عفّت ... 396

بخش نود و هفتم

شروط ازدواج موقّت ... 399

بخش نود و هشتم

تکرار شروط بعد از عقد ازدواج ... 402

بخش نود و دوم

بخش نود و نهم

کمترین حد مهریّه در ازدواج موقّت ... 405

بخش صدم:

عدّۀ بانوان در ازدواج موقّت ... 407

بخش صد و یکم:

فزونی مدّت ... 408

بخش صد و دوم:

تعیین مدّت ... 410

بخش صد سوم:

ازدواج مکرّر با یک زن موقت ... 412

بخش صد و چهارم :

در صورت تخلّف مهریه پرداخت نمی شود... 413

بخش صد و پنجم :

زن در امور خودش قابل اعتماد است ... 416

بخش صد و هفتم :

ازدواج موقّت با کنیزان ... 418

بخش صد و هشتم :

حکم فرزند ازدواج موقّت ... 420

بخش صد و نهم :

حکم میراث در ازدواج موقّت ... 422

بخش صد و دهم :

چند روایت نکته دار ... 423

بخش صد و یازدهم :

حلال کردن کنیز توسّط برادر برای برادر و همسر برای شوهر ... 429

بخش صد و دوازدهم :

حکم ازدواج با کنیز فرزند ... 438

بخش صد و سیزدهم :

عدّۀ كنيزان ... 441

بخش صد و چهاردهم :

کنیزان فرزندآور ... 446

بخش صد و پانزدهم :

خرید کنیز باردار ... 447

بخش صد و شانزدهم :

حکم کسی که کنیز را آزاد می کند و آن را مهریّه ازدواجش قرار می دهد ... 450

بخش صد و هفدهم :

احکام همسران برده ... 452

بخش صد و هیجدهم :

حکم ازدواج برده بدون رضایت مولایش ... 455

بخش صد و نوزدهم :

ازدواج کنیز بدون اجازه صاحبش ... 459

بخش صد و بیستم :

حکم تزویج مولا غلام خود را با کنیز خود ... 460

بخش صد و بیست و یکم :

حکم مردی که کنیز خود را به ازدواج غلامش درمی آورد آن گاهخودش به کنیز علاقمند می شود... 462

بخش صد و بیست و دوم :

ازدواج با کنیز نیمه آزاد ... 465

بخش صد و بیست و سوم :

حکم خرید کنیزی که شوهری آزاد یا برده دارد ... 468

بخش صد و بیست و چهارم :

حکم زنی که با ارث یا خرید مالک شوهرش می شود ... 471

بخش صد و بیست و پنجم :

حکم زنی که شوهر برده ای دارد با ارث او مالک می شود آن گاه آزادش می کند سپس به ازدواجش رضایت می دهد ... 474

بخش صد و بیست و ششم :

حکم کنیزی که شوهرش برده است و یکی از آن ها و یا هر دو آزاد می شوند .... 476

بخش صد و بیست و هفتم :

حکم برده ای که زن آزاد دارد و خودش نیز

آزاد می شود ... 479

بخش صد و بیست و هشتم :

حکم مردی که کنیز باداری را می خرد و با او همبستر می شود و او را زایمان می کند... 480

بخش صد و بیست و نهم :

حکم کنیزی که در یک پاکیزگی دو نفر با او آمیزش می کنند و او باردار شود ... 482

بخش صد و سی ام :

حکم کنیزی که متهم می شود ... 485

بخش صد و سی و یکم :

یک روایت نکته دار ... 488

بخش صد و سی و دوم :

[تولّد فرزند در غیاب پدر] ... 489

بخش صد و سی و سوم :

حکم کنیزی که در یک پاکی مورد آمیزش چند نفر قرار می گیرد ... 489

بخش صد و سی و چهارم :

حکم کنیزی که پس از فروخته شدن در کمتر از شش ماه فرزند می آورد... 491

بخش صد و سی و پنجم :

حکم فرزندی که یکی از پدر و مادرش آزاد و دیگری برده است ... 493

بخش صد و سی و ششم :

حکم زنی که با غللم خود ارتباط جنسی برقرار می کند ... 496

بخش صد و سی و هفتم :

زنان شبیه هم اند ... 497

بخش صد و سی و هشتم :

کراهت رهبانیّت و ترک ازدواج ...498

بخش صد و سی و نهم :

چند روایت نکته دار ... 503

بخش صد و چهلم :

اوقاتی که نزدیکی در آن مکروه است ... 506

بخش صد و چهل و یکم :

کراهت همبستری در خانه ای که کودک است ... 509

بخش صد و چهل و دوم :

دعاهای شب زفاف و عروسی ... 510

بخش صد و چهل و سوم :

دعای هنگام آمیزش و آنچه موجب مصونیّت از مشارکت شیطان است ... 514

بخش صد و چهل و چهارم :

حكم عزل و بیرون ریختن نطفه ... 518

بخش صد و چهل و پنجم :

غیرت و رشک زنان ... 520

بخش صد و چهل و ششم :

مهرورزی زن به شوهرش ... 523

بخش صد و چهل و هفتم :

حق شوهر بر همسر ... 546

بخش صد و چهل و هشتم :

کراهت عدم تمکین شوهر ... 530

بخش صد و چهل و نهم :

کراهت ترک آرایش برای بانوان .... 531

بخش صد و پنجاهم :

گرامی داشت همسر ... 533

بخش صد و پنجاه و یکم :

حق زن نسبت به شوهر ... 535

بخش صد و پنجاه و دوم :

مدارا با همسر ... 540

بخش صد و پنجاه و سوم :

حد اطاعت زن از شوهر ... 451

بخش صد و پنجاه و چهارم :

اندک بودن زنان شایسته ... 544

بخش صد و پنجاه و پنجم:

تأدیب زنان ... 547

بخش صد و پنجاه و ششم :

کراهت عدم تمكين شوهر

ترک فرمان بری از زنان ... 548

بخش صد و پنجاه و هفتم :

حفظ شخصیّت و پوشیدگی ... 553

بخش صد و پنجاه و هشتم :

نهی از آرایش های مکروه ... 555

بخش صد و پنجاه و نهم :

مواردی ازاعضای زن که نگاه حلال است ... 557

بخش صد و شصتم :

حجاب زنان و انشسته ... 559

بخش صد و شصت و یکم :

مردان سفیه و احمق ... 561

بخش صد و شصت و دوم :

نگاه به زنان ذمّی ... 563

بخ صد و صت و سوم :

حکم نگاه به زنان بادیع نشین و روستائیان ... 563

بخش صد و شصت و چهارم :

حجاب کنیزها و کنیزانی که صاحب فرزند هستند ... 564

بخش صد و شصت و پنجم :

دست دادن با زنان ... 565

بخش صد و شصت و ششم :

چگونگی بیعت پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله با زنان ... 567

بخش صد و شصت و هفتم :

ورود به محفل زنان ... 671

بخش صد و شصت و هشتم :

بازهم در این مورد ... 575

بخش صد و شصت و نهم :

حکم نگاه زن به غلام خودش ... 578

بخش صد و هفتادم :

احکام مردان اخته ... 581

بخش صد و هفتاد و یکم :

چه زمانی حجاب بر دختران واجب می شود؟ ... 582

بخش صد و هفتاد و دوم :

حكم بوسیدن دختران نابالغ ... 583

بخش صد و هفتاد و سوم

نظیر آن ... 584

بخش صد و هفتاد و چهارم :

مداوای زنان توسط مردان ... 585

بخش صد و هفتاد و پنجم :

حکم سلام کردن به زنان ... 586

بخش صد و هفتاد و ششم :

غیرت و غیرت مندی ... 588

بخش صد و هفتاد و هفتم :

عدم غیرت در حلال ... 592

بخش صد و هفتاد و هشتم :

حکم شرکت زنان در نماز عید فطر و قربان ... 592

بخش صد و هفتاد و نهم:

حکم آمیزش در حال عادت ماهیانه ... 593

بخش صد و هشتادم :

نزدیکی بعد از پاکی و پیش از غسل ... 596

بخش صد و هشتاد و یکم :

حکم نزدیکی از دُبُر ... 597

بخش صد و هشتاد و دوم :

حکم استمنا و نزدیکی با حیوانات ... 598

بخش صد و هشتاد و هشتم :

مرد زناکار ... 600

بخش صد و هشتاد و چهارم :

زن زناکار ... 604

بخش صد و هشتاد و پنجم :

حکم لواط ... 606

بخش صد و هشتاد و ششم :

کسی که خود را در اختیار دیگران قرار می دهد ... 620

بخش صد و هشتادو هفتم :

و هم جنس بازی زنان ... 627

بخش صد و هشتاد و هشتم :

عفت و پاکدامنی از حریم مردم ... 631

بخش صد و هشتاد و نهم :

چند روایت نکته دار ... 634

بخش صد و نودم :

گفتاری از یونس در تفسیر ازدواج و زنا و تفاوت های این دو حکم ... 676

بخش صد و نود و یکم :

( اتّهام مجوسى) ... 686

بقیه کتاب معیشت و آداب زندگی (5 _87)

بخش صد و چهل و نهم

حکم زیان رسانیدن

(149) بَابُ الضَّرَار

1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قال:

إنّ الْجَارَ غَیْرُ مُضَارٍّ وَ لا آثِمً.

2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:

إِنَّ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدَبٍ كَانَ لَهُ عَذْقٌ فِي حَائِطٍ لِرَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ، وَ كَانَ مَنْزِلُ الْأَنْصَارِيُّ بِبَابِ الْبُسْتَانِ، وَكَانَ يَمُرُّ بِهِ إِلَى نَخْلَتِهِ وَ لَا يَسْتَأْذِنُ.

فَكَلَّمَهُ الْأَنْصَارِيُّ أَنْ يَسْتَأْذِنَ إِذَا جَاءَ، فَأَبَى سَمُرَةُ، فَلَمَّا تَأَبَّي جَاءَ الْأَنْصَارِيُّ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلّی اللهُ علیه وآله فَشَكَا إِلَيْهِ وَخَبَّرَهُ الْخَبَرَ.

بخش صد و چهل و نهم: حکم زیان رسانیدن

1 - طلحه بن زید گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

در واقع، همسایه همانند نفس محترم است نه زیان ببیند و نه مجازات شود.

2 - زراره :گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

سمرة بن جُندب درخت خرمایی داشت که خرما داده بود، و در باغ مردی از انصار قرار گرفته بود، و خانۀ آن شخص نیز در قسمت ورودی آن باغ واقع شده بود؛ سمرة بن جندب پیوسته از منزل او عبور می کرد و نزد درخت خود می رفت، ولی اجازۀ ورود نمی گرفت.

آن مرد انصاری به سمرة بن جندب گفت: هنگام ورود اجازه بگیرد، ولی سمره این را نپذیرفت.

در پی عدم پذیرش سمره، انصاری نزد رسول خدا صلّی اللهُ علیه وآله رفت و این جریان را بازگو کرد و به آن حضرت شکایت کرد.

فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَ خَبَّرَهُ بِقَوْلِ الْأَنْصَارِيِّ وَ مَا شَكَا وَ قَالَ: إِنْ أَرَدْتَ الدُّخُولَ فَاسْتَأْذِنُ.

فَأَبَى، فَلَمَّا أَبَى سَاوَمَهُ حَتَّى بَلَغَ بِهِ مِنَ الثَمَنِ مَا شَاءَ اللَّهُ، فَأَبَى أَنْ يَبِيعَ.

فَقَالَ: لَكَ بهَا عَذْقٌ يُمَدُّ لَكَ فِي الْجَنَّةِ، فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ.

فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلّی اللهُ علیه وآله: لِلأَنْصَارِي اذْهَبْ فَاقْلَعْهَا وَ ارْمِ بِهَا إِلَيْهِ، فَإِنَّهُ لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ.

3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْمٍ كَانَتْ لَهُمْ عُيُودٌ فِي أَرْضِ قَرِيبَةٍ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ فَأَرَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَجْعَلَ عَيْنَهُ أَسْفَلَّ مِنْ مَوْضِعِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِ وَ بَعْضُ الْعُيُونِ إِذَا فُعِلَ ذَلِكَ أَضَرَّ بِالْبَقِيَّةِ مِنَ الْعُيُونِ، وَ بَعْضُ لا يُضِرُّ مِنْ شِدَّةِ الْأَرْضِ.

رسول خدا صلّی اللهُ علیه وآله به دنبال سمره فرستاد و گفتار انصاری و شکایت او را به سمره اطلاع داد و فرمود: اگر خواستی وارد شوی، اجازه بگیر.

سمره نپذیرفت و در پی آن، رسول خدا صلّی اللهُ علیه وآله در مورد قیمت درختش با او سخن گفت تا آن که به قیمت بسیار بالایی رسید، ولی باز هم از فروش درخت، خودداری کرد.

آن گاه حضرت فرمود: در ازای این درخت خرما، درخت خرمایی در بهشت بپذیر.

ولی باز هم از پذیرش آن خودداری کرد.

وقتی کار به این جا کشیده شد، رسول خدا صلّی اللهُ علیه وآله به انصاری فرمود: برو و درختش را از ریشه به در آور و آن را پیش رویش بیفکن؛ چون نه زیان رسانیدن جایز است و نه پذیرش زیان جایز است.

3 - راوی گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد گروهی پرسیدم که در زمینی دارای نهرهایی بودند و نزدیک به هم قرار گرفته بودند؛ یکی از آنها تصمیم گرفته که نهر خود را از جایی که آن نهر و چند نهر دیگر قرار داشته پایین تر ببرد، و با این کار به نهرهای دیگر زیان می رسد (و خراب می شوند) و البتّه برخی نیز به جهت سختیِ آن بخش از زمین، خسارت نمی بینند.

قَالَ: فَقَالَ: مَا كَانَ فِي مَكَانٍ شَدِيدٍ فَلا يُضِرُّ وَ مَا كَانَ فِي أَرْضِ رِخْوَةٍ بَطْحَاءَ فَإِنَّهُ يُضِرُّ، وَإِنْ عَرَضَ عَلَى جَارِهِ أَنْ يَضَعَ عَيْنَهُ كَمَا وَضَعَهَا وَ هُوَ عَلَى مِقْدَارٍ وَاحِدٍ.

قَالَ: إِنْ تَرَاضَيَا فَلَا يَضُرُّ.

وَ قَالَ: يَكُونُ بَيْنَ الْعَيْنَيْنِ أَلْفُ ذِرَاعٍ.

4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِسْحَاقَ شَعِرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ الْغَنَوِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:

فِي رَجُلٍ شَهِدَ بَعِيراً مَرِيضاً وَ هُوَ يُبَاعُ فَاشْتَرَاهُ رَجُلٌ بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ فَجَاءَ وَ أَشْرَكَ فِيهِ رَجُلاً بِدِرْهَمَيْنِ بِالرَّأْسِ وَ الْجِلْدِ فَقُضِيَ أَنَّ الْبَعِيرَ بَرَأَ فَبَلَغَ ثَمَنُهُ دَنَانِيرَ.

قَالَ: فَقَالَ لِصَاحِبِ الدَّرْهَمَيْنِ: خُذْ خُمُسَ مَا بَلَغَ فَأَبَى.

قَالَ: أُرِيدُ الرَّأْسَ وَ الْجِلْدَ.

فَقَالَ: لَيْسَ لَهُ ذَلِكَ هَذَا الضَّرَارُ وَ قَدْ أُعْطِيَ حَقَّهُ إِذَا أُعْطِيَ الْخُمُسَ.

آن حضرت فرمود: آنهایی که در زمین محکم و سخت باشند، اشکالی ندارد، ولی آنهایی که در زمین سست و شنزار باشند جایز نیست و موجب زیان است.

(پرسیدم:) اگر به همسایه اش نیز راه بدهد تا نهرش را همانند او کند، و به یک اندازه باشند ( چطور؟)

فرمود: اگر توافق کنند اشکالی ندارد.

و فرمود: بین دو نهر، باید هزار ذراع (حدود پانصد متر) فاصله باشد.

4 - هارون بن حمزه غنوی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: مردی که شتر بیماری را دید که برای فروش آورده شده بود و آن را به ده در هم خریداری کرد و با مرد دیگری در آن شریک شد و دو درهم (یک پنجم قیمت) را از او گرفت و گفت: (پس از کشتن)، سر و پوستش مال تو باشد.

اتفاقاً آن شتر خوب شد و بهای آن شتر به چندین دینار طلا رسید، و آن مرد به شریکش (که دو در هم داده بود) گفت: بیا و یک پنجم بهای فعلی آن را بستان. ولی او نپذیرفت و گفت: من سر و پوست آن را می خواهم.

امام علیه السَّلام فرمود: او چنین حقی ندارد؛ این زیان است؛ و در صورتی که یک پنجم آن به او داده شود، حقّش پرداخت شده است.

5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ قَالَ:

كَتَبْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ علیه السَّلام: رَجُلٌ كَانَتْ لَهُ قَنَاةٌ فِي قَرْيَةٍ فَأَرَادَ رَجُلٌ أَنْ يَحْفِرَ قَنَاةٌ أُخْرَى إِلَى قَرْيَةٍ لَهُ كَمْ يَكُونُ بَيْنَهُمَا فِي الْبُعْدِ حَتَّى لَا يُضِرَّ بِالْأُخْرَى فِي الْأَرْضِ إِذَا كَانَتْ صُلْبَةً أَوْ رِخْوَةٌ؟

فَوَقَعَ علیه السَّلام: عَلَى حَسَبٍ أَنْ لا يُضِرَّ إِحْدَاهُمَا بِالْأُخْرَى إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

قَالَ: وَ كَتَبْتُ إِلَيْهِ علیه السَّلام: رَجُلٌ كَانَتْ لَهُ رَحًى عَلَى نَهْرِ قَرْيَةٍ وَ الْقَرْيَةُ لِرَجُلٍ فَأَرَادَ صَاحِبُ الْقَرْيَةِ أَنْ يَسُوقَ إِلَى قَرْيَتِهِ الْمَاءَ فِي غَيْرِ هَذَا النَّهْرِ وَ يُعَطِّلَ هَذِهِ الرَّحَى أَلَهُ ذَلِكَ أَمْ لَا.

فَوَقَّعَ علیه السَّلام: يَتَّقِي اللَّهَ وَ يَعْمَلُ فِي ذَلِكَ بِالْمَعْرُوفِ وَلَا يَضُرُّ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ.

6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

5 - محمّد بن حسین گوید: به محضر امام حسن عسکری علیه السَّلام طی نامه ای نوشتم:

مردی در یکی از روستاها (یا در یک بوستان) قناتی دارد، و شخص دیگری می خواهد یک قنات دیگر تا باغ خود حفر کند؛ این دو قنات باید چه مقدار از یکدیگر فاصله داشته باشند تا به قنات دیگر زیان نرسد؛ و این فاصله در زمین سُست چه مقدار است و در زمین محکم چه مقدار؟

آن حضرت علیه السَّلام در پاسخ مرقوم فرمود: به گونه ای که هیچ یک موجب خسارت دیگری نشود ان شاء الله.

هم چنین در نامه ای خطاب به آن بزرگوار علیه السَّلام نوشتم:

مردی در باغی که برای شخص دیگری است، بر روی نهر آن یک آسیاب دارد. صاحب آن باغ قصد دارد که آب را از راه دیگری به باغ خود برساند و در نتیجه این آسیاب نیز تعطیل می شود، آیا حق چنین کاری را دارد یا نه؟

در پاسخ مرقوم فرمود: تقوای الهی پیشه کند (از خدا بترسد) و در این مورد به نیکی رفتار کند و به برادر مؤمنش زبان نرساند.

6 - عقبة بن خالد گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

قَضَى رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله بَيْنَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فِي مَشَارِبِ النَّخْلِ أَنَّهُ لا يُمْنَعُ نَفْعُ الشَّيْءِ وَ قَضَى صلّى اللهُ عليه وآله بَيْنَ أَهْلِ الْبَادِيَةِ أَنَّهُ لَا يُمْنَعُ فَضْلُ مَاءٍ لِيُمْنَعَ بِهِ فَضْلُ كَلَا وَقَالَ: لَا ضَرَرَ وَ لا ضِرارَ.

7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:

فِي رَجُلٍ أَتَى جَبَلاً فَشَقَّ فِيهِ قَنَاةً فَذَهَبَتْ قَنَاةُ الْأُخْرَى بِمَاءِ قَنَاةِ الْأُولَى.

قَالَ: فَقَالَ: يَتَقَاسَمَانِ بِحَقَائِبِ الْبِثْرِ لَيْلَةً لَيْلَةً فَيْنْظُرُ أَيُّهُمَا أَضَرَّتْ بِصَاحِبَتِهَا، فَإِنْ رُثِيَتِ الْأَخِيرَةُ أَضَرَّتْ بِالْأُولَى فَلْتَعَوَّرْ.

8 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:

إِنَّ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدَبِ كَانَ لَهُ عَذْقٌ وَ كَانَ طَرِيقُهُ إِلَيْهِ فِي جَوْفِ مَنْزِلِ رَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ فَكَانَ يَجِيءُ وَ يَدْخُلُ إِلَى عَذْقِهِ بِغَيْرِ إِذْنِ مِنَ الْأَنْصَارِيِّ.

رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله بین مردم مدینه در بارۀ جوی ها، نخلستان حکم فرمود که مانع سودبری کسی نشوند و دربارۀ مردم بادیه نشین حکم فرمود که مانع فزونی آب نشوند تا بدین وسیله مانع فزونی حق آب گردند و فرمود: نه بایستی کسی به دیگر ضرر برساند و مورد زیان قرار گیرد.

7 - عقبة بن خالد گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: مردی که به کوهساری رفته و در آن منطقه قناتی حفر کرده است و بدین سبب آب قنات دیگری از بین رفته است.

فرمود: هر شب، آب یکی از قنات ها بسته شود تا معلوم شود کدام یک از دو قنات باعث بند آمدن آب قنات دیگر شده است، و اگر مشخص شد قنات جديد، باعث بند آمدن قنات قبلی شده است، باید قنات جدید تعطیل و سرچشمه هایش مسدود گردد.

8 - زراره گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

سمرة بن جندب درخت خرمایی داشت که محصول داده بود و راه رفتن نزد آن درخت نیز از اندرون منزل یک نفر از انصار می گذشت، سمره پیوسته می آمد و پیش درختش می رفت بدون این که از آن انصاری اجازه بگیرد.

فَقَالَ لَهُ الْأَنْصَارِيُّ: يَا سَمُرَةُ! لا تَزَالُ تُفَاجِتُنَا عَلَى حَالٍ لا نُحِبُّ أَنْ تُفَاجِتَنَا عَلَيْهَا، فَإِذَا دَخَلْتَ فَاسْتَأْذِنُ.

فَقَالَ: لَا أَسْتَأْذِنُ فِي طَرِيقٍ، وَ هُوَ طَرِيقِي إِلَى عَذْقِي؟

قَالَ: فَشَكَا الْأَنْصَارِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله. فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله فَأَتَاهُ ، فَقَالَ لَهُ: إِنَّ فُلاناً قَدْ شَكَاكَ وَ زَعَمَ أَنَّكَ تَمُرُّ عَلَيْهِ وَ عَلَى أَهْلِهِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ فَاسْتَأْذِنْ عَلَيْهِ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَدْخُلَ.

فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ! أَسْتَأْذِنُ فِي طَرِيقِي إِلَى عَذْقِي؟

فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله: خَلٌّ عَنْهُ وَ لَكَ مَكَانَهُ عَذْقٌ فِي مَكَانٍ كَذَا وَ كَذَا.

فَقَالَ: لا.

قَالَ: فَلَكَ اثْنَانِ.

قَالَ: لا أُريدُ.

فَلَمْ يَزَلْ يَزِيدُهُ حَتَّى بَلَغَ عَشَرَةَ أَعْذَاقٍ، فَقَالَ: لا.

انصاری به او گفت: ای سمره! همیشه به طور ناگهانی به خانۀ ما می آیی و ما در حالی به سر می بریم که دوست نمی داریم تو ناگهان بر ما وارد شوی؛ بنابراین هنگام ورود از ما اجازه بگیر.

سمره گفت: برای عبور از تنها راهِ عبور من برای رسیدن به در ختم، اجازه نخواهم گرفت.

مرد انصاری به محضر رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله شکایت آورد. آن حضرت نیز در پی سمره فرستاد و او آمد، حضرتش به وی فرمود: فلانی از تو شکایت کرده است و می گوید که هنگام عبورت بدون اجازه اش نزد او و خانوادهاش می روی؛ از این پس هرگاه خواستی وارد (خانۀ او) شوی اجازه بگیر.

سمره گفت: ای رسول خدا! برای عبور از تنها راه به سوی درخت خرمایم اجازه بگیرم؟

فرمود: تو از این درخت دست بردار، و به جای آن یک درخت خرما در فلان جا بگیر.

گفت نه.

حضرت فرمود: پس دو درخت خرما بگیر.

گفت نمی خواهم.

آن حضرت پیوسته بر تعداد درخت ها می افزود تا به ده درخت رسید، ولی سمره در هر مورد می گفت: نه.

قَالَ: فَلَكَ عَشَرَةٌ فِي مَكَانِ كَذَا وَ كَذَا.

فَأَبَى، فَقَالَ: خَلٌّ عَنْهُ وَ لَكَ مَكَانَهُ عَذْقٌ فِي الْجَنَّةِ.

قَالَ : لا أُرِيدُ ( !! )

فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله: إِنَّكَ رَجُلٌ مُضَارٌّ، وَلا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ عَلَى مُؤْمِنٍ.

قَالَ: ثُمَّ أَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله فَقُلِعَتْ ثُمَّ رُمِيَ بِهَا إِلَيْهِ وَ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله: انْطَلِقُ فَاغْرِسْهَا حَيْثُ شِئْتَ.

بخش صد و پنجاهم

گفتاری جامع در بارۀ مرز حقوق

(150) بَابٌ جَامِعٌ فِي حَرِيمِ الْحُقُوقِ

1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

قَضَى النَّبِيُّ صلّى اللهُ عليه وآله فِي رَجُلٍ بَاعَ نَخْلاً وَ اسْتَثْنَى عَلَيْهِ نَخْلَةً، فَقَضَى لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله بِالْمَدْخَلِ إِلَيْهَا وَ الْمَخْرَجَ مِنْهَا وَ مَدَى جَرَائِدِهَا.

آن حضرت فرمود: پس ده درخت در فلان مکان به جای آن درختت بگیر؛ ولی باز هم سمره نپذیرفت.

رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله فرمود: از این درخت خرما دست بردار و به جای آن یک درخت خرمای باردار در بهشت بگیر.

گفت: نمی خواهم (!!)

در این حال، رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله فرمود: در واقع، تو مردی زیان رسان هستی، در حالی که نمی توان به مؤمن زیان رسانید.

آن گاه رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله دستور فرمود که آن درخت از ریشه کنده شد و جلوی سمره پرتاب شد، و به او فرمود: آن را بردار و هر جا می خواهی در زمین بنشان.

بخش صد و پنجاهم: گفتاری جامع در بارۀ مرز حقوق

1 - سکونی گوید: امام صادق عله السَّلام فرمود: پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله در مورد مردی که نخلستانی را فروخت، ولی یک درخت را در آن برای خود باقی گذاشت و نفروخت، این گونه حکم فرمود که اجازه دارد نزد درخت خودش رفت و آمد کند و تا اندازۀ شاخه های برود.

2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُونٍ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ الْأَصَمَّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله:

مَا بَيْنَ بِثْرِ الْمَعْطِنِ إِلَى بِنْرِ الْمَعْطِنِ أَرْبَعُونَ ذِرَاعاً وَ مَا بَيْنَ بِثْرِ النَّاضِحَ إِلَى بِثْرِ النَّاضِحِ سِتُّونَ ذِرَاعاً، وَ مَا بَيْنَ الْعَيْنِ إِلَى العَيْنِ خَمْسُمِائَةِ ذِرَاعٍ، وَ الطَّرِيقُ إِذَا تَشَاحٌ عَلَيْهِ أَهْلُهُ فَحَدُّهُ سَبْعَةُ أَذْرُعٍ.

3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِم آن أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنْ حَظِيرَةٍ بَيْنَ دَارَيْنِ.

فَزَعَمَ أَنَّ عَلِيّاً علیه السَّلام قَضَى لِصَاحِبِ الدَّارِ الَّذِي مِنْ قِبَلِهِ الْقِمَاطُ.

4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ:

2 - مسمع بن عبدالملک گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

پیامبر خدا صلّى اللهُ عليه وآله فرمود: فاصلۀ بین یک چاه که آبشخور شتر است؛ چاه دیگر مثل آن، باید چهل ذراع باشد؛ و فاصلۀ یک چاه که برای زراعت از آن آب برداشته می شود با چاه دیگر مثل آن، باید شصت ذراع باشد؛ و (حداقل) فاصله بین یک قنات با قنات دیگر باید پانصد ذراع باشد؛ و اگر راهی را که برای چند نفر است هر یک می خواهد خودش از آن استفاده کند، حدّش هفت ذراع می باشد.

3- منصور بن حازم گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد محلّی که بین دو خانه قرار دارد و برای چهارپایان، باغی درست شده است پرسیدم، حضرتش فرمود:

على علیه السَّلام به نفع صاحب خانه حکم فرمود همو که بند برای بستن نی ها را تهیّه کرده است.

4 - عقبة بن خالد گوید:

أَنَّ النَّبِيَّ صلَّى اللهُ عليه وآله قَضَى فِي هَوَائِرِ النَّخْلِ أَنْ تَكُونَ النَّخْلَةُ وَ النَّخْلَتَانِ لِلرَّجُلِ فِي حَائِطِ الْآخَرِ، فَيَخْتَلِفُونَ فِي حُقُوقِ ذَلِكَ فَقَضَى فِيهَا : أَنَّ لِكُلِّ نَخْلَةٍ مِنْ أُولَئِكَ مِنَ الْأَرْضِ مَبْلَغَ جَرِيدَةٍ مِنْ جَرَائِدِهَا حِينَ بُعْدِهَا.

5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:

حَرِيمُ الْبِشْرِ الْعَادِيَّةِ أَرْبَعُونَ ذِرَاعاً حَوْلَهَا.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: خَمْسُونَ ذِرَاعًا إِلَّا أَنْ يَكُونَ إِلَى عَطَنٍ أَوْ إِلَى الطَّرِيقِ، فَيَكُونُ أَقَلَّ مِنْ ذَلِكَ إِلَى خَمْسَةٍ وَ عِشْرِينَ ذِرَاعاً.

6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

يَكُونُ بَيْنَ الْبِشْرَيْنِ إِنْ كَانَتْ أَرْضَاً صُلْبَةً خَمْسُمِائَةِ ذِرَاعٍ، وَإِنْ كَانَتْ أَرْضَاً رِخْوَةً فَالْف ذِراعٍ.

پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله در باره کسی که یک یا دو درخت خرما در نخلستانِ کسی دیگر دارد، و بر سر خرماهایی که زیر درخت ریخته می شود، با آن شخص اختلاف پیدا کرده است، این گونه حکم فرمود:

برای هر درخت خرما، به اندازۀ یک شاخۀ خرما از آن خرماها خواهد بود.

5 - حمّاد بن عثمان گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:

حریم (و محدودۀ) چاه قدیمی، چهل ذراع اطراف آن است.

در روایت دیگری آمده: پنجاه ذراع است، مگر آن که در کنار آبشخور چهارپایان، و یا راه باشد،که در این صورت کمتر از این تا بیست و پنج ذراع خواهد بود.

6 - عقبة بن خالد گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

اگر زمین سخت و محکم باشد فاصلۀ بین دو چاه باید (حداقل) پانصد ذراع باشد، و اگر زمین سست و ناپایدار باشد باید هزار ذراع فاصله باشد.

7 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ قَالَ:

حَرِيمُ النَّهَرِ حَافَتَاهُ وَ مَا يَلِيهَا.

8 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلَّى الله عليه وآله قَالَ:

مَا بَيْنَ بِثْرِ الْمَعْطِنِ إِلَى بِثْرِ الْمَعْطِنِ أَرْبَعُونَ ذِرَاعاً وَ مَا بَيْنَ بِثْرِ النَّاضِحِ إِلَى بِثْرِ النَّاضِح سِتُّونَ ذِرَاعاً، وَ مَا بَيْنَ الْعَيْنِ إِلَى الْعَيْنِ _ يَعْنِي الْقَنَاةَ _ خَمْسُمِائَةِ ذِرَاعٍ، وَ الطَّرِيقُ يَتَشَاحُ عَلَيْهِ أَهْلُهُ فَحَدُّهُ سَبْعَةً أَذْرُعٍ.

9 - أَبُو عَلَى الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

سَأَلْتُهُ عَنْ خُصَّ بَيْنَ دَارَيْنِ، فَزَعَمَ أَنَّ عَلِيّاً علیه السَّلام قَضَى بِهِ لِصَاحِبِ الدَّارِ الَّذِي مِنْ قِبْلِهِ وَجْهُ الْقِمَاطِ.

7 - ابراهیم در روایت مرفوعه ای گوید: حریم رود (و جوی آب) کناره های آن است.

سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:

فاصلۀ بین دو چاه (آبشخور شتر) باید حداقل چهل زراع باشد، و حد فاصل بین دو چاه زراعتی با یکدیگر شصت ذراع باشد، و حد فاصل بین دو قنات، باید دست کم پانصد ذراع باشد؛ و راهی که اهل آن هر یک در پی آن است که خود از آن استفاده کند، حدش هفت ذراع است.

9 - منصور بن حازم گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد محلی که بین دو خانه برای چارپایان از نی درست شده باشد پرسیدم، فرمود:

على علیه السَّلام در چنین موردی حکم فرمود که برای صاحب آن خانه ای است که بهای بندی را که نی ها را با آن ببندد بپردازد.

بخش صد و پنجاه و یکم

کسی که در غیر زمین خود کشت یا درختکاری کند

(151) بَابُ مَنْ زَرَعَ فِي غَيْرِ أَرْضِهِ أَوْ غَرَسَ

1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عُقْبَةَ بْن خَالِدٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ أَتَى أَرْضَ رَجُلٍ فَزَرَعَهَا بِغَيْرِ إِذْنِهِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ الزَّرْعُ جَاءَ صَاحِبُ الْأَرْضِ.

فَقَالَ: زَرَعْتَ بِغَيْرِ إِذْنِي فَزَرْعُكَ لِي وَ لَكَ عَلَيَّ مَا أَنْفَقْتَ أَلَهُ ذَلِكَ أَمْ لا؟

فَقَالَ: لِلزَّارِع زَرْعُهُ ، وَلِصَاحِبِ الْأَرْضِ كِرَى أَرْضِهِ.

2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ أُكَيْلٍ النمَيْرِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام:

فِي رَجُلٍ اكْتَرَى دَاراً وَ فِيهَا بُسْتَانٌ فَزَرَعَ فِي الْبُسْتَانِ وَ غَرَسَ نَخْلاً وَ أَشْجَاراً وَ فَوَاكِهَ وَ غَيْرَ ذَلِكَ وَ لَمْ يَسْتَأْمِرْ فِي ذَلِكَ صَاحِبَ الْبُسْتَانِ.

بخش صد و پنجاه و یکم: کسی که در غیر زمین خود کشت یا درختکاری کند

1 - عقبة بن خالد گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد مردی پرسیدم که به زمین شخصی دیگر رفته و بدون اجازۀ او آن را کشت کرده است و هنگامی که محصول به دست آمده است، صاحب زمین آمده و می گوید: بدون اجازۀ من این جا را کشت کرده ای؛ بنابراین محصول تو مال من است و تنها خرجی را که در این جا کرده ای می توانی از من بگیری؛ آیا او حق چنین کاری را دارد؟

فرمود: محصول کشاورز از آن خود اوست، و صاحب زمین نیز حق گرفتن کرایۀ زمین خود را دارد.

2 - محمّد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السَّلام در مورد مردی پرسیدم که سرایی را اجاره کرده است که در آن بوستانی قرار دارد؛ وی در آن بوستان، کشت و کار کرده و درختان خرما، درختان میوه و چیزهای دیگر داشته است، ولی از صاحب آن اجاره نگرفته است.

فَقَالَ: عَلَيْهِ الْكِرَى وَ يُقَوِّمُ صَاحِبُ الدَّارِ الْغَرْسَ وَ الزَّرْعَ قِيمَةَ عَدْلٍ، فَيُعْطِيهِ الْغَارِسَ، وَ إِنْ كَانَ اسْتَأْمَرَ فَعَلَيْهِ الْكِرَى وَ لَهُ الْغَرْسُ وَ الزَّرْعُ يَقْلَعُهُ وَ يَذْهَبُ بِهِ حَيْثُ شَاءَ.

3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يَشْتَرِي النَّخْلَ لِيَقْطَعَهُ لِلْجُذُوعِ فَيَغِيبُ الرَّجُلُ وَ يَدَعُ النَّخْلَ كَهَيْئَتِهِ لَمْ يُقْطَعْ فَيَقْدَمُ الرَّجُلُ وَقَدْ حَمَلَ النَّخْلُ.

فَقَالَ: لَهُ الْحَمْلُ يَصْنَعُ بِهِ مَا شَاءَ إِلَّا أَنْ يَكُونَ صَاحِبُ النَّخْلِ كَانَ يَسْقِيهِ وَ يَقُومُ عَلَيْهِ.

فرمود: او باید فقط کرایه اش را بپردازد، و صاحب آن سرا نیز درختان و کشتزار را به طور عادلانه قیمت گذاری می کند و آن قیمت را به کشت کننده می پردازد؛ و اگر اجازه گرفته بود نیز تنها باید کرایه را بپردازد و درختان و کشتزار برای خودش است و می تواند آنها را برداشته و به هر جا که می خواهد ببرد.

3 - هارون بن حمزه گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد مردی که نخلستانی را خریداری می کند و می خواهد آنها را قطع کند و شاخه های آنها را بردارد؛ آن مرد پیش از این کار، غایب می شود و نخلستان به همان حال باقی می ماند و هنگامی که بر میگردد آن نخلستان، خرما داده است پرسیدم.

حضرت فرمود: بارِ درختان خرما برای خودش است و می تواند هر کاری می خواهد با آن انجام بدهد، مگر در صورتی که صاحب نخلستان، آنها را آبیاری کرده و مراقبت نموده باشد.

بخش صد و پنجاه و دوم

چند روایت نکته دار

(152) بَابٌ نَادِرٌ

1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الرَّيَّانِ بْنِ الصَّلْتِ أَوْ رَجُلٍ عَنْ رَيَّانَ عَنْ يُونُسَ عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ:

إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ جَعَلَهَا وَقْفاً عَلَى عِبَادِهِ، فَمَنْ عَطَّلَ أَرْضاً ثَلاثَ سِنِينَ مُتَوَالِيَةٌ لِغَيْرِ مَا عِلَّةٍ أُخْرِجَتْ مِنْ يَدِهِ وَ دُفِعَتْ إِلَى غَيْرِهِ، وَ مَنْ تَرَكَ مُطَالَبَةَ حَقٌّ لَهُ عَشْرَ سِنِينَ فَلا حَقٌّ لَهُ.

2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

مَنْ أُخِذَتْ مِنْهُ أَرْضُ ثُمَّ مَكَثَ ثَلاثَ سِنِينَ لا يَطْلُبُهَا لَمْ يَحِلُّ لَهُ بَعْدَ ثَلَاثِ سِنِينَ أَنْ يَطْلُبَهَا.

بخش صد و پنجاه و دوم: چند روایت نکته دار

1 - یونس گوید: عبد صالح حضرت امام کاظم علیه السَّلام فرمود:

در واقع، زمین از آنِ خداست، و آن را وقف بر بندگان خویش فرموده است. بنابراین هر کس زمینی را بدون هیچ علّتی سه سال پی در پی تعطیل (و بی استفاده) رها کند، آن زمین از دست او گرفته می شود و به کسی جز او سپرده می شود؛ و هر کس مطالبۀ حقّی را تا مدّت ده سال ترک کند، حقی برایش باقی نمی ماند.

2 - راوی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

هر کس زمینی از او گرفته شود، آن گاه سه سال درنگ کند و آن را درخواست نکند؛ پس از سه سال، برای او حلال نیست که آن رادرخواست کند.

بخش صد و پنجاه و سوم

کسی که بدون بیّنه (شاهد گرفتن یا نوشتن) مالی را قرض بدهد

(153) بَابُ مَنْ أَدَانَ مَالَهُ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ

1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي عَاصِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:

أَرْبَعَةٌ لَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ أَحَدُهُمْ: رَجُلٌ كَانَ لَهُ مَالٌ فَأَدَانَهُ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ، يَقُولُ الله عزَّوجل: «أَلَمْ آمُرُكَ بِالشَّهَادَةِ ؟!»

2 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ التَّيْمِيُّ عَنِ ابْنِ بَقَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْمُؤْمِنِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَاصِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:

أَرْبَعَةٌ لا يُسْتَجَابُ لَهُمْ، فَذَكَرَ الرَّابِعُ رَجُلٌ كَانَ لَهُ مَالٌ فَأَدَانَهُ بِغَيْرِ بَيْنَةٍ، فَيَقُولُ الله عزَّوجل: «أَلَمْ آمُرُكَ بِالشَّهَادَةِ ؟!».

بخش صد و پنجاه و سوم: کسی که بدون بیّنه (شاهد گرفتن یا نوشتن) مالی را قرض بدهد

1 - عمران بن ابی عاصم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

دعای چهار نفر مستجاب نمی شود: یکی از آنها کسی است که مالی داشته است و آن را بدون بینه (شاهد یا نوشتن) به کسی قرض داده باشد (دعای این شخص برای برگشتن مالش مستجاب نمی شود). خدای متعال می فرماید: «مگر تو را مأمور نکرده بودیم که شاهد بگیری؟!»

2 - عمّار بن ابی عاصم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

دعای چهار نفر مستجاب نمی شود: ... چهارم: مردی که مالی داشته و آن را بدون بینه (شاهد گرفتن و نوشتن) به دیگری قرض داده است؛ خدای متعال می فرماید: و مگر تو را مأمور به شاهد گرفتن نکرده بودم؟!

3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

مَنْ ذَهَبَ حَقَّهُ عَلَى غَيْرِ بَيْنَةٍ لَمْ يُؤْجَرْ.

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُوسَى بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِم عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام مِثْلَهُ.

بخش صد و پنجاه و چهارم

چند روایت نکته دار

(154) بَابٌ نَادِرٌ

1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ:

لَيْسَ لَكَ أَنْ تَتَّهِمَ مَنِ انْتَمَنْتَهُ وَ لَا تَأْتَمِنَ الْخَائِنَ وَ قَدْ جَرَّيْتَهُ .

3 - عبد الله بن سنان گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

هر کس حقّش بدون آن که بیّنه (شاهد و نوشته از دستش برود، اجر و پاداشی ندارد.

بخش صد و پنجاه و چهارم: چند روایت نکته دار

1 - مسعدة بن صدقه گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

تو حق نداری کسی را که به او اعتماد کرده و نزدش امانت گذاشته ای متّهم به خیانت کنی؛ و هم چنین به خائنی که پیش از این او را تجربه کرده ای، اعتماد کنی و به او امانتی بسپاری.

2 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُونٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ الْجَلَّابِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام يَقُولُ:

إِذَا كَانَ الْجَوْرُ أَغْلَبَ مِنَ الْحَقِّ لَمْ يَحِلَّ لِأَحَدٍ أَنْ يَظُنَّ بِأَحَدٍ خَيْراً حَتَّى يَعْرِفَ ذلِكَ مِنْهُ.

3 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِبْرَاهِيمَ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام فِي حَدِيثٍ لَهُ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِي عبد الله علیه السَّلام:

مَنِ اثْتَمَنَ غَيْرَ مُؤْتَمَنِ فَلَا حُجَّةَ لَهُ عَلَى اللَّهِ.

4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام يَقُولُ: كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام يَقُولُ:

لا يَخُنْكَ الْأَمِينُ، وَلَكِنِ اثْتَمَنْتَ الْخَائِنَ.

2 - هارون بن جلّاب گوید: از امام کاظم علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:

هر زمانی که جور و ستم از حقیقت بیشتر و شایع شده باشد، برای هیچ کس حلال نیست که به کسی گمان نیک ببرد تا آن گاه که از او خیر و نیکی را مشاهده کند.

3 - ابراهیم در روایت مرفوعه ای گوید: امام باقر علیه السَّلام به امام صادق علیه السَّلام فرمود:

هر کس به فردی که امانت دار نیست اعتماد کند و امانت را بسپارد، حجّتی در پیشگاه خدا ندارد.

4 - معمّر بن خلاد گوید: از امام کاظم علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: امام باقر علیه السَّلام همواره می فرمود:

شخص امین و امانتدار به تو خیانت نمی کند؛ ولی تو به شخص خیانتکار اعتماد کرده ای.

5 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ الْكُوفِيُّ عَنْ عُبَيْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:

مَنْ عَرَفَ مِنْ عَبْدٍ مِنْ عَبِيدِ اللهِ كَذِباً إِذَا حَدَّثَ وَ خُلْفاً إِذَا وَعَدَ وَ خِيَانَةٌ إِذَا اؤْتُمِنَ ثُمَّ انْتَمَنَهُ عَلَى أَمَانَةٍ كَانَ حَقًّا عَلَى اللهِ تَعَالَى أَنْ يَبْتَلِيَهُ فِيهَا ثُمَّ لَا يُخْلِفَ عَلَيْهِ وَلا يَأْجُرَهُ.

بخش صد و پنجاه و پنجم

حفظ مال و کراهت عدم نگهداری از آن

(155) بَابٌ آخَرُ مِنْهُ فِي حِفْظِ الْمَالِ وَ كَرَاهَةِ الْإِضَاعَةِ

1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ قَالَ:

كَانَتْ لِإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام دَنَانِيرُ وَأَرَادَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الْيَمَنِ، فَقَالَ إِسْمَاعِيلُ : يَا أَبَتِ! إِنَّ فُلاناً يُرِيدُ الْخُرُوجَ إِلَى الْيَمَنِ وَ عِنْدِي كَذَا وَكَذَا دِينَاراً فَتَرَى أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِ يَبْتَاعُ لِي بِهَا بِضَاعَةٌ مِنَ الْيَمَنِ؟

5 - ابو حمزه گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

هر کس به یکی از بندگان خداوند که در هنگام سخن گفتن دروغ گفته، هنگامی که وعده داده، خلف وعده نموده و هنگامی که به او امانتی سپرده اند، خیانت کرده است؛ آن گاه (با وجود اینها) او را امین شمرده و امانتی به او بسپارد، خداوند تعالی این حق را دارد که در مورد آن امانت گرفتارش کند؛ آن گاه برایش جبران نکند و پاداشی نیز به او ندهد.

بخش صد و پنجاه و پنجم: حفظ مال و کراهت عدم نگهداری از آن

1 - حریز گوید: اسماعیل فرزند امام صادق علیه السَّلام، دینارهایی داشت و مردی از قریش نیز قصد داشت که به یمن برود؛ اسماعیل گفت؛ پدر جان! فلان شخص قصد دارد به یمن برود و من نیز فلان مقدار دینار دارم؛ به نظر شما آیا صلاح است که آن ها را به او بسپارم تا برایم از یمن کالایی خریداری کند؟

فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: يَا بُنَيَّ! أَ مَا بَلَغَكَ أَنَّهُ يَشْرَبُ الْخَمْرَ؟

فَقَالَ إِسْمَاعِيلُ: هَكَذَا يَقُولُ النَّاسُ.

فَقَالَ: يَا بُنَيَّ! لا تَفْعَلْ.

فَعَصَى إِسْمَاعِيلُ أَبَاهُ وَ دَفَعَ إِلَيْهِ دَنَانِيرَهُ فَاسْتَهْلَكَهَا وَ لَمْ يَأْتِهِ بِشَيْءٍ مِنْهَا، فَخَرَجَ إِسْمَاعِيلُ وَ قُضِيَ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام حَجَّ وَ حَجَّ إِسْمَاعِيلُ تِلْكَ السَّنَةَ، فَجَعَلَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَ يَقُولُ: اللَّهُمَّ أُجُرْنِي وَأَخْلِفْ عَلَيَّ.

فَلَحِقَهُ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام فَهَمَزَهُ بِيَدِهِ مِنْ خَلْفِهِ، فَقَالَ لَهُ: مَهْ يَا بُنَيَّ! فَلَا وَ اللَّهِ مَا لَكَ عَلَى اللهِ [هَذَا] حُجَّةٌ، وَ لا لَكَ أَنْ يَأْجُرَكَ وَ لا يُخْلِفَ عَلَيْكَ وَ قَدْ بَلَغَكَ أَنَّهُ يَشْرَبُ الْخَمْرَ فَاثْتَمَنْتَهُ.

فَقَالَ إِسْمَاعِيلُ : يَا أَبَتِ! إِنِّي لَمْ أَرَهُ يَشْرَبُ الْخَمْرَ، إِنَّمَا سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ.

امام صادق علیه السَّلام فرمود: پسرم! مگر نشنیده ای که او شراب می خورد؟!

عرض کرد: مردم چنین می گویند.

فرمود: پسرم! این کار را مکن.

ولی اسماعیل از دستور پدر سرپیچی کرد و دینارهایش را به آن شخص سپرد، او نیز آنها را از بین برد و چیزی از پولش را برنگرداند.

اسماعیل نیز به مسافرت رفت، و اتّفاقاً در آن سال، امام صادق علیه السَّلام به حج تشریف برد، و اسماعیل نیز به حج رفت و در حالی که طواف کعبه را به جای می آورد می گفت: خدایا! (به خاطر این که او پولم را از بین برد) به من ثواب بده و پولم را نیز به من بازگردان.

امام صادق علیه السَّلام به او رسید و با دست مبارک خود بر ناحیۀ کتف او زد و فرمود: بس هیچ حجّتی در این مورد بر خدا نداری، و حق پاداش نیز نداری و آنها را نیز بر تو باز نخواهد گشت، چرا که تو خبردار شده بودی که او شراب می خورد، ولی با این حال، بر او اعتماد کردی.

اسماعیل گفت: پدر جان! من که او را در حال شرابخواری ندیده بودم؛ تنها از مردم شنیدم که چنین می گویند.

فَقَالَ: يَا بُنَيَّ! إِنَّ اللهَ عزّوَجل يَقُولُ فِي كِتَابِهِ : (يُؤْمِنُ بِاللهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ) يَقُولُ: يُصَدِّقُ اللهَ وَ يُصَدِّقُ لِلْمُؤْمِنِينَ، فَإِذَا شَهِدَ عِنْدَكَ الْمُؤْمِنُونَ فَصَدِّقُهُمْ، وَلَا تَأْتَمِنْ شَارِبَ الْخَمْرِ، فَإِنَّ اللهَ لا يَقُولُ فِي كِتَابِهِ: (وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمْ) فَأَيُّ سَفِيهِ أَسْفَهُ مِنْ شَارِبِ الْخَمْرِ ؟! إِنَّ شَارِبَ الْخَمْرِ لا يُزَوَّجُ إِذَا خَطَبَ، وَ لَا يُشَفَّعُ إِذَا شَفَعَ، وَ لَا يُؤْتَمَنُ عَلَى أَمَانَةٍ، فَمَنِ انْتَمَنَهُ عَلَى أَمَانَةٍ فَاسْتَهْلَكَهَا لَمْ يَكُنْ لِلَّذِي انْتَمَنَهُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يَأْجُرَهُ وَ لا يُخْلِفَ عَلَيْهِ.

2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ [ عَنْ أَبِيهِ ] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللهِ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرِ علیه السَّلام:

إِذَا حَدَّثْتُكُمْ بِشَيْءٍ، فَاسْأَلُونِي عَنْ كِتَابِ اللهِ.

حضرت فرمود: پسرم! در واقع خدای عزَّوجل در کتابش می فرماید: «به خدا ایمان دارد، و به مؤمنان ایمان دارد»، یعنی خداوند می فرماید: خدا را راستگو می داند و مؤمنان را نیز راستگو می داند. پس هنگامی که مؤمنان نزد تو شهادت دادند، پس آنها را تصدیق کن، و به شرابخوار امانت مسپار؛ چون خداوند عزَّوجل در کتابش می فرماید: «و اموال خود را به سفیهان مدهید» چه سفیهی سفیه تر (و نادان تر) از شرابخوار؟ در واقع شرابخوار اگر خواستگاری کند به او زن داده نمی شود، و اگر شفاعت کند پذیرفته نمی شود، و امانتی به او سپرده نمی شود. پس هر کس امانتی را بدو سپرد و آن امانت را از بین برد، کسی که امانت را به او داده است چنین حقی بر خدا ندارد که او را پاداش بدهد، و آن امانت را نیز به او برنمی گرداند.

2 - ابو جارود گوید: امام باقر عزَّوجل فرمود: هنگامی که سخنی برای شما می گویم، (دلیل آن را) از کتاب خدا از من درخواست کنید.

ثُمَّ قَالَ فِي حَدِيثِهِ: إِنَّ اللهَ نَهَى عَنِ الْقِيلِ وَ الْقَالِ وَ فَسَادِ الْمَالِ وَ كَثْرَةِ السُّؤَالِ.

فَقَالُوا: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! وَ أَيْنَ هَذَا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ؟

قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عزَّوجل وَ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ: (لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ...) الْآيَةَ.

وَ قَالَ: (وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللهُ لَكُمْ قِيَاماً).

قَالَ: (لَا تَسْتَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ).

3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ خَالِدِ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي الرَّبِيعِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه آله.

مَنِ انْتَمَنَ شَارِبَ الْخَمْرِ عَلَى أَمَانَةٍ بَعْدَ عِلْمِهِ فِيهِ فَلَيْسَ لَهُ عَلَى اللَّهِ ضَمَانٌ وَ لَا أَجْرٌ لَهُ وَ لا خَلَفٌ.

4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

مَا أُبَالِي اثْتَمَنْتُ خَائِنَا أَوْ مُضَيِّعاً.

آن گاه حضرتش در سخنان خود بیان داشت: در واقع خداوند از قیل و قال و نابود کردن مال، و سؤال درخواست بسیار، نهی فرموده است.

گفتند: ای پسر رسول خدا! این مطلب را از کجای کتاب خدای فرمودی؟

فرمود: همانا خدای عزَّوجل در کتاب خود می فرماید: «خیری در بسیاری از نجواهای ایشان نیست...».

و نیز فرمود: «و اموالتان را که خداوند برای شما به عنوان قیام قرارداد به سفیهان مدهید».

و فرمود: «در مورد چیزهایی که اگر برایتان آشکار شود بدتان می آید، پرسش مکنید».

3 - ابو ربیع گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّى اللهُ عليه آله فرمود: هر کس امانتی را به شرابخوار بسپارد پس از آن که دانسته است که او شرابخوار است، ضمانت آن نیست، و پاداشی ندارد، و جایگزین نیز نخواهد شد.

4 - عمرو بن أبي مقدام گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود باکی ندارم که بر خیانت کار امانت بسپارم، یا بر کسی که (می دانم) آن را تباه می کند.

5 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:

إِنَّ اللهَ عزَّوَجل يُبْغِضُ الْقِيلَ وَ الْقَالَ وَإِضَاعَةَ الْمَالِ وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ.

بخش صد و پنجاه و ششم

ضمانت کشت و زراعی که توسّط چهارپایان از بین می رود

(156) بَابُ ضَمَانِ مَا يُفْسِدُ الْبَهَائِمُ مِنَ الْحَرْثِ وَالزَّرْعِ

1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِسْحَاقَ شَعِرٍ عَنْ هَارُونَ بْن حَمْزَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنِ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ وَ الْإِبِلِ يَكُونُ فِي الرَّغْيِ فَتُفْسِدُ شَيْئًا هَلْ عَلَيْهَا ضَمَانٌ ؟

فَقَالَ: إِنْ أَفْسَدَتْ نَهَاراً فَلَيْسَ عَلَيْهَا ضَمَانٌ مِنْ أَجْلٍ أَنَّ أَصْحَابَهُ يَحْفَظُونَهُ وَإِنْ أَفْسَدَتْ لَيْلاً فَإِنَّ عَلَيْهَا ضَمَانٌ.

5 - وشّاء گوید: از امام کاظم علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: به راستی که خدای عزَّوَجل با قیل و قال، تباه کردن مال و بسیاری درخواست و سؤال را دشمن می دارد.

بخش صد و پنجاه و ششم: ضمانت کشت و زرعی که توسّط چهارپایان از بین می رود

1 - هارون بن حمزه گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد گاو، گوسفند و شتری پرسیدم که در حال چریدن محصولی را از بین می برند؛ آیا باید خسارت را جبران کرد؟

فرمود: اگر در روز، محصول را از بین برده باشد، ضمانت آن خسارت بر عهدۀ صاحب چهارپا نیست، چرا که صاحبان کشتزار آن را در روز نگهداری و مراقبت می کنند؛ ولی اگر شبانگاه آن را از بین برد، ضمانت آن برعهدۀ صاحب چهارپاست.

2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْمُعَلَّى أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزَّوجل : (وَ دَاوُدَ وَسُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَلَمُ الْقَوْمِ).

فَقَالَ : لا يَكُونُ النَّفَشُ إِلَّا بِاللَّيْلِ، إِنَّ عَلَى صَاحِبِ الْحَرْثِ أَنْ يَحْفَظَ الْحَرْثَ بِالنَّهَارِ، وَ لَيْسَ عَلَى صَاحِبِ الْمَاشِيَةِ حِفْظُهَا بِالنَّهَارِ، وَإِنَّمَا رَعْيُهَا بِالنَّهَارِ وَ أَرْزَاقُهَا، فَمَا أَفْسَدَتْ فَلَيْسَ عَلَيْهَا وَ عَلَى أَصْحَابِ الْمَاشِيَةِ حِفْظُ الْمَاشِيَةِ بِاللَّيْلِ عَنْ حَرْثِ النَّاسِ، فَمَا أَفْسَدَتْ بِاللَّيْلِ فَقَدْ ضَمِنُوا وَ هُوَ النَّفَشُ، وَإِنَّ دَاوُدَ علیه السَّلام حَكَمَ لِلَّذِي أَصَابَ زَرْعَهُ رِقَابَ الْغَنَمِ، وَ حَكَمَ سُلَيْمَانُ علیه السَّلام الرُّسُلَ وَ الثَّلَّةَ وَ هُوَ اللَّبَنُ وَالصُّوفُ فِي ذَلِكَ الْعَامِ.

3 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ.

ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:

2 - ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد این آیه پرسیدم که می فرماید: «و داوود و سلیمان (آن گاه) در مورد کشتزار که گوسفندان مردم، بدون چوپان در آن می چرید، حکم کردند» فرمود: چرای بی چوپان در شب است؛ در واقع، صاحب کشتزار باید در روز کشتزار خود را حفظ و مراقبت کند، ولی صاحب چهارپا لازم نیست آن ها را در روز نگهداری کند، چون (حق) چریدن آنها تنها در روز است و روزق و روزی شان در روز است. پس هر مقدار که از بین بردند (خوردند)، ضمانت ندارد؛ ولی صاحبان چهارپایان باید در شب آنها را از رفتن به کشتزار مردم حفظ و نگهداری کنند؛ پس هر چه را در شب از بین بردند، ضمانتش بر گردن صاحبشان است؛ نفعش نیز همین مورد است.

داوود علیه السَّلام به نفع کسی که کشتزارش را خراب کرده بودند، حکم فرمود که به جایش گوسفند بگیر، و سلیمان علیه السَّلام نیز در آن سال حکم فرمود که شیر و پشم آنها را به صاحب کشتزار بدهند.

3 - ابو بصیر گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم:

قُلْتُ لَهُ: قَوْلُ اللهِ عزَّوجل: (وَ دَاوُدَ وَ سُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ) قُلْتُ: حِينَ حَكَمَا فِي الْحَرْثِ كَانَتْ قَضِيَّةٌ وَاحِدَةً؟

فَقَالَ: إِنَّهُ كَانَ أَوْ حَى اللَّهُ عزَّوجل وَ إِلَى النَّبِيِّينَ قَبْلَ دَاوُدَ علیه السَّلام إِلَى أَنْ بَعَثَ اللَّهُ دَاوُدَ علیه السَّلام أَيُّ غَنَم نَفَشَتْ فِي الْحَرْثِ ، فَلِصَاحِبِ الْحَرْثِ رِقَابُ الْغَنَم، وَلا يَكُونُ النَّفَشُ إِلَّا بِاللَّيْلِ، فَإِنَّ عَلَى صَاحِبِ الزَّرْعِ أَنْ يَحْفَظَهُ بِالنَّهَارِ، وَ عَلَى صَاحِبِ الْغَنَمِ حِفْظُ الْغَنَمِ بِاللَّيْلِ فَحَكَمَ دَاوُدُ علیه السَّلام بِمَا حَكَمَتْ بِهِ الْأَنْبِيَاءُ علیه السَّلام مِنْ قَبْلِهِ، وَ أَوْحَى اللَّهُ عزَّوجل إِلَى سُلَيْمَانَ علیه السَّلام أَيُّ غَنَم نَفَشَتْ فِي زَرْعٍ، فَلَيْسَ لِصَاحِبِ الزَّرْعِ إِلَّا مَا خَرَجَ مِنْ بُطُونِهَا وَكَذَلِكَ جَرَتِ السُّنَّةُ بَعْدَ سُلَيْمَانَ علیه السَّلام وَهُوَ قَوْلُ اللهِ تَعَالَى: وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْماً وَ عِلْماً)لا فَحَكَمَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِحُكْمِ اللَّهِ عزَّوجل.خداوند متعال می فرماید: «و داوود و سلیمان، که در مورد کشتزار حکم کردند»، آن گاه که در مورد کشتزار حکم کردند،قضیه اش یکی بود؟فرمود: جریان از این قرار است که خدای عزَّوجل به پیامبران پیش از داوود وحی کرده بود که هر گوسفندی شبانه بدون چوپان در کشتزاری چرید، صاحب کشتزار حق دارد گوسفند را بگیرد؛ چرای بی چوپان (نَفَش، تنها در شب است؛ زیرا صاحب کشتزار وظیفه دارد آن را در روز مراقبت کند، و صاحب گوسفندان نیز وظیفه دارد گوسفندانش را شبانگاه مراقبت نماید.)داوود علیه السَّلام نیز عین حکم پیامبران پیشین را صادر فرمود، و خداوند عزَّوجل به سلیمان وحی فرستاد که هر گوسفندی در کشتزاری شبانه بی چوپان به چریدن پرداخت، صاحب کشتزار تنها می تواند از چیزهایی که از اندرونش (یعنی در اثر خوردن محصولات او حاصل می شود استفاده کند (پشم و شیر...).)پس از حضرت سلیمان علیه السَّلام نیز به همین شیوه و سنّت رفتار شد؛ این همان فرمایش خدای عزَّوَجَل است که می فرماید: «و هر یک را حکمت و دانش عطا کردیم». پس حکم هر یک از داوود و سلیمان، بر اساس دستور الهی بوده است.

### بخش صد و پنجاه و هفتم#### [دو روایت در ضمانت](157 بَابُ آخَرُ)1 - عَلِيَّ بْنَ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ زُرَارَةَ وَأَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللهِ عَلَيْهِ فِي رَجُلٍ كَانَ لَهُ غُلَامٌ فَاسْتَأْجَرَهُ مِنْهُ صَائِعٌ أَوْ غَيْرُهُ قَالَ: إِنْ كَانَ ضَيَّعَ شَيْئاً أَوْ أَبَقَ مِنْهُ فَمَوَالِيهِ ضَامِنُونَ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ:مَنِ اسْتَعَارَ عَبْداً مَمْلُوكاً لِقَوْمٍ فَعِيبَ فَهُوَ ضَامِنٌ وَ مَنِ اسْتَعَارَ حُرِّاً صَغِيرًا فَعِيبَ فَهُوَ ضَامِنٌ.بخش صد و پنجاه و هفتم: [دو روایت در ضمانت ]1 - ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:امير مؤمنان علی صلوات الله علیه در مورد مردی که غلامی داشت و یک نفر زرگر یا شخص دیگری او را از آن شخص اجاره کرده اند؛ فرمود:اگر چیزی را خراب کرد یا از دست آنها فرار کرد، صاحبان غلام ضامن خسارت هستند.2 - وهب گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امیر مؤمنان على صلوات الله عليه فرمود:هر کس بنده مملوکی را از صاحبانش عاریه بگیرد، آنگاه دچار عیب و نقصی شود، خودش ضامن خسارت وارده است.

### بخش صد و پنجله و هشتم#### غلامی تجارت می کند و بدهکار می شود...(158 بَابُ الْمَمْلُوكُ يَتَّجِرُ فَيَقَعُ عَلَيْهِ الدَّيْنُ)1 - بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ ظَرِيفٍ الْأَكْفَانِي قَالَ:كَانَ أَذِنَ لِغُلَامٍ لَهُ فِي الشِّرَاءِ وَ الْبَيْعِ ، فَأَفْلَسَ وَ لَزِمَهُ دَيْنٌ فَأُخِذَ بِذَلِكَ الدِّيْنِ الَّذِي عَلَيْهِ وَ لَيْسَ يُسَاوِي ثَمَنْهُ مَا عَلَيْهِ مِنَ الدَّيْنِ.فَسَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فَقَالَ: إِنْ بِعْتَهُ لَزِمَكَ الدِّيْنُ، وَإِنْ أَعْتَقْتَهُ لَمْ يَلْزَمْكَ الدَّيْنُ.فَأَعْتَقَهُ فَلَمْ يَلْزَمْهُ شَيْءٌ.2 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِتَابٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:بخش صد و پنجاه و هشتم: غلامی تجارت می کند و بدهکار می شود1 - ظریف آکفانی گوید: من به غلام خود اجازه دادم که خرید و فروش کند، ولی ورشکست شد و بدهکار گشت و به خاطر بدهکاری اش او را گرفتند، ولی بهایش به اندازۀ بدهی اش نبود؛ از این رو از امام صادق علیه السَّلام در این مورد پرسیدم.حضرت فرمود: اگر او را بفروشی بدهی اش بر عهدۀ تو خواهد بود؛ ولی اگر او را آزاد کنی بدهکاری اش بر عهدۀ تو نیست (بلکه بر عهدۀ خودش است.)او نیز غلام را آزاد کرد و بدین سبب چیزی بر عهدۀ او نیامد.2 - زراره گوید:

سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ تَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنَا وَ تَرَكَ عَبْداً لَهُ مَالٌ فِي التِّجَارَةِ وَ وَلَداً وَ فِي يَدِ الْعَبْدِ مَالٌ وَ مَتَاعٌ وَ عَلَيْهِ دَيْنُ اسْتَدَانَهُ الْعَبْدُ فِي حَيَاةِ سَيِّدِهِ فِي تِجَارَتِهِ، وَ إِنَّ الْوَرَثَةَ وَ غُرَمَاءَ الْمَيِّتِ اخْتَصَمُوا فِيمَا فِي يَدِ العبد الْمَالِ وَالْمَتَاعِ وَ فِي رَقَبَةِ الْعَبْدِ.فَقَالَ: أَرَى أَنْ لَيْسَ لِلْوَرَثَةِ سَبِيلٌ عَلَى رَقَبَةِ الْعَبْدِ وَ لَا عَلَى مَا فِي يَدِهِ مِنَ الْمَتَاعِ وَ الْمَالِ إِلَّا أَنْ يُضَمَّنُوا دَيْنَ الْغُرَمَاءِ جَمِيعاً فَيَكُونُ الْعَبْدُ وَ مَا فِي يَدِهِ مِنَ الْمَالَ لِلْوَرَثَةِ، فَإِنْ أَبَوْا كَانَ الْعَبْدُ وَ مَا فِي يَدِهِ لِلْغُرَمَاءِ يُقَوَّمُ الْعَبْدُ، وَ مَا فِي يَدِهِ مِنَ الْمَالِ ثُمَّ يُقْسَمُ ذَلِكَ بَيْنَهُمْ بِالْحِصَصِ ، فَإِنْ عَجَزَ قِيمَةُ الْعَبْدِ وَ مَا فِي يَدِهِ عَنْ أَمْوَالِ الْغُرَمَاءِ رَجَعُوا عَلَى الْوَرَثَةِ فِيمَا بَقِيَ لَهُمْ إِنْ كَانَ الْمَيِّتُ تَرَكَ شَيْئاً.قَالَ: وَإِنْ فَضَلَ مِنْ قِيمَةِ الْعَبْدِ وَ مَا كَانَ فِي يَدِهِ عَنْ دَيْنِ الْغُرَمَاءِ رُدَّ عَلَى الْوَرَثَةِ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:از امام باقر علیه السَّلام در مورد مردی پرسیدم که از دنیا رفته و مقداری بدهکاری دارد و غلامی نیز دارد که ثروتی دارد و با آن تجارت می کند و فرزند (یا فرزندانی نیز از آن مرد باقی است؛ و در دست غلام مقداری مال و کالا و مقداری نیز بدهکار است که آن را در زمان زندگانی آقایش در کار تجارتش قرض گرفته است.)وارثان و طلبکاران میّت نیز بر سرِ مال و کالایی که در دست آن غلام است، و نیز بر سرِ بدهکاری آن غلام، با یکدیگر اختلاف دارند.حضرت فرمود: به نظر من، وارثان نه حق دارند آن غلام را به غلامی خود بگیرند، و نه حقی از ثروت و کالایی که در دست اوست دارند، مگر آن که همۀ طلب طلبکاران را به گردن بگیرند، که در این صورت، غلام و مال و کالایی که در دست أوست جزو ارث می شود؛ ولی اگر نپذیرفتند، غلام و چیزهایی که در دست دارد به طلبکاران می رسد، و آن غلام و اموال را قیمت گذاری می کنند و بین خود تقسیم می نمایند و هر کس سهم خود را بر می گیرد؛ ولی اگر قیمت غلام و اموالی که در دست دارد، به اندازۀ طلب طلبکاران نشود ، برای گرفتن بقیۀ طلبشان به وارثان مراجعه می کنند؛ البته اگر آن میّت، چیزی بر جای گذاشته باشد.آن حضرت افزود: و اگر چیزی از قیمت غلام و اموالی که در دست دارد از طلبکاران افزون شد، به وارثان بازگردانده می شود.3 - ابو بصیر گوید:

قُلْتُ لَهُ: رَجُلٌ يَأْذَنُ لِمَمْلُوكِهِ فِي التِّجَارَةِ فَيَصِيرُ عَلَيْهِ دَيْنٌ.قَالَ: إِنْ كَانَ أَذِنَ لَهُ أَنْ يَسْتَدِينَ فَالدَّيْنُ عَلَى مَوْلاهُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَذِنَ لَهُ أَنْ يَسْتَدِينَ، فَلا شَيْءَ عَلَى الْمَوْلَى وَ يُسْتَسْعَى الْعَبْدُ فِي الدَّيْنِ.### بخش پنجاه و نهم#### چند روایت نکته دار(159 بَابُ النَّوَادِرِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:اخْتَصَمَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام رَجُلانِ اشْتَرَى أَحَدُهُمَا مِنَ الْآخَرِ بَعِيراً وَ اسْتَثْنَى الْبَائِعُ الرَّأْسَ وَالْجِلْدَ، ثُمَّ بَدَا لِلْمُشْتَرِي أَنْ يَبِيعَهُ فَقَالَ لِلْمُشْتَرِي: هُوَ شَرِيكُكَ فِي البعير عَلَى قَدْرِ الرَّأْسِ وَ الْجِلْدِ.2 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحٍ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمَّادٍ قَالَ: أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِيهِ _ أَوْ عَمَّهِ _ قَالَ:به امام باقر علیه السَّلام عرض کردم: مردی به غلام خودش اجازۀ تجارت می دهد و آن غلام بدهکار می شود.حضرت فرمود: اگر به او اجازه داده بود که قرض بگیرد، آن بدهکاری بر عهدۀ صاحبِ غلام است، ولی اگر به او اجازۀ قرض گرفتن نداده بود، چیزی بر عهدۀ صاحب او نیست، و غلام بایستی خودش تلاش کند و بدهکاری اش را پرداخت نماید.بخش صد و پنجاه و نهم: چند روایت نکته دار1 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود : دو نفر برای رفع خصومت، نزد امیر مؤمنان علی علیه السَّلام آمدند، که یکی از آن دو نفر، از دیگری شتری را خریدار کرده بود، و فروشنده نیز سر و پوست آن شتر را از فروش استثنا کرده بود، در این هنگام مشتری تصمیم می گیرد که آن شتر را بفروشد؛ آن حضرت به مشتری فرمود:او (فروشنده پدر _ یا عموی محمد بن مزارم گوید: _ به اندازه سر و پوست شتر _شریک تو در این معامله است.)

شَهِدْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام وَ هُوَ يُحَاسِبُ وَكِيلاً لَهُ وَ الْوَكِيلُ يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ: وَاللَّهِ! مَا خُنْتُ، وَ اللَّهِ مَا خُنْتُ.فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: يَا هَذَا! خِيَانَتُكَ وَ تَضْيِيعُكَ عَلَيَّ مَالِي سَوَاءٌ، لِأَنَّ الْخِيَانَةَ شَرُّهَا عَلَيْكَ.ثُمَّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ هَرَبَ مِنْ رِزْقِهِ لَتَبِعَهُ حَتَّى يُدْرِكَهُ كَمَا أَنَّهُ إِنْ هَرَبَ مِنْ أَجَلِهِ تَبِعَهُ حَتَّى يُدْرِكَهُ مَنْ خَانَ خِيَانَةٌ حُسِبَتْ عَلَيْهِ مِنْ رِزْقِهِ وَ كُتِبَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِي عُمَارَةَ الطَّيَّارِ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنَّهُ قَدْ ذَهَبَ مَالِي وَ تَفَرَّقَ مَا فِي يَدِي وَ عِيَالِي كَثِيرٌخدمت امام صادق علیه السَّلام بودم که از وکیل خود حسابرسی می کرد، وکیل بسیار می گفت: به خدا سوگند! خیانت نکردم؛ به خدا سوگند! خیانت نکردم.امام صادق علیه السَّلام فرمود : فلانی! برای من خیانت و ضایع کردن تو مال مرا برابر است، چرا که بدترین خیانت نزد توست.آن گاه فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: اگر یکی از شما از روزی خود فرار کند، البته در پی او خواهد بود تا او را دریابد؛ آن سان که اگر کسی از اجل و مرگ خویش فرار کند او را در می یابد. کسی که خیانت کند از روزی او محاسبه می گردد و گناه آن در نامۀ عملش نوشته می شود.3 - ابو عماره طیّار گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم مال و داراییم از دستم رفت؛ در حالی که نان خورهای بسیاری دارم

فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِذَا قَدِمْتَ الْكُوفَةَ فَافْتَحْ بَابَ حَانُوتِكَ وَ ابْسُطْ بِسَاطَكَ وَ ضَعْ مِيزَانَكَ وَ تَعَرَّضُ لِرِزْقِ رَبِّكَ.قَالَ: فَلَمَّا أَنْ قَدِمَ فَتَحَ بَابَ حَانُوتِهِ وَ بَسَطَ بِسَاطَهُ وَوَضَعَ مِيزَانَهُ.قَالَ: فَتَعَجَّبَ مَنْ حَوْلَهُ بِأَنْ لَيْسَ فِي بَيْتِهِ قَلِيلٌ وَ لا كَثِيرٌ مِنَ الْمَتَاعِ، وَ لا عِنْدَهُ شَيْءٌ.قَالَ: فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: اشْتَرِ لِي ثَوْباً.قَالَ: فَاشْتَرَى لَهُ وَأَخَذَ ثَمَنَهُ وَصَارَ الثَمَنُ إِلَيْهِ ثُمَّ جَاءَهُ آخَرُ.فَقَالَ لَهُ: اشْتَرِ لِي ثَوْباً.قَالَ: فَطَلَبَ لَهُ فِي السُّوقِ ثُمَّ اشْتَرَى لَهُ ثَوْباً فَأَخَذَ ثَمَنَهُ فَصَارَ فِي يَدِهِ وَ كَذَلِكَ يَصْنَعُ التَّجَارُ يَأْخُذُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ثُمَّ جَاءَهُ رَجُلٌ آخَرُ.فَقَالَ لَهُ: يَا أَبَا عُمَارَةَ! إِنَّ عِنْدِي عِدْلاً مِنْ كَنَّانٍ فَهَلْ تَشْتَرِيهِ وَ أُؤَخِّرَكَ بِثَمَنِهِ سَنَةٌ؟امام صادق علیه السَّلام فرمود:هنگامی که به کوفه رسیدی درِ دکّانت را بازکن و بساط خود بگستران و ترازویت را آماده کن و خود را در معرض رزق و روزی پروردگارت قرار بده.راوی می گوید: ابو عماره وقتی به کوفه رسید درب دکّانش را گشود و بساطش را گستراند و ترازو را آماده کرد؛ کسانی که اطراف او بودند از این کار او تعجب کردند؛ چرا که در خانه اش کالایی نبود و نه کم و نه زیاد و در مغازه اش نیز چیزی نبود!)در این هنگام مردی نزد او آمد و گفت: برای من لباسی خریداری کن.او نیز برایش خرید و پولش را از او گرفت و آن پول در دست خودش (موقتاً باقی ماند، آن گاه مرد دیگری نیز به همین نحو آمد و پول لباس در دست ابو عماره باقی ماند، و شیوۀ تاجران این بود که چنین معامله می کردند، و برخی از دیگران قرض می گرفتند.)سپس مرد دیگری آمد و گفت: ای ابا عماره! من یک عدل کتان دارم، آیا می خواهی آن را بخری و من نیز برای بهایش یک سال به تو مهلت بدهم؟

فَقَالَ: نَعَمْ احْمِلُهُ وَ جِثْنِي بِهِقَالَ: فَحَمَلَهُ فَاشْتَرَاهُ مِنْهُ بِتَأْخِيرِ سَنَةٍ.قَالَ: فَقَامَ الرَّجُلُ فَذَهَبَ ثُمَّ أَتَاهُ آتٍ مِنْ أَهْلِ السُّوقِ.فَقَالَ لَهُ: يَا أَبَا عُمَارَةَ مَا هَذَا الْعِدْلُ؟قَالَ: هَذَا عِدْلٌ اشْتَرَيْتُهُقَالَ: فَبِعْنِي نِصْفَهُ وَ أُعَجِّلَ لَكَ ثَمَنَهُ؟قَالَ: نَعَمْ فَاشْتَرَاهُ مِنْهُ وَ أَعْطَاهُ نِصْفَ الْمَتَاعِ وَأَخَذَ نِصْفَ الْثَمَنِ.قَالَ: فَصَارَ فِي يَدِهِ الْبَاقِي إِلَى سَنَةٍ.قَالَ: فَجَعَلَ يَشْتَرِي بِثَمَنِهِ الثَّوْبَ وَ التَّوْبَيْنِ وَ يَعْرِضُ وَ يَشْتَرِي وَ يَبِيعُ حَتَّى أَثْرَى وَ عَرَضَ وَجْهُهُ وَأَصَابَ مَعْرُوفاً.4 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْأَحْوَلِ قَالَ:گفت: آری آن را بردار و برایم بیاور.آن شخص، کتان را آورد و فروخت و یک سال به او مهلت داد تا بهایش را بپردازد.با رفتن آن مرد، یکی از بازاریان آمد و گفت: ای ابا عماره! این عدل، چیست؟گفت: این عدلی (از کتان است که خریده ام.)گفت: نیمی از آن را به من می فروشی و من بهایش را به تو به طور نقد بپردازم؟گفت: آری.آن گاه نیمی از آن را از او خرید و او نیز تحویل داد و بهایش را به طور نقدی دریافت کرد.این پول نیز برای مدّت یک سال در اختیار او قرار گرفت.سپس ابو عماره شروع کرد و با آن پول یک لباس و دو لباس خریداری میکرد و به دکّان می آورد و می فروخت، تا آن که ثروتش فراوان شد و آبرویش بازگشت و به وضع خوبی دست یافت.4 - ابو جعفر احول گوید:

قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: أَيُّ شَيْءٍ مَعَاشُكَ؟قَالَ: قُلْتُ: غُلامَانِ لِي وَ جَمَلانِ.قَالَ: فَقَالَ: اسْتَتِرُ بِذَلِكَ مِنْ إِخْوَانِكَ، فَإِنَّهُمْ إِنْ لَمْ يَضُرُّوكَ لَمْ يَنْفَعُوكَ.5 - أَبُو عَلِيّ الْأَشْعَرِيٌّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنِ الْوَلِيدِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:مِنَ النَّاسِ مَنْ رِزْقُهُ فِي التَّجَارَةِ وَ مِنْهُمْ مَنْ رِزْقُهُ فِي السَّيْفِ وَ مِنْهُمْ مَنْ رِزْقُهُ فِي لِسَانِهِ.6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْمُثَنَّى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَنْ ضَاقَ عَلَيْهِ الْمَعَاشُ _ أَوْ قَالَ _ الرِّزْقُ فَلْيَشْتَرِ صِغَاراً وَ لْيَبعُ كِبَاراً.وَ رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ علیه السَّلام: مَنْ أَعْيَتْهُ الْحِيلَةُ فَلْيُعَالِج الْكُرْسُفَ.امام صادق علیه السَّلام به من فرمود: کسب و کارت چیست؟عرض کردم: دو غلام و یک شتر (آبکش دارم.)فرمود: این (وضع فقیرانه را از برادران (ایمانی خود) بپوشان؛ چون آنان اگر به تو زبان نرسانند، سود نیز نمی رسانند.)5 - ولید بن صبیح گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:رزق و روزی برخی از مردم در تجارت است مگر رزق و روزی برخی دیگر در شمشیر است و رزق و روزی گروه دیگر در زبانشان است.6 - هشام بن مثنّی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: هر کس کاسبی (یا رزقش تنگ و کساد شده است، (حیوانات) کوچک را بخرد و بپروراند وقتی بزرگ شدند بفروشد.)در روایت دیگری آمده که حضرت فرمود : کسی که چارۀ کار از دستش برود از طریق پنبه کاری (یا پنبه زنی به خود چاره ای بیندیشد.)

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ:كُلُّ مَا افْتَتَحَ بِهِ الرَّجُلُ رِزْقَهُ فَهُوَ تِجَارَةٌ.8 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ بْنِ يَقْطِينِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مَيَّاحٍ عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الشَّعِيرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام يَقُولُ:إِذَا نَادَى الْمُنَادِي فَلَيْسَ لَكَ أَنْ تَزِيدَ، وَإِنَّمَا يُحَرِّمُ الزِّيَادَةَ النَّدَاءُ وَ يُحِلُّهَا السُّكوتُ.9 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَوْ غَيْرِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَبْدِيٌّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:7 - محمّد بن فضیل گوید: امام کاظم علیه السَّلام فرمود : هر کاری که مرد با آن رزقش را بگشاید (و به دست آورد تجارت است.)8 - شعیری گوید: امام صادق علیه السَّلام می فرمود: امیر المؤمنین علیه السَّلام می فرمود: هنگامی که منادی ندا در دهد تو حق نداری بیشتر بگویی؛ چون فزونی را تنها ندا حرام می کند، و سکوت آن را حلال می گرداند.9 - عبدالله بن ابی یعفور گوید: از امام صادق علیه السَّلام را شنیدم که می فرمود

مَنْ زَرَعَ حِنْطَةٌ فِي أَرْضِ فَلَمْ يَزْكُ زَرْعُهُ أَوْ خَرَجَ زَرْعُهُ كَثِيرَ الشَّعِيرِ فَبِظُلْمٍ عَمَلِهِ فِي مِلْكِ رَقَبَةِ الْأَرْضِ أَوْ بِظُلْمٍ لِمُزَارِعِيهِ وَأَكَرَتِهِ، لِأَنَّ اللَّهَ عزَّوَجل يَقُولُ: (فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ يَعْنِي لُحُومَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَم.)وَ قَالَ: إِنَّ إِسْرَائِيلَ كَانَ إِذَا أَكَلَ مِنْ لَحْم الْإِبِلِ هَيَّجَ عَلَيْهِ وَجَعَ الْخَاصِرَةِ، فَحَرَّمَ عَلَى نَفْسِهِ لَحْمَ الْإِبِلِ، وَ ذَلِكَ قَبْلَ أَنْ تَنْزِلَ التَّوْرَاةَ فَلَمَّا نَزَلَتِ التَّوْرَاةُ لَمْ يُحَرِّمْهُ وَ لَمْ يَأْكُلْهُ.10 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الصَّبَّاحِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: فَتَى صَادَقَتْهُ جَارِيَةٌ فَدَفَعَتْ إِلَيْهِ أَرْبَعَةَ آلَافِ دِرْهَم.ثُمَّ قَالَتْ لَهُ: إِذَا فَسَدَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ رُدَّ عَلَيَّ هَذِهِ الْأَرْبَعَةَ آلَافٍ فَعَمِلَ بِهَا الْفَتَى وَ رَبحَ، ثُمَّ إِنَّ الْفَتَى تَزَوَّجَ وَ أَرَادَ أَنْ يَتُوبَ كَيْفَ يَصْنَعُ؟قَالَ: يَرُدُّ عَلَيْهَا الْأَرْبَعَةَ آلافِ دِرْهَم وَ الرِّبْحُ لَهُ.هر کس گندم را در زمینی کشت کند، ولی رشد ننماید و زیاد بار ندهد، یا در آن جو فراوان بروید، به واسطۀ ستمی که در تهیّه زمین ،کردم یا به کسانی که با آنها عقد مزارعه بسته است و یا به کشاورزان خود ستم کرده است؛ چرا که خدای متعال می فرماید: «پس به خاطر ستم یهودیان (بنی اسرائیل، چیزهای پاکیزه ای را که بر آنان حلال شده بود، برایشان حرام کردیم».)یعنی: گوشت شتران، گاوها و گوسفندان.آن حضرت افزود: وقتی اسرائیل از گوشت شتر می خورد، درد خاصره بر او عارض می شد، و به این سبب گوشت شتر را بر خود حرام کرد و این پیش از نزول تورات بود؛ امّا آن گاه که تورات نازل شد، دیگر آن را بر خود حرام نکرده ،بود ولی آن را نیز نمی خورده است.10 - ابو صباح گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم دختری با جوانی رابطه برقرار کرد و چهار هزار درهم به او پرداخت و گفت: اگر رابطه بین من و تو خراب شد، این چهار هزار در هم را به من بازگردان؛ جوان با آن کار کرد و سودی به دست آورد؛ آن گاه جوان مزبور ازدواج کرده و قصد دارند توبه کند؛ باید چه کند؟حضرت فرمود: آن چهار هزار درهم را به او بازگرداند، ولی سودش مال خودش است.

11 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:نَهَى رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله أَنْ يُؤْكَلُ مَا تَحْمِلُ النمْلَةُ بِفِيهَا وَ قَوَائِمِهَا.12 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلامقَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:حِيلَةُ الرَّجُلِ فِي بَابِ مَكْسَبِهِ.13 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الرِّبَاطِيُّ عَنْ أبي الصَّبَّاحِ مَوْلَى آلِ سَامٍ عَنْ جَابِرٍ قالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ صَادَقَتْهُ امْرَأَةٌ فَأَعْطَتْهُ مَالاً فَمَكَثَ فِي يَدِهِ مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ إِنَّهُ بَعْدُ خَرَجَ مِنْهُ.قَالَ: يَرُدُّ إِلَيْهَا مَا أَخَذَ مِنْهَا، وَإِنْ كَانَ فَضَلَ فَهُوَ لَهُ.14 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى قَالَ:11 - حلبی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللهُ علیه وآله نه از خوردن چیزی که مورچه با دهان و دستانش حمل می کند نهی فرمود.12 - وشّاء گوید: از امام کاظم علیه السَّلام نشنیدم که می فرمود: استادی و تیزهوشی مرد، در درگاه تجارتخانه اوست.13 - جابر گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد مردی پرسیدم که زنی با او دوست شده و ثروتی را در اختیار آن مرد قرار داده است و برای مدّتی طولانی در دستش باقی مانده است؛ آن مرد می خواهد پول را بازگرداند (یا میخواهد از کارش دست بردارد.)حضرت فرمود: همان پولی را که از او گرفته است بازگرداند و اگر سودی داشته است مال خود مرد است.14 - محمّد بن یحیی گوید:

كَتَبَ مُحَمَّدٌ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ علیه السَّلام: رَجُلٌ يَكُونُ لَهُ عَلَى رَجُلٍ مِائَةُ دِرْهَم فَيَلْزَمُهُ فَيَقُولُ لَهُ: أَنْصَرِفُ إِلَيْكَ إِلَى عَشَرَةِ أَيَّامٍ وَ أَقْضِي حَاجَتَكَ، فَإِنْ لَمْ أَنْصَرِفْ فَلَكَ عَلَيَّ أَلْفُ دِرْهَم حَالَةٌ مِنْ غَيْرِ شَرْطٍ وَ أَشْهَدُ بِذَلِكَ عَلَيْهِ ثُمَّ دَعَاهُمْ إِلَى الشَّهَادَةِ.فَوَقَعَ علیه السَّلام: لا يَنبَغِي لَهُمْ أَنْ يَشْهَدُوا إِلَّا بِالْحَقِّ، وَ لَا يَنْبَغِي لِصَاحِبِ الدِّيْنِ أَنْ يَأْخُذَ إِلَّا الْحَقَّ إِنْ شَاءَ اللهُ.15 - وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيُّ عَنِ الْثَمَالِيُّ قَالَ:مَرَرْتُ مَعَ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام فِى سُوقِ النَّحَاسِ فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! هَذَا النُّحَاسُ أَيُّ شَيْءٍ أَصْلُهُ؟فَقَالَ: فِضَّةٌ ، إِلَّا أَنَّ الْأَرْضَ أَفْسَدَتْهَا فَمَنْ قَدَرَ عَلَى أَنْ يُخْرِجَ الْفَسَادَ مِنْهَا انْتَفَعَ بِهَا.محمّد طی نامه ای به امام حسن عسکری علیه السَّلام نوشت فردی یکصد درهم از دیگری طلب دارد، و زمان پرداخت بدهی فرا می رسد، ولی بدهکار می گوید: من تا ده روز دیگر می آیم و قرضت را پرداخت می کنم، و اگر نیامدم تو یکهزار درهم بدون آن که شرط کرده باشیم (تا ربا شود از من بستان.)طلبکار، شاهدانی بر گفتۀ آن مرد گرفت، ولی پس از آن که بر سرِ قرار حاضر نشد، شاهدان را خواست تا شهادت بدهند.امام علیه السَّلام در پاسخ مرقوم فرمود: شایسته نیست آنان جز به حقیقت شهادت بدهند، و طلبکار نیز حق ندارد چیزی جز آنکه موافق حقیقت است، دریافت کند. ان شاء الله.15 - ثمالی گوید: به همراه امام صادق علیه السَّلام از بازار مسگران عبور می کردم، به آن حضرت عرض کردم: قربانت گردم! اصل مس از چیست؟فرمود: نقره است، زمین آن را فاسد و ناخالص کرده است؛ پس هر کس بتواند ناخالصی آن را اصلاح کند، از آن سود می برد.

16 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْن عُتْبَةَ قَالَ:قُلْتُ : لا أَزَالُ أَعْطِي الرَّجُلَ الْمَالَ. فَيَقُولُ: قَدْ هَلَكَ أَوْ ذَهَبَ فَمَا عِنْدَكَ حِيلَةٌ تَحْتَالُهَا لِي.فَقَالَ: أَعْطِ الرَّجُلَ أَلْفَ دِرْهَم وَ أَقْرِضْهَا إِيَّاهُ وَ أَعْطِهِ عِشْرِينَ دِرْهَماً يَعْمَلُ بِالْمَالِ كُلِّهِ وَ تَقُولُ: هَذَا رَأْسُ مَالِي وَهَذَا رَأْسُ مَالِكَ فَمَا أَصَبْتَ مِنْهُمَا جَمِيعاً فَهُوَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ، فَسَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ ذَلِكَ.فَقَالَ: لا بَأْسَ بِهِ.17 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ:شَكَوْنَا إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام ذَهَابَ ثِيَابِنَا عِنْدَ الْقَصَّارِينَ.فَقَالَ: اكْتُبُوا عَلَيْهَا بَرَكَةٌ لَنَا، فَفَعَلْنَا ذَلِكَ فَمَا ذَهَبَ لَنَا بَعْدَ ذَلِكَ ثَوْبٌ.16 - عبدالملک بن عتبه گوید: به حضرتش عرض کردم: بارها مالی را به مردی می دادم و او می گفت: نابود شد یا از دست رفت؛ آیا راه چاره ای برای من در نظر داری؟فرمود: هزار درهم به آن مرد قرض بده، و بیست درهم نیز به او بسپار، تا با تمام مال، کاسبی کند؛ و بگو: این (هزار درهم سرمایه تو باشد و این (بیست درهم) سرمایه من؛ هر چه قدر در تمام این هزار و بیست درهم سود بردی، بین من و تو به طور مساوی تقسیم کن. در این مورد از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم.)فرمود: اشکالی ندارد.17 - یکی از اصحاب ما گوید: به امام صادق علیه السَّلام در مورد از بین رفتن پارچه هایمان به نزد رخت شویان شکایت کردم.فرمود: روی آنها بنویسید: «بركة لنا»ما نیز چنین کردیم و پس از آن هیچ یک از پارچه های ما از بین نرفت.

18 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ عَنِ الْخَيْبَرِيِّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ تُوَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِذَا أَصَابَتْكُمْ مَجَاعَةٌ فَاعْبُثُوا بِالرَّبِيبِ.19 - وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السِّنْدِي بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيٌّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:لا يَحِلُّ مَنْعُ الْمِلْحِ وَ النَّارِ.20 - عَنْهُ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ الْبَغْدَادِيٌّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ وَاصِلِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:كَانَ لِلنَّبِيِّ صلَّى اللهُ عليه وآله خَلِيطٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا بُعِثَ لَقِيَهُ خَلِيطُهُ، فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صلَّى اللهُ عليه وآله: جَزَاكَ اللهُ مِنْ خَلِيطٍ خَيْراً فَقَدْ كُنْتَ تُوَاتِي وَ لا تُمَارِي.فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله: وَ أَنْتَ فَجَزَاكَ اللهُ مِنْ خَلِيطٍ خَيْرًا، فَإِنَّكَ لَمْ تَكُنْ تَرُدُّ رِبْحاً وَ لَا تُمْسِكُ ضِرْساً.18 - حسین بن ثویر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: اگر دچار گرسنگی شدید، آن را با خوردن کشمش، برطرف کنید.19 - ابو بختری گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امیر المؤمنين علیه السَّلام فرمود: ندادن نمک و آتش (به دیگران حلال نیست.)20 - عبدالله بن سنان گوید: پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله در زمان جاهلی عرب، همکاری داشت. او پس از بعثت آن حضرت صلَّى اللهُ عليه وآله را زیارت کرد و عرض کرد: خداوند از دوستت به خیر دهد، تو همکاری بودی که با همه مدارا می کردی و با کسی مجادله نمی کردی.حضرت فرمود: و تو نیز چنین بودی، خداوند خیر دهد چرا که سود را رد نمی کردی، و سخاوتمند بودی و چیزی را که برایت بهتر بود وا نمی گذاشتی.

21 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ [أَبِيهِ] عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِيِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَوْدَعَهُ رَجُلٌ مِنَ النُّصُوصِ دَرَاهِمَ أَوْ مَتَاعاً وَاللصُّ مُسْلِمٌ هَلْ يَرُدُّ عَلَيْهِ؟قَالَ: لا يَرُدُّ عَلَيْهِ، فَإِنْ أَمْكَنَهُ أَنْ يَرُدَّ عَلَى صَاحِبِهِ فَعَلَ وَ إِلَّا كَانَ فِي يَدِهِ بِمَنْزِلَةِ اللُّقَطَةِ يُصِيبُهَا فَيُعَرِّفُهَا حَوْلاً ، فَإِنْ أَصَابَ صَاحِبَهَا رَدَّهَا عَلَيْهِ وَإِلَّا تَصَدَّقَ بِهَا، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا بَعْدَ ذَلِكَ خَيْرَهُ بَيْنَ الْأَجْرِ وَ الْغُرْمِ، فَإِذَا اخْتَارَ الْأَجْرَ فَلَهُ الْأَجْرُ وَ إِنِ اخْتَارَ الْغُرْمَ غَرِمَ لَهُ وَكَانَ الْأَجْرُ لَهُ.22 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ قَالَ:سَأَلْتُ عَبْداً صَالِحاً فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! كُنَّا مُرَافِقِينَ لِقَوْمٍ بِمَكَّةَ فَارْتَحَلْنَا عَنْهُمْ وَ حَمَلْنَا بَعْضَ مَتَاعِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَقَدْ ذَهَبَ الْقَوْمُ وَ لَا نَعْرِفُهُمْ وَلَا نَعْرِفُ أَوْطَانَهُمْ، فَقَدْ بَقِيَ الْمَتَاعُ عِنْدَنَا فَمَا نَصْنَعُ بِهِ؟21 - راوی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: یکی از راهزنان مسلمان پول یا کالایی را به مسلمانی سپرده است؛ آیا جایز است که آن پول یا کالا را به او بازگرداند؟حضرت علیه السَّلام فرمود: نباید به او بازگرداند: اگر برایش امکان دارد باید آن را به صاحبش باز گرداند، وگرنه همانند یک چیز پیدا شده تا یک سال در دستش باقی بماند، اگر صاحبش را یافت به او بازگرداند و اگر نه آن را صدقه بدهد، و اگر پس از صدقه دادن، صاحبش آمد به او اختیار دهد که یا ثواب صدقه برای او باشد یا آن که جریمه آن را بپردازد؛ در این صورت، اگر پاداش صدقه را خواست که آن را دریافت می کند، و اگر جریمه خواست به او داده می شود و ثواب صدقه برای آن شخص خواهد بود.22 - يونس بن عبدالرحمان گوید: به عبد صالح امام کاظم علیه السَّلام عرض کردم: قربانت گردم! ما با چند نفر در مکّه هم کاروان بودیم و از آنها جدا شدیم و مقداری از کالاهایشان را از روی ناآگاهی همراه آورده بودیم، و آنها نیز رفتند و ما نیز با آنان آشنایی نداریم و نمی دانیم اهل کدام منطقه هستند، حالا کالا نزد ما مانده است، با آن چه کار کنیم؟

قَالَ: فَقَالَ تَحْمِلُونَهُ حَتَّى تَلْحَقُوهُمْ بِالْكُوفَةِ.فَقَالَ يُونُسُ : قُلْتُ لَهُ: لَسْتُ أَعْرِفُهُمْ وَلَا نَدْرِي كَيْفَ نَسْأَلُ عَنْهُمْ.قَالَ: فَقَالَ: بِعْهُ وَ أَعْطِ ثَمَنَهُ أَصْحَابَكَ.قَالَ: فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! أَهْلَ الْوَلايَةِ؟قَالَ: فَقَالَ: نَعَمْ23 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِي خَدِيجَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلَهُ ذَرِيحٌ الْمُحَارِبِيُّ عَنِ الْمَمْلُوكِ يَأْخُذُ النُّقَطَةَ.قَالَ: وَ مَا لِلْمَمْلُوكِ وَ اللُّقَطَةِ، لا يَمْلِكُ مِنْ نَفْسِهِ شَيْئاً ؟ فَلا يَعْرِضُ لَهَا الْمَمْلُوكُ، فَإِنَّهُ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُعَرِّفَهَا سَنَةٌ، فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا دَفَعَهَا إِلَيْهِ وَ إِلَّا كَانَتْ فِي مَالِهِ، فَإِنْ مَاتَ كَانَ مِيرَانَا لِوُلْدِهِ وَ لِمَنْ وَرِثَهُ، فَإِنْ لَمْ يَجِئْ لَهَا طَالِبٌ كَانَتْ فِي أَمْوَالِهِمْ هِيَ لَهُمْ وَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا دَفَعُوهَا إِلَيْهِ.فرمود: کالا را ببرید تا در کوفه به آنان برسانید.عرض کردم آنها را نمی شناسم، و نمی دانم چگونه به جست و جوی آنها بپردازم!فرمود: آن را بفروش و بهایش را به دوستانت بپرداز.عرض کردم: قربات گردم! یعنی به افرادی که ولایت شما را پذیرفته اند، بپردازم؟فرمود: آری.23 - ابو خدیجه گوید: ذریح محاربی از امام صادق علیه السَّلام درباره چیزی که برده آن را پیدا کند و بردارد، پرسید.فرمود: برده را به چیزی که پیدا شده است، چه کار؟ او که از خودش چیزی ندارد. بنابراین، اگر برده ای چیزی را یافت، باید مولای او تا یک سال آن را تعریف و اعلان کند و اگر صاحبش آمد به او بپردازد و اگر نیامد جزو مال او می شود و اگر از دنیا رفت نیز به فرزندان و وارثانش به ارث می رسد، و اگر کسی برای دریافت آن نیامد در اموال وارثان خواهد ماند و برای خودشان خواهد بود، و اگر سرانجام کسی برای دریافت آن آمد به او باز می گردانند.

24 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:نَهَى رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله عَنِ الْكَشُوفِ - وَ هُوَ أَنْ تُضْرَبَ النَّاقَةُ وَ وَلَدُهَا طِفْلٌ - إِلَّا أَنْ يُتَصَدَّقَ بِوَلَدِهَا أَوْ يُذْبَحَ، وَ نَهَى أَنْ يُنْزَى حِمَارٌ عَلَى عَتِيقَةٍ.25 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ اللُّؤْلُوِيِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ:كَانَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا بِالْمَدِينَةِ فَضَاقَ ضَيْقاً شَدِيداً وَ اشْتَدَّتْ حَالُهُ.فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: اذْهَبْ فَخُذْ حَانُوتاً فِي السُّوقِ وَ ابْسُطْ بِسَاطًاً، وَ لْيَكُنْ عِنْدَكَ جَرَّةٌ مِنْ مَاءٍ وَ الْزَمْ بَابَ حَانُوتِكَ.قَالَ: فَفَعَلَ الرَّجُلُ، فَمَكَثَ مَا شَاءَ اللهُ. قَالَ: ثُمَّ قَدِمَتْ رِفْقَةٌ مِنْ مِصْرَ فَأَلْقَوْا مَتَاعَهُمْ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ عِنْدَ مَعْرِفَتِهِ وَ عِنْدَ صَدِيقِهِ حَتَّى مَلَنُوا الْحَوَانِيتَ وَ بَقِيَ رَجُلٌ مِنْهُمْ لَمْ يُصِبْ حَانُوتاً يُلْقِي فِيهِ مَتَاعَهُ.24 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله از آبستن کردن شتر ماده ای که بچه شیر خوار دارد نهی فرمود؛ مگر آن که بچۀ آن شتر را به عنوان زکات بپردازد و یا آن را ذبح کند. هم چنین آن حضرت، از این که الاغ نر را برای باردار شدن ماده ای پیر استفاده کنند، نهی فرمود.25 - عبدالرحمان بن حجّاج گوید: یکی از دوستان ما در مدینه بود و به شدّت تنگدست شد و اوضاع زندگانی اش سخت شد.امام صادق علیه السَّلام به او فرمود: برو، و در بازار دکّانی بگیر و بساطی در آن جا بگستران و باید کوزۀ آبی نیز نزد خود بگذاری، و بر درب دکّانت باشی.آن مرد چنین کرد و مدّت زیادی درنگ کرد، تا آن که یک کاروان تجارتی از مصر وارد شد، و هر یک از آنان کالای خود را نزد دوست و آشنای خود برد و تمام دکان ها از جنس پر شد. یکی از آنان مغازه ای را برای گذاشتن اجناس خود پیدا نکرد.

فَقَالَ لَهُ أَهْلُ السُّوقِ : هَاهُنَا رَجُلٌ لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ، وَ لَيْسَ فِي حَانُوتِهِ مَتَاعٌ فَلَوْ أَلْقَيْتَ مَتَاعَكَ فِي حَانُوتِهِ.فَذَهَبَ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ: أُلْقِي مَتَاعِي فِي حَانُوتِكَ؟فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ.فَأَلْقَى مَتَاعَهُ فِي حَانُوتِهِ وَ جَعَلَ يَبِيعُ مَتَاعَهُ الْأَوَّلَ فَالْأَوَّلَ حَتَّى إِذَا حَضَرَ خُرُوجُ الرِّفْقَةِ بَقِيَ عِنْدَ الرَّجُلِ شَيْءٌ يَسِيرٌ مِنْ مَتَاعِهِ.فَكَرِهَ الْمُقَامَ عَلَيْهِ فَقَالَ لِصَاحِبِنَا: أَخَلَّفُ هَذَا الْمَتَاعَ عِنْدَكَ تَبِيعُهُ وَ تَبْعَثُ إِلَيَّ بِثَمَنِهِ.قَالَ: فَقَالَ: نَعَمْفَخَرَجَتِ الرِّفْقَةُ وَ خَرَجَ الرَّجُلُ مَعَهُمْ وَ خَلَّفَ الْمَتَاعَ عِنْدَهُ فَبَاعَهُ صَاحِبُنَا وَ بَعَثَ بِثَمَنِهِ إِلَيْهِ.بازاریان به او گفتند : ر اینجا مردی است که شخص بدی نیست و در مغازه اش نیز کالایی وجود ندارد؛ کاش، کالای خودت را در مغازه او قرار می دادی!آن شخص آمد و به او گفت: آیا اجازه می دهی کالایم را در دکّان تو قرار می دهم؟گفت: آری.آن مرد کالاهای خود را در مغازۀ او قرار داد و شروع به فروش کالای خود کرد، تا آن که وقتی کاروانیان تصمیم به بازگشت گرفتند مقدار اندکی از کالای او مانده بود، و نخواست که به خاطر آن مقدار اندک در آنجا بماند و با رفقایش باز نگردد.از این رو به آن دوست ما گفت: ممکن است این کالاها را نزد خودت نگهداری و بفروشی و پولش را برای من بفرستی؟گفت: آری.کاروان تجارتی بازگشت و آن مرد نیز با آنها رفت و کالایش را نزد دوست ما باقی گذاشت و او نیز آنها را فروخت و بهایش را برای آن مرد فرستاد.

قَالَ: فَلَمَّا أَنْ تَهَيَّأَ خُرُوجُ رِفْقَةِ مِصْرَ مِنْ مِصْرَ بَعَثَ إِلَيْهِ بِبِضَاعَةٍ فَبَاعَهَا وَ رَدَّ إِلَيْهِ ثَمَنَهَا، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ الرَّجُلُ أَقَامَ بِمِصْرَ وَ جَعَلَ يَبْعَثُ إِلَيْهِ بِالْمَتَاعِ وَ يُجَهُرُ عَلَيْهِ.قَالَ: فَأَصَابَ وَكَثُرَ مَالُهُ وَأَثْرَى.26 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَوَّاضِ الطَّائِيِّ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنِّي اتَّخَذْتُ رَحَى فِيهَا مَجْلِسِي وَ يَجْلِسُ إِلَيَّ فِيهَا أَصْحَابِي.فَقَالَ: ذَاكَ رِفْقُ اللَّهِ عزَّوَجَل.27 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:لَجُلُوسُ الرَّجُلِ فِي دُبُرِ صَلاةِ الْفَجْرِ إِلَى طُلُوعِ الشَّمْسِ أَنْفَذُ فِي طَلَبِ الرَّزْقِ مِنْ رُكُوبِ الْبَحْرِ.وقتی رفقا و بازرگان مصری او می خواست از مصر به مدینه بیایند، آن تاجر مقداری کالا خریداری کرد و برای دوست ما فرستاد و او نیز آنها را فروخت و بهایش را برای آن تاجر باز فرستاد.وقتی تاجر این وضع را مشاهده کرد دیگر خودش نیامد، و پیوسته برای او کالا می فرستاد. بدین سان آن دوست ما، ثروت بسیاری به دست آورد.26 - عبدالحمید بن عوافی طایی گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: من آسیابی گرفته ام که در آنجا می نشینم و دوستانم نیز نزد من می آیند.حضرت فرمود: این، لطف خدای متعال به توست (که هم کاسبی می کنی و هم با شیعیان دیدار نمایی.)27- حمّاد بن عثمان گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: به طور حتم، نشستن مرد پس از نماز صبح تا طلوع آفتاب (مشغول ذکر و تعقیبات بودن، از سفر دریایی، برای جلب رزق و روزی بهتر است.)

فَقُلْتُ: يَكُونُ لِلرَّجُلِ الْحَاجَةُ يَخَافُ فَوْتَهَا.فَقَالَ: يُدْلِجُ فِيهَا وَ لْيَذْكُرِ اللَّهَ عزَّوَجَل، فَإِنَّهُ فِي تَعْقِيبٍ مَا دَامَ عَلَى وُضُوءٍ.28 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ عَضُوضٌ يَعَضُّ كُلُّ امْرِئٍ عَلَى مَا فِي يَدَيْهِ وَ يَنْسَى الْفَضْلَ، وَ قَدْ قَالَ اللهُ عزَّوَجَل: (وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ يَنْبَرِي فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ قَوْمٌ يُعَامِلُونَ الْمُضْطَرِّينَ هُمْ شِرَارُ الْخَلْقِ.)29 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُرَازِمٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:مَنْ طَلَبَ قَلِيلَ الرِّزْقِ كَانَ ذَلِكَ دَاعِيَهُ إِلَى اجْتِلابِ كَثِيرٍ مِنَ الرِّزْقِ، [وَ مَنْ تَرَكَ قَلِيلاً مِنَ الرِّزْقِ كَانَ ذَلِكَ دَاعِيَهُ إِلَى ذَهَابِ كَثِيرٍ مِنَ الرِّزْقِ ].عرض کردم: گاهی اینان کاری دارد و ترس آن می رود که زمانش بگذرد!؟فرمود: پس از نمازش در پی آن کار برود و به ذکر خدای متعال مشغول باشد؛ چون تا زمانی که وضویش باقی است در حال تعقیب نماز خواهد بود.28 - معاوية بن وهب گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:زمانی بر مردم فرا می رسد که دچار سختی و ستم می شوند؛ به گونه ای که هر کس چیزی در اختیار دارد محکم نگه می دارد و پرداخت فضل و فزونی آن را از یاد می برد، در حالی که خداوند متعال می فرماید: «و فزونی و نیکوکاری را بین خود از یاد مبرید»؛ در آن زمان، افرادی با کسانی معامله می کنند که مضطرّ و ناچارند؛ آنان، بدترین مخلوقات هستند.29 - اسحاق بن عمّار گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:هر کس به جست و جوی رزق و روزی کم بپردازد، این کار او را به جست و جوی رزق و روزی فراوان فرا می خواند؛ (و هر کس رزق و روزی اندک را رها کند، موجب از دست رفتن روزیِ فراوان می شود.)

30 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ رَجُلٍ سَمَّاهُ عَنِ الْحُسَيْنِ الْجَمَّالِ قَالَ:شَهِدْتُ إِسْحَاقَ بْنَ عَمَّارٍ يَوْماً وَ قَدْ شَدَّ كِيسَهُ وَ هُوَ يُرِيدُ أَنْ يَقُومَ، فَجَاءَهُ إِنْسَانٌ يَطْلُبُ دَرَاهِمَ بِدِينَارٍ فَحَلَّ الْكِيسَ فَأَعْطَاهُ دَرَاهِمَ بِدِينَارٍ.قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: سُبْحَانَ اللهِ! مَا كَانَ فَضْلُ هَذَا الدِّينَارِ؟فَقَالَ: إِسْحَاقُ مَا فَعَلْتُ هَذَا رَغْبَةً فِي فَضْلِ الدِّينَارِ، وَ لَكِنْ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام يَقُولُ: مَنِ اسْتَقَلَّ قَلِيلَ الرِّزْقِ حُرِمَ الْكَثِيرَ.31 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:مَنْ أَعْيَتُهُ الْقُدْرَةُ فَلْيُرَبِّ صَغِيراً.زَعَمَ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى: أَنَّ الْغِفَارِيَّ مِنْ وُلْدِ أَبِي ذَرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ.30 - حسين بن جمّال گوید: روزی نزد اسحاق بن عمّار رفتم. او کیسه صرّافی خود را بسته بود و می خواست برخیزد و برود، در این حال شخصی آمد و می خواست یک دینار را خرد کند و در ازای آن در هم بگیرد، اسحاق کیسه را باز کرد و در ازای یک دینارش به او درهم داد.به او گفتم: سبحان الله! استفاده و سود این دینار (خرد کردن چه بود؟)اسحاق گفت: این کار را به جهت سود بردن از آن دینار انجام ندادم، بلکه از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: «هر کس روزیِ کم را اندک بشمارد، از روزی فراوان محروم می ماند».31 - عبدالله بن ابراهیم از شخصی نقل می کند که می گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علی وآله فرمود: هر کس توان مالی ندارد، باید (حیوان کوچکی را پرورش دهد (تا بزرگ شود و از این راه تجارت کند).)محمد بن عیسی بر این باور بود که ابو محمّد غفاری که یکی از راویان این حدیث است از فرزندان ابوذر غفاری رَضِی اللهُ عَنهُ بوده است.

32 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي زُهْرَةَ عَنْ أُمَّ الْحَسَنِ قَالَ:مَرَّبِيَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فَقَالَ: أَيَّ شَيْءٍ تَصْنَعِينَ يَا أُمَّ الْحَسَنِ؟قُلْتُ: أَغْزِلُ.فَقَالَ: أَمَا إِنَّهُ أَحَلَّ الْكَسْبِ، أَوْ مِنْ أَحَلَّ الْكَسْبِ.33 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ جَهُم بْنِ حُمَيْدٍ الرَّوَّاسِيُّ قَالَ : قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:إِذَا رَأَيْتَ الرَّجُلَ يُخْرِجُ مِنْ مَالِهِ فِي طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّوَجل ذَلِكَ فَاعْلَمْ أَنَّهُ أَصَابَهُ مِنْ حَلالٍ، وَ إِذَا أَخْرَجَهُ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ عَزَّوَجل فَاعْلَمْ أَنَّهُ أَصَابَهُ مِنْ حَرَامِ.34 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ : الرَّجُلُ يَخْرُجُ ثُمَّ يَقْدَمُ عَلَيْنَا وَ قَدْ أَفَادَ الْمَالَ الْكَثِيرَ فَلَا نَدْرِي اكْتَسَبَهُ مِنْ حَلالٍ أَوْ حَرَامٍ؟32- اُمّ الحسن می گوید: روزی امیر مؤمنان علی علیه السَّلام از نزد من می گذشت، به من فرمود: أى اُمّ الحسن! چه کار می کنی؟عرض کردم: پشم ریسی می کنم.فرمود: آگاه باش! که این کار از حلال ترین کسب هاست.33 - حمید رواسی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:اگر مردی را دیدی که مقداری از مالش را در راه اطاعت و فرمانبرداری خداوند متعال خرج می کند، به طور قطع بدان که آن را از راه حلال به دست آورده است؛ و اگر بخشی از مالش را در راه گناه و معصیت الهی خرج کرد، یقین کن که آن را از راه حرام به دست آورده است.34 - راوی گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: مردی به تجارت می رود و وقتی بر می گردد می بینیم که سود فراوانی به دست آورده است، و نمی دانیم آیا از راه حلال به دست آورده است یا از راه حرام؟

فَقَالَ: إِذَا كَانَ ذَلِكَ فَانْظُرْ فِي أَيَّ وَجْهِ يُخْرِجُ نَفَقَاتِهِ، فَإِنْ كَانَ يُنْفِقُ فِيمَا لَا يَنْبَغِي مِمَّا يَأْثَمُ عَلَيْهِ فَهُوَ حَرَامٌ.35 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَرَّ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله عَلَى رَجُلٍ وَ مَعَهُ ثَوْبٌ يَبيعُهُ وَ كَانَ الرَّجُلُ طَوِيلاً وَ الثَّوْبُ قَصِيراً فَقَالَ لَهُ: اجْلِسْ فَإِنَّهُ أَنْفَقُ لِسِلْعَتِكَ.36 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الأَشْعَرِي عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:جِنْتُ بِكِتَابٍ إِلَى أَبِي أَعْطَانِيهِ إِنْسَانُ، فَأَخْرَجْتُهُ مِنْ كُمِّي.فَقَالَ لِي: يَا بُنَيَّ! لا تَحْمِلْ فِي كُمِّكَ شَيْئاً، فَإِنَّ الْكُمَّ مِضْيَاعٌ.37 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليهُ و آله.يَاتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَشْكُونَ فِيهِ رَبَّهُمْ.فرمود: اگر چنین است، پس بنگر که او مالش را در چه راهی هزینه می کند؛ اگر در راهی که حلال و شایسته نیست و در راه گناه مصرف می شود، پس آن مال حرام است.35 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليهُ و آله از کنار مردی گذشت که لباس کوتاهی را می فروخت؛ ولی آن شخص قد بلند بود، از این رو حضرت به او فرمود: بنشین؛ چون کالایت بهتر فروش می رود.36 - ابن قدّاح گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:من، نامه ای را برای پدرم علیه السَّلام بردم که شخصی آن را به من داده بود؛ آن را از آستین خود بیرون آوردم.پدرم به من فرمود: پسرم! در آستینت چیزی را حمل مکن؛ چون آستین، تباه کننده است.37 - جابر گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليهُ و آله فرمود:زمانی بر مردم فرا می رسد که در آن از پروردگارشان شکایت می کنند.

قُلْتُ: وَ كَيْفَ يَشْكُونَ فِيهِ رَبَّهُمْ؟قَالَ: يَقُولُ الرَّجُلُ : وَاللهِ! مَا رَبِحْتُ شَيْئاً مُنْذُ كَذَا وَكَذَا، وَلَا أَكُلُ وَ لَا أَشْرَبُ إِلَّا مِنْ رَأْسِ مَالِي، وَيْحَكَ وَ هَلْ أَصْلُ مَالِكَ وَ ذِرْوَتُهُ إِلَّا مِنْ رَبِّكَ.38 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام يَقُولُ:كَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليهُ و آله مُؤْمِنٌ فَقِيرٌ شَدِيدُ الْحَاجَةِ مِنْ أَهْلِ الصُّفَّةِ، وَكَانَ مُلازِماً لِرَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليهُ و آله عِنْدَ مَوَاقِيتِ الصَّلاةِ كُلِّهَا لا يَفْقِدُهُ فِي شَيْءٍ مِنْهَا.وَ كَانَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليهُ و آله يَرِقُ لَهُ وَ يَنْظُرُ إِلَى حَاجَتِهِ وَ غُرْبَتِهِ فَيَقُولُ: يَا سَعْدُ! لَوْ قَدْ جَاءَنِي شَيْءٌ لَأَغْنَيْتُكَ.عرض کردم: چگونه از پروردگارشان شکایت می کنند؟فرمود، مرد می گوید: «به خدا سوگند از فلان زمان تاکنون هیچ استفاده و سودی عایدم نشده است، و آب و خوراکم را از اصل سرمایه ام تهیّه می کنم».و ای بر تو! مگر اصل سرمایه ات و فزونی آن جز از پروردگار تو است؟!38 - ابو بصیر گوید: از امام باقر علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:در زمان رسول خدا صلَّى اللهُ عليهُ و آله شخص مؤمنی از اهل صُفّه بود، وی بسیار تنگدست و نیازمند بود و پیوسته در تمام نمازها، به همراه رسول خدا صلَّى اللهُ عليهُ و آله بود، و هیچ گاه این کار را ترک نمی کرد. رسول خدا نیز برای او دلسوزی می کرد و نیازمندی و غریبی او را می دید و می فرمود: ای سعد! به طور حتم اگر چیزی به دستم می رسید تو را بی نیاز می کردم.از آنجا که این وضع به طول انجامید. رسول خدا صلَّى اللهُ عليهُ و آله در این مورد غمگین شد. خداوند از غم و اندوه آن حضرت برای سعد آگاه شد.

قَالَ: فَأَبْطَأَ ذَلِكَ عَلَى رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله فَاشْتَدَّ غَمُ رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله لِسَعْدٍ، فَعَلِمَ اللهُ سُبْحَانَهُ مَا دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله مِنْ غَمِّهِ لِسَعْدٍ.فَأَهْبَطَ عَلَيْهِ جَبْرَئِيلَ علیه السَّلام وَ مَعَهُ دِرْهَمَانِ فَقَالَ لَهُ: يَا مُحَمَّدُ! إِنَّ اللَّهَ قَدْ عَلِمَ مَا قَدْ دَخَلَكَ مِنَ الْغَمْ لِسَعْدِ، أَفَتُحِبُّ أَنْ تُغْنِيَهُ؟فَقَالَ: نَعَمْ.فَقَالَ لَهُ: فَهَاكَ هَذَيْنِ الدِّرْهَمَيْنِ فَأَعْطِهِمَا إِيَّاهُ وَ مُرْهُ أَنْ يَتَّجِرَ بِهِمَا.قَالَ: فَأَخَذَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله ثُمَّ خَرَجَ إِلَى صَلاةِ الظُّهْرِ وَ سَعْدٌ قَائِمٌ عَلَى بَابِ حُجُرَاتِ رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله يَنتَظِرُهُ.فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله قَالَ: يَا سَعْدُ أَ تُحْسِنُ التِّجَارَةَ؟فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ: وَاللهِ، مَا أَصْبَحْتُ أَمْلِكُ مَالاً أَتَّجِرُ بِهِ.فَأَعْطَاهُ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله الدِّرْهَمَيْنِ وَ قَالَ لَهُ: أَتَّجِرْ بِهِمَا وَ تَصَرَّفْ لِرِزْقِ اللَّهِ.از این رو جبرئیل علیه السَّلام با دو درهم فرود آمد و عرضه داشت: ای محمّد! خداوند می داند که تو برای سعد غمگین شده ای. آیا می خواهی او را بی نیاز گردانی؟فرمود: آری.جبرئیل عرض کرد: پس این دو در هم را بگیر و به سعد بپرداز و به او دستور بده که با آنها کاسبی کند.رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله آن دو درهم را گرفت و برای ادای نماز ظهر بیرون آمد، و سعد نیز در کنار درب حجره های آن حضرت ایستاده بود و منتظر آن بزرگوار بود؛ به محض آن که رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله سعد را مشاهده کرد؛ فرمود: ای سعد! آیا می توانی خوب کاسبی کنی؟عرض کرد: به خدا سوگند! تا به حال مالی نداشته ام که بتوانم با آن کاسبی و تجارت کنم.پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله دو درهم را به او داد و فرمود : با این دو در هم کاسبی کن و به کسب رزق و روزی خداوند بپرداز.

فَأَخَذَهُمَا سَعْدٌ وَ مَضَى مَعَ النَّبِي الله صلَّى اللهُ عليه وآله حَتَّى صَلَّى مَعَهُ الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله: قُمْ فَاطْلُبِ الرِّزْقَ فَقَدْ كُنْتُ بِحَالِكَ مُعْتَماً يَا سَعْدُ!قَالَ: فَأَقْبَلَ سَعْدٌ لا يَشْتَرِي بِدِرْهَم شَيْئاً إِلَّا بَاعَهُ بِدِرْهَمَيْنِ، وَ لَا يَشْتَرِي شَيْئاً بِدِرْهَمَيْنِ إِلَّا بَاعَهُ بِأَرْبَعَةِ دَرَاهِمَ، فَأَقْبَلَتِ الدُّنْيَا عَلَى سَعْدٍ، فَكَثُرَ مَتَاعُهُ وَ مَالُهُ وَ عَظُمَتْ تِجَارَتُهُ، فَاتَّخَذَ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ مَوْضِعاً وَ جَلَسَ فِيهِ، فَجَمَعَ تِجَارَتَهُ إِلَيْهِ، وَ كَانَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله إِذَا أَقَامَ بِلالٌ لِلصَّلاةِ يَخْرُجُ وَ سَعْدٌ مَشْغُولٌ بِالدُّنْيَا لَمْ يَتَطَهَّرْ وَ لَمْ يَتَهَيَّأُ كَمَا كَانَ يَفْعَلُ قَبْلَ أَنْ يَتَشَاغَلَ بِالدُّنْيَا.فَكَانَ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله يَقُولُ: يَا سَعْدً! شَغَلَتْكَ الدُّنْيَا عَنِ الصَّلاةِ.فَكَانَ يَقُولُ: مَا أَصْنَعُ ؟ أَضَيَّعُ مَالِي ؟ هَذَا رَجُلٌ قَذَ بِعْتُهُ، فَأُرِيدُ أَنْ أَسْتَوْفِيَ مِنْهُ، وَ هَذَا رَجُلٌ قَدِ اشْتَرَيْتُ مِنْهُ فَأُرِيدُ أَنْ أُوفِيَهُ.قَالَ: فَدَخَلَ رَسُولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله مِنْ أَمْرِ سَعْدِ غَمَّ أَشَدُّ مِنْ غَمِّهِ بِفَقْرِهِ.سعد آن دو درهم را گرفت و به همراه پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله رفت و نماز ظهر و عصر را با آن حضرت به جای آورد. پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله به او فرمود: ای سعد! برخیز و به جست و جوی رزق و روزی بپرداز؛ به راستی که من پیوسته برای حال و وضع تو غمگین بودم.سعد تجارت را شروع کرد. هر جنسی را که به یک در هم می خرید به طور حتم دو درهم به فروش می رفت و اگر آن را دو در هم می خرید، چهار درهم می فروخت، تا آن که دنیا به او روی آورد و کالا و ثروت فراوانی به دست آورد و تجارت بزرگی به راه انداخت، و مکانی در کنار درب مسجد تهیه کرد و در آنجا نشست و به کاسبی مشغول شد.رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله این گونه بود که هرگاه بلال برای نماز، «قد قامت الصلاة» می گفت تشریف می، آورد ولی دیگر سعد به دنیا مشغول بود ولی هنوز وضو نگرفته بود و همانند زمان پیش از اشتغال به دنیا و کاسبی، خود را آماده نماز نکرده بود.پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله می فرمود: ای سعد! دنیا، تو را از نماز بازداشته و به خود مشغول کرده است.سعد نیز می گفت: چه کار کنم؟ آیا مالم را ضایع کنم؟ به این مرد، جنس فروخته ام، می خواهم پولش را از او بگیرم؛ و از این یکی چیزی خریده و می خواهم به او پولش را بپردازم.رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله به شدّت و بیش از آن وقتی که برای تنگدستی اش غمگین شده بود، دچار غم و اندوه شد.

فَهَبَطَ عَلَيْهِ جَبْرَئِيلُ علیه السَّلام فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ! إِنَّ اللهَ قَدْ عَلِمَ غَمَّكَ بِسَعْدٍ، فَأَيُّمَا أَحَبُّ لا إِلَيْكَ حَالُهُ الْأُولَى، أَوْ حَالُهُ هَذِهِ؟فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله: يَا جَبْرَئِيلُ! بَلْ حَالَهُ الْأُولَى قَدْ أَذْهَبَتْ دُنْيَاهُ بِآخِرَتِهِ.فَقَالَ لَهُ جَبْرَئِيلُ علیه السَّلام: إِنَّ حُبَّ الدُّنْيَا وَ الْأَمْوَالِ فِتْنَةٌ وَ مَشْغَلَةٌ عَنِ الْآخِرَةِ، قُلْ لِسَعْدٍ: يَرُدُّ عَلَيْكَ الدِّرْهَمَيْنِ اللَّذَيْنِ دَفَعْتَهُمَا إِلَيْهِ، فَإِنَّ أَمْرَهُ سَيَصِيرُ إِلَى الْحَالَةِ الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا أَوَّلاً.قَالَ: فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله فَمَرَّ بِسَعْدٍ فَقَالَ لَهُ: يَا سَعْدًا أَ مَا تُرِيدُ أَنْ تَرُدَّ عَلَيَّ الدِّرْهَمَيْنِ اللَّذَيْنِ أَعْطَيْتُكَهُمَا؟فَقَالَ سَعْدٌ: بَلَى وَ مِائَتَيْنِ.فَقَالَ لَهُ: لَسْتُ أُرِيدُ مِنْكَ يَا سَعْدًا إِلَّا الدَّرْهَمَيْنِ.فَأَعْطَاهُ سَعْدٌ دِرْهَمَيْنِ.جبرئيل علیه السَّلام فرود آمد و عرض کرد: ای محمد! خداوند، از غمگینی تو برای سعد آگاه است؛ کدام حالش را بیشتر دوست می داری حالت اول (و تنگدستی اش را با حال و وضع فعلی او را؟!)حضرت فرمود: ای جبرئیل! معلوم است که حال اولش را! دنیایش آخرتش را از دستش گرفته است.جبرئيل علیه السَّلام عرض کرد: به راستی که محبّت و دوستی دنیا و اموال، فتنه و موجب بازداشته شدن از جهان آخرت است؛ به سعد بفرما آن دو در هم را که به او پرداخته ای به تو بازگرداند؛ بدین ترتیب، به زودی وضعش به همان حال اول باز می گردد.پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله از خانه خارج شد، وقتی سعد را دید به او فرمود: ای سعد! آیا نمی خواهی دو در همی را که به تو دادم به من بازگردانی؟سعد عرض کرد: چرا، بلکه دویست درهم می پردازم.حضرت فرمود: ای سعد! بیش از همان دو درهم از تو چیزی نمی خواهم.سعد، دو درهم را به آن حضرت صلَّى اللهُ عليه وآله تقدیم کرد.

قَالَ: فَأَدْبَرَتِ الدُّنْيَا عَلَى سَعْدٍ حَتَّى ذَهَبَ مَا كَانَ جَمَعَ وَ عَادَ إِلَى حَالِهِ الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا.39 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:كُلُّ شَيْءٍ يَكُونُ فِيهِ حَلالٌ وَ حَرَامٌ فَهُوَ حَلالٌ لَكَ أَبَداً حَتَّى أَنْ تَعْرِفَ الْحَرَامَ مِنْهُ بِعَيْنِهِ فَتَدَعَهُ.40 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ [عَنْ أَبِيهِ] عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةً عَنْ اَبِي لَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:كُلُّ شَيْءٍ هُوَ لَكَ حَلالٌ حَتَّى تَعْلَمَ أَنَّهُ حَرَامٌ بِعَيْنِهِ فَتَدَعَهُ مِنْ قِبَل نَفْسِكَ، وَ ذَلِكَ مِثْلُ التَّوْبِ يَكُونُ قَدِ اشْتَرَيْتَهُ وَ هُوَ سَرقَةٌ أَوِ الْمَمْلُوكِ عِنْدَكَ وَ لَعَلَّهُ حُرٌّ قَدْ بَاعَ نَفْسَهُ أَوْ خُدِعَ فَبِيعَ أَوْ قُهِرَ أَوِ امْرَأَةٍ تَحْتَكَ، وَهِيَ أُخْتُكَ أَوْ رَضِيعَتُكَ وَ الْأَشْيَاءُ كُلُّهَا عَلَى هَذَا حَتَّى يَسْتَبِينَ لَكَ غَيْرُ ذَلِكَ أَوْ تَقُومَ بِهِ الْبَيِّنَةُ.در پی این جریان، دنیا به سعد پشت کرد تا کار به جایی رسید که اموال جمع آوری شده اش از دستش رفت و به همان حالتی که پیش از آن داشت بازگشت.39 - عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هر چیزی که در آن هم حلال باشد و هم حرام، برایت حلال است؛ تا آن گاه که حرام را به طور مشخص بشناسی و آن را کنار بگذاری.40 - مسعدة بن صدقه گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:همه چیز برای تو حلال است تا آن گاه که بدانی آن چیز حرام است، که در این صورت باید آن را از ناحیهٔ خودت جبران کنی! این همانند لباسی دزدی را بخری یا خدمتکار آزادی نزد تو باشد، که یا خود را خریده و یا آن که به او نیرنگ زده و او را بفروشند یا به زور به عنوان کنیز قلمداد کنند یا آن که زن تو خواهر تو یا خواهر رضاعی تو باشد؛ و همه این موارد به همین نحو است تا آن گاه که حقیقت برای تو آشکار شود یا بینه و شاهد برخلاف آن اقامه گردد.

41 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ أَبِي مَسْرُوقِ النَّهْدِيِّ عَنْ مُوسَى بْنِ عُمَرَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ:قُلْتُ لِلرّضَا علیه السَّلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنَّ النَّاسَ رَوَوْا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله كَانَ إِذَا أَخَذَ فِي طَرِيقٍ رَجَعَ فِي غَيْرِهِ، فَكَذَا كَانَ يَفْعَلُ؟قَالَ: فَقَالَ: نَعَمْ، وَأَنَا أَفْعَلُهُ كَثِيراً فَافْعَلْهُ.ثُمَّ قَالَ لِي: أَمَا إِنَّهُ أَرْزَقُ لَكَ.42 - عَنْهُ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَانِ الْمَسْعُودِيُّ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ الْبَجَلِيِّ قَالَ شَكَوْتُ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام حَالِي وَ انْتِشَارَ أَمْرِي عَلَيَّ.قَالَ: فَقَالَ لِي: إِذَا قَدِمْتَ الْكُوفَةَ فَبِعْ وِسَادَةً مِنْ بَيْتِكَ بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ وَ ادْعُ إِخْوَانَكَ وَأَعِدَّ لَهُمْ طَعَاماً وَ سَلْهُمْ يَدْعُونَ اللَّهَ لَكَ.قَالَ: فَفَعَلْتُ وَ مَا أَمْكَنَنِي ذَلِكَ حَتَّى بِعْتُ وِسَادَةً وَ اتَّخَذْتُ طَعَامًا كَمَا أَمَرَنِي وَ سَأَلْتُهُمْ أَنْ يَدْعُوا اللَّهَ لِي.41 - موسی بن عمر بن بزيع گوید: به امام رضا علیه السَّلام عرض کردم قربانت گردم مردم روایت کرده اند که اگر رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله از راهی میرفت از راه دیگری باز می گشت؛ آیا این گونه رفتار می فرموده است؟فرمود: آری، و من نیز بسیار این کار را انجام می دهم؛ تو نیز این کار را بکن که بیشتر برای تو روزی می آورد.42 - حفص بن عمر بجلی گوید: از وضعیّت بد و درهم ریختگی کارم به امام صادق علیه السَّلام شکایت کردم.فرمود: هنگامی که به کوفه رسیدی بالشی را از خانه ات بردار و به قیمت ده درهم بفروش، و برادرانت (شیعیان را دعوت کن و برای آنها غذایی آماده کن و از آنان درخواست کن که برای تو به درگاه الهی دعا کنند.)من این کار را کردم، و کار دیگری نکردم جز آن که بالشی را از خانه برداشته و به ده درهم فروختم و غذایی گرفتم (همان گونه که آن حضرت به من دستور فرموده بود و آنان را دعوت کردم و درخواست کردم که به درگاه الهی برایم دعا کنند.)

قَالَ: فَوَ اللَّهِ! مَا مَكَنْتُ إِلَّا قَلِيلاً حَتَّى أَتَانِي غَرِيمٌ لِي، فَدَقَّ الْبَابَ عَلَيَّ وَ صَالَحَنِي مِنْ مَالٍ لِي كَثِيرٍ كُنْتُ أَحْسُبُهُ نَحْواً مِنْ عَشَرَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ.قَالَ: ثُمَّ أَقْبَلَتِ الْأَشْيَاءُ عَلَى.43 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:لَيْسَ بِوَلِي لِي مَنْ أَكَلَ مَالَ مُؤْمِنٍ حَرَاماً.44 - مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ أَبُو الْعَبَّاسِ الْكُوفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ وَ عَلِيٌّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعاً عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِيِّ قَالَ:كَتَبْتُ إِلَيْهِ _ يَعْنِي أَبَا الْحَسَنِ الثَّالِثَ علیه السَّلام، وَ أَنَا بِالْمَدِينَةِ سَنَةَ إِحْدَى وَ ثَلَاثِينَ وَ مِائَتَيْنِ - : جُعِلْتُ فِدَاكَ! رَجُلٌ أَمَرَ رَجُلاً يَشْتَرِي لَهُ مَتَاعاً أَوْ غَيْرَ ذَلِكَ فَاشْتَرَاهُ فَسُرِقَ مِنْهُ أَوْ قُطِعَ عَلَيْهِ الطَّرِيقُ مِنْ مَالِ مَنْ ذَهَبَ الْمَتَاعُ مِنْ مَالِ الْآمِرِ أَوْ مِنْ مَالِ الْمَأْمُورِ؟به خدا سوگند! هنوز زمان اندکی نگذشته بود، که یکی از بدهکاران من آمد و در زد و مال بسیاری را که فکر می کردم، در حدود ده هزار درهم است _ را به طور مصالحه، به من بازگرداند. پس از این جریان، همه چیز به من رو آورد (ثروتمند شدم و امورم نیز اصلاح شد.)43 - سماعه گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: هیچ یک از اولیا (و شیعیان من حق ندارد مال مؤمنی را از راه حرام بخورد.)44 - علی بن محمد قاسانی گوید: سال دویست و سی و یک هجری بود من در مدینه بودم، طی نامه ای به امام هادی علیه السَّلام نوشتم قربانت گردم! فردی، دیگری را مأمور کرده که برایش خدمتکار یا چیز دیگری بخرد، او نیز خرید، ولی از او دزدیده شد، یا آن که راهزنان راه را بر او گرفته و جنس خریداری شده را بردند، مال ربوده شده چه کسی حساب می شود: کسی که دستور خرید داده یا کسی که مأمور خرید بوده است؟

فكتب علیه السَّلام: مِنْ مَالِ الآمِرِ.45 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أُخْتِ الْوَلِيدِ بْنِ صَبِيح عَنْ خَالِهِ الْوَلِيدِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ مِنَ النَّاسِ مَنْ جُعِلَ رِزْقُهُ فِي السَّيْفِ وَ مِنْهُمْ مَنْ جُعِلَ رِزْقُهُ فِي التَّجَارَةِ، وَ مِنْهُمْ مَنْ جُعِلَ رِزْقُهُ فِي لِسَانِهِ.46 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْجَعْفَرِيِّينَ قَالَ:كَانَ بِالْمَدِينَةِ عِنْدَنَا رَجُلٌ يُكَنَّى أَبَا الْقَمْقَامِ، وَ كَانَ مُحَارَفاً فَأَتَى أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام فَشَكَا إِلَيْهِ حِرْفَتَهُ وَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ لَا يَتَوَجَّهُ فِي حَاجَةٍ فَيُقْضَى لَهُ.فَقَالَ لَهُ أَبُو الْحَسَنِ علیه السَّلام: قُلْ فِي آخِرِ دُعَائِكَ مِنْ صَلَاةِ الْفَجْرِ: «سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ مِنْ فَضْلِهِ» عَشْرَ مَرَّاتٍ.آن حضرت علیه السَّلام در پاسخ مرقوم فرمود: از مال کسی که دستور داده است.45 - ولید گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:به راستی که رزق و روزی برخی از مردم، در شمشیر، برخی در تجارت و کاسبی و برخی نیز در زبانش قرار داده شده است.46 - یکی از شیعیان گوید: در مدینه، در همسایگی ما مردی با کنیۀ «ابو قمقام» زندگی می کرد، او صنعتگر بود، ولی کارش رونق نداشت، روزی نزد امام کاظم علیه السَّلام رفت و از شغل و کارش شکایت کرد و عرض کرد: هر کاری را می خواهد انجام دهد نمی تواند و برایش فراهم نمی شود.امام کاظم علیه السَّلام به او فرمود: در آخر دعایت در نماز صبح ده مرتبه بگو: «سبحان الله العظيم: استغفر الله و أسأله من فضله» .

قَالَ أَبُو الْقَمْقَامِ فَلَزِمْتُ ذَلِكَ فَوَ اللَّهِ، مَا لَبِثْتُ إِلَّا قَلِيلاً حَتَّى وَرَدَ عَلَيَّ قَوْمٌ مِنَ الْبَادِيَةِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي مَاتَ وَ لَمْ يُعْرَفْ لَهُ وَارِثٌ غَيْرِي، فَانْطَلَقْتُ فَقَبَضْتُ مِيرَاثَهُ وَ أَنَا مُسْتَغْنِ.47 - عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ الله علیه السَّلام:لا تُمَانِعُوا قَرْضَ الْحَمِيرِ وَ الْخُبْزِ وَ اقْتِبَاسَ النَّارِ، فَإِنَّهُ يَجْلِبُ الرِّزْقَ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ مَعَ مَا فِيهِ مِنْ مَكَارِمِ الْأَخْلَاقِ.48 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْمِقْدَامِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَضِيرَةَ الْأَزْدِيُّ قَالَ:وَجَدَ رَجُلٌ رِكَازاً عَلَى عَهْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فَابْتَاعَهُ أَبِي مِنْهُ بِثَلَاثِمِائَةِ دِرْهَم وَ مِائَةِ شَاةٍ مُتبع.فَلامَتْهُ أُمَّى وَقَالَتْ: أَخَذْتَ هَذِهِ بِثَلاثِمِائَةِ شَاةٍ أَوْلَادُهَا مِائَةٌ وَأَنْفُسُهَا مِائَةٌ وَمَا فِي بُطُونِهَا مِائَةٌ.ابو قمقام گوید: من بر این کار مداومت کردم. به خدا سوگند! پس از اندک زمانی، گروهی از صحرانشینان نزد من آمدند و به من خبر دادند که یکی از مردان قبیله ام از دنیا رفته است و کسی جز من وارثی برای او نمی شناسند. از این رو من رفتم و ارث او را گرفتم، و در حال حاضر شخص ثروت مندی هستم.47 - معاوية بن عمّار گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:اگر کسی خواست از شما خمیر، یا نان یا شعلۀ آتش قرض بگیرد، از او باز مدارید؛ چون این قرض دادن باعث جلب رزق و روزی برای اهل خانه شما می شود، علاوه بر آن، از اخلاق کریمانه و پسندیده است.48 - حارث بن حضیره ازدی گوید: مردی در زمان حکومت امیر مؤمنان على علیه السَّلام گنجی (یا معدنی را یافت پدر من آن را از او در ازای سیصد درهم و یکصد رأس گوسفند با برّه شان خریداری کرد، ولی مادرم، پدرم را سرزنش کرد و گفت: چرا این را در ازای سیصد گوسفند خریده ای (چراکه آن گوسفندان صد رأس بودند، صد رأس برّه داشتند و صد رأس برّه نیز در شکم داشتند)؟)

قَالَ: فَنَدِمَ أَبِي، فَانْطَلَقَ لِيَسْتَقِيلَهُ.فَأَبَى عَلَيْهِ الرَّجُلُ فَقَالَ: خُذْ مِنِّي عَشْرَ شِيَاءٍ، خُذْ مِنِّي عِشْرِينَ شَاءٌ، فَأَعْيَاهُ فَأَخَذَ أَبِي الرِّكَازَ وَ أَخْرَجَ مِنْهُ قِيمَةَ أَلْفِ شَاةٍ.فَأَتَاهُ الْآخَرُ فَقَالَ: خُذْ غَنَمَكَ وَ انْتِنِي مَا شِئْتَ.فَأَبَى فَعَالَجَهُ فَأَعْيَاهُ، فَقَالَ: لَأُضِرَّنَّ بِكَ.فَاسْتَعْدَى إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام عَلَى أَبِي، فَلَمَّا قَصَّ أَبِي عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام أَمْرَهُ قَالَ لِصَاحِبِ الرِّكَازِ: أَدَّ خُمُسَ مَا أَخَذْتَ، فَإِنَّ الْخُمُسَ عَلَيْكَ، فَإِنَّكَ أَنْتَ الَّذِي وَجَدْتَ الرَّكَازَ وَ لَيْسَ عَلَى الْآخَرِ شَيْءٌ، لِأَنَّهُ إِنَّمَا أَخَذَ ثَمَنَ غَنَمِهِ.پدرم از این کار پشیمان شد و رفت تا معامله را بهم بزند، ولی او نپذیرفت. پدرم گفت: از من ده رأس گوسفند بگیر، از من بیست رأس گوسفند بگیر؛ ولی او نپذیرفت.پدرم آن جواهرات (یا سکّه ها را برداشت و به قدر قیمت هزار رأس گوسفند از آن استفاده برد. فروشنده اولی، آمد و به پدرم گفت: گوسفندانت را بگیر و هر چه قدر (از گنج) را می خواهی به من پس بده.)ولی پدرم نیز نپذیرفت و او هر کار کرد نتوانست پدرم را راضی کند و خسته شد و گفت: مطمئن باش که رهایت نمی کنم.سپس نزد امیر مؤمنان علی علیه السَّلام رفت و از پدرم شکایت کرد، و از آن حضرت کمک خواست. وقتی پدرم جریان را برای امیرمؤمنان علی علیه السَّلام بازگو کرد، آن حضرت به کسی که گنج را یافته بود فرمود: خمس (یک پنجم از آن چه را گرفته ای بپرداز؛ چون خمس بر گردن توست؛ چرا که تو کسی هستی که گنج را یافته ای ، و بر عهدۀ این شخص نیز چیزی نیست؛ چون، او فقط بهای گوسفندانش را دریافت کرده است.)

49 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةً عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سُئِلَ رَجُلٌ لَهُ مَالٌ عَلَى رَجُلٍ مِنْ قِبَلِ عِينَةٍ عَيْنَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا حَلَّ عَلَيْهِ الْمَالُ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مَا يُعْطِيهِ، فَأَرَادَ أَنْ يُقَلُّبَ عَلَيْهِ وَيَرْبَحَ أَيَبِيعُهُ لُؤْلُوْا وَ غَيْرَ ذَلِكَ مَا يَسْوَى مِائَةَ دِرْهَم بِأَلْفِ دِرْهَم وَ يُؤَخِّرَهُ؟قَالَ : لا بَأْسَ بِذَلِكَ، قَدْ فَعَلَ ذَلِكَ أَبِي رَضِيَ اللهُ عَنْهُ وَ أَمَرَنِي أَنْ أَفْعَلَ ذَلِكَ فِي شَيْءٍ كَانَ عَلَيْهِ.50 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ [عَنْ] أَبِي عَمْرٍو الْحَذَّاءِ قَالَ:سَاءَتْ حَالِي فَكَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام، فَكَتَبَ إِلَيَّ: أَدِمْ قِرَاءَةَ (إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحاً إِلَى قَوْمه.)قَالَ: فَقَرَأْتُهَا حَوْلاً فَلَمْ أَرَ شَيْئاً.49 - مسعدة بن صدقه گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدند: مردی چیزی را به طور عینه (فروش نسیه ایِ گران تر، برای پرداخت بدهی در آینده به دیگری فروخت و از او طلبکار بود، ولی در زمانی که باید بدهی را می پرداخت چیزی نداشت که بپردازد. از این رو طلبکار تصمیم گرفت چیزی به او بفروشد که سود ببرد؛ آیا می تواند مروارید و چیز دیگری را به بدهکارش به طوری که چیزی را که یکصد در هم ارزش دارد یکهزار درهم بفروشد، و از آن طرف برای پرداخت پول، به او مهلت بدهد؟)حضرتش فرمود: اشکالی ندارد .پدرم _ که خدا از او خشنود است _ این کار را انجام داد و مرا مأمور کرد تا در مورد بدهکاری او چنین کنم.50 - ابوعمرو کفّاش گوید: من دچار تنگدستی شدم و به امام جوتد علیه السَّلام نامه نوشتم و جریان را باز گفتم.آن حضرت در پاسخ مرقوم فرمود: بر خواندن سورۀ نوح مداومت کن.من تا یک سال آن را خواندم، ولی اثری ندیدم.

فَكَتَبْتُ إِلَيْهِ أُخْبِرُهُ بِسُوءٍ حَالِي، وَ أَنِّي قَدْ قَرَأْتُ:( إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحاً إِلَىٰ قَوْمِهِ حَوْلاً كَمَا أَمَرْتَنِي وَ لَمْ أَرَ شَيْئًا.)قَالَ: فَكَتَبَ إِلَيَّ قَدْ وَفَى لَكَ الْحَوْلُ فَانْتَقِلْ مِنْهَا إِلَى قِرَاءَةِ (إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ.)قَالَ: فَفَعَلْتُ فَمَا كَانَ إِلَّا يَسِيراً حَتَّى بَعَثَ إِلَيَّ ابْنُ أَبِي دَاوُدَ، فَقَضَى عَنِّي دَيْنِي وَأَجْرَى عَلَيَّ وَ عَلَى عِبَالِي وَ وَجْهَنِي إِلَى الْبَصْرَةِ فِي وَكَالَتِهِ بِبَابٍ كَلَّاءَ وَ أَجْرَى عَلَيَّ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَم.وَ كَتَبْتُ مِنَ الْبَصْرَةِ عَلَى يَدَيْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام: إِنِّي كُنْتُ سَأَلْتُ أَبَاكَ عَنْ كَذَا وَكَذَا وَ شَكَوْتُ إِلَيْهِ كَذَا وَكَذَا، وَإِنِّي قَدْ نِلْتُ الَّذِي أَحْبَبْتُ فَأَحْبَبْتُ أَنْ تُخْبِرَنِي يَا مَوْلايَ! كَيْفَ أَصْنَعُ فِي قِرَاءَةِ (إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ أَقْتَصِرُ عَلَيْهَا وَحْدَهَا فِي فَرَائِضِي وَ غَيْرِهَا، أَمْ أَقْرَأُ مَعَهَا غَيْرَهَا، أَمْ لَهَا حَدٌ أَعْمَلُ بِهِ؟)فَوَقَعَ علیه السَّلام، وَ قَرَأْتُ التَّوْقِيعَ : لا تَدَعْ مِنَ الْقُرْآنِ قَصِيرَهُ وَ طَوِيلَهُ، وَ يُجْزِئُكَ مِنْ قِرَاءَةِ (إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ يَوْمَكَ وَ لَيْلَتَكَ مِائَةَ مَرَّةٍ.)از این رو به آن حضرت علیه السَّلام دوباره شکایت کردم. حضرتش در پاسخ مرقوم فرمود: یک سال قرائت آن برایت بس است. از این پس سوره قدر را بخوان.من چنین کردم، و پس از گذشت اندک زمانی، ابن ابی داوود کسی را به سوی من فرستاد و بدهی ام را پرداخت کرد و به وضع من و خانواده ام رسیدگی کرد و مرا برای وکالت به منطقۀ بخش «کلاء» در بصره فرستاد و برایم پانصد درهم حقوق مقرر کرد.من، از بصره توسّط علی بن مهزیار اهوازی نامه ای برای امام هادی علیه السَّلام نوشتم و عرض کرذم: من از پدر بزرگوارت در مورد فلان چیز درخواستی کردم، و از تنگدستی ام شکایت نمودم. واقعیت آن است که به چیزی که دوست داشتم رسیدم، و حالا دوست دارم شما به من بفرمایید که در خواندن سورۀ قدر چگونه رفتار کنم؟ آیا تنها همین سوره را در نمازهای واجب و غیر آن بخوانم؟ یا آن که سورۀ دیگری را نیز می توانم بخوانم؟ و یا آن که حدّ و مقدار مشخصّی دارد که باید رعایت کنم؟آن حضرت علیه السَّلام توقیع فرمودند و من آن را قرائت کردم که خواندن سوره های کوتاه وطولانی قرآن را ترک مکن؛ و خواندن سورۀ قدر در هر روز و هر شب، یکصد مرتبه برایت کافی است.

51 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَهْلِ قَالَ:كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام: إِنِّي قَدْ لَزِمَنِي دَيْنٌ فَادِحٌ.فَكَتَبَ : أَكْثِرُ مِنَ الإِسْتِغْفَارِ، وَ رَطُبْ لِسَانَكَ بِقِرَاءَةِ (إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ.)52 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ كَثِيرِ الْمَدَائِنِي عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:أَنَّهُ دَخَلَ عَلَيْهِ بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَرَأَى عَلَيْهِ قَمِيصاً فِيهِ قَبُّ قَدْ رَفَعَهُ فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَیْهِ.فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: مَا لَكَ تَنْظُرُ؟فَقَالَ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! قَبُّ يُلْقَى فِي قَمِيصِكَ.فَقَالَ لَهُ: اضْرِبْ يَدَكَ إِلَى هَذَا الْكِتَابِ، فَاقْرَأْ مَا فِيهِ وَ كَانَ بَيْنَ يَدَيْهِ كِتَابٌ، أَوْ قَرِيبٌ مِنْهُ.51 - اسماعیل بن سهل گوید: به امام جواد علیه السَّلام طی نامه ای نوشتم: به راستی که قرض سنگینی بر گردن من است.حضرت در پاسخ فرمود: بسیار استغفار کن، و زبانت را با خواندن سورۀ قدر تازه نگهدار.52 - راوی گوید: یکی از دوستان امام صادق علیه السَّلام نزد آن حضرت رفت و مشاهده کرد پیراهنی بر تن مبارک آن حضرت است و قسمتی از آن پاره شده و آن حضرت نیز بر آن وصله زده (یا آن را دوخته است. آن شخص نگاهش را به آن قسمت پیراهن دوخت.)امام صادق علیه السَّلام فرمود: جریان چیست که می نگری؟عرض کرد: قربانت گردم! پیراهن شما وصله دارد.پیش روی، یا نزدیک آن حضرت، نوشته ای قرار داشت. فرمود: این نوشته را به دست گیر و آن چه در آن نوشته شده است بخوان.

فَنَظَرَ الرَّجُلُ فِيهِ فَإِذَا فِيهِ: «لا إِيمَانَ لِمَنْ لا حَيَاءَلَهُ وَ لَا مَالَ لِمَنْ لا تَقْدِيرَ لَهُ وَلَا جَدِيدَ لِمَنْ لا خَلَقَ لَهُ».53 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي الْكُوفِي عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ مَنْدَلِ بْنِ عَلِيَّ الْعَنْزِيٌّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ عَنْ مِسْمَعِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله:إِذَا غَضِبَ اللهُ عَلَى أُمَّةٍ وَلَمْ يُنْزِلْ بِهَا الْعَذَابَ، غَلَتْ أَشْعَارُهَا وَ قَصُرَتْ أَعْمَارُهَا، وَ لَمْ تَرْبَحْ تُجَارُهَا وَ لَمْ تَزْكُ ثِمَارُهَا، وَ لَمْ تَغْزُرْ أَنْهَارُهَا، وَ حُبِسَ عَنْهَا أَمْطَارُهَا، وَ سُلْطَ عَلَيْهَا شِرَارُهَا.54 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّوْفَلِيُّ عَمَّنْ رَفَعَهُ قَالَ:قَدِمَ أَعْرَابِيُّ بِإِبِلِ لَهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله فَقَالَ لَهُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! بِعْ لِي إِبِلِي هَذِهِ.مرد، آن را نگریست و مشاهده کرد در آن که نوشته شده است: کسی که بی حیاست هیچ ایمان ندارد کسی که برنامه ریزی ندارد، هیچ مالی و ثروتی ندارد و کسی که (لباس یا جنس دست دوم (و کهنه) ندارد هیچ گاه نو و تازه ندارد.)53 - اصبغ بن نباته گوید: امیر مؤمنان علی علیه السَّلام فرمود: پیامبر خداصلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:هرگاه خداوند بر امّتی خشم بگیرد، ولی عذاب بر آنان نفرستد، قیمت کالاهای آنها گران می شود، عمرهای آنان کوتاه می شود، تاجران آنها سود نمی برند، میوه های آنان رشد نمی کند و پر محصول نمی شود، نهرهای آنها پرآب نمی گردد، بارانه ای سالیانه از آنان دریغ می شود و بدترین افراد بر آنان مسلّط می گردند.54 - مصعب بن عبدالله نوفلی در روایت مرفوعه ای گوید: در دوران رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله عرب بادیه نشینی شتر را نزد آن حضرت آورد و گفت: ای رسول خدا! این شترهای مرا برایم بفروش.

فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله: لَسْتُ بِبَيَّاعِ فِي الْأَسْوَاقِ.قَالَ: فَأَشِرْ عَلَيَّ .فَقَالَ لَهُ: بِعْ هَذَا الْجَمَلَ بِكَذَا وَ بِعْ هَذِهِ النَّاقَةَ بِكَذَا حَتَّى وَصَفَ لَهُ كُلَّ بَعِيرٍ مِنْهَا.فَخَرَجَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى السُّوقِ فَبَاعَهَا، ثُمَّ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله فَقَالَ: وَ الَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ! مَا زَادَتْ دِرْهَماً وَ لا نَقَصَتْ دِرْهَماً مِمَّا قُلْتَ لِي فَاسْتَهْدِنِي يَا رَسُولَ الله!قَالَ: لا.قَالَ: بَلَى يَا رَسُولَ اللهِ! فَلَمْ يَزَلْ يُكَلِّمُهُ حَتَّى قَالَ لَهُ: أَهْدِ لَنَا نَاقَةً وَ لا تَجْعَلْهَا وَلْهَى.55 - عِدَّة مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ زَکَرِیَّا الْخَزَّارِ عَنْ يَحْيَى الْحَذَّاءِ قَالَ:رسول صلَّى اللهُ عليه وآله به او فرمود: من که فروشنده در بازارها نیستم!گفت: پس مرا راهنمایی کن.فرمود: این شتر نر را به این قیمت و این شتر ماده را به این قیمت بفروش تا آن که تک تک شتران را برایش قیمت گذاری فرمود.اعرابی به بازار رفت و آنها را فروخت، سپس نزد رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله آمد و گفت: به خداوندی که تو را به حق مبعوث فرموده سوگند! از آن قیمتی که به من فرمودی نه یک در هم بیشتر شد و نه یک در هم کمتر شد. ای رسول خدا! از من هدیه ای بپذیر.حضرت فرمود: نه.او گفت: چرا ای رسول خدا!و پیوسته با آن حضرت سخن گفت، تا آن بزرگوار را راضی کرد.حضرتش فرمود: یک شتر ماده به ما هدیه بده، ولی شتری نباشد که از بچّه اش جدا شده باشد.55 - يحيى حذّاء گوید:

قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام: رُبَّمَا اشْتَرَيْتُ الشَّيْءَ بِحَضْرَةِ أَبِي فَأَرَى مِنْهُ مَا أَغْتَمُ بِهِ.فَقَالَ: تَنَكَّبُهُ وَ لا تَشْتَرِ بِحَضْرَتِهِ، فَإِذَا كَانَ لَكَ عَلَى رَجُلٍ حَقٌّ فَقُلْ لَهُ: فَلْيَكْتُبْ، وَ كَتَبَ فُلانُ بْنُ فُلانٍ بِخَطَّهِ وَ أَشْهَدَ اللهَ عَلَى نَفْسِهِ وَ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيداً، فَإِنَّهُ يُقْضَى فِي حَيَاتِهِ أَوْ بَعْدَ وَفَاتِهِ.56 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ بِلالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بَسَّامِ الْجَمَّالِ قَالَ:كُنْتُ عِنْدَ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ الصَّيْرَفِي، فَجَاءَ رَجُلٌ يَطْلُبُ غَلَّةٌ بِدِينَارٍ، وَ كَانَ قَدْ أَغْلَقَ بَابَ الْحَانُوتِ وَ خَتَمَ الْكِيسَ فَأَعْطَاهُ غَلَّةٌ بِدِينَارٍ.فَقُلْتُ لَهُ: وَيْحَكَ! يَا إِسْحَاقُ! رُبَّمَا حَمَلْتُ لَكَ مِنَ السَّفِينَةِ أَلْفَ أَلْفِ دِرْهَم.قَالَ: فَقَالَ لِي: تَرَى كَانَ لِي هَذَا، لَكِنِّي سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ: «مَنِ اسْتَقَلَّ قَلِيلَ الرِّزْقِ حُرِمَ كَثِيرَهُ».به امام کاظم علیه السَّلام عرض کردم: گاهی در حضور پدرم چیزی را می خرم، ولی موجب اندوه من می شود!حضرت علیه السَّلام فرمود: از خریدن آن چیز بگذر و در حضور پدرت چیزی را خریداری مکن؛ اگر چیزی نیز از کسی طلب کار شدی به او بگو که باید بنویسد: «فلان شخص فرزند فلان شخص به خطّ خود می نویسد و خدا را بر خویشتن گواه می گیرد _ در حالی که خدا برای گواه بودن کافی است - که این بدهکاری در چه زمان زندگانی اش و چه پس از مرگش پرداخت خواهد شد».56 - حسن بن بسام جمّال گوید: نزد اسحاق بن عمّار صرّاف بودم که مردی آمد و از او درخواست کرد که یک دینار را برایش خُرد کند و در هم بپردازد، ولی اسحاق، درب دگان را بسته بود و سر کیسه اش را نیز بسته بود، ولی یک دینار او را گرفت و خرد کرد.من گفتم وای برتو! گاهی از کشتی برایت هزار درهم آورده می شود!گفت: درست است که این وضع مرا مشاهده کرده ای، ولی من از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: هر کس رزق و روزیِ اندک را کم بشمارد (و نگیرد از رزق و روزی فراوان محروم می شود.)

ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ فَقَالَ: «يَا إِسْحَاقُ! لا تَسْتَقِلَّ قَلِيلَ الرِّزْقِ فَتُحْرَمَ كَثِيرَهُ».57 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِيٌّ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ مِنَ الرِّزْقِ مَا يُبَبِّسُ الْجِلْدَ عَلَى الْعَظْم.58 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِيُّ عَنْ عَلِيَّ بْنِ الْحَسَنِ التَّيْمِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:ذَكَرْتُ لَهُ مِصْرَ فَقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله:اطْلُبُوا بِهَا الرِّزْقَ وَ لا تَطْلُبُوا بِهَا الْمَكْتَ.ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: مِصْرُ الْحُتُوفِ تُقَيَّضُ لَهَا قَصِيرَةُ الْأَعْمَارِ.59 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيْ عَنْ شَرِيفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِي قُرَّةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:آن گاه به من رو کرد و فرمود: ای اسحاق رزق و روزی اندک را کم مشمار؛ چون در این صورت از رزق فراوان محروم می شوی.57 - زراره گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: به راستی که برخی از روزی ها (به جهت سختی پوست را به استخوان می خشکاند!)58 - علی بن اسباط از شخصی نقل می کند که گوید: از مصر برای امام صادق علیه السَّلام بازگو کردم فرمود:رسول خدا صلّی اللهُ علیه وآله فرمود: روزی را از آن دیار درخواست کنید ولی در آن اقامت ننمایید آن گاه امام صادق علیه السَّلام فرمود: مصر کشنده ای است که موجب اندکی عمر می شود.59 - فضل بن ابو قرّه گوید:

أَتَتِ الْمَوَالِي أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فَقَالُوا: نَشْكُو إِلَيْكَ هَؤُلَاءِ الْعَرَبَ، إِنَّ رَسُولَ الله صلّى اللهُ عليه وآله كَانَ يُعْطِينَا مَعَهُمُ الْعَطَايَا بِالسَّوِيَّةِ، وَ زَوَّجَ سَلْمَانَ وَ بِلالاً وَ صُهَيْباً وَأَبَوْا عَلَيْنَا هَؤُلَاءِ وَ قَالُوا: لَا نَفْعَلُ.فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فَكَلَّمَهُمْ فِيهِمْ، فَصَاحَ الْأَعَارِيبُ: أَبَيْنَا ذَلِكَ يَا أَبَا الْحَسَنِ! أَبَيْنَا ذَلِكَ.فَخَرَجَ وَ هُوَ مُغْضَبٌ يُجَرُّ رِدَاؤُهُ وَ هُوَ يَقُولُ: يَا مَعْشَرَ الْمَوَالِي! إِنَّ هَؤُلَاءِ قَدْ صَيَّرُوكُمْ بِمَنْزِلَةِ الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى، يَتَزَوَّجُونَ إِلَيْكُمْ وَ لا يُزَوِّجُونَكُمْ، وَ لا يُعْطُونَكُمْ مِثْلَ مَا يَأْخُذُونَ، فَاتَّجِرُوا بَارَكَ اللهُ لَكُمْ، فَإِنِّي قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله يَقُولُ: «الرِّزْقُ عَشَرَةُ أَجْزَاء تِسْعَةُ أَجْزَاء فِي التِّجَارَةِ وَ وَاحِدَةٌ فِي غَيْرِهَا».تَمَّ كِتَابُ المَعِيشَةِ مِنْ كِتَابِ الْكَافِي وَ يَتْلُوهُ كِتَابُ النِّكَاحِ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَالِقِ الإِصْبَاحِ.امام صادق علیه السَّلام فرمود: عدّه ای از عجم ها نزد امیر مؤمنان علی علیه السَّلام آمدند و عرض کردند: از دست این (حاکمان عرب به شما شکایت داریم، چرا که رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله، همراه با اینها، به طور مساوی به ما نیز بخشش می کرد، و سلمان فارسی، بلال و صهیب حبشی را نیز دامادِ عرب ها کرد؛ ولی اینها نمی پذیرند و می گویند: این کار را انجام نمی دهیم.)امیر مؤمنان على علیه السَّلام، نزد آنها (حاکمان جور رفت و در سخن آنها بازگو و در موردشان گفت و گو کرد، ولی آن اعراب بی فرهنگ فریاد برآوردند و گفتند: ای اباالحسن! نمی پذیریم، نمی پذیریم.)آن حضرت علیه السَّلام با خشم بازگشت به طوری که عبای مبارکش بر زمین کشیده می شد، و می فرمود: ای گروه موالیان (عجم ها اینان شما را همانند یهودیان و مسیحیان قرار داده اند: با دختران شما ازدواج می کنند، ولی دخترانشان را به شما نمی دهند، و همانند آن چرا که خود می ستانند به شما نمی پردازند. پس به تجارت رو بیاورید، خداوند به شما برکت خواهد داد. به راستی، من از رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله شنیدم که می فرمود:)«رزق و روزی، ده بخش است؛ نه بخش آن در تجارت و کاسبی قرار دارد و یک بخش آن در شغل های دیگر است».پایان کتاب آداب زندگانی از کتاب «کافی» که کتاب ازدواج در ادامه بیان می شود. حمد و سپاس، ویژه خدایی است که آشکار کنندۀ صبح است.

## کتاب ازدواج و احکام آن (85_ 686)### اشارهكِتَابُ النِّكَاح

### بخش یکم#### مهرورزی به زنان(1 بَابُ حُبِّ النِّسَاءِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:مِنْ أَخْلاقِ الْأَنْبِيَاءِ - صَلَّى اللهُ عَلَيْهِمْ - حُبُّ النِّسَاءِ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَا أَظُنُّ رَجُلاً يَزْدَادُ فِي الْإِيمَانِ خَيْراً إِلَّا ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرَّضَا علیه السَّلام يَقُولُ:بخش یکم: مهرورزی به زنان1 - اسحاق بن عمّار گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود از خلق و خوی پیامبران علیهم السَّلام، دوست داشتن و مهرورزی به زنان است.2- عمر بن یزید گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: گمان نمی کنم ایمان مردی افزون شود، مگر آن که مهرورزی او به زنان فزونی یابد.معمّر بن خلاد گوید: از امام رضا علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:

ثَلاتٌ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلِينَ: العِطْرُ وَ أَخْذُ الشَّعْرِ، وَكَثْرَةُ الطَّرُوقَةِ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ سُكَيْنِ النَّخَعِيُّ - وَ كَانَ تَعَبَّدَ وَتَرَكَ النِّسَاءَ وَ الطَّيبَ وَ الطَّعَامَ - فَكَتَبَ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: يَسْأَلُهُ عَنْ ذَلِكَ.فَكَتَبَ إِلَيْهِ: أَمَّا قَوْلُكَ فِي النِّسَاءِ، فَقَدْ عَلِمْتَ مَا كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله مِنَ النِّسَاءِ. وَ أَمَّا قَوْلُكَ فِي الطَّعَامِ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله يَأْكُلُ اللَّحْمَ وَ الْعَسَلَ.5 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ السَّنْدِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ أَبَانِ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَا أَظُنُّ رَجُلاً يَزْدَادُ فِي هَذَا الْأَمْرِ خَيْراً إِلَّا ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ.6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيٌّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: مَا أُحِبُّ مِنْ دُنْيَاكُمْ إِلَّا النِّسَاءَ وَ الطَّيِّبَ.سه چیز از سنت های پیامبران مرسَل است: عطر زدن، کوتاه کردن مو و بسیاری همبستر شدن با زنان.4 - ابراهيم بن عبدالحمید گوید: سُکین نخعی به عبادت پرداخته بود و زنان را ترک گفته و از بوی خوش و غذای خوب کناره گرفته بود؛ در این مورد به امام صادق علیه السَّلام نامه ای نوشت تا نظر آن حضرت را بپرسد.امام علیه السَّلام در پاسخ او مرقوم فرمود: امّا این که در مورد زنان می گویی، به راستی که از تعداد زنان رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله آگاه هستی. در مورد غذا، رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله گوشت و عسل میل می فرمود.5 - عمر بن یزید گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: گمان نمی کنم مردی در تشیّع و معرفت اهل بیت علیه السَّلام پیشرفت کند و خیرش افزون شود مگر آن که مهرورزی او به زنان افزونی یابد.6 - حفص بن بختری گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: از دنیای شما جز زنان و بوی خوش را دوست نمی دارم.

7 - مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَكَارِ بْنِ كَرْدَمٍ وَ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسِولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله:جُعِلَ قُرَّةُ عَيْنِي فِي الصَّلَاةِ وَ لَذَّتِي فِي النِّسَاءِ.8 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ:سَأَلَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: أَيُّ الْأَشْيَاءِ أَلذَّ؟قَالَ: فَقُلْنَا غَيْرَ شَيْءٍ.فَقَالَ هُوَ علیه السَّلام : أَلَذَّ الْأَشْيَاءِ مُبَاضَعَةُ النِّسَاء.9 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله:جُعِلَ قُرَّةُ عَيْنِي فِي الصَّلاةِ، وَ لَذَّتِي فِي الدُّنْيَا النِّسَاءُ، وَ رَيْحَانَتَيَّ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ علیهما السَّلام.7 - بكّار بن کردم و دیگران گویند: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: روشنی چشم من در نماز و لذّت من در زنان قرار داده شده است.8 - یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السَّلام از ما پرسید: لذیذترین چیزها چیست؟ما چیزهایی را برشمردیم..آن حضرت علیه السَّلام فرمود: لذیذترین چیزها، نزدیکی با زنان است.9 - عمر بن یزید گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: نور چشم من در نماز، و لذّت من در دنیا زنان قرار داده شده؛ و دو گل خوشبوی من حسن و حسین علیهما السَّلام هستند.

10 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيَّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:مَا تَلَذَّذَ النَّاسُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ بِلَذَّةٍ أَكْثَرَ لَهُمْ مِنْ لَذَّةِ النِّسَاءِ، وَ هُوَ قَوْلُ اللهِ عزّوجل: (زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْبَنِينَ إِلَى آخِرِ الْآيَةِ.)ثُمَّ قَالَ: وَإِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ مَا يَتَلَذَّذُونَ بِشَيْءٍ مِنَ الْجَنَّةِ أَشْهَى عِنْدَهُمْ مِنَ النِّكَاحِ لَا طَعَامٍ وَ لَا شَرَابٍ.### بخش دوم#### غلبۀ زنان(2 بَابُ غَلَبَةِ النِّسَاءِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:مَا رَأَيْتُ مِنْ ضَعِيفَاتِ الدِّينِ وَ نَاقِصَاتِ الْعُقُولِ أَسْلَبَ لِذِي لُبِّ مِنْكُنَّ.10 - جمیل بن درّاج گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: مردم در دنیا و جهان آخرت، لذّتی بیش از لذت زنان نمی برند. این همان فرمایش خدای عزَّوجل است که می فرماید: «برای مردم، دوستی شهوت ها یعنی زنان و فرزندان و... آراسته شده است»آن گاه فرمود: در واقع، بهشتیان با هیچ یک از چیزهایی که در بهشت است (اعم از خوردنی و آشامیدنی خواستنی تر از نزدیکی کردن، لذّت نمی برند.)بخش دوم: غلبۀ زنان1 - سليمان بن جعفر جعفری از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: برای سلب (اختیار خردمند کسی را توانمندتر از ناتوانان در دین و ناقصان در عقل ندیدم.)

2 - أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّالِ عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ:أَتَيْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فَخَرَجَ إِلَيَّ، ثُمَّ قَالَ: يَا عُقْبَةُ! شَغَلَتْنَا عَنْكَ هَؤُلاءِ النِّسَاءُ.### بخش سوم#### صنف ها مختلف زنان(3 بَابُ أَصْنَافِ النِّسَاءِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْ فَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله _ أَوْ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام _ :النِّسَاءُ أَرْبَعٌ : جَامِعٌ مُجْمعٌ، وَ رَبِيعٌ مُرْبعٌ، وَ كَرْبُ مُقْمِعٌ، وَغَلٌ قَمِلٌ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاح عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُصْعَبِ الزُّبَيْرِيِّ قَالَ:2 - عقبة بن خالد گوید: نزد امام صادق علیه السَّلام رفتم و آن حضرت پس از کمی درنگ تشریف آورد و فرمود:ای عقبه! این زنها مرا از آمدن نزد تو باز داشته و مشغول کردند.بخش سوم: صنف های مختلف زنان1 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله _ یا امیر مؤمنان علی علیه السَّلام _فرمود: زنان چهار دسته اند:زنی که پرخیر است؛زنی که یک بچه در دامان می پروراند، و یک بچه در شکم دارد؛زنی که با شوهرش بداخلاق است؛زنی که بد خُلق است و مهریه اش نیز زیاد است (و شوهرش نمی تواند از او خلاصی یابد.)2- عبدالله بن مصعب زبیری گوید:

سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى بْنَ جَعْفَرِ علیه السَّلام وَ جَلَسْنَا إِلَيْهِ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلَّى الله عليه وآله فَتَذَاكَرْنَا أَمْرَ النِّسَاءِ، فَأَكْثَرْنَا الْحَوْضَ وَ هُوَ سَاكِتٌ لَا يَدْخُلُ فِي حَدِيثِنَا بِحَرْفٍ.فَلَمَّا سَكَتْنَا قَالَ: أَمَّا الْحَرَائِرُ فَلا تَذْكُرُوهُنَّ ، وَلَكِنْ خَيْرُ الْجَوَارِي مَا كَانَ لَكَ فِيهَا هَوًى وَ كَانَ لَهَا عَقْلُ وَ أَدَبٌ، فَلَسْتَ تَحْتَاجُ إِلَى أَنْ تَأْمُرَ وَ لَا تَنْتَهَى، وَ دُونَ ذَلِكَ مَا كَانَ لَكَ فِيهَا هَوَى، وَ لَيْسَ لَهَا أَدَبٌ، فَأَنْتَ تَحْتَاجُ إِلَى الْأَمْرِ وَ النَّهْي، وَدُونَهَا مَا كَانَ لَكَ فِيهَا هَوَى، وَلَيْسَ لَهَا عَقْل وَ لا أَدَبٌ فَتَصْبِرُ عَلَيْهَا لِمَكَانِ هَوَاكَ فِيهَا، وَ جَارِيَةٌ لَيْسَ لَكَ فِيهَا هَوًى وَلَيْسَ لَهَا عَقْلٌ وَ لَا أَدَبٌ فَتَجْعَلُ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَهَا الْبَحْرَ الْأَخْضَرَ.قَالَ: فَأَخَذْتُ بِلِحْيَتِي أُرِيدُ أَنْ أُضْرِطَ فِيهَا، لِكَثْرَةِ خَوْضِنَا لِمَا لَمْ نَقُمْ فِيهِ عَلَى شَيْءٍ وَ لِجَمْعِهِ الْكَلَامَ.فَقَالَ لِي: مَهْ! إِنْ فَعَلْتَ لَمْ أُجَالِسْكَ.در مسجد رسول صلَّى الله عليه وآله در مدینه در کنار امام کاظم علیه السَّلام نشسته بودیم و در مورد زنان گفت و گو می کردیم و بسیار در موردشان سخن گفتیم، ولی آن حضرت ساکت بود تا ما سخن گفتیم حتّی یک کلمه چیزی نفرمود.آن گاه که ما سکوت کردیم، فرمود: درباره زنان آزاد چیزی نگویید؛ ولی در بارۀ کنیزان، بهترین آنها کنیزی است که تو به او اشتیاق داشته باشی و او نیز عقل و ادب داشته باشد و نیاز نداشته باشد که امر و نهی کنی (و خودش وظیفه هایش را تشخیص بدهد. در درجۀ پایین تر از این کنیز، کنیزی است که تو او را می خواهی ولی ادب دارد و تو محتاج به دستور دادن و بازداشتن او هستی. از این پایین تر نیز آن کنیزی است که تو او را می خواهی، ولی او عقل و ادب ندارد، ولی به خاطر اشتیاقی که به او داری او را تحمّل می کنی. و کنیزی که نه تو او را می خواهی (یعنی زیبا نیست) و نه عقل و ادب دارد، که آرزو می کنی دریایی سبز بین تو و او باشد.)راوی گوید: من ریش خود را به دست گرفتم و می خواستم با دهانم صدایی درآورم؛ چرا که ما این همه در این مورد بحث کردیم، ولی به جایی نرسیدیم، ولی آن حضرت تمام مطلب را با سخنی جامع و کامل بیان فرمود.حضرتش به من فرمود: این کار را مکن. اگر چنین کنی بر می خیزم و با تو در یک مجلس نمی نشینم.

3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْكَرْخِي قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنَّ صَاحِبَتِي هَلَكَتْ وَ كَانَتْ لِي مُوَافِقَةٌ، وَ قَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَتَزَوَّجَ.فَقَالَ لِي: انْظُرْ أَيْنَ تَضَعُ نَفْسَكَ، وَ مَنْ تُشْرِكُهُ فِي مَالِكَ، وَ تُطْلِعُهُ عَلَى دِينِكَ وَ سِرُكَ، فَإِنْ كُنْتَ لا بُدَّ فَاعِلاً فَبِكْراً تُنْسَبُ إِلَى الْخَيْرِ ، وَ إِلَى حُسْنِ الْخُلُقِ، وَ اعْلَمْ أَنَّهُنَّ كَمَا قَالَ:أَلا إِنَّ النِّسَاءَ خُلِقْنَ شَتَّى *** فَمِنْهُنَّ الغَنِيمَةُ وَ الْغَرَامُوَ مِنْهُنَّ الْهِلَالُ إِذَا تَجَلَّى *** لِصَاحِبِهِ وَ مِنْهُنَّ الظَّلامُفَمَنْ يَطْفَرْ بِصَالِحِهِنَّ يَسْعَدْ *** وَ مَنْ يُغْبَنْ فَلَيْسَ لَهُ انْتِقَامُوَهُنَّ ثَلاتٌ، فَامْرَأَةٌ وَلُودٌ وَدُودٌ تُعِينُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ لِدُنْيَاهُ وَ آخِرَتِهِ وَ لَا تُعِينُ الدَّهْرَ عَلَيْهِ.3 - ابراهیم کرخی گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: همسرم از دنیا رفت و او با من خوشرفتار بود و تصمیم گرفته ام که ازدواج کنم.فرمود: بنگر که خود را کجا قرار می دهی، چه کسی را در ثروتت شریک می گردانی و از دین خود آگاه می کنی و راز خود را به او می نمایانی. اگر ناگزیری که این کار را انجام دهی، پس همسری بگیر که باکره باشد و از او به خوبی یاد کنند (یا شیعه باشد و خوش اخلاقی او معروف باشد و بدان که زنان آن گونه اند که (شاعر) گفته است:)همان که زنان با ویژگی های متفاوتی آفریده شده اند: برخی از آنها باید سودمند و زبان بارند. و برخی از آنها هنگام نورافشانی برای شوهرش مانند ماهند، و بعضی چون تاریکی اند. پس هر کسی به زن شایسته ای دست یابد، خوشبخت است؛ و کسی که ضرر کند و فریب بخورد، زندگی او گسیخته و دیگر نمی تواند جبران کند.زنان سه دسته اند: زنی که بسیار بچه زا، مهربان که شوهرش را در کارهای دنیایی و آخرتی اش یاری مید هد و روزگار را بر او نمی شوراند.

وَ امْرَأَةٌ عَقِيمَةٌ لا ذَاتُ جَمَالٍ وَ لا خُلُقٍ وَ لَا تُعِينُ زَوْجَهَا عَلَى خَيْرٍ.وَ امْرَأَةٌ صَخَابَةٌ وَلَاجَةٌ هَمَّازَةٌ تَسْتَقِلُ الْكَثِيرَ وَ لَا تَقْبَلُ الْيَسِيرَ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سَمَاعَةَ عَنِ الْحَذَّاءِ عَنْ عَمِّهِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله.النِّسَاءُ أَرْبَعٌ: جَامِعٌ مُجْمعٌ، وَ رَبِيعٌ مُرْبعٌ، وَ خَرْقَاهُ مُقْمِعٌ، وَغَلٌ قَمِلٌ.### بخش چهارم#### بهترین زنان(4 بَابُ خَيْرِ النِّسَاءِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيَّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلَّى الله عليه وآله فَقَالَ:زنی که ناز است نه زیبایی دارد نه خوش اخلاق است، و شوهرش را در انجام کارهای شایسته یاری نمی دهد.زنی که صدایش بلند اس، و بسیار از خانه بیرون می رود و بر می گردد، بسیار عیب جوست، فراوان را اندک می شمارد و اندک را نمی پذیرد.4 - عاصم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: زنان چهار دسته اند: زن پرخیر و برکت، زنی که بسیار بچه زا است که بچه ای در رحم دارد و بچه ای را در دامان می پروراند، و زنی که با شوهرش بداخلاق است، و زنی که انسان نه می تواند از او بهره ور شود و نه می تواند از او خلاصی یابد.بخش چهارم: بهترین زنان1- ابو حمزه گوید: از جابر بن عبدالله انصاری شنیدم که می گفت: روزی نزد حضرت پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله نشسته بودیم که فرمود:

إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ، الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذُّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا، الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ الَّتِي، تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ، وَإِذَا خَلا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا، وَ لَمْ تَبَذِّلْ كَتَبَذُّلِ الرَّجُل.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِيَّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:خَيْرُ نِسَائِكُمْ الَّتِي إِذَا خَلَتْ مَعَ زَوْجِهَا خَلَعَتْ لَهُ دِرْعَ الْحَيَاءِ، وَإِذَا لَبِسَتْ لَبِسَتْ مَعَهُ دِرْعَ الْحَيَاءِ.3 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ وَ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وآله:خَيْرُ نِسَائِكُمُ الْعَفِيفَةُ الْغَلِمَةُ.به راستی بهترین زنان شما زنی است که بسیار بچه زا، مهربان و دوست داشتنی، پاکدامن باشد، در خاندانش عزیز و محترم، و نسبت به شوهرش فزونی باشد، خود را برای همسرش بیاراید، ولی نسبت به مردان دیگر کناره گیر و پاکدامن باشد؛ گفتار شوهرش را بشنود و از خواسته اش اطاعت کند، و هنگامی که با او تنها می شود هر چه از او می خواهد انجام دهد، ولی همانند مردان آرایش را رها نمی کند.2 - ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: بهترین زنان شما زنی است که وقتی با شوهرش خلوت کرد لباس حیا را از تن برکند، و هنگامی که خود را می پوشد، جامۀ حیا را نیز دوباره بر تن کند.3 - فضل بن عبدالملک گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلّی اللهُ علیه وآله فرمود: بهترین زنان شما زن پاکدامن و پرشهوت است.

4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيَّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلّی اللهُ علیه وآله:أَفْضَلُ نِسَاءِ أُمَّتِي أَصْبَحُهُنَّ وَجْهَا وَ أَقَلُّهُنَّ مَهْراً.5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِيَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ الْجَعْفَرِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السَّلام قَالَ:قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام: خَيْرٌ نِسَائِكُمُ الْخَمْسُ.قِيلَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! وَ مَا الْخَمْسُ ؟قَالَ: الْهَيَّنَةُ اللَّيْنَةُ، الْمُؤَاتِيَةُ الَّتِي إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَكْتَحِلْ بِعُمْضٍ حَتَّى يَرْضَى، وَإِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا حَفِظَتْهُ فِي غَيْبَتِهِ، فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللهِ، وَ عَامِلُ اللهِ لا يَخِيبُ.4 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلّی اللهُ علیه وآله فرمود: پر فضیلت ترین زنان اُمّت من زنانی هستند که چهرۀ آنها زیبارو مهریه آنها اندک است.5 - سلیمان جعفری گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امير المؤمنين علیه السَّلام فرمود: بهترین زنان شما، زنی است که پنج ویژگی داشته باشد:عرض شد: ای امیرمؤمنان! آن پنج ویژگی کدمند؟فرمود: فروتن و آرام، نرم خوی، فرمان بردار شوهرش باشد، اگر همسرش خشمگین شد پلک برهم ننهد تا او راضی شود، و هنگامی که شوهرش نزد او نیست نسبت به او سخت نگیرد؛ چنین زنی کارگزاری از کارگزاران الهی است، و کارگزار الهی هرگز شکست نمی خورد.

6 - وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:خَيْرُ نِسَائِكُمُ الطَّيِّبَةُ الرِّيحِ، الطَّيِّبَةُ الطَّبِيخِ الَّتِي إِذَا أَنْفَقَتْ أَنْفَقَتْ بِمَعْرُوفٍ، وَإِذَا أَمْسَكَتْ أَمْسَكَتْ بِمَعْرُوفٍ، فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ، وَ عَامِلُ اللَّهِ لَا يَخِيبُ وَ لَا يَنْدَمُ.7 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يُوسُفَ بْنِ بَفَّاحٍ عَنْ مُعَاذِ الْجَوْهَرِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَيْعِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:خَيْرُ نِسَائِكُمُ الطَّيِّبَةُ الطَّعَامِ الطَّيِّبَةُ الرِّيحِ الَّتِي إِنْ أَنْفَقَتْ أَنْفَقَتْ بِمَعْرُوفٍ، وَإِنْ أَمْسَكَتْ أَمْسَكَتْ بِمَعْرُوفٍ، فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ، وَ عَامِلُ اللَّهِ لا يَخِيبُ.6 - محمّد بن سنان از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: بهترین زنان شما کسی است که خوشبو باشد و غذای نیکو بپزد، و هنگامی که چیزی انفاق می نماید، به نیکی انفاق کند، و آن گاه که دست نگه می دارد به طور شایسته دست نگه دارد، چنین زنی کارگزاری از کارگزاران الهی است و کارگزار الهی شکست نمی خورد و پشیمان نمی گردد.7 - عمرو بن جُمیع گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: بهترین زنان شما کسی است که غذای نیکو بپزد، خوشبو باشد. آن گاه که انفاق می کند به شایستگی انفاق کند، و وقت خودداری به نیکی خودداری کند. چنین زنی، از کارگزاران الهی است و کارگزار الهی شکست نمی خورد.

### بخش پنجم#### بدترین زنان(5بَابُ شِرَارِ النِّسَاءِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِنَابٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:أَلا أُخْبِرُكُمْ بِشِرَارِ نِسَائِكُمْ؟ الذُّلِيلَةُ فِي أَهْلِهَا الْعَزِيزَةُ مَعَ بَعْلِهَا، الْعَقِيمُ الْحَقُودُ الَّتِي لا تَوَرَّعُ مِنْ قَبيح، الْمُتَبَرِّجَةُ إِذَا غَابَ عَنْهَا بَعْلُهَا، الْحَصَانُ مَعَهُ إِذَا حَضَرَ، لَا تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ لا تُطِيعُ أَمْرَهُ، وَإِذَا خَلا بِهَا بَعْلُهَا تَمَنَّعَتْ مِنْهُ كَمَا تَمَنَّعُ الصَّعْبَةُ عَنْ رُكُوبها، لا تَقْبَلُ مِنْهُ عُذْراً وَ لا تَغْفِرُ لَهُ ذَنْباً.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مِلْحَانَ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:بخش پنجم: بدترین زنان1- جابر بن عبدالله گوید: از امامعلیه السَّلام شنیدم که می فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:توجه کنید که شما را نسبت به بدترین زنانتان گزارش می دهم: زنی که در خاندانش خاکسار، و نسبت به شوهرش (پر جرأت و عزّت مند باشد، و نازا و کینه توزی که از کارزشت خودداری نمی کند، در غیاب شوهرش خود را آرایش م یکند و در معرض دید قرار می دهد و آن گاه که او بیاید در برابر او خود را کنار می کشد و پاکدامن می شود، گفتارش را نمی شنود و خواسته اش را برآورده نمی کند، و آنگاه که شوهرش با او خلوت می کند، همانگونه که مرکب وحشی از سوار شدن کسی بر پشتش خودداری می کند؛ این زن نیز از شوهرش جلوگیری می کند، هیچ عذر و بهانه ای را از شوهرش نمی پذیرد، و هیچ اشتباه و گناهی را از او نمی بخشد.)2 - عبد الله بن سنان گوید: امام علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:

شِرَارُ نِسَائِكُمُ الْمُعْقَرَةُ الدَّنِسَةُ اللَّجُوجَةُ الْعَاصِيَةُ، الذُّلِيلَةُ فِي قَوْمِهَا الْعَزِيزَةُ فِي نَفْسِهَا الْحَصَانُ عَلَى زَوْجِهَا الْهَلُوكُ عَلَى غَيْرِهِ.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:كَانَ مِنْ دُعَاءِ رَسُولِ اللهِ: أَعُوذُ بِكَ مِنِ امْرَأَةٍ تُشَيِّنِي قَبْلَ مَشِیبِي.### بخش ششم#### فضیلت زنان قریشی(6 بَابُ فَضْلِ نِسَاءِ قُرَيْشٍ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ الله علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:خَيْرُ نِسَاءٍ رَكِبْنَ الرَّحَالَ نِسَاءُ قُرَيْشٍ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ وَ خَيْرُهُنَّ لِزَوْجِ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللهِ الْبَرْقِيِّ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ زِيَادٍ الْقَنْدِي عَنْ أَبِي وَكِيع عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ السَّبِيعِي عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:بدترین زنان شما زن نازا، کثیف لج باز و نافرمان است که در قوم خود فروتن و در مورد (شوهر خودش عزّت مند و پرجرأت است، خود را از شوهرش نگه دارد و در برابر او پاکدامن ولی با مردان دیگر همراهی کند.)3 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: از دعای رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله این بود:(بارالها! از زنی که پیش از زمان پیری ام (از شدت آزار و اندوه) مویم را سپید کند، به تو پناه می آورم.)بخش ششم: فضیلت زنان قریشی1 - عبد الله بن سنان گوید: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود: بهترین زنانی که به خانۀ شوهر رفته اند زنان قریش هستند، از بچه به خوبی سرپرستی می کنند و با شوهر بهترین رفتار را دارند.2- حارث اعور گوید: امیر المؤمنین علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:

خَيْرُ نِسَائِكُمْ نِسَاءُ قُرَيْشٍ أَلْطَفَهُنَّ بِأَزْوَاجِهِنَّ، وَ أَرْحَمُهُنَّ بِأَوْلادِهِنَّ الْمُجُونُ لِزَوْجِهَا الْحَصَانُ لِغَيْرِهِ.قُلْنَا: وَ مَا الْمُجُونُ؟قَالَ: الَّتِي لا تَمَنَّعُ.3 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السَّلام قَالَ:خَطَبَ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله أُمَّ هَانِي بِنْتَ أَبِي طَالِبٍ.فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنِّي مُصَابَةٌ فِي حَجْرِي أَيْتَامٌ وَ لَا يَصْلُحُ لَكَ إِلَّا امْرَأَةٌ فَارِغَةٌ.فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله: مَا رَكِبَ الْإِبِلَ مِثْلُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ، وَ لَا أَرْعَى عَلَى زَوْجِ فِي ذَاتِ يَدَيْهِ.بهترین زنان شما زنان قریشی هستند که نسبت به شوهرانشان مهربان تر و نسبت به فرزندانشان دلسوزتر هستند. برای شوهرش مجون، و با دیگران کناره گیر و پاکدامن هستند.عرض کردیم: مُجون یعنی چه؟فرمود: زنی که خود را کنار نمی کشد و به خواستۀ شوهرش تن می دهد.3 - ابو بصیر گوید: امام باقر علیه السَّلام یا امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله امّ هانی دختر ابی طالب را خواستگاری کرد؛ امّ هانی عرض کرد: ای رسول خدا! من شوهر مرده ام و بچّه های یتیمی را در دامان می پرورانم، برای شما تنها زنی شایسته است که فراغت داشته (و مشغولیتی نداشته باشد.)رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: کسی همانند زنان قریش، بر شتر سوار نشده (و به خانۀ شوهر نرفته است؛ فرزند را به خوبی سرپرستی می کنند و نسبت به شوهرش دلسوز و نگهدارنداموال او هستند.)

### بخش هفتم#### کسی که موفّق به ازدواج با زن صالح و شایسته شود...(7 بَابُ مَنْ وُفِّقَ لَهُ الزَّوْجَةُ الصَّالِحَةُ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيٌّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَيْمُونِ الْقَدَّاح عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ عَنْ آبَائِهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وآله مَا:ما اسْتَفَادَ امْرُؤٌ مُسْلِمٌ فَائِدَةً بَعْدَ الْإِسْلامِ أَفْضَلَ مِنْ زَوْجَةٍ مُسْلِمَةٍ تَسُرُّهُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا، وَ تُطِيعُهُ إِذَا أَمَرَهَا، وَ تَحْفَظُهُ إِذَا غَابَ عَنْهَا فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ العِجْلِيٌّ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله:قَالَ اللهُ عزَّوجل: إِذَا أَرَدْتُ أَنْ أَجْمَعَ لِلْمُسْلِم خَيْرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ، جَعَلْتُ لَهُ قَلْباً خَاشِعاً وَلِسَاناً ذَاكِراً وَ جَسَداً عَلَى الْبَلاءِ صَابِراً وَ زَوْجَةً مُؤْمِنَةٌ تَسُرُّهُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا، وَ تَحْفَظُهُ إِذَا غَابَ عَنْهَا فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ.بخش هفتم: کسی که موفق به ازدواج با زن صالح و شایسته شود1 - عبد الله بن میمون قداح گوید: امام صادق علیه السَّلام از پدران بزرگوارش علیهم السَّلام نقل می نماید که پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:هیچ مرد مسلمانی پس از اسلام، از چیزی همانند زن شایسته استفاده نبرده است که هرگاه به او می نگرد، باعث شادی و سرورش می شود، هرگاه از او چیزی درخواست کند فرمانبرداری می نماید و در هنگام عدم حضور او از خود و اموال شوهرش به خوبی مراقبت می کند.2 - برید بن معاویه عجلی گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:خدای عزَّوجل فرمود: هرگاه اراده کنم برای مسلمانی خیر و برکت دنیا و جهان آخرت را گردآورم، قلبی فروتن زبانی گویای به ذکر الهی بدنی که در برابر بلا و مصیبت شکیبا و همسر مؤمنی برایش قرار می دهم که هرگاه به او می نگرد، شاد و مسرورش گرداند و هرگاه حضور نداشته باشد از خود و اموال شوهرش به خوبی مراقبت کند.

3 - مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنِ مُوسَى الرَّضَا علیه السَّلام قَالَ:مَا أَفَادَ عَبْدٌ فَائِدَةً خَيْراً مِنْ زَوْجَةٍ صَالِحَةٍ إِذَا رَآهَا سَرَّتْهُ، وَإِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ صلَّى الله عليه وآله قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ الزَّوْجَةُ الصَّالِحَةُ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:إِنَّ مِنَ الْقِسْم الْمُصْلِحِ لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ يَكُونَ لَهُ الْمَرْأَةُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا سَرَّتْهُ، وَإِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ وَإِذَا أَمَرَهَا أَطَاعَتْهُ.3 - صفوان بن یحیی گوید : امام رضا علیه السَّلام می فرماید:هیچ بنده ای بهتر از زن صالح و شایسته ای بهره نبرده است که هرگاه به آن نگاه کند مسرور و شادمانش می گرداند، و هرگاه حضور نداشته باشد خود و اموال شوهرش را مراقبت کند.4 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود: از سعادت و خوشبختی، مرد زن صالح و شایسته است.5 - سدیر گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:به راستی از روزی های شایستۀ مرد مسلمان زنی است که هرگاه به او بنگرد مسرور و شادش گرداند و در هنگام عدم حضور او، از خود و اموال شوهرش مراقبت کند و آن گاه که به او امر کند اطاعت نماید.

6 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّي بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ شُعَيْبِ بْنِ جَنَاحَ عَنْ مَطَرٍ مَوْلَى مَعْنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:ثَلاثَةٌ لِلْمُؤْمِن فِيهَا رَاحَةً: دَارٌ وَاسِعَةٌ تُوَارِي عَوْرَتَهُ وَ سُوءَ حَالِهِ مِنَ النَّاسِ، وَامْرَأَةٌ صَالِحَةٌ تُعِينُهُ عَلَى أَمْرِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ ابْنَةٌ يُخْرِجُهَا إِمَّا بِمَوْتٍ أَوْ بِتَزْوِيجٍ.### بخش هشتم#### تشویق به ازدواج کردن(8 بَابٌ فِي الْحَقِّ عَلَى النِّكَاحِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:تَزَوَّجُوا وَ زَوِّجُوا، أَلا فَمِنْ حَظِّ امْرِي مُسْلِم إِنْفَاقُ قِيمَةِ أَيْمَةٍ، وَ مَا مِنْ شَيْءٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّوجل مِنْ بَيْتٍ يُعْمَرُ فِي الْإِسْلامِ بِالنِّكَاحِ، وَ مَا مِنْ شَيْءٍ أَبْغَضَ إِلَى اللهِ كَ مِنْ بَيْتٍ يُخْرَبُ فِي الْإِسْلامِ بِالْفُرْقَةِ يَعْنِي الطَّلَاقَ.6 - مطر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:سه چیز مایۀ راحتی مؤمن است: خانۀ بزرگ و وسیعی که عیب او بپوشاند و را تنگدستی اش را از دید مردم پنهان دارد؛ زن شایسته ای که او را در امور دنیا و آخرتش یاری دهد و دختری که او را - یا با مرگش ، و یا با شوهر دادنش - از خانه بیرون کند.بخش هشتم: تشویق به ازدواج کردن1 - صفوان بن مهران گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:ازدواج کنید و برای فرزندانتان همسر بگیرید همان که از بهره مندی های مرد مسلمان شوهر دادن زنان و دختران بی شوهر است. در پیشگاه الهی چیزی دوست داشتنی تر از خانه ای نیست که براساس آیین اسلام با ازدواج آباد شود و در پیشگاه الهی چیزی مبغوض تر از خانه ای نیست که اهل مسلمان آن با جدایی و طلاق ویران گردد.

ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنَّ اللَّهَ عزَّوجل إِنَّمَا وَ كَدَ فِي الطَّلَاقِ وَ كَرَّرَ فِيهِ الْقَوْلَ مِنْ بُغْضِهِ الْفُرْقَة.(9 بَابُ كَرَاهَةِ الْعُزْبَةِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:رَكْعَتَانِ يُصَلِّيهِمَا الْمُتَزَوِّجُ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِينَ رَكْعَةً يُصَلِّيهَا أَعْزَبُ.عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام مِثْلَهُ.2 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْجَامُورَانِي عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ كُلَيْبِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْأَسَدِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله:آن گاه امام صادق علیه السَّلام فرمود: به راستی خدای عزَّوجل به جهت دشمنی با جدایی در مورد طلاق سختگیری کرده و دستور تکرار درخواست طلاق را داده است.بخش نهم: کراهت ازدواج نکردن- ابن قدّاح گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: دو رکعت نمازی که شخص متأهل به جا می آورد، برتر از هفتاد رکعتی است که فرد بی همسر به جا می آورد.2 - کلیب بن معاویه اسدی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:

مَنْ تَزَوَّجَ أَحْرَزَ نِصْفَ دِينِهِ.وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ: فَلْيَتَّقِ اللهَ فِي النِّصْفِ الْآخَرِ أَوِ الْبَاقِي.3 - وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِي عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدٍ الْأَصَمِّ عَنْ عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله رُذَالُ مَوْتَاكُمُ الْعُزَّابُ.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:لَمَّا لَقِيَ يُوسُفُ علیه السَّلام أَخَاهُ قَالَ: يَا أَخِي كَيْفَ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَزَوَّجَ النِّسَاءَ بَعْدِي.فَقَالَ: إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي قَالَ: إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ لَكَ ذُرِّيَّةٌ تُنْقِلُ الْأَرْضَ بِالتَّسْبِيحِ فَافْعَلْ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَحْيَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:کسی که ازدواج کند نیمی از دینش را حفظ کرده است.حضرتش در حدیث دیگر می افزاید: پس در مورد نصف دیگر - یا بقیۀ دینش تقوای الهی پیشه کند.- محمّد اصمّ گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:پست ترین مردگان شما، بی همسران هستند.4 - عبد الله بن سنان گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:آن گاه که یوسف علیه السَّلام برادرش را ملاقات کرد، به او فرمود برادر جان! چگونه توانستی پس از گم شدن من با زنان ازدواج کنی؟عرض کرد: پدرم به من فرمان داد و فرمود: اگر می توانی فرزندانی داشته باشی که با تسبيح الهی بر زمین سنگینی کنند، این کار را بکن.5 - محمّد بن مسلم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امير المؤمنين علیه السَّلام فرمود:

تَزَوَّ جُوا، فَإِنَّ رَسُولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله قَالَ: مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَّبِعَ سُنَّتِي، فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِي التَّزْوِيج.6 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ وَ غَيْرُهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ لا فَقَالَ لَهُ: هَلْ لَكَ مِنْ زَوْجَةٍ؟فَقَالَ: لا.فَقَالَ أَبِي: وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِيَ الدُّنْيَا وَ مَا فِيهَا وَ أَنِّي بِتُ لَيْلَةً وَ لَيْسَتْ لِي زَوْجَةٌ.ثُمَّ قَالَ: الرَّكْعَتَانِ يُصَلِّيهِمَا رَجُلٌ مُتَزَوِّجٌ أَفْضَلُ مِنْ رَجُلٍ أَعْرَبَ يَقُومُ لَيْلَهُ وَ يَصُومُ نَهَارَهُ: ثُمَّ أَعْطَاهُ أَبِي سَبْعَةَ دَنَانِيرَ.ثُمَّ قَالَ لَهُ: تَزَوَّجْ بِهَذِهِ.ثُمَّ قَالَ أَبِي: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله: اتَّخِذُوا الْأَهْلَ، فَإِنَّهُ أَرْزَقُ لَكُمْ.ازدواج کنید! چون رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود: هر کس دوست دارد از سنّت من پیروی کند، چرا که از جملۀ سنّت من ازدواج است.6 - ابن قدّاح گوید: (امام کاظم علیه السَّلام می فرماید: مردی نزد پدر بزرگوارم امام صادق علیه السَّلام آمد و آن حضرت به او فرمود: آیا زن داری؟)عرض کرد: نه.پدرم فرمود: دوست ندارم دنیا و آن چه در آن است، مال من باشد ولی شبی را در حالی بگذرانم که همسری نداشته باشم.آن گاه فرمود: دو رکعت نمازی که مرد همسردار به جای آورد بهتر از مرد بی همسری است که شب تا صبح نماز بخواند و روزش را روزه بگیرد.سپس پدرم هفتاد دینار به او پرداخت و فرمود: با این پول ازدواج کن.آن گاه پدرم فرمود: رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود: همسر اختیار کنید؛ چون برای جلب روزی شما بهتر است.

7 - وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام مِثْلَهُ وَ زَادَ فِيهِ :فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! فَأَنَا لَيْسَ لِي أَهْلُ ؟فَقَالَ: أَلَيْسَ لَكَ جَوَارِي؟أَوْ قَالَ: أُمَّهَاتُ أَوْلَادٍ.قَالَ: بَلَى.قَالَ: فَأَنْتَ لَيْسَ بِأَعْرَبَ.### بخش دهم#### ازدواج کردن باعث فزونی روزی می شود(10 بَاب أَنَّ التَّزْوِيجَ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ وَلِيدِ بْنِ صَبِيح عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَنْ تَرَكَ التَّزْوِيجَ مَخَافَةَ الْعَيْلَةِ فَقَدْ أَسَاءَ بِاللَّهِ الظَّنَّ.7 - نظیر این روایت را عبدالله بن مغیره از امام کاظم علیه السَّلام نقل کرده، و در آخر آن آمده است:محمّد بن عبید عرض کرد: قربانت گردم! من زن ندارم.فرمود: آیا کنیزی که (مادر فرزند باشد هم نداری؟)عرض کرد: چرا.فرمود: پس تو بی همسر نیستی.بخش دهم: ازدواج کردن باعث فزونی روزی می شود1 - ولید بن صبیح گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هر کس ازدواج را به جهت ترس از فقر ترک کند، در واقع به خدا بد گمان شده است.

2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَيْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلَّى اللهُ عليه وآله فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ، فَقَالَ: تَزَوَّجْ! فَتَزَوَّجَ فَوْسُعَ عَلَيْهِ.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ [ عَنْ أَبِيهِ ] عَنْ صَالِحٍ بْنِ السَّنْدِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:أَتَى رَسُولَ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله شَابٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ، فَقَالَ لَهُ: تَزَوَّجْ.فَقَالَ الشَّابُ: إِنِّي لَأَسْتَحْيِي أَنْ أَعُودَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله.فَلَحِقَهُ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ: إِنَّ لِي بِنْتَا وَسِيمَةٌ فَزَوَّجَهَا إِيَّاهُ.قَالَ: فَوَسَّعَ اللهُ عَلَيْهِ [ قَالَ: ] فَأَتَى الشَّابُ النَّبِيَّ صلّى اللهُ عليه وآله فَأَخْبَرَهُ.فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله: يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ! عَلَيْكُمْ بِالْبَاهِ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَامُورَانِي عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ الْمُؤْمِنِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ:2 - هشام بن سالم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: روزی مردی نزد پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله آمد و از تنگدستی شکایت کرد.حضرت فرمود: ازدواج کن؛ او نیز ازدواج کرد و وضع زندگیش خوب شد.- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: جوانی از انصار نزد پیامبر خدا صلّى اللهُ عليه وآله آمد و از تنگدستی شکایت کرد.حضرت فرمود: ازدواج کن!جوان گفت: من شرم میکنم که بار دیگر نزد رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله بروم.مردی از انصار او را دید و گفت: من دختر زیبایی دارم؛ و آن دختر را به ازدواج آن جوان درآورد؛ و خداوند آن جوان را ثروتمند کرد.جوان دوباره نزد آن حضرت رفت و خبر را باز گفت.رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله فرمود: ای جوانان! شما را به ازدواج سفارش می کنم.4 - اسحاق بن عمّار گوید:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: الْحَدِيثُ الَّذِي يَرْوِيهِ النَّاسُ حَقٌّ: «أَنَّ رَجُلاً أَتَى النَّبِيَّ صلّى اللهُ عليه وآله فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ فَأَمَرَهُ بِالتَّزْوِيجِ فَفَعَلَ، ثُمَّ أَتَاهُ فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ فَأَمَرَهُ بالتزْوِيجِ حَتَّى أَمَرَهُ ثَلاثَ مَرَّاتٍ »؟فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: [ نَعَمْ ] هُوَ حَقٌّ.ثُمَّ قَالَ: الرِّزْقُ مَعَ النِّسَاءِ وَ الْعِيَالِ.ه - وَ عَنْهُ عَنِ الْجَامُورَانِي عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ الْتَمِيمِيَّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ الله صلّى اللهُ عليه وآله:مَنْ تَرَكَ التَّزْوِيجَ مَخَافَةَ الْعَيْلَةِ، فَقَدْ أَسَاءَ ظَنَّهُ بِاللَّهِ عزَّوَجل: إِنَّ اللَّهَ عزَّوَجَل وَ يَقُولُ: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ .)6 - وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِي عَنْ حَمْدَوَيْهِ بْنِ عِمْرَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ: حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ:كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَشَكَا إِلَيْهِ الْحَاجَةَ فَأَمَرَهُ بِالتَّزْوِيج.به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: آیا این حدیث درست است که مردم روایت می کنند که «مردی نزد رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله آمد و از تنگدستی شکایت کرد و آن حضرت او را دستور به ازدواج کرد؛ پس از مدّتی دوباره آمد و از تنگدستی شکایت کرد و دوباره حضرتش او را دستور به ازدواج داد؛ و برای بار سوم نیز این اتّفاق افتاد»؟امام صادق علیه السَّلام فرمود: آری این درست است.فرمود: رزق و روزی همراه زن و خانواده است.5 - محمّد بن جعفر (فرزند امام صادق علیه السَّلام از پدر بزرگوارش از پدران گرامش علیه السَّلام نقل میک ند که پیامبر خدا صلّى اللهُ عليه وآله فرمود:)هر کس ازدواج را از ترس فقر و تنگدستی ترک کند، در واقع به خدای عزَّوَجَل بدگمان شده است؛ چرا که خدای عزَّوَجَل می فرماید: «اگر فقیر باشند خداوند از فضل خود آنان را بی نیاز می گرداند.»6 - عاصم بن حمید گوید:نزد امام صادق علیه السَّلام بودم که مردی آمد و از تنگدستی شکایت کرد؛ آن حضرت دستور داد که ازدواج کند.

قَالَ: فَاشْتَدَّتْ بِهِ الْحَاجَةُ فَأَتَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فَسَأَلَهُ عَنْ حَالِهِ.فَقَالَ لَهُ: اشْتَدَّتْ بِيَ الْحَاجَةُ.فَقَالَ: فَفَارِقْ !ثُمَّ أَتَاهُ فَسَأَلَهُ عَنْ حَالِهِ.فَقَالَ: أَثْرَيْتُ وَ حَسُنَ حَالِي .فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنِّي أَمَرْتُكَ بِأَمْرَيْنِ أَمَرَ اللَّهُ بِهِمَا، قَالَ اللَّهُ عزَّوَجل: (وَ أَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ... إِلَى قَوْلِهِ: (وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ).)وَ قَالَ: ﴿ إِن يَتَفَرَّقا يُغْنِ اللَّهُ كُلَّا مِن سَعَتِهِ .)7 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام فِي قَوْلِ اللهِ : (وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحاً حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ .)قَالَ: يَتَزَوَّجُوا حَتَّى يُغْنِيَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ.ولی تنگدستی اش بیشتر شد. دوباره خدمت امام علیه السَّلام آمد و آن حضرت حال او را پرسیدند. عرض کرد: تنگدستی ام بیشتر شده است!حضرت فرمودند: پس جدا شو (یعنی زنت را طلاق بده.)(او نیز چنین کرد و بار دیگر خدمت امام علیه السَّلام مشّرف شد و آن حضرت از احوال او پرسید، عرض کرد: ثروتمند شدم و اوضاعم سامان یافت.)امام صادق علیه السَّلام فرمود: من تو را به دو کاری دستور دادم که خدا به آنها دستور داده است؛ خدای می فرماید: «و با دختران بی همسر ازدواج کنید... و خدا وسعت دهنده وداناست»و نیز فرموده است: «اگر (آن زن و مرد از یکدیگر جدا شدند، خداوند هر یک را از دارایی خودش ثروت مند می کند.»)7 - معاوية بن وهب گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد این آیه: «و باید کسانی که (امکان ازدواج برای شان یافت نمی شود استعفاف کنند، تا خداوند از فضلش بی نیازشان گرداند» پرسیدم.)فرمود: یعنی ازدواج (موقّت کنند تا خداوند از فضلش بی نیازشان گرداند.)

### بخش یازدهم#### کسی که برای ازدواج زن و مرد کوشش کند ...(11 بَابُ مَنْ سَعَى فِي التَّزْوِيجِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيٌّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:أَفْضَلُ الشَّفَاعَاتِ أَنْ تَشْفَعَ بَيْنَ اثْنَيْنِ فِي نِكَاحِ حَتَّى يَجْمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمَا.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَنْ زَوَّجَ أَعْرَبَ كَانَ مِمَّنْ يَنْظُرُ اللَّهُ عزَّوَجل إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.بخش یازدهم: کسی که برای ازدواج زن و مرد کوشش کند1 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امير المؤمنين علیه السَّلام فرمود:با فضیلت ترین شفاعت ها آن است که بین دو نفر (زن و مرد در مورد ازدواج شان با یکدیگر شفاعت و واسطه گری کنی تا خداوند آنها را با یکدیگر همراه کند.)2 - سماعة بن مهران گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود هر که شخص بی همسری را ازدواج بدهد، از کسانی است که خداوند عزَّوَجَل در روز قیامت به او نگاه (رحمت می کند.)

### بخش دوازدهم#### انتخاب زن(12 بَابُ اخْتِيَارِ الزَّوْجَةِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:إِنَّمَا الْمَرْأَةُ قِلادَةٌ فَانْظُرْ إِلَى مَا تَقَلَّدُهُ.قَالَ: وَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ: لَيْسَ لِلْمَرْأَةِ خَطَرٌ لا لِصَالِحَتِهِنَّ، وَ لَا لِصَّالِحَتِهِنَّ ، أَمَّا صَالِحَتُهُنَّ فَلَيْسَ خَطَرُهَا الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ. بَلْ هِيَ خَيْرٌ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَأَمَّا طَالِحَتُهُنَّ فَلَيْسَ التُّرَابُ خَطَرَهَا بَل التُّرَابُ خَيْرٌ مِنْهَا.- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيَّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صلَّی اللهُ علیه وآله:بخش دوازدهم: انتخاب زن1 - راوی گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: همانا زن، گردنبندی است؛ پس به کسی که می خواهی به گریبان خود بیاوزیزی به خوبی بنگر.راوی گوید: هم چنین شنیدم که حضرتش می فرمود: زن، قیمت ندارد، نه صالحاش قیمت دارد و نه بدش؛ قیمت زنان صالح، قیمت طلا و نقره نیست، بلکه بهتر از طلا و نقره هستند؛ و دربارۀ زنان بد حتّی خاک را نمی توان به عنوان بهای آنها داد، بلکه خاک از زنان بد بهترست.2 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:

اخْتَارُوا لِنطَفِكُمْ، فَإِنَّ الْخَالَ أَحَدُ الضَّجِيعَيْنِ.- وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم:أَنْكِحُوا الْأَكْفَاءَ وَ انْكِحُوا فِيهِمْ وَ اخْتَارُوا لِنُطَفِكُمْ.4 - وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّی اللهُ علیه وآله خَطِيبًا فَقَالَ:أَيُّهَا النَّاسُ! إِيَّاكُمْ وَخَضْرَاءَ الدِّمَنِ.قِيلَ : يَا رَسُولَ اللهِ! وَ مَا خَضْرَاءُ الدِّمَن؟قَالَ: الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ فِي مَنْبِتِ السَّوْءِ.### بخش سیزدهم#### فضیلت ازدواج با زن دین دار و کراهت ازدواج به جهت ثروت(13 بَابُ فَضْلِ مَنْ تَزَوَّجَ ذَاتَ دِينِ وَ كَرَاهَةِ مَنْ تَزَوَّجَ لِلْمَالِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَنْ عَمِّهِ يَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ :برای نطفه های خودتان (زنِ خوب انتخاب کنید؛ چرا که دایی یکی از دو ملازم است.)3 - با همین اسناد گوید: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: با خانواده ای که همانند خودتان هستند ازدواج کنید، و برای نطفه هایتان (زن خوب انتخاب کنید.)4 - با همین اسناد گوید: روزی رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله برای ایراد سخنرانی برخاست و فرمود:ای مردم! از گُل هایی که در اثر فضولات چارپایان روییده، برحذر باشید.پرسیده شد: ای پیامبر خدا! این گُل ها چیست؟فرمود: زن زیبایی که در خانوادۀ بد تربیت شود.بخش سیزدهم: فضیلت ازدواج با زن دین دار و کراهت ازدواج به جهت ثروت1 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

أَتَى رَجُلُ النَّبِيَّ صلَّی اللهُ علیه وآله يَسْتَأْمِرُهُ فِي النِّكَاح.فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: انْكِحْ وَ عَلَيْكَ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ.2 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:مَنْ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ يُرِيدُ مَالَهَا الْجَأَهُ اللهُ إِلَى ذَلِكَ الْمَالِ.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَم عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ لِجَمَالِهَا أَوْ مَالِهَا وَ كِلَ إِلَى ذَلِكَ، وَإِذَا تَزَوَّجَهَا لِدِينِهَا رَزَقَهُ اللهُ الْجَمَالَ وَ الْمَالَ.مردی خدمت پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله آمد تا از آن حضرت دربارۀ ازدواج، دستوری بگیرد.آن حضرت به او فرمود: ازدواج کن و تو را به جِدّ ازدواج با زن دین دار سفارش کنم.2 - اسحاق بن عمّار گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود: هر کس با زنی به جهت ثروت او ازدواج کند، خداوند او را به همان ثروت می سپارد.- هشام بن حکم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: اگر مردی به جهت زیبایی یا دارایی زنی با او ازدواج کند به همان چیز سپرده می شود؛ و اگر زنی را به جهت دین داری اش بگیرد، خداوند زیبایی و ثروت را نیز نصیبش می کند.

### بخش چهاردهم#### کراهت ازدواج با زن نازا(14 بَابُ كَرَاهِيَةِ تَزْوِيجِ الْعَاقِرِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلَّى الله عليه وآله فَقَالَ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ! إِنَّ لِي ابْنَةَ عَمْ قَدْ رَضِيتُ جَمَالَهَا وَحُسْنَهَا وَ دِينَهَا وَ لَكِنَّهَا عَاقِرٌفَقَالَ: لا تَزَوَّجْهَا؛ إِنَّ يُوسُفَ بْنَ يَعْقُوبَ لَقِيَ أَخَاهُ فَقَالَ: يَا أَخِي! كَيْفَ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَتَزَوَّجَ النِّسَاءَ بَعْدِي؟فَقَالَ: إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي وَ قَالَ: إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ لَكَ ذُرِّيَّةٌ تُنْقِلُ الْأَرْضَ بِالتَّسْبِيحِ فَافْعَلْ.قَالَ: فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْغَدِ إِلَى النَّبِيِّ صلَّی اللهُ علیه وآله، فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ.بخش چهاردهم: کراهت ازدواج با زن نازا1 - عبد الله بن سنان گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: مردی نزد رسول خدا صلَّی للهُ علیه وآله آمد و عرض کرد: ای پیامبر خدا! من دختر عمویی دارم که زیبایی، خوش اخلاقی و دین داری اش را پسندیده ام، ولی تنها (عیبی که دارد این است که نازا است.)حضرت فرمود: با او ازدواج مکن؛ زیرا یوسف بن یعقوب وقتی با برادرش ملاقات کرد، گفت برادر جان! چگونه توانستی پس از من، ازدواج کنی؟ عرض کرد: پدرم به من دستور داد و فرمود: اگر می توانی فرزندانی داشته باشی که بر روی زمین با تسبیح الهی سنگینی کنند، این کار را بکن.امام صادق علیه السَّلام فرمود: فردای آن روز نیز مردی خدمت پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله آمد و همان سؤال را پرسید.

فَقَالَ لَهُ: تَزَوج سَوْءَاءَ وَلُوداً، فإلي مكابر بكُمُ الأمم يَوْمَ الْقِيَامَةِ.مُكَاثِرٌ الْأُمَمَقَالَ: فَقُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: مَا السَّوْءَاءُ؟قَالَ: الْقَبِيحَةُ.2 - الْحَسَنُ بْنُ مَحْبُوبِ عَنِ العَلاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أبي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى الله عليه وآله:تَزَوَّجُوا بِكْراً وَلُوداً وَ لا تَزَوَّجُوا حَسْنَاءَ جَمِيلَةً عَاقِراً، فَإِنِّي أُبَاهِي بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ قَالَ: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قِلَّةَ وُلْدِي وَ أَنَّهُ لا وَلَد لِي.فَقَالَ لِي: إِذَا أَتَيْتَ الْعِرَاقَ، فَتَزَوَّج امْرَأَةٌ وَ لَا عَلَيْكَ أَنْ تَكُونَ سَوْءَاءَ.قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! وَ مَا السَّوْءَاءُ؟آن حضرت به او فرمود: با زن سوءائی بسیار میزاید ازدواج کن؛ چون من در روز قیامت به فراوانی شما مباهات می کنم.راوی گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: سوءاء چیست؟فرمود: زنِ زشت.2 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا فصلَّى الله عليه وآله رمود:با زن باکره ای که بسیار می زاید ازدواج کنید، ولی با زن نیک روی زیبایی که نازاست ازدواج مکنید؛ چون من در روز قیامت به فراوانی شما بر دیگر اُمّت ها مباهات می کنم.3 - اسماعيل بن عبدالخالق از شخصی نقل میکند که گوید: از بی فرزندی به امام صادق علیه السَّلام شکایت کردم.فرمود: وقتی به عراق رفتی با زنی ازدواج کن و برایت اشکالی ندارد که سوءاء باشد.عرض کردم: قربانت گردم! سوءاء چیست؟

قَالَ: امْرَأَةٌ فِيهَا قُبْحٌ، فَإِنَّهُنَّ أَكْثَرُ أَوْ لاداً.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَعِيدِ الرَّفِّيِّ قَالَ: حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ جَعْفَرِ الْجَعْفَرِيُّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السَّلام قَالَ:قَالَ رَسُولُ اللهِ الله صلَّى الله عليه وآله الرَجُلٍ تَزَوَّجْهَا سَوْءَاءَ وَلُوداً وَ لَا تَزَوَّجْهَا حَسْنَاءَ عَاقِرًا، فَإِنِّي مُبَاهِ بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، أَوَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْوِلْدَانَ تَحْتَ الْعَرْشِ يَسْتَغْفِرُونَ لآبَائِهِمْ ، يَحْضُنُهُمْ إِبْرَاهِيمُ علیه السَّلام وَ تُرَبِّيهِمْ سَارَةُ فِي جَبَلٍ مِنْ مِسْكِ وَ عَنْبَرٍ وَ زَعْفَرَانٍ؟### بخش پانزدهم#### فضیلت زنان باکره(15 بَابُ فَضْلِ الْأَبْكَارِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى بْنِ أَعْيَنَ مَوْلَى آلِ سَامِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله:فرمود: یعنی زنی که کمی زشت باشد؛ زیرا این زن ها فرزندان بسیاری می زایند.4 - سلیمان بن جعفر جعفری گوید: از امام رضا علیه السَّلام روایت است: رسول خدا صلَّى الله عليه وآله به مردی فرمود:با زن سوءاء (کمی زشت زیاد بچه زا ازدواج کن، ولی با زن زیباروی نازا ازدواج مکن؛ چون من در روز قیامت در مقابل دیگر امّت ها به شما مباهات می کنم.)مگر نمی دانی که بچه هایی که از دنیا رفته اند در زیر عرش الهی هستند و برای پدران خود استغفار می کنند آنها در تحت حضانت و پرورش ابراهیم علیه السَّلام هستند و حضرت ساره آنان را در کوهی که از مشک و عنبر و زعفران است، تربیت می کند.بخش پانزدهم: فضیلت زنان باکره1 - عبد الاعلی بن اعین گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى الله عليه وآله فرمود:

تَزَوَّجُوا الْأَبْكَارَ، فَإِنَّهُنَّ أَطْيَبُ شَيْءٍ أَفْوَاهَا.وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ وَأَنْشَفَهُ أَرْحَاماً وَ أَدَرُّ شَيْءٍ أَخْلَافًا وَأَفْتَحُ شَيْءٍ أَرْحَامَاً، أَمَا عَلِمْتُمْ أَنِّي أُبَاهِي بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى بِالسِّقْطِ يَظُلُّ مُحْبَنْطِنَا عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ ، فَيَقُولُ اللهُ عزَّوَجل: ادْخُلِ الْجَنَّةَ!فَيَقُولُ : لا أَدْخُلُ حَتَّى يَدْخُلَ أَبَوَايَ قَبْلِي.فَيَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لِمَلَكٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ: ائْتِنِي بِأَبَوَيْهِ.فَيَأْمُرُ بِهِمَا إِلَى الْجَنَّةِ فَيَقُولُ: هَذَا بِفَضْلِ رَحْمَتِي لَكَ.### یخش شانزدهم#### نشانه های زنان خوب و پسندیده(16 بَابُ مَا يُسْتَدَلُّ بِهِ مِنَ الْمَرْأَةِ عَلَى الْمَحْمَدَةِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:با زنان باکره ازدواج کنید، زیرا دهان آنها از هر چیزی پاکیزه تر و خوشبوتر است.در حدیث دیگری آمده است: و رحِم های آنها پذیراتر، و سینه هاشان شیرده تر و رحم هاشان گشادتر است. مگر نمی دانید من در روز قیامت در مقابل امّت ها دیگر به شما _ حتی به بچه های سقط شدۀ شما _ مباهات می کنم. در آن روز بچه سقط شده کنار درب بهشت می ایستد و وارد نمی شود. خداوند عزَّوَجل می فرماید: وارد بهشت شو!می گوید: وارد نمی شوم تا پدر و مادرم وارد شوند.خداوند عزَّوجل به یکی از فرشتگان می فرماید: پدر و مادرش را بیاور!آن گاه دستور می دهد که آن دو را به بهشت وارد کنند و می فرماید: این به خاطر رحمت بی حساب من بر توست.بخش شانزدهم: نشانه های زنان خوب و پسندیده1 - عبدالله بن مغیره گوید: از امام کاظم علی علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:

عَلَيْكُمْ بِذَوَاتِ الْأَوْرَاكِ، فَإِنَّهُنَّ أَنْجَبُ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مَالِكِ بْنِ أَشْيَمَ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:تَزَوَّجُوا سَمْرَاءَ عَيْنَاءَ عَجْزَاءَ مَرْبُوعَةً، فَإِنْ كَرِهْتَهَا فَعَلَيَّ مَهْرُهَا.3 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ لِيَ الرَّضَا علیه السَّلام:إِذَا نَكَحْتَ فَانْكِحْ عَجْزَاءَ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَ الْحَدِيثَ قَالَ:كَانَ النَّبِيُّ صلَّى الله عليه وآله إِذَا أَرَادَ تَزْوِيجَ امْرَأَةٍ بَعَثَ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَ يَقُولُ لِلْمَبْعُوثَةِ: شَمِّي لِيتَهَا، فَإِنْ طَابَ لِيتُهَا طَابَ عَرْفُهَا وَ انْظُرِي كَعْبَهَا، فَإِنْ دَرِمَ كَعْبُهَا عَظُمَ كَعْثَبُهَا.شما را به ازدواج با زنان بزرگ سُرین سفارش می کنم؛ چون نجیب تر از زنان دیگر هستند.2 - مالک بن اشیم از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:امير المؤمنين علیه السَّلام فرمود: با زنی ازدواج کنید که گندم گون، بزرگ چشم بزرگ کپل و چهار شانه باشد، که اگر او را نپسندیدی مهرش با من است.3 - احمد بن محمّد بن عبدالله گوید: امام رضا علیه السَّلام به من فرمود: اگر خواستی ازدواج کنی با زن بزرگ کپل ازدواج کن.4 - یکی از اصحاب ما در روایت مرفوعه ای گوید: هنگامی که پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله قصد داشت با زنی ازدواج کند، زنی را می فرستاد تا او را ببیند و به او می فرمود: گردنش را ببوی که اگر آن خوشبو باشد، بدنش خوشبو خواهد بود، و به غوزک پایش بنگر که اگر آن پر گوشت باشد فرجش پرگوشت خواهد بود.

5 - أَحْمَدُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النِّعْمَانِ عَنْ أَخِيهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْنَعْمَانِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنِّي جَرَّبْتُ جَوَارِيَ بَيْضَاءَ وَأَدْمَاءَ فَكَانَ بَيْنَهُنَّ بَوْنُ.6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: تَزَوَّجُوا الزُّرْقَ، فَإِنَّ فِيهِنَّ الْيُمْنَ.7 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ:مِنْ سَعَادَةِ الرَّجُلِ أَنْ يَكْشِفَ التَّوْبَ عَنِ امْرَأَةٍ بَيْضَاءَ.8 - سَهْلٌ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَشْيَمَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:تَزَوَّجْهَا عَيْنَاءَ سَمْرَاءَ عَجْزَاءَ مَرْبُوعَةٌ، فَإِنْ كَرِهْتَهَا فَعَلَيَّ الصَّدَاقُ.5 - ابو ایّوب خزاز گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: من كنيزان سفید رو و سبزه رو را تجربه کرده ام؛ بین آنها فاصلۀ زیادی بود.6 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: با زنان چشم آبی ازدواج کنید؛ چون برکت دارند.7 - بكر بن صالح از شخصی نقل می کند که گوید: امام کاظم علیه السَّلام فرمود: از خوشبختی مرد آن است که لباس را از زن سفید پوست برگیرد.8 - مالک بن اشیم از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امير المؤمنين علیه السَّلام فرمود:با زن چشم درشت، سبزه، کپل بزرگ و چهارشانه ازدواج کن، اگر از او خوشت نیامد، مهریه اش را من به گردن می گیرم.

### بخش هفدهم#### دو روایت نکته دار(17 بَابٌ نَادِرُ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:الْمَرْأَةُ الْجَمِيلَةُ تَقْطَعُ الْبَلْغَمَ، وَالْمَرْأَةُ السَّوْءَاءُ تُهَيِّجُ الْمِرَّةَ السَّوْدَاءَ.2 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ السَّيَّارِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَنَّهُ شَكَا إِلَيْهِ الْبَلْغَمَ.فَقَالَ: أَ مَا لَكَ جَارِيَةٌ تُضْحِكُكَ؟قَالَ: قُلْتُ : لا.قَالَ: فَاتَّخِذْهَا، فَإِنَّ ذَلِكَ يَقْطَعُ الْبَلْغَمَ.بخش هفدهم: دو روایت نکته دار1 - ابو قاسم در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: زن زیبا، بلغم را بر طرف می کند و زن زشت موجب هیجان سوداء می شود.2- محمّد بن عبدالحمید گوید: یکی از دوستان به امام صادق علیه السَّلام از بلغم شکایت کرد.فرمود: آیا کنیزی نداری که تو را بخنداند؟گفت نه.فرمود: پس چنین کنیزی را بگیر، که بلغم را برطرف می کند.

### بخش هجدهم#### خداونذ برای مردم، هم شکل آنان را آفریده است(18 بَابُ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ لِلنَّاسِ شَكْلَهُمْ)1 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحٍ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:أَتَى النَّبِيَّ صلَّى اللهُ عليه وآله رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنِّي أَحْمِلُ أَعْظَمَ مَا يَحْمِلُ الرِّجَالُ، فَهَلْ يَصْلُحُ لِي أَنْ آتِيَ بَعْضَ مَا لِي مِنَ الْبَهَائِم نَاقَةً أَوْ حِمَارَةٌ، فَإِنَّ النِّسَاءَ لَا يَفْوَيْنَ عَلَى مَا عِنْدِي.فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: إِنَّ اللهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَمْ يَخْلُقْكَ حَتَّى خَلَقَ لَكَ مَا يَحْتَمِلُكَ مِنْ شَكْلِكَ:فَانْصَرَفَ الرَّجُلُ وَ لَمْ يَلْبَثْ أَنْ عَادَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلَّى الله عليه وآله فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَقَالَتِهِ فِي أَوَّلِ مَرَّةٍ.بخش هیجدهم: خداوند برای مردم، هم شکل آنان را آفریده است1 - بريد بن معاویه گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: مردی نزد پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله آمد و عرض کرد:ای رسول خدا! من بزرگ ترین چیزی را که مردان با خود دارند دارم، آیا می توانم به سراغ یکی از چارپایانم - شتر ماده یا خر ماده ای - بروم؟ چون زنان طاقت مرا ندارند.حضرت فرمود: خدای تبارک و تعالی تو را نیافریده مگر آن که زنی هم شکل تو آفریده است که می تواند تو را تحمّل کند.آن مرد رفت و پس از مدّت کوتاهی آمد و دوباره همان سخن خود را تکرار کرد.

فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: فَأَيْنَ أَنْتَ مِنَ السَّوْدَاءِ العَنَطْنَطَةِ؟قَالَ: فَانْصَرَفَ الرَّجُلُ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ عَادَ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللهِ حَقَّاً، إِنِّي طَلَبْتُ مَا أَمَرْتَنِي بِهِ، فَوَقَعْتُ عَلَى شَكْلِي مِمَّا يَحْتَمِلُنِي وَ قَدْ أَقْنَعَنِي ذلك.### بخش نونزدهم#### استحباب شوهر دادن دختران بالغ و پاکدامن نه داشتن آنان به وسیله شوهران(19 بَابُ مَا يُسْتَحَبُّ مِنْ تَزْوِيجِ النِّسَاءِ عِنْدَ بُلُوغِهِنَّ وَ تَحْصِينِهِنَّ بِالْأَزْوَاجِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ أَنْ لَا تَطْمَثَ ابْنَتُهُ فِي بَيْتِهِ.2 - بَعْضُ أَصْحَابِنَا سَقَطَ عَنِّي إِسْنَادُهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله به او فرمود: چرا به سراغ زن سیاهِ گردن دراز نیرومند نمی روی؟آن مرد رفت و پس از مدّت کوتاهی بازگشت و گفت: ای رسول خدا! گواهی می دهم که تو فرستادۀ راستین خدا هستی؛ من زنی را که فرمودی جست و جو کردم، و دیدم همسان من است و می تواند مرا تحمّل کند، و به آن قانع شدم.بخش نوزدهم: استحباب شوهر دادن دختران بالغ و پاکدامن نه داشتن آنان به وسیله شوهران1 - احمد بن محمّد بن عیسی از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود: از سعادت انسان آن است که دخترش در خانۀ او خون حیض نبیند.2 - راوی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

124إِنَّ اللَّهَ عزَّوَجَل لَمْ يَتْرُكْ شَيْئاً مِمَّا يُحْتَاجُ إِلَيْهِ إِلَّا عَلَّمَهُ نَبِيَّهُ، فَكَانَ مِنْ تَعْلِيمِهِ إِيَّاهُ أَنَّهُ صَعِدَ الْمِنْبَرَ ذَاتَ يَوْمٍ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَي عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ:أَيُّهَا النَّاسُ! إِنَّ جَبْرَئِيلَ أَتَانِي عَنِ اللَّطِيفِ الْخَبِيرِ فَقَالَ: إِنَّ الْأَبْكَارَ بِمَنْزِلَةِ الثَّمَرِ عَلَى الشَّجَرِ إِذَا أَدْرَكَ ثَمَرُهُ فَلَمْ يُجْتَنَى أَفْسَدَتْهُ الشَّمْسُ وَ نَثَرَتْهُ الرِّيَاحُ، وَكَذَلِكَ الْأَبْكَارُ إِذَا أَدْرَكْنَ مَا يُدْرِكُ النِّسَاءُ فَلَيْسَ لَهُنَّ دَوَاءٌ إِلَّا الْبُعُولَةُ وَإِلَّا لَمْ يُؤْمَنْ عَلَيْهِنَّ الْفَسَادُ، لِأَنَّهُنَّ بَشَرٌ.قَالَ: فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَمَنْ نُزَوِّجُ؟فَقَالَ: الْأَكْفَاءَ.فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَنِ الْأَكْفَاءُ؟فَقَالَ: الْمُؤْمِنُونَ بَعْضُهُمْ أَكْفَاءُ بَعْضِ الْمُؤْمِنُونَ بَعْضُهُمْ أَكْفَاءُ بَعْضٍ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ سَيَابَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:به راستی خدای عزَّوَجل هیچ چیزی را که بدان نیاز باشد رها نکرده و آنها را به پیامبرش صلَّی اللهُ علیه وآله آموخته است.از چیزهایی که آن بزرگوار آموخته این است که روزی بر فراز منبر رفت و حمد و ثنای الهی به جای آورد آن گاه فرمود:ای مردم! جبرئیل از جانب پروردگار لطیف و آگاه نزد من آمد و عرض کرد: دوشیزگان همانند میوه بر درختاند که اگر میوهاش رسید و چیده نشد، خورشید آن را خراب میکند و باد آن را بر زمین می افکند؛ دوشیزگان نیز همین گونه هستند، هنگامی که از مسائل زنان آگاه شدند درمانی جز شوهر کردن ندارند، وگرنه از تباه و فساد در امان نیستند؛ چرا که اینان بشر هستند.آن گاه مردی برخاست و عرض کرد: ای رسول خدا! دخترانمان را به چه کسی شوهر بدهیم؟فرمود : ه افراد هم شأن و همانند خودتان.عرض کرد: ای رسول خدا! منظور از هم شان چه کسانی هستند؟فرمود: مؤمنان، هر یک کفو و هم شان دیگری هستند؛ مؤمنان، هر یک کفو و هم دیگری هستند.3 - عبدالرحمان بن سیابه گوید: امام صادق صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:

إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ حَوَّاءَ مِنْ آدَمَ، فَهِمَّةُ النِّسَاءِ الرِّجَالُ فَحَصِّنُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ.4 - أَبَانٌ عَنِ الْوَاسِطِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ اللهَ خَلَقَ آدَمَ علیه السَّلام مِنَ الْمَاءِ وَ الطِّينِ، فَهِمَّةُ ابْنِ آدَمَ فِي الْمَاءِ وَ الطِّينِ، وَ خَلَقَ حَوَّاءَ مِنْ آدَمَ فَهِمَّةُ النِّسَاءِ فِي الرِّجَالِ فَحَصِّنُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ.5 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فِي بَعْضٍ كَلامه:إِنَّ السَّبَاعَ هَمُّهَا بُطُونُهَا، وَإِنَّ النِّسَاءَ هَمُّهُنَّ الرَّجَالُ.6 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ وَهْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:خُلِقَ الرِّجَالُ مِنَ الْأَرْضِ، وَ إِنَّمَا هَمُّهُمْ فِي الْأَرْضِ. وَ خُلِقَتِ الْمَرْأَةُ مِنَ الرِّجَالِ، وَ إِنَّمَا هَمُّهَا فِي الرِّجَالِ احْبِسُوا نِسَاءَ كُمْ يَا مَعَاشِرَ الرَّجَالِ!خداوند حوّا را از آدم آفرید، بنابراین همّت زنان برای مردان است، پس آنها با نگاه داشتن در خانه ها پاکدامن نگه دارید.4 - واسطی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: خداوند آدم علیه السَّلام را از آب و خاک آفرید. بنابراین، همّت و تلاش انسان در آب و خاک است و حوّا، را از آدم به وجود آورد. از این رو، همّت زنان در مورد مردان است. پس آنان را در خانه ها نگهدارید تا پاک بمانند.5 - ابن جمهور در روایت مرفوعه ای گوید: امیر المؤمنین علیه السَّلام در سخنی فرمود:به راستی که همّت و تلاش درندگان در جهت شکم شان می باشد، و همت زنان در جهت مردان.6 - وهب گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امیر المؤمنين علیه السَّلام فرمود:مردان از زمین آفریده شده اند، و تنها همّ و تلاششان در زمین است؛ و زنان از مردان آفریده شده اند و تنها تلاششان در جهت مردان است. پس ای مردان! زنانتان را نزد خود نگهدارید.

7 - أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَنْبَسَةَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِيُّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ اَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فِي رِسَالَتِهِ إِلَى الْحَسَنِ علیه السَّلام:إِيَّاكَ وَ مُشَاوَرَةَ النِّسَاءِ، فَإِنَّ رَأْيَهُنَّ إِلَى الْأَفْنِ، وَ عَزْمَهُنَّ إِلَى الْوَهْنِ، وَ اكْفُفْ عَلَيْهِنَّ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ بِحِجَابِكَ إِيَّاهُنَّ ، فَإِنَّ شِدَّةَ الْحِجَابِ خَيْرٌ لَكَ وَ لَهُنَّ مِنَ الإِرْتِيَابِ ، وَلَيْسَ خُرُوجُهُنَّ بِأَشَدَّ مِنْ دُخُولِ مَنْ لا تَثِقُ بِهِ عَلَيْهِنَّ، فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَن لا يَعْرِفْنَ غَيْرَكَ مِنَ الرِّجَالِ فَافْعَلْ.أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَيْنِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدَكِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِيفِ بْنِ نَاصِحٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَحَ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ:كَتَبَ بِهَذِهِ الرَّسَالَةِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام إِلَى ابْنِهِ مُحَمَّدِ [ بْنِ الْحَنَفِيَّة ].7 - عمروبن ابو مقدام از امام باقر علیه السَّلام و عبدالرحمان بن کثیر از امام صادق علیه السَّلام نقل می کنند که فرمودند: امیر مؤمنان علی علیه السَّلام در نامه اش برای امام حسن علیه السَّلام نوشت:تو را از مشورت با زنان بر حذر می دارم؛ زیرا رأی آنان ناقص است و تصمیم شان به سستی می گراید، چشم های آنها را با مانع قرار دادن خودت (از دیدن دیگران بپوشان، چرا که شدّت پوشش و حجاب هم برای تو و هم برای آنها بهتر از اتّهام است؛ و (بدان که) خارج شدن آنها (از خانه) بدتر از آمدن افرادی که مورد اعتماد تو نیستند به نزد آنها نیست، پس اگر تو توانستی کاری کنی که جز تو هیچ مردی - را نشناسند این کار را انجام بده.)اصبغ بن نباته نیز نظیر این روایت را از امیرمؤمنان علی علیه السَّلام نقل کرده؛ ولی در آن روایت آمده است که این نامه را امیر مؤمنان علی علیه السَّلام الله به فرزندش محمّد بن حنفیه نوشت.

8 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ نُوحٍ بْنِ شُعَيْبٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام إِذَا أَتَاهُ خَتَتُهُ عَلَى ابْنَتِهِ أَوْ عَلَى أُخْتِهِ بَسَطَلَهُ رِدَاءَهُ، ثُمَّ أَجْلَسَهُ ثُمَّ يَقُولُ: مَرْحَباً بِمَنْ كَفَى الْمَثُونَةَ وَ سَتَرَ الْعَوْرَةَ.### بخش بیستم#### فزونی شهوت زنان نسبت به مردان(20 بَابُ فَضْلِ شَهْوَةِ النِّسَاءِ عَلَى شَهْوَةِ الرِّجَالِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَعِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: قَالَ مِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:خَلَقَ اللهُ الشَّهْوَةَ عَشَرَةَ أَجْزَاءٍ، فَجَعَلَ تِسْعَةَ أَجْزَاءٍ فِي النِّسَاءِ وَ جُزْءاً وَاحِداً فِي الرَّجَالِ، وَ لَوْ لا مَا جَعَلَ اللهُ فِيهِنَّ مِنَ الْحَيَاءِ عَلَى قَدْرِ أَجْزَاءِ الشَّهْوَةِ لَكَانَ لِكُلِّ رَجُلٍ تِسْعُ نِسْوَةٍ مُتَعَلَّقَاتٍ به.8- نوح بن شعیب در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هرگاه داماد امام سجاد علیه السَّلام یا شوهر خواهرش نزد حضرتش شرف یاب می شد، آن حضرت عبای خود را برای او می گستراند و او را روی آن می نشانید و می فرمود: آفرین بر کسی که هزینه خرجی را تأمین کرده و عورت را پوشانیده است.بخش بیستم: فزونی شهوت زنان نسبت به مردان1 - اصبغ بن نباته گوید: امیر مؤمنان على علیه السَّلام فرمود:خداوند، شهوت را بر ده جزء آفریده که نه جزء آن را برای زنان و یک جزءاش را در مردان قرار داد اگر به همان نسبت (9/10 در آنان حیا و شرم در زنان قرار نداده بود، به طور حتم، در پی هر مردی نُه زن بود.)

2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ لِلْمَرْأَةِ صَبْرَ عَشَرَةِ رِجَالٍ، فَإِذَا هَاجَتْ كَانَتْ لَهَا قُوَّةُ شَهْوَةِ عَشَرَةِ رجال.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ ضُرَيْسٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ:إِنَّ النِّسَاءَ أُعْطِينَ بُضْعَ اثْنَيْ عَشَرَ اثْنَيْ عَشَرَ وَ صَبْرَ اثْنَيْ عَشَرَ.4 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ ضُرَيْسٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:إِنَّ النِّسَاءَ أُعْطِينَ بُضْعَ اثْنَيْ عَشَرَ وَ صَبْرَ اثْنَيْ عَشَرَ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مَرْوَكِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:2 - اسحاق بن عمار گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:به راستی که خداوند برای هر زن، شکیبایی و کنترل شهوت ده مرد را قرار داده است پس هرگاه شهوت یک زن به هیجان بیاید توان شهوت ده مرد را دار است.3 - ضریس گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:به زنان، توانایی شهوت دوازده مرد و صبر و شکیبایی دوازده مرد داده شده است.4 - در روایت دیگری ضریس نظیر این سخن را از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند:5 - ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:

فُضْلَتِ الْمَرْأَةُ عَلَى الرَّجُلِ بِتِسْعَةٍ وَ تِسْعِينَ مِنَ اللَّذَّةِ، وَ لَكِنَّ اللَّهَ أَلْقَى عَلَيْهِنَّ الْحَيَاءَ.6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ اللهَ جَعَلَ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ صَبْرَ عَشَرَةِ رِجَالٍ، فَإِذَا حَصَلَتْ زَادَهَا قُوَّةَ عَشَرَةِ رِجَالٍ.### بخش بیست و یکم#### مرد مؤمن، كفو و هم شأن زن مؤمن است...(21 بَابُ أَنَّ الْمُؤْمِنَ كُفْوُ الْمُؤْمِنَةِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الْثَمَالِيِّ قَالَ:زن نود و نه برابر مرد لذّت و شهوت دارد، ولی خداوند حیا و شرم را برای آنان القا کرده است.6 - مسعود بن صدقه گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:به راستی که خداوند این توانایی را به زن داده است که همانند صبر و شکیبایی ده مرد را در برابر شهوت داشته باشد و آن هنگام که بالغ شد (یا شهوت او حاصل شد توان ده مرد را دارا است.)بخش بیست و یکم: مرد مؤمن، كفو و هم شأن زن مؤمن است1۔ ابو حمزه ثمالی گوید:

كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام إِذِ اسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ رَجُلٌ، فَأَذِنَ لَهُ فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَسَلَّمَ فَرَحَّبَ بِهِ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام وَ أَدْنَاهُ وَ سَاءَلَهُ.فَقَالَ الرَّجُلُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنِّي خَطَبْتُ إِلَى مَوْلَاكَ فُلَانِ بْنِ أَبِي رَافِعِ ابْنَتَهُ فُلَانَةَ فَرَدَّنِي وَ رَغِبَ عَنِّي وَ ازْدَرَأَنِي لِدَمَامَتِي وَ حَاجَتِي وَ غُرْبَتِي وَ قَدْ دَخَلَنِي مِنْ ذَلِكَ غَضَاضَةٌ هَجْمَةٌ غُضَّ لَهَا قَلْبِي تَمَنَّيْتُ عِنْدَهَا الْمَوْتَ.فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام: اذْهَبْ فَأَنْتَ رَسُولِي إِلَيْهِ وَ قُلْ لَهُ: يَقُولُ لَكَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السَّلام: زَوَّجْ مُنْجِحَ بْنَ رَبَاحٍ مَوْلَايَ ابْنَتَكَ فُلَانَةَ وَ لا تَرُدَّهُ.قَالَ أَبُو حَمْزَةَ: فَوَثَبَ الرَّجُلُ فَرِحاً مُسْرِعاً بِرِسَالَةِ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام.محضر امام باقر علیه السَّلام بودم که مردی اجازۀ ورود خواست و آن حضرت اجازه فرمود و آن مرد وارد شد و سلام کرد و امام باقر علیه السَّلام نیز به او خوش آمد گفتند و نزدیک خود نشانده از او احوال پرسی کردند.آن مرد عرض کرد: قربانت گردم! من از دوست شما فلانی فرزند ابی رافع دخترش فلانی را خواستگاری کردم، ولی مرا نپذیرفت و از من رو گرداند و به خاطر این که زیبا نیستم و فقیر و غریب هستم مرا کوچک و تحقیر کرد و از این کارش چنان خوار شدم که دلم گرفت و آرزوی مرگ کردم.حضرت فرمود: تو به عنوان فرستادۀ من به سوی او برو و به او بگو: محمد بن علی بن الحسين بن على بن ابی طالب علیهم السَّلام به تو می گوید: دخترت فلانی را به ازدواج دوست من، منحج بن رباح درآور، و او را رد مکن.ابو حمزه ثمالی می گوید: آن مرد از پیغام امام باقر علیه السَّلام بسیار خوشحال شد و به سرعت از جای برخاست تا پیغام را به او برساند.

فَلَمَّا أَنْ تَوَارَى الرَّجُلُ قَالَ أَبُو جَعْفَرِ علیه السَّلام:اِنَّ رَجُلاً كَانَ مِنْ أَهْلِ الْيَمَامَةِ يُقَالُ لَهُ: جُوَيْبِرٌ، أَتَى رَسُولَ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله مُسْتَجِعاً لِلإِسْلامِ فَأَسْلَمَ وَ حَسُنَ إِسْلامُهُ ، وَكَانَ رَجُلاً قَصِيراً دَمِيماً مُحْتَاجاً عَارِياً، وَ كَانَ مِنْ قِبَاحَ السُّودَانِ. فَضَمَّهُ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله لِحَالِ غُرْبَتِهِ وَ عَرَاهُ، وَ كَانَ يُجْرِي عَلَيْهِ طَعَامَهُ صَاعاً مِنْ تَمْرِ بِالصَّاعِ الْأَوَّلِ وَ كَسَاهُ شَمْلَتَيْنِ وَ أَمَرَهُ أَنْ يَلْزَمَ الْمَسْجِدَ وَ يَرْقُدَ فِيهِ بِاللَّيْلِ، فَمَكَثَ بِذَلِكَ مَا شَاءَ اللهُ حَتَّى كَثرَ الْغُرَبَاءُ مِمَّنْ يَدْخُلُ فِي الْإِسْلامِ مِنْ أَهْلِ الْحَاجَةِ بِالْمَدِينَةِ، وَضَاقَ بِهِمُ الْمَسْجِدُ.فَأَوْحَى اللَّهُ عزَّوجل إِلَى نَبِيِّهِ صلّى اللهُ عليه وآله أَنْ طَهَّرْ مَسْجِدَكَ وَ أَخْرِجْ مِنَ الْمَسْجِدِ مَنْ يَرْقُدُ فِيهِ بِاللَّيْلِ وَ مُرْ بِسَدٌ أَبْوَابِ مَنْ كَانَ لَهُ فِي مَسْجِدِكَ بَابٌ إِلَّا بَابَ عَلِيَّ علیه السّلام وَمَسْكَنَ فَاطِمَةَ علیها السّلام وَ لا يَمُرَّنَّ فِيهِ جُنُبٌ وَ لَا يَرْقُدْ فِيهِ غَرِيبٌ.وقتی آن مرد برخاست و رفت، امام باقر علیه السَّلام فرمود:مردی از اهل یمامه به نام «جُوَیبِر» برای تحقیق در مورد اسلام، نزد رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله رفت و مسلمان شد و احکام اسلام را نیز به خوبی رعایت می کرد. وی مردی کوتاه قد، زشت رو، فقیر و عریان بود و از سیاه پوستان زشت رو بود، ولی رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله به خاطر غریبی و عریانی اش وی را نزد خود برد و برایش مقداری خرما می فرستاد و دو لباس به او داد و او را مأمور نمود که پیوسته در مسجد باشد و شب ها را بیدار بماند.جویبر نیز چنین کرد و مدّتی طولانی این کار را ادامه می داد و تا آن که غریبان نیازمند بسیاری در مدینه مسلمان شدند که مسجد برای مسکن آنان کوچک بود.خداوند عزَّوَجل به پیامبرش صلّى اللهُ عليه وآله و حی فرستاد: مسجدت را تطهیر کن و کسانی را که شب در آن می مانند بیرون کن، و دستور بستن درهای خانۀ کسانی را که دربی به مسجد گشوده اند، جز در خانۀ علی دو منزل فاطمه علیها السَّلام صادر فرما و نباید کسی که در حال جنابت از مسجد عبور کند و نباید افراد غریب شب را در مسجد بمانند.

قَالَ: فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله بِسَدٌ أَبْوَابِهِمْ إِلَّا بَابَ عَلِي وَأَقَرَّ مَسْكَنَ فَاطِمَةَ علیهما السَّلام عَلَى حَالِهِ.قَالَ: ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله أَمَرَ أَنْ يُتَّخَذَ لِلْمُسْلِمِينَ سَقِيفَةٌ، فَعُمِلَتْ لَهُمْ وَ هِيَ الصُّفَّةُ ثُمَّ أَمَرَ الْغُرَبَاءَ وَ الْمَسَاكِينَ أَنْ يَظُلُّوا فِيهَا نَهَارَهُمْ وَ لَيْلَهُمْ، فَنَزَلُوهَا وَ اجْتَمَعُوا فِيهَا .فَكَانَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله يَتَعَاهَدُهُمْ بِالْبُرِّ وَ التمْرِ وَ الشَّعِيرِ وَ الرَّبِيبِ إِذَا كَانَ عِنْدَهُ، وَ كَانَ الْمُسْلِمُونَ يَتَعَاهَدُونَهُمْ وَ يَرِقُونَ عَلَيْهِمْ لِرِقَةِ رَسُولِ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله وَ يَصْرِفُونَ صَدَقَاتِهِمْ إِلَيْهِمْ.فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله نَظَرَ إِلَى جُوَيْبِرٍ ذَاتَ يَوْمٍ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ لَهُ وَ رِقّةٍ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ: يَا جُوَيْبِرً! لَوْ تَزَوَّجْتَ امْرَأَةٌ فَعَفَفْتَ بِهَا فَرْجَكَ وَأَعَانَتْكَ عَلَى دُنْيَاكَ وَ آخِرَتِكَ.حضرتش افزود: رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله دستور بستن درب ها _ جز درب خانۀ علی علیه السَّلام _ را صادر فرمود و خانۀ فاطمه علیها السَّلام را به حال خود گذاشت.آن گاه رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله دستور فرمود که سایه بانی برای مسلمانان بی سرپناه تهیّه شود، و این کار را انجام شد که همان «صُفّه» است؛ آن گاه به غریبان و مسکینان فرمود که شب و روز را در آن جا منزل کنند.آنان نیز در آنجا منزل کردند و گردهم آمدند.هرگاه رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله چیزی از گندم، خرما، جو و کشمش در اختیار داشت به آنان می فرستاد و مسلمانان نیز به آن افراد غذا می فرستادند و برایشان دلسوزی می کردند به خاطر آن که رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله نسبت به آنان دلسوز بود. مسلمانان، صدقه های خود را نیز به آن افراد می دادند.روزی رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله مهربانانه و دلسوزانه به جُوَیبِر نگریست و فرمود: ای جویبر! کاش با زنی ازدواج می کردی و عفت خود را حفظ می نمودی و همسرت تو را در کارهای دنیا و آخرتت یاری می نمود.

فَقَالَ لَهُ جُوَيْبِرٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي! مَنْ يَرْغَبُ فِيَّ ؟! فَوَ اللَّهِ، مَا مِنْ حَسَبٍ وَلا نَسَبِ وَلا مَالٍ وَ لَا جَمَالٍ، فَأَيَّةُ امْرَأَةٍ تَرْغَبُ فِي؟فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله: يَا جُوَيْبِر! إِنَّ اللهَ قَدْ وَضَعَ بِالْإِسْلَامِ مَنْ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ شَرِيفاً وَ شَرَّفَ بِالْإِسْلامِ مَنْ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَضِيعاً، وَأَعَزَّ بِالْإِسْلَامِ مَنْ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ ذَلِيلاً وَ أَذْهَبَ بِالْإِسْلامِ مَا كَانَ مِنْ نَخْوَةِ الْجَاهِلِيَّةِ، وَتَفَاخُرِهَا بِعَشَائِرِهَا وَ بَاسِقِ أَنْسَابِهَا. فَالنَّاسُ الْيَوْمَ كُلُّهُمْ أَبْيَضُهُمْ وَ أَسْوَدُهُمْ وَ قُرَشِيُّهُمْ وَ عَرَبِيُّهُمْ وَ عَجَمِيُّهُمْ مِنْ آدَمَ ، وَ إِنَّ آدَمَ خَلَقَهُ اللهُ مِنْ طِينٍ، وَإِنَّ أَحَبَّ النَّاسِ إِلَى اللَّهِ عزَّوجل يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَطْوَعُهُمْ لَهُ وَأَتْقَاهُمْ وَ مَا أَعْلَمُ يَا جُوَيْبِرًا لِأَحَدٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَيْكَ الْيَوْمَ فَضْلاً إِلَّا لِمَنْ كَانَ أَتْقَى لِلَّهِ مِنْكَ وَأَطْوَعَ.ثُمَّ قَالَ لَهُ: انْطَلِقْ يَا جُوَيْبِرُ! إِلَى زِيَادِ بْنِ لَبِيدٍ، فَإِنَّهُ مِنْ أَشْرَفِ بَنِي بَيَاضَةَ حَسَباً فِيهِمْ فَقُلْ لَهُ: إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله إِلَيْكَ وَ هُوَ يَقُولُ لَكَ: زَوِّجُ جُوَيْبِراً ابْنَتَكَ الذُّلْفَاءَ.جويبر عرض کرد: ای رسول خدا! پدر و مادرم فدایت باد! چه کسی به من علاقه نشان می دهد؟! به خدا سوگند! نه حسب و نسب دارم و نه ثروت و زیبایی؛ پس کدام زنی به من علاقمند می شود؟رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله به او فرمود: ای جویبر! خداوند به واسطۀ اسلام، افرادی را که در اثر آداب جاهلی، شرافت داشتند پست کرد و افرادی را که در دوران جاهلی پست بودند شریف کرد، تکبّر و فخر فروشی خانوادگی و نسبهای والا را از بین برد، در نتیجه، امروز همگی از سپید پوست و سیاه پوست و عرب و عجم، از آدم علیه السَّلام هستند و خدا نیز آدم را از گل آفرید، و محبوب ترین مردم در پیشگاه خدای عزَّوجل در روز قیامت، کسی است که بیش از همه از خداوند اطاعت کرده و با تقواتر بوده است.ای جیبر! امروز، برای هیچ یک از مسلمانان نسبت به تو فضل و برتری نمی دانم مگر برای _ کسی که تقوای الهی او از تو بیشتر و نسبت به خدا مطیع تر باشد.سپس به او فرمود: ای جویبر! به سوی زیاد بن لبید برو _ که از شریفترین افراد قبیلهٔ بنی بیاضی انصاری است و در میان ایشان سرشناس است _ و به او بگو: من فرستادۀ رسول الله صلّى اللهُ عليه وآله به سوی تو هستم، و او به تو می فرماید: دخترت ذلفاء را به جویبر تزویج کن.

قَالَ : فَانْطَلَقَ جُوَيْبِرٌ بِرِسَالَةِ رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وآله إِلَى زِيَادِ بْنِ لَبِيدٍ، وَ هُوَ فِي مَنْزِلِهِ وَجَمَاعَةٌ مِنْ قَوْمِهِ عِنْدَهُ فَاسْتَأْذَنَ فَأَعْلِمَ، فَأَذِنَ لَهُ فَدَخَلَ وَ سَلَّمَ عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ: يَا زِيَادَ بْنَ لَبِيدٍ! إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وآله إِلَيْكَ فِي حَاجَةٍ لِي فَأَبُوحُ بِهَا أَمْ أُسِرُّهَا إِلَيْكَ؟فَقَالَ لَهُ زِيَادٌ: بَلْ بُحْ بِهَا، فَإِنَّ ذَلِكَ شَرَفٌ لِي وَ فَخْرٌ.فَقَالَ لَهُ جُوَيْبِرٌ: إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله يَقُولُ لَكَ: زَوَّجْ جُوَيْبِرًا ابْنَتَكَ الذَّلْفَاءَ.فَقَالَ لَهُ زِيَادٌ: أَ رَسُولُ اللَّهِ أَرْسَلَكَ إِلَيَّ بِهَذَا؟فَقَالَ لَهُ: نَعَمْ مَا كُنْتُ لِأَكْذِبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلّى الله عليه وآله.فَقَالَ لَهُ زِيَادٌ: إِنَّا لا نُزَوِّجُ فَتَيَاتِنَا إِلَّا أَكْفَاءَنَا مِنَ الْأَنْصَارِ فَانْصَرِفْ يَا جُوَيْبِر! حَتَّى أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ صلّى الله عليه وآله فَأُخْبِرَهُ بِعُذْرِي.فَانْصَرَفَ جُوَيْبِرٌ وَ هُوَ يَقُولُ: وَ اللهِ مَا بِهَذَا نَزَلَ الْقُرْآنُ وَ لَا بِهَذَا ظَهَرَتْ نُبُوَّةُ مُحَمَّد صلّى الله عليه وآله.جویبر با پیغام رسول خدا صلّى الله عليه وآله به سوی زیاد بن لبید رفت، او در منزلش بود و گروهی از اقوامش نیز نزد او بودند جویبر اجازه خواست و به زیاد گفته شد و او نیز اجازه داد.جویبر وارد شد و بر او سلام کرد و گفت: ای زیاد بن لبيد! من فرستادۀ رسول خدا به سوی تو، در مورد خواستۀ خود هستم؛ آن را آشکارا به تو بگویم، یا پنهانی با تو در میان بگذارم؟زیاد گفت: بلکه آشکارا بگو؛ چون این شرافت و افتخاری برای من است.جویبر گفت: واقعیّت آن است که رسول خدا صلّى الله عليه وآله به تو می فرماید: دخترت ذلفاء را به جويبر تزویج کن.زیاد گفت: آیا رسول خدا این پیغام را به وسیلهٔ تو برایم فرستاده است؟گفت: آری، من که بر رسول خدا صلّى الله عليه وآله دروغ ببندم.زیاد گفت: ما دخترانمان را جز به افرادی که هم شأن ما از انصار باشند، تزویج نمی کنیم.ای جویبر! تو بازگرد تا من به ملاقات رسول خدا صلّى الله عليه وآله بیایم و عذر خود را برایش بازگو کنم.جویبر در حال بازگشت می گفت: به خدا سوگند! قرآن این را نفرموده است، و پیامبری محمد صلّى الله عليه وآله نیز چنین آشکار نشده است.

فَسَمِعَتْ مَقَالَتَهُ الذَّلْفَاءُ بِنْتُ زِيَادٍ وَ هِيَ فِي خِدْرِهَا، فَأَرْسَلَتْ إِلَى أَبِيهَا ادْخُلْ اِليَّ.فَدَخَلَ إِلَيْهَا، فَقَالَتْ لَهُ: مَا هَذَا الْكَلامُ الَّذِي سَمِعْتُهُ مِنْكَ تُحَاوِرُ بِهِ جُوَيْبِراً؟فَقَالَ لَهَا ذَكَرَ لِي أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله أَرْسَلَهُ وَ قَالَ: يَقُولُ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلّى الله عليه وآله: زَوَّجْ جُوَيْبراً ابْنَتَكَ الذَّلْفَاءَ.فَقَالَتْ لَهُ : وَ اللَّهِ، مَا كَانَ جُوَيْبِرٌ لِيَكْذِبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلّى الله عليه وآله بِحَضْرَتِهِ، فَابْعَثِ الْآنَ رَسُولاً يَرُدُّ عَلَيْكَ جُوَيْبراً.فَبَعَثَ زِيَادٌ رَسُولاً فَلَحِقَ جُوَيْبِراً فَقَالَ لَهُ زِيَادٌ: يَا جُوَيْبِرًا مَرْحَباً بِكَ اطْمَئِنَّ حَتَّى أَعُودَ إِلَيْكَ.ثُمَّ انْطَلَقَ زِيَادٌ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وآله فَقَالَ لَهُ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي! إِنَّ جُوَيْبِراً أَتَانِي بِرِسَالَتِكَ، وَ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله يَقُولُ لَكَ زَوِّجُ جُوَيْبِرًا ابْنَتَكَ الذَّلْفَاءَ فَلَمْ أَلِنْ لَهُ بِالْقَوْلِ وَ رَأَيْتُ لِقَاءَكَ وَ نَحْنُ لَا نَتَزَوَّجُ إِلَّا أَكْفَاءَنَا مِنَ الْأَنْصَارِ.ذلفاء، دختر زیاد، از پشت پرده این کلام را شنید و برای پدرش پیغام فرستاد و گفت: نزد من بيا.پدرش نزد او رفت و ذلفاء گفت: این چه سخنی است که شنیدم به جویبر گفتی؟پدرش گفت: او به من گفت که رسول خدا صلّى الله عليه وآله او را فرستاده و گفته است: رسول خدا صلّى الله عليه وآله به تو می فرماید که دخترت ذلفاء را به جویبر تزویج کن.ذلفاء گفت: به خدا سوگند! جویبر این گونه نیست که به رسول خدا صلّى الله عليه وآله دروغ ببندد. همین حالا، کسی را بفرست تا جویبر را بازگرداند.زیاد نیز کسی را فرستاد و جویبر را بازگرداند. زیاد به جویبر گفت: ای جویبر! خوش آمدی! همین اکنون استراحت کن تا بازگردم.آن گاه زیاد به محضر رسول خدا صلّى الله عليه وآله مشرف شد و عرض کرد: پدر و مادرم فدایت شوند! جویبر نزد من آمده و پیغامی از جانب شما برایم آورد و گفت: رسول خدا صلّى الله عليه وآله به تو می فرماید: دخترت ذلفاء را به جویبر تزویج کن؛ ولی من به او پاسخ مثبت ندادم و به نظرم رسید شما را ملاقات کنم؛ چرا که ما انصار، تنها به هم شانان خود دختر می دهیم.

فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وآله: يَا زِيَادًا جُوَيْبِرٌ مُؤْمِنٌ وَ الْمُؤْمِنُ كُفْرٌ لِلْمُؤْمِنَةِ، وَ الْمُسْلِمُ كُفْو لِلْمُسْلِمَةِ، فَزَوَّجْهُ يَا زِيَادًا وَلا تَرْغَبْ عَنْهُ.قَالَ: فَرَجَعَ زِيَادٌ إِلَى مَنْزِلِهِ وَ دَخَلَ عَلَى ابْنَتِهِ فَقَالَ لَهَا مَا سَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وآله.فَقَالَتْ لَهُ: إِنَّكَ إِنْ عَصَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلّى الله عليه وآله كَفَرْتَ، فَزَوِّجُ جُوَيْبِراً.فَخَرَجَ زِيَادٌ فَأَخَذَ بِيَدِ جُوَيْبِرٍ ثُمَّ أَخْرَجَهُ إِلَى قَوْمِهِ، فَزَوَّجَهُ عَلَى سُنَّةِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ رَسُولِهِ صلّى الله عليه وآله ذوَ ضَمِنَ صَدَاقَهُ.قَالَ: فَجَهَّزَهَا زِيَادٌ وَ هَيَّثُوهَا ثُمَّ.أَرْسَلُوا إِلَى جُوَيْبِرٍ فَقَالُوا لَهُ: أَلَكَ مَنْزِلٌ فَنَسُوقَهَا إِلَيْكَ؟فَقَالَ: وَ اللَّهِ، مَا لِي مِنْ مَنْزِلٍ.قَالَ: فَهَيَّتُوهَا وَ هَيَّنُوا لَهَا مَنْزِلاً وَ هَيَّنُوا فِيهِ فِرَاشاً وَ مَتَاعاً وَ كَسَوْا جُوَيْبِراً ثَوْبَيْنِ وَأُدْخِلَتِ الذُّلْفَاء فِي بَيْتِهَا، وَ أُدْخِلَ جُوَيْبِرٌ عَلَيْهَا مُعَتُماً.رسول خدا صلّى الله عليه وآله فرمود: ای زیاد! جویبر مؤمن است! و مرد مؤمن، هم شأن زن مؤمن است و مرد مسلمان، هم شأن زنِ مسلمان است. از این رو ای زیاد! دخترت را به او تزویج کن و از او روی مگردان.زیاد به منزلش بازگشت و نزد دخترش رفت و آن چه را که از پیامبر خدا صلّى الله عليه وآله شنیده بود برای او بازگو کرد.ذلفاء به پدرش گفت: اگر تو از رسول خدا صلّى الله عليه وآله نافرمانی کنی کافر می شوی؛ پس مرا به ازدواج جویبر درآور.زیاد رفت و دست جیبر را گرفت و او را نزد اقوام خود برد و براساس سنّت خدا و رسولش صلّى الله عليه وآله دخترش را به عقد او درآورد و مهریه اش را نیز خودش ضمانت کرد.آن گاه جهیزیۀ دخترش را آماده کرد و دختر را نیز مهیّا کردند و به دنبال جویبر فرستادند و گفتند: آیا خانه ای داری تا همسرت را بیاوریم؟گفت: به خدا سوگند! من خانه ای ندارم.حضرتش افزود: آنان دختر را مهیّا کردند و خانه ای نیز برایش فراهم نمودند و فرش و لوازم خانگی را در آن قرار دادند، و برای جویبر نیز دو لباس تهیّه کردند و ذلفاء را وارد خانۀ او کردند و همان شب جویبر را برای شب زفاف نزد او بردند.

فَلَمَّا رَآهَا نَظَرَ إِلَى بَيْتٍ وَ مَتَاعٍ وَ رِيحٍ طَيِّبَةٍ قَامَ إِلَى زَاوِيَةِ الْبَيْتِ فَلَمْ يَزَلْ تَالِياً لِلْقُرْآنِ رَاكِعاً وَ سَاجِداً حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ. فَلَمَّا سَمِعَ النَّدَاءَ خَرَجَ وَ خَرَجَتْ زَوْجَتُهُ إِلَى الصَّلاةِ، فَتَوَضَّأَتْ وَصَلَّتِ الصُّبْحَ، فَسُئِلَتْ هَلْ مَسَّكِ ؟فَقَالَتْ: مَا زَالَ تَالِياً لِلْقُرْآنِ وَ رَاكِعاً وَ سَاجِداً حَتَّى سَمِعَ النَّدَاءَ فَخَرَجَ.فَلَمَّا كَانَتِ اللَّيْلَةُ الثَّانِيَةُ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَأَخْفَوْا ذَلِكَ مِنْ زِيَادٍ.فَلَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الثَّالِثُ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ أَبُوهَا فَانْطَلَقَ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وآله فَقَالَ لَهُ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي! يَا رَسُولَ اللَّهِ! أَمَرْتَنِي بِتَزْوِيجِ جُوَيْبِرٍ، وَ لَا وَ اللَّهِ مَا كَانَ مِنْ مَنَاكِحِنَا، وَلَكِنْ طَاعَتُكَ أَوْجَبَتْ عَلَيَّ تَزْوِيجَهُ.فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّى الله عليه وآله: فَمَا الَّذِي أَنْكَرْتُمْ مِنْهُ؟وقتی جویبر، ذلفاء را مشاهده کرد و به خانه و اسباب آن و بوی خوش توجّه کرد، به گوشۀ خانه رفت و پیوسته به قرائت قرآن و رکوع و سجود مشغول بود تا صبح شد، شنیدن صدای اذان، از خانه بیرون رفت.زنش نیز برای نماز بیرون آمد و وضو گرفت و نماز صبح را گزارد و از او پرسیدند: آیا با تو هم بستر شد؟گفت: پیوسته به قرائت قرآن، (نماز رکوع و سجود مشغول بود، تا آن گاه که صدای اذان را شنید و بیرون رفت.)دومین شب نیز به همین شکل گذشت؛ ولی این مطلب را از زیاد پنهان داشت؛ جویبر در سومین روز نیز همین گونه رفتار کرد.زیاد، پدر ذلفاء را از این ماجرا مطلع کردند، او نزد رسول خدا صلّى الله عليه وآله رفت و عرض کرد: ای رسول خدا! پدر و مادرم فدایت شوند! مرا مأمور فرمودی که دخترم را به جویبر تزویج کنم، با این که به خدا سوگند! او کسی نبود که اجازه دهیم داماد ما شود، ولی فرمانبرداری از تو، تزویج او را بر من واجب کرد.پیامبر صلّى الله عليه وآله به او فرمود: مگر چه بدی از او دیده اید؟!

قَالَ: إِنَّا هَيَّأْنَا لَهُ بَيْتاً وَ مَتَاعاً وَ أُدْخِلَتِ ابْنَتِي الْبَيْتَ وَأُدْخِلَ مَعَهَا مُعَنِّما فَمَا كَلَّمَهَا وَ لا نَظَرَ إِلَيْهَا وَ لا دَنَا مِنْهَا، بَلْ قَامَ إِلَى زَاوِيَةِ الْبَيْتِ فَلَمْ يَزَلْ تَالِياً لِلْقُرْآنِ رَاكِعاً وَ سَاجِداً حَتَّى سَمِعَ النَّدَاءَ، ءَ، فَخَرَجَ ثُمَّ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فِي اللَّيْلَةِ الثَّانِيَةِ وَ مِثْلَ ذَلِكَ فِي الثَّالِثَةِ وَلَمْ يَدْنُ مِنْهَا وَ لَمْ يُكَلِّمْهَا إِلَى أَنْ جِئْتُكَ وَ مَا نَرَاهُ يُرِيدُ النِّسَاءَ فَانْظُرْ فِي أَمْرِنَا.فَانْصَرَفَ زِيَادٌ وَ بَعَثَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله إِلَى جُوَيْبِرٍ فَقَالَ لَهُ: أَ مَا تَقْرَبُ النِّسَاءَ؟فَقَالَ لَهُ جُوَيْبِرٌ: أَ وَ مَا أَنَا بِفَحْل ؟! بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنِّي لَشَبِقٌ نَهِمْ إِلَى النِّسَاءِ.فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وآله: قَدْ خُبِّرْتُ بِخِلافِ مَا وَصَفْتَ بِهِ نَفْسَكَ ؛ قَدْ ذُكِرَ لِي أَنَّهُمْ هَيَّنُوا لَكَ بَيْتاً وَ فِرَاشاً وَ مَتَاعاً وَ أُدْخِلَتْ عَلَيْكَ فَتَاةٌ حَسْنَاءُ عَطِرَةٌ وَأَتَيْتَ مُعَتُمَا فَلَمْ تَنْظُرْ إِلَيْهَا وَلَمْ تُكَلِّمْهَا وَ لَمْ تَدْنُ مِنْهَا فَمَا دَهَاكَ إِذَنْ؟عرض کرد: ما برایش خانه و لوازم خانگی مهیّا کردیم و دخترم را به آن خانه فرستادیم، و او نیز شبانگاه نزد دخترم برده شد، ولی جویبر هیچ سخنی با او نگفته و به او ننگریسته و نزدیک او نرفته است، بلکه به گوشۀ خانه رفته و مشغول تلاوت قرآن شده است، و به رکوع و سجود (نماز پرداخته تا آن گاه که صدای اذان را شنیده و از خانه خارج شده است؛ در شب دوم و سوم نیز همین کار را کرده است، و به او نزدیک نشده و سخنی به او نگفته است تا این که من خدمت شما آمدم و به نظر ما او زن نمی خواهد. پس در مورد مشکل ما دستوری بفرمایید. زیاد بازگشت. رسول خدا صلّى الله عليه وآله به دنبال جویبر فرستاد و به او فرمود: ای جویبر! آیا تو نمی خواهی با زنان ازدواج کنی؟!)جویبر عرض کرد: مگر من مرد نیستم؟! چرا، ای رسول خدا! واقعیّت آن است که من بسیار مشتاق ازدواج هستم و نسبت به این کار حرص دارم.رسول خدا صلّى الله عليه وآله فرمود: چیزی جز این را که در مورد خودت گفتی برایم گزارش داده اند. برای من بازگو شده است که آنان برایت خانه، فرش و لوازم خانگی فراهم کرده اند و دوشیزۀ زیبایی را برایت آورده شده، و تو نیز در شب عروسی نزد او رفته ای، ولی به او ننگریسته و با او سخن نگفته و نزدیکش نشده ای با این وجود مگر چه مشکلی داشتی؟!

فَقَالَ لَهُ جُوَيْبِرٌ: يَا رَسُولَ اللهِ! دَخَلْتُ بَيْتاً واسعاً وَ رَأَيْتُ فِرَاشاً وَ مَتَاعاً وَ فَتَاةً حَسْنَاءَ عَطِرَةٌ وَ ذَكَرْتُ حَالِيَ الَّتِي كُنْتُ عَلَيْهَا وَ غُرْبَتِي وَ حَاجَتِي وَ وَضِيعَتِي وَكِسْوَتِي مَعَ الْغُرَبَاءِ وَ الْمَسَاكِينِ، فَأَحْبَبْتُ إِذْ أَوْلَانِي اللهُ ذَلِكَ أَنْ أَشْكُرَهُ عَلَى مَا أَعْطَانِي وَأَتَقَرَّبُ إِلَيْهِ بِحَقِيقَةِ الشَّكْرِ، فَنَهَضْتُ إِلَى جَانِبِ الْبَيْتِ فَلَمْ أَزَلْ فِي صَلَاتِي تَالِياً لِلْقُرْآنِ رَاكِعاً وَ سَاجِداً أَشْكُرُ اللهَ حَتَّى سَمِعْتُ النَّدَاءَ، فَخَرَجْتُ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ رَأَيْتُ أَنْ أَصُومَ ذَلِكَ الْيَوْمَ فَفَعَلْتُ ذَلِكَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ وَ لَيَالِيَهَا وَ رَأَيْتُ ذَلِكَ مَا أَعْطَانِي اللهُ يَسِيراً، وَ لَكِنِّي سَأُرْضِيهَا وَ أَرْضِيهِمُ اللَّيْلَةَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله إِلَى زِيَادٍ، فَأَتَاهُ فَأَعْلَمَهُ مَا قَالَ جُوَيْبِرٌ فَطَابَتْ أَنْفُسُهُمْ.قَالَ: وَ وَفَى لَهَا جُوَيْبِرٌ بِمَا قَالَ:ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله خَرَجَ فِي غَزْوَةٍ لَهُ وَ مَعَهُ جُوَيْبِرٌ، فَاسْتُشْهِدَ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى، فَمَا كَانَ فِي الْأَنْصَارِ أَيَّمْ أَنْفَقُ مِنْهَا بَعْدَ جُوَيْبِرٍ.جويبر عرض کرد: ای رسول خدا! به خانه ای بزرگ وارد شدم و فرش و لوازم زندگی و دوشیزه ای زیبا روی و عطر آگین شده را مشاهده کردم، و دوران پیشین خود را به یاد آوردم که غریب، فقیر، بی اعتبار و عریان در بین غریبان و مسکینان زندگی می کردم از این رو دوست داشتم حالا که خداوند این نعمت ها را به من ارزانی داشته و به خاطر آن چه به من بخشیده از او تشکّر و سپاسگزاری کنم و به وسیلهٔ شکرگزاری حقیقی خود را به او نزدیک گردانم؛ از این رو به گوشۀ خانه رفتم و پیوسته به نماز و تلاوت قرآن و رکوع و سجود پرداختم تا خدا را سپاس گویم تا آن که صدای اذان را شنیدم و از خانه بیرون آمدم. وقتی نماز صبح را که خواندم تصمیم گرفتم که آن روز را روزه بدارم. من تا سه روز و سه شب این کارها را ادامه دادم، ولی دیدم این کارها در برابر چیزهایی که خداوند به من بخشیده بسیار اندک و ناچیز است. ولی تصمیم دارم به زودی و همین امشب آن زن و اقوامش را خوشنود گردانم، ان شاء الله.بعد از سخنان جویبر، رسول خدا صلّى الله عليه وآله فردی را در پی زیاد فرستاد. زياد خدمت پیامبر صلّى الله عليه وآله مشرّف شد و حضرتش نیز او را از گفتار جویبر آگاه فرمود. زیاد و اقوامش نیز خوشحال شدند، جویبر نیز به وعده ای که داده بود وفا کرد.سپس رسول خدا صلّى الله عليه وآله آماده نبردی شد و جویبر نیز در رکاب آن حضرت حرکت کرد، و سپس در آن جنگ شهید شد. خدای تعالی او را رحمت کند.پس از شهادت جویبر، هیچ زنی همانند ذلفاء خواستگار نداشت (که افراد می آمدند و مهرّیه های بسیار بالا برای او پیشنهاد می کردند.)

2 - بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ صَالِحٍ التَّيْمُلِيِّ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السًّلام قَالَ:أتَى رَجُلُ النَّبِيَّ صلَّى اللهُ عليه وآله فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ! عِنْدِي مَهِيرَةُ الْعَرَبِ وَأَنَا أُحِبُّ أَنْ تَقْبَلَهَا وَ هِيَ ابْنَتِي.قَالَ: فَقَالَ قَدْ قَبلْتُهَا.قَالَ: فَأَخْرَى يَا رَسُولَ اللَّهِ !قَالَ : وَمَا هِيَ ؟قَالَ : لَمْ يَضْرِبْ عَلَيْهَا صُدْغَ قَطُّ.قالَ : لا حَاجَةَ لِى فِيهَا، وَلَكِنْ زَوِّجْهَا مِنْ حَلْبيب ⁽¹)قَالَ: فَسَقَطَ رِجْلَا الرَّجُلِ مِمَّا دَخَلَهُ ، ثُمَّ أَتَى أُمَّهَا فَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ فَدَخَلَهَا مِثْلُ مَا دَخَلَهُ.فَسَمِعَتِ الْجَارِيَةُ مَقَالَتَهُ وَ رَأَتْ مَا دَخَلَ أَبَاهَا فَقَالَتْ لَهُمَا: أَرْضَيَا لِي مَا رَضِيَ اللهُ وَ رَسُولَّهُ لِي.قَالَ: فَتَسَلَّى ذَلِكَ عَنْهُمَا وَ أَتَى أَبُوهَا النَّبِيَّ صلّى الله عليه وآله فَأَخْبَرَهُ الْخَبَرَ، فَقَالَ رَسُولُ الله صلّى الله عليه وآله : قَدْ جَعَلْتُ مَهْرَهَا الْجَنَّةَ.2 - محمّد بن سنان از شخصی نقل می کند که می گوید: امام صادق صلّى الله عليه وآله فرمود:مردی نزد پیامبر صلّى الله عليه وآله آمد و عرض کرد: ای رسول خدا! دختری دارم که مهریّه اش در بین عرب بسیار بالاست. دوست می دارم که شما او را از من بپذیرید.فرمود: پذیرفتم.عرض کرد: ای رسول خدا! خصلت نیکوی دیگری نیز دارید.فرمود: چه خصلتی؟عرض کرد: تا به حال هیچ مصیبتی ندیده است.فرمود: من نیازی به چنین دختری ندارم؛ ولی او را به تزویج حلبیب درآور.حضرتش افزود: آن مرد از خبر بسیار ناراحت شد و پاهایش سست شد. آن گاه نزد مادر دختر رفت و او را گزارش داد و مادر نیز همانگونه ناراحت شد.وقتی دختر این سخنان را شنید و متوجّه ناراحتی پدرش شد، به پدر و مادرش گفت: شما دو نفر نیز به چیزی راضی شوید که خدا و رسولش صلّى الله عليه وآله برای من بدان رضایت داده اند.آن حضرت افزود: دختر پدر و مادرش را آرام کرد. پدرش نزد پیامبر صلّى الله عليه وآله رفت و جریان را بازگو کرد، رسول خدا صلّى الله عليه وآله فرمود: بهشت را مهریّۀ او قرار دادم.

وَ زَادَ فِيهِ صَفْوَانُ قَالَ: فَمَاتَ عَنْهَا حِلْبِيبٌ، فَبَلَغَ مَهْرُهَا بَعْدَهُ مِائَةَ أَلْفِ دِرْهَمٍ.### بخش بیست و دوم#### همانند بخش پیشین(22 بَابٌ آخَرُ مِنْهُ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي بَكَّارٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ الْحَضْرَمِيٌّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله زَوَّجَ مِقْدَادَ بْنَ الْأَسْوَدِ صُبَاعَةَ ابْنَةَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَ إِنَّمَا زَوَّجَهُ لِتَتَّضِعَ الْمَنَاكِحُ وَلِيَتَأَسَّوْا بِرَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وآله وَ لِيَعْلَمُوا أَنَّ أَكْرَمَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاهُمْ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:صفوان می افزاید: حضرتش فرمود: پس از مدّتی حلبیب از دنیا رفت. پس از او مهریه آن دختر به یکصد هزار درهم افزایش یافت.بخش بیست و دوم: همانند بخش پیشینابوبکر حضرمی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:همانا رسول خدا صلّى الله عليه وآله مقداد بن اسود را با ضباعه، دختر زبیر بن عبدالمطّلب تزويج نمود؛ تنها دلیل این کار آن بود که ازدواج را آسان کند تا مسلمانان از رسول خدا صلّى الله عليه وآله تأسّی کنند و بدانند که گرامی ترین آنها نزد خداوند، با تقواترین آنها است.2 - هشام بن سالم از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله زَوَّجَ الْمِقْدَادَ بْنَ أَسْوَدَ ضُبَاعَةَ بِنْتَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ.ثُمَّ قَالَ: إِنَّمَا زَوْجَهَا الْمِقْدَادَ لِتَتَّضِعَ الْمَنَاكِحُ وَلِيَتَأْسَوْا بِرَسُولِ اللَّهِ صلّى الله عليه وآله وَ لَتَعْلَمُوا أَنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ، وَكَانَ الزُّبَيْرُ أَخَا عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي طَالِبٍ لِأَبِيهِمَا وَ أُمِّهِمَا.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جعفر علیه السَّلام قَالَ:مَرَّ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ شَيْبَانِيٌّ يُقَالُ لَهُ: عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَرْمَلَةَ عَلَى عَلِيَّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام: أَلَكَ أُخْتٌ؟قَالَ: نَعَمْ.رسول خدا صلّى الله عليه وآله، مقداد بن اسود را با ضباعه، دختر زبیر بن عبدالمطّلب تزویج کرده.و آن گاه امام علیه السَّلام فرمود: تنها بدین سبب او را به ازدواج مقداد درآورد که ازدواج آسان شود و مسلمانان به رسول خدا صلّى الله عليه وآله تأسی کنند، و بدانند که گرامی ترین شما نزد خداوند، با تقواترین شماست. زبیر، برادرِ پدر و مادری عبدالله و ابی طالب علیها السَّلام بود.3- زرارة بن اعین گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:یکی از شیبانیان بصره به نام عبدالملک بن حرمله، از خدمت على بن الحسين علیه السَّلام می گذشت. حضرتش به او فرمود: آیا تو خواهری داری؟عرض کرد: آری.

قَالَ: فَتُزَوِّ جُنِيهَا؟قَالَ: نَعَمْ143قَالَ: فَمَضَى الرَّجُلُ وَ تَبِعَهُ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ عَلِيَّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَنْزِلِهِ فَسَأَلَ عَنْهُ.فَقِيلَ لَهُ: فُلانُ بْنُ فُلانٍ وَ هُوَ سَيِّدُ قَوْمِهِ .ثُمَّ رَجَعَ إِلَى عَلِيَّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام. فَقَالَ لَهُ: يَا أَبَا الْحَسَنِ! سَأَلْتُ عَنْ صِهْرِكَ هَذَا الشَّيْبَانِيِّ، فَزَعَمُوا أَنَّهُ سَيِّدُ قَوْمِهِ.فَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام: إِنِّي لَأُبْدِيكَ يَا فُلَانُ! عَمَّا أَرَى وَ عَمَّا أَسْمَعُ. أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ اللهَ عزَّوجل رَفَعَ بِالْإِسْلَامِ الْخَسِيسَةَ وَ أَتَمَّ بِهِ النَّاقِصَةَ، وَأَكْرَمَ بِهِ اللُّؤْمَ، فَلا لُؤْمَ عَلَى الْمُسْلِمِ، إِنَّمَا اللُّؤْمُ لُؤْمُ الْجَاهِلِيَّةِ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ:فرمود: او را به من تزویج می کنی؟عرض کرد: آری.آن مرد رفت، یکی از دوستان امام سجّاد علیه السَّلام نیز به دنبال او رفت تا به منزلش رسید.آن گاه دربارۀ او پرسید.گفته شد: او فلانی فرزند فلانی است و رئیس قوم خود می باشد.صحابی خدمت حضرت بازگشت و گفت: ای ابا الحسن! دربارۀ فامیلتان شیبانی پرسیدم. گفتند: او رئیس قبیله اش می باشد.پرسیدم.امام سجاد علیه السَّلام فرمود: فلانی! من به تو سخن نوی از آن چه دیدی و شنیدی می گویم. هان مگر نمی دانی که خداوند متعال به وسیله اسلام به افراد پست ارزش داد و ناقص را کامل نمود و فرومایه را گرامی داشت. برای مسلمان فرومایگی نیست، فرومایگی فقطفرومایگی جاهلی است.4 - یزید بن حاتم گوید:

كَانَ لِعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ عَيْنٌ بِالْمَدِينَةِ يَكْتُبُ إِلَيْهِ بِأَخْبَارِ مَا يَحْدُثُ فِيهَا، وَإِنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیهما السَّلام أَعْتَقَ جَارِيَةً، ثُمَّ تَزَوَّجَهَا.فَكَتَبَ الْعَيْنُ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ، فَكَتَبَ عَبْدُ الْمَلِكِ إِلَى عَلِيَّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السَّلام: أَمَّا بَعْدُ، فَقَدْ بَلَغَنِي تَزْوِيجُكَ مَوْلاتَكَ، وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ كَانَ فِي أَكْفَائِكَ مِنْ قُرَيْشٍ مَنْ تَمَجَّدُ بِهِ فِي الصِّهْرِ وَ تَسْتَنْجِبُهُ فِي الْوَلَدِ، فَلا لِنَفْسِكَ نَظَرْتَ وَلَا عَلَى وُلْدِكَ أَبْقَيْتَ وَ السَّلامُ.فَكَتَبَ إِلَيْهِ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام:أَمَّا بَعْدُ، فَقَدْ بَلَغَنِي كِتَابُكَ تُعَنِّفُنِي بِتَزْوِيجِي مَوْلَاتِي وَ تَزْعُمُ أَنَّهُ كَانَ فِي نِسَاءِ قُرَيْشٍ مَنْ أَتَمَجَّدُ بِهِ فِي الصَّهْرِ وَ أَسْتَنْجِبُهُ فِي الْوَلَدِ، وَ أَنَّهُ لَيْسَ فَوْقَ رَسُولِ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله مُرْتَقاً فِي مَجْدٍ وَ لا مُسْتَزَادٌ فِي كَرَمٍ، وَإِنَّمَا كَانَتْ مِلْكَ يَمِينِي، خَرَجَتْ مَتَى أَرَادَ اللهُ عزَّوجل مِنِّي بِأَمْرِ أَلْتَمِسُ بِهِ ثَوَابَهُ ثُمَّ ارْتَجَعْتُهَا عَلَى سُنَّةٍ .عبدالملک بن مروان در مدینه جاسوسی گماشته بود که اخبار و حوادث آن جا را به او گزارش می کرد، روزی امام سجّاد علیه السَّلام کنیز خود را از او خواستگاری کرد و آن گاه با او ازدواج نمود. این این خبر را به عبدالملک گزارش کرد. عبدالملک طی نامه به امام سجّاد علیه السَّلام نوشت: به من گزارش شده که با کنیز خود ازدواج کرده ای؛ در حالی که می دانم همسر هم شأن تو در قریش وجود دارد که بتوان خویشاوندی او افتخار کرد و نژاد و فرزند خوبی برگزید، پس شمانه به شخصیت خود نگریسته ای و نه به فرزندان ارزشمند اندیشنده ای والسلام.امام سجّاد علیه السَّلام در پاسخ او نوشت: اينك نامه تو را دریافت کردم که مرا از ازدواج با کنیزم بازداشتی و پنداشتی که در قریش همسری است که بتوانم به خویشاوندی او افتخار کنم و نژاد و فرزند خوبی برگزینم؛ در حالی که هرگز ما فوق پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله در مجد و بزرگواری نیست و فراتر از آن حضرت کرامتی نیست او کنیز من و در تملّك من بود که به هنگام ارادۀ خداوند با فرمانی از تملّك من خارج شد؛ فرمانی که با آن درخواست پاداش می نمایم آن گاه به سنت و روش پیامبر بازگشتم و با او ازدواج کردم.

وَ مَنْ كَانَ زَكِيَّاً فِي دِينِ اللَّهِ فَلَيْسَ يُخِلُّ بِهِ شَيْءٌ مِنْ أَمْرِهِ، وَ قَدْ رَفَعَ اللَّهُ بِالْإِسْلَامِ الْخَسِيسَةَ وَ تَمَّمَ بِهِ النَّقِيصَةَ وَأَذْهَبَ اللُّؤْمَ، فَلا لُوْمَ عَلَى امْرِي مُسْلِمٍ، إِنَّمَا اللُّؤْم لُؤْمُ الْجَاهِلِيَّةِ وَ السَّلامُ.فَلَمَّا قَرَأَ الْكِتَابَ رَمَى بِهِ إِلَى ابْنِهِ سُلَيْمَانَ ، فَقَرَأَهُ فَقَالَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ! لَشَدَّ مَا فَخَرَ عَلَيْكَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام.فَقَالَ: يَا بُنَيَّ! لا تَقُلْ ذَلِكَ، فَإِنَّهُ أَلْسَنُ بَنِي هَاشِمِ الَّتِي تَفْلِقُ الصَّخْرَ وَ تَغْرِفُ مِنْ بَحْرِ، إِنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام يَا بُنَيَّ! يَرْتَفِعُ مِنْ حَيْثُ يَتَّضِعُ النَّاسُ.5 - الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْهَاشِمِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ وَ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنِ السَّيَّارِيِّ عَنْ بَعْضِ الْبَغْدَادِيِّينَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ بِلالٍ قَالَ:لَقِيَ هِشَامَ بْنَ الْحَكَم بَعْضُ الْخَوَارِجِ فَقَالَ: يَا هِشَامُ! مَا تَقُولُ فِي الْعَجَمِ يَجُوزُ أَنْ يَتَزَوَّجُوا فِي الْعَرَبِ؟قَالَ: نَعَمْ.بنابراین هر که در دین خدا پاک شد، چیزی نمی تواند آن را بهم زند؛ چرا که خداوند به وسیلۀ اسلام به افراد پست شخصیّت داد، کاستی را کامل کرد و فرومایگی را از بین برد، پس اکنون برای مسلمان فرومایگی نیست، فرومایگی فقط فرومایگی جاهلی است، والسلام.هنگامی که عبدالملک نامۀ حضرتش را خواند آن را به فرزندش سلیمان داد، او نامه را خواند و گفت: ای امیر مؤمنان! علی بن الحسین سخت بر تو فخر فروخته است:گفت: فرزندم! چنین نگو؛ چرا که او گویاترین بنی هاشم است که سخن او سنگ خارا را می شکافد و از اقیانوس دانش بر می دارد. پسرم! به راستی که علی بن الحسین از همان جایی که مردم از نظر رتبه پست می شوند؛ اوج می گیرد و ارتفاع می یابد.5 - علی بن بلال گوید: روزی یکی از خوارج با هشام بن حکم ملاقات کرد و گفت: هشام! به نظر شما آیا یک فرد عجم می تواند با يك عرب ازدواج كند ؟گفت: آری.

قَالَ: فَالْعَرَبُ يَتَزَوَّجُوا مِنْ قُرَيْشٍ؟قَالَ: نَعَمْ.قَالَ: فَقُرَيْشُ يَتَزَوَّجُ فِي بَنِي هَاشِمٍ؟قَالَ: نَعَمْ.قَالَ: عَمَّنْ أَخَذْتَ هَذَا؟قَالَ: عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السَّلام سَمِعْتُهُ يَقُولُ: «أَ تَتَكَافَأُ دِمَاؤُكُمْ وَ لا تَتَكَافَأُ فُرُوجُكُمْ ؟!»قَالَ: فَخَرَجَ الْخَارِجِيُّ حَتَّى أَتَى أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام فَقَالَ: إِنِّي لَقِيتُ هِشَامًا فَسَأَلْتُهُ عَنْ كَذَا فَأَخْبَرَنِي بِكَذَا وَكَذَا وَ ذَكَرَ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْكَ.قَالَ: نَعَمْ قَدْ قُلْتُ ذَلِكَ.گفت: پس فرد عرب نیز می تواند با یک قریشی ازدواج کند؟گفت: آری.گفت: پس فرد قریشی می تواند با یک هاشمی ازدواج کند؟گفت: آری.گفت: این حدیث را از چه کسی گرفته ای؟گفت: از امام صادق علیه السَّلام؛ شنیدم که حضرتش می فرمود: «آیا شما در امور قصاص ودیات بر ابرید، ولی در امور ناموسی برابر نیستید؟».راوی گوید: مرد خارجی از نزد هشام بیرون رفت، آن گاه خدمت امام صادق علیه السَّلام شرفیاب شد و عرض کرد: من با هشام ملاقات کردم و از او چنین و چنان پرسیدم و چنین پاسخ داد که از شما شنیده است.فرمود: آری من چنین گفته ام.

فَقَالَ الْخَارِجِيُّ: فَهَا أَنَا ذَا قَدْ جِئْتُكَ خَاطِبَاً.فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنَّكَ لَكُفْوٌ فِي دَمِكَ وَ حَسَبِكَ فِي قَوْمِكَ، وَلَكِنَّ اللَّهَ عزَّوجل صَائَنَا عَنِ الصَّدَقَةِ وَ هِيَ أَوْ سَاخُ أَيْدِي النَّاسِ، فَنَكْرَهُ أَنْ نُشْرِكَ فِيمَا فَضَّلَنَا اللَّهُ بِهِ مَنْ لَمْ يَجْعَل اللهُ لَهُ مِثْلَ مَا جَعَلَ اللهُ لَنَا.فَقَامَ الْخَارِجِي وَهُوَ يَقُولُ: تَاللهِ، مَا رَأَيْتُ رَجُلاً مِثْلَهُ قَطُّ رَدَّنِي، وَ اللَّهِ، أَقْبَحَ رَدَّ وَ مَا خَرَجَ مِنْ قَوْلِ صَاحِبِهِ.6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ عَمَّنْ يَرْوِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام:عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام تَزَوَّجَ سُرِّيَّةٌ كَانَتْ لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِي علیه السَّلام، فَبَلَغَ ذَلِكَ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ فِي ذَلِكَ كِتَابَاً أَنَّكَ صِرْتَ بَعْلَ الْإِمَاءِ.مرد خارجی جسورانه گفت: پس من همینک دختری را از شما خواستگاری می کنم.امام صادق علیه السَّلام فرمود: تو در خون، و حَسَب و شرافت قبیلۀ خود هم شان هستی، ولی خداوند متعال ما را از گرفتن صدقه _ که چرک دستان مردم است _ مصون کرده است. از این رو ماکراهت داریم که در مواردی که خداوند ما را برتری داده و برای کسی همچون ما قرار نداده است؛ کسی را شریک کنیممرد خارجی برخاست در حالی که می گفت: به خدا سوگند! تاکنون کسی مرا چنین رو نکرده بود. به خدا سوگند به آن حضرت مرا به زشت ترین صورت رو کرد بی آن که سخن صحابه خود را پس بگیرد.6 - راوی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امام سجّاد علیه السَّلام با کنیزکی از حسن بن علی علیه السَّلام ازدواج کرد. این خبر به عبدالملک بن مروان رسید، وی طی نامه ای به حضرتش نوشت که تو شوهر کنیزان شده ای!

فَكَتَبَ إِلَيْهِ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام: أَنَّ اللَّهَ رَفَعَ بِالْإِسْلَامِ الْخَسِيسَةَ، وَ أَتَمَّ بِهِ النَّاقِصَةَ فَأَكْرَمَ بِهِ مِنَ اللُّؤْمِ، فَلا لُؤْمَ عَلَى مُسْلِم، إِنَّمَا اللُّؤْمُ لُؤْمُ الْجَاهِلِيَّةِ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله أَنْكَحَ عَبْدَهُ وَ نَكَحَ أَمَتَهُ.فَلَمَّا انْتَهَى الْكِتَابُ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ لِمَنْ عِنْدَهُ: خَبْرُونِي عَنْ رَجُلٍ إِذَا أَتَى مايَضَعُ النَّاسَ لَمْ يَزِدْهُ إِلَّا شَرَفاً؟قَالُوا: ذَاكَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ.قَالَ : لا وَ اللَّهِ، مَا هُوَ ذَاكَ.قَالُوا: مَا نَعْرِفُ إِلَّا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ.قَالَ: فَلا وَ اللهِ، مَا هُوَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، وَلَكِنَّهُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام.امام سجّاد علیه السَّلام در پاسخ او نوشت: به راستی که خداوند به وسیلۀ اسلام به افراد پست شخصیت داد و کاستی را کامل نمود و فرومایگی را شخصیّت بخشید، اکنون هیچ فرومایگی برای مسلمان نیست، فرومایگی فقط فرومایگی جاهلی است. همانا رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله و به بردۀ خود زن داد و با کنیزش ازدواج کرد.هنگامی که این نامه به عبدالملک رسید، به حاضران در مجلسش گفت: به من بگویید: کدام مرد است که به هنگام نسبت کارهای بی ارزش که مردم را بی ارزش می کند، ولی به او شرافت می افزاید؟گفتند: این امیرمؤمنان (عبدالملک است.)گفت نه، به خدا سوگند! او نیست.گفتند: ما جز امیرمؤمنان (عبدالملک نمی شناسیم.)گفت: نه، به خدا سوگند! او امیرمؤمنان نیست، بلکه علی بن الحسین علیه السَّلام است.

### بخش بیست و سوم#### ازدواج امّ کلثوم علیها السَّلام(23 بَابُ تَزْوِيجِ أُمْ كُلْثُومٍ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ حَمَّادٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي تَزْوِيج تَزْوِيجِ أَمْ كُلْثُومٍ فَقَالَ:إِنَّ ذَلِكَ فَرْجٌ عُصِبْنَاهُ.- مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لَمَّا خَطَبَ إِلَيْهِ قَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام: إِنَّهَا صَبِيَّةٌ .قَالَ: فَلَقِيَ الْعَبَّاسَ، فَقَالَ لَهُ: مَا لِي ؟ أَبِي بَأْسٌ ؟قَالَ: وَ مَا ذَاكَ ؟قَالَ: خَطَبْتُ إِلَى ابْنِ أَخِيكَ فَرَدَّنِي أَمَا وَ اللَّهِ، لَأُعَوِّرَنَّ زَمْزَمَ وَ لَا أَدَعُ لَكُمْ مَكْرُمَةٌ إِلَّا هَدَمْتُهَا، وَ لَأَقِيمَنَّ عَلَيْهِ شَاهِدَيْنِ بِأَنَّهُ سَرَقَ، وَ لَأَقْطَعَنَّ يَمِينَهُ.فَأَتَاهُ الْعَبَّاسُ فَأَخْبَرَهُ وَ سَأَلَهُ أَنْ يَجْعَلَ الْأَمْرَ إِلَيْهِ فَجَعَلَهُ إِلَيْهِ.بخش بیست و سوم: ازدواج امّ کلثوم علیها السَّلام1 - زراره گوید: از امام صادق علیه السَّلام در مورد ازدواج امّ کلثوم پرسیدم:فرمود: آن، ناموسی بود که از ما غصب شد.2 - هشام بن سالم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: وقتی عمر امّ کلثوم علیه السَّلام را از امام امیرمؤمنان علی علیه السَّلام خواستگاری کرد.امیرمؤمنان علی علیه السَّلام فرمود: واقعیت آن است که او خردسال است.عمّر عباس را ملاقات کرد و گفت: من چگونه هستم؟ آیا ایرادی دارم؟عبّاس گفت : مگر چه شده است؟عمر گفت: از پسر برادرت (ام کلثوم را خواستگاری کردم، ولی او مرا نپذیرفت. به خدا سوگند! مطمئن باش که چاه زمزم را پُر می کنم، هیچ کرامتی را برای شما باقی نمی گذارم و همه را از بین می برم و شاهدانی می آورم که (به دروغ) بگویند: او (علی علیه السَّلام) دزدی کرده است و دست راستش را قطع می کنم.)عبّاس نزد آن حضرت علیه السَّلام رفت و جریان را بازگو کرد و درخواست نمود که کار را به او بسپارد، آن حضرت نیز چنین کرد

### بخش بیست و چهارم#### بخش دیگری در مورد ازدواج(24 بَابُ آخَرُ مِنْهُ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ بَشَّارٍ الْوَاسِطِي قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرِ أَسْأَلُةَ عَنِ النِّكَاح.فَكَتَبَ إِلَيَّ: مَنْ خَطَبَ إِلَيْكُمْ فَرَضِيتُمْ دِينَهُ وَ أَمَانَتَهُ فَزَوْجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ الْأَرْضِ وَ فَسَادٌ كَبِيرٌ.2 - سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنْ عَلِيَّ بْنِ مَهْزِيَارَ قَالَ:كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ أَسْبَاطِ إِلَى أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام فِي أَمْرِ بَنَاتِهِ وَ أَنَّهُ لَا يَجِدُ أَحَداً مِثْلَهُ.فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام: فَهِمْتُ مَا ذَكَرْتَ مِنْ أَمْرِ بَنَاتِكَ، وَ أَنَّكَ لا تَجِدُ أَحَداً مِثْلَكَ فَلا تَنْظُرْ فِي ذَلِكَ رَحِمَكَ اللهُ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلَّی اللهُ علیه وآله قَالَ: «إِذَا جَاءَ كُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَ دِينَهُ فَزَوِّجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسَادٌ كَبِيرٌ».بخش بیست و چهارم: بخش دیگری در مورد ازدواج1 - حسين بن بشّار واسطی گوید: به امام ابو جعفر علیه السَّلام نامه ای نوشتم وسایلی در مورد ازدواج پرسیدم.در پاسخ مرقوم فرمود: اگر کسی از شما خواستگاری کرد و دین داری و امانت داری اش را پسندیدید، دختر را به او تزویج کنید؛ اگر این کار را نکنید، فتنه و فساد بزرگی در زمین پدید خواهد آمد.2 - على بن مهزیار گوید: علی بن اسباط در مورد ازدواج دخترانش و این که کسی همانند و هم شان خود را نمی یابد به امام جواد علیه السَّلام نامه نوشت.حضرتش مرقوم فرمود: آنچه در مورد ازدواج دخترانت نوشتی و این که کسی همانند و هم شأن خودت را نمی یابی دریافتم. خدا تو را بیامرزد، در این مورد درنگ مکن؛ چون رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: اگر کسی نزد شما آمد که اخلاق و دین داری اش را پسندیدید، (دختر را به ازدواج او در آورید؛ اگر این کار را نکنید، در زمین فتنه و فاسدی بزرگ پدیدار می شود».

3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَمَذَانِيِّ قَالَ:كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام فِي التَّزْوِيج.فَأَتَانِي كِتَابُهُ بِخَطَّهِ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: «إِذَا جَاءَكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَ دِينَهُ فَزَوِّجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسَادٌ كَبِيرٌ».### بخش بیست و پنجم#### همسران هم شأن(25 بَابُ الْكُفْو)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:الْكُفْرُ أَن يَكُونَ عَفِيفاً وَ عِنْدَهُ يَسَارٌ.3 - ابراهيم بن محمّد همدانی گوید: به امام ابو جعفر علیه السَّلام نامه نوشتم و در مورد شوهر دادن (دختر پرسیدم.)نامۀ آن حضرت که با دست خط شریف خودش به دست من رسید که در آن مرقوم فرموده بود: رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: «هرگاه کسی که از اخلاق و دین داری اش راضی هستید نزدتان آمد، به او (دختر دهید؛ اگر این کار را نکنید، فتنه و فسادی بزرگ در زمین پدید می آید.»)بخش بیست و پنجم: همسر هم شأن1- ابان از شخصی نقل می کند که می گوید امام صادق علیه السَّلام فرمود:همسر كفو (و هم شأن بدین معناست که پاکدامن باشد و به قدر تأمین آسایش نیز ثروت داشته باشد.)

### بخش بیست و ششم#### کراهت شوهر دادن دختر به شرابخوار(26 بَابُ كَرَاهِيَةِ أَنْ يُنْكَحَ شَارِبُ الْخَمْرِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:مَنْ زَوَّجَ كَرِيمَتَهُ مِنْ شَارِبِ الْخَمْرِ فَقَدْ قَطَعَ رَحِمَهَا.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى الله عليه وآله:شَارِبُ الْخَمْرِ لا يُزَوَّجُ إِذَا خَطَبَ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ خَالِدِ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي الرَّبِيعِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى الله عليه وآله:مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ بَعْدَ مَا حَرَّمَهَا اللهُ عَلَى لِسَانِي فَلَيْسَ بِأَهْلِ أَنْ يُزَوَّجَ إِذَا خَطَبَ.بخش بیست و ششم: کراهت شوهر دادن دختر به شرابخوار1 - احمد بن محمّد در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:کسی که دخترش را به شرابخواری شوهر بدهد در واقع رحِم خویش را قطع کرده است.2 - ابن ابی عمیر از شخصی نقل می کند که گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: هرگاه شرابخواری به خواستگاری آمد، نباید به او زن داده شود.3 - ابو ربیع گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:هر کس شراب را پس از آن که خداوند، حرام بودن آن را بر زبان من جاری فرمود، بخورد شایستگی و اهلیّت ندارد که اگر خواستگاری کرد، به او زن داده شود.

### بخش بیست و هفتم#### حکم ازدواج با ناصبیان و اهل شکّ(27 بَابُ مُنَاكَحَةِ النُّصَّابِ وَ السُّكَّاكِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:تَزَوَّجُوا فِي السُّكَاكِ وَ لا تُزَوِّجُوهُمْ، لأَنَّ الْمَرْأَةَ تَأْخُذُ مِنْ أَدَبِ زَوْجِهَا وَيَقْهَرُهَا عَلَى دِينِهِ.2 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيُّ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ الطَّائِيِّ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: أَتَزَوَّجُ بِمُرْجِئَةٍ أَوْ حَرُورِيَّةٍ؟قَالَ : لا، عَلَيْكَ بِالْبُلْهِ مِنَ النِّسَاءِ.قَالَ زُرَارَةَ: فَقُلْتُ: وَ اللَّهِ، مَا هِيَ إِلَّا مُؤْمِنَةٌ أَوْ كَافِرَةٌ.بخش بیست و هفتم: حکم ازدواج با ناصبیان و اهل شکّ1 - ابوبصیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:با زنان اهل شک ازدواج کنید، ولی دخترانتان را به ازدواج آنان در نیاورید؛ چون زن اخلاق شوهرش را یاد میگ یرد و تحت تأثیر دین خود او قرار می گیرد.2 - زراره گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: با زنان مرجئه یا حروریّه ازدواج کنم؟فرمود: نه، می توانی با زنانی ازدواج کنی که از روی نادانی (گمراه شده اند.)زراره می گوید: عرض کردم: به خدا سوگند! زن یا مؤمن است و یا کافر است.

فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: وَ أَيْنَ أَهْلُ ثَنْوَى اللَّهِ عزَّوجل، قَوْلُ اللَّهِ عزَّوَجَل أَصْدَقُ مِنْ قَوْلِكَ: (إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ وَ الْوِلْدَانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلاً .)3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا يَتَزَوَّجَ الْمُؤْمِنُ النَّاصِبَةَ الْمَعْرُوفَةَ بِذَلِكَ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ رِبْعِيَّ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ لَهُ الْفُضَيْلَ: أَتَزَوَّجُ النَّاصِبَةَ؟قَالَ : لا، وَ لا كَرَامَةَ.قُلْتُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ! وَاللهِ، إِنِّي لَأَقُولُ لَكَ هَذَا وَ لَوْ جَاءَنِي بِبَيْتٍ مَلْ آنَ دَرَاهِمَ مَا فَعَلْتُ.فرمود: پس استثنای خدای عزَّوَجَل چگونه می شود؟ فرمودۀ خداوند عزَّوَجَل از گفتار تو صادقانه تر است آنجا که می فرماید: «مگر آن دسته از مردان و زنان و کودکانی که تحت فشار قرار گرفته و استضعاف فکری دارند و چاره ندارند و راهی (برای نجات از آن محیط نیافته اند».)3 - فضیل بن یسار گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:مؤمن (شیعه نباید با زنی ناصبی معروف ازدواج کند.)4 - ربعی گوید: فضیل بن یسار به امام صادق علیه السَّلام عرض کرد: آیا می توانم با زن ناصبی ازدواج کنم؟فرمود: نه، ارزشی ندارد.عرض کرد: قربانت شوم! من این سخن را عرض می کنم، ولی اگر (چنین زنی با خانه ای پر از درهم به نزد من آید چنین نمی کنم.)

5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: تَزَوَّجُوا فِي السُّكَاكِ وَ لا تُزَوِّجُوهُمْ، فَإِنَّ المَرْأَةَ تَأْخُذُ مِنْ أَدَبِ زَوْجِهَا وَ يَقْهَرُهَا عَلَى دِينِهِ.6 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى الْحَنَّاطِ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: إِنَّ لإِمْرَأَتِي أُخْتَاً عَارِفَةٌ عَلَى رَأْيِنَا وَ لَيْسَ عَلَى رَأْيِنَا بِالْبَصْرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ فَأَزَوِّجُهَا مِمَّنْ لا يَرَى رَأْيَهَا؟قَالَ : لا، وَلا نِعْمَةَ [ وَ لا كَرَامَةَ ] إِنَّ اللهَ عزَّوَجَل يَقُولُ: (فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لَا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ.)7 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:5 - زراره گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:با زنان اهل شک ازدواج کنید، ولی به آنان زن مدهید؛ زیرا زن از اخلاق شوهرش پیروی می کند و شوهر او را به دین خود وامی دارد.6 - فضیل بن یسار گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: زن من خواهری دارد که با ما عقیده (و شیعه، است، ولی در بصره جز تعداد اندکی از شیعیان وجود ندارند؛ آیا او را به کسی شوهر بدهم که با او هم عقیده نیست؟)فرمود: نه، هیچ بهره و ارزشی ندارد؛ خداوند عزَّوَجَل می فرماید: «آنها (زنان مؤمن را به کافران باز نگردانید؛ نه آنها برای کافران حلالند، و نه کافران برای آنها حلالند.»)7 - زراره گوید:

قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام: إِنِّي أَخْشَى أَنْ لا يَحِلُّ لِي أَنْ أَتَزَوَّجَ مَنْ لَمْ يَكُنْ عَلَى أَمْرِي.فَقَالَ : مَا يَمْنَعُكَ مِنَ الْبُلْهِ مِنَ النِّسَاءِ؟قُلْتُ: وَمَا الْبُلْهُ؟قَالَ: هُنَّ الْمُسْتَضْعَفَاتُ مِنَ اللَّاتِي لا يَنْصِبْنَ وَلَا يَعْرِفْنَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ.مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن سِنَانِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَن النَّاصِبِ الَّذِي قَدْ عُرِفَ نَصْبُهُ وَ عَدَاوَتُهُ ، هَلْ نُزَوِّجُهُ الْمُؤْمِنَةَ وَ هُوَ قَادِرٌ عَلَى رَبِّهِ وَ هُوَ لا يَعْلَمُ بِرَدِّهِ؟قَالَ: لا يُزَوَّج الْمُؤْمِنُ النَّاصِبَةَ، وَ لا يَتَزَوَّج النَّاصِبُ الْمُؤْمِنَةَ، وَ لَا يَتَزَوَّج المُسْتَضْعَفُ مُؤْمِنَةٌ.به امام باقر علیه السَّلام عرض کردم: بیم دارم که برایم حلال نباشد با زنی ازدواج کنم که هم عقیده من نباشد.فرمود: چه مانعی دارد با زنان اَبله (نادان گمراه ازدواج کنی؟!)گفتم: زنان ابله کدامند؟فرمود: اینها زنان مستضعف گمراهی هستند که نه ناصبی اند و نه از عقیدۀ شما آگاهند.8 - عبد الله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: شخصی ناصبی است که دشمنی او معلوم است، آیا می توانیم زن مؤمن (شیعه را به فرد ناصبی معروف شوهر بدهیم، با آن که می توانیم او را طوری رد کنیم که او نفهمد.)فرمود: نباید مرد مؤمن با زن ناصبی ازدواج کند، و مرد ناصبی نیز نمی تواند با زن مؤمن ازدواج کند، و مردی که استضعاف فکری دارد و نیز نمی تواند با زن مؤمن ازدواج کند.

9 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ:كَانَ بَعْضُ أَهْلِهِ يُرِيدُ التَّزْوِيجَ فَلَمْ يَجِدِ امْرَأَةٌ مُسْلِمَةٌ مُوَافِقَةٌ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِأَبِي عبد الله علیه السَّلام.فَقَالَ: أَيْنَ أَنْتَ مِنَ الْبُلْهِ الَّذِينَ لا يَعْرِفُونَ شَيْئاً.10 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَسَنِ بْنِ عَلِيِّ الْوَشَّاءِ عَنْ جَمِيلٌ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ لَهُ: أَصْلَحَكَ اللهُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ لا يَحِلُّ لِي أَنْ أَتَزَوَّجَ يَعْنِي مِمَّنْ لَمْ يَكُنْ عَلَى أَمْرِهِ.قَالَ: وَ مَا يَمْنَعُكَ مِنَ الْبُلْهِ مِنَ النِّسَاءِ .وَ قَالَ: هُنَّ الْمُسْتَضْعَفَاتُ اللَّاتِي لا يَنْصِبْنَ وَ لَا يَعْرِفْنَ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ.9 - يونس بن یعقوب گوید: یکی از افراد خانواده حمران قصد ازدواج داشت، ولی زنی مسلمان هم عقیده نیافت، حمران این مطلب را برای امام صادق علیه السَّلام بازگو کرد.آن حضرت فرمودند: چرا با زنهای مستضعفی که چیزی را نفهمیده اند ازدواج نمی کنی؟!10 - زراره گوید: به امام باقر علیه السَّلام عرض کردم: خداوند امورتان را اصلاح فرماید! من از این بیم دارم که برای من ازدواج (با زنی که شیعه نیست حلال نباشد!)حضرت فرمود: چرا با زنان مستضعف (که درک درست ندارند ازدواج نمی کنی؟)و فرمود: این زنان، زنان مستضعفی هستند که ناصبی نیستند، ولی از عقاید شیعه نیز آگاه نیستند.

11 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَن الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَلَيْهِ عَنْ نِكَاحِ النَّاصِبِ.فَقَالَ: لَا وَ اللَّهِ مَا يَحِلُّ.قَالَ فُضَيْلُ: ثُمَّ سَأَلْتُهُ مَرَّةً أُخْرَى، فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! مَا تَقُولُ فِي نِكَاحِهِمْ؟قَالَ: وَ الْمَرْأَةُ عَارِفَةٌ؟قُلْتُ: عَارِفَةٌ.قَالَ: إِنَّ الْعَارِفَةَ لَا تُوضَعُ إِلَّا عِنْدَ عَارِفٍ.12 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ: مَا تَقُولُ فِي مُنَاكَحَةِ النَّاسِ، فَإِنِّي قَدْ بَلَغْتُ مَا تَرَى وَ مَا تَزَوَّجْتُ قَطُّ؟قَالَ: وَ مَا يَمْنَعُكَ مِنْ ذَلِكَ ؟11 - فضيل بن یسار گوید: از امام صادق علیه السَّلام دربارۀ ازدواج با ناصبی پرسیدم.فرمود: نه، به خدا سوگند! حلال نیست.فضیل گوید: دوباره پرسیدم و به حضرتش عرض کردم: قربانت شوم! در مورد ازدواج آنها با زن مؤمن چه می فرمایید؟فرمود: آیا آن زن، معرفت دارد (شیعه است؟)عرض کردم: (آری معرفت دارد.)فرمود: زن با معرفت (شیعه فقط می تواند نزد مرد با معرفت (شیعه) برود.)12 - زراره گوید: به امام باقر علیه السَّلام عرض کردم: نظر شما دربارۀ ازدواج با زنان مردم (اهل سنت چیست؟ چرا که همان گونه مستحضرید من در سن ازدواجم ولی تاکنون ازدواج نکرده ام.)فرمود: چرا ازدواج نمی کنی؟

قلْتُ: مَا يمنعني إلا أني أخشى أن لا يكون يجل لي مناكحتهمْ فَمَا تَأْمُرُني ؟قَالَ: كَيْفَ تَصْنَعُ وَ أَنْتَ شَابٌ أَ تَصْبِرُ؟قُلْتُ: أَتَّخِذُ الْجَوَارِيَ.قَالَ: فَهَاتِ الْآنَ فَبِمَ تَسْتَحِلُّ الْجَوَارِيَ أَخْبِرْنِي؟فَقُلْتُ: إِنَّ الأَمَةَ لَيْسَتْ بِمَنْزِلَةِ الْحُرَّةِ، إِنْ رَابَتْنِي الْأَمَةُ بِشَيْءٍ بِعْتُهَا أَوِ اعْتَزَلْتُهَا. قَالَ: حَدَّثْنِي فَبِمَ تَسْتَحِلُّهَا؟قَالَ: فَلَمْ يَكُنْ عِنْدِي جَوَابٌ، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! أَخْبِرْنِي مَا تَرَى أَتَزَوَّجُ؟قَالَ: مَا أُبَالِي أَنْ تَفْعَلَ.قَالَ: قُلْتُ: أَ رَأَيْتَ قَوْلَكَ : «مَا أُبَالِي أَنْ تَفْعَلَ، فَإِنَّ ذَلِكَ عَلَى وَجْهَيْنِ تَقُولُ: لَسْتُ أُبَالِي أَنْ تَأْثَمَ أَنْتَ مِنْ غَيْرِ أَنْ أَمْرَكَ فَمَا تَأْمُرُنِي أَفْعَلُ ذَلِكَ عَنْ أَمْرِكَ؟عرض کردم: مانع من فقط این است که بیم آن را دارم که ازدواج با زنان (اهل سنت برای من حلال نباشد . چه دستور می فرمایید؟)فرمود: تو با این جوانی چه می کنی؟ آیا به بی همسری شکیبایی می ورزی؟گفتم: برای خود کنیز می خرم.فرمود: پس به من بگو: کنیز را با چه حکمی برای خود حلال می کنی؟گفتم: کنیز به سان زن آزاد نیست؛ هرگاه کار ناپسندی از او دیدم یا او را می فروشم یا از او دوری می گزینم.فرمود: به من بگو با چه حکمی او را بر خود حلال می کنی؟زراره گوید: من در برابر پرسش حضرتش پاسخی نداشتم، گفتم قربانت گردم بفرمایید! نظر شما چیست؟ آیا با زنان (اهل سنت ازدواج کنم؟!)فرمود: به نظر من ایرادی ندارد که چنین کنی.عرض کردم: آیا این فرمایش شما که می فرمایید: «به نظر من ایرادی ندارد که چنین کنی» دو وجه دارد. یعنی می فرمایید: به نظر من ایرادی ندارد که تو گناه کنی بی آن که من فرمان داده باشم. چه می فرمایید؟! آیا طبق دستور شما این کار را انجام بدهم؟

قَالَ: فَإِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله قَدْ تَزَوَّجَ ، وَكَانَ مِنِ امْرَأَةِ نُوحٍ وَ امْرَأَةِ لُوطٍ مَا قَصَّ اللَّهُ علیه السَّلام وَ قَدْ قَالَ اللهُ علیه السَّلام: ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا.فَقُلْتُ: إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى الله عليه وآله لَسْتُ فِي ذَلِكَ مِثْلَ مَنْزِلَتِهِ، إِنَّمَا هِيَ تَحْتَ يَدَيْهِ وَ هِيَ مُقِرَّةٌ بِحُكْمِهِ مُظْهِرَةٌ دِينَهُ. أَمَا وَاللهِ، مَا عَنَى بِذَلِكَ إِلَّا فِي قَوْلِ اللَّهِ علیه السَّلام: ﴿فَخَانَتَاهُمَا مَا عَنَى بِذَلِكَ إِلَّا وَ قَدْ زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وآله فُلاناً.)قُلْتُ: أَصْلَحَكَ اللهُ! فَمَا تَأْمُرُنِي أَنْطَلِقُ فَأَتَزَوَّجُ بِأَمْرِكَ؟فَقَالَ: إِنْ كُنْتَ فَاعِلاً فَعَلَيْكَ بِالْبَلْهَاءِ مِنَ النِّسَاءِ!قُلْتُ: وَمَا الْبَلْهَاءُ؟قَالَ: ذَوَاتُ الْخُدُورِ الْعَفَائِفُ.فَقُلْتُ: مَنْ هُوَ عَلَى دِينِ سَالِمٍ أَبِي حَفْصٍ؟فَقَالَ: لا.فرمود: همانا پیامبر خدا صلّى الله عليه وآله (با چنین افرادی ازدواج کرد. از طرفی قصّۀ همسر حضرت نوح و همسر حضرت لوط را خداوند متعال در قرآن بیان فرموده است آنجا که می فرماید: «و خداوند برای کسانی کفر ورزیدند، به همسر نوح و همسر لوط مَثَل زده است، آن دو تحت سرپرستی دو بنده از بندگان صالح ما بودند، ولی به آن دو خیانت کردند.»)عرض کردم: به راستی که جایگاه من در این امر به سان جایگاه رسول خدا صلّى الله عليه وآله نیست؛ چرا که همسرش تحت سرپرستی او بود و به حکم او اقرار داشت و دین او را اظهار می کرد، هان که به خدا سوگند! منظور جز این نیست که خداوند می فرماید: «دویی خیانت کردند» منظور جز این نیست که رسول خدا صلّى الله عليه وآله با فلانی ازدواج کرد.عرض کردم: خداوند کارهای شما را اصلاح کند! چه می فرمایید؟ بروم و به فرمان شما با آنان ازدواج کنم؟فرمود: اگر ناگزیر از ازدواجی، پس با زنان ابله ازدواج کن.:گفتم زنان ابله کدامند؟فرمود: پرده نشینان پاکدامن.گفتم: همان هایی که بر دین سالم بن ابی حفص هستند ⁽¹)فرمود: نه.

فَقُلْتُ: مَنْ هُوَ عَلَى دِينِ رَبِيعَةِ الرَّأْيِ؟قَالَ: لا، وَلَكِنَّ الْعَوَاتِقَ اللَّاتِي لا يَنْصِبْنَ وَلَا يَعْرِفْنَ مَا تَعْرِفُونَ.13 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:كَانَتْ تَحْتَهُ امْرَأَةٌ مِنْ ثَقِيفٍ وَ لَهُ مِنْهَا ابْنٌ يُقَالُ لَهُ: إِبْرَاهِيمُ، فَدَخَلَتْ عَلَيْهَا مَوْلَاةٌ لِتَقِيفٍ فَقَالَتْ لَهَا: مَنْ زَوْجُكِ هَذَا؟قَالَتْ: مُحَمَّدُ بْنُ عَلِي.قَالَتْ: فَإِنَّ لِذَلِكِ أَصْحَابَاً بِالْكُوفَةِ قَوْمٌ يَشْتِمُونَ السَّلَفَ وَ يَقُولُونَ ...قَالَ: فَخَلَّى سَبِيلَهَا.قَالَ: فَرَأَيْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ قَدِ اسْتَبَانَ عَلَيْهِ وَ تَضَعْضَعَ مِنْ جِسْمِهِ شَيْءٌ.قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: قَدِ اسْتَبَانَ عَلَيْكَ فِرَاقُهَا؟قَالَ: وَ قَدْ رَأَيْتَ ذَاكَ ؟عرض کردم: همان هایی که به دین ربيعة الرأى معتقدند؟فرمود: نه، ولی منظور من زنان جوانی است که ناصبی نیستند و شناختی نیز از مذهب شما ندارند.13 - زراره گوید: امام باقری علیه السَّلام همسری از قبیلهٔ ثقیف داشت که پسری به نام ابراهیم نیز از آن همسر داشت.یکی از کنیزان این قبیله نزد آن زن رفت و گفت: شوهر تو کیست؟گفت: محمد بن علی علیه السَّلام.کنیز گفت: او در کوفه یارانی دارد که پیشینیان را ناسزا می گویند، و می گویند...آن حضرت، زن مذکور را رها کرد.زراره می افزاید: پس از این ماجرا آن حضرت را دیدم که این امر برایش گران آمده بود و جسمش کمی ضعیف شده بود؛ عرض کردم: دوری او بر شما گران آمده است؟!فرمود تو نیز این را متوجّه شده ای؟1 - ربيعة الرأى از اهل سنّت است.

قَالَ: قُلْتُ: نَعَمْ14 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلامقَالَ : دَخَلَ رَجُلٌ عَلَى عَلِيَّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام فَقَالَ:إِنَّ امْرَأَتَكَ الشَّيْبَانِيَّةَ خَارِجِيَّةٌ تَشْتِمُ عَلِيّاً علیه السَّلام فَإِنْ سَرَّكَ أَنْ أُسْمِعَكَ مِنْهَا ذَاكَ أسْمَعْتُكَ؟قَالَ: نَعَمْ.قَالَ: فَإِذَا كَانَ غَداً حِينَ تُرِيدُ أَنْ تَخْرُجَ كَمَا كُنْتَ تَخْرُجُ فَعُدْ فَاكْمُنْ فِي جَانِبِ الدار.قَالَ: فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ كَمَنَ فِي جَانِبِ الدَّارِ، فَجَاءَ الرَّجُلُ فَكَلَّمَهَا فَتَبَيَّنَ مِنْهَا ذلِكَ، فَخَلَّى سَبِيلَهَا وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ.15 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:عرض کردم: آری.14 - زراره گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:مردی نزد امام سجاد علیه السَّلام آمد و عرض کرد: همسر شیبانیِ شما از خوارج است و علی علیه السَّلام را دشنام می دهد، اگر دوست داری من کاری می کنم که این مطلب را از زبان خودش بشنوید؟!فرمود: آری.عرض کرد: فردا در همان زمانی که هر روز از منزل تشریف می برید، از خانه بیرون بیایید، ولی به طور مخفیانه بازگردید و در گوشه ای از خانه پنهان شوید.فردای آن روز امامعلیه السَّلام در گوشه ای از خانه پنهان شد و آن مرد آمد و با آن زن سخن گفت و او نیز به مطالب ناشایست پرداخت.با روشن شدن این مطلب، امام علیه السَّلام با این که از او خوشش می آمد، طلاقش داد.15 - عبدالله بن سنان گوید:

سَأَلَهُ أَبِي وَأَنَا أَسْمَعُ عَنْ نِكَاحَ الْيَهُودِيَّةِ وَ النَّصْرَانِيَّةِ.فَقَالَ: نِكَاحُهُمَا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ نِكَاحِ النَّاصِبِيَّةِ، وَ مَا أُحِبُّ لِلرَّجُلِ المُسْلِمِ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْيَهُودِيَّةَ وَ لا النَّصْرَانِيَّةَ مَخَافَةَ أَنْ يَتَهَوَّدَ وَلَدُهُ أَوْ يَتَنَصَّرَ.16 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَنَّهُ قَالَ:تَزَوُّجُ الْيَهُودِيَّةِ وَ النَّصْرَانِيَّةِ أَفْضَلُ أَوْ قَالَ: خَيْرٌ مِنْ تَزَوُّجِ النَّاصِبِ وَ النَّاصِبِيَّةِ.17 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابن عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عبد الله علیه السَّلام:أَنَّهُ أَتَاهُ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ مِنْ وَرَاءِ النَّهَرِ فَقَالَ لَهُمْ: تُصَافِحُونَ أَهْلَ بِلادِكُمْ وَتُنَا كِحُونَهُمْ ؟! أَمَا إِنَّكُمْ إِذَا صَافَحْتُمُوهُمْ انْقَطَعَتْ عُرْوَةٌ مِنْ عُرَى الْإِسْلَامِ، وَإِذَا نَا كَحْتُمُوهُمْ أَنْهَتَكَ الْحِجَابُ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ اللَّهِ عژَّوَجل.با پدرم در حضور امام صادق علیه السَّلام بودیم، شنیدم که پدرم از حضرتش دربارۀ ازدواج با زن یهودی و مسیحی پرسید.آن حضرت فرمود: ازدواج با آنها بهتر از ازدواج با زن ناصبی است؛ در حالی که دوست ندارم مرد مسلمان با زن یهودی یا نصرانی ازدواج کند، چرا که بیم آن می رود که فرزندش یهودی یا نصرانی شود.16 - ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:ازدواج با زن یهودی یا نصرانی برتر یا بهتر _ از ازدواج با مرد یا زن ناصبی است.17 - حلبی گوید: گروهی از خراسانیان از منطقه ماوراء النهر خدمت امام صادق علیه السَّلامشرف یاب شدند، آن حضرت به ایشان فرمود:آیا با مردم سرزمینتان مصافحه (دوستی و رفت و آمد و ازدواج می کنید؟ آگاه باشید که وقتی با آنان مصافحه کنید، یکی از دستاویزهای اسلام بریده می شود، و آن گاه که با ایشان ازدواج کنید حجاب و پردۀ بین شما و خدای عزَّوَجَل دریده می شود.)

### بخش بیست و هشتم#### کردها، سیاهان و افرادی که ازدواج با ایشان کراهت دارد...(28 بَابُ مَنْ كُرِهَ مُنَاكَحَتْهُ مِنَ الْأَكْرَادِ وَالسُّودَانِ وَ غَيْرِهِمْ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:إِيَّاكُمْ وَنِكَاحَ الزِّنْجِ، فَإِنَّهُ خَلْقُ مُشَوَّهُ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمَكِّيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي الرَّبِيعِ الشَّامِيُّ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:لا تَشْتَرِ مِنَ السُّودَانِ أَحَداً ، فَإِنْ كَانَ لا بُدَّ فَمِنَ النُّوبَةِ، فَإِنَّهُمْ مِنَ الَّذِينَ قَالَ اللهُ عَزَّوَ جَلَّ: (وَ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى أَخَذْنَا مِيثَاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ.)بخش بیست و هشتم: کردها سیاهان و افرادی که ازدواج با ایشان کراهت دارد1 - مسعدة بن زیاد گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود امير المؤمنين علیه السَّلام فرمود:شما را از ازدواج با زنجیان (آفریقایی ها برحذر می دارم؛ چون اینها مخلوقاتی زشت اند.)- ابو ربيع شامی گوید: امام صادق علیه السَّلام به من فرمود:از سودانیان (سیاهان هیچ برده ای را خریدار مکن، اگر ناگزیر بودی از اهل نوبه (حبشه) خریداری کن؛ چون اینها از کسانی هستند که خداوند عزَّوَجل می فرماید: «و از کسانی که گفتند: ما نصارا هستیم؛ نیز پیمان گرفتیم؛ ولی آنان بهره ای را به آنان تذکر داده شده بود)از یاد بردند».

أَمَا إِنَّهُمْ سَيَذْ كُرُونَ ذَلِكَ الْحَظَّ ، وَ سَيَخْرُجُ مَعَ الْقَائِم علیه السَّلام مِنَّا عِصَابَةٌ مِنْهُمْ، وَلا تَنْكِحُوا مِنَ الْأَكْرَادِ أَحَداً ، فَإِنَّهُمْ جِنْسٌ مِنَ الْجِنِّ كُشِفَ عَنْهُمُ الْغِطَاءُ.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ يُوسُفَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ دَاوُدَ الْحَدَّادِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا تُنَاكِحُوا الزَّنْجَ وَ الْخَزَرَ، فَإِنَّ لَهُمْ أَرْحَامَاً تَدُلُّ عَلَى غَيْرِ الْوَفَاءِ.قَالَ: وَ الْهِنْدُ وَ السَّنْدُ وَ الْقَنْدُ لَيْسَ فِيهِمْ نَجِيبٌ يَعْنِي الْقُنْدُهَارَ.### بخش بیست و نهم#### ازدواج با ولد زنا(29 بَابُ نِكَاحِ وَلَدِ الزِّنَى)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْخَبِيثَةِ أَتَزَوَّجُهَا؟هان که اینها به زودی آن حظّ را به یاد خواهند آورد و به زودی گروهی از آنان به همراه قائم ما علیه السَّلام قيام خواهند کرد و با هیچ یک از کردها نیز ازدواج نکنید؛ چرا که اینان از جنس جنّ هستند که پردۀ آنها برداشته شده است.-3- علی بن داوود گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:با زنان زنج و خزر ازدواج نکنید، چرا که رحم های آنان نشانگر عدم وفای به پیمان است.حضرتش فرمود: و با هندیان، اهل سند و قندها نیز ازدواج نکنید که نجیب نیستند.بخش بیست و نهم: ازدواج با ولد زنا1 - محمّد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السَّلام سؤال کردم: آیا می توانم با زن زنازاده ازدواج کنم؟

قَالَ: لا.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السَّلام.عنفِي الرَّجُلِ يَشْتَرِي الْجَارِيَةَ أَوْ يَتَزَوَّجُهَا لِغَيْرِ رِشْدَةٍ وَيَتَّخِذُهَا لِنَفْسِهِ.فَقَالَ: إِنْ لَمْ يَخَفِ الْعَيْبَ عَلَى وُلْدِهِ فَلَا بَأْسَ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عن الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام وَلَدُ الزِّنَا يُنْكَحُ؟قَالَ: نَعَمْ، وَلا يُطْلَبُ وَلَدُهَا.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ:فرمود: نه.2 - محمد بن مسلم گوید: از امام (باقر یا امام صادق علیه السَّلام سؤال کردم: مردی کنیز زنازاده ای را می خرد یا با او ازدواج می کند و او را به عنوان همسر خود قرار می دهد (چه حکمی دارد؟))فرمود: اگر ترس از زخم زبان مردم بر فرزندانش نداشته باشد اشکالی ندارد.3 - عبد الله بن سنان گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم آیا می توان با زن زنازاده ازدواج نمود؟فرمود: آری، ولی از او فرزند نخواهد.4 - محمد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدم:

سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنِ الْخَبِيثَةِ يَتَزَوَّجُهَا الرَّجُلُ؟قَالَ: لا.وَ قَالَ: إِنْ كَانَ لَهُ أَمَةٌ وَطِئَهَا وَ لَا يَتَّخِذْهَا أُمَّ وَلَدِهِ.5 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أبی عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ الْخَادِمُ وَلَدَ زِنِّي عَلَيْهِ جُنَاحٌ أَنْ يَطَاهَا.قَالَ: لا ، وَإِنْ تَنَزَّهَ عَنْ ذَلِكَ فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ.### بخش سی ام#### ازدواج با زن احمق و دیوانه(30 بَابُ كَرَاهِيَةِ تَزْوِيجِ الْحَمْقَاءِ وَ الْمَجْنُونَةِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام :آیا انسان می تواند با زن زنازاده ازدواج کند؟فرمود: نه.و فرمود: اگر کنیزی زنازاده ای دارد می تواند با او نزدیکی کند، ولی از او صاحب فرزندی نشود.-5- حلبی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدند:مردی کنیزی دارد که زنازاده است. اگر با او آمیزش نماید موجب گناه می شود؟فرمود: نه، ولی اگر از چنین کاری دوری کند من آن را بیشتر می پسندم.بخش سی ام: ازدواج با زن احمق و دیوانه1 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امیرمؤمنان على علیه السَّلام فرمود:

إِيَّاكُمْ وَ تَزْوِيجَ الْحَمْقَاءِ ، فَإِنَّ صُحْبَتَهَا بَلَاءٌ وَ وُلْدَهَا ضِيَاعٌ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:زَوِّجُوا الْأَحْمَقَ وَ لا تُزَوِّجُوا الْحَمْقَاءَ، فَإِنَّ الْأَحْمَقَ يَنْجُبُ وَ الْحَمْقَاءَ لا تَنْجُبُ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلَهُ بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنِ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ تُعْجِبُهُ الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ أَ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا وَ هِيَ مَجْنُونَةٌ؟قَالَ: لا، وَلَكِنْ إِنْ كَانَتْ عِنْدَهُ أَمَةٌ مَجْنُونَةٌ فَلا بَأْسَ بِأَنْ يَطَاهَا وَ لَا يَطْلُبَ وَلَدَهَا.از ازدواج با زن کم عقل بر حذر باشید! زیرا مصاحبت با او بلا و فرزند او تباه است.2 - راوی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:به مرد کم عقل زن بدهید، ولی با زن کم عقل ازدواج نکنید؛ زیرا مرد کم عقل با نجابت است، ولی زن کم عقل نجابت ندارد.3 - محمّد بن مسلم گوید: یکی از یاران ما از امام باقر علیه السَّلام پرسید:مرد مسلمانی به زن زیبایی که دیوانه است علاقه دارد آیا به صلاحش است با آن زن ازدواج کند؟فرمود: نه، امّا اگر کنیز دیوانه دارد ، ایرادی ندارد که با او آمیزش نماید ولی از او فرزند نخواهد.

### بخش سی و یکم#### حکم مرد زناکار و زن زناکار(31 بَابُ الزَّانِي وَ الزَّانِيَةِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْن سِرْحَانَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ قَوْلِ اللهِ عزَّوجل: (الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً.)قَالَ: هُنَّ نِسَاءٌ مَشْهُورَاتٌ بِالزِّنَا، وَ رِجَالٌ مَشْهُورُونَ بِالزِّنَا، وَ رِجَالٌ شُهِرُوا وَ وَالنَّاسُ الْيَوْمَ بِذَلِكَ الْمَنْزِلِ، فَمَنْ أُقِيمَ عَلَيْهِ حَدُّ الزِّنَا أَوْ مُتَّهَمْ بِالزِّنَا لَمْ يَنْبَغِ لِأَحَدٍ أَنْ يُنَاكِحَهُ حَتَّى يَعْرِفَ مِنْهُ التَّوْبَةَ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ قَالَ:بخش سی و یکم: حکم مرد زناکار و زن زناکار1 - زراره گوید:از امام صادق علیه السَّلام در مورد گفتار خداوند عزَّوَجل پرسیدم که می فرماید: «مرد زناکار جز با زن زناکار یا زن مشرک ازدواج نمی کند.»فرمود: منظور زنان و مردانی هستند که به زنا شهرت یافته و شناخته شده اند. این حکم امروز نیز در مورد مردم جاری است. پس هر که بر او حدّ زنا اجرا شود، و یا متّهم به زناکاری شود، جایز نیست کسی با او ازدواج کند تا توبۀ او معلوم گردد.2 - نظیر این روایت ابی صباح کنانی از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزَّوَجل: (الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً.)فَقَالَ: كُنَّ نِسْوَةٌ مَشْهُورَاتٌ بِالزِّنَا وَ رِجَالٌ مَشْهُورُونَ بِالزِّنَا قَدْ عُرِفُوا بِذَلِكَ، وَ النَّاسُ الْيَوْمَ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ، فَمَنْ أُقِيمَ عَلَيْهِ حَدُّ الزِّنَا أَوْ شُهِرَ بِهِ لَمْ يَنْبَغِ لِأَحَدٍ أَنْ يُنَا كِحَهُ حَتَّى يَعْرِفَ مِنْهُ التَّوْبَةَ.3 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام فِي قَوْلِهِ : (الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةٌ.)قَالَ: هُمْ رِجَالٌ وَنِسَاءٌ كَانُوا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهِ عليه وآله مَشْهُورِينَ بِالزِّنَا، فَنَهَى اللَّهُ عزَّوَجل عَنْ أُولَئِكَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ وَ النَّاسُ الْيَوْمَ عَلَى تِلْكَ الْمَنْزِلَةِ مَنْ شَهَرَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ أَوْ أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ فَلا تُزَوِّجُوهُ حَتَّى تُعْرَفَ تَوْبَتُهُ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:در مورد گفتار خداوند عزَّوَجَل که می فرماید: «مرد زناکار جز با زن زناکار یا مشرک ازدواج نمی کند» پرسیدم.فرمود: آنان زنان و مردانی مشهور به زنا هستند. امروز نیز همان در بین مردم رایج است؛ هر کسی بر او حدّ زنا اجرا شود و یا مشهور به زنا باشد، جایز نیست کسی با او ازدواج کند تا توبه او معلوم گردد.3 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام در مورد گفتار خداوند عزَّوَجَل که می فرماید: «مرد زناکار جز با زن زناکار یا مشرک ازدواج نمی کند» فرمود:آنان مردان و زنان زناکاری بودند که در زمان رسول خدا صلَّى اللهِ عليه وآله به زنا شهرت یافته بودند، خداوند متعال از ازدواج با آن مردان و زنان نهی نمود، و آن حکم امروزه نیز در مورد مردم جاری است، هر که به نوعی در این باره مشهور گردید، یا بر او حدّ زنا اجرا شد با او ازدواج نکنید تا توبه اش معلوم گردد.4 - معاوية بن وهب گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم:

عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَعَلِمَ بَعْدَ مَا تَزَوَّجَهَا أَنَّهَا كَانَتْ زَنَتْ.قَالَ: إِنْ شَاءَ زَوْجُهَا أَنْ يَأْخُذَ الصَّدَاقَ مِنَ الَّذِي زَوْجَهَا، وَ لَهَا الصَّدَاقُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا وَإِنْ شَاءَ تَرَكَهَا.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: لا خَيْرَ فِي وَلَدِ الزِّنَا وَ لا فِي بَشَرِهِ وَ لا فِي شَعْرِهِ وَ لَا فِي لَحْمِهِ وَ لَا فِي دَمِهِ وَ لَا شَيْءٍ مِنْهُ عَجَرَتْ عَنْهُ السَّفِينَةُ، وَ قَدْ حُمِلَ فِيهَا الْكَلْبُ وَ الْخِنْزِيرُ.6 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِيثَمِي عَنْ أَبَانٍ عَنْ حَكَمَ بْنِ حُكَيْمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي قَوْلِهِ عزَّوَجل: (وَ الزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ.)قَالَ: إِنَّمَا ذَلِكَ فِي الْجَهْرِ.ثُمَّ قَالَ: لَوْ أَنَّ إِنْسَاناً زَنَى ثُمَّ تَابَ تَزَوَّجَ حَيْثُ شَاءَ.مردی با زنی ازدواج کرد، سپس متوجه شد که آن زن زناکار بوده است (چه وظیفه ای دارد؟)فرمود: اگر مرد بخواهد می تواند مهریّه را از ولیّ زن بگیرد و زن به جهت استفاده شوهر از او مهریه را می گیرد و اگر هم مرد بخواهد می تواند زن را طلاق دهد.5 - زرارة بن اعین گوید: از امام باقر علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:هیچ خیری در ولد زنا نمی باشد، نه در سیمای او، نه در موی سر او، نه در گوشت او، نه در خون و نه در هیچ چیز او. زیرا که کشتی (نوح علیه السَّلام از حمل آن ناتوان شد در حالی که آن کشتی سگ و خوک را حمل می نمود.)6 - حكم بن حکیم گوید: امام صادق علیه السَّلام در مورد گفتار خداوند عزَّوَجَل که می فرماید «و با زن زناکار جز مرد زناکار ازدواج نمی کند» فرمود:این حکم فقط در مورد زنانی است که به صورت علنی زنا می کنند.سپس فرمود: اگر شخصی زنا کند سپس تو به نماید، هرگاه که بخواهد می تواند ازدواج کند.

### بخش سی و دوم#### حکم ازدواج بعد از زنا(32 بَابُ الرَّجُلِ يَفْجُرُ بِالْمَرْأَةِ ثُمَّ يَتَزَوَّجُهَا)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةٌ كَانَ يَفْجُرُ بِهَا؟فَقَالَ: إِنْ أَنَسَ مِنْهَا رُشْداً فَنَعَمْ، وَ إِلَّا فَلْيُرَاوِدَنَّهَا عَلَى الْحَرَامِ، فَإِنْ تَابَعَتْهُ فَهِيَ عَلَيْهِ حَرَامٌ وَ إِنْ أَبَتْ فَلْيَتَزَوَّجْهَا.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ عَلِي الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:أَيُّمَا رَجُلٍ فَجِّرَ بِامْرَأَةٍ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا حَلالاً.بخش سی و دوم: حکم ازدواج بعد از زنا1 - عمّار بن موسی گوید: از امام صادق علیه السَّلام سؤال کردم: مردی که با زنی زنا کرده است، آیا جایز است با او ازدواج کند؟فرمود: اگر بفهمد که زن توبه کرده و به راه راست رفته است پس اشکالی ندارد. وگرنه او را به کار حرام دعوت کند، اگر جواب داد، پس بر مرد حرام است با او ازدواج کند و اگر امتناع نمود، پس با او ازدواج نماید.2 - عبيد الله بن علی حلبی گوید: از امام صادق علیه السَّلام دربارۀ هر مردی که با زنی مرتکب زنا شود، پس از آن می تواند با همان زن از راه حلال ازدواج کند (پرسیدم.)

قَالَ: أَوَّلُهُ سِفَاحٌ وَ آخِرُهُ نِكَاحٌ، وَ مَثَلُهُ مَثَلُ النَّخْلَةِ أَصَابَ الرَّجُلُ مِنْ ثَمَرِهَا حرَاماً ثُمَّ اشْتَرَاهَا بَعْدُ فَكَانَتْ لَهُ حَلالاً.- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُل فَجَرَ بِامْرَأَةٍ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا.فَقَالَ: حَلالٌ أَوَّلُهُ سِفَاحٌ وَ آخِرُهُ نِكَاحٌ أَوَّلُهُ حَرَامٌ وَ آخِرُهُ حَلالٌ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَفْجُرُ بِالْمَرْأَةِ ثُمَّ يَبْدُو لَهُ فِي تَزْوِيجِهَا هَلْ يَحِلُّ لَهُ ذَلِكَ؟قَالَ: نَعَمْ إِذَا هُوَ اجْتَنَبَهَا حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا بِاسْتِبْرَاءِ رَحِمِهَا مِنْ مَاءِ الْفُجُورِ فَلَهُ أَن يَتَزَوَّجَهَا، وَ إِنَّمَا يَجُوزُ لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بَعْدَ أَنْ يَقِفَ عَلَى تَوْبَتِهَا.حضرتش فرمود: آغاز آن سفاح ( زنا و عقد(حرام و پایان آن نکاح (عقد شرعی) است. مَثَل او بمانند درخت خرمایی است که مرد از راه حرام از میوۀ آن می خورد، سپس آن را می خرد و برای او حلال می گردد.)3 - ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السَّلام درباره مردی که با زنی زنا کرده، سپس تصمیم گرفت با او ازدواج کند پرسیدم.فرمود: حلال است. اول آن سفاح است و آخر آن نکاح؛ اول آن حرام و آخر آن حلال است.4 - اسحاق بن جریر گوید: به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: مردی با زنی مرتکب زنا می شود، سپس اقدام به ازدواج با او می کند آیا چنین ازدواجی بر آن مرد حلال است؟فرمود: آری، ازدواج با او در صورتی حلال است که آن زن از او دوری کند تا عدّه اش را به پایان رساند تا رحم آن زن از آب زنا پاک گردد، در این صورت می تواند با او ازدواج کند و در صورتی جایز است با آن ازدواج کند که یقین حاصل کند او توبه کرده است.

### بخش سی و سوم#### حکم ازدواج با زن ذمّی(33 بَابُ نِكَاحِ الذِّمِّيَّةِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ وَ غَيْرِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام.فِي الرَّجُلِ الْمُؤْمِنِ يَتَزَوَّجُ الْيَهُودِيَّةَ وَ النَّصْرَانِيَّةَ؟قَالَ: إِذَا أَصَابَ الْمُسْلِمَةَ فَمَا يَصْنَعُ بِالْيَهُودِيَّةِ وَالنَّصْرَانِيَّةِ.فَقُلْتُ لَهُ: يَكُونُ لَهُ فِيهَا الْهَوَى.فَقَالَ: إِنْ فَعَلَ فَلْيَمْنَعْهَا مِنْ شُرْبِ الْخَمْرِ، وَأَكْلِ لَحْمِ الْخِنْزِيرِ ، وَ اعْلَمْ أَنَّ عَلَيْهِ فِي دِينِهِ غَضَاضَةٌ.2 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ:بخش سی و سوم: حکم ازدواج با زن ذمّی1 - معاوية بن وهب و دیگران گویند: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مرد مؤمنی که با زن یهودی و یا نصرانی ازدواج کند فرمود:اگر زن مسلمانی نصیب او می گردد با زن یهودی و نصرانی چه کار دارد؟عرض کردم: شاید عاشق اوست و او را دوست می دارد.امام علیه السَّلام فرمود: اگر چنین کاری کرد پس باید او را از خوردن شراب و گوشت خوک باز دارد و بدان به راستی کسی که چنین کاری کند در دینش نقصی است.2 - زرارة بن اعین گوید:

سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرِ علیه السَّلام عَنْ نِكَاحَ الْيَهُودِيَّةِ وَ النَّصْرَانِيَّةِ.فَقَالَ: لا يَصْلُحُ لِلْمُسْلِم أَنْ يَنْكِحَ يَهُودِيَّةً وَ لا نَصْرَانِيَّةٌ، وَإِنَّمَا يَحِلُّ لَهُ مِنْهُنَّ نِكَاحُ الْبُلْهِ.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام: أَ يَتَزَوَّجُ الْمَجُوسِيَّةَ؟قَالَ : لا ، وَ لَكِنْ إِنْ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:لا يَتَزَوَّجُ الْيَهُودِيَّةَ وَلا النَّصْرَانِيَّةَ عَلَى الْمُسْلِمَةِ.5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِيِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ:از امام باقر علیه السَّلام دربارۀ ازدواج زن یهودی و زن نصرانی پرسیدم.فرمود: جایز نیست مرد مسلمان با زن یهودی و زن مسیحی (به عقد دائم ازدواج کند، فقط می تواند با زن ابله آنان (که تعصبی در دین خود ندارند و از مذهب شیعه نیز آگاه نیستند) ازدواج نماید.)3 - محمد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدم: آیا می شود با زن مجوسی ازدواج نمود؟فرمود: نه ولی اگر زن مجوسی کنیز مرد مسلمان باشد ازدواج؛ ایرادی ندارد.4 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: مرد مسلمان نمی تواند زن یهودی و زن نصرانی را روی زن مسلمان بگیرد.5 - سماعة بن مهران گوید:

سَأَلْتُهُ عَن الْيَهُودِيَّةِ وَ النَّصْرَانِيَّةِ أَ يَتَزَوَّجُهَا الرَّجُلُ عَلَى الْمُسْلِمَةِ؟قَالَ : لا ، وَ يَتَزَوَّجُ الْمُسْلِمَةَ عَلَى الْيَهُودِيَّةِ وَ النَّصْرَانِيَّةِ.6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ جَهْمٍ قَالَ:قَالَ لِي أَبُو الْحَسَنِ الرَّضَا علیه السَّلام: يَا أَبَا مُحَمَّداً مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ يَتَزَوَّجُ نَصْرَانِيَّةٌ عَلَى مُسْلِمَةٍ؟قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! وَ مَا قَوْلِي بَيْنَ يَدَيْكَ؟قَالَ: لَتَقُولَنَّ فَإِنَّ ذَلِكَ يُعْلَمُ بِهِ قَوْلِي.قُلْتُ : لا يَجُوزُ تَزْوِيجُ النَّصْرَانِيَّةِ عَلَى مُسْلِمَةٍ وَ لا غَيْرِ مُسْلِمَةٍ.قَالَ: وَ لِمَ؟قُلْتُ: لِقَوْلِ اللهِ عزَّوَجَل: (وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ.)قَالَ: فَمَا تَقُولُ فِى هَذِهِ الْآيَةِ: (وَ الْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ؟)از امام علیه السَّلام پرسیدم: آیا انسان می تواند زن یهودی را روی زن مسلمان به عقدش در آورد؟فرمود: نه.ولی می تواند زن مسلمان را روی زن یهودی و نصرانی بگیرد.- حسن بن جهم گوید: امام رضا علیه السَّلام به من فرمود:ای ابا محمّد! نظر تو دربارۀ مردی که زن نصرانی را روی زن مسلمانی بگیرد، چیست؟گفتم: فدایت شوم! من چه سخنی می توانم در برابر سخنان شما داشته باشم؟فرمود، تو باید نظرت را بگویی؛ زیرا به این وسیله نظر من مشخّص می شود.گفتم: ازدواج با زن نصرانی روی زن مسلمان یا غیر مسلمان جایز نیست.فرمود: چرا؟گفتم: به جهت قول خداوند عزَّوَجَل «و با زنان مشرک تا ایمان نیاورده اند، ازدواج نکنید».امام علیه السَّلام فرمود: پس دربارۀ این آیه چه می گویی که می فرماید: «و زنان پاکدامن از اهل کتاب برای شما حلالند»؟

قُلْتُ: فَقَوْلُهُ: (وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ نَسَخَتْ هَذِهِ الْآيَةَ. فَتَبَسَّمَ ثُمَّ سَكَتَ.)7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ عَنْ دُرُسْتَ الْوَاسِطِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:لا يَنْبَغِي نِكَاحُ أَهْلِ الْكِتَابِ.قُلْتُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ! وَ أَيْنَ تَحْرِيمُهُ؟قَالَ: قَوْلُهُ: (وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ.)- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزَّوَجَل: (وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ.)فَقَالَ: هَذِهِ مَنْسُوخَةٌ بِقَوْلِهِ: وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ».گفتم: گفتار خداوند متعال در آیه دیگر که می فرماید: «با زنان مشرک ازدواج نکنید» این آیه را نسخ نموده است.در این هنگام حضرتش تبسّم کرد و ساکت ماند.7 - زرارة بن اعین گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: ازدواج با زنان اهل کتاب جایز نیست.گفتم: فدایت گردم! این تحریم در کجا آمده است؟فرمود: آنجا که خداوند متعال می فرماید: «و زنان کافر را در همسری (دائم خود نگه ندارید».)8 - زرارة بن اعین گوید: از امام باقر علیه السَّلام دربارۀ گفتار خداوند متعال که می فرماید: «و زنان پاکدامن از اهل کتاب برای شما حلالند» پرسیدم.فرمود: این آیه با این آیه که می فرماید: «و زنان کافر را در همسری (دائم خود نگه ندارید» نسخ شده است.)

9 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ وَ جَمِيعَ مَنْ لَهُ ذِمَّةٌ إِذَا أَسْلَمَ أَحَدُ الزَّوْجَيْنِ فَهُمَا عَلَى نِكَاحِهِمَا، وَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يُخْرِجَهَا مِنْ دَارِ الْإِسْلامِ إِلَى غَيْرِهَا وَ لَا يَبِيتَ مَعَهَا، وَلَكِنَّهُ يَأْتِيهَا بِالنَّهَارِ.فَأَمَّا الْمُشْرِكُونَ مِثْلُ مُشْرِكِي العَرَبِ وَ غَيْرِهِمْ فَهُمْ عَلَى نِكَاحِهِمْ إِلَى انْقِضَاءِ الْعِدَّةِ، فَإِنْ أَسْلَمَتِ الْمَرْأَةُ ثُمَّ أَسْلَمَ الرَّجُلُ قَبْلَ انْقِضَاءِ عِدَّتِهَا فَهِيَ امْرَأَتُهُ، وَإِنْ لَمْ يُسْلِمْ إِلَّا بَعْدَ انْقِضَاءِ الْعِدَّةِ فَقَدْ بَانَتْ مِنْهُ وَ لا سَبِيلَ لَهُ عَلَيْهَا، وَكَذَلِكَ جَمِيعُ مَنْ لا ذِمَّةً لَهُ وَ لَا يَنْبَغِي لِلْمُسْلِمِ أَنْ يَتَزَوَّجَ يَهُودِيَّةً وَلا نَصْرَانِيَّةً وَ هُوَ يَجِدُ مُسْلِمَةٌ حُرَّةً أَوْ أَمَةً.10 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:9 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:اهل کتاب و همه کسانی که زیر سلطه اسلام قرار گرفته اند، هر گاه یکی از همسران مسلمان شد، پس بر نکاح خودشان باقی می مانند و آن همسر حق ندارد همسر خود را از دار اسلام بیرون کند. و حق ندارد با او بخوابد، ولی روزها میتواند به دیدارش برود و با او معاشرت کند.امّا مشرکان؛ مانند مشرکان عرب و دیگران بر همان نکاح عقد خود باقی می مانند. تا عدّه پایان یابد. در این صورت اگر زن مسلمان شد و مرد نیز پیش از پایان عدّه مسلمان شد، همسر او خواهد بود و اگر تا پایان عدّه مرد مسلمان نشد، زن از او جدا شده و مرد راهی برای دست یابی به او ندارد. و حکم همۀ افرادی که در زیر سلطه اسلام هستند، این گونه است. و برای مرد مسلمان جایز نیست با وجود زن مسلمان آزاد یا کنیز با زن یهودی و مسیحی ازدواج کند.10 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

لا يَنْبَغِي لِلْمُسْلِمِ أَنْ يَتَزَوَّجَ يَهُودِيَّةً وَ لا نَصْرَانِيَّةً وَ هُوَ يَجِدُ مُسْلِمَةٌ حُرَّةً أَوْ أَمَةً.11 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُ عَنْ رَجُلٍ لَهُ امْرَأَةٌ نَصْرَانِيَّةٌ لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ عَلَيْهَا يَهُودِيَّةً؟فَقَالَ: إِنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ مَمَالِيكُ لِلإِمَامِ، وَ ذَلِكَ مُوَسَّعٌ مِنَّا عَلَيْكُمْ خَاصَّةٌ فَلَا بَأْسَ أَن يَتَزَوَّجَ.قُلْتُ: فَإِنَّهُ يَتَزَوَّجُ أَمَةً؟قَالَ: لا، لا يَصْلُحُ أَنْ يَتَزَوَّجَ ثَلاثَ إِمَاءٍ، فَإِنْ تَزَوَّجَ عَلَيْهِمَا حُرَّةٌ مُسْلِمَةً وَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ لَهُ امْرَأَةٌ نَصْرَانِيَّةٌ وَ يَهُودِيَّةٌ ثُمَّ دَخَلَ بِهَا، فَإِنَّ لَهَا مَا أَخَذَتْ مِنَ الْمَهْرِ، فَإِنْ شَاءَتْ أَنْ تُقِيمَ بَعْدُ مَعَهُ أَقَامَتْ وَإِنْ شَاءَتْ تَذْهَبُ إِلَى أَهْلِهَا ذَهَبَتْ وَإِذَا حَاضَتْ ثَلاثَةَ حِيَضِ أَوْ مَرَّتْ لَهَا ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ حَلَّتْ لِلْأَزْوَاجِ.برای مرد مسلمان جایز نیست با وجود زن مسلمان آزاد یا کنیز با زن یهودی و مسیحی ازدواج کند.11 - ابی بصیر گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدم :مردی زن نصرانی دارد آیا جایز است با زن یهودی ازدواج کند؟فرمود: همانا اهل کتاب در ملک امام هستند و ما نیز این کار را فقط به شما اجازه دادیم» اشکالی ندارد که چنین ازدواج کند.عرض کردم: می تواند با کنیزی ازدواج کند؟فرمود: نه، جایز نیست برای او که سه تا همسر کنیز داشته باشد. پس اگر بر روی آن دو زن (نصرانی و یهودی زن مسلمان آزادی بگیرد و زن مسلمان از این موضوع خبر ندارد سپس او همبستر شود، اختیار با آن زن مسلمان است که مهر را بگیرد. و اختیار دارد که نزد مرد بماند یا به نزد خانواده اش بازگردد، اگر سه حیض _ یا سه ماه عدّه در این صورت _ از او طی شد می تواند مجدداً ازدواج کند.)

قُلْتُ: فَإِنْ طَلَّقَ عَلَيْهَا الْيَهُودِيَّةَ وَ النَّصْرَانِيَّةَ قَبْلَ أَنْ تَنْقَضِيَ عِدَّةُ المُسْلِمَةِ لَهُ عَلَيْهَا سَبِيلٌ أَنْ يَرُدَّهَا إِلَى مَنْزِلِهِ؟قَالَ: نَعَمْ.### بخش سی و چهارم#### حکم ازدواج با کنیزان(34 بَابُ الْحُرِّ يَتَزَوَّجُ الْأَمَةَ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي الْحُرِّ يَتَزَوَّجُ الْأَمَةَ.قَالَ: لَا بَأْسَ إِذَا اضْطُرَّ إِلَيْهَا.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:گفتم: پس اگر در این صورت این مرد پیش از تمام شدن عدّه زن مسلمان، زن یهودی و نصرانی را طلاق بدهد آیا می تواند زن مسلمان را به خانه اش برگرداند؟فرمود: آری.بخش سی و چهارم: حکم ازدواج با کنیزان1 - ابو بصیر گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: مرد آزاد می تواند با کنیز ازدواج کند؟فرمود: مانعی ندارد، در صورتی که ناچار باشد.2 - حلبی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

تَزَوَّجِ الْحُرَّةَ عَلَى الْأَمَةِ وَ لا تَزَوَّجِ الْاَمَةَ عَلَى الْحُرَّةِ، وَ مَنْ تَزَوَّجَ أَمَةٌ عَلَى حُرَّةٍ فَنِكَاحُهُ بَاطِلٌ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْن مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ نِكَاحِ الْأَمَةِ.قَالَ: يَتَزَوَّجُ الْحُرَّةَ عَلَى الْأَمَةِ، وَ لا تُتَزَوَّجُ الْأَمَةُ عَلَى الْحُرَّةِ، وَ نِكَاحُ الْأَمَةِ عَلَى الْحُرَّةِ بَاطِلٌ، وَإِنِ اجْتَمَعَتْ عِنْدَكَ حُرَّةٌ وَ أَمَةٌ فَلِلْحُرَّةِ يَوْمَانِ وَلِلْأَمَةِ يَوْمٌ، لا يَصْلُحُ نِكَاحُ الْأَمَةِ إِلَّا بِإِذْنِ مَوَالِيهَا.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ يَحْيَى اللَّحَامِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:زن آزاده را روی کنیز بگیر، ولی زن کنیز را روی آزاده نگیر و کسی که با کنیز روی زن آزاد ازدواج کند پس چنین عقدی باطل است.3 - ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السَّلام درباره ازدواج با کنیز پرسیدم.فرمود: زن آزاد را روی کنیز می توان گرفت، ولی کنیز را روی زن آزاد نمی توان گرفت - و ازدواج کنیز روی زن آزاد باطل است. و اگر کنیز و آزاد نزد تو جمع گردد و با هر دو ازدواج کردی، برای زن آزاد دو روز و برای کنیز یک روز قرار می دهی. و ازدواج با کنیز جز با اذن مولایش صحیح نیست.4 - سماعه گوید:

فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ حُرَّةً وَ لَهُ امْرَأَةٌ أَمَةٌ وَ لَمْ تَعْلَمُ الْحُرَّةُ أَنَّ لَهُ امْرَأَةٌ أَمَةً.قَالَ: إِنْ شَاءَتِ الْحُرَّةُ أَنْ تُقِيمَ مَعَ الْأَمَةِ أَقَامَتْ وَإِنْ شَاءَتْ ذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا.قَالَ: قُلْتُ لَهُ: فَإِنْ لَمْ تَرْضَ بِذَلِكَ وَ ذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا أَ فَلَهُ عَلَيْهَا سَبِيلٌ إِذَا لَمْ تَرْضَ بِالْمَقَامِ؟قَالَ : لا سَبِيلَ لَهُ عَلَيْهَا إِذَا لَمْ تَرْضَ حِينَ تَعْلَمُ.قُلْتُ: فَذَهَابُهَا إِلَى أَهْلِهَا هُوَ طَلَاقُهَا؟قَالَ: نَعَمْ، إِذَا خَرَجَتْ مِنْ مَنْزِلِهِ اعْتَدَّتْ ثَلَاثَةَ أَشْهُرٍ أَوْ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ ثُمَّ تَزَوَّجُ إِنْ شَاءَتْ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام هَلْ لِلرَّجُل أَنْ يَتَزَوَّجَ النَّصْرَانِيَّةَ عَلَى الْمُسْلِمَةِ وَ الْأَمَةَ عَلَى الحرَّةِ؟امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مردی که با زنی آزاد ازدواج می کند که قبلاً همسر کنیزی دارد و آن خانم آزاد از این موضوع خبر ندارد. فرمود: اگر آن زن آزاد رضایت بدهد که هووی آن کنیز باشد، ازدواج آنان برقرار می ماند و اگر رضایت ندهد می تواند به خانوادۀ خود بازگردد.عرض کردم: اگر راضی به این ازدواج نشد و به خانواده خود بازگشت، آیا همسرش حق اعتراض دارد؟فرمود: بعد از آنکه زن مطلع شود و رضایت ندهد، همسرش حق اعتراض ندارد.گفتم: آیا رفتن زن به خانواده اش به منزلۀ طلاق است؟فرمود: آری. موقعی که از منزل آن مرد خارج شود، سه ماه _ یا سه دوره از عادت ماهیانه صبر می کند و بعد از آن _ اگر مایل باشد _ می تواند ازدواج می کند.5- عبدالرحمن بن ابی عبدالله گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: آیا انسان می تواند زن نصرانی را روی زن مسلمان و هم چنین زن کنیز را روی زن آزاد بگیرد؟

فَقَالَ : لا تُتَزَوَّجُ وَاحِدَةٌ مِنْهُمَا عَلَى الْمُسْلِمَةِ وَ تُتَزَوَّجُ الْمُسْلِمَةُ عَلَى الْأَمَةِ وَالنَّصْرَانِيَّةِ وَ لِلْمُسْلِمَةِ الثَّلُثَانِ وَلِلْأَمَةِ وَ النَّصْرَانِيَّةِ الثَّلْتُ.6 - أَبَانُ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُ عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْأَمَةَ؟قَالَ: لا، إِلَّا أَنْ يُضْطَرَّ إِلَى ذَلِكَ.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا يَنْبَغِي أَنْ يَتَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْحُرُّ الْمَمْلُوكَةَ الْيَوْمَ ، إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ حَيْثُ قَالَ اللهُ عزَّوَجل: (وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلاً وَ الطَّوْلُ الْمَهْرُ وَ مَهْرُ الْحُرَّةِ الْيَوْمَ مَهْرُ الْأَمَةِ أَوْ أَقَلُّ.)فرمود: جایز نیست که هیچ کدام از آنها را بر روی زن مسلمان بگیرد، بلکه می تواند زن مسلمان را بر روی آنها بگیرد که در این صورت برای زن مسلمان دو سوم روز (دو روز و برای کنیز و زن نصرانی یک سوم (یک روز) مقرّر می شود.)6 - زراره گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدم: مرد آزاد میتواند با کنیز ازدواج کند؟فرمود: نه، مگر این که در حال اضطرار باشد.7 - راوی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:امروزه مرد آزاد نمی تواند با کنیز ازدواج کند، این حکم در آن زمان بود که خداوند متعال می فرماید: و هر کسی که نمی تواند از شما (مؤمنان با زن مؤمن ازدواج کند».)منظور از «طول» مهریه است و امروزه مهریه زن آزاد همانند مهریه زن کنیز و یا کمتر از آن است.

8 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ وَ غَيْرِهِ عَنْ يُونُسَ عَنْهُمْ علیهم السَّلام قَالَ:لا يَنْبَغِي لِلْمُسْلِم الْمُوسِرِ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْاَمَةَ إِلَّا أَنْ لَا يَجِدَ حُرَّةٌ، فَكَذَلِكَ لَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا فِي حَالِ الضَّرُورَةِ حَيْثُ لا يَجِدُ مُسْلِمَةٌ حُرَّةً وَلا أُمَةً.- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا يَنبَغِي لِلْحُرِّ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْأَمَةَ وَ هُوَ يَقْدِرُ عَلَى الْحُرَّةِ وَ لَا يَنْبَغِي أَنْ يَتَزَوَّجَ الْأَمَةَ عَلَى الْحُرَّةِ، وَ لا بَأْسَ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْحُرَّةَ عَلَى الْأَمَةِ، فَإِنْ تَزَوَّجَ الْحُرَّةَ عَلَى الْأَمَةِ فَلِلْحُرَّةِ يَوْمَانِ وَلِلْأَمَةِ يَوْمٌ.8- یونس گوید: امام علیه السَّلام فرمود:جایز نیست مرد مسلمان ثروتمند با کنیز ازدواج کند، مگر این که زن آزاد نباشد، هم چنین بر او جایز نیست با زنی از اهل کتاب ازدواج کند، مگر در حال ضروری زیرا از این جهت که زن یا کنیز نباشد.9 - ابوبصیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:در صورتی که مرد آزاد بتواند با زن آزاد، ازدواج کند، شایسته نیست که با کنیز ازدواج کند. هم چنین شایسته نیست که با داشتن زن آزاد، کنیز بگیرد، ولی با داشتن کنیز می تواند زن آزاد بگیرد، که در این صورت دو روز، باید در خانه زن آزاد به سر ببرد و یک روز در خانۀ کنیز.

### بخش سی و پنجم#### ازدواج شغار(35 بَابُ نِكَاحِ الشَّغَارِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَوْ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:نَهَى عَنْ نِكَاحَ الْمَرْأَتَيْنِ لَيْسَ لِوَاحِدَةٍ مِنْهُمَا صَدَاقٌ إِلَّا بُضْعُ صَاحِبَتِهَا.قَالَ: لا يَحِلُّ أَنْ يَنْكِحَ وَاحِدَةً مِنْهُمَا إِلَّا بِصَدَاقٍ وَنِكَاحَ الْمُسْلِمِينَ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ صَالِحٍ بْنِ السَّنْدِي عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ غِيَاتِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: لا جَلَبَ وَ لا جَنَبَ وَ لا شِغَارَ فِي الْإِسْلامِ، وَ الشَّغَارُ أَنْ يُزَوِّجَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ ابْنَتَهُ أَوْ أُخْتَهُ، وَ يَتَزَوَّجَ هُوَ بْنَةَ الْمُتَزَوْجِ أَوْ أُخْتَهُ وَ لَا يَكُونَ بَيْنَهُمَا مَهْرٌ غَيْرُ تَزْوِيجِ هَذَا مِنْ هَذَا وَهَذَا مِنْ هَذَا.بخش سی و پنجم: ازدواج شغار ⁽¹)1 - راوی گوید: امام صادق علیه السَّلام (یا امام باقر اعلیه السَّلام فرمود: حضرتش از عقد (مقابله به مثل) که مهریّه یکی از آنها بهره بردن از دیگری است، نهی فرمود.)و فرمود: چنین عقدی جایز نیست، مگر با مهریّه و بر اساس سنّت مسلمانان.2 - غياث بن ابراهیم گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:در اسلام نه جلب، و نه جَنَب ونه شغار وجود دارد که منظور از ازدواج شغار این است که مردی به مرد دیگری می گوید: دختر یا خواهرت را به من بده تا من دختر یا خواهرم را به تو بدهم و در حالی که هیچ مهریه ای در بین آنها نیست جز ازدواج چنینی.

3 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:نَهَى رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله عَنْ نِكَاحَ الشَّغَارِ، وَ هِيَ الْمُمَانَحَةُ وَ هُوَ أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ: زَوِّجْنِي ابْنَتَكَ حَتَّى أَزَوَّجَكَ ابْنَتِي عَلَى أَنْ لا مَهْرَ بَيْنَهُمَا.### بخش سی و ششم#### حکم مردی که با زنی ازدواج می کند سپس با کنیز پدر او ازدواج می کند...(36 بَابُ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يَتَزَوَّجَ أُمَّ وَلَدٍ أَبِيهَا)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يَتَزَوَّجُ أُمَّ وَلَدِ أَبِيهَا.فَقَالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِكَ.فَقُلْتُ لَهُ: بَلَغَنَا عَنْ أَبِيكَ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام تَزَوَّجَ ابْنَةَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ علیه السَّلام وَأُمَّ وَلَدِ الْحَسَنِ علیه السَّلام وَ ذَلِكَ أَنَّ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِنَا سَأَلَنِي أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْهَا.3 - جمهور در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله از نکاح شغار نهی فرمود و آن همان بخشش است که مردی به مرد دیگری گوید: دخترت را به عقد من در آور تا دخترم را به عقد تو در آورم و مهریه ای در میان نباشد.بخش سی و ششم: حکم مردی که با زنی ازدواج می کند سپس با کنیز پدر او ازدواج می کند1 - احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: از امام رضا علیه السَّلام پرسیدم:مردی با زنی ازدواج می کند سپس با کنیز پدر زنش (غیر از مادر زنش ازدواج می کند.)فرمود: اشکالی ندارد.احمد گوید: عرض کردم: از پدر بزرگوار شما (امام کاظم علیه السَّلام به ما خبر رسیده که امام سجّاد علیه السَّلام با دختر و کنیز امام حسن علیه السَّلام ازدواج نمود. این پرسش به این سبب است که یکی از یاران ما از من درخواست نمود تا در این باره از شما بپرسم.)

فَقَالَ: لَيْسَ هَكَذَا، إِنَّمَا تَزَوَّجَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام ابْنَةَ الْحَسَنِ علیه السَّلام وَ أُمَّ وَلَدٍ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السَّلام الْمَقْتُولِ عِنْدَكُمْ.فَكَتَبَ بِذَلِكَ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ، فَعَابَ عَلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السَّلام.فَكَتَبَ إِلَيْهِ فِي ذَلِكَ ؛ فَكَتَبَ إِلَيْهِ الْجَوَابَ.فَلَمَّا قَرَأَ الْكِتَابَ قَالَ: إِنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام يَضَعُ نَفْسَهُ وَ إِنَّ اللَّهَ يَرْفَعُهُ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتَهُ عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يَتَزَوَّجُ أُمَّ وَلَدٍ لِأَبِيهَا.قَالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِكَ.3 - أَبُو عَلِيَّ الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ الْكُوفِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ:امام علیه السَّلام فرمود: چنین نبود. بلکه امام سجّاد علیه السَّلام با دختر امام حسن علیه السَّلام وكنيز على بن الحسین علیه السَّلام که در نزد شما مقتول است (حضرت علی اکبر علیه السَّلام ازدواج نمود. این ماجرا را برای عبدالملک بن مروان گزارش دادند او بر امام سجّاد علیه السَّلام خرده گرفت و در این خصوص برای حضرتش نامه نوشت.)امام سجّاد علیه السَّلام برای او پاسخ داد. هنگامی که عبدالملک پاسخ نامه آن را خواند گفت: به راستی که علی بن الحسین علیه السَّلام فروتنی می کند و خداوند او را بالا می برد.2 - محمد بن سنان گوید: از امام کاظم علیه السَّلام پرسیدم: مردی با زنی ازدواج می کند ، سپس با کنیز پدر آن زن ازدواج می کند (چه حکمی دارد؟فرمود: اشکالی ندارد.3 - اسحاق بن عمّار گوید به امام کاظم علیه السَّلام گفتم:

سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَهَبُ لِزَوْجِ ابْنَتِهِ الْجَارِيَةَ وَ قَدْ وَطِئَهَا أَ يَطَؤُهَا زَوْجُ ابْنَتِهِ؟قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.4 - عَنْهُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ:كُنْتُ عِنْدَ الرَّضَا فَسَأَلَهُ صَفْوَانُ عَنْ رَجُل تَزَوَّجَ ابْنَةَ رَجُلٍ وَ لِلرَّجُلِ امْرَأَةٌ وَأُمُّ وَلَدٍ. فَمَاتَ أَبُو الْجَارِيَةِ، أَ يَحِلُّ لِلرَّجُلِ الْمُتَزَوْجِ امْرَأَتُهُ وَ أُمُّ وَلَدِهِ؟قَالَ: لا بَأْسَ بِهِ.5 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي الْكُوفِيُّ عَنْ عُبَيْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ فَأَهْدَى لَهَا أَبُوهَا جَارِيَةً كَانَ يَطَؤُهَا أَ يَحِلُّ لِزَوْجِهَا أَنْ يَطَأَهَا؟قَالَ: نَعَمْ.اگر کسی کنیز خود را _ که با او همبستر شده _ به دامادش ببخشد، دامادش نیز می تواند با آن کنیز همبستر شود؟فرمود: مانعی ندارد.2 - محمّد بن فضیل گوید: نزد امام رضا علیه السَّلام بودم، صفوان از حضرتش پرسید: مردی با دختر مردی ازدواج می کند که آن مرد همسر و کنیز دارد. پس پدر دختر فوت میکند، آیا زن یا کنیز او بر آن مرد حلال است؟فرمود: اشکالی ندارد.5 - محمّد بن ابو حمزه گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم اگر انسان با دختری ازدواج کند، سپس پدر همسرش، کنیز شخصی خود را به دخترش هدیه کند، آیا همسر این دختر می تواند با آن کنیز همبستر شود؟فرمود: آری.

6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ أُمَّ وَلَدٍ كَانَتْ لِرَجُلٍ فَمَاتَ عَنْهَا سَيِّدُهَا وَلِلْمَيِّتِ وَلَدٌ مِنْ غَيْرِ أُمِّ وَلَدِهِ أَ رَأَيْتَ إِنْ أَرَادَ الَّذِي تَزَوَّجَ أُمَّ الْوَلَدِ أَنْ يَتَزَوَّجَ ابْنَةَ سَيِّدِهَا الَّذِي أَعْتَقَهَا فَيَجْمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ بِنْتِ سَيِّدِهَا الَّذِي أَعْتَقَهَا؟قَالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِكَ.### بخش سی و هفتم#### زنانی که خداوند ازدواج با آنها را حلال کرده است(37 بَابٌ فِيما أَحَلَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ النِّسَاءِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ نُوحٍ بْنِ شُعَيْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ:سَأَلَ ابْنُ أَبِي الْعَوْجَاءِ هِشَامَ بْنَ الْحَكَم فَقَالَ لَهُ: أَلَيْسَ اللَّهُ حَكِيماً؟قَالَ: بَلَى وَ هُوَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ.6 - سماعه گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر کسی بمیرد و کنیز خصوصی او آزاد شود، و بعد شخصی بیاید و با آن کنیز ازدواج کند، آیا همین شخص می تواند با دختری که از آن مرحوم باقی مانده و مادر جداگانه ای دارد ازدواج کند، و با هر دو آنها همبستر شود؟فرمود: مانعی ندارد.بخش سی و هفتم: زنانی که خداوند ازدواج با آنها را حلال کرده است1 - محمّد بن الحسن گوید: ابن ابی العوجاء از هشام بن الحكم سؤال کرد: آیا خداوند حکیم نیست؟هشام گفت: خداوند حکیم است، بلکه احکم الحاکمین است.

قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِهِ : (فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَ لَيْسَ هَذَا فَرْضِاً؟)قَالَ: بَلَى.قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِهِ عزَّوَجَل : (وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ، أَيُّ حَكِيمٍ يَتَكَلَّمُ بِهَذَا؟فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ جَوَابٌ، فَرَحَلَ إِلَى الْمَدِينَةِ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فَقَالَ: يَا هِشَامُ! في غَيْرِ وَقْتِ حَجَ وَ لَا عُمْرَةٍ؟قَالَ: نَعَمْ، جُعِلْتُ فِدَاكَ لِأَمْرِ أَهَمَّنِي إِنَّ ابْنَ أَبِي الْعَوْجَاءِ سَأَلَنِي عَنْ مَسْأَلَةٍ لَمْ يَكُنْ عِنْدِي فِيهَا شَيْءٌ.قَالَ: وَ مَا هِيَ؟قَالَ: فَأَخْبَرَهُ بِالْقِصَّةِ.ابن ابی العوجاء پرسید: به من دربارۀ این آیه بگو که می گوید: «با زنانی که دلتان می خواهد؛ دو، سه و چهار همسر ازدواج کنید و اگر می ترسید عدالت را نتوانید رعایت کنید، تنها یک همسر بگیرید: آیا این آیه جزء احکام فرض ثابت است؟گفت: آری.ابن ابی العوجاء گفت: پس دربارۀ این آیه بگو که می گوید: «ولی نمی توانید در بین زنها عدالت برقرار کنید، گرچه بر اجرای عدالت بکوشید، ولی تمایل خود را به کلی متوجه یک طرف نسازید» کدام حکیمی چنین سخنی میگوید؟هشام بن حکم برای این سؤال جوابی نداشت.از این رو به مدینه مسافرت کرد و نزد امام صادق علیه السَّلام آمد؛ امام فرمود: ای هشام! در غير وقت حج و عمره آمده ای؟!عرض کرد: چون مسئله مهمی دارم آمده ام، ابن ابی العوجاء از من سؤالی پرسید که من جوابی نداشتم.امام فرمود: آن مسئله چیست؟هشام داستان را برای امام علیه السَّلام نقل کرد.

فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: أَمَّا قَوْلُهُ عزَّوَجل: (فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنى وَثُلَاثَ وَ رُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً يَعْنِي فِي النَّفَقَةِ.)وَ أَمَّا قَوْلُهُ: (وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَ لَوْ حَرَضْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ يَعْنِي فِي الْمَوَدَّةِ.)قَالَ: فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ هِشَامٌ بِهَذَا الْجَوَابِ وَ أَخْبَرَهُ قَالَ: وَاللَّهِ، مَا هَذَا مِنْ عِنْدِكَ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَم قَالَ:إِنَّ اللهَ تَعَالَى أَحَلَّ الْفَرْجَ لِعِلَلِ مَقْدُرَةِ الْعِبَادِ فِي الْقُوَّةِ عَلَى الْمَهْرِ وَ الْقُدْرَةِ عَلَى الْإِمْسَاكِ، فَقَالَ: (فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنى وَثُلاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ.)وَ قَالَ: (وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلاً أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ.)وَ قَالَ: (فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَ لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ .)امام صادق علیه السَّلام فرمود:آیه نخست درباره ترس در عدالت نفقه و هزینه است که اگر نمی توانید و توانایی مادی ندارید یک زن اختیار کنید و آیه دوم دربارۀ مودّت و محبّت است.وقتی هشام برگشت و جواب را به ابن ابی العوجاء گفت: ابن ابی العوجاء گفت: به خدا سوگند! این جواب مال خودت نیست. و از کس دیگری گرفته ای».2 - هشام بن حکم گوید:به راستی که خدای تعالی فرج را برای دلایلی حلال کرده است؛ قدرت بر ادای مهریّه و قدرت بر دوری و امساک سپس فرمود: با زنانی که دوست دارید دو، سه و چهار همسر ازدواج کنید و اگر از اجرای عدالت بیم دارید پس یکی را برگزیند و یا از آن چه که در تملک شماست بهره برید.و فرمود: «و هر که توانایی ازدواج با زنان پاکدامن مؤمن را ندارد با بردگان جوان مؤمن که در اختیار دارد بهره ببرد».فرمود: «و زنانی را که متعه می کنید واجب است مهر آنها را بپردازید و گناهی بر نیست در آن چه بعد از تعین مهر با یکدیگر توافق کرده اید.

فَأَحَلَّ اللهُ الْفَرْجَ لِأَهْلِ الْقُوَّةِ عَلَى قَدْرِ قُوَّتِهِمْ عَلَى إِعْطَاءِ الْمَهْرِ وَ الْقُدْرَةِ عَلَى الْإِمْسَاكِ أَرْبَعَةً لِمَنْ قَدَرَ عَلَى ذَلِكَ وَ لِمَنْ دُونَهُ بِثَلاثٍ وَ اثْنَتَيْنِ وَ وَاحِدَةٍ، وَ مَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى وَاحِدَةٍ .تَزَوَّجَ مِلْكَ الْيَمِينِ وَإِذَا لَمْ يَقْدِرْ عَلَى إِمْسَاكِهَا وَ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى تَزْوِيجِ الْحُرَّةِ وَلَا عَلَى شِرَاءِ الْمَمْلُوكَةِ، فَقَدْ أَحَلَّ اللهُ تَزْوِيجَ الْمُتْعَةِ بِأَيْسَرِ مَا يَقْدِرُ عَلَيْهِ مِنَ الْمَهْرِ وَلَا لُزُومِ نَفَقَةٍ .وَأَغْنَى اللهُ كُلَّ فَرِيقٍ مِنْهُمْ بِمَا أَعْطَاهُمْ مِنَ الْقُوَّةِ عَلَى إِعْطَاءِ الْمَهْرِ وَ الْجِدَةِ فِي النَّفَقَةِ عَنِ الْإِمْسَاكِ وَ عَنِ الْإِمْسَاكِ عَنِ الْفُجُورِ وَ إِلَّا يُؤْتَوْا مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عزَّوَجَل فِي حُسْنِ الْمَعُونَةِ وَإِعْطَاءِ الْقُوَّةِ.وَالدَّلالَةِ عَلَى وَجْهِ الْحَلالِ لَمَا أَعْطَاهُمْ مَا يَسْتَعِفُونَ بِهِ عَنِ الْحَرَامِ فِيمَا أَعْطَاهُمْ وَأَغْنَاهُمْ عَنِ الْحَرَامِ وَ بِمَا أَعْطَاهُمْ، وَبَيَّنَ لَهُمْ فَعِنْدَ ذَلِكَ وَضَعَ عَلَيْهِمُ الْحُدُودَ مِنَ الضَّرْبِ وَ الرَّجُمِ وَ اللَّعَانِ وَ الْفُرْقَةِ، وَ لَوْ لَمْ يُغْنِ اللَّهُ كُلَّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ بِمَا جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى وُجُوهِ الْحَلالِ لَمَا وَضَعَ عَلَيْهِمْ حَدًا مِنْ هَذِهِ الْحُدُودِ.بنابراین خداوند فرج را برای کسانی حلال کرده است که اهل قدرت و توانایی هستند که بتوانند مهر و نفقه را بدهند و هم چنین قدرت امساک بیشتر از 4 تا برای کسی که توانائی مالی چهار تا را داشته باشد و هم چنین بر کسانی که توانایی مالی و قدرت سه تا و دو تا و یکی را داشته باشد و کسی که توانایی یک همسر را هم نداشته باشد با ملک یمین ازدواج می کند و اگر توانایی ازدواج ملک یمین را هم نداشته باشد و نتواند با زن آزاد ازدواج کند و نتواند کنیز بخرد خداوند متعه را قرار داد که از راه صیغه کردن که آسانترین راه در توانایی مهر است و نفقه و هزینه ندارد، ازدواج کند.خداوند هر یک از مسلمانان با توان مال غنی به پرداخت مهر ملزم کرده است و نیز تلاش نفقه از امساک است و از امساک کرده که به فساد کشیده نشوند و گرنه تلاش بر اعطای نفقه قبل از آن است که خداوند در کمک کردن و اعانه و اعطاء و توانائی پرداخت نفقه است.و آن چه بر حلال بودن دلالت می کند این است که چیزی به آنان عطا کرده که به حرام نیفتد و به آن چه بخشیده و بیان کرده از حرام بی نیاز کرده است به همین جهت برای آنانی که به راه حرام می روند راه اجرای حدود _ از تازیانه، سنگسار کردن، ولعان و تبعید _ در نظر گرفته است. اگر خداوند هر گروه را با روش و راه حلال بی نیاز نمی کرد؛ برای آنان حدّ و حدود شرعی را قرار نمی داد.

فَأَمَّا وَجْهُ التَّزْوِيجِ الدَّائِمِ وَ وَجْهُ مِلْكِ الْيَمِينِ فَهُوَ بَيِّنٌ وَاضِحٌ فِي أَيْدِي النَّاسِ، لِكَثْرَةِ مُعَامَلَتِهِمْ بِهِ فِيمَا بَيْنَهُمْ.وَأَمَّا أَمْرُ الْمُتْعَةِ فَأَمْرٌ غَمَضَ عَلَى كَثِيرٍ ، لِعِلَّةٍ نَهْي مَنْ نَهَى عَنْهُ وَ تَحْرِيمِهِ لَهَا وَإِنْ كَانَتْ مَوْجُودَةٌ فِي التَنْزِيلِ وَ مَأْثُورَةٌ فِي السُّنَّةِ الْجَامِعَةِ لِمَنْ طَلَبَ عِلَّتَهَا وَأَرَادَ ذلِك.فَصَارَ تَزْوِيجُ الْمُتْعَةِ حَلالاً لِلْغَنِيُّ وَ الْفَقِيرِ لِيَسْتَوِيَا فِي تَحْلِيلِ الْفَرْجِ، كَمَا اسْتَوَيَا فِي قَضَاءِ نُسُكِ الْحَجَّ مُتْعَةِ الْحَجِّ، فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ لِلْغَنِيِّ وَ الْفَقِيرِ فَدَخَلَ فِي هَذَا التَّفْسِيرِ الْغَنِيُّ لِعِلَّةِ الْفَقِيرِ.وَ ذَلِكَ ؛ أَنَّ الْفَرَائِضَ إِنَّمَا وُضِعَتْ عَلَى أَدْنَى الْقَوْمِ قُوَّةً لِيَسَعَ الْغَنِيَّ وَ الْفَقِيرَ، وَذَلِكَ ؛ لِأَنَّهُ غَيْرُ جَائِزِ أَنْ يُفْرَضَ الْفَرَائِضُ عَلَى قَدْرِ مَقَادِيرِ الْقَوْمِ فَلَا يُعْرَفُ قُوَّةُ الْقَوِيُّ مِنْ ضَعْفِ الضَّعِيفِ.امّا راه و روش ازدواج دائم بهترین روش است و راه و روش ملک یمین روش روشن و آشکار است که سنت معمول و رایج در میان مردم است.و امّا روش متعه و ازدواج موقّت در نزد بسیاری از مردم راه دشواری است زیرا بسیاری از مردم آن را نهی و عدّه ای نیز آن را تحریم کرده اند، گرچه در آیات قرآن موارد بسیاری نازل شده و در بسیاری از روایات و سنت پیامبر صلُّ اللهُ علیه وآله آمده است که هر کس در طلب آن است و علّت آن را جست و جو میکند میتواند راه و روش آن را پیگیری نماید.بنابراین ازدواج موقّت هم برای ثروتمند و هم برای فقیر حلال است تا به طور مساوی در پی ازدواج حلال باشند، همچنان که در ادای وظیفه حج نیز هم ثروتمند و هم فقیر برابرند. پس هر که توانایی مالی داشته باشد _ چه فقیر و چه غنی _ میتواند انجام دهد. این تفسیر ثروتمند و نادار را در بر می گیرد.توضیح این که واجبات دینی طبق توان پایین ترین افراد وضع شده تا ثروتمند فقیر را در برگیرد، چرا که جایز نیست واجبات دینی به اندازه توان همۀ اقوام وضع شود و توان قدرتمند از ناتوانی ضعیف شناخته نشود.

وَلَكِنْ وُضِعَتْ عَلَى قُوَّةٍ أَضْعَفِ الضُّعَفَاءِ ، ثُمَّ رَغِبَ الْأَقْوِيَاءُ فَسَارَعُوا فِي الْخَيْرَاتِ بِالنَّوَافِلِ بِفَضْلِ الْقُوَّةِ فِي الْأَنْفُسِ وَ الْأَمْوَالِ.وَالْمُتْعَةُ حَلالَ لِلْغَنِى وَ الْفَقِيرِ لِأَهْلِ الْجِدَةِ مِمَّنْ لَهُ أَرْبَعٌ وَ مِمَّنْ لَهُ مِلْكُ الْيَمِينِ مَا شَاءَ كَمَا هِيَ حَلالٌ لِمَنْ يَجِدُ إِلَّا بِقَدْرِ مَهْرِ الْمُتْعَةِ وَ الْمَهْرُ مَا تَرَاضَيَا عَلَيْهِ فِي حُدُودِ التَّزْوِيجِ لِلْغَنِي وَ الْفَقِيرِ قُلْ أَوْ كَثرَ.### بخش سی و هشتم#### وجوه ازدواج(38 بَابُ وُجُوهِ النِّكَاحِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْ فَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:يَحِلُّ الْفَرْجُ بِثَلاثٍ نِكَاحَ بِمِيرَاتٍ، وَ نِكَاح بِلا مِيرَاتٍ، وَنِكَاحَ مِلْكِ الْيَمِينِ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْن مُوسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام يَقُولُ:ولی واجبات دینی بر اساس توان فقیر ترین افراد وضع شده است تا قوی ترین افراد علاقمند شوند و به فزونی نیروی انسانی و دارایی از یکدیگر پیشی گیرند در خیرات و خوبی ها.متعه نیز برای ثروتمند و فقیر و کسانی که چهار همسر دارند و در این راه تلاش می نمایند و بر افرادی که ملک یمین دارند؛ هر تعداد بخواهند حلال است؛ همچنان که متعه برای کسانی فقط به اندازه مهر صیغه امکان دارند حلال است. و مهری که مورد رضایت طرفین است و در حدود و دایره ازدواج است بر غنی و فقیر _ کمتر یا بیشتر _ لازم است.بخش سی و هشتم: وجوه ازدواج1 - نوفلی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:به سه چیز حلال می گردد: نکاح به وسیلۀ میراث، نکاح بدون میراث و نکاح به آمیزش وسیله ملک یمین.2 - نظیر این روایت را حسین بن زید از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.

يَحِلُّ الْفَرْجُ بِثَلاثٍ نِكَاحَ بِمِيرَاتٍ، وَ نِكَاح بِلا مِيرَاتٍ، وَنِكَاحَ بِمِلْكِ الْيَمِينِ.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:يجل الْفَرْجُ بِثَلاث نكاح بِمِيرَاتٍ وَنِكَاحَ بِلا مِيرَاتٍ وَ نِكَاحَ بِمِلْكِ الْيَمِينِ.### بخش سی و نهم#### حکم نگاه به قصد ازدواج(39 بَابُ النَّظَرِ لِمَنْ أَرَادَ التَّزْوِيجَ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ أَ يَنْظُرُ إِلَيْهَا؟قَالَ: نَعَمْ، إِنَّمَا يَشْتَرِيهَا بِأَغْلَى الْثَمَنِ.3 - حسین بن زید در سند دیگری نظیر این روایت را نقل می کند: از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند:بخش سی و نهم: حکم نگاه به قصد ازدواج1 - محمّد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدم: کسی که خواستگاری می کند، روا است که عروس را ببیند؟فرمو: آری، او را با بهای گران می خرد (چرا نبیند؟)

2 - عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ وَ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِي كُلِّهِمْ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا بَأْسَ بِأَنْ يَنْظُرَ إِلَى وَجْهِهَا وَ مَعَاصِمِهَا إِذَا أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا.3 - أَبُو عَلِيِّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِيِّ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: الرَّجُلُ يُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ يَتَأَمَّلُهَا وَ يَنْظُرُ إِلَى خَلْفِهَا وَ إِلى وَجْهِهَا؟قَالَ: نَعَمْ، لا بَأْسَ بِأَنْ يَنْظُرَ الرَّجُلُ إِلَى الْمَرْأَةِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا يَنْظُرَ إِلَى خَلْفِهَا وَ إِلَى وَجْهِهَا.4 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ يَنْظُرُ إِلَى الْمَرْأَةِ قَبْلَ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا؟2 - هشام، حمّاد و حفص بن بختری گویند: امام صادق علیه السَّلام فرمود:در صورتی که انسان تصمیم به ازدواج دارد می تواند صورت و دست های عروس را ببیند.3 - حسن بن سری گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: کسی که خواهان ازدواج باشد، می تواند پشت و صورت عروس را با دقّت بنگرد؟فرمود: آری، مانعی ندارد. در صورتی که خواهان ازدواج باشد، می تواند به پشت و صورت او بنگرد.4 ۔ حسن بن سری گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: آیا مرد جایز است به زنی نگاه کند پیش از آن که با او ازدواج کند؟

قَالَ: نَعَمْ فَلِمَ يُعْطِي مَالَهُ؟5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ لَهُ: أَ يَنظُرُ الرَّجُلُ إِلَى الْمَرْأَةِ يُرِيدُ تَزْوِيجَهَا فَيَنْظُرُ إِلَى شَعْرِهَا وَ مَحَاسِنِهَا؟قَالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِكَ إِذَا لَمْ يَكُنْ مُتَلَذَّ ذَاً.### بخش چهلم#### اوقاتی که ازدواج کراهت دارد(40 بَابُ الْوَقْتِ الَّذِي يُكْرَهُ فِيهِ التَّزْويج)1 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْخَثْعَمِيُّ عَنْ ضُرَيْسِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ:فرمود: آری، پس چرا به او پول می دهد؟5- راوی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم آیا انسان می تواند پیش از ازدواج به موی سر و زیبایی های زن نگاه کند؟فرمود: اگر با شهوت و لذّت نباشد اشکالی ندارد.بخش چهلم: اوقاتی که ازدواج کراهت دارد1 - ضريس بن عبدالملک گوید:

لَمَّا بَلَغَ أَبَا جَعْفَرٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ أَنَّ رَجُلاً تَزَوَّجَ فِي سَاعَةٍ حَارَّةٍ عِنْدَ نِصْفِ النَّهَارِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام: مَا أَرَاهُمَا يَتَّفِقَانِ فَافْتَرَقَا.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام أَنَّهُ أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةٌ فَكَرِهَ ذَلِكَ أَبِي، فَمَضَيْتُ فَتَزَوَّجْتُهَا حَتَّى إِذَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ زُرْتُهَا فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ مَا يُعْجِبُنِي. فَقُمْتُ أَنْصَرِفُ فَبَادَرَتْنِي الْقَيِّمَةُ مَعَهَا إِلَى الْبَابِ لِتَغْلِقَهُ عَلَيَّ فَقُلْتُ: لَا تُغْلِقِيهِ لَكِ الَّذِي تُرِيدِينَ.فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى أَبِي أَخْبَرْتُهُ بِالْأَمْرِ كَيْفَ كَانَ؟فَقَالَ: أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ لَهَا عَلَيْكَ إِلَّا نِصْفُ الْمَهْرِ.وَ قَالَ: إِنَّكَ تَزَوَّجْتَهَا فِي سَاعَةٍ حَارَّةٍ.3 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِيثَمِيُّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ وَ أَبِي الْعَبَّاسِ قَالَا: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:وقتی که به امام باقر علیه السَّلام خبر رسید مردی در هوای گرم ظهر زنی را به عقد در آورده فرمود: گمان نمی کنم آنها به توافق برسند، پس آنها از هم جدا شدند.2 - زراره گوید: امام باقر علیه السَّلام به من فرمود: قصد داشتم با زنی ازدواج کنم پدرم از این کار کراهت داشت.امّا من رفتم و با او ازدواج نمودم. تا این که پس از عقد او را دیدم به او نگاه کردم اما چیزی ندیدم که مرا به او علاقه مند سازد. پس من برخاستم تا برگردم. اما آن زن به همراه ولیّ خود بر من به سوی درب پیشی گرفت تا آن را بر روی من قفل کند (به خاطر گرفتن مهریه کامل. گفتم: قفل نکن. آن چه را که می خواهی به تو می دهم.)هنگامی که نزد پدرم برگشتم ماجرا را به ایشان خبر دادم که چه اتّفاقی افتاد.پدرم فرمود: بدان! آن زن صاحب حقّی از تو نیست به جز نصف مهریه.و فرمود: تو در ساعتی گرم با آن زن ازدواج نمودی.3 - عبید بن زراره و ابی العبّاس گویند: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

لَيْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَدْخُلَ بِامْرَأَةٍ لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ.### بخش چهل و یکم#### استجاب تزویج در شب(41 بَابُ مَا يُسْتَحَبُّ مِنَ التَّزْويج باللَّيْلِ)1 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ فِي التَّزْوِيجِ قَالَ:مِنَ السُّنَّةِ التَّزْوِيجُ بِاللَّيْلِ لِأَنَّ اللهَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً وَ النِّسَاءُ، إِنَّمَا هُنَّ سَكَنٌ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: زُفُّوا عَرَائِسَكُمْ لَيْلاً وَ أَطْعِمُوا ضُحًى.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُيَسْرِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ:جایز نیست انسان در شب چهارشنبه زفاف کند.بخش چهل و یکم: استحباب تزویج در شب1 - حسن بن علی و شّاء گوید» از امام رضا علیه السَّلام شنیدم که دربارۀ ازدواج چنین فرمود:از آداب سنّت ازدواج، ازدواج در شب هنگام است، زیرا که خداوند شب را برای آرامش قرار داده است و زنان در حقیقت خودشان آرامش دهنده می باشند.2 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:عروس ها را هنگام شب زفاف کنید و هنگام صبح اطعام دهید.میسّر بن عبدالعزیز گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

يَا مُيَسِّرً! تَزَوَّجْ بِاللَّيْلِ، فَإِنَّ اللهَ جَعَلَهُ سَكَناً وَ لا تَطْلُبْ حَاجَةٌ بِاللَّيْلِ، فَإِنَّ اللَّيْلَ مُظْلِمٌ.قَالَ: ثُمَّ قَالَ: إِنَّ لِلطَّارِقِ لَحَقَّاً عَظِيماً، وَ إِنَّ لِلصَّاحِبِ لَحَقَّاً عَظِيماً.### بخش چهل و دوم#### اطعام به هنگام ازدواج(42 بَابُ الْإِطْعَامِ عِنْدَ التَّزْوِيج)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَاءِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السَّلام قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ:إِنَّ النَّجَاشِي لَمَّا خَطَبَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله آمِنَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ فَزَوَّجَهُ دَعَا بِطَعَامٍ وَ قَالَ: إِنَّ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلِينَ الْإِطْعَامَ عِنْدَ التَّزْوِيجِ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:ای میسّر! شب به بستر همسرت وارد شو که خداوند شب را مایۀ آرامش و راحتی قرار داده است. شب به مشاغل زندگی مپرداز، چرا که شب تاریک است.آن گاه امام باقر علیه السَّلام فرمود: مسافری که شب، زنگ خانه را به صدا درآورد، حق بزرگی دارد. همسایه و رفیقی که شب، زنگ خانه را می فشارد، حق بزرگی دارد.بخش چهل و دوماطعام به هنگام ازدواج1 - حسن بن علی و شّاء گوید: از امام رضا علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:به راستی آن گاه که نجاشی آمنه دختر ابی سفیان را به عقد رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله آورد ولیمه داد و گفت: یکی از آداب پیامبران ولیمه دادن به هنگام ازدواج است.2 - هشام بن سالم گوید: امام صادق فرمود:

إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله حِينَ تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ أَوْلَمَ عَلَيْهَا وَأَطْعَمَ النَّاسَ الْحَيْسَ.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ رَفَعَهُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:الْوَلِيمَةُ يَوْمٌ وَ يَوْمَانِ مَكْرُمَةٌ وَ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ رِيَاءٌ وَ سُمْعَةٌ.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله :الْوَلِيمَةُ أَوَّلَ يَوْمٍ حَقٌّ وَ الثَّانِيَ مَعْرُوفٌ وَ مَا زَادَ رِيَاءٌ وَ سُمْعَةٌ.هنگامی که پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله با میمونه دختر حارث ازدواج کرد به مردم ولیمه داد که خوراک آن غذای حیس ⁽¹بود.)3 - ابن فضّال در روایت مرفوعه ای گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:ولیمه دادن یک روز یا دو روز است و روز سوم ریاکاری و شهرت است.4 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآله فرمود:ولیمه دادن روز اوّل حق است - روز دوّم معروف (احسان و خیر و برکت است و بیش از این ریاکاری و شهرت است.)

### بخش چهل و سوم#### ازدواج بدون خارستگاری(43 بَابُ التَّزْوِيجِ بِغَيْرِ خُطْبَةٍ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ التَّزْوِيجِ بِغَيْرِ خُطْبَةٍ.فَقَالَ: أَوَلَيْسَ عَامَّهُ مَا يَتَزَوَّجُ فِتْيَانَنَا وَنَحْنُ نَتَعَرَّقُ الطَّعَامَ عَلَى الْخِوَانِ نَقُولُ: يَا فلانُ! زَوّج فُلاناً فُلانَةَ. فَيَقُولُ: نَعَمْ قَدْ فَعَلْتُ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيٌّ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ مَيْمُونِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام كَانَ يَتَزَوَّجُ وَ هُوَ يَتَعَرَّقُ عَرْقاً يَأْكُلُ مَا يَزِيدُ عَلَى أَنْ يَقُولَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ صَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ يَسْتَغْفِرُ اللهَ عزَّوَجل وَ قَدْ زَوَّجْنَاكَ عَلَى شَرْطِ اللَّهِ.بخش چهل و سوم: ازدواج بدون خواستگاری1 - عبيد بن زراره گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: ازدواج بدون خواستگاری چگونه است؟فرمود: آیا این طور نیست که اکثریّت جوانان ما که ازدواج می کنند، غذا بر سفره ها می چینیم و می گوییم: «فلانی! فلان پسر را به عقد فلان دختر در بیاور» و او می گوید: «آری، این کار را انجام دادم»؟!2 - عبد الله بن میمون قدّاح گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:همواره امام سجّاد علیه السَّلام به هنگام ازدواج سفره پهن می کرد و غذا می خورد و می فرمود: حمد و سپاس از آنِ خداوند و صلوات بر محمّد صلَّی اللهُ علیه وآله و آل محمّد» و استغفار می نمود و می فرمود: «تو را بنابر شروط الهی به عقد در آوردیم».

ثُمَّ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السَّلام: إِذَا حَمِدَ اللَّهَ فَقَدْ خَطَبَ.### بخش چهل و چهارم#### خطبه های عقد ازدواج(44بَابُ خُطَبِ النِّکَاحِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيٌّ بْنِ رِئَابِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ جَمَاعَةٌ مِنْ بَنِي أُمَيَّةَ فِي إِمَارَةِ عُثْمَانَ اجْتَمَعُوا فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ وَهُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يُزَوِّجُوا رَجُلاً مِنْهُمْ وَأَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام قَرِيبٌ مِنْهُمْ.فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضِ هَلْ لَكُمْ أَنْ نُخْجِلَ عَلِيّاً السَّاعَةَ؟ نَسْأَلُهُ أَنْ يَخْطُبَ بِنَا وَ نَتَكَلَّمُ، فَإِنَّهُ يَخْجَلُ وَ يَعْيَا بِالْكَلامِ (!!)فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ فَقَالُوا: يَا أَبَا الْحَسَنِ! إِنَّا نُرِيدُ أَنْ نُزَوَّجَ فُلاناً فُلانَةَ وَ نَحْنُ نُرِيدُ أَنْ تَخْطُبَ بنَا.سپس امام سجّاد علیه السَّلام فرمود: هر گاه خداوند ستایش شود در واقع خواستگاری انجام شده است.بخش چهل و چهارم: خطبه های عقد ازدواج1 - علی بن رئاب گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:در زمان خلافت عثمان گروهی در روز جمعه در مسجد پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله جمع شده بودند و قصد داشتند که یکی از افراد خود را به عقد زنی در آورند. امیرمؤمنان علی علیه السَّلام نزدیک آنان بود.یکی از آنان به دیگری گفت: آیا می خواهید همین الآن علی را شرمنده کنیم؟ از او بخواهیم برای ما خطبۀ عقد اجرا کند و با او سخن بگوییم، او خجالت زده می شود و از سخن گفتن باز می ماند.پس نزد حضرتش علیه السَّلام رفتند و گفتند: ای ابا الحسن! ما می خواهیم فلان مرد را به عقد فلان زن در بیاوریم و می خواهیم شما برای ما خطبۀ عقد را اجرا کنی.

فَقَالَ: فَهَلْ تَنْتَظِرُونَ أَحَداً؟فَقَالُوا: لَا، فَوَ اللَّهِ، مَا لَبِثَ حَتَّى قَالَ:«الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُخْتَصّ بِالتَّوْحِيدِ الْمُتَقَدِّمِ بِالْوَعِيدِ الْفَعَّالِ لِمَا يُرِيدُ الْمُحْتَجِبِ بِالنُّورِ دُونَ خَلْقِهِ ذِي الْأُفُقِ الطَّامِح والعز الشامخ وَ الْمُلْكِ الْبَاذِ الْمَعْبُودِ بِالآلاءِ رَبِّ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ أَحْمَدُهُ عَلَى حُسْنِ الْبَلَاءِ وَ فَضْلِ الْعَطَاءِ وَ سَوَابِغِ النَّعْمَاءِ وَ عَلَى مَا يَدْفَعُ رَبُّنَا مِنَ الْبَلَاءِ حَمْداً يَسْتَهِلُّ لَهُ الْعِبَادُ وَ يَنْمُو بِهِ الْبِلادُ.وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ قَبْلَهُ وَ لَا يَكُونُ شَيْءٌ بَعْدَهُ.وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً صلَّی اللهُ علیه وآله عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اصْطَفَاهُ بِالتَّفْضِيلِ وَ هَدَى بِهِ مِنَ التَّضْلِيلِ اخْتَصَّهُ لِنَفْسِهِ وَ بَعَثَهُ إِلَى خَلْقِهِ بِرِسَالَاتِهِ وَ بِكَلامِهِ يَدْعُوهُمْ إِلَى عِبَادَتِهِ وَ تَوْحِيدِهِ وَالْإِقْرَارِ بِرُبُوبِيَّتِهِ وَ التَّصْدِيقِ بِنَبِيِّهِ صلَّی اللهُ علیه وآله، بَعَثَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ صَدْفٍ عَنِ الْحَقِّ وَ جَهَالَةٍ بِالرَّبِّ وَ كُفْرٍ بِالْبَعْثِ وَ الْوَعِيدِ فَبَلَّغَ رِسَالَاتِهِ وَ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ وَ نَصَحَ لِأُمَّتِهِ وَ عَبَدَهُ حَتَّى أَتَاهُ الْيَقِينُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كَثِيراً».حضرت فرمود: آیا منتظر کسی بودید؟گفتند: نه.پس به خدا سوگند! حضرتش بدون درنگ فرمود:«الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُخْتَصّ بِالتَّوْحِيدِ الْمُتَقَدِّمِ بِالْوَعِيدِ الْفَعَّالِ لِمَا يُرِيدُ الْمُحْتَجِبِ بِالنُّورِ دُونَ خَلْقِهِ ذِي الْأُفُقِ الطَّامِحِ وَ الْعِزَّ الشَّامِخِ وَ الْمُلْكِ الْبَاذِخِ الْمَعْبُودِ بِالآلاءِ رَبِّ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ أَحْمَدُهُ عَلَى حُسْنِ الْبَلَاءِ وَفَضْلِ الْعَطَاءِ وَ سَوَابِغِ النَّعْمَاءِ وَ عَلَى مَا يَدْفَعُ رَبَّنَا مِنَ الْبَلاءِ حَمْداً يَسْتَهِلُّ لَهُ الْعِبَادُ وَ يَنْمُو بِهِ الْبِلادُ.وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ قَبْلَهُ وَ لَا يَكُونُ شَيْءٌ بَعْدَهُ.وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّد صلَّی اللهُ علیه وآله عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اصْطَفَاهُ بِالتَّفْضِيلِ وَ هَدَى بِهِ مِنَ التَّصْلِيلِ اخْتَصَّهُ لِنَفْسِهِ و بَعَثَهُ إِلَى خَلْقِهِ بِرِسالاتِهِ وَ بِكَلامِهِ يَدْعُوهُمْ إِلَى عِبَادَتِهِ وَ تَوْحِيدِهِ وَ الْإِقْرَارِ بِرُبُوبِيَّتِهِ وَ التَّصْدِيقِ بِنَبِيِّهِ صلَّی اللهُ علیه وآله، بَعَثَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ صَدْفٍ عَنِ الْحَقِّ وَ جَهَالَةٍ بِالرَّبِّ وَ كُفْرٍ بِالْبَعْثِ وَ الْوَعِيدِ فَبَلَّغَ رِسَالَاتِهِ وَ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ وَ نَصَحَ لِأُمَّتِهِ وَ عَبَدَهُ حَتَّى أَتَاهُ الْيَقِينُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كثيراً».

أُوصِيكُمْ وَ نَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ الْعَظِيمِ، فَإِنَّ اللَّهَ عزَّوَجَل وَ قَدْ جَعَلَ لِلْمُتَّقِينَ الْمَخْرَجَ مِمَّا يَكْرَهُونَ وَالرِّزْقَ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُونَ. فَتَنَجَّزُوا مِنَ اللَّهِ مَوْعُودَهُ وَاطْلُبُوا مَا عِنْدَهُ بِطَاعَتِهِ وَ الْعَمَلِ بِمَحَابهِ، فَإِنَّهُ لا يُدْرَكُ الْخَيْرُ إِلَّا بِهِ وَلَا يُنَالُ مَا عِنْدَهُ إِلَّا بِطَاعَتِهِ وَلَا تُكَلانَ فِيمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَّا عَلَيْهِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ اللَّهَ أَبْرَمَ الْأُمُورَ وَأَمْضَاهَا عَلَى مَقَادِيرِهَا فَهِيَ غَيْرُ مُتَنَاهِيَةٍ عَنْ مَجَارِيهَا دُونَ بُلُوغ غَايَاتِهَا فِيمَا قَدَّرَ وَ قَضَى مِنْ ذَلِكَ . وَ قَدْ كَانَ فِيمَا قَدَّرَ وَ قَضَى مِنْ أَمْرِهِ الْمَحْتُومِ وَ قَضَايَاهُ الْمُبْرَمَةِ مَا قَدْ تَشَعْبَتْ بِهِ الْأَخْلَافُ وَ جَرَتْ بِهِ الْأَسْبَابُ وَ قَضَى مِنْ تَنَاهِي الْقَضَايَا بِنَا وَ بِكُمْ إِلَى حُضُورِ هَذَا الْمَجْلِسِ الَّذِي خَصَّنَا اللهُ وَ إِيَّاكُمْ لِلَّذِي كَانَ مِنْ تَذَكُرِنَا آلَاءَهُ وَ حُسْنَ بَلائِهِ وَ تَظَاهُرَ نَعْمَائِهِ، فَنَسْأَلُ اللهَ لَنَا وَ لَكُمْ بَرَكَةً مَا جَمَعَنَا وَإِيَّاكُمْ عَلَيْهِ وَ سَاقَنَا وَإِيَّاكُمْ إِلَيْهِ.شما و خودم را به تقوای خدای بزرگ سفارش می کنم، چرا که خداوند متعال برای پرهیزکاران راه خروجی از ناملایمات و رزق و روزی از جایی که به حساب نمی آورند، قرار داده است. پس به وعدۀ خدا وفا کنید و با فرمانبری از او و با عمل به مواردی که او دوست دارد از نعمت هایش درخواست کنید؛ زیرا که جز این راه خیر به دست نمی آید و جز با اطاعتش به آنچه نزد اوست نمی توان رسید و در آنچه واقع خواهد شد تکیه گاهی جز او نیست و هیچ توانایی و نیرویی جز خدا نیست.اینک، به راستی خداوند کارها را محکم و به اندازه قرار داده؛ به گونه ای که بدون تکامل در این تقدیر و فرمان از مجرای خود نخواهد گذشت. از جمله امور حتمی و قضایای محکم شعبه های نژاد و جریان اسباب و گذر قضایا برای ما و شما حضور ما در این مجلس است که خداوند به ما و شما اختصاص داده تا یاد آور نعمت های او، نیکی بلایا و ظهور برکتهای او باشیم. از این رو از خداوند برای خود و شما برکت موضوعی که شما و ما را در این محفل جمع کرد و ما و شما را بدان سوق داد، خواهانیم.

ثُمَّ إِنَّ فُلانَ بْنَ فُلانٍ ذَكَرَ فُلانَةَ بِنْتَ فُلانٍ وَهُوَ فِي الْحَسَبِ مَنْ قَدْ عَرَفْتُمُوهُ وَ فِي النَّسَبِ مَنْ لا تَجْهَلُونَهُ وَ قَدْ بَذَلَ لَهَا مِنَ الصَّدَاقِ مَا قَدْ عَرَفْتُمُوهُ فَرُدُّوا خَيْراً تُحْمَدُوا عَلَيْهِ وَ تُنْسَبُوا إِلَيْهِ، صَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ.2 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَيْمَنَ بْنِ مُحْرِزٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:زَوَّجَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام امْرَأَةً مِنْ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ كَانَ يَلِي أَمْرَهَا فَقَالَ:الْحَمْدُ لِلَّهِ الْعَزِيزِ الْجَبَّارِ الْحَلِيمِ الْغَفَّارِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ الْكَبِيرِ الْمُتَعَالِ سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفِ بِاللَّيْلِ وَ سَارِبٌ بِالنَّهَارِ أَحْمَدُهُ وَ أَسْتَعِينُهُ وَ أُومِنُ بِهِ وَ أَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَكَفَى بِاللهِ وَكِيلاً مَنْ يَهْدِ اللهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَ لا مُضِلَّ لَهُ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلا هَادِيَ لَهُ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ وَلِيّاً مُرْشِداً وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.آن گاه فلانی پسر فلانی از فلانی دختر فلانی خواستگاری کرده با این که او را از نظر شخصیت و نسبت می شناسید و مهر مشخص را بذل کرده است. پس خیر را به او بگردانید تا مورد ستایش قرار گیرد و به او نسبت داده شود، درود وسلام خدا بر محمّد و خاندان او باد.2 - جابر گوید: امام باقر علیه السَّلام: فرمود امیر مؤمنان علی علیه السَّلام زنی از فرزندان عبدالمطلّب را که اختیار ازدواجش با آن حضرت بود شوهر داد و چنین خطبه ایراد فرمود:الْحَمْدُ لِلَّهِ الْعَزِيزِ الْجَبَّارِ الْحَلِيمِ الْغَفَّارِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ الْكَبِيرِ الْمُتَعَالِ سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفِ بِاللَّيْلِ وَ سَارِبٌ بِالنَّهَارِ أَحْمَدُهُ وَ أَسْتَعِينُهُ وَ أُومِنُ بِهِ وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْهِ وَ كَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي وَ لا مُضِلَّ لَهُ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلا هَادِيَ لَهُ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ وَلِيَا مُرْشَداً.وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً صلَّی اللهُ علیه وآله عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ بَعَثَهُ بِكِتَابِهِ حُجَّةً عَلَى عِبَادِهِ، مَنْ أَطَاعَهُ أَطَاعَ اللَّهَ وَ مَنْ عَصَاهُ عَصَى اللَّهَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كَثِيراً إِمَامُ الْهُدَى وَ النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى.ثُمَّ إِنِّي أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللهِ، فَإِنَّهَا وَصِيَّةُ اللهِ فِي الْمَاضِينَ وَ الْغَابِرِينَ. ثُمَّ تَزَوَّجَ.3 - أَحْمَدُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي الْحَارِثِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ قَالَ:خَطَبَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام بِهَذِهِ الْخُطْبَة فَقَالَ:الْحَمْدُ لِلَّهِ أَحْمَدُهُ وَأَسْتَعِينُهُ وَأَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَهْدِيهِ وَ أُومِنُ بِهِ وَأَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً صلَّی اللهُ علیه وآله عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ دَلِيلاً عَلَيْهِ وَدَاعِياً إِلَيْهِ فَهَدَمَ أَرْكَانَ الْكُفْرِ وَ أَنَارَ مَصَابِيحَ الْإِيمَانِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَكُنْ سَبِيلُ الرَّشَادِ سَبِيلَهُ وَ نُورُ التَّقْوَى دَلِيلَهُ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُخْطِيُّ السَّدَادَ كُلُّهُ وَ لَنْ يَضُرَّ إِلَّا نَفْسَهُ.وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً صلَّی اللهُ علیه وآله عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ بَعَثَهُ بِكِتَابِهِ حُجَّةً عَلَى عِبَادِهِ، مَنْ أَطَاعَهُ أَطَاعَ اللَّهَ وَ مَنْ عَصَاهُ عَصَى اللَّهَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كَثِيراً إِمَامُ الْهُدَى وَ النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى.اکنون شما را به تقوای الهی سفارش می نمایم، چرا که همان سفارش خدا به گذشتگان و آیندگان بود. آن گاه او را به عقد همسرش درآورد.جابر گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:امیر مؤمنان علی علیه السَّلام به این خطبه خواستگاری نمود که فرمود:الْحَمْدُ لِلَّهِ أَحْمَدُهُ وَ أَسْتَعِينُهُ وَ أَسْتَغْفِرُهُ وَ أَسْتَهْدِيهِ وَ أُومِنُ بِهِ وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْهِ، وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّد صلَّی اللهُ علیه وآله عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ دَلِيلاً عَلَيْهِ وَدَاعِياً إِلَيْهِ فَهَدَمَ أَرْكَانَ الْكُفْرِ وَ أَنَارَ مَصَابِيحَ الْإِيمَانِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَكُنْ سَبِيلُ الرَّشَادِ سَبِيلَهُ وَ نُورُ التَّقْوَى دَلِيلَهُ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُخْطِيُّ السَّدَادَ كُلَّهُ وَ لَنْ يَضُرَّ إِلَّا نَفْسَهُ.

أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللهِ وَصِيَّةَ مَنْ نَاصَحَ وَ مَوْعِظَةً مَنْ أَبْلَغَ وَ اجْتَهَدَ.أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ اللهَ عزَّوَجَل جَعَلَ الْإِسْلامَ صِرَاطاً مُنِيرَ الْأَعْلَامِ مُشْرِقَ الْمَنَارِ فِيهِ تَأْتَلِفُ الْقُلُوبُ وَ عَلَيْهِ تَآخَى الْإِخْوَانُ، وَ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ مِنْ ذَلِكَ ثَابِتٌ وُدُّهُ وَ قَدِيمٌ عَهْدُهُ مَعْرِفَةٌ مِنْ كُلِّ لِكُلِّ لِجَمِيعِ الَّذِي نَحْنُ عَلَيْهِ يَغْفِرُ اللَّهُ لَنَا وَ لَكُمْ وَ السَّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ.4 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْعَزْرَمِيُّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ:كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام إِذَا أَرَادَ أَنْ يُزَوِّجَ قَالَ:الْحَمْدُ لِلَّهِ أَحْمَدُهُ وَ أَسْتَعِينُهُ وَ أُومِنُ بِهِ وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْهِ وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ.وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ وَ صَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ السَّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ.أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَصِيَّةَ مَنْ نَاصَحَ وَ مَوْعِظَةً مَنْ أَبْلَغَ وَ اجْتَهَدَ.أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ اللهَ عَزَّوَجل جَعَلَ الْإِسْلامَ صِرَاطًا مُنِيرَ الْأَعْلَامِ مُشْرِقَ الْمَنَارِ فِيهِ تَأْتَلِفُ الْقُلُوبُ وَ عَلَيْهِ تَآخَى الْإِخْوَانُ، وَ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ مِنْ ذَلِكَ ثَابِتٌ وُدُّهُ وَ قَدِيمٌ عَهْدُهُ مَعْرِفَةٌ مِنْ كُلَّ لِكُلِّ لِجَمِيعِ الَّذِي نَحْنُ عَلَيْهِ يَغْفِرُ اللَّهُ لَنَا وَ لَكُمْ وَ السَّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ4- عزرمی گوید: هرگاه امیر مؤمنان علیه السَّلام می خواست کسی را به عقد در آورد می فرمود:الْحَمْدُ لِتِهِ أَحْمَدُهُ وَ أَسْتَعِينُهُ وَ أُومِنُ بهِ وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْهِ وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ.وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ وَصَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ السَّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ

أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَلِيِّ النِّعْمَةِ وَ الرَّحْمَةِ خَالِقِ الْأَنَامِ وَ مُدَبِّرِ الْأُمُورِ فِيهَا بِالْقُوَّةِ عَلَيْهَا وَ الْإِثْقَانِ لَهَا، فَإِنَّ اللَّهَ لَهُ الْحَمْدُ عَلَى غَابِرِ مَا يَكُونُ وَ مَاضِيهِ وَ لَهُ الْحَمْدُ مُفْرَداً وَ التَّنَاءُ مُخْلَصاً بِمَا مِنْهُ كَانَتْ لَنَا نِعْمَةً مُونِقَةً وَ عَلَيْنَا مُجَلَّلَةً وَ إِلَيْنَا مُتَزَيَّنَةً خَالِقٌ مَا أَعْوَزَ وَ مُذِلُّ مَا اسْتَصْعَبَ وَ مُسَهِّلُ مَا اسْتُوعِرَ وَ مُحَصِّلُ مَا اسْتَيْسَرَ مُبْتَدِئُ الْخَلْقِ بَدْءاً أَوَّلَا يَوْمَ ابْتَدَعَ السَّمَاءَ وَ هِيَ دُخَانُ فَقَالَ لَهَا وَ لِلْأَرْضِ انْتِيَا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ فَقَضَيهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَ لا يَعُورُهُ شَدِيدٌ وَلا يَسْبِقُهُ هَارِبٌ وَ لا يَفُوتُهُ مُزَائِلٌ يَوْمَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَ هُمْ لَا يُظْلَمُونَ.ثُمَّ إِنَّ فُلانَ بْنَ فُلانٍ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى قَالَ: حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ مُوسَى الْبَغْدَادِيُّ رَفَعَهُ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام جَوَابٌ فِي خُطْبَةِ النِّكَاحِ:أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَلِيِّ النِّعْمَةِ وَ الرَّحْمَةِ خَالِقِ الأَنَامِ وَ مُدَبِّرِ الْأُمُورِ فِيهَا بِالْقُوَّةِ عَلَيْهَا وَ الْإِثْقَانِ لَهَا، فَإِنَّ اللَّهَ لَهُ الْحَمْدُ عَلَى غَابِرِ مَا يَكُونُ وَ مَاضِيهِ وَ لَهُ الْحَمْدُ مُفْرَداً وَ الثَّنَاءُ مُخْلَصاً بِمَا مِنْهُ كَانَتْ لَنَا نِعْمَةً مُونِقَةً وَ عَلَيْنَا مُجَلَّلَةً وَ إِلَيْنَا مُتَزَيَّنَةً خَالِقٌ مَا أَعْوَزَ وَ مُذِلُّ مَا اسْتَصْعَبَ وَ مُسَهْلٌ مَا اسْتُوعِرَ وَ مُحَصِّلُ مَا اسْتَيْسَرَ مُبْتَدِئُ الْخَلْقِ بَدْءاً أَوْلاً يَوْمَ ابْتَدَعَ السَّمَاءَ وَ هِيَ دُخَانُ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ فَقَضَيهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَ لا يَعُورُهُ شَدِيدٌ وَ لَا يَسْبِقُهُ هَارِبٌ وَ لَا يَفُوتُهُ مُزَائِلٌ يَوْمَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ.5 - عباس بن موسی بغدادی در روایت مرفوعه ای می گوید: امام صادق علیه السَّلام در جواب خطبه ازدواج چنین فرمود: اکنون فلانی فرزند فلانی.

الْحَمْدُ لِلَّهِ مُصْطَفِي الْحَمْدِ وَ مُسْتَخْلِصِهِ لِنَفْسِهِ مَجَّدَ بِهِ ذِكْرَهُ وَ أَسْنَى بِهِ أَمْرَهُ نَحْمَدُهُ غَيْرَ شَاكِّينَ فِيهِ نَرَى مَا نَعْدُّهُ رَجَاءَ نَجَاحِهِ وَ مِفْتَاحَ رَبَاحِهِ وَ نَتَنَاوَلُ بِهِ الْحَاجَاتِ مِنْ عِنْدِهِ وَ نَسْتَهْدِي اللَّهَ بِعِصَمِ الْهُدَى وَ وَثَائِقِ الْعُرَى وَ عَزَائِمِ التَّقْوَى وَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْعَمَى بَعْدَ الْهُدَى وَ الْعَمَلِ فِي مَضَلَّاتِ الْهَوَى.وَ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ عَبْدُ لَمْ يَعْبُدْ أَحَداً غَيْرَهُ اصْطَفَاهُ بِعِلْمِهِ وَ أَمِيناً عَلَى وَحْيِهِ وَ رَسُولاً إِلَى خَلْقِهِ فَصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ.أَمَّا بَعْدُ، فَقَدْ سَمِعْنَا مَقَالَتَكُمْ وَأَنْتُمُ الْأَحْيَاءُ الْأَقْرَبُونَ نَرْغَبُ فِي مُصَاهَرَتِكُمْ وَنُسْعِفُكُمْ بِحَاجَتِكُمْ وَ نَضَنُّ بِإِخَائِكُمْ فَقَدْ شَفَعْنَا شَافِعَكُمْ وَأَنْكَحْنَا خَاطِبَكُمْ عَلَى أَنَّ لَهَا مِنَ الصَّدَاقِ مَا ذَكَرْتُمْ نَسْأَلُ اللهَ الَّذِي أَبْرَمَ الْأُمُورَ بِقُدْرَتِهِ أَنْ يَجْعَلَ عَاقِبَةَ مَجْلِسِنَا هَذَا إِلَى مَحَابِّهِ، إِنَّهُ وَلِيُّ ذَلِكَ وَ الْقَادِرُ عَلَيْهِ.الْحَمْدُ لِلَّهِ مُصْطَفِي الْحَمْدِ وَ مُسْتَخْلِصِهِ لِنَفْسِهِ مَجَّدَ بِهِ ذِكْرَهُ وَ أَسْنَى بِهِ أَمْرَهُ نَحْمَدُهُ غَيْرَ شَاكِّينَ فِيهِ نَرَى مَا نَعْدُّهُ رَجَاءَ نَجَاحِهِ وَ مِفْتَاحَ رَبَاحِهِ وَ نَتَنَاوَلُ بِهِ الْحَاجَاتِ مِنْ عِنْدِهِ وَ نَسْتَهْدِي اللَّهَ بِعِصَمِ الْهُدَى وَ وَثَائِقِ الْعُرَى وَ عَزَائِمِ التَّقْوَى وَ نَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الْعَمَى بَعْدَ الْهُدَى وَ الْعَمَلِ فِي مَضَلَّاتِ الْهَوَى.وَ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ عَبْدٌ لَمْ يَعْبُدْ أَحَداً غَيْرَهُ اصْطَفَاهُ بِعِلْمِهِ وَ أَمِيناً عَلَى وَحْيِهِ وَ رَسُولاً إِلَى خَلْقِهِ فَصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِاینک سخن شما را شنیدیم، شما از زنده دلان نزدیک هستید، ما علاقمند به وصلت بوده و حاجت شما را روا خواهیم کرد و برادری شما را به دیگر نخواهیم داد. ما واسطه گری واسطه شما را پذیرفتیم و به خواستگاری شما به مهری که گفتید عقد بستیم، از خدایی که به قدرت خود کارها را محکم و استوار می نماید می خواهیم که سرانجام مجلس ما را به کارهایی که خود دوست دارد قرار دهد چرا که او ولی این امر است و بر آن تواناست.

6 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام يَخْطُبُ بِهَذِهِ الْخُطْبَةِ:الْحَمْدُ لِلَّهِ الْعَالِمِ بِمَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَدِينَ لَهُ مِنْ خَلْقِهِ دَائِنٌ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ مُؤلِّفِ الْأَسْبَابِ بِمَا جَرَتْ بِهِ الْأَقْلَامُ وَ مَضَتْ بِهِ الْأَحْتَامُ مِنْ سَابِقِ عِلْمِهِ وَ مُقَدَّرٍ حُكْمِهِ أَحْمَدُهُ عَلَى نِعَمِهِ وَ أَعُوذُ بِهِ مِنْ نِقَمِهِ.وَأَسْتَهْدِي اللَّهَ الْهُدَى وَ أَعُوذُ بِهِ مِنَ الصَّلالَةِ وَ الرَّدَى مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَقَدِ اهْتَدَى وَ سَلَكَ الطَّرِيقَةُ الْمُثْلَى وَ غَيْمَ الْغَنِيمَةَ الْعُظْمَى وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَقَدْ حَارَ عَنِ الْهُدَى وَ هَوَى إِلَى الرَّدَى.وَأَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ الْمُصْطَفَى وَ وَلِيُّهُ الْمُرْتَضَى وَ بَعِيثُهُ بِالْهُدَى أَرْسَلَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ اخْتِلَافِ مِنَ الْمِلَلِ وَ انْقِطَاعٍ مِنَ6 - عبد العظیم بن عبدالله گوید:از امام کاظم علیه السَّلام شنیدم که با این خطبه خواستگاری فرمود:الْحَمْدُ لِلَّهِ الْعَالِمِ بِمَا هُوَ كَائِنُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَدِينَ لَهُ مِنْ خَلْقِهِ دَائِنُ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مُؤَلِّفِ الْأَسْبَابِ بِمَا جَرَتْ بِهِ الْأَقْلَامُ وَ مَضَتْ بِهِ الْأَحْتَامُ مِنْ سَابِقِ عِلْمِهِ وَ مُقَدَّرِ حُكْمِهِ أَحْمَدُهُ عَلَى نِعَمِهِ وَأَعُوذُ بِهِ مِنْ نِقَمِهِ.وَأَسْتَهْدِي اللَّهَ الْهُدَى وَأَعُوذُ بِهِ مِنَ الصَّلالَةِ وَ الرَّدَى مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَقَدِ اهْتَدَىٰ وَ سَلَكَ الطَّرِيقَةَ الْمُثْلَى وَ غَنِمَ الْغَنِيمَةَ الْعُظْمَى وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَقَدْ حَارَ عَنِ الْهُدَى وَ هَوَى إِلَى الرَّدَى.وَ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ. وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ الْمُصْطَفَى وَ وَلِيُّهُ الْمُرْتَضَى وَ بَعِيتُهُ بِالْهُدَى أَرْسَلَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ اخْتِلافِ مِنَ الْمِثْلِ وَ انْقِطَاعِ مِنَ

السُّبُلِ وَ دُرُوسِ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ طُمُوسٍ مِنْ أَعْلَامِ الْهُدَى وَ الْبَيِّنَاتِ فَبَلَّغَ رِسَالَةَ رَبِّهِ وَ صَدَعَ بِأَمْرِهِ وَأَدَّى الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْهِ وَ تُوُفِّيَ فَقِيداً مَحْمُوداً صلَّی اللهُ علیه وآله.ثُمَّ إِنَّ هَذِهِ الْأُمُورَ كُلَّهَا بِيَدِ اللَّهِ تَجْرِي إِلَى أَسْبَابِهَا وَ مَقَادِيرِهَا فَأَمْرُ اللَّهِ يَجْرِي إِلَى قَدَرِهِ وَقَدَرُهُ يَجْرِي إِلَى أَجَلِهِ وَ أَجَلُهُ يَجْرِي إِلَى كِتَابِهِ، وَ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ يَمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الكِتاب.أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ اللهَ جَلَّ وَ عَزَّ جَعَلَ الصِّهْرَ مَأْلُفَةً لِلْقُلُوبِ وَنِسْبَةَ الْمَنْسُوبِ ، أَوْ شَجَ بِهِ الْأَرْحَامَ وَ جَعَلَهُ رَأْفَةٌ وَ رَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ وَ قَالَ فِي مُحْكَم كِتَابِهِ:( وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً . وَقَالَ: ﴿وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ).)وَ إِنَّ فُلانَ بْنَ فُلانٍ مِمَّنْ قَدْ عَرَفْتُمْ مَنْصِبَهُ فِي الْحَسَبِ وَ مَذْهَبَهُ فِي الْأَدَبِ وَ قَدْ رَغِبَ فِي مُشَارَكَتِكُمْ وَأَحَبَّ مُصَاهَرَتَكُمْ وَأَتَاكُمْ خَاطِبَاً فَتَاتَكُمْ فُلَانَةَ بِنْتَ فُلانٍ وَ قَدْ بَذَلَ لَهَا مِنَ الصَّدَاقِ كَذَا وَكَذَا الْعَاجِلٌ مِنْهُ كَذَا وَالْآجِلُ مِنْهُ كَذَا.السُّبُلِ وَ دُرُوسٍ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ طُمُوسٍ مِنْ أَعْلامِ الْهُدَى وَ الْبَيِّنَاتِ فَبَلَّغَ رِسَالَةَ رَبِّهِ وَ صَدَعَ بِأَمْرِهِ وَ أَدَّى الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْهِ وَ تُوُفِّيَ فَقِيداً مَحْمُود صلَّی اللهُ علیه وآله.ثُمَّ إِنَّ هَذِهِ الْأُمُورَ كُلَّهَا بِيَدِ اللهِ تَجْرِي إِلَى أَسْبَابِهَا وَ مَقَادِيرِهَا فَأَمْرُ اللهِ يَجْرِي إِلَى قَدَرِهِ وَقَدَرُهُ يَجْرِي إِلَى أَجَلِهِ وَ أَجَلُهُ يَجْرِي إِلَى كِتَابِهِ، وَلِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابُ يَمْحُوا اللهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ.اینک خدای متعال خویشاوندی را موجب انس دل ها و پیوند به وابستگان قرار داد، ارحام را به وسیلۀ آن به هم پیوند داد و آن را موجب رأفت و رحمت گردانید که به راستی در این نشانه های برای جهانیان است و در کتاب محکم خود فرمود: «و او کسی است که از آب، انسانی را آفرید، آنگاه او را نسب و سبب قرار داد» و فرمود: «به مردان و زنان بی همسر، و صالحان از غلامان و کنیزان خود همسر دهید».اکنون فلانی فرزند فلانی که از جایگاه شخصیتی او و روش ادب او آگاهید علاقمند به مشارکت در زندگی شما و دوستدار پیوند با شماست و از دختر شما فلانی دختر فلانی خواستگاری کرده و مهریه را چنین و چنان به صورت نقد و چنان مقدار به صورت مدّت دار قرار داده است.

فَشَفُعُوا شَافِعَنَا وَأَنْكِحُوا خَاطِبَنَا وَ رُدُّوا رَدّاً جَمِيلاً، وَ قُولُوا قَوْلاً حَسَناً وَ أَسْتَغْفِرُ اللهَ لِي وَلَكُمْ وَلِجَمِيعِ الْمُسْلِمِينَ.7 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُكَيْمٍ قَالَ: خَطَبَ الرَّضَا هَذِهِ الْخُطْبَةَ:الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي حَمِدَ فِي الْكِتَابِ نَفْسَهُ وَ افْتَتَحَ بِالْحَمْدِ كِتَابَهُ وَ جَعَلَ الْحَمْدَ أَوَّلَ جَزَاءِ مَحَلَّ نِعْمَتِهِ وَ آخِرَ دَعْوَى أَهْلِ جَنَّتِهِ.وَ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ شَهَادَةً أُخْلِصُهَا لَهُ وَأَدْخِرُهَا عِنْدَهُ.وَ صَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ خَاتَم النُّبُوَّةِ وَ خَيْرِ الْبَرِيَّةِ وَ عَلَى آلِهِ آلِ الرَّحْمَةِ وَ شَجَرَةِ النِّعْمَةِ وَ مَعْدِنِ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفِ الْمَلائِكَةِ.وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَانَ فِي عِلْمِهِ السَّابِقِ وَ كِتَابِهِ النَّاطِقِ وَ بَيَانِهِ الصَّادِقِ أَنَّ أَحَقُّ الْأَسْبَابِ بِالصَّلَةِ وَالأَثَرَةِ وَ أَوْلَى الْأُمُور بالرَّغْبَةِ فِيهِ سَبَبَ أَوْجَبَ سَبَباً وَ أَمْرُ أَعْقَبَ غِنِّي، فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ : (وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ كَانَ رَبُّكَ قَدِيراً.)پس واسطۀ ما را پذیرفته و به خواستگار ما دختر بدهید و به نیکی او را برگردانید ونیکی با او سخن گویید. از خداوند برای خود، شما و همۀ مسلمانان طلب آمرزش می نماییم.7 - معاويه بن حکیم گوید: امام رضا علیه السَّلام به هنگام خواستگاری چنین خطبه ایراد فرمود:الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي حَمِدَ فِي الْكِتَابِ نَفْسَهُ وَ افْتَتَحَ بِالْحَمْدِ كِتَابَهُ وَ جَعَلَ الْحَمْدَ أَوَّلَ جَزَاءِ مَحَلٌ نِعْمَتِهِ وَ آخِرَ دَعْوَى أَهْلِ جَنَّتِهِ.وَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ شَهَادَةً أُخْلِصُهَا لَهُ وَ أَدَّخِرُهَا عِنْدَهُ.وَ صَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النُّبُوَّةِ وَ خَيْرِ الْبَرِيَّةِ وَ عَلَى آلِهِ آلِ الرَّحْمَةِ وَ شَجَرَةِ النِّعْمَةِ وَ مَعْدِنِ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفِ الْمَلائِكَةِ.وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَانَ فِي عِلْمِهِ السَّابِقِ وَ كِتَابِهِ النَّاطِقِ وَ بَيَانِهِ الصَّادِقِ أَنَّ أَحَقَّ الْأَسْبَابِ بِالصِّلَةِ وَ الْأَثَرَةِ وَأَوْلَى الْأُمُورِ بِالرُّغْبَةِ فِيهِ سَبَبُ أَوْجَبَ سَبَباً وَ أَمْرَ أَعْقَبَ غِنّى، فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ: ﴿وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيراً.)

وَقَالَ: (وَ أَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ.)وَ لَوْ لَمْ يَكُنْ فِي الْمُنَاكَحَةِ وَ الْمُصَاهَرَةِ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ لا سُنَّةٌ مُتَّبَعَةٌ وَلا أَثَرٌ مُسْتَفِيضُ لَكَانَ فِيمَا جَعَلَ اللهُ مِنْ بِرِّ الْقَرِيبِ وَ تَقْرِيبِ الْبَعِيدِ وَ تَأْلِيفِ الْقُلُوبِ وَتَشْبِيكِ الْحُقُوقِ وَ تَكْثِيرِ الْعَدَدِ وَ تَوْفِيرِ الْوَلَدِ لِنَوَائِبِ الدَّهْرِ وَ حَوَادِثِ الْأُمُورِ مَا يَرْغَبُ فِي دُونِهِ الْعَاقِلُ اللَّبِيبُ وَ يُسَارِعُ إِلَيْهِ الْمُوَفَّقُ الْمُصِيبُ وَ يَحْرِصُ عَلَيْهِ الأَدِيبُ الْأَرِيبُ. فَأَوْلَى النَّاسِ بِاللهِ مَنِ اتَّبَعَ أَمْرَهُ وَ أَنْفَذَ حُكْمَهُ وَ أَمْضَى قَضَاءَهُ وَ رَجَا جَزَاءَهُ.وَفُلانُ بْنُ فُلانٍ مَنْ قَدْ عَرَفْتُمْ حَالَهُ وَ جَلالَهُ دَعَاهُ رِضَا نَفْسِهِ وَ أَتَاكُمْ إِيثَارًا لَكُمْ وَ اخْتِيَاراً لِخِطْبَةِ فُلانَةَ بِنْتِ فُلانٍ كَرِيمَتِكُمْ وَ بَذَلَ لَهَا مِنَ الصَّدَاقِ كَذَا وَ كَذَا؛ فَتَلَقُوهُ بِالْإِجَابَةِ وَ أَجِيبُوهُ بِالرَّغْبَةِ وَاسْتَخِيرُوا اللهَ فِي أُمُورِكُمْ يَعْزِمْ لَكُمْ عَلَى رُشْدِكُمْ إِنْ شَاءَ اللهُ.وَ قَالَ: (وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَ إِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ.)اگر در امر ازدواج و پیوند سببی آیۀ محکم، سنّت و روش قابل پیروی و روایات فراوانی نبود البّته آثاری که خداوند در آن قرار داده از نیکی به نزدیکان، نزدیکی با دور افتادگان، الفت دل ها، اتصال حقوق، تكثير جمعيّت و فزونی نسل برای سختی های روزگار و پیشامدهای امور؛ بس بود که خردمند تیزبین به آن راغب شود و انسان موّفق و درستکار به آن پیشی گیرد و فرد ادیب خردورز به آن حرص می ورزد. از این رو شایسته ترین مردم در پیشگاه خدا کسی است که از فرمان او پیروی کند و حکم او را گردن نهد و قضای او را امضا کند و به امید پاداش او باشد.این فلانی فرزند فلانی که از حال و شخصیت او آگاهید با رضایت باطنش او را فرا خوانده و به سوی شما آمده و خواستگاری فلانی دختر فلان عزیز شما را برگزیده و چنین چنان مَهر بذل کرده است. پس با پاسخ او را دیدار کنید و با رغبت جوابش دهید و در کارهایتان از خدا طلب خیر کنید تا ان شاء الله به رشد شما اراده فرماید.

نَسْأَلُ اللهَ أَنْ يُلْحِمَ مَا بَيْنَكُمْ بِالْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَ يُؤَلِّفَهُ بِالْمَحَبَّةِ وَ الْهَوَى وَ يَخْتِمَهُ بِالْمُوَافَقَةِ وَ الرَّضَا، إِنَّهُ سَمِيعُ الدُّعَاءِ لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ.بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرُّضَا علیه السَّلام يَقُولُ: ثُمَّ ذَكَرَ الْخُطْبَةَ كَمَا ذَكَرَ مُعَاوِيَةُ بْنُ حُكَيْمٍ مِثْلَهَا.8 - مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ :كَانَ الرَّضَا علیه السَّلام يَخْطُبُ فِي النِّكَاحِ:الْحَمْدُ لِلَّهِ إِجلالاً لِقُدْرَتِهِ، وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ خُضُوعاً لِعِزَّتِهِ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ عِنْدَ ذِكْرِهِ، (إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً .. إِلَى آخِرِ الْآيَةِ.)9 - بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:از خداوند می خواهیم که بین شما را با نیکی و تقوا پیوند دهد و با محبّت و دوستی الفت دهد و با موافقت و خشنودی پایان دهد، چرا که او شنوای دعا و آن چه را که خواهد با مهربانی انجام می دهد.نظیر این روایت را یکی از اصحاب ما به سند دیگری از امام رضاء علیه السَّلام نقل می کند.8 - یکی از یاران ما گوید: امام رضا علیه السَّلام و در هنگام ازدواج چنین خطبه می خواند:الْحَمْدُ لِلَّهِ إِخْلَالًا لِقُدْرَتِهِ، وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ خُضُوعاً لِعِزَّتِهِ وَصَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ عِنْدَ ذِكْرِهِ، (إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً.)9 - عبدالرحمان بن کثیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

لَمَّا أَرَادَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله أَنْ يَتَزَوَّجَ خَدِيجَةَ بِنْتَ خُوَيْلِدٍ أَقْبَلَ أَبُو طَالِبٍ علیه السَّلام فِي أَهْلِ بَيْتِهِ وَ مَعَهُ نَفَرٌ مِنْ قُرَيْشٍ حَتَّى دَخَلَ عَلَى وَرَقَةَ بْنِ نَوْفَلٍ عَمٌ خَدِيجَةَ علیهم السَّلام فَابْتَدَأَ أَبُو طَالِبٍ علیه السَّلام بِالْكَلَامِ فَقَالَ:الْحَمْدُ لِرَبِّ هَذَا الْبَيْتِ الَّذِي جَعَلَنَا مِنْ زَرْعٍ إِبْرَاهِيمَ وَ ذُرِّيَّةِ إِسْمَاعِيلَ، وَ أَنْزَلَنَا حَرَماً آمِناً وَ جَعَلَنَا الْحُكَّامَ عَلَى النَّاسِ وَبَارَكَ لَنَا فِي بَلَدِنَا الَّذِي نَحْنُ فِيهِ.ثُمَّ إِنَّ ابْنَ أَخِي هَذَا _ يَعْنِي رَسُولَ اللهِ صلَّى الله عليه وآله _ مِمَّنْ لَا يُوزَنُ بِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا رُجُحَ بِهِ وَ لا يُقَاسُ بِهِ رَجُلٌ إِلَّا عَظُمَ عَنْهُ وَ لا عِدْلَ لَهُ فِي الْخَلْقِ، وَإِنْ كَانَ مُقِلَا فِي الْمَالِ، فَإِنَّ الْمَالَ رِفْدٌ جَارٍ وَ ظِلُّ زَائِلٌ وَ لَهُ فِي خَدِيجَةَ رَغْبَةٌ وَ لَهَا فِيهِ رَغْبَةٌ وَ قَدْ جِئْنَاكَ لِنَخْطُبَهَا إِلَيْكَ بِرِضَاهَا وَ أَمْرِهَا وَ الْمَهْرُ عَلَيَّ فِي مَالِيَ الَّذِي سَأَلْتُمُوهُ عَاجِلُهُ وَ آجِلُهُ وَ لَهُ وَ رَبِّ هَذَا الْبَيْتِ حَظٍّ عَظِيمٌ وَ دِينٌ شَائِعٌ وَ رَأْيِّ كَامِلٌ.ثُمَّ سَكَتَ أَبُو طَالِبٍ علیه السَّلام وَ تَكَلَّمَ عَمُهَا وَ تَلَجْلَجَ وَ قَصَرَ عَنْ جَوَابٍ أَبِي طَالِبٍ علیه السَّلام وَأَدْرَكَهُ الْقُطْعُ وَ الْبُهْرُ، وَكَانَ رَجُلاً مِنَ الْقِيسِينَ.هنگامی که پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله می خواست با حضرت خدیجه علیها السَّلام ازدواج نماید، حضرت ابو طالب علیه السَّلام به همراه خاندانش و گروهی از قریش به خانه ورقة بن نوفل عموی حضرت خدیجه علیه السَّلام داخل شدند حضرت ابو طالب علیه السَّلام شروع به سخن نمود و فرمود:الْحَمْدُ لِرَبِّ هَذَا الْبَيْتِ الَّذِي جَعَلَنَا مِنْ زَرْعٍ إِبْرَاهِيمَ وَ ذُرِّيَّةِ إِسْمَاعِيلَ، وَ أَنْزَلَنَا حَرَما آمِناً وَ جَعَلَنَا الْحُكَّامَ عَلَى النَّاسِ وَبَارَكَ لَنَا فِي بَلَدِنَا الَّذِي نَحْنُ فِيهِ.اینک پسر برادرم _ یعنی رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله _ که با هیچ مردی از قریش سنجش نشود، مگر آن که بر او رجحان یابد و هیچ کس با او قابل قیاس نیست، اگر چه دارایی او اندک است که ثروت و مال قابل دگرگونی است؛ به خدیجه علیها السَّلام علاقمند است و خدیجه علیها السَّلام به او علاقه دارد و مهر او هر چه خواهید به صورت نقد یا به عهدۀ من، از مال من خواهد بود. به خدای کعبه سوگند! او دارای مقامی شکوهمند و بزرگ و شأنی بسیار والا و دین و آیین همگانی و رأی کامل است.سپس حضرت ابوطالب علیه السَّلام ساکت شد و عموی حضرت خدیجه علیها السَّلام که از بزرگان دانشمندان مسیحی بود _ سخن آغاز کرد، امّا زبانش گرفت و از جواب باز ماند و فضای مجلس و هیبت حضرت ابو طالب علیه السَّلام نفسش را بند آورد.

فَقَالَتْ خَدِيجَةَ علیه السَّلام مُبْتَدِئَةٌ : يَا عَمَّاه! إِنَّكَ وَإِنْ كُنْتَ أَوْلَى بِنَفْسِي مِنِّي فِي الشُّهُودِ، فَلَسْتَ أَوْلَى بِي مِنْ نَفْسِي قَدْ زَوَّجْتُكَ يَا مُحَمَّدُ! نَفْسِي وَ الْمَهْرُ عَلَيَّ فِي مَالِي فَأْمُرْ عَمَّكَ فَلْيَنْحَرْ نَاقَةٌ فَلْيُولِمْ بِهَا وَ ادْخُلْ عَلَى أَهْلِكَ.قَالَ أَبُو طَالِب علیه السَّلام: اشْهَدُوا عَلَيْهَا بِقَبُولِهَا مُحَمَّداً وَ ضَمَانِهَا الْمَهْرَ فِي مَالِهَا.فَقَالَ بَعْضُ قُرَيْشٍ: يَا عَجَبَاهُ! الْمَهْرُ عَلَى النِّسَاءِ لِلرِّجَالِ.فَغَضِبَ أَبُو طَالِبِ علیه السَّلام غَضَباً شَدِيداً وَ قَامَ عَلَى قَدَمَيْهِ، وَكَانَ مِمَّنْ يَهَابُهُ الرِّجَالُ وَ يُكْرَهُ غَضَبُهُ فَقَالَ: إِذَا كَانُوا مِثْلَ ابْنِ أَخِي هَذَا طُلِبَتِ الرِّجَالُ بِأَغْلَى الْأَثْمَانِ وَ أَعْظَمِ الْمَهْرِ، وَإِذَا كَانُوا أَمْثَالَكُمْ لَمْ يُزَوِّجُوا إِلَّا بِالْمَهْرِ الْغَالِي.وَ تَحَرَ أَبُو طَالِبٍ علیه السَّلام نَاقَةً وَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله بِأَهْلِهِ.وَ قَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ يُقَالُ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ غَنْم:در این هنگام حضرت خدیجه علیها السَّلام بدون مقدمه فرمود: ای عمو! اگر چه به تو در مورد شهادت دادن بر ازدواج! از من سزاوارتری امّا در مورد ازدواج، به من از خودم سزاوارتر نیستی. اینک ای محمد! خودم را به ازدواج تو درآوردم و مهر من از اموال خودم می باشد. پس به عموی خود دستور فرما شتری بکشد و به آن ولیمه دهد و خود نزد خانواده ات داخل شو.حضرت ابو طالب علیه السَّلام فرمود شهادت دهید که او محمد صلَّی اللهُ علیه وآله را قبول نمود و پرداخت مهریه را از اموال خود ضمانت کرد.یکی از قریش گفت: عجبا! مهریه بر عهدۀ زنان است که به مردان بپردازند؟!حضرت ابو طالب علیه السَّلام بسیار عصبانی شد و روی پاهایش ایستاد _ او از کسانی بود که مردان از هیبت او می ترسیدند و از غضبش کراهت داشتند و فرمود: هرگاه داماد شخصی مانند پسر برا برادرم باشد، به بیشترین قیمت و بزرگترین مهریه، طلب مهریه می کنند و اگر افرادی مثل شما باشد فقط با مهریه اندک ازدواج می کنند.آن گاه حضرت ابو طالب علیه السَّلام شتری کشت و پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله نزد همسرش داخل شد.مردی از قریش به نام عبدالله بن غنم چنین گفت:

هَنِيئاً مَرِيئًا يَا خَدِيجَةُ! قَدْ جَرَتْ *** لَكِ الطَّيْرُ فِيمَا كَانَ مِنْكِ بِأَسْعَدِتَزَوَّجْتِهِ خَيْرَ البَرِيَّةِ كُلِّهَا *** وَمَنْ ذَا الَّذِي فِي النَّاسِ مِثْلُ مُحَمَّدِوَبَشِّرَ بِهِ الْبَرَّانِ عِيسَى ابْنُ مَرْيَم *** وَمُوسَى بْنُ عِمْرَانَ فَيَا قُرْبَ مَوْعِدِقَرَّتْ بِهِ الْكُتَّابُ قِدْماً بِأَنَّهُ *** رَسُولٌ مِنَ الْبَطْحَاءِ هَادٍ وَ مُهْتَدِ.### بخش چهل و پنجم#### سنّت مهریّه(45 بَابُ السُّنَّةِ فِي الْمُهُور)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ وَ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاج عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:كَانَ صَدَاقُ النَّبِي صلَّی اللهُ علیه وآله اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشْأَ وَ الْأُ وقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمَا وَ النَّشُ عِشْرُونَ دِرْهَماً وَ هُوَ نِصْفُ الْأُوقِيَّةِ.ای خدیجه! مبارکباد که سیمرغ سعادت بر بام تو پرواز کرد.تو با بهترین آفریدگان ازدواج کردی، چه کسی در مردم همچون محمد است؟شخصیتی که دو پیامبر نیکو؛ حضرت عیسی و حضرت موسی علیهما السَّلام آمدن او را مژده داده اند و چه نزدیک است وعده گاه آنها؟از دیرباز نگارندگان اقرار کرده اند که او رسولی هدایت یافته و هدایتگر از سرزمین بطحا است.بخش چهل و پنجم: سنّت مهريّه1 - حذيفة بن منصور گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:مهریه ای که پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله پرداخت دوازده اوقیّه و نشّاء بود. هر اوقیه چهل درهم و قرش بیست درهم که نصف اوقیه است ⁽¹.)

2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:سَاقَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله إِلَى أَزْوَاجِهِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَ نَشْاً، وَ الْأُوقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَماً، وَ النَّشُ نِصْفُ الْأُوقِيَّةِ عِشْرُونَ دِرْهَماً، فَكَانَ ذَلِكَ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَم.قُلْتُ: بِوَزْنِنَا؟قَالَ: نَعَمْ.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الصَّدَاقِ هَلْ لَهُ وَقْتُ؟قَالَ : لا .ثُمَّ قَالَ: كَانَ صَدَاقُ النَّبِيِّ صلَّى اللهُ عليه وآله اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشْاً، وَ النَّشَّ نِصْفُ الْأُوقِيَّةِ، وَ الْأُوقِيَّةُ: أَرْبَعُونَ دِرْهَماً، فَذَلِكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَم.2 - معاوية بن وهب گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله که به هر یک از خانم های خود، دوازده اوقیه و نیم طلا به رسم مهریّه قرار داد کرد. که یک اوقیه طلا با چهل درهم نقره برابر بود و نصف اوقیه با بیست درهم که در مجموع پانصد درهم می باشد.گفتم: پانصد درهم نقره به وزن ما؟فرمود: آری.3 - نظیر این روایت را ابی العبّاس از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.

4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ بْن زُرَارَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:مَهَرَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله نِسَاءَهُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَ نَشْاً، وَ الْأُوقِيَّةُ: أَرْبَعُونَ دِرْهَماً. وَ النَّشُ: نِصْفُ الْأُوقِيَّةِ وَ هُوَ عِشْرُونَ دِرْهَماً .5 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ: قَالَ أَبِي:مَا زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله سَائِرَ بَنَاتِهِ وَ لا تَزَوَّجَ شَيْئًا مِنْ نِسَائِهِ عَلَى أَكْثَرَ مِنِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَ نَسٍ الْأُوقِيَّةُ: أَرْبَعُونَ. وَ النَّشُ: عِشْرُونَ دِرْهَماً.6 - وَ رَوَى حَمَّادٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي يَحْيَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:وَكَانَتِ الدَّرَاهِمُ وَزْنَ سِتَّةٍ يَوْمَئِذٍ.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ وَعَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ الْخَزَّازِ عَنْ رَجُلٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ:4 - نظیر این روایت را عبید بن زراره نیز از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.5 - حمّاد بن عیسی گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:پدر بزرگوارم فرمود: رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله در تزویج دختران خود و ازدواج با همسران خود بیش از دوازده و نیم اوقیه طلا، مهریّه مقرّر نکرد که یک اوقیه مساوی چهل درهم نقره ونیم اوقیه مساوی بیست درهم نقره بود.6 - ابراهيم بن ابو یحیی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هر درهم در آن روز معادل شش درهم امروزی بود.7 - حسین بن خالد گوید:کتاب ازدواج و احکام آن

سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام عَنْ مَهْرِ السُّنَّةِ كَيْفَ صَارَ خَمْسَمِائَةٍ؟فَقَالَ: إِنَّ اللهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَوْجَبَ عَلَى نَفْسِهِ أَلَّا يُكَبُرَهُ مُؤْمِنٌ مِائَةَ تَكْبِيرَةٍ وَ يُسَبِّحَهُ مِائَةَ تَسْبِيحَةٍ وَ يُحَمَّدَهُ مِائَةَ تَحْمِيدَةٍ وَ يُهَلِّلَهُ مِائَةَ تَهْلِيلَةٍ وَ يُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ.ثُمَّ يَقُولَ: «اللَّهُمَّ زَوِّجْنِي مِنَ الْحُورِ الْعِينِ» إِلَّا زَوَّجَهُ اللَّهُ حَوْرَاءَ عَيْنٍ وَ جَعَلَ ذَلِكَ مَهْرَهَا.ثُمَّ أَوْحَى اللَّهُ عزَّوَجل إِلَى نَبِيِّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله أَنْ سُنَّ مُهُورَ الْمُؤْمِنَاتِ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَم.فَفَعَلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله وَأَيُّمَا مُؤْمِنٍ خَطَبَ إِلَى أَخِيهِ حُرْمَتَهُ فَقَالَ: خَمْسُمِائَةِ دِرْهَم فَلَمْ يُزَوِّجُهُ فَقَدْ عَقَّهُ وَ اسْتَحَقَّ مِنَ اللَّهِ عزَّوجَل أَلَّا يُزَوِّجَهُ حَوْرَاءَ.از امام کاظم علیه السَّلام دربارۀ مهرالسنّه پرسیدم که چگونه آن پانصد درهم مقرّر شد؟فرمود: به راستی که خداوند بر خود واجب دانست که هر مؤمنی صد بار تکبیر، صد بار تسبیح، صدبار تحمید، صد بار تهليل «لا اله الا الله» گوید و صد بار صلوات بر محمّد و آل او بفرستد آن گاه بگوید: «خداوندا! برای من زنانی از حوریان بهشتی عطاء فرما» خداوند به او حوری عطا فرماید و مهرش همان باشد.سیس خداوند عزَّوَجل به پیامبرش پیام فرستاد که سنت و آداب مهر زنان مؤمن را پانصد در هم قرار دهد و پیامبر اکرم صلَّی اللهُ علیه وآله چنین کرد.هر مؤمنی از دختر برادر ایمانی خود خواستگاری کند و به او بگوید: مهر السنّة 500 در هم قرار داده ام و دخترت را انتخاب کردم و آن مؤمن خواسته برادر مؤمن خود را رد کند، او را آزرده است و بر خداوند عزَّوَجل است که حوری بهشتی را به ازدواج او در نیاورد.

### بخش چهل و ششم#### آن چه حضرت علی علیه السَّلام به هنگام ازدواج با فاطمه زهرا علیها السَّلام پرداخت(46 بَابُ مَا تَزَوَّجَ عَلَيْهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَاطِمَةَ علیه السَّلام)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو الْخَثْعَمِي عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:إِنَّ عَلِيّاً علیه السَّلام تَزَوَّجَ فَاطِمَةَ علیها السَّلام عَلَى جَرْدِ بُرْدِ وَ دِرْعٍ وَ فِرَاشِ كَانَ مِنْ إِهَابِ كَبْشِ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ:زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلُّى اللهُ عليه وآله فَاطِمَةَ عَلَى دِرْع حُطَمِيَّةٍ يَسْوَى ثَلاثِينَ دِرْهَماً.3 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:بخش چهل و ششم: آن چه حضرت علی علیه السَّلام به هنگام ازدواج با فاطمه زهرا علیها السَّلام پرداخت1 - ابن ابی یعفور گوید: از که امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:حضرت علی علیه السَّلام با فاطمه علیها السَّلام ازدواج کرد و به حضرتش برد یمانی کهنه و زره و فرشی که از جنس پوست گوسفند بود داد.2 - ابن بکیر گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله حضرت فاطمه علیها السَّلام را با مهریه یک زرهِ حُطمی که مساوی با 30 درهم بود تزویج نمود.3 - معاوية بن وهب گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله عَلِيّاً فَاطِمَةَ علیها السَّلام عَلَى دِرْع حُطَمِيَّةٍ، وَ كَانَ فِرَاشُهَا إِهَابَ كَبْشِ يَجْعَلانِ الصُّوفَ إِذَا اضْطَجَعَا تَحْتَ جُنُوبِهِمَا.4 - بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله عَلِيّاً علیه السَّلام فَاطِمَةَ علیها السَّلام عَلَى دِرْعِ حُطَمِيَّةٍ يُسَاوِي ثَلَاثِينَ دِرْهَماً.5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِيدِ الْخَزَّازِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِي مَرْيَمَ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:كَانَ صَدَاقُ فَاطِمَةَ علیها السَّلام جَرْدَ بُرْدٍ حِبَرَةٍ وَ دِرْعَ حُطَمِيَّةٍ، وَ كَانَ فِرَاشُهَا إِهَابَ كَبْشِ يُلْقِيَانِهِ وَ يَفْرُشَانِهِ وَ يَنَامَانِ عَلَيْهِ.6 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ دَاوُدَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ شُعَيْبٍ قَالَ:رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله حضرت فاطمه علیها السَّلام را به حضرت علی علیه السَّلام تزویج نمود به مهریۀ یک زرهِ حُطمى، فرش آن حضرت پوست گوسفندی بود که به هنگام خواب زیر آن، پشم گوسفند می نهادند.4 - عبد الله بن بکیر گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله حضرت علی الله را به تزویج به حضرت فاطمه درآورد در حالی که مهر آن درع حطمی بود که مساوی با سی درهم بود.5 - ابی مریم انصاری گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:صداق حضرت فاطمه علیها السَّلام چادر یمانی کهنه و زرهی حُطمی بود. فرش آن حضرت علیها السَّلام پوست گوسفندی بود که آن را فرش می کردند و روی آن می خوابیدند.6 - یعقوب بن شعیب گوید:

لَمَّا زَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله عَلِيّاً علیه السَّلام فَاطِمَةَ علیها السَّلام دَخَلَ عَلَيْهَا وَ هِيَ تَبْكِي فَقَالَ لَهَا: مَا يُبْكِيكِ؟ فَوَ اللَّهِ لَوْ كَانَ فِي أَهْلِي خَيْرٌ مِنْهُ مَا زَوَّجْتُكِهِ وَ مَا أَنَا زَوَّجْتُهُ، وَ لَكِنَّ اللَّهَ زَوَّجَكِ وَ أَصْدَقَ عَنْكِ الْخُمُسَ مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ.7 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ سُلَيْمَانَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ فَاطِمَةَ علیها السَّلام قَالَتْ لِرَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله: زَوَّجْتَنِي بِالْمَهْرِ الْخَسِيسِ.فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وآله: مَا أَنَا زَوَّجْتُكِ، وَلَكِنَّ اللهَ زَوَّجَكِ مِنَ السَّمَاءِ وَ جَعَلَ مَهْرَكِ خُمُسَ الدُّنْيَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ.### بخش چهل و هفتم#### امروزه مهریّه با رضایت طرفین است، خواه کمتر، یا بیشتر(47 بَابٌ أَنَّ الْمَهْرَ الْيَوْمَ مَا تَرَاضَى عَلَيْهِ النَّاسُ قَلَّ أَوْ كَثُرَ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحَ الْكِنَانِيِّ عَنْ الصَّبَّاحَ الْكِنَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: هنگامی که پیامبر اکرم صلَّى اللهُ عليه وآله فاطمه را به حضرت علی علیه السَّلام تزویج کرد نزد او رفت، دید حضرتش گریه می کند.پیامبر فرمود: چه چیزی باعث گریه ات شده است؟ به خدا سوگند! اگر در خاندانم کسی برتر از علی علیه السَّلام بود تو را به او تزویج نمی نمودم. من او را به تو تزویج ننمودم؛ بلکه خداوند تو را تزویج نمود و مَهر تو را تا هنگامی که آسمانه ا و زمین برقرارند خمس مهریه قرار داد.راوی گوید: امام صادق فرمود:حضرت فاطمه علیها السَّلام به رسول خدا صلَّى اللهُ عليه وآله عرض نمود: مرا با مهر کم تزویج کردی.پیامبر خدا صلَّى اللهُ عليه وآلهه او فرمود: من تو را تزویج نکردم بلکه خداوند تو را تزویج کرد و مهریه ات را تا هنگامی که زمین و آسمان ها برقرار است خمس دنیا قرار داد.بخش چهل و هفتم: امروزه مهریّه با رضایت طرفین است، خواه کمتر، یا بیشتر1 - ابی صباح کنانی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم:

سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَهْرِ مَا هُوَ؟قَالَ: مَا تَرَاضَى عَلَيْهِ النَّاسُ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:الْمَهْرُ مَا تَرَاضَى عَلَيْهِ النَّاسُ، أَوِ اثْنَتَا عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَسٍ، أَوْ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَم.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَذَيْنَةَ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:الصَّدَاقُ مَا تَرَاضَيَا عَلَيْهِ مِنْ قَلِيلٍ أَوْ كَثِيرٍ فَهَذَا الصَّدَاقُ.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:الصَّدَاقُ كُلُّ شَيْءٍ تَرَاضَى عَلَيْهِ النَّاسُ قَلْ أَوْ كَثُرَ فِي مُتْعَةٍ أَوْ تَزْوِيجِ غَيْرِ مُتْعَةٍ.مهریه چه مقدار است؟فرمود: آن چه که مردم بر آن به توافق می رسند.2 - جمیل بن درّاج گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:مهریّه به مقداری است که مردم بر آن به توافق می رسند، یا دوازده و نیم اوقیه طلا و یا پانصد درهم نقره.3- فضیل بن یسار گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:مهریّه ازدواج همان است که مردم به آن رضایت می دهند، کم باشد یا زیاد، این همان صداق و مهریّه است.4 - زرارة بن اعین گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:مهریّه هر چیزی است که مردم بر آن توافق دارند، چه زیاد و چه کم، چه در ازدواج دائم و چه در ازدواج موقّت.

5 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَن الْمَهْرِ.فَقَالَ: مَا تَرَاضَى عَلَيْهِ النَّاسُ أَوِ اثْنَتَا عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَسٍ أَوْ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَم.### بخش چهل و هشتم#### چند روایت نکته دار(48 بَابُ نَوَادِرَ فِي الْمَهْرِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى حُكْمِهَا.قَالَ: لا يُجَاوِزْ حُكْمُهَا مُهُورَ آلِ مُحَمَّدٍ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشْاً وَ هُوَ وَزْنُ خَمْسِمِائَةِ دِرْهَم مِنَ5 - حلبی گوید: از امام صادق علیه السَّلام درباره مهریه سؤال کردم.فرمود: آن چه که مردم بر آن به توافق برسند و یا دوازده و نیم اوقیّه طلا یا پانصد درهم است.بخش چهل و هشتم: چند روایت نکته دار1 - زراره گوید: به امام باقر علیه السَّلام گفتم: مردی با زنی ازدواج می کند و مبلغ مهریّه را به عهدۀ آن زن واگذار می کند، چه صورت دارد؟فرمود: حکم آن زن نباید از مهریّه آل محمد صلَّی اللهُ علیه وآله تجاوز کند، که دوازده و نیم اوقیّۀ طلا است که با پانصد درهم نقره برابر می شود.

قُلْتُ: أَرَأَيْتَ إِنْ تَزَوَّجَهَا عَلَى حُكْمِهِ وَ رَضِيَتْ بِذَلِكَ؟قَالَ: فَقَالَ: مَا حَكَمَ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ جَائِزٌ عَلَيْهَا قَلِيلًا كَانَ أَوْ كَثِيراً.قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: فَكَيْفَ لَمْ تُجِزْ حُكْمَهَا عَلَيْهِ وَأَجَزْتَ حُكْمَهُ عَلَيْهَا؟قَالَ: فَقَالَ: لِأَنَّهُ حَكَمَهَا فَلَمْ يَكُنْ لَهَا أَنْ تَجُوزَ مَا سَنَّ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله وَ تَزَوَّجَ عَلَيْهِ نِسَاءَهُ فَرَدَدْتُهَا إِلَى السُّنَّةِ وَ لِأَنَّهَا هِيَ حَكَمَتْهُ وَ جَعَلَتِ الْأَمْرَ إِلَيْهِ فِي الْمَهْرِ وَرَضِيَتْ بِحُكْمِهِ فِى ذَلِكَ فَعَلَيْهَا أَنْ تَقْبَلَ حُكْمَهُ قَلِيلاً كَانَ أَوْ كَثِيراً .2 - الْحَسَنُ بْنُ مَحْبُوبِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ عَلَى حُكْمِهَا أَوْ عَلَى حُكْمِهِ فَمَاتَ أَوْ مَاتَتْ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا.قَالَ: لَهَا الْمُتْعَةُ وَ الْمِيرَاتُ وَ لا مَهْرَ لَهَا.قُلْتُ: فَإِنْ طَلَّقَهَا وَ قَدْ تَزَوَّجَهَا عَلَى حُكْمِهَا.قَالَ: إِذَا طَلَّقَهَا وَ قَدْ تَزَوَّجَهَا عَلَى حُكْمِهَا لا يُجَاوِزُ حُكْمُهَا عَلَيْهِ أَكْثَرَ مِنْ وَزْنِ خَمْسِمِائَةِ دِرْهَم فِضَّةٌ مُهُورِ نِسَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله.گفتم: به نظر شما اگر مبلغ مهریّه به عهدۀ شوهر واگذار شود، و عروس رضایت بدهد، چه صورت دارد؟فرمود: هر مهریه ای که شوهر معیّن کند، قبول آن بر زن لازم است، کم باشد یا زیاد.گفتم: چگونه حکم زن بر شوهر را قبول ننمودید اما حكم شوهر بر زن را اجازه فرمودید؟!فرمود: زیرا (در حکمیّت زن مرد زن را حکم قرار داده است. پس زن اجازه ندارد از آن چه که پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله سنّت نهاد و به آن با همسرانش ازدواج نمود، تجاوز نماید. پس من او را به سنّت برگشت می دهم. هم چنین (در حکمیّت مرد) زن مرد را حکم قرار داده، اختیار مهریه را به او سپرده و به حکم او راضی شده است. پس بر زن لازم است حکم شوهر را قبول کند چه مهریه کم باش، چه زیاد.)2 - محمّد بن مسلم گوید: از امام باقر صلّى اللهُ عليه وآله پرسیدم: مردی با زنی ازدواج می کند و تعیین مهریّه به حکمیّت آن خانم و یا حکمیّت شوهر واگذار می شود، و پیش از زفاف، شوهر و یا خانم می میرد تکلیف مهریّه چه می شود؟فرمود: حق کامیابی و حق میراث، برای زن باقی است، ولی مهریّه ای ندارد.گفتم: اگر تعیین مهریّه به حکمیّت زن واگذار شده باشد و شوهر او را طلاق بدهد. تكليف مهریه چه خواهد شد؟فرمود: اگر زن را طلاق دهد در حالی که به حکمیت زن با او ازدواج نموده؛ حکم زن نباید از پانصد درهم نقره تجاوز کند، که مهریّه زنان رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله بوده است.

3 - الْحَسَنُ بْنُ مَحْبُوبِ عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ مُعَلَّى بْنِ حُنَيْسٍ قَالَ:سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام أَنَا حَاضِرٌ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً عَلَى جَارِيَةٍ لَهُ مُدَبَّرَةٍ قَدْ عَرَفَتْهَا الْمَرْأَةُ وَ تَقَدَّمَتْ عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا.قَالَ: فَقَالَ: أَرَى أَنَّ لِلْمَرْأَةِ نِصْفَ خِدْمَةِ الْمُدَبَّرَةِ يَكُونُ لِلْمَرْأَةِ مِنَ الْمُدَبَّرَةِ يَوْمٌ الْخِدْمَةِ وَيَكُونُ لِسَيّدِهَا الَّذِي كَانَ دَبَّرَهَا يَوْمٌ فِي الْخِدْمَةِ .قِيلَ لَهُ: فَإِنْ مَاتَتِ الْمُدَبَّرَةُ قَبْلَ الْمَرْأَةِ وَ السَّيِّدِ لِمَنْ يَكُونُ الْمِيرَاتُ؟قَالَ: يَكُونُ نِصْفُ مَا تَرَكَتْ لِلْمَرْأَةِ، وَ النِّصْفُ الْآخَرُ لِسَيْدِهَا الَّذِي دَبَّرَهَا.4 - ابْنُ مَحْبُوبِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ النِّعْمَانِ الْأَحْوَلِ عَنْ بُرَيْدِ الْعِجْلِيُّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ عَلَى أَنْ يُعَلِّمَهَا سُورَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عزَّوَجَل.فَقَالَ: مَا أُحِبُّ أَنْ يَدْخُلَ بهَا حَتَّى يُعَلِّمَهَا السُّورَةَ وَيُعْطِيَهَا شَيْئاً.3 - معلّی بن خُنیس گوید: خدمت امام صادق علیه السَّلام بودم که از حضرتش در مورد مردی پرسیدند که با زنی به مهریۀ کنیز مدبّره ای ازدواج کرد که زن او را می شناخت و قرار داد مدابره پیش از ازدواج بود. سپس زن را پیش از زفاف طلاق داد ⁽¹.)فرمود: به نظر من نصف خدمت کنیز برای زن است.خدمت یک روز کنیز برای زن است و یک روز برای مولا.پرسیدند: اگر کنیز پیش از زن مولا بمیرد ارتش برای چه کسی است؟فرمود: نصف میراث برای زن و نصف آن برای مولا است .4 - برید عجلی گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدم: مردی با زنی ازدواج می کن، و در عوض مهریّه، متعهّد شود که یک سورۀ قرآن به او بیاموزد (چه حکمی دارد؟)فرمود: من دوست ندارم که با این خانم عروسی کند، مگر بعد از آن که آن یک سورۀ قرآن را به او بیاموزد، و مبلغی هم به او تقدیم کند.

قُلْتُ: أَ يَجُوزُ أَنْ يُعْطِيَهَا تَمْراً أَوْ زَبِيباً؟قَالَ: لا بَأْسَ بِذَلِكَ إِذَا رَضِيَتْ بِهِ كَائِنَا مَا كَانَ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ فَقَالَتْ: زَوَّجْنِي!فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: مَنْ لِهَذِهِ؟فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ: أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ! زَوِّجُنِيهَا.فَقَالَ: مَا تُعْطِيهَا؟فَقَالَ: مَا لِي شَيْءٌ.فَقَالَ: لا.قَالَ: فَأَعَادَتْ، فَأَعَادَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله الْكَلامَ، فَلَمْ يَقُمْ أَحَدٌ غَيْرُ الرَّجُلِ.گفتم: آیا رواست که عوض وجه نقد، خرما و مویز بدهد؟فرمود: مانعی ندارد، در صورتی که زن رضایت بدهد، هر چه باشد کفایت می کند.5 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:زنی خدمت رسول خدا صلَّى الله عليه وآله رسید و گفت: مرا شوهر بده.رسول خدا صلَّى الله عليه وآله فرمود: چه کسی خواهان این خانم است؟مردی برخاست و گفت: ای رسول خدا! مرا با این خانم تزویج کن.رسول خدا صلَّى الله عليه وآله: فرمود: به او چه خواهی داد؟آن مرد گفت: من چیزی ندارم.رسول خدا صلَّى الله عليه وآله فرمود: نمی شود.آن زن دو مرتبه برخاست و درخواست خود را مطرح نمود و پیامبر خدا صلَّى الله عليه وآله نیز سخن خود را تکرار فرمود، امّا جز همان مرد کسی برنخاست.

ثُمَّ أَعَادَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّى الله عليه وآله: فِي الْمَرَّةِ الثَّالِثَةِ. أَتُحْسِنُ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْئاً؟قَالَ: نَعَمْ.فَقَالَ: قَدْ زَوَّجْتُكَهَا عَلَى مَا تُحْسِنُ مِنَ الْقُرْآنِ فَعَلَّمْهَا إِيَّاهُ.6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْفُضَيْلِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَعْطَاهَا عَبْداً لَهُ آبِقاً وَبُرْداً حِبَرَةً بِأَلْفِ دِرْهَم الَّتِي أَصْدَقَهَا؟قَالَ: إِذَا رَضِيَتْ بِالْعَبْدِ، وَكَانَتْ قَدْ عَرَفَتْهُ فَلا بَأْسَ إِذَا هِيَ قَبَضَتِ النَّوْبَ وَرَضِيَتْ بِالْعَبْدِ.قُلْتُ: فَإِنْ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا.قَالَ: لَا مَهْرَ لَهَا وَ تَرُدُّ عَلَيْهِ خَمْسَمِائَةِ دِرْهَم وَ يَكُونُ الْعَبْدُ لَهَا.زن برای مرتبه سوم درخواست خود را تکرار کرد.در مرتبۀ سوم رسول خدا صلَّى الله عليه وآله به آن مرد فرمود: آیا از قرآن مجید، چیزی آموخته ای؟گفت: آری.رسول خدا صلَّى الله عليه وآله فرمود: این خانم را به ازدواج همسری تو آوردم به این مهریّه که آن چه از قرآن آموخته ای به او بیاموزی. پس آموخته ات را به او بیاموز.6 - فضیل گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر انسان با زنی ازدواج کند و برای او، هزار درهم نقره مهریّه مقرّر کند، ولی در برابر هزار درهم، سند بردۀ فراری خود را به اضافۀ یک چادر یمانی به خانم بدهد، آیا از عهدۀ کابین خارج شده است؟فرمود: در صورتی که زن به بردۀ فراری را بشناسد و به او رضایت بدهد و چادر یمانی را هم دریافت کند، این معامله مانعی ندارد.گفتم: اگر پیش از نزدیکی، آن زن را طلاق بدهد چه صورت دارد؟فرمود: خانم مهریه ای طلب ندارد، بلکه باید پانصد درهم وجه نقد به شوهر خود برگرداند و بنده فراری از آنِ اوست

7 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السَّلام: تَزَوَّجَ رَجُلٌ امْرَأَةٌ عَلَى خَادِمٍ.قَالَ: فَقَالَ لِي: وَسَطُ مِنْ الْخَدَمِ.قَالَ: قُلْتُ: عَلَى بَيْتٍ؟قَالَ: وَسَطُ مِنَ الْبُيُوتِ.8 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِيمَ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ زَوَّجَ ابْنَتَهُ ابْنَ أَخِيهِ وَ أَمْهَرَهَا بَيْتاً وَ خَادِماً ثُمَّ مَاتَ الرَّجُلُ.قَالَ: يُؤْخَذُ الْمَهْرُ مِنْ وَسَطِ الْمَالِ.قَالَ: قُلْتُ: فَالْبَيْتُ وَ الْخَادِمُ.قَالَ: وَسَطُ مِنَ الْبُيُوتِ وَ الْخَادِمُ وَسَطْ مِنَ الْخَدَمِ.7 - علی بن ابی حمزه گوید: به امام رضا علیه السَّلام عرض کردم: مردی با زنی ازدواج می کند و مهریه اش را یک خادم قرار می دهد (کدام یک از خادمان را مهریَّه دهد؟)فرمود: خادمی متوسّط.عرض کردم: اگر مهریه اش را یک خانه قرار دهد چه؟فرمود: خانه ای متوسط.8 - علی بن حمزه گوید: از امام کاظم علیه السَّلام پرسیدم: مردی دخترش را به پسر برادرش داده و مهر آن دختر را یک خانه و یک خادم قرار داد، سپس شوهر فوت کرد (چه حکمی دارد؟)فرمود: مهریه را از متوسّط اموال بر می دارند.گفتم: خانه و خادم را چطور؟فرمود: خانه ای متوسّط از خانه ها و خادمی متوسّط از خادمان.

قُلْتُ : ثَلاثِينَ أَرْبَعِينَ دِينَاراً وَ الْبَيْتُ نَحْوَ مِنْ ذَلِكَ.فَقَالَ: هَذَا سَبْعِينَ ثَمَانِينَ دِينَاراً، أَوْ مِائَةً نَحْو مِنْ ذَلِكَ.9 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْكَاهِلِي قَالَ: حَدَّثَنِي حَمَّادَةُ بِنْتُ الْحَسَنِ أُخْتُ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَتْ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَ شَرَطَ لَهَا أَنْ لَا يَتَزَوَّجَ عَلَيْهَا وَ رَضِيَتْ أَنَّ ذَلِكَ مَهْرُهَا.قَالَتْ: فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: هَذَا شَرْطٌ فَاسِدٌ لا يَكُونُ النِّكَاحُ إِلَّا عَلَى دِرْهَم دِرْهَمین.10 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ:قَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَ لَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا ثُمَّ دَخَلَ بِهَا.قَالَ: لَهَا صَدَاقُ نِسَائِهَا.عرض کردم: سی چهل دینار؟ خانه نیز چنین است؟فرمود: این هفتاد هشتاد دینار است، یا صد دینار؛ مانند همان.9 - حماده دختر حسن و خواهر ابو عبیدۀ حذاء گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر مردی ازدواج کند و در ضمن ازدواج متعهّد شود که بر سر این خانم هوو نیاورد و خانم رضایت بدهد که همین تعهّد را در عوض مهریّه بپذیرد، این ازدواج چه صورت دارد؟فرمود: این شرط و تعهّد فاسد است، ازدواج، جز در برابر وجه نقد یک درهم یا دو درهم عملی نمی شود.10 - عبدالرحمان بن ابی عبدالله گوید: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مردی که زنی گرفته و صداقش را تعیین نکرده سپس با او همبستر شده فرمود:صداق و مهر او مانند دیگر زنانی است که همردیف خودش باشد.

11 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ غِيَاثٍ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ بِعَاجِلِ وَ أَجِلٍ.قَالَ: الْآجِلُ إِلَى مَوْتِ أَوْ فُرْقَةٍ.12 - أبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام فِي رَجُلٍ أَسَرَّ صَدَاقاً وَأَعْلَنَ أَكْثَرَ مِنْهُ.فَقَالَ: هُوَ الَّذِي أَسَرَّ وَ كَانَ عَلَيْهِ النِّكَاحُ.13 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم قَالَ:أَبُو جَعْفَرِ علیه السَّلام: تَدْرِي مِنْ أَيْنَ صَارَ مُهُورُ النِّسَاءِ أَرْبَعَةَ آلَافٍ؟قُلْتُ : لا .قَالَ: فَقَالَ: إِنَّ أُمَّ حَبِيبٍ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ كَانَتْ بِالْحَبَشَةِ، فَخَطَبَهَا النَّبِيُّ صلَّى الله عليه وآله وَ سَاقَ إِلَيْهَا عَنْهُ النَّجَاشِيُّ أَرْبَعَةَ آلافٍ فَمِنْ ثَمَّ يَأْخُذُونَ بِهِ. فَأَمَّا الْمَهْرُ فَاثْنَتَا عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَ نَشٌّ.11 - غياث بن ابراهیم گوید: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مردی که با مهریه نقد و مدّت دار ازدواج می کند فرمود:مدّت پرداخت مهر تا مرگ یا طلاق است.12 - زراره گوید: امام باقر علیه السَّلام دربارۀ شوهری که مبلغی را در پنهانی به عنوان مهریّه تعهد کند، ولی در برابر مردم بیشتر از آن مبلغ را اعلام کند، فرمود:مهریّه واقعی، همان مبلغی است که در پنهانی روی آن توافق شده و پایۀ ازدواج آنان بوده است.13 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود: می دانی چگونه کابین زن ها چهار هزار درهم متعارف شد؟گفتم نه.فرمود: امّ حبيب دختر ابوسفیان در حبشه بود. رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله از او خواستگاری نمود و نجاشی چهار هزار درهم از طرف رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله به رسم مهریّه تقدیم کرد، از این رو مردم سنّت چهار هزار درهم را پذیرفته اند، ولی مهریِّه (در سنّت پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله دوازده و نیم اوقیّه طلا است.)

14 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ بِشْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَنِ الْبِطَّخِي عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام:فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ عَلَى سُورَةٍ مِنْ كِتَابِ اللهِ ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَبِمَا يَرْجِعُ عَلَيْهَا؟قَالَ: بِنِصْفِ مَا يُعَلِّمُ بِهِ مِثْلُ تِلْكَ السُّورَةِ.15 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ صلَّی اللهُ علیه وآله قَالَ:قَالَ النَّبِيُّ صلَّی اللهُ علیه وآله: أَيُّمَا امْرَأَةٍ تَصَدَّقَتْ عَلَى زَوْجِهَا بِمَهْرِهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا إِلَّا كَتَبَ اللهُ لَهَا بِكُلِّ دِينَارٍ عِتْقَ رَقَبَةٍ.قِيلَ : يَا رَسُولَ اللهِ! فَكَيْفَ بِالْهِبَةِ بَعْدَ الدُّخُولِ؟قَالَ: إِنَّمَا ذَلِكَ مِنَ الْمَوَدَّةِ وَ الْأَلْفَةِ.16 - أبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:14 - زراره گوید: امام باقر وعلیه السَّلام دربارۀ مردی که زنی بر اساس مهریّه سوره ای از قرآن (که آن را به او می آموزد ازدواج کرد، سپس او را قبل از این که دخول کند طلاق داد بازگشت نصف مهریّه به شوهر چگونه است؟ فرمود:)نصف قیمت آموزش امثال آن سوره به شوهر باز می گردد.15 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:هر زنی که مهر خود را به شوهرش ببخشد بیش از آن که، او همبستر شود مگر این که خداوند متعال در برابر هر دینار، یک آزاد کردن بنده برای او می نویسد.پرسیدند: یا رسول الله ! اگر صداقش را بعد از همبستر شدن ببخشد چه حکمی دارد؟فرمود: در این صورت بخشیدن مهریّه از روی الفت و محبّت بوده است.16 - محمّد بن مسلم گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم:

قُلْتُ لَهُ: مَا أَدْنَى مَا يُجْزِئُ مِنَ الْمَهْرِ؟قَالَ: يَمْثَالُ مِنْ سُكَّرٍ.17 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله:إِنَّ اللهَ يَغْفِرُ كُلَّ ذَنْبٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا مَهْرَ امْرَأَةٍ وَ مَنِ اغْتَصَبَ أَجِيرًا أَجْرَهُ وَ مَنْ بَاعَ حُرّاً.18 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْمَشْرِقِيِّ عَنْ عِدَّةٍ حَدَّثُوهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلام قَالَ: قَالَ:إِنَّ الْإِمَامَ يَقْضِي عَنِ الْمُؤْمِنِينَ الدُّيُونَ مَا خَلَا مُهُورَ النِّسَاءِ.کمترین حدّ مهریّه چه قدر است؟فرمود: یک شاخه نبات.17 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود:به راستی که خداوند در روز قیامت هر گناهی را می بخشد مگر مهریّه زن؛ نپرداختن مزد کارگر و فروختن انسان مرد آزاده.18 - از گروهی نقل کرده اند که امام صادق علیه السَّلام فرمود:به راستی که امام بدهی های مؤمنان را می پردازد به استثنای مهر زنان (که بر گردن آنان است.)

### بخش چهل و نهم#### زفاف مهریّه را منتفی می کند(49 بَابُ أَنَّ الدُّخُولَ يَهْدِمُ الْعَاجِلَ)1 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحٍ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:دُخُولُ الرَّجُل عَلَى الْمَرْأَةِ يَهْدِمُ الْعَاجِلَ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام:فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يَدْخُلُ بِهَا ثُمَّ تَدْعِي عَلَيْهِ مَهْرَهَا.فَقَالَ صلَّی اللهُ علیه وآله إِذَا دَخَلَ بِهَا فَقَدْ هَدَمَ الْعَاجِلَ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ :بخش چهل و نهم: زفاف مهریّه را منتفی می کند1 - عبید بن زراره گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:همبستر شدن مرد با زن مهریه نقد را منتفی می کند.2 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر صلَّی اللهُ علیه وآله دربارۀ مردی که با زنی ازدواج کند و با او همبستر شود سپس زن مهر خود مطالبه می نماید فرمود:اگر دخول شده باشد مهریه نقد منتفی می شود.عبید بن زراره گوید:

فِي الرَّجُلِ يَدْخُلُ بِالْمَرْأَةِ ثُمَّ تَدَّعِي عَلَيْهِ مَهْرَهَا.فَقَالَ: إِذَا دَخَلَ بِهَا فَقَدْ هَدَمَ الْعَاجِلَ.### بخش پنجاهم#### نیّت عدم پرداخت مهریه(50 بَابُ مَنْ يُمْهِرُ الْمَهْرَ وَلا يَنْوِي قَضَاهُ)1 - عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَنْ أَمْهَرَ مَهْراً ثُمَّ لَا يَنْوِي قَضَاءَهُ كَانَ بِمَنْزِلَةِ السَّارِقِ.2 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:مَنْ تَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ وَ لا يَجْعَلُ فِي نَفْسِهِ أَنْ يُعْطِيَهَا مَهْرَهَا فَهُوَ زِنِّي.امام صادق علیه السَّلام در مورد زن و شوهری که با هم نزدیکی می کنند، و پس از آن زن طلب مهریه می کند فرمود:هنگامی که زفاف نمود مهریّه نقد منتفی می شود.بخش پنجاهم: نيّت عدم پرداخت مهریّه1 - یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هر که مهر را اقرار کند، ولی پرداخت آن را نیت نکند به منزلۀ دزد است.2 - حمّاد بن عثمان گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هر که با زنی ازدواج کند و در نیّتش این است مهریّه را ادا نکند عمل این مرد به مرتبه زنا است.

3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ عَبْدِ اللهِ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ لا يَجْعَلُ فِي نَفْسِهِ أَنْ يُعْطِيَهَا مَهْرَهَا فَهُوَ زِنِّي.### بخش پنجاه و یکم#### حکم ازدواج با مهریِّه و شیربها(51 بَابُ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ بِمَهْرٍ مَعْلُومٍ وَ يَجْعَلُ لِأَبِيهَا شَيْئاً)1 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْن مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ الْوَشَّاءِ عَن الرّضَا علیه السَّلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:لَوْ أَنَّ رَجُلاً تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَ جَعَلَ مَهْرَهَا عِشْرِينَ أَلْفَاً، وَ جَعَلَ لِأَبِيهَا عَشَرَةَ آلَافٍ كَانَ الْمَهْرُ جَائِزاً وَ الَّذِي جَعَلَ لِأَبِيهَا فَاسِداً.3 - نظیر این روایت را فضیل بن یسار نیز از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.بخش پنجاه و یکم: حکم ازدواج با مهریّه و شیربها1 - وشّاء گوید: از امام رضا علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:اگر کسی ازدواج کند و برای عروس بیست هزار درهم مهریّه و برای پدر عروس ده هزار درهم شیربها مقرّر کند، مهریّه عروس خانم، جایز و شیربها لغو و فاسد خواهد بود.

### بخش پنجاه و دوم#### حکم زنی که خود را به مرد می بخشد(52 بَابُ الْمَرْأَةِ تَهَبُ نَفْسَهَا لِلرَّجُلِ)1 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَلَبِيُّ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَن الْمَرْأَةِ تَهَبُ نَفْسَهَا لِلرَّجُلِ يَنْكِحُهَا بِغَيْرِ مَهْرٍ.فَقَالَ: إِنَّمَا كَانَ هَذَا لِلنَّبِيُّ صلَّی اللهُ علیه وآله، وَ أَمَّا لِغَيْرِهِ فَلا يَصْلُحُ هَذَا حَتَّى يُعَوِّضَهَا شَيْئاً يُقَدِّمُ إِلَيْهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا قَلَّ أَوْ كَثُرَ وَ لَوْ ثَوْبٌ أَوْ دِرْهَمْ.وَ قَالَ : يُجْزِئُ الدَّرْهَمُ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:بخش پنجاه و دوم: حکم زنی که خود را به مرد می بخشد1 - حلبی گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر زنی خود را به مردی ببخشد تا بدون مهریّه به ازدواج او درآید، چه صورت دارد؟فرمود: این گونه ازدواج، فقط برای رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله بود اما برای دیگران روا نخواهد بود، مگر این که در عوضش چیزی پیش از زفاف به او بپردازد؛ کم باشد یا زیاد گرچه یک لباس و یا یک درهم باشد.و فرمود: یک درهم نیز کافی است.2 - زراره گوید:

سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللهِ عزَّوَجل: (وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةٌ إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ.)فَقَالَ : لا تَحِلُّ الْهِبَةُ إِلَّا لِرَسُولِ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله وَأَمَّا غَيْرُهُ فَلا يَصْلُحُ نِكَاحَ إِلَّا بِمَهْرٍ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا تَحِلُّ الْهَبَةُ إِلَّا لِرَسُولِ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله وَأَمَّا غَيْرُهُ فَلَا يَصْلُحُ نِكَاحٌ إِلَّا بِمَهْرٍ.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عبد الله علیه السَّلام:فِي امْرَأَةٍ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِرَجُلٍ أَوْ وَهَبَهَا لَهُ وَلِيُّهَا.فَقَالَ: لا، إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله وَلَيْسَ لِغَيْرِهِ إِلَّا أَنْ يُعَوِّضَهَا شَيْئاً قَلْ أَوْ کَثُرَ.5 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ الْكُوفِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:از امام باقر علیه السَّلام دربارۀ گفتار خداوند متعال که می فرماید: «وزن با ایمانی که خود را به پیامبر ببخشد» سؤال کردم.فرمود: این گونه بخشش، جایز نیست مگر برای پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله. اما برای افراد دیگر ازدواج جایز نیست مگر با مهریّه.3 - ابی صباح کنانی گوید امام صادق علیه السَّلام فرمود:فرمود: این گونه بخشش، جایز نیست مگر برای پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله، امّا برای افراد دیگر ازدواج جایز نیست مگر با مهریّه .4 - عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ زنی که خودش را به مردی بخشیده یا ولىّ او، او را به مردی بخشیده است، فرمود:نه، این گونه بخشش فقط برای پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله بود و نه برای غیر اوريال مگر این که در عوض چیزی به زن بپردازد کم باشد یا زیاد.5 - راوی گوید:

في امْرَأَةٍ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِرَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ.قَالَ: إِنْ عَوَّضَهَا كَانَ ذَلِكَ مُسْتَقِيماً.### بخش پنجاه و سوم#### اختلاف زن و مرد در مهریّه(53 بَابُ اخْتِلافِ الزَّوْجِ وَالْمَرْأَةِ وَ أَهْلِهَا فِي الصَّدَاقِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ وَ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أبِي جَعْفَرٍعلیه السَّلام:فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَ دَخَلَ بِهَا وَ أَوْلَدَهَا ثُمَّ مَاتَ عَنْهَا فَادَّعَتْ شَيْئاً مِنْ صَدَاقِهَا عَلَى وَرَثَةِ زَوْجِهَا، فَجَاءَتْ تَطْلُبُهُ مِنْهُمْ وَتَطْلُبُ المِيرَاثَ.فَقَالَ: أَمَّا الْمِيرَاتُ، فَلَهَا أَنْ تَطْلُبَهُ ، وَأَمَّا الصَّدَاقُ فَالَّذِي أَخَذَتْ مِنَ الزَّوْجِ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا هُوَ الَّذِي حَلَّ لِلزَّوْجِ بِهِ فَرْجُهَا قَلِيلاً كَانَ أَوْ كَثِيراً إِذَا هِيَ قَبَضَتْهُ مِنْهُ وَ قَبِلَتْ وَ دَخَلَتْ عَلَيْهِ وَ لَا شَيْءَ لَهَا بَعْدَ ذَلِكَ.امام صادق علیه السَّلام دربارۀ زنی که خود را به مردی از مسلمانان بخشید فرمود:اگر در مقابل آن چیزی به زن بدهد صحیح است.بخش پنجاه و سوم: اختلاف زن و مرد در مهریّه1 - فضیل گوید: امام باقر علیه السَّلام دربارۀ مردی که ازدواج کرده و از خانم خود صاحب فرزند شده و بعد مرده است. اینک زن ادّعا می کند که قسمتی از مهریّه عروسی بر عهدۀ شوهر او باقی مانده است و در ضمن حق میراث، حق مهریّه خود را نیز از وارثان شوهر مطالبه می کند، فرمود:امّا میراث که حق دارد آن را مطالبه کند و اما مهریّه؛ پس آن چیزی که قبل از نزدیکی از شوهر دریافت نمود، همانی که به وسیلۀ آن شرمگاه زن به شوهر حلال شد کم باشد یا زیاد. در صورتی که آن را از شوهر دریافت نموده و قبول کرده و نزدیکی نموده (پس همان مهریّه اش است و پس از آن زن هیچ حقی ندارد.)

2 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنِ الزَّوْجِ وَ الْمَرْأَةِ يَهْلِكَانِ جَمِيعاً فَيَأْتِي وَرَثَةُ الْمَرْأَةِ فَيَدَّعُونَ عَلَى وَرَثَةِ الرَّجُلِ الصَّدَاقَ.فَقَالَ: وَ قَدْ هَلَكَا وَ قُدِّمَ الْمِيرَاثُ؟فَقُلْتُ: نَعَمْ.فَقَالَ: لَيْسَ لَهُمْ شَيْءٌ.قُلْتُ: وَإِنْ كَانَتِ الْمَرْأَةُ حَيَّةٌ فَجَاءَتْ بَعْدَ مَوْتِ زَوْجِهَا تَدَّعِي صَدَاقَهَا.فَقَالَ: لا شَيْءَ لَهَا وَ قَدْ أَقَامَتْ مَعَهُ مُقِرَّةٌ حَتَّى هَلَكَ زَوْجُهَا.فَقُلْتُ: فَإِنْ مَاتَتْ وَ هُوَ حَيٌّ فَجَاءَتْ وَرَثَتُهَا يُطَالِبُونَهُ بِصَدَاقِهَا.فَقَالَ: وَ قَدْ أَقَامَتْ مَعَهُ حَتَّى مَاتَتْ لَا تَطْلُبُهُ؟فَقُلْتُ: نَعَمْ.2 - عبد الرحمان بن حجّاج گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: زن و شوهری با هم از دنیا رفته اند، اینک بازماندگان زن ادّعا دارند که مهریّه خانم بر عهدۀ شوهرش باقی است که باید وارثان شوهر بپردازند تکلیف این دعوا چیست؟فرمود: آیا بعد از مرگ آن زن و شوهر میراث آنان تقسیم شده و چنین ادّعایی مطرح شده است؟گفتم: آری.فرمود: آن ها حقّی ندارند.پرسیدم: اگر زن زنده بماند و بعد از مرگ شوهر ادّعا کند که مهریّه خود را نگرفته چگونه است؟فرمود: حقّی ندارد؛ با آن که مدّت ها با همسر خود زندگی کرده و ادّعائی نداشته، تا این که شوهر از دنیا رفت.پرسیدم: اگر زن بمیرد و بازماندگان او بیایند و از شوهر ادّعای مهریّه نمایند، چه صورت دارد؟فرمود: بعد از آن که زن مدّت ها با شوهر خود زندگی کرده تا آن که از دنیا رفت و طلب مهریه نکرده، اینک وارثان او مدّعی شده اند؟گفتم: آری.

فَقَالَ: لَا شَيْءَ لَهُمْ.قُلْتُ: فَإِنْ طَلَّقَهَا فَجَاءَتْ تَطْلُبُ صَدَاقَهَا.قَالَ : وَقَدْ أَقَامَتْ لا تَطْلُبُهُ حَتَّى طَلَّقَهَا لا شَيْءَ لَهَا.قُلْتُ: فَمَتَى حَدُّ ذَلِكَ الَّذِي إِذَا طَلَبَتْهُ كَانَ لَهَا؟قَالَ: إِذَا أُهْدِيَتْ إِلَيْهِ وَ دَخَلَتْ بَيْتَهُ ثُمَّ طَلَبَتْ بَعْدَ ذَلِكَ فَلَا شَيْءَ لَهَا إِنَّهُ كَثِيرٌ، لَهَا أَنْ تَسْتَحْلِفَ بِاللهِ مَا لَهَا قِبَلَهُ مِنْ صَدَاقِهَا قَلِيلٌ وَ لَا كَثِيرٌ.- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام:فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ فَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا فَادَّعَتْ أَنَّ صَدَاقَهَا مِائَةٌ دِينَارٍ وَ ذَكَرَ الزَّوْجُ أَنَّ صَدَاقَهَا خَمْسُونَ دِينَاراً وَ لَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيْنَةٌ.فَقَالَ: الْقَوْلُ قَوْلُ الزَّوْجِ مَعَ يَمِينِهِ.فرمود: حقّی ندارند.پرسیدم: اگر شوهر، زن خود را طلاق بدهد و زن بعد از طلاق ادّعای مهریّه داشته باشد، چه صورت دارد؟فرمود: با آن که مدّتها با شوهر خود زندگی کرده و ادّعایی نداشته، تا هنگامی که او را طلاق داد، حقّی ندارد.پرسیدم: در چه صورت ادّعای مهریّه مسموع است؟فرمود: اگر زن را نزد شوهر ببرند و داخل خانه شوهر شود، سپس پس از آن، ادّعای مهریّه کند حقّی ندارد. زیرا این، زمان فاصله بسیاری است (که جهت عدم قبول ادّعای زن کفایت می کند. زن می تواند سوگند یاد کند که پیش از آن مهریّه ای دریافت نکرده است؛ نه کم و نه زیاد.)3 - ابو عبیده گوید: امام باق رعلیه السَّلام دربارۀ مردی که ازدواج می کند و پیش از عروسی، زن ادّعا می کند که مهریّه من صد دینار است، و شوهر می گوید: مهریه زن پنجاه دینار است. و هیچ شاهدی در میان آنها نیست، فرمود: ادّعای مقبول، ادعّای شوهر است با قید سوگند یاد کردن.

4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الحَمِيدِ عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ بِامْرَأَتِهِ ثُمَّ ادَّعَتِ الْمَهْرَ وَ قَالَ: قَدْ أَعْطَيْتُكِ، فَعَلَيْهِ الْبَيِّنَةُ وَ عَلَيْهِ اليمِينُ.### بخش پنجاه و چهارم#### حکم ازدواج بدون شاهد(65بَابُ التَّزْوِيجِ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ:سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ بِغَيْرِ شُهُودٍ.فَقَالَ: لا بَأْسَ بِتَزْوِيجِ الْبَيَّةِ فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ اللَّهِ، إِنَّمَا جُعِلَ الشُّهُودُ فِي تَزْوِيجِ الْبَتَّةِ مِنْ أَجْلِ الْوَلَدِ ، لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ بِهِ بَأْسٌ.4 - حسن بن زیاد گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: هرگاه مرد با همسرش آمیزش نماید، سپس زن ادّعای مهریّه کند و مرد بگوید: «قبلاً مهریه ات را دادم» در چنین موردی مرد باید شاهد بیاورد و زن باید سوگند یاد کند.بخش پنجاه و چهارم: حکم ازدواج بدون شاهد1 - زرارة بن اعین گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدند: مردی با زنی بدون گرفتن شاهد ازدواج کرده است چه حکمی دارد؟فرمود: البتّه ازدواج بین خود و خدای خود اشکالی ندارد، گرفتن شاهدان در امر ازدواج به خاطر فرزند است؛ اگر از این جهت نبود اشکالی نداشت.

2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْه السَّلام قَالَ:إِنَّمَا جُعِلَتِ الْبَيِّنَاتُ لِلنَّسَبِ وَالْمَوَارِيثِ.وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى وَ الْحُدُودِ.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيٌّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ.قَالَ: لَا بَاسَ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ دَاوُدَ النَّهْدِي عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى علیه السَّلام لِأَبِي يُوسُفَ الْقَاضِي:إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَمَرَ فِي كِتَابِهِ بِالطَّلاقِ وَ أَكَّدَ فِيهِ بِشَاهِدَيْنِ، وَ لَمْ يَرْضَ بِهِمَا إِلَّا عَدْلَيْنِ، وَ أَمَرَ فِي كِتَابِهِ بِالتَّزْوِيجِ فَأَهْمَلَهُ بِلا شُهُودٍ، فَأَثْبَتُمْ شَاهِدَيْنِ فِيمَا أَهْمَلَ وَ أبْطَلْتُمُ الشَّاهِدِينَ فِيمَا أَكَّدَ.2 - هشام بن سالم می گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:شاهد گرفتن برای مشخص شدنِ نسب اشخاص و برای ارث بردن آنها از یکدیگر است.و در روایت دیگر آمده است: برای اجرای حدود هم، شاهد گرفتن لازم است.3 - حفص بن بختری گوید: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مردی که بدون شاهد ازدواج نماید؛ فرمود: مانعی ندارد.4 - محمّد بن فضیل می گوید: امام کاظم علیه السَّلام به ابی یوسف قاضی فرمود:به راستی که خداوند تبارک و تعالی در قرآن به طلاق دستور داده و به گرفتن دو شاهد تأکید فرموده و خداوند راضی نشده است به این دو شاهد مگر این که عادل باشند.و در کتابش دستور به ازدواج داده است اما آن را با عدم شهود آسان نموده است. پس شما نسبت به آن که خداوند آن را آسان نموده سخت می گیرید، ولی نسبت به آن که تأکید نموده دو شاهد را باطل و رها می کنید.

### بخش پنجاه و پنجم#### زنانی که برای پیامبر صلَّى اللهُ عليه وآله حلال شده اند(55 بَابُ مَا أُحِلَّ لِلنَّبِيِّ صلَّى اللهُ عليه وآله مِنَ النِّسَاءِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزَّوَجل: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ قُلْتُ: كَمْ أُحِلَّ لَهُ مِنَ النِّسَاء؟)قَالَ: مَا شَاءَ مِنْ شَيْءٍ.قُلْتُ: قَوْلُهُ: وَلا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ.)فَقَالَ: لِرَسُولِ اللهِ صلَّى الله عليه وآله أَنْ يَنْكِحَ مَا شَاءَ مِنْ بَنَاتِ عَمِّهِ وَبَنَاتِ عَمَّاتِهِ وَ بَنَاتِ خَالِهِ وَبَنَاتِ خَالَاتِهِ وَ أَزْوَاجِهِ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَهُ، وَ أُحِلَّ لَهُ أَنْ يَنْكِحَ مِنْ عُرْضِ الْمُؤْمِنِينَ بِغَيْرِ مَهْرٍ وَ هِيَ الْهِبَةُ، وَ لا تَحِلُّ الْهِبَةُ إِلَّا لِرَسُولِ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله.بخش پنجاه و پنجم: زنانی که برای پیامبر اکرم صلى اللهُ عليه وآله حلال شده اند1 - حلبی گوید: از امام صادق علیه السَّلام درباره فرمایش خداوند متعال که می فرماید: «ای پیامبر! ما همسران تو را برای تو حلال کردیم» پرسیدم و گفتم خداوند چند تن از زنان را برای او حلال نمود؟فرمود: هر چند که بخواهد.گفتم: پس معنای این آیه چیست که می فرماید: «بعد از این دیگر زنی برای تو حلال نیست و نمی توانی همسرانت را به همسران دیگری تبدیل کنی».فرمود: برای پیامبر خدا صلى اللهُ عليه وآله بود که به هر تعدادی از زن که بخواهد ازدواج کند، با دختر عموهایش، دختر عمّه هایش، دختر داییهایش، دختر خاله هایش و همسرانی که قبلاً با او مهاجرت کرده بودند، و نیز برای ایشان حلال بود که با زنان مؤمن بدون پرداخت مهریّه ازدواج کند که این بخشش است. و این بخشش حلال نیست مگر برای پیامبر خدا صلى اللهُ عليه وآله.

فَأَمَّا لِغَيْرِ رَسُولِ اللهِ صلى اللهُ عليه وآله فَلَا يَصْلُحُ نِكَاحٌ إِلَّا بِمَهْرٍ، وَ ذَلِكَ مَعْنَى قَوْلِهِ تَعَالَى: (وَامْرَأَةٌ مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ.)قُلْتُ: أَ رَأَيْتَ قَوْلَهُ: (تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ.)قَالَ: مَنْ آوَى فَقَدْ نَكَحَ وَ مَنْ أَرْجَأَ فَلَمْ يَنْكِحْ.قُلْتُ قَوْلُهُ: (وَلا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ.)قَالَ: إِنَّمَا عَنَى بِهِ النِّسَاءَ اللَّاتِي حَرَّمَ عَلَيْهِ فِي هَذِهِ الْآيَةِ: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَ بَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ ... إِلَى آخِرِ الْآيَةِ، وَ لَوْ كَانَ الْأَمْرُ كَمَا يَقُولُونَ كَانَ قَدْ أَحَلَّ لَكُمْ مَا لَمْ يَحِلُّ لَهُ إِنَّ أَحَدَكُمْ يَسْتَبْدِلُ كُلَّمَا أَرَادَ، وَلَكِنْ لَيْسَ الْأَمْرُ كَمَا يَقُولُونَ: إِنَّ اللَّهَ عزَّوَجل أَحَلَّ لِنَبِيِّهِ صلى اللهُ عليه وآله مَا أَرَادَ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا حَرَّمَ عَلَيْهِ فِي هَذِهِ الْآيَةِ الَّتِي فِي النِّسَاءِ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:پس برای غیر پیامبر خدا بخشش حلال نیست، مگر با مهریّه و این است معنای فرمایش خداوند متعال که می فرماید: «وزن با ایمانی که خود را به پیامبر می بخشد».گفتم: به نظر شما معنای این آیه چگونه است که می فرماید «موعد»هر کدام از همسرانت را بخواهی می توانی به تأخیر اندازی و هر کدام را بخواهی نزد خود جای دهی».حضرت فرمود: هر کدام را که فرا خواند به ازدواج خود درآورده و هر کس را که تأخیر اندازد با او ازدواج نکرده است.گفتم: معنای فرمایش پروردگار که می فرماید: «بعد از این دیگر زن برای تو حلال نیست، چیست؟»فرمود: منظور خداوند از این تحریم، زنانی است که در آیه بر پیامبر صلى اللهُ عليه وآله حرام کرده، آنجا که می فرماید: «برای شما مادر انتان، دختران و خواهر ان... حرام شده است».اگر حقیقت امر همان باشد که اینها می گویند، البتّه برای شما چیزی حلال می شد که برای پیامبر حلال نبود که لازمۀ سخن آنان این است که شما می توانید همسرانتان را هر که بخواهید عوض کنید. امّا حقیقت امر چنین نیست که آنها می گویند. خداوند متعال برای پیامبرش هر زنی را که بخواهد حلال کرد، مگر زنانی که در این آیه بر پیامبر صلى اللهُ عليه وآله حرام شدند.2 - ابابصیر می گوید:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنْ قَوْلِ اللهِ عزَّوَجَل:(لا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجِ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ.)فَقَالَ: أَرَاكُمْ وَأَنْتُمْ تَزْعُمُونَ أَنَّهُ يَحِلُّ لَكُمْ مَا لَمْ يَحِلُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى اللهُ عليه وآله وَ قَدْ أَحَلَّ اللهُ تَعَالَى لِرَسُولِهِ صلى اللهُ عليه وآله أَن يَتَزَوَّجَ مِنَ النِّسَاءِ مَا شَاءَ، إِنَّمَا قَالَ: (لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدِ الَّذِي حَرَّمَ عَلَيْكَ قَوْلُهُ: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ) ... إِلَى آخِرِ الْآيَةِ.)3 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَّاءِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاج وَ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام قَالَا:سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام كَمْ أُحِلَّ لِرَسُولِ اللهِ صلى اللهُ عليه وآله مِنَ النِّسَاء؟قَالَ مَا شَاءَ يَقُولُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَ هِيَ لَهُ حَلالٌ يَعْنِي يَقْبِضُ يَدَهُ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرِ الْحَضْرَمِي عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام فِي قَوْلِ اللَّهِ عزَّوَجل لِنَبِيِّهِ صلى اللهُ عليه وآله:از امام صادق علیه السَّلام در مورد این آیه سؤال کردم که می فرماید: «بعد از این دیگر زنی بر تو حلال نیست و نمی توانی همسرانت را به همسران دیگری تبدیل کنی، گرچه زیبایی آنها تو را به شگفتی وادارد؛ مگر به صورت کنیز که در ملک تو آید».فرمود: میبینم که شما گمان می کنید که برای شما کاری که برای پیامبر حرام است حلال است و حال آن که خداوند متعال برای پیامبرش حلال کرد که با هر چند تن که بخواهد ازدواج کند. خداوند فقط فرمود: (زنان بر تو حلال نمی باشند پس از این آن زنانی که بر تو با این آیه «تحریم زنانی که حرام شد».)3 0 دجميل بن درّاج و محمد بن حمران گویند: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدیم: چه تعداد از زنان برای پیامبر حلال شد؟امام علیه السَّلام با انگشتانش اشاره نمود و فرمود: هر چه که بخواهد.4 - ابوبکر حضر می گوید: از امام باقر علیه السَّلام دربارۀ فرمایش خداوند متعال که می فرماید:

(يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ كَمْ أَحَلَّ لَهُ مِنَ النِّسَاءِ .)قَالَ: مَا شَاءَ مِنْ شَيْءٍقُلْتُ: [ قَوْلُهُ عزَّوجَل]: (وَ امْرَأَةٌ مُؤْمِنَةٌ إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ.)فَقَالَ: لا تَحِلُّ الْهَبَةُ إِلَّا لِرَسُولِ اللهِ صلى اللهُ عليه وآله وَأَمَّا لِغَيْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى اللهُ عليه وآله فَلَا يَصْلُحُ نِكَاحُ إِلَّا بِمَهْرٍ.قُلْتُ: أَرَأَيْتَ قَوْلَ اللهِ عزّوجل: (وَلَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ.)فَقَالَ: إِنَّمَا عَنّى بِهِ لا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ فِي هَذِهِ الْآيَةِ: «حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ إِلَى آخِرِهَا .)وَلَوْ كَانَ الْأَمْرُ كَمَا تَقُولُونَ كَانَ قَدْ أَحَلَّ لَكُمْ مَا لَمْ يُحِلَّ لَهُ، لِأَنَّ أَحَدَكُمْ يَسْتَبْدِلُ كُلَّمَا أَرَادَ، وَ لَكِنْ لَيْسَ الْأَمْرُ كَمَا يَقُولُونَ، إِنَّ اللهَ عزَّوَجل أَحَلَّ لِنَبِيِّهِ صلى اللهُ عليه وآله أَنْ يَنْكِحَ مِنَ النِّسَاءِ مَا أَرَادَ إِلَّا مَا حَرَّمَ عَلَيْهِ فِي هَذِهِ الْآيَةِ فِي سُورَةِ النِّسَاءِ.«ای پیامبر ما همسران تو را برای تو حلال کردیم» پرسیدم و گفتم: خداوند چند تن از زنان را برای او حلال نمود؟فرمود: هر چند که بخواهد.گفتم: پس معنای این آیه چیست که می فرماید: «زن مؤمنی که خود را به پیامبر می بخشد».فرمود: بخشش فقط برای پیامبر خدا صلى اللهُ عليه وآله بود، ولی پس برای غیر پیامبر خدا ازدواج حلال نیست، مگر با پرداخت مهریّه.گفتم: به نظر شما معنای این آیه چگونه است که می فرماید: «بعد از این دیگر زنی برای تو حلال نیست».فرمود: منظور خداوند از این تحریم، زنانی است که در آیه بر پیامبر صلى اللهُ عليه وآله حرام کرده، آنجا که می فرماید: «برای شما مادر انتان، دختران و خواهران. حرام شده است».اگر حقیقت امر همان باشد که اینها می گویند، البتّه برای شما چیزی حلال می شد که برای پیامبر حلال نبود؛ زیرا لازمۀ سخن آنان این است که شما می توانید همسرانتان را هر گاه که بخواهید عوض کنید. امّا حقیقت امر چنین نیست که آنها می گویند. خداوند متعال پیامبرش هر زنی را که بخواهد حلال کرد، مگر زنانی که در این آیه بر پیامبر صلى اللهُ عليه وآله حرام شدند.

5 - وَ عَنْهُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ وَ غَيْرِهِ:فِي تَسْمِيَةِ نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى اللهُ عليه وآله وَ نَسَبِهِنَّ وَ صِفَتِهِنَّ.عَائِشَةُ وَ حَفْصَةً وَ أَمْ حَبِيبٍ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حَرْبٍ وَ زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشِ وَ سَوْدَةٌ بِنْتُ زَمْعَةَ وَ مَيْمُونَةُ بِنْتُ الْحَارِثِ، وَ صَفِيَّةٌ بِنْتُ حَيْ بْنِ أَخْطَبَ وَ أُمُّ سَلَمَةَ بِنْتُ أَبِي أُمَيَّةَ وَ جُوَيْرِيَةً بِنْتُ الْحَارِثِ .وَكَانَتْ عَائِشَةُ مِنْ تَيْمِ وَ حَفْصَةٌ مِنْ عَدِي وَ أُمُّ سَلَمَةَ مِنْ بَنِي مَخْرُومٍ وَ سَوْدَةُ وَأُمُّ. مِنْ بَنِي أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى وَ زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ وَ عِدَادُهَا مِنْ بَنِي أُمَيَّةَ وَ أُمُّ حَبِيبٍ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ مِنْ بَنِي أُمَيَّةَ وَ مَيْمُونَةٌ بِنْتُ الْحَارِثِ مِنْ بَنِي هِلَالٍ وَ صَفِيَّةُ بِنْتُ حَيِّ بْنِ أَخْطَبَ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ.وَ مَاتَ عَنْ تِسْع نِسَاءِ، وَكَانَ لَهُ سِوَاهُنَّ الَّتِي وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ صلى اللهُ عليه وآله وَ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدِ أُمَّ وُلْدِهِ وَ زَيْنَبُ بِنْتُ أَبِي الْجَوْنِ الَّتِي خُدِعَتْ وَ الْكِنْدِيَّةُ.5 - ابابصیر و دیگران گویند:نام زنان پیامبر صلى اللهُ عليه وآله و نسب آنها و اوصافشان چنین بود:عائشه، حفصه، امّ حبیب دختر ابی سفیان بن حرب، زینب دختر جحش، سوده دختر زمعه، میمونه دختر حارث، صفیّه دختر حىّ ابن اخطب، امّ سلمه دختر ابی امیّه وجويريه دختر حارث عائشه از طائفه تیم، حفصه از طائفه عدی، امّ سلمه از طائفه بنی مخزوم، سوده از عبد العزّی، زینب دختر جحش از طائفه بنی اسد _ برخی او را از بنی امیه شمرده اند _، امّ حبیب دختر ابی سفیان از طائفه بنی امیّه، میمونه دختر حارث از طائفه بني هلال وصفيّه دختر حىّ بن اخطب از بنی اسرائیل بودند.پیامبر صلى اللهُ عليه وآله در حالی از دنیا رفت که نه داشت.و حضرتش جز این 9 همسر، زنان دیگری نیز داشت که خود را به پیامبر اکرم صلى اللهُ عليه وآله بخشیده بودند. هم چنین حضرت خدیجه علیها السَّلام دختر خویلد _ که مادر فرزندان پیامبر بودند _ و زینب دختر ابی الجون کندی که (از طرف عائشه و حفصه مورد نیرنگ واقع شد.)

6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام:أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله لَمْ يَتَزَوَّجْ عَلَى خَدِيجَةَ علیها السَّلام.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي يَحْيَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:تَزَوَّجَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله أُمَّ سَلَمَةَ، زَوْجَهَا إِيَّاهُ عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ وَ هُوَ صَغِيرٌ لَمْ يَبْلُغَ الْحُلُمَ.8 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطِ عَنْ عَمِّهِ يَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ لَهُ: أَ رَأَيْتَ قَوْلَ اللَّهِ عزَّوجَل: (وَلَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ.)6 - حلبی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: پیامبر خدا صلّى اللهُ عليه وآله روی حضرت خدیجه علیها السَّلام همسر دیگری اختیار نفرمود.7 - ابراهيم بن ابی یحیی می گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله با ام سلمه ازدواج کرد که عمر بن ابی سلمه - که بچّه صغری بود و به سن بلوغ نرسیده بود _ او را به عقد پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله در آورد.8 - ابا بصیر گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: نظر شما دربارۀ این آیۀ شریفه که می فرماید: «بعد از این هیچ زنی بر تو حلال نیست» چیست؟

فَقَالَ: إِنَّمَا لَمْ يَحِلُّ لَهُ النِّسَاءُ الَّتِي حَرَّمَ اللهُ عَلَيْهِ فِي هَذِهِ الْآيَةِ: (حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ فِي هَذِهِ الْآيَةِ كُلِّهَا، وَلَوْ كَانَ الْأَمْرُ كَمَا يَقُولُونَ لَكَانَ قَدْ أَحَلَّ لَكُمْ مَا لَمْ يُحِلَّ لَهُ هُوَ ، لأَنَّ أَحَدَكُمْ يَسْتَبْدِلُ كُلَّمَا أَرَادَ ، وَ لَكِنْ لَيْسَ الْأَمْرُ كَمَا يَقُولُونَ، أَحَادِيثُ آلِ مُحَمَّدٍ صلّى اللهُ عليه وآله خِلافُ أَحَادِيثِ النَّاسِ، إِنَّ اللَّهَ لا أَحَلَّ لِنَبِيِّهِ صلّى اللهُ عليه وآله أَنْ يَنْكِحَ مِنَ النِّسَاءِ مَا أَرَادَ إِلَّا مَا حَرَّمَ عَلَيْهِ فِي سُورَةِ النِّسَاءِ فِي هَذِهِ الْآيَةِ.)### بخش پنجاه و ششم#### حکم ازدواج بدون اذن ولی(56 بَابُ التَّزْوِيجِ بِغَيْرِ وَلِي)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَذَيْنَةَ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم وَ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ وَ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:الْمَرْأَةُ الَّتِي قَدْ مَلَكَتْ نَفْسَهَا غَيْرَ السَّفِيهَةِ وَلا الْمُوَلَّى عَلَيْهَا، إِنَّ تَزْوِيجَهَا بِغَيْرِ وَلِى جَائِزٌفرمود: فقط زنانی را که خدا در این آیه: «مادرانتان، دختران و... حرام هستند» بر پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله حرام نمود. و اگر ماجرا آن گونه بود که می گویند برای شما چیزی حلال می شود که برای پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله حرام بود که آن این است که هر کدام از شما هرگاه اراده کند می تواند همسرانش را عوض کند.امّا این قضیه آن طور که آنان میگویند نیست. احادیث آل محمد صلّى اللهُ عليه وآله خلاف احادیث مردم است. خداوند متعال برای پیامبرش صلّى اللهُ عليه وآله حلال نمود که هر کدام از زنان را که بخواهد به عقد خود در آورد به جز زنانی که در آیۀ سورۀ نساء بر ایشان حرام نمود.بخش پنجاه و ششم: حکم ازدواج بدون اذن ولی1 - فضيل بن يسار، محمد بن مسلم، زراره و برید بن معاویه گویند: امام باقر علیه السَّلام فرمود:زنی که صاحب اختیار خود باشد، در صورتی که سفیه نیست و سرپرستی بر او نباشد، خودش می تواند ازدواج کند.

2 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: الْجَارِيَةُ الْبِكْرُ الَّتِي لَهَا أَبْ لَا تَتَزَوَّجُ إِلَّا بِإِذْنِ أَبِيهَا.وَ قَالَ: إِذَا كَانَتْ مَالِكَةً لِأَمْرِهَا تَزَوَّجَتْ مَتَى شَاءَتْ.3 - أَبَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السّلام قَالَ:تَزَوَّجُ الْمَرْأَةُ مَنْ شَاءَتْ إِذَا كَانَتْ مَالِكَةً لِأَمْرِهَا، فَإِنْ شَاءَتْ جَعَلَتْ وَلِيّاً.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانِ الْكَلْبِيُّ عَنْ مَيْسَرَةَ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: أَلْقَى الْمَرْأَةَ بِالْفَلَاةِ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا أَحَدٌ فَأَقُولُ لَهَا: لَكِ زَوْجٌ فَتَقُولُ: لَا، فَأَتَزَوَّجُهَا؟قَالَ: نَعَمْ، هِيَ الْمُصَدَّقَةُ عَلَى نَفْسِهَا.2 - ابو مریم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:دختر باکره ای که پدر دارد جز با اجازه پدرش نمی تواند ازدواج کند.هم چنین فرمود: اگر دختر باکره صاحب اختیار امرش باشد می تواند هر وقت خواست ازدواج کند.3- عبدالرحمان بن ابی عبدالله گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:زن با هر کس که بخواهد میت واند ازدواج کند در صورتی که صاحب اختیار خود باشد و اگر بخواهد می تواند کسی را ولی خود قرار دهد.4 - میسره گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: در بیابانی بی آب وگیاه، زنی را می بینم که همراهی ندارد، می پرسم: آیا شوهر داری؟ او می گوید: نه، آیا می توانم با او ازدواج کنم؟فرمود: آری، او در مورد خودش مورد تأیید و تصدیق است.

5 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَنَّهُ قَالَ: فِي الْمَرْأَةِ النَّيْبِ تَخْطُبُ إِلَى نَفْسِهَا.قَالَ: هِيَ أَمْلَكَ بِنَفْسِهَا تُوَلِّي أَمْرَهَا مَنْ شَاءَتْ إِذَا كَانَ كُفْواً بَعْدَ أَنْ تَكُونَ قَدْ نَكَحَتْ رَجُلاً قَبْلَهُ.6 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِيَادٍ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: الْمَرْأَةُ النَّيِّبُ تَخْطُبُ إِلَى نَفْسِهَا.قَالَ : هِيَ أَمْلَكَ بِنَفْسِهَا تُوَلِّي أَمْرَهَا مَنْ شَاءَتْ إِذَا كَانَ لَا بَأْسَ بِهِ بَعْدَ أَنْ تَكُونَ قَدْ نَكَحَتْ زَوْجاً قَبْلَ ذَلِكَ.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَبْدِي عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:5 - حلبی گوید: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ زن بیوه ای که به سوی خود می خواند، فرمود:او صاحب اختیار خود می باشد. اختیار خود را به هر کس که می خواهد می سپارد، در صورتی که هم شأنش باشد، البته در صورتی که پیش از آن با مرد دیگری ازدواج نموده باشد.6 - نظیر این روایت را حسن بن زیاد از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.1 - عبید بن زراره گوید:

سَأَلْتُهُ عَنْ مَمْلُوكَةٍ كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ وَارِثٍ مَعِي فَأَعْتَقْنَاهَا وَ لَهَا أَخٌ غَائِبٌ وَ هِيَ بِكْرٌ ، أَيَجُوزُ لِي أَنْ أَتَزَوَّجَهَا أَوْ لَا يَجُوزُ إِلَّا بِأَمْرِ أَخِيهَا؟قَالَ: بَلَى يَجُوزُ ذَلِكَ أَنْ تَزَوَّجَهَا.قُلْتُ: أَ فَأَتَزَوْجُهَا إِنْ أَرَدْتُ ذَلِكَ؟قَالَ: نَعَمْ8 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام يَقُولُ:لا يَنْقُصُ النِّكَاحَ إِلَّا الْأَبُ.به امام صادق علیه السَّلام گفتم: کنیز باکره ای بین من و وارث دیگری مشترک بود. ما هر دو او را آزاد کردیم. او برادری دارد که غایب است. آیا می توانم با او ازدواج کنم؟ یا باید از برادرش کسب تکلیف کنم؟فرمود: آری. می توانی با او ازدواج کنی.گفتم: پس اگر مایل باشم، می توانم با او ازدواج کنم؟فرمود: آری.8 - زراره گوید: از امام باقر علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:جز پدر دختر، کسی نمی تواند ازدواج را باطل کند.

### بخش پنجاه و هفتم#### حکم ادواج دوشیزگان و دختران(57 بَابُ اسْتِيَمارِ الْبِكْرِ وَ مَنْ يَجِبُ عَلَيْهِ اسْتِيَمَارُهَا وَ مَنْ لا يَجِبُ عَلَيْهِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا تَزَوَّجُ ذَوَاتُ الْآبَاءِ مِنَ الْأَبْكَارِ إِلَّا بِإِذْنِ آبَائِهِنَّ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السَّلام قَالَ:لا تُسْتَأْمَرُ الْجَارِيَةُ إِذَا كَانَتْ بَيْنَ أَبَوَيْهَا لَيْسَ لَهَا مَعَ الْأَبِ أَمْرٌ.وَ قَالَ: يَسْتَأْمِرُهَا كُلُّ أَحَدٍ مَا عَذَا الْأَبَ.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي رَجُلٍ يُرِيدُ أَنْ يُزَوِّجَ أُخْتَهُ.بخش پنجاه و هفتم: حکم ازدواج دوشیزگان و دختران1 - ابن ابی یعفور گوید: امام صادق الله فرمود:دختران دوشیزه، بدون اجازه پدر حق ازدواج ندارند.2 - محمّد بن مسلم گوید: امام (باقر یا امام صادق علیهما السَّلام فرمود:)از دختری که پدر و مادر دارد نمی توان کسب تکلیف کرد؛ زیرا با وجود پدر، اختیاری ندارد.و فرمود: هر کس که بخواهد دختری را شوهر دهد باید از او اجازه بگیرد، جز پدر دختر.3 - داوود ابن سرحان گوید: امام صادق علیه السَّلام درباره مردی که قصد داشت خواهرش را به عقد دیگری در آورد، فرمود:

قَالَ: يُؤَامِرُهَا فَإِنْ سَكَتَتْ فَهُوَ إِقْرَارُهَا وَإِنْ أَبَتْ لَمْ يُزَوِّجْهَا، وَإِنْ قَالَتْ: زَوِّجُنِي فُلاناً فَلْيُزَوِّجْهَا مِمَّنْ تَرْضَى، وَ الْيَتِيمَةُ فِي حِجْرِ الرَّجُلِ لَا يُزَوِّجْهَا إِلَّا بِرِضَاهَا.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام فِي الْجَارِيَةِ يُزَوِّجُهَا أَبُوهَا بِغَيْرِ رِضًا مِنْهَا.قَالَ: لَيْسَ لَهَا مَعَ أَبِيهَا أَمْرٌ إِذَا أَنْكَحَهَا جَازَ نِكَاحُهُ، وَإِنْ كَانَتْ كَارِهَةٌ.قَالَ: وَ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ يُرِيدُ أَنْ يُزَوِّجَ أُخْتَهُ.قَالَ: يُؤَامِرُهَا، فَإِنْ سَكَتَتْ فَهُوَ إِقْرَارُهَا وَإِنْ أَبَتْ لَمْ يُزَوِّجْهَا.5 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَبَانِ عَنْ فَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:لا تُسْتَأْمَرُ الْجَارِيَةُ الَّتِي بَيْنَ أَبَوَيْهَا إِذَا أَرَادَ أَبُوهَا أَنْ يُزَوِّجَهَا هُوَ أَنْظَرُ لَهَا، وَ أَمَّا النَّيْبُ فَإِنَّهَا تُسْتَأْذَنُ وَإِنْ كَانَتْ بَيْنَ أَبَوَيْهَا إِذَا أَرَادَا أَنْ يُزَوِّجَاهَا.با او مشورت کند، اگر ساکت شد؛ نشان رضایت اوست و اگر دختر رد کرد او را به عقد در نمی آورد. و اگر خواهرش گفت: مرا به عقد فلانی در بیاور، او باید به عقد فلانی در بیاورد.و دختر یتیمی که بر عهده مردی است جایز نیست او را به عقد در بیاورد مگر با رضایت دختر.4 - حلبی گوید: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ دختری که پدرش او را بدون رضایتش تزویج می کند، فرمود:دختر در برابر پدر اختیاری ندارد، اگر او را به عقد کسی در آورد، چنین عقدی جایز است حتی اگر دختر راضی نباشد.هم چنین از حضرتش علیه السَّلام دربارۀ مردی که می خواهد خواهرش را به عقد دیگری در بیاورد پرسیدند؟امام علیه السَّلام فرمود: با او مشورت می کند، اگر ساکت شد، نشان اقرار است و اگر قبول نکرد، پس تزویج او جایز نیست.5 - فضل بن عبدالملک گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:هرگاه دختری که پدر و مادر دارد و پدرش بخواهد او را شوهر بدهد، نباید از دختر كسب تکلیف کند؛ (چرا که پدرش به سرنوشت او بیناتر است. اّما اگر زن بیوه باشد باید به هنگام شوهر دادن از او کسب اجازه نمایند، گر چه تحت سرپرستی پدر و مادرش باشد.)

6 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْت قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرَّضَا علیه السَّلام عَنِ الْجَارِيَةِ الصَّغِيرَةِ يُزَوِّجُهَا أَبُوهَا أَلِهَا أَمْرٌ إِذَا بَلَغَتْ؟قَالَ: لَا، لَيْسَ لَهَا مَعَ أَبِيهَا أَمْرٌ.قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْبِكْرِ إِذَا بَلَغَتْ مَبْلَغَ النِّسَاءِ أَلِهَا مَعَ أَبِيهَا أَمْرٌ؟قَالَ: لا لَيْسَ لَهَا مَعَ أَبِيهَا أَمْرٌ مَا لَمْ تَكْبَرُ.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْأَشْعَرِيُّ قَالَ:كَتَبَ بَعْضُ بَنِي عَمِّي إِلَى أَبِي جَعْفَرِ الثَّانِي : مَا تَقُولُ فِي صَبِيَّةٍ زَوْجَهَا عَمُّهَا فَلَمَّا كَبِرَتْ أَبَتِ التَّزْوِيجَ؟فَكَتَبَ بِخَطِّهِ: لا تُكْرَهُ عَلَى ذَلِكَ وَ الْأَمْرُ أَمْرُهَا.6 - عبد الله بن صلت گوید: از امام رضا علیه السَّلام پرسیدم: دختر کوچکی که پدرش او را شوهر می دهد آیا می تواند به هنگام بلوغ مخالفت کند؟فرمود: نه، دختر با وجود پدر اختیاری ندارد.ابن صلت گوید: از حضرتش درباره دختری باکره بالغ پرسیدم آیا برابر پدرش اختیاری دارد؟فرمود: نه، با وجود پدر اختیاری ندارد، مادامی که به سن کمال نرسیده باشد.7 - محمد بن حسن اشعری گوید: پسر عموی من طی نامه ای به امام جواد علیه السَّلام نوشت:نظر شما درباره دختر نابالغی که به وسیلهٔ عمویش شوهر داده شد و اینک که بالغ شده از ازدواج با این شوهر خودداری می کند، چیست؟امام جواد علیه السَّلام اما به خط خود نوشت: حق ندارند که دختر را به این ازدواج مجبور کنند؛ اختیار با خود اوست.

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ:قَالَ أَبُو الْحَسَنِ علیه السَّلام فِي الْمَرْأَةِ الْبِكْرِ إِذْنَّهَا صُمَاتُهَا، وَ التَّيْبِ أَمْرُهَا إِلَيْهَا.9 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام عَنِ الصَّبِيَّةِ يُزَوِّجُهَا أَبُوهَا ثُمَّ يَمُوتُ وَ هِيَ صَغِيرَةٌ فَتَكْبَرُ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا زَوْجُهَا أَ يَجُوزُ عَلَيْهَا التَّزْوِيجُ أَوِ الْأَمْرُ إِلَيْهَا؟قَالَ: يَجُوزُ عَلَيْهَا تَزْوِيجُ أَبِيهَا.### بخش پنجاه و هفتم#### اختلاف پدربزرگ و پدر در ازدواج دختر(58 بَابُ الرَّجُلُ يُرِيدُ أَنْ يُزَوِّجَ ابْنَتَهُ وَيُرِيدُ أَبُوهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا رَجُلاً آخَرَ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ بن زُرَارَةَ قَالَ:8 - احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: امام کاظم علیه السَّلام فرمود:سکوت دوشیزگان رخصت شفاهی تلقّی می شود، و زن بیوه، اختیار با خودش است.9 - محمّد بن اسماعیل بن بزيع گوید: به امام کاظم علیه السَّلام گفتم: دختر نابالغی به وسیلهٔ پدرش شوهر داده می شود، و بعد، پدر می میرد در حالی که دختر هنوز بالغ نشده است. موقعی که این دختر بالغ می شود و هنوز به خانه زفاف نرفته باشد، آیا تزویج پدر قاطعیّتدارد، یا این که اختیار رد و قبول ازدواج، با خود دختر است؟فرمود: تزویج پدر قاطعیّت دارد و باید تسلیم شود.بخش پنجاه و هشتم: اختلاف پدر بزرگ و پدر در ازدواج دختر1 - عبید بن زراره گوید:

قلت لأبي عبد الله علیه السَّلام: الْجَارِيَةُ يُرِيدُ أبوهَا أَنْ يُزَوِّجَهَا مِنْ رَجُلٍ وَ يُرِيدُ جَدُّهَا أَنْ يُزَوِّجَهَا مِنْ رَجُلٍ آخَرَ.فَقَالَ: الْجَدُّ أَوْلَى بِذَلِكَ مَا لَمْ يَكُنْ مُضَارّاً إِنْ لَمْ يَكُنِ الْأَبُ زَوَّجَهَا قَبْلَهُ، وَ يَجُوزُ عَلَيْهَا تَزْوِيجُ الْأَبِ وَ الْجَدِّ.2 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ عَلاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السَّلام قَالَ:إِذَا زَوَّجَ الرَّجُلُ ابْنَةَ ابْنِهِ فَهُوَ جَائِزٌ عَلَى ابْنِهِ وَ لَابْنِهِ أَيْضاً أَنْ يُزَوِّجَهَا.فَقُلْتُ: فَإِنْ هَوِيَ أَبُوهَا رَجُلاً وَ جَدُّهَا رَجُلاً.فَقَالَ: الْجَدُّ أَوْلَى بِنِكَاحِهَا.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر پدر دختر، دامادی را انتخاب کند و پدربزرگ دختر داماد دیگری را، تکلیف دختر چه خواهد بود؟فرمود: اگر پدربزرگ، قصد ضرری نداشته باشد اولویّت با اوست، در صورتی که پدر دختر قبلاً او را شوهر نداده باشد. و تزویج پدر و پدربزرگ هر دو بر دختر قاطعیّت دارد.2 - محمّد بن مسلم گوید: امام (باقر یا امام صادق علیهما السَّلام فرمود:)اگر مردی دختر پسرش را شوهر بدهد ، بر پسرش لازم است که ازدواج آنان را بپذیرد.البته پدر نیز می تواند دختر خود را شوهر بدهد.گفتم: اگر پدر دختر جوانی را به دامادی بپسندد و پدر بزرگ دختر، جوان دیگری را شایسته بداند، تکلیف دختر چیست؟آن فرمود: پدر بزرگ دختر به انتخاب شوهر اولویّت دارد.3 - عبید بن زراره گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

إِنِّي لَذَاتَ يَوْمٍ عِنْدَ زِيَادِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَارِثِيِّ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ يَسْتَعْدِي عَلَى أَبِيهِ، فَقَالَ: أَصْلَحَ اللهُ الْأَمِيرَ! إِنَّ أَبِي زَوَّجَ ابْنَتِي بِغَيْرِ إِذْنِي.فَقَالَ زِيَادٌ لِجُلَسَائِهِ الَّذِينَ عِنْدَهُ: مَا تَقُولُونَ فِيمَا يَقُولُ هَذَا الرَّجُلُ؟قَالُوا: نِكَاحُهُ بَاطِلٌ.قَالَ: ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيَّ فَقَالَ: مَا تَقُولُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ!فَلَمَّا سَأَلَنِي أَقْبَلْتُ عَلَى الَّذِينَ أَجَابُوهُ فَقُلْتُ لَهُمْ: أَلَيْسَ فِيمَا تَرْوُونَ أَنْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلّى اللهُ عليه وآله أَنَّ رَجُلاً جَاءَ يَسْتَعْدِيهِ عَلَى أَبِيهِ فِي مِثْلِ هَذَا، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللهُ عليه وآله: أَنْتَ وَ مَالُكَ لِأَبِيكَ؟قَالُوا: بَلَى.فَقُلْتُ لَهُمْ: فَكَيْفَ يَكُونُ هَذَا وَ هُوَ وَ مَالُهُ لِأَبِيهِ وَ لَا يَجُوزُ نِكَاحُهُ [عَلَيْهِ]؟قَالَ: فَأَخَذَ بِقَوْلِهِمْ وَ تَرَكَ قَوْلِي.روزی نزد زیاد بن عبیدالله حارثی بودم، در همان حال مردی آمد و علیه پدرش شکایت کرد و گفت: خداوند کارهای امیر را اصلاح کند! پدرم دخترم را بدون اجازه من به عقد جوانی در آورده است.زیاد بن عبیدالله به اطرافیانش گفت: درباره سخن این مرد چه می گویید؟همه گفتند: عقدش باطل است.سپس زیاد بن عبیدالله به من رو کرد و گفت: شما چه می گویید ای ابا عبدالله؟هنگامی که از من سؤال کرد به آنهایی که جواب داده بودند رو کردم و گفتم: آیا در روایت هایی که از پیامبر خدا صلّى اللهُ عليه وآله نقل کنید چنین نیست که روزی مردی نزد رسول خدا صلّى اللهُ عليه وآله آمد در حالی که از پیامبر صلّى اللهُ عليه وآله بر علیه پدرش مانند همین جریان شکوه کرد؟ پس رسول الله صلّى اللهُ عليه وآله فرمود: تو و اموالت از آن پدرت هستی؟ اطرافیان زیاد بن عبیدالله گفتند: آری.امام صادق علیه السَّلام فرمود: گفتم: پس این چگونه است در حالی که او و اموالش از آن پدرش می باشد، اما عقد پدرش (بر او لازم نیست؟!)امام فرمود: اما زیاد بن عبیدالله به قول آنها عمل کرد و قول مرا ترک کرد.

4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ [جميعاً] عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي اللهِ علیه السَّلام قَالَ:إِذَا زَوَّجَ الْأَبُ وَ الْجَدُّ كَانَ التَّزْوِيجُ لِلْأَوَّلِ، فَإِنْ كَانَ جَمِيعاً فِي حَالٍ وَاحِدَةٍ فَالْجَدُّ أَوْلَى.5 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَبَانِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:إِنَّ الْجَدَّ إِذَا زَوَّجَ ابْنَةَ ابْنِهِ وَ كَانَ أَبُوهَا حَيَّا وَكَانَ الْجَدُّ مَرْضِيّاً جَازَ.قُلْنَا : فَإِنْ هَوِيَ أَبُو الْجَارِيَةِ هَوَى وَ هَوِيَ الْجَدُّ. هَوَى وَ هُمَا سَوَاءٌ فِي الْعَدْلِ وَ الرِّضَا.قَالَ: أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ تَرْضَى بِقَوْلِ الْجَدِّ.6 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:4 - هشام بن سالم و محمّد بن حکیم گویند: امام صادق علیه السَّلام فرمود:اگر پدر، دختر خود را برای کسی عقد کند، و پدر بزرگ همان دختر را برای دیگری عقد کند، آن عقدی رسمیّت دارد که زودتر انجام گرفته باشد. و اگر پدر و پدربزرگ هر دو در یک زمان صیغۀ عقد را جاری کنند، عقد پدر بزرگ اولویّت است .5 - فضل بن عبدالملک گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:اگر در حال زنده بودن پدر دختر، پدر بزرگ نوۀ خود را شوهر بدهد، عقد ازدواج رسمی است با این شرط که پدر بزرگ از نظر اجتماعی، شایسته و صالح باشد.گفتیم: اگر پدر دختر، جوانی را در نظر بگیرد و پدر بزرگ دختر، جوان دیگری را؛ در حالی که پدر و پدربزرگ از نظر عدالت و شایستگی یکسان باشند تکلیف دختر چه خواهد بود؟فرمود: من دوست دارم دختر به پیشنهاد پدر بزرگش رضا بدهد.6 - ابی عبّاس گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

إِذَا زَوَّجَ الرَّجُلُ فَأَبَى ذَلِكَ وَالِدُهُ ، فَإِنَّ تَزْوِيجَ الْأَبِ جَائِزٌ وَ إِنْ كَرِهَ الْجَدُّ ، لَيْسَ هَذَا مِثْلَ الَّذِي يَفْعَلُهُ الْجَدُّ ثُمَّ يُرِيدُ الْأَبُ أَنْ يَرُدَّهُ.### بخش پنجاه و نهم#### ازدواج با دو ولی غیر پدر و پدربزرگ(59 بَابُ الْمَرْأَةِ يُزَوِّجُهَا وَلِيَّانِ غَيْرُ الْأَبِ وَ الْجَدِّ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْ رَجُلٍ آخَرَ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فِي امْرَأَةٍ أَنْكَحَهَا أَخُوهَا رَجُلاً ثُمَّ أَنْكَحَتْهَا أُمُّهَا بَعْدَ ذَلِكَ رَجُلاً وَ خَالُهَا أَوْ أَخٌ لَهَا صَغِيرٌ فَدُخِلَ بِهَا فَحَبِلَتْ فَاحْتَكَمَا فِيهَا فَأَقَامَ الْأَوَّلُ الشُّهُودَ؛ فَأَلْحَقَهَا بِالْأَوَّلِ وَ جَعَلَ لَهَا الصَّدَاقَيْنِ جَمِيعاً وَ مَنَعَ زَوْجَهَا الَّذِي حُقَّتْ لَهُ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا حَتَّى تَضَعَ حَمْلَهَا ثُمَّ أَلْحَقَ الْوَلَدَ بِأَبِيهِ.اگر مردی دخترش را عقد کند و پدرش مخالفت نماید در چنین حالتی عقد پدر جایز است، گرچه پدر بزرگ راضی نباشد و این چنین نیست که پدربزرگ دختر را تزویج کند بعد پدر مخالفت نماید.بخش پنجاه و نهم: ازدواج با دو ولی غیر پدر و پدر بزرگ1 - محمّد بن قیس گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:حضرت امیر مؤمنان علی علیه السَّلام درباره دختری که برادرش او را به عقد مردی در آورده و پس از آن مادرش او را به عقد شخص دیگری درآورد در حالی که دختر، یک دایی یا برادر کوچک داشت (که با وجود مادر، ولایتی ندارند پس شوهر دوم؛ دختر همبستر شد و او حامله شد. پس دو شوهر محاکمه نمودند، شوهر اول شاهد آورد، چنین قضاوت نمود: زن را به شوهر اول داد و برای زن دو مهریه قرار داد (که دو شوهر به او بپردازند) و شوهر اول را منع نمود که پیش از وضع حمل زن با او همبستر شود، سپس فرزند را به پدرش (شوهر دوم) داد.)

2 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَّانَ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ وَلِيدِ بَيَّاعِ الْأَسْفَاطِ قَالَ:سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنْ جَارِيَةٍ كَانَ لَهَا أَخَوَانِ زَوْجَهَا الْأَكْبَرُ بِالْكُوفَةِ وَ زَوَّجَهَا الْأَصْغَرُ بِأَرْضِ أُخْرَى.قَالَ: الْأَوَّلُ بِهَا أَوْلَى إِلَّا أَنْ يَكُونَ الْآخَرُ قَدْ دَخَلَ بِهَا، فَإِنْ دَخَلَ بِهَا فَهِيَ امْرَأَتُهُ وَ نِكَاحُهُ جَائِزٌ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ:سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ تَرَكَ أَخَوَيْنِ وَ الْبِنْتَ وَ الْإِبْنَةُ صَغِيرَةٌ فَعَمَدٌ أَحَدٌ الْأَخَوَيْنِ الْوَصِيُّ فَزَوَّجَ الإِبْنَةَ مِنِ ابْنِهِ ثُمَّ مَاتَ أَبُو الْإِبْنِ الْمُزَوَّجِ فَلَمَّا أَنْ مَاتَ قَالَ الْآخَرُ أَخِي لَمْ يُزَوِّجُ ابْنَهُ فَزَوَّجَ الْجَارِيَةَ مِنِ ابْنِهِ .فَقِيلَ لِلْجَارِيَةِ : أَيُّ الزَّوْجَيْنِ أَحَبُّ إِلَيْكِ الْأَوَّلُ أَوِ الْآخَرُ؟قَالَتِ : الْآخَرُ.2 - وليد بتّاع الاسقاط گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدند: درباره دختری که دو تا برادر دارد برادر بزرگ او را در کوفه به عقد مردی در می آورد و برادر کوچک او را در سرزمینی دیگر به عقد در می آورد.امام فرمود: مرد اوّلی که در کوفه با او عقد بسته شده ارجح تر از دوّمی است. مگر آن که دوّمی با آن همبستر شده باشد و اگر دومی دخول کرده باشد پس زن او می شود و این نکاح صحيح است.3 - اسماعیل بن بزیع گوید:مردی از امام علیه السَّلام سؤال کرد: مردی فوت کرد و از خود یک دختر کوچک و دو برادر به جای گذارد. یکی از دو برادر (که عموی دختر می باشند وصی را وادار کرد که دخترک را عقد او درآورد. سپس همین برادر مرد و پس از مرگش برادر دیگر گفت: برادرم پسرش را به عقد دختر در نیاورده بود. سپس دختر را به عقد خود در آورد و به دختر گفت: کدامیک از شوهرانت را بیشتر دوست داری؟ اولی یا دومی؟)دختر جواب داد: دومی.

ثُمَّ إِنَّ الْأَخَ الثَّانِيَ مَاتَ وَلِلْأَخِ الْأَوَّلِ ابْنُ أَكْبَرُ مِنَ الْإِبْنِ الْمُزَوَّجِ، فَقَالَ لِلْجَارِيَةِ : اخْتَارِي أَيُّهُمَا أَحَبُّ إِلَيْكِ الزَّوْجُ الْأَوَّلُ أَوِ الزَّوْجُ الْآخَرُ؟فَقَالَ: الرَّوَايَةُ فِيهَا أَنَّهَا لِلزَّوْجِ الْأَخِيرِ ، وَ ذَلِكَ أَنَّهَا [ تَكُونُ ] قَدْ كَانَتْ أَدْرَكَتْ حِينَ زَوَّجَهَا وَ لَيْسَ لَهَا أَنْ تَنْقُضَ مَا عَقَدَتْهُ بَعْدَ إِدْرَاكِهَا.### بخش شصتم#### حکم زنی که امر ازدواجش را به کسی می سپارد تا او را عقد شخص مورد نظرش درآورد اما او فرد دیگری را به ازدواج او درمی آورد...(60 بَابُ الْمَرْأَةِ تُوَلِّي أَمْرَهَا رَجُلاً لِيُزَوِّجَهَا مِنْ رَجُلٍ فَزَوَّجَهَا مِنْ غَيْرِهِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام.فِي امْرَأَةٍ وَلَّتْ أَمْرَهَا رَجُلاً فَقَالَتْ: زَوَّجْنِي فُلاناً.فَقَالَ: إِنِّي لا أَزَوِّجُكِ حَتَّى تُشْهِدِي لِي أَنَّ أَمْرَكِ بِيَدِي، فَأَشْهَدَتْ لَهُ فَقَالَ عِنْدَ التَّزْوِيجِ لِلَّذِي يَخْطُبُهَا: يَا فُلانُ عَلَيْكَ كَذَا وَكَذَا قَالَ: نَعَمْ.پس از آن، این برادر نیز مرد. برادر اولی پسر دیگری داشت که پسر به عقد در آمده بزرگتر بود. این پسر به دختر گفت: هر کدام از دو شوهرت را که بیشتر دوست داری انتخاب کن. (اینک کدام عقد شرعی است؟)فرمود: در روایت این گونه است: دختر برای شوهر دومی است؛ زیرا هنگامی که با شوهر دوم ازدواج می کرد درک و رشد عقلی داشت از این رو حق ندارد این عقد را باطل کند در صورتی که آن را درک می کرد.بخش شصتم: حکم زنی که امر ازدواجش را به کسی می سپارد تا او را به عقد شخص مورد نظرش درآورد اما او فرد دیگری را به ازدواج او در می آورد1 - حلبی گوید: به امام صادق :علیه السَّلام گفتم: زنی اختیار خود را به دست مردی می سپارد و می گوید: مرا با فلانی تزویج کن، وکیل او می گوید: من تو را تزویج نمی کنم، مگر آن که شاهد بگیری که اختیارت را به دست من سپرده ای.آن زن شاهد می گیرد که اختیار تزویج خود را به دست وکیل خود سپرده است. بعد در مجلس عقد، وكیل زن به داماد می گوید: شما باید فلان مبلغ مهریّه بپردازی و داماد بگوید: باشد.

فَقَالَ: هُوَ لِلْقَوْمِ اشْهَدُوا أَنَّ ذَلِكَ لَهَا عِنْدِي وَ قَدْ زَوَّجْتُهَا نَفْسِي.فَقَالَتِ الْمَرْأَةُ: لَا ، وَ لا كَرَامَةَ وَ مَا أَمْرِي إِلَّا بِيَدِي وَ مَا وَلَّيْتُكَ أَمْرِي إِلَّا حَيَاءٌ مِنَ الْكَلَامِ.قَالَ: تُنْزَعُ مِنْهُ وَ تُوجَعُ رَأْسُهُ.مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النِّعْمَانِ عَنْ أَبِي الصَّبَاحِ الْكِنَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام مِثْلَهُ.### بخش شصت و یکم#### کودکانی که در هنگام کودکی ازدواج کنند با هم انس نمی گیرند(61 بَابُ أَنَّ الصِّغَارَ إِذَا زُوِّجُوا لَمْ يَأْتَلِفُوا)1 - مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَم عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَوْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام قَالَ:قِيلَ لَهُ: إِنَّا نُزَوِّجُ صِبْيَانَنَا وَ هُمْ صِغَارٌ.قَالَ: فَقَالَ: إِذَا زُوِّجُوا وَ هُمْ صِغَارٌ لَمْ يَكَادُوا يَتَأَلَّفُوا.وکیل زن می گوید: همۀ حاضران گواه باشند که من همین مبلغ را بر عهده گرفتم و این خانم را به ازدواج خود درآوردم.خانم بگوید: نه. حتی از روی بزرگواری نیز قبول نمی کنم اختیار من در دست خودم است. من تو را وکیل خود قرار ندادم مگر به خاطر حیایی که از سخن گفتن داشتم. تکلیف آنان چیست؟امام صادق علیه السَّلام فرمود: وکالت را از او می گیرند و با پس گردنی او را تأدیب می کنند.بخش شصت و یکم: کودکانی که در هنگام کودکی ازدواج کنند با هم انس نمی گیرند1 - هشام بن حکم گوید: مردی به امام صادق علیه السَّلام یا امام کاظم علیه السَّلام گفت: ما پسران و دختران خود را در دوران کودکی با هم تزویج می کنیم.فرمود: هرگاه ازدواج آنان در سن کودکی صورت بگیرد، (بعد از سن بلوغ و دورۀ زندگی کمتر انس و محبّت پیدا می کنند.)

### بخش شصت و دوم#### حد همبستر شدن(62 بَابُ الْحَدِّ الَّذِي يُدْخَلُ بِالْمَرْأَةِ فِيهِ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:لا يُدْخَلَ بِالْجَارِيَةِ حَتَّى يَأْتِيَ لَهَا تِسْعُ سِنِينَ أَوْ عَشْرُ سِنِينَ.2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَن ابن أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ قَالَ:إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْجَارِيَةَ وَ هِيَ صَغِيرَةً فَلا يَدْخُلْ بِهَا حَتَّى يَأْتِيَ لَهَا تِسْعُ سِنِينَ.3 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:بخش شصت و دوم: حد همبستر شدن1 - ابو بصیر گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:جایز نیست با دختر همبستر شد مگر این که به سن 9 سالگی یا 10 سالگی برسد.2 - حلبی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:اگر مردی با دختری کوچک ازدواج کرد جایز نیست با او همبستر شود تا سنّ او به 9 سالگی برسد.3 - زراره گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:

لا يُدْخَلْ بِالْجَارِيَةِ حَتَّى يَأْتِيَ لَهَا تِسْعُ سِنِينَ أَوْ عَشْرُ سِنِينَ.4 - عَنْهُ عَنْ زَكَرِيَّا الْمُؤْمِنِ أَوْ بَيْنَهُ وَ بَيْنَهُ رَجُلٌ وَ لا أَعْلَمُهُ إِلَّا حَدَّثَنِي عَنْ عَمَّارٍ السِّجِسْتَانِي قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام يَقُولُ لِمَوْلًى لَهُ:انْطَلِقْ فَقُلْ لِلْقَاضِي قَالَ رَسُولُ اللهِ صلَّی اللهُ علیه وآله: حَدُّ الْمَرْأَةِ أَنْ يُدْخَلَ بِهَا عَلَى زَوْجِهَا ابْنَةٌ تِسْعَ سِنِينَ.### بخش شصت و سوم#### حکم کسی که با زنی ازدواج می کند و پسرش با دختر او ازدواج می کند(63 بَابُ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يَتَزَوَّجُ ابْنُهُ ابْنَتَهَا)1 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عِيصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُل يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ خَلَفَ عَلَيْهَا رَجُلٌ بَعْدُ فَوَلَدَتْ لِلْآخَرِ هَلْ يَحِلُّ وَلَدُهَا مِنَ الْآخَرِ لِوَلَدِ الْأَوَّلِ مِنْ غَيْرِهَا؟نباید با دختر همبستر شد مگر این که به سنّ 9 سالگی یا 10 سالگی برسد.4 - عمّار سجستانی گوید: از امام صادق علیه السَّلام شنیدم که به غلامش می فرمود:بشتاب و به قاضی بگو: پیامبر خدا صلَّی اللهُ علیه وآله چنین فرموده: حدود سنی زنی که مرد جایز است با او همبستر شود سنّ 9 سالگی است.بخش شصت و سوم: حکم کسی که با زنی ازدواج می کند و پسرش با دختر او ازدواج می کند1 - عیص بن قاسم گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم:مردی همسر خود را طلاق می دهد، زن شوهر می کند و از شوهر دوم صاحب فرزند می شود آیا فرزندانی که این زن از شوهر دوم خود دارد، می توانند با فرزندانی که شوهر اول از زن دیگری دارد ازدواج کنند؟

قَالَ: نَعَمْ.قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَعْتَقَ سُرِّيَّةٌ لَهُ ثُمَّ خَلَفَ عَلَيْهَا رَجُلٌ بَعْدَهُ ثُمَّ وَلَدَتْ لِلآخَر هَلْ يَحِلُّ وَلَدُهَا لِوَلدِ الَّذِي أَعْتَقَهَا.قَالَ: نَعَمْ2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ شُعَيْبِ الْعَقَرْقُوفِيُّ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ الْجَارِيَةُ يَقَعُ عَلَيْهَا يَطْلُبُ وَلَدَهَا فَلَمْ يُرْزَقُ مِنْهَا وَلَداً فَوَهَبَهَا لِأَخِيهِ أَوْ بَاعَهَا فَوَلَدَتْ لَهُ أَوْ لاداً أَ يُزَوِّجُ وَلَدَهُ مِنْ غَيْرِهَا وَلَدَ أَخِيهِ مِنْهَا؟ فَقَالَ: أَعِدْ عَلَيَّ. فَأَعَدْتُ عَلَيْهِ.فَقَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.3 - وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ الصَّيْرَفِيَّ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السَّلام عَنْ هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ.فرمود: آری.گفتم: مردی کنیز خود را آزاد می کند، زن آزاد شوهر می کند و فرزندانی می آورد آیا فرزندان این زن می توانند با فرزندان مولای سابقش ازدواج کنند.فرمود: آری.2 - شعیب عقرقوفی گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: فردی با کنیز خود همبستر می شود، اما صاحب فرزند نمی شود، پس کنیز را به برادرش می بخشد و یا می فروشد و برادرش از همان کنیز صاحب فرزند می شود. آیا می تواند فرزندان خود را که از زنان دیگر دارد با فرزندان برادرش تزویج کند؟فرمود: پرسش خود را تکرار کن.من سؤال خود را تکرار کردم. حضرتش فرمود: مانعی ندارد.3 - حسین بن خالد صیرفی گوید: همین سؤال را از امام رضا علیه السَّلام پرسیدم.

فَقَالَ: كَرْرْهَا عَلَيَّ.قُلْتُ لَهُ: إِنَّهُ كَانَتْ لِي جَارِيَةً فَلَمْ تُرْزَقُ مِنِّي وَلَداً فَبِعْتُهَا فَوَلَدَتْ مِنْ غَيْرِي وَلَداً وَ لِي وَلَدٌ مِنْ غَيْرِهَا فَأَزَوِّجُ وَلَدِي مِنْ غَيْرِهَا وَلَدَهَا،قَالَ: تُزَوِّجُ مَا كَانَ لَهَا مِنْ وَلَدٍ قَبْلَكَ يَقُولُ : قَبْلَ أَنْ يَكُونَ لَكَ.4 - وَ عَنْهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ الْجُهَيْمِ الْهِلَالِيُّ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يُزَوِّجُ ابْنَهُ ابْنَتَهَا.فَقَالَ: إِنْ كَانَتِ الإِبْنَةُ لَهَا قَبْلَ أَنْ يَتَزَوَّجَ بِهَا فَلَا بَأْسَ.### بخش شصت و چهارم#### حکم تزویج کودکان(64 بَابُ تَزْوِيجِ الصِّبْيَانِ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ:فرمود: سؤال را تکرار کن!گفتم: کنیزی داشتم از من فرزندی نیاورد. پس آن را فروختم و از مرد دیگری صاحب فرزندی شد در حالی که من نیز از غیر او فرزندی داشتم، آیا جایز است این فرزندم را به عقد فرزند او درآورم؟فرمود: فرزندت را به عقد فرزندانی که پیش از کنیزی برای تو داشت، درآور.4- زید هلالی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: مردی با زنی ازدواج می کند و پسرش را به عقد دخترش در می آورد (چه حکمی دارد؟)فرمود: اگر دختر این خانم، از شوهر قبلی او باشد، مانعی ندارد.بخش شصت و چهارم: حکم تزویج کودکان1 - فضل بن عبدالملک گوید:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَن الرَّجُلِ يُزَوِّجُ ابْنَهُ وَ هُوَ صَغِيرٌ.قَالَ: لَا بَأْسَ.قُلْتُ: يَجُوزُ طَلَاقُ الْأَبِ.قَالَ: لا.قُلْتُ: عَلَى مَن الصَّدَاقُ؟قَالَ: عَلَى الْأَبِ إِنْ كَانَ ضَمِنَهُ لَهُمْ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ ضَمِنَهُ فَهُوَ عَلَى الْغُلَامِ إِلَّا أَنْ لَا يَكُونَ لِلْغُلامِ مَالٌ فَهُوَ ضَامِنٌ لَهُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ ضَمِنَ.وَ قَالَ: إِذَا زَوَّجَ الرَّجُلُ ابْنَهُ فَذَلِكَ إِلَى أَبِيهِ، وَإِذَا زَوَّجَ الإِبْنَةَ جَازَ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يُزَوِّجُ ابْنَهُ وَ هُوَ صَغِيرٌ.از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: مردی پسرش را در حالی که بچه صغیر است عقد می کند.فرمود: مانعی نیست.گفتم: آیا جایز است پدر به جای فرزند طلاق بدهد»؟فرمود: نه،گفتم : مهریّه بر عهدۀ کیست؟امام فرمود: بر عهده پدر است، اگر پدر عهده دار پرداخت مهریّه شده است و اگر پدر بچّه ضامن نشده باشد، پس مهریّه بر عهدهٔ فرزندش است، مگر در صورتی که این فرزند مالی نداشته باشد، پس در چنین صورتی حتی اگر در هنگام عقد نیز پدر مهریه را بر عهده نگرفته باشد، ضامن آن است. و اگر پدر دخترش را تزویج کند جایز است.2 - عبيد بن زراره گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر انسان بخواهد برای فرزند نابالغ خود زن بگیرد، چه شرایطی دارد؟

قَالَ: إِنْ كَانَ لابْنِهِ مَالٌ فَعَلَيْهِ الْمَهْرُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ لِلابْنِ مَالٌ فَالْأَبُ ضَامِنُ الْمَهْرِ ضَمِنَ أَوْ لَمْ يَضْمَنُ.3 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَزَوَّجَ مِنْهُمُ اثْنَيْنِ وَ فَرَضَ الصَّدَاقَ ثُمَّ مَاتَ مِنْ أَيْنَ يُحْسَبُ الصَّدَاقُ مِنْ جُمْلَةِ الْمَالِ أَوْ مِنْ حِصَّتِهِمَا؟قَالَ: مِنْ جَمِيعِ الْمَالِ، إِنَّمَا هُوَ بِمَنْزِلَةِ الدَّيْنِ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ:فرمود: در صورتی که فرزند نابالغ او، شخصاً صاحب مال و ثروت باشد، مهریّه عروس بر عهدۀ فرزند است و اگر صاحب مال و ثروت نباشد، پدر ضامن مهریّه خواهد بود، خواه ضمانت بکند و یا ضمانت نکند.3 - محمد بن مسلم گوید: به امام (باقر و یا امام صادق علیهما السَّلام گفتم: اگر کسی با مهریّه معیّن برای دو تن از فرزندان خود همسر بگیرد سپس بمیرد، آیا مهریّه این دو همسر باید از همۀ میراث پدر برداشت شود، و یا از سهم دو فرزند؟)فرمود: از همۀ میراث؛ زیرا مهریه این دو همسر به منزله بدهی است که بر عهدۀ او بوده است.4 - ابي عبيدة حذّاء گوید:

سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرِ علیه السَّلام عَنْ غُلامٍ وَ جَارِيَةٍ زَوَّجَهُمَا وَلِيَّانِ لَهُمَا وَ هُمَا غَيْرُ مُدْرِكَيْنِ.فَقَالَ: النِّكَاحُ جَائِزٌ وَ أَيُّهُمَا أَدْرَكَ كَانَ لَهُ الْخِيَارُ، وَ إِنْ مَاتَا قَبْلَ أَنْ يُدْرِكَا فَلَا مِيرَاثَ بَيْنَهُمَا وَ لا مَهْرَ إِلَّا أَنْ يَكُونَا قَدْ أَدْرَكَا وَ رَضِيَا.قُلْتُ: فَإِنْ أَدْرَكَ أَحَدُهُمَا قَبْلَ الْآخَرِ.قَالَ: يَجُوزُ ذَلِكَ عَلَيْهِ إِنْ هُوَ رَضِيَ.قُلْتُ: فَإِنْ كَانَ الرَّجُلُ الَّذِي أَدْرَكَ قَبْلَ الْجَارِيَةِ وَ رَضِيَ بِالنِّكَاحِ ثُمَّ مَاتَ قَبْلَ أَنْ تُدْرِكَ الْجَارِيَةُ أَ تَرِثُهُ؟قَالَ: نَعَمْ يُعْزَلُ مِيرَاتُهَا مِنْهُ حَتَّى تُدْرِكَ فَتَحْلِفَ بِاللَّهِ مَا دَعَاهَا إِلَى أَخْذِ الْمِيرَاثِ إِلَّا رِضَاهَا بِالتَّزْوِيج ثُمَّ يُدْفَعُ إِلَيْهَا الْمِيرَاتُ وَنِصْفُ الْمَهْرِ.قُلْتُ: فَإِنْ مَاتَتِ الْجَارِيَةُ وَ لَمْ تَكُنْ أَدْرَكَتْ أَ يَرِثُهَا الزَّوْجُ الْمُدْرِكُ.قَالَ: لا، لأَنَّ لَهَا الْخِيَارَ إِذَا أَدْرَكَتْ.به امام باقر علیه السَّلام گفتم: اگر پسر و دختری قبل از بلوغ، به وسیلهٔ اولیای خود تزویج شوند، این ازدواج چه صورت دارد؟فرمود: ازدواج آن دو رسمی است، ولی به هنگام بلوغ هر کدام اختیار رد و قبول ازدواج، با خود آنان است: اگر پسر و دختر قبل از بلوغ بمیرند، نه میراثی در میان است و نه مهریّه، مگر این که هر دو بالغ شده و رضایت داده باشند.گفتم: اگر یکی قبل از دیگری بالغ شود، چه صورت دارد؟فرمود: این احکام (مهریّه و میراث بر او جاری می شود در صورتی که رضایت بدهد.)گفتم: اگر پسر بالغ شود و ازدواج با دختر را بپذیرد، ولی قبل از بلوغ دختر، بمیرد، آیا دختر ارث می برد؟فرمود: آری، مهریه و میراث او را جدا می گذارند تا بعد از بلوغ سوگند یاد کند که رضایت کامل به ازدواج باعث شده که میراث را بپذیرد. بعد از سودگند، حق میراث و نصف مهریّه او را می پردازند.گفتم: اگر دختر قبل از بلوغ بمیرد؟ آیا پسر بالغ که به ازدواج با دختر رضایت داده از او ارث می برد؟فرمود: نه، برای این که دختر هنگامی که به سن بلوغ می رسید اختیار داشت ازدواج را قبول یا رد کند.

قُلْتُ: فَإِنْ كَانَ أَبُوهَا هُوَ الَّذِي زَوَّجَهَا قَبْلَ أَنْ تُدْرِكَ.قَالَ : يَجُوزُ عَلَيْهَا تَزْوِيجُ الْأَبِ وَ يَجُوزُ عَلَى الْغُلَامِ وَ الْمَهْرُ عَلَى الْأَبِ لِلْجَارِيَةِ.### بخش شصت و پنجم#### اختلاف پدر و پسر در گزینش همسر برای فرزند(65 بَابُ الرَّجُلِ يَهْوَى امْرَأَةً وَ يَهْوَى أَبَوَاهُ غَيْرَهَا)1 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ حَبِيبِ الْخَثْعَمِيٌّ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ لَهُ: إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَتَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَإِنَّ أَبَوَيْ أَرَادَا غَيْرَهَا.قَالَ: تَزَوَّج الَّتِي هَوِيتَ وَ دَعِ الَّتِي يَهْوَى أَبَوَاكَ.2 - أَبُو عَلَى الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَهْلِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِيُّ عَنِ الْكَاهِلِيَّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ زَوَّجَتْهُ أُمُّهُ وَ هُوَ غَائِبٌ.گفتم: در صورتی که ازدواج دختر به وسیلۀ پدرش انجام گرفته باشد، چه حکمی دارد؟فرمود: تزویج پدر نسبت به دخترش رسمیّت دارد و هم چنین تزویج پدر نسبت به پسرش نیز قاطعیّت دارد و مهریه ازدواج بر عهدۀ پدرِ پسر خواهد بود که باید به دختر بپردازد.بخش شصت و پنجم: اختلاف پدر و پسر در گزینش همسر برای فرزند1 - ابن ابي يعفور گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: من علاقه دارم با زنی ازدواج کنم، و پدر و مادرم خانم دیگری را برایم در نظر گرفته اند، تکلیف من چیست؟فرمود: با آن زنی که علاقه و تمایل داری ازدواج کن و از آن زنی که پدر و مادرت تمایل دارند، صرف نظر کن.2 - محمّد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدند: مردی غایب بود و در غیابش مادرش برای او زن گرفته است (این ازدواج صحیح است؟)

قَالَ : النِّكَاحُ جَائِزٌ إِنْ شَاءَ الْمُتَزَوِّجُ قَبِلَ وَ إِنْ شَاءَ تَرَكَ، فَإِنْ تَرَكَ الْمُتَزَوِّجُ تَزْوِيجَهُ فَالْمَهْرُ لازِمٌ لِأُمِّهِ.### بخش شصت و ششم#### شرایط ازدواج و باید و نبایدهای آن(66 بَابُ الشَّرْطِ فِي النِّكَاحِ وَ مَا يَجُوزُ مِنْهُ وَ مَا لَا يَجُوزُ)1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام:فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى، فَإِنْ جَاءَ بِصَدَاقِهَا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَهِيَ امْرَأَتُهُ وَ إِنْ لَمْ يَأْتِ بِصَدَاقِهَا إِلَى الْأَجَلِ فَلَيْسَ لَهُ عَلَيْهَا سَبِيلٌ وَ ذَلِكَ شَرْطُهُمْ بَيْنَهُمْ حِينَ أَنْكَحُوهُ ؛ فَقَضَى لِلرَّجُلِ أَنَّ بِيَدِهِ بُضْعَ امْرَأَتِهِ وَ أَحْبَطَ شَرْطَهُمْ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَيْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:فرمود: عقد صحيح است، اگر فرزند رضایت دهد می تواند و اگر هم رضایت ندهد می تواند آن ازدواج را رها کند. و اگر این فرزند این ازدواج را رها کند مهر بر عهده مادر است.بخش شصت و ششم: شرایط ازدواج و باید و نبایدهای آن1 - محمّد بن قیس گوید: امام باقر علیه السَّلام در مورد مردی که با زنی ازدواج می کند و در هنگام شرط می کند که اگر مهریّه را تا مدّت معّینی _ که تعیین نموده اند _ پرداخت نماید، ازدواج لازم شود و اگر تا آن مدّت مهریّه را پرداخت ننماید ازدواج باطل گردد؛ حکم نمود که مرد، صاحب اختیار همسرش است ولی شرط آنها را باطل نمود.2 - ابی عبّاس گوید:

فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ يَشْتَرِطُ لَهَا أَنْ لَا يُخْرِجَهَا مِنْ بَلَدِهَا.قَالَ : يَفِي لَهَا بِذَلِكَ . أَوْ قَالَ: يَلْزَمُهُ ذَلِكَ.3 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَ شَرَطَ عَلَيْهَا أَنْ يَأْتِيَهَا إِذَا شَاءَ وَ يُنْفِقَ عَلَيْهَا شَيْئًا مُسَمًّى كُلِّ شَهْرٍ.قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنِ الْمَهَارِيَّةِ يَشْتَرِطُ عَلَيْهَا عِنْدَ عُقْدَةِ النِّكَاحِ أَنْ يَأْتِيَهَا مَتَى شَاءَ كُلَّ شَهْرٍ وَكُلَّ جُمْعَةٍ يَوْماً وَ مِنَ النَّفَقَةِ كَذَا وَكَذَا.امام صادق علیه السَّلام در مورد مردی که با زنی به این شرط ازدواج می کند که او را از شهرش بیرون نبرد، فرمود:باید به این شرط عمل کند. یا فرمود: عمل به این شرط بر او واجب است.3 - عبدالرحمان بن ابی عبدالله گوید: از امام علیه السَّلام پرسیدم: مردی با زنی ازدواج می نماید و بر او شرط می کند که هرگاه بخواهد نزدش بیاید و نفقه معّینی را در هر ماه به او بپردازد (آیا چنین شرطی جایز است؟)فرمود: ایرادی ندارد.4 - زراره گوید: از امام باقر علیه السَّلام پرسیدند: اگر کسی در هنگام عقد ازدواج، با زن خود شرط نماید که هر وقت فرصت کند، ماهی یک بار، هر جمعه یک بار به خانۀ او برود و بیش از میزان معّینی خرجی ندهد (این شرایط چه صورت دارد؟)

قَالَ: لَيْسَ ذَلِكَ الشَّرْطُ بِشَيْءٍ، وَمَنْ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ فَلَهَا مَا لِلْمَرْأَةِ مِنَ النَّفَقَةِ وَالْقِسْمَةِ، وَ لَكِنَّهُ إِذَا تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَخَافَتْ مِنْهُ نُشُورًاً أَوْ خَافَتْ أَنْ يَتَزَوَّجَ عَلَيْهَا أَوْ يُطَلَّقَهَا فَصَالَحَتْهُ مِنْ حَقِّهَا عَلَى شَيْءٍ مِنْ نَفَقَتِهَا أَوْ قِسْمَتِهَا، فَإِنَّ ذَلِكَ جَائِرٌ لَا بَأْسَ بِهِ.5 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیه السَّلام:فِي الرَّجُلِ يَقُولُ لِعَبْدِهِ أُعْتِقُكَ عَلَى أَنْ أُزَوَّجَكَ ابْنَتِي فَإِنْ تَزَوَّجْتَ أَوْ تَسَرَّيْتَ عَلَيْهَا فَعَلَيْكَ مِائَةٌ دِينَارٍ فَأَعْتَقَهُ عَلَى ذَلِكَ وَ تَسَرَّى أَوْ تَزَوَّجَ.قَالَ: عَلَيْهِ شَرْطُهُ.6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ مُوسَى بْنِ بَكْرٍ عَنْ زُرَارَةَ:فرمود: این شرایط بی اثر است. هر کس با زنی ازدواج کند، هر چه که زنان استحقاق آن را دارند از نفقه و قسمت معیّن، این زن نیز استحقاق آن را دارد. البتّه اگر با زنی ازدواج کند و زن از ناسازگاری شوهر یا تجدید فراش و یا طلاق خود خائف شود، و با شوهر خود مصالحه نماید که ناسازگاری نکند و در برابر، از حق خرجی بکاهد و اوقات کمتری با او به سر برد، چنین شرطی جایز است و مانعی ندارد.5 - محمّد بن مسلم گوید: امام (باقر و یا امام صادق علیهما السَّلام دربارۀ کسی که به بردۀ خود بگوید: من تو را آزاد می کنم با این شرایط که دخترم را با تو تزویج کنم و اگر تجدید فراش کنی و یا کنیز شخصی به منزل بیاوری صد دینار بدهی. پس با این شرط، بردۀ خود را آزاد کند، و آن بردۀ آزاده شده پس از ازدواج با دختر مولای سابقش، کنیز بیاورد یا ازدواج کند (چه حکمی دارد؟))فرمود: باید بردۀ آزاد شده به شرط خود وفا کند.6 - زراره گوید:

أَنَّ ضُرَيْساً كَانَتْ تَحْتَهُ بِنْتُ حُمْرَانَ فَجَعَلَ لَهَا أَنْ لَا يَتَزَوَّجَ عَلَيْهَا وَ أَنْ لَا يَتَسَرَّى أَبَداً فِي حَيَاتِهَا وَ لا بَعْدَ مَوْتِهَا عَلَى أَنْ جَعَلَتْ لَهُ هِيَ أَنْ لَا تَتَزَوَّجَ بَعْدَهُ وَجَعَلا عَلَيْهِمَا مِنَ الْهَدْي وَالْحَجِّ وَالْبُدْنِ وَ كُلَّ مَالِهِمَا فِي الْمَسَاكِينِ إِنْ لَمْ يَفِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا لِصَاحِبِهِ. ثُمَّ إِنَّهُ أَتَى أَبَا عَبْدِ اللهِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ.فَقَالَ علیه السَّلام: إِنَّ لإِبْنَةِ حُمْرَانَ لَحَقَّاً وَ لَنْ يَحْمِلَنَا ذَلِكَ عَلَى أَنْ لا نَقُولَ لَكَ الْحَقُّ ، اذْهَبْ وَ تَزَوَّجْ وَ تَسَرَّ ، فَإِنَّ ذَلِكَ لَيْسَ بِشَيْءٍ وَ لَيْسَ شَيْءٌ عَلَيْكَ وَ لَا عَلَيْهَا وَ لَيْسَ ذَلِكَ الَّذِي صَنَعْتَما بِشَيْءٍ فَجَاءَ فَتَسَرَّى وَ وُلِدَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ أَوْلَادٌ.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:ضریس با دختر حمران ازدواج کرده بود. با همسرش قرارداد نمود که چه در زندگی با او و چه بعد از مرگش با زن دیگری ازدواج نکند و کنیزی اختیار ننماید و همسرش نیز تعهّد کرد که بعد از مرگ شوهر، ازدواج نکند. بدین ترتیب هر دو تعهّد کردند که اگر از این قرارداد عدول کنند: قربانی بدهند، به حج بروند و شتر قربانی کنند و هر چه دارند در راه خدا به مساکین بدهند.موقعی که ضریس به خدمت امام صادق علیه السَّلام رسید، ماجرای ازدواج خود را گزارش داد.ضرتش فرمود: به راستی که دختر حمران حقوقی دارد، امّا این باعث نمی شود که حق را با تو در میان ننهم. برو تجدید فراش کن و کنیز شخصی اختیار کن، که این شرایط ارزش و اعتبار ندارد، و کفاره ای بر عهدۀ تو و خانمت نیامده است و عملی که شما انجام داده اید اعتبار ندارد.ضریس، به کوفه بازگشت و کنیز شخصی اختیار کرد و صاحب فرزندان بسیاری شد.7 - یکی از اصحاب گوید:

امْرَأَةٍ نَكَحَهَا رَجُلٌ فَأَصْدَقَتْهُ الْمَرْأَةُ وَ شَرَطَتْ عَلَيْهِ أَنَّ بِيَدِهَا الْجِمَاعَ وَ الطَّلاقَ.فَقَالَ: خَالَفَ السُّنَّةَ وَ وَلَّى الْحَقِّ مَنْ لَيْسَ أَهْلَهُ . وَقَضَى أَنَّ عَلَى الرَّجُلِ الصَّدَاقَ، وَ أَنَّ بِيَدِهِ الْجِمَاعَ وَالطَّلَاقَ وَ تِلْكَ السُّنَّةُ.8 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ بُزُرْجَ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ مُوسَى علیه السَّلام وَ أَنَا قَائِمٌ: جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ! إِنَّ شَرِيكَاً لِي كَانَتْ تَحْتَهُ امْرَأَةٌ فَطَلَّقَهَا فَبَانَتْ مِنْهُ فَأَرَادَ مُرَاجَعَتَهَا وَقَالَتِ الْمَرْأَةُ: لَا وَاللَّهِ لَا أَتَزَوَّجُكَ أَبَداً حَتَّى تَجْعَلَ اللَّهَ لِي عَلَيْكَ أَلَّا تُطَلَّقَنِي وَ لَا تَزَوَّجَ عَلَيَّ.قَالَ: وَ فَعَلَ ؟قُلْتُ: نَعَمْ قَدْ فَعَلَ جَعَلَنِيَ اللَّهُ فِدَاكَ!امام صادق علیه السَّلام در مورد زنی که مردی با او ازدواج می کند و زن نیز او را تأیید می نماید و شرط می کند که اختیار آمیزش و طلاق با خودش باشد، فرمود:کسی که صلاحیت ندارد با سنّت مخالفت کرده است و از حق سرپیچی نموده است.سپس حکم فرمود که مرد باید مهریّه را بپردازد و آمیزش و طلاق به اختیار اوست و این سنّت پیامبر صلَّی اللهُ علیه وآله است.8 - منصور بن بزرج گوید: من در حالی که ایستاده بودم به امام کاظم علیه السَّلام گفتم: خداوند مرا قربانت کند! من شریکی دارم که خانم خود را طلاق داد و با گذشت عدّه از هم شدند. بعد تصمیم گرفت که ازدواج خود را تجدید کند، ولی خانم گفت نه، به خدا سوگند! هرگز با تو ازدواج نخواهم کرد، مگر با خدا تعهد کنی که مرا طلاق ندهی و بر سر من هوو نیاوری.امام کاظم علیه السَّلام فرمود: و شریک تو متعهّد شد؟گفتم: آری، متعهّد شد، خداوند مرا فدایت کند!

قَالَ: بِئْسَ مَا صَنَعَ وَ مَا كَانَ يُدْرِيهِ مَا وَقَعَ فِي قَلْبِهِ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ أَوِ النَّهَارِ.ثُمَّ قَالَ لَهُ: أَمَّا الْآنَ فَقُلْ لَهُ: فَلْيُتِمَّ لِلْمَرْأَةِ شَرْطَهَا، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلَّى اللهُ عليه وآله قَالَ:«الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ».قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنِّي أَشُكُ فِي حَرْفٍ.فَقَالَ: هُوَ عِمْرَانُ يَمُرُّ بِكَ أَ لَيْسَ هُوَ مَعَكَ بِالْمَدِينَةِ؟فَقُلْتُ: بَلَى.قَالَ: فَقُلْ لَهُ: فَلْيَكْتُبْهَا وَ لْيَبْعَثْ بِهَا إِلَيَّ فَجَاءَنَا عِمْرَانُ بَعْدَ ذَلِكَ.فَكَتَبْنَاهَا لَهُ وَ لَمْ يَكُنْ فِيهَا زِيَادَةٌ وَ لا نُقْصَانُ .فَرَجَعَ بَعْدَ ذَلِكَ فَلَقِيَنِي فِي سُوقِ الْحَنَّاطِينَ. فَحَكَ مَنْكِبَهُ بِمَنْكِبِي فَقَالَ: يُقْرِئُكَ السَّلامَ وَ يَقُولُ لَكَ : قُلْ لِلرَّجُلِ: يَفِي بِشَرْطِهِ.فرمود بدکاری کرده است. او نمی داند که در نیمۀ شب و یا در نیمۀ روز چه شور و التهابی در درونش به پا خواهد شد. ولی اینک به شریکت بگو: به شرط زنش وفا کند؛ چرا که رسول خدا صلَّی اللهُ علیه وآله فرمود: مسلمانان در برابر تعهّدات خود وفادار می مانند.گفتم: قربانت شوم! من در یک نکتۀ این تعهد تردید دارم که نمی دانم درست برای شما نقل کرده باشم.فرمود: عمران با تو ملاقات می کند. مگر او در مدینه با تو نیست؟گفتم: آری؟فرمود: پس شریکت صورت ازدواج را با شرایط آن بنویسد و نزد من بفرستد.بعد از چندی، عمران آمد و ما شرح ماجرای ازدواج را نوشتیم و در آن هیچ کم و زیادی نبود.عمران، از ملاقات با امام کاظم علیه السَّلام بازگشت و در بازار گندم فروشان با من روبه رو شد و شانۀ خود را به شانۀ من زد و گفت: امام علیه السَّلام به تو سلام می رساند و می فرماید: به شریکت بگو به شرط خود وفا کند.

9 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِنَابٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى علیه السَّلام قَالَ:سُئِلَ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ عَلَى مِائَةِ دِينَارٍ عَلَى أَنْ تَخْرُجَ مَعَهُ إِلَى بِلادِهِ ؛ فَإِنْ لَمْ تَخْرُجْ مَعَهُ ؛ فَإِنَّ مَهْرَهَا خَمْسُونَ دِينَاراً إِنْ أَبَتْ أَنْ تَخْرُجَ مَعَهُ إِلَى بلاده.قَالَ: فَقَالَ: إِنْ أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ بِهَا إِلَى بِلادِ الشِّرْكِ فَلَا شَرْطَ لَهُ عَلَيْهَا فِي ذَلِكَ وَلَهَا مِائَةُ دِينَارٍ الَّتِي أَصْدَقَهَا إِيَّاهَا، وَ إِنْ أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ بِهَا إِلَى بِلَادِ الْمُسْلِمِينَ وَ دَارِ الْإِسْلامِ فَلَهُ مَا اشْتَرَطَ عَلَيْهَا وَ الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ.وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَخْرُجَ بِهَا إِلَى بِلادِهِ حَتَّى يُؤَدِّيَ إِلَيْهَا صَدَاقَهَا، أَوْ تَرْضَى مِنْهُ مِنْ ذَلِكَ بِمَا رَضِيَتْ وَ هُوَ جَائِزٌ لَهُ.9 - علی بن رئاب گوید: من در حضور امام کاظم علیه السَّلام بودم که از حضرتش پرسیدند: مردی با زنی با مهریّۀ صد دينار ازدواج نمود، با این شرط که همراه شوهرش به شهر او برود. و اگر از رفتن به شهر شوهرش خودداری کند مهریّه اش پنجاه دینار باشد. (آیا این شرط صحیح است؟)فرمود: اگر مرد بخواهد همسرش را به منطقه شرک ببرد این شرط صحیح نیست. و زن صد دینار را دریافت می کند. و اگر بخواهد او را به دیار مسلمانان ببرد چنین شرطی جایز است. «مسلمانان بر شروطشان پایدارند».هم چنین شوهر اجازه ندارد او را به شهر خود ببرد، تا این که مهریّه اش را بپردازد و یا زن رضایت دهد و پس از آن، شوهر می تواند او را به همراه خود ببرد.

### بخش شصت و هفتم#### تدلیس در امر ازدواج و فریبکاری زنان(67 بَابُ الْمُدَالَسَةِ فِي النِّكَاحِ وَ مَا تُرَدُّ مِنْهُ الْمَرْأَةُ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ الْوَلِيدِ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ صَبِيح عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام.فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ حُرَّةً فَوَجَدَهَا أَمَةٌ قَدْ دَلَّسَتْ نَفْسَهَا لَهُ.قَالَ: إِنْ كَانَ الَّذِي زَوْجَهَا إِيَّاهُ مِنْ غَيْرِ مَوَالِيهَا فَالنِّكَاحُ فَاسِدٌ.قُلْتُ: فَكَيْفَ يَصْنَعُ بِالْمَهْرِ الَّذِي أَخَذَتْ مِنْهُ؟قَالَ: إِنْ وَجَدَ مِمَّا أَعْطَاهَا شَيْئاً فَلْيَأْخُذْهُ وَإِنْ لَمْ يَجِدْ شَيْئًا فَلَا شَيْءَ لَهُ عَلَيْهَا وَإِنْ كَانَ زَوْجَهَا إِيَّاهُ وَلِيٌّ لَهَا ارْتَجَعَ عَلَى وَلِيْهَا بِمَا أَخَذَتْ مِنْهُ وَ لِمَوَالِيهَا عَلَيْهِ عُشْرُ ثَمَنِهَا إِنْ كَانَتْ بِكْراً وَ إِنْ كَانَتْ غَيْرَ بِكْرِ فَنِصْفُ عُشْرِ قِيمَتِهَا بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا.بخش شصت و هفتم: تدلیس در امر ازدواج و فریبکاری زنان1 - عبّاس بن ولید بن صبیح گوید: امام صادق علیه السَّلام در مورد مردی که با زنی ازدواج نمود، و بعد معلوم شد که آن زن، کنیز بوده و با فریبکاری خود را زن آزاد جا زده است، فرمود:اگر شخص بیگانه ای غیر از اولیای کنیز او را به عنوان زن آزاد شوهر داده است، ازدواج آنان باطل است.گفتم: پس تکلیف مهریّه ای که خانم از او دریافت کرده چه خواهد شد؟فرمود: اگر از مهریّه پرداختی چیزی مانده باشد، مرد می تواند پس بگیرد و اگر چیزی نمانده باشد، حقّی بر گردن کنیز ندارد. امّا در صورتی که مولای کنیز، فریبکاری نموده و او را به عنوان زن شوهر داده است، شوهر می تواند مهریّۀ پرداختی را از او مطالبه کند، و در مقابل زفاف و مباشرت، مولای کنیز حق دارد ده درصد قیمت کنیز را از شوهر مطالبه کند، و این در صورتی است که کنیز او دوشیزه باشد و چنانچه کنیز او دوشیزه نباشد، تنها می تواند پنج درصد قیمت کنیز را مطالبه کند.

کتاب ازدواج و احکام آنقَالَ: وَ تَعْتَدُّ مِنْهُ عِدَّةَ الْأَمَةِ.قُلْتُ: فَإِنْ جَاءَتْ بِوَلَدٍ.قَالَ: أَوْلَادُهَا مِنْهُ أَحْرَارٌ إِذَا كَانَ النِّكَاحُ بِغَيْرِ إِذْنِ الْمَوَالِي.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَخِيهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ:سَأَلْتَهُ عَنْ مَمْلُوكَةِ قَوْمٍ أَتَتْ قَبِيلَةٌ غَيْرَ قَبِيلَتِهَا وَ أَخْبَرَتْهُمْ أَنَّهَا حُرَّةٌ فَتَزَوَّجَهَا رَجُلٌ مِنْهُمْ فَوَلَدَتْ لَهُ.قَالَ: وُلْدُهُ مَمْلُوكُونَ إِلَّا أَنْ يُقِيمَ الْبَيَّنَةَ أَنَّهُ شَهِدَ لَهَا شَاهِدٌ أَنَّهَا حُرَّةٌ، فَلَا تُمْلَكَ وُلْدُهُ وَ يَكُونُونَ أَحْرَاراً.3 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:حضرتش افزود: این زن باید مانند کنیزان عدّه نگه دارد.گفتم: اگر این زن فرزند آورده باشد، تکلیف فرزندان او چه خواهد بود؟فرمود: فرزندان او آزادند، در صورتی که ازدواج کنیز بدون اجازۀ مولا صورت گرفته باشد.2 - سماعه گوید: از امام علیه السَّلام پرسیدم: کنیز قبیله ای نزد قبیلۀ دیگری می رود و به آنان می گوید، آزاده است. پس مردی از آنان با او ازدواج می کند و کنیز فرزندی می آورد (چه حکمی دارد؟)فرمود: فرزندان او برده اند، مگر این که شوهر، شاهد بیاورد و او گواهی به آزادگی زن گواهی دهد، در این صورت فرزندانش به بردگی در نمی آیند و آزاد هستند.3 - نظیر این روایت را زراره از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند که در آن زراره گوید:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: أَمَةٌ أَبَقَتْ مِنْ مَوَالِيهَا فَأَتَتْ قَبِيلَةٌ غَيْرَ قَبِيلَتِهَا فَادَّعَتْ أَنَّهَا حُرَّةٌ فَوَثَبَ عَلَيْهَا رَجُلٌ فَتَزَوَّجَهَا فَظَفِرَبهَا مَوْلاهَا بَعْدَ ذَلِكَ وَ قَدْ وَلَدَتْ أَوْ لاداً.فَقَالَ: إِنْ أَقَامَ الْبَيِّنَةَ الزَّوْجُ عَلَى أَنَّهُ تَزَوَّجَهَا عَلَى أَنَّهَا حُرَّةٌ أُعْتِقَ وُلْدُهَا وَ ذَهَبَ الْقَوْمُ بِأَمَتِهِمْ، فَإِنْ لَمْ يُقِمِ الْبَيِّنَةَ أُوجِعَ ظَهْرُهُ وَ اسْتُرِقَّ وُلْدُهُ.4 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ خَطَبَ إِلَى رَجُلٍ ابْنَةٌ لَهُ مِنْ مَهِيرَةٍ فَلَمَّا كَانَ لَيْلَةً دُخُولِهَا عَلَى زَوْجِهَا أَدْخَلَ عَلَيْهِ ابْنَةً لَهُ أُخْرَى مِنْ أَمَةٍ.قَالَ: تُرَدُّ عَلَى أَبِيهَا وَ تُرَدُّ إِلَيْهِ امْرَأَتُهُ وَ يَكُونُ مَهْرُهَا عَلَى أَبِيهَا.5 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ:امام علیه السَّلام چنین می افزاید: در صورتی که شوهر شاهد آورد، فرزندان آزاد می شوند و آن قبیله کنیز خود را _ که همان مادر فرزندان است _ به همراه خود می برند و اگر شوهر شاهدی ارائه نکرد، به کمرش (شلاق می زنند و فرزندانش را نیز به بردگی می برند.)4 - محمّد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السَّلام گفتم: مردی، دختری را از پدرش خواستگاری می کند که از مادر عقدی متولّد شده است، ولی در شب زفاف، پدر دختر، با فریبکاری، خواهر عروس را _ که از کنیز شخصی او به دنیا آمده است _ به خانۀ داماد بفرستد. (چه حکمی دارد؟)فرمود: دختر کنیز زاده نزد پدرش بر می گردد و زن قانونی را به شوهر می دهند و مهریّه اش بر گردن پدرش می باشد (زیرا مهریّه ای که شوهر پرداخت می کند به دختر کنیز زاده می رسد.)5 - نظیر این روایت را محمّد بن مسلم از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُل يَخْطُبُ إِلَى الرَّجُلِ ابْنَتَهُ مِنْ مَهِيرَةٍ فَأَتَاهُ بِغَيْرِهَا.قَالَ: تُرَدُّ إِلَيْهِ الَّتِي سُمِّيَتْ لَهُ بِمَهْرٍ آخَرَ مِنْ عِنْدِ أَبِيهَا وَ الْمَهْرُ الْأَوَّلُ لِلَّتِي دَخَلَ بِهَا.6 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ إِلَى قَوْمٍ فَإِذَا امْرَأَتُهُ عَوْرَاءُ وَ لَمْ يُبَيِّنُوا لَهُ.قَالَ: يُرَدُّ النِّكَاحُ مِنَ الْبَرَصِ وَالْجُذَامِ وَ الْجُنُونِ وَ الْعَفَلِ.7 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ الله بن بُكَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ بِهَا الْجُنُونُ وَ الْبَرَصُ وَ شِبْهُ ذَلِكَ.6 - حلبی گوید: از امام صادق علیه السَّلام سؤال کردم: مردی از قبیله ای زنی گرفت، پس از ازدواج متوجه شد چشمانش معیوب است اما آن قبیله او را از این نقص مطلع نکرده بودند (تکلیف چیست؟)فرمود: ازدواج به وسیلهٔ بیماری های پیسی، جُذام. دیوانگی، شاخک رحم باطل می گردد (و این عیب ازدواج را باطل نمی کند .)7 - راوی گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: مردی با زنی که دچار دیوانگی، پیسی و امثال آن است ازدواج می کند (چه حکمی دارد؟)

قَالَ: هُوَ ضَامِنٌ لِلْمَهْرِ.8 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ جَمِيلَةَ عَنْ زَيْدِ الشَّحَّام عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام قَالَ:تُرَدُّ الْبَرْصَاءُ وَ الْمَجْنُونَةُ وَ الْمَجْذُومَةُ.قُلْتُ: الْعَوْرَاءُ؟قَالَ: لا.9 - سَهْلٌ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَى قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام أَلْمَحْدُودُ وَ الْمَحْدودَةً هَلْ تُرَدُّ مِنَ النِّكَاحِ؟قال: لا.قالَ رِفاعَةُ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَرْصَاءِ.فرمود: مرد باید مهریّه را بپردازد.8 - زید شحّام گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: زنی که دارای بیماریهای پیسی دیوانگی و جذام است برگردانده می شود.عرض کردم: زنی که چشمش یک چیز را دو تا می بیند چطور؟فرمود: نه.9 - رفاعة بن موسی گوید: از امام صادق علیه السَّلام سؤال کردم مرد یا زنی که حد بر او اجرا شده، آیا در ازدواج بازگشت داده می شود؟ (موجب بطلان عقد می گردد؟)فرمود: نه.رفاعه گوید: هم چنین در مورد زنی که دارای بیماریهای پیسی است.

فَقَالَ: قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فِي امْرَأَةِ زَوْجَهَا وَلِيُّهَا وَ هِيَ بَرْصَاءُ : أَنَّ لَهَا الْمَهْرَ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا، وَأَنَّ الْمَهْرَ عَلَى الَّذِي زَوْجَهَا، وَإِنَّمَا صَارَ الْمَهْرُ عَلَيْهِ، لِأَنَّهُ دَلَّسَهَا.وَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ وَ زَوْجَهَا رَجُلٌ لَا يَعْرِفُ دَخِيلَةَ أَمْرِهَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ شَيْءٌ وَكَانَ الْمَهْرُ يَأْخُذُهُ مِنْهَا.10 - سَهْلْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ جَمِيعاً عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:فِي رَجُلٍ وَلَّتْهُ امْرَأَةٌ أَمْرَهَا أَوْ ذَاتِ قَرَابَةٍ أَوْ جَارٍ لَهَا لَا يَعْلَمُ دَخِيلَةَ أَمْرِهَا فَوَجَدَهَا قَدْ دَلَّسَتْ عَيْباً هُوَ بِهَا.قَالَ: يُؤْخَذُ الْمَهْرُ مِنْهَا، وَلا يَكُونُ عَلَى الَّذِي زَوْجَهَا شَيْءٌ.11 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:فرمود: امیرمؤمنان علی علیه السَّلام در مورد زنی که دارای بیماریهای پیسی بود که ولیّش او را شوهر داده بود، قضاوت نمود که زن، به خاطر استفادۀ شوهر از او مستحق مهریّه است و مهریّه بر گردن ولی است؛ چرا که ولی تدلیس نموده است.و اگر مردی با زنی (که دچار عیبی است ازدواج کند و این ازدواج توسّط شخصی صورت بگیرد که از اوضاع داخلی زن آگاه نیست، در این صورت مهریّه به عهدۀ ولی زن نیست، بلکه شوهر آن را از خود زن پس می گیرد.)10 - داوود بن سرحان و حلبی گویند: امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مردی که زنی اختیار ازدواج خود یا یکی از زنان فامیل یا همسایه اش را به او سپرده بود و مرد از اوضاع داخلی عروس خبر نداشت، شوهر متوجّه شد که زن عیبی دارد که آن را پنهان کرده بود. فرمود:مهریه را از زن پس می گیرند و چیزی به عهدۀ ولی نیست.11 - راوی گوید:

أُخْتَيْنِ أُهْدِيَنَا إِلَى أَخَوَيْنِ فِي لَيْلَةٍ فَأُدْخِلَتِ امْرَأَةُ هَذَا عَلَى هَذَا وَأُدْخِلَتِ امْرَأَةُ هَذَا عَلَى هَذَا.قَالَ: لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا الصَّدَاقُ بِالْغِشْيَانِ، وَ إِنْ كَانَ وَلِيُّهُمَا تَعَمَّدَ ذَلِكَ أُغْرِمَ الصَّدَاقَ وَ لا يَقْرَبُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا امْرَأَتَهُ حَتَّى تَنْقَضِيَ الْعِدَّةُ، فَإِذَا انْقَضَتِ العِدَّةُ صَارَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا إِلَى زَوْجِهَا بِالنِّكَاحِ الْأَوَّلِ.قِيلَ لَهُ: فَإِنْ مَاتَنَا قَبْلَ انْقِضَاءِ الْعِدَّةِ؟قَالَ: فَقَالَ: يَرْجِعُ الزَّوْجَانِ بِنِصْفِ الصَّدَاقِ عَلَى وَرَيَّتِهِمَا وَ يَرِثَانِهِمَا الرَّجُلانِ.قِيلَ : فَإِنْ مَاتَ الرَّجُلانِ وَ هُمَا فِي الْعِدَّةِ.قَالَ: تَرِثَانِهِمَا وَ لَهُمَا نِصْفُ الْمَهْرِ الْمُسَمَّى وَ عَلَيْهِمَا الْعِدَّةُ بَعْدَ مَا تَفْرُغَانِ مِنَ الْعِدَّةِ الْأُولَى تَعْتَدَّانِ عِدَّةَ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا.12 - حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:امام صادق علیه السَّلام دربارۀ دو خواهری که در یک شب آنها را نزد دو برادر (که شوهرشان بودند بردند، امّا دو خواهر جایشان عوض شد و هر کدام نزد شوهر خواهر خود رفتند فرمود:)هر کدام از دو خواهر به جهت زفاف، مستحق مهریّه اند و اگر ولی دو دختر از روی عمد جای آنها را عوض کرده باید خودش مهریّه را بپردازد.و دو شوهر اجازه ندارند پیش از پایان عدۀ به همسرشان نزدیک شوند. پس هنگامی که عده آنها به پایان رسید هر کدامشان نزد شوهر اصلی خود می روند.پرسیدند: اگر دو خواهر پیش از پایان عدّه بمیرند چه حکمی دارد؟فرمود: دو شوهر نصف مهریّه را از ورثۀ دو خواهر می گیرند و همین طور از آن دو ارث می برند.پرسیدند: اگر دو برادر پیش از پایان عدّه بمیرند چه حکمی دارد؟فرمود: دو خواهر از آن دو برادر ارث می برند و همین طور نصف مهریّه را نیز می گیرند و پس از پایان عدّه، عدّه وفات نگه می دارند.12 - عبدالرحمان بن ابی عبدالله گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:

قَالَ فِي الرَّجُلِ إِذَا تَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ فَوَجَدَ بِهَا قَرْناً - وَ هُوَ الْعَفَلُ - أَوْ بَيَاضِاً أَوْ جُذَاماً إنَّهُ يَرُدُّهَا مَا لَمْ يَدْخُل بها.13 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ نَظَرَ إِلَى امْرَأَةٍ فَأَعْجَبَتْهُ فَسَأَلَ عَنْهَا فَقِيلَ: هِيَ ابْنَةُ فُلانٍ فَأَتَى أَبَاهَا فَقَالَ: زَوِّجُنِي ابْتَتَكَ! فَزَوَّجَهُ غَيْرَهَا، فَوَلَدَتْ مِنْهُ فَعَلِمَ أَنَّهَا غَيْرُ ابْنَتِهِ وَ أَنَّهَا أَمَةٌ.فَقَالَ: يَرُدُّ الْوَلِيدَةَ عَلَى مَوْلاهَا وَ الْوَلَدُ لِلرَّجُلِ وَ عَلَى الَّذِي زَوَّجَهُ قِيمَةُ ثَمَنِ الْوَلَدِ يُعْطِيهِ مَوَالِيَ الْوَلِيدَةِ كَمَا غَرَّ الرَّجُلَ وَ خَدَعَهُ.14 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِنَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:اگر کسی با زنی ازدواج کند، و بعد در او شاخك رحم، یا پیسی، یا جُذام مشاهده کند می تواند عروس را به خانه اش برگرداند، در صورتی که دخول نکرده باشد.13 - اسماعیل بن جابر گوید: از امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: مردی به زنی نگاه می کند و به او علاقمند می شود، پس دربارۀ او سؤال می کند و جواب می شنود که «این زن، دختر فلانی است» پس نزد پدر دختر می رود و می گوید: «دخترت را به عقد من درآور».امّا پدر، دختر دیگری را همسر او می نماید.این زن از شوهرش فرزندی می آورد و پس از آن، شوهر متوجّه می شود که همسرش دختر آن شخص نیست، بلکه کنیز است (تکلیف چیست؟)فرمود: کنیز به مولایش باز می گردد و فرزند از آن شوهر است و پدر دختر (که فریبکاری نموده است قیمت فرزند را باید به مولای کنیز بپردازد همان طور که شوهر را گول زده و او را فریب داده بود.)14 - ابی عبیده گوید:

فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ مِنْ وَلِيْهَا فَوَجَدَ بِهَا عَيْباً بَعْدَ مَا دَخَلَ بِهَا.قَالَ: فَقَالَ: إِذَا دُلِّسَتِ الْعَفْلاءُ وَ الْبَرْصَاءُ وَ الْمَجْنُونَةُ وَ الْمُفْضَاةُ وَ مَنْ كَانَ بِهَا زَمَانَةٌ ظَاهِرَةٌ، فَإِنَّهَا تُرَدُّ عَلَى أَهْلِهَا مِنْ غَيْرِ طَلاقٍ وَ يَأْخُذُ الزَّوْجُ الْمَهْرَ مِنْ وَلِيَّهَا الَّذِي كَانَ دَلَّسَهَا، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ وَلِيُّهَا عَلِمَ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَ تُرَدُّ إِلَى أَهْلِهَا.قَالَ: وَإِنْ أَصَابَ الزَّوْجُ شَيْئاً مِمَّا أَخَذَتْ مِنْهُ فَهُوَ لَهُ وَإِنْ لَمْ يُصِبْ شَيْئًا فَلَا شَيْءَ لَهُ.قَالَ: وَ تَعْتَدُّ مِنْهُ عِدَّةَ الْمُطَلَّقَةِ إِنْ كَانَ دَخَلَ بِهَا وَإِنْ لَمْ يَكُنْ دَخَلَ بِهَا فَلَا عِدَّةَ لَهَا وَلا مَهْرَ لَهَا.15 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:امام باقر علیه السَّلام دربارۀ مردی که با خانمی به وسیلۀ سرپرست او ازدواج می کند، و بعد از مباشرت، عیبی در زن می یابد. فرمود:در صورتی که زنی که به شاخک رحم، پیسی، دیوانگی، پارگی دهانۀ زهدان و یا مرض مزمن مبتلا باشد، و آن را پنهان کند، بدون طلاق به خانواده اش برگردانده می شود و شوهرش مهریّه ای را به پرداخته از سرپرست او _ که تدلیس کرده است _ باز پس می گیرد و اگر سرپرست آن زن از معایب او بی اطّلاع بوده باشد، چیزی به عهده اش نیست و زن را به خانواده اش باز می گردانند.هم چنین فرمود و اگر شوهر از چیزهایی که زن از او گرفته ،است، چیزی بیابد از آن اوست و اگر چیزی نیافت، حقی ندارد.و فرمود: در صورتی که مباشرت کرده باشند، زن باید عدّه نگه دارد، وگرنه نه عدّه دارد ونه مهريّه.15 - حلبی گوید:

عَنِ الْمَرْأَةِ تَلِدُ مِنَ الزَّنَا وَ لا يَعْلَمُ بِذَلِكَ أَحَدٌ إِلَّا وَلِيُّهَا، أَيَصْلُحُ لَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا وَيَسْكُتَ عَلَى ذَلِكَ إِذَا كَانَ قَدْ رَأَى مِنْهَا تَوْبَةً أَوْ مَعْرُوفاً؟فَقَالَ: إِنْ لَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ لِزَوْجِهَا ثُمَّ عَلِمَ بَعْدَ ذَلِكَ فَشَاءَ أَنْ يَأْخُذَ صَدَاقَهَا مِنْ وَلِيْهَا بِمَا دَلَّسَ عَلَيْهِ كَانَ لَهُ ذَلِكَ عَلَى وَلِيُّهَا، وَكَانَ الصَّدَاقُ الَّذِي أَخَذَتْ لَهَا لا سَبِيلَ عَلَيْهَا فِيهِ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا وَإِنْ شَاءَ زَوْجُهَا أَنْ يُمْسِكَهَا فَلا بَأْسَ.16 - أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:الْمَرْأَةُ تُرَدُّ مِنْ أَرْبَعَةِ أَشْيَاءَ مِنَ الْبَرَصِ وَ الْجُذَامِ وَ الْجُنُونِ وَ الْقَرَنِ وَ هُوَ الْعَفَلُ مَا لَمْ يَقَعْ عَلَيْهَا فَإِذَا وَقَعَ عَلَيْهَا فَلا.17 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ:از امام صادق علیه السَّلام سؤال کردم: زنی زنا می دهد و از این راه فرزند هم می آورد و کسی _ جز ولیّ او _ از این قضیه خبر ندارد، آیا ولی می تواند با دیدن نیکی یا توبه واقعی از این زن او را شوهر دهد و ماجرایش را پوشیده نگه دارد؟فرمود: اگر ماجرا را به شوهر اطّلاع ندهد و پس از آن، شوهر مطلع شود می تواند (همسرش را برگرداند و مهریّه را به خاطر فریبکاری ولیّ از او باز پس بگیرد. این حقّی است که شوهر نسبت به ولیّ دارد. و مهریّه ای که زن گرفته از آنِ خودش است و شوهر در این مورد نمی تواند کاری به او داشته باشد (به جهت بهره ای که از همسرش برده است) و اگر شوهر بخواهد همسرش را نزد خود نگه دارد مانعی ندارد.)16 - عبدالرحمان بن ابی عبدالله گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:عروس در اثر چهار عیب، به خانه اش برمی گردد: پیسی، جذام، دیوانگی و شاخک رحم _ که همان لفچۀ گوشتی است _ مادامی که شوهر، با زن همبستر نشده باشد و اگر همبستر شده باشد، (ازدواج فسخ نمی شود و زن به خانه اش برنمی گردد.)17 - حسن بن صالح گوید:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُل تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ فَوَجَدَ بِهَا قَرْنا.قَالَ: هَذِهِ لا تَحْبَلُ [تُرَدُّ عَلَى أَهْلِهَا مَنْ] يَنْقَبِضُ زَوْجُهَا عَنْ مُجَامَعَتِهَا تُرَدُّ عَلَى أَهْلِهَا.قُلْتُ: فَإِنْ كَانَ دَخَلَ بِهَا.قَالَ: إِنْ كَانَ عَلِمَ بِهَا قَبْلَ أَنْ يُجَامِعَهَا ثُمَّ جَامَعَهَا فَقَدْ رَضِيَ بِهَا، وَإِنْ لَمْ يَعْلَمْ إِلَّا بَعْدَ مَا جَامَعَهَا ، فَإِنْ شَاءَ بَعْدُ أَمْسَكَهَا وَ إِنْ شَاءَ سَرَّحَهَا إِلَى أَهْلِهَا، وَ لَهَا مَا أَخَذَتْ مِنْهُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا.18 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الصَّبَاحِ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةٌ فَوَجَدَ بِهَا قَرْنا.قَالَ: فَقَالَ: هَذِهِ لا تَحْبَلُ وَ لا يَقْدِرُ زَوْجُهَا عَلَى مُجَامَعَتِهَا يَرُدُّهَا عَلَى أَهْلِهَا صَاغِرَةً وَ لا مَهْرَ لَهَا.به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر انسان با زنی ازدواج کند، و بعد ببیند زن به شاخک رحم مبتلا است. تکلیف آنان چیست؟فرمود: این عروس آبستن نخواهد شد (و به خانواده اش برگشت داده میشود. هر زنی که شوهرش از نزدیکی با او به سختی افتد به خانواده اش برگشت داده می شود.)گفتم: در صورتی که با عروس همبستر شده باشد، چه صورت دارد؟فرمود: گفت: اگر قبل از مباشرت متوجّه شده باشد و با آگاهی با او همبستر شود، این نشانۀ رضایت اوست (و نمی تواند او را به خانواده اش برگرداند، و اگر بعد از آمیزش کردن متوجّه شود، اگر مایل باشد، عروس را نگه می دارد، و اگر تصمیم بگیرد میت واند او را به خانواده اش برگرداند، و مهریّه ای که عروس دریافت کرده از آنِ خودش است. در برابر بهره ای که شوهر از او برده است.)18 - نظیر این روایت را ابو صباح از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.

قُلْتُ: فَإِنْ كَانَ دَخَلَ بِهَا.قَالَ: إِنْ كَانَ عَلِمَ بِذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يَنْكِحَهَا يَعْنِي الْمُجَامَعَةَ ثُمَّ جَامَعَهَا فَقَدْ رَضِيَ بِهَا، وَإِنْ لَمْ يَعْلَمْ إِلَّا بَعْدَ مَا جَامَعَهَا فَإِنْ شَاءَ بَعْدُ أَمْسَكَ وَ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ.19 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ بُرَيْدِ الْعِجْلِيُّ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَرَفَّتْهَا إِلَيْهِ أُخْتُهَا وَ كَانَتْ أَكْبَرَ مِنْهَا فَأَدْخَلَتْ مَنْزِلَ زَوْجِهَا لَيْلاً فَعَمَدَتْ إِلَى ثِيَابِ امْرَأَتِهِ فَنَزَعَتْهَا مِنْهَا وَ لَبِسَتْهَا ثُمَّ فَعَدَتْ فِي حَجَلَةِ أُخْتِهَا وَ نَحْتِ امْرَأَتَهُ وَ أَطْفَتِ الْمِصْبَاحَ وَ اسْتَحْيَتِ الْجَارِيَةُ أَنْ تَتَكَلَّمَ، فَدَخَلَ الزَّوْجُ الْحَجَلَةَ فَوَاقَعَهَا وَ هُوَ يَظُنُّ أَنَّهَا امْرَأَتُهُ الَّتِي تَزَوَّجَهَا. فَلَمَّا أَصْبَحَ الرَّجُلُ قَامَتْ إِلَيْهِ امْرَأَتُهُ فَقَالَتْ لَهُ : أَنَا امْرَأَتُكَ فُلَانَةُ الَّتِي تَزَوَّجْتَ، وَإِنَّ أُخْتِي مَكَرَتْ بِي، فَأَخَذَتْ ثِيَابِي فَلَبِسَتْهَا وَ قَعَدَتْ فِي الْحَجَلَةِ وَنَحْتْنِي ، فَنَظَرَ الرَّجُلُ فِي ذَلِكَ فَوَجَدَ كَمَا ذَكَرَتْ.19 - برید عجلی گوید: به امام باقر علیه السَّلام گفتم: مردی با زنی ازدواج می کند و خواهر بزرگ او عهده دار عروسی و مراسم زفاف می شود و شبانه عروس را به خانۀ شوهرش می برد و لباس عروسی را از تن عروس در می آورد و بر تن خود می آراید و بعد از آن که عروس را دور می کند، چراغ را خاموش می کند و در حجله می نشیند. عروس حیا می کند که لب به اعتراض بگشاید و در نتیجه شوهر وارد حجله می شود و با عروس قلابی مباشرت می کند، با این تصوّر که عروس اصلی است.وقتی بامدادان شوهر از حجله خارج می شود، عروس اصلی در برابر او قرار می گیرد و می گوید: من فلان زن، همسر تو هستم که با او ازدواج کردی، خواهرم مرا فریب داد، لباس مرا از تن من برگرفت و بر تن خود آراست و مرا از حجله دور کرد و خود در جای من نشست. شوهر بررسی می کند و تحقیق می نماید و عروس واقعی را می شناسد. (این عمل چه حکمی دارد؟)

فَقَالَ: أَرَى أَنْ لا مَهْرَ لِلَّتِي دَلَّسَتْ نَفْسَهَا، وَأَرَى عَلَيْهَا الْحَدَّ لِمَا فَعَلَتْ حَدَّ الزَّانِي غَيْرَ مُحْصَنٍ، وَ لا يَقْرَبِ الزَّوْجُ امْرَأَتَهُ الَّتِي تَزَوَّجَ حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّةُ الَّتِي دَلَّسَتْ نَفْسَهَا، فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا ضَمَّ إِلَيْهِ امْرَأَتَهُ.### بخش شصت و هشتم#### مردی که در ازدواج فریبکاری و تدلیس می نماید و حکم مرد عنّین(68 بَابُ الرَّجُلِ يُدَلِّسُ نَفْسَهُ وَ الْعِنِّينِ)1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السَّلام قَالَ:قَضَى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام فِي امْرَأَةٍ حُرَّةٍ دَلَّسَ لَهَا عَبْدٌ فَنَكَحَهَا وَ لَمْ تَعْلَمْ إِلَّا أَنَّهُ حُرِّ. قَالَ: يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا إِنْ شَاءَتِ الْمَرْأَةُ.فرمود: نظر من این است که عروس قلّابی حقّی به مهریّه ندارد، و باید به او حدّ زنای غیر محصنه جاری شود، و شوهر نمی تواند به عروس واقعی نزدیک شود تا عده عروس قلّابی بگذرد. بعد از گذشت عدّه می تواند عروس خود را در بر بگیرد.بخش شصت و هشتم: مردی که در ازدواج فریبکاری و تدلیس می نماید و حکم مرد عنّین1 - محمّد بن قیس گوید: امام باقر علیه السَّلام فرمود:امير مؤمنان علی علیه السَّلام در مورد زن آزادی که بردهای او را فریب داده و با او ازدواج کرد این گونه قضاوت نمود که اگر زن بخواهد می تواند از او جدا شود.

2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنِ امْرَأَةٍ حُرَّةٍ تَزَوَّجَتْ مَمْلُوكاً عَلَى أَنَّهُ حُرٌّ فَعَلِمَتْ بَعْدُ أَنَّهُ مَمْلُوك.قَالَ: هِيَ أَمْلَك بِنَفْسِهَا إِنْ شَاءَتْ أَقَرَّتْ مَعَهُ وَ إِنْ شَاءَتْ فَلَا، فَإِنْ كَانَ دَخَلَ بِهَا فَلَهَا الصَّدَاقُ، وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ دَخَلَ بِهَا فَلَيْسَ لَهَا شَيْءٌ فَإِنْ هُوَ دَخَلَ بِهَا بَعْدَ مَا عَلِمَتْ أَنَّهُ مَمْلُوكُ وَأَقَرَّتْ بِذَلِكَ فَهُوَ أَمْلَكُ بِهَا.3 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السَّلام.فِي خَصِي دَلَّسَ نَفْسَهُ لِإِمْرَأَةٍ مُسْلِمَةٍ فَتَزَوَّجَهَا.قَالَ: فَقَالَ: يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا إِنْ شَاءَتِ الْمَرْأَةُ وَ يُوجَعُ رَأْسُهُ، وَإِنْ رَضِيَتْ بِهِ وَأَقَامَتْ مَعَهُ لَمْ يَكُنْ لَهَا بَعْدَ رِضَاهَا بِهِ أَنْ تَأْبَاهُ.2 - محمّد بن مسلم گوید: به امام باقر علیه السَّلام گفتم: زنی آزادی با برده ای که خود را آزاد معرفی می کند ازدواج می نماید، ولی بعداً زن می فهمد که مرد برده بوده است (تکلیف آنان چیست؟)فرمود: این زن اختیار خودش را دارد؛ اگر بخواهد با این برده به سر می برد، و اگر بخواهد، جدا می شود. در این صورت، اگر مباشرت کرده باشند، زن مستّحق مهریّه است و اگر مباشرت نکرده باشند، حقّی به مهریّه ندارد. و اگر پس از آگاهی زن، مباشرت کرده باشند و زن اجازه این کار را به شوهر داده باشد، شوهر او صاحب اختیار او خواهد بود.3 - بکیر گوید: امام (باقر و یا امام صادق علیهما السَّلام در مورد مرد اخته ای که زن مسلمانی را فریب دهد و با او ازدواج کند، فرمود:)اگر زن بخواهد، میان آن دو جدایی می افکنند و آن مرد را با پس گردنی تأدیب می کنند، و اگر زن رضایت بدهد، و با او به سر ببرد، بعد از رضایت، نمی تواند از همسری با او سرباز زند.

4 - أَبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبَّادٍ الضَّبِّي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:فِي الْعِنّينِ إِذَا عُلِمَ أَنَّهُ عِنِّينٌ لا يَأْتِي النِّسَاءَ فُرِّقَ بَيْنَهُمَا، وَإِذَا وَقَعَ عَلَيْهَا وَقْعَةٌ وَاحِدَةً لَمْ يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا، وَالرَّجُلُ لا يُرَدُّ مِنْ عَيْبٍ.5 - عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام عَنِ امْرَأَةٍ ابْتَلِيَ زَوْجُهَا فَلَا يَقْدِرُ عَلَى الْجِمَاعِ أَتُفَارِقُهُ؟قَالَ: نَعَمْ إِنْ شَاءَتْ.قَالَ ابْنُ مُسْكَانَ: وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ تَنْتَظِرُ سَنَةً، فَإِنْ أَتَاهَا وَإِلَّا فَارَقَتْهُ فَإِنْ أَحَبَّتْ أَنْ تُقِيمَ مَعَهُ فَلْتُقِمْ.6 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَخِيهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:أَنَّ خَصِيّاً دَلَّسَ نَفْسَهُ لِإِمْرَأَةٍ.4 - عباد ضبی گوید: امام صادق علیه السَّلام در مورد مرد ناتوان از جماع فرمود:اگر مشخص شود که او عنّین است و نمی تواند با زنان مباشرت کند بین او و همسرش جدایی می افکنند و اگر یک بار هم با همسرش آمیزش کرده باشد بین آنان جدایی نمی افتد. و مرد به جهت عیب داشتن بازگردانده نمی شود.5 - ابوبصیر گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: شوهر زنی به دردی مبتلا شده است که یارای مباشرت ندارد، آیا زن او می تواند طلاق بگیرد؟فرمود: آری، اگر بخواهد می تواند از شوهرش جدا شود.ابن مسکان گوید: در حدیث دیگری چنین آمده است: زن یک سال صبر می کند، اگر مرد توانست مباشرت کند (که بهتر، وگرنه جدا می شود و اگر هم خواست نزد شوهرش بماند، می ماند.)6 - سماعه گوید: به امام صادق علیه السَّلام گفتم: اگر مردی اخته عیبش را از زن پنهان کند و با او ازدواج نماید ( تکلیف چیست؟)

قَالَ: يُفَرِّقُ بَيْنَهُمَا وَ تَأْخُذُ الْمَرْأَةُ مِنْهُ صَدَاقَهَا، وَ يُوجَعُ ظَهْرُهُ كَمَا دَلَّسَ نَفْسَهُ.7 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام يَقُولُ:إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ الشَّيْبَ الَّتِي قَدْ تَزَوَّجَتْ زَوْجاً غَيْرَهُ فَزَعَمَتْ أَنَّهُ لَمْ يَقْرَبُهَا مُنْذُ دَخَلَ بِهَا فَإِنَّ الْقَوْلَ فِي ذَلِكَ قَوْلُ الرَّجُلِ، وَ عَلَيْهِ أَنْ يَحْلِفَ بِاللَّهِ لَقَدْ جَامَعَهَا، لِأَنَّهَا الْمُدَّعِيَةُ.قَالَ: فَإِنْ تَزَوَّجَهَا وَ هِيَ بِكْرٌ فَزَعَمَتْ أَنَّهُ لَمْ يَصِلْ إِلَيْهَا فَإِنَّ مِثْلَ هَذَا يَعْرِفُ النِّسَاءُ فَلْيَنْظُرْ إِلَيْهَا مَنْ يُوثَقُ بِهِ مِنْهُنَّ، فَإِذَا ذَكَرَتْ أَنَّهَا عَذْرَاءُ فَعَلَى الْإِمَامِ أَنْ يُؤَجُلَهُ سَنَةٌ، فَإِنْ وَصَلَ إِلَيْهَا وَ إِلَّا فَرَّقَ بَيْنَهُمَا وَ أُعْطِيَتْ نِصْفَ الصَّدَاقِ وَ لَا عِدَّةَ عَلَيْهَا.فرمود: میان آن زن و شوهرش جدایی می افکنند و زن مهریه اش را می گیرد و شوهر را با پس گردنی تأدیب می کنند از این رو که فریب کاری کرده است.7 - ابی حمزه گوید: از امام باقر علیه السَّلام شنیدم که می فرمود:هرگاه شخصی با زن بیوه ای که قبلاً با مرد دیگری ازدواج کرده بود، ازدواج نماید و زن ادّعا کند که از روز عقد، شوهرش با او نزدیکی نکرده است در این مورد سخن و ادّعای مرد پذیرفته می شود و باید به خداوند سوگند یاد کند که با همسرش آمیزش کرده است؛ زیرا در این مورد زن مدّعی است.حضرتش فرمود: و اگر مرد با دوشیزه ای ازدواج کند و دوشیزه ادعا کند که شوهرش آمیزشی با او نکرده است، پس در این خصوص زنان آگاهی دارند: یکی از زنان که مورد وثوق و اطمینان است، او را معاینه کند و اگر بگوید: «او باکره است» امام باید یک سال به شوهر فرصت دهد؛ پس اگر نزدیکی نمود (مطلوب حاصل است، وگرنه بین آن دو جدایی می افکنند و نصف مهریّه به دوشیزه پرداخته می شود و عدّه نیز نگه نمی دارد.)

8 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيُّ عَنْ بَعْضِ مَشِيخَتِهِ قَالَ: قَالَتِ امْرَأَةٌ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام: وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ رَجُلٍ تَدَّعِي عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ أَنَّهُ عِنِّينٌ وَ يُنْكِرُ الرَّجُلُ.قَالَ: تَحْشُوهَا الْقَابِلَةُ بِالْخَلُوقِ وَ لا تُعْلِمُ الرَّجُلَ، وَ يَدْخُلُ عَلَيْهَا الرَّجُلُ فَإِنْ خَرَجَ وَ عَلَى ذَكَرِهِ الْخَلُوقُ صَدَقَ وَ كَذَبَتْ وَإِلَّا صَدَقَتْ وَ كَذَبَ.9 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام:أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٌ أُخُذَ عَنِ امْرَأَتِهِ فَلَا يَقْدِرُ عَلَى إِثْيَانِهَا.فَقَالَ: إِنْ كَانَ لا يَقْدِرُ عَلَى إِثْيَانِ غَيْرِهَا مِنَ النِّسَاءِ فَلَا يُمْسِكْهَا إِلَّا بِرِضَاهَا بِذَلِكَ، وَ إِنْ كَانَ يَقْدِرُ عَلَى غَيْرِهَا فَلَا بَأْسَ بِإِمْسَاكِهَا.10 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام:8 - راوی گوید: زنی به امام صادق علیه السَّلام عرض کرد و هم چنین مردی از ایشان پرسید: زنی ادّعا می کند که شوهرش از جماع ناتوان است و شوهرش آن را انکار می کند (حکم چیست؟)فرمود: قابله ای شرمگاه زن را به خلوق (مایعی است آغشته کند و شوهر را از این کار آگاه نسازد، سپس شوهر با او نزدیکی کند پس اگر آلتش بیرون بیاید در حالی که آغشته به خلوق باشد مرد راست گفته است و زن دروغ. اما اگر آغشته به خلوق نباشد زن راست گفته است و مرد دروغ.)9 - عمّار بن موسی گوید: از امام صادق علیه السَّلام دربارۀ مردی که نمی تواند با همسرش نزدیکی کند سؤال کردند.فرمود: اگر نمی تواند با زنان دیگر هم آمیزش کند نمی تواند همسرش را جز با رضایت او نگه دارد و اگر می تواند با زنان دیگر نزدیکی کند ایرادی ندارد که همسرش را نگه دارد.10 - سکونی گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود: امیر مؤمنان على علیه السَّلام فرمود:

مَنْ أَتَى امْرَأَتَهُ مَرَّةً وَاحِدَةً ثُمَّ أُخْذَ عَنْهَا فَلَا خِيَارَ لَهَا.11 - الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمْدَانَ الْقَلانِسِيٌّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ بُنَانِ عَنِ ابْنِ بَقَّاحِ عَنْ غِيَاتِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ: ادَّعَتِ امْرَأَةٌ عَلَى زَوْجِهَا عَلَى عَهْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ أَنَّهُ لَا يُجَامِعُهَا، وَ ادَّعَى أَنَّهُ يُجَامِعُهَا.فَأَمَرَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السَّلام أَنْ تَسْتَذْفِرَ بِالزَّعْفَرَانِ ثُمَّ يَغْسِلَ ذَكَرَهُ، فَإِنْ خَرَجَ الْمَاءُ أَصْفَرَ صَدَّقَهُ، وَإِلَّا أَمَرَهُ بِطَلَاقِهَا.### بخش شصت و نهم#### یک روایت نکته دار(69 بَابٌ نَادِرُ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ قَالَ:اگر مردی با زنش یک بار آمیزش کند سپس نتواند، زن اختیار جدایی ندارد.11 ۔ غیاث بن ابراهیم گوید: امام صادق علیه السَّلام فرمود:در دوران امیر مؤمنان علی علیه السَّلام زنی ادّعا کرد که شوهرش نمی تواند با او مباشرت کند و شوهر ادّعا نمود که می تواند.پس امیرمؤمنان علی علیه السَّلام دستور فرمود که: زن در شرمگاه خود زعفران بگذارد (و آمیزش کنند سپس شوهر آلت خود را بشوید. پس اگر آب زرد رنگ بیرون آمد، مرد راست گفته است، وگرنه دستور فرمود که همسرش را طلاق دهد.)بخش شصت و نهم: یک روایت نکته دار1 - ابو عبیده گوید:

سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلام عَنْ رَجُلٍ كَانَتْ لَهُ ثَلاثُ بَنَاتٍ أَبْكَارٍ فَزَوَّجَ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ رَجُلاً وَ لَمْ يُسَمَّ الَّتِي زَوَّجَ لِلزَّوْجِ وَلا لِلشُّهُودِ، وَ قَدْ كَانَ الزَّوْجُ فَرَضَ لَهَا صَدَاقَهَا، فَلَمَّا بَلَغَ إِدْخَالُهَا عَلَى الزَّوْجِ بَلَغَ الرَّجُلَ أَنَّهَا الْكُبْرَى مِنَ الثَّلَاثَةِ.فَقَالَ الزَّوْجُ لِأَبِيهَا إِنَّمَا تَزَوَّجْتُ مِنْكَ الصُّغْرَى مِنْ بَنَاتِكَ.قَالَ: فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلام: إِنْ كَانَ الزَّوْجُ رَآهُنَّ كُلَّهُنَّ وَ لَمْ يُسَمَّ لَهُ وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ فَالْقَوْلُ فِي ذَلِكَ قَوْلُ الْأَبِ، وَ عَلَى الْأَبِ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى الزَّوْجِ الْجَارِيَةَ الَّتِي كَانَ نَوَى أَنْ يُزَوِّجَهَا إِيَّاهُ عِنْدَ عُقْدَةِ النِّكَاحَ، وَإِنْ كَانَ الزَّوْجُ لَمْ يَرَهُنَّ كُلَّهُنَّ وَ لَمْ يُسَمٌ وَاحِدَةً عِنْدَ عُقْدَةِ النِّكَاحَ فَالنِّكَاحُ بَاطِلٌ.از امام باقر علیه السَّلام سؤال کردم: مردی سه دختر دوشیزه دارد، یکی از آنان را شوهر می دهد، امّا اسم دختر را به داماد نمی گوید و شاهدان شوهر نیز مهریه دختر را تعیین می کنند. در شب زفاف داماد متوجّه می شود که همسرش دختر بزرگ خانواده است. پس به پدر دختر می گوید: «من میخواستم با دختر کوچکت ازدواج کنم» (تکلیف چیست؟)فرمود: اگر داماد همۀ دختران را دیده باشد امّا هیچ کدام از آن ها را(هنگام عقد اسم نبرد، در چنین موردی سخن پدر دختر مورد قبول است و پدر دختر بین خود و خدای خود مسؤول است که دختری را که داماد در هنگام عقد در نظر داشت به او بدهد و اگر داماد همۀ دختران را ندیده باشد و هنگام عقد نیز هیچ کدامشان را اسم نبرد، عقد باطل است.)

### بخش هفتادم#### حکم دختر دوشیزه ای که نادوشیزه در می آید...(70 بَابُ الرَّجُلُ يَتَزَوَّجُ بِالْمَرْأَةِ عَلَى أَنَّهَا بِكْرٌ فَيَجِدُهَا غَيْرَ عَذْرَاءَ)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ فُضَيْلِ عَنْ أَبِي الْحَسَن علیه السَّلام:فِي الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ عَلَى أَنَّهَا بِكْرٌ فَيَجِدُهَا ثَيِّباً أَ يَجُوزُ لَهُ أَنْ يُقِيمَ عَلَيْهَا؟قَالَ: فَقَالَ: قَدْ تُفْتَقُ الْبكْرُ مِنَ الْمَرْكَبِ وَ مِنَ النَّزْوَةِ.2 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جزَّكٍ قَالَ:كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام أَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ تَزَوَّجَ جَارِيَةً بِكْراً فَوَجَدَهَا ثَيِّباً هَلْ يَجبُ لَهَا الصَّدَاقُ وَافِياً أَمْ يُنْتَقَصُ ؟قَالَ: يُنتَقَصُ.بخش هفتادم: حکم دختر دوشیزه ای که نادوشیزه در می آید1 - محمد بن قاسم گوید: امام کاظم علیه السَّلام دربارۀ مردی که با زنی ازدواج می کند به این گمان که دوشیزه است، ولی بعداً در می یابد که دوشیزه نیست. آیا رواست که از او شکایت کند؟فرمود: پردۀ بکارت گاهی در اثر سواری بر مرکب و یا پریدن زایل می شود.2 - محمّد بن جزک گوید: طی نامه ای به امام هادی علیه السَّلام نوشتم: شخصی با دوشیزه ای ازدواج نمود ولی متوجه شد که دوشیزه نیست، آیا زن، همۀ مهریه را صاحب می شود، یا از مَهریِّه کم می شود؟فرمود: کم می شود.

### بخش هفتاد و یکم#### زفاف پیش از پرداخت مهرِیّه(71 بَابُ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ فَيَدْخُلُ بِهَا قَبْلَ أَنْ يُعْطِيَهَا شَيْئاً)1 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْن عَوَّاضِ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام: أَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ أَ يَصْلُحُ لِي أَنْ أُوَاقِعَهَا وَ لَمْ أَنْقُدْهَا مِنْ مَهْرِهَا شَيْئاً؟قَالَ: نَعَمْ، إِنَّمَا هُوَ دَيْنٌ عَلَيْكَ.2 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ:قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ علیه السَّلام: الرَّجُلُ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ عَلَى الصَّدَاقِ الْمَعْلُومِ يَدْخُلُ بِهَا قَبْلَ أَنْ يُعْطِيَهَا؟بخش هفتاد و یکم: زفاف پیش از پرداخت مهریّه1 - عبدالحمید بن عوّاض گوید:به امام صادق علیه السَّلام عرض کردم: من با زنی ازدواج می کنم آیا می توانم پیش از آن که چیزی از مهریه به همسرم بدهم، با او نزدیکی کنم؟فرمود: آری. مهریّه بدهی است که بر عهده و تو می باشد.2 - احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: به امام ابی الحسن علیه السَّلام عرض کردم:شخصی با زنی به مهر معیّنی ازدواج می کند آیا پیش از پرداخت مهریه می تواند با او آمیزش کند؟

قَالَ: يُقَدِّمُ إِلَيْهَا مَا قَلَّ أَوْ كَثُرَ ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ لَهُ وَفَاءٌ مِنْ عَرَضٍ إِنْ حَدَثَ بِهِ حَدَتْ أُدْيَ عَنْهُ فَلا بَأْسَ.3 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَبْدِ الحَمِيدِ الطَّائِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلام قَالَ:قُلْتُ لَهُ: أَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ وَ أَدْخُلُ بِهَا وَلَا أُعْطِيهَا شَيْئاً؟قَالَ: نَعَمْ يَكُونُ دَيْناً لَهَا عَلَيْكَ.4 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَوَّاضٍ الطَّائِي قَالَ:سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السَّلام عَنِ الرَّجُلِ يَتَزَوَّجُ الْمَرْأَةَ فَلَا يَكُونُ عِنْدَهُ مَا يُعْطِيهَا فَيَدْخُلُ بِهَا.قَالَ: لَا بَأْسَ، إِنَّمَا هُوَ دَيْنٌ لَهَا عَلَيْهِ.فرمود: باید چیزی به همسرش بپردازد کم باشد یا زیاد، مگر این که کالای مورد اعتنایی داشته باشد که اگر حادثه ای برایش پیش آمد مهریّه را از آن بپردازد، در این صورت ایرادی ندارد.- عبدالحمید طایی گوید امام صادق علیه السَّلام پرسیدم: من با زنی ازدواج می کنم آیا می توانم پیش از پرداخت مهریّه با او نزدیکی کنم؟ فرمود: آری، مهریه بدهی دست کم بر عهدۀ توست.4 - نظیر این روایت را عبدالحمید طایی با سند دیگری از امام صادق علیه السَّلام نقل می کند.فروع کافی ج / 6